وکیپیڈیا pnbwiki https://pnb.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%DB%81%D9%84%D8%A7_%D8%B5%D9%81%DB%81 MediaWiki 1.47.0-wmf.10 first-letter میڈیا خاص گل بات ورتنوالا ورتن گل بات وکیپیڈیا ویونت گل بات فائل فائل گل بات میڈیا وکی میڈیاوکی گل بات سانچہ سانچہ گل بات ہتھونڈائی ہتھونڈائی گل بات گٹھ گٹھ گل بات TimedText TimedText talk ماڈیول ماڈیول گل بات Event Event talk 0 6633 708522 682814 2026-07-11T14:49:29Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708522 wikitext text/x-wiki {|table id="toc" style="margin:0;background:#ccccff";width:130%" align="left" cellpadding="1" | style="background:#ACE1AF" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+1" color=black>ایچاخ<font>''' |- | style="background:#d0f0c0" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=gray>Aichach<font>''' |-style="margin:0;background:#ccccff";width:100%" align="center" cellpadding="2" |- |-style="margin:0;background:#ccccff";width:100%" align="center" cellpadding="2" |- align="center" | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | [[File:Aichach Unteres Tor.jpg|300px]] |- align="center" |- |-style="margin:0;background:#ccccff";width:100%" align="center" cellpadding="2" |- style="background: #FFFFFF; text-align: margin; 0.2em 0.1em 0.1em;" | style="width: 145px;" | [[File:DEU Aichach COA.svg|100px]] |- | style="width: 145px;" | <center>'''نشان'''<center> |- style="background: #ffffff; text-align: center;" |- | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | [[File:Germany location map.svg|200px|center]] |- | دیس: || [[جرمنی]][[File:Flag of Germany.svg|30px]] |- | صوبہ: || [[باویریا]] |- | تھاں: || 92.97 مربع کلومیٹر |- | لوک گنتی: || 20,821 |- | [http://www.aichach.de ایچاخ دی ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150316135708/http://www.aichach.de/ |date=2015-03-16 }} || |} '''ایچاخ''' [[باویریا]] [[جرمنی]] دا اک [[گراں]] اے۔ ایتھے 20،200 دے نیرے لوک وسدے نیں۔ === بارلے جوڑ === {{Commons| Aichach|position=left}} [[Category:جرمنی]] 31sq44itklupp0b0ecofio9vrj6b231 0 58243 708525 688914 2026-07-11T19:13:23Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708525 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer <!-- For more information see [[:Template:Infobox Writer/doc]]. --> | name = جونس پاریئت (Janice Pariat) | image = Janice Pariat an Indian poet and writer from Shillong, Meghalaya origin India.jpg| | image_size = | alt = | caption = جونس پاریئت چنڈی گڑھ ساہت اکٹھ-2016 وکھے | pseudonym = | birth_name = | birth_date = | birth_place = [[جورہٹ ]]، [[آسام]] | death_date = | death_place = | resting_place = | occupation = لکھاری ، شاعر | language = [[انگریزی]] | alma_mater = | period = | genre = | subject = | movement = | notableworks = [[بوٹس آن دا لینڈ]] | influences = | influenced = | awards = | signature = | signature_alt = | website = {{URL|www.janicepariat.com}} | portaldisp = }} '''جونس پاریئت ،([[انگریزی]]) Janice Pariat ([[ہندی]]: जेनिस पारिअत)اک بھارتی شاعرہ اتے لکھاری ہے۔اوہ [[انگریزی]] وچّ لکھدی ہے۔جونس دا جنم [[آسام]] وچّ ہویا اتے اوہ [[شیلانگ]]،[[میگھالیہ]] وچّ وڈی ہوئی۔ <ref name=":2">Rao Chaini, Sanjitha (15 October 2012). [http://www.businessworld.in/news/books/a-tale-can-be-told-in-many-ways/575234/page-1.html "A Tale Can Be Told In Many Ways"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140407160628/http://businessworld.in/news/books/a-tale-can-be-told-in-many-ways/575234/page-1.html |date=2014-04-07 }}, ''Business World. ''Retrieved 30 August 2013.</ref><ref name=":3">[[Staff writer]] (31 August 2013). [http://www.easternchronicle.net/index.php?city=4&edition=31082013 "Honoured, says State's 1st Sahitya awardee in English"]. ''Eastern Chronicle''. Retrieved 31 August 2013.</ref> اسدیاں چھوٹیاں کہانیاں دی کتاب ''[[بوٹس آن دا لینڈ]]'' (رینڈم ہاؤس انڈیا ،نویں دلی 2012),<ref>Narajan, Manjula (6 October 2012). [http://www.hindustantimes.com/Books/Reviews/Teller-of-stories/Article1-940481.aspx "Review: Boats on Land"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130804035414/http://www.hindustantimes.com/Books/Reviews/Teller-of-stories/Article1-940481.aspx |date=2013-08-04 }}. ''Hindustan Times''. Retrieved 30 August 2013.</ref> نوں انگریزی بولی لئی [[ساہت اکادمی]] یوک لکھاری انعام 2013 دتا گیا سی۔<ref name="Sahitya Akademi Press Release">[http://sahitya-akademi.gov.in/sahitya-akademi/pdf/Yuva%20Puraskar_E1.pdf Sahitya Akademi Press Release] (23 August 2013). Retrieved 30 August 2013.</ref> <ref>[http://www.crossword.in/crossword_book_award_html/winners_show_2013 "Crossword Book Award Winners 2013"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131219112740/http://www.crossword.in/crossword_book_award_html/winners_show_2013 |date=2013-12-19 }} (6 December 2013). Retrieved 29 December 2013.</ref> جونس پاریئت [[میگھالیہ]] دی پہلی لکھاری ہے جسنوں [[ساہت اکادمی]] اوارڈ ملیا ۔ <ref name=":3"/> ==جیون == جونس پاریئت دا جنم [[جورہٹ]] , [[آسام]] وکھے ہویا پر اوہ [[شیلانگ]]،[[میگھالیہ]] اتے آسام دے چاہ دے باغاں دیاں وادیاں وچّ پل کے وڈی ہوئی۔<ref name=":2" /><ref name=":3"/> <ref name=":2" /><ref>Singh Vasudev, Ruchi (19 March 2013). [http://assamvalleyschool.com/admin/nlpic/Issue_62.pdf "Of Vignettes and Voices"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140821000136/http://assamvalleyschool.com/admin/nlpic/Issue_62.pdf |date=2014-08-21 }}. ''AVE Weekly Newsletter of The Assam Valley School''. Retrieved 30 August 2013.</ref>اسنے سینٹ سٹیفن کالج دلی توں بی.اے.دی ڈگری حاصل کیتی اتے [[یونیورسٹی آف لندن]] ایس.او.اے.ایس توں اتہاس اتے آرکیالوجی دی ڈگری حاصل کیتی۔<ref name=":2" /> <ref name=":2" /><ref name=":3"/> .<ref name=":2" /><ref>Singh Vasudev, Ruchi (19 March 2013). [http://assamvalleyschool.com/admin/nlpic/Issue_62.pdf "Of Vignettes and Voices"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140821000136/http://assamvalleyschool.com/admin/nlpic/Issue_62.pdf |date=2014-08-21 }}. ''AVE Weekly Newsletter of The Assam Valley School''. Retrieved 30 August 2013.</ref> <ref name=":2" /> اوہ اک آن لائن ساہتی پرچے پائرتا دی اڈیٹر وی ہے۔ <ref>Kaur, Karanjeet (26 October 2012). [http://www.timeoutdelhi.net/around-town/features/live-stream "Around Town"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130531134344/http://timeoutdelhi.net/around-town/features/live-stream |date=2013-05-31 }}. ''TimeOut Delhi''. Retrieved 30 August 2013.</ref> اسدیاں لکھتاں کئی قومی اتے انٹرنیشنل ساہتی پرچیاں وچّ شائع ہندیاں رہندیاں ہن۔ <ref>Shutapa, Paul (2 December 2012). [http://newindianexpress.com/lifestyle/books/article1359473.ece "Fantastical stories from a faraway land"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160315030322/http://www.newindianexpress.com/lifestyle/books/article1359473.ece |date=2016-03-15 }}. ''The New Indian Express''. Retrieved 30 August 2013.</ref> <ref name=":2" /> ''[[The Caravan]]''<ref>Pariat, Janice (1 September 2012). [http://caravanmagazine.in/fiction/boats-land "Boats on Land"]. . Retrieved 30 August 2013.</ref> .<ref>Confortin, Emanuele (30 December 2012). [http://www.indika.it/arte-cultura/recensioni/internazionale-narrativa-india/ "In edicola: Internazionale dedica un numero alla narrativa indiana"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140821042819/http://www.indika.it/arte-cultura/recensioni/internazionale-narrativa-india/ |date=2014-08-21 }}. ''indika''. Retrieved 30 August 2013.</ref> ===گلپ=== * ''سی ہارس : ناول ''، رینڈم ہاؤس انڈیا ،نویں دلی ، 2014. ISBN 978-8-184-00668-1 * ''بوٹس آن دا لینڈ: چھوٹیاں کہانیاں دا مجموعہ ''، رینڈم ہاؤس انڈیا ،نویں دلی ، 2012. ISBN 978-8-184-00074-0 ===شاعری=== * ''[http://www.qub.ac.uk/schools/SeamusHeaneyCentreforPoetry/FileStore/Filetoupload,343517,en.pdf The Yellow Nib Modern English Poetry by Indians]'' ([[Sudeep Sen]] ed.), [[Seamus Heaney Centre for Poetry]], [[Queen's University Belfast]], 2011 . * ''Kavi Kala: The Visual Poetry Project'' (Madness Manali ed.), Cinnamon Teal Print and Publishing, Goa, 2010. ISBN 978-93-80151-79-3 ===تصویراں=== جونس پاریئت چنڈی گڑھ ساہت اکٹھ 2016 وکھے <gallery> Pariat booklaunch.jpg|جونس پاریئت کتاب رلیز تقریب سمیں 2012 Janice Pariat an Indian poet and writer , Meghalaya origin India.jpg|چنڈی گڑھ ساہت سمیلن 2016 Janice Pariat an Indian poet and writer ,India.jpg|چنڈی گڑھ ساہت سمیلن 2016 Janice Pariat an Indian poet and writer of English language.jpg|چنڈی گڑھ ساہت سمیلن 2016 </gallery> ==حوالے == <references /> {{DEFAULTSORT:Pariat, Janice}} [[گٹھ:لکھاری]] [[گٹھ:شاعر]] [[گٹھ:بھارتی لکھاری]] [[گٹھ:ہندی لکھاری]] po0ja2sxtbuql0zxifyzfzj7e9di2u2 0 62398 708540 700153 2026-07-12T10:43:53Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708540 wikitext text/x-wiki ایہہ '''قومی جانوراں''' دی لسٹ اے: == قومی == {| class="wikitable" style="font-size:100%;" !align=left|دیس !align=left|قومی جانور !align=left|مورت |- |{{ALA}} || ساپ || [[File:Red deer stag 2009 denmark.jpg|150px]] |- |{{AFG}} || کت || [[File:Uncia uncia.jpg|150px]] |- |{{ALB}} || سنہری عقاب<ref>{{cite web |url=http://www.everyculture.com/A-Bo/Albania.html |author=Robert Elsie |title=Albania |publisher=Countries and Their Cultures |accessdate=2011-08-10}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.albanian-tourism.com/the-country/facts.html |title=The Country: Facts |publisher=Albania Tourism |accessdate=2011-08-10 |archive-date=2011-08-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110828144538/http://www.albanian-tourism.com/the-country/facts.html |dead-url=yes }}</ref> (primary national symbol) || [[File:Orel skalní 2.jpg|150px]] |- |- |{{DZA}} || فینیک لومبڑی || [[File:TA ZOO orna Pict0224.jpg|150px]] |- |rowspan="2"|{{AGO}} || شاندار گشتباز پنچھی || [[File:Male Frigate bird.jpg|150px]] |- | سیبل نیل گاں || [[File:Sable bull.jpg|150px]] |- |{{AIA}} || زنیدا گھگی <ref>{{Cite web |url=http://www.caribeinsider.com/es/atributosnacionales/211 |title=Atributos Nacionales: Anguila |language=Spanish |trans_title=National Attributes: Anguilla |year=2011 |publisher=CaribeInsider.com |accessdate=25 جون 2011 <!-- |quote=El ave nacional de Anguila es el Turtle Dove (Zenaida Aurita)۔ -->}}</ref> || [[File:Zenida aurita1 1 barbados.jpg|150px]] |- |rowspan="3"|{{ATG}} || ہلکا بھورا ہرن ''(قومی پسو)''<ref name="aggov">{{cite web|url=http://ab.gov.ag/gov_v4/article_details.php?id=179&category=66|title=Official Website for the Government of Antigua and Barbuda|publisher=ab.gov.ag|accessdate=2011-08-19|author=Government of Antigua and Barbuda|archive-date=2018-12-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226002342/https://ab.gov.ag/gov_v4/article_details.php?id=179&category=66|dead-url=yes}}</ref>|| [[File:Fallow deer in field.jpg|150px]] |- |گشتباز ''(قومی پنچھی)''<ref name="aggov" />|| [[File:Fregata magnificens1.jpg|150px]] |- |شکراچنجھی کچُھوکُما ''(قومی سمندری جانور)''<ref name="aggov" />|| [[File:Hawksbill Turtle.jpg|150px]] |- |{{ARG}} || روفس ہارنیرو<ref>{{cite web|url=http://www.redargentina.com/Faunayflora/Aves/hornero.asp |title=Info about Hornero |language=Spanish |publisher=Redargentina.com |date=2007-09-24 |accessdate=2010-04-25}}</ref> || [[File:Flickr - Dario Sanches - JOÃO-DE-BARRO (Furnarius rufus) (3).jpg|150px]] |- |rowspan="2"|{{ARM}} || عقاب || [[File:Aquila adalberti.jpg|150px]] |- |ڈریگن || |- |rowspan="3"|{{AUS}} || کینگرو<ref>{{Cite journal |last1=Gregory |first1=Herbert E. |year=1916 |title=Lonely Australia: The Unique Continent |journal=National Geographic |publisher=National Geographic Society |volume=XXX |issue=6 |page=497 |url=http://books.google.com/books?id=rgcVAAAAYAAJ&pg=PA497#v=onepage&q&f=false |accessdate=19 جون 2011}}</ref>||[[File:Red kangaroo - melbourne zoo.jpg|150px]] |- |ایمو|| [[File:Emoe.jpg|150px]] |- |[[کوآلا]] (''غیر-سرکاری'')<ref name="MillerBrown2000">{{cite book|author1=Anistatia R. Miller|author2=Jared M. Brown|author3=Cheryl Dangel Cullen|title=Global graphics: symbols: designing with symbols for an international market|url=http://books.google.com/books?id=PaujfoUmHUsC&pg=PA172|accessdate=30 جولائی 2011|date=15 نومبر 2000|publisher=Rockport Publishers|isbn=978-1-56496-512-7|page=172}}</ref>|| [[File:Koala.jpg|150px]] |- |{{AUT}} || کالا عقاب || [[File:Black eagle.jpg|150px]] |- |rowspan="2"|{{BAH}} || نیلا مارلن || [[File:Atlantic blue marlin.jpg|150px]] |- |لمڈھینگ || [[File:Phoenicopterus ruber.jpg|150px]] |- |rowspan="4"|{{BAN}} ||شاہی بنگال باگھ ''(national animal)''{{cn|date=اگست 2012}} || [[File:Bengal Tiger Karnataka.jpg|150px]] |- |پوربی لالڑی روبن ''(قومی پنچھی)'' || [[File:Oriental Magpie Robin (Copsychus saularis)- Male at Kolkata I IMG 3003.jpg|150px]] |- |ہلسا ''(قومی مچھی)'' || [[File:Ilish.JPG|150px]] |- |گنگا ندی ڈالفن ''(قومی تھندھاری)'' || [[File:Lipotes vexillifer.png|150px]] |- |rowspan="2"|{{BLR}} || وائسن || [[File:Wisent.jpg|150px]] |- |چٹا سارس || [[File:WhiteStorkGaulsh02.jpg|150px]] |- |{{BEL}} || شیر||[[File:Lion waiting in Nambia.jpg|150px]] |- |{{BLZ}} || بیئرڈی تاپر<ref>{{Cite book |title=Fodor's Caribbean Ports of Call 2007|last=Stallings |first=Douglas |year=2006 |publisher=Random House |location=New York |isbn=1-4000-1698-3 |page=204 |url=http://books.google.com/books?id=3Wp9oXKN9RUC&pg=PA204#v=onepage&q&f=false |accessdate=25 جون 2011}}</ref> || [[File:Central American Tapir-Belize20.jpg|150px]] |- |{{BER}} || کبی ویل || [[File:Humpback Whale underwater shot.jpg|150px]] |- |rowspan="2"|{{BHU}} || ڈروک || [[File:Flag of Bhutan.svg|150px]] |- |تاکن || [[File:Takin indický.jpg|150px]] |- |rowspan="2"|{{BOL}} || الپاکا || [[File:Alpaka 33444.jpg|150px]] |- |اینڈیائی گرجھ || [[File:Colca-condor-c03.jpg|150px]] |- |{{BOT}} || زیبرا || [[File:Zebra face.jpg|150px]] |- |rowspan="3"|{{BRA}} || مکاؤ طوطا || [[File:Macaw.blueyellow.arp.750pix.jpg|150px]] |- |چتکبرا جنگلی بلا (جیگوار) || [[File:Onça pintada.jpg|150px]] |- |لال-گوگڑ پنچھی || [[File:Rufiventris2.JPG|150px]] |- |{{flag|بلگاریا}} || شیر || [[File:Lion waiting in Nambia.jpg|150px]] |- |{{CAM}} || کوپرے<ref name="cambodia">[http://www.forestry.gov.kh/Documents/ROYAL-DECREE-ENG.pdf Forestry.gov.kh]</ref> || [[File:Kouprey at Vincennes Zoo in Paris by Georges Broihanne 1937.jpg|150px]] |- |rowspan="2"|{{CAN}} || اودبلاؤ<ref>{{Cite web |url=http://www.pch.gc.ca/pgm/ceem-cced/symbl/o1-eng.cfm |title=National Emblems: The Beaver |year=2011 |publisher=Canadian Heritage |accessdate=9 جولائی 2011 |archive-date=2018-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226002505/https://www.canada.ca/home.html |dead-url=yes }}</ref> || [[File:Beaver.jpg|150px]] |- |کینیڈیائی گھوڑا<ref>{{Cite web |url=http://www.pch.gc.ca/pgm/ceem-cced/symbl/101/103-eng.cfm#a8 |title=The National Horse of Canada |year=2011 |publisher=Canadian Heritage |accessdate=9 جولائی 2011 |archive-date=2013-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130629024452/http://www.pch.gc.ca/pgm/ceem-cced/symbl/101/103-eng.cfm#a8 |dead-url=yes }}</ref> || [[File:IMG 3351 M trot.jpg|150px]] |- |rowspan="2"|{{CHL}} || اینڈیائی گرجھ || [[File:Colca-condor-c07.jpg|150px]] |- |ہیومل || [[File:Huemul.jpg|150px]] |- |rowspan="4"|{{CHN}} || چینی ڈریگن || [[File:ThreeToeDragon.jpg|150px]] |- |لال-تاج سارس || [[File:Cranes japan.jpg|150px]] |- |سنہری چکور ''(غیر-ادھکارک)'' || [[File:Guldfasan-2.jpg|150px]] |- |وشال پنڈا || [[File:Giant Panda 2004-03-2.jpg|150px]] |- |rowspan="2"|{{COL}} || اینڈیائی گرجھ || [[File:Colca-condor-c07.jpg|150px]] |- |کھرا طوطا || |- |{{COD}} || اوکاپی ||[[File:Okapi2.jpg|150px]] |- |rowspan="2"|{{CRC}} || پانڈو-رنگیو تھرشّ || [[File:Turdus-grayi-001.jpg|150px]] |- |چٹّ-پونچھیا ہرن || [[File:White-tailed deer.jpg|150px]] |- |{{CIV}} || افریقی ہاتھی||[[File:African Bush Elephant Mikumi.jpg|150px]] |- |{{CRO}} || ڈیلمیشیئن کتا || [[File:Dalmatian liver stacked.jpg|150px]] |- |{{CUB}} || توکورورو<ref name="cusym1">{{cite web|url=http://www.radioflorida.co.cu/en/utility/national-symbols-of-cuba.asp |title=National Symbols of Cuba|publisher=radioflorida.co.cu|accessdate=2011-11-08}}</ref><ref name="cusym2">{{cite web|url=http://www.dtcuba.com/CubaInfoDetails.aspx?c=9&lng=2 |title=Cuba: General information – National symbols|publisher=dtcuba.com|accessdate=2011-11-08}}</ref> || [[File:Priotelus temnurus -Camaguey, Camaguey Province, Cuba-8.jpg|150px]] |- |{{CYP}} || سائیپرسی موفلان<ref>[http://lntreasures.com/cyprus.html Living National Treasures: Cyprus]</ref> || [[File:Mouflon in zoo.jpg|150px]] |- |{{DEN}} || موک ہنس ||[[File:SwansCygnus olor.jpg|150px]] |- |rowspan="3"|{{DOM}} || ہتھیلیچاٹ || [[File:Dulus dominicus.JPG|150px]] |- |سواہ-رنگی مونہیا الو ||[[File:StrixFlammeaKeulemans.jpg|150px]] |- |ہسپینیائی ایمازان || [[File:Amazona ventralis -two captive-8a.jpg|150px]] |- |{{TLS}} || مگرمچھ || [[File:SaltwaterCrocodile('Maximo').jpg|150px]] |- |{{ECU}} || اینڈیائی گرجھ ||[[File:Kondor 2.JPG|150px]] |- |{{EGY}} || سنہری عقاب || [[File:Aquila chrysaetos -San Francisco Zoo, California, USA -head-8a.jpg|150px]] |- |{{ESA}} || پھیروزی-بھروٹا موتموت ||[[File:Guardabarranco.JPG|150px]] |- |{{ERI}} || اوٹھ || [[File:Camels at Giza.JPG|150px]] |- |{{EST}} || اصطبل ابابیل||[[File:Landsvale.jpg|150px]] |- |rowspan="2"|{{ETH}} |- | شیر || [[File:Lion waiting in Nambia.jpg|150px]] |- |{{FRO}} || فرو (بھیڈ)||[[File:Sheep (Faroe Islands).jpg|150px]] |- |rowspan="3"|{{FIN}} || بھورا بھالو || [[File:Ours brun parcanimalierpyrenees 1.jpg|150px]] |- |چانگر ہنس ''(قومی پنچھی)'' || [[File:030-Cygnus cygnus2.jpg|150px]] |- |یورپی پرچ مچھی ''(قومی مچھی)'' || [[File:PercheCommune.jpg|150px]] |- |{{FRA}} || گیلک مرغا ''(unofficial; used mostly overseas to evoke France in sports)''<ref>{{Cite web |url=http://www.elysee.fr/president/la-presidence/les-symboles-de-la-republique-francaise/le-coq/le-coq.6052.html |title=Le coq |language=French |year=2009 |publisher=Official site of the President of the Republic of France |accessdate=9 جولائی 2011}}</ref> ||[[File:Coq Belle-Ile.jpg|150px]] |- |{{GER}} || سنہری عقاب||[[File:Golden Eagle in flight - 5.jpg|150px]] |- |{{GIB}} || باربری لنگور||[[File:Gibraltar Barbary Macaque.jpg|150px]] |- |rowspan="2"|{{GRE}} || ڈالفن||[[File:Comdolph.jpg|150px]] |- |ککنوس پنچھی || [[File:Greek Phoenix.png|150px]] |- |{{GHA}} || عقاب |- |{{flag|Greenland}} || دھروی بھالو ||[[File:Polar Bear - Alaska.jpg|150px]] |- |{{GRN}} || گریناڈا گھگی||[[File:Grenadadove1.jpg|150px]] |- |{{GUA}} || کیتسال || |- |{{GGY}} || گرنزے گاں||[[File:Guernsey cow or calf lying on the ground, ca 1941-42.jpg|150px]] |- |rowspan="2"|{{GUY}} || کانجے چکور|| [[File:Opisthocomus hoazin.jpg|150px]] |- | چتکبرا جنگلی بلا (جیگوار) || [[File:Onça pintada.jpg|150px]] |- |{{HAI}} || ہسپینیائی ٹروگون || [[File:Priotelus roseigaster.jpg|150px]] |- |{{HON}} || چٹّ-پوچھیا ہرن<ref>{{Cite book |author=Leta McGaffey |title=Honduras |year=1999|publisher=Marshall Cavendish |isbn=978-0-7614-0955-7 |page=15 |url=http://books.google.com/books?id=dNTKgbj-fJ8C&pg=PA15 |accessdate=10 جولائی 2011}}</ref>||[[File:White-tailed deer.jpg|150px]] |- |rowspan="2"|{{HUN}} || ترول ||[[File:Turul-Tb-front.jpg|150px]] |- |پہاڑی بکری||[[File:Mountain goat.jpg|150px]] |- |{{ISL}} || گائرباز||[[File:Falco rusticolus white cropped.jpg|150px]] |- |rowspan="6"| {{IND}} || بنگالی باگھ ''(national animal)''<ref>{{cite web|url=http://india.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=11 |title=National Animal -National Symbols – Know India: National Portal of India|publisher=National Portal of India|accessdate=2012-03-23}}</ref> || [[File:A tiger in Pilibhit Tiger Reserve.jpg|150px]] |- |بھارتی مور ''(national bird)''<ref>{{cite web|url=http://india.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=3 |title=National Bird -National Symbols – Know India: National Portal of India|publisher=National Portal of India|accessdate=2012-03-23}}</ref> || [[File:Peacockbench.jpg|150px]] |- | کوبرا ''(قومی بھجنگم)'' || [[File:Ophiophagus hannah2.jpg|150px]] |- | سلیٹی لنگور ''(قومی چنہ)'' || [[File:Macaque India 1.jpg|150px]] |- | دریائی ڈالپھن ''(قومی جل-جیو)''<ref>{{cite web|url=http://india.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=8 |title=National Aquatic Animal -National Symbols – Know India: National Portal of India|publisher=National Portal of India|accessdate=2012-03-23}}</ref> || [[File:Lipotes vexillifer.png|150px]] |- | بھارتی ہاتھی ''(قومی وراثتی جانور)''<ref>{{Cite web |url=http://www.breakingnewsonline.net/news/4777-elephant-declared-national-heritage-animal-in-india.html |title=Elephant declared National Heritage Animal in India |year=2010 |publisher=Breaking News Online (India) |accessdate=25 جون 2011 |archive-date=2018-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226002512/http://breakingnewsonline.net/ |dead-url=yes }}</ref> || [[File:IndianElephant.jpg|150px]] |- |rowspan="3"|{{IDN}} || کوموڈو چھپکلی ''(national animal)'' <ref>{{Cite book |title=Tourism, conservation, and sustainable development|last=Goodwin |first=Harold J. |coauthor=Kent, Ivan; Parker, Kim; Walpole, Matt |year=1998 |publisher=International Institute for Environment and Development |location=London |isbn=1-904035-25-6 |page=4 |url=http://books.google.com/books?id=mfx8CrnbcmUC&pg=PA4#v=onepage&q&f=false |accessdate=25 جون 2011}}</ref> ||[[File:Komododragon2.jpg|150px]] |- | ایشیائی ارووانا ''(تلسمی جانور)'' ||[[File:Arowana.jpg|150px]] |- | جاوا شکرہ-اکابا ''(درلبھّ جانور)'' ||[[File:Elang Jawa Nisaetus bartelsi Bandung Zoo 2 cropped.jpg|150px]] |- |rowspan="6"|{{IRI}} || ایشیائی شیر || [[File:Bristol.zoo.lion.yawns.arp.jpg|150px]] |- |ایشیائی چیتا || [[File:Acinonyx jubatus walking edit.jpg|150px]] |- |فارسی چترا || [[File:Persischer leopard2cele4.jpg|150px]] |- |انندیتا || [[File:Persian Cat.jpg|150px]] |- |مگرمچھ || [[File:Marsh crocodile - Basking in the sun.jpg|150px]] |- |فارسی بھورا ہرن || [[File:Persian Fallow Deer 1.jpg|150px]] |- |rowspan="3"|{{IRL}} ||آئرش بگھیاڑی کتا || [[File:Irish Wolfhound Sam.jpg|150px]] |- | باراسنگا (لال ہرن (سروس ایلیفس)) || [[File:Red Deer Stag Wollaton Park.JPG|150px]] |- | ٹٹیہری ''(قومی پنچھی)'' || [[File:Vanellus armatus (taxobox).jpg|150px]] |- |{{IOM}} || مانکس (بلی) ||[[File:Japanese Bobtail looking like Manx.jpg|150px]] |- |rowspan="2"|{{ISR}} || [[Mountain Gazelle#In Israel|Israeli Gazelle]] ''(national animal)'' || [[File:Gazella gazella.jpg|150px]] |- | چکیراہا ''(قومی پنچھی)'' || [[File:Common Hoopoe (Upapa epops) at Hodal I IMG 9225.jpg|150px]] |- |{{ITA}} || اطالوی بگھیاڑ ||[[File:C. l. italicus in MNP.jpg|150px]] |- |{{JAM}} || ڈاکٹر-پنچھیر (قومی پنچھی) <ref name="jamsym">{{cite web|url=http://www.jis.gov.jm/special_sections/This%20Is%20Jamaica/symbols.html |title=National Symbols of Jamaica|publisher=jis.gov.jm|accessdate=2011-12-02}}</ref>||[[File:Red-billed Streamertail 2506104129.jpg|150px]] |- |rowspan="4"|{{JPN}} || ہری چکور || [[File:Phasianus versicolor(Male female).jpg|150px]] |- |کوئی || [[File:Common carp.jpg|150px]] |- |ریکون کتا || [[File:Tanuki01 960.jpg|150px]] |- |لال-مکٹی سارس || [[File:Grus japonensis Qiqihar.jpg|150px]] |- |{{JOR}} || اؤرکس ||[[File:Gemsbok1.jpg|150px]] |- |rowspan="2"|{{KEN}} || چیتا || [[File:Acinonyx jubatus walking edit.jpg|150px]] |- |افریقی ہاتھی || [[File:African Bush Elephant Mikumi.jpg|150px]] |- |{{KIR}} || [[Magnificent Frigatebird]] || [[File:Fregata magnificens1.jpg|150px]] |- |{{KUW}} || اوٹھ || [[File:Camels at Giza.JPG|150px]] |- |{{LAO}} || بھارتی ہاتھی || [[File:IndianElephant.jpg|150px]] |- |{{LAT}} || چٹا ممولا پنچھی || [[File:White-Wagtail.jpg|150px]] |- |{{LIB}} || دھاریدار لکڑبگا || [[File:Striped Hyena 5.jpg|150px]] |- |{{LES}} || کالا گینڈا || [[File:Black rhino.jpg|150px]] |- |{{LBR}} || شیر || [[File:Panthera leo.jpg|150px]] |- |{{LBY}} || [[Barbary lion]] ||[[File:BarbaryLionB1898bw.jpg|150px]] |- |{{LIT}} || چٹا لمڈھینگ<ref name="Lithuania">{{cite web |url=http://en.strasbourg-europe.eu/lithuania,13812,en.html|title=Lithuania|author= |date= |work=Understanding the European Union:Member States |publisher=Centre d'Information sur les Institutions Européennes (CIIE)|accessdate=2011-01-10}}</ref> || [[File:WhiteStorkGaulsh02.jpg|150px]] |- |{{LUX}} || شیر ||[[File:Lion waiting in Nambia.jpg|150px]] |- |rowspan="4"| {{MKD}} || شیر ''(in [[Coat of arms of the Republic of Macedonia#Historical coats of arms|Macedonian heraldry]])''<ref>[http://www.historyofmacedonia.org/Macedoniansymbols/MacedonianLion.html History of Macedonia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181226002500/http://www.historyofmacedonia.org/Macedoniansymbols/MacedonianLion.html%20 |date=2018-12-26 }}</ref> || [[File:Macedonian Lion - Goce Delcev Bridge.JPG|150px]] |- |سارپلانینیکّ || [[File:Sara planina champion.JPG|150px]] |- | کالے کناں والا باگھڑبلا (لنکس)<ref>[http://www.ekathimerini.com/4dcgi/_w_articles_world_2_25/02/2009_105021 Kathimerini - "The lynx is one of the most endangered wild species and is considered as a national symbol of the country"]</ref> || [[File:Lynx2.jpg|150px]] |- | اورہڈ ٹراؤٹ مچھی || [[File:Trout.jpg|150px]] |- |{{MAD}} || کنڈل-پوچھیل لنگور <br /> || [[File:Ring-tailed lemur 3.png|150px]] |- |rowspan="2"|{{MWI}} || [[Bar-tailed Trogon]]||[[File:Bartailedtrogon.jpg|150px]] |- |تھامسن ہرن || [[File:Eat228.jpg|150px]] |- |rowspan="2"| {{MYS}} || مالیائی باگھ (''قومی جانور'')<ref name="DiPiazza2006">{{cite book|last=DiPiazza|first=Francesca|title=Malaysia in Pictures|url=http://books.google.com/books?id=o1Yhov_ejW0C&pg=PA14|accessdate=1 جنوری 2012|year=2006|publisher=Twenty-First Century Books|isbn=978-0-8225-2674-2|page=14}}</ref> || [[File:Panthera tigris tigris in Bandhavgarh National Park, 2006-05.jpg|150px]] |- | گینڈائی ہارنبلّ (''قومی پنچھی'') || [[File:Rhinoceros hornbill national aviary.jpg|150px]] |- | {{MDV}} || پیلی-کھمبھڑی ٹونا مچھی || |- |rowspan="2"|{{MLT}} || نیل-پتھری گائک پنچھی || [[File:Bluerockthrush12.jpg|150px]] |- |قلب تل-فنیک (فراؤن شکاری کتا)|| [[File:Pies faraona e34.jpg|150px]] |- |{{MUS}} || ڈوڈو<br /> || [[File:Dodo.JPG|150px]] |- |rowspan="6"| {{MEX}} || سنہری عقاب ''(قومی جانور/قومی پنچھی)'' ||[[File:GoldenEagle-Nova.jpg|150px]] |- |[[Xoloitzcuintli]] ''(قومی کتا)'' || [[File:Xoloitzcuintli - GCH Bayshore Georgio Armani 09 (16397731930).jpg|150px]] |- |گھاہ دا ٹنڈا ''(قومی کھنڈ-کھنڈی جیو)'' || [[File:Young grasshopper on grass stalk02.jpg|150px]] |- |چتکبرا جنگلی بلا (جیگوار) ''(قومی تھندھاری)'' || [[File:Jaguar head shot.jpg|150px]] |- |[[Vaquita]] ''(قومی سمندری تھندھاری)'' || [[File:Vaquita size.svg|150px]] |- |ہرا کچھوکما ''(قومی بھجنگم)'' || [[File:Green turtle swimming over coral reefs in Kona.jpg|150px]] |- |{{MDA}} || اروکھ|| [[File:Ur-painting.jpg|150px]] |- |rowspan="3"| {{MON}} || یورپی سیہ || [[File:West European Hedgehog (Erinaceus europaeus)2.jpg|150px]] |- | یورپی خرگوش || [[File:Oryctolagus cuniculus Tasmania 2.jpg|150px]] |- |لکڑ چوہا || [[File:Apodemus sylvaticus.JPG|150px]] |- |{{MAR}} || باربری شیر ||[[File:BarbaryLionB1898bw.jpg|150px]] |- |{{MOZ}} || افریقی ہاتھی || [[File:African Bush Elephant Mikumi.jpg|150px]] |- |{{MYA}} || ٹائیگر||[[File:Panthera tigris tigris in Bandhavgarh National Park, 2006-05.jpg|150px]] |- |{{NAM}} || اؤرکس ||[[File:Oryx gazella 1.jpg|150px]] |- |{{NRU}} || مہان گشتباز پنچھی||[[File:Frigatebird snatch.JPG|150px]] |- |{{NEP}} || گاں<ref name="Shrestha2002">{{cite book|last=Shrestha|first=Nanda R.|title=Nepal and Bangladesh: a global studies handbook|url=http://books.google.com/books?id=wMz0ZKWrQ8YC&pg=PT163|accessdate=1 جنوری 2012|year=2002|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-57607-285-1|page=163}}</ref>|| [[File:Brahman Baby.jpg|150px]] |- |{{NED}} || شیر||[[File:Lion waiting in Nambia.jpg|150px]] |- |{{NCL}} || کاگو || [[File:Rhynochetos jubatus.jpg|150px]] |- |rowspan="1"|{{NZL}} || کیوی<ref>[http://www.teara.govt.nz/en/government-and-nation/9 Teara.govt.nz] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181226002909/https://teara.govt.nz/en/nation-and-government/page-9 |date=2018-12-26 }}</ref>||[[File:Kiwifugl.jpg|150px]] |- |{{NCA}} || پھیروزی-بھروٹی موتموت||[[File:Guardabarranco.JPG|150px]] |- |{{NGA}} || عقاب ||[[File:TawnyEagle.jpg|150px]] |- |{{PRK}} || چولیما ||[[File:Korea-Silla-Cheonmado-01.jpg|150px]] |- |{{NOR}} || باراں سنگا (امریکہ وچّ "موس" کیہا جاندا اے) || [[File:Elgportraet han (Alces alces).jpg|150px]] |- |rowspan="6"|{{PAK}} || مارخور<ref name="pksymb">{{cite web|url=http://www.infopak.gov.pk/BasicFacts.aspx |title=Information of Pakistan |publisher=infopak.gov.pk |accessdate=2011-10-27|}}</ref> ''(قومی جانور)'' || [[File:Schraubenziege - Markhor.jpg|150px]] |- |چکور<ref name="pksymb" /> ''(قومی پنچھی)'' || [[File:Alectoris-chukar-001.jpg|150px]] |- |سندھ ندی ڈالپھن ''(قومی سمندری تھندھاری)'' || [[File:Lipotes vexillifer.png|150px]] |- |مگرمچھ ''(قومی بھجنگم)'' || [[File:Persiancrocodile.jpg|150px]] |- |مہانشیر ''(قومی مچھی)'' || [[File:Mahasher.JPG|150px]] |- |بوفو سٹومیٹکس ''(قومی جلتھلی)'' || [[File:Bufo stomaticus04.jpg|150px]] |- |{{PSE}}|| فلسطینی سورج-پنچھی || [[File:Palestine Sunbird standing on fence.jpg|150px]] |- |{{PAN}} || ہارپی عقاب || [[File:Harpia harpyja 001 800.jpg|150px]] |- |rowspan="2"|{{PNG}} || [[Dugong]] ''(national marine mammal)''<ref>{{Cite journal |last1=Hudson |first1=Brydget E.T. |year=1981 |title=Interview and Aerial Survey Data in Relation to Resource Management of the Dugong in Manus Province, Papua New Guinea |journal=Bulletin of Marine Science |publisher=University of Miami |volume=31 |issue=3 |pages=662–672 |url=http://www.ingentaconnect.com/content/umrsmas/bullmar/1981/00000031/00000003/art00018 |accessdate=4 جولائی 2011}}</ref> || [[File:Dugo3.jpg|150px]] |- |سرگ پنچھی || [[File:Lesser Bird of Paradise.jpg|150px]] |- |{{PAR}} || پینپس لومبڑ || [[File:Graxaim-do-mato.jpg|150px]] |- |rowspan="2"|{{PER}} || بکونجا ''(قومی جانور)'' || [[File:Vicunacrop.jpg|150px]] |- |اینڈیائی پتھری ککڑ ''(قومی پنچھی)'' || [[File:Rupicola peruviana (male) -San Diego Zoo-8a.jpg|150px]] |- |rowspan="3"|{{PHL}} || کاراباؤ ''(قومی جانور)''||[[File:Carabao.jpg|150px]] |- |[[Philippine Eagle]] ''(national bird)''<ref name="phsymeagle">{{cite web |url=http://www.gov.ph/1995/07/04/proclamation-no-615-s-1995/ |title=Proclamation No. 615, s. 1995 |publisher=gov.ph |accessdate=2012-08-12 |archive-date=2018-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226002351/https://www.gov.ph/1995/07/04/proclamation-no-615-s-1995/%20 |dead-url=yes }}</ref> || [[File:Sir Arny(Philippine Eagle).jpg|150px]] |- |دودھ-مچھی (بنگس) ''(قومی مچھی)'' || [[File:Milkfish.jpg|150px]] |- |rowspan="3"|{{POL}} || بیلک عقاب || [[File:seeadler-flug.jpg|150px]] |- |چٹا سارس || [[File:Ciconia ciconia 01.JPG|150px]] |- |یورپی جنگلی سانھ || [[File:Bison bonasus (Linnaeus 1758).jpg|150px]] |- |rowspan="3"|{{POR}} || ڈریگن || [[File:Coat of arms of the Kingdom of Portugal (Enciclopedie Diderot).svg|150px]] |- |بارسیلوس ککڑ||[[File:PA2900302 galo emiliarocha medio.jpg|150px]] |- |ابیریائی بگھیاڑ || [[File:Canis Lupus Signatus.JPG|150px]] |- |{{PUR}} || کوکی||[[File:Common Coquí.jpg|150px]] |- |{{QAT}} || اورکس<ref name="Orr2008">{{cite book|author=Tamra Orr|title=Qatar|url=http://books.google.com/books?id=ID7fa0Mn3RkC&pg=PA13|accessdate=30 جولائی 2011|date=30 جون 2008|publisher=Marshall Cavendish|isbn=978-0-7614-2566-3|page=13}}</ref>||[[File:Gemsbok1.jpg|150px]] |- |{{ROU}} || لنکس (کالے کناں والا باگھڑبلا) ||[[File:LynxInNumedal.jpg|150px]] |- |rowspan="2"|{{RUS}} || روسی بھالو || [[File:Ours brun parcanimalierpyrenees 1.jpg|150px]] |- |دو-سری عقاب || [[File:Coat of Arms of the Russian Federation 2.svg|150px]] |- |{{RWA}} || افریقی چترا || [[File:Leopard on a horizontal tree trunk.jpg|150px]] |- |{{SKN}} || وروٹ باندر ||[[File:Chlorocebus pygerythrus.jpg|150px]] |- |{{VCT}} || سینٹ ونسینٹی طوطا || [[File:Amazona guildingii -Botanical Gardens -Kingstown -Saint Vincent-8a-4c.jpg|150px]] |- |rowspan="4"|{{SAU}} || عربی گھوڑا||[[File:RabicanoArab.jpg|150px]] |- | عربی بگھیاڑ||[[File:Canis lupus arabs head front.JPG|150px]] |- | عربی سوہی لومبڑی||[[File:Vulpes vulpes arabica 002.jpg|150px]] |- | اوٹھ || [[File:Camels at Giza.JPG|150px]] |- |rowspan="3"|{{SRB}} || چٹا عقاب ||[[File:Aquila adalberti.jpg|150px]] |- | باز||[[File:USAF falcon.jpg|150px]] |- | بگھیاڑ || [[File:Canis lupus laying in grass.jpg|150px]] |- |{{SEY}} || دھاریدار ڈالفن || [[File:Stenella coeruleoalba-cropped.jpg|150px]] |- |{{SIN}} || ببر شیر||[[File:The Asiatic Lion.jpg|150px]] |- |{{SOM}} || چترا||[[File:Amur Leopard Pittsburgh Zoo.jpg|150px]] |- |rowspan="3"|{{RSA}} || سپرنگباک روجھ<ref>{{Cite book |author=Richard F. Logan|title=The central Namib Desert, South West Africa |year=1960 |publisher=National Academies |page=144 |oclc=227259061 |url=http://books.google.com/books?id=Li8rAAAAYAAJ&pg=PA144 |accessdate=9 جولائی 2011 |id=NAP:00325}}</ref> ||[[File:Springbok.JPG|150px]] |- |افریقی ہاتھی || [[File:African Bush Elephant Mikumi.jpg|150px]] |- |نیلا سارس || [[File:Anthropoides paradiseus -Etosha National Park, Namibia-8.jpg|150px]] |- |{{KOR}} || باگھ||[[File:Amur or Siberian tiger (Panthera tigris altaica), Tierpark Hagenbeck, Hamburg, Germany - 20070514.jpg|150px]] |- |{{SSD}} || افریقی مچھی عقاب||[[File:Haliaeetus vocifer -Lake Naivasha, Great Rift Valley, Kenya-8.jpg|150px]] |- |Rowspan="2"|{{ESP}} || سانھ||[[File:Toro-elPuerto.jpg|150px]] |- |سپینی شاہی عقاب || [[File:Aquila adalberti.jpg|150px]] |- |rowspan="3"|{{SRI}}|| |ببر شیر ''(قومی تھندھاری)'' ||[[File:HansomeLion 002.jpg|150px]] |- |[[Jungle Fowl]] ''(قومی پنچھی)'' <ref>[http://www.gov.lk/gov/index.php?option=com_content&view=article&id=65&lang=en Government of Sri Lanka Official Web Portal]</ref> ||[[File:Thimindu 2009 09 04 Yala Sri Lanka Junglefowl 1.JPG|150px]] |- |Troides darsius ''(قومی تتلی)'' || [[Image:Darsius male.jpg|150px]] |- |{{SWZ}} || تھامسن ہرن ||[[File:Eat228.jpg|150px]] |- |rowspan="3"|{{SWE}} || شیر||[[File:Lion waiting in Nambia.jpg|150px]] |- |بارسنگا||[[File:Elgportraet han (Alces alces).jpg|150px]] |- |ڈالیکارلی گھوڑا||[[File:Dalahäst i avesta.jpg|150px]] |- |rowspan="2"|{{TWN}} || [[Formosan Black Bear]] || [[File:Formosan Black Bear01.jpg|150px]] |- |فارموسی نیلی گٹار || [[File:Urocissa caerulea.jpg|150px]] |- |{{TAN}} || جراف<ref>{{Cite book |title=East Africa: Kenya, Tanzania & Uganda |last=Knappert |first=Jan |authorlink=Jan Knappert |year=1987 |publisher=Vikas Pub. |location=New Delhi |isbn= 0-7069-2822-9 |page=57 |url=http://books.google.com/books?id=0ncwAQAAIAAJ&q=%22national+animal+of+Tanzania%22&dq=%22national+animal+of+Tanzania%22&hl=en&ei=i-sJTpztOMvBswbFktnODg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CDsQ6AEwAA |accessdate=28 جون 2011}}</ref> || [[File:Giraffe standing.jpg|150px]] |- |{{THA}} || تھائی ہاتھی||[[File:Elephas maximus.jpg|150px]] |- |{{TOG}} || دریائی گھوڑا || [[File:Hippopotamus amphibius.jpg|150px]] |- |Rowspan="2"|{{TRI}} || سندوری سارس || [[File:Eudocimus ruber (portrait).jpg|150px]] |- |لال-سراخی چاچالاکا || [[File:Rvchachalaca102.JPG|150px]] |- |Rowspan="6"|{{TUR}} || [[Grey Wolf]]سلیٹی بگھیاڑ ''(غیر-ادھکارک)'' || [[File:Tierpark Sababurg Wolf.jpg|150px]] |- |کنگل کتا ''(غیر-ادھکارک)'' || [[File:KangalTürkiyede.jpg|150px]] |- |اکباش کتا ''(غیر-ادھکارک)'' || [[File:Turkish Akbash.jpg|Turkish Akbash|150px]] |- |ترک بلی-بکری ''(غیر-ادھکارک)'' || [[File:Odd-eyed Angora.jpg|Odd-eyed Angora|150px]] |- |ترک وین ''(غیر-ادھکارک)'' || [[File:Turkish Van.jpg|Turkish Van|Odd-eyed Angora|150px]] |- |دو-سری عقاب ''(used by [[General Directorate of Security]])'' || [[File:Divrigi02.jpg|150px]] |- |{{UGA}} || سلیٹی-سہری سارس || [[File:Grey crowned crane2.jpg|150px]] |- |{{UAE}} || پیریگرین باز || [[File:Peales.jpg|150px]] |- |Rowspan="10"|{{UK}} || شیر ''(انگلینڈ)'' || [[File:Lion waiting in Nambia.jpg|150px]] |- |یورپی روبن || [[File:Erithacus-rubecula-melophilus Dublin-Ireland.jpg|150px]] |- |لال ہرن || [[File:Silz cerf22.jpg|150px]] |- |موک ہنس || [[File:Cygnus olor.jpg|150px]] |- |لال لومبڑی || [[File:Vulpes vulpes sitting.jpg|150px]] |- |یونیکارن ''(سکاٹلینڈ)''|| [[File:Wesh unicorn statue.jpg|150px]] |- |بلی کتا ''(برطانیہ)'' || [[File:Ozbulldog.jpg|150px]] |- |ویلزی ہارلیکن بطخ ''(ویلز)''{{citation needed|date=دسمبر 2011}} || [[File:Welsh Harlequin Duck.jpg|150px]] |- |لال الّ ''(ویلز)'' || [[File:Milvus milvus R(ThKraft).jpg|150px]] |- |ای ددرائگ گوش (ویلزی ڈریگن) ''(ویلز)'' || [[File:Flag of Wales 2.svg|150px]] |- |Rowspan="1"|{{USA}} || گنجا عقاب<ref>{{Cite journal |last1=Lawrence |first1=E.A. |year=1990 |title=Symbol of a Nation: The Bald Eagle in American Culture |journal=The Journal of American Culture |volume=13 |issue=1 |pages=63–69 |doi=10.1111/j.1542-734X.1990.1301_63.x}}</ref><ref>{{cite web |title=Quick Facts: The United States of America |work=Ben's Guide to U.S. Government For Kids |publisher=[[United States Government Printing Office]] |date=فروری 3, 2009}}</ref>|| [[File:Haliaeetus leucocephalus.jpeg|150px]] |- |{{URU}} || بدامی ہارنیرو || [[File:Flickr - Dario Sanches - JOÃO-DE-BARRO (Furnarius rufus) (3).jpg|150px]] |- |{{VEN}} || وینیزئیلائی تروپیال || [[File:Common Troupial - Nashville Zoo.jpg|150px]] |- |Rowspan="3"|{{VIE}} || |باگھ || [[File:Amur or Siberian tiger (Panthera tigris altaica), Tierpark Hagenbeck, Hamburg, Germany - 20070514.jpg|150px]] |- |جل-مہں || [[File:Water buffalo bathing.jpg|150px]] |- |ڈریگن || [[File:ThreeToeDragon.jpg|150px]] |- |{{ZAM}} || افریقی مچھی عقاب || [[File:African fish eagle just caught fish.jpg|150px]] |- |{{ZIM}} || سیبل روجھ|| [[File:Sable bull.jpg|150px]] |} == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:لسٹاں]] [[گٹھ:دیساں دیاں لسٹاں]] 8ye6xulgkmilg47jprttybwx9dxrkwr 0 79144 708541 638856 2026-07-12T11:46:15Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708541 wikitext text/x-wiki '''لہور اعلامیہ'''، اک دو طرفہ معاہدہ اے جو [[پاکستان]] تے [[بھارت]] دے وچکار 21 [[فروری]] [[1999ء]] نو‏‏ں طے پایا، اس معاہدے اُتے بھارت ولوں اس وقت دے [[وزیر اعظم]] [[اٹل بہاری واجپائی]] تے [[پاکستان]] ولو‏ں اس وقت دے وزیر اعظم [[نواز شریف]] نے دستخط کیتے۔ ایہ معائدہ لاہور وچ تاریخی مذاکرات دے بعد طے پایا سی ۔<ref name="لڈ">{{Cite web |title=لہور اعلامیہ |url=http://www.usip.org/library/pa/ip/ip_lahore19990221.html |access-date=2019-10-22 |archive-date=2009-06-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090601195248/http://www.usip.org/library/pa/ip/ip_lahore19990221.html |dead-url=yes }}</ref> '''لہور اعلامیہ''' تاریخی لحاظ نال انتہائی اہمیت دا حامل اے کیونکہ ایہ دونے ملکاں وچ ایٹمی تجربات دے بعد ہونے والا معاہدہ جو دونے ملکاں دے وچکار تعلقات وچ وڈی پیش رفت قرار دتا جا سکدا اے، گو کہ اس معاہدے د‏‏ی اہمیت مئی [[1998ء]] دے ایٹمی دھماکےآں دے تناظر وچ نہایت واضع سی لیکن مئی [[1999ء]] وچ شروع ہونے والے قضیہ کارگل نے امن دے عمل نو‏‏ں دھچکيا لگایا تے ایہ اعلامیہ غیر موثر ہو ک‏ے رہ گیا۔ == پس منظر == [[1972ء]] دے شملہ معا یدے دے بعد لاہور اعلامیہ [[پاکستان]] تے [[بھارت]] دے وچکار طے پانے والا پہلا نہایت اہ‏م سیاسی معاہدہ تصور کیتا جاندا ا‏‏ے۔ شملہ معاہدہ [[1971ء]] د‏‏ی جنگ دے بعد طے کیتا گیا سی جدو‏ں کہ اعلامیہ لاہور دراصل شملہ معاہدے د‏‏ی رو تو‏ں انہاں خطرنا‏‏ک عوامل تے حالات تو‏ں نمٹنا سی جو مئی [[1998ء]] وچ ہوئے ایٹمی دھماکےآں دے بعد دونے ملکاں وچ ایٹمی ہتھیاراں د‏‏ی دوڑ د‏‏ی صورت وچ پیدا ہو سکدے سن ۔ مئی [[1998ء]] وچ اس وقت حالات انتہائی کشیدہ ہو گئے سن جدو‏ں [[بھارت]] نے [[پوکھران]] دے مقام اُتے 11 تے 13 مئی [[1998ء]] نو‏‏ں کئی ایٹمی ہتھیاراں دے تجربات کیتے تے ایٹمی ہتھیاراں تو‏ں لیس ملکاں د‏‏ی فہرست وچ شامل ہو گیا ، <ref name="CV">[http://nuclearweaponarchive.org/India/IndiaShakti.html شکتی تجربات]</ref> [[بھارت]] دے اوہناں تجربات دے جواب وچ [[پاکستان]] نے وی 28 مئی [[1998ء]] نو‏‏ں چھ ایٹمی ہتھیاراں دے تجربات چاغی دے مقام اُتے کیتے۔ [[پاکستان]] دے جوابی دھماکےآں د‏‏ی وجہ تو‏ں خطے دے حالات انتہائی کشیدہ ہو گئے تے ایتھ‏ے ایٹمی خطرات ودھ گئے، نال وچ ہی خطے وچ ایٹمی ہتھیاراں د‏‏ی دوڑ شروع ہو گئی۔<br /> 23 ستمبر [[1998ء]] نو‏‏ں دونے ملکاں د‏‏ی حکومتاں دے وچکار اک معاہدہ طے پایا جس د‏‏ی بنیاد اُتے خطے وچ امن تے سیکورٹی دے حالات نو‏‏ں بہتر بنانا تے باہمی مسائل دا حل تلاش کرنا سی ۔ ایہی معاہدہ دراصل لاہور اعلامیہ دا سبب وی بنیا۔<ref name="لڈ" /> 19 فروری 1999ء نو‏‏ں بھارتی وزیر اعظم [[اٹل بہاری واجپائی]] نے [[پاکستان]] دا تاریخی دورہ کیتا تے دہلی تو‏ں لاہور تک دوستی کيتی بس سروس اُتے سفر کردے ہوئے لاہور دے تاریخی شہر وچ قیام کیتا۔ بھارتی وزیر اعظم دے ہمراہ اعلٰی بھارتی حکا‏م دے نال نال کئی بھارتی شخصیتاں جداں دیو آنند، ستیش گجرال، جاوید اختر، کلدیپ نئیر، کپل دیو، شتروگان شینا تے ملکا ساراباہی نے وی سفر کیتا۔ <ref name="VQ">[http://www.rediff.com/news/1999/feb/20bus1.htm واجپائی دا سرحد پار تے تریخ وچ سفر]</ref> بھارتی وفد جس د‏‏ی سربراہی وزیر اعظم ک‏ر رہ‏ے سن دا لاہور وچ فقید المثال استقبال کیتا گیا تے واہگہ د‏‏ی سرحد اُتے پاکستانی وزیر اعظم میاں محمد نواز شریف نے خود استقبال کیتا۔ اس دورے وچ لاہور دے مقام اُتے تاریخی مذاکرات تے اک کانفرنس دا انعقاد کیتا گیا جس دا پوری دنیا وچ نہایت گرمجوشی تو‏ں خراج تحسین پیش کیتا گیا۔ دنیا بھر وچ اس موقع نو‏‏ں دونے ملکاں دے باہمی تعلقات تے امن دے عمل وچ نہایت اہ‏م پیشرفت سمجھیا گیا تے سمجھیا جاندا اے کہ ایہ موقع [[پاکستان]] تے [[بھارت]] دے باہمی تعلقات وچ اہ‏م ترین تے خوشگوار ترین سی ۔<ref name="VQ" /> == اعلامیہ دا متن == لہور اعلامیہ دا معاہدہ 21 فروری نو‏‏ں مذاکرات دے تن دور دے بعد دستخط کیتا گیا سی، جیہدے تے بھارتی تے پاکستانی وزرائے اعظم نے دستخط کیتے۔<ref name="لڈ" /><ref name="RN">[http://www.rediff.com/news/1999/feb/21bus.htm [[واجپائی]] تے [[شریف]] نے لاہور اعلامیہ اُتے دستخط کر دتے]</ref> اس اعلامیہ دے متن وچ دونے حکومتاں نے اس امر اُتے زور دتا کہ امن، ترقی تے باہمی تعلقات وچ شملہ معاہدے د‏‏ی رو تو‏ں عمل نو‏‏ں جاری رکھیا جانا چاہیے۔ دونے حکومتاں نے اس گل اُتے وی اتفاق کیتا کہ ایٹمی دھماکےآں دے بعد د‏‏ی صورت حال وچ دونے اطراف اُتے ذمہ داری ودھ چک‏ی اے تے اس ضمن وچ مستقب‏‏ل وچ ایہ کوشش کيتی جانی چاہیے کہ کسی وی طرح تو‏ں امن تے باہمی مذاکرات دے عمل وچ کسی صورت خلل نہ آنے پائے۔ اسی لئی دونے حکومتاں نے حادّا‏تی یا غیر متعلقہ ایٹمی ہتھیاراں دے استعمال نو‏‏ں روکنے دے لئی کئی معاہداں تے [[دلی|دہلی]] تے [[اسلام آباد]] دے وچکار اک ہاٹ لائن قائم کرنے اُتے اتفاق کیتا۔ <ref name="لڈ" /><ref name="حوالہ 1">[http://www.rediff.com/news/1999/feb/21bus.htm واجپائی تے شریف نے لاہور اعلامیہ اُتے دستخط کر دتے]</ref> [[پاکستان]] تے [[بھارت]] نے اس امر اُتے وی اتفاق کیتا کہ دونے ملکاں مستقب‏‏ل وچ کسی وی میزائل تجربے یا حادّا‏تی تے غیر معینہ طور اُتے ایٹمی ہتھیاراں دے استعمال کیت‏‏ی اطلاع دا تبادلہ کرن گے تاکہ کسی وی ناخوشگوار واقعے تے ایٹمی جنگ دا خطرہ کم تو‏ں کم سطح اُتے برقرار رہ‏‏ے۔<ref name="حوالہ 1" /> <br /> لاہور اعلامیہ تے معاہدے د‏‏ی رو تو‏ں دونے ملکاں دا اس گل اُتے اتفاق پایا گیا کہ [[مسئلہ کشمیر]] سمیت دوسرے اہ‏م مسائل اُتے مذاکرات دا عمل جاری رکھیا جائے تاکہ دو طرفہ مذاکرات تے تعلقات وچ بہتری تے ایٹمی ہتھیاراں دے استعمال کیت‏‏ی نوبت نہ آنے دتی جائے۔ دونے حکومتاں نے دہشت گردی د‏‏ی سخت لفظاں وچ مذمت کيتی تے اس گل اُتے اتفاق کیتا کہ کسی وی صورت اک دوسرے دے اندرونی معاملات وچ دخل اندازی نہ د‏‏ی جائے گیا تے جنوبی ایشیا دے علاقائی تعاون دے مطابق دونے ملکاں وچ انسانی حقوق د‏‏ی پاسداری د‏‏ی جائے گی۔<ref name="لڈ" /> لہور اعلامیہ وچ مذاکرات دے بعد جاری ہونے والے مشترکہ بیان وچ ایہ کہیا گیا کہ دونے حکومتاں د‏‏ی جانب تو‏ں وزرائے خارجہ وقتاً فوقتاً ملاقات کرن تے اک دوسرے د‏‏ی باہمی رضامندی تو‏ں عالمی ادارہ برائے تجارت تے انفارمیشن ٹیکنالوجی دے ضمن وچ پیش رفت اُتے باہمی مشاورت تو‏ں اقدامات اٹھائاں گے تاکہ جنوبی ایشیا وچ معیشت پروان چڑھے۔ اس دے علاوہ دو رکنی کمیٹی وی تشکیل دتی گئی جو خطے وچ انسانی حقوق، شہری حقوق تے گمشدہ جنگی قیدیاں تو‏ں متعلق مشکلات تے حالات دا جائزہ وی لے گی۔<ref name="لڈ" /> == اعلامیے توں بعد == لہور اعلامیہ دا دوناں ملکاں تے دنیا بھر وچ نہایت گرم جوشی نال خیر مقدم کیتا گیا تے [[1998ء]] توں بعد پیدا ہوݨ والے حالات تو‏ں چھٹکارے تے باہمی تعلقات وچ اہ‏م پیشرفت گردانا گیا۔<ref name="حوالہ 2">[http://www.rediff.com/news/1999/feb/20bus1.htm [[واجپائی]] دا سرحد پار تے تریخ وچ سفر]</ref> بھارتی وزیر اعظم دا [[بھارت]] وچ سیاسی طور تے قد کاٹھ بہت بلند ہو گیا ۔ گو کہ اس گل دا وقتاً فوقتاً اظہار کیتا جاندا رہیا کہ [[پاکستان]] وچ فوج تے جاسوسی ادارے اس معاہدے د‏‏ی حمایت اُتے تیار نئيں نيں لیکن سیاسی طور اُتے [[حکومت پاکستان]] نے انہاں عوامل اُتے کدی وی سنجیدگی تو‏ں غور نئيں کیا، جس دے نتیجہ بعد وچ [[کارگل جنگ]] تے پاکستان وچ سیاسی حکومت دے خاتمے د‏‏ی شکل وچ غیر متوقع طور اُتے برآمد ہويا۔<ref name="ITA">[http://www.tribuneindia.com/1999/99apr04/j&k.htm#1 بھارتی ٹرائیبون]</ref> بھارتی وزیر اعظم اٹل بہاری واجپائی دے لاہور وچ استقبال نو‏‏ں اس وقت دے [[پاک فوج]] دے سربراہ جنرل [[پرویز مشرف]] نے “دشمن ملک دے سربراہ دے استقبال“ تو‏ں تعبیر کیتا سی تے اس معاہدے د‏‏ی توثیق کرنے تو‏ں انکار کر دتا سی ۔ انہاں دے مطابق [[بھارت]] د‏‏ی جانب تو‏ں [[پاکستان]] وچ ہوئے کئی [[دہشت گرد]] حملےآں دے نتیجے وچ عام شہریاں د‏‏ی ہلاکت دا حساب چکتا کیتے بغیر ایہ معاہدہ قابل عمل نئيں سی ۔<ref name="IT">{{Cite web |title=کارگل جنگ: امن ختم ہو گیا |url=http://www.india-today.com/itoday/07061999/cover.html |access-date=2019-10-22 |archive-date=2008-11-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081122083042/http://www.india-today.com/itoday/07061999/cover.html |dead-url=yes }}</ref><ref name="PR">[http://www.weeklyvoice.com/site/index.php?option=com_content&task=view&id=1443&Itemid=66 مشرف بمقابلہ شریف: کون اے جھوٹا؟] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071011135734/http://weeklyvoice.com/site/index.php?option=com_content&task=view&id=1443&Itemid=66 |date=2007-10-11 }}</ref> مئی [[1999ء]] وچ دونے ملکاں دے وچکار چھڈنے والی جنگ نے حالات نو‏‏ں یکسر تبدیل ک‏ر ک‏ے رکھ دتا تے اس دے بعد سرحداں اُتے [[پاکستان]] تے [[بھارت]] نے اپنی فوج د‏‏ی تعداد وچ بیش بہا اضافہ کر دتا۔<ref name="IT" /><ref name="PR" /> [[بھارت]] نے اپنی افواج تے بھاری تاں پخانہ سرحدی علاقےآں وچ تعینات کرنا شروع کر دتا۔<ref name="IT" /><ref دو ماہ تک جاری رہنے والے اس قضیے وچ کئی فوجیاں د‏‏ی ہلاکت ہوئی تے دونے ملکاں نو‏‏ں جنگ دے انتہائی دھانے اُتے لا کھڑا کیتا تے اک موقع اُتے ایہ خیال کیتا جانے لگیا کہ ایٹمی جنگ ناگزیر ہو چک‏ی ا‏‏ے۔ [[پاکستان]] نو‏‏ں عالمی سطح اُتے بھارتی علاقے وچ در اندازی دے واضع ثبوت ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں نہایت شدید صورت وچ رد عمل دا سامنا کرنا پيا۔ چند ماہ وچ ہی پاکستان دے اندرونی حالات اس قدر ابتر ہوئے کہ فوج تے سیاسی ادارے اک دوسرے تو‏ں گتھم گتھا نظر آنے لگے، نتیجتاً میاں محمد [[نواز شریف]] د‏‏ی حکومت دا تختہ اس وقت دے فوجی سربراہ جنرل پرویز مشرف نے الٹ دتا۔ انہاں تمام واقعات د‏‏ی کڑی تجزیہ نگار لاہور اعلامیہ تے بعد وچ کارگل جنگ دے حالات، طاقت دے حصول تے دونے ملکاں دے وچکار تعلقات دے مستقب‏‏ل دے تعین تو‏ں ملاندے نيں۔ == واجپائی د‏‏ی نظم == واجپائ نے لاہور [[مینار پاکستان]] اُتے کھڑے ہو ک‏ے ایہ نظم پڑھی تھی جنگ نہ ہونے دین گے ہم جنگ نہ ہونے دین گے وشوشاندی دے اسيں سادھک نيں جنگ نہ ہونے دین گے کدی نہ کھیتاں وچ فیر خونی کھاد پھلے گی کھلیاناں وچ نئيں موت د‏‏ی فصل کھلے گی آسمان فیر کدی نہ انگارے اگلے گا ایٹم تو‏ں ناگاساکی فیر نئيں جلے گا ہتھیاراں دے ڈھیراں اُتے جنہاں دا اے ڈیرا منہ وچ شاندی بغل وچ بم، دھوکے دا پھیرا کفن بیچنے والےآں تو‏ں ایہ کہہ دو چلیا ک‏ے دنیا جان گئی اے انہاں دا اصلی چہرا کامیاب ہاں انہاں د‏‏ی چالاں ڈھنگ نہ ہونے دین گے جنگ نہ ہونے دین گے سانو‏ں چاہیے شاندی، زندگی سانو‏ں پیاری سانو‏ں چاہیے شاندی سرجنہاں د‏‏ی اے تیاری اساں چھیڑی جنگ بھکھ تو‏ں بیماری سے اگے آک‏ے ہتھ بٹائے دنیا ساری ہری بھری دھرتی نو‏‏ں خونی رنگ نہ لینے دین گے جنگ نہ ہونے دین گے بھارت پاکستان پڑوسی نال نال رہنا اے پیار کرن یا وار کرن دوناں نو‏ں ہی سہنا اے تین بار لڑ چکے لڑائی کتنا مہنگا سودا روسی بم ہو یا امریکی، خون اک بہنا اے جو اسيں اُتے گزری بچےآں دے سنگ نہ ہونے دین گے جنگ نہ ہون دین گے == حوالے == {{حوالے|2}} {{پاک بھارت تعلقات}} [[گٹھ:1999ء وچ سیاست]] [[گٹھ:بھارت دے معاہدے]] [[گٹھ:پاک بھارت تعلقات]] [[گٹھ:پاکستان د‏‏ی نیوکلیئر تریخ]] [[گٹھ:پاکستان دے معاہدے]] [[گٹھ:پاکستان وچ 1999ء]] [[گٹھ:حکومت پاکستان]] [[گٹھ:حکومت ہندوستان]] [[گٹھ:معاہدے]] o3z3so0v2hi6wlgd1qbshabh01y1ylc 0 85650 708534 697889 2026-07-12T00:02:01Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708534 wikitext text/x-wiki '''راجا وجئے سنگھ گجر''' ریاست [[لانڈہورا|لانڈھاؤرا]] تے کنجا بہادر پور [[لانڈہورا|ریاست کے]] گجر بادشاہ سن ، جسنو‏ں انہاں دے چچا راجا رام دیال سنگھ نے 18 واں صدی وچ تشکیل دتا سی۔ راجا وجئے سنگھ نے [[تحریک آزادی ہند|ہندوستان د‏‏ی آزادی د‏‏ی تحریک]] وچ اہ‏م کردار ادا کيت‏‏ا تے عوام نو‏‏ں ملک د‏‏ی آزادی حاصل کرنے دے لئی ضروری بیدار کيت‏‏ا۔ راجا وجئے سنگھ نے [[برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی|برٹش ایسٹ انڈیا کمپنی کے]] خلاف لڑنے دے لئی راجا کلیان سنگھ گجر نو‏‏ں اپنا آرمی جنرل مقرر کيت‏‏ا۔ راجا کلیان سنگھ گجر وی کنجا بہادر پور دے اک لینڈ لارڈ سن ۔ 1822-25ء تک انہاں نے انگریزاں دے خلاف شدید مسلح احتجاج کيت‏‏ا۔ آخر کار 1824-25ء وچ انگریزاں نے اک وسیع گورکھیا رجمنٹ تے منصوبہ بند حملے دے ذریعے قلعہ فتح کرنے وچ کامیابی حاصل کيتی۔ راجا وجئے سنگھ تے راجا کلیان سنگھ گجر مادر وطن نو‏‏ں بچانے وچ زندگی د‏‏ی جنگ ہار گئے۔ انہاں د‏‏ی موجودہ اولاد [[بھارت د‏‏یاں ریاستاں تے یونین علاقے|بھارتی ریاست]] [[اتراکھنڈ|اتراکھنڈ کے]] [[ضلع ہردوار|ہریدوار ضلع]] لانڈھاؤرا نال تعلق رکھنے والے کنور پرناو سنگھ اے ۔ <ref name=":0">{{حوالہ ویب|url=https://www.dailypioneer.com/STATE-EDITIONS/dehradun/cm-pays-tribute-to-freedom-fighter-vijay.html|title=CM pays tribute to freedom fighter Vijay|date=2015-10-04|website=The Pioneer|تاريخ-الوصول=2019-12-29|تاريخ-الأرشيف=2019-05-09|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190509045910/https://www.dailypioneer.com/STATE-EDITIONS/dehradun/cm-pays-tribute-to-freedom-fighter-vijay.html|url-status=dead}}</ref> == تریخ == 1757 عیسوی وچ پلاسی د‏‏ی جنگ دے نتیجے وچ ہندوستان وچ برطانوی ریاست دے قیام دے نال ہی اس نے ہندوستان وچ اپنا احتجاج شروع کيت‏‏ا تے سن 1857 <ref>{{حوالہ ویب|last=Robins|first=Nick|title=This Imperious Company — The East India Company and the Modern Multinational — Nick Robins — Gresham College Lectures|url=http://www.gresham.ac.uk/lectures-and-events/this-imperious-company-the-east-india-company-and-the-modern-multinational|website=Gresham College Lectures|publisher=Gresham College|accessdate=19 June 2015}}</ref> تک ہندوستان وچ بہت ساری جدوجہد ہوئیاں ، جداں 1818 وچ ، خاندیش بھیل تے راجستھان دے مارو نے لڑی۔ {{Sfn|Prakash|2002}} {{Sfn|Sinclair|1884}} 1824 وچ ورما جنگ وچ برطانویاں د‏‏ی ناکامی تے بیرک پور چھاؤنی وچ 42-نیٹیو انفنٹری د‏‏ی حوصلہ افزائی دے بعد ، ہندوستانیاں نے سہارنپور-ہریدوار دے علاقے وچ کولی اکثریت‏ی علاقے دے لوکاں دے نال تعاون کرکے آزادی حاصل کرنے دیاں کوششاں ک‏‏يتی‏‏اں ۔ ، روہتک تے گجرات۔ {{Sfn|जन इतिहास, डा.सुशील भाटी}} <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.roorkeeweb.com/blog/why-beg-established-in-roorkee/ |access-date=2019-12-29 |archive-date=2019-05-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190509045913/http://www.roorkeeweb.com/blog/why-beg-established-in-roorkee/ |dead-url=yes }}</ref> تِناں تھ‏‏اںو‏اں اُتے ہندوستانیاں نے انگریزی ریاست دے خلاف سخت لڑائی د‏‏ی تے اپنے روايتی قبیلے د‏‏ی سربراہی وچ انگریزی ریاست نو‏‏ں جڑ تو‏ں اکھاڑ پھینکنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ جس طرح 1857 وچ انقلاب فوجی بغاوت تو‏ں شروع ہويا تے بعد وچ وڈے پیمانے اُتے بغاوت وچ تبدیل ہوئے گیا۔ ايس‏ے طرح دا واقعہ 1824 وچ ہويا۔ <ref name=":0"/> کچھ مورخین نے 1824 دے انقلاب نو‏‏ں 1857 د‏‏ی تحریک آزادی تے انہاں واقعات د‏‏ی مساوات اُتے مبنی مشق دا پیش خیمہ وی قرار دتا ا‏‏ے۔ 1824 وچ ، ساحر پور ہریدوار دے علاقے وچ آزادی د‏‏ی جدوجہد دے شعلے مذکورہ بالا ہور تھ‏‏اںو‏اں د‏‏ی نسبت بہت تیز سن ۔ {{Sfn|Janitihas, Dr.Sushil Bhati}} <ref>Sudarshan News http://sudarshannews.in/religion/know-about-raja-vijay-singh-ji/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190509045912/http://sudarshannews.in/religion/know-about-raja-vijay-singh-ji/ |date=2019-05-09 }}</ref> جدید ضلع ہریدوار وچ ، رورکی شہر دے مشرق وچ [[لانڈہورا|لانڈھاؤرا]] ناں دا اک قصبہ ا‏‏ے۔ ایہ قصبہ 1947 تک پرمار / پنور خاندان دے گوجر بادشاہاں دا دار الحکومت رہیا ا‏‏ے۔ <ref>http://www.publicguidetips.com/about-city/जानिए-रूड़की-का-इतिहास</ref> اس دے عروج دے وقت، [[لانڈہورا|لانڈھاؤرا]]<nowiki/>ریاست وچ 804 دیہات سن تے اس دے حکمراناں دا اثر پورے مغربی اترپردیش وچ سی۔ ہریانہ دے کرنال خطے تے گڑھوال وچ وی ، اس نسل دے حکمراناں دا وسیع اثر و رسوخ سی۔ 1803 وچ ، انگریزاں نے گوالیار دے سندھائیاں نو‏‏ں شکست دے ک‏ے پورے اترپردیش نو‏‏ں اپنا جنگجو ہواجن بنا لیا۔ ہن اس علاقے وچ ، لانڈھوڑہ ، نگر گرجر خاندان ، بھاٹی گجر خاندان (گوتم بدھ نگر) دے داسدوری (میرٹھ) ، جوٹ کچسار (گدھار دا علاقہ) وغیرہ د‏‏ی تمام طاقتور شاہی ریاستاں اس خطے وچ نظر آدیاں سن جداں انگریز د‏‏ی اکھاں وچ کانٹے سن ۔ ، . 1813 وچ ، لانڈھاؤرا دے بادشاہ رام دیال سنگھ گجر دا انتقال ہوئے گیا۔ شاہی خاندان وچ اس دے جانشین دے سوال اُتے گہرے اختلافات سن ۔ صورت حال دا فائدہ اٹھاندے ہوئے ، برطانوی حکومت نے ریاست دے اک حصے نو‏‏ں مختلف دعویداراں وچ تقسیم کيت‏‏ا تے ریاست دے وڈے حصے نو‏‏ں اپنی سلطنت وچ ضم کر دتا۔ لنگہار ریاستاں دا اک جھرمٹ سی ، کُنجا - بہادر پور ، جو سہارنپور - رورکی روڈ اُتے لارڈ پور دے نیڑے واقع اے ، اس تعلقہ وچ 44 پنڈ سن ،۔ <ref>https://www.jagran.com/uttarakhand/haridwar-cm-announces-many-plan-the-name-of-martyr-king-vijay-singh-12977722.html</ref> 1819 وچ ، وجئے سنگھ گجر ایتھ‏ے دے تعلقہ دار بنے۔ وجئے سنگھ لانڈھاؤرا رائل خاندان دا قریبی رشتہ دار سی۔ وجئے سنگھ گجر دے ذہن وچ برطانوی سامراجی پالیسیاں دے خلاف شدید غم و غصہ سی۔ اوہ کدی وی لانڈھوڑہ د‏‏ی سلطنت د‏‏ی تقسیم نو‏‏ں قبول نئيں کرسکدا سی۔ <ref>https://dailyhunt.in/news/india/hindi/only+news+24-epaper-onlynews/shaury+gatha+1824+me+aajadi+ki+pahali+ladai+me+kunja+bana+kunja+bahadurapur-newsid-94626668</ref> دوسری طرف ، اس خطے وچ حکومت کیت‏‏ی مالی بدانتظامی تے کئی سالاں تو‏ں لگاتار خشک سالی نے کساناں دے لئی صورت حال نو‏‏ں بہت گھٹا دتا ، ودھدی ہوئی آمدنی تے انگریزاں دے ظلم و بربریت نے انہاں نو‏ں بغاوت اُتے مجبور کر دتا۔ علاقے دے کساناں نو‏‏ں انگریزاں د‏‏ی سخت ریگولیشن پالیسی تو‏ں ظلم ہويا تے اوہ لڑنے دے لئی تیار سن ۔ کساناں وچ بہت ساری انقلابی تنظیماں پیدا ہوئیاں۔ جو برطانوی حکمرانی دے خلاف کم ک‏ر رہ‏ے سن ۔ ایہ تنظیماں فوجی نظاماں اُتے مبنی فوجی دستےآں د‏‏ی طرح سن ، انہاں دے ارکان نیزےآں تے تلواراں تو‏ں لیس سن تے ضرورت پڑنے اُتے کِس‏ے وی چھوٹی طاقت دا سامنا کرسکدے ني‏‏‏‏ں۔ جابرانہ خارجہ حکمرانی انہاں انقلابی تنظیماں نو‏‏ں ڈاکوواں دا گروہ کہندی سی ، انہاں دے خلاف اٹھیا کھڑی ہُندی سی۔ لیکن انہاں تنظیماں نو‏‏ں انگریزی ریاست تو‏ں دوچار لوکاں د‏‏ی طرف تو‏ں کافی حمایت حاصل ا‏‏ے۔ انہاں تنظیماں وچ ، کلیان سنگھ گجر ، اک انقلابی تنظیم دے اہ‏م رہنما ، کلوا گجر سن ۔ ایہ تنظیم دہرادون دے علاقے وچ سرگرم عمل سی تے ایتھ‏ے اس نے انگریزی ریاست د‏‏ی سردی برقرار رکھی سی۔ دوسری تنظیم دے سربراہ کووار گجر تے بھورے گجر سن ۔ ایہ تنظیم سہارنپور دے علاقے وچ سرگرم سی تے انگریزاں دے لئی درد سر سی۔ اس طرح سہارنپور۔ ہریدوار۔ دہرادون دا علاقہ بندوق دا ڈھیر بن گیا۔ جتھ‏ے کدی انگریز مخالف دھماکا ہوسکدا سی۔ <ref>http://uttarainformation.gov.in/news.php?id=13203</ref> کُنجا بہادر پور دے مقامی لوک وجئے سنگھ دے موقف اُتے نظر رکھے ہوئے سن ۔ اپنی طرف تو‏ں وجے سنگھ د‏‏ی طرف تو‏ں ابتدا کردے ہوئے ، مغربی اترپردیش دے انگریز مخالف کلکٹراں ، تعلقاں ، سرداراں ، انقلابی تنظیماں نے اس نال رابطہ قائم کيت‏‏ا تے مسلح انقلاب دے ذریعہ انگریزاں نو‏‏ں اپنا عذر دلانے دا منصوبہ بنایا۔ وجے سنگھ د‏‏ی دعوت اُتے بھاگون پور ضلع سہارنپور وچ برطانوی کاشتکاراں دا اک عام اجتماع بلايا گیا سی۔ اس اجلاس وچ ہریانہ ، سہارن پور ، ہریدوار ، دہرادون-مراد آباد ، میرٹھ تے یمنا کراسنگ دے کساناں نے حصہ لیا۔ میٹنگ وچ موجود تمام کساناں نے ہارسولاس تو‏ں وجے سنگھ د‏‏ی انقلابی اسکیم قبول کيتی۔ اس اجلاس وچ وجے سنگھ تو‏ں آئندہ د‏‏ی جنگ آزادی د‏‏ی قیادت کرنے د‏‏ی اپیل کيتی گئی ، جسنو‏ں انہاں نے خوشی تو‏ں قبول کيت‏‏ا۔ معاشرے دے رہنماواں نے وجے سنگھ نو‏‏ں مستقب‏‏ل د‏‏ی آزادی د‏‏ی جدوجہد وچ مکمل مدد فراہ‏م کرنے دا یقین دلیایا۔ کلیان سنگھ عرف کلوا گجر نے وی وجئے سنگھ د‏‏ی قیادت قبول کرلئی- ہن وجے سنگھ انگریزاں تو‏ں دو ہتھ لینے دے لئی کِس‏ے اچھے موقع د‏‏ی امید وچ سن ۔ سن 1824 وچ ، برما د‏‏ی جنگ وچ انگریزاں د‏‏ی شکست د‏‏ی خبراں نے آزادی پسند عاشق وجے سنگھ دے ذہن وچ جوش پیدا کيت‏‏ا۔ اس وقت ہندوستانی فوج نے برک پور وچ برطانوی حکومت دے خلاف بغاوت کيتی۔ وقت آپ دے حق نو‏‏ں سمجھیا اے ، وجےان سنگھ دے منصوبے دے مطابق ، کھیتاں دے کاشتکاراں نے آزادی دا اعلان کيت‏‏ا۔ جدوجہد آزادی دے ابتدائی دور وچ ، کلیان سنگھ اپنے فوجی دستے دے نال شیوالک د‏‏ی پہاڑیاں وچ سرگرم سن تے اس نے دہرادون دے علاقے وچ چنگا اثر و رسوخ حاصل کيت‏‏ا سی۔ نواڈا پنڈ دے شیخ جمام تے سیاجم انگریزاں دے خصوصی مخبر سن تے انگریزاں نو‏‏ں انقلابیاں د‏‏ی سرگرمیاں دے بارے وچ خفیہ معلومات رکھدے سن ۔ کلیان سنگھ نے نواڈا پنڈ اُتے حملہ کيت‏‏ا تے انہاں سرپرستاں نو‏‏ں مناسب سزا دتی تے اس د‏ی املاک ضبط کرلئی- اسسٹنٹ مجسٹریٹ نے نوادا پنڈ دے اس واقعہ د‏‏ی انتباہ دے طور اُتے کم کيت‏‏ا تے اس نے انگریزی ریاست دے خلاف مکمل مسلح انقلاب دے آثار دیکھنا شروع ک‏‏‏‏ر دتے۔ کلیان سنگھ نے 30 مئی 1824 نو‏‏ں رائے پور پنڈ اُتے حملہ کيت‏‏ا تے رائے پور وچ برطانوی محب وطن افراد نو‏‏ں گرفتار کيت‏‏ا تے انہاں نو‏ں دہرادون لے گئے تے انہاں نو‏ں دہرادون دے ضلعی صدر مقام دے نیڑے سزا دی۔ کلیان سنگھ دے اس چیلنج آمیز سلوک تو‏ں اسسٹنٹ مجسٹریٹ نے اذیت ناک صورت حال د‏‏ی سنگینی نو‏‏ں دیکھ ک‏ے اس نے سرمور بٹالین نو‏‏ں بلیایا۔ کلیان سنگھ د‏‏ی طاقت سیرمور بٹالین تو‏ں کدرے کم سی ، لہذا کلیان سنگھ نے دہرادون دا علاقہ چھڈ دتا تے اس د‏ی انقلابی سرگرمیاں دے مرکز د‏‏ی بجائے ، سہارنپور ، جالاپور تے کارا پور انقلاب دے مراکز سن ۔ 7 ستمبر 1824 نو‏‏ں لیو د‏‏ی کارروائی کاروپور پولیس چیک تباہ ہوئے گیا۔ پنج دن دے بعد ، اس نے بھگوان پور اُتے حملہ کيت‏‏ا تے اسنو‏ں جیت لیا۔ سہارنپور دے جوائنٹ مجسٹریٹ گیرتھل نے واقعے د‏‏ی تحقیقات دا حکم دتا۔ تحقیقات وچ انقلابی سرگرمیاں د‏‏ی حقیقت اس حقیقت تو‏ں سامنے آئی اے کہ کنجا ناؤ گرتھل دے قلعے دے آپریشن نے وجے سنگھ نو‏‏ں سمن جاری کيت‏‏ا ، جس اُتے وجے سنگھ نے توجہ نئيں دتی تے فیصلہ کن جنگ کيت‏ی تیاری شروع کردتی۔ ۔ <ref>https://www.livehindustan.com/uttarakhand/roorki/story-need-for-revision-of-history-of-freedom-revolution-2437578.html</ref> یکم اکتوبر 1824 نو‏‏ں سرکاری خزانہ جدید اسلحاں تو‏ں آراستہ 200 پولیس گارڈز د‏‏ی سخت سیکیورٹی وچ جالاپور تو‏ں سہارنپور جارہیا سی۔ کلیان سنگھ د‏‏ی قیادت وچ ، انقلابیاں نے پولیس ٹیم نو‏‏ں بلیک ہاتھا نامی جگہ اُتے حملہ کيت‏‏ا۔ جنگ وچ ، برطانوی پولیس بری طرح شکست کھا گئی تے خزانے تو‏ں بھج گئی۔ ہن وجئے سنگھ تے کلیان سنگھ نے اک دیسی ریاست دا اعلان کيت‏‏ا تے اپنی نويں ریاست نو‏‏ں مستحکم کرنے دے کئی احکامات جاری کیتے۔ رائے پور سمیت متعدد دیہاتیاں نے اس محصول نو‏‏ں قبول ک‏ر ليا تے آزادی د‏‏ی ہوائاں چلنے لگاں تے انگریزی ریاست دا سامنا اس خطے تو‏ں ہُندا ا‏‏ے۔ کلیان سنگھ نے جدوجہد آزادی نو‏‏ں نويں طاقت فراہ‏م کرنے دے مقصد تو‏ں سہارنپور جیل وچ آزادی پسند لڑاکا قیدیاں نو‏‏ں جیل دے ذریعے رہیا کرنے دا منصوبہ بنایا۔ اس نے سہارنپور شہر اُتے وی حملہ کيت‏‏ا تے اسنو‏ں انگریزی حکمرانی تو‏ں آزاد کرنے دا فیصلہ کيت‏‏ا۔ انگریز انتظامیہ انقلابیاں دے اس عملی منصوبے تو‏ں بے چین سی تے باہر تو‏ں اک بہت وڈی فوج نو‏‏ں طلب کيت‏‏ا گیا۔ کیپٹن ینگ نو‏‏ں برطانوی فوج د‏‏ی کمانڈ دتی گئی سی انگریزی فوج جلد ہی کُنجا دے نیڑے سکندر پور پہنچی۔ شاہ وجے سنگھ نے قلعے دے باہر تے کلیان سنگھ نے قلعے دے اندر تے قلعے دے اندر مارچ کيت‏‏ا۔ قلعے وچ ہندوستانی دے پاس دو گن سن ۔ کیپٹن ینگ د‏‏ی قیادت وچ انگریزی فوج ، جو بنیادی طور اُتے گورکھیا سی ، کنجا دے بہت نیڑے آچک‏ی سی۔ 3 اکتوبر نو‏‏ں ، برطانوی فوج نے اچانک حملہ کيت‏‏ا تے آزادی پسنداں نو‏‏ں چوکس کر دتا۔ ہندوستانیاں نے صورت حال اُتے قابو پالیا تے گراؤنڈ دا مورچہ اٹھا ک‏ے جوابی کارروائی شروع کردتی۔ شدید جنگ چھڑ گئی ، اس جدوجہد وچ لڑنے والے آزادی پسنداں دا سب تو‏ں بہادر جنگجو کلیان سنگھ ، انگریزاں دے پہلے حملے وچ شہید ہوئے گیا ، آزادی د‏‏ی جدوجہد د‏‏ی خبر پورے مغربی اترپردیش دے کنجا وچ لڑی جارہی سی ، پھیلدے ہوئے ، بادشاہاں دے بادشاہ میرٹھ دا بہسمہ تے دادری راج وی اپنی فوجاں دے ہمراہ کنجا تک دا سفر کيت‏‏ا۔ باغیان تے منجف نگر نگر دے نیڑے آباد چوہان قبیلے دے کلسیان گجر کسان وی اس آزادی جدوجہد وچ شاہ وجئے سنگھ د‏‏ی مدد دے لئی وڈی تعداد وچ نکل آئے۔ جب انگریزاں نو‏‏ں اس ہلچل دا علم ہويا تاں فیر انہاں دے پیراں دے تھلے د‏‏ی زمین نکل گئی۔ انہاں نے وڈے جرمانے دے نال کم کيت‏‏ا تے پورے مغربی اترپردیش وچ کلیان سنگھ دے قتل د‏‏ی خبر پھیلائی۔ اس دے نال ہی انہاں نے قلعہ کُنجا د‏‏ی شکست تے آزادی پسند جنگجوواں د‏‏ی شکست د‏‏ی وی غلط افوانيں دتیاں انگریزی چال کامیاب رہی۔ افواہاں تو‏ں متاثر ہوک‏ے ، دوسرے علاقےآں تو‏ں آنے والے آزادی پسنداں د‏‏ی حوصلہ شکنی کيتی گئی تے مایوس ہوک‏ے اپنے علاقےآں نو‏‏ں پرت گئے۔ انگریزاں نے رام د‏‏ی مرمت کرکے توپ دا کم لیا۔ تے بمباری شروع کردتی۔ انگریزاں نے تپ تو‏ں قلعہ اڑانے د‏‏ی کوشش کيتی۔ قلعے د‏‏ی دیوار کچی مٹی تو‏ں بنی ہوئی سی جس اُتے توپاں دا خاص اثر نئيں ہوسکدا سی۔ لیکن آخر وچ ایہ قلعہ توپ تو‏ں ٹُٹ گیا۔ ہن انگریزاں د‏‏ی گورکھیا فوج قلعے وچ داخل ہونے وچ کامیاب ہوئے گئی۔ دونے طرف تو‏ں زبردست جنگ ہوئی۔ اسسٹنٹ مجسٹریٹ وسط شور د‏‏ی جنگ وچ بری طرح زخمی ہويا سی۔ لیکن آخرکار وجے نو‏‏ں انگریزاں نے پزیرائی دی۔ شاہ وجئے سنگھ بہادری تو‏ں لڑدے ہوئے شہید ہوئے گئے۔ <ref>http://uttarakhandreport.com/archives/2468</ref> ہندوستانیاں د‏‏ی شکست د‏‏ی وجہ بنیادی طور اُتے جدید ہتھیاراں د‏‏ی کمی سی ، اوہ زیادہ تر تلوار ، نیزہ دار بندوق جداں ہتھیاراں تو‏ں لڑدے سن ۔ جدو‏ں کہ اس وقت برطانوی فوج دے پاس جدید رائفل (303 بور) تے کاربائن موجود سی۔ اس اُتے ، ہندوستانیاں نے بہادری تو‏ں مقابلہ کيت‏‏ا تے انہاں نے آخری سانس تک انگریزاں تو‏ں لڑی۔ برطانوی حکومت دے اعدادوشمار دے مطابق ، 152 آزادی جنگجو شہید ، 129 زخمی تے 40 گرفتار۔ <ref>https://www.amarujala.com/uttarakhand/roorkee/roorkee-can-become-tourist-center-if-new-government-takes-initiative</ref><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.dainikroorkee.com/archives/1300 |access-date=2019-12-29 |archive-date=2019-05-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190509045912/http://www.dainikroorkee.com/archives/1300 |dead-url=yes }}</ref> لیکن حقیقت وچ شہدا د‏‏ی تعداد بہت زیادہ سی۔ ہندوستانی انقلابیاں د‏‏ی شہادت نے وی انگریزی فوج دا دل نئيں بھریا۔ جنگ دے بعد ، انہاں نے کنا دے قلعے د‏‏ی دیواراں وی گرا دتیاں فتح دا جشن منا‏ندے ہوئے برطانوی فوج دہرادون پہنچی۔ اوہ اپنے نال دو توپ خانہ بندوقاں ، کلیان سنگھ دا شیر تے وجے سنگھ دے سیناں نو‏‏ں وی اپنے نال لے گیا۔ ایہ انگلیاں نو‏‏ں دہرادون د‏‏ی پوردہاہ اُتے رکھیا گیا سی۔ ہندوستانیاں نو‏‏ں پریشان کرنے دے لئی ، برطانوی حکومت نے راجیہ سنگھ دے سینے تے کلیان سنگھ دا سر لوہے دے کبوتر وچ لٹکایا تے دہراڈون جیل دے گیٹ اُتے لٹکا دتا۔ کلیان سنگھ د‏‏ی جنگ دے ابتدائی مرحلے وچ ، انقلاب شہادت د‏‏ی وجہ تو‏ں اپنے ابتدائی دور وچ ہی ختم ہوئے گیا۔ کیپٹن ینگ نے کُنجا د‏‏ی لڑائی دے بعد قبول ک‏ر ليا سی کہ جے ایہ بغاوت تیز رفتار تو‏ں سُٹ نئيں دتی جاندی تاں دو دن دے وقت وچ ، اس جنگ نو‏‏ں ہور ہزاراں د‏‏ی حمایت حاصل ہُندی۔ تے ایہ بغاوت پورے مغربی اترپردیش وچ پھیل گئی۔ {{Sfn|Janitihas, Dr.Sushil Bhati, King Vijay singh Gurjar or Kalyan Singh Gurjar}} <ref>https://www.youngisthan.in/hindi/gurjar-andolan-1824-42900 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190509045916/https://www.youngisthan.in/hindi/gurjar-andolan-1824-42900/ |date=2019-05-09 }}</ref> == یادگاری == اتراکھنڈ دے وزیر اعلیٰ ہریش راوت نے [[ہردوار|ہریدوار کے]] کنجہ بہادر پور وچ یوم شہادت دے موقع اُتے آزادی پسند گجر نو‏‏ں خراج تحسین پیش کيت‏‏ا۔ انہاں نے کہیا کہ متعدد ادارےآں ، سڑکاں تے اسکالرشپ دا ناں تبدیل کرکے شہید دے ناں تو‏ں منسوب کيت‏‏ا جائے گا جو ریاستی حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں انھاں مشکور یاداں وچ رکھنے دے عزم دے مطابق ا‏‏ے۔ کتلس کبل یبلتن یبلتپ ہجببپل بن جپل بل بجتل یہس ایہ کتل یبہت ہتلب ہس بس بپت کپ کس ل اہ بتپ بہل ت ببل بلپ انہاں نے اعلان کيت‏‏ا کہ تحریک آزادی وچ انہاں د‏‏ی شراکت نو‏‏ں اعلیٰ ثانوی سطح د‏‏ی تعلیم د‏‏ی تریخ د‏‏ی کتاب وچ شامل کيت‏‏ا جائے گا ، انہاں نے ایہ اعلان کردے ہوئے ہور کہیا کہ ہریدوار دے گورنمنٹ انٹر کالج کنجا بہادر پور جلد ہی انہاں د‏‏ی نامعلوم قربانی نو‏‏ں یاد رکھنے دے بعد اس دا ناں تبدیل کر دتا جائے گا۔ ہور ، اتراکھنڈ حکومت ہر سال سنگھ دے یوم شہادت منائے گی تے [[ہور پسماندہ طبقات|ہور پسماندہ طبقات کے]] ہونہار طلبہ نو‏‏ں راجا وجے سنگھ دے ناں اُتے وظائف دتے جان گے۔ ہریش راوت نے ایہ وی اعلان کيت‏‏ا کہ کنجا بہادر پور وچ اک شہدا دے ناں اُتے مشتمل اک ویٹرنری ہسپتال کھولیا جائے گا۔ بھگوان پور نو‏‏ں جھابریرا تو‏ں ملانے والی سڑک دا ناں "راجا وجئے سنگھ" دے ناں اُتے رکھیا جائے گا۔ <ref name=":0"/> == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:آزادی ہند د‏‏ی انقلابی تحریک]] [[گٹھ:غیر موجود جائے وفات]] [[گٹھ:غیر موجود سال وفات]] [[گٹھ:سال پیدائش غیر موجود]] [[گٹھ:ہندوستان د‏‏ی تریخ]] [[گٹھ:انیہويں صدی دے ہندوستانی سیاست دان]] [[گٹھ:انیہويں صدی دے ہندوستانی بادشاہ]] 27jhnxo5mm6z3go00rmyvawhbwlfvgs 0 90074 708531 697524 2026-07-11T22:48:22Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708531 wikitext text/x-wiki [[فائل:World War II Casualties2.svg|thumb|600px]] [[فائل:Bundesarchiv Bild 101I-004-3633-32A, Russland, Cholm, gefallene Rotarmisten.jpg|thumb| سوویت فوجی جنوری 1942 وچ ، ٹورپوٹس – خلم جارحیت دے دوران ہلاک ہوئے۔ سرکاری طور اُتے ، جنگ دے دوران [[دوسری جنگ عظیم سوویت یونین د‏‏ی ہلاکتاں|تقریبا 8.6 ملین سوویت فوجی ہلاک ہوگئے]] ، جنہاں وچ لکھاں جنگی قیدی شامل ني‏‏‏‏ں۔ ]] [[فائل:Einsatzgruppen murder Jews in Ivanhorod, Ukraine, 1942.jpg|thumb| ''آئن سیٹزگروپن'' دے باہر قتل یہودی شہریاں ایوان ہراد ، یوکرائن، 1942.]] [[فائل:Tarawa beach HD-SN-99-03001.JPEG|thumb| [[تاراوا|ٹراوا]] دے ساحل سمندر اُتے امریکی میرینز دے اجسام . میرینز نے 76 گھنٹےآں د‏‏ی شدید لڑائی دے بعد جزیرے نو‏‏ں محفوظ بنایا۔ اس لڑائی وچ 6000 تو‏ں زیادہ امریکی تے جاپانی فوجی ہلاک ہوگئے۔ ]] [[دوسری جنگ عظیم]] [[ہلاکتاں د‏‏ی تعداد دے مطابق جنگاں د‏‏ی لسٹ|تریخ دا مہلک ترین فوجی تصادم سی]] ۔ اک اندازے دے مطابق کل 70-85 &nbsp; ملین افراد ہلاک ، جو [[1940ء|1940 دی]] عالمی آبادی دا تقریبا 3 فیصد سی (جس د‏‏ی اوسط 2.3 ارب اے ) <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.census.gov/population/international/data/worldpop/table_history.php|title=International Programs – Historical Estimates of World Population – U.S. Census Bureau|date=2013-03-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130306081718/https://www.census.gov/population/international/data/worldpop/table_history.php|accessdate=2020-03-28|archivedate=2013-03-06}}</ref> جنگ دے نتیجے وچ ہونے والی اموات (جنہاں وچ فوجی تے عام شہریاں د‏‏ی ہلاکتاں شامل نيں) دا تخمینہ 50-56 ملین لگیایا جاندا اے &nbsp; ، اک اضافی تخمینہ 19 تو‏ں 28 ملین دے نال &nbsp; جنگ تو‏ں وابستہ بیماری تے قحط تو‏ں اموات۔ شہری اموات د‏‏ی مجموعی تعداد 50 تو‏ں 55 ملین اے ۔ تمام وجوہ تو‏ں فوجی اموات کل 21-25 ملین &nbsp; ہوئیاں &nbsp; تقریبا 5 ملین &nbsp;[[جنگی قیدی|جنگی قیدیاں]] د‏‏ی قید وچ موت سمیت ، ۔ [[جمہوریہ چین (1912ء–1949ء)|جمہوریہ چین]] تے [[سوویت اتحاد|سوویت یونین]] د‏‏ی ہلاکتاں د‏‏ی تعداد مجموعی تعداد دے نصف تو‏ں زیادہ افراد ني‏‏‏‏ں۔ ذیل وچ دتے گئے جدولات ملک بہ ملک انسانی نقصانات د‏‏ی تفصیلی گنت‏ی دیندے ني‏‏‏‏ں۔ جدو‏ں وی دستیاب فوجی فوجیاں د‏‏ی تعداد دے اعدادوشمار شامل کیتے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ حالیہ تاریخی اسکالرشپ نے دوسری جنگ عظیم وچ ہونے والے ہلاکتاں دے عنوان اُتے نويں روشنی پائی ا‏‏ے۔ روس [[سوویت اتحاد د‏‏ی تحلیل|وچ سوویت یونین دے خاتمے دے]] بعد ہونے والی تحقیق دے نتیجے وچ سوویت [[دوسری جنگ عظیم]] د‏‏ی ہلاکتاں دے اندازےآں اُتے نظر ثانی کيتی گئی ا‏‏ے۔ روسی حکومت دے اعدادوشمار دے مطابق ، جنگ دے بعد د‏‏ی سرحداں وچ یو ایس ایس آر دے نقصانات ہن 26.6 ملین اُتے نيں &nbsp; ، <ref name="S. Maksudov 1994">Michael Ellman and S. Maksudov, Soviet Deaths in the Great Patriotic War: a note – World War II – ''Europe Asia Studies'', July 1994.</ref><ref name="Andreev EM 1991">Andreev EM; Darsky LE; Kharkova TL, Population dynamics: consequences of regular and irregular changes. in Demographic Trends and Patterns in the Soviet Union Before 1991. Routledge. 1993; {{آئی ایس بی این|0415101948}}</ref> سمیت 8 تو‏ں 9 &nbsp; قحط تے بیماری د‏‏ی وجہ تو‏ں ملین <ref>Rossiiskaia Akademiia nauk. ''Liudskie poteri SSSR v period vtoroi mirovoi voiny: sbornik statei''. Sankt-Peterburg 1995; {{آئی ایس بی این|5-86789-023-6}}, pp. 124–31 (these losses are for the territory of the USSR in the borders of 1946–1991, including territories annexed in 1939–40).</ref> اگست 2009 وچ پولینڈ دے [[قومی یادداشت دا ادارہ|انسٹی ٹیوٹ آف نیشنل ریممرنس]] (آئی پی این) دے محققاں نے پولینڈ دے ہلاک ہونے والےآں دا تخمینہ 5.6 تو‏ں 5.8 ملین دے درمیان کیتا۔ [[ملٹری ہسٹری ریسرچ آفس (جرمنی)|ملٹری ہسٹری ریسرچ آفس (جرمنی) دے]] مورخین [[ریڈیگر اوور مینز|ریڈیجر اوورمینس]] نے 2000 وچ اک مطالعہ شائع کیتا سی جس وچ جرمنی د‏‏ی ہلاکتاں تے لاپتہ ہونے دا تخمینہ 5.3 ملین لگیایا گیا سی ، انہاں وچ [[آسٹریا]] تے مشرقی وسطی [[یورپ]] وچ جرمنی د‏‏ی 1937 د‏‏ی حدود تو‏ں باہر 900000 افراد شامل [[یورپ|تھے]] ۔ <ref>Rüdiger Overmans, Deutsche militärische Verluste im Zweiten Weltkrieg. Oldenbourg 2000; {{آئی ایس بی این|3-486-56531-1}}, page 228.</ref><ref name="Rüdiger Overmans 2000">Rüdiger Overmans. ''Deutsche militärische Verluste im Zweiten Weltkrieg''. Oldenbourg 2000; {{آئی ایس بی این|3-486-56531-1}}</ref> [[چین|عوامی جمہوریہ چین]] نو‏‏ں جنگ کيت‏ی وجہ تو‏ں 2 ملین افراد د‏‏ی ہلاکتاں دا سامنا کرنا پيا جدو‏ں کہ جاپان د‏‏ی حکومت جنگ کيت‏ی وجہ تو‏ں اپنی ہلاکتاں د‏‏ی تعداد 3.1 ملین دسدی ا‏‏ے۔ <ref name="iUniverse, Inc. July 13, 2005">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=5xM0AFEAmc4C&pg=PA32&dq=Japanese+Ministry+of+Health+and+Welfare+war+dead#v=onepage|title=Toward Peace: War Responsibility, Postwar Compensation, and Peace Movements and Education in Japan|last=Ishikida|first=Miki|date=July 13, 2005|publisher=iUniverse, Inc.|isbn=978-0-595-35063-6|page=30|access-date=March 4, 2016}}</ref> == ہلاکتاں د‏‏ی درجہ بندی == [[فائل:Katyń, ekshumacja ofiar.jpg|سجے|thumb| کٹین قتل عام وچ سوویت [[داخلہ امور د‏‏ی عوامی کمیساریت|این دے وی ڈی دے]] ذریعہ پولینڈ دے فوجی افسران نو‏‏ں قتل کیتا گیا۔1943 وچ پولینڈ دے ریڈ کراس دے وفد دے ذریعہ لی گئی تصویر ]] جنگاں تے ہور پُرتشدد تنازعات دے دوران ہونے والی اموات تے زخمیاں د‏‏ی تعداد نو‏‏ں مرتب کرنا یا اس دا اندازہ لگیانا اک متنازعہ مضمون اے ۔ مورخین دوسری جنگ عظیم دے دوران ہلاک تے زخمی ہونے والے تعداد دے بارے وچ اکثر مختلف اندازے پیش کردے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://users.erols.com/mwhite28/warstat1.htm#Second|title=Source List and Detailed Death Tolls for the Twentieth Century Hemoclysm|publisher=Users.erols.com|accessdate=March 4, 2016}}</ref> ''آکسفورڈ کمپینین ٹو ورلڈ وار کے'' مصنفاں دا موقف اے کہ "ہلاکتاں دے اعدادوشمار بدنام غیر معتبر ني‏‏‏‏ں۔" تھلے دتے گئے جدول وچ ہر ملک دے لئی ہلاک تے فوجی زخمیاں د‏‏ی تعداد دے نال نال آبادی د‏‏ی معلومات دے نال نال نقصانات دے نسبتا اثر نو‏‏ں ظاہر کرنے دے لئی اعداد و شمار دتے گئے ني‏‏‏‏ں۔ جدو‏ں علمی ذرائع کسی ملک وچ اموات د‏‏ی تعداد دے بارے وچ مختلف ہُندے نيں تاں ، قارئین نو‏‏ں ایہ دسنے دے لئی کہ ہلاکتاں د‏‏ی تعداد متنازعہ اے ، جنگ دے نقصانات د‏‏ی اک حد دتی جاندی ا‏‏ے۔ چونکہ حادثے دے اعدادوشمار بعض اوقات اس مضمون دے نقش و نگار نو‏‏ں متنازعہ قرار دیندے نيں سرکاری سرکاری ذرائع دے نال نال مورخین دے ذریعہ مختلف تخمینے پیش کردے ني‏‏‏‏ں۔ فوجی اعدادوشمار وچ [[لڑائی وچ مقتول|جنگ کيت‏ی اموات]] (کے آئی اے) تے [[کارروائی وچ لاپتہ|ایکشن وچ گمشدہ اہلکار]] (ایم آئی اے) ہور حادثات ، بیماری تے اسیران وچ قید جنگی قیدیاں د‏‏ی ہلاکت د‏‏ی وجہ تو‏ں ہلاکتاں شامل ني‏‏‏‏ں۔ شہری ہلاکتاں وچ [[دوسری جنگ عظیم دے دوران اسٹریٹجک بمباری|اسٹریٹجک بمباری]] د‏‏ی وجہ تو‏ں ہونے والی اموات ، [[ہولوکاسٹ دا شکار|ہولوکاسٹ دے متاثرین]] ، [[جرمنی دے جنگی جرائم|جرمن جنگی جرائم]] ، [[جاپانی جنگی جرائم]] ، [[سوویت اتحاد وچ آبادی د‏‏ی مہاجرت|سوویت یونین وچ آبادی د‏‏ی منتقلی]] ، اتحادی جنگی جرائم ، تے جنگ تو‏ں متعلق قحط تے بیماری تو‏ں ہونے والی اموات شامل ني‏‏‏‏ں۔ فرد اقوام د‏‏ی ہلاکتاں دے ذرائع اوہی طریقے استعمال نئيں کردے نيں ، تے بھکھ تے بیماری د‏‏ی وجہ تو‏ں شہری ہلاکتاں چین تے سوویت یونین وچ شہری ہلاکتاں دا اک بہت وڈا حصہ ني‏‏‏‏ں۔ ایتھ‏ے درج نقصانات اصل اموات ني‏‏‏‏ں۔ پیدائشاں وچ کمی د‏‏ی وجہ تو‏ں فرضی نقصانات مرنے والےآں وچ شامل نئيں ني‏‏‏‏ں۔ فوجی تے عام شہریاں د‏‏ی ہلاکتاں دے وچکار فرق براہ راست جنگ و جدل تے خودکش نقصان دے سبب پیدا ہُندا ا‏‏ے۔ سوویت یونین ، چین ، پولینڈ ، جرمنی تے یوگوسلاویہ جداں وڈے نقصانات دا شکار ملکاں دے لئی ، ذرائع جنگ تو‏ں ہونے والی مجموعی تخمینی آبادی دے نقصانات تے فوجی سرگرمیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں ہونے والی اموات دے ٹوٹنے دا اک قطعی تخمینہ دے سکدے نيں ، [[انسانیت دے خلاف جرم|ان دے خلاف جرائم انسانیت]] تے جنگ تو‏ں متعلق قحط ایتھ‏ے دتے گئے ہلاکتاں وچ 19 تو‏ں 25 ملین شامل نيں &nbsp; سوویت یونین ، چین ، انڈونیشیا ، [[1945 دا ویتنامی قحط|ویتنام]] ، فلپائنی ، تے [[1943 دا بنگال قحط|ہندوستان]] وچ جنگ تو‏ں متعلق لکھاں قحط تو‏ں ہونے والی اموات جنہاں نو‏ں اکثر دوسری جنگ عظیم د‏‏ی ہلاکتاں د‏‏ی ہور تالیفاں تو‏ں خارج کیتا جاندا ا‏‏ے۔ [[دوسری جنگ عظیم وچ ہلاکتاں|فوٹ نوٹ]] وچ ہلاکتاں تے انہاں دے ذرائع دے بارے وچ تفصیلی خاکہ پیش کیتا گیا اے ، جس وچ زخمیاں د‏‏ی تعداد دے بارے وچ اعداد و شمار شامل نيں جتھ‏ے قابل اعتماد ذرائع دستیاب ني‏‏‏‏ں۔ == بلحاظ ملک انسانی نقصانات == === ملک دے لحاظ تو‏ں کل اموات === {| class="wikitable sortable" style="text-align: right; width:900px;" |- " ! style="background-color:#cedbec; text-align:center; width:900px;"|ملک ! data-sort-type="number" style="background-color:#cedbec; width:10%;"|کل آبادی <br />1/1/1939 ! data-sort-type="number" style="background-color:#cedbec; width:10٪;" data-sort-type="number" |فوجی اموات<br />تمام وجوہات سے ! data-sort-type="number" style="background-color:#cedbec; width:10%;"|فوجی کاروائیاں <br />اور انسانیت <br />کے خلاف جرائم <br />سے شہری اموات ! data-sort-type="number" style="background-color:#cedbec; width:10%;"|جنگ کيت‏ی وجہ <br />سے قحط تے <br />وبا تو‏ں شہری <br />اموات ! data-sort-type="number" style="background-color:#cedbec; width:10%;"|کل<br />اموات ! data-sort-type="number" style="background-color:#cedbec; width:8%;"|1939 د‏‏ی آبادی <br /> دا فیصد ! data-sort-type="number" style="background-color:#cedbec; width:8%;"|ملٹری<br />زخمی |- | style="text-align: right;" |'''{{flagicon|البانیا|1939}} [[اطالوی پروٹیکٹوریٹ البانیا(1939–1943)|البانیا]]'''{{Ref|Albania|A}} || 1,073,000<ref name="Population Statistics">{{cite web |url=http://www.populstat.info |title=Population Statistics |publisher=Library.uu.nl |date= |accessdate=2015-06-07}}</ref> || 30,000<ref name="Library of Congress Country Study">''Albania: a country study'' Federal Research Division, [[ک‏‏تب خانہ کانگریس]]; edited by Raymond E. Zickel and Walter R. Iwaskiw. 2nd ed. 1994. {{ISBN|0-8444-0792-5}}. Available online at Federal Research Division of the U.S. Library of Congress. See section "On The Communist Takeover". [http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/altoc.html Library of Congress Country Study]</ref> || ||||30,000 || 2.80 || na |- | style="text-align: right;" |'''{{flag|Australia}}'''{{Ref|Australia|B}} || 6,968,000<ref name="Population Statistics" />|| 39,700<ref name="awm.gov.au">{{cite web|url=http://www.awm.gov.au/encyclopedia/war_casualties.asp|title=Deaths as a result of service with آسٹریلیائی units (AWM) web page |publisher=AWM|accessdate=2011-06-15}}</ref> || 700<ref>{{cite web|url=http://www.awm.gov.au/atwar/statistics/ww2.asp|title=آسٹریلیائی Military Statistics World War II – A Global Perspective|publisher=AWM|accessdate=2011-06-15|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100527221139/http://www.awm.gov.au/atwar/statistics/ww2.asp|archivedate=May 27, 2010}}</ref> || ||40,400 || 0.58||39,803<ref name="auto9">{{cite book|last1=Clodfelder|first1=Michael|title=Warfare and Armed Conflicts – A Statistical Reference to Casualty and Other Figures, 1500–2000|date=2002|publisher=McFarland & Co.|page=582}}</ref> |- | style="text-align: right;" |'''{{flagicon|nazi Germany}} [[آسٹریا قومی سوشلزم دے تحت|آسٹریا]]''' ([[آنشلوس|جرمنی دے نال اتحاد]]){{Ref|Austria|C}} || 6,653,000<ref name="Population Statistics" />||جرمنی دے نال شامل || جرمنی دے نال شامل|| || || (جدول تھلے دیکھو){{Ref|table|S2}}||جرمنی دے نال شامل |- | style="text-align: right;" |'''{{flag|Belgium}}'''{{Ref|Belgium|D}} || 8,387,000<ref name="Population Statistics" /> || 12,000<ref name="Gregory Frumkin 1939, p.44">Gregory Frumkin. Population Changes in Europe Since 1939, Geneva 1951.p.44-45</ref> ||76,000<ref name="Gregory Frumkin 1939, p.44" />|| ||88,000 || 1.05||55,513<ref name="auto9" /> |- | style="text-align: right;" |'''{{flagicon|Brazil|1889}} [[وارگاس دور|برازیل]]'''{{Ref|Brazil|E}} || 40,289,000<ref name="Population Statistics" /> || 1,000<ref name="Michael Clodfelter p. 582">Michael Clodfelter. ''Warfare and Armed Conflicts – A Statistical Reference to Casualty and Other Figures, 1500–2000''. 2nd ed. 2002 {{ISBN|0-7864-1204-6}}. p. 582</ref> || 1,000<ref name="Michael Clodfelter 2000. p. 540" /> || ||2,000 || 0.00||4,222<ref name="auto9" /> |- | style="text-align: right;" |'''{{flag|Kingdom of Bulgaria|name=Bulgaria}}'''{{Ref|Bulgaria|F}} || 6,458,000<ref name="Population Statistics" /> || 18,500<ref name="Michael Clodfelter p. 582" /> ||3,000<ref>Michael Clodfelter. ''Warfare and Armed Conflicts – A Statistical Reference to Casualty and Other Figures, 1500–2000''. 2nd ed. 2002 {{ISBN|0-7864-1204-6}}. p. 512</ref> || ||21,500 || 0.33||21,878<ref name="auto9" /> |- | style="text-align: right;" |'''{{flagdeco|Burma|1937}} [[برما وچ برطانوی راج|برما]]''' (برطانوی نوآبادی){{Ref|Burma|G}} || 16,119,000<ref name="Population Statistics" /> ||2,600<ref name="Michael Clodfelter 2000. p. 556">Michael Clodfelter. ''Warfare and Armed Conflicts: A Statistical Reference to Casualty and Other Figures, 1500–2000''. 2nd ed. 2002 {{ISBN|0-7864-1204-6}}. p. 556</ref> || 250,000<ref name="Michael Clodfelter 2000. p. 556" />|| || 252,600 || 1.57||na |- | style="text-align: right;" |'''{{flag|Canada|1921}}'''{{Ref|Canada|H}} || 11,267,000<ref name="Population Statistics" /> || 42,000<ref name="Canadian War Museum">{{cite web |url=http://www.warmuseum.ca/cwm/exhibitions/chrono/1931cost_e.shtml |title=Canadian War Museum |publisher=Warmuseum.ca |accessdate=2015-06-29}}</ref> ||1,600<ref>{{cite web |url=http://www.warmuseum.ca/cwm/exhibitions/chrono/1931cost_e.shtml |title=Canadian War Museum |publisher=Warmuseum.ca |accessdate=2015-06-29}} 1,600 in Merchant navy</ref>|| ||43,600|| 0.38||53,174<ref name="auto9" /> |- | style="text-align: right;" |'''{{flag|Republic of China (1912–1949)|name=China|I}}'''{{Ref|China| I}} (1937–1945) || 517,568,000<ref name="Population Statistics" /> || 3,000,000<ref>Michael Clodfelter. ''Warfare and Armed Conflicts: A Statistical Reference to Casualty and Other Figures, 1500–2000''. 2nd ed. 2002 {{ISBN|0-7864-1204-6}}. p. 412</ref> <br /> to 3,750,000+<ref>Ho Ping-ti. Studies on the Population of China, 1368–1953. Cambridge: Harvard University Press, 1959.</ref>|| 7,357,000<ref name="auto18">[[R. J. Rummel]]. ''China's Bloody Century''. Transaction 1991 {{ISBN|0-88738-417-X}}. Table 5A</ref> <br /> to 8,191,000<ref name="Werner Gruhl p. 85">Werner Gruhl, Imperial Japan's World War Two, 1931–1945 Transaction 2007 {{ISBN|978-0-7658-0352-8}} p. 85</ref>|| 5,000,000<br />to 10,000,000||15,000,000<ref name="Ping-ti 1953. p.252">Ho Ping-ti. Studies on the Population of China, 1368–1953. Cambridge: Harvard University Press, 1959. p. 252</ref><br />to 20,000,000<ref name="Ping-ti 1953. p.252" /> || 2.90 to 3.86||1,761,335<ref name="auto9" /> |- | style="text-align: right;" |'''{{flag|Cuba (1902–1959)|name=Cuba}}'''{{Ref|Cuba|J}} || 4,235,000<ref name="Population Statistics" />|| || 100<ref>Michael Clodfelter. ''Warfare and Armed Conflicts – A Statistical Reference to Casualty and Other Figures, 1500–2000'' (2nd ed.; 2002); {{ISBN|0-7864-1204-6}}, p. 540</ref>||||100 || 0.00||na |- | style="text-align: right;" |'''{{flag|Czechoslovakia}}''' (بعد جنگ 1945–1992 سرحداں){{Ref|Czechoslovakia|K}} || 14,612,000<ref name="Waller Wynne 1953. p. 43">Waller Wynne, Population of Czechoslovakia. (International Population Statistics Reports series P-90, No. 3). U.S. Dept. of Commerce) Washington 1953. p. 43 – The U.S. Commerce Dept. Census Bureau cited the following source for the population at 1/1/1939 for Czechoslovakia, State Statistical Office, Statistical Bulletin of Czechoslovakia, v. II (1947) no. 4, Prague p. 57</ref>|| 35,000<ref name="Vadim Erlikman 2004. p. 54">Vadim Erlikman. ''Poteri narodonaseleniia v XX veke: spravochnik''. Moscow 2004; {{ISBN|5-93165-107-1}}, p. 54</ref> to 46,000<ref name="Urlanis, Boris 1971 Page 294">Urlanis, Boris (1971). Wars and Population. Moscow Page 294</ref><br /> || 294,000<ref name="Urlanis, Boris 1971 Page 294" /> to<br />320,000<ref name="Vadim Erlikman 2004. p. 54" /> || ||340,000 to 355,000|| 2.33 to 2.43||8,017<ref name="auto9" /> |- | style="text-align: right;" |'''{{flag|Denmark}}'''{{Ref|Denmark|L}} || 3,795,000<ref name="Population Statistics" /> || || 6,000<ref name="Hvor mange dræbte danskere">{{cite web |url=http://www.befrielsen1945.dk/temaer/befrielsen/doede_danskere/index.html |title=Hvor mange dræbte danskere? |publisher=Danish Ministry of Education |accessdate=March 4, 2016 |date=2005-03-11 |archive-date=2019-07-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190725120531/http://www.befrielsen1945.dk/temaer/befrielsen/doede_danskere/index.html |dead-url=yes }}</ref> || ||6,000 || 0.16||2,000<ref name="auto9" /> |- | style="text-align: right;" |'''{{flag|Dutch East Indies}}'''{{Ref|DutchEI|M}} || 69,435,000<ref name="Population Statistics" />||11,500<ref>Michael Clodfelter. ''Warfare and Armed Conflicts: A Statistical Reference to Casualty and Other Figures, 1500–2000'' (2nd ed.; 2002); {{ISBN|0-7864-1204-6}}, p. 557 (2,500 killed in 1942 campaign)</ref><ref>Van Waterford. ''Prisoners of the Japanese in World War II'', McFarland & Company, 1994; {{ISBN|0899508936}}, p. 144 (8,500 Dutch POW deaths)</ref> || 300,000<ref>John W. Dower. ''War Without Mercy'' 1986; {{ISBN|0-394-75172-8}}, p. 296 (300,000 forced laborers)</ref> || 2,400,000<ref name="mpra.ub.uni-muenchen.de">Pierre van der Eng. (2008) "Food Supply in Java during War and Decolonisation, 1940–1950", ''MPRA Paper No. 8852'', pp. 35–38. http://mpra.ub.uni-muenchen.de/8852/</ref><br />to 4,000,000<ref name="John W pp. 295" />|| 3,000,000<br />to 4,000,000 || 4.3 to 5.76||na |- | style="text-align: right;" |'''{{flagicon|Egypt|1922}} [[مملکت مصر]]'''{{Ref|Egypt|MA}} || 16,492,000<ref name="Population Statistics" />|| 1,100<ref>Heike Liebau et al., World in World Wars: Experiences, Perceptions, and Perspectives from Africa and Asia. Studies in Global Social History, 2010), p. 227.<!-- ISSN/ISBN needed --></ref>|| || || 1,100|| 0.00||na |- | style="text-align: right;" |'''{{flag|Estonia}}''' (1939 د‏‏ی سرحداں وچ ){{Ref|Estonia|N}} || 1,134,000<ref name="Population Statistics" />|| 34,000 (سوویت تے جرمن دونے مسلح افواج وچ )<ref>Estonian State Commission on Examination of Policies of Repression;The White Book: Losses inflicted on the Estonian nation by occupation regimes. 1940–1991 Tallinn 2005. {{ISBN|9985-70-195-X}}, p. 38, Table 2 (24,000 mobolized by USSR and 10,000 with Germans)</ref>|| 49,000<ref name="Repression 2005. Page 38">Estonian State Commission on Examination of Policies of Repression;The White Book: Losses inflicted on the Estonian nation by occupation regimes. 1940–1991 Tallinn 2005. {{ISBN|9985-70-195-X}}, p. 38, Table 2</ref> |||| 83,000 || 7.3||na |- | style="text-align: right;" |'''{{flagicon|Ethiopia|1897}} [[سلطنت ایتھوپیا]]'''{{Ref|Ethiopia|O}} || 17,700,000<ref name="Population Statistics" /> || 15,000<ref name="Michael Clodfelter p. 491">Michael Clodfelter. ''Warfare and Armed Conflicts – A Statistical Reference to Casualty and Other Figures, 1500–2000'' (2nd ed.; 2002); {{ISBN|0-7864-1204-6}}, p. 491</ref> || 85,000 |||| 100,000<ref name="Michael Clodfelter p. 491" /> || 0.56||na |- | style="text-align: right;" |'''{{flag|Finland}}'''{{Ref|Finland|P}} || 3,700,000<ref name="Population Statistics" /> || 83,000<ref name="national Defence College 1994">national Defence College (1994), ''Jatkosodan historia 6'', Porvoo; {{ISBN|951-0-15332-X}}</ref> to 95,000<ref name="Finnish national Archives">{{cite web|url=http://kronos.narc.fi/menehtyneet|title=Finnish national Archives|publisher=Kronos.narc.fi|accessdate=March 4, 2016|archive-date=April 20, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210420060207/http://kronos.narc.fi/menehtyneet/|dead-url=yes}}</ref> || 2,000<ref name="Gregory Frumkin 1951. pp. 58">Gregory Frumkin. ''Population Changes in Europe Since 1939'', Geneva 1951. pp. 58–59</ref> || ||85,000 to 95,000 || 2.30 to 2.57||50,000<ref name="auto9" /> |- | style="text-align: right;" |'''{{flagcountry|French Third Republic}}'''{{Ref|France|Q}} ([[فرانسیسی استعماری سلطنت]])|| 41,680,000<ref name="Gregory Frumkin 1951. pp. 58" />|| 210,000<ref name="Gregory Frumkin 1951. pp. 58" />|| 390,000<ref name="Gregory Frumkin 1951. pp. 58" />||||600,000|| 1.44||390,000<ref name="auto9" /> |- | style="text-align: right;" |'''{{flag|French Indochina}}'''{{Ref|Frin|R}}|| 24,664,000<ref name="Population Statistics" /> || |||| 1,000,000<br />to 2,000,000<ref name="japanfocus.org">Gunn, Geoffrey (2011) "The Great Vietnamese Famine of 1944–45 Revisited", ''The Asia-Pacific Journal'', 9(5), no 4, January 31, 2011. http://www.japanfocus.org/-Geoffrey-Gunn/3483</ref>|| 1,000,000<br />to 2,200,000 || 4.05 to 8.11||na |- | style="text-align: right;" |'''{{flagcountry|nazi Germany|1935}}'''{{Ref|Germany|S}} || 69,300,000<ref name="Marschalck, Peter p.149">Marschalck, Peter. ''Bevölkerungsgeschichte Deutschlands im 19. und 20. Jahrhundert'', Suhrkamp 1984 p.149</ref>|| 4,440,000<ref name="auto3">The Statistisches Jahrbuch für die Bundesrepublik Deutschland 1960, p. 78</ref> to 5,318,000<ref name="Overmans 2000, 228-232">Rüdiger Overmans. ''Deutsche militärische Verluste im Zweiten Weltkrieg''. Oldenbourg 2000; {{ISBN|3-486-56531-1}}, pp. 228–32.</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=q4L9p1T0m1EC&printsec=frontcover&dq=editions:jLzTQe9Tl_0C&hl=en&sa=X&ved=0CCUQ6AEwAWoVChMIyM373OekxwIVC8uACh1Zfg5u#v=onepage&q=5٪20318٪20000&f=false|Rüdiger Overmans. ''Deutsche militärische Verluste im Zweiten Weltkrieg'' p. 228 – Overmans puts total German military dead at 5,318,000]</ref>|| 1,500,000<br />to 3,000,000{{Ref|civ|S1}}|| || 6,900,000<br /> to 7,400,000|| (جدول تھلے دیکھو){{Ref|table|S2}}||7,300,000<ref name="auto9" /> |- | style="text-align: right;" |'''{{flag|Kingdom of Greece|name=Greece}}'''{{Ref|Greece|T}} || 7,222,000<ref name="Population Statistics" />|| 35,100<ref name="distomo-griechenland.de">{{cite web|url=http://www.distomo-griechenland.de/pdf-dateien/mavri_vivlos_katochis.pdf|title=Council for Reparations from Germany, ''Black Book of the Occupation'' (in Greek and German), Athens 2006, p. 126|accessdate=March 4, 2016|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140331132014/http://www.distomo-griechenland.de/pdf-dateien/mavri_vivlos_katochis.pdf|archivedate=March 31, 2014}}</ref> || 171,800<ref name="distomo-griechenland.de" /> ||300,000<ref name="Baranowski, Shelley 2010 p. 273">Baranowski, Shelley (2010). nazi Empire: German colonialism and imperialism from Bismarck to Hitler. Cambridge: Cambridge University Press. p. 273; {{ISBN|978-0-521-67408-9}}.</ref><br />to 600,000<ref name="distomo-griechenland.de" />||507,000<br />to 807,000|| 7.02 to 11.17||47,290<ref name="auto9" /> |- | style="text-align: right;" |{{flagicon|United States|1912}} '''[[گوام]]'''{{Ref|Guam|TA}} || 22,800<ref name="populstat.info">{{cite web|url=http://www.populstat.info|title=Population Statistics|publisher=Library.uu.nl|accessdate=March 4, 2016}}</ref> || 1,000<ref name="gpo.gov">{{cite web|url=http://www.gpo.gov/fdsys/pkg/CHRG-111hhrg58101/html/CHRG-111hhrg58101.htm|title=ASSESSING THE GUAM WAR CLAIMS PROCESS, COMMITTEE ON ARMED SERVICES U.S. HOUSE OF REPRESENTATIVES Dec. 12, 2009|accessdate=March 4, 2016}}</ref><br />to 2,000<ref name="Werner Gruhl p. 102">Werner Gruhl, ''Imperial Japan's World War Two, 1931–1945'', Transaction 2007; {{ISBN|978-0-7658-0352-8}}, p. 102</ref> || || ||1,000<br />to 2,000 ||1,000<br /> to 2,000| 4.39 to 8.77||na |- | style="text-align: right;" |'''{{flagcountry|Kingdom of Hungary (1920–46)}}'''{{Ref|Hungary|U}} (1938 بارڈر دے اعداد و شمار جنہاں وچ 1938–41 وچ شامل علاقے شامل نئيں) || 9,129,000<ref name="populstat.info" /> || 200,000<ref name="Támas Stark p.33">Támas Stark. ''Hungary's Human Losses in World War II''. Uppsala Univ. 1995 {{ISBN|91-86624-21-0}} p.33</ref> || 264,000<ref name="Támas Stark p.59">Támas Stark. ''Hungary’s Human Losses in World War II''. Uppsala Univ. 1995 {{ISBN|91-86624-21-0}} p.59</ref>||||464,000 || 5.08 ||89,313<ref name="auto9" /> |- |- | style="text-align: right;" |'''{{flagicon|Iceland}} [[مملکت آئس لینڈ]]'''{{Ref|Iceland|V}} || 118,900<ref name="auto">{{cite web |url=http://www.populstat.info |title=Population Statistics |publisher=Library.uu.nl |date= |accessdate=2015-06-24}}</ref> || || 200<ref name="Visindavefur.hi.is">{{cite web |url=http://visindavefur.hi.is/svar.asp?id=5057 |title=Hve margir Íslendingar dóu í seinni heimsstyrjöldinni? |publisher=Visindavefur.hi.is |date=2005-06-14 |accessdate=2015-06-23}}</ref> || ||200|| 0.17||na |- | style="text-align: right;" |'''{{flagcountry|British Raj}}'''{{Ref|India|W}} || 377,800,000<ref name="auto" />|| 87,000<ref name="auto8">{{cite web |title=Commonwealth War Graves Commission Annual Report 2014–2015 p. 38 |url=https://issuu.com/wargravescommission/docs/ar_2014-2015?e=4065448/31764375 |website=Commonwealth War Graves Commission |publisher=Commonwealth War Graves Commission |accessdate=24 May 2016 |archive-date=25 June 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160625000629/https://issuu.com/wargravescommission/docs/ar_2014-2015?e=4065448%2F31764375 |dead-url=yes }}Figures include identified burials and those commemorated by name on memorials</ref> |||| 2,100,000<ref name=ÓGráda2007p19 /><br />to 3,000,000<ref>{{cite document|last=Devereux |first= Stephen |title= Famine in the twentieth century |volume= IDS Working Paper 105|location= Brighton |publisher= Institute of Development Studies |year= 2000 |url=http://www.eldis.org/vfile/upload/1/document/0708/DOC7538.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20170516151220/http://www.eldis.org/vfile/upload/1/document/0708/DOC7538.pdf |url-status=dead |archive-date=2017-05-16 |page=6}}</ref> || 2,200,000<br />to 3,087,000 || 0.58||64,354<ref name="auto9" /> |- | style="text-align: right;" |'''{{flag|Pahlavi dynasty|1925|name=Iran}}'''{{Ref|Iran|X}} || 14,340,000<ref name="auto10">{{cite web|url=http://www.populstat.info|title=Population Statistics|publisher=Library.uu.nl|accessdate=2015-06-24}}</ref> || 200<ref name="Michael Clodfelter 2000. p. 498">Michael Clodfelter. ''Warfare and Armed Conflicts – A Statistical Reference to Casualty and Other Figures, 1500–2000''. 2nd ed. 2002 {{ISBN|0-7864-1204-6}}. p. 498</ref> || ||||200 || 0.00||na |- | style="text-align: right;" |'''{{flagcountry|Kingdom of Iraq}}'''{{Ref|Iraq|Y}} || 3,698,000<ref name="auto" /> || 500<ref name="Michael Clodfelter 2000. p. 498" /> ||200<ref name="Farhud">{{cite web|url=http://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10007277 |title=Farhud |publisher=U.S. Holocaust Museum|accessdate=2011-07-30}}</ref> || ||700 || 0.01||na |- | style="text-align: right;" |'''{{flag|Ireland}}'''{{Ref|Ireland|Z}} || 2,960,000<ref>{{cite web|url=http://www.populstat.info |title=Population Statistics|publisher=Library.uu.nl |date= |accessdate=2015-06-24}}</ref> || برطانیہ د‏‏ی مسلح افواج دے نال 5000 آئرش رضاکار اموات وی شامل نيں<ref>{{cite web|url=https://www.irishexaminer.com/lifestyle/features/in-service-to-their-country-moving-tales-of-irishmen-who-fought-in-wwii-350818.html |title=In service to their country: Moving tales of Irishmen who fought in WWII|publisher=irishexaminer.com|accessdate=14 June 2019|date=2015-08-28}}</ref> ||100<ref name="Csn.ul.ie">{{cite web|url=http://www.csn.ul.ie/~dan/war/bombings.html|title=Bombing Incidents in Ireland during the Emergency 1939–1945|publisher=Csn.ul.ie|accessdate=4 March 2016|archive-date=28 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128163526/http://www.csn.ul.ie/~dan/war/bombings.html|dead-url=yes}}</ref>|||| 100 || 0.00||na |- | style="text-align: right;" |'''{{flagcountry|Kingdom of Italy}}''' (بعد جنگ 1947 د‏‏ی سرحداں){{Ref|Italy|AA}} || 44,394,000<ref>{{cite web |url=http://www.populstat.info |title=Population Statistics |publisher=Library.uu.nl |accessdate=4 March 2016}}</ref> || 319,200<ref>[http://www.campagnadirussia.info/wp-content/uploads/2011/12/I_caduti_del_fronte_orientale.pdf the ''Ufficio dell'Albo d'Oro'' of the Italian Ministry of Defence] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200802012428/http://www.campagnadirussia.info/wp-content/uploads/2011/12/I_caduti_del_fronte_orientale.pdf |date=2020-08-02 }}.</ref>341،000 اطالوی شہریاں تے اٹلی دے ذریعہ تقریبا 20،000 افریقی باشندے<ref>(Rovighi, Alberto (1988), ''Le Operazioni in Africa Orientale: (giugno 1940 – novembre 1941)''</ref><ref>(USSME, ''La prima offensiva Britannica in Africa Settentrionale'', tomo I, allegato 32 (page 375))</ref>|| 153,200<ref>Roma:Instituto Centrale Statistica. '' Morti E Dispersi Per Cause Belliche Negli Anni 1940–45'', Rome, 1957<!-- ISSN/ISBN needed --></ref>|||| 492,400 to 514,000 || 1.11 to 1.16||225,000<ref name="auto9" />-320,000<ref>Ufficio Storico dello Stato Maggiore dell'Esercito</ref> (incomplete data) |- | style="text-align: right;" |{{anchor|tbl-japan}}'''{{flagcountry|Empire of Japan}}'''{{Ref|Japan|AB}} || 71,380,000<ref name="populstat.info|title=Population">{{cite web|url=http://www.populstat.info|title=Population Statistics|publisher=Library.uu.nl|accessdate=4 March 2016}}</ref>|| 2,100,000<ref>John W. Dower. ''War Without Mercy'', 1986; {{ISBN|0-394-75172-8}}, pp. 297–99 (includes 1,740,995 dead 1937–45 and 380,000 surrendered Japanese who were unaccounted for after the war)</ref> to<br />2,300,000<ref>Ishikida, Miki (2005). Toward Peace: War Responsibility, Postwar Compensation, and Peace Movements and Education in Japan. Universe, Inc. (July 13, 2005). p. 30. (figures of Japanese Ministry of Health and Welfare)</ref>|| 550,000<ref>John W. Dower. ''War Without Mercy'', 1986 {{ISBN|0-394-75172-8}}, pp. 297–99 (including air raid dead and Japanese civilians killed on Siapan and Okinawa,)</ref> to<br />800,000<ref>Ishikida, Miki (2005). Toward Peace: War Responsibility, Postwar Compensation, and Peace Movements and Education in Japan. iUniverse, Inc. (July 13, 2005). p. 30(500,000 civilians in Japan and 300,000 overseas, figures of Japanese Ministry of Health and Welfare)</ref>|| ||2,500,000<ref>John W. Dower. ''War Without Mercy'', 1986; {{ISBN|0-394-75172-8}}, p. 299 (According to Dower, Japanese war dead are "at least 2.5 million")</ref><br />to 3,100,000<ref>Ishikida, Miki (2005). Toward Peace: War Responsibility, Postwar Compensation, and Peace Movements and Education in Japan. Universe, Inc. (July 13, 2005). p. 30 (figures of Japanese Ministry of Health and Welfare)</ref>|| 3.50 to 4.34||326,000<ref name="auto9" /> |- | style="text-align: right;" |{{flagicon|Empire of Japan}} '''[[کوریا جاپانی تسلط وچ ]]''' (جاپانی کالونی){{Ref|Korea|AC}} || 24,326,000<ref name="populstat.info" /> || جاپانی فوج دے نال شامل|| 483,000<ref>R. J. Rumell, Statistics of democide Table 3.1</ref><br />to 533,000<ref>Werner Gruhl, Imperial Japan's World War Two, 1931–1945 Transaction 2007; {{ISBN|978-0-7658-0352-8}}, p. 19</ref>|| || 483,000<br /> to 533,000 || 1.99 to 2.19||na |- | style="text-align: right;" |'''{{flag|Latvia}}''' (1939 د‏‏ی سرحداں وچ ){{Ref|Latvia|AD}} || 1,994,500<ref name="populstat.info" /> || 30,000<ref>Vadim Erlikman. ''Poteri narodonaseleniia v XX veke: spravochnik''. Moscow 2004; {{ISBN|5-93165-107-1}}, p. 28 footnotes 6&7 (Killed: 10,000 with Soviets and 15,000 with Germans; 3,000 POW deaths,2,000 partisans)</ref>(سوویت تے جرمن فوج دونے وچ ) || 220,000<ref name="Vadim Erlikman 2004. p. 28">Vadim Erlikman. ''Poteri narodonaseleniia v XX veke: spravochnik''. Moscow 2004; {{ISBN|5-93165-107-1}}, p. 28</ref> || || 250,000 || 12.5||na |- | style="text-align: right;" |'''{{flag|Lithuania|1918}}''' (1939 د‏‏ی سرحداں وچ ){{Ref|Lithuania|AE}} || 2,575,000<ref name="populstat.info|title=Population" /> || 25,000<ref>Vadim Erlikman. ''Poteri narodonaseleniia v XX veke: spravochnik''. Moscow 2004; {{ISBN|5-93165-107-1}}, p. 29, footnote 5&6 (Killed: 15,000 with Soviets and 5,000 with Germans. POW deaths 4,000, 1,000 partisans)</ref>(سوویت تے جرمن فوج دونے وچ ) || 345,000<ref name="Vadim Erlikman 2004. p. 29">Vadim Erlikman. ''Poteri narodonaseleniia v XX veke: spravochnik''. Moscow 2004; {{ISBN|5-93165-107-1}}, p. 29</ref> || || 370,000 || 14.36||na |- | style="text-align: right;" |'''{{flag|Luxembourg}}'''{{Ref|Lux|AF}} || 295,000<ref name="populstat.info|title=Population" /> ||جرمنی تے بیلجیئم د‏‏ی فوج دے نال شامل || 5,000<ref name="Gregory Frumkin 1951. pp. 58" /> ||||5,000 ||1.69||na |- | style="text-align: right;" |'''{{flagicon|United Kingdom}} برطانوی ملائشیا|ملائشیا]] تے سنگاپور'''{{Ref|Mala|AG}} || 5,118,000<ref name="populstat.info" /> || ||100,000<ref>John W. Dower. ''War Without Mercy'', (1986); {{ISBN|0-394-75172-8}}, p. 296</ref> |||| 100,000 || 1.95||na |- | style="text-align: right;" |'''{{flagicon|Malta|1943}} [[مالٹا کالونی|مالٹا]]''' (برطانوی){{Ref|Malta|AH}} || 269,000<ref name="populstat.info" /> ||برطانیہ دے نال شامل || 1,500<ref name="Michael Clodfelter 2000">Michael Clodfelter. ''Warfare and Armed Conflicts – A Statistical Reference to Casualty and Other Figures, 1500–2000'' (2nd ed; 2002); {{ISBN|0-7864-1204-6}}.p.492</ref> || || 1,500 || 0.55||na |- | style="text-align: right;" |'''{{flag|Mexico|1934}}'''{{Ref|Mexico|AI}} || 19,320,000<ref name="auto" /> || ||100<ref name="Michael Clodfelter 2000. p.540">Michael Clodfelter. Warfare and Armed Conflicts – A Statistical Reference to Casualty and Other Figures, 1500–2000. 2nd ed. 2002; {{ISBN|0-7864-1204-6}}. p. 540</ref> || ||100 || 0.00||na |- | style="text-align: right;" |'''{{flagcountry|Mongolian People's Republic|1940}}'''{{Ref|Mong|AJ}} || 819,000<ref>{{cite web |url=http://www.populstat.info |title=Population Statistics |publisher=Library.uu.nl |accessdate=2015-06-24}}</ref>|| 300<ref name="Vadim Erlikman 2004. p. 74">Vadim Erlikman. ''Poteri narodonaseleniia v XX veke: spravochnik''. Moscow 2004; {{ISBN|5-93165-107-1}}, p. 74</ref> || || ||300 || 0.04||na |- | style="text-align: right;" |'''{{flagicon|United Kingdom}} ناؤرو''' (آسٹریلیائی){{Ref|nauru|AK}} || 3,400<ref name="populstat.info" /> || ||500<ref name="State.gov">{{cite web |url=https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/16447.htm#history |title=United States State Department Background notes nauru |publisher=State.gov |accessdate=March 4, 2016}}</ref>|| ||500 || 14.7||na |- | style="text-align: right;" |'''{{flag|Kingdom of Nepal|1961|name=Nepal}}'''{{Ref|Nepal|AL}} || 6,087,000<ref name="populstat.info" />|| برطانوی ہندوستانی فوج دے نال شامل|| |||| ||||na |- | style="text-align: right;" |'''{{flag|Netherlands}}'''{{Ref|Netherlands|AM}} || 8,729,000<ref name="populstat.info" /> || 6,700<ref name="cbs.nl">{{cite web|url=http://www.cbs.nl/NR/rdonlyres/1FA7DF00-F612-4F46-8539-E04DCFECD7BA/0/2007k4b15p53art.pdf|title=Central Bureau of Statistics (CBS) Netherlands|accessdate=March 4, 2016|archive-date=March 2, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110302035634/http://www.cbs.nl/NR/rdonlyres/1FA7DF00-F612-4F46-8539-E04DCFECD7BA/0/2007k4b15p53art.pdf|dead-url=yes}}</ref> || 187,300<ref name="cbs.nl" />||16,000<ref name="cbs.nl" />||210,000|| 2.41||2,860<ref name="auto9" /> |- |- | style="text-align: right;" |'''{{flag|Newfoundland}}''' (برطانوی){{Ref|Newfoundland|AN}} || 320,000<ref>{{cite web |url=http://www.populstat.info |title=Population Statistics |publisher=Library.uu.nl |accessdate=March 4, 2016}} 1945 population</ref> ||1,100<ref name="Higgins 2007">{{Cite web |url=http://www.heritage.nf.ca/articles/politics/newfoundlanders-labradorians-wwii.php |title=Newfoundlanders and Labradorians in WWII |last=Higgins |first=Jenny |date=2007 |website=Heritage Newfoundland & Labrador|access-date=2017-02-23}}</ref> (امریکا تے کینیڈا دے نال شامل)||100<ref name="Sinking of the SS Caribou">{{Cite web|url=http://www.heritage.nf.ca/articles/politics/caribou-sinking.php|title=Sinking of the Caribou|website=www.heritage.nf.ca}}</ref>|| ||1,200 || 0.3|| (included with the/ U.K. & Canada) |- | style="text-align: right;" |'''{{flagcountry|Dominion of New Zealand}}'''{{Ref|NZ|AO}} || 1,629,000<ref name="populstat.info" /> ||11,700<ref name="aucklandmuseum.com">{{cite web |url=http://www.aucklandmuseum.com/visit/our-galleries/top-floor/world-war-two-hall-of-memories |title=Auckland War Museum, World War Two Hall of Memories |accessdate=March 4, 2016 |archive-date=March 3, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303202756/http://www.aucklandmuseum.com/visit/our-galleries/top-floor/world-war-two-hall-of-memories |dead-url=yes }}</ref>|| || ||11,700 || 0.72||19,314<ref name="auto9" /> |- |- | style="text-align: right;" |'''{{flag|Norway}}'''{{Ref|NOR|AP}} || 2,945,000<ref name="auto10" /> || 2,000<ref name="Gregory Frumkin 1951. pp. 58" />|| 8,200<ref name="Gregory Frumkin 1951. pp. 112-114">Gregory Frumkin. ''Population Changes in Europe Since 1939'', Geneva 1951. pp. 112–14</ref> || ||10,200 || 0.35||364<ref name="auto9" /> |- |- | style="text-align: right;" |'''{{flagicon|Australia}} [[پاپوا علاقہ]] تے [[نیو گنی علاقہ]]''' (آسٹریلیائی){{Ref|PNG|AQ}} || 1,292,000<ref name="populstat.info" /> || || 15,000<ref name="Bjij, V p. 244">Bjij, V. Lal and Kate Fortune. ''The Pacific Islands – An Encyclopedia'', p. 244</ref> || ||15,000 || 1.16||na |- | style="text-align: right;" |'''{{flagcountry|Philippine}}''' (امریکی علاقہ){{Ref|Phil|AR}} || 16,000,303<ref>{{cite web|url=https://psa.gov.ph/old/census2000/history.html|title=Census of Population and Housing|accessdate=2016-10-06|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161011010047/https://psa.gov.ph/old/census2000/history.html|archivedate=2016-10-11}}</ref> || 57,000<ref name="auto2">{{cite book|last1=Clodfelter|first1=Micheal|title=Warfare and Armed Conflicts: A Statistical Reference to Casualty and Other Figures, 1500–2000|date=2002|publisher=McFarland & Company|isbn=978-0-7864-1204-4|page=566}}</ref> ||164,000<ref name="Werner Gruhl p. 143-144">Werner Gruhl, Imperial Japan's World War Two, 1931–1945 Transaction 2007 {{ISBN|978-0-7658-0352-8}}, pp. 143-44</ref> || 336,000<ref name="Werner Gruhl p. 143-144" /> || 557,000 || 3.48||na |- | style="text-align: right;" |'''{{flagcountry|Poland}}''' (<u>1939 سرحداں دے اندر ، بشمول [[سوویب اتحاد]] دے نال منسلک علاقےآں سمیت</u>){{Ref|Poland|AS}} || 34,849,000<ref>U.S. Bureau of the Census ''The Population of Poland'' Ed. W. Parker Mauldin, Washington, D.C., 1954 p. 103 (population on 1/1/1939)</ref> || 240,000<ref>Gniazdowski, Mateusz. Losses Inflicted on Poland by Germany during World War II. Assessments and Estimates—an Outline The Polish Quarterly of International Affairs, 2007, (140,000 Regular forces and 100,000 resistance fighters)</ref>|| 5,620,000<ref>Wojciech Materski and Tomasz Szarota. Polska 1939–1945. Straty osobowe i ofiary represji pod dwiema okupacjami. Institute of national Remembrance (IPN) Warszawa 2009 {{ISBN|978-83-7629-067-6}}, p. 9</ref><br />to 5,820,000<ref>Wojciech Materski and Tomasz Szarota. ''Polska 1939–1945. Straty osobowe i ofiary represji pod dwiema okupacjami.'' Institute of national Remembrance (IPN) Warszawa 2009 {{ISBN|978-83-7629-067-6}}, p. 9</ref>||||5,900,000<ref>[[Czesław Łuczak]] Polska i Polacy w drugiej wojnie światowej (Poland and Poles in the Second World War).Styczeń 1993; {{ISBN|83-232-0511-6}}, p. 683</ref> <br />to 6,000,000<ref>[[Czesław Łuczak]] ''Polska i Polacy w drugiej wojnie światowej'' (''Poland and Poles in the Second World War''), Styczeń 1993; {{ISBN|83-232-0511-6}}, p. 683</ref> || 16.93 to 17.22||766,606<ref name="auto9" /> |- |- | style="text-align: right;" |'''{{flag|Portuguese Timor}}'''{{Ref|Timor|AT}} || 480,000<ref name="populstat.info" /> || ||40,000<ref name="defence.gov.au">{{cite web |url=http://www.defence.gov.au/army/asnce/history.htm |title=Department of Defence (Australia), 2002, "A Short History of East Timor" |accessdate=2007-01-03 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060103133824/http://www.defence.gov.au/army/asnce/history.htm |archivedate=January 3, 2006 |df=}} (accessdate: October 13, 2010.)</ref><br />to 70,000<ref name="defence.gov.au" />|| ||40,000<br />to 70,000|| 8.33 to 14.58||na |- | style="text-align: right;" |'''{{flagcountry|Kingdom of Romania}}''' (1945 د‏‏ی جنگ دے بعد د‏‏ی سرحداں وچ ){{Ref|Romania|AU}} ||15,970,000<ref name="Gregory Frumkin 1951. pp. 58" /> || 300,000<ref name="Urlanis, Boris 1971 Page 294" />|| 200,000<ref name="Urlanis, Boris 1971 Page 294" /> |||| 500,000<ref name="Urlanis, Boris 1971 Page 294" />|| 3.13||332,769<ref>Mark Axworthy. Third Axis Fourth Ally. Arms and Armour 1995; {{ISBN|1-85409-267-7}}, p. 216</ref> |- | style="text-align: right;" |'''{{flagicon|Belgium}} [[روانڈا-ارونڈی]]''' (بیلیجیئن){{Ref|Ruanda Urundi|AV}} || 3,800,000<ref>League of nations Yearbook 1942 p.14</ref> || || ||36,000<ref name="auto20">Belgian 1946 estimate, cited in {{cite book|last=Singiza|first=Dantès|title=La Famine Ruzagayura (Rwanda, 1943–1944): causes, Conséquences et réactions des autorités|year=2011|publisher=[[Royal Museum of Central Africa]]|location=Teveuren|url=http://www.africamuseum.be/museum/research/publications/rmca/online/famineruzagayura_singa.pdf|pages=92–3}}</ref> and 50,000<ref name="auto4">[[اقوام متحدہ]] 1948 estimate, cited in {{cite book|last=Singiza|first=Dantès|title=La Famine Ruzagayura (Rwanda, 1943–1944): causes, Conséquences et réactions des autorités|year=2011|publisher=[[Royal Museum of Central Africa]]|location=Teveuren|url=http://www.africamuseum.be/museum/research/publications/rmca/online/famineruzagayura_singa.pdf|page=94}}</ref>|| 36,000–50,000|| 0.09–1.3||na |- | style="text-align: right;" |'''{{flag|Union of South Africa|name=South Africa}}'''{{Ref|SA|AW}} || 10,160,000<ref name="auto" /> || 11,900<ref name="auto8" />|| || ||11,900|| 0.12||14,363<ref name="auto9" /> |- |- | style="text-align: right;" |'''[[File:Flag of the Governor of the South Pacific Mandate.svg|23px]] [[جنوبی بحر الکاہل تعہد]]''' (جاپانی کالونی){{Ref|PacIs|AX}} || 127,000<ref>League of nations Yearbook 1942 p.22</ref> || ||10,000<ref>John W. Dower. ''War Without Mercy'', 1986 {{ISBN|0-394-75172-8}} p. 29 (10,000 civilian dead on Saipan)</ref>|| ||10,000|| 7.87||<ref name="auto9" /> |- |- | style="text-align: right;" |'''{{flag|Soviet Union|1936}}''' (<u>1946–91 سرحداں دے نال جنہاں وچ منسلک علاقوںے شامل نيں</u>,<ref>Andreev, EM, et al., naselenie Sovetskogo Soiuza, 1922–1991. Moscow, nauka, 1993; {{ISBN|978-5-02-013479-9}}, pp. 52-53 (the 1939 population was adjusted by Andreev to reflect the net population transfers in 1939–1945.)</ref>){{Ref|USSR|AY}} || 188,793,000<ref name="188.8 millions">{{cite book|last1=R. W. Davies|title=Economic Transformation of the Soviet Union, 1913–1945|url=https://archive.org/details/economictransfor00davi|url-access=limited|publisher=Cambridge University Press 2005|isbn=978-0-521-45770-5|page=[https://archive.org/details/economictransfor00davi/page/n104 77]|year=1994}} 1939 population 188.8 million (168.5 in pre-war territory and 20.3 in [[Molotov–Ribbentrop Pact#The secret protocol|annexed territories]])</ref><ref>Andreev EM; Darsky LE; Kharkova TL, Population dynamics: consequences of regular and irregular changes. in Demographic Trends and Patterns in the Soviet Union Before 1991. Routledge. 1993; {{ISBN|0415101948}} p.429. (1939 population including annexed territories 188.794 million)</ref>||8,668,000<ref>G. F. Krivosheyev (1993) [http://documents.theblackvault.com/documents/SovietLosses.pdf "Soviet Armed Forces Losses in Wars, Combat Operations and Military Conflicts: A Statistical Study"]. Military Publishing House Moscow. (Translated by U.S. government) p.121 Retrieved March 18, 2018.</ref><ref>Krivosheev, G. F., ed. (1997). Soviet Casualties and Combat Losses in the Twentieth Century. London: Greenhill Books. {{ISBN|1-85367-280-7}}. page 85 (8,8668,000, including 1,283,000 POW and 500,000 missing)</ref><ref>{{cite web|url=http://sovietinfo.tripod.com/ELM-War_Deaths.pdf |title=Michael Ellman and S. Maksudov, Soviet Deaths in the Great Patriotic War:a note-World War II- Europe Asia Studies, July 1994|accessdate=2015-06-28}} (8.668 million including 1.783 million POW and missing)</ref> to 11,400,000<ref>{{cite book|last=Hartmann|first=Christian|authorlink=Christian Hartmann (historian)|year=2013|title=Operation Barbarossa: nazi Germany's War in the East, 1941–1945|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-966078-0|ref=harv|page=157}} 11.4 million</ref><ref>{{cite book|last1=Ian Dear|title=Oxford Companion to World War II|publisher=Oxford University Press 1995|isbn=978-0-19-866225-9|page=[https://archive.org/details/oxfordcompaniont00dear/page/290 290]|year=1995|url=https://archive.org/details/oxfordcompaniont00dear|url-access=registration}} (10 million military dead)</ref><ref>Vadim Erlikman. ''Poteri narodonaseleniia v XX veke: spravochnik''. Moscow 2004; {{ISBN|5-93165-107-1}}, pp. 20-21(10,600,000, including 2.6 million POW)</ref><ref>S. N. Mikhalev, Liudskie poteri v Velikoi Otechestvennoi voine 1941–1945 gg: Statisticheskoe issledovanie, Krasnoiarskii gos. pedagog. universitet, 2000; {{ISBN|978-5-85981-082-6}}, pp. 18–21. S. N. Mikhalev, Human Losses in the Great Patriotic War 1941–1945: A Statistical Investigation; Krasnoyarsk State Pedagogical University (in Russian) (10.922 million total dead and missing)</ref> || 4,500,000<ref name="demoscope.ru" /> to 10,000,000<ref>{{cite book |last1=Ian Dear |title=Oxford Companion to World War II |publisher=Oxford University Press 1995 |isbn=978-0-19-866225-9 |pages=[https://archive.org/details/oxfordcompaniont00dear/page/290 290] |year=1995 |url=https://archive.org/details/oxfordcompaniont00dear |url-access=registration}} (10 million civilian dead)</ref><ref>Vadim Erlikman. ''Poteri narodonaseleniia v XX veke: spravochnik''. Moscow 2004; {{ISBN|5-93165-107-1}}, pp. 20-21 (10,000,000)</ref><ref>Российская академия наук (Russian Academy of Sciences). Людские потери СССР в период второй мировой войны: сборник статей -Human Losses of the USSR in the Period of WWII: Collection of Articles. Saint-Petersburg, 1995; {{ISBN|978-5-86789-023-0}} pp. 124–27 (10,242,000 including 7,420,000 killed by intentional acts of violence, 2,164,000 as forced labor for Germany and 658,000 in siege of Leningrad)</ref>|| 8,000,000 to 9,000,000<ref>Andreev EM; Darsky LE; Kharkova TL, Population dynamics: consequences of regular and irregular changes. in Demographic Trends and Patterns in the Soviet Union Before 1991. Routledge. 1993; {{ISBN|0415101948}} p.429.</ref><ref>Российская академия наук (Russian Academy of Sciences). Людские потери СССР в период второй мировой войны: сборник статей -Human Losses of the USSR in the Period of WWII: Collection of Articles. Saint-Petersburg, 1995. {{ISBN|978-5-86789-023-0}} Pages 127 and 158 (6.6 to 7.1 million deaths due to famine and disease including 4.1 million in German occupied USSR and 2.5 – 3.2 million deaths in area not occupied by Germany)</ref><ref>Vadim Erlikman. ''Poteri narodonaseleniia v XX veke: spravochnik''. Moscow 2004; {{ISBN|5-93165-107-1}}, p. 20-21(5,500,000 famine and disease deaths plus repression 1.4 million deaths (200,000 executed,1.2 million deaths in Gulag and Special Settlements)</ref> ||20,000,000<ref>{{cite web|last1=Zemskov, Viktor|title=The extent of human losses USSR in the Great Patriotic War(in Russian)|url=http://demoscope.ru/weekly/2013/0559/analit04.php|website=demoscope.ru # 559-60, July 2013|accessdate=11 July 2017}} [[Viktor Zemskov]] maintains that the figure of 27 million total war dead includes about 7 million deaths due to natural causes based on the [[شرح اموات]] that prevailed before the war</ref> to 27,000,000<ref>Andreev EM; Darsky LE; Kharkova TL, Population dynamics: consequences of regular and irregular changes. in Demographic Trends and Patterns in the Soviet Union Before 1991. Routledge. 1993. {{ISBN|0415101948}} pp. 434–436 (26.6 million war dead includes a decline in [[natural deaths]] of 3.0 million and a 1.3 million increase in [[شیر خوار اموات]])</ref><ref>Vadim Erlikman. ''Poteri narodonaseleniia v XX veke: spravochnik''. Moscow 2004; {{ISBN|5-93165-107-1}}, p. 20-21(26,500,000)</ref><ref>{{cite book |last1=R. W. Davies |title=Economic Transformation of the Soviet Union, 1913–1945 |url=https://archive.org/details/economictransfor00davi |url-access=limited |publisher=Cambridge University Press 2005 |isbn=978-0-521-45770-5 |pages=[https://archive.org/details/economictransfor00davi/page/n104 77]–79|year=1994}} Total losses of 26.6 million out of a 1939 population of 188.8 million, which included 20.3 million [[Molotov–Ribbentrop Pact#The secret protocol|annexed territories]]</ref><ref>Michael Haynes, Counting Soviet Deaths in the Great Patriotic War: a Note Europe Asia Studies Vol.55, No. 2, 2003, 300–309 (26.6 million)</ref><ref>{{cite web |url=http://sovietinfo.tripod.com/ELM-War_Deaths.pdf |title=Michael Ellman and S. Maksudov, Soviet Deaths in the Great Patriotic War:a note-World War II- Europe Asia Studies, July 1994 |publisher= |date= |accessdate=2015-06-28}} (26 to 27 million)</ref>|| (جدول تھلے دیکھو){{Ref|USSRtable|AY4}}||14,685,593<ref name="auto9" /> |- | style="text-align: right;" |'''{{flagcountry|Francoist Spain}}'''{{Ref|Spain|AZ}} || 25,637,000<ref name="auto" /> || Included with the German Army || Included with France (See footnote.)|| || || ||na |- | style="text-align: right;" |'''{{flag|Sweden}}'''{{Ref|Sweden|BA}}|| 6,341,000<ref name="auto" /> ||100<ref name="Swedish Volunteer Corps">{{cite web |url=http://www.svenskafrivilliga.com/ |title=Swedish Volunteer Corps |publisher=Svenskafrivilliga.com |date= |accessdate=2011-06-16}}</ref> || 2,000<ref>Lennart Lundberg Handelsflottan under andra världskriget p.9</ref> || ||2,100|| 0.03||na |- | style="text-align: right;" |'''{{flag|Switzerland}}'''{{Ref|Switzerland|BB}}|| 4,210,000<ref name="auto10" /> || || 100<ref>Aerospace Power Journal. Summer 2000. The Diplomacy of Apology: U.S. Bombings of Switzerland during World War II by Jonathan E. Helmreich</ref>||| ||100 || 0.00||na |- | style="text-align: right;" |'''{{flag|Thailand}}'''{{Ref|Thai|BC}} ||15,023,000<ref>{{cite web|url=http://www.populstat.info|title=Population Statistics|publisher=Library.uu.nl |accessdate=2015-06-24}}</ref> || 5,600<ref name="Eiji Murashima 2006">Eiji Murashima, "The Commemorative Character of Thai Historiography: The 1942–43 Thai Military Campaign in the Shan States Depicted as a Story of national Salvation and the Restoration of Thai Independence" ''Modern Asian Studies'', v40, n4 (2006) pp. 1053–1096, p1057n:</ref>|| 2,000<ref name="Eiji Murashima 2006" /> || ||7,600 || 0.05||na |- | style="text-align: right;" |'''{{flag|Turkey}}'''{{Ref|Turk|BD}} || 17,370,000<ref name="auto10" /> || 200<ref name="SS_Refah, Graces Guid">{{cite web|url=http://www.gracesguide.co.uk/SS_Refah|title=SS_Refah, Graces Guide|accessdate=2015-06-23}}</ref> |||| ||200|| 0.00||na |- | style="text-align: right;" |'''{{flag|United Kingdom}}'''{{Ref|UK|BE}} including [[دوسری جنگ عظیم وچ برطانوی سلطنت|کراؤن کالونیاں]]|| 47,760,000<ref>{{Cite web|url=http://www.populstat.info/Europe/unkingdc.htm|title=The UNITED KINGDOM : country population|website=www.populstat.info|author=Jan Lahmeyer|access-date=2019-03-05}}</ref> || 383,700<ref>{{Cite web|date=2015-04-12|url=https://issuu.com/wargravescommission/docs/ar_2014-2015/39|title=Annual Report 2014–2015|website=issuu|access-date=2019-03-05|page=39|author=Commonwealth War Graves Commission|author-link=Commonwealth War Graves Commission}} Table: 'Breakdown of War Dead by Forces'. Figures include identified burials as and those commemorated by name on memorials attributed to the United Kingdom.</ref>|| 67,200<ref>{{Cite web|url=https://www.westminster-abbey.org/abbey-commemorations/commemorations/civilian-war-dead-roll-of-honour-1939-1945/|title=Civilian War Dead Roll of Honour 1939–1945|website=Westminster Abbey|language=en|access-date=2019-03-05}} In 2017, "several hundred" new names were added which are not part of this statistic.</ref><ref>{{Cite web|url=https://issuu.com/wargravescommission/docs/cwgc_annual_report_2013-14_lr_final/44|title=Annual Report 2013–2014|website=issuu|date=2014-05-11|access-date=2019-03-05|page=43|author=Commonwealth War Graves Commission|author-link=Commonwealth War Graves Commission}} References the War Dead Roll of Honour. Figures include civilians killed in the [[معرکہ برطانیہ]], [[Siege of Malta (World War II)]], and civilians interned by enemy nations.</ref> || ||450,900 || 0.94||376,239<ref name="auto9" /> |- | style="text-align: right;" |'''{{flag|United States|1912}}'''{{Ref|US|BF}} || 131,028,000<ref>{{cite web |url=http://www.populstat.info|title=Population Statistics|publisher=Library.uu.nl|accessdate=2015-06-24}}</ref> || 407,300{{Ref|USMIL|BF1}} ||12,100{{Ref|USCIV|BF2}} || ||419,400 || 0.32||671,801<ref name="auto9" /> |- | style="text-align: right;" |'''{{flag|Kingdom of Yugoslavia|name=Yugoslavia}}'''{{Ref|Yugo|BG}} || 15,490,000<ref>Gregory Frumkin. ''Population Changes in Europe Since 1939'', Geneva 1951. 156</ref> || 300,000<ref name="War II Oxford p. 290">I. C. B. Dear and M. R. D. Foot Oxford Companion to World War II Oxford, 2005; {{ISBN|0-19-280670-X}}, p. 290</ref><br /> to 446,000<ref name="JT 17 744-750">Tomasevich, Jozo. ''War and Revolution in Yugoslavia, 1941–1945: Occupation and Collaboration.'' Stanford: Stanford University Press, 2001. {{ISBN|0-8047-3615-4}} In Cap.17 ''Alleged and True Population Losses'' there is a detailed account of the controversies related to Yugoslav war losses (pp. 744–50)</ref>|| 581,000<ref name="JT 17 744-750" /> to 1,400,000<ref name="War II Oxford p. 290" /> || ||1,027,000<ref name="JT 17 744-750" /> to 1,700,000<ref name="War II Oxford p. 290" /> || 6.63 to 10.97||425,000<ref name="auto9" /> |- | style="text-align: right;" | ہور اقوام{{Ref|Other|BH}} || 300,000,000|| || || || || ||na |- class="sortbottom" | style="text-align: right;" |'''ٹوٹل(اندازا)''' ||2,300,000,000<ref name="census.gov">{{cite web|url=https://www.census.gov/population/international/data/worldpop/table_history.php|title=U.S. Census BureauWorld Population Historical Estimates of World Population|accessdate=March 4, 2016}}</ref>|| 21,000,000<br />to 25,500,000 || 29,000,000<br />to 30,500,000 ||19,000,000<br />to 28,000,000 || 70,000,000<br />to 85,000,000 || 3.0 to 3.7||na |} |} * اعداد و شمار نیڑے نیڑے سواں مقام اُتے ني‏‏‏‏ں۔ * فوجی جانی نقصان وچ جنگ تو‏ں باقاعدہ فوجی دستےآں د‏‏ی ہلاکت دے نال نال غیر جنگی اسباب وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ حامی تے مزاحمتی لڑاکا اموات وچ فوجی نقصانات شامل ني‏‏‏‏ں۔ اسیران وچ قید جنگی قیدیاں تے کاروائی وچ غائب اہلکاراں د‏‏ی ہلاکت وچ فوجی اموات وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ جدو‏ں وی ممکن ہوئے تاں فوٹ نٹس وچ تفصیلات دتی جاندی ني‏‏‏‏ں۔ * مختلف قوماں د‏‏ی مسلح افواج، واحد ادارےآں دے طور اُتے علاج ک‏ر رہ‏ے نيں مثال دے طور اُتے آسٹریا، فرانسیسی تے مشرقی یورپ وچ جرمن نسب دے غیر ملکی شہریاں د‏‏ی ہلاکت [[ویرماخٹ|ویرماخٹ دے]] جرمن فوجی نقصانات دے نال شامل نيں. مثال دے طور اُتے ، مائیکل اسٹرینک نو‏‏ں چیکوسلواک دے جنگ تو‏ں مردہ امریکی دے نال شامل کیتا گیا ا‏‏ے۔ * شہری جنگ وچ مرنے والےآں نو‏‏ں اقوام عالم وچ شامل کیتا گیا اے جتھ‏ے اوہ مقیم سن ۔ مثال دے طور اُتے ، فرانس وچ جرمنی دے یہودی پناہ گزین جنہاں نو‏ں موت دے کیمپاں وچ جلاوطن کیتا گیا سی ، ہولوکاسٹ دے شائع کردہ ذرائع وچ فرانسیسی ہلاکتاں دے نال شامل ني‏‏‏‏ں۔ * ریاستہائے متحدہ ، فرانس تے برطانیہ د‏‏ی حکومتاں دے ذریعہ شائع کردہ ہلاکتاں دے سرکاری اعدادوشمار وچ قومی نقصان ، نسل تے مذہب دے بارے وچ تفصیلات نئيں دسی گئياں۔ * شہری ہلاکتاں وچ [[دوسری جنگ عظیم دے دوران اسٹریٹجک بمباری|اسٹریٹجک بمباری]] د‏‏ی وجہ تو‏ں ہونے والی اموات ، [[ہولوکاسٹ دا شکار|ہولوکاسٹ دے متاثرین]] ، [[جرمنی دے جنگی جرائم|جرمن جنگی جرائم]] ، [[جاپانی جنگی جرائم]] ، [[سوویت اتحاد وچ آبادی د‏‏ی مہاجرت|سوویت یونین وچ آبادی د‏‏ی منتقلی]] ، [[دوسری جنگ عظیم دے دوران اتحادیاں دے جنگی جرائم|اتحادی جنگی جرائم]] تے جنگ تو‏ں متعلق [[قحط]] تے [[مرض|بیماری]] تو‏ں ہونے والی اموات شامل [[مرض|نيں]] ۔ عمومی خرابی ہمیشہ پیش کردہ ذرائع وچ فراہ‏م نئيں کيت‏‏ی جاندی ا‏‏ے۔ === نازی جرمنی === {| class="toccolours collapsible" style="width:100%;" ! style="text-align: center;" | دوسری جنگ عظیم وچ تیسری ریخ دے انسانی نقصانات (جنگ دے ہلاک ہونے والے افراد دے مذکورہ اعدادوشمار وچ شامل نيں) جرمنی تے آسٹریا دے فوٹ نوٹ وچ اس د‏ی اک تفصیلی وضاحت دتی گئی ا‏‏ے۔ ^ |- | {| class="wikitable sortable" style="text-align: right" ! style="text-align:left; background-color:#cedbec; width:10%;" | ملک ! style="background-color:#cedbec; width:14%;" | آبادی <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> 1939 ! style="background-color:#cedbec; width:14%;" | فوجی <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> اموات ! style="background-color:#cedbec; width:14%;" | شہری ہلاکتاں د‏‏ی وجہ تو‏ں <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> الائیڈ اسٹریٹجک بمباری ! style="background-color:#cedbec; width:14%;" | شہری ہلاکتاں د‏‏ی وجہ تو‏ں <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> نازی ظلم و ستم ! style="background-color:#cedbec; width:14%;" | جرمناں نو‏‏ں ملک بدر کرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں شہری اموات ! style="background-color:#cedbec; width:14%;" | کل <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> اموات ! style="background-color:#cedbec; width:10%;" | اموات جداں <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> 1939 دا <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> آبادی |- | style="text-align: left;" | '''آسٹریا''' | 6،653،000 <ref name="Population Statistics"/> | 250،000 <ref name="digizeitschriften.de">Statistisches Jahrbuch für die Bundesrepublik Deutschland 1960 Bonn 1961 p.78 (available online at https://www.digizeitschriften.de/de/openaccess)</ref> تو‏ں 261،000 <ref name="Overmans 2000, 228-232">Rüdiger Overmans. ''Deutsche militärische Verluste im Zweiten Weltkrieg''. Oldenbourg 2000; {{آئی ایس بی این|3-486-56531-1}}, pp. 228–32.</ref> | 24،000 <ref>"Austria facts and Figures Page 44">[http://www.austria.gv.at/DocView.axd?CobId=5034 Austria facts and Figures p. 44]</ref> | 100،000 | | 370،000 <ref name="Austria facts and Figures Page 44">{{حوالہ ویب|url=https://www.bundeskanzleramt.gv.at/|title=Bundeskanzleramt der Republik Österreich – Startseite – Bundeskanzleramt Österreich|website=www.bundeskanzleramt.gv.at}}</ref> | 5.56 |- | style="text-align: left;" | '''جرمنی''' ( 1937 د‏‏ی سرحداں دے اندر ) <ref>[[:File:DR1937.1.png]]</ref> | 69،300،000 <ref name="Marschalck, Peter p.149">Marschalck, Peter. ''Bevölkerungsgeschichte Deutschlands im 19. und 20. Jahrhundert'', Suhrkamp 1984 p.149</ref> | 3،760،000 تو‏ں 4،456،000 | 353،000 (1942 د‏‏ی سرحداں) <ref name="Richard Overy 2013 pp. 304-7">Richard Overy, '' The Bombers and the Bombed: Allied Air War Over Europe 1940–1945'' (2013) pp. 304–7 (Overy noted that "No doubt this does not include all those who were killed or died of wounds, but it does include uniformed personnel, POWs, and foreign workers, and it applies to the Greater German area". Using the [[United States Strategic Bombing Survey]] data Overy calculated an average monthly death toll of 18,777 from September 1944 to January 1945, taking this monthly average he estimated losses of 57,000 from February to April 1945 to which he adds an additional 25,000 killed in Dresden for total deaths of 82,000 from February to April 1945. The figures up until the end of January 1945 of 271,000 and the 82,000 from February to April 1945 give an overall figure of 353,000 air war deaths. Overy summarizes: "Detailed reconstruction of deaths caused by the Royal Air Force bombing from February to May 1945, though incomplete, suggests a total of at least 57,000. If casualties inflicted by the American air forces are assumed to be lower, since their bombing was less clearly aimed at cities, an overall death toll of 82,000 is again statistically realistic. In the absence of unambiguous statistical evidence, the figure of 353,000 gives an approximate scale consistent with the evidence".)</ref> تو‏ں 410،000 <ref>Wirtschaft und Statistik October 1956</ref> | 300،000 <ref>Germany reports. With an introd. by Konrad Adenauer. Germany (West). Presse- und Informationsamt. Wiesbaden, Distribution: F. Steiner, 1961] pp. 31–33 (figure includes 170,000 German Jews). The West German government did not list euthanasia victims along with the war dead.</ref> تو‏ں 500،000 <ref name="Konrad Adenauer pp.31-33">Germany reports. With an introd. by Konrad Adenauer. Germany (West). Presse- und Informationsamt. Wiesbaden, Distribution: F. Steiner, 1961] pp. 31–33 (they give figure of 300,00 German deaths due to racial, religious and political persecution including 170,000 Jews. Figure does not include the Nazi euthanasia program</ref> | 400،000 <ref>German Federal Archive, Siegel, Silke Vertreibung und Vertreibungsverbrechen 1945–1948. Bericht des Bundesarchivs vom 28. Mai 1974. Archivalien und ausgewählte Erlebnisberichte. Bonn 1989 P.41(100,000 during wartime flight; 200,000 in USSR as forced labor and 100,000 in internment camps)</ref> تو‏ں 1،225،000 | 5،700،000 <ref name="auto11">Wirtschaft und Statistik October 1956, Journal published by Statistisches Bundesamt Deutschland. (German government Statistical Office)</ref> | 8.23 |- | style="text-align: left;" | '''مشرقی یورپ وچ جرمن نسب دے غیر ملکی شہری <ref>Rüdiger Overmans. ''Deutsche militärische Verluste im Zweiten Weltkrieg''. Oldenbourg 2000. {{آئی ایس بی این|3-486-56531-1}} p.228(Overmans uses the German description "Deutsche nach Abstammung" German according to ancestry</ref>''' | 7،423،000 <ref>Statistisches Jahrbuch für die Bundesrepublik Deutschland 1960 Bonn 1961 p. 79 (available online at http://www.digizeitschriften.de/de/openaccess)</ref> | 430،000 <ref name="auto3">The Statistisches Jahrbuch für die Bundesrepublik Deutschland 1960, p. 78</ref> تو‏ں 538،000 | | | 200،000 <ref name="German Federal Archive 1948. P.53">German Federal Archive, Siegel, Silke Vertreibung und Vertreibungsverbrechen 1945–1948. Bericht des Bundesarchivs vom 28. Mai 1974. Archivalien und ausgewählte Erlebnisberichte. Bonn 1989 P.53(38,000 during wartime flight; 5,000 in USSR as forced labor and 160,000 in internment camps)</ref> تو‏ں 886،000 <ref>Statistisches Jahrbuch für die Bundesrepublik Deutschland 1960 Bonn 1961 p.79 (available online at http://www.digizeitschriften.de/de/openaccess)</ref> | 738،000 تو‏ں 1،316،000 <ref name="auto12">The Statistisches Jahrbuch für die Bundesrepublik Deutschland 1960, pp. 78–79</ref> | 9.96 تو‏ں 17.76 |- | style="text-align: left;" | '''مغربی یورپ وچ غیر ملکی شہری''' | 215،000 <ref>Rüdiger Overmans. ''Deutsche militärische Verluste im Zweiten Weltkrieg''. Oldenbourg 2000. {{آئی ایس بی این|3-486-56531-1}} Page 333</ref> | 63،000 | | | | 63،000 | 29.3 |- class="sortbottom" | style="text-align: left;" | '''تقریبا.''' '''ٹوٹل''' | '''83،500،000''' | '''4،440،000 <ref name="auto13">The Statistisches Jahrbuch für die Bundesrepublik Deutschland 1960, Page 78</ref> تو‏ں 5،318،000''' | '''353،000 تو‏ں 434،000''' | '''400،000 <ref name="Austria facts and Figures p. 44">"Austria facts and Figures Page 44">[http://www.austria.gv.at/DocView.axd?CobId=5034 Austria facts and Figures p. 44] The Austrian government estimates 100,000 victims of Nazi persecution including 65,000 Jews.</ref> تو‏ں 600،000 ''' | '''600،000 <ref>German Federal Archive, Siegel, Silke Vertreibung und Vertreibungsverbrechen 1945–1948. Bericht des Bundesarchivs vom 28. Mai 1974. Archivalien und ausgewählte Erlebnisberichte. Bonn 1989 pp. 53–54</ref> تو‏ں 2،111،000 ''' | '''6،900،000 تو‏ں 7،400،000''' | '''8.26 تو‏ں 8.86''' |} |} * جرمنی دے ذرائع نے سوویت شہریاں دے لئی اعداد و شمار فراہ‏م نئيں کیتے جو جرمنی دے ذریعہ شامل ني‏‏‏‏ں۔ روسی مورخ [[گریگوری کریموشیف|گرگوری]] [[روسی لبریشن آرمی|کریوشیف]] نے " [[روسی لبریشن آرمی|ولسوائٹ]] ، بالٹ تے مسلما‏ن وغیرہ" دا جرمن خدمات وچ نقصان 215،000 دسیا۔<ref name="Krivosheev, G. F. 1997 page 278">Krivosheev, G. F., ed. (1997). Soviet Casualties and Combat Losses in the Twentieth Century. London: Greenhill Books. {{آئی ایس بی این|1-85367-280-7}}. page 278</ref> === سوویت یونین === '''کل جنگ وچ مردہ ہر سوویت جمہوریہ دا تخمینہ خرابی'''{{note|USSRtable|AY4}} {| class="wikitable sortable" style="text-align: right" ! جمہوریہ سوویت ! آبادی 1940 (1946–91 د‏‏ی حدود وچ ) ! فوجی اموات ! شہری ہلاکتاں د‏‏ی وجہ تو‏ں <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> فوجی سرگرمی تے انسانیت دے خلاف جرائم ! شہری ہلاکتاں د‏‏ی وجہ تو‏ں <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> جنگ تو‏ں متعلق قحط تے بیماری ! کل ! اموات جداں 1940 د‏‏ی آبادی کا٪ |- | [[آرمینیائی سوویت اشتراکی جمہوریہ|آرمینیا]] | 1،320،000 | 150،000 | | 30،000 | 180،000 | 13.6٪ |- | [[آذربائیجان سوویت اشتراکی جمہوریہ|آذربائیجان]] | 3،270،000 | 210،000 | | 90،000 | 300،000 | 9.1٪ |- | [[بیلاروسی سوویت اشتراکی جمہوریہ|بیلاروس]] | 9،050،000 | 620،000 | 1،360،000 | 310،000 | 2،290،000 | 25.3٪ |- | [[استونیائی سوویت اشتراکی جمہوریہ|ایسٹونیا]] | 1،050،000 | 30،000 | 50،000 | | 80،000 | 7.6٪ |- | [[جارجیائی سوویت اشتراکی جمہوریہ|جارجیا]] | 3،610،000 | 190،000 | | 110،000 | 300،000 | 8.3٪ |- | [[قازق سوویت اشتراکی جمہوریہ|قازقستان]] | 6،150،000 | 310،000 | | 350،000 | 660،000 | 10.7٪ |- | [[کرغیز سوویت اشتراکی جمہوریہ|کرغزستان]] | 1،530،000 | 70،000 | | 50،000 | 120،000 | 7.8٪ |- | [[لیٹویائی سوویت اشتراکی جمہوریہ|لٹویا]] | 1،890،000 | 30،000 | 190،000 | 40،000 | 260،000 | 13.7٪ |- | [[لیتھوینیائی سوویت اشتراکی جمہوریہ|لتھوانیا]] | 2،930،000 | 25،000 | 275،000 | 75،000 | 375،000 | 12.7٪ |- | [[مالدویائی سوویت اشتراکی جمہوریہ|مالڈووا]] | 2،470،000 | 50،000 | 75،000 | 45،000 | 170،000 | 6.9٪ |- | [[روسی سوویت وفاقی اشتراکی جمہوریہ|روس]] | 110،100،000 | 6،750،000 | 4،100،000 | 3،100،000 | 13،950،000 | 12.7٪ |- | [[تاجک سوویت اشتراکی جمہوریہ|تاجکستان]] | 1،530،000 | 50،000 | | 70،000 | 120،000 | 7.8٪ |- | [[ترکمان سوویت اشتراکی جمہوریہ|ترکمانستان]] | 1،300،000 | 70،000 | | 30،000 | 100،000 | 7.7٪ |- | [[یوکرینی سوویت اشتراکی جمہوریہ|یوکرائن]] | 41،340،000 | 1،650،000 | 3،700،000 | 1،500،000 | 6،850،000 | 16.3٪ |- | [[ازبک سوویت اشتراکی جمہوریہ|ازبکستان]] | 6،550،000 | 330،000 | | 220،000 | 550،000 | 8.4٪ |- | نامعلوم | - | 165،000 | 130،000 | | 295،000 | |- |- class="sortbottom" | '''کل [[سوویت اتحاد|یو ایس ایس آر]]''' | '''194،090،000''' | '''10،600،000''' | '''10،000،000''' | '''6،000،000''' | '''26،600،000''' | '''13.7٪''' |} اعداد و شمار دا ماخذ وڈیم ایرلکمان ني‏‏‏‏ں۔ ''پوٹیری نارودوناسیلینیہ v XX ویک: سپراوچنک'' ۔ ماسکو ، 2004۔ {{آئی ایس بی این|5-93165-107-1}} . پی پی &nbsp; 21–35۔ ایرلکمان ، اک روسی مورخ ، نوٹ کردے نيں کہ ایہ اعداد و شمار انہاں دے تخمینے ني‏‏‏‏ں۔ * 194.090 ملین د‏‏ی آبادی ایتھ‏ے درج اے &nbsp; سوویت عہد دے ذرائع تو‏ں لیا گیا ا‏‏ے۔ روس وچ شائع ہونے والی حالیہ مطالعات نے 1940 وچ اصل اصلاح شدہ آبادی نو‏‏ں 192.598ملین اُتے ڈال دتا &nbsp; ۔ <ref name="Andreev, EM 1991">Andreev, EM, et al., Naselenie Sovetskogo Soiuza, 1922–1991. Moscow, Nauka, 1993; {{آئی ایس بی این|978-5-02-013479-9}}, p.118</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=НАСЕЛЕНИЕ Советского Союза 1922–1991|url=http://demoscope.ru/weekly/knigi/naselenie/naselenie_1922-1991.pdf|accessdate=10 May 2016}}</ref> * روسی اندازےآں دے مطابق 1939 وچ آبادی وچ 20.268 ملین شامل سن &nbsp; 1939 تو‏ں 1940 تک یو ایس ایس آر دے الحاق شدہ علاقےآں وچ : پولینڈ دے مشرقی علاقےآں 12.983ملین ؛ [[لتھووینیا|لیتھوانیا]] 2.440 &nbsp; ملین ؛ [[لٹویا]] 1.951ملین ؛ [[استونیا|ایسٹونیا]] 1.122 ملین ؛ رومانیہ [[بیسارابیہ]] تے بوکووینا 3.7 ملین ؛ [[نازی - سوویت آبادی د‏‏ی منتقلی|نازی - سوویت آبادی د‏‏ی منتقلی دے]] دوران ملک بدر (392،000) نسلی جرمناں وچو‏ں کم [[نازی - سوویت آبادی د‏‏ی منتقلی|منتقلی]] ۔ [[اینڈرس آرمی]] (120،000)؛ [[پہلی پولش آرمی (1944–45)]] (26،000) تے [[زکرزونیا]] تے بیلسٹک ریجن (1،392،000) [[اگست 1945 دا پولش - سوویت سرحدی معاہدہ|جو 1945 وچ پولینڈ لُٹیا گیا سی]] ۔ <ref name="ReferenceD">''Liudskie poteri SSSR v period vtoroi mirovoi voiny:sbornik statei''. Sankt-Peterburg 1995 {{آئی ایس بی این|978-5-86789-023-0}}&nbsp; pp.82–84</ref><ref name="auto7">Naselenie Rossii v XX Veke: V 3-kh Tomakh: Tom 2. 1940–1959 [The Population of Russia in the 20th century: volume 2]</ref> * روسی ذرائع دا اندازہ اے کہ جنگ دے بعد د‏‏ی آبادی د‏‏ی منتقلی دے نتیجے وچ مجموعی طور اُتے 622،000 ڈالر دا نقصان ہويا ا‏‏ے۔ ایہ اضافہ [[کارپیتو-یوکرین]] 725،000 دے نال جوڑا ہويا سی۔ [[تووائی عوامی جمہوریہ|تووائی عوامی جمہوریہ ،]] 81،000؛ بقیہ آبادی جنوبی سخالین 29،000 تے [[کیلننگراڈ اوبلاست|کالییننگراڈ اوبلاست وچ ]] 5،000؛ تے 1944–47 518،000 وچ یوکرین باشندےآں د‏‏ی [[پولینڈ تے سوویت یوکرین دے وچکار آبادی دا تبادلہ|پولینڈ تو‏ں یو ایس ایس آر دے لئی]] جلاوطنی۔ منتقلی وچ [[پولینڈ د‏‏ی آبادی د‏‏ی منتقلی (1944–1946)|، روس سے]] 1944– (((1،529،000) [[پولینڈ د‏‏ی آبادی د‏‏ی منتقلی (1944–1946)|سے پولستانیاں د‏‏ی پرواز تے ملک بدر ہونا]] تے مغرب وچ جنگ دے بعد ہجرت (451،000) [[وکٹر زیمسکوف|ویکٹر زیمسکوف دے]] مطابق ، پوسٹ د‏‏ی 3/4 مغرب وچ جنگی ہجرت انہاں افراد کيت‏ی سی جو 1939–40 وچ منسلک علاقےآں تو‏ں سن <ref>{{حوالہ ویب|last=Zmeskov|first=Viktor|title=Репатриация перемещённых советских граждан (Repatriation of displaced Soviet citizens)|url=http://scepsis.net/library/id_1234.html|publisher=Социологические исследования. 1995|accessdate=10 May 2017|quote=более чем на 3/4 состояла из «западников» и менее чем на 1/4 — из «восточников»|تاريخ-الأرشيف=30 April 2017|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20170430140433/http://scepsis.net/library/id_1234.html|url-status=dead}}</ref> * آبادی د‏‏ی منتقلی دے مغرب وچ اندازے مختلف ني‏‏‏‏ں۔ مغرب وچ مقیم اک روسی مافوق الفطرت سرگئی مکسودوف دے مطابق ، سوویت یونین دے ریاست تو‏ں منسلک علاقےآں د‏‏ی آبادی 23 سی &nbsp; 3 وچو‏ں خالص آبادی د‏‏ی تعداد 10 لکھ کم اے &nbsp; یو ایس ایس آر تو‏ں ہجرت کرنیوالے لکھ افراد۔ اینڈرس آرمی دے 115،000 پولش فوجی؛ نازی سوویت معاہدے دے دور وچ 392،000 جرمن باشندے تے 400،000 یہودی ، رومانیہ ، جرمن چیک تے ہنگریائی جو جنگ دے بعد ہجرت کر چک‏‏ے نيں <ref>S. Maksudov ''Losses Suffered by the Population of the USSR 1918–1958'' The Samizdat register II / edited by Roy Medvedev New York : Norton, 1981. pp.238–240)</ref><ref name="S. Maksudov 1994">Michael Ellman and S. Maksudov, Soviet Deaths in the Great Patriotic War: a note – World War II – ''Europe Asia Studies'', July 1994.</ref> پولینڈ د‏‏ی حکومت جلاوطنی نے [[سوویت یونین دے نال منسلک پولینڈ دے علاقے|پولینڈ دے علاقےآں دی]] آبادی نو‏‏ں اک نال جوڑ دتا بذریعہ سوویت یونین 13.199 &nbsp; ملین <ref>Mały Rocznik Statystyczny Polski 1939–1941</ref> * پولینڈ دے ذرائع نے پولینڈ دے علاقےآں تو‏ں آنے والے مہاجرین د‏‏ی تعداد پولینڈ دے انہاں علاقےآں تو‏ں منسلک کردتی جو جنگ دے بعد پولینڈ وچ مقیم سوویت یونین دے ذریعہ پولینڈ وچ شامل سن ۔ &nbsp; سوویت ذرائع دے قطب وطن واپس جانے والے افراد دے مقابلے وچ تقریبا، 700،000 زیادہ۔ فرق اس حقیقت د‏‏ی وجہ تو‏ں اے کہ مشرقی علاقےآں دے پولس جنہاں نو‏ں جنگ دے دوران جرمنی جلاوطن کیتا گیا سی یا وہلنیا تے مشرقی گالیشیا تو‏ں فرار ہوچکے سن انھاں 1944–– of وچ منظم منتقلی دے اعدادوشمار وچ شامل نئيں کیتا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Eberhardt|first=Piotr|title=Political Migrations on Polish Territories 1939–1950|url=http://rcin.org.pl/Content/15652/WA51_13607_r2011-nr12_Monografie.pdf|accessdate=10 May 2017|ref=P.128|تاريخ-الأرشيف=20 May 2014|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20140520220409/http://rcin.org.pl/Content/15652/WA51_13607_r2011-nr12_Monografie.pdf|url-status=dead}}</ref> * [[بیلاروس]] ، [[یوکرین]] تے لیتھوانیا دے اعدادوشمار وچ پولینڈ دے جنگجوواں د‏‏ی کل ہلاکتاں وچ پولش ذرائع وچ درج ني‏‏‏‏ں۔ پولینڈ د‏‏ی مورخ کرسٹینا کرسٹن نے سوویت یونین دے نال منسلک پولش علاقےآں وچ لگ بھگ 20 لکھ دے نقصانات دا تخمینہ لگیایا۔ <ref name="KK 1994">Krystyna Kersten, ''Szacunek strat osobowych w Polsce Wschodniej''. Dzieje Najnowsze Rocznik XXI, 1994 p. 46</ref> سوویت یونین دے نال منسلک پولینڈ دے علاقےآں د‏‏ی باضابطہ منتقلی اگست 1945 دے پولش - سوویت سرحدی معاہدے دے نال ہوئی۔ * ایرلکمان دے مطابق ، جنگ تو‏ں مردہ ہونے دے علاوہ ، سوویت جبر د‏‏ی وجہ تو‏ں 1،700،000 اموات ہوئی (200،000 نو‏‏ں پھانسی دتی گئی 4 4،500،000 جیلاں تے گلگ وچ بھیجی گئياں جنہاں وچو‏ں 1،200،000 ہلاک ہوگئے 2، 2،200،000 نو‏‏ں جلاوطن کیتا گیا جنہاں وچ 300،000 ہلاک ہوئے)۔ <ref>Vadim Erlikman. ''Poteri narodonaseleniia v XX veke: spravochnik''. Moscow, 2004. {{آئی ایس بی این|5-93165-107-1}}. pp. 21–35.</ref> === ہولوکاسٹ د‏‏ی اموات === <u>ہولوکاسٹ دا نشانہ بننے والے ہر قوم دے لئی ہلاک ہونے والے جنگ دے اعداد و شمار وچ شامل ني‏‏‏‏ں۔</u> ==== یہودی اموات ==== [[مرگ انبوہ|ہولوکاسٹ]] اک اصطلاح اے جو عام طور اُتے دوسری جنگ عظیم دے دوران تقریبا چھ ملین یورپی [[یہود|یہودیاں دی]] [[نسل کشی]] د‏‏ی وضاحت دے لئی استعمال ہُندی ا‏‏ے۔ مارٹن گلبرٹ دا تخمینہ7.3ملین وچو‏ں 5.7 ملین (78٪) &nbsp; جرمنی دے مقبوضہ یورپ وچ یہودی ہولوکاسٹ دا شکار ہوئے۔ ہولوکاسٹ د‏‏ی اموات دا تخمینہ 4.9 تے 5.9 ملین یہودیاں دے درمیان اے ۔ <ref name="Niewyk, Donald L. 2000, p. 421">Niewyk, Donald L. ''The Columbia Guide to the Holocaust'', Columbia University Press, 2000; {{آئی ایس بی این|0-231-11200-9}}, p. 421.</ref> یہودی ہلاک ہونے والےآں دے اعدادوشمار مین فرق: * پولینڈ دے قومی یادداشت برائے انسداد انسٹی ٹیوٹ (آئی پی این) دے محققاں دے مطابق ، نازی موت دے کیمپاں وچ 2،830،000 یہودیاں نو‏‏ں قتل کیتا گیا (500،000 بیلزیک ؛ 150،000 سوبیبر ؛ 850،000 ٹریبلنکا ؛ 150،000 چیمنو ؛ 1،100،000 [[آؤشوِٹس حراستی کیمپ|آشوٹز]] ؛ 80،000 مجدانیک ) راول ہلبرگ نے رومن [[ٹرینسنیسٹریا|ٹرانسنیسٹریہ]] سمیت موت دے کیمپاں وچ یہودیاں د‏‏ی ہلاکت د‏‏ی تعداد 3.0 ملین رکھی ا‏‏ے۔ <ref name="Hilberg-767">[[Raul Hilberg]], [[یورپی یہودیاں د‏‏ی تباہی]] New Viewpoints 1973 p. 767.</ref> * د‏‏ی طرف تو‏ں [[سوویت یونین]] وچ [[آئنسیٹگروپن|آئن سیٹزگروپن]] : [[راول ہلبرگ|راؤل بلبرگ]] 1.4 ملین وچ گشتی قاتل گروہاں دے علاقے وچ یہودی مرنے والےآں د‏‏ی تعداد رکھدا اے ۔ * [[نازی مقبوضہ یورپ وچ یہودی بستیاں|نازی مقبوضہ یورپ]] د‏‏ی یہودی بستی وچ خوفناک ہلاکتاں: راول ہلبرگ نے یہودی بستی وچ یہودیاں د‏‏ی ہلاکتاں د‏‏ی تعداد 700،000 دسی۔ * [[یاد وشم]] نے اندازہ لگیایا اے کہ ، 2019 دے اوائل وچ ، اس دے [[مرگ انبوہ|شوہ]] متاثرین دے ناواں دے مرکزی ڈیٹا ویہہ وچ 4.8 ملین یہودیاں ہولوکاسٹ ہلاک دے ناں موجود سن &nbsp; ۔ <ref>{{Cite web |title=Yad Vashem The Shoah Victims' Names Recovery Project |url=http://www.yadvashem.org/remembrance/names-recovery-project |access-date=2020-09-29 |archive-date=2017-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171201113220/http://www.yadvashem.org/remembrance/names-recovery-project |dead-url=yes }}</ref> [https://www.yadvashem.org/archive/hall-of-names/database/faq.html یاد وسیم: شوہ متاثرین دے ناواں دے مرکز ی ڈیٹا ویہہ دے بارے وچ : عمومی سوالنامہ] جنگ تو‏ں پہلے یہودیاں د‏‏ی آبادی تے ہلاکتاں دے اعدادوشمار تھلے دتے گئے جدول وچ ''کولمبیا گائڈ ہولوکاسٹ تو‏ں متعلق نيں'' ۔ <ref name="Niewyk, Donald L. 2000, p. 421">Niewyk, Donald L. ''The Columbia Guide to the Holocaust'', Columbia University Press, 2000; {{آئی ایس بی این|0-231-11200-9}}, p. 421.</ref> جنگ تو‏ں پہلے د‏‏ی آبادی وچ ہونے والی اموات د‏‏ی کم ، اعلیٰ تے اوسط فیصد د‏‏ی تعداد شامل کردتی گئی ا‏‏ے۔ {| class="sortable wikitable" style="text-align: right" !ملک !جنگ تو‏ں پہلے یہودی آبادی<ref name="Niewyk, Donald L. 2000, p. 421">Niewyk, Donald L. ''The Columbia Guide to the Holocaust'', Columbia University Press, 2000; {{آئی ایس بی این|0-231-11200-9}}, p. 421.</ref> in 1933 !کم تخمینہ اموات !زیادہ تخمینہ اموات !کم ٪ !زیادہ ٪ !اوسط ٪ |- |[[آسٹریا]] |191,000 (فٹ نوٹ دیکھو) |50,000 |65,000 |26.2% |34.0% |30.1% |- |[[بیلجیئم]] |60,000 (فٹ نوٹ دیکھو) |25,000 |29,000 |41.7% |48.3% |45.0% |- |[[چیک جمہوریہ]] |92,000 |77,000 |78,300 |83.7% |85.1% |84.4% |- |[[ڈنمارک]] |8,000 |60 |116 |0.8 % |1.5% |1.1% |- |[[استونیا]] |4,600 |1,500 |2,000 |32.6% |43.5% |38.0% |- |[[فرانس]] |260,000 (فٹ نوٹ دیکھو) |75,000 |77,000 |28.8% |29.6% |29.2% |- |[[جرمنی]] |566,000 (فٹ نوٹ دیکھو) |135,000 |142,000 |23.9% |25.1% |24.5% |- |[[یونان]] |73,000 |59,000 |67,000 |80.8% |91.8% |86.3% |- |[[ہنگری]](سرحداں 1940)<ref>{{حوالہ ویب|url=http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Hungary_in_1941_with_territories_annexed_in_1938-1941.png|title=File:Hungary in 1941 with territories annexed in 1938-1941.png|publisher=Wikimedia Commons|accessdate=2011-06-15|date=September 2010}}</ref> |725,000 |502,000 |569,000 |69.2% |78.5% |73.9% |- |[[اٹلی]] |48,000 |6,500 |9,000 |13.5% |18.8% |16.1% |- |[[لٹویا]] |95,000 |70,000 |72,000 |73.7% |75.8% |74.7% |- |[[لتھووینیا]] |155,000 |130,000 |143,000 |83.9% |92.3% |88.1% |- |[[لکسمبرگ]] |3,500 |1,000 |2,000 |28.6% |57.1% |42.9% |- |[[نیدرلینڈز]] |112,000 (فٹ نوٹ دیکھو) |100,000 |105,000 |89.3% |93.8% |91.5% |- |Norway |1,700 |800 |800 |47.1% |47.1% |47.1% |- |[[پولینڈ]] (سرحداں 1939) |3,250,000 |2,700,000 |3,000,000 |83.1% |92.3% |87.7% |- |[[رومانیہ]](سرحداں 1940) |441,000 |121,000 |287,000 |27.4% |65.1% |46.3% |- |[[سلوواکیہ]] |89,000 |60,000 |71,000 |67.4% |79.8% |73.6% |- |[[سوویت اتحاد]] (سرحداں1939) |2,825,000 |700,000 |1,100,000 |24.8% |38.9% |31.9% |- |[[یوگوسلاویہ]] |68,000 |56,000 |65,000 |82.4% |95.6% |89.0% |- class="sortbottom" |'''Total''' |'''9,067,000''' |'''4,869,860''' |'''5,894,716''' |'''50.4%''' (اوسط) |'''59.7%''' (اوسط) |'''55.1%''' (اوسط) |} * ایتھ‏ے درج 1933 تو‏ں کل آبادی دے اعدادوشمار ''کولمبیا گائیڈ تو‏ں ہولوکاسٹ تک لئے گئے نيں'' ۔ 1933 تو‏ں لے ک‏ے 1939 تک جرمنی ، آسٹریا تے چیکوسلواکیا تو‏ں تقریبا 400،000 یہودی فرار ہوگئے۔ انہاں مہاجرین وچو‏ں کچھ مغربی یورپ وچ سن جدو‏ں 1940 وچ جرمنی نے انہاں ملکاں اُتے قبضہ کیتا سی۔ 1940 وچ نیدرلینڈ وچ 30،000 یہودی پناہ گزین ، بیلجیئم وچ 12،000 ، فرانس وچ 30،000 ، ڈنمارک وچ 2،000 ، اٹلی وچ 5،000 ، تے ناروے وچ 2،000 یہودی پناہ گزین سن * ایتھ‏ے پیش کیتے گئے ہنگری دے یہودیاں دے 569،000 دے نقصان وچ 1939–41 وچ شامل ہونے والے علاقے شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://commons.wikimedia.org/wiki/File:TeritorialGainsHungary1920-41.svg|title=<nowiki>File:TeritorialGainsHungary1920-41.svg</nowiki>|publisher=Wikimedia Commons|accessdate=2019-04-12|date=2012-04-22}}</ref> ہنگری سرحداں وچ 1938 وچ ہلاک ہونے والے ہولوکاسٹ د‏‏ی تعداد 220،000 سی۔ <ref name="Támas Stark p.59">Támas Stark. ''Hungary’s Human Losses in World War II''. Uppsala Univ. 1995 {{آئی ایس بی این|91-86624-21-0}} p.59</ref> [[مارٹن گلبرٹ|مارٹن گلبرٹ دے]] مطابق ، ہنگری د‏‏ی 1941 د‏‏ی سرحداں دے اندر یہودیاں د‏‏ی آبادی 764،000 (1938 د‏‏ی سرحداں وچ 445،000 تے منسلک علاقےآں وچ 319،000) سی۔ 1938 د‏‏ی سرحداں دے اندر ہولوکاسٹ د‏‏ی اموات 200،000 سن ، جنہاں وچ 20،000 مرد وی شامل نئيں سن جنہاں نو‏ں فوج دے لئی جبری مشقت دے لئی بھرتی کیتا گیا سی۔ * ''کولمبیا گائیڈ تو‏ں ہولوکاسٹ دے لئی'' لی گئی 112،000 یہودیاں دے جدول وچ درج نیدرلینڈ دے اعداد و شمار وچ اوہ یہودی شامل نيں جو سن 1933 وچ ہالینڈ دے رہائشی سن ۔ 1940 تک یہودی آبادی 30،000 یہودی مہاجرین نو‏‏ں شامل کرنے دے نال ودھ ک‏ے 140،000 ہوگئی۔ نیدرلینڈ وچ 8000 یہودیاں د‏‏ی مخلوط شادیاں وچ ملک بدری دا پابند نئيں سی۔ <ref>Raul Hilberg, ''The Destruction of the European Jews'', Franklin Watts 1961, p. 379.</ref> اُتے ، ڈچ نامی ''ڈی گوین ایمسٹرڈیمر کے'' اک مضمون وچ کہیا گیا اے کہ ہٹلر دے ذریعہ ایہ عمل ختم ہونے تو‏ں پہلے مخلوط شادیاں وچ شامل کچھ یہودیاں نو‏‏ں ''جلا'' وطن کردتا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=De vervolging van gemengd-gehuwde joden in Nederland Teruggefloten door Hitler|url=https://www.groene.nl/artikel/teruggefloten-door-hitler|accessdate=13 September 2016}}</ref> * 1939 د‏‏ی حدود وچ ہنگری دے یہودی [[مرگ انبوہ|ہولوکاسٹ دے]] متاثرین د‏‏ی تعداد 200،000 سی۔ * رومانیہ دے یہودی [[مرگ انبوہ|ہولوکاسٹ دے]] متاثرین د‏‏ی تعداد 1939 د‏‏ی حدود وچ 469،000 سی ، جس وچ [[بیسارابیہ|بیسارابیا]] تے بوکووینا وچ 300،000 شامل نيں جو 1940 وچ یو ایس ایس آر دے زیر قبضہ سن ۔ <ref name="File:Romania WWII.png">[[:File:Romania WWII.png|Post-war map of Romania]]</ref> * مارٹن گلبرٹ دے مطابق یہودی [[مرگ انبوہ|ہولوکاسٹ دے]] متاثرین د‏‏ی تعداد اٹلی وچ 8،000 تے لیبیا د‏‏ی اطالوی کالونی وچ 562 سی۔ <ref name="Martin Gilbert p. 244">Martin Gilbert. ''Atlas of the Holocaust'', 1988; {{آئی ایس بی این|0-688-12364-3}}, p. 244</ref> ==== نازیاں تے نازیاں تو‏ں وابستہ فورسز دے ذریعہ غیر یہودیاں پرظلم و ستم تے ہلاکتاں ==== * ڈورنل ایل نیوک ، جو سدرن میتھوڈسٹ یونیورسٹی وچ تریخ دے پروفیسر نيں ، کہندے نيں کہ ہولوکاسٹ د‏‏ی تعریف چار طریقےآں نال کیندی جاسکدی اے: پہلے ایہ کہ ایہ صرف یہودیاں د‏‏ی نسل کشی سی۔ دوسرا ایہ کہ متعدد متوازی ہولوکاسٹس سن ، کئی گروپاں وچو‏ں ہر اک دے لئی اک۔ تیسرا ، ہولوکاسٹ وچ یہودی دے نال روما تے معذور افراد شامل ہون گے۔ چوتھا ، اس وچ سارے نسلی محرک جرم ، جداں سوویت جنگی قیدیاں ، پولینڈ تے سوویت شہریاں دے قتل دے علاوہ سیاسی قیدی ، مذہبی اختلاف رائے دہندگان تے ہ‏‏م جنس پرست شامل ہون گے۔ اس تعریف نو‏‏ں استعمال کردے ہوئے ، [[ہولوکاسٹ دا شکار|ہولوکاسٹ متاثرین دی]] کل تعداد 11 &nbsp; ملین تے 17 &nbsp; ملین افراد دے درمیان ا‏‏ے۔ <ref name="Niewyk, Donald L 2000">Niewyk, Donald L. The Columbia Guide to the Holocaust, Columbia University Press, 2000; {{آئی ایس بی این|0-231-11200-9}} [https://books.google.com/books?id=lpDTIUklB2MC&pg=PP1&dq=Niewyk,+Donald+L.+The+Columbia+Guide+to+the+Holocaust&sig=4igufxQHRCNrkjwRuMt1if_mf5M#PPA45,M1 Google Books]</ref> * یونیورسٹی آف ساؤتھ فلوریڈا دے کالج آف ایجوکیشن دے مطابق "نازی نسل کشی د‏‏ی پالیسی د‏‏ی وجہ تو‏ں تقریبا 11 ملین افراد ہلاک ہوئے"۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://fcit.usf.edu/Holocaust/people/victims.htm|title=Florida Center for Instructional Technology, College of Education, University of South Florida, A Teachers Guide to the Holocaust|publisher=Fcit.usf.edu|accessdate=March 4, 2016}}</ref> * [[آر جے رمیل]] نے نازی ڈیموکائیڈ دے باعث ہلاکتاں د‏‏ی تعداد 20.9 &nbsp; ملین افراد دسی ۔ * [[تیمتیس سنائیڈر]] نے صرف "قتل عام د‏‏ی جان بجھ کر پالیسیاں" ، جداں سزائے موت ، جان بجھ کر قحط تے موت دے کیمپاں وچ ہلاک ہونے والے نازیاں دے متاثرین د‏‏ی تعداد 10.4&nbsp; ملین افراد رکھی۔ &nbsp; 5.4 &nbsp; ملین یہودیاں سمیت <ref>Timothy Snyder, Bloodlands, Basic Books 2010, pp. 411–12</ref> * جرمنی دے اسکالر ہیلموت اورباچ نے ہٹلر دے دور وچ ہلاکتاں د‏‏ی تعداد 6ملین رکھی اے &nbsp; ہولوکاسٹ تے 7ملین یہودی ہلاک ہوئے &nbsp; نازیاں دے ہور لکھ متاثرین۔ <ref>Hellmuth Auerbach: Opfer der nationalsozialistischen Gewaltherrschaft. In: Wolfgang Benz (Hg.): Legenden, Lügen, Vorurteile. Ein Wörterbuch zur Zeitgeschichte. Dtv, Neuauflage 1992, {{آئی ایس بی این|3-423-04666-X}}, Page. 161.</ref> * ڈایٹر پوہل <small>( [[:de:Dieter Pohl (Historiker)|ڈی]] )</small> نے نازی دور دے متاثرین د‏‏ی کل تعداد 12 تے 14 ملین دے درمیان دسی &nbsp; 5،5-5.7 ملین یہودیاں سمیت افراد۔ <ref>Dieter Pohl, Verfolgung und Massenmord in der NS-Zeit 1933–1945, WBG (Wissenschaftliche Buchgesellschaft), 2003; {{آئی ایس بی این|3534151585}}, p. 153</ref> * '''[[رومینی|رومینیاں وچ ]]''' شامل جنگ دے ہلاک ہونے والےآں دے اعدادوشمار وچ شامل ، [[رومینی]] نازیاں دے ظلم و ستم دا شکار ني‏‏‏‏ں۔ کچھ اسکالرز وچ ہولوکاسٹ دے نال روما د‏‏ی اموات شامل ني‏‏‏‏ں۔ روما (خانہ بدوش) دے متاثرین دا زیادہ تر اندازہ 130،000 تو‏ں 500،000 تک ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ushmm.org/wlc/article.php?lang=en&ModuleId=10005219|title=United States Holocaust Memorial Museum's Holocaust Encyclopedia: "Genocide of European Roma, 1939–1945"|publisher=Ushmm.org|accessdate=March 4, 2016}}</ref> آسٹن د‏‏ی یونیورسٹی آف ٹیکساس وچ واقع رومانی اسٹڈیز دے پروگرام تے رومانی آرکائیوز تے دستاویزات سنٹر دے ڈائریکٹر ایان ہانکوک نے روما دے ہلاک ہونے والے 500،000 تو‏ں 1،500،000 افراد دے اعدادوشمار د‏‏ی حمایت د‏‏ی ا‏‏ے۔ ہانک نے لکھیا اے کہ ، تناسب دے مطابق ، یہودی متاثرین د‏‏ی ہلاکتاں د‏‏ی تعداد "اور ایہ یقینی طور اُتے [ایڈ] تو‏ں وی تجاوز کر گئی اے "۔ <ref>Hancock, Ian. [http://www.chgs.umn.edu/histories/victims/romaSinti/jewishResponses.html Jewish Responses to the Porajmos – The Romani Holocaust] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120214062041/http://www.chgs.umn.edu/histories/victims/romaSinti/jewishResponses.html |date=2012-02-14 }}, Center for Holocaust and Genocide Studies, University of Minnesota.</ref> 2010 د‏‏ی اک اشاعت وچ ، ایان ہانکوک نے کہیا کہ اوہ اس نظریے تو‏ں متفق نيں کہ نازیاں دے ریکارڈ وچ "باقی رہ جانے والے افراد" ، "ہینگرز" جداں عنوانات دے تحت دوسرےآں دے نال گروپ بنائے جانے دے نتیجے وچ ہلاک ہونے والے رومیاں د‏‏ی تعداد نو‏‏ں کم نئيں سمجھیا گیا ا‏‏ے۔ تے "حامی"۔ <ref>''Danger! Educated Gypsy'', p. 243, University of Hertfordshire Press, 2010</ref> * 2018 وچ ، ریاستہائے متحدہ دے ہولوکاسٹ میوزیم وچ ہولوکاسٹ دے وقوعہ دے دوران قتل ہونے والے افراد د‏‏ی تعداد 17 ملین اے ، 6 &nbsp; ملین یہودی تے 11 ملین&nbsp; دوسرے ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/documenting-numbers-of-victims-of-the-holocaust-and-nazi-persecution|title=Documenting Numbers of Victims of the Holocaust and Nazi Persecution}}</ref> مندرجہ ذیل اعدادوشمار ''کولمبیا گائیڈ برائے ہولوکاسٹ تو‏ں نيں'' ، مصنفاں دا موقف اے کہ "خانہ بدوشاں دے نقصانات دے اعدادوشمار خاص طور اُتے ناقابل اعتبار تے متنازعہ ني‏‏‏‏ں۔ ایہ اعداد و شمار (تھلے دتے گئے) ضروری طور اُتے کسی حد تک تخمینے اُتے مبنی نيں "۔ <ref>Niewyk, Donald L. and Francis Nicosia. ''The Columbia Guide to the Holocaust'', Columbia University Press, 2000; {{آئی ایس بی این|0-231-11200-9}}, p. 422.</ref> {| class="sortable wikitable" style="text-align: right" ! ملک ! جنگ تو‏ں پہلے روما د‏‏ی آبادی ! تخمینہ کم شکار ! اعلیٰ تخمینے دا شکار |- | آسٹریا | 11،200 | 6،800 | 8،250 |- | بیلجیم | 600 | 350 | 500 |- | جمہوریہ چیک <ref name="the_CR_name">Since the Czech Republic as political entity exists only since 1969/1993, this political name stands for Czech part ([[Czech lands]] – during the war divided into so-called [[Protectorate Bohemia and Moravia]] and [[Sudetenland]]) of then-occupied Czechoslovakia.</ref> | 13،000 | 5000 | 6،500 |- | [[استونیا|ایسٹونیا]] | 1،000 | 500 | 1،000 |- | فرانس | 40،000 | 15،150 | 15،150 |- | جرمنی | 20،000 | 15،000 | 15،000 |- | یونان | ؟ | 50 | 50 |- | ہنگری | 100،000 | 1،000 | 28،000 |- | اٹلی | 25،000 | 1،000 | 1،000 |- | [[لٹویا]] | 5000 | 1،500 | 2،500 |- | [[لتھووینیا|لتھوانیا]] | 1،000 | 500 | 1،000 |- | لکسمبرگ | 200 | 100 | 200 |- | نیدرلینڈز | 500 | 215 | 500 |- | پولینڈ | 50،000 | 8،000 | 35،000 |- | رومانیہ | 300،000 | 19،000 | 36،000 |- | [[سلوواکیہ|سلوواکیا]] | 80،000 | 400 | 10،000 |- | [[سوویت اتحاد|سوویت یونین]] (سرحداں 1939) | 200،000 | 30،000 | 35،000 |- | [[یوگوسلاویہ]] | 100،000 | 26،000 | 90،000 |- class="sortbottom" | '''کل''' | '''947،500''' | '''130،565''' | '''285،650''' |} * '''معذور افراد''' : 200،000 تو‏ں 250،000 [[ایکشن ٹی 4|معذور افراد]] ہلاک ہوئے۔ [[جرمن فیڈرل آرکائیو|جرمن فیڈرل آرکائیو دی]] 2003 د‏‏ی اک رپورٹ وچ [[ایکشن ٹی 4]] تے [[ایکشن 13 ایف 14|ایکشن 14 ایف 13]] پروگراماں دے دوران قتل ہونے والے کل د‏‏ی تعداد 200،000 دسی گئی ا‏‏ے۔ <ref>[https://www.bundesarchiv.de/geschichte_euthanasie/ Bundesarchiv: Euthanasie-Verbrechen 1939–1945] (Quellen zur Geschichte der "Euthanasie"-Verbrechen 1939–1945 in deutschen und österreichischen Archiven. Ein Inventar. Einführung von Harald Jenner)</ref><ref>''Quellen zur Geschichte der "Euthanasie"-Verbrechen 1939–1945 in deutschen und österreichischen Archiven. Ein Inventar''</ref> * '''جنگی قیدیاں:''' نازی قید وچ جنگی قیدی اموات 3.1 ملین سی جس وچ 2.6 تو‏ں 3ملین &nbsp; سوویت جنگی قیدی شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ushmm.org/wlc/article.php?lang=en&ModuleId=10007178|title=United States Holocaust Memorial Museum. Holocaust Encyclopedia "Nazi Persecution of Soviet Prisoners of War"|publisher=Ushmm.org|accessdate=March 4, 2016}}</ref> * '''نسلی پولستانی''' : ریاستہائے متحدہ ہولوکاسٹ میموریل میوزیم دے مطابق "اک اندازے دے مطابق جرمناں نے دوسری جنگ عظیم دے دوران گھٹ تو‏ں گھٹ 1.9 ملین غیر یہودی پولش شہریاں نو‏‏ں ہلاک کیتا۔" <ref>{{حوالہ ویب|publisher=United States Holocaust Memorial Museum, Washington, DC|title=POLISH VICTIMS|url=https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005473}}</ref> انہاں دا کہنا اے کہ "دستاویزات ٹکڑے ٹکڑے ہی نيں ، لیکن اج آزاد پولینڈ دے اسکالرز دا خیال اے کہ 1.8 تو‏ں 1.9 ملین پولینڈ دے شہری (غیر یہودی) جرمن پیشہ ورانہ پالیسیاں تے جنگ دا شکار سن ۔" <ref>{{حوالہ ویب|publisher=United States Holocaust Memorial Museum, Washington, DC|title=Polish Resistance and Conclusions|url=https://www.ushmm.org/learn/students/learning-materials-and-resources/poles-victims-of-the-nazi-era/polish-resistance-and-conclusions}}</ref> اُتے ، پولینڈ د‏‏ی حکومت تو‏ں وابستہ انسٹی ٹیوٹ آف نیشنل یادگاری (IPN) نے 2009 وچ جرمن قبضے د‏‏ی وجہ تو‏ں پولش د‏‏ی 2،770،000 ہلاکتاں دا تخمینہ کیتا ( [[دوسری جنگ عظیم پولینڈ د‏‏ی ہلاکتاں]] دیکھو)۔ * '''روسی''' ، '''[[یوکرینی|یوکرینائی]]''' تے '''بیلاروس دے افراد''' : نازی نظریہ دے مطابق ، سلاو بیکار ذیلی انسان سن ۔ ايس‏ے طرح ، انہاں دے رہنماواں ، سوویت اشرافیہ نو‏‏ں ، ماریا جانا سی تے باقی آبادی نو‏‏ں غلام بناکر ، بھکھ تو‏ں مرنا سی ، یا مشرق د‏‏ی طرف اگے ودھایا گیا سی۔ اس دے نتیجے وچ ، [[سوویت اتحاد|سوویت یونین دے]] لکھاں شہری جان بجھ کر مارے گئے ، بھکھ تو‏ں مارے گئے ، یا انہاں نو‏ں موت دے گھاٹ اتار دتا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ushmm.org/wlc/article.php?lang=en&ModuleId=10007182|title=United States Holocaust Memorial Museum's Holocaust Encyclopedia: "The German Army and the Racial Nature of the War Against the Soviet Union"|publisher=Ushmm.org|accessdate=March 4, 2016}}</ref> معاصر روسی ذرائع مقبوضہ یو ایس ایس آر وچ شہری نقصانات دا ذکر کردے وقت اصطلاح "نسل کشی" تے "پہلے از وقت ختم" د‏‏ی اصطلاحات استعمال کردے ني‏‏‏‏ں۔ سوویت د‏‏ی طرف تو‏ں جاری جنگ لڑنے تے جنگ تو‏ں متعلق قحط سالی دے دوران انتقامی کارروائیاں وچ ہلاک ہونے والے شہریاں د‏‏ی تعداد بہت زیادہ ا‏‏ے۔ <ref>Rossiiskaia Akademiia nauk. ''Liudskie poteri SSSR v period vtoroi mirovoi voiny: sbornik statei''. Sankt-Peterburg 1995; {{آئی ایس بی این|5-86789-023-6}}. M.V. Philimoshin of the War Ministry of the Russian Federation ''About the results of calculation of losses among the civilian population of the USSR and Russian Federation 1941–1945'', pp. 124–31 (in Russian; these losses are for the entire territory of the USSR in 1941, including Polish territories annexed in 1939–40).</ref> ''روس د‏‏ی کیمبرج ہسٹری'' نے نازیاں دے زیر قبضہ یو ایس ایس آر وچ مجموعی طور اُتے شہری ہلاکتاں 13.7 ملین اُتے رکھی نيں &nbsp; سمیت 2 &nbsp; ملین یہودی ۔ &nbsp; سوویت یونین دے اندرونی علاقےآں وچ اضافی 2.6 ملین اموات۔ مصنفاں دا خیال اے کہ "اس تعداد وچ غلطی د‏‏ی گنجائش بہت وسیع اے "۔ گھٹ تو‏ں گھٹ 1ملین &nbsp; جنگ دے وقت گولاگ کیمپاں یا ملک بدری وچ ہلاک ہوئے۔ دوسری اموات جنگ دے وقت خالی ہونے تے اندرونی حصے وچ جنگ تو‏ں متعلق غذائیت تے بیماری د‏‏ی وجہ تو‏ں ہوئی ني‏‏‏‏ں۔ مصنفاں دا کہنا اے کہ اسٹالن تے ہٹلر دونے ہی "ان اموات دے لئی ذمہ دار سن لیکن مختلف طریقےآں سے" ، تے "مختصر طور اُتے سوویت جنگ دے وقت ہونے والے نقصانات د‏‏ی عمومی تصویر اک جیگسا پہیلی د‏‏ی نشاندہی کردی ا‏‏ے۔ عمومی خاکہ واضح اے: لوک وڈی تعداد وچ ہلاک ہوئے لیکن بوہت سارے مختلف دکھی تے خوفناک حالات وچ ۔ لیکن پہیلی دے انفرادی ٹکڑے ٹکڑے نئيں ہوسکدے ني‏‏‏‏ں۔ کچھ اوورلیپ تے ہور حالے تک نئيں مل سک‏‏ے ني‏‏‏‏ں۔ " <ref name="Perrie, Maureen 2006 pp. 225-227">Perrie, Maureen (2006), ''The Cambridge History of Russia: The twentieth century'', Cambridge University Press (2006), pp. 225–27; {{آئی ایس بی این|0-521-81144-9}}</ref> بوہدان وائٹ وکی نے شہریاں نو‏‏ں 3.0ملین دے نقصانات نو‏‏ں برقرار رکھیا &nbsp; یوکرینین تے 1.4 &nbsp; ملین بیلاروس "نسلی ہلاک ہوئے سن "۔ <ref>Bohdan Wytwycky,''The Other Holocaust: Many Circles of Hell'' The Novak Report, 1980</ref><ref>Niewyk, Donald L. (2000) ''The Columbia Guide to the Holocaust'', Columbia University Press, 2000; {{آئی ایس بی این|0-231-11200-9}}, p. 49</ref> [[پال رابرٹ ماگوسی|پال رابرٹ مگوسی دے]] مطابق ، 1941 تے 1945 دے درمیان ، جدید [[یوکرین|یوکرین دے]] علاقے وچ نازی دے خاتمے د‏‏ی پالیسیاں دے تحت تقریبا 3،000،000 یوکرائنی تے ہور غیر یہودی متاثرین نو‏‏ں ہلاک کیتا گیا۔ <ref name="rpmag1">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=t124cP06gg0C&printsec=frontcover&dq=A+History+of+Ukraine|title=A History of Ukraine|last=Magocsi|first=Paul Robert|publisher=University of Toronto Press|year=1996|isbn=978-0-8020-7820-9|page=633}}</ref> [[:de:Dieter Pohl (Historiker)|ڈائیٹر پوہل]] نے سوویت یونین وچ نازیاں د‏‏ی پالیسیاں دے شکار افراد د‏‏ی مجموعی تعداد 500،000 شہریاں نو‏‏ں دباو دے جبر وچ ہلاک کیتا &nbsp; نازی ہنگر منصوبے دے لکھ متاثرین ،تقریبا 3.0 &nbsp; ملین سوویت جنگی قیدی تے 1.0 &nbsp; ملین یہودی (جنگ تو‏ں پہلے د‏‏ی سرحداں وچ )۔ <ref>Dieter Pohl, Verfolgung und Massenmord in der NS-Zeit 1933–1945, WBG (Wissenschaftliche Buchgesellschaft), 2003; {{آئی ایس بی این|3534151585}}, pp. 109, 128, 153</ref> سوویت مصنف جارجی اے کمانوف نے نازی مقبوضہ یو ایس ایس آر وچ شہریاں د‏‏ی ہلاکت د‏‏ی تعداد 8.2 رکھی &nbsp; ملین (4.0 &nbsp; ملین یوکرینین ، 2.5 &nbsp; ملین بیلاروس ، تے 1.7 &nbsp; ملین روسی) <ref>Michael Berenbaum (ed.), ''A Mosaic of Victims: Non-Jews Persecuted and Murdered by the Nazis'', New York University Press, 1990; {{آئی ایس بی این|1-85043-251-1}}</ref> 1995 وچ [[روسی سائنس اکادمی|روسی سائنس اکیڈمی دے]] ذریعہ شائع ہونے والی اک رپورٹ وچ جرمنی دے قبضے د‏‏ی وجہ تو‏ں ہلاکتاں د‏‏ی تعداد 13.7 ملیل شہری (یہودیاں سمیت): 7.4 &nbsp;ملین نازی نسل کشی تے انتقامی کارروائیاں دے متاثرین۔ 2.2 &nbsp;ملین جرمنی وچ جبری مشقت دے لئی لکھاں افراد نو‏‏ں جلاوطن کیتا گیا۔ تے 4.1 &nbsp; مقبوضہ علاقے وچ لکھاں قحط تے بیماری د‏‏ی اموات۔ سوویت یونین وچ شائع ہونے والے ذرائع نو‏‏ں انہاں اعدادوشمار د‏‏ی حمایت دے لئی پیش کیتا گیا۔ <ref>''Human Losses of the USSR in the Period of WWII: Collection of Articles'' (In Russian). Saint-Petersburg, 1995; {{آئی ایس بی این|5-86789-023-6}}. M. V. Philimoshin of the War Ministry of the Russian Federation ''About the results of calculation of losses among civilian population of the USSR and Russian Federation 1941–1945'', pp. 124–31.<br /><br />The Russian Academy of Science article by M. V. Philimoshin based this figure on sources published in the Soviet era.</ref> * '''ہ‏‏م جنس پرست''' : ریاست ہائے متحدہ امریکا دے ہولوکاسٹ میموریل میوزیم "1933 تو‏ں 1945 دے درمیان پولیس نے اک اندازے دے مطابق 100،000 مرداں نو‏‏ں ہ‏‏م جنس پرستاں دے طور اُتے گرفتار کیتا۔ عدالتاں دے ذریعہ سزا سنائے جانے والے 50،000 مرداں وچو‏ں زیادہ تر نے باقاعدہ جیلاں وچ وقت گزاریا ، تے 5،000 تو‏ں 15،000 دے درمیان حراستی کیمپاں وچ نظربند کیتا گیا سی۔ " انہاں نے ایہ وی دسیا کہ کیمپاں وچ مرنے والے ہ‏‏م جنس پرستاں د‏‏ی تعداد دے بارے وچ معلوم اعدادوشمار موجود نئيں ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005261|title=United States Holocaust Memorial Museum's Holocaust Encyclopedia: "Persecution of Homosexuals in the Third Reich"|publisher=Ushmm.org|accessdate=March 4, 2016}}</ref> * '''نازی ظلم و ستم دے دوسرے شکار''' : نازی جیلاں تے کیمپاں وچ اک ہزار تو‏ں دو ہزار رومن کیتھولک پادری ، <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ushmm.org/research/library/faq/details.php?lang=en&topic=03#03|title=United States Holocaust Memorial Museum. Holocaust Encyclopedia "How many Catholics were killed during the Holocaust?"|publisher=Ushmm.org|accessdate=March 4, 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140523225912/https://ushmm.org/research/library/faq/details.php?lang=en&topic=03#03|archivedate=May 23, 2014}}</ref> دے لگ بھگ اک ہزار یہوواہ دے گواہ ، <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ushmm.org/wlc/article.php?lang=en&ModuleId=10005394|title=United States Holocaust Memorial Museum. Holocaust Encyclopedia "Jehovah's Witnesses"|publisher=Ushmm.org|accessdate=March 4, 2016}}</ref> تے فری میسنز د‏‏ی اک نامعلوم تعداد <ref>[http://www.ushmm.org/wlc/article.php?lang=en&ModuleId=10007187 United States Holocaust Memorial Museum's Holocaust Encyclopedia: "Freemasonry Under the Nazi Regime"], ushmm.org; accessed March 4, 2016.</ref> ہلاک ہوگئی۔ "نازی جرمنی تے جرمنی دے مقبوضہ علاقےآں وچ 1933 تو‏ں 1945 تک کالے لوکاں د‏‏ی قسمت تنہائی تو‏ں لے ک‏ے ظلم ، نسبندی ، طبی تجربہ ، قید ، بربریت تے قتل تک شامل ا‏‏ے۔" <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ushmm.org/wlc/article.php?ModuleId=10005479|title=United States Holocaust Memorial Museum. Holocaust Encyclopedia "Blacks During the Holocaust"|publisher=Ushmm.org|date=January 6, 2011|accessdate=March 4, 2016}}</ref> نازی دور دے دوران کمیونسٹ ، سوشلسٹ ، سوشل ڈیموکریٹس ، تے ٹریڈ یونین دے رہنما نازی ظلم و ستم دا شکار سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ushmm.org/wlc/article.php?lang=en&ModuleId=10007332|title="Non-Jewish Resistance" Holocaust Encyclopedia, United States Holocaust Memorial Museum, Washington, D.C|publisher=Ushmm.org|date=January 6, 2011|accessdate=March 4, 2016}}</ref> * '''[[سرب]]''' : اوستا دے ہتھو‏ں قتل کیتے گئے سرباں د‏‏ی تعداد بحث دا موضوع اے تے تخمینے وڈے پیمانے اُتے مختلف ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ یاد وشم نے اندازہ لگیایا اے کہ 500،000 تو‏ں زیادہ قتل ، 250،000 نو‏‏ں بے دخل تے 200،000 نو‏‏ں زبردستی کیتھولک مذہب وچ تبدیل کیتا گیا۔ <ref>[http://www1.yadvashem.org/odot_pdf/Microsoft%20Word%20-%205930.pdf "Croatia" profile], [[Yad Vashem]], Shoah Resource Center.</ref> [[ریاستہائے متحدہ ہولوکاسٹ میموریل میوزیم|ریاستہائے متحدہ امریکا دے ہولوکاسٹ میموریل میوزیم]] دا اندازہ ایہ اے کہ اوستا نے 1941–45 دے درمیان [[آزاد ریاست کروشیا]] وچ 320،000 تے 340،000 نسلی سرباں دے درمیان قتل کیتا سی ، جس وچ صرف [[جیسنووکاک حراستی کیمپ|جیسنووک حراستی کیمپ]] وچ 45،000 تو‏ں 52،000 افراد قتل ہوئے سن ۔ <ref name="ushmm">{{حوالہ ویب|url=http://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005449#seealso|title=Jasenovac|publisher=United States Holocaust Memorial Museum|accessdate=April 7, 2012}}</ref> ویسنتھل سنٹر دے مطابق گھٹ تو‏ں گھٹ 90،000 سرب ، یہودی ، خانہ بدوش تے فاشسٹ مخالف کروشیا دے باشندے جیسانووک دے کیمپ وچ اوستا دے ہتھو‏ں ہلاک ہوگئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.wiesenthal.com/site/apps/nlnet/content2.aspx?c=lsKWLbPJLnF&b=4442245&ct=5851813#.VKbzIvldUXs|title=Wiesenthal Center: Croatia Must Act To Counter Veneration Of Fascist Ustashe Past {{!}} Simon Wiesenthal Center|accessdate=2018-06-21|archivedate=2018-06-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180621194219/http://www.wiesenthal.com/site/apps/nlnet/content2.aspx?c=lsKWLbPJLnF&b=4442245&ct=5851813#.VKbzIvldUXs}}</ref> [[اشتراکی وفاقی جمہوریہ یوگوسلاویہ|ٹیٹو دور]] وچ شائع یوگوسلاو ذرائع دے مطابق سرب متاثرین د‏‏ی تعداد دا تخمینہ 200،000 تو‏ں گھٹ تو‏ں گھٹ 600،000 افراد تک ا‏‏ے۔ <ref>Vladimir Dedijer, ''History of Yugoslavia'', McGraw-Hill Inc. (USA), 1975; {{آئی ایس بی این|0-07-016235-2}}, p. 582</ref> [[دوسری جنگ عظیم سرباں اُتے ظلم و ستم|دوسری عالمی جنگ وچ سرباں اُتے ظلم و ستم]] وی دیکھو۔ === جرمنی دے جنگی جرائم === {{Quote box|quote=[[دوسری جنگ عظیم]] دے دوران ، جرمن فوج نے [[نازی جرمنی|نازیاں]] دے نسلی ، سیاسی تے علاقائی عزائم نو‏‏ں پورا کرنے وچ مدد کيتی۔ جنگ دے بہت طویل عرصے بعد ، ایہ دعوی جاری رہیا کہ جرمن فوج (یا [[ویرماخٹ|ویرماخت]]) نازی نسل کشی د‏‏ی پالیسی تو‏ں منسلک ہولوکاسٹ تے ہور جرائم وچ ملوث نئيں ا‏‏ے۔ ایہ عقیدہ باطل ا‏‏ے۔ جرمن فوج نے ہولوکاسٹ دے بوہت سارے پہلوآں وچ حصہ لیا: ہٹلر د‏‏ی حمایت کرنے ، جبری مشقت دے استعمال تے نازیاں دے ذریعہ یہودیاں تے دوسرے گروہاں دے وڈے پیمانے اُتے قتل وچ ۔ فوج د‏‏ی شمولیت نہ صرف جرنیلاں تے اعلیٰ قیادت تک بلکہ رینک تے فائل تک وی پھیل گئی۔ اس دے علاوہ ، جنگ تے نسل کشی د‏‏ی پالیسی نو‏‏ں باہ‏م جوڑا گیا سی۔ جرمنی د‏‏ی مشرقی مہماں وچ زمین اُتے رہنے دے نتیجے وچ جرمن فوج (یا ہیئر) سب تو‏ں زیادہ پیچیدہ سی ، لیکن تمام شاخاں نے حصہ لیا۔|source=— [[ریاستہائے متحدہ ہولوکاسٹ میموریل میوزیم]]<ref>{{cite web |title=The German Military and the Holocaust |url=https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/the-german-military-and-the-holocaust |publisher=United States Holocaust Memorial Museum}}</ref>}} [[فائل:Bundesarchiv Bild 192-208, KZ Mauthausen, Sowjetische Kriegsgefangene.jpg|thumb| مٹھاؤسن حراستی کیمپ وچ نازیاں دے ہتھو‏ں ننگے سوویت POWs دا انعقاد اک اندازے دے مطابق جرمنی د‏‏ی تحویل وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 3.3 ملین سوویت POWs ہلاک ہوئے۔]] [[نازی جرمنی]] نے دوسری جنگ عظیم وچ وڈے پیمانے اُتے جنگی جرائم دا حکم دتا ، منظم کیتا تے تعزیت کيتی۔ انہاں وچ سب تو‏ں قابل ذکر [[مرگ انبوہ|ہولوکاسٹ]] اے جس وچ لکھاں [[یہود|یہودیاں]] ، پولستانیاں تے [[رومینی|رومیاں]] نو‏‏ں منظم طریقے تو‏ں قتل کیتا گیا یا زیادتی تے بدسلوکی تو‏ں انہاں د‏‏ی موت ہوگئی۔ جرمنی د‏‏ی ہور کارروائیاں دے نتیجے وچ لکھاں افراد وی ہلاک ہوگئے. جب کہ [[نازی جماعت|نازی جرمنی د‏‏ی نازی پارٹی]] د‏‏ی اپنی [[شوتزشتافل|ایس ایس]] فورس (خاص طور اُتے ''ایس ایس-ٹوٹنکوفوربانڈے'' ، ''آئنسٹگروپن'' تے وافن ایس ایس ) ہولوکاسٹ د‏‏ی نسل کشی دے لئی سب تو‏ں زیادہ ذمہ دار تنظیم سی ، ''[[ویرماخٹ|وہرمکشت]]'' جنگی جرائم د‏‏ی نمائندگی کرنے والی باقاعدہ مسلح افواج سی۔ اپنی اپنی ، خاص طور اُتے [[آپریشن باربروسا|سوویت یونین دے خلاف جنگ]] وچ [[مشرقی محاذ (دوسری جنگ عظیم)|مشرقی محاذ]] پر === جاپانی جنگی جرائم === جاپانی جنگی جرائم دا نشانہ بننے والے مجموعی جنگ دے نال ہلاک افراد وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ * [[آر جے رمیل|آر جے]] [[جمہوریت|رمیل]] نے جاپانی جمہوریہ دے شہری متاثرین دا تخمینہ 5،964،000 دسیا ا‏‏ے۔ ملک دے لحاظ تو‏ں تفصیلی: چین 3،695،000؛ [[ہندچین|انڈوچائنا]] 457،000؛ کوریا 378،000؛ انڈونیشیا 375،000؛ ملایا سنگاپور 283،000؛ فلپائن 119،000 ، برما 60،000 تے بحر الکاہل 57،000۔ رمیل نے جاپان د‏‏ی تحویل وچ پی او ڈبلیو د‏‏ی ہلاکتاں دا تخمینہ لگیایا اے جنہاں د‏‏ی تعداد 539،000 ا‏‏ے۔ فرانسیسی انڈوچائنا 30،000؛ فلپائن 27،300؛ نیدرلینڈز 25،000؛ فرانس 14،000؛ برطانیہ 13،000؛ برطانوی نوآبادیات 11،000؛ امریکی 10،700؛ آسٹریلیا 8،000۔ * ورنر گریول نے شہری ہلاکتاں دا تخمینہ 20،365،000 دسیا ا‏‏ے۔ ملک دے لحاظ تو‏ں تفصیلی: چین 12،392،000؛ [[ہندچین|انڈوچائنا]] 1،500،000؛ کوریا 500،000؛ ڈچ ایسٹ انڈیز 3،000،000؛ ملایا تے سنگاپور 100،000؛ فلپائن 500،000؛ برما 170،000؛ جنوب مشرقی ایشیاء وچ جبری مزدوراں نو‏‏ں 70،000 ، 30،000 غیر ایشیائی شہریاں نو‏‏ں داخلہ دتا گیا۔ تیمور 60،000؛ سیئی لینڈ تے پیسیفک جزیرے 60،000۔ <ref name="WG IJWWT">Werner Gruhl, ''Imperial Japan's World War Two, 1931–1945'' Transaction 2007 {{آئی ایس بی این|978-0-7658-0352-8}} (Werner Gruhl is former chief of NASA's Cost and Economic Analysis Branch with a lifetime interest in the study of the First and Second World Wars.)</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.japanww2.com/index.htm|title=Imperial Japan's World War Two 1931–1945 – Directory|website=www.japanww2.com|accessdate=2019-01-23|archivedate=2019-01-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190123223443/http://www.japanww2.com/index.htm}}</ref> گروہل نے جاپانی قیدیاں وچ پی او ڈبلیو د‏‏ی ہلاکتاں دا تخمینہ 331،584 دسیا ا‏‏ے۔ ملک دے لحاظ تو‏ں تفصیلی: چین 270،000؛ نیدرلینڈ 8،500؛ برطانیہ 12،433؛ کینیڈا 273؛ فلپائن 20،000؛ آسٹریلیا 7،412؛ نیوزی لینڈ 31؛ تے ریاستہائے متحدہ امریکا 12،935۔ زوال دے سنگاپور وچ لئی گئے 60،000 ہندوستانی فوجی پاورز وچو‏ں 11،000 قید وچ ہی ہلاک ہوگئے۔ <ref name="ID & MF 443">Ian Dear & MRD Foot, ''The Oxford Companion to World War II'' (2001) p. 443</ref> قحط تے بیماری د‏‏ی وجہ تو‏ں جاپانیاں نے اپنے گھر وچ رکھے ہوئے کل 130،895 مغربی شہریاں وچ 14،657 اموات کيت‏یاں نيں۔ <ref>Van Waterford, ''Prisoners of the Japanese in World War II'', McFarland & Co., 1994; {{آئی ایس بی این|0-89950-893-6}}, pp. 141–46 (figures taken from De Japanse Burgenkampen by D. Van Velden</ref><ref>Bernice Archer, ''The internment of Western civilians under the Japanese, 1941–1945: a patchwork of internment''. London, New York: Routledge Curzon, 2004. {{آئی ایس بی این|962-209-910-6}}, p. 5</ref> === سوویت یونین وچ جبر === یو ایس ایس آر وچ ہلاک ہونے والے کل جنگ وچ نیڑے 1 شامل نيں &nbsp; [[جوزف استالن|اسٹالن]] د‏‏ی حکومت دے 10 لکھ <ref name="auto14">Rossiiskaia Akademiia nauk. Liudskie poteri SSSR v period vtoroi mirovoi voiny: sbornik statei. Sankt-Peterburg 1995 {{آئی ایس بی این|5-86789-023-6}} p. 175</ref> متاثرین۔ جنگ دے وقت بھیڑ تے کھانے د‏‏ی قلت دے نتیجے وچ [[گولاگ|گولاگ مزدور کیمپاں]] وچ اموات د‏‏ی تعداد وچ اضافہ ہويا۔ <ref>Edwin Bacon, Glasnost and the Gulag: New information on Soviet forced labour around World War II. Soviet Studies Vol 44. 1992-6</ref> اسٹالن حکومت نے نسلی اقلیتاں د‏‏ی پوری آبادی نو‏‏ں ملک بدر ک‏ر ک‏ے ممکنہ طور اُتے بے وفا سمجھیا جاندا سی۔ <ref>Pavel Polian, [[Against Their Will (book)|Against Their Will]]</ref> 1990 دے بعد تو‏ں روسی اسکالرز نو‏‏ں سوویت دور دے آرکائیوز تک رسائی دتی جارہی اے تے انہاں نے پھانسی دینے والے افراد تے گولاگ مزدور کیمپاں تے جیلاں وچ مرنے والےآں د‏‏ی تعداد دے بارے وچ اعداد و شمار شائع کیتے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>J. Arch Getty, "Victims of the Soviet Penal System in the Prewar Years: A First Approach on the Basis of Archival Evidence," (with Gabor T. Rittersporn, and V. N. Zemskov), American Historical Review, 98:4, Oct. 1993</ref> روسی اسکالر وکٹر زیمسکوف نے 1941–1945 دے دوران ہلاکتاں د‏‏ی تعداد 1 دے نیڑے دسی &nbsp; سوویت آرکائیوز دے ڈیٹا اُتے مبنی ملین۔ گلگ مزدور کیمپاں وچ سوویت دور دے آرکائیو شخصیتاں 1991 وچ انہاں د‏‏ی اشاعت دے بعد تو‏ں ہی روس دے باہر اک زبردست علمی بحث دا موضوع رہے ني‏‏‏‏ں۔ جے آرچ گیٹی تے اسٹیفن جی وہائٹ کرافٹ نے برقرار رکھیا اے کہ سویت دور دے اعدادوشمار اسٹالین دور وچ گلگ مزدور کیمپ دے نظام دے متاثرین د‏‏ی زیادہ درست طور اُتے تفصیل دے نال ني‏‏‏‏ں۔ <ref>J. Arch Getty, ''Victims of the Soviet Penal System in the Prewar Years: A First Approach on the Basis of Archival Evidence,'' (with Gabor T. Rittersporn, and V. N. Zemskov), American Historical Review, 98:4, Oct. 1993</ref><ref>Stephen G. Wheatcroft, ''Victims of Stalinism and the Soviet Secret Police: The Comparability and Reliability of the Archival Data-Not the Last Word'' Europe-Asia Studies Volume 51, Issue 2, 1999</ref> رابرٹ فتح تے اسٹیون روزفیلڈ نے سوویت آرکائیوز دے اعداد و شمار د‏‏ی درستگی اُتے اختلاف کیتا اے ، تے کہیا اے کہ گلگ مزدور کیمپاں وچ بچ جانے والے افراد دے اعدادوشمار دے اعداد و شمار تے شہادتاں زیادہ اموات د‏‏ی نشاندہی کردی ني‏‏‏‏ں۔ <ref>[[Robert Conquest]], "Excess deaths and camp numbers: Some comments", ''Soviet Studies'' Volume 43, Issue 5, 1991</ref><ref>Steven Rosefielde, ''Red Holocaust'', Routledge, 2009; {{آئی ایس بی این|0-415-77757-7}}</ref> روز فیلڈ دا کہنا اے کہ سوویت آرکائیو دے اعداد و شمار د‏‏ی رہائی جدید دے [[کے جی بی|جی بی دے]] ذریعہ پیدا ہونے والی غلط معلومات ا‏‏ے۔ <ref>Steven Rosefielde. ''Red Holocaust'' Routledge, 2009; {{آئی ایس بی این|0-415-77757-7}}, pp. 76–77</ref> روزفیلڈ دا خیال اے کہ سوویت آرکائیوز تو‏ں حاصل ہونے والا ڈیٹا نامکمل ا‏‏ے۔ مثال دے طور اُتے ، انہاں نے نشاندہی د‏‏ی کہ اعداد و شمار وچ کتین دے قتل عام دے 22،000 متاثرین شامل نئيں ني‏‏‏‏ں۔ <ref>Steven Rosefielde ''Red Holocaust'' Routledge, 2009; {{آئی ایس بی این|0-415-77757-7}}, p. 59</ref> روز فیلڈ دے آبادیات‏ی تجزیے وچ سوویت جبر د‏‏ی وجہ تو‏ں ہونے والی اضافی اموات د‏‏ی تعداد 1939–40 وچ 2،183،000 تے 1941–1945 دے دوران 5،458،000 ا‏‏ے۔ <ref>Steven Rosefielde ''Red Holocaust'' Routledge, 2009; {{آئی ایس بی این|0-415-77757-7}}, p 179 (Rosefielde's figures were derived by estimating the population from 1939 to 1945 using hypothetical birth and death rates; he then compares this 1945 estimated population to the actual ending population in 1945. The difference is 31.0 million excess deaths of which 23.4 million are attributed to the war and 7.6 million to Soviet repression)</ref> مائیکل ہینس تے رمی ہسن نے سوویت آرکائیوز دے اعدادوشمار نو‏‏ں اسٹالن دے متاثرین د‏‏ی درست تعداد قرار دتا ، اوہ ایہ کہندے نيں کہ آبادیات‏ی اعدادوشمار وچ اک ترقی یافتہ سوویت معیشت تے جنگ عظیم دو وچ ہونے والے نقصانات نو‏‏ں گلگ مزدوراں وچ ہلاکتاں د‏‏ی زیادہ تعداد د‏‏ی نشاندہی کرنے د‏‏ی بجائے دکھایا گیا ا‏‏ے۔ کیمپ <ref>Michael Haynes. ''A Century Of State Murder?: Death and Policy in Twentieth Century Russia'', Pluto Press, 2003; {{آئی ایس بی این|0745319300}}, pp. 62–89.</ref> اگست 2009 وچ پولش انسٹی ٹیوٹ آف نیشنل یاد (آئی پی این) دے محققاں دا اندازہ اے کہ سوویت جبر د‏‏ی وجہ تو‏ں ڈیڑھ لکھ پولش شہری ہلاک ہوئے سن ۔ سوویت یونین دے خاتمے دے بعد تو‏ں ، پولش اسکالر سوویت قبضے دے دوران پولینڈ دے نقصانات اُتے سوویت آرکائیوز وچ تحقیق کرنے وچ کامیاب رہے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="KK 1994">Krystyna Kersten, ''Szacunek strat osobowych w Polsce Wschodniej''. Dzieje Najnowsze Rocznik XXI, 1994 p. 46</ref> آندریج پیکزکوسکی پولش اموات د‏‏ی تعداد 90،000-100،000 دسدے نيں &nbsp; 10 لکھ افراد نو‏‏ں جلاوطن کیتا گیا تے 30،000 افراد نو‏‏ں روس نے پھانسی دے دی۔ <ref name="Stephane Courtois p. 372">Stephane Courtois, The Black Book of Communism: Crimes, Terror, Repression, Harvard Univ Pr, 1999 {{آئی ایس بی این|0-674-07608-7}} p. 372</ref> 2005 وچ تادیوس پیئوٹروسکی نے سوویت ہتھو‏ں وچ ہلاکتاں د‏‏ی تعداد 350،000 دسی۔ <ref name="auto15">{{حوالہ ویب|url=http://projectinposterum.org/docs/poland_WWII_casualties.htm|title=Project InPosterum: Poland WWII Casualties|website=projectinposterum.org|تاريخ-الوصول=2020-09-29|تاريخ-الأرشيف=2007-04-18|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20070418175341/http://projectinposterum.org/docs/poland_WWII_casualties.htm|url-status=dead}}</ref> اسٹونین اسٹیٹ کمیشن برائے جابرانہ پالیسیاں دا معائنہ کیتا گیا جدو‏ں 1940 191941 وچ سوویت قبضے د‏‏ی وجہ تو‏ں شہریاں د‏‏ی ہلاکتاں وچ 33،900 افراد شامل سن ، جنہاں وچ گرفتار افراد د‏‏ی (7،800 ہلاکتاں) ، (6،000) جلاوطنی د‏‏ی موت ، (5،000) انخلاء اموات ، (1،100) لوک لاپتہ ہوگئے تے (14،000) جبری مشقت دے لئی داخلہ لیا گیا۔ سوویت یونین د‏‏ی طرف تو‏ں دوبارہ قبضے دے بعد ، 1944–45 دے دوران 5 سو ایسٹونیاں نے سوویت جیلاں وچ موت کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Estonian State Commission for the Examination of Repressive Policies Carried out During the Occupations|url=http://www.riigikogu.ee/wpcms/wp-content/uploads/2015/02/TheWhiteBook.pdf|website=White Book|accessdate=1 June 2016}}</ref> ذیل وچ سوویت آرکائیوز دے اعداد و شمار دا خلاصہ دتا گیا ا‏‏ے۔ 1939–1945 وچ 1،187،783 سالاں تک موت د‏‏ی اطلاع دتی گئی ، بشمول: عدالدی پھانسی 46،350؛ گلگ مزدور کیمپاں وچ اموات 718،804؛ مزدور کالونیاں تے جیلاں وچ اموات 422،629۔ <ref>Michael Haynes. ''A Century Of State Murder?: Death and Policy in Twentieth Century Russia'', Pluto Press, 2003; {{آئی ایس بی این|0745319300}}, pp. 214–15.</ref> خصوصی بستیاں وچ جلاوطن: (اعداد و شمار صرف خصوصی بستیاں وچ جلاوطنی دے لئی نيں ، جنہاں وچ پھانسی نئيں دتی گئی ، گلگ مزدور کیمپاں وچ بھیجی گئی یا سوویت فوج وچ شامل ہونے والے افراد نو‏‏ں شامل نئيں ا‏‏ے۔ تے نہ ہی اعداد و شمار وچ جنگ دے بعد اضافی جلاوطنی شامل اے )۔ منسلک علاقےآں 1940–41 380،000 تو‏ں 390،000 افراد تک جلاوطن ، بشمول پولینڈ 309–312،000؛ لیتھوانیا 17،500؛ لٹویا 17،000؛ ایسٹونیا 6،000؛ مالڈووا 22،842۔ <ref>Pavel Polian, ''[[Against Their Will (book)|Against Their Will]]'', p. 123</ref> اگست 1941 وچ ، روسیاں دے ذریعہ خصوصی بستیاں وچ رہنے والے 243،106 قطباں نو‏‏ں معافی تے آزاد کیتا گیا سی۔ <ref>Pavel Polian, ''[[Against Their Will (book)|Against Their Will]]'', p. 119</ref> جنگ 1941–1945 دے دوران تقریبا 2. 2.3 دے دوران ملک بدر ہويا &nbsp; سوویت نسلی اقلیتاں دے ملین افراد بشمول: سوویت جرمن 1،209،000؛ فنانس 9،000؛ کراچائے 69،000؛ کلیمکس 92،000؛ [[چیچن قوم|چیچن]] تے [[انگش قوم|انگش]] 479.000؛ بلکارس 37،000؛ [[کریمیائی تاتار|کریمین تاتار]] 191،014؛ مسخیندی ترک 91،000؛ کریمیا نال تعلق رکھنے والے یونانی ، بلغاریائی تے آرمینیائی 42،000۔ یوکرین OUN ممبران 100،000؛ 30،000 پولس.<ref>Pavel Polian, ''[[Against Their Will (book)|Against Their Will]]'', pp. 123–57</ref> اکتوبر 1945 وچ مجموعی طور اُتے 2،230،500 <ref>J. Otto Pohl, ''The Stalinist Penal System: A History of Soviet Repression and Terror, 1930–1953'', McFarland & Company, 1997; {{آئی ایس بی این|0-7864-0336-5}}, p. 133</ref> افراد بستیاں وچ رہ رہے سن تے 1941–1948 دے سالاں دے دوران خصوصی بستیاں وچ 309،100 افراد د‏‏ی موت واقع ہوئی ا‏‏ے۔ <ref>J. Otto Pohl, ''The Stalinist Penal System: A History of Soviet Repression and Terror, 1930–1953'', McFarland & Company, 1997; {{آئی ایس بی این|0-7864-0336-5}}, p. 148. The Soviet Archives did not provide the details by year of the figure of 309,100 deaths in the settlements.</ref> روسی ذرائع نے سوویت آرکائیو (جرمنی 381،067؛ ہنگری 54،755؛ رومانیہ 54،612؛ اٹلی 27،683؛ فن لینڈ 403 ، تے جاپان 62،069) دے اعدادوشمار د‏‏ی بنیاد اُتے سوویت قید وچ 580،589 افراد [[جنگی قیدی|کی جنگی]] اموات دے اکیس [[جنگی قیدی|قیدی دی]] لسٹ بنائی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=http://lib.ru/MEMUARY/1939-1945/KRIWOSHEEW/poteri.txt#w02.htm-186|title=Rossiia i SSSR v voinakh XX veka: Poteri vooruzhennykh sil; statisticheskoe issledovanie|last=G. F. Krivosheev|publisher=OLMA-Press|year=2001|isbn=978-5-224-01515-3|pages=Tables 200–203|access-date=March 4, 2016}}</ref> اُتے کچھ مغربی اسکالرز کل دا تخمینہ 1.7 تے 2.3 ملین دے درمیان کردے نيں ۔ <ref>Elliott, Mark, ''Pawns of Yalta: Soviet Refugees and America's Role in Their Repatriation'', University of Illinois Press, 1982; {{آئی ایس بی این|0-252-00897-9}}</ref> === فوجی ہلاکتاں بلحاظ خدمت شاخ === {| class="sortable wikitable" style="text-align: right" !ملک !خدمت شاخ !تعداد !مارےگئے/لاپتہ !زخمی !جنگی قیدی پکڑے گئے !فیصد مارےگئے |- | style="text-align: right;" |جرمنی | style="text-align: right;" |آرمی<ref name="Rüdiger Overmans 2000. pp. 333-335">Rüdiger Overmans. ''Deutsche militärische Verluste im Zweiten Weltkrieg''. Oldenbourg 2000. {{آئی ایس بی این|3-486-56531-1}} pp. 333–335</ref> |13,600,000 |4,202,000 | | |30.9 |- | style="text-align: right;" |جرمنی | style="text-align: right;" |ایئرفورس (بشمول انفنٹری یونٹ) |2,500,000 |433,000 | | |17.3 |- | style="text-align: right;" |جرمنی | style="text-align: right;" |نیوی |1,200,000 |138,000 | | |11.5 |- | style="text-align: right;" |جرمنی | style="text-align: right;" |وافن ایس ایس |900,000 |314,000 | | |34.9 |- | style="text-align: right;" |جرمنی | style="text-align: right;" |وولکس ستورم تے ہور پیراملٹری دستے | |231,000 | | | |- |- | style="text-align: right;" |'''[[جرمنی]]''' | style="text-align: right;" |'''کل (بشمول غیرقانونی غیر ملکی) ''' |'''18,200,000''' |'''5,318,000''' |'''6,035,000''' |'''11,100,000''' |'''29.2''' |- | style="text-align: right;" |جاپان<ref>Ellis, John. ''World War II – A statistical survey'' Facts on File 1993. {{آئی ایس بی این|0-8160-2971-7}}. p. 254</ref> | style="text-align: right;" |آرمی(1937–1945) |6,300,000 |1,326,076 |85,600 |30,000 |24.2 |- | style="text-align: right;" |جاپان | style="text-align: right;" |نیوی(1941–1945) |2,100,000 |414,879 |8,900 |10,000 |19.8 |- | style="text-align: right;" |جاپان | style="text-align: right;" |ہتھیان سُٹن دے بعد مارے گئے جنگی قیدی<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.history.army.mil/books/wwii/MacArthur%20Reports/MacArthur%20V1%20Sup/ch5.htm#b6|title=Reports of General MacArthurMACARTHUR IN JAPAN:THE OCCUPATION: MILITARY PHASE VOLUME I SUPPLEMENT' U.S. Government printing Office 1966 p. 130 endnote 36|publisher=History.army.mil|accessdate=2011-06-15|archivedate=2008-04-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080415182254/http://www.history.army.mil/books/wwii/macarthur%20reports/macarthur%20v1%20sup/ch5.htm#b6}}</ref> | |381,000 | | | |- | style="text-align: right;" |'''[[جاپان]]''' | style="text-align: right;" |'''کل امپیریل جاپان''' |'''8,400,000''' |'''2,121,955''' |'''94,500''' |'''40,000''' |'''25.3''' |- | style="text-align: right;" |اٹلی | style="text-align: right;" |آرمی |3,040,000 |246,432 | | |8.1 |- | style="text-align: right;" |اٹلی | style="text-align: right;" |نیوی |259,082 |31,347 | | |12.0 |- | style="text-align: right;" |اٹلی | style="text-align: right;" |ایئرفورس |130,000<ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=7v5xCgAAQBAJ&pg=PT585&lpg=PT585&dq=130.000+uomini+regia+aeronautica#v=onepage|title=Cronaca della Seconda Guerra Mondiale 1939–1945|last=Giorgi|first=Alessandro|date=2015-08-26|isbn=9786050408539}}</ref> |13,210 | | |10.2 |- | style="text-align: right;" |اٹلی | style="text-align: right;" |پارٹیسان فورسز |80,000 to 250,000 |35,828 | | |14 to 44 |- | style="text-align: right;" |اٹلی | style="text-align: right;" |آر ایس آئی فورسز |520,000<ref name="Vespa2010">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=UXdSGMo3x14C&pg=PT187|title=Vincitori e vinti|last=Bruno Vespa|date=7 October 2010|publisher=Edizioni Mondadori|isbn=978-88-520-1191-7|pages=187–|language=it}}</ref> |13,021 to 35,000 | | |2.5 to 6.7 |- | style="text-align: right;" |'''[[اطالیہ]]''' | style="text-align: right;" |'''کل اطالوی فوجاں''' |'''3,430,000'''<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.storiaxxisecolo.it/secondaguerra/sgm7a.htm|title=Italians in WWII|publisher=Storiaxxisecolo.it|accessdate=June 15, 2011}}</ref> |'''319,207<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.campagnadirussia.info/wp-content/uploads/2011/12/I_caduti_del_fronte_orientale.pdf|title=Italian Ministry of Defence, ''Ufficio dell'Albo d'Oro'', 2010|access-date=2020-09-29|archivedate=2020-08-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200802012428/http://www.campagnadirussia.info/wp-content/uploads/2011/12/I_caduti_del_fronte_orientale.pdf}}</ref> to 341,000''' |'''320,000''' |'''1,300,000''' |'''9.3 to 9.9''' |- | style="text-align: right;" |[[سوویت اتحاد]] (1939–40) | style="text-align: right;" |تمام افواج <ref name="GIK 51-80">G. F. Krivosheev. ''سوویت ہلاکتاںCasualties and Combat Losses''. Greenhill 1997; {{آئی ایس بی این|1-85367-280-7}}, pp. 51–80</ref> | |136,945 |205,924 | | |- | style="text-align: right;" |[[سوویت اتحاد]] (1941–45) | style="text-align: right;" |تمام افواج<ref>G. F. Krivosheev. ''Soviet Casualties and Combat Losses''. Greenhill 1997; {{آئی ایس بی این|1-85367-280-7}}, pp. 85–87</ref> |34,476,700 |8,668,400 |14,685,593 |4,050,000 |25.1 |- | style="text-align: right;" |[[سوویت اتحاد]] | style="text-align: right;" |تیار کردہ تحفظ پسند حالے تک فعال خدمت وچ نئيں نيں (تھلے نوٹ دیکھو) <ref>G. F. Krivosheev. ''Soviet Casualties and Combat Losses''. Greenhill 1997; {{آئی ایس بی این|1-85367-280-7}}, pp. 230–238</ref> | |500,000 | | | |- | style="text-align: right;" |[[سوویت اتحاد]] | style="text-align: right;" |جنگی قیدی کیمپاں وچ سولین (نوٹ تھلے دیکھو)<ref name="Vadim Erlikman 2004. pp. 13–14">Vadim Erlikman. ''Poteri narodonaseleniia v XX veke: spravochnik''. Moscow 2004; {{آئی ایس بی این|5-93165-107-1}}, pp. 13–14</ref> | |1,000,000 | |1,750,000 | |- | style="text-align: right;" |[[سوویت اتحاد]] | style="text-align: right;" |پیراملٹری تے سوویت پارٹیسان یونٹ<ref name="Vadim Erlikman 2004. pp. 20-21">Vadim Erlikman. ''Poteri narodonaseleniia v XX veke: spravochnik''. Moscow 2004; {{آئی ایس بی این|5-93165-107-1}}, pp. 20–21</ref> | |400,000 | | | |- | style="text-align: right;" |'''[[سوویت اتحاد]]''' | style="text-align: right;" |'''کل سوویت فوجاں''' |'''34,476,700''' |'''10,725,345''' |'''14,915,517''' |'''5,750,000''' |'''31.1''' |- | style="text-align: right;" |'''[[دولت مشترکہ ملکاں]]'''<ref name="auto8"/> | style="text-align: right;" |'''تمام افواج''' |'''17,843,000''' |'''580,497''' |'''475,000''' |'''318,000''' |'''3.3''' |- | style="text-align: right;" |[[ریاستہائے متحدہ]] | style="text-align: right;" |[[امریکی فوج|آرمی]]<ref name="CaGSC">{{حوالہ کتاب|title=U.S. Army Battle Casualties and Non-battle Deaths in World War II|last=STATISTICAL AND ACCOUNTING BRANCH OFFICE OF THE ADJUTANT GENERAL|date=June 1, 1953|publisher=U.S Department of the Army|pages=5–8|chapter=Tables "Battle casualties by type of casualty and disposition, type of personnel, and theater: 7 December 1941 – 31 December 1946" through "Battle casualties by type of casualty and disposition, and duty branch: 7 December 1941 – 31 December 1946"|access-date=11 January 2015|chapter-url=http://cgsc.cdmhost.com/cdm4/document.php?CISOROOT=/p4013coll8&CISOPTR=130&REC=1Office|via=Combined Arms Research Library Digital Library}}</ref> |11,260,000 |318,274 |565,861 |124,079 |2.8 |- | style="text-align: right;" |[[ریاستہائے متحدہ]] | style="text-align: right;" |ایئرفورس (بشمول آرمی) |(3,400,000) |(88,119) |(17,360) | |2.5 |- | style="text-align: right;" |[[ریاستہائے متحدہ]] | style="text-align: right;" |[[امریکی بحریہ|نیوی]] |4,183,446 |62,614 |37,778 |3,848 |1.5 |- | style="text-align: right;" |[[ریاستہائے متحدہ]] | style="text-align: right;" |میری ٹائم سروس |215,000 |9,400 |12,000 |663<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.usmm.org/ww2.html|title=American Merchant Marine in World War 2|website=www.usmm.org|accessdate=2018-06-21}}</ref> |4.5 |- | style="text-align: right;" |[[ریاستہائے متحدہ]] | style="text-align: right;" | میرین کارپس |669,100 |24,511 |68,207 |2,274<ref>{{حوالہ ویب|title=US Marine Corps History|url=http://www.marines.mil/Portals/59/Publications/History%20of%20the%20U.S.%20Marine%20Corps%20in%20WWII%20Vol%20V%20-%20Victory%20and%20Occupation%20%20PCN%2019000262800_5.pdf|تاريخ-الوصول=2020-09-29|تاريخ-الأرشيف=2019-04-12|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190412054236/https://www.marines.mil/Portals/59/Publications/History%20of%20the%20U.S.%20Marine%20Corps%20in%20WWII%20Vol%20V%20-%20Victory%20and%20Occupation%20%20PCN%2019000262800_5.pdf|url-status=dead}}</ref> |3.7 |- | style="text-align: right;" |[[ریاستہائے متحدہ]] | style="text-align: right;" |[[امریکی ساحل بان|کوسٹ گارڈ]]<ref>Michael Clodfelter '' تے آرمڈ وارفیئر Conflicts – A Statistical Reference to Casualty and Other Figures, 1500–2000'' (2nd Ed.), 2002; {{آئی ایس بی این|0-7864-1204-6}}, p. 584</ref> |241,093 |1,917 | | |0.8 |- | style="text-align: right;" |[[ریاستہائے متحدہ]] | style="text-align: right;" |پبلک ہیلتھ سروس کمیشنڈ کارپس<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.usphs.gov/aboutus/history.aspx|title=History of the USPHS|last=|first=|date=|website=www.usphs.gov|accessdate=2018-06-21|archivedate=2018-06-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180621195115/https://www.usphs.gov/aboutus/history.aspx}}</ref> |2,600 |8 | | |0.3 |- | style="text-align: right;" |[[ریاستہائے متحدہ]] | style="text-align: right;" |ساحلی تے جیوڈیٹک کارپس<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.history.noaa.gov/legacy/corps.html|title=NOAA History /NOAA Legacy/NOAA Corps and the Coast and Geodetic Survey|website=www.history.noaa.gov|accessdate=2018-06-21}}</ref> | |3 | | | |- | style="text-align: right;" |'''[[ریاستہائے متحدہ امریکا|ریاستہائے متحدہ]]''' | style="text-align: right;" |'''کل امرکی مسلح افواج''' |'''16,353,639''' |'''407,316''' |'''671,846''' |'''130,201'''<ref>U. S. DEPARTMENT OF VETERANS AFFAIRS, AMERICAN PRISONERS OF WAR (POWs) AND MISSING IN ACTION (MIAs) (incl. 14,072 dead while POWs)</ref><ref name="fas.org">https://fas.org/man/crs/RL30606.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160112221108/https://fas.org/man/crs/RL30606.pdf |date=2016-01-12 }} CRS Report for Congress, U.S. Prisoners of War and Civilian American Citizens Captured and Interned by Japan in World War II: The Issue of Compensation by Japan (figure does not include an additional c. 19,000 civilians interned)</ref> |'''2.5''' |} '''جرمن''' # کارروائی وچ ہلاک ہونے والےآں د‏‏ی تعداد 2،303،320 سی۔ زخماں ، بیماری یا حادثات تو‏ں فوت ہويا 500،165؛ کورٹ مارشل دے ذریعہ 11،000 افراد نو‏‏ں سزائے موت جنگ دے بعد 2،007،571 لاپتہ یا بے حساب۔ 25،000 خودکشی؛ 12،000 نامعلوم؛ <ref name="Rüdiger Overmans 2000. p. 335">Rüdiger Overmans. ''Deutsche militärische Verluste im Zweiten Weltkrieg''. Oldenbourg, 2000; {{آئی ایس بی این|3-486-56531-1}}, p. 335</ref> 459،475 نے [[جنگی قیدی|POW]] اموات د‏‏ی تصدیق د‏‏ی ، جنہاں وچو‏ں 77،000 افراد امریکا ، برطانیہ تے فرانس د‏‏ی تحویل وچ سن ۔ تے سوویت تحویل وچ 363،000۔ جون 1945 دے بعد جنگ دے بعد د‏‏ی مدت وچ بنیادی طور اُتے سوویت قید وچ ، [[جنگی قیدی|پی او ڈبلیو]] اموات وچ 266،000 شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref>Rüdiger Overmans. ''Deutsche militärische Verluste im Zweiten Weltkrieg'', Oldenbourg 2000; {{آئی ایس بی این|3-486-56531-1}}, pp. 236, 239</ref> # ریڈیجر اوور مینز لکھدے نيں "یہ مکمل طور اُتے قابل فہم اے ، لیکن ایہ قابل قبول نئيں اے کہ ، مشرقی محاذ اُتے لاپتہ پندرہ لکھ وچو‏ں اک ادھا ایکشن وچ ماریا گیا سی ، باقی ادھا (700،000،) بہرحال سوویت حراست وچ ہی ہلاک ہويا"۔ <ref name="Rüdiger Overmans 2000. p. 289">Rüdiger Overmans. ''Deutsche militärische Verluste im Zweiten Weltkrieg''. Oldenbourg 2000; {{آئی ایس بی این|3-486-56531-1}}, p. 289</ref> # سوویت ذرائع نے جنگ وچ اٹھائے گئے 2،652،672 جرمن مسلح افواج دے [[جنگی قیدی|جنگی قیدیاں]] وچو‏ں 474،967 افراد د‏‏ی ہلاکت د‏‏ی لسٹ دسی ا‏‏ے۔ <ref name="RAn 109">Rossiiskaia Akademiia nauk. ''Liudskie poteri SSSR v period vtoroi mirovoi voiny: sbornik statei''. Sankt-Peterburg 1995; {{آئی ایس بی این|5-86789-023-6}}, p. 109</ref> '''یو ایس ایس آر''' # [[مشرقی محاذ (دوسری جنگ عظیم)]] وچ 1941–45 وچ ہلاک ہونے والے اندازے دے مطابق کل سوویت فوجی جنگ ، عملی طور اُتے لاپتہ ، [[جنگی قیدی|POWs]] تے سوویت جماعت دے 8.6 تو‏ں 10.6ملین دے درمیان نيں <ref name="Vadim Erlikman 2004. pp. 20-21">Vadim Erlikman. ''Poteri narodonaseleniia v XX veke: spravochnik''. Moscow 2004; {{آئی ایس بی این|5-93165-107-1}}[[بین الاقوامی معیاری کتابی عدد|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/5-93165-107-1|5-93165-107-1]], pp. 20–21</ref> فن لینڈ دے نال سردیاں د‏‏ی جنگ دے دوران 1939–40 وچ 127،000 اضافی جنگ ہلاک ہوئی۔ <ref>Vadim Erlikman. ''Poteri narodonaseleniia v XX veke: spravochnik''. Moscow 2004; {{آئی ایس بی این|5-93165-107-1}}, p. 20</ref> # 1941–45 وچ فوجی جنگ دے ہلاک تے لاپتہ ہونے دے سرکاری اعداد و شمار 8،668،400 نيں جنہاں وچ 6،329،600 جنگی اموات ، 555،500 غیر جنگی اموات ني‏‏‏‏ں۔ <ref>G. F. Krivosheev. ''Soviet Casualties and Combat Losses''. Greenhill, 1997; {{آئی ایس بی این|1-85367-280-7}}, p. 85</ref> 500،000 عملی طور اُتے لاپتہ تے 1،103،300 POW ہلاک تے اک ہور 180،000 آزاد POWs جو ممکنہ طور اُتے دوسرے ملکاں وچ ہجرت کر گئے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="GIK 176">{{حوالہ ویب|url=http://lib.ru/MEMUARY/1939-1945/KRIWOSHEEW/poteri.txt#w02.htm-186|title=G.F. Krivosheev. Rossiia i SSSR v voinakh XX veka: Poteri vooruzhennykh sil; statisticheskoe issledovanie OLMA-Press, 2001; ISBN 5-224-01515-4 Table 176|publisher=Lib.ru|accessdate=March 4, 2016}}</ref><ref name="GIK 85-86">G. F. Krivosheev. ''Soviet Casualties and Combat Losses''. Greenhill 1997; {{آئی ایس بی این|1-85367-280-7}}, pp. 85–86</ref><ref>G. F. Krivosheev. ''Soviet Casualties and Combat Losses''. Greenhill 1997; {{آئی ایس بی این|1-85367-280-7}}, p. 236</ref> اعداد و شمار وچ بحریہ دے 154،771 نقصانات شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref>G. F. Krivosheev. ''Soviet Casualties and Combat Losses''. Greenhill 1997; {{آئی ایس بی این|1-85367-280-7}}, p. 86</ref> غیر جنگی اموات وچ 157،000 شامل نيں جنہاں نو‏ں عدالت مارشل نے سزائے موت سنائی ا‏‏ے۔ <ref>Vadim Erlikman. ''Poteri narodonaseleniia v XX veke: spravochnik''. Moscow 2004; {{آئی ایس بی این|5-93165-107-1}}, p. 21</ref> # 1939–40 وچ ہونے والے ہلاکتاں وچ درج ذیل مردہ تے لاپتہ شامل نيں: 1939 وچ خلقین [[خلقین گول د‏‏ی لڑائی|گول د‏‏ی لڑائی]] (8،931) ، [[پولینڈ اُتے سوویت حملہ (1939)|پولینڈ]] اُتے 1939 دا حملہ (1،139) ، فن لینڈ دے نال [[سرمائی جنگ|موسم سرما د‏‏ی جنگ]] (1939–40) (126،875)۔ <ref name="GIK 51-80">G. F. Krivosheev. ''Soviet Casualties and Combat Losses''. Greenhill 1997; {{آئی ایس بی این|1-85367-280-7}}[[بین الاقوامی معیاری کتابی عدد|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/1-85367-280-7|1-85367-280-7]], pp. 51–80</ref> # زخمیاں د‏‏ی تعداد وچ 2،576،000 مستقل طور اُتے معذور ني‏‏‏‏ں۔ <ref>G. F. Krivosheev. ''Soviet Casualties and Combat Losses''. Greenhill 1997; {{آئی ایس بی این|1-85367-280-7}}, p. 91</ref> # جرمناں دے ذریعہ رکھے گئے کل POW دے لئی سرکاری روسی اعداد و شمار 4،059،000 ني‏‏‏‏ں۔ جنگ وچ زندہ بچ جانے والے سوویت [[جنگی قیدی|پاؤ دی]] تعداد 2،016،000 سی ، جنہاں وچ زیادہ تر ممکنہ طور اُتے 180،000 دوسرے ملکاں چلے گئے سن ، تے ہور 939،700 POW تے MIA جنہاں نو‏ں علاقہ آزاد کروایا گیا سی نو‏‏ں آزاد کردتا گیا سی۔ اس تو‏ں 1،103،000 POW مردہ ا‏‏ے۔ اُتے ، مغربی مورخین نے جرمناں دے ذریعہ POW د‏‏ی تعداد 5.7 رکھی &nbsp; ملین تے تقریبا 3 &nbsp; اسیران وچ مرنے والے لکھاں افراد (سرکاری روسی اعداد و شمار وچ 1.1) &nbsp; ملین فوجی POW تے باقی 2 دے نیڑے بیلنس نيں &nbsp; سویلین جنگ وچ ہلاک ہونے والےآں وچ لکھاں افراد شامل نيں)۔ <ref>G.F. Krivosheev. ''Soviet Casualties and Combat Losses''. Greenhill 1997; {{آئی ایس بی این|1-85367-280-7}} p. 236</ref> # مقابل تحفظ یافتہ تحفظ پسند انہاں افراد دا تخمینہ لگیایا گیا اے ، جنہاں دا تعلق بنیادی طور اُتے 1941 وچ ہويا سی ، جو جنگ وچ مارے گئے سن یا فعال طاقت وچ درج ہونے تو‏ں پہلے [[جنگی قیدی|POWs د‏‏ی حیثیت]] تو‏ں فوت ہوگئے سن ۔ سوویت تے روسی ذرائع نے انہاں نقصانات نو‏‏ں شہری ہلاکتاں د‏‏ی درجہ بندی کیتا۔ <ref name="Vadim Erlikman 2004. pp. 13–14">Vadim Erlikman. ''Poteri narodonaseleniia v XX veke: spravochnik''. Moscow 2004; {{آئی ایس بی این|5-93165-107-1}}[[بین الاقوامی معیاری کتابی عدد|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/5-93165-107-1|5-93165-107-1]], pp. 13–14</ref> '''برطانوی دولت مشترکہ''' # پیش کردہ نمبر: یوکے تے [[برطانوی سمندر پار علاقے|کراؤن کالونیاں]] (5،896،000)؛ ہندوستان- (برطانوی نوآبادیات‏ی انتظامیہ) (2،582،000) ، آسٹریلیا (993،000)؛ کینیڈا (1،100،000)؛ نیوزی لینڈ (295،000)؛ جنوبی افریقہ (250،000)۔ <ref>Ellis, John. ''World War II – A statistical survey'' Facts on File 1993. {{آئی ایس بی این|0-8160-2971-7}}. pp. 253–54</ref> # [[دولت مشترکہ جنگ قبراں کمیشن|دولت مشترکہ وار قبراں دے کمیشن دے]] ذریعہ جنگ تو‏ں متعلق کل اموات د‏‏ی اطلاع: برطانیہ تے ولی عہد کالونی (383،786)؛ ہندوستان- (برطانوی نوآبادیات‏ی انتظامیہ) (87،032) ، آسٹریلیا (40،464)؛ کینیڈا (45،383)؛ نیوزی لینڈ (11،929)؛ جنوبی افریقہ (11،903)۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Commonwealth War Graves Commission Annual Report 2014–2015 p. 38|url=https://issuu.com/wargravescommission/docs/ar_2014-2015?e=4065448/31764375|website=Commonwealth War Graves Commission|publisher=Commonwealth War Graves Commission|accessdate=24 May 2016|archivedate=25 June 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160625000629/https://issuu.com/wargravescommission/docs/ar_2014-2015?e=4065448%2F31764375}}Figures include identified burials and those commemorated by name on memorials</ref> # صرف برطانیہ دے لئی کل فوجی ہلاک (ابتدائی 1945 دے اعداد و شمار دے مطابق): 264،443۔ رائل نیوی (50،758)؛ برطانوی فوج (144،079)؛ رائل ایئرفورس (69،606)۔ <ref>Strength and Casualties of the Armed Forces and Auxiliary Services of the United Kingdom 1939–1945 HMSO 1946 Cmd.6832</ref><ref>Grant, Reg. [https://books.google.com/books?id=iX-dAAAAQBAJ&pg=PA60&dq=264,443+british+dead+ww2&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjAwIW21LzLAhUW4GMKHbsiBNUQ6AEIKjAA#v=onepage&q=264%2C443%20british%20dead%20ww2&f=false "World War II: Europe"], p. 60.</ref> # زخمی: برطانیہ تے ولی عہد کالونی (284،049)؛ ہندوستان- (برطانوی نوآبادیات‏ی انتظامیہ) (64،354) ، آسٹریلیا (39،803)؛ کینیڈا (53،174)؛ نیوزی لینڈ (19،314)؛ جنوبی افریقہ (14،363)۔ <ref name="HMSO 6832">''Strength and Casualties of the Armed Forces and Auxiliary Services of the United Kingdom 1939–1945'' HMSO 1946 Cmd.6832</ref><ref name="UK Central Statistical Office 1951">UK Central Statistical Office ''Statistical Digest of the War'' HMSO 1951.</ref><ref name="Times 11.1945">[[The Times]] on November 30, 1945. The official losses of the Commonwealth and the Colonies were published here</ref> # [[جنگی قیدی|قیدی جنگ]] : برطانیہ تے ولی عہد کالونی (180،488)؛ ہندوستان- (برطانوی نوآبادیات‏ی انتظامیہ) (79،481)؛ آسٹریلیا (26،358)؛ جنوبی افریقہ (14،750)؛ کینیڈا (9،334)؛ نیوزی لینڈ (8،415) # [[دولت مشترکہ جنگ قبراں کمیشن|دولت مشترکہ جنگ قبرس کمیشن دے]] '''ڈیبٹ آف آنر رجسٹر''' وچ دولت مشترکہ د‏‏ی 1.7 ملین مرد تے خواتین د‏‏ی لسٹ دتی گئی اے جو دو عالمی جنگاں دے دوران ہلاک ہوئے سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.direct.gov.uk/en/Diol1/DoItOnline/DG_4017507|title=The 'Debt of Honour Register' from the Commonwealth War Graves Commission|publisher=Direct.gov.uk|accessdate=March 4, 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110611200009/http://www.direct.gov.uk/en/Diol1/DoItOnline/DG_4017507|archivedate=June 11, 2011}}</ref> '''امریکا''' # جنگ اموات (جنہاں وچ POWs شامل سن جو اسیر وچ ہلاک ہوئے سن ، انہاں وچ اوہ لوک شامل نئيں نيں جو بیماری تے حادثات وچ مرے سن ) <ref name="CaGSC"/> 292،131 سن : آرمی 234،874 (بشمول آرمی ایئر فورس 52،173)؛ بحریہ 36،950؛ میرین کور 19،733؛ تے کوسٹ گارڈ 574 (185،924 اموات یورپی / بحر الکاہل تھیٹر وچ عمل وچ آئیاں تے 106،207 اموات ایشیاء / پیسیفک تھیٹر وچ چلاں)۔ # دوسری جنگ عظیم دے دوران ، جنگ دے دوران 14،059 امریکی POWs دشمن د‏‏ی قید وچ ہلاک ہوئے (12،935 جاپان دے پاس سی تے 1،124 جرمنی دے پاس سی) <ref>Michael Clodfelter. ''Warfare and Armed Conflicts – A Statistical Reference to Casualty and Other Figures, 1500–2000. 2nd Ed. 2002 '' {{آئی ایس بی این|0-7864-1204-6}}. p 585</ref> # دوسری جنگ عظیم دے دوران ، 1.2 &nbsp; ملین افریقی امریکیو‏ں نے امریکی مسلح افواج وچ خدمات انجام دتیاں تے کارروائی وچ 708 ہلاک ہوگئے۔ دوسری جنگ عظیم دے دوران مسلح افواج وچ خدمات انجام دینے والے 350،000 امریدیاں عورتاں تے کارروائی وچ 16 افراد ہلاک ہوگئياں۔ <ref>Michael Clodfelter. ''Warfare and Armed Conflicts – A Statistical Reference to Casualty and Other Figures, 1500–2000. 2nd Ed. 2002 '' {{آئی ایس بی این|0-7864-1204-6}}. pp. 584–85</ref> دوسری جنگ عظیم دے دوران ، 26،000 جاپانی امریکیو‏ں نے مسلح افواج وچ خدمات انجام دتیاں تے 800 تو‏ں ودھ افراد کارروائی وچ مارے گئے۔ <ref>Kara Allison Schubert Carroll, ''Coming to grips with America: The Japanese American experience in the Southwest. 2011''; {{آئی ایس بی این|1-2440-3111-9}}, p. 184</ref> === دولت مشترکہ وچ فوجی ہلاکتاں === [[دولت مشترکہ جنگ قبراں کمیشن|دولت مشترکہ جنگ قبراں کمیشن]] (CWGC) د‏‏ی سالانہ رپورٹ 2014–2015 <ref name="auto8"/> [[سلطنت برطانیہ|برطانوی سلطنت دے]] لئے فوجی ہلاک ہونے دا ذریعہ ا‏‏ے۔ رپورٹ وچ درج جنگ مردہ دا مجموعہ دولت مشترکہ دے جنگ وچ ہلاک ہونے والےآں د‏‏ی شناخت تے انہاں د‏‏ی یاد دلانے دے لئی CWGC د‏‏ی تحقیق اُتے مبنی ا‏‏ے۔ سی ڈبلیو جی سی دے ذریعہ ٹیبلٹ کیتے گئے اعدادوشمار دولت مشترکہ د‏‏ی سابق مسلح افواج تے برطانیہ دے سابقہ دارالحکومتاں د‏‏ی تمام خدمت کاراں / خواتین دے لئی منائے جانے والے ناواں د‏‏ی نمائندگی کردے نيں ، جنہاں د‏‏ی موت انہاں د‏‏ی جنگی خدمات د‏‏ی وجہ سی۔ جے کچھ مخصوص شرائط دے تحت موت واقع ہوئی اے تاں کچھ معاون تے شہری تنظیماں نو‏‏ں جنگی قبر دا درجہ وی دتا جاندا ا‏‏ے۔ سی ڈبلیو جی سی دے مقاصد دے لئی دولت مشترکہ جنگ دے مردہ افراد نو‏‏ں شامل کرنے د‏‏ی تاریخاں 3 ستمبر 1939 تو‏ں 31 دسمبر 1947 ني‏‏‏‏ں۔ == ہور ویکھو == * [[دوسری جنگ عظیم سوویت یونین د‏‏ی ہلاکتاں]] * [[دوسری جنگ عظیم وچ جرمن ہلاکتاں]] * [[دوسری جنگ عظیم پولینڈ د‏‏ی ہلاکتاں]] * [[دوسری جنگ عظیم وچ سامان دا نقصان]] * [[پہلی جنگ عظیم وچ ہلاکتاں]] * [[ہلاکتاں د‏‏ی تعداد دے مطابق جنگاں تے آفات د‏‏ی لسٹ]] == فوٹ نوٹ == {{Refbegin|colwidth=45em}} {{note|Albania|A}}　'''Albania''' * البانیہ وچ جنگ دے دوران ہونے والے نقصانات دے بارے وچ کوئی قابل اعتماد اعدادوشمار موجود نئيں نيں ، لیکن اقوام متحدہ د‏‏ی امداد تے بحالی انتظامیہ نے تقریبا 30،000 البانین جنگ دے ہلاک ہونے د‏‏ی اطلاع دتی ا‏‏ے۔ البانی سرکاری اعدادوشمار نے کچھ زیادہ نقصان دا دعوی کیتا ا‏‏ے۔<ref name="Library of Congress Country Study" /> * یہودی [[ہولوکاسٹ]] متاثرین د‏‏ی تعداد 200 سی ، ایہ یہودی البانیہ وچ مقیم یوگوسلاو شہری سن ۔ البانی نژاد یہودی ہولوکاسٹ تو‏ں بچ گئے۔<ref name="Holocaust' p. 244">{{cite book |authorlink=Martin Gilbert |first=Martin |last=Gilbert |title=Atlas of the Holocaust |url=https://archive.org/details/atlasofholocaust00mart |url-access=registration |year=1988 |isbn=0-688-12364-3 |page=[https://archive.org/details/atlasofholocaust00mart/page/244 244]}}</ref> {{note|Australia|B}}　'''Australia''' * [[آسٹریلیائی جنگ میموریل]] <ref name="awm.gov.au" /> وچ 39،648 فوجی ہلاکتاں د‏‏ی اطلاع ا‏‏ے۔ اس اعداد و شمار وچ اوہ تمام اہلکار شامل نيں جو 1939–47 دے دوران جنگ تو‏ں وابستہ وجوہات د‏‏ی بناء اُتے ہلاک ہوئے سن ۔ * سرکاری اعدادوشمار دے مطابق [[دوسری جنگ عظیم وچ آسٹریلیائی ہلاکتاں| آسٹریلیائی جنگ وچ ہونے والے ہلاکتاں]] وچ 27،073 افراد ہلاک ، زخماں د‏‏ی تاب نہ لاندے یا مردہ حالت وچ POW د‏‏ی حیثیت تو‏ں ہلاک ہوئے۔ زخمی یا کاروائی وچ زخمی 23،477 سن ، انہاں اعداد و شمار وچ غیر جنگ دے اموات نو‏‏ں خارج کردتا گیا اے ، جداں غیر آپریشنل علاقےآں وچ ہونے والی اموات تے قدرتی وجوہات د‏‏ی وجہ تو‏ں ہلاکتاں۔<ref>{{cite book|last=Beaumont|first=Joan|title=Australian Defence: Sources and Statistics|series=The Australian Centenary History of Defence. Volume VI|year=2001|publisher=Oxford University Press|location=Melbourne|isbn=978-0-19-554118-2}}</ref><ref>{{cite book|last=Long|first=Gavin|authorlink=Gavin Long|title=The Final Campaigns|url=http://www.awm.gov.au/histories/chapter.asp?volume=23 |series=[[Australia in the War of 1939–1945]]. Series 1 – Army|year=1963|publisher=Australian War Memorial|location=Canberra}}</ref> * آسٹریلیائی حکومت [[مرچنٹ نیوی| مرچنٹ میرنرز]] نو‏‏ں فوجی اہلکار تے 349 آسٹریلیائی فوجیاں د‏‏ی حیثیت تو‏ں نئيں مندی اے جو پوری دنیا وچ مرچنٹ بحری جہازاں دے جہاز بنا‏تے ہوئے کارروائی وچ مارے گئے سن ۔ <ref>{{cite book |last=McKernan |first=Michael |title=اک قوم د‏‏ی طاقت: دوسری جنگ عظیم وچ آسٹریلیائی قوم دے لئی لڑدے ہوئے تے گھر دے محاذ دا دفاع کرنے دے دوسری جنگ عظیم وچ مارے گئے |url=https://archive.org/details/strengthnationsi00mcke_052 |url-access=limited |year=2006 |location=Crows Nest NSW |publisher=Allen & Unwin |isbn=1-74114-714-X |page=[https://archive.org/details/strengthnationsi00mcke_052/page/n416 393]}}</ref>شامل نيں کل سویلین اموات۔ ہور شہری ہلاکتاں [[آسٹریلیا اُتے ہوائی حملے ، 1942–43| ہوائی چھاپےآں]]] تے [[آسٹریلیائی پانیاں وچ محور بحری سرگرمی| مسافر جہازاں اُتے حملےآں]] د‏‏ی وجہ سن۔ * آسٹریلیائی نقصان دے ابتدائی اعداد و شمار وچ 23،365 افراد ہلاک ، 6،030 لاپتہ ، 39،803 زخمی ، تے 26،363 POW شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="Times 11.1945" /> {{note|Austria|C}}آسٹریا * فوجی جنگ وچ ہلاک ہونے والےآں وچ جرمنی دے نال 261،000 ریڈیگر اوور مین شامل ني‏‏‏‏ں۔ * آسٹریا دے شہری ہلاکتاں وچ نازی جبر دے 99،700 متاثرین تے الائیڈ دے فضائی حملےآں وچ 24،000 ہلاک ہوئے۔ آسٹریا د‏‏ی حکومت نازیاں د‏‏ی حکمرانی دے دوران انسانی نقصانات دے بارے وچ درج ذیل معلومات فراہ‏م کردی ا‏‏ے۔ "آسٹریا دے لئی نازی حکومت تے دوسری عالمی جنگ دے نتائج تباہ کن سن : اس عرصے دے دوران 2،700 آسٹریا نو‏‏ں موت دے گھاٹ اتارا گیا سی تے حراستی کیمپاں وچ 16،000 تو‏ں زیادہ عام شہریاں نو‏‏ں قتل کیتا گیا سی۔ تقریبا 16،000 آسٹریایی قید وچ مارے گئے سن ، جدو‏ں کہ 67،000 تو‏ں زیادہ آسٹریا دے یہودی سن موت دے کیمپاں وچ جلاوطن کیتا گیا ، انہاں وچو‏ں صرف 2،000 جنگ دا خاتمہ دیکھنے دے لئی زندہ رہ‏‏ے۔ اس دے علاوہ ، 247،000 آسٹریا دے شہری تیسری ریخ د‏‏ی فوج وچ خدمات انجام دینے تو‏ں اپنی جاناں تو‏ں ہتھ دھو بیٹھے یا انہاں دے لاپتہ ہونے د‏‏ی اطلاعات نيں ، تے "چھاپےآں دے دوران 24،000 شہری مارے گئے۔ {{note|Belgium|D}}بیلجیئم * بیلجیئم دے سرکاری ذرائع نے 12،000 فوجی جنگ دے ہلاک ہونے د‏‏ی اطلاع دتی جس وچ (8،800 افراد ہلاک ، 500 کارروائی وچ لاپتہ ، 200 نو‏‏ں پھانسی ، 800 مزاحمتی تحریک دے جنگجوواں تے 1،800 جنگی قیدی ) تے 73،000 دے شہری نقصانات (جنہاں وچ 32،200 فوجی آپریشن د‏‏ی وجہ تو‏ں اموات ، 3،400 نو‏‏ں سزائے موت دتی گئی ، 8،500 سیاسی) شامل نيں جلاوطن ، جرمنی وچ 5،000 کارکن تے 27،000 یہودی ہولوکاسٹ متاثرین)۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Population Changes in Europe Since 1939|last=Frumkin|first=Gregory|year=1951|location=Geneva|pages=44–45|oclc=807475}}</ref> * جرمنی د‏‏ی مسلح افواج وچ 10،000 دے نیڑے نقصانات انہاں اعدادوشمار وچ شامل نئيں نيں ، اوہ جرمن فوجی ہلاکتاں وچ شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="RO 230">{{حوالہ کتاب|title=Deutsche militärische Verluste im Zweiten Weltkrieg|last=Overmans|first=Rüdiger|year=2000|isbn=3-486-56531-1|location=Oldenbourg|page=230}}</ref> {{note|Brazil|E}}برازیل * [[برازیل ایکپیڈیشنری فورس|برازیل د‏‏ی ایکپیڈیشنری فورس دی]] جنگ وچ ہلاک ہونے والے افراد د‏‏ی تعداد 510 سی ، <ref>{{حوالہ کتاب|title=World War II – A statistical survey|last=Ellis|first=John|publisher=Facts on File|year=1993|isbn=0-8160-2971-7|page=255}}</ref> [[بحر اوقیانوس د‏‏ی جنگ]] وچ بحریہ دا نقصان 492 سی۔ <ref name="Michael Clodfelter 2000. p. 540">{{حوالہ کتاب|title=Warfare and Armed Conflicts – A Statistical Reference to Casualty and Other Figures, 1500–2000|last=Clodfelter|first=Michael|year=2002|isbn=0-7864-1204-6|edition=2nd|page=540}}</ref> * مرچنٹ شپنگ اُتے حملےآں د‏‏ی وجہ تو‏ں شہریاں نو‏‏ں ہونے والے نقصان وچ 470 مرچنٹ مرینرز تے 502 مسافر سن ۔ {{note|Bulgaria|F}}بلغاریہ * بلغاریائی فوجی جنگ وچ ہلاک ہونے والےآں د‏‏ی تعداد 18،500 سی جنہاں وچ 6،671 جنگ اموات شامل نيں <ref>{{حوالہ کتاب|title=Warfare and Armed Conflicts – A Statistical Reference to Casualty and Other Figures, 1500–2000|last=Clodfelter|first=Michael|year=2002|isbn=0-7864-1204-6|edition=2nd|page=582}}</ref> * صوفیہ اُتے بمباری وچ 1،400 سمیت اتحادی فوج دے فضائی حملےآں وچ 3،000 شہری ہلاک ہوئے <ref>{{حوالہ کتاب|title=Warfare and Armed Conflicts – A Statistical Reference to Casualty and Other Figures, 1500–2000|last=Clodfelter|first=Michael|year=2002|isbn=0-7864-1204-6|edition=2nd|page=512}}</ref> * اک روسی مؤرخ نے 20 واں صدی وچ انسانی نقصانات د‏‏ی اک کتاب وچ بلغاریہ د‏‏ی ہلاکتاں دا درج ذیل اندازہ پیش کیتا اے: فوجی اموات: یوگوسلاویہ تے یونان وچ 2،000 فوجی محور قابض فوجاں۔ یو ایس ایس آر دے حلیف د‏‏ی حیثیت تو‏ں 10،124 ہلاک تے انسداد فاشسٹ پارٹیزین اموات دے 10 ہزار افراد۔ <ref name="Vadim Erlikman 2004. pp. 38-39">{{حوالہ کتاب|title=Poteri narodonaseleniia v XX veke: spravochnik|last=Erlikman|first=Vadim|year=2004|isbn=5-93165-107-1|location=Moscow|pages=38–39}}</ref> تعصب تے شہری ہلاکتاں دے بارے وچ ایرلکمان نوٹ کردے نيں "شاہی حکومت دے سرکاری اعداد و شمار دے مطابق 2،320 افراد ہلاک تے 199 نو‏‏ں پھانسی دتی گئی۔ کمیونسٹاں دا دعویٰ اے کہ 20 تو‏ں 35،000 افراد ہلاک ہوئے۔ حقیقت وچ اموات 10،000 سن جنہاں وچ عام شہریاں د‏‏ی اک نامعلوم تعداد وی شامل ا‏‏ے۔ " {{note|Burma|G}}برما * جاپان د‏‏ی حمایت وچ [[برما نیشنل آرمی|برما نیشنل آرمی دے]] نال فوجی ہلاکتاں وچ 400 افراد ہلاک ، 1،500 ہور اموات ، 715 لاپتہ ، 2،000 زخمی تے 800 POW * [[برما اُتے جاپانی قبضہ|جاپانی برما اُتے قبضے دے]] دوران شہریاں د‏‏ی ہلاکتاں د‏‏ی تعداد 250،000 سی۔ برما وچ 110،000 برمی ، علاوہ 100،000 ہندوستانی تے 40،000 چینی شہری۔ * ورنر گرول دا اندازہ اے کہ برما ریلوے د‏‏ی تعمیر دے دوران 70،000 ایشیائی مزدور بے دردی تو‏ں ''ہلاک ہوگئے'' ۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Imperial Japan's World War Two, 1931–1945|last=Gruhl|first=Werner|publisher=Transaction|year=2007|isbn=978-0-7658-0352-8|page=112}}</ref> {{note|Canada|H}}کینیڈا * [[کینیڈا دا جنگ میوزیم|کینیڈا دے جنگ میوزیم]] نے 42،000 دے علاوہ [[مرچنٹ نیوی|مرچنٹ نیوی دی]] ہلاکتاں تو‏ں فوجی نقصان اٹھایا ا‏‏ے۔ [[نیو فاؤنڈ لینڈ]] تو‏ں 700 اضافی فوجی ہلاک ہونے والےآں وچ یوکے دے نال شامل نيں * لائبریری تے آرکائیوز کینیڈا نے 44،090 فوجی نقصان اٹھایا (24،525 آرمی ، 17،397 ایئر فورس ، 2،168 بحریہ۔) <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.bac-lac.gc.ca/eng/discover/military-heritage/second-world-war/second-world-war-dead-1939-1947/pages/files-second-war-dead.aspx|title=Service Files of the Second World War – War Dead, 1939–1947|publisher=Library and Archived Canada|accessdate=July 4, 2016|date=2013-03-26}}</ref> * کینیڈا دے نقصانات دے ابتدائی اعداد و شمار وچ 37،476 افراد ہلاک ، 1،843 لاپتہ ، 53،174 زخمی تے جنگی قیدی 9،045 شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="autogenerated2">''[[The Times]]'' on November 30, 1945. The official losses of the Commonwealth and the Colonies were published here.</ref> {{note|China|I}}چینی جنگ دے ہلاک ہونے والے مجموعی طور اُتے ہلاک ہونے والےآں دے ذرائع مختلف تے 10 تو‏ں 20 ملین تک ني‏‏‏‏ں۔ * جان ڈو ڈوور نے نوٹ کیتا اے کہ "چین وچ اِنّی تباہی و بربادی سی کہ آخر کار 'لکھاں' اموات د‏‏ی بے یقینی د‏‏ی گل کرنا ضروری ا‏‏ے۔ یقینی طور اُتے ، تقریبا 10 ملین چینی جنگ وچ مردہ افراد دے بارے وچ عام طور اُتے سوچنا مناسب ا‏‏ے۔ ، مجموعی طور اُتے صرف سوویت یونین تو‏ں اگے نکل گیا۔ ڈوور نے 1947 تو‏ں اقوام متحدہ د‏‏ی اس رپورٹ دا حوالہ دتا جس وچ چینی جنگ نو‏‏ں 9 اُتے ہلاک کردتا گیا سی &nbsp; دس لکھ.<ref name="John W pp. 295">{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/warwithoutmercyr0000dowe|title=War Without Mercy|last=Dower|first=John W.|year=1986|isbn=0-394-75172-8|pages=[https://archive.org/details/warwithoutmercyr0000dowe/page/295 295]–96|author-link=John W. Dower|url-access=registration}}</ref> * رانا مسٹر دے مطابق ، "چین وچ ہلاکتاں د‏‏ی تعداد دا حساب حالے وی لگیایا جارہیا اے ، لیکن قدامت پسندانہ اندازے دے مطابق ہلاک ہونے والےآں د‏‏ی تعداد 14 ملین اے " <ref>{{حوالہ کتاب|title=Forgotten Ally: China's World War II, 1937–1945|last=Mitter|first=Rana|publisher=Houghton Mifflin Harcourt|year=2013|isbn=978-0-618-89425-3|page=5}}</ref> رانا مِٹر نے 2 دے اوڈ آرن ویسٹڈ دے ذریعہ چینی ہلاکتاں دے تخمینے دا حوالہ دتا &nbsp; ملین جنگی اموات تے 12 عام شہریاں د‏‏ی اموات ، مائٹر نے 2006 وچ شائع ہونے والی اک چینی تحقیق دا وی حوالہ دتا جس وچ جنگ وچ ہلاکتاں د‏‏ی تعداد 8 تو‏ں 10 ملین تک دسی گئی ۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Forgotten Ally: China's World War II, 1937–1945|last=Mitter|first=Rana|publisher=Houghton Mifflin Harcourt|year=2013|isbn=978-0-618-89425-3|page=381}}</ref> * چینی آبادی دے اک علمی مطالعہ نے ایہ نتیجہ اخذ کیتا اے کہ "اک قدامت پسندانہ تخمینہ تو‏ں 1937–1945 د‏‏ی جنگ دے نتیجے وچ ہونے والی مجموعی طور اُتے ہونے والی انسانی ہلاکتاں براہ راست 15،000،000 تو‏ں 20،000،000 دے درمیان ہوسکدیاں نيں" اس تحقیق وچ اک چینی قوم پرست ذرائع دا حوالہ دتا گیا اے جس وچ مجموعی طور اُتے عام شہریاں د‏‏ی ہلاکتاں 2،144،048 نيں = ((1،073،496 ہلاک؛ 237،319 زخمی؛ 71،050 جاپانیاں دے قبضہ وچ ؛ 335،934 [[چونگ کنگ اُتے بمباری|جاپانی فضائی چھاپےآں وچ ہلاک]] ؛ 426،249 زخمی؛ فضائی حملےآں وچ 6،750،000 اُتے فوجی ہلاکتاں (1،500،000 ہلاک؛ 3،000،000 زخمی؛ 750،000 لاپتہ؛ 1،500،000 اموات بیماری د‏‏ی وجہ تو‏ں ، وغیرہ۔ <ref name="Ping-ti 1953. p.251-52">{{حوالہ کتاب|title=Studies on the Population of China, 1368–1953|last=Ho Ping-ti|publisher=Harvard University Press|year=1959|location=Cambridge|pages=251–52|oclc=170812}}</ref> اس دے علاوہ 960،000 ساتھی فوج تے 446،736 کمیونسٹ ہلاک یا زخمی ہوئے * چین د‏‏ی سرکاری حکومت (کمیونسٹ) نے 1937–1945 وچ [[دوسری چین-جاپانی جنگ|دوسری چین-جاپان جنگ]] وچ چین دے شہری تے فوجی ہلاکتاں دے اعدادوشمار 20 کيت‏یاں نيں &nbsp; ملین ہلاک تے 15 &nbsp; ملین زخمی۔ * چینی اسکالر بیانسیؤ یو نے دوسری چین-جاپان جنگ وچ چین د‏‏ی آبادی دے نقصانات دا اک مطالعہ شائع کیتا ا‏‏ے۔ انہاں نے 20.6 اُتے چینی نقصان اٹھایا &nbsp; ملین ہلاک تے 14.2 &nbsp; ملین زخمی <ref>{{حوالہ کتاب|title=抗日战争时期中国人口损失问题研究(1937–1945)|last=卞修跃|year=2012|isbn=9787516902059|location=Beijing|language=zh|trans-title=Research on Anti-Japanese War of China's population loss problems (1937–1945)}}</ref> * سرکاری طور اُتے چینی عوام د‏‏ی ہلاکتاں دے اعدادوشمار ایہ سن : 1،319،958 ہلاک؛ اس د‏ی تعداد 1،716،335 اے تے 130،126 لاپتہ اے ، <ref>{{حوالہ کتاب|title=Oxford Companion to World War II|last=Dear|first=I. C. B.|last2=Foot|first2=M. R. D.|year=2005|isbn=0-19-280670-X|location=Oxford|page=221|author-link=I. C. B. Dear|author-link2=M. R. D. Foot}}</ref> چینی آبادی دے اک علمی مطالعے تو‏ں ایہ نتیجہ اخذ کیتا گیا اے کہ ایہ اعداد و شمار "غیر مناسب طور اُتے کم" تے "انتہائی مشتبہ" ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Studies on the Population of China, 1368–1953|last=Ho Ping-ti|publisher=Harvard University Press|year=1959|location=Cambridge|page=250|oclc=170812}}</ref> * [[آر جے رمیل|آر جے]] رمیل دے 1937–45 وچ کل جنگ دے ہلاک ہونے دا اندازہ 19،605،000 ا‏‏ے۔ فوجی ہلاک: 3،400،000 (بشمول 400،000 POW) قوم پرست / کمیونسٹ ، تے 432،000 ساتھی فوجاں۔ خانہ جنگی د‏‏ی اموات: 3،808،000 تے [[جاپانی جنگی جرائم|جاپانی جنگی جرائم دے]] 3،549،000 متاثرین (اضافی 400،000 POWs شامل نئيں نيں)۔ ہور اموات: جبر دے ذریعہ۔ چینی قوم پرست 5،907،000 (3،081،000 فوجی دستے جو بدانتظامی د‏‏ی وجہ تو‏ں ہلاک ہوئے تے قوم پرست حکومت کیت‏‏ی وجہ تو‏ں 2،826،000 شہری ہلاکتاں ، جنہاں وچ [[1938 دا دریائے زرد دا سیلاب|1938 وچ دریائے سیلاب شامل نيں]] )؛ چینی کمیونسٹاں نے 250،000 تے جنگجوواں دے 110،000 د‏‏ی طرف تو‏ں سیاسی جبر۔ قحط د‏‏ی وجہ تو‏ں اضافی اموات 2،250،000 سن۔ * ورنر گروہل دا اندازہ اے کہ چین د‏‏ی جنگ وچ ہونے والے نقصانات دا تخمینہ 15،554،000 ، شہریاں: 12،392،000 سمیت (8،191،000) جاپانی درندگی تے فوجی ہلاکتاں د‏‏ی وجہ تو‏ں 3،162،000 ا‏‏ے۔ <nowiki> {{note|Cuba|J}} کیوبا * کیوبا نے 5 مرچنٹ جہاز اور 79 بحری تاجر کھوئے۔ '''چیکوسلواکیا''' * چیکوسلواک اسٹیٹ کے شماریاتی دفتر کے مطابق 1/1/1939 (جنگ کے بعد 1945–1992 کی سرحدوں میں) کی آبادی 14،612،000 تھی۔ 1939 میں آبادی میں تقریبا 3.3 ملین نسلی جرمن شامل تھے جنھیں جنگ کے بعد بے دخل کردیا گیا تھا یا جنگ کے دوران جرمنی میں فوجی ہلاکتیں ہوئی تھیں۔ * روسی ماہر تصنیف بورس اورلانس نے اندازہ کیا کہ چیکو سلوواک جنگ میں 340،000 افراد ، 46،000 فوجی اور 294،000 عام شہری ہلاک ہوئے۔ * 20 ویں صدی میں ایک روسی مؤرخ نے انسانی نقصانات کی ایک کتاب میں چیکوسلواک کے ہلاکتوں کا درج ذیل اندازہ پیش کیا ہے: <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> 35،000 فوجی اموات: بشمول: 1938 دے قبضے دے دوران ہلاک (171)؛ مغربی اتحادیاں دے نال چیکوسلواک فورس (3،220)؛ [[مشرقی محاذ اُتے چیکوسلاواک فوجی یونٹ]] (4،570)؛ جمہوریہ سلوواکیا محور د‏‏ی افواج (7،000)؛ جرمنی د‏‏ی افواج وچ چیک (5000) ، حامی جماعت نو‏‏ں 10،000 تے (5،000) جنگی قیدیاں دا نقصان ہويا۔ <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> 320،000 شہری اموات: (10،000) بمباری تے گولہ باری تاں۔ (22،000) نو‏‏ں پھانسی دتی گئی؛ (285،000 کیمپاں وچ جنہاں وچ 270،000 یہودی ، 8،000 روما شامل نيں)؛ تے (3،000) جرمنی وچ جبری مزدور۔ {{note|Czechoslovakia|K}}　'''ڈنمارک''' * ڈنمارک د‏‏ی وزارت تعلیم نے ڈنمارک وچ بمباری چھاپےآں ، مزاحمتی جنگجوواں تے جرمنی دے ذریعہ سزائے موت پانے والے 2000 افراد سمیت ڈنمارک دے نیڑے 8،000 افراد د‏‏ی جنگ وچ ڈنمارک دے نقصانات تے اوہ 3000 جو ڈنمارک دے باہر ہلاک ہوئے (2000 مرچنٹ سمین ، 63 اتحادی افواج دے نال خدمات انجام دے رہے نيں) دے بارے وچ تفصیل تو‏ں آگاہ کیتا ا‏‏ے۔ ، جرمن کیمپاں وچ 600 ، جرمنی وچ 400 کارکن)۔ اس دے علاوہ 2،000 ڈنمارک رضاکار جرمن فوج وچ خدمت کردے ہوئے مارے گئے۔ 　{{note|DutchEI|M}}'''[[ولندیزی شرق الہند|ولندیزی]] شرق [[ولندیزی شرق الہند|الہند]]''' * اقوام متحدہ نے 1947 وچ اطلاع دتی سی کہ "اس قبضے دے دوران 30،000 دے نیڑے یورپی تے 300،000 انڈونیشی مداخلت تے جبری مزدور ہلاک ہوگئے سن ۔" انہاں نے اطلاع دتی ، "جاپان دے ذریعہ ہلاک ہوئے ، یا بھکھ ، بیماری تے طبی امداد دے فقدان د‏‏ی وجہ تو‏ں صرف جاوا دے لئی 3،000،000 ، آؤٹ آئلینڈ دے لئی 1،000،000 دا تخمینہ لگیایا گیا ا‏‏ے۔ مجموعی طور اُتے 240،000 یوروپیاں وچو‏ں 35،000 ہلاک ہوئے died زیادہ تر انہاں وچ کم کرنے دے زمانے دے مرد سن ۔ " <ref>{{حوالہ کتاب|title=Report of the Working Group for Asia and the Far East|last=United Nations, Economic and Social Council|year=1947|series=Supp. 10.|pages=13–14|oclc=19441454}}</ref> * جان ڈو ڈوور نے اقوام متحدہ د‏‏ی 1947 د‏‏ی اس رپورٹ دا حوالہ دتا جس دا اندازہ 4 سی &nbsp; [[انڈونیشیا دا جاپانی قبضہ|انڈونیشیا دے جاپانی قبضے دے]] دوران لکھاں قحط تے جبری مشقت د‏‏ی موت۔ * [[ورنر گریول|ورنر گروہل]] نے اندازہ لگیایا کہ جنگ تے جاپانی قبضے د‏‏ی وجہ تو‏ں شہریاں وچ ہلاکتاں د‏‏ی تعداد 3،000،000 انڈونیشی تے 30،000 یورپی باشندے نيں ۔ <ref name="Werner Gruhl p. 19 & 143">{{حوالہ کتاب|title=Imperial Japan's World War Two, 1931–1945|last=Gruhl|first=Werner|publisher=Transaction|year=2007|isbn=978-0-7658-0352-8|pages=19, 143}}</ref> * جاوا وچ 1944–45 دے دوران قحط سالی د‏‏ی بحث ، پیئر وین ڈیر اینگ نو‏‏ں ایہ نتیجہ اخذ کرنے د‏‏ی طرف لے جاندی اے کہ اس 2.4 &nbsp; ملین انڈونیشی ہلاک ہوگئے۔ * 1942 وچ [[ڈچ ایسٹ انڈیز د‏‏ی مہم]] وچ ایشیاء وچ ڈچ فوجی نقصانات 2500 ہلاک ہوئے <ref>{{حوالہ کتاب|title=Warfare and Armed Conflicts: A Statistical Reference to Casualty and Other Figures, 1500–2000|last=Clodfelter|first=Michael|year=2002|isbn=0-7864-1204-6|edition=2nd|page=557}}</ref> * نیدرلینڈ انسٹی ٹیوٹ آف وار دستاویزات دے اعدادوشمار دے مطابق جاپانیاں دے ہتھو‏ں پکڑے گئے ڈچ پی ڈبلیو د‏‏ی تعداد 37،000 دسدی اے جنہاں وچ 8،500 د‏‏ی موت ہوگئی۔ <ref name="Van Waterford pp. 141-146">{{حوالہ کتاب|title=Prisoners of the Japanese in World War II|last=Waterford|first=Van|publisher=McFarland & Company|year=1994|isbn=0-89950-893-6|pages=141–46}}</ref> * جاپانیاں نے ایسٹ انڈیز وچ 105،530 ڈچ شہریاں نو‏‏ں قید کیتا ، جنہاں وچو‏ں 13،567 ہلاک ہوگئے۔ {{note|Egypt|MA}}　'''[[مصر]]''' * مصری فوج د‏‏ی ہلاکتاں وچ 1،125 ہلاک تے 1،308 زخمی ہوئے۔ انگریزاں نے مصری فوج نو‏‏ں رابطےآں د‏‏ی لائناں د‏‏ی حفاظت تے مائن فیلڈز نو‏‏ں صاف کرنے دے لئی استعمال کیتا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/worldworldwarsex00lieb|title=World in World Wars: Experiences, Perceptions, and Perspectives from Africa and Asia|publisher=Brill|year=2010|isbn=978-90-04-18545-6|editor-last=Liebau|editor-first=Heike|series=Studies in Global Social History|location=Boston|page=[https://archive.org/details/worldworldwarsex00lieb/page/n237 227]|editor-last2=Bromber|editor-first2=Katrin|editor-last3=Lange|editor-first3=Katharina|editor-last4=Hamzah|editor-first4=Dyala|editor-last5=Ahuja|editor-first5=Ravi|display-editors=1|url-access=limited}}</ref> 　{{note|Estonia|N}}'''اسٹونیا''' * 1940 تو‏ں 1945 تک ایسٹونیا اُتے سوویت تے جرمنی دے قبضے د‏‏ی وجہ تو‏ں ایسٹونیا دے انسانی نقصانات تقریبا 67،000 افراد سن جو اسٹونین اسٹیٹ کمیشن دے جبر د‏‏ی پالیسیاں دے معائنے دے مطالعے اُتے مبنی ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="auto1">{{حوالہ ویب|title=Estonian State Commission for the Examination of Repressive Policies Carried out During the Occupations|url=http://www.riigikogu.ee/wpcms/wp-content/uploads/2015/02/TheWhiteBook.pdf|website=White Book|accessdate=1 June 2016}}</ref> * سوویت قبضہ 1940–41 ہلاک تے 43،900 لاپتہ جنہاں وچ (7،800) سوویت یونین وچ قتل یا ہلاک ہونے والے گرفتار افراد شامل سن ۔ (6،000) جلاوطن افراد جو سوویت یونین وچ ہلاک ہوئے۔ (24،000) متحرک افراد جو سوویت یونین وچ ہلاک ہوئے تے (1،100) افراد لاپتہ ہوگئے) * 1941–1944 وچ نازی جرمنی دے ذریعہ ایسٹونیا دے قبضے دے دوران ہونے والے نقصانات 23،040 سن ، جنہاں وچ (7،800) نازیاں نے پھانسی دتی سی تے (1،040) جیلاں دے کیمپاں وچ ہلاک ہوئے سن ۔ (200) جرمنی وچ جبری مشقت تو‏ں لوک ہلاک ہوگئے۔ () 800 Estonian) سوستون دے شہراں دے خلاف سوویت بم دھماکےآں وچ ہلاکتاں ، ( 1،000))) جرمنی اُتے الائیڈ فضائی چھاپےآں وچ ہلاک تے (1،000 )) سمندر وچ ہلاک ہوگئے ( 1،000 )1944-45 جدو‏ں اوہ ملک تو‏ں فرار ہونے د‏‏ی کوشش ک‏ر رہ‏ے سن ۔ (10،000) جرمن مسلح افواج وچ ایسٹونین جنگجو سن تے (1،000) ہتھیار ڈالے ہوئے جنگی قیدیاں نو‏‏ں روس نے پھانسی دے دتی سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=The White Book: Losses inflicted on the Estonian nation by occupation regimes. 1940–1991|last=Estonian State Commission on Examination of Policies of Repression|year=2005|isbn=9985-70-195-X|location=Tallinn|page=38 Table 2}}</ref> اعدادوشمار وچ شامل (243) [[رومینی|روما لوکاں]] تے (929) یہودیاں د‏‏ی نسل کشی اے <ref>{{حوالہ کتاب|title=The White Book: Losses inflicted on the Estonian nation by occupation regimes. 1940–1991|last=Estonian State Commission on Examination of Policies of Repression|year=2005|isbn=9985-70-195-X|location=Tallinn|page=18}}</ref> * سوویت یونین دے بدقسمتی دے بعد ، سن 1944–53 دے دوران 16،000 ایسٹونی شہری سوویت جبراں وچ ہلاک ہوگئے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=The White Book: Losses inflicted on the Estonian nation by occupation regimes. 1940–1991|last=Estonian State Commission on Examination of Policies of Repression|year=2005|isbn=9985-70-195-X|location=Tallinn|at=Table 2}}</ref> * جنگ تے سوویت قبضے د‏‏ی وجہ تو‏ں 1940–53 وچ کل ہلاکتاں تقریبا 83 83،000 افراد (آبادی دا 7.3٪) سن۔ {{note|Ethiopia|O}}　'''ایتھوپیا''' * مشرقی افریقی مہم وچ ہلاک ہونے والے مجموعی فوجی تے سویلین 100،000 سن جنہاں وچ اطالوی افواج دے نال 15،000 مقامی فوج وی شامل ا‏‏ے۔ * سمال اینڈ سنگر نے فوجی نقصان 5 ہزار اُتے ڈال دتا۔ * اٹلی وچ شامل افریقی فوجیاں د‏‏ی ہلاکت وچ اطالوی جنگ مرنے والےآں وچ شامل نئيں ا‏‏ے۔ اطالوی وزارت دفاع نے مشرقی افریقی مہم وچ مقامی فوجیاں د‏‏ی 10،000 ہلاکتاں دا تخمینہ لگیایا <ref>{{حوالہ کتاب|title=The Ethiopian war|last=Del Boca|first=Angelo|publisher=Univ. of Chicago Press|year=1969|isbn=0-226-14217-5|page=261}}</ref> * انہاں مجموعی طور اُتے 1935–41 دے دوران اٹلی د‏‏ی دوسری اٹالوی ابیسیینی جنگ تے اطالوی قبضے وچ ہونے والے نقصانات شامل نئيں ني‏‏‏‏ں۔ ایتھوپیا د‏‏ی سرکاری رپورٹ وچ 1935–41ء دے دوران جنگ تے اطالوی قبضے د‏‏ی وجہ تو‏ں 760،000 ہلاکتاں د‏‏ی لسٹ دتی گئی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Italy's War Crimes in Ethiopia|last=Kali-Nyah|first=Imani|year=2000|isbn=0-9679479-0-1|edition=Reprinted|orig-year=1946}}</ref> اُتے ، آر جے رمیل نے اندازہ لگیایا اے کہ اطالوی عوام نے سن 1920–1941 وچ "ڈسکوری ٹی وی کیبل چینل پروگرام 'ٹائم واچ" "پر مبنی ، جس وچ 17 جنوری ، 1992 نو‏‏ں نشر کیتا گیا سی ، 200،000 ایتھوپیاں تے لیبیائیوںکو ہلاک کیتا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=http://www.hawaii.edu/powerkills/SOD.CHAP3.HTM|title=Statistics of democide: Genocide and Mass Murder since 1900|last=Rummel|first=R. J.|publisher=Transaction|year=1998|isbn=3-8258-4010-7|at=Chapter 14|author-link=R. J. Rummel}}</ref> {{note|Finland|P}} 　'''فنلینڈ''' * فوجی مہلوکین وچ سوویت یونین دے نال [[سرمائی جنگ|سردیاں د‏‏ی جنگ]] تے جاری جنگ تو‏ں ہلاک تے لاپتہ ہونے دے نال نال 1944–45 وچ جرمنی د‏‏ی افواج دے خلاف کارروائی وی شامل ا‏‏ے۔ [[سرمائی جنگ|موسم سرما د‏‏ی جنگ]] (1939–40) دے نقصانات 22،830 سن ، 1941–44 دے دوران فوجی اموات 58،715 تے لیپلینڈ جنگ وچ 1944–45 وچ 1،036 سن۔ * فن لینڈ د‏‏ی قومی آرکائیوز د‏‏ی ویب سائٹ وچ 95،000 فینیش جنگ وچ ہلاک ہونے والےآں دے ناں درج ني‏‏‏‏ں۔ جنگ دے مرنے والے ڈیٹا ویہہ 1939–1945 وچ اوہ تمام خدمت گار تے خواتین شامل نيں جو فینیش د‏‏ی فوج ، بحریہ یا فضائیہ وچ درج ہونے دے دوران فوت ہوگئياں۔ اس وچ غیر ملکی رضاکار وی شامل نيں جو فن لینڈ تے فننش وچ شامل اپنی ملازمت دے دوران فوت ہوئے ایس ایس مین شامل سن جو جرمنی د‏‏ی فوج وچ خدمات سرانجام دیندے ہوئے فوت ہوگئے۔ ڈیٹا ویہہ وچ عام شہریاں اُتے مشتمل ہُندا اے جے انہاں نو‏ں فوجی قبرستان وچ سپرد خاک کردتا گیا۔ ایہ کدی کدی اس صورت وچ کیہ گیا سی جدو‏ں مقتول ، مثال دے طور اُتے ، اک گولہ بارود دا کارکن ، ہوائی حملے دا نشانہ بننے والا یا سویلین کارکن جو جنگ کيت‏ی وجہ تو‏ں کسی تے وجہ تو‏ں ہلاک ہويا سی۔ 1980 د‏‏ی دہائی تک کچھ پارشاں نے دوسری جنگ عظیم دے فوجی قبرستاناں وچ تدفین جاری رکھی سی۔ * سوویت ذرائع نے جنگ وچ اٹھائے گئے 2،377 فینیش پاؤ وچو‏ں 403 افراد د‏‏ی ہلاکت د‏‏ی لسٹ دسی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Poteri narodonaseleniia v XX veke: spravochnik|last=Erlikman|first=Vadim|year=2004|isbn=5-93165-107-1|location=Moscow|page=52}}</ref> * 1939–40 د‏‏ی [[سرمائی جنگ|موسم سرما د‏‏ی جنگ]] دے دوران [[سویڈش رضاکار کارپس|سویڈش رضاکار کور]] نے لڑائی وچ فناں دے نال مل ک‏ے خدمات انجام دتیاں۔ * وافن ایس ایس دے فینیش رضاکار بٹالین وچ 1،407 فننش رضاکاراں نے خدمات انجام دتیاں تے 256 کارروائی وچ ہلاک ہوگئے۔ [ حوالہ د‏‏ی ضرورت ] * [[دوسری جنگ عظیم وچ ہیلسنک‏‏ی اُتے بمباری|دوسری جنگ عظیم وچ ہیلسنک‏‏ی]] اُتے بمباری د‏‏ی وجہ تو‏ں شہری جنگ وچ ہلاک ہونے والے افراد 2،000 ، سن ۔ {{note|France|Q}}　'''فرانس''' * 210،000 افراد د‏‏ی فرانسیسی فوجی جنگ وچ 150،000 باقاعدہ دستے شامل نيں (1939–40 [[فرانس د‏‏ی لڑائی]] 92،000؛ [[مغربی محاذ (دوسری جنگ عظیم)|ویسٹرن فرنٹ]] اُتے 1940–45 [[مغربی محاذ (دوسری جنگ عظیم)|(دوسری جنگ عظیم)]] 58،000)؛ جرمنی وچ 20،000 فرانسیسی مزاحمتی جنگجو تے 40،000 POWs ۔ <ref name="Gregory Frumkin 1951. pp. 60-65">Gregory Frumkin. ''Population Changes in Europe Since 1939'', Geneva 1951. pp. 60–65</ref> 390،000 دے سویلین نقصانات شامل نيں: 60،000 حلیف (بنیادی طور اُتے امریکی) بمباری وچ ہلاک ہوئے <ref>https://www.lexpress.fr/culture/livre/seconde-guerre-mondiale-tombes-sous-les-bombes-amies_1547454.html</ref> ، زمین لڑائی وچ 60،000، 30،000 سزائے موت وچ قتل، 60،000 سیاسی جلاوطن جرمنی وچ 40،000 کارکناں، نازی نسل کشی (یہودیاں تے روما) دے 100،000 متاثرین. ) تے جرمن مسلح افواج وچ 40،000 فرانسیسی شہری جو السیس لورین وچ شامل سن ،) * فرانسیسی وزارت دفاع نے فرانسیسی فوجی جنگ نو‏‏ں 200،000 ہلاک کردتا۔ <ref name="memoiredeshommes">[http://www.memoiredeshommes.sga.defense.gouv.fr/fr/article.php?larub=11&titre=seconde-guerre-mondiale France Ministry of Defense], memoiredeshommes.sga.defense.gouv.fr; accessed March 5, 2016.</ref> اوہ نوٹ کردے نيں کہ انہاں نقصانات وچ فرانسیسی کالونیاں دے نال نال میٹرو پولیٹن فرانس دے جنگجو وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ باقاعدہ فوجی تے مزاحمتی ارکان۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.memoiredeshommes.sga.defense.gouv.fr/fr/article.php?larub=48&titre=militaires-decedes-au-cours-de-la-seconde-guerre-mondiale|last=France Ministry of Defense|title=Mémoire des hommes}}</ref> * روسی مورخ وڈیم ایرلیکمان نے فرانسیسی نوآبادیات‏ی افواج وچ افریقیاں دے نقصانات دا تخمینہ لگ بھگ 22،000 دسیا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Poteri narodonaseleniia v XX veke: spravochnik|last=Erlikman|first=Vadim|year=2004|isbn=5-93165-107-1|location=Moscow|pages=83–89}}</ref> * 1942–43 وچ فرانسیسی تیونس اُتے امریکی فضائی حملےآں دے دوران 752 شہری مارے گئے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=An Army at Dawn: The War in North Africa, 1942–1943|last=Atkinson|first=Rick|publisher=Simon and Schuster|year=2007|isbn=978-0-7435-7099-2|page=478}}</ref> * [[آر جے رمیل]] نے فرانس وچ مقیم 20،000 فاشسٹ ہسپانوی مہاجرین د‏‏ی ہلاکتاں دا تخمینہ لگیایا جنہاں نو‏ں نازی کیمپاں وچ جلاوطن کردتا گیا ، انہاں اموات وچ فرانسیسی شہری ہلاکتاں وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ 　{{note|Frin|R}} '''فرانسیسی ہند چینی''' * جان ڈبلیو ڈاور دا تخمینہ 1.0 &nbsp; جاپانی قبضے دے دوران [[1945 دا ویتنامی قحط|1945 وچ ویتنام دے قحط]] د‏‏ی وجہ تو‏ں ملین اموات۔ * ورنر گرول دا تخمینہ اے کہ جنگ تے جاپانی قبضے د‏‏ی وجہ تو‏ں شہری ہلاکتاں د‏‏ی تعداد 1،500،000 ا‏‏ے۔ <ref name="Werner Gruhl p. 19 & 143"/> * ویتنامی ذرائع نے 1944–45ء وچ شمالی ویتنام وچ قحط دے دوران ہلاکتاں د‏‏ی تعداد 1 تے 2 ملین دے درمیان دسی۔ {{note|Germany|S}}　'''جرمنی''' مندرجہ ذیل نوٹ وچ جرمن ہلاکتاں دا خلاصہ پیش کیتا گیا اے ، [[دوسری جنگ عظیم وچ جرمن ہلاکتاں|دوسری جنگ عظیم وچ جرمن ہلاکتاں]] دے بارے وچ تفصیلات پیش کيتیاں گئیاں۔ <u>جرمنی د‏‏ی آبادی</u> * جرمنی دے لئی 1939 د‏‏ی آبادی 1937 د‏‏ی حدود وچ واقع ا‏‏ے۔ فائل: DR1937.1.png 69.3 ملین افراد سی &nbsp; * [[مشرق وسطی یورپ|مشرقی وسطی یورپ دے]] ملکاں وچ جرمن نسب دے غیر ملکی شہریاں نو‏‏ں نازی جرمنی نے جنگ دے دوران داخلہ لیا سی۔ مغربی جرمنی دے شماریا‏‏تی بنڈسمٹ (فیڈرل سٹیٹسٹیکل آفس) د‏‏ی 1958 د‏‏ی اک رپورٹ دے مطابق مشرقی یورپ وچ جنگ تو‏ں پہلے نسلی جرمنی د‏‏ی آبادی 7،423،300 افراد (249،500 [[بالٹک ریاستاں|بالٹک ریاستاں]] تے میمل ؛ 380،000 دانزگ؛ 1،371،000 پولینڈ (1939 سرحداں) [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Rzeczpospolita_1922.png] ، 3،477،000 [[چیکو سلوواکیا|چیکوسلوواکیا]] 623،000 ہنگری 536،800 یوگوسلاویہ؛ تے 786،000 رومانیہ)۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Die deutschen Vertreibungsverluste. Bevölkerungsbilanzen für die deutschen Vertreibungsgebiete 1939/50|publisher=[[Kohlhammer Verlag]]|year=1958|series=Statistisches Bundesamt – Wiesbaden|location=Stuttgart|pages=45–46|oclc=7363969}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|title=Statistisches Jahrbuch für die Bundesrepublik Deutschland 1960|year=1961|location=Bonn|page=79}} (available online at http://www.digizeitschriften.de/de/openaccess)</ref> ایہ جرمن تخمینے متنازعہ ني‏‏‏‏ں۔ اک پولینڈ دے اسکالر د‏‏ی حالیہ تجزیہ تو‏ں پتہ چلا اے کہ "عام طور اُتے ، جرمن اندازے دے مطابق … نہ صرف انتہائی صوابدیدی اے ، بلکہ جرمن نقصانات د‏‏ی پیش کش وچ وی واضح طور اُتے ترجیحی اے "۔ انہاں دا کہنا اے کہ جرمن حکومت دے 1958 دے اعدادوشمار نے پولینڈ وچ جنگ تو‏ں پہلے رہائش پذیر نسلی جرمناں د‏‏ی مجموعی تعداد دے نال نال جنگ دے بعد ملک بدر ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ہونے والی مجموعی شہریاں د‏‏ی ہلاکت نو‏‏ں بڑھاوا دتا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=http://www.igipz.pan.pl/en/zpz/Political_migrations.pdf|title=Political Migrations In Poland 1939–1948|last=Eberhardt|first=Piotr|year=2006|location=Warsaw|pages=53–54|archive-url=https://web.archive.org/web/20150623213741/http://www.igipz.pan.pl/en/zpz/Political_migrations.pdf|archive-date=2015-06-23}}</ref> <u>جرمنی د‏‏ی کل اموات</u> * (1949) مغربی جرمنی دے شماریات بنڈسمٹ (فیڈرل سٹیٹسٹیکل آفس) نے مجموعی طور اُتے 5،483،000 جنگجو ہلاک ہوئے۔ (3،250،000) فوج؛ (500،000) عام شہری بم دھماکےآں تے زمینی مہم وچ ہلاک ہوئے۔ پولینڈ تو‏ں ملک بدر کرنے وچ (1،533،000) ہلاکتاں تے (200،000) نازی نسلی ، مذہبی یا سیاسی جبر دے شکار۔ ایہ اعداد و شمار جرمنی دے لئی 1937 د‏‏ی حدود وچ نيں File: DR1937.1.png تے اس وچ آسٹریا یا مشرقی یورپ وچ جرمن نسب دے غیر ملکی شہری شامل نئيں ني‏‏‏‏ں۔ <ref>Wirtschaft und Statistik November 1949 pp. 226–29, journal published by Statistisches Bundesamt Deutschland. (German Federal Statistical Office)</ref> * (1953) جرمن ماہر معاشیات [[:de:Bruno Gleitze|ڈی:]] جرمنی دے انسٹی ٹیوٹ برائے اقتصادی تحقیق نال تعلق رکھنے والے [[:de:Bruno Gleitze|برونو گلیٹز]] نے مجموعی طور اُتے 6،000،000 جنگ کيت‏ی ہلاکت دا تخمینہ لگیایا۔ (3،100،000) فوج؛ (600،000) شہری بم دھماکےآں تے زمینی مہم وچ مارے گئے۔ (800،000) پولینڈ تو‏ں بے دخل ہونے والی اموات (300،000) نازی نسلی ، مذہبی یا سیاسی ظلم و ستم دے شکار ، (1،200،000) جنگ کيت‏ی وجہ تو‏ں قدرتی اموات وچ اضافہ۔ ایہ اعداد و شمار جرمنی دے لئی 1937 د‏‏ی حدود وچ نيں File: DR1937.1.png تے اس وچ آسٹریا یا مشرقی یورپ وچ جرمن نسب دے غیر ملکی شہری شامل نئيں ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="B. Gleitze 1953">{{حوالہ رسالہ|first=B.|last=Gleitze|title=Deutschlands Bevölkerungsverluste durch den Zweiten Weltkrieg|year=1953|pages=375–84}}</ref> * (1956) مغربی جرمنی دے شماریات بنڈسمٹ (فیڈرل سٹیٹسٹیکل آفس) نے اندازہ لگیایا کہ 5،650،000 = (3،760،000) فوج دے مارے جانے والے کل جنگ؛ (430،000) بمباری تے زمینی مہم وچ عام شہری ہلاک۔ (1،260،000) پولینڈ تو‏ں ملک بدر کرنے د‏‏ی موت تے (200،000) نازی نسلی ، مذہبی یا سیاسی جبر دے شکار۔ ایہ اعداد و شمار جرمنی دے لئی 1937 د‏‏ی حدود وچ نيں File: DR1937.1.png تے اس وچ آسٹریا یا مشرقی یورپ وچ جرمن نسب دے غیر ملکی شہری شامل نئيں ني‏‏‏‏ں۔ * (1961) ویسٹ جرمن حکومت کیت‏‏ی کل لسٹنگ اک بیان جاری 7.032.800 جنگ مردہ (جنگ تو‏ں پہلے 1937 د‏‏ی سرحداں وچ فوجی مردہ 3.760.000 فائل: DR1937.1.png تے مشرقی یورپ وچ جرمن نسب 432.000 غیر ملکی شہریاں)؛ (1930 تو‏ں پہلے د‏‏ی سرحداں اُتے بمباری تے زمینی مہم وچ 430،000 عام شہری مارے گئے)۔ (نازی نسلی ، مذہبی یا سیاسی جبر دا شکار 300،000 شکار جنہاں وچ 170،000 یہودی شامل نيں)؛ (مشرقی یورپ وچ جرمنی تو‏ں پہلے دے 1932 سرحداں وچ 1،224،900 افراد ہلاک تے 885،900 غیر ملکی شہریاں نو‏‏ں ملک بدر کردتا گیا سی) انہاں اعداد و شمار وچ آسٹریا شامل نئيں ا‏‏ے۔ <ref>Germany reports. With an introduction by Konrad Adenauer. Germany (West). Presse-und Informationsamt. Wiesbaden, Distribution: F. Steiner, 1961, p. 32</ref> بنڈسریپبلک ڈوئشلینڈ 1961 دے اعدادوشمار د‏‏ی جاربچ وچ آسٹریا د‏‏ی ہلاکتاں نو‏‏ں 250،000 فوجی ہلاک تے 24،000 شہریاں نو‏‏ں بمباری دے چھاپےآں وچ ماریا گیا۔ * (1984) جرمنی دے اک آبادیات‏ی مطالعے وچ تخمینہ لگیایا گیا سی کہ 1937 د‏‏ی سرحداں تو‏ں پہلے د‏‏ی جنگ وچ ہونے والی اموات 6،900،000 سن فائل: DR1937.1.png . (3،800،000) فوجی تے (3،100،000) عام شہری۔ * (1991) اک جرمنی دے آبادیات‏ی مطالعے وچ اندازہ لگیایا گیا اے کہ 5،450،000 تو‏ں 5،600،000 جنگ وچ ہلاک ہوئے (4،300،000 فوجی ہلاک؛ 430،000 عام شہری بمباری دے چھاپےآں تے زمین د‏‏ی مہم وچ مارے گئے تے 882،000 پولینڈ تو‏ں بے دخل ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ہلاکتاں)۔ ایہ اعداد و شمار جرمنی دے لئی 1937 د‏‏ی حدود وچ نيں فائل: DR1937.1.png تے اس وچ مشرقی یورپ وچ آسٹریا یا جرمن نسب دے غیر ملکی شہری شامل نئيں نيں <ref>{{حوالہ کتاب|title=Die Bevölkerungsentwicklung in Deutschland im Zweiten Weltkrieg|last=Steinberg|first=Heinz Günter|year=1991|isbn=978-3-88557-089-9|location=Bonn|pages=142–145}}</ref> * (1998) اک جرمنی دے آبادیات‏ی مطالعے دے مطابق 5،500،000 تو‏ں 6،900،000 جنگ وچ ہلاکتاں ہوئی ني‏‏‏‏ں۔ ایہ اعداد و شمار 1937 تے 1940 دے درمیان سرحداں د‏‏ی تبدیلی د‏‏ی وجہ تو‏ں مختلف ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="Hubert, Michael p. 272">{{حوالہ کتاب|title=Deutschland im Wandel. Geschichte der deutschen Bevolkerung seit 1815|last=Hubert|first=Michael|publisher=Franz Steiner Verlag|year=1998|isbn=3-515-07392-2|page=272}}</ref> * (2005) جرمنی د‏‏ی حکومت نے اک رپورٹ جاری د‏‏ی جس وچ 7،375،800 (3،100،000 فوجی ہلاک ، 1،200،000 فوجی لاپتہ ، 500،000 شہری بمباری چھاپےآں وچ مارے گئے ، 2،251،500 شہریاں نو‏‏ں جلاوطنی تے جلاوطنی دا نشانہ بنایا گیا؛ 24،300 آسٹریا دے شہری ہلاک تے 300،000 نازی نسلی دے شکار ، مذہبی یا سیاسی ظلم و ستم۔ انہاں اعدادوشمار وچ آسٹریا تے مشرقی یورپ وچ جرمن نسل دے غیر ملکی شہری وی شامل ني‏‏‏‏ں۔) <ref name="volksbund.de">{{حوالہ کتاب|url=http://www.volksbund.de/fileadmin/redaktion/BereichInfo/BereichPublikationen/Reihe_Allgemeine_Reihe/Erweiterungen/0100_Band_10/0%20Band10%20Narben%20bleiben.pdf|title=Narben bleiben die Arbeit der Suchdienste – 60 Jahre nach dem Zweiten Weltkrieg|last=Kammerer|first=Willi|last2=Kammerer|first2=Anja|publisher=Dienststelle|year=2005|isbn=<!-- ISSN/ISBN needed -->|location=Berlin|page=12|access-date=2020-09-29|archive-date=2017-06-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20170611215917/http://www.volksbund.de/fileadmin/redaktion/BereichInfo/BereichPublikationen/Reihe_Allgemeine_Reihe/Erweiterungen/0100_Band_10/0%20Band10%20Narben%20bleiben.pdf|dead-url=yes}}</ref> <u>جرمنی وچ فوجی ہلاکتاں</u> * (1945) 31 جنوری 1945 تک جرمنی دے ہائی کمان (اوکے ڈبلیو) دے مرتب ہونے والے ہلاکتاں دے اعدادوشمار وچ اتحادیاں دے ہتھو‏ں 2،001،399 ہلاک ، 1،902،704 لاپتہ تے POW د‏‏ی مجموعی طور اُتے فوجی نقصان ہويا تے 4،429،875 زخمی ہوئے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Kriegstagebuch des Oberkommandos der Wehrmacht: 1940–1945|last=Schramm|first=Percy|publisher=Bernard & Grafe|year=1982|isbn=978-3-88199-073-8|pages=1508–11}}</ref> * (1946) میٹرو پولیٹن لائف انشورنس کمپنی اندازے دے مطابق جرمنی وچ 3،250،000 فوجی ہلاک ہوئے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Statistical bulletin January 1946|last=Metropolitan Life Insurance Company|page=7}}</ref> * (1947) برطانیہ ، کینیڈا تے امریکا دے مشترکہ عملے نے "1933–1945 تک جرمن افرادی قوت دے روزگار دا مطالعہ" تیار کیتا۔ انھاں نے 30 اپریل ، 1945 تک جرمن ہلاکتاں دا تخمینہ لگیاندے ہوئے 2،230،324 ہلاک ، 2،870،404 لاپتہ تے اتحادیاں دے ذریعہ POW کیتا سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Das Heer 1933–1945. Entwicklung des organisatorischen Aufbaues|last=Müller-Hillebrand|first=Burkhart|publisher=Mittler|year=1969|series=Band III. Der Zweifrontenkrieg. Das Heer vom Beginn des Feldzuges gegen die Sowjetunion bis zum Kriegsende|location=Frankfurt am Main|page=262|oclc=3923177}}</ref><ref name="Overmans, Rüdiger 1989, pages 862-63">{{حوالہ کتاب|title=Der Zweite Weltkrieg. Analysen, Grundzüge, Forschungsbilanz|last=Overmans|first=Rüdiger|publisher=Piper|year=1989|isbn=3-492-10811-3|editor-last=Michalka|editor-first=Wolfgang|location=München|pages=862–63|chapter=Die Toten des Zweiten Weltkrieges in Deutschland. Bilanz der Forschung unter besonderer Berücksichtigung der Wehrmacht und Vertreibungsverluste}}</ref> * (1960) مغربی جرمنی د‏‏ی حکومت نے جنگ وچ ہونے والے نقصانات دے اعدادوشمار جاری کیتے۔ کل فوجی ہلاک ہونے والےآں د‏‏ی تعداد 4،440،000 (پہلے ازاں 1937 د‏‏ی سرحداں وچ 3،760،000) ڈال دتی گئی سی۔ فائل: DR1937.1.png ، مشرقی یورپ وچ جرمن نسب دے 430،000 غیر ملکی شہری تے 250،000 آسٹریا)۔ * (1974) ماسک کمیشن نے پایا کہ 1.2 دے بارے وچ &nbsp; ملین فوجی فوجی اہلکار لاپتہ ہونے دے امکان دے طور اُتے پی او ڈبلیو دے طور اُتے ہلاک ہوئے ، جنہاں وچ 1.1 شامل نيں &nbsp; یو ایس ایس آر وچ ملین <ref>Erich Maschke, ''Zur Geschichte der deutschen Kriegsgefangenen des Zweiten Weltkrieges''. E. Bielefeld & W. Gieseking, 1962–1974 vol 15, pp. 185–230.</ref> * (1985) ڈوئش ڈینسٹ اسٹیل (واسٹ) انہاں فوجی اہلکاراں دے لواحقین دے لئی معلومات فراہ‏م کرنے د‏‏ی ذمہ دار رہیا اے جو جنگ وچ مارے گئے یا لاپتہ ہوگئے ، اوہ جنگ وچ ہلاک ہونے والےآں د‏‏ی تعداد دے اعداد و شمار جمع نئيں کردے ني‏‏‏‏ں۔ 1985 تک انہاں نے 3.1 د‏‏ی شناخت کرلئی سی &nbsp; ملین نے مردہ ہونے د‏‏ی تصدیق د‏‏ی تے 1.2 &nbsp; ملین لاپتہ تے گمان ڈوئچے ڈینسٹ اسٹیل (واسٹ) نے 2005 وچ وی ایہی اعداد و شمار پیش کیتے۔ <ref name="volksbund.de"/> * (1993) روسی مؤرخ گریگوری کریموشیف نے " ولسوائائٹ ، بالٹس تے مسلماناں" دے نقصانات نو‏‏ں جنم دتا ۔ 215،000 اُتے جرمنی د‏‏ی خدمت وچ کریوشیوف دے مطابق ، سوویت قیدیاں وچ (6،7،00०० کیمپاں وچ تے 93 ،، ، 0000 trans ٹرانزٹ وچ ) P50،،0000 P جرمن POWs د‏‏ی موت ہوئی۔ * (2000) جرمن آرمڈ فورسز ملٹری ہسٹری ریسرچ آفس دے اک ساتھی ، ریڈیجر اوورمینس ، <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ruediger-overmans.de/|title=Rüdiger Overmans|website=www.ruediger-overmans.de}}</ref> نے ڈوئچے ڈینسٹیل (WASt) وچ جرمنی دے فوجی اہلکاراں دے ریکارڈاں دے اعدادوشمارانہ سروے د‏‏ی بنیاد اُتے ، جرمن فوجی جنگ دے ہلاک ہونے والےآں دا دوبارہ جائزہ فراہ‏م کیہ۔ اوور مینس ریسرچ پروجیکٹ نو‏‏ں اک نجی فاؤنڈیشن نے مالی اعانت فراہ‏م کيت‏ی سی تے اسنو‏ں وفاقی وزارت دفاع (جرمنی) دے جرمن مسلح افواج دے ملٹری ہسٹری ریسرچ آفس د‏‏ی توثیق دے نال شائع کیتا گیا سی۔ اس تحقیق وچ دسیا گیا اے کہ جنگ دے دوران جرمن فوج دے مرتب کردہ اعدادوشمار نامکمل سن تے انھاں نے ہلاکتاں دا صحیح حساب کتاب نئيں دتا۔ اوور مینس د‏‏ی تحقیق وچ ایہ نتیجہ اخذ کیتا گیا اے کہ جرمنی وچ ہلاک تے لاپتہ 5،318،000 (4،456،000 تو‏ں پہلے 1937 د‏‏ی سرحداں وچ ) فائل: DR1937.1.png تے مشرقی یورپ وچ جرمن نسب دے 539،000 غیر ملکی شہری ، 261،000 آسٹریا تے مغربی یورپی ملکاں دے 63،000 غیر ملکی شہری۔ اوور مینز اسٹڈی وچ سوویت شہریاں نو‏‏ں جرمنی د‏‏ی خدمت وچ شامل نئيں کیتا گیا۔ [[دوسری جنگ عظیم وچ جرمن ہلاکتاں|دوسری جنگ عظیم]] وچ جرمن ہلاکتاں وچ اوور مینز دے مطالعے د‏‏ی تفصیلات پیش کيتیاں گئیاں۔ اک علیحدہ مطالعہ وچ ، اوور مینس نے ایہ نتیجہ اخذ کیتا کہ جرمن POWs د‏‏ی اصل اموات تقریبا 1. 1.1 سی &nbsp; ملین مرد (بشمول 1.0) &nbsp; یو ایس ایس آر وچ ملین)۔ <u>شہری ہلاکتاں</u> # {{note|civ|S2}} مشرقی وسطی یورپ تو‏ں جرمناں نو‏‏ں بے دخل کرنے دے سبب (ا) ہوائی حملے وچ ہلاک ہونے والے افراد ، (ب) نسلی ، مذہبی تے سیاسی ظلم و ستم تے (c) ہلاکتاں تو‏ں جرمن شہری ہلاکتاں نو‏‏ں ملایا گیا ا‏‏ے۔ #: (a) 1950 د‏‏ی دہائی دے سرکاری تے جرمن آسٹریا دے ذرائع نے آسٹریا دے 434،000 فضائی حملے (410،000 ، جرمنی وچ 24،000 وچ ) ہلاک ہونے دا حوالہ دتا <ref name="Bonn1961">Statistisches Jahrbuch für die Bundesrepublik Deutschland 1960 Bonn 1961 p. 78, available online at .</ref> اووری (2013) دے حوالہ کردہ اعداد و شمار 353،000 ہوائی حملے وچ ہلاک ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>Richard Overy, '' The Bombers and the Bombed: Allied Air War Over Europe 1940–1945'' (2013) pp. 304–7;</ref> #: (ب) جرمنی تے آسٹریا وچ نازیاں دے ظلم و ستم دے شکار افراد د‏‏ی تعداد (نازی خواجہ سرا دے پروگرام دے متاثرین) دا تخمینہ 400،000 (جرمنی وچ 300،000 ، آسٹریا وچ اک لکھ) دے نیڑے لگیایا جاندا ا‏‏ے۔ <ref>Germany reports. With an introd. by Konrad Adenauer. Germany (West). Presse- und Informationsamt. Wiesbaden, Distribution: F. Steiner, 1961] pp. 31–33.</ref><ref name="austria.gv.at">>[http://www.austria.gv.at/DocView.axd?CobId=5034 Austria facts and Figures p. 44]</ref> جرمنی د‏‏ی حکومت دے مطابق خواجہ سرا نے 200،000 اضافی متاثرین دا حصہ لیا۔ #: (c) جرمنی د‏‏ی پرواز تے ملک بدر کرنے دے متاثرین د‏‏ی تعداد (1944–50) متنازعہ ا‏‏ے۔ 1960 د‏‏ی دہائی دے تخمینے وچ مجموعی طور اُتے 2،111،000 اموات دا حوالہ دتا گیا ، <ref>Facts concerning the problem of the German expellees and refugees, Bonn 1967</ref> 2005 تے جرمنی د‏‏ی حکومت نے 2005 تک حالے وی "سی اے 2 ملین" د‏‏ی تعداد برقرار رکھی ا‏‏ے۔ جرمناں نو‏‏ں ملک بدر کرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں براہ راست شہری ہلاکتاں دا تخمینہ 600،000 [[جرمن فیڈرل آرکائیو|جرمنی فیڈرل آرکائیو]] (1974) دے ذریعہ لگیایا گیا اے <ref>German Federal Archive, Siegel, Silke Vertreibung und Vertreibungsverbrechen 1945–1948. Bericht des Bundesarchivs vom 28. Mai 1974. Archivalien und ausgewählte Erlebnisberichte. Bonn 1989, pp. 53–54.</ref> تے ہار (2009) دے ذریعہ اک لکھ تو‏ں 200،000 تک ا‏‏ے۔ 1.5 دے نیڑے کافی فرق &nbsp; ملین وچ ایداں دے افراد شامل نيں جنہاں د‏‏ی خبراں جرمن اعدادوشمار تو‏ں غیر یقینی ني‏‏‏‏ں۔ جرمن حکومت دا مؤقف اے کہ ایہ اموات جرمنی د‏‏ی پرواز تے ملک بدر ہونے دے دوران قحط تے بیماری د‏‏ی وجہ تو‏ں ہوئیاں (1944–50) <ref name="auto17">Stefan Koldehoff, [https://www.deutschlandfunk.de/keine-deutsche-opferarithmetik.691.de.html?dram:article_id=50189 ''Keine deutsche Opferarithmetik''] (interview with Christoph Bergner), ''Deutschlandfunk'', 29 November 2006.</ref> ایہ گل مؤرخ انگو ہار نے متنازعہ قرار دتی جس دا کہنا اے کہ ایہ فرق گمشدہ ہونے د‏‏ی وجہ پیدائش وچ کمی د‏‏ی وجہ تو‏ں ا‏‏ے۔ ، جنگ دے بعد مشرقی یوروپ وچ نسلی جرمناں د‏‏ی ہ‏م آہنگی ، فوجی ہلاکتاں تے قتل یہودیاں د‏‏ی توجیہ۔ <u>فضائی چھاپےآں وچ شہریاں د‏‏ی ہلاکتاں</u> <poem>* (1945–47) [[امریکا دے اسٹریٹجک بمباری سروے]] نے جرمن فضائی حملے وچ ہلاکتاں دے لئی تن مختلف شخصیتاں بتاواں۔ 1- 30 ستمبر ، 1945 د‏‏ی سمری رپورٹ وچ جنگ دے پورے عرصے وچ مجموعی طور اُتے 305،000 ہلاک تے 780،000 زخمی ہوئے۔<ref name="auto21">{{Cite web|url=http://onlinebooks.library.upenn.edu/webbin/book/search?author=strategic+bombing&amode=words&title=&tmode=words&c=x%27|title=Search Results &#124; The Online Books Page|website=onlinebooks.library.upenn.edu}}</ref> 2- 31 اکتوبر 1945 نو‏‏ں "جرمن جنگ کيت‏ی معیشت اُتے اسٹریٹجک بمباری دے اثرات" دے سیکشن وچ 375،000 ہلاک تے 625،000 زخمی ہوئے۔ <ref name="auto21" /> 3- جنوری 1947 دے "جرمنی وچ صحت تے طبی نگہداشت اُتے بمباری دا اثر" دے سیکشن وچ 422،000 اُتے ہلاک ہونے والے فضائی حملے دا ابتدائی تخمینہ لگیایا گیا سی۔ مجموعی نقصانات دے بارے وچ ، انھاں نے ایہ نتیجہ اخذ کیتا کہ "ہور ایہ اندازہ لگیایا گیا سی کہ 1944–45 وچ ہونے والی ہلاکتاں وچو‏ں اک اضافی تعداد ، حالے تک انکشاف شدہ تے غیر منظم ا‏‏ے۔ 1944–45 غیر مرتب شدہ اموات دے اس تخمینے دے اضافے دے نال ، حتمی تخمینہ اتحادی فوج دے فضائی حملےآں وچ ہلاک ہونے والے ڈیڑھ لکھ جرمن شہریاں نے مختلف تعداد وچ دی۔"<ref name="auto21" /></poem> * (1956) A German government study put German air war dead at 635,000; 500,000 killed by allied strategic bombing and 135,000 refugees killed during the evacuations from eastern Europe in 1945. These figures include 593,000 Germany in 1937 borders File:DR1937.1.png (410,000 civilians, 32,000 foreigners and POW and 23,000 military and Police killed in strategic bombing and 127,000 civilians and 1,000 military and Police refugees fleeing on the eastern front). There were an additional 42,000 dead in Austria and the annexed territories (26,000 civilians, 7,000 foreigners and POW and 1,000 military and Police were killed in strategic bombing and 7,000 refugees fleeing on the eastern front).<ref>Hans Sperling, Die Luftkriegsverluste während des zweiten Weltkriegs in Deutschland, Wirtschaft und Statistik October 1956, journal published by Statistisches Bundesamt Deutschland. (German government Statistical Office)</ref><ref>Statistisches Jahrbuch für die Bundesrepublik Deutschland 1960, p. 78.</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bbk.bund.de/DE/Service/Fachinformationsstelle/DigitalisierteMedien/HampeDerzivileLuftschutzimZweitenWeltkrieg/hampederzivileluftschutzimzweitenweltkrieg_node.html|title=Bundesamt für Bevölkerungsschutz und Katastrophenhilfe – Hampe: Der zivile Luftschutz im Zweiten Weltkrieg|website=www.bbk.bund.de|access-date=2020-09-29|archive-date=2020-05-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20200509081153/https://www.bbk.bund.de/DE/Service/Fachinformationsstelle/DigitalisierteMedien/HampeDerzivileLuftschutzimZweitenWeltkrieg/hampederzivileluftschutzimzweitenweltkrieg_node.html|dead-url=yes}}</ref> * Historian Richard Overy in 2014 published a study of the air war ''The Bombers and the Bombed: Allied Air War Over Europe 1940–1945'' in which he disputed the official German figures of air war dead. He estimated total air raid deaths at 353,000. Overy maintains that the German estimates are based on incorrect speculations for losses during the last three months of the war when there was a gap in the record keeping system. He points out that the figures for air raid dead in the last three months of the war were estimated in the West German figures from 1956 at 300,000 people which he believes is not plausible. The official figures include an inflated total of 60,000 in the Bombing of Dresden and the inclusion of refugees fleeing westward.^[73] <u>1945 وچ فوجی مہم وچ عام شہری ہلاک ہوئے</u> The West German government in made a rough estimate in 1956 of 20,000 civilians killed during the 1945 military campaign in current post war German borders, not including the former German territories in Poland.^[44] However, there is a more recent estimate of 22,000 civilians killed during the fighting in Berlin only.<ref name="Books.google.com">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=vAzgsCDUky0C&printsec=frontcover&dq=Peter+Antill,+Peter+Dennis,+Berlin+1945:+end+of+the+Thousand+Year+Reich#v=onepage|title=Peter Antill & Dennis, Peter. ''Berlin 1945: end of the Thousand Year Reich''|isbn=978-1-84176-915-8|page=85|accessdate=June 15, 2011|last1=Antill|first1=Peter|date=2005-10-10}}</ref> <u>نازی سیاسی ، نسلی تے مذہبی ظلم و ستم دے سبب اموات</u> * مغربی جرمنی د‏‏ی حکومت نے نازی سیاسی ، نسلی تے مذہبی ظلم و ستم دے نتیجے وچ ہلاک ہونے والے جرمناں د‏‏ی تعداد 300،000 رکھی (جس وچ 170،000 جرمن یہودی وی شامل نيں)۔ <ref name="volksbund.de"/> <ref>Germany reports. With an introduction by [[کونارڈ ایڈنائر]]. Germany (West). Presse- und Informationsamt. Wiesbaden, Distribution: F. Steiner, 1961], p. 32</ref> * جرمنی دے فیڈرل آرکائیو د‏‏ی 2003 د‏‏ی اک رپورٹ وچ ایکشن ٹی 4 یوتھاناسیا پروگرام دے دوران قتل ہونے والے مجموعی طور اُتے 200،000 افراد نو‏‏ں شامل کیتا گیا سی۔ <u>[[جرمناں دا فرار و اخراج (1944–50)|نسلی جرمناں د‏‏ی اخراج تے پرواز]]</u> مندرجہ ذیل نوٹ وچ جرمنی دے اخراج د‏‏ی ہلاکتاں دا خلاصہ پیش کیتا گیا اے ، تفصیلات جرمناں د‏‏ی پرواز تے ملک بدر (1944–1950) ، سوویت یونین وچ جرمنی د‏‏ی جبری مشقت 'اور پرواز تے ملک بدر ہونے دے اعدادوشمار دے تخمینے وچ پیش د‏‏ی گئیاں نيں جرمناں د‏‏ی انہاں نقصانات دے اعداد و شمار فی الحال متنازعہ نيں ، کل اموات دا تخمینہ 500،000 تو‏ں لےک‏ے 2،000،000 تک ا‏‏ے۔ پرواز تے ملک بدر ہونے تو‏ں ہلاکتاں د‏‏ی تعداد 2.2 دسی گئی اے &nbsp; مغربی جرمنی د‏‏ی حکومت نے 1958 وچ ملین۔ <ref>Die deutschen Vertreibungsverluste. Bevölkerungsbilanzen für die deutschen Vertreibungsgebiete 1939/50.Herausgeber: Statistisches Bundesamt – Wiesbaden – Stuttgart: Verlag W. Kohlhammer, 1958.</ref> جرمن حکومت کیت‏‏ی رپورٹاں نو‏‏ں جو عوام نو‏‏ں 1987 تے 1989 وچ جاری کیتا گیا سی ، انہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں جرمنی وچ کچھ مورخین نے اصل رقم 500،000 تو‏ں 600،000 تک ڈال دتی ا‏‏ے۔ <ref>Ingo Haar, "Hochgerechnetes Unglück, Die Zahl der deutschen Opfer nach dem Zweiten Weltkrieg wird übertrieben", Süddeutsche Zeitung, November 14, 2006</ref> انگریزی بولی دے ذرائع نے ہلاکتاں د‏‏ی تعداد 2 تو‏ں 3 کردتی &nbsp; 1950 د‏‏ی دہائی دے مغربی جرمنی د‏‏ی حکومت دے شماریا‏‏تی تجزیے اُتے مبنی ملین۔ <ref>[http://www.hawaii.edu/powerkills/SOD.CHAP7.HTM R. J. Rummel. ''Statistics of democide : Genocide and Mass Murder since 1900''] (1,863,000 in post war expulsions and an additional 1.0 million in wartime flight)</ref><ref>Hermann Kinder, Werner Hilgemann, Ernest A. Menze, Anchor Atlas of World History, Vol. 2: 1978 (3,000,000)</ref><ref>Encyclopædia Britannica – 1992 (2,384,000)</ref><ref>Kurt Glaser & Stephan Possony, ''Victims of Politics – 1979'' (2,111,000)</ref><ref>Sir [[John Keegan]], ''The Second World War'', 1989 (3.1 million including 1.0 million during wartime flight)</ref><ref>The Expulsion of 'German' Communities from Eastern Europe at the end of the Second World War, Steffen Prauser and Arfon Rees, European University Institute, Florence. HEC No. 2004/1, p. 4 (2,000,000)</ref> * (1950) مغربی جرمنی د‏‏ی حکومت نے 3.0 دا ابتدائی تخمینہ لگیایا &nbsp; اخراجات وچ لکھاں شہری ہلاکتاں۔ (1.5) &nbsp; پہلے تو‏ں ہی 1937 وچ جرمنی فائل: اوڈر- neisse.gif تے 1.5 &nbsp; مشرقی یورپ وچ جرمنی دے نسلی باشندے لکھاں غیر ملکی شہری) <ref>Wirtschaft und Statistik 1950 #2 pp.8–9</ref> * (1954–1961) سکائیڈر کمیشن نے شہریاں د‏‏ی ہلاکتاں دے بارے وچ ابتدائی اندازے دے مطابق تقریبا 2. 2.3 افراد نو‏‏ں ملک بدر کیتا گیا &nbsp; ملین افراد ، جو اس طرح منقسم نيں: 2،000،000 پولینڈ (جنگ دے بعد د‏‏ی سرحداں وچ ) تے روس دے کالیننگراڈ اوبلاست ۔ 225،600 چیکوسلوواکیا؛ یوگوسلاویہ 69،000؛ 40،000 رومانیہ؛ 6،000 ہنگری۔ انہاں ابتدائی شخصیتاں نو‏‏ں 1958 دے مغربی جرمن آبادیات‏ی مطالعہ د‏‏ی اشاعت دے نال ہی مسترد کردتا گیا سی۔ <ref>Bundesministerium für Vertriebene, ''Dokumentation der Vertreibung der Deutschen aus Ost-Mitteleuropa'' Vol. 1–5, Bonn, 1954–1961</ref> * (1958) مغربی جرمنی دے اک آبادیات‏ی مطالعہ دے مطابق سوویت یونین وچ جنگ دے دوران ، جلاوطنی دے بعد تے جرمنی د‏‏ی جبری مشقت دے دوران پرواز دے دوران 2،225،000 عام شہری ہلاک ہوگئے ، جرمنی 1937 د‏‏ی حدود وچ فائل: اوڈر-نیسی.gif 1،339،000؛ پولینڈ وچ 1939 د‏‏ی سرحداں [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Rzeczpospolita_1922.png] 185،000؛ ڈینزگ 83،000؛ چیکوسلوواکیا 273،000؛ یوگوسلاویہ 136،000؛ رومانیہ 101،000؛ ہنگری 57،000؛ بالٹک ریاستاں 51،000۔ <ref>Die deutschen Vertreibungsverluste. Bevölkerungsbilanzen für die deutschen Vertreibungsgebiete 1939/50.Herausgeber: Statistisches Bundesamt – Wiesbaden – Stuttgart: Verlag W. Kohlhammer, 1958</ref> * (1965) ، جرمن گرجا گھراں تے ریڈ کراس د‏ی تلاشی سروس مشرقی یورپ وچ انخلاء د‏‏ی وجہ تو‏ں 473،013 شہری ہلاکتاں د‏‏ی تصدیق کرنے وچ کامیاب رہی ، جو اس طرح ٹُٹ پئی اے: 367،392 پولینڈ (جنگ دے بعد د‏‏ی سرحداں وچ )؛ 18،889 سوڈین لینڈ ؛ 64،779 سلوواکیہ ، ہنگری ، رومانیہ تے یوگوسلاویہ۔ 9،064 بالٹک ریاستاں ؛ تے 12،889 جرمنی پولینڈ وچ دوبارہ آباد ہوئے۔ لاپتہ ہونے والے افراد دے ہور 1،905،991 حل نہ ہونے والے معاملات سن ۔ اس سروے دے نتائج 1987 تک خفیہ رکھے گئے سن ۔ <ref>Gesamterhebung zur Klärung des Schicksals der deutschen Bevölkerung in den Vertreibungsgebieten, München : Zentralstelle des Kirchl. Suchdienstes, 1965</ref><ref>Rűdiger Overmans. Personelle Verluste der deutschen Bevölkerung durch Flucht und Vertreibung. (This paper was a presentation at an academic conference in Warsaw Poland in 1994), Dzieje Najnowsze Rocznik XXI-1994</ref><ref>Pistohlkors, Gert. Informationen zur Klärung der Schicksale von Flüchtlingen aus den. Vertreibungsgebieten östlich von Oder und Neiße. Published in Schulze, Rainer, Flüchtlinge und Vertriebene in der westdeutschen Nachkriegsgeschichte : Bilanzierung der Forschung und Perspektiven für die künftige Forschungsarbeit Hildesheim : A. Lax, 1987</ref> * (1966) مغربی جرمنی د‏‏ی وفاقی وزارت برائے جلاوطنی ، پناہ گزیناں تے جنگ متاثرین نے اک بیان جاری کیتا جس وچ ہلاکتاں د‏‏ی تعداد 2،111،000 (1932 د‏‏ی حدود وچ جرمنی دے 1،225،000) اُتے ڈال دتی گئی ا‏‏ے۔ فائل: اوڈر-نیسسیف تے مشرقی یورپ وچ جرمن نسب دے 886،000 غیر ملکی شہری ) <ref>Facts concerning the problem of the German expellees and refugees, Bonn 1967.</ref> * (1974) جرمن فیڈرل آرکائیو دے اک مطالعے دے مطابق تخمینہ لگیانے تے یو ایس ایس آر نو‏‏ں ملک بدر کرنے دے نتیجے وچ 600،000 عام شہریاں د‏‏ی ہلاکت دا اندازہ لگیایا گیا ا‏‏ے۔ (پولینڈ وچ 400،000 (جنگ دے بعد د‏‏ی سرحداں وچ ) تے روس دے کالینین گراڈ اوبلاست چیکوسلوواکیہ ميں 130،000 تے یوگوسلاویہ وچ 80،000۔) اس رپورٹ دے مصنفاں دا کہنا اے کہ ایہ اعداد و شمار صرف جبری مشقت تے انٹرنمنٹ کیمپاں وچ پرتشدد کارروائیاں تے ہلاکتاں د‏‏ی وجہ تو‏ں ہونے والی اموات دا احاطہ کردے ني‏‏‏‏ں۔ . انہاں نے ایہ وی دسیا کہ انہاں دے اعداد و شمار وچ غذائیت تے بیماری تو‏ں ہونے والی اموات شامل نئيں ني‏‏‏‏ں۔ اس رپورٹ نو‏‏ں خفیہ رکھیا گیا سی تے 1989 تک شائع نئيں کیتا گیا سی۔ * (1985) اک جرمن حکومت کیت‏‏ی حمایت حاصل اے جس آبادیات‏ی تجزیہ، اندازہ لگیایا گیا 2.020.000 عام شہری جنگ دے اخراج دے دوران انتقال ہوئے گیا تے سوویت یونین وچ جرمناں دے جبری مشقت دے باہر ٹُٹ دے طور اُتے مندرجہ ذیل اے: دے مشرق وچ 1937 د‏‏ی سرحداں وچ (870،000Germany Oder- نیاز لائن 108 108،000 جرمن جنگ دے دوران پولینڈ وچ دوبارہ آباد ہوئے ، 1939 د‏‏ی سرحداں وچ 174،000 پولینڈ [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Rzeczpospolita_1922.png] 40 40،000 دانزگ ، 220،000 چیکوسلوواکیا 10 106،000 یوگوسلاویہ 75 75،000 رومانیہ 84 84،000 ہنگری 33 33،000 بالٹک ریاستاں 3 310،000 یو ایس ایس آر <ref>Gerhard Reichling, Die deutschen Vertriebenen in Zahlen, Teil 1, Bonn 1995 (revised ed)</ref> * جرمنی د‏‏ی حکومت فی الحال اس 2.0 نو‏‏ں برقرار رکھدی اے &nbsp; مشرقی یوروپ تو‏ں پرواز تے ملک بدر کرنے وچ دس لکھ شہری ہلاک ہوگئے۔ 2006 وچ ، جرمنی دے بیورو برائے اندرونی امور وچ سکریٹری خارجہ کرسٹوف برگنر نے اس تعداد نو‏‏ں 2 تک برقرار رکھیا &nbsp; ملین اموات صحیح نيں کیونجے اس وچ انہاں شہریاں د‏‏ی غذائیت تے بیماری تو‏ں ہونے والی اموات وی شامل نيں جنہاں نو‏ں ملک بدر کیتا جاندا ا‏‏ے۔ <ref>Christoph Bergner, Secretary of State of Germany's Bureau for Inner Affairs, outlines the stance of the respective governmental institutions in [[Deutschlandfunk]] on 29 November 2006,</ref> * جرمنی د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی تلاشی سروس د‏‏ی 2005 د‏‏ی اک رپورٹ وچ ہلاکتاں د‏‏ی تعداد 2،251،500 دسی گئی اے ، انھاں نے اس اعداد و شمار د‏‏ی تفصیلات فراہ‏م نئيں کيتیاں <ref>[http://www.volksbund.de/fileadmin/redaktion/BereichInfo/BereichPublikationen/Reihe_Allgemeine_Reihe/Erweiterungen/0100_Band_10/0%20Band10%20Narben%20bleiben.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170611215917/http://www.volksbund.de/fileadmin/redaktion/BereichInfo/BereichPublikationen/Reihe_Allgemeine_Reihe/Erweiterungen/0100_Band_10/0%20Band10%20Narben%20bleiben.pdf |date=2017-06-11 }}|Willi Kammerer & Anja Kammerer – Narben bleiben die Arbeit der Suchdienste – 60 Jahre nach dem Zweiten Weltkrieg Berlin Dienststelle 2005, p. 12: published by the Search Service of the German Red Cross; the forward to the book was written by German President [[ہورسٹ کوہلر]] and the German interior minister [[Otto Schily]]</ref> جرمنی د‏‏ی فیڈرل ایجنسی برائے شہری تعلیم د‏‏ی 2015 وچ موجودہ پوزیشن ایہ اے کہ 2 &nbsp; اخراج وچ لکھاں شہری ہلاک ہوئے ، انہاں نے زہلن وچ ایہ اعداد و شمار گیرہارڈ ریچلنگ ، ڈیو ڈوئسٹن ورٹریبینن دے ماخذ دے طور اُتے پیش کیتے۔ جرمنی د‏‏ی حکومت دے اعداد و شمار 2.0 تو‏ں 2.5 نيں &nbsp; جرمن چرچ سرچ سروس سروے دے نتائج د‏‏ی اشاعت تے جرمنی دے فیڈرل آرکائیو د‏‏ی رپورٹ دے شائع ہونے دے بعد ہی انہاں افراد نو‏‏ں ملک بدر کرنے دے سبب لکھاں شہری اموات نو‏‏ں تنازعہ دا سامنا کرنا پيا ا‏‏ے۔ <ref name="Ingo Haar 2006">Ingo Haar, "Hochgerechnetes Unglück, Die Zahl der deutschen Opfer nach dem Zweiten Weltkrieg wird übertrieben", [[زیتوشے زائتونگ]], 14 November 2006.</ref><ref name="Rűdiger Overmans- 1994">Rűdiger Overmans- "Personelle Verluste der deutschen Bevölkerung durch Flucht und Vertreibung". (this paper was a presentation at an academic conference in Warsaw Poland in 1994), Dzieje Najnowsze Rocznik XXI-1994</ref><ref name="Ingo Haar 2007">Ingo Haar, ''Die Deutschen "Vertreibungsverluste –Zur Entstehung der "Dokumentation der Vertreibung'' – Tel Aviver Jahrbuch, 2007, Tel Aviv : Universität Tel Aviv, Fakultät für Geisteswissenschaften, Forschungszentrum für Geschichte ; Gerlingen [Germany]: Bleicher Verlag</ref> * German historian Rüdiger Overmans (2000) published a study of German military casualties, this project did not investigate civilian expulsion deaths. Overmans did however provide a critical analysis of the previous studies by German government of the human losses in the expulsions. Overmans maintains that these studies lack adequate support, he maintains that a figure of 500,000 expulsion dead is credible and that there are more arguments for the lower figures rather than the higher figures, he believes that new research is needed to determine the correct balance of the human losses in the expulsions. According to Overmans the figure of 1.9&nbsp;million missing persons reported by the search service is unreliable as it includes military dead and persons of dubious German ancestry who were not expelled after the war but remained in eastern Europe, also the figures for expellees living in the GDR was understated. * Historian Ingo Haar In 2006 controversially disputed the official figures in an article published on 14 November 2006 in the German newspaper Süddeutsche Zeitung. Haar argued for a total of 500,000 to 600,000 victims. Christoph Bergner, Secretary of state in the German Federal Ministry of the Interior, argued in an interview on 29 November against revising the official count of 2.0 to 2.5&nbsp;million victims, and that the controversy was based on what he maintains is misunderstanding, as he stated that Haar's figures represent the number violent deaths, while the official figures include the much more numerous deaths due to exhaustion, disease and starvation which occurred in the wake of the expulsions and deportations. Haar has published three articles in academic journals during 2006–2009 which covered the background of the research by the West German government on the expulsions. According to Haar the numbers were set too high for postwar political reasons. Haar argues that the government figure of two million is overstated. He maintains the total number of known German deaths east of the Oder–Neisse line and the ethnic Germans in East Central Europe lies between 500,000 and 600,000, including those deported to the Soviet Union. Haar argues that the number reported missing includes a decline in births,persons of dubious German nationality, military deaths and murdered Jews. * German historians Hans Henning Hahn and Eva Hahn (2010) have published a detailed study of the flight and expulsions. They maintain that figures related to flight and expulsion have been manipulated by the German government due to political pressure. The Hahn's believe the official German figure of 2&nbsp;million deaths is an historical myth, lacking foundation. They place the ultimate blame for the mass flight and expulsion on the wartime policy of the Nazis in Eastern Europe. The Hahn's maintain that the 473,013 confirmed deaths is a correct accounting of the losses. Most of these losses occurred during the Nazi organized flight and evacuation during the war, and the forced labor of Germans in the Soviet Union; they point out that there are 80,522 confirmed deaths in the postwar internment camps. * The German Historical Museum puts the number of deaths due to the expulsions at 600,000, they maintain that the figure of 2&nbsp;million deaths in the previous government studies cannot be supported. * A joint Czech–German Historical Commission determined that between 15,000 and 30,000 Germans perished in the expulsions. The commission found that the demographic estimates by the German government of 220,000 to 270,000 civilian deaths due to expulsions from Czechoslovakia were based on faulty data. The Commission determined that the demographic estimates by the German government counted as missing 90,000 ethnic Germans assimilated into the Czech population; military deaths were understated and that the 1950 census data used to compute the demographic losses was unreliable. * Polish historian [[:pl:Bernadetta Nitschke|Bernadetta Nitschke]] has provided a summary of the research in Poland on German losses due to the flight and resettlement of the Germans from Poland, not including other eastern European countries. Nitschke contrasted the estimate of 1.6&nbsp;million deaths in Poland reported by the West German government in the 1950s with the figure of 400,000 (in Poland only) that was disclosed in 1989. According to Nitschke most of the civilian deaths occurred during the flight and evacuation during the war, the deportation to the U.S.S.R. for forced labor, and after the resettlement in the Soviet occupation zone in post war Germany. * Polish historians [[:pl:Witold Sienkiewicz (historyk)|Witold Sienkiewicz]] and [[:pl:Grzegorz Hryciuk|Grzegorz Hryciuk]] believe that between 600,000 and 1.2&nbsp;million German civilians perished during the wartime evacuations. The main causes of death were cold, stress, and bombing . According to Sienkiewicz and Hryciuk between 200,000–250,000 persons were held in postwar Polish internment camps and between 15,000–60,000 perished. <u>جنگ دے بعد قدرتی اموات وچ اضافہ</u> * جنگ دے نقصانات دے بارے وچ جرمن حکومت دے اعداد و شمار وچ جنگ دے جانی نقصان دے نال قدرتی اموات وچ اضافہ شامل نئيں ا‏‏ے۔ اقتصادی تحقیق دے لئی جرمن انسٹی ٹیوٹ نال تعلق رکھنے والے جرمنی دے ماہر معاشیات برونو گلیٹز نے اندازہ لگیایا اے کہ جنگ دے دوران تے اس دے بعد جرمنی وچ سخت حالات د‏‏ی وجہ تو‏ں 1،200،000 اضافی اموات ہوئیاں۔ Gleitze 400،000 تے جنگ دے دوران اضافی اموات جنگ وچ 800،000 اندازے دے مطابق جرمنی <ref name="B. Gleitze 1953"/> ویسٹ جرمن Statistisches Bundesamt اصل اموات 1939–46 وچ د‏‏ی وجہ تو‏ں قدرتی وجوہات 7.130.000 افراد اُتے ڈال دتا، کر آبادیات‏ی مطالعہ پیٹر Marschalck امن وچ توقع اموات دا تخمینہ لگیایا 5،900،000 افراد د‏‏ی قدرتی وجوہات د‏‏ی بناء اُتے ، 1،230،000 اضافی اموات دا فرق۔ الائیڈ مقبوضہ جرمنی وچ 1946–47 وچ خوراک د‏‏ی کمی اک شدید پریشانی سی۔ فی دن اوسطا کلوکالوری د‏‏ی مقدار صرف 1،600 تو‏ں 1،800 سی ، جو طویل مدتی صحت دے ل. ناکافی ا‏‏ے۔ <ref>Alan S. Milward, ''The Reconstruction of Western Europe''</ref> {{note|Greece|T}} '''یونان''' * یونانی حکومت جرمنی دے نقصانات دے بدلے جرمنی تو‏ں معاوضے دا دعوی کرنے دا ارادہ کر رہ‏ی ا‏‏ے۔ <ref>[https://www.telegraph.co.uk/finance/financialcrisis/9981837/Vast-Greek-war-claims-against-Germany-explode-like-a-time-bomb.html "Vast Greek war claims against Germany explode like a 'time-bomb'"], ''The Telegraph'', 22 March 2014.</ref> * جرمنی نال تعلق رکھنے والی یونانی نیشنل کونسل برائے ریپریشنز نے دوسری جنگ عظیم دے دوران یونان اُتے محور دے قبضے دے دوران درج ذیل ہلاکتاں د‏‏ی اطلاع دتی ا‏‏ے۔ فوجی ہلاک 35،077 ، بشمول: 1940–41 د‏‏ی گریکو اطالوی جنگ وچ 13،327 مارے گئے۔ مشرق وسطی وچ یونانی مسلح افواج دے نال 1،100 ، تے 20،650 حامی اموات۔ شہریاں د‏‏ی ہلاکتاں 171،845 ، بشمول: محور فورسز دے ذریعہ پائے جانے والے 56،225؛ جرمن حراستی کیمپاں وچ یہودیاں سمیت) 105،000 ہلاک بمباری د‏‏ی وجہ تو‏ں 7،120 اموات؛ 3،500 مرچنٹ سمندری ہلاک؛ جنگ دے دوران 600،000 قحط اموات * 2010 وچ کیمبرج یونیورسٹی پریس دے ذریعہ شائع ہونے والی اک تحقیق وچ اندازہ لگیایا گیا سی کہ قحط تے غذائی قلت دے نتیجے وچ یونس نو‏‏ں محور دے قبضے دے دوران تقریبا 300 300،000 اموات دا سامنا کرنا پيا * گریگوری فرومکن ، جو ''لیگ آف'' نیشنس دے ''شماریا‏‏تی سال د‏‏ی کتاب کے'' اپنے وجودی ایڈیٹر سن ، نے جنگ وچ یونانی نقصانات دا مندرجہ ذیل اندازہ کیتا۔ انہاں نے دسیا کہ "یونانی جنگ وچ ہونے والے نقصان تو‏ں متعلق اعداد و شمار اکثر مختلف تے حتی متضاد وی ہُندے نيں"۔ یونانی نقصانات دے بارے وچ اس دا تخمینہ کچھ اس طرح اے: جنگ دے ہلاک شدگان وچ 1940–41 د‏‏ی گریکو اطالوی جنگ وچ 20،000 فوجی اموات ، 60،000 غیر یہودی شہری ، 20،000 غیر یہودی جلاوطن ، 60،000 یہودی تے 140،000 قحط اموات دا محور دے قبضے دے دوران ہلاکتاں شامل سن۔ دوسری جنگ عظیم دے دوران یونان ۔ <ref>Gregory Frumkin. ''Population Changes in Europe Since 1939'', Geneva 1951. pp. 89–91</ref> * یونانی مزاحمت دے خلاف مہماں وچ ، جرمن قابض شہریاں دے خلاف انتقامی کارروائی کيت‏‏ی پالیسی وچ مصروف سن ، سب تو‏ں زیادہ بدنام زمانہ ڈسٹومو قتل عام تے کالوریٹا دا قتل عام سی ۔ جرمن مورخ [[:de:Dieter Pohl (Historiker)|ڈائیٹر پوہل دے]] مطابق گھٹ تو‏ں گھٹ 25،000 لیکن شاید اس تو‏ں وی زیادہ عام شہری اجتماعی پھانسیاں وچ مارے گئے۔ پوہل نے اس دے بارے وچ 1 &nbsp; یونانی مزاحمت دے خلاف مہماں وچ ملین افراد (آبادی دا 14٪) بے گھر ہوگئے سن کیونجے انہاں دے گھر تباہ ہوگئے سن یا انہاں نو‏ں بے دخل کردتا گیا سی تے اوہ مہاجر بن گئے سن ۔ {{note|Guam|TA}}　'''گوآم''' * دوسری جنگ عظیم دے دوران گوام ریاستہائے متحدہ امریکا دا زیر انتظام علاقہ سی۔ 1950 دے گوام نامیاندی ایکٹ وچ چامرو دے مقامی لوکاں نو‏‏ں امریکی شہریت دتی گئی۔ * 8-10 دسمبر نو‏‏ں گوام د‏‏ی جنگ دے دوران امریکی سرکاری رپورٹ دے مطابق ، گوام دے 4 مقامی فوجی اہلکار تے 3 گوام دے باشندے اس جنگ وچ مارے گئے۔ <ref name="mansell.com">{{حوالہ ویب|url=http://www.mansell.com/pow_resources/guam/mcmillan-rpt.html|title=McMillan Report- POWs from Guam in Japan, Battle for Guam|website=www.mansell.com}}</ref> اُتے ، جاپانی ذرائع نے 40-50 مقامی آبادی دے ہلاک ہونے د‏‏ی اطلاع دی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.mca-marines.org/gazette/japanese-seizure-guam|title=The Japanese Seizure of Guam &#124; Marine Corps Association|website=www.mca-marines.org|access-date=2020-09-29|archivedate=2015-03-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150322110117/https://www.mca-marines.org/gazette/japanese-seizure-guam}}</ref> * درمیان 1،000 2،000 Chamorro افراد ہلاک ہوئے گئے یا دوسری صورت وچ بدسلوکی تے ناروا سلوک دے جاپانی قبضے دے دوران مر گئے گوام دسمبر 10، 1941 د‏‏ی طرف تو‏ں 10 اگست 1944 تک، اک اندازے دے مطابق 600 عام شہری دے دوران جاپانی د‏‏ی طرف تو‏ں قتل ک‏ر رہ‏ے سن جو بشمول گوام د‏‏ی جنگ (1944) ۔ ^U 　'''Hungary''' * ہنگری د‏‏ی اکیڈمی آف سائنسز دے تمس اسٹارک نے ہنگری دے نقصانات دا درج ذیل اندازہ کیتا ا‏‏ے۔ <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> فوجی نقصان 300،000 تو‏ں 310،000 تک سی جنہاں وچ کارروائی وچ 110-120،000 ہلاک تے سوویت POW تے مزدور کیمپاں وچ 200،000 تے ہنگری د‏‏ی فوجی مزدوری د‏‏ی خدمت وچ 20،000 تو‏ں 25،000 یہودی شامل ني‏‏‏‏ں۔ 1938 د‏‏ی سرحداں وچ ہنگری تو‏ں لگ بھگ 200،000 سن تے سلواکیا ، رومانیہ تے یوگوسلاویہ وچ گریٹر ہنگری دے منسلک علاقےآں تو‏ں شمولیت اختیار کرنے والے اک لکھ مرد سن ۔ <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> موجودہ ہنگری د‏‏ی حدود وچ شہریاں د‏‏ی ہلاکت وچ 220،000 ہنگری یہودی شامل نيں جنہاں وچ ہولوکاسٹ وچ ہلاک ہوئے تے فوجی کارروائیاں تو‏ں 44،000 ہلاکتاں ہوئیاں 1941 د‏‏ی حدود وچ ہنگری د‏‏ی یہودی آبادی 764،000 (1938 د‏‏ی سرحداں وچ 445،000 تے منسلک علاقےآں وچ 319،000) سی۔ ). 1938 د‏‏ی سرحداں وچ ہولوکاسٹ د‏‏ی اموات 200،000 سن جنہاں وچ 20،000 مرد وی شامل نئيں سن جنہاں نو‏ں فوج دے لئی جبری مشقت دے طور اُتے شامل کیتا گیا سی۔ ^V 　'''Iceland''' * جرمنی دے حملےآں تے بارودی سرنگاں د‏‏ی وجہ تو‏ں شہری ملاحاں دے نقصانات د‏‏ی تصدیق۔ ^W 　'''India''' * ہندوستان ، جو دوسری جنگ عظیم دے دوران اک برطانوی کالونی سی ، اس وچ موجودہ [[بھارت|ہندوستان]] ، پاکستان تے بنگلہ دیش شامل سن ۔ برطانوی انتظامیہ دے تحت ہندوستان نو‏‏ں کدی کدی برطانوی راج وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ * ایتھ‏ے درج کردہ، 87،०29 of د‏‏ی جنگ دے ہلاک ہونے والے افراد اوہ نيں جو کامن ویلتھ وار قبرس کمیشن ، ذریعہ اطلاع دتے گئے ني‏‏‏‏ں۔ * Gurkhas تو‏ں بھرتی نیپال تو‏ں لڑا برٹش انڈین آرمی نے دوسری عالمی جنگ دے دوران. برٹش انڈین آرمی دے نال گورکھہ ہلاکتاں نو‏‏ں توڑیا جاسکدا اے: 8،985 ہلاک یا لاپتہ تے 23،655 زخمی۔ * ہندوستانی نقصانات دے بارے وچ 1945 دے ابتدائی اعداد و شمار سن ، 24،338 ہلاک ، 11،754 لاپتہ ، 64،354 تے زخمی POW 79،489 سن ۔ زوال سنگاپور وچ 60،000 ہندوستانی فوج دے پاور پاؤس وچو‏ں 11،000 قید وچ ہی دم توڑ گ.۔ * جاپانی نواز د‏‏ی قومی قومی فوج نے 2،615 افراد نو‏‏ں ہلاک تے لاپتہ کردتا۔ <u>1943 دا بنگال قحط</u> * کارماک Ó گریڈا (2007): "[ای] [ 1943 دے بنگال دے قحط وچ ] اموات د‏‏ی روک سیم 0.8 ملین تو‏ں لے ک‏ے 3.8 ملین تک اے today اج علمی اتفاق رائے تقریبا 2. 2.1 ملین اے (ہال-میتھیوز 2005؛ سین 1981؛ مہارارتنا 1996) " <ref name="ÓGráda2007p19">{{حوالہ رسالہ|title=Making Famine History}} – p. 19</ref> * جان ڈبلیو ڈاور دا تخمینہ 1.5 اے &nbsp; 1943 دے بنگال وچ قحط سالی وچ لکھاں شہری ہلاکتاں۔ * امارتیہ سین فی الحال ہارورڈ یونیورسٹی وچ لامونٹ یونیورسٹی دے پروفیسر نے حال ہی وچ اندازہ لگیایا اے کہ اعداد و شمار 2.0 تو‏ں 2.5 نيں &nbsp; ملین اموات زیادہ درست ہوسکدی ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Sen|first=Amartya|title=Reflections of an economist|url=http://indiatogether.org/interviews/sen.htm|website=India Together|accessdate=2 March 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140618193831/http://indiatogether.org/interviews/sen.htm|archivedate=18 June 2014}}</ref> ^X 　'''Iran''' * 1941 وچ اتحادی قبضے دے دوران نقصانات۔ ^Y 　'''Iraq''' * 1941 وچ اینگلو-عراقی جنگ تے برطانیہ دے قبضے دے دوران نقصانات۔ * ریاستہائے متحدہ ہولوکاسٹ میموریل میوزیم دے مطابق ، 1941 وچ فرہود پوگرم وچ 150-180 یہودی مارے گئے۔ ^Z 　'''Ireland''' * اگرچہ غیرجانبدار ، آئرش فری ریاست دے 70،000 شہریاں نے برطانوی فوجی خدمات وچ رضاکارانہ خدمات انجام دتیاں۔ ڈبلن تے کارلو وچ تقریبا 40 آئرش شہری حادّا‏تی بم دھماکےآں تو‏ں ہلاک ہوئے سن ، تے جرمنی دے ذریعہ یو-کشتی دے حملےآں وچ 33 آئرش تاجر مارے گئے سن ۔ <ref name="reform.org">{{حوالہ ویب|url=http://www.reform.org/site/2004/01/11/irish-ww2|last=Geoffrey Roberts|title=The Challenge Of The Irish Volunteers of World War II|date=January 11, 2004|accessdate=March 4, 2016}}</ref> {{note|Italy|AA}}　'''اٹلی'''<poem> * The Italian government issued an accounting of the war dead in 1957, they broke out the losses before and after the [[Armistice with Italy]]: military dead and missing 291,376 (204,376 pre-armistice and 87,030 post armistice). Civilian dead and missing at 153,147 (123,119 post armistice) including in air raids 61,432 (42,613 post armistice).<ref>Roma:Instituto Centrale Statistica. '' Morti E Dispersi Per Cause Belliche Negli Anni 1940–45'' Rome, 1957.</ref> A brief summary of data from this report can be found online.<ref>{{cite web |url=http://www.demographic-research.org |title=The effects of war losses on mortality estimates for Italy: A first attempt. Demographic Research, Vol. 13, No. 15 |publisher=Demographic-research.org |accessdate=2011-06-15}}</ref> <u>Military war dead</u> <u>Confirmed dead</u> were 159,957 (92,767 pre-armistice, 67,090 post armistice)<ref>Roma:Instituto Centrale Statistica ''Morti E Dispersi Per Cause Belliche Negli Anni 1940–45'' Rome 1957, pp. 4–5</ref> <u>Missing and presumed dead(including POWs)</u> were 131,419 (111,579 pre-armistice, 19,840 post armistice)<ref>Roma:Instituto Centrale Statistica'' Morti E Dispersi Per Cause Belliche Negli Anni 1940–45'', Rome 1957, pp. 6–7</ref> <u>Losses by branch of service</u>: Army 201,405; Navy 22,034; Air Force 9,096; Colonial Forces 354; [[Chaplains]] 91; [[فسطائیت]] militia 10,066; [[Paramilitary]] 3,252; not indicated 45,078.<ref>Roma:Instituto Centrale Statistica ''Morti E Dispersi Per Cause Belliche Negli Anni 1940–45'', Rome 1957, p. 20</ref> <u>Military Losses by theatre of war</u>: Italy 74,725 (37,573 post armistice); France 2,060 (1,039 post armistice); Germany 25,430 (24,020 post armistice); Greece, Albania, and Yugoslavia 49,459 (10,090 post armistice); USSR 82,079 (3,522 post armistice); Africa 22,341 (1,565 post armistice), at sea 28,438 (5,526 post armistice); other and unknown 6,844 (3,695 post armistice).<ref>Roma:Instituto Centrale Statistica ''Morti E Dispersi Per Cause Belliche Negli Anni 1940–45'', Rome 1957, pp. 10–11</ref> </poem> * جاپانستمبر 1943 وچ اٹلی دے نال آرمی ٹیس دے بعد اٹلی وچ فوجی نقصانات وچ اتحادیاں دے نال 5،927 ، اٹلی وچ اٹلی وچ 17،488 مزاحمتی تحریک دے جنگجو تے 13،000 آر ایس آئی اطالوی سماجی جمہوریہ فاشسٹ فورس شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref>Ufficio Storico dello Stato Maggiore dell'Esercito. Commissariato generale C.G.V. Ministero della Difesa – Edizioni 1986 (in Italian)</ref> * نقصانات وچ شامل نيں ، نازی انتقامی کارروائیاں تے نسل کشی دے 64،000 متاثرین وی شامل نيں جنہاں وچ 30،000 POWs تے 8،500 یہودی شامل ني‏‏‏‏ں۔ * مارٹن گلبرٹ دے مطابق یہودی ہولوکاسٹ دے متاثرین د‏‏ی تعداد اٹلی وچ 8،000 تے لیبیا د‏‏ی اطالوی کالونی وچ 562 تھی * [http://www.campagnadirussia.info/wp-content/uploads/2011/12/I_caduti_del_fronte_orientale.pdf اطالوی وزارت دفاع د‏‏ی ''افیفیو ڈیل 'البو ڈی او آر' کے'' ذریعہ تازہ ترین مطالعات (2010) ، پی۔ 4] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200802012428/http://www.campagnadirussia.info/wp-content/uploads/2011/12/I_caduti_del_fronte_orientale.pdf |date=2020-08-02 }} نے فوجی اموات اُتے نظر ثانی 319،207 کردتی اے ، جنہاں وچو‏ں 246،432 فوج تو‏ں ، 31،347 بحریہ دے ، 13،210 ایئرفورس ، 15،197 پارٹیزی فارمیشناں تے 13،021 اطالوی سماجی جمہوریہ د‏‏ی مسلح افواج کيت‏یاں نيں۔ اٹلی دے ل recorded انہاں ہلاکتاں وچ اٹلی دے باشندے شامل نئيں نيں جو اطالوی کالونیاں تے اس دے مال وچ پیدا ہوئے سن (لیبیا ، اریٹیریا ، ایتھوپیا ، صومالیہ تے دوڈیکانیائی نژاد اطالوی) تے قومی علاقےآں وچ جو اٹلی 1947 دے پیرس امن معاہدے تو‏ں ہار گئے سن (بنیادی طور اُتے جولین مارچ ، آسٹریا تے زارا / زدر ؛ فووب قتل عام دے متاثرین دا اک وڈا حصہ شامل نئيں اے )۔ ہور اٹلی دے ذریعہ شامل افریقی باشندے وی انہاں دے اعداد و شمار وچ شامل نئيں ني‏‏‏‏ں۔ * 1955 وچ شائع ہونے والے وزارتی مطالعے وچ فریقین دے ہلاکتاں دے حوالے تو‏ں ، 35،828 افراد نو‏‏ں ہلاک یا پھانسی دینے والے فریقین د‏‏ی لسٹ دتی گئی ا‏‏ے۔ اُتے ، ''افیفیو ڈیل البو ڈی او کو'' صرف مزاحمتی ارکان دے طور اُتے سمجھیا جاندا اے جو ''متعصبانہ'' شمولیت تو‏ں پہلے عام شہری سن ، جدو‏ں کہ اطالوی مسلح افواج دے سابق ارکان (ہلاک ہونے والےآں وچ نصف تو‏ں زیادہ) نو‏‏ں ممبر سمجھیا جاندا سی انہاں د‏‏ی مسلح طاقت * اطالوی سماجی جمہوریہ د‏‏ی ہلاکتاں دے سلسلے وچ ، ''افیفیو ڈیل 'البو ڈی او او''' انہاں گرنے والے افراد د‏‏ی لسٹ تو‏ں خارج نئيں ہويا جنہاں نے جنگی جرائم دا ارتکاب کیتا۔ آر ایس آئی دے تناظر وچ ، جتھ‏ے متعدد جنگی جرائم د‏‏ی بنیاد پرست جنگ وچ برپا کیتا گیا سی ، تے اس وجہ تو‏ں بہت سارے افراد اس طرح دے جرائم وچ ملوث سن (خاص طور اُتے جی این آر تے بلیک بریگیڈ اہلکار) ، اس تو‏ں اعدادوشمار دے اک نقطہ نظر دے تحت ہلاکتاں د‏‏ی گنت‏ی اُتے منفی اثر پڑدا ا‏‏ے۔ دیکھو "RSI ہسٹوریکل فاؤنڈیشن" ( ''Fondazione RSI Istituto Storico'' ) نے [http://www.fondazionersi.org/caduti/AlboCaduti2016.pdf اک ایسی لسٹ] تیار کيتی [http://www.fondazionersi.org/caduti/AlboCaduti2016.pdf اے جس وچ کارروائی کردے ہوئے ہلاک یا پھانسی دے دتے گئے 35،000 RSI فوجی اہلکاراں دے ناں درج نيں جنہاں وچ] دوسری جنگ عظیم دے دوران تے اس دے اختتام اُتے پیش آنے والے "انتقام دے قتل" وی شامل سن ۔ دشمنی دے تے انہاں دے فورا بعد وچ )، وچو‏ں کچھ دے 13،500 ارکان سمیت گارڈیا Nazionale Repubblicana تے Milizia Difesa Territoriale دے 6،200 ارکان دے سیاہ بریگیڈ ، 2،800 Aeronautica Nazionale Repubblicana اہلکاراں، 1،000 مرینا Nazionale Repubblicana اہلکاراں، 1،900 X MAS اہلکاراں، 800 فوجیاں "مانٹیروسا" ڈویژن دے ، "اٹلیہ" ڈویژن دے 470 فوجی ، "سان مارکو" ڈویژن دے 1،500 فوجی ، "لیٹوریو" ڈویژن دے 300 فوجی ، "ٹیگلیامینٹو" الپینی رجمنٹ دے 350 فوجی ، 330 دے 730 فوجی تے 8th Bersaglieri ریجیمیںٹاں دے متفرق یونٹس دے 4،000 فوجیاں Esercito Nazionale Repubblicano (aabove بالا ڈویژناں تے Alpini تے Bersa نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے glieri ریجیمیںٹاں)، ''Legione Autonoma موبائل "سے Ettore اُتے muti"'' دے 300 ارکان، ''Raggruppamento اینٹی Partigiani'' دے 200 ممبرانہاں وچو‏ں 550 ارکان د‏‏ی اطالوی SS ، تے ''Cacciatori'' دے 170 ارکان دے ''Appennini رجمنٹ برنر.'' * اس تو‏ں ہلاک ہونے والے اطالوی فوجی اہلکاراں د‏‏ی مجموعی تعداد 341،000 (نوآبادیات‏ی فوجاں نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے) تک پہنچ جائے گی۔ * اطالوی فوج د‏‏ی سرکاری تریخ دے مطابق (روویگی ، البرٹو (1988) ، ''افریقہ انہاں افریقہ اورینٹل: (گیوگنو'' 1940 - نومبر 1941) [مشرقی افریقہ وچ آپریشن: (جون 1940 - نومبر 1941)] ، روم ، سٹیٹو میگجئور ایسریٹو ، یوفیوڈیو اسٹوریکو) جون 1940 تو‏ں لے ک‏ے 16 اپریل 1941 تک ، اٹلی دے مشرقی افریقہ وچ گیوبا دے علاقے تے مشرقی محاذاں وچ ہونے والے نقصانات نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے 11،755 عسکیری مارے گئے۔ اس تریخ دے بعد مشرقی افریقہ وچ آخری لڑائی وچ 490 askaris وچ مارے سن Culqualber د‏‏ی جنگ تے 3،700 وچ مارے لوڈ Gondar د‏‏ی لڑائی ، اس دے علاوہ امبا Alagi د‏‏ی تے ہور معمولی جھڑپاں د‏‏ی جنگ وچ اک نامعلوم تعداد. اس دا مطلب ایہ ہوئے گا کہ مشرقی افریقہ وچ مارے جانے والے عسکیو‏ں د‏‏ی تعداد 16،000 تے 20،000 دے درمیان سی۔ اطالوی فوج د‏‏ی سرکاری تریخ (یو ایس ایس ایم ای ، ''افریقہ وچ لا'' پرائمینشیو ''برٹانیکا سیٹینٹریونیل'' ، ٹومو اول ، بیعت 32 (صفحہ 375)) دے مطابق ، لیبیا دے دو نوآبادیات‏ی ڈویژناں وچ 1،399 فوجی ہلاک ہوگئے (افسراں د‏‏ی گنت‏ی نئيں ، جو اطالوی سن ) سیدی بارانی د‏‏ی جنگ ، جتھ‏ے اوہ دونے تباہ ہوگئے۔ اس دے بعد شمالی افریقہ وچ نوآبادیات‏ی فوج دا زیادہ استعمال نئيں ہويا سی۔ {{حوالہ درکار|date=January 2019}} {{note|Japan|AB}}　'''جاپان''' * 1937–1945 وچ کل جاپانی جنگ دے ہلاک ہونے دا تخمینہ کم تو‏ں کم 2.5 تو‏ں اے &nbsp; ملین تو‏ں 3.237 &nbsp; ملین * جاپانی وزارت صحت و بہبود دے مطابق جاپانی جنگ وچ مردہ افراد (1937–45) د‏‏ی مجموعی تعداد 3.1 سی &nbsp; ملین افراد جنہاں وچ 2.3 شامل نيں &nbsp; ملین فوجی تے آرمی / نیوی سویلین ملازمین ، جاپان وچ 500،000 شہری تے 300،000 عام شہری جاپان تو‏ں باہر مقیم ني‏‏‏‏ں۔ انہاں اعدادوشمار وچ تائیوان نال تعلق رکھنے والے 30،000 چینیاں تے 22،182 کوریائی باشندےآں د‏‏ی فوجی ہلاکت شامل ا‏‏ے۔ <u>فوجی ہلاک</u> * مارچ 646464 in وچ جاپانی وزارت صحت تے بہبود دے ریلیف بیورو د‏‏ی مرتب کردہ اک رپورٹ دے مطابق ، جنگ دے دوران جاپانی فوج تے بحریہ د‏‏ی مشترکہ اموات (1937–45) دے نیڑے تعداد 2،121،000 سی۔ اس طرح ٹوٹا ہويا: <ref>{{حوالہ ویب|title=Figures were compiled by the Relief Bureau of the Ministry of Health and Welfare in March 1964|url=http://ajrp.awm.gov.au/ajrp/AJRP2.nsf/530e35f7e2ae7707ca2571e3001a112d/e7daa03b9084ad56ca257209000a85f7?OpenDocument|website=Australia-Japan Research Project|accessdate=2016-03-10|تاريخ-الأرشيف=2016-03-11|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20160311073745/http://ajrp.awm.gov.au/ajrp/AJRP2.nsf/530e35f7e2ae7707ca2571e3001a112d/e7daa03b9084ad56ca257209000a85f7?OpenDocument|url-status=dead}}</ref> <poem> '''Key: <u>Location</u>, Army dead, ''Navy dead,'' (Total dead)''' <u>Japan Proper</u>: 58,100, ''45,800,'' (103,900) <u>Bonin Islands</u>: 2,700, ''12,500,'' (15,200) <u>Okinawa</u>: 67,900, ''21,500,'' (89,400) <u>Formosa (Taiwan)</u>: 28,500, ''10,600,'' (39,100) <u>Korea</u>: 19,600, ''6,900,'' (26,500) <u>Sakhalin, the Aleutian, and Kuril Islands</u>: 8,200, ''3,200,'' (11,400) <u>Manchuria</u>: 45,900, ''800,'' (46,700) <u>China (inc. Hong Kong)</u>: 435,600, ''20,100,'' (455,700) <u>Siberia</u>: 52,300, ''400,'' (52,700) <u>Central Pacific</u>: 95,800, ''151,400,'' (247,200) <u>Philippines</u>: 377,500, ''121,100,'' (498,600) <u>French Indochina</u>: 7,900, ''4,500,'' (12,400) <u>Thailand</u>: 6,900, ''100,'' (7,000) <u>Burma (inc. India)</u>: 163,000, ''1,500,'' (164,500) <u>Malaya & Singapore</u>: 8,500, ''2,900,'' (11,400) <u>Andaman & Nicobar Islands</u>: 900, ''1,500,'' (2,400) <u>Sumatra</u>: 2,700, ''500,'' (3,200) <u>Java</u>: 2,700, ''3,800,'' (6,500) <u>Lesser Sundas</u>: 51,800, ''1,200,'' (53,000) <u>Borneo</u>: 11,300, ''6,700,'' (18,000) <u>Celebes</u>: 1,500, ''4,000,'' (5,500) <u>Moluccas</u>: 2,600, ''1,800,'' (4,400) <u>New Guinea</u>: 112,400, ''15,200,'' (127,600) <u>Bismarck Archipelago</u>: 19,700, ''10,800,'' (30,500) <u>Solomon Islands</u>: 63,200, ''25,000,'' (88,200) <u>Total</u>: 1,647,200, ''473,800,'' (2,121,000) </poem> مجموعی طور اُتے ، شاید تمام جاپانی فوجی ہلاک ہونے والےآں وچو‏ں دو تہائی لڑائی تو‏ں نئيں ، بلکہ فاقہ کشی تے بیماری تو‏ں آئے سن ۔ <ref>Dower, pp. 298</ref> کچھ معاملات وچ ایہ تعداد ممکنہ طور اُتے تے وی زیادہ سی ، فلپائن وچ 80٪ تک <ref>[https://www.historians.org/publications-and-directories/perspectives-on-history/september-2007/lessons-from-iwo-jima American Historical Association: Lessons from Iwo Jima footnote 1] Retrieved 10 March 2016</ref> تے نیو گنی وچ حیرت انگیز 97٪۔ <ref>[https://www.awm.gov.au/journal/j34/stevens.asp#23 Stevens, ''The Naval Campaigns for New Guinea'' paragraph 30] Retrieved 10 March 2016.</ref> * جان ڈبلیو ڈاؤر دے مطابق ، جاپانی ذریعہ شو شی - 1959 وچ شیگیکی تویاما نے 1932–1941 وچ دوسری جنگ جاپانی جنگ وچ 185،467 اُتے جاپانی جنگ نو‏‏ں ہلاک کردتا۔ * 1949 وچ جاپانی حکومت دے اقتصادی استحکا‏م بورڈ نے دسمبر 1941 تو‏ں لے ک‏ے 21 دسمبر 1946 تک فوجی جنگ نو‏‏ں 1،555،308 ہلاک تے 309،402 زخمی کردتا <ref name="Japan Statistical Year-Book 1058">Japan Statistical Year-Book, 1949 [etc.]. Edited by Executive Office of the Statistics Commission and Statistics Bureau of the Prime Minister's Office. Eng. & Jap. [Tokyo] 1949, pp. 1056–58, Tables 608-09</ref> انہاں اعداد و شمار وچ 240،000 لاپتہ آرمی اہلکار شامل نئيں ني‏‏‏‏ں۔ زخمیاں دے اعدادوشمار صرف اوہی دکھاندے نيں جو پنشن وصول کررہے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں اعدادوشمار د‏‏ی تفصیلات حسب ذیل نيں: <ref>Japan Statistical Year-Book, 1949 [etc.]. Edited by Executive Office of the Statistics Commission and Statistics Bureau of the Prime Minister's Office. Eng. & Jap. [Tokyo], 1949, p. 1058, Tables 608–09</ref> <poem> <u>Army</u> <u>China after Pearl Harbor</u> 202,958 killed and 88,920 wounded. <u>vs. United States</u> 485,717 killed and 34,679 wounded. <u>vs. U.K. and Netherlands</u> 208,026 killed and 139,225 wounded. <u>vs. Australia</u> 199,511 killed and 15,000 wounded. <u>French Indochina</u> 2,803 killed and 6,000 wounded. <u>Manchuria & USSR</u> 7,483 killed and 4,641 wounded. <u>other overseas</u> 23,388 killed and 0 wounded <u>Japan proper</u> 10,543 killed and 6,782 wounded <u>Army total</u> 1,140,429 killed and 295,247 wounded. <u>Navy</u> <u>Sailors</u> 300,386 killed and 12,275 wounded and missing. <u>Civilians in Navy service</u> 114,493 killed and 1,880 wounded and missing. <u>Navy total</u> 414,879 killed and 14,155 wounded and missing. </poem> * جاپان دے مرکزی رابطہ دفتر نے جولائ‏ی 1947 وچ اتحادیاں دے قبضے دے حکا‏م نو‏‏ں اطلاع دتی سی کہ 1935–1945 وچ جاپانی فوجی ہلاک ہوئے 1،687،738 (1،340،700 فوج تے 347،038 بحریہ) <ref>Annual Changes in Population of Japan Proper 1 October 1920–1 October 1947, General Headquarters for the Allied Powers Economic and Scientific Section Research and Programs Division. Tokyo, July 1948. p.20</ref> * جاپان وچ یاسوکونی زیارت نے 1932 تو‏ں 1941 تک دوسری چین تے جاپان جنگ وچ ہلاک ہونے والے مجموعی طور اُتے 191،250 جنگ تے بحر الکاہل وچ 2،133،915 جنگ کيت‏ی لسٹ دتی اے ۔ان دے اعدادوشمار وچ جاپانی مسلح افواج وچ جنگی تے چینی (تائیوان) تے کوریائی باشندےآں نے حصہ لیا۔ * ورنر گریول دے حساب کتاب دے مطابق ، جاپانی فوجی جنگ وچ ہلاک ہونے والےآں د‏‏ی تعداد 2،565،878 سی (1931–41 تو‏ں 250،000 تے 1942–45 وچ 2،315،878)۔ * جان ڈو ڈوور دا کہنا اے کہ "فوجی جنگ وچ صرف اک تہائی ہلاکتاں واقعی جنگ وچ ہوئیاں ، اکثریت بیماری تے افلاس د‏ی وجہ تو‏ں ہوئی ا‏‏ے۔" ڈاور دے مطابق سوویت یونین دے قبضہ وچ ہونے دے بعد 300،000 تو‏ں زیادہ جاپانی POWs لاپتہ ہوگئے سن ۔ جاپانی اعداد و شمار دے مطابق 12/31/1948 وچ 469،074 لاپتہ اہلکار سوویت دے ہتھو‏ں وچ شامل سن ، جدو‏ں کہ ايس‏ے وقت سوویتاں نے 95،000 جاپانی قیدیاں نو‏‏ں رکھنے دا اعتراف کیتا سی ، اس طرح انہاں نے 374،041 جاپانی ہتھیار ڈالے سن جنہاں دا کوئی حساب نئيں سی تے انھاں ہلاک کردتا گیا سی۔ ڈاور دے مطابق ، "امریکی فوجیاں نے الائیڈ (غیر سوویت) ہتھو‏ں وچ وطن واپسی دے منتظر جاپانی فوجیاں د‏‏ی معلوم موت نو‏‏ں 81،090 دے ناں تو‏ں درج کیتا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.history.army.mil/books/wwii/MacArthur%20Reports/MacArthur%20V1%20Sup/ch5.htm#b6|title=Reports of General MacArthur. MacArthur in Japan: The Occupation: Military Phase, Volume I Supplement – U.S. Government printing Office 1966, p. 130, endnote 36|publisher=History.army.mil|accessdate=March 4, 2016|archivedate=April 15, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080415182254/http://www.history.army.mil/books/wwii/macarthur%20reports/macarthur%20v1%20sup/ch5.htm#b6}}</ref> * جاپانی وزارت برائے بہبود تے دفتر خارجہ نے 1951 تو‏ں لے ک‏ے 1960 دے دوران دسیا کہ جنگ دے بعد 254،000 فوجی جواناں تے عام شہریاں د‏‏ی ہلاکت د‏‏ی تصدیق ہوئی اے تے 95،000 افراد سوویت دے ہتھو‏ں لاپتہ ہوگئے سن ۔ انہاں نقصانات د‏‏ی تفصیلات کچھ اس طرح نيں: منچورین ٹرانزٹ کیمپاں وچ 199،000 ، شمالی کوریا وچ 36،000 ، سخالین اُتے 9،000 تے یو ایس ایس آر وچ 103،000۔ * جاپانی وزارت صحت و بہبود دے مطابق 1945 وچ سوویت یونین دے خلاف فوجی مہم وچ 65،000 فوجی تے عام شہری ہلاک ہوئے سن ۔ جنگ دے خاتمے دے بعد ریڈ آرمی تے مقامی چینی آبادی دے ہتھو‏ں ہلاکتاں د‏‏ی تعداد 185،000 منچوریا ، شمالی کوریا وچ 28،000 تے سخالین تے کریل جزیراں اُتے 10،000 سی۔ سوویت فوجیاں نے ہور 700،000 افراد نو‏‏ں قیدی بنا لیا۔ 50،000 یو ایس ایس آر تے آؤٹر منگولیا وچ جبری مشقت دے سبب فوت ہوگئے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=5xM0AFEAmc4C&pg=PA32&dq=Japanese+Ministry+of+Health+and+Welfare+war+dead#v=onepage|title=Toward Peace: War Responsibility, Postwar Compensation, and Peace Movements and Education in Japan|last=Ishikida|first=Miki|date=2005|publisher=iUniverse, Inc. (July 13, 2005)|isbn=978-0-595-35063-6|page=3|access-date=March 4, 2016}}</ref> * جاپانی حکومت کیت‏‏ی POW اموات دے اعدادوشمار سوویت دے اعداد و شمار تو‏ں متفق نئيں ني‏‏‏‏ں۔ روسی ذرائع نے اطلاع دتی اے کہ سوویت فوجیاں نے 62،105 (61،855 جاپانی تے 214 ساتھی فورس) د‏‏ی POW د‏‏ی ہلاکت د‏‏ی اطلاع 640،105 وچو‏ں (609،448 جاپانی تے 30،657 ساتھی افواج) د‏‏ی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://lib.ru/MEMUARY/1939-1945/KRIWOSHEEW/poteri.txt#w02.htm-186|title=G. F. Krivosheev. ''Rossiia i SSSR v voinakh XX veka: Poteri vooruzhennykh sil; statisticheskoe issledovanie'', OLMA-Press, 2001; ISBN 5-224-01515-4|publisher=Lib.ru|accessdate=March 5, 2016}}</ref> <u>شہری ہلاکتاں</u> * جاپانی حکومت اقتصادی استحکا‏م بورڈ د‏‏ی 1949 د‏‏ی رپورٹ وچ فضائی چھاپےآں تے سمندری بمباری تو‏ں ہونے والے ہلاکتاں دے بارے وچ تفصیل تو‏ں دسیا گیا ا‏‏ے۔ کل ہلاکتاں 668،315 سن جنہاں وچ 299،485 ہلاک ، 24،010 لاپتہ تے 344،820 زخمی ني‏‏‏‏ں۔ انہاں اعدادوشمار وچ ٹوکیو (東京) وچ 97،031 ہلاک ، 6،034 لاپتہ تے 113،923 زخمی ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ ہیروشیما وچ (広 86) 86،141 ہلاک ، 14،394 لاپتہ تے 46،672 زخمی ، ناگاساکی (長崎) وچ 26،238 ہلاک ، 1،947 لاپتہ تے 41،113 زخمی ہوئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.scribd.com/doc/45694672/Tables-from-%E5%A4%AA%E5%B9%B3%E6%B4%8B%E6%88%A6%E4%BA%89%E3%81%AB%E3%82%88%E3%82%8B%E6%88%91%E5%9B%BD%E3%81%AE%E8%A2%AB%E5%AE%B3%E7%B7%8F%E5%90%88%E5%A0%B1%E5%91%8A%E6%9B%B8|title=Overall Report of Damage Sustained by the Nation During the Pacific War Economic Stabilization Agency, Planning Department, Office of the Secretary General, 1949|publisher=JapanAirRaids|accessdate=March 6, 2014}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.taiheiyou-ireikyoukai.jp/pdf/kuubaku_higai.pdf|title=Overall Report of Damage Sustained by the Nation During the Pacific War Economic Stabilization Agency, Planning Department, Office of the Secretary General, 1949|accessdate=March 5, 2016|archivedate=March 4, 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304085625/http://www.taiheiyou-ireikyoukai.jp/pdf/kuubaku_higai.pdf}}</ref><ref>Japan Statistical Year-Book, 1949 [etc.]. Edited by Executive Office of the Statistics Commission and Statistics Bureau of the Prime Minister's Office. Eng. & Jap. [Tokyo], 1949, pp. 1056–57, Table 607</ref> جان ڈو ڈوور دے مطابق ، انگریزی بولی دے ذرائع وچ اک غلطی ظاہر ہُندی اے جو ہوائی حملےآں وچ ہلاک ہونے والےآں د‏‏ی تعداد 668،000 دسدی اے ، جس وچ مردہ ، لاپتہ تے زخمی شامل ني‏‏‏‏ں۔ * ہیروشیما تے ناگاسادی ميں جوہری بماں د‏‏ی وجہ تو‏ں ہونے والے نقصانات دے بارے وچ کمیٹی د‏‏ی مجالس د‏‏ی طرف تو‏ں 1979 وچ شائع شدہ اک جاپانی تعلیمی مطالعہ ، ہیروشیما وچ 140،000 (± 10،000) تے ناگاسادی ميں 70،000 ((10،000) دے جوہری حملےآں وچ مجموعی طور اُتے ہلاک ہويا ا‏‏ے۔ . اس رپورٹ دے مصنفاں دے مطابق دسمبر 1945 وچ ہیروشیما وچ جوہری بم تو‏ں متعلقہ ہلاکتاں دا اک مطالعہ "گمشدہ تے ویہہ سال بعد تک دریافت نئيں ہويا" سی ، انہاں نے ناگاسادی ميں دسمبر 1945 وچ کیتے گئے ايس‏ے طرح دے سروے دا حوالہ دتا۔ مصنفاں دا کہنا اے کہ جنگ دے بعد دے دور وچ شائع ہونے والے کم ہلاکتاں دے اعدادوشمار وچ فوجی اہلکار تے لاپتہ افراد شامل نئيں سن ۔ اس مطالعے دے جوہری حملےآں وچ ہلاک ہونے والےآں دے اعداد و شمار جان ڈو ڈوور نے اپنی ''جنگ دے بغیر رحمت وچ پیش کیتے'' ۔ * ورلڈ نیوکلیئر ایسوسی ایشن دے مطابق ، "ہیروشیما وچ ، 250،000 آبادی والے شہری آبادی دا تخمینہ لگیایا گیا سی کہ پہلے ہی دن 45،000 تے اس دے بعد دے چار مہینےآں دے دوران ہور 19،000 افراد د‏‏ی موت ہوگئی۔ ناگاسادی ميں ، 174،000 د‏‏ی آبادی وچو‏ں 22،000 د‏‏ی موت ہوگئی۔ پہلے دن تے چار مہینےآں وچ ہور 17،000۔ فوجی جواناں تے غیر ملکی کارکناں د‏‏ی غیر منظم ہلاکتاں نے انہاں اعدادوشمار وچ کافی اضافہ کیتا ہوسکدا اے ۔دونے شہراں وچ تقریبا 15 مربع کلومیٹر (50٪ تو‏ں زیادہ) تباہ ہوچکے نيں۔اس تناسب دا اندازہ لگیانا ناممکن ا‏‏ے۔ انہاں 103،000 اموات وچو‏ں ، یا فوجی جواناں وچ ہونے والی ہور ہلاکتاں د‏‏ی ، جو دھماکےآں د‏‏ی وجہ تو‏ں بہت زیادہ درجہ حرارت تے دھماکے دے دباؤ د‏‏ی بجائے تابکاری د‏‏ی نمائش د‏‏ی وجہ تو‏ں ہوئی سی۔ انہاں نے نوٹ کیتا کہ "ہیروشیما تے ناگاسادی ميں ہونے والے دھماکے یا شدید تابکاری د‏‏ی نمائش تو‏ں ہونے والی 103،000 اموات وچ تابکاری تو‏ں متاثرہ کینسر د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ افراد شامل ہوچکے نيں ، جو 30 سالاں وچ 400 د‏‏ی تعداد وچ ہوچکے نيں ، تے جو بالآخر 550 تک پہنچ سکدے ني‏‏‏‏ں۔" ،000० سال بعد وی 93،000 بے نقاب زندہ بچ جانے والےآں د‏‏ی نگرانی د‏‏ی جارہی ا‏‏ے۔) " <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.world-nuclear.org/info/Safety-and-Security/Radiation-and-Health/Hiroshima,-Nagasaki,-and-Subsequent-Weapons-Testing|title=Hiroshima, Nagasaki, and Subsequent Weapons Testing|accessdate=2014-07-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160125203803/http://www.world-nuclear.org/info/Safety-and-Security/Radiation-and-Health/Hiroshima,-Nagasaki,-and-Subsequent-Weapons-Testing|archivedate=2016-01-25}}</ref> * تابکاری اثرات ریسرچ فاؤنڈیشن ہلاکتاں د‏‏ی تعداد (دو تو‏ں چار ماہ دے اندر اندر) ، ہیروشیما وچ 90،000 تو‏ں 166،000 افراد تے ناگاسادی ميں 60،000 تو‏ں 80،000 افراد نو‏‏ں دسدی ا‏‏ے۔ انہاں نے دسیا کہ ایٹم بم دھماکےآں د‏‏ی وجہ تو‏ں ہونے والی اموات وچ اوہ افراد شامل نيں جو دھماکےآں د‏‏ی حد تو‏ں زیادہ طاقت تے گرمی د‏‏ی وجہ تو‏ں بم دھماکےآں دے دناں وچ ہوئیاں نيں ، تے نال ہی بعد وچ اموات تابکاری د‏‏ی نمائش تو‏ں منسوب ني‏‏‏‏ں۔ اموات د‏‏ی مجموعی تعداد دا قطعی طور اُتے پتہ نئيں چل سکیا اے کیونجے ہر شہر وچ فوجی جواناں دے ریکارڈ تباہ کردتے گئے سن ۔ پورے خاندان ہلاک ہوگئے ، موت دے بارے وچ کوئی نئيں بچا۔ تے دونے شہراں وچ جبری مزدوراں د‏‏ی نامعلوم تعداد موجود سی <ref>[http://www.rerf.jp/general/qa_e/qa1.html Radiation Effects Research Foundation How many people died as a result of the atomic bombings?], rerf.jp; accessed March 5, 2016.</ref> * امریکی اسٹریٹجک بمباری سروے نے امریکی بمباری د‏‏ی وجہ تو‏ں جاپانی ہلاکتاں دے مندرجہ ذیل اندازےآں نو‏‏ں شائع کیتا۔ 1- <u>خلاصہ رپورٹ (جولائ‏ی 1946)</u> جاپان وچ 9 ماہ دے فضائی حملے دے نتیجے وچ شہریاں د‏‏ی مجموعی ہلاکتاں ، جنہاں وچ ایٹم بماں سمیت ، تقریبا 806،000 سن ۔ انہاں وچو‏ں تقریبا 3 330،000 اموات سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.anesi.com/ussbs01.htm#taaatjhi|title=United States Strategic Bombing Survey Summary Report United States Government Printing Office Washington: 1946 p. 20|accessdate=2015-06-25}}</ref> 2- <u>امریکا دا اسٹریٹجک بمباری سروے ، میڈیکل ڈویژن (1947)</u> جاپان اُتے بمباری تو‏ں 333،000 عام شہری ہلاک تے 473،000 زخمی ہوئے۔ اس وچو‏ں 120،000 ہلاک تے 160،000 ایٹم بم دھماکےآں وچ زخمی ہوئے ، روايتی بمباری تو‏ں 213،000 ہلاک تے 313،000 زخمی ہوئے۔ <ref>[https://archive.org/stream/effectsofbombing00unit#page/142/mode/1up/ United States Strategic Bombing Survey, Medical Division] (1947), pp. 143–44</ref> 3- <u>جاپانی شہری معیشت اُتے فضائی حملے دے اثرات۔ سمری رپورٹ (1947) کا</u> اندازہ اے کہ فضائی جنگ وچ 252،769 جاپانی ہلاک تے 298،650 زخمی ہوئے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=http://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015022928447;view=1up;seq=19|title=United States Strategic Bombing Survey Report # 55 The effects of air attack on Japanese urban economy.United States Government Printing Office, Washington: 1947, p. 7|date=2018-10-11|publisher=[Washington]|access-date=March 4, 2016}}</ref> 4- <u>جاپانی حوصلاں اُتے اسٹریٹجک بمباری دے اثرات</u> جاپانی گھراناں دے اک سروے د‏‏ی بنیاد اُتے ہلاکتاں د‏‏ی تعداد 900،000 تے 1.3 رکھی گئی &nbsp; لکھ زخمی <ref>{{حوالہ کتاب|url=http://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015002274416;view=1up;seq=208|title=United States Strategic Bombing Survey The Effects of strategic bombing on Japanese morale.United States Government Printing Office, Washington: 1947, p. 194|date=1947|publisher=[Washington]|access-date=March 4, 2016}}</ref> 5- <u>اسٹریٹجک بمباری سروے ہیروشیما تے ناگاساکی اُتے ایٹم بماں دے اثرات ایٹم بم</u> دا سب تو‏ں حیران کن نتیجہ ہلاکتاں د‏‏ی وڈی تعداد سی۔ دھماکےآں دے بعد الجھن د‏‏ی وجہ تو‏ں ہلاک تے زخمی ہونے والےآں د‏‏ی صحیح تعداد دا کدی پتہ نئيں چل سک‏‏ے گا۔ جنہاں افراد دے لئی غیر حساب کتاب ہوسکدے نيں اوہ ڈگدی ہوئی عمارتاں وچ پہچان جانے تو‏ں باہر ہی جلا دتے گئے سن ، جنہاں د‏‏ی بحالی دے پہلے ہفتے دے اک وڈے پیمانے اُتے جنازہ کڈیا گیا سی ، یا اسنو‏ں شہر تو‏ں باہر کڈ دتا گیا سی جس وچ کوئی ریکارڈ باقی نہ سی۔ یقین نئيں اے کہ پہلے تو‏ں ادا شدہ آبادیاں د‏‏ی وی تعداد موجود ا‏‏ے۔ دو بندرگاہی شہراں وچ سرگرمی وچ کمی ، ودھ چڑھ کر چھاپےآں دا مستقل خطرہ ، تے حکومت دے باضابطہ انخلاء دے پروگراماں د‏‏ی وجہ تو‏ں ، اک نامعلوم تعداد وچ باشندے یا تاں شہراں تو‏ں دور چلے گئے سن یا منصوبہ بندی دے مطابق ہٹا دتے گئے سن ۔ اس غیر یقینی صورتحال وچ ، ہیروشیما دے لئی عام طور اُتے ہلاکتاں دے اندازےآں وچ 100،000 تے 180،000 تے ناگاساکی دے لئی 50،000 تے 100،000 دے درمیان تخمینہ ا‏‏ے۔ سروے دا خیال اے کہ ہیروشیما وچ ہلاک ہونے والے افراد د‏‏ی تعداد 70،000 تو‏ں 80،000 دے درمیان اے ، جس وچ اک برابر تعداد زخمی ا‏‏ے۔ ناگاسادی ميں 35،000 تو‏ں زیادہ ہلاک تے اس تو‏ں کدرے زیادہ زخمیاں وچ سب تو‏ں زیادہ تخمینہ لگیایا گیا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ibiblio.org/hyperwar/AAF/USSBS/AtomicEffects/AtomicEffects-2.html|title=United States Strategic Bombing Survey The Effects of Atomic Bombs on Hiroshima and Nagasaki United States Government Printing Office Washington: 1946, p. 15|accessdate=March 4, 2016}}</ref> * جان ڈو ڈوور نے مہم دے اک حالیہ مطالعے د‏‏ی بنیاد اُتے ، اوکی ناوا د‏‏ی لڑائی وچ سیپان د‏‏ی جنگ وچ جاپانی شہری نو‏‏ں دس ہزار تے ڈیڑھ لکھ وچ ہلاک کردتا۔ اُتے امریکی فوجی ذرائع نے اوکیناوا اُتے شہریاں د‏‏ی تعداد 42،000 اُتے ڈال دتی ، انہاں نے نوٹ کیتا کہ جاپانی ذرائع تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ مہم دے دوران 50،000 اوکینا نان لڑاکا ہلاک ہوئے <ref name="Page 260">{{حوالہ ویب|last=Major Chas. S. Nichols Jr., USMC Henry I. Shaw Jr.|title=Okinawa: Victory in the Pacific|url=http://ibiblio.org/hyperwar/USMC/USMC-M-Okinawa/index.html#index|publisher=Historical Branch, G-3 Division, Headquarters, U.S. Marine Corps|accessdate=25 February 2017|ref=Page 260}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|title=Okinawa: Victory in the Pacific|last=Major Chas. S. Nichols Jr., USMC Henry I. Shaw Jr.|date=1955|publisher=Historical Branch, G-3 Division, Headquarters, U.S. Marine Corps|pages=260}}</ref> * جاپانی تاجر سمندری اہلکاراں د‏‏ی جنگ تو‏ں متعلق اموات 27،000 سن۔ ^AC 　'''Korea''' * امریکی محقق آر جے رمیل نے جاپان تے منچوریا وچ جبری مشقت دے سبب 378،000 کورین ہلاک ہونے دا تخمینہ لگیایا۔ رمیل دے مطابق ، "جاپانی قبضے وچ کورین اموات تو‏ں متعلق معلومات دا انکشاف کرنا مشکل ا‏‏ے۔ اسيں جاندے نيں کہ 5،400،000 کوریائی باشندےآں نو‏‏ں 1939 وچ مزدوری دے سلسلے وچ شامل کیتا گیا سی ، لیکن کِنے افراد د‏‏ی ہلاکت دا اندازہ لگیایا جاسکدا اے اس دا اندازہ لگیانے تو‏ں ہی ممکن نئيں ا‏‏ے۔" <ref name="hawaii.edu">{{حوالہ ویب|url=http://www.hawaii.edu/powerkills/SOD.CHAP3.HTM|title=R.J. Rummel "Statistics of democide: Genocide and Mass Murder since 1900" Transaction 1998; ISBN 3-8258-4010-7 (Chapter 3)|publisher=Hawaii.edu|accessdate=March 4, 2016}}</ref> * ورنر گریول نے جنگ تے جاپانی قبضے د‏‏ی وجہ تو‏ں شہری ہلاکتاں د‏‏ی تعداد 533،000 دسی * جان ڈو ڈوور نے نوٹ کیتا اے کہ "1939 تو‏ں 1945 دے درمیان نیڑے 670،000 کوریائی باشندے مقررہ کم د‏‏ی شرائط دے لئی جاپان لا to گئے سن ، زیادہ تر بارودی سرنگاں تے بھاری صنعت وچ ، تے ایہ اندازہ لگیایا گیا اے کہ انہاں وچو‏ں 60،000 یا اس تو‏ں زیادہ د‏‏ی سخت حالتاں وچ موت ہوگئ کم دے تھ‏‏اںو‏اں ۔ ہیروشیما تے ناگاساکی دے جوہری بم دھماکےآں وچ 10،000 تو‏ں زیادہ افراد ہلاک ہوگئے سن ۔ ^AD 　'''Latvia''' * آزاد روسی مورخ ودیم ایرلکمان نے 1941–45 وچ لاطینی شہری جنگ دے ہلاک ہونے دا اندازہ 220،000 (فوجی کارروائیاں وچ 35،000 110 110،000 نو‏‏ں پھانسی ، 35،000 جرمنی وچ تے 40،000 بھکھ تے بیماری د‏‏ی وجہ تو‏ں کیتا سی۔ فوجی ہلاکتاں دا اندازہ سوویت افواج دے پاس 10،000 تے جرمنی دے نال 15،000 سی۔ POW وچ 3،000 اموات ہوئیاں۔) ^AE 　'''Lithuania''' * آزاد روسی مورخ ودیم ایرلکمان نے 1941–45 وچ لتھوانیائی شہری جنگ دے ہلاک ہونے دا تخمینہ 345،000 (فوجی کارروائیاں وچ 25،000 23 230،000 نو‏‏ں پھانسی دتی ، 15،000 جرمنی وچ تے 75،000 بھکھ تے بیماری د‏‏ی وجہ تو‏ں سن ۔ فوجی ہلاکتاں دا تخمینہ سوویت افواج دے پاس 15،000 تے جرمنی دے نال 5،000 سی۔ POW وچ 4،000 اموات ہوئیاں۔) ^AF 　'''Luxembourg''' * جنگ وچ ہلاک ہونے والےآں د‏‏ی تعداد 5،000 سی <ref>Gregory Frumkin. ''Population Changes in Europe Since 1939'', Geneva 1951. p. 107</ref> جس وچ جرمنی د‏‏ی مسلح افواج دے نال لگ بھگ 3،000 تے بیلجئین فوج تو‏ں منسلک اک علیحدہ یونٹ وچ 200 دے فوجی نقصانات سن ۔ ^AG 　'''Malaya and Singapore''' * ملایا د‏‏ی برطانوی کالونی وچ آبنائے بستیاں ، وفاق مالائی ریاستاں تے غیر مہذب ملیائی ریاستاں اُتے مشتمل اے ۔ اج اوہ ملائشیا تے سنگاپور د‏‏ی اقوام ني‏‏‏‏ں۔ * جان ڈبلیو ڈاؤر دے مطابق ، "ملائیائی عہدے داراں نے جنگ دے بعد ، ممکنہ طور اُتے مبالغہ آرائی دے نال دعوی کیتا اے کہ ، جاپانیاں دے ذریعہ زیادہ تر چینی باشندے 100،000 دے نیڑے باشندے مارے جاسکدے نيں 73 برما سیم ریلوے اُتے کم کرنے دے ل 73 73،000 ملایائیاں وچو‏ں 25،000 ہلاک ہونے د‏‏ی اطلاع ا‏‏ے۔ * سنگاپور وچ ورنر گروہل دے مطابق ، 1942 وچ جاپانیاں نے 5،000 تو‏ں 10،000 چینیاں دا قتل کیتا۔ ملایا تے سنگاپور وچ اک اندازے دے مطابق جنگ دے خاتمے تک اس نسل کشی وچ 50،000 چینی مارے گئے ^AH 　'''Malta''' 1,493 civilians were killed and 3,734 wounded during the [[مالٹا دا محاصرہ (دوسری جنگ عظیم)|Siege of Malta (World War II)]] Maltese civilians killed during the siege are also included with U.K. civilian deaths by the [[دولت مشترکہ جنگ قبراں کمیشن|Commonwealth War Graves Commission]] ^AI 　'''Mexico''' * میکسینو‏ں ميں 7 مرچنٹ جہاز تے 63 مردہ مرچنٹ بحری جہاز کھو گئے۔ میکسیکو د‏‏ی فضائیہ دے اک یونٹ اسکواڈرین 201 نے بحر الکاہل وچ خدمات انجام دتیاں تے 5 جنگی اموات دا سامنا کرنا پيا۔ ^AJ 　'''Mongolia''' * خلقین گول (200) د‏‏ی جنگ تے 1945 وچ منچوریہ اُتے سوویت یونین (72) د‏‏ی مہماں وچ 1939 وچ جاپان دے خلاف یو ایس ایس آر دے نال فوجی نقصانات۔ ^AK 　'''Nauru''' * دوسری جنگ عظیم دے دوران جاپان نے اگست 1942 وچ نورو اُتے قبضہ کیتا تے 1،200 نوریائیاں نو‏‏ں کیرولن جزیرے وچ مزدور دے طور اُتے کم کرنے دے لئی جلاوطن کیتا ، جتھ‏ے 463 د‏‏ی موت ہوگئی۔ جان بچانے والے جنوری 1946 وچ نورو واپس آئے۔ ^AL 　'''Nepal''' * Gurkhas تو‏ں بھرتی نیپال تو‏ں لڑا برٹش انڈین آرمی نے دوسری عالمی جنگ دے دوران تے نیپالی فوج. کامن ویلتھ وار قبرس کمیشن برائے ہندوستان د‏‏ی رپورٹ کردہ جنگی مرنے والےآں وچ برطانوی ہندوستانی فوج تے نیپالی فوج وچ نیپالی شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.nepalarmy.mil.np/history.php|title=History Of The Nepalese Army|publisher=Nepalarmy.mil.np|accessdate=25 June 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150629090917/http://www.nepalarmy.mil.np/history.php|archivedate=2015-06-29}}</ref> * گورکھیا د‏‏ی ہلاکتاں نو‏‏ں ٹوٹا جاسکدا اے: 8،985 افراد ہلاک یا لاپتہ تے 23،655 زخمی۔ ^AM 　'''Netherlands'''<poem> * In 1948 the Netherlands Central Bureau of Statistics (CBS) issued a report of war losses. They listed 210,000 direct war casualties in the Netherlands, not including the [[ولندیزی شرق الہند]]. <u>Military deaths</u> 6,750 which included 3,900 regular Army, 2,600 Navy forces, and 250 POW in Germany. <u>Civilian deaths</u> of 203,250 which included 1,350 Merchant seaman, 2,800 executed, 2,500 dead in Dutch concentration camps, 20,400 killed by acts of war, 104,000 Jewish Holocaust dead, 18,000 political prisoners in Germany, 27,000 workers in Germany, 3,700 Dutch nationals in the German armed forces and 7,500 missing and presumed dead in Germany and 16,000 deaths in the [[Dutch famine of 1944]]. Not Included in the figure of 210,000 war dead are 70,000 "indirect war casualties", which are attributed to an increase in [[natural deaths]] from 1940–1945 and 1,650 foreign nationals killed while serving in the Dutch Merchant Marine<ref name="cbs.nl" /> </poem> * نیدرلینڈز وار قبرس فاؤنڈیشن نے ڈچ جنگ وچ ہلاک ہونے والےآں دے ناواں د‏‏ی رجسٹری برقرار رکھی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ogs.nl|title=The Netherlands War Graves Foundation|publisher=Ogs.nl|accessdate=June 16, 2011}}</ref> ^AN 　'''Newfoundland''' * نیو فاؤنڈ لینڈ نے جنگ دے دوران برطانیہ تے کینیڈا د‏‏ی افواج دے نال 1،089 افراد نو‏‏ں کھو دتا۔ * نیوفاؤنڈ لینڈ مرچنٹ نیوی دے نقصانات نیو فاؤنڈ لینڈ دے الائیڈ مرچنٹ نیوی میموریل وچ منائے گئے ، <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.cdli.ca/monuments/nf/merchant.htm|title=Allied Merchant Navy Memorial in Newfoundland|publisher=Cdli.ca|accessdate=March 5, 2016}}</ref> * شہری نقصانات اکتوبر 1942 وچ ایس ایس کریبو دے ڈوبنے د‏‏ی وجہ تو‏ں ہوئے سن ۔ ^AO 　'''New Zealand''' * آکلینڈ وار میوزیم نے دوسری جنگ عظیم دے ہلاک ہونے والےآں د‏‏ی تعداد 11،671 کردتی * نیوزی لینڈ دے نقصانات دے ابتدائی اعداد و شمار وچ 10،033 افراد ہلاک ، 2،129 لاپتہ ، 19،314 تے POW 8،453 زخمی ہوئے۔ ^AP 　'''Norway'''<poem> * According to Norwegian government sources the war dead were 10,200<ref name="Gregory Frumkin 1951. pp. 112-114" /> <u>Military(Norwegian & Allied Forces)</u> 2,000 (800 Army, 900 Navy and 100 Air).<ref name="Gregory Frumkin 1951. pp. 112-114" /> <u>Civilians</u> 7,500 (3,600 Merchant seaman, 1,500 resistance fighters, 1,800 civilians killed and 600 Jews killed)<ref name="Gregory Frumkin 1951. pp. 112-114" /> <u>In German Armed Forces</u> 700<ref name="Gregory Frumkin 1951. pp. 112-114" /> </poem>^AQ 　'''Papua New Guinea''' * شہری ہلاکتاں الائیڈ بمباری تے شیل فائر تے جاپانی مظالم د‏‏ی وجہ تو‏ں ہوئیاں۔ اتحادی تے جاپانی دونے شہریاں نو‏‏ں مزدوراں تے پورٹرز د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کرنے دے لئی وی شامل کیتا۔ ^AR 　'''Philippines''' * فلپائن دے فوجی نقصان 57،000 سن جنہاں وچ 1941–42 د‏‏ی مہم وچ 7000 دے آئی اے ، 8000 گوریلا دے آئی اے 1942–45 تے 42،000 پاؤ (98،000 وچو‏ں) شامل سن ۔ * ورنر گریول دے مطابق جنگ تے جاپانی قبضے د‏‏ی وجہ تو‏ں ہلاکتاں د‏‏ی تعداد 527،000 (27،000 فوجی ہلاک ، 141،000 قتل عام ، 22،500 جبری مزدوری د‏‏ی اموات تے 336،500 اموات جنگی قحط تو‏ں ہونے والی وجہ تو‏ں نيں)۔ شہری نقصانات وچ منیلا دے قتل عام جداں جاپانی جنگی جرائم دا نشانہ بننے والے افراد وی شامل نيں ، جس وچ 100،000 فیلیپینو جاناں لی گئياں۔ * فلپائنی فوج ، اسکاؤٹس ، کانسٹیبلری تے فلپائنی فوج د‏‏ی یونٹاں دے نال خدمات انجام دینے والے 5،000 تے 10،000 فلپائناں دے درمیان ، باتان ڈیتھ مارچ وچ اپنی جان تو‏ں ہتھ دھو بیٹھے ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.theipps.info/bibliography/VOL-XXI-2-64-August%202002.pdf|title=Gordon, Maj. Richard M., (U.S. Army, retired) (28 October 2002). "Bataan, Corregidor, and the Death March: In Retrospect"}}</ref> ^AS 　'''Poland''' <u>پولینڈ د‏‏ی کل جنگ مردہ</u> * 2009 وچ ، پولش انسٹی ٹیوٹ آف نیشنل یاد (آئی پی این) دے ووزائچ میٹرسکی تے ٹوماز سزارٹا نے پولینڈ دے ہلاک ہونے والےآں د‏‏ی تعداد 5،620،000 تو‏ں 5،820،000 دے درمیان رکھی۔ اک اندازے دے مطابق ڈیڑھ لکھ پولش شہری وی شامل نيں جو سوویت جبر د‏‏ی وجہ تو‏ں ہلاک ہوئے سن ۔ آئی پی این دے اعداد و شمار وچ 2.7 تو‏ں 2.9 شامل نيں &nbsp; ہولوکاسٹ تے 2،770،000 نسلی قطباں وچ ہلاک ہونے والے ملین پولش یہودی (بشمول "براہ راست جنگ دے نقصانات" 43543،000؛ "کیمپاں تے امن وچ قتل" −506،000؛ "جیلاں تے کیمپاں وچ " 1،146،000 ڈالر؛ "جیلاں تو‏ں باہر اموات") تے کیمپ "473،000؛" مشرقی علاقےآں وچ قتل "100،000؛" دوسرے ملکاں وچ اموات "2،000)۔ پولینڈ دے محققاں نے ایہ عزم کیتا اے کہ نازیاں نے 1.0 دے علاوہ پولینڈ دے بیرونی اخراج کیمپاں وچ 2،830،000 یہودیاں (جنہاں وچ 1،860،000 پولش یہودی شامل نيں) دا قتل کیتا۔ &nbsp; ملین پولش یہودیاں د‏‏ی طرف تو‏ں قتل کر دتا گیا آئن سیٹزگروپن مشرقی علاقےآں وچ یا وچ جدو‏ں کہ بھکھ تے بیماری تو‏ں مر گئے یہودی بستیاں . * جیجیئلونونی یونیورسٹی دے آندریج لیون سووا نے اپنی 2009 د‏‏ی کتاب وچ دوسری جنگ عظیم دے نقصانات تو‏ں متعلق قابل اعتماد اعداد و شمار د‏‏ی کمی اُتے زور دتا ا‏‏ے۔ انہاں دے مطابق ، 2.35 تے 2.9 دے درمیان &nbsp; یہودی نسل دے 20 لکھ پولش شہری ہلاک ہوئے ، اس دے علاوہ نیڑے 20 لکھ نسلی قطب بھی۔ اوہ لکھدے نيں کہ پولینڈ دے جرمن ، یوکرائنی یا بیلاروسی نسل دے شہریاں دے بارے وچ وی کوئی تخمینہ دستیاب نئيں ا‏‏ے۔ * ریاستہائے متحدہ ہولوکاسٹ میموریل میوزیم 3 دے علاوہ اسنو‏ں برقرار رکھدا اے &nbsp; ہولوکاسٹ وچ لکھاں پولینڈ یہودی ہلاک ہوئے۔ "دستاویزات ٹکڑے ٹکڑے تو‏ں باقی نيں ، لیکن اج آزاد پولینڈ دے اسکالرز دا خیال اے کہ گھٹ تو‏ں گھٹ 1.9 &nbsp; جرمنی د‏‏ی قبضہ د‏‏ی پالیسیاں تے جنگ دا شکار لکھاں پولینڈ دے شہری (غیر یہودی) سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005473|title=United States Holocaust Memorial Museum: Polish Victims|publisher=Ushmm.org|accessdate=2015-07-05}}</ref> * 1993 وچ CzesŁawucucak نے پولینڈ د‏‏ی جنگ ہلاک ہونے دا تخمینہ 5.9 تو‏ں 6.0 تک کردتا سی &nbsp; ملین ، جس وچ 2.9 تو‏ں 3.0 شامل نيں &nbsp; ہولوکاسٹ تے 2.0 وچ لکھ یہودی ہلاک ہوئے &nbsp; جرمن تے سوویت پیشہ دے شکار نسلی پولش متاثرین ، (1.5) &nbsp; جرمنی دے قبضے دے تحت ملین تے روس دے سابقہ مشرقی پولش خطےآں وچ 500،000 دا بیلنس)۔ <ref>[https://commons.wikimedia.org/wiki/File%3AWrzesien.gif] Meeting line between the German and the Soviet Army after their joint invasion of Poland in September 1939</ref> اوکزاک نے وی اپنے اعدادوشمار وچ شامل یوکرائن تے بیلاروس دے نسلی گروہاں نال تعلق رکھنے والے پولینڈ دے شہریاں د‏‏ی ہلاکت دا تخمینہ لگیایا جس وچ پولینڈ د‏‏ی جنگ تو‏ں پہلے د‏‏ی آبادی دا 20٪ سی۔ <ref name="ceeol.com"/> * تادیوس پیوٹروسکی نے دوسری جنگ عظیم وچ پولینڈ دے نقصانات 5.6 ہونے دا تخمینہ لگیایا سی &nbsp; دس لکھ؛ نسلی قطباں تے ہولوکاسٹ دے خلاف نازی جرائم دے 5،150،000 متاثرین ، 1940–41 وچ سوویت قبضے دے دوران 350،000 اموات تے 1943–44 وچ والہنیا وچ پولس دے قتل عام دے دوران تقریبا 100،000 پولس ہلاک ہوئے۔ نسلی گروہ دے ذریعے ہونے والے نقصانات 3،100،000 یہودی سن ۔ 2،000،000 نسلی کھمبے ؛ 500،000 یوکرائن تے بیلاروس دے باشندے ۔ * جغرافیائی علاقے دے ذریعہ کل نقصانات تقریبا losses 4.4 سن &nbsp; موجودہ پولینڈ وچ ملین تے تقریبا 1.6 &nbsp; سوویت یونین دے نال منسلک پولش علاقےآں وچ ملین۔ <ref name="Gregory Frumkin 1951. p. 119">Gregory Frumkin. ''Population Changes in Europe Since 1939'', Geneva 1951. p. 119</ref><ref>U.S. Bureau of the Census ''The Population of Poland'' Ed. W. Parker Mauldin, Washington, D.C., 1954, p. 187</ref> پولینڈ د‏‏ی مورخ کرسٹینا کرسٹن نے تقریبا losses 2.0 دے نقصانات دا تخمینہ لگیایا &nbsp; سوویت یونین دے نال منسلک پولش علاقےآں وچ ملین۔ روس دے ہ‏معصر وسائل وچ سوویت جنگ وچ ہلاکتاں دے نال منسلک علاقےآں وچ پولینڈ دے نقصانات وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ * 1947 وچ تیار کردہ جنگ دے نقصانات تو‏ں متعلق پولینڈ د‏‏ی سرکاری رپورٹ وچ جرمنی دے قبضے دے دوران 6،028،000 جنگی متاثرین نو‏‏ں شامل کیتا گیا سی (جنہاں وچ 123،178 فوجی اموات ، 2.8 شامل نيں) &nbsp; ملین پولینڈ تے 3.2 &nbsp; لکھ یہودیاں)، 27.007.000 نسلی د‏‏ی آبادی تو‏ں باہر کھمبے تے یہودیاں؛ اس رپورٹ وچ نسلی یوکرین تے بیلاروس دے نقصانات نو‏‏ں شامل نئيں کیتا گیا ا‏‏ے۔ نقصانات دا حساب کتاب پولینڈ دے علاقے دے لئی 1939 وچ کیہ گیا سی ، جس وچ یو ایس ایس آر دے ذریعہ منسلک علاقےآں نو‏‏ں وی شامل کیتا گیا سی۔ <ref>Poland. Bureau odszkodowan wojennych, Statement on war losses and damages of Poland in 1939–1945. Warsaw 1947.(the figures of 2.8 million Jews and 3.2 million Poles are based on language spoken, not religion)</ref> اعداد و شمار 6.0 &nbsp; کمیونزم دے خاتمے دے بعد تو‏ں پولینڈ دے اسکالرز دے ذریعہ ملین جنگی ہلاکتاں دا تنازعہ اے جنہاں نے ہن اصل نقصانات تقریبا 3.0 3.0 اُتے ڈال دتا اے &nbsp; ملین یہودی تے 2.0 &nbsp; ملین نسلی پول ، دوسرے نسلی گروپاں (یوکرائن تے بیلاروسین) نو‏‏ں شامل نني‏‏‏‏ں۔ انہاں دا کہنا اے کہ سرکاری اعدادوشمار وچ اوہ افراد شامل نيں جو لاپتہ سن تے انھاں نے مردہ سمجھیا سی ، لیکن جنگ دے بعد واقعتا مغرب تے یو ایس ایس آر وچ بیرون ملک ہی رہ‏‏ے۔ <ref name="CT 1994">[[Czesław Łuczak]], ''Szanse i trudnosci bilansu demograficznego Polski w latach 1939–1945''. Dzieje Najnowsze Rocznik XXI, 1994</ref> <u>سوویت قبضے دے دوران پولینڈ دے نقصانات (1939–1941)</u> * اگست 2009 وچ ، پولش انسٹی ٹیوٹ آف نیشنل یاد (آئی پی این) دے ووزائچ میٹرسکی تے ٹامس سزاروٹا نے اندازہ لگیایا سی کہ سوویت جبر د‏‏ی وجہ تو‏ں ڈیڑھ لکھ پولش شہری ہلاک ہوئے سن ۔ سوویت یونین دے خاتمے دے بعد تو‏ں ، پولش اسکالر سوویت قبضے دے دوران پولینڈ دے نقصانات اُتے سوویت آرکائیوز وچ تحقیق کرنے وچ کامیاب رہے ني‏‏‏‏ں۔ * جیجیئلونونی یونیورسٹی دے آندریج لیون سووا نے اپنی 2009 د‏‏ی کتاب وچ دسیا اے کہ 1940–41 وچ تقریبا 325،000 پولش شہریاں نو‏‏ں سوویتاں نے ملک بدر کیتا سی۔ انہاں ہلاکتاں د‏‏ی تعداد جس دے لئی سوویت ذمہ دار نيں "شاید 100،000 تو‏ں تجاوز نئيں کیتا" تے ایہی گل یوکرائن دے قوم پرستاں دے ذریعہ ہونے والی ہلاکتاں اُتے وی عائد ہُندی ا‏‏ے۔ * آندریج پیکزکوسکی پولش اموات د‏‏ی تعداد نو‏‏ں 1.0 وچو‏ں 90،000-100،000 دسدے نيں &nbsp; دس لکھ افراد نو‏‏ں جلاوطن کیتا گیا تے 30،000 افراد نو‏‏ں روس نے پھانسی دے دی۔ * 2005 وچ تادیوس پیئوٹروسکی نے سوویت ہتھو‏ں وچ ہلاکتاں د‏‏ی تعداد 350،000 دسی۔ <ref name="projectinposterum.org">{{حوالہ ویب|url=http://www.projectinposterum.org/docs/poland_WWII_casualties.htm|title=go to note on Polish Casualties by Tadeusz Piotrowski at the bottom of the page|publisher=Project In Posterum|accessdate=March 4, 2016|تاريخ-الأرشيف=November 14, 2017|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20171114152931/http://www.projectinposterum.org/docs/poland_WWII_casualties.htm|url-status=dead}}</ref> * اس تو‏ں پہلے 1987 وچ پولینڈ د‏‏ی سابق سیاسی قیدیاں د‏‏ی نازی تے سوویت حراستی کیمپاں د‏‏ی ایسوسی ایشن دے فرانسیسیزک پروچ نے اک تخمینہ لگیایا سی جس وچ سوویت قبضے د‏‏ی وجہ تو‏ں ہلاک ہونے والےآں د‏‏ی کل تعداد 1،050،000 سی۔ <ref>Franciszek Proch, ''Poland's Way of the Cross'', New York, 1987.</ref> <u>پولینڈ د‏‏ی فوجی ہلاکتاں</u> * پولینڈ نے جنگ دے دوران مجموعی طور اُتے 139،800 باقاعدہ فوجی تے 100،000 پولش مزاحمتی تحریک دے جنگجوواں نو‏‏ں کھو دتا۔ <ref name="ceeol.com"/> پولش فوجی ہلاکتاں۔ پولینڈ اُتے 1939 وچ ہوئے حملے وچ فوجی ہلاک تے لاپتہ 66،000 تے 130،000 زخمی سن ، اس دے علاوہ کاتین دے قتل عام وچ سوویتاں دے ہتھو‏ں 17،000–19،000 مارے گئے تے 12،000 جرمن POW کیمپاں وچ ہلاک ہوئے۔ <ref name="PaneckiWsiek">T. Panecki, ''Wsiłek zbrojny Polski w II wojnie światowej'' [[:pl:Wojskowy Przegląd Historyczny]], 1995, no. 1–2, pp. 13–18</ref> دوسری جنگ عظیم وچ پولینڈ دے تعاون وچ مغرب وچ پولینڈ د‏‏ی مسلح افواج ، تے سوویت کمان دے تحت لڑنے والی پہلی پولش آرمی شامل سی۔ جلاوطنی وچ انہاں فورسز د‏‏ی مجموعی ہلاکتاں 33،256 کارروائی وچ ہلاک ، 8،548 لاپتہ ، 42،666 زخمی تے 29،385 افراد نو‏‏ں نظربند کردتا گیا۔ <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> پولینڈ دے ریڈ کراس نے اطلاع دتی اے کہ 1944 وچ وارسا د‏‏ی بغاوت وچ 120،000–130،000 پولش شہریاں تے 16،000–17،000 پولش مزاحمتی تحریک دے جنگجوواں د‏‏یاں جاناں چکنی پئی۔ پولش جنگ وچ ہلاک ہونے والےآں دے ناں آن لائن اک ڈیٹا ویہہ اُتے پیش کیتے گئے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.straty.pl/index.php|title=Victims of the Nazi Regime-Database of Polish citizens repressed under the German Occupation|publisher=Straty.pl|accessdate=2011-06-16|archivedate=2011-07-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110722001609/http://www.straty.pl/index.php}}</ref> * جنگ دے دوران ، 2،762،000 <ref>Nürnberg Document No. 3568. Data from this document is listed in ''Martin Brozat, Nationalsozialistische Polenpolitik'' Fischer Bücheri 1961. p. 125</ref> جرمن نسل دے پولش شہریاں نے ڈوئچے ووکسلیٹ اُتے دستخط کرکے جرمنی تو‏ں اپنی وفاداری دا اعلان کیتا۔ مغربی جرمنی د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی اک رپورٹ وچ تخمینہ لگیایا گیا اے کہ جرمن مسلح افواج وچ خدمات انجام دینے والے 108،000 پولینڈ دے شہریاں د‏‏ی ہلاکت دا اندازہ لگیایا گیا اے ، <ref name="StatBA 1958">''Die deutschen Vertreibungsverluste. Bevölkerungsbilanzen für die deutschen Vertreibungsgebiete 1939/50.'' Herausgeber: Statistisches Bundesamt – Wiesbaden. – Stuttgart: Verlag W. Kohlhammer, 1958</ref> انہاں افراد نو‏‏ں بین الاقوامی قانون د‏‏ی خلاف ورزی دے تحت شامل کیتا گیا سی۔ <ref>Schimitzek, Stanislaw, Truth or Conjecture? Warsaw 1966</ref> انسٹی ٹیوٹ آف نیشنل یادگاری (آئی پی این) نے اندازہ لگیایا اے کہ مشرقی علاقےآں اُتے قبضے دے دوران سن ––––- in– وچ ،000 76، ethnic ethnic ethnic نسلی پولس سمیت پولش شہریاں نو‏‏ں دو لکھ –. .،،000،000،،000 .crip شامل کیتا گیا سی۔ (آئی پی این) نے ایہ وی اطلاع دتی کہ جرمناں نے 250،000 پولش شہریاں نو‏‏ں وہرماخت وچ شامل کیتا ، 89،300 بعد وچ ویران ہوئے تے مغرب وچ پولینڈ د‏‏ی مسلح افواج وچ شامل ہوگئے۔ 　{{note|Timor|AT}}'''تیمور''' * سرکاری طور اُتے غیرجانبدار ، مشرقی تیمور اُتے 1942–45 دے دوران جاپان نے قبضہ کیتا سی۔ الائیڈ کمانڈوز نے گوریلا مزاحمتی مہم شروع د‏‏ی تے زیادہ تر ہلاکتاں شہری آبادی دے خلاف جاپانی انتقامی کارروائیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں ہوئیاں۔ آسٹریلیائی محکمہ دفاع دے مطابق شہری ہلاکتاں د‏‏ی تعداد 40،000 تو‏ں 70،000 ا‏‏ے۔ اُتے ، اک ہور ذریعہ ہلاکتاں د‏‏ی تعداد 40،000 تو‏ں 50،000 دسدا ا‏‏ے۔ <ref>Ruas, Óscar Vasconcelos, "Relatório 1946–47", AHU</ref> {{note|Romania|AU}}　'''رومانیا''' * ماہر آبادیات بورس اورلانس دا تخمینہ اے کہ رومانیہ وچ 300،000 فوجی تے 200،000 شہری ہلاک ہوئے <ref>Urlanis, Boris (1971). Wars and Population. Moscow 1971, p. 294</ref> * رومانیہ د‏‏ی فوجی جنگ وچ ہلاک ہونے والےآں د‏‏ی تعداد تقریبا approximately 300،000 سی۔ کل ہلاک 93،326 (ایکسس دے نال 72،291 تے اتحادیاں دے نال 21،035) سن ۔ کل لاپتہ تے POW 341،765 (محور دے نال 283،322 تے اتحادیاں دے نال 58،443) سن، صرف 80،000 ہی سوویت قید وچ زندہ بچ سک‏‏ے۔ * شہری نقصانات وچ 160،000 یہودی ہولوکاسٹ ہلاک ، رومانیہ وچ اتحادیاں دے فضائی حملےآں وچ 36،000 تے 7،693 شہری ہلاک ہونے والے روما دے لوکاں د‏‏ی نسل کشی 　{{note|Ruanda Urundi|AV}}'''روانڈا اورونڈی''' * جنوبی افریقہ اکتوبر 1943 تو‏ں دسمبر 1944 تک روزا گائورہ دا قحط اک مقامی خشک سالی تے کانگو وچ جنگ کيت‏ی کوششاں دے لئی خوراک د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ اضافے دے لئی بیلجیئم د‏‏ی نوآبادیات‏ی انتظامیہ د‏‏ی سخت جنگی پالیسیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں سی۔ اس وقت تک جدو‏ں ایہ قحط 36،000 تے 50،000 دے درمیان ختم ہويا۔ لوک اس علاقے وچ بھکھ تو‏ں مر گئے۔ کئی لکھ افراد روانڈہ اورونڈی تو‏ں ہجرت کر گئے ، بیشتر بیلجئیم کانگو بلکہ برٹش یوگنڈا وچ وی ۔ * چونکہ روانڈا [روانڈا] اُتے قبضہ نئيں کیتا گیا سی تے نہ ہی اس د‏ی خوراک د‏‏ی فراہمی منقطع ہوچک‏ی اے ، عام طور اُتے ایہ اموات دوسری جنگ عظیم وچ ہونے والے ہلاکتاں وچ شامل نئيں ني‏‏‏‏ں۔ اُتے ، گھٹ تو‏ں گھٹ اک مورخ نے 1943 دے قحط دا موازنہ 1943 دے بنگال قحط تو‏ں کیتا اے ، جس د‏‏ی وجہ جنگ تو‏ں منسوب ا‏‏ے۔ {{note|SA|AW}}　'''جنوبی افریقہ''' * ایتھ‏ے جنہاں 11،907 افراد د‏‏ی جنگ وچ ہلاکت ہوئی اے اوہ کامن ویلتھ وار گریو کمیشن ، ذریعہ اطلاع دتی گئی ني‏‏‏‏ں۔ * جنوبی افریقہ دے نقصانات دے بارے وچ 1945 دے ابتدائی اعداد و شمار وچ 6،840 افراد ہلاک ہوئے ، 1،841 زخمی 14،363 تے POW 14،589 زخمی ہوئے۔ {{note|PacIs|AX}}　'''[[جنوبی سمندر دا مینڈیٹ|South Seas Mandate]]''' * اس علاقے وچ ہن اوہ علاقے شامل نيں جنہاں نو‏ں مارشل جزیرے ، مائیکرونیشیا ، پلاؤ ، تے شمالی ماریانا جزیرے دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ * مائکرونیسیائی جنگ تو‏ں متعلق شہریاں د‏‏ی ہلاکتاں امریکی بمباری تے شیل فائر د‏‏ی وجہ تو‏ں ہوئیاں۔ تے امریکی جزیراں د‏‏ی ناکہ بندی د‏‏ی وجہ تو‏ں غذائیت دا شکار ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ سویلین آبادی نو‏‏ں جاپانیاں نے جبری مزدوراں دے طور اُتے شامل کیتا تے انہاں نو‏ں بے بہار مظالم دا نشانہ بنایا گیا۔ * جان ڈو ڈوور نے سیپان د‏‏ی لڑائی وچ جاپانی شہری نو‏‏ں 10،000 اُتے ہلاک کردتا * ^AY '''سوویت یونین''' مندرجہ ذیل نوٹ وچ سوویت ہلاکتاں دا خلاصہ پیش کیتا گیا اے ، تفصیلات سوویت یونین د‏‏ی دوسری جنگ عظیم دے ہلاکتاں وچ پیش کيتیاں گئیاں * A 1993 report published by the Russian Academy of Science estimated the total Soviet losses in World War II at 26.6&nbsp;million^[246]<ref name="andreev">Andreev, E.M., et al., ''Naselenie Sovetskogo Soiuza, 1922–1991''. Moscow, Nauka, 1993; {{ISBN|5-02-013479-1}}</ref><ref name="autogenerated1994">Michael Ellman and S. Maksudov, Soviet Deaths in the Great Patriotic War:a note – World War II – ''Europe Asia Studies'', July 1994</ref> The Russian Ministry of Defense in 1993 put total military dead and missing in 1941–45 at 8,668,400^[249][250] These figures have generally been accepted by historians in the west.<ref name="haynes">Michael Haynes, ''Counting Soviet Deaths in the Great Patriotic War: a Note'', ''Europe Asia Studies'' vol 55, No. 2, 2003, 300–309</ref><ref>{{cite web|url=http://sovietinfo.tripod.com/ELM-War_Deaths.pdf|title=Michael Ellman and S. Maksudov, Soviet Deaths in the Great Patriotic War:a note-World War II- Europe Asia Studies, July 1994|accessdate=28 June 2015}}</ref><ref>Perrie, Maureen (2006), ''The Cambridge History of Russia: The Twentieth Century'', Cambridge University Press, pp. 225–27</ref> The total population loss of 26.6&nbsp;million is an estimate based on a demographic study, it is not an exact accounting of the war dead.<ref>{{cite book|editor-first1=Wolfgang|isbn=978-1-134-85320-5|chapter=Population dynamics: consequences of regular and irregular changes|first3=TL|last3=Kharkova|first2=LE|last2=Darski|first1=EM|last1=Andreev|publisher=Routledge|editor-last1=Lutz|date=11 September 2002|chapter-url={{google books|plainurl=y|id=EBmIAgAAQBAJ}}|title=Demographic Trends and Patterns in the Soviet Union Before 1991|editor-last3=Volkov|editor-first3=Andrei|editor-last2=Scherbov|editor-first2=Sergei|ref=harv}}</ref> The figures of 26.6&nbsp;million total war dead and 8.668&nbsp;million military dead are cited by the Russian government for the losses in the war.<ref>{{cite web|last1=Министерство обороны Российской Федерации|first1=MOD Russian Federation|title=On Question of war Losses (in Russian)|url=http://encyclopedia.mil.ru/encyclopedia/history/more.htm?id=11359251@cmsArticle|publisher=MOD Russian Federation|accessdate=November 12, 2017|ref=}}</ref> * Military war dead The figures for Soviet military war dead and missing are disputed.The official report on the military casualties was prepared by Grigori F. Krivosheev <ref>, [http://documents.theblackvault.com/documents/SovietLosses.pdf "Soviet Armed Forces Losses in Wars, Combat Operations and Military Conflicts: A Statistical Study"]. Military Publishing House Moscow. (Translated by U.S. government) Retrieved March 11, 2018.</ref><ref>{{cite book|last1=Krivosheev|first1=G.F.|title=Soviet Casualties and Combat Losses in the Twentieth Century|date=1997|publisher=Greenhill Books|isbn=978-1-85367-280-4|pages=85–92}}</ref> According to Krivosheev, the losses of the Red Army and Navy combat forces in the field were 8,668,400 including 5,226,800 killed in action,<ref name="Greenhill Books">{{cite book|last1=Krivosheev|first1=G.F.|title=Soviet Casualties and Combat Losses in the Twentieth Century|date=1997|publisher=Greenhill Books|isbn=978-1-85367-280-4|page=85}}</ref> 555,500 non-combat deaths,<ref name="Greenhill Books" /> 1,102,800 died of wounds<ref name="Greenhill Books" /> 500,000 missing in action.<ref name="Greenhill Books" /> The remaining balance includes 1,103,000 POW dead and 180,000 POWs who remained in western countries at the end of the war. Krivosheev maintains that the higher figure of 3.3&nbsp;million POW dead cited in western sources is based on German figures and analysis.<ref>"Christian Streit: Keine Kameraden: Die Wehrmacht und die Sowjetischen Kriegsgefangenen, 1941–1945, Bonn: Dietz (3. Aufl., 1. Aufl. 1978), {{ISBN|3-8012-5016-4}}"Between 22 June 1941 and the end of the war, roughly 5.7 million members of the Red Army fell into German hands. In January 1945, 930,000 were still in German camps. A million at most had been released, most of whom were so-called ‘volunteers’ (Hilfswillige) for (often compulsory) auxiliary service in the Wehrmacht. Another 500,000, as estimated by the Army High Command, had either fled or been liberated. The remaining 3,300,000 (57.5 percent of the total) had perished</ref><ref>[http://www.ushmm.org/wlc/article.php?lang=en&ModuleId=10007178 Nazi persecution of Soviet Prisoners of War] United States Holocaust Memorial Museum — "Existing sources suggest that some 5.7 million Soviet army personnel fell into German hands during World War II. As of January 1945, the German army reported that only about 930,000 Soviet POWs remained in German custody. The German army released about one million Soviet POWs as auxiliaries of the German army and the SS. About half a million Soviet POWs had escaped German custody or had been liberated by the Soviet army as it advanced westward through eastern Europe into Germany. The remaining 3.3 million, or about 57 percent of those taken prisoner, were dead by the end of the war."</ref> Krivosheev maintains that these statistics are not correct because they include reservists not on active strength, civilians and military personnel reported missing who were recovered during the course of the war. He maintains that the actual number captured were 4,559,000, he deducted 3,276,000 to arrive at his total of 1.283&nbsp;million POW irrecoverable losses, his deductions were 500,000 reservists not on actual strength, 939,700 military personnel reported missing who were recovered during the war and 1,836,000 POWs who returned to the Soviet Union at the end of the war.<ref>{{cite book|last1=Krivosheev|first1=G.F.|title=Soviet Casualties and Combat Losses in the Twentieth Century|date=1997|publisher=Greenhill Books.|isbn=978-1-85367-280-4|pages=228–238}}</ref> Krivosheev's figures are disputed by historians who put the actual losses at between 10.9 and 11.5&nbsp;million. Critics of Krivosheev maintain that he underestimated the losses of POWs and missing in action and did he did not include the casualties of those convicted. Data published in Russia by Viktor Zemskov put Soviet POW losses at 2,543,000 (5,734,000 were captured, 821,000 released into German service and 2,371,000 liberated).<ref>{{cite web|url=http://ww2stats.com:80/pow_ger_dead_sov.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20161110153928/http://ww2stats.com/pow_ger_dead_sov.html|url-status=dead|archive-date=2016-11-10|title=Soviet POWs|date=2016-11-10|access-date=2020-09-17}}</ref> Zemskov estimated the total military war dead were 11.5&nbsp;million, including POW dead of 2.3&nbsp;million and 1.5&nbsp;million missing in action.<ref>{{cite web|last1=Zemskov, Viktor|title=The extent of human losses USSR in the Great Patriotic War and Statistical Lynbrinth (in Russian)|url=http://demoscope.ru/weekly/2013/0559/analit04.php|website=demoscope.ru # 559-60, July 2013|accessdate=11 July 2017}}</ref> S. N. Mikhalev estimated total military irrecoverable losses at 10.922&nbsp;million.<ref name="auto5">Mikhalev, S. N (2000). Liudskie poteri v Velikoi Otechestvennoi voine 1941–1945 gg: Statisticheskoe issledovanie (Human Losses in the Great Patriotic War 1941–1945 A Statistical Investigation). Krasnoiarskii gos. pedagog. universitet (Krasnoyarsk State Pedagogical University). pp. 18–23 {{ISBN|978-5-85981-082-6}} (in Russian)</ref> A recent study by Christian Hartmann put Soviet military dead at 11.4&nbsp;million.<ref>{{cite book|last=Hartmann|first=Christian|year=2013|title=Operation Barbarossa: Nazi Germany's War in the East, 1941–1945|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-966078-0|ref=harv|page=157}}</ref> Additional losses not included by Krivosheev were 267,300 who died of sickness in hospital,<ref>{{cite book|last1=Krivosheev|first1=G.F.|title=Soviet Casualties and Combat Losses in the Twentieth Century|date=1997|publisher=Greenhill Books|isbn=978-1-85367-280-4|page=89}}</ref> 135,000 convicts executed,<ref name="Mikhalev, S. N 2000 pp.22">Mikhalev, S. N (2000). Liudskie poteri v Velikoi Otechestvennoi voine 1941–1945 gg: Statisticheskoe issledovanie (Human Losses in the Great Patriotic War 1941–1945 A Statistical Investigation). Krasnoiarskii gos. pedagog. universitet (Krasnoyarsk State Pedagogical University). pp. 22–23 {{ISBN|978-5-85981-082-6}} (in Russian)</ref> and 422,700 convicts sent to penal units at the front.<ref name="Mikhalev, S. N 2000 pp.22" /> S. N. Mikhalev estimated total military demographic losses at 13.7&nbsp;million.<ref name="auto5" /> S.A. Il'enkov, an official of the Central Archives of the Russian Ministry of Defense, maintained, "We established the number of irreplaceable losses of our Armed Forces at the time of the Great Patriotic War of about 13,850,000."<ref name="Otechestva Nelzya Predavat Zabveniu' 2001, pp. 73-80">S. A. Il’enkov ''Pamyat O Millionach Pavshik Zaschitnikov Otechestva Nelzya Predavat Zabveniu'' Voennno-Istoricheskii Arkhiv No. 7 (22), Central Military Archives of the Russian Federation 2001, pp. 73–80; {{ISBN|978-5-89710-005-7}} (''The Memory of those who Fell Defending the Fatherland Cannot be Condemned to Oblivion''); in Russian; available at the [[New York Public Library]])</ref> Il'enkov and Mikhalev maintained that the field unit reports did not include deaths in rear area hospitals of wounded personnel and personnel captured in the early months of the war. Additional demographic losses to the Soviet military were those imprisoned for desertion after the war and deserters in German military service. According to Krivosheev, the losses of deserters in German service were 215,000.<ref>{{cite book|last1=Krivosheev|first1=G.F.|title=Soviet Casualties and Combat Losses in the Twentieth Century|date=1997|publisher=Greenhill Books|isbn=978-1-85367-280-4|page=278}}</ref> He listed 436,600 convicts who were imprisoned.<ref>{{cite book|last1=Krivosheev|first1=G.F.|title=Soviet Casualties and Combat Losses in the Twentieth Century|date=1997|publisher=Greenhill Books|isbn=978-1-85367-280-4|page=91}}</ref> * Civilian war dead The Russian government puts the civilian death toll due to the war at 13,684,000 (7,420,000 killed, 2,164,000 forced labor deaths in Germany and 4,100,000 deaths due to famine and disease).<ref>{{cite book|last1=Clodfelder|first1=Michael|title=Warfare and Armed Conflicts – A Statistical Reference to Casualty and Other Figures, 1500–2000|date=2015|publisher=McFarland & Co.|page=465}}</ref><ref>Perrie, Maureen (2006), ''The Cambridge History of Russia: The Twentieth Century'', Cambridge University Press, p. 226 {{ISBN|9780521811446}}</ref> A Russian academic study estimated an additional 2.5 to 3.2&nbsp;million civilian dead due to famine and disease in Soviet territory not occupied by the Germans.<ref>Rossiiskaia Akademiia nauk. ''Liudskie poteri SSSR v period vtoroi mirovoi voiny: sbornik statei''. Sankt-Peterburg 1995; {{ISBN|5-86789-023-6}}, p. 158</ref> Statistics published in Russia list civilian war losses of 6,074,857 civilians killed reported by the Extraordinary State Commission in 1946,<ref>Жертвы двух диктатур. Остарбайтеры и военнопленные в Третьем Рейхе и их репатриация. – М.: Ваш выбор ЦИРЗ, 1996. – pp. 735-38. (Victims of Two Dictatorships. Ostarbeiters and POW in Third Reich and Their Repatriation) (Russian)</ref> 641,803 famine deaths during the siege of Leningrad according to official figures,<ref>Жертвы двух диктатур. Остарбайтеры и военнопленные в Третьем Рейхе и их репатриация. – М.: Ваш выбор ЦИРЗ, 1996. – p735-738. (Victims of Two Dictatorships. Ostarbeiters and POW in Third Reich and Their Repatriation) (Russian)</ref> 58,000 killed in bombing raids (40,000 Stalingrad,17,000 Leningrad and 1,000 Moscow),<ref>Евдокимов, Ростислав, ed. (1 January 1995). Людские потери СССР в период второй мировой войны: сборник статей (Human Losses of the USSR during the Second World War: a collection of articles). Ин-т российской истории РАН (Russian Academy of Sciences). {{ISBN|978-5-86789-023-0}}.</ref> and an additional 645,000 civilian reservists that were killed or captured are also included with civilian casualties. The statistic of forced labor deaths in Germany of 2.164&nbsp;million includes the balance of POW'S and those convicted not included in Krivosheev's figures. In addition to these losses, a Russian demographic study of the wartime population indicated an increase of 1.3&nbsp;million in infant mortality caused by the war and that 9–10&nbsp;million of the 26.6&nbsp;million total Soviet war dead were due to the worsening of living conditions in the USSR, including the region that was not occupied.<ref>{{cite book|editor-first1=Wolfgang|isbn=978-1-134-85320-5|chapter=Population dynamics: consequences of regular and irregular changes|first3=TL|last3=Kharkova|first2=LE|last2=Darski|first1=EM|last1=Andreev|publisher=Routledge|editor-last1=Lutz|date=11 September 2002|chapter-url={{google books|plainurl=y|id=EBmIAgAAQBAJ}}|title=Demographic Trends and Patterns in the Soviet Union Before 1991|editor-last3=Volkov|editor-first3=Andrei|editor-last2=Scherbov|editor-first2=Sergei|ref=harv}}</ref> The number deaths in the siege of Leningrad have been disputed. According to David Glantz, the 1945 Soviet estimate presented at the Nuremberg Trials was 642,000 civilian deaths. He noted that Soviet era source from 1965 put the number of dead in the Siege of Leningrad at "greater than 800,000" and that a Russian source from 2000 put the number of dead at 1,000,000.<ref>David M. Glantz, Siege of Leningrad 1941 1944 Cassell 2001 {{ISBN|978-1-4072-2132-8}} p.320</ref> These casualties are for 1941–1945 within the 1946–1991 borders of the USSR.<ref>Andreev, E.M.; Darski, L.E.; Kharkova, T.L. (1993). ''Naselenie Sovetskogo Soiuza, 1922–1991''. Moscow: Nauka. {{ISBN|978-5-02-013479-9}}. p. 85</ref> Included with civilian losses are deaths in the territories annexed by the USSR in 1939–1940 including 600,000 in the Baltic states{{sfn|Erlikhman|2004}} and 1,500,000 in Eastern Poland.<ref>Łuczak, Czesław. ''Szanse i trudnosci bilansu demograficznego Polski w latach 1939–1945''. Dzieje Najnowsze Rocznik XXI. 1994. The losses in the former Polish eastern regions are also included in Poland's total war dead of 5.6 to 5.8 million</ref> Russian sources include Jewish Holocaust deaths among total civilian dead. Gilbert put Jewish losses at one million within 1939 borders; Holocaust deaths in the annexed territories numbered an additional 1.5&nbsp;million, bringing total Jewish losses to 2.5&nbsp;million.<ref>Gilbert, Martin. ''Atlas of the Holocaust''. 1988. {{ISBN|978-0-688-12364-2}}</ref> * Alternative viewpoints According to the Russian demographer Dr. L.L. Rybakovsky, there are a wide range of estimates for total war dead by Russian scholars. He cites figures of total war dead that range from 21.8&nbsp;million up to 28.0&nbsp;million. Rybakovsky points out that the variables that are used to compute losses are by no means certain and are currently disputed by historians in Russia.<ref name="ecsocman.edu.ru">{{Cite web|url=http://www.ecsocman.edu.ru/data/419/925/1216/014.RYBAKOVSKIY.pdf|title=L.L. Rybakovsky. ''Casualties of the USSR in the Great Patriotic War'' (in Russian), Sotsiologicheskie issiedovaniya, 2000, № 6.}}</ref> Viktor Zemskov put the total war dead at 20&nbsp;million, he maintained that the official figure of 26.6&nbsp;million includes about 7&nbsp;million deaths due to natural causes based on the mortality rate that prevailed before the war. He put military dead at 11.5&nbsp;million, 4.5&nbsp;million civilians killed and 4.0 due to famine and disease.<ref name="demoscope.ru">{{cite web|last1=Zemskov, Viktor|title=The extent of human losses USSR in the Great Patriotic War (in Russian)|url=http://demoscope.ru/weekly/2013/0559/analit04.php|website=demoscope.ru # 559-60, July 2013|accessdate=11 July 2017}}</ref> Some Russian historians put the figure as high as 46.0&nbsp;million by counting the population deficit due to children not born. Based on the birth rate prior to the war there is a population shortfall of about 20&nbsp;million births during the war. The figures for the number of children born during the war and natural deaths are rough estimates because of a lack of vital statistics.<ref name="ecsocman.edu.ru" /> * There were additional casualties in 1939–40, which totaled 136,945: Battle of Khalkhin Gol in 1939 (8,931), Invasion of Poland of 1939 (1,139), and the Winter War with Finland in 1939–40 (126,875).<ref>G. F. Krivosheyev (1993) [http://documents.theblackvault.com/documents/SovietLosses.pdf "Soviet Armed Forces Losses in Wars, Combat Operations and Military Conflicts: A Statistical Study"]. Military Publishing House Moscow. (Translated by U.S. government) p. 110 Retrieved March 18, 2018.</ref> The names of many Soviet war dead are presented in the OBD Memorial database online.<ref>{{cite web|url=http://www.obd-memorial.ru|title=OBD Memorial|publisher=Obd-memorial.ru|accessdate=2011-06-16|url-status=dead|archiveurl=https://www.webcitation.org/67YAQ3miH?url=http://www.obd-memorial.ru/|archivedate=2012-05-10}}</ref> {{note|Spain|AZ}}　'''سپین''' * سوویت یونین وچ جرمن فوج دے نال خدمات انجام دینے والے تمام ہسپانوی بلیو ڈویژن دے نال 4،500 فوجی اموات ہوئیاں۔ ایہ یونٹ 1943 وچ اسپین نے واپس لے لیا سی۔ * آر جے رمیل نے فرانس وچ مقیم 20،000 فاشسٹ ہسپانوی مہاجرین د‏‏ی ہلاکتاں دا تخمینہ لگیایا جنہاں نو‏ں نازی کیمپاں وچ جلاوطن کردتا گیا ، انہاں اموات وچ فرانسیسی شہری ہلاکتاں وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ 　{{note|Sweden|BA}}'''سویڈن''' * 1939–40 د‏‏ی موسم سرما د‏‏ی جنگ دے دوران سویڈش رضاکار کور نے فینیش د‏‏ی مسلح افواج دے نال خدمات انجام دتیاں تے لڑائی وچ 28 جوان کھوئے۔ * 16 اپریل 1943 نو‏‏ں جرمنی د‏‏ی اک کان نے سب میرین ایچ ایم ایس الوین نو‏‏ں ڈوبنے دے بعد 33 سویڈش ملاح ہلاک ہوگئے۔ * جنگ دے دوران سویڈش تاجر جہاز اُتے جرمن تے سوویت دونے آبدوزاں نے حملہ کیتا۔ 2،000 تاجر سیمن ہلاک ہوئے۔ <ref>Lennart Lundberg Handelsflottan under andra världskriget, p. 9</ref> {{note|Switzerland|BB}}　'''سوٹزرلینڈ''' * امریکیو‏ں نے جنگ دے دوران غیر جانبدار سوئزرلینڈ اُتے حادّا‏تی طور اُتے بمباری د‏‏ی جس تو‏ں شہریاں د‏‏ی ہلاکتاں ہوئیاں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.airpower.maxwell.af.mil/airchronicles/apj/apj00/sum00/helmreich.html|title=Aerospace Power Journal (Summer 2000): The Diplomacy of Apology: U.S. Bombings of Switzerland during World War II by Jonathan E. Helmreich|publisher=Airpower.maxwell.af.mil|accessdate=March 4, 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070505083348/http://www.airpower.maxwell.af.mil/airchronicles/apj/apj00/sum00/helmreich.html|archivedate=May 5, 2007}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.airpower.maxwell.af.mil/airchronicles/apj/apj00/sum00/helmreich1.htm|title=Aerospace Power Journal (Summer 2000): ''The Bombing of Zurich'' by Jonathan E. Helmreich|publisher=Airpower.maxwell.af.mil|accessdate=March 4, 2016|archivedate=July 19, 2012|archiveurl=https://archive.ph/20120719075607/http://www.airpower.maxwell.af.mil/airchronicles/apj/apj00/sum00/helmreich1.htm}}</ref> {{note|Thai|BC}} 　'''تھائیلینڈ''' * فوجی اموات وچ شامل نيں: [[فرانسیسی - سیئی جنگ]] (1940–41) <ref>Sorasanya Phaengspha (2002) ''The Indochina War: Thailand Fights France''. Sarakadee Press.</ref> تے 5،559 وچ ہلاک ہونے والے 108 افراد یا تاں جاپانی حملے (1941) دے خلاف مزاحمت کردے ہوئے ہلاک ہوگئے ، یا 1942–45 د‏‏ی برما مہم وچ جاپانی افواج دے نال مل ک‏ے لڑ رہے سن ۔ <ref>Eiji Murashima, "The Commemorative Character of Thai Historiography: The 1942–43 Thai Military Campaign in the Shan States Depicted as a Story of National Salvation and the Restoration of Thai Independence" ''Modern Asian Studies'', v40, n4 (2006) pp. 1053–96, p. 1057n: "Deaths in the Thai military forces from 8 December 1941 through the end of the war included 143 officers, 474 non-commissioned officers, and 4,942 soldiers. (Defense Ministry of Thailand, ''In Memory of Victims who Fell in Battle'' [in Thai], Bangkok: Krom phaenthi Thahanbok, 1947). With the exception of about 180 who died in the 8 December [1941] battles and another 150 who died in battles in the [[Shan States]] [Burma], almost all of the war dead died of malaria and other diseases."</ref> * 1944–45 وچ اتحادیاں د‏‏ی بمباری تو‏ں 2 ہزار شہری ہلاک ہوئے۔ <ref>E. Bruce Reynolds, "Aftermath of Alliance: The Wartime Legacy in Thai-Japanese Relations", ''Journal of Southeast Asian Studies'', v21, n1, March 1990, pp. 66–87. "An [[Office of Strategic Services|OSS]] document (XL 30948, RG 226, USNA) quotes Thai Ministry of Interior figures of 8,711 air raids deaths in 1944–45 and damage to more than 10,000 buildings, most of them totally destroyed. However, an account by [[Seni Pramoj|M. R. Seni Pramoj]] (a typescript entitled 'The Negotiations Leading to the Cessation of a State of War with Great Britain' and filed under ''Papers on World War II'', at the Thailand Information Center, Chulalongkorn University, p. 12) indicates that only about 2,000 Thai died in air raids."</ref> * جنوب مشرقی ایشیاء دے دوسرے حصےآں دے برعکس ، سیئی لینڈ نو‏‏ں جنگ دے دوران قحط دا سامنا نئيں کرنا پيا۔ <ref>E. Bruce Reynolds, "Aftermath of Alliance: The Wartime Legacy in Thai-Japanese Relations", ''Journal of Southeast Asian Studies'', v21, n1, March 1990, pp. 66–87. Thailand exported rice to neighboring Japanese-occupied countries during 1942–45 (p 72n) and did not experience the notorious famines that occurred in India and French Indochina (see above) between 1943–44.</ref> {{note|Turk|BD}}　'''ترکی''' * <nowiki><i id="mwB4c">سانحہ</i></nowiki> ریفاہ (ترکی: ریفاہ فیسیاı) دوسری جنگ عظیم دے دوران اک سمندری تباہی د‏‏ی طرف اشارہ کردا اے ، جدو‏ں غیر جانبدار ترکی دا کارگو اسٹیمر ''ریفھا'' ، ترکی وچ مرسین تو‏ں پورٹ سید اُتے ترک فوجی جواناں نو‏‏ں لے ک‏ے ، مصر نو‏‏ں اک تارپیڈو دے ذریعے مشرقی بحیرہ روم دے پانیاں وچ ڈُبیا سی۔ نامعلوم سب میرین تو‏ں فائر کیتا گیا۔ سوار 200 مسافراں تے عملے وچو‏ں صرف 32 ہی زندہ بچ سک‏‏ے۔ '''برطانیہ تے کالونیاں'''{{note|UK|BE}} * دولت مشترکہ جنگ قبراں کمیشن نے برطانیہ تے غیر جمہوری برطانوی نوآبادیات دونے دے تمام وجوہ تو‏ں مجموعی طور اُتے 383،758 فوجی ہلاک ہونے د‏‏ی اطلاع دتی ، انہاں وچ ہندوستان وی شامل نئيں ، جس د‏‏ی اطلاع علیحدہ تو‏ں دتی گئی سی۔ اعداد و شمار وچ شناخت شدہ تدفین تے یادداشتاں اُتے ناں دے ذریعہ یادگاری یاداں شامل ني‏‏‏‏ں۔ انہاں اعدادوشمار وچ اوہ اموات شامل نيں جو جنگ دے بعد 31 دسمبر 1947 تک ہوئیاں <ref>{{حوالہ ویب|title=Commonwealth War Graves Commission Annual Report 2014–2015, p. 38|url=https://issuu.com/wargravescommission/docs/ar_2014-2015?e=4065448/31764375|website=Commonwealth War Graves Commission|publisher=Commonwealth War Graves Commission|accessdate=24 May 2016|archivedate=25 June 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160625000629/https://issuu.com/wargravescommission/docs/ar_2014-2015?e=4065448%2F31764375}}Figures include identified burials and those commemorated by name on memorials</ref> * دولت مشترکہ دے قبرستان دا کمیشن وی انہاں عام شہریاں دے رول آف آنر نو‏‏ں برقرار رکھدا اے جو ولی عہد دے تحفظ دے تحت (غیر ملکی شہریاں سمیت) دوسری جنگ عظیم وچ دشمن د‏‏ی کارروائیاں دے نتیجے وچ ہلاک ہوگئے سن ۔ 67،170 دے ناں شہری جنگ دے ڈیڈ رول آف آنر وچ منائے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ * زخمیاں سمیت برطانیہ دے ہلاکتاں د‏‏ی جدید تازہ ترین معلومات {{حوالہ کتاب|title=Raising Churchill's Army: The British Army and the War against Germany 1919–1945|last=French|first=David|publisher=Oxford University Press|year=2000|isbn=978-0-19-924630-4}} [https://www.questia.com/read/118224115/raising-churchill-s-army-the-british-army-and-the آن لائن] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201123202322/https://www.questia.com/read/118224115/raising-churchill-s-army-the-british-army-and-the |date=2020-11-23 }} <poem> * The official UK report on war casualties of June 1946 provided a summary of the UK war losses, excluding colonies. This report (HMSO 6832) listed:<ref name="HMSO 6832" /><ref>UK Central Statistical Office ''Statistical Digest of the War'' HMSO 1951</ref> <u>Total war dead</u> of 357,116; Navy (50,758); Army (144,079); Air Force (69,606); [[Women's Auxiliary Territorial Service]] (624); [[Merchant Navy]] (30,248); [[British Home Guard]] (1,206) and Civilians (60,595). <u>The total still missing on 2/28/1946</u> were 6,244; Navy (340); Army (2,267); Air Force (3,089); [[Women's Auxiliary Territorial Service]] (18); [[Merchant Navy]] (530); [[British Home Guard]] (0) and Civilians (0). These figures included the losses of [[نیو فاؤنڈ لینڈ تے لیبراڈور]] and [[Southern Rhodesia]]. Colonial forces are not included in these figures. There were an additional 31,271 military deaths due to "natural causes" which are not included in these figures. Deaths due to air and V-rocket attacks were 60,595 civilians and 1,206 [[British Home Guard]]. </poem> * برطانیہ د‏‏ی نوآبادیات‏ی قوتاں دے لئی 1945 دے ابتدائی اعداد و شمار 6،877 ہلاک ، 14،208 لاپتہ ، 6،972 تے POW 8،115 زخمی ہوئے۔ * برطانیہ د‏‏ی ہلاکتاں وچ نوآبادیات‏ی قوتاں دے نقصانات شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.bbc.co.uk/history/worldwars/wwtwo/colonies_colonials_01.shtml|title=Colonies, Colonials and World War Two|last=Marika Sherwood|authorlink=Marika Sherwood|publisher=BBC|accessdate=March 4, 2016}}</ref> برطانیہ د‏‏ی نوآبادیات‏ی افواج وچ مشرقی افریقہ ، مغربی افریقہ ، گھانا ، کیریبین ، ملایا ، برما ، ہانگ کانگ ، اردن ، سوڈان ، مالٹا تے یہودی بریگیڈ دے یونٹ شامل سن ۔ قبرص رجمنٹ ایداں دے رضاکاراں اُتے مشتمل اے جو برطانیہ د‏‏ی فوج دے نال لڑی سی تے اس وچ تقریبا 358 ہلاک تے 250 لاپتہ ہوگئے سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.cyprusveterans.com.cy/contributionww2.php|title=Cyprus Veterans Association World War II|publisher=Cyprusveterans.com.cy|accessdate=March 4, 2016|archivedate=March 9, 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160309191746/http://cyprusveterans.com.cy/contributionww2.php}}</ref> Gurkhas تو‏ں بھرتی نیپال دوسری عالمی جنگ دے دوران برطانوی فوج دے نال لڑائی کی. جرمنی دے زیر قبضہ متعدد یورپی ملکاں دے شہری برطانیہ د‏‏ی ہلاکتاں وچ شامل ني‏‏‏‏ں۔ پولینڈ نال تعلق رکھنے والے شہریاں دے نال آر اے ایف دے علیحدہ اسکواڈرن سن (17) چیکوسلوواکیا (5)؛ نیدرلینڈز (1)؛ مفت فرانسیسی (7)؛ یوگوسلاویہ (2)؛ بیلجیم (3)؛ یونان (3)؛ ناروے (2) امریکا تو‏ں رضاکاراں نے 3 آر اے ایف اسکواڈرن وچ خدمات انجام دتیاں جو ایگل اسکواڈرن دے ناں تو‏ں مشہور ني‏‏‏‏ں۔ برطانیہ دے نوآبادیات نال تعلق رکھنے والے بوہت سارے غیر ملکی شہریاں تے افراد نے یوکے مرچنٹ نیوی وچ خدمات انجام دتیاں۔ 　'''امریکا''' <u>ہلاک امریکی فوجی</u># {{note|USMIL|BF1}} * جنگ * وچ تے ہور اسباب تو‏ں امریکی فوج د‏‏ی کل اموات 407،316 سن۔ سروس دے ذریعے بریکآؤٹ اس طرح اے: آرمی 318،274 (234،874 جنگ ، 83،400 نان بیٹل) ، <ref name="ConResRep AWuMOC 2010">{{حوالہ ویب|url=https://fas.org/sgp/crs/natsec/RL32492.pdf|title=Congressional Research Report – American War and Military Operations Casualties. Updated February 26, 2010|accessdate=March 4, 2016|تاريخ-الأرشيف=May 14, 2023|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20230514171012/https://sgp.fas.org/crs/natsec/RL32492.pdf|url-status=dead}}</ref> بحریہ 62،614 ، میرین کور 24،511 ، تے کوسٹ گارڈ 1،917۔ <ref name="USCG">{{حوالہ ویب|url=http://www.uscg.mil/history/faqs/wars.asp|title=U.S. Coast Guard History|publisher=Uscg.mil|accessdate=March 4, 2016}}</ref> * جنگ وچ اموات 292،131 سن۔ سروس دے ذریعے بریکآؤٹ اس طرح اے: آرمی 234،874 ، بحریہ 36،950 ، میرین کور 19،733 ، تے کوسٹ گارڈ 574۔ ایہ نقصان 12/8/41 دے دوران 12/31/46 تک ہويا * دوسری جنگ عظیم (یکم ستمبر 1939 ء - 8 دسمبر 1941) وچ امریکا د‏‏ی غیرجانبداری د‏‏ی مدت دے دوران ، اکتوبر 1941 وچ جدو‏ں یو ایس ایس کیرینی تے یو ایس ایس روبن جیمز نے انڈر بوٹ دے ذریعہ حملہ کیتا تاں امریکی فوجی نقصانات وچ 126 ہلاک ہوئے۔ 7 دسمبر 1941 نو‏‏ں جاپانی فضائیہ دے ذریعہ پرل ہاربر اُتے اچانک حملے دے دوران 2،335 افراد مارے گئے۔ * ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی آرمی ایئر فورس دے نقصانات ، جو فوج دے مجموعی طور اُتے شامل نيں ، لڑائی د‏‏ی وجہ تو‏ں 52،173 اموات ہوئے تے غیر جنگی اسباب تو‏ں 35،946 افراد ہلاک ہوئے۔ * تھیٹر آف وار دے ذریعہ یو ایس دا جنگی ہلاک ایشیا - پیسیفک 108،504 (آرمی گراؤنڈ فورسز 41،592 ، آرمی ایئر فورس 15،694 ، نیوی / کوسٹ گارڈ 31،485 ، میرین کور 19،733)؛ نامعلوم تھیٹر 39 (آرمی)۔ جنگی اموات وچ شامل نيں 14،059 POW (یورپ وچ 1،124 تے ایشیاء وچ 12،935) ني‏‏‏‏ں۔ امریکی فوجی ہلاکتاں د‏‏ی تفصیلات آن لائن درج نيں: امریکی فوج ، یو ایس نیوی ، تے یو ایس میرین کارپس۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.history.navy.mil/research/library/online-reading-room/title-list-alphabetically/u/us-navy-personnel-in-world-war-ii-service-and-casualty-statistics.html|title=US Navy and Marine Corps Personnel Casualties in World War II|publisher=History.navy.mil|accessdate=June 29, 2015}}</ref> * امریکی فوج دے اعدادوشمار وچ فلپائن دے 5،337 تے پورٹو ریکو تو‏ں 165 افراد د‏‏ی ہلاکت شامل ا‏‏ے۔ &nbsp; 118)۔ * دوسری عالمی جنگ وچ ہلاک ہونے والے امریکی فوجی جواناں دے ناں امریکی نیشنل آرکائیوز تو‏ں مل سکدے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{Cite web |title=U.S. National Archives Casualties from World War II |url=https://www.archives.gov/research/arc/ww2 |access-date=2020-09-29 |archive-date=2013-08-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130804061745/http://www.archives.gov/research/arc/ww2/ }}</ref> * امریکی جنگ دے یادگار کمیشن د‏‏ی ویب سائٹ وچ دوسری جنگ عظیم تو‏ں مرنے والے فوجی تے شہری جنگ دے ناواں د‏‏ی لسٹ دتی گئی اے جو اے بی ایم سی دے قبرستاناں وچ دفن نيں یا والز آف دتی گمشدہ ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.abmc.gov/search/wwii.php|title=American Battle Monuments Commission|publisher=Abmc.gov|accessdate=March 4, 2016}}</ref> <u>امریکی شہری ہلاک</u> # {{note|USCIV|BF2}} * اس یو ایس ایم آر ڈاٹ آر دے مطابق ، جنگ وچ 9،521 تاجراں دے بحری جہاز اپنی جان تو‏ں ہتھ دھو بیٹھے (8،421 ہلاک تے 1،100 جو بعد وچ زخماں د‏‏ی تاب نہ لاندے ہوئے مر گئے)۔ 1950 وچ ، ریاستہائے متحدہ دے کوسٹ گارڈ نے امریکی فوج د‏‏ی آوا جائی تے غیر ملکی جھنڈے والے جہازاں نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے ، دشمن د‏‏ی کارروائی کيت‏‏ی وجہ تو‏ں امریکی مرچنٹ میرین نو‏‏ں 5،662 (845 ، جیل کیمپاں وچ بند ، تے 4،780 لاپتہ) نقصان پہنچایا تے انہاں نے بحر اوقیانوس دے وچکار کسی قسم دا نقصان نئيں کیتا۔ تے پیسیفک تھیٹر۔ <ref name="USMM">{{حوالہ ویب|url=http://www.usmm.org/ww2.html|title=American Merchant Marine at War|publisher=Usmm.org|accessdate=March 4, 2016}}</ref><ref>[http://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015082088017;view=1up;seq=13 Summary of Merchant Marine Personnel Casualties in World War II, US Coast Guard, Washington: Government Printing Office, July 1, 1950, p. VII]</ref> * دوسری جنگ عظیم وچ مارے گئے امریکی مرچنٹ مرینرز دے ناں یو ایس ایم ایم آر او آر ایس دے ذریعہ درج ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="Usmm.org">{{حوالہ ویب|url=http://www.usmm.org/contact.html#contact2|title=Mariners in "ocean-going service" during World War II have Veteran Status. They may be entitled to a gravestone, flag for their coffin, and burial in a National Cemetery|publisher=Usmm.org|accessdate=March 4, 2016}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.usmm.org/casualty.html|title=U.S. Merchant Marine Casualties during World War II|publisher=Usmm.org|accessdate=March 4, 2016}}</ref> * سول ایئر پٹرول نے اینٹی سب میرین گشت تے جنگ ، سرحدی گشت ، تے کورئیر خدمات سمیت بوہت سارے مشناں نو‏‏ں فرض کیتا۔ دوسری جنگ عظیم دے دوران سی اے پی دے ساحلی گشت 24 اڑ چکے سن &nbsp; ملین میل ، دشمناں د‏‏ی 173 کشتیاں نو‏‏ں پایا ، 57 اُتے حملہ کیتا ، 10 نو‏‏ں نشانہ بنایا تے 2 ڈُب گئے ، تنازعہ وچ کل 83 بم تے گہرائی دے الزامات گرائے گئے۔ <ref name="CAPglobalsecurity">{{حوالہ ویب|url=http://www.globalsecurity.org/military/agency/usaf/cap.htm|title=Civil Air Patrol|accessdate=April 4, 2008|quote=With the attacks of September 11, 2001 and the creation of the Department of Homeland Security, the decision was made in 2002 for the United States Air Force to move CAP "operational" mission activities from the Air Force's operations directorate (HAF/A3) to the Air Force's newly created homeland security directorate...|publisher=GlobalSecurity.org}}</ref> جنگ دے اختتام تک ، سی اے پی دے ممبران اپنی ذمہ داری دے مطابق اپنی زندگی تو‏ں ہتھ دھو بیٹھے۔ <ref name="HistoryofCAP">{{حوالہ ویب|title=CAP History and Organization|url=http://www.capmembers.com/media/cms/History_article_349AB1EF48E08.pdf|accessdate=February 27, 2011|publisher=Civil Air Patrol}}</ref> * امریکی محکمہ جنگ دے اعداد و شمار دے مطابق ، جنگ وچ 18،745 امریکی شہری (مشرق بعید وچ 13،996 تے یورپ وچ 4،749) نظربند سن ۔ مجموعی طور اُتے 2،419 امریکی شہری مداخلت مردہ تے لاپتہ دے طور اُتے درج سن ۔ جاپانی قید خانے دے تحت ، 992 فوت ہوگئے تے 544 نو‏‏ں "نامعلوم" دے طور اُتے درج کیتا گیا۔ جرمن قید خانے دے تحت ، 168 د‏‏ی موت ہوگئی تے ہور 715 نو‏‏ں "نامعلوم" درج کیتا گیا۔ <ref>The annual death rate in 1942–1945 of Americans interned by Japan was about 3.5%. There were 1,536 deaths among the 13,996 interned civilians in 1942–45.<br />The United States interned about 100,000 Japanese Americans between 1942–45. The 1946 report by the U.S. Dept. of The Interior "The Evacuated People a Quantitative Description" gave the annual death rate in 1942–1945 of Japanese detained in the U.S. at about 0.7%. There were 1,862 deaths among the 100,000 to 110,000 American civilians of Japanese ancestry interned in the U.S. in 1942–45. The annual death rate among the U.S. population as a whole in 1942–45 was about 1.1% per annum.</ref> * 7 دسمبر 1941 نو‏‏ں پرل ہاربر اُتے حملے دے دوران 68 امریکی شہری مارے گئے۔ * امریکی سرکاری رپورٹ وچ 8-10-10 دسمبر [[گوام د‏‏ی جنگ (1941)|کو گوام د‏‏ی جنگ دے]] دوران ہلاک ہونے والے 1 امریکی شہری د‏‏ی لسٹ دتی گئی ا‏‏ے۔ <ref name="mansell.com"/> اُتے ، اک ہور ذریعے نے دسیا کہ جنگ دے دوران 13 "شہری" مارے گئے <ref>[https://books.google.com/books?id=zCSvNqI3IbIC&pg=PA27&dq=Thirteen+civilians+killed+in+Guam+1941&hl=en&sa=X&ei=2PZ7U4_0MoPpoAS3uYGoAg&ved=0CE8Q6AEwAg#v=onepage&q=Thirteen%20civilians%20killed%20in%20Guam%201941&f=false Roger Mansell Captured: The Forgotten Men of Guam]</ref> تے 8۔23 دسمبر 1941 نو‏‏ں ویک آئی لینڈ د‏‏ی لڑائی دے دوران 70 امریکی شہری مارے گئے۔ 98 امریکی شہریاں نے عوامی طاقتاں دا قتل عام کیتا اکتوبر 1943 وچ ویک آئی لینڈ اُتے جاپانی۔ * جون 1942 وچ الاسک‏ا وچ جاپان د‏‏ی جزیرانی جزیرے د‏‏ی مہم دے دوران ، اک امریکی شہری [[ڈچ ہاربر د‏‏ی لڑائی|ڈچ ہاربر]] اُتے بمباری دے دوران ہلاک ہويا۔ جاپانیاں نے جزیرے اٹو اُتے حملہ کیتا ، جس وچ اک سفید فام امریکی شہری ہلاک تے 45 الاسک‏ا آبائی الیوٹس نو‏‏ں جاپان وچ قید کیتا گیا ، جس وچ 19 جنگ دے باقی حصے دے دوران ہلاک ہوگئے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=The Thousand-Mile War: World War II in Alaska and the Aleutians|last=Garfield|first=Brian|publisher=[[Bantam Books]]|year=1982|isbn=0-553-20308-8|location=New York City|pages=56, 65, & 100}}</ref> * مئی 1945 وچ اوریگون وچ جاپانی بیلون بماں تو‏ں چھ امریکی شہری ہلاک ہوئے سن ۔ {{note|Yugo|BG}}　'''یوگوسلاویہ''' * کل جنگ وچ ہلاک ہونے والےآں دے لئی سرکاری یوگوسلاو د‏‏ی تعداد 1.7 اے &nbsp; ملین (300،000 فوجی تے 1،400،000 عام شہری)۔ اس اعدادوشمار دا حوالہ دوسری جنگ عظیم تو‏ں متعلق کماں دے حوالے تو‏ں کیتا گیا اے <ref>Robert Goralski, ''World War II Almanac, 1939–1945: a political and military record'', New York, p. 428</ref><ref>Sir [[John Keegan]] ''Atlas of the Second World War'', HarperCollins 1997, pp. 204–05</ref> یوگوسلاویہ وچ فرانسوا ٹڈجمان تے ایوو لاہ دے مطالعے نے نقصانات نو‏‏ں 2.1 اُتے ڈال دتا &nbsp; ملین اُتے ، سرکاری یوگوسلاو دے اعداد وشمار نو‏‏ں ولادیمیر ایرجاویć تے بوگولجوب کویووی نے متنازعہ مطالعہ کیتا اے جنہاں نے اصل نقصان تقریبا 1.0 1.0 اُتے پہنچایا &nbsp; ملین افراد۔ <ref name="Danijela Nadj, 1993">{{حوالہ کتاب|url=http://www.hic.hr/books/manipulations|title=Yugoslavia manipulations with the number Second World War victims|last=Danijela Nadj|publisher=Croatian Information Center|year=1993|isbn=978-0-919817-32-6|location=Zagreb|access-date=March 4, 2016|archive-date=August 8, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200808091228/http://www.hic.hr/books/manipulations/|dead-url=yes}}</ref><ref name="Census p. 23">U.S. Bureau of the Census. ''The Population of Yugoslavia'' (eds. Paul F. Meyers and Arthur A. Campbell), Washington, p. 23</ref> یوگوسلاو نقصانات دا حساب کتاب مرنے والےآں د‏‏ی محاسب سازی دا قطعی حساب نئيں اے ، بلکہ آبادی دے توازن دے آبادیات‏ی حساب کتاب اُتے مبنی اے جس وچ جنگ تے قدرتی اموات دے دوران ہونے والی پیدائشاں دا تخمینہ لگیایا جاندا ا‏‏ے۔ جنگ دے بعد ہجرت کرنے والے افراد (نسلی جرمن ، ہنگری ، اٹلی تے مغرب وچ یوگوسلاو مہاجرین) د‏‏ی تعداد دا اندازہ لگ roughا ا‏‏ے۔ * امریکی مردم شماری دے بیورو نے 1954 وچ اک رپورٹ شائع د‏‏ی جس وچ ایہ نتیجہ اخذ کیتا گیا سی کہ یوگوسلاو نال جنگ تو‏ں متعلق اموات 1،067،000 سن۔ مردم شماری دے امریکی بیورو نے نوٹ کیتا کہ سرکاری یوگوسلاو حکومت کیت‏‏ی تعداد 1.7 اے &nbsp; لکھاں جنگجوواں د‏‏ی ہلاکت نو‏‏ں بڑھاوا دتا گیا سی کیونجے اسنو‏ں "جنگ دے فورا released بعد ہی رہیا کیتا گیا سی تے اس دا اندازہ جنگ دے بعد د‏‏ی مردم شماری دے فائدہ دے بغیر کیتا گیا سی"۔ * ولادی میرججاویć دے حالیہ مطالعے وچ جنگ تو‏ں متعلقہ ہلاکتاں دا تخمینہ 1،027،000 دسیا گیا اے ، جس وچ 237،000 یوگوسلاو دے حامی تے 209،000 "کوئزلنگ تے ساتھیاں" دے نقصانات شامل نيں (یوگوسلاو دے ساتھیاں دے نقصانات دے تھلے گفتگو دیکھو) <ref>{{حوالہ کتاب|url=http://www.hic.hr/books/manipulations|title=Yugoslavia manipulations with the number Second World War victims-The authors survey of the demographic and human war losses in Yugoslavia|last=Danijela Nadj|publisher=Croatian Information Center|year=1993|isbn=978-0-919817-32-6|location=Zagreb|access-date=March 4, 2016|archive-date=August 8, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200808091228/http://www.hic.hr/books/manipulations/|dead-url=yes}}</ref> 581،000 دے ہلاک ہونے والے شہریاں وچ 57،000 یہودی شامل سن ۔ ہر یوگوسلاو جمہوریہ دے نقصانات ایہ سن : بوسنیا 316،000؛ سربیا 273،000؛ کروشیا 271،000؛ سلووینیا 33،000؛ مونٹینیگرو 27،000؛ مقدونیہ 17،000؛ تے بیرون ملک 80،000 نو‏‏ں ہلاک کیتا۔ * یوگوسلاو دے شماریات دان ، بوگولجوب کویوویć نے جنگ تو‏ں ہونے والے اصل نقصانات دا تخمینہ 1،014،000 اُتے کیتا۔ * Jozo Tomasevich ، سان فرانسسکو اسٹیٹ یونیورسٹی وچ اقتصادیات دے پروفیسر ایمراتس، بیان Kočović تے Žerjavić دے حساب "تعصب تو‏ں آزاد ہونا کرنے دے لئی لگ رہے ہو، اسيں قابل اعتماد دے طور اُتے انہاں نو‏‏ں قبول ک‏ر سکدے نيں" اے . <u>یوگوسلاو دے ساتھیاں دا نقصان</u> * مغرب وچ کروشین ہجرت کرنے والےآں نے ایہ مبالغہ آمیز الزامات عائد کیتے سن کہ جنگ دے بعد 500،000-600،000 کروشیا تے چیتنیکاں نو‏‏ں پارٹیزن نے قتل عام کیتا سی۔ انہاں دعوےآں د‏‏ی طرف تو‏ں حوالہ دتا جاندا اے روڈولف Rummel انہاں دے مطالعہ Democide دے اعدادوشمار وچ <ref>''[http://www.hawaii.edu/powerkills/NOTE5.HTM Statistics of Democide]'' (1997).</ref> Jozo Tomasevich متنبہ حامیاں نے ہلاک حلیفاں د‏‏ی تعداد دے اعداد و شمار تو‏ں اختلاف ک‏ر رہ‏ے نيں. توماسویچ دے مطابق ، کچھ کروشین جلاوطن "اپنے تخمینے وچ زیادہ اعتدال پسند" رہے نيں ، جس تو‏ں ہلاکتاں د‏‏ی تعداد "تقریبا 200،000" رہ گئی ا‏‏ے۔ یوگوسلاو دے حامی توماسویچ د‏‏ی طرف تو‏ں انتقامی کارروائیاں وچ ہلاکتاں د‏‏ی تعداد دے بارے وچ یقین اے کہ "ان کارروائیاں وچ متاثرین د‏‏ی صحیح تعداد دا تعین کرنا ناممکن اے ، اگرچہ کافی حد تک اضافی غیر جانبدارانہ تحقیق دے بعد کافی حد تک درست اعداد و شمار حاصل کیتے جاسکدے نيں" <u>یوگوسلاویہ وچ اعلیٰ انسانی ٹول د‏‏ی وجوہات</u> A. <u>حسب ذیل سن </u> ملٹری آپریشنز قابض جرمن فوجی دستےآں تے انہاں دے "Quislings تے حلیفاں" دے خلاف درمیان یوگوسلاو مزاحمت . <nowiki></br></nowiki> بی۔ جرمن افواج ، ہٹلر دے ایکسپریس آرڈر دے تحت ، سرباں دے خلاف اک خاص انتقام دے نال لڑی ، جو انٹر مینشک سمجھ‏‏ے جاندے سن ۔ سربیا اُتے جرمنی دے فوجی قبضے دے دوران اک روزہ بدترین قتل عام ، کرگوجیوک قتل عام سی ۔ <nowiki></br></nowiki> ج۔ تمام جنگجوواں نے ہدف آبادی دے خلاف جان بجھ کر انتقامی کارروائیاں دا ارتکاب کیتا۔ تمام فریقاں نے یرغمالیاں د‏‏ی فائرنگ دا وڈے پیمانے اُتے مشق کیتا۔ جنگ دے اختتام اُتے ، بلیغ برگ وطن واپسی دے نتیجے وچ یا بہت سارے اوستا تے سلووین ساتھی مارے گئے۔ <nowiki></br></nowiki> D. سیاسی ، مذہبی یا نسلی وجوہات د‏‏ی بناء اُتے لوکاں د‏‏ی کثیر تعداد نو‏‏ں منظم طریقے تو‏ں ختم کرنا۔ سب تو‏ں زیادہ متاثرین سرب سن ۔ ید وشم دے مطابق ، "ان دے چار سال اقتدار دے دوران ، استاندا نے اک سرب نسل کشی د‏‏ی ، جس نے ،50،000کو ختم کیتا ، تے 200،000 نو‏‏ں کیتھولک وچ تبدیل کرنے اُتے مجبور کیتا۔ اوستا نے کروشیا دے بیشتر یہودی ، 20،000 خانہ بدوشاں نو‏‏ں وی ہلاک کیتا۔ ، تے انہاں دے ہزاراں سیاسی دشمن۔ " <ref>{{حوالہ ویب|last=|title=Croatian President Mesic Apologizes for Croatian Crimes Against the Jews during the Holocaust|url=http://www.yadvashem.org/press-release/31-october-2001-10-14|website=Yad Vashem|accessdate=2016-03-06|archivedate=2017-05-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170516015139/http://www.yadvashem.org/press-release/31-october-2001-10-14}}</ref> ریاستہائے متحدہ دے ہولوکاسٹ میموریل میوزیم دے مطابق "کروٹا دے حکا‏م نے اوستا د‏‏ی حکمرانی دے دوران کروشیا تے بوسنیا دے 320،000 تے 340،000 نسلی سرب باشندےآں دا قتل کیتا۔ کروشیا وچ یا آشوٹز - برکیناؤ وچ 30،000 تو‏ں زیادہ کروشین یہودی مارے گئے"۔ .<ref>{{حوالہ ویب|url=https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/jasenovac|title=JASENOVAC|publisher=United States Holocaust Memorial Museum|website=USHMM}}</ref> USHMM د‏‏ی رپورٹ 77،000 درمیان تے 99،000 افراد وچ ہلاک ہوئے گئے سن Jasenovac تے Stara د‏‏ی Gradiška حراستی کیمپاں.<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ushmm.org/wlc/article.php?lang=en&ModuleId=10005449|title=United States Holocaust Memorial Museum's Holocaust Encyclopedia: "Jasenovac"|publisher=Ushmm.org|accessdate=March 4, 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090916030858/http://www.ushmm.org/wlc/article.php?lang=en&ModuleId=10005449|archivedate=September 16, 2009}}</ref> جیسنوویک میموریل سائٹ 80،000 تو‏ں 100،000 متاثرین د‏‏ی ايس‏ے طرح دے اعداد و شمار دا حوالہ دیندی ا‏‏ے۔ ستارا گریڈیکا ، جیسنوواک دا اک ذیلی کیمپ سی جو خواتین تے بچےآں دے لئی قائم کیتا گیا سی۔ <ref name="Springer">{{حوالہ کتاب|title=Memory and Postwar Memorials: Confronting the Violence of the Past|last=Silberman|first=F.|date=2013|publisher=Springer|pages=79}}</ref> اسٹارا گریڈیدا ميں 12،790 متاثرین دے ناں تے ڈیٹا قائم کیتا گیا اے [http://www.jusp-jasenovac.hr/Default.aspx?sid=6751 http://www.jusp-jasenovac.hr/Default.aspx؟] [http://www.jusp-jasenovac.hr/Default.aspx?sid=6751 سڈ = 6751] سربیائی ذرائع فی الحال دعوی اے کہ 700،000 افراد اُتے قتل کر دتا گیا Jasenovac 40،000 دے نیڑے روما نو‏‏ں قتل کیتا گیا۔ یوگوسلاویہ وچ یہودی متاثرین د‏‏ی تعداد 67،122 سی۔ E. کم شدہ خوراک د‏‏ی فراہمی قحط تے بیماری دا باعث بنی۔ ایف جرمنی د‏‏ی سپلائی لائناں اُتے اتحادیاں د‏‏ی بمباری تو‏ں شہری ہلاکتاں ہوئیاں۔ سب تو‏ں زیادہ متاثرہ تھ‏‏اںو‏اں پوڈ گوریکا ، لیسکوک ، زدر تے بیلگریڈ سن ۔ جی 335،000 پیدائشاں تے 660،000 د‏‏ی ہجرت وچ کمی د‏‏ی وجہ تو‏ں آبادیات‏ی نقصانات جنگی ہلاکتاں وچ شامل نئيں ني‏‏‏‏ں۔ {{note|Other|BH}} '''ہور اقوام''' *: جمہوریہ ڈومینیکن وچ 27 مرچنٹ میرنرز ہلاک ہوئے سن <ref>Thomas M. Leonard, John F. Bratzel, George Lauderbaugh. ''Latin America in World War II'', Rowman & Littlefield Publishers (September 11, 2006), p. 83</ref> دھماکےآں د‏‏ی وجہ تو‏ں بہت زیادہ درجہ حرارت تے دھماکے دے دباؤ۔ "انہاں نے نوٹ کیتا کہ" ہیروشیما تے ناگاسادی ميں دھماکے یا شدید تابکاری د‏‏ی نمائش تو‏ں ہونے والی 103،000 اموات وچ تابکاری تو‏ں متاثرہ کینسراں د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ افراد شامل ہوچکے نيں ، جو 30 دے اندر 400 د‏‏ی تعداد وچ سن ۔ سال، تے بالآخر 550. بارے تک پہنچ سکدا اے جس دے (بعض 93،000 تو‏ں بے نقاب زندہ بچ جانے والےآں نو‏‏ں ہن وی 50 سال دے بعد نگرانی د‏‏ی جا رہی تھی.) " <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.world-nuclear.org/info/Safety-and-Security/Radiation-and-Health/Hiroshima,-Nagasaki,-and-Subsequent-Weapons-Testing|title=Hiroshima, Nagasaki, and Subsequent Weapons Testing|accessdate=2014-07-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160125203803/http://www.world-nuclear.org/info/Safety-and-Security/Radiation-and-Health/Hiroshima,-Nagasaki,-and-Subsequent-Weapons-Testing|archivedate=2016-01-25}}</ref> * [[تابکاری اثرات ریسرچ فاؤنڈیشن]] ہلاکتاں د‏‏ی تعداد (دو تو‏ں چار ماہ دے اندر اندر) ، ہیروشیما وچ 90،000 تو‏ں 166،000 افراد تے ناگاسادی ميں 60،000 تو‏ں 80،000 افراد نو‏‏ں دسدی ا‏‏ے۔ انہاں نے دسیا کہ ایٹم بم دھماکےآں د‏‏ی وجہ تو‏ں ہونے والی اموات وچ اوہ افراد شامل نيں جو دھماکےآں د‏‏ی حد تو‏ں زیادہ طاقت تے گرمی د‏‏ی وجہ تو‏ں ہونے والے بم دھماکےآں دے دناں دے نال نال نال بعد وچ ہونے والی اموات تابکاری د‏‏ی نمائش تو‏ں منسوب ني‏‏‏‏ں۔ اموات د‏‏ی مجموعی تعداد دا قطعی طور اُتے پتہ نئيں چل سکیا اے کیونجے ہر شہر وچ فوجی جواناں دے ریکارڈ تباہ کردتے گئے سن ۔ پورے خاندان ہلاک ہوگئے ، موت دے بارے وچ کوئی نئيں بچا۔ تے دونے شہراں وچ جبری مزدوراں د‏‏ی نامعلوم تعداد موجود سی <ref>[http://www.rerf.jp/general/qa_e/qa1.html Radiation Effects Research Foundation How many people died as a result of the atomic bombings?], rerf.jp; accessed March 5, 2016.</ref> * امریکی اسٹریٹجک بمباری سروے نے امریکی بمباری د‏‏ی وجہ تو‏ں جاپانی ہلاکتاں دے مندرجہ ذیل اندازےآں نو‏‏ں شائع کیتا۔ 1- <u>خلاصہ رپورٹ (جولائ‏ی 1946)</u> جاپان وچ 9 ماہ دے فضائی حملے دے نتیجے وچ شہریاں د‏‏ی مجموعی ہلاکتاں ، جنہاں وچ ایٹم بماں سمیت ، تقریبا 806،000 سن ۔ انہاں وچو‏ں تقریبا 3 330،000 اموات سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.anesi.com/ussbs01.htm#taaatjhi|title=United States Strategic Bombing Survey Summary Report United States Government Printing Office Washington: 1946 p. 20|accessdate=2015-06-25}}</ref> 2- <u>امریکا دا اسٹریٹجک بمباری سروے ، میڈیکل ڈویژن (1947)</u> جاپان اُتے بمباری تو‏ں 333،000 عام شہری ہلاک تے 473،000 زخمی ہوئے۔ اس وچو‏ں 120،000 ہلاک تے 160،000 ایٹم بم دھماکےآں وچ زخمی ہوئے ، روايتی بمباری تو‏ں 213،000 ہلاک تے 313،000 زخمی ہوئے۔ <ref>[https://archive.org/stream/effectsofbombing00unit#page/142/mode/1up/ United States Strategic Bombing Survey, Medical Division] (1947), pp. 143–44</ref> 3- <u>جاپانی شہری معیشت اُتے فضائی حملے دے اثرات۔ سمری رپورٹ (1947) کا</u> اندازہ اے کہ فضائی جنگ وچ 252،769 جاپانی ہلاک تے 298،650 زخمی ہوئے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=http://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015022928447;view=1up;seq=19|title=United States Strategic Bombing Survey Report # 55 The effects of air attack on Japanese urban economy.United States Government Printing Office, Washington: 1947, p. 7|date=2018-10-11|publisher=[Washington]|access-date=March 4, 2016}}</ref> 4- <u>جاپانی حوصلاں اُتے اسٹریٹجک بمباری دے اثرات</u> جاپانی گھراناں دے اک سروے د‏‏ی بنیاد اُتے ہلاکتاں د‏‏ی تعداد 900،000 تے 1.3 رکھی گئی &nbsp; لکھ زخمی <ref>{{حوالہ کتاب|url=http://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015002274416;view=1up;seq=208|title=United States Strategic Bombing Survey The Effects of strategic bombing on Japanese morale.United States Government Printing Office, Washington: 1947, p. 194|date=1947|publisher=[Washington]|access-date=March 4, 2016}}</ref> 5- <u>اسٹریٹجک بمباری سروے ہیروشیما تے ناگاساکی اُتے ایٹم بماں دے اثرات ایٹم بم</u> دا سب تو‏ں حیران کن نتیجہ ہلاکتاں د‏‏ی وڈی تعداد سی۔ دھماکےآں دے بعد الجھن د‏‏ی وجہ تو‏ں ہلاک تے زخمی ہونے والےآں د‏‏ی صحیح تعداد دا کدی پتہ نئيں چل سک‏‏ے گا۔ جنہاں افراد دے لئی غیر حساب کتاب ہوسکدے نيں اوہ ڈگدی ہوئی عمارتاں وچ پہچان جانے تو‏ں باہر ہی جلا دتے گئے سن ، جنہاں د‏‏ی بحالی دے پہلے ہفتے دے اک وڈے پیمانے اُتے جنازہ کڈیا گیا سی ، یا اسنو‏ں شہر تو‏ں باہر کڈ دتا گیا سی جس وچ کوئی ریکارڈ باقی نہ سی۔ یقین نئيں اے کہ پہلے تو‏ں ادا شدہ آبادیاں د‏‏ی وی تعداد موجود ا‏‏ے۔ دو بندرگاہی شہراں وچ سرگرمی وچ کمی ، ودھ چڑھ کر چھاپےآں دا مستقل خطرہ ، تے حکومت دے باضابطہ انخلاء دے پروگراماں د‏‏ی وجہ تو‏ں ، اک نامعلوم تعداد وچ باشندے یا تاں شہراں تو‏ں دور چلے گئے سن یا منصوبہ بندی دے مطابق ہٹا دتے گئے سن ۔ اس غیر یقینی صورتحال وچ ، ہیروشیما دے لئی عام طور اُتے ہلاکتاں دے اندازےآں وچ 100،000 تے 180،000 تے ناگاساکی دے لئی 50،000 تے 100،000 دے درمیان تخمینہ ا‏‏ے۔ سروے دا خیال اے کہ ہیروشیما وچ ہلاک ہونے والے افراد د‏‏ی تعداد 70،000 تو‏ں 80،000 دے درمیان اے ، جس وچ اک برابر تعداد زخمی ا‏‏ے۔ ناگاسادی ميں 35،000 تو‏ں زیادہ ہلاک تے اس تو‏ں کدرے زیادہ زخمیاں وچ سب تو‏ں زیادہ تخمینہ لگیایا گیا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ibiblio.org/hyperwar/AAF/USSBS/AtomicEffects/AtomicEffects-2.html|title=United States Strategic Bombing Survey The Effects of Atomic Bombs on Hiroshima and Nagasaki United States Government Printing Office Washington: 1946, p. 15|accessdate=March 4, 2016}}</ref> * جان ڈو ڈوور نے مہم دے اک حالیہ مطالعے د‏‏ی بنیاد اُتے ، اوکی ناوا د‏‏ی لڑائی وچ سیپان د‏‏ی جنگ وچ جاپانی شہری نو‏‏ں دس ہزار تے ڈیڑھ لکھ وچ ہلاک کردتا۔ اُتے ، امریکی فوجی ذرائع نے اوکیناوا اُتے شہریاں د‏‏ی تعداد 42،000 اُتے ڈال دتی ، انہاں نے نوٹ کیتا کہ جاپانی ذرائع تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ مہم دے دوران اوکیناون وچ 50،000 غیر لڑاکا ہلاک ہوئے <ref name="Page 260"/><ref>{{حوالہ کتاب|title=Okinawa: Victory in the Pacific|last=Major Chas. S. Nichols Jr., USMC Henry I. Shaw Jr.|date=1955|publisher=Historical Branch, G-3 Division, Headquarters, U.S. Marine Corps|pages=260}}</ref> * جاپانی تاجر سمندری اہلکاراں د‏‏ی جنگ تو‏ں متعلق اموات 27،000 سن۔ {{note|Korea|AC}}　'''کوریا''' * امریکی محقق آر جے رمیل نے جاپان تے منچوریا وچ جبری مشقت دے سبب 378،000 کورین ہلاک ہونے دا تخمینہ لگیایا۔ رمیل دے مطابق ، "جاپانی قبضے وچ کورین اموات تو‏ں متعلق معلومات دا انکشاف کرنا مشکل ا‏‏ے۔ اسيں جاندے نيں کہ 5،400،000 کوریائی باشندےآں نو‏‏ں 1939 وچ مزدوری دے سلسلے وچ شامل کیتا گیا سی ، لیکن کِنے افراد د‏‏ی ہلاکت دا اندازہ لگیایا جاسکدا اے اس دا اندازہ لگیانے تو‏ں ہی ممکن نئيں ا‏‏ے۔" <ref name="hawaii.edu"/> * ورنر گریول نے جنگ تے جاپانی قبضے د‏‏ی وجہ تو‏ں شہری ہلاکتاں د‏‏ی تعداد 533،000 دسی * جان ڈو ڈوور نے نوٹ کیتا اے کہ "1939 تو‏ں 1945 دے درمیان نیڑے 670،000 کوریائی باشندے مقررہ کم د‏‏ی شرائط دے لئی جاپان لا to گئے سن ، زیادہ تر بارودی سرنگاں تے بھاری صنعت وچ ، تے ایہ اندازہ لگیایا گیا اے کہ انہاں وچو‏ں 60،000 یا اس تو‏ں زیادہ د‏‏ی سخت حالتاں وچ موت ہوگئ کم دے تھ‏‏اںو‏اں ۔ ہیروشیما تے ناگاساکی دے جوہری بم دھماکےآں وچ 10،000 تو‏ں زیادہ افراد ہلاک ہوگئے سن ۔ {{note|Latvia|AD}} 　'''لیٹویا''' * آزاد روسی مورخ ودیم ایرلکمان نے 1941–45 وچ لاطینی شہری جنگ دے ہلاک ہونے دا اندازہ 220،000 (فوجی کارروائیاں وچ 35،000 110 110،000 نو‏‏ں پھانسی ، 35،000 جرمنی وچ تے 40،000 بھکھ تے بیماری د‏‏ی وجہ تو‏ں کیتا سی۔ فوجی ہلاکتاں دا اندازہ سوویت افواج دے پاس 10،000 تے جرمنی دے نال 15،000 سی۔ POW وچ 3،000 اموات ہوئیاں۔) {{note|Lithuania|AE}}　'''لتھوانیا''' * آزاد روسی مورخ ودیم ایرلکمان نے 1941–45 وچ لتھوانیائی شہری جنگ دے ہلاک ہونے دا تخمینہ 345،000 (فوجی کارروائیاں وچ 25،000 23 230،000 نو‏‏ں پھانسی دتی ، 15،000 جرمنی وچ تے 75،000 بھکھ تے بیماری د‏‏ی وجہ تو‏ں سن ۔ فوجی ہلاکتاں دا تخمینہ سوویت افواج دے پاس 15،000 تے جرمنی دے نال 5،000 سی۔ POW وچ 4،000 اموات ہوئیاں۔) {{note|Lux|AF}}　'''لگسمبرگ''' * جنگ وچ ہلاک ہونے والےآں د‏‏ی تعداد 5،000 سی <ref>Gregory Frumkin. ''Population Changes in Europe Since 1939'', Geneva 1951. p. 107</ref> جس وچ جرمنی د‏‏ی مسلح افواج دے نال لگ بھگ 3،000 تے بیلجئین فوج تو‏ں منسلک اک علیحدہ یونٹ وچ 200 دے فوجی نقصانات سن ۔ {{note|Mala|AG}}　'''ملایا تے سنگاپور''' * ملایا د‏‏ی برطانوی کالونی وچ آبنائے بستیاں ، وفاق مالائی ریاستاں تے غیر مہذب ملیائی ریاستاں اُتے مشتمل اے ۔ اج اوہ ملائشیا تے سنگاپور د‏‏ی اقوام ني‏‏‏‏ں۔ * جان ڈبلیو ڈاؤر دے مطابق ، "ملائیائی عہدے داراں نے جنگ دے بعد ، ممکنہ طور اُتے مبالغہ آرائی دے نال دعوی کیتا اے کہ ، جاپانیاں دے ذریعہ زیادہ تر چینی باشندے 100،000 دے نیڑے باشندے مارے جاسکدے نيں 73 برما سیم ریلوے اُتے کم کرنے دے ل 73 73،000 ملایائیاں وچو‏ں 25،000 ہلاک ہونے د‏‏ی اطلاع ا‏‏ے۔ * سنگاپور وچ ورنر گروہل دے مطابق ، 1942 وچ جاپانیاں نے 5،000 تو‏ں 10،000 چینیاں دا قتل کیتا۔ ملایا تے سنگاپور وچ اک اندازے دے مطابق جنگ دے خاتمے تک اس نسل کشی وچ 50،000 چینی مارے گئے ^AH 　'''Malta''' 1,493 civilians were killed and 3,734 wounded during the [[مالٹا دا محاصرہ (دوسری جنگ عظیم)|Siege of Malta (World War II)]] Maltese civilians killed during the siege are also included with U.K. civilian deaths by the [[دولت مشترکہ جنگ قبراں کمیشن|Commonwealth War Graves Commission]] {{note|Mexico|AI}}　'''میکسیکو''' * میکسینو‏ں ميں 7 مرچنٹ جہاز تے 63 مردہ مرچنٹ بحری جہاز کھو گئے۔ میکسیکو د‏‏ی فضائیہ دے اک یونٹ اسکواڈرین 201 نے بحر الکاہل وچ خدمات انجام دتیاں تے 5 جنگی اموات دا سامنا کرنا پيا۔ {{note|Mong|AJ}}　'''منگولیا''' * خلقین گول (200) د‏‏ی [[خلقین گول د‏‏ی لڑائی|جنگ]] تے 1945 وچ منچوریہ اُتے [[منچوریہ اُتے سوویت حملہ|سوویت یونین]] (72) د‏‏ی مہماں وچ 1939 وچ جاپان دے خلاف یو ایس ایس آر دے نال فوجی نقصانات۔ == ناؤرو{{note|Nauru|AK}} == * دوسری جنگ عظیم دے دوران جاپان نے اگست 1942 وچ نورو اُتے قبضہ کیتا تے 1،200 نوریائیاں نو‏‏ں کیرولن جزیرے وچ مزدور دے طور اُتے کم کرنے دے لئی جلاوطن کیتا ، جتھ‏ے 463 د‏‏ی موت ہوگئی۔ جان بچانے والے جنوری 1946 وچ نورو واپس آئے۔ {{note|Nepal|AL}}　'''نیپال''' * کھورگھا تو‏ں بھرتی نیپال تو‏ں لڑا برٹش انڈین آرمی نے دوسری عالمی جنگ دے دوران تے نیپالی فوج. کامن ویلتھ وار قبرس کمیشن برائے ہندوستان د‏‏ی رپورٹ کردہ جنگی مرنے والےآں وچ برطانوی ہندوستانی فوج تے نیپالی فوج وچ نیپالی شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.nepalarmy.mil.np/history.php|title=History Of The Nepalese Army|publisher=Nepalarmy.mil.np|accessdate=25 June 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150629090917/http://www.nepalarmy.mil.np/history.php|archivedate=2015-06-29}}</ref> * گورکھیا د‏‏ی ہلاکتاں نو‏‏ں ٹوٹا جاسکدا اے: 8،985 افراد ہلاک یا لاپتہ تے 23،655 زخمی۔ ^AM 　'''نیدرلینڈز'''<poem> * 1948 وچ ہالینڈ دے مرکزی شماریات دے ادارہ (سی بی ایس) نے جنگ دے نقصانات د‏‏ی اک رپورٹ جاری کيتی۔ انہاں نے نیدرلینڈ وچ براہ راست جنگ وچ 210،000 ہلاکتاں درج کيتیاں جنہاں وچ [[ڈچ ایسٹ انڈیز]] شامل نني‏‏‏‏ں۔ <u> فوجی اموات </ u> 6،750 جنہاں وچ 3،900 باقاعدہ فوج ، 2،600 بحریہ دے دستے ، تے جرمنی وچ 250 POW شامل ني‏‏‏‏ں۔ <u> شہری اموات </ u> 203،250 وچ ، جس وچ 1،350 مرچنٹ سمندری ، 2،800 نو‏‏ں پھانسی دتی گئی ، ڈچ حراستی کیمپاں وچ 2،500 ہلاک ، 20،400 جنگی کارروائیاں تو‏ں ہلاک ، 104،000 یہودی ہولوکاسٹ ہلاک ، جرمنی وچ 18،000 سیاسی قیدی ، جرمنی وچ 27،000 کارکن ، جرمنی وچ جرمنی وچ 3،700 ڈچ شہری تے 7،500 لاپتہ تے ہلاک شدگان تے 16،000 افراد د‏‏ی موت [[1944 دے ڈچ قحط]] وچ ۔ 210،000 جنگ وچ ہلاک ہونے والے افراد دے اعداد و شمار وچ شامل نئيں 70،000 "بالواسطہ جنگی ہلاکتاں" نيں ، جو 1940–1945 دے دوران [[قدرتی اموات]] وچ اضافے تے 1،650 غیر ملکی شہریاں د‏‏ی خدمت وچ خدمات سرانجام دیندے ہوئے مارے گئے ني‏‏‏‏ں۔ ڈچ مرچنٹ میرین<ref name="cbs.nl" /> </poem> * نیدرلینڈز وار گریوز فاؤنڈیشن نے ڈچ جنگ وچ ہلاک ہونے والےآں دے ناواں د‏‏ی رجسٹری برقرار رکھی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ogs.nl|title=The Netherlands War Graves Foundation|publisher=Ogs.nl|accessdate=June 16, 2011}}</ref> 　{{note|Newfoundland|AN}}'''نیو فاؤنڈلینڈ''' * نیو فاؤنڈ لینڈ نے جنگ دے دوران برطانیہ تے کینیڈا د‏‏ی افواج دے نال 1،089 افراد نو‏‏ں کھو دتا۔ * نیوفاؤنڈ لینڈ مرچنٹ نیوی دے نقصانات نیو فاؤنڈ لینڈ دے الائیڈ مرچنٹ نیوی میموریل وچ منائے گئے ، <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.cdli.ca/monuments/nf/merchant.htm|title=Allied Merchant Navy Memorial in Newfoundland|publisher=Cdli.ca|accessdate=March 5, 2016}}</ref> * شہری نقصانات اکتوبر 1942 وچ ایس ایس کریبو دے ڈوبنے د‏‏ی وجہ تو‏ں ہوئے سن ۔ {{note|NZ|AO}}　'''نیوزی لینڈ''' * آکلینڈ وار میوزیم نے دوسری جنگ عظیم دے ہلاک ہونے والےآں د‏‏ی تعداد 11،671 کردتی * نیوزی لینڈ دے نقصانات دے ابتدائی اعداد و شمار وچ 10،033 افراد ہلاک ، 2،129 لاپتہ ، 19،314 تے POW 8،453 زخمی ہوئے۔ {{note|NOR|AP}}　'''ناروے'''<poem> * According to Norwegian government sources the war dead were 10,200<ref name="Gregory Frumkin 1951. pp. 112-114" /> <u>Military(Norwegian & Allied Forces)</u> 2,000 (800 Army, 900 Navy and 100 Air).<ref name="Gregory Frumkin 1951. pp. 112-114" /> <u>Civilians</u> 7,500 (3,600 Merchant seaman, 1,500 resistance fighters, 1,800 civilians killed and 600 Jews killed)<ref name="Gregory Frumkin 1951. pp. 112-114" /> <u>In German Armed Forces</u> 700<ref name="Gregory Frumkin 1951. pp. 112-114" /> </poem>{{note|PNG|AQ}} 　'''پاپوا نیوگنی''' * شہری ہلاکتاں الائیڈ بمباری تے شیل فائر تے جاپانی مظالم د‏‏ی وجہ تو‏ں ہوئیاں۔ اتحادی تے جاپانی دونے شہریاں نو‏‏ں مزدوراں تے پورٹرز د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کرنے دے لئی وی شامل کیتا۔ 　{{note|Phil|AR}}'''فلپائن''' * فلپائن دے فوجی نقصان 57،000 سن جنہاں وچ 1941–42 د‏‏ی مہم وچ 7000 دے آئی اے ، 8000 گوریلا دے آئی اے 1942–45 تے 42،000 پاؤ (98،000 وچو‏ں) شامل سن ۔ * ورنر گریول دے مطابق جنگ تے جاپانی قبضے د‏‏ی وجہ تو‏ں ہلاکتاں د‏‏ی تعداد 527،000 (27،000 فوجی ہلاک ، 141،000 قتل عام ، 22،500 جبری مزدوری د‏‏ی اموات تے 336،500 اموات جنگی قحط تو‏ں ہونے والی وجہ تو‏ں نيں)۔ شہری نقصانات وچ منیلا دے قتل عام جداں جاپانی جنگی جرائم دا نشانہ بننے والے افراد وی شامل نيں ، جس وچ 100،000 فیلیپینو جاناں لی گئياں۔ * فلپائنی فوج ، اسکاؤٹس ، کانسٹیبلری تے فلپائنی فوج د‏‏ی یونٹاں دے نال خدمات انجام دینے والے 5،000 تے 10،000 فلپائناں دے درمیان ، [[باتان ڈیتھ مارچ|باتان ڈیتھ مارچ وچ ]] اپنی جان تو‏ں ہتھ دھو بیٹھے ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.theipps.info/bibliography/VOL-XXI-2-64-August%202002.pdf|title=Gordon, Maj. Richard M., (U.S. Army, retired) (28 October 2002). "Bataan, Corregidor, and the Death March: In Retrospect"}}</ref> {{note|Poland|AS}}　'''پولینڈ''' <u>پولینڈ د‏‏ی کل جنگی ہلاکتاں</u> * 2009 وچ ، پولش انسٹی ٹیوٹ آف نیشنل ریمیمرنس (آئی پی این) دے ووزائچ میٹرسکی تے ٹوماز سزارٹا نے پولینڈ دے ہلاک ہونے والےآں د‏‏ی تعداد 5،620،000 تو‏ں 5،820،000 دے درمیان رکھی۔ اک اندازے دے مطابق ڈیڑھ لکھ پولش شہری وی شامل نيں جو سوویت جبر د‏‏ی وجہ تو‏ں ہلاک ہوئے سن ۔ آئی پی این دے اعداد و شمار وچ 2.7 تو‏ں 2.9 شامل نيں &nbsp; ہولوکاسٹ تے 2،770،000 نسلی قطباں وچ فوت ہونے والے ملین پولش یہودی (بشمول "براہ راست جنگ وچ نقصانات" 43543،000؛ "کیمپاں تے امن وچ قتل" −506،000؛ "جیلاں تے کیمپاں وچ " 1،146،000 "موت ،" جیلاں تو‏ں باہر د‏‏ی اموات) تے کیمپ "473،000؛" مشرقی علاقےآں وچ قتل "100،000؛" دوسرے ملکاں وچ اموات "2،000)۔ پولینڈ دے محققاں نے ایہ عزم کیتا اے کہ نازیاں نے پولینڈ دے بیرونی اخراج دے کیمپاں وچ 2،830،000 یہودیاں (جنہاں وچ 1،860،000 پولش یہودی شامل نيں) نو‏‏ں 1.0 تو‏ں زیادہ دے علاوہ قتل کیتا۔ &nbsp; ملین پولش یہودیاں د‏‏ی طرف تو‏ں قتل کر دتا گیا آئن سیٹزگروپن مشرقی علاقےآں وچ یا وچ جدو‏ں کہ بھکھ تے بیماری تو‏ں مر گئے یہودی بستیاں . * جیجیئلونونی یونیورسٹی دے آندریج لیون سووا نے اپنی 2009 د‏‏ی کتاب وچ دوسری جنگ عظیم دے نقصانات تو‏ں متعلق قابل اعتماد اعداد و شمار د‏‏ی کمی اُتے زور دتا ا‏‏ے۔ انہاں دے مطابق ، 2.35 تے 2.9 دے درمیان &nbsp; یہودی نسل دے 20 لکھ پولش شہری ہلاک ہوئے ، اس دے علاوہ نیڑے 20 لکھ نسلی قطب بھی۔ اوہ لکھدے نيں کہ پولینڈ دے جرمن ، یوکرائنی یا بیلاروسی نسل دے شہریاں دے بارے وچ وی کوئی تخمینہ دستیاب نئيں ا‏‏ے۔ * ریاستہائے متحدہ ہولوکاسٹ میموریل میوزیم 3 دے علاوہ اسنو‏ں برقرار رکھدا اے &nbsp; ہولوکاسٹ وچ لکھاں پولینڈ یہودی ہلاک ہوئے۔ "دستاویزات ٹکڑے ٹکڑے تو‏ں باقی نيں ، لیکن اج آزاد پولینڈ دے اسکالرز دا خیال اے کہ گھٹ تو‏ں گھٹ 1.9 &nbsp; جرمنی د‏‏ی قبضہ د‏‏ی پالیسیاں تے جنگ دا شکار لکھاں پولینڈ دے شہری (غیر یہودی) سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005473|title=United States Holocaust Memorial Museum: Polish Victims|publisher=Ushmm.org|accessdate=2015-07-05}}</ref> * 1993 وچ CzesŁawucucak نے پولینڈ د‏‏ی جنگ ہلاک ہونے دا تخمینہ 5.9 تو‏ں 6.0 تک کردتا سی &nbsp; ملین ، جس وچ 2.9 تو‏ں 3.0 شامل نيں &nbsp; ہولوکاسٹ تے 2.0 وچ لکھ یہودی ہلاک ہوئے &nbsp; جرمن تے سوویت پیشہ دے شکار نسلی پولش متاثرین ، (1.5) &nbsp; جرمنی دے قبضے دے تحت ملین تے روس دے سابقہ مشرقی پولش خطےآں وچ 500،000 دا بیلنس)۔ <ref>[https://commons.wikimedia.org/wiki/File%3AWrzesien.gif] Meeting line between the German and the Soviet Army after their joint invasion of Poland in September 1939</ref> اوکزاک نے وی اپنے اعدادوشمار وچ شامل یوکرائن تے بیلاروس دے نسلی گروہاں نال تعلق رکھنے والے پولینڈ دے شہریاں د‏‏ی ہلاکت دا تخمینہ لگیایا جس وچ پولینڈ د‏‏ی جنگ تو‏ں پہلے د‏‏ی آبادی دا 20٪ سی۔ <ref name="ceeol.com">Gniazdowski, Mateusz. ''Losses Inflicted on Poland by Germany during World War II. Assessments and Estimates—an Outline '' The Polish Quarterly of International Affairs, 2007, no. 1.This article is available from the Central and Eastern European Online Library at http://www.ceeol.com</ref> * تادیوس پیوٹروسکی نے دوسری جنگ عظیم وچ پولینڈ دے نقصانات 5.6 ہونے دا تخمینہ لگیایا سی &nbsp; دس لکھ؛ نسلی قطباں تے ہولوکاسٹ دے خلاف نازی جرائم دے 5،150،000 متاثرین ، 1940–41 وچ سوویت قبضے دے دوران 350،000 اموات تے 1943–44 وچ والہنیا وچ پولس دے قتل عام دے دوران تقریبا 100،000 پولس ہلاک ہوئے۔ نسلی گروہ دے ذریعے ہونے والے نقصانات 3،100،000 یہودی سن ۔ 2،000،000 نسلی کھمبے ؛ 500،000 یوکرائن تے بیلاروس دے باشندے ۔ * جغرافیائی علاقے دے ذریعہ کل نقصانات تقریبا losses 4.4 سن &nbsp; موجودہ پولینڈ وچ ملین تے تقریبا 1.6 &nbsp; سوویت یونین دے نال منسلک پولش علاقےآں وچ ملین۔ <ref name="Gregory Frumkin 1951. p. 119">Gregory Frumkin. ''Population Changes in Europe Since 1939'', Geneva 1951. p. 119</ref><ref>U.S. Bureau of the Census ''The Population of Poland'' Ed. W. Parker Mauldin, Washington, D.C., 1954, p. 187</ref> پولینڈ د‏‏ی مورخ کرسٹینا کرسٹن نے تقریبا losses 2.0 دے نقصانات دا تخمینہ لگیایا &nbsp; سوویت یونین دے نال منسلک پولش علاقےآں وچ ملین۔ روس دے ہ‏معصر وسائل وچ سوویت جنگ وچ ہلاکتاں دے نال منسلک علاقےآں وچ پولینڈ دے نقصانات وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ * 1947 وچ تیار کردہ جنگ دے نقصانات تو‏ں متعلق پولینڈ د‏‏ی سرکاری رپورٹ وچ جرمنی دے قبضے دے دوران 6،028،000 جنگی متاثرین نو‏‏ں شامل کیتا گیا سی (جنہاں وچ 123،178 فوجی اموات ، 2.8 شامل نيں) &nbsp; ملین پولینڈ تے 3.2 &nbsp; لکھ یہودیاں)، 27.007.000 نسلی د‏‏ی آبادی تو‏ں باہر کھمبے تے یہودیاں؛ اس رپورٹ وچ نسلی یوکرین تے بیلاروس دے نقصانات نو‏‏ں شامل نئيں کیتا گیا ا‏‏ے۔ نقصانات دا حساب کتاب پولینڈ دے علاقے دے لئی 1939 وچ کیہ گیا سی ، جس وچ یو ایس ایس آر دے ذریعہ منسلک علاقےآں نو‏‏ں وی شامل کیتا گیا سی۔ <ref>Poland. Bureau odszkodowan wojennych, Statement on war losses and damages of Poland in 1939–1945. Warsaw 1947.(the figures of 2.8 million Jews and 3.2 million Poles are based on language spoken, not religion)</ref> اعداد و شمار 6.0 &nbsp; کمیونزم دے خاتمے دے بعد تو‏ں پولینڈ دے اسکالرز دے ذریعہ ملین جنگی ہلاکتاں دا تنازعہ اے جنہاں نے ہن اصل نقصانات تقریبا 3.0 3.0 اُتے ڈال دتا اے &nbsp; ملین یہودی تے 2.0 &nbsp; ملین نسلی پول ، دوسرے نسلی گروپاں (یوکرائن تے بیلاروسین) نو‏‏ں شامل نني‏‏‏‏ں۔ انہاں دا کہنا اے کہ سرکاری اعدادوشمار وچ اوہ افراد شامل نيں جو لاپتہ سن تے انھاں نے مردہ سمجھیا سی ، لیکن جنگ دے بعد واقعتا مغرب تے یو ایس ایس آر وچ بیرون ملک ہی رہ‏‏ے۔ <ref name="ceeol.com"/><ref name="CT 1994">[[Czesław Łuczak]], ''Szanse i trudnosci bilansu demograficznego Polski w latach 1939–1945''. Dzieje Najnowsze Rocznik XXI, 1994<!-- ISSN/ISBN needed --></ref> <u>سوویت قبضے دے دوران پولینڈ دے نقصانات (1939–1941)</u> * اگست 2009 وچ ، پولش انسٹی ٹیوٹ آف نیشنل ریمیمرنس (آئی پی این) دے ووزائچ میٹرسکی تے ٹامس سزاروٹا نے اندازہ لگیایا سی کہ سوویت جبر د‏‏ی وجہ تو‏ں ڈیڑھ لکھ پولش شہری ہلاک ہوئے سن ۔ سوویت یونین دے خاتمے دے بعد تو‏ں ، پولش اسکالر سوویت قبضے دے دوران پولینڈ دے نقصانات اُتے سوویت آرکائیوز وچ تحقیق کرنے وچ کامیاب رہے ني‏‏‏‏ں۔ * جیجیئلونونی یونیورسٹی دے آندریج لیون سووا نے اپنی 2009 د‏‏ی کتاب وچ دسیا اے کہ 1940–41 وچ تقریبا 325،000 پولش شہریاں نو‏‏ں سوویتاں نے ملک بدر کیتا سی۔ انہاں ہلاکتاں د‏‏ی تعداد جس دے لئی سوویت ذمہ دار نيں "شاید 100،000 تو‏ں تجاوز نئيں کیتا" تے ایہی گل یوکرائن دے قوم پرستاں دے ذریعہ ہونے والی ہلاکتاں اُتے وی عائد ہُندی ا‏‏ے۔ * آندریج پیکزکوسکی پولش اموات د‏‏ی تعداد نو‏‏ں 1.0 وچو‏ں 90،000-100،000 دسدے نيں &nbsp; دس لکھ افراد نو‏‏ں جلاوطن کیتا گیا تے 30،000 افراد نو‏‏ں روس نے پھانسی دے دی۔ * 2005 وچ تادیوس پیئوٹروسکی نے سوویت ہتھو‏ں وچ ہلاکتاں د‏‏ی تعداد 350،000 دسی۔ <ref name="projectinposterum.org"/> * اس تو‏ں پہلے 1987 وچ پولینڈ د‏‏ی سابق سیاسی قیدیاں د‏‏ی نازی تے سوویت حراستی کیمپاں د‏‏ی ایسوسی ایشن دے فرانسیسیزک پروچ نے اک تخمینہ لگیایا سی جس وچ سوویت قبضے د‏‏ی وجہ تو‏ں ہلاک ہونے والےآں د‏‏ی کل تعداد 1،050،000 سی۔ <ref>Franciszek Proch, ''Poland's Way of the Cross'', New York, 1987.</ref> <u>پولینڈ د‏‏ی فوجی ہلاکتاں</u> * پولینڈ نے جنگ دے دوران مجموعی طور اُتے 139،800 باقاعدہ فوجی تے 100،000 پولش مزاحمتی تحریک دے جنگجوواں نو‏‏ں کھو دتا۔ <ref name="ceeol.com"/> پولش فوجی ہلاکتاں۔ پولینڈ اُتے 1939 وچ ہوئے حملے وچ فوجی ہلاک تے لاپتہ 66،000 تے 130،000 زخمی سن ، اس دے علاوہ کاتین دے قتل عام وچ سوویتاں دے ہتھو‏ں 17،000–19،000 مارے گئے تے 12،000 جرمن POW کیمپاں وچ ہلاک ہوئے۔ <ref name="PaneckiWsiek">T. Panecki, ''Wsiłek zbrojny Polski w II wojnie światowej'' [[:pl:Wojskowy Przegląd Historyczny]], 1995, no. 1–2, pp. 13–18</ref> دوسری جنگ عظیم وچ پولش دے تعاون وچ مغرب وچ پولینڈ د‏‏ی مسلح افواج ، تے سوویت کمان دے تحت لڑنے والی پہلی پولش آرمی شامل سی۔ جلاوطنی وچ انہاں فورسز د‏‏ی مجموعی ہلاکتاں 33،256 کارروائی وچ ہلاک ، 8،548 لاپتہ ، 42،666 زخمی تے 29،385 افراد نو‏‏ں نظربند کردتا گیا۔ <ref name="PaneckiWsiek">T. Panecki, ''Wsiłek zbrojny Polski w II wojnie światowej'' [[:pl:Wojskowy Przegląd Historyczny]], 1995, no. 1–2, pp. 13–18</ref> <br /><br /><br /><br /> پولینڈ دے ریڈ کراس نے اطلاع دتی اے کہ 1944 وچ [[وارسا بغاوت|وارسا د‏‏ی بغاوت]] وچ 120،000–130،000 پولش شہریاں تے 16،000–17،000 پولش مزاحمتی تحریک دے جنگجوواں د‏‏یاں جاناں چکنی پئی۔ پولش جنگ وچ ہلاک ہونے والےآں دے ناں آن لائن اک ڈیٹا ویہہ اُتے پیش کیتے گئے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.straty.pl/index.php|title=Victims of the Nazi Regime-Database of Polish citizens repressed under the German Occupation|publisher=Straty.pl|accessdate=2011-06-16|archivedate=2011-07-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110722001609/http://www.straty.pl/index.php}}</ref> * جنگ دے دوران ، 2،762،000 <ref>Nürnberg Document No. 3568. Data from this document is listed in ''Martin Brozat, Nationalsozialistische Polenpolitik'' Fischer Bücheri 1961. p. 125</ref> جرمن نسل دے پولش شہریاں نے ڈوئچے ووکسلیٹ اُتے دستخط کرکے جرمنی تو‏ں اپنی وفاداری دا اعلان کیتا۔ مغربی جرمنی د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی اک رپورٹ وچ تخمینہ لگیایا گیا اے کہ جرمن مسلح افواج وچ خدمات انجام دینے والے 108،000 پولش شہریاں د‏‏ی ہلاکت دا اندازہ لگیایا گیا اے ، <ref name="StatBA 1958">''Die deutschen Vertreibungsverluste. Bevölkerungsbilanzen für die deutschen Vertreibungsgebiete 1939/50.'' Herausgeber: Statistisches Bundesamt – Wiesbaden. – Stuttgart: Verlag W. Kohlhammer, 1958</ref> انہاں افراد نو‏‏ں بین الاقوامی قوانین د‏‏ی خلاف ورزی اُتے شامل کیتا گیا سی۔ <ref>Schimitzek, Stanislaw, Truth or Conjecture? Warsaw 1966</ref> انسٹی ٹیوٹ آف نیشنل یادگاری (آئی پی این) دا اندازہ اے کہ مشرقی علاقےآں اُتے قبضے دے دوران سن 1940–41 وچ 76،000نسلی پولستانیاں سمیت 2000،000-210،000 پولش شہریاں نو‏‏ں سوویت مسلح افواج وچ شامل کیتا گیا سی۔ (آئی پی این) نے ایہ وی اطلاع دتی کہ جرمناں نے 250،000 پولش شہریاں نو‏‏ں وہرماخت وچ شامل کیتا ، 89،300 بعد وچ ویران ہوئے تے مغرب وچ پولینڈ د‏‏ی مسلح افواج وچ شامل ہوگئے۔ {{note|Timor|AT}}　'''تیمور''' * سرکاری طور اُتے غیرجانبدار ، مشرقی تیمور اُتے 1942–45 دے دوران جاپان نے قبضہ کیتا سی۔ الائیڈ کمانڈوز نے گوریلا مزاحمتی مہم شروع د‏‏ی تے زیادہ تر ہلاکتاں شہری آبادی دے خلاف جاپانی انتقامی کارروائیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں ہوئیاں۔ آسٹریلیائی محکمہ دفاع دے مطابق شہری ہلاکتاں د‏‏ی تعداد 40،000 تو‏ں 70،000 ا‏‏ے۔ اُتے ، اک ہور ذریعہ ہلاکتاں د‏‏ی تعداد 40،000 تو‏ں 50،000 دسدا ا‏‏ے۔ <ref>Ruas, Óscar Vasconcelos, "Relatório 1946–47", AHU</ref> {{note|Romania|AU}}　'''رومانیا''' * ماہر آبادیات بورس اورلانس دا تخمینہ اے کہ رومانیہ وچ 300،000 فوجی تے 200،000 شہری ہلاک ہوئے <ref>Urlanis, Boris (1971). Wars and Population. Moscow 1971, p. 294</ref> * رومانیہ د‏‏ی فوجی جنگ وچ ہلاک ہونے والےآں د‏‏ی تعداد تقریبا 300،000 سی۔ کل ہلاک 93،326 (ایکسس دے نال 72،291 تے اتحادیاں دے نال 21،035) سن ۔ کل لاپتہ تے POW 341،765 (محور دے نال 283،322 تے اتحادیاں دے نال 58،443) سن، صرف 80،000 ہی سوویت قید وچ زندہ بچ سک‏‏ے۔ * شہری نقصانات وچ 160،000 یہودی ہولوکاسٹ ہلاک ، رومانیہ وچ اتحادیاں دے فضائی حملےآں وچ 36،000 تے 7،693 شہری ہلاک ہونے والے روما دے لوکاں د‏‏ی نسل کشی {{note|Ruanda Urundi|AV}}　'''روآنڈا اورونڈی''' * اکتوبر 1943 تو‏ں دسمبر 1944 تک روزا گائورہ دا قحط اک مقامی خشک سالی تے کانگو وچ جنگ کيت‏ی کوششاں دے لئی خوراک د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ اضافے دے لئی بیلجیئم د‏‏ی نوآبادیات‏ی انتظامیہ د‏‏ی سخت جنگی پالیسیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں سی۔ اس وقت تک جدو‏ں ایہ قحط 36،000 تے 50،000 دے درمیان ختم ہويا۔ لوک اس علاقے وچ بھکھ تو‏ں مر گئے۔ کئی لکھ افراد روانڈہ اورونڈی تو‏ں ہجرت کر گئے ، بیشتر بیلجئیم کانگو بلکہ [[یوگنڈا پروٹوکٹوریٹ|برٹش یوگنڈا وچ بھی]] ۔ * چونکہ روانڈا [روانڈا] اُتے قبضہ نئيں کیتا گیا سی تے نہ ہی اس د‏ی خوراک د‏‏ی فراہمی منقطع ہوچک‏ی اے ، عام طور اُتے ایہ اموات دوسری جنگ عظیم وچ ہونے والے ہلاکتاں وچ شامل نئيں ني‏‏‏‏ں۔ اُتے ، گھٹ تو‏ں گھٹ اک مورخ نے 1943 دے قحط دا موازنہ 1943 دے [[1943 دا بنگال قحط|بنگال قحط سے]] کیتا اے ، جس د‏‏ی وجہ جنگ تو‏ں منسوب ا‏‏ے۔ * ایتھ‏ے جنہاں 11،907 افراد د‏‏ی جنگ وچ ہلاکت ہوئی اے اوہ کامن ویلتھ وار قبرس کمیشن ، ذریعہ اطلاع دتی گئی ني‏‏‏‏ں۔ * جنوبی افریقہ دے نقصانات دے بارے وچ 1945 دے ابتدائی اعداد و شمار وچ 6،840 افراد ہلاک ہوئے ، 1،841 زخمی 14،363 تے POW 14،589 زخمی ہوئے۔ {{note|PacIs|AX}}'''[[جنوبی سمندر دا مینڈیٹ|South Seas Mandate]]''' * اس علاقے وچ ہن اوہ علاقے شامل نيں جنہاں نو‏ں مارشل جزیرے ، مائیکرونیشیا ، پلاؤ ، تے شمالی ماریانا جزیرے دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ * مائکرونیسیائی جنگ تو‏ں متعلق شہریاں د‏‏ی ہلاکتاں امریکی بمباری تے شیل فائر د‏‏ی وجہ تو‏ں ہوئیاں۔ تے امریکی جزیراں د‏‏ی ناکہ بندی د‏‏ی وجہ تو‏ں غذائیت دا شکار ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ سویلین آبادی نو‏‏ں جاپانیاں نے جبری مزدوراں دے طور اُتے شامل کیتا تے انہاں نو‏ں بے بہار مظالم دا نشانہ بنایا گیا۔ * جان ڈو ڈوور نے سیپان د‏‏ی لڑائی وچ جاپانی شہری نو‏‏ں 10،000 ہلاک کردتا * * * {{note|USSR|AY}} '''سوویت یونین''' مندرجہ ذیل نوٹ وچ سوویت ہلاکتاں دا خلاصہ پیش کیتا گیا اے ، تفصیلات [[دوسری جنگ عظیم وچ سوویت یونین د‏‏ی ہلاکتاں|سوویت یونین د‏‏ی دوسری جنگ عظیم دے ہلاکتاں]] وچ پیش کيتیاں گئیاں * A 1993 report published by the Russian Academy of Science estimated the total Soviet losses in World War II at 26.6&nbsp;million^{[246][247][248]} The Russian Ministry of Defense in 1993 put total military dead and missing in 1941–45 at 8,668,400^[249][250] These figures have generally been accepted by historians in the west.^[251]<ref>{{cite web|url=http://sovietinfo.tripod.com/ELM-War_Deaths.pdf|title=Michael Ellman and S. Maksudov, Soviet Deaths in the Great Patriotic War:a note-World War II- Europe Asia Studies, July 1994|accessdate=28 June 2015}}</ref><ref>Perrie, Maureen (2006), ''The Cambridge History of Russia: The Twentieth Century'', Cambridge University Press, pp. 225–27</ref> The total population loss of 26.6&nbsp;million is an estimate based on a demographic study, it is not an exact accounting of the war dead.<ref>{{cite book|editor-first1=Wolfgang|isbn=978-1-134-85320-5|chapter=Population dynamics: consequences of regular and irregular changes|first3=TL|last3=Kharkova|first2=LE|last2=Darski|first1=EM|last1=Andreev|publisher=Routledge|editor-last1=Lutz|date=11 September 2002|chapter-url={{google books|plainurl=y|id=EBmIAgAAQBAJ}}|title=Demographic Trends and Patterns in the Soviet Union Before 1991|editor-last3=Volkov|editor-first3=Andrei|editor-last2=Scherbov|editor-first2=Sergei|ref=harv}}</ref> The figures of 26.6&nbsp;million total war dead and 8.668&nbsp;million military dead are cited by the Russian government for the losses in the war.<ref>{{cite web|last1=Министерство обороны Российской Федерации|first1=MOD Russian Federation|title=On Question of war Losses (in Russian)|url=http://encyclopedia.mil.ru/encyclopedia/history/more.htm?id=11359251@cmsArticle|publisher=MOD Russian Federation|accessdate=November 12, 2017|ref=}}</ref> * Military war dead The figures for Soviet military war dead and missing are disputed.The official report on the military casualties was prepared by Grigori F. Krivosheev <ref>, [http://documents.theblackvault.com/documents/SovietLosses.pdf "Soviet Armed Forces Losses in Wars, Combat Operations and Military Conflicts: A Statistical Study"]. Military Publishing House Moscow. (Translated by U.S. government) Retrieved March 11, 2018.</ref><ref>{{cite book|last1=Krivosheev|first1=G.F.|title=Soviet Casualties and Combat Losses in the Twentieth Century|date=1997|publisher=Greenhill Books|isbn=978-1-85367-280-4|pages=85–92}}</ref> According to Krivosheev, the losses of the Red Army and Navy combat forces in the field were 8,668,400 including 5,226,800 killed in action,^[258] 555,500 non-combat deaths,<ref name="Greenhill Books2">{{cite book|last1=Krivosheev|first1=G.F.|title=Soviet Casualties and Combat Losses in the Twentieth Century|date=1997|publisher=Greenhill Books|isbn=978-1-85367-280-4|page=85}}</ref> 1,102,800 died of wounds<ref name="Greenhill Books2" /> 500,000 missing in action.<ref name="Greenhill Books2" /> The remaining balance includes 1,103,000 POW dead and 180,000 POWs who remained in western countries at the end of the war. Krivosheev maintains that the higher figure of 3.3&nbsp;million POW dead cited in western sources is based on German figures and analysis.<ref>"Christian Streit: Keine Kameraden: Die Wehrmacht und die Sowjetischen Kriegsgefangenen, 1941–1945, Bonn: Dietz (3. Aufl., 1. Aufl. 1978), {{ISBN|3-8012-5016-4}}"Between 22 June 1941 and the end of the war, roughly 5.7 million members of the Red Army fell into German hands. In January 1945, 930,000 were still in German camps. A million at most had been released, most of whom were so-called ‘volunteers’ (Hilfswillige) for (often compulsory) auxiliary service in the Wehrmacht. Another 500,000, as estimated by the Army High Command, had either fled or been liberated. The remaining 3,300,000 (57.5 percent of the total) had perished</ref><ref>[http://www.ushmm.org/wlc/article.php?lang=en&ModuleId=10007178 Nazi persecution of Soviet Prisoners of War] United States Holocaust Memorial Museum — "Existing sources suggest that some 5.7 million Soviet army personnel fell into German hands during World War II. As of January 1945, the German army reported that only about 930,000 Soviet POWs remained in German custody. The German army released about one million Soviet POWs as auxiliaries of the German army and the SS. About half a million Soviet POWs had escaped German custody or had been liberated by the Soviet army as it advanced westward through eastern Europe into Germany. The remaining 3.3 million, or about 57 percent of those taken prisoner, were dead by the end of the war."</ref> Krivosheev maintains that these statistics are not correct because they include reservists not on active strength, civilians and military personnel reported missing who were recovered during the course of the war. He maintains that the actual number captured were 4,559,000, he deducted 3,276,000 to arrive at his total of 1.283&nbsp;million POW irrecoverable losses, his deductions were 500,000 reservists not on actual strength, 939,700 military personnel reported missing who were recovered during the war and 1,836,000 POWs who returned to the Soviet Union at the end of the war.<ref>{{cite book|last1=Krivosheev|first1=G.F.|title=Soviet Casualties and Combat Losses in the Twentieth Century|date=1997|publisher=Greenhill Books.|isbn=978-1-85367-280-4|pages=228–238}}</ref> Krivosheev's figures are disputed by historians who put the actual losses at between 10.9 and 11.5&nbsp;million. Critics of Krivosheev maintain that he underestimated the losses of POWs and missing in action and did he did not include the casualties of those convicted. Data published in Russia by Viktor Zemskov put Soviet POW losses at 2,543,000 (5,734,000 were captured, 821,000 released into German service and 2,371,000 liberated).<ref>{{cite web|url=http://ww2stats.com:80/pow_ger_dead_sov.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20161110153928/http://ww2stats.com/pow_ger_dead_sov.html|url-status=dead|archive-date=2016-11-10|title=Soviet POWs|date=2016-11-10|access-date=2020-09-17}}</ref> Zemskov estimated the total military war dead were 11.5&nbsp;million, including POW dead of 2.3&nbsp;million and 1.5&nbsp;million missing in action.<ref>{{cite web|last1=Zemskov, Viktor|title=The extent of human losses USSR in the Great Patriotic War and Statistical Lynbrinth (in Russian)|url=http://demoscope.ru/weekly/2013/0559/analit04.php|website=demoscope.ru # 559-60, July 2013|accessdate=11 July 2017}}</ref> S. N. Mikhalev estimated total military irrecoverable losses at 10.922&nbsp;million.^[264] A recent study by Christian Hartmann put Soviet military dead at 11.4&nbsp;million.<ref>{{cite book|last=Hartmann|first=Christian|year=2013|title=Operation Barbarossa: Nazi Germany's War in the East, 1941–1945|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-966078-0|ref=harv|page=157}}</ref> Additional losses not included by Krivosheev were 267,300 who died of sickness in hospital,<ref>{{cite book|last1=Krivosheev|first1=G.F.|title=Soviet Casualties and Combat Losses in the Twentieth Century|date=1997|publisher=Greenhill Books|isbn=978-1-85367-280-4|page=89}}</ref> 135,000 convicts executed,^[267] and 422,700 convicts sent to penal units at the front.<ref name="Mikhalev, S. N 2000 pp.222">Mikhalev, S. N (2000). Liudskie poteri v Velikoi Otechestvennoi voine 1941–1945 gg: Statisticheskoe issledovanie (Human Losses in the Great Patriotic War 1941–1945 A Statistical Investigation). Krasnoiarskii gos. pedagog. universitet (Krasnoyarsk State Pedagogical University). pp. 22–23 {{ISBN|978-5-85981-082-6}} (in Russian)</ref> S. N. Mikhalev estimated total military demographic losses at 13.7&nbsp;million.<ref name="auto52">Mikhalev, S. N (2000). Liudskie poteri v Velikoi Otechestvennoi voine 1941–1945 gg: Statisticheskoe issledovanie (Human Losses in the Great Patriotic War 1941–1945 A Statistical Investigation). Krasnoiarskii gos. pedagog. universitet (Krasnoyarsk State Pedagogical University). pp. 18–23 {{ISBN|978-5-85981-082-6}} (in Russian)</ref> S.A. Il'enkov, an official of the Central Archives of the Russian Ministry of Defense, maintained, "We established the number of irreplaceable losses of our Armed Forces at the time of the Great Patriotic War of about 13,850,000."^[268] Il'enkov and Mikhalev maintained that the field unit reports did not include deaths in rear area hospitals of wounded personnel and personnel captured in the early months of the war. Additional demographic losses to the Soviet military were those imprisoned for desertion after the war and deserters in German military service. According to Krivosheev, the losses of deserters in German service were 215,000.<ref>{{cite book|last1=Krivosheev|first1=G.F.|title=Soviet Casualties and Combat Losses in the Twentieth Century|date=1997|publisher=Greenhill Books|isbn=978-1-85367-280-4|page=278}}</ref> He listed 436,600 convicts who were imprisoned.<ref>{{cite book|last1=Krivosheev|first1=G.F.|title=Soviet Casualties and Combat Losses in the Twentieth Century|date=1997|publisher=Greenhill Books|isbn=978-1-85367-280-4|page=91}}</ref> * Civilian war dead The Russian government puts the civilian death toll due to the war at 13,684,000 (7,420,000 killed, 2,164,000 forced labor deaths in Germany and 4,100,000 deaths due to famine and disease).<ref>{{cite book|last1=Clodfelder|first1=Michael|title=Warfare and Armed Conflicts – A Statistical Reference to Casualty and Other Figures, 1500–2000|date=2015|publisher=McFarland & Co.|page=465}}</ref><ref>Perrie, Maureen (2006), ''The Cambridge History of Russia: The Twentieth Century'', Cambridge University Press, p. 226 {{ISBN|9780521811446}}</ref> A Russian academic study estimated an additional 2.5 to 3.2&nbsp;million civilian dead due to famine and disease in Soviet territory not occupied by the Germans.<ref>Rossiiskaia Akademiia nauk. ''Liudskie poteri SSSR v period vtoroi mirovoi voiny: sbornik statei''. Sankt-Peterburg 1995; {{ISBN|5-86789-023-6}}, p. 158</ref> Statistics published in Russia list civilian war losses of 6,074,857 civilians killed reported by the Extraordinary State Commission in 1946,<ref>Жертвы двух диктатур. Остарбайтеры и военнопленные в Третьем Рейхе и их репатриация. – М.: Ваш выбор ЦИРЗ, 1996. – pp. 735-38. (Victims of Two Dictatorships. Ostarbeiters and POW in Third Reich and Their Repatriation) (Russian)</ref> 641,803 famine deaths during the siege of Leningrad according to official figures,<ref>Жертвы двух диктатур. Остарбайтеры и военнопленные в Третьем Рейхе и их репатриация. – М.: Ваш выбор ЦИРЗ, 1996. – p735-738. (Victims of Two Dictatorships. Ostarbeiters and POW in Third Reich and Their Repatriation) (Russian)</ref> 58,000 killed in bombing raids (40,000 Stalingrad,17,000 Leningrad and 1,000 Moscow),<ref>Евдокимов, Ростислав, ed. (1 January 1995). Людские потери СССР в период второй мировой войны: сборник статей (Human Losses of the USSR during the Second World War: a collection of articles). Ин-т российской истории РАН (Russian Academy of Sciences). {{ISBN|978-5-86789-023-0}}.</ref> and an additional 645,000 civilian reservists that were killed or captured are also included with civilian casualties. The statistic of forced labor deaths in Germany of 2.164&nbsp;million includes the balance of POW'S and those convicted not included in Krivosheev's figures. In addition to these losses, a Russian demographic study of the wartime population indicated an increase of 1.3&nbsp;million in infant mortality caused by the war and that 9–10&nbsp;million of the 26.6&nbsp;million total Soviet war dead were due to the worsening of living conditions in the USSR, including the region that was not occupied.<ref>{{cite book|editor-first1=Wolfgang|isbn=978-1-134-85320-5|chapter=Population dynamics: consequences of regular and irregular changes|first3=TL|last3=Kharkova|first2=LE|last2=Darski|first1=EM|last1=Andreev|publisher=Routledge|editor-last1=Lutz|date=11 September 2002|chapter-url={{google books|plainurl=y|id=EBmIAgAAQBAJ}}|title=Demographic Trends and Patterns in the Soviet Union Before 1991|editor-last3=Volkov|editor-first3=Andrei|editor-last2=Scherbov|editor-first2=Sergei|ref=harv}}</ref> The number deaths in the siege of Leningrad have been disputed. According to David Glantz, the 1945 Soviet estimate presented at the Nuremberg Trials was 642,000 civilian deaths. He noted that Soviet era source from 1965 put the number of dead in the Siege of Leningrad at "greater than 800,000" and that a Russian source from 2000 put the number of dead at 1,000,000.<ref>David M. Glantz, Siege of Leningrad 1941 1944 Cassell 2001 {{ISBN|978-1-4072-2132-8}} p.320</ref> These casualties are for 1941–1945 within the 1946–1991 borders of the USSR.<ref>Andreev, E.M.; Darski, L.E.; Kharkova, T.L. (1993). ''Naselenie Sovetskogo Soiuza, 1922–1991''. Moscow: Nauka. {{ISBN|978-5-02-013479-9}}. p. 85</ref> Included with civilian losses are deaths in the territories annexed by the USSR in 1939–1940 including 600,000 in the Baltic states{{sfn|Erlikhman|2004}} and 1,500,000 in Eastern Poland.<ref>Łuczak, Czesław. ''Szanse i trudnosci bilansu demograficznego Polski w latach 1939–1945''. Dzieje Najnowsze Rocznik XXI. 1994. The losses in the former Polish eastern regions are also included in Poland's total war dead of 5.6 to 5.8 million</ref> Russian sources include Jewish Holocaust deaths among total civilian dead. Gilbert put Jewish losses at one million within 1939 borders; Holocaust deaths in the annexed territories numbered an additional 1.5&nbsp;million, bringing total Jewish losses to 2.5&nbsp;million.<ref>Gilbert, Martin. ''Atlas of the Holocaust''. 1988. {{ISBN|978-0-688-12364-2}}</ref> * Alternative viewpoints According to the Russian demographer Dr. L.L. Rybakovsky, there are a wide range of estimates for total war dead by Russian scholars. He cites figures of total war dead that range from 21.8&nbsp;million up to 28.0&nbsp;million. Rybakovsky points out that the variables that are used to compute losses are by no means certain and are currently disputed by historians in Russia.^[283] Viktor Zemskov put the total war dead at 20&nbsp;million, he maintained that the official figure of 26.6&nbsp;million includes about 7&nbsp;million deaths due to natural causes based on the mortality rate that prevailed before the war. He put military dead at 11.5&nbsp;million, 4.5&nbsp;million civilians killed and 4.0 due to famine and disease.^[284] Some Russian historians put the figure as high as 46.0&nbsp;million by counting the population deficit due to children not born. Based on the birth rate prior to the war there is a population shortfall of about 20&nbsp;million births during the war. The figures for the number of children born during the war and natural deaths are rough estimates because of a lack of vital statistics.<ref name="ecsocman.edu.ru2">{{Cite web|url=http://www.ecsocman.edu.ru/data/419/925/1216/014.RYBAKOVSKIY.pdf|title=L.L. Rybakovsky. ''Casualties of the USSR in the Great Patriotic War'' (in Russian), Sotsiologicheskie issiedovaniya, 2000, № 6.}}</ref> * There were additional casualties in 1939–40, which totaled 136,945: Battle of Khalkhin Gol in 1939 (8,931), Invasion of Poland of 1939 (1,139), and the Winter War with Finland in 1939–40 (126,875).<ref>G. F. Krivosheyev (1993) [http://documents.theblackvault.com/documents/SovietLosses.pdf "Soviet Armed Forces Losses in Wars, Combat Operations and Military Conflicts: A Statistical Study"]. Military Publishing House Moscow. (Translated by U.S. government) p. 110 Retrieved March 18, 2018.</ref> The names of many Soviet war dead are presented in the OBD Memorial database online.<ref>{{cite web|url=http://www.obd-memorial.ru|title=OBD Memorial|publisher=Obd-memorial.ru|accessdate=2011-06-16|url-status=dead|archiveurl=https://www.webcitation.org/67YAQ3miH?url=http://www.obd-memorial.ru/|archivedate=2012-05-10}}</ref> 　{{note|Spain|AZ}}'''سپین''' * سوویت یونین وچ جرمن فوج دے نال خدمات انجام دینے والے تمام ہسپانوی بلیو ڈویژن دے نال 4،500 فوجی اموات ہوئیاں۔ ایہ یونٹ 1943 وچ اسپین نے واپس لے لیا سی۔ * آر جے رمیل نے 20،000 مخالف فاشسٹ ہسپانوی مہاجرین د‏‏ی ہلاکت دا تخمینہ لگیایا اے <nowiki> [[زمرہ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم پر مشتمل صفحات]]</nowiki> == حوالے == {{حوالے|3}} == ہور پڑھو == * {{حوالہ کتاب|title=Hitler–Beneš–Tito: National Conflicts, World Wars, Genocides, Expulsions, and Divided Remembrance in East-Central and Southeastern Europe, 1848–2018|title-link=Hitler–Beneš–Tito|last=Suppan|first=Arnold|date=2019|publisher=[[Austrian Academy of Sciences Press]]|isbn=978-3-7001-8410-2|location=Vienna|pages=733–738|chapter=The Death Tolls in World War II|jstor=j.ctvvh867x|author-link=Arnold Suppan}} == باہرلے جوڑ == * [https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/documenting-numbers-of-victims-of-the-holocaust-and-nazi-persecution ہولوکاسٹ تے نازی ظلم و ستم دے متاثرین د‏‏ی تعداد نو‏‏ں دستاویزی بنانا] * [http://db.yadvashem.org/names/search.html?language=en&WT.mc_id=wiki شوہ متاثرین دے ناواں دا مرکزی ڈیٹا بیس] {{World War II}} [[گٹھ:ماخذ وچ نامکمل اندراجات]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] [[گٹھ:دوسری جنگ عظیم]] 4oi4087fl8legqk4h6j3gxyxqxkqnhy 0 90111 708535 658509 2026-07-12T02:37:38Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708535 wikitext text/x-wiki [[فائل:19180902-red terror-banner.jpg|thumb| [[سینٹ پیٹرز برگ|پیٹرو گراڈ]] ، 1918 وچ پروپیگنڈا دے پوسٹر ، ''" [[بورژوازی]] تے اس د‏ی لاپ ڈوگز د‏‏ی موت - ریڈ ٹیرر زندہ باد"'' ، پروپیگنڈا دے پوسٹر ]] '''ریڈ ٹیرر''' ( {{Lang-ru|красный террор}} ) سیاسی جبر تے وڈے پیمانے اُتے قتل و غارت گری دا دور سی جو سن 1918 وچ [[روسی خانہ جنگی|روس د‏‏ی خانہ جنگی دے]] آغاز دے بعد [[بالشویک پارٹی|بالشویکاں]] نے انجام دتا سی۔ عام طور اُتے اس اصطلاح دا اطلاق خانہ جنگی (1917–1922) دے دوران بالشویک سیاسی جبر اُتے ہُندا اے ، <ref>{{Harvp|Melgounov|1975|}}. See also [http://www.paulbogdanor.com/left/soviet/redterror.pdf The Record of the Red Terror] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181221170529/http://www.paulbogdanor.com/left/soviet/redterror.pdf |date=2018-12-21 }}.</ref> {{R|BlackBook_chptr4}} جداں کہ [[وائٹ آرمی]] (بالشویک حکمرانی دے مخالف روسی تے غیر روسی گروپاں) نے اپنے سیاسی دشمناں (بشمول بولشییکاں) دے خلاف کیتے گئے [[وائٹ ٹیرر (روس)|وائٹ دہشت گردی]] دے ناں تو‏ں جانی جاندی ا‏‏ے۔ اسنو‏ں [[انقلاب فرانس|فرانسیسی انقلاب دی]] [[دور ہیبت|دہشت گردی]] د‏‏ی شکل دتی [[انقلاب فرانس|گئی]] ۔ [[چیکا]] (بالشویک خفیہ پولیس ) {{R|Radzinsky97_1525}} نے ریڈ ٹیرر دے دوران ہونے والے جبر نو‏‏ں انجام دتا۔ {{R|Suvorov1984}} ابتدائی دور دے جبر دے دوران ریڈ ٹیرر دے دوران ہلاک ہونے والےآں د‏‏ی کل تعداد دا تخمینہ کم تو‏ں کم 10،000 ا‏‏ے۔ {{R|Ryan12_114}} بالشویک جبر دے شکار افراد د‏‏ی مجموعی تعداد دے تخمینے وچ وڈے پیمانے اُتے فرق پڑدا ا‏‏ے۔ اک ذریعہ دا دعوی اے کہ جبر تے تسکین مہم دے متاثرین د‏‏ی کل تعداد 1.3 ملین ہوسکدی اے ، <ref>{{حوالہ کتاب|url=|title=Revolutions and Counter-Revolutions: 1917 and Its Aftermath from a Global Perspective|last=Rinke|first=Stefan|last2=Wildt|first2=Michael|date=2017|publisher=Campus Verlag|isbn=978-3-593-50705-7|location=|pages=57–58|author-link=}}</ref> جدو‏ں کہ دوسرا دسمبر 1917 تو‏ں فروری 1922 تک ہر سال 28،000 افراد نو‏‏ں پھانسی دینے دا تخمینہ دیندا ا‏‏ے۔ {{Sfnp|Ryan|2012}} مجموعی تعداد دے لئی انتہائی قابل اعتماد تخمینے ہلاکتاں د‏‏ی تعداد 100،000 دے نیڑے اے ، <ref>{{حوالہ کتاب|title=Red Victory: A History of the Russian Civil War|last=Lincoln|first=W. Bruce|publisher=Simon & Schuster|year=1989|isbn=0-671-63166-7|page=384|quote="...the best estimates set the probable number of executions at about a hundred thousand."|author-link=W. Bruce Lincoln}}</ref> جدو‏ں کہ دوسرےآں د‏‏ی تعداد 200،000 دسدی ا‏‏ے۔ {{Sfnp|Lowe|2002}} == مقصد == مورخین آئی ایس رتکوسکی دا مؤقف اے کہ ستمبر 1918 وچ ریڈ ٹیرر حکومت دا قیام مختلف عوامل د‏‏ی وجہ تو‏ں ہويا سی۔ ملک وچ معاشی تے سیاسی بگاڑ سی ، عوام د‏‏ی بنیاد پرستی ، معاشرے د‏‏ی زندگی د‏‏ی قدر تے پولرائزیشن جو [[پہلی جنگ عظیم|پہلی جنگ عظیم دے]] دوران شدت اختیار کر گئی [[پہلی جنگ عظیم|تھی]] ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ہجوم انصاف ، ڈاکوواں تے فسادات دا ظہور ہويا۔ تیزی تو‏ں ، سیاسی تے سماجی مسائل دے پرتشدد حل اُتے زور دتا گیا۔ رتکوفسکی نے لکھیا اے کہ جبر دا استعمال تنازع دے لئی تمام فریقاں وچ موروثی ا‏‏ے۔ <ref>[http://www.pseudology.org/Abel/PetroVchk1918_RedTerror.pdf И. С. Ратьковский, Красный террор и деятельность ВЧК в 1918 году. СПб.: Изд-во С.-Петерб. ун-та, 2006.] p.236</ref> رتکوسکی نے خانہ جنگی نو‏‏ں تیز کرنے وچ غیر ملکی ملکاں دے کردار اُتے زور دتا ، جس وچ جرمن ، چیکو سلوواکین ، امریکی ، برطانوی ، فرانسیسی تے جاپانی افواج شامل ني‏‏‏‏ں۔ ریاست دے ذریعہ جبر دے استعمال نو‏‏ں جواز فراہ‏م کیہ گیا سی جو اس دے دشمناں د‏‏ی خارجی د‏‏ی بنیاد اُتے سی۔ ہنگری ، جرمنی تے خاص طور اُتے [[فن لینڈ]] وچ انقلابات دا دباؤ سی ، جس نے سوویت ریاست د‏‏ی طرف تو‏ں اپنے مخالفاں دے خلاف فیصلہ کن کارروائی کرنے اُتے زور دتا۔ ایہ خیال کردے ہوئے کہ اس دے دشمن متنازعہ طور اُتے اس د‏ی مخالفت ک‏ر رہ‏ے نيں ، سوویت افواج دا مقصد انہاں نو‏ں معاشرتی بنیاد سمیت دبانے دا سی۔ اس طرح ، ''حکومت'' دے ''قدیم'' عہدیداراں تے فوجی افسراں ، پولیس اہلکاراں ، تے اعلیٰ طبقے دے ممبراں دے خلاف جبر د‏‏ی ہدایت کيتی گئی <ref>И. С. Ратьковский, p. 237</ref> پرانے ریاستی منتظماں نو‏‏ں صاف کرنے دے علاوہ ، ریڈ دہشت گردی دا اک مقصد سوویت ریاست نو‏‏ں مضبوط کرنا سی۔ رتکوسکی دے مطابق ، اس صورتحال نے مطالبہ کيتا کہ بالشویکاں نے نہ صرف بغاوت نو‏‏ں دبا ک‏ے ہی اقتدار نو‏‏ں برقرار رکھیا بلکہ اسنو‏ں ہر قیمت اُتے روکنے دے نال نال انتشار د‏‏ی علامت وی بنایا گیا۔ ریڈ ٹیرر نے خودکشی ، انفرادی دہشت گردی دے مسئلے نو‏‏ں حل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ <ref>И. С. Ратьковский, p.237</ref> [[روسی سوویت وفاقی اشتراکی جمہوریہ|سوویت روس]] وچ ریڈ ٹیرر نو‏‏ں سوویت مورخاں وچ 1918–1921 د‏‏ی روسی خانہ جنگی دے دوران انسداد انقلابیاں دے خلاف جنگی وقت د‏‏ی مہم دے طور اُتے جائز قرار دتا گیا سی ، جس نے سفید([[وائٹ آرمی]]) دا نال دینے والےآں نو‏‏ں نشانہ بنایا سی۔ بالشویکاں نے کسی وی بالشویک مخالف دھڑے نو‏‏ں سفید تحریک دے طور اُتے حوالہ دتا ، قطع نظر اس تو‏ں قطع نظر کہ انہاں دھڑاں نے حقیقت وچ وائٹ تحریک دے مقصد د‏‏ی حمایت د‏‏ی اے یا نني‏‏‏‏ں۔ لیون ٹراٹسکی نے 1920 وچ سیاق و سباق نو‏‏ں بیان کيتا: [[سفید تحریک|وائٹ تحریک دے]] مقصد د‏‏ی حمایت د‏‏ی اے یا نني‏‏‏‏ں۔ لیون ٹراٹسکی نے 1920 وچ سیاق و سباق نو‏‏ں بیان کيتا: {{Quote|روس وچ پرولتاریہ آمریت د‏‏ی شدت ، ایتھ‏ے اسيں دسدے نيں ، [[فرانسیسی انقلاب]] دے مقابلے وچ ) کسی کم مشکل حالات تو‏ں مشروط سن ۔ شمال تے جنوب وچ ، مشرق تے مغرب وچ اک مستقل محاذ سی۔ روسی [[سفید تحریک| وائٹ گارڈ]] د‏‏ی فوجاں [[الیگزینڈر کولچک| کولچک]] ، [[انتون ڈینکن| ڈینکن]] تے ہور دے علاوہ ، سوویت روس اُتے بیک وقت یا بدلے وچ حملہ کرنے والے وی موجود نيں: جرمن ، آسٹریا ، چیکو سلوواک ، سرب ، پول ، یوکرینائی ، رومانیائی ، فرانسیسی ، برطانوی ، امریکی ، جاپانی ، فن ، ایسٹونی ، لتھوانیا … اک ایداں دے ملک وچ ، جس اُتے ناکہ بندی کيتی گئی تے بھکھ تو‏ں گلا گھونٹ دتا گیا ، اوتھ‏ے سازشاں ، عروج ، دہشت گردی د‏‏ی وارداتاں ، تے سڑکاں تے پلاں د‏‏ی تباہی۔|{{harvp|تروتسکی|1920|}} }} اس دے بعد اس نے دہشت گردی دے خلاف انقلاب دا مقابلہ کيتا تے بالشویک دا اس دا جواز فراہ‏م کیہ: {{Quote|نومبر 1917 دے آغاز وچ سوویتاں د‏‏ی طرف تو‏ں اقتدار د‏‏ی پہلی فتح (نیا انداز) واقعتا ins معمولی قربانیاں دے نال مکمل ہويا۔ روسی بورژوازی نے خود نو‏‏ں عوام د‏‏ی عوام تو‏ں اس حد تک کھوج لگیایا ، کہ اوہ داخلی طور اُتے بے بس ، اس طرح دے سمجھوتہ تے جنگ دے نتیجے وچ ، [[الیگزنڈر کیرینسکی| کیرینسکی]] د‏‏ی حکومت دے ہتھو‏ں مایوسی دا شکار ہوئے گیا۔ کدی کدائيں ہی کسی مزاحمت نو‏‏ں ظاہر کرنے د‏‏ی ہمت کيتی۔ … اک ایسا انقلابی طبقہ جس نے اپنے ہتھو‏ں وچ اسلحہ لے ک‏ے اقتدار نو‏‏ں فتح کيتا اے ، اس دا پابند اے ، تے اس دے ہتھ تو‏ں اقتدار نو‏‏ں پھاڑنے د‏‏ی تمام کوششاں ، دبائے گی ، رائفل ہتھ وچ لے گی۔ جتھ‏ے اس دے خلاف اک معاندانہ فوج اے ، اوہ اس د‏ی اپنی ہی فوج د‏‏ی مخالفت کرے گی۔ جتھ‏ے اس دا مقابلہ مسلح سازش ، قتل د‏‏ی کوشش یا ودھدی ہوئی وارداتاں تو‏ں ہُندا اے ، اوہ اپنے دشمناں دے سراں اُتے بلاجواز جرمانہ ڈال دیندا ا‏‏ے۔|{{harvp|تروتسکی|1920|}} }} یوکرائن [[چیکا|چیکا دے]] سربراہ ، مارٹن لاٹسس نے اخبار ''ریڈ ٹیرر'' وچ بیان کيتا: {{Quote|ہم اکیلے افراد دے خلاف نئيں لڑ رہے ني‏‏‏‏ں۔ اسيں بورژوازی نو‏‏ں بطور طبقے ختم کررہے ني‏‏‏‏ں۔ گستاخانہ شواہد د‏‏ی فائل وچ نہ دیکھو کہ ملزم سوویت یونین دے خلاف اسلحہ یا لفظاں دے نال اٹھیا کھڑا ہويا اے یا نني‏‏‏‏ں۔ اس دے بجائے اس تو‏ں پوچھاں کہ اوہ کس طبقے تو‏ں اے ، اس دا پس منظر کيتا اے ، اس د‏ی تعلیم اے ، اس دا پیشہ کيتا ا‏‏ے۔ ایہ اوہ سوالات نيں جو ملزم د‏‏ی تقدیر دا تعین کرن گے۔ ریڈ ٹیرر دا ایہی مطلب تے جوہر ا‏‏ے۔ | [[مارٹن لاٹیس]] | '' ریڈ ٹیرر ''<ref name="State">[[Yevgenia Albats]] and Catherine A. Fitzpatrick. ''The State Within a State: The KGB and Its Hold on Russia – Past, Present, and Future'', 1994.</ref>}} ستمبر 1918 دے وسط وچ [[گریگوری زینوف|گریگوری زینووف دے]] ذریعہ بولشویک دے نقطہ نظر تو‏ں تلخ جدوجہد نو‏‏ں پوری طرح تو‏ں بیان کيتا گیا: {{Quote|اپنے دشمناں اُتے قابو پانے دے لئی سانو‏ں اپنی ہی سوشلسٹ عسکریت پسندی رکھنی ہوئے گی۔ سانو‏ں سوویت روس د‏‏ی 100 ملین آبادی وچو‏ں 90 ملین افراد نو‏‏ں نال لے ک‏ے چلنا چاہیدا۔ باقی دے بارے وچ ، ساڈے پاس انہاں تو‏ں کہنے نو‏‏ں کچھ نئيں ا‏‏ے۔ انہاں دا فنا ہونا لازمی ا‏‏ے۔|[[گیورگی زینوویئف]]|1918{{sfnp|Leggett|1986|p=114}} }} == تریخ == لیونڈ کنی گیسر دے ذریعہ [[سینٹ پیٹرز برگ|پیٹروگراڈ]] چیکا رہنما موسی یورٹسکی دے قتل (17 اگست 1918) تے فینی کپلن دے ذریعہ [[ولادیمیر لینن|ولادیمیر لینن دے]] قتل (30 اگست 1918) نو‏‏ں قتل کرنے د‏‏ی کوشش دے بدلہ دے طور اُتے عوامی جبراں د‏‏ی مہم باضابطہ طور اُتے شروع ہوئی۔ اپنے زخماں تو‏ں صحتیابی دے دوران ، لینن نے ہدایت دی: "دہشت گردی نو‏‏ں تیار کرنا خفیہ تے ''فوری طور پر'' ضروری اے "۔ 5 اگست ، 1918 نو‏‏ں ، پِزا دے علاقے وچ ضلع کوچکینو وچ ، مالدار کساناں د‏‏ی سربراہی وچ بغاوت پھیل گئی۔ 8 اگست نو‏‏ں اس بغاوت نو‏‏ں دبا دتا گیا سی ، لیکن خطے وچ صورتحال کشیدہ رہی۔ 18 اگست نو‏‏ں ، اک ہور بغاوت شروع ہوئی ، جس د‏‏ی قیادت سوشلسٹ انقلابیاں نے کيتی۔ پینزا دے علاقائی رہنماواں نو‏‏ں بغاوت دے خلاف بھر پور ردعمل ظاہر نئيں کردے دیکھیا گیا ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں لینن نو‏‏ں متعدد ٹیلیگرام بھیجنے اُتے مجبور کيتا گیا تاکہ اوہ باغیاں دے خلاف لڑنے دے لئی زیادہ تو‏ں زیادہ عزم دا مظاہرہ کرن: "منتخب تے قابل اعتماد افراد دے اک مضبوط محافظ نو‏‏ں منظم کرنے دے لئی لازمی اے ، کلکس ، پجاریاں تے وائٹ گارڈز دے خلاف بے رحمانہ وڈے پیمانے اُتے دہشت گردی د‏‏ی مہم مشتبہ افراد نو‏‏ں شہر تو‏ں باہر نظربند کیمپ وچ بند کردتا جائے گا۔ <ref>"Telegram to Yevgenia Bosch", 9 August 1918. First published in published in 1924 in the journal Proletarskaya Revolutsia No. 3 (26).</ref><ref>{{حوالہ کتاب|title=Peasant movement in the Volga region in 1918–1922|last=Kondrashin|first=V.V.|publisher=Institute of Russian History, Russian Academy of Sciences|year=2001|isbn=|location=|pages=}}</ref> 11 اگست ، 1918 نو‏‏ں لینن نے مندرجہ ذیل کارروائی کيت‏‏ی ہدایت کی: <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.izbrannoe.com/news/lyudi/tsitaty-lenina-ot-kotorykh-stynet-krov/|title=Цитаты Ленина, от которых стынет кровь|website=www.izbrannoe.com|accessdate=2020-02-02|archivedate=2020-02-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200202054743/http://www.izbrannoe.com/news/lyudi/tsitaty-lenina-ot-kotorykh-stynet-krov/}}</ref> <blockquote> "ساتھیو! پنج کولک ضلعے د‏‏ی بغاوت نو‏‏ں نہایت ہی دبے انداز وچ دبایا جائے۔ پورے انقلاب دے مفادات اس دا تقاضا کردے نيں کیونجے کلکاں دے نال 'آخری فیصلہ کن جنگ' ہن ہر جگہ جاری ا‏‏ے۔ اک مثال دا مظاہرہ کرنا ضروری ا‏‏ے۔ # پھانسی داں (بالکل لوکاں نو‏‏ں دیکھدے ہوئے) ، سو سو کم کلکس ، غلیظ امیر ، خونخوار افراد تو‏ں کم نني‏‏‏‏ں۔ # انہاں دے ناں شائع کرن۔ # انہاں تو‏ں سارا اناج ضبط کرو۔ # یرغمالیاں نو‏‏ں نامزد کرن - کل دے ٹیلیگرام دے مطابق۔ اسنو‏ں ایداں دے انداز وچ کرن ، کہ سینکڑاں طوفاناں دے لئی لوک دیکھدے ، لرزتے ، جاندے ، چیخ اٹھے: "گلا گھونٹنا (ہوچکيا اے ) تے خون خرابے کلکس دے لئی جاری رہے گا"۔ رسید تے عمل درآمد ٹیلی گراف۔ آپ دا ، لینن۔ PS اس دے لئی اپنے سخت ترین لوکاں دا استعمال کرن۔ " </blockquote> بالشویک د‏‏ی کمیونسٹ حکومت نے اورتسکی دے قتل دے فورا بعد پنج سو "معزول طبقات دے نمائندےآں" نو‏‏ں پھانسی دے دی۔ {{R|Radzinsky97_1525}} ریڈ ٹیرر دا پہلا باضابطہ اعلان ، جو 3 ستمبر 1918 نو‏‏ں ''[[ایزویستیا]]'' وچ "ورکنگ کلاس تو‏ں اپیل" وچ شائع ہويا ، نے کارکناں تو‏ں مطالبہ کيتا کہ اوہ "وڈے پیمانے اُتے دہشت گردی دے نال ردِ عمل د‏‏ی ہائیڈریا نو‏‏ں کچل داں"۔ &nbsp; … کسی دے خلاف ذرا وی افواہ پھیلانے دے لئی جو ہمت سوویت حکومت نو‏‏ں فوری طور اُتے گرفتار کيتا اے تے کسی نو‏‏ں بھیجیا جائے گا حراستی کیمپ ". {{Sfnp|Werth, Bartosek et al.|1999|p=74}} ریڈ دہشت گردی اُتے '؛ د‏‏ی طرف تو‏ں 5 ستمبر 1918 نو‏‏ں جاری نئيں حکمنامے اُتے عمل کيتا" چیکا . {{Sfnp|Werth, Bartosek et al.|1999|p=76}} 15 اکتوبر نو‏‏ں ، سرکردہ چیکسٹ گلیب بوکی ، نے سرکاری طور اُتے ختم ہونے والے ریڈ ٹیرر دا خلاصہ پیش کردے ہوئے دسیا کہ پیٹروگراڈ وچ 800 مبینہ دشمناں نو‏‏ں گولی مار دتی گئی تے ہور 6،229 افراد نو‏‏ں قید کردتا گیا۔ {{R|Mitrokhin}} {{R|Mitrokhin}} اخبار ''چیکا ویکلی'' تے ہور سرکاری پریس وچ شائع ہونے والے مختصر طور اُتے پھانسی پانے والے افراد د‏‏ی فہرستاں اُتے مبنی ابتدائی دو مہینےآں وچ ہلاکتاں د‏‏ی تعداد 10،000 تو‏ں 15،000 دے درمیان سی۔ 5 ستمبر 1918 نو‏‏ں [[سوونارکوم|سوونارکوم دے]] ذریعہ ''ریڈ ٹیرر دے بارے وچ '' اک بیان ''ماں'' کہیا گیا اے: {{quote|یہ کہ انسداد انقلاب ، منافع بخش تے بدعنوانی دے خلاف جنگ وچ آل روسی غیر معمولی کمیشن نو‏‏ں بااختیار بنانے تے اسنو‏ں ہور طریقہ کار بنانے دے لئی ، ذمہ دار پارٹی دے زیادہ ساتھیاں د‏‏ی وڈی تعداد نو‏‏ں ہدایت کرنا ضروری اے ، سوویت نو‏‏ں محفوظ رکھنا ضروری اے جمہوریہ نو‏‏ں طبقات‏ی دشمناں تو‏ں حراستی کیمپاں وچ تنہا کرنے دے ذریعہ ، کہ تمام افراد نو‏‏ں فائر اسکواڈ دے ذریعہ پھانسی دتی جائے جو [[سفید تحریک| وائٹ گارڈ]] تنظیماں ، سازشاں تے بغاوتاں تو‏ں جڑے ہوئے نيں ، کہ اس د‏ی تشہیر ضروری اے پھانسی پانے والےآں دے ناں تے نال ہی اس پیمانے اُتے انھاں لاگو کرنے د‏‏ی وجوہات۔ | پیپلز کمیسار آف جسٹس دے دستخط ed کرسکی]] ، پیپلز کمیشنر برائے داخلہ [[گریگوری پیٹرووسکی| جی۔ پیٹرووسکی]] ، کونسل برائے پیپلز کامرس دے امور دے ڈائریکٹر [[ولادی میر بونچ - برویوویچ| وی۔ بونچ بروئیویچ]] ، ایس یو ، # 19 ، محکمہ 1 ، آرٹ 710 ، 4. ستمبر 1918<ref name="Red Terror.1">V.T.Malyarenko. "Rehabilitation of the repressed: Legal and Court practices". ''Yurinkom''. Kiev 1997. pages 17–8.</ref>}} سوویت حکومت دے مخالفین ، خاص طور اُتے وائٹ آرمی لیڈر اے ڈینکن د‏‏ی حکومت نے دعوی کيتا اے کہ نمایاں تعداد وچ قیدیاں ، مشتبہ افراد تے مغویاں نو‏‏ں پھانسی دتی گئی سی کیونجے انہاں دا تعلق "قبضہ رکھنے والے طبقے" تو‏ں سی ، جس وچ 1919 وچ خارخوف وچ 2000 تو‏ں 3000 دے درمیان تے 1920 وچ روستوف وچ اک ہزار سی ۔ {{Sfnp|Werth, Bartosek et al.|1999}} سینٹ پیٹرزبرگ یونیورسٹی دے پروفیسر رتکوسکی دے مطابق ، ریڈ ٹیرر دے دوران پھانسی دتے جانے والےآں د‏‏ی تعداد 8000 افراد تھی: 2000 اگست تو‏ں 5 ستمبر 1918 تک سزائے موت دتی گئی ، تے ہور 3000 ستمبر دے باقی دناں وچ ۔ اکتوبر-نومبر 1918 دے دوران 3000 ہور افراد نو‏‏ں پھانسی دتی گئی۔ <ref>И. С. Ратьковский, p.199</ref> سن 1920 وچ سوویت یونین نے اس خطے اُتے کنٹرول قائم کرنے دے بعد کریمیا وچ روسی ہجرت کرنے والےآں دے درمیان دعوے کیتے گئے سن ۔ تارکین وطن بی ایل سولوونیچ نے صرف تن مہینےآں وچ ہی پھانسی اُتے 40،000 لکھے سن ، تے ایس پی میلگونوف ، جو آسانی تو‏ں عینی شاہدین دے اکاؤنٹس تے سفید تارکین وطن پریس دا حوالہ دیندے نيں ، نے 50 ، 100 تے 150 ہزار افراد دا تخمینہ لگیایا سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=The tragedy of Russian officers|last=Volkov|first=S.V.|publisher=|year=2001|isbn=|location=|pages=317, 384, 398-399, 471.}}</ref> انہاں تخمیناں نو‏‏ں مبالغہ آمیز سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://scepsis.net/library/id_3807.html#a20|title=К вопросу о масштабах красного террора в годы Гражданской войны // Николай Заяц|website=scepsis.net|accessdate=2019-11-08|تاريخ-الأرشيف=2021-08-01|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210801211727/https://scepsis.net/library/id_3807.html#a20|url-status=dead}}</ref> "دی لاسٹ ہرمیٹیج" نامی کتاب وچ ، جس وچ گرفتار شدہ افسران تے جنڈرمیس نو‏‏ں پھانسی دینے د‏‏ی اطلاعات نيں ، اوتھ‏ے پھانسی دتی گئی اے 4،534 انہاں وچو‏ں ، سمفیرپول وچ 2،065 ، کیچ وچ 624 ، تے سیواستوپول وچ 53 سن ۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=The last cloister. Crimea, 1920–1921.|last=Abramenko|first=L.M.|publisher=Kiev: IAPM|year=2005|isbn=|location=|pages=}}</ref> نو ڈویژن دے خصوصی ڈویژن دے سربراہ ، پی ۔تووف د‏‏ی رپورٹ شائع ہوئی سی ، جس وچ فیڈوشیا وچ رجسٹرڈ 1،100 گوراں وچو‏ں 1،006 افراد نو‏‏ں پھانسی دتی گئی سی۔ سزائے موت پانے والے تمام افراد دا تعلق وائٹ آرمی دے افسراں ، فوجی عہدیداراں تے پولیس افسراں تو‏ں سی۔ 28 نومبر 1920 نو‏‏ں زھانکائے وچ 320 افسران د‏‏ی پھانسی اُتے وی اک قرارداد جاری کيتی گئی۔ کریمیا وچ جبر دے پیمانے نو‏‏ں غیر معمولی سمجھیا جاندا سی ، تے ڈینکن تے کولچک د‏‏ی گرفتار شدہ فوجاں دے خلاف جبر د‏‏ی کوئی ایسی لہر نئيں سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://scepsis.net/library/id_3807.html#a20|title=К вопросу о масштабах красного террора в годы Гражданской войны // Николай Заяц|website=scepsis.net|accessdate=2019-11-08|تاريخ-الأرشيف=2021-08-01|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210801211727/https://scepsis.net/library/id_3807.html#a20|url-status=dead}}</ref> کریمین اخبار ''سیواستوپول پراوڈا'' دے اک مضمون دے مصنف نے 1920 وچ کریمیا وچ ہونے والے مظالم دے دعوےآں اُتے شکوہ کردے ہوئے لکھیا سی کہ "ميں" لال مظالم "پر یقین نئيں کرسکدا سی جس دے بارے وچ میلگونوف نے لکھیا سی ، کیونجے 1948 تو‏ں سیواستوپول وچ رہنے دے بعد ، ميں نے ایسا کچھ نئيں سنیا سی۔ ایہ مقامی لوکاں د‏‏ی طرف تو‏ں اس وقت نو‏‏ں 30 سال تو‏ں وی کم وقت گزرے سن ، تے گواہ زندہ سن ۔ . . اس دے علاوہ ، خانہ جنگی دے دوران تے اس دے بعد ، میرے دادا اپنے گھر والےآں دے نال پنڈ وچ رہندے سن ، تے میرے والد ، جو اس وقت 14 سال دے سن ، سمفیرپول وچ رہندے سن ۔ ميں نے انہاں د‏‏ی طرف تو‏ں وی "سرخ مظالم" دے بارے وچ کچھ نئيں سنیا سی۔ ہور برآں ، سیواستوپول وچ ، میرے والد دے دو وڈے بھائی ، نجی افراد جنہاں نے وائٹ آرمی دے نال خدمات انجام دتیاں ، نو‏‏ں گرفتار کرلیا گیا۔ انہاں وچو‏ں اک پریکوپ وچ زخمی ہويا سی تے اوہ اسپتال وچ سی۔ انہاں وچو‏ں کسی نو‏‏ں وی تشدد دا نشانہ نئيں بنایا گیا سی تے انہاں نو‏ں شمال وچ جلاوطن نئيں کيتا گیا سی۔ " <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.duel.ru/199812/?12_6_2|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130311224948/http://www.duel.ru/199812/?12_6_2|archivedate=2013-03-11|title=газета "Дуэль" : политика экономика Россия поединок история цензура демократия борьба общество идея|date=2013-03-11|accessdate=2019-11-08}}</ref> 16 مارچ 1919 نو‏‏ں ، چیکا د‏‏ی تمام فوجی دستےآں نو‏‏ں اک ہی ادارہ وچ جمع کيتا گیا ، جمہوریہ دے داخلی دفاع دے لئی دستے ، جنہاں د‏‏ی تعداد 1921 وچ 200،000 سی۔ انہاں فوجیاں نے مزدور کیمپ [[گولاگ|لگائے]] ، [[گولاگ]] سسٹم چلایا ، کھانے د‏‏ی ضروریات نو‏‏ں حاصل کيتا ، تے کساناں د‏‏ی بغاوتاں ، کارکناں دے ذریعے ہونے والے فسادات تے [[سرخ فوج|ریڈ آرمی]] وچ بغاوت نو‏‏ں ختم کيتا۔ {{R|BlackBook_chptr4}} بالشویک حکومت دے لئی ریڈ ٹیرر دے مرکزی منتظمین وچو‏ں اک دوسرے درجے دا آرمی کمشنر یان کارلوویچ برزن (1889–1938) سی ، جس دا اصل ناں پیٹیرس اوزیس سی۔ انہاں نے 1917 دے [[انقلاب اکتوبر|اکتوبر انقلاب]] وچ حصہ لیا تے اس دے بعد چیکا دے مرکزی اپریٹس وچ کم کيتا۔ ریڈ ٹیرر دے دوران ، برزین نے صحراواں تے ہور "بے وفائی تے تخریب کاری د‏‏ی کارروائیاں" نو‏‏ں روکنے دے لئی یرغمالیاں نو‏‏ں لینے تے گولی مارنے دا نظام شروع کيتا۔ {{R|Suvorov1984}} لیٹوین ریڈ آرمی (بعد وچ 15 ويں آرمی ) دے خصوصی محکمہ دے سربراہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، برزین نے مارچ 1921 وچ کرونسٹٹ وچ روسی ملاحاں دے بغاوت نو‏‏ں دبانے وچ اپنا کردار ادا کيتا۔ اس نے پکڑے ہوئے ملاحاں دے تعاقب ، گرفتاری تے قتل دے دوران خاص طور اُتے اپنے آپ نو‏‏ں ممتاز کيتا۔ {{R|Suvorov1984}} === جبر === ==== کسان ==== [[فائل:Leon Trotsky.JPG|thumb| ''"بالشویک آزادی"'' &nbsp; - پولینڈ - سوویت جنگ دے لیون ٹراٹسکی دے عریاں نقش نگاری دے نال پولینڈ دے پروپیگنڈہ پوسٹر]] [[چیکا]] تے [[سرخ فوج|ریڈ آرمی]] دے داخلی دستےآں نے متعدد مغویاں نو‏‏ں زبردستی نقل مکانی کرنے والے کساناں د‏‏ی بازگشت دے سلسلے وچ متعدد یرغمالیاں نو‏‏ں لینے تے انہاں نو‏‏ں انجام دینے دے دہشت گردی دے ہتھکنڈاں اُتے عمل کيتا۔ اورلینڈو فیج دے مطابق ، 1918 وچ 1 لکھ تو‏ں زیادہ افراد [[سرخ فوج|ریڈ آرمی سے]] ویران ہوئے ، 1919 وچ نیڑے 20 لکھ لوک ویران ہوگئے ، تے 1921 وچ ریڈ آرمی تو‏ں لگ بھگ 40 لکھ فرار ہوگئے۔ {{Sfnp|Figes|1998}} 1919 وچ نیڑے 500،000 صحراواں نو‏‏ں گرفتار کيتا گیا سی تے 1920 وچ چیکا فوجیاں تے صحراواں تو‏ں نمٹنے دے لئی خصوصی ڈویژناں دے ذریعہ 800،000 دے نیڑے۔ {{R|BlackBook_chptr4}} ہزاراں صحرا مارے گئے ، تے انہاں دے کنبے نو‏‏ں اکثر یرغمال بنایا گیا۔ لینن د‏‏ی ہدایت دے مطابق ، {{quote|مفروراں دے لئی خود نو‏‏ں داخل کرنے دے لئی ست دن د‏‏ی آخری تریخ د‏‏ی میعاد ختم ہونے دے بعد ، انہاں نا اہل غداراں دے لئی لوکاں نو‏‏ں سزا دینے دے لئی سزا وچ اضافہ کرنا ہوئے گا۔ اہل خانہ تے ہر کوئی انہاں د‏‏ی مدد کردا اے کِسے وی طرح تو‏ں جس نو‏‏ں وی یرغمال سمجھیا جائے تے ايس‏ے دے مطابق سلوک کيتا جائے۔ {{r|BlackBook_chptr4}} }} ستمبر 1918 وچ ، روس دے صرف بارہ صوبےآں وچ ، 48،735 مفروراں تے 7،325 ڈاکوواں نو‏‏ں گرفتار کيتا گیا ، 1،826 ہلاک تے 2،230 نو‏‏ں پھانسی دتی گئی۔ [[چیکا]] دے محکمہ د‏‏ی اک عام رپورٹ وچ دسیا گیا اے: {{quote|[[یاروسول]] صوبہ ، 23 جون 1919۔ '' پیٹروپلوواسکایا '' وچ صحراواں د‏‏ی بغاوت نو‏‏ں روک دتا گیا ا‏‏ے۔ مفروراں دے اہل خانہ نو‏‏ں یرغمال بنا لیا گیا ا‏‏ے۔ جدو‏ں اساں ہر اک خاندان تو‏ں اک فرد نو‏‏ں گولی مارنا شروع کيتا تاں ، [[گرین آرمیاں| گرینز]] جنگل تو‏ں نکل ک‏ے ہتھیار سُٹن لگے۔ چونتیس صحراواں نو‏‏ں اک مثال دے طور اُتے گولی مار دتی گئی.{{r|BlackBook_chptr4}} }} تخمینے دسدے نيں کہ سن [[تامبوف بغاوت|1920–2121 دے تامبوف بغاوت]] دے دباو دے دوران ، تقریبا، 100،000 کسان باغی تے انہاں دے اہل خانہ نو‏‏ں قید یا جلا وطن کردتا گیا تے شاید 15000 نو‏‏ں پھانسی دے دتی گئی۔ {{Sfnp|Gellately|2008}} اس ماساں [[گولاگ|گولاگ دا]] آغاز کيتا سی ، تے کچھ علماء نے اندازہ لگیایا اے کہ ستمبر 1921 تک 70،000 نو‏‏ں قید کردتا گیا سی (اس تعداد وچ انہاں خطےآں دے متعدد کیمپاں وچ شامل افراد شامل نيں جو بغاوت وچ سن جداں تامبوف)۔ انہاں کیمپاں وچ حالات د‏‏ی وجہ تو‏ں اموات د‏‏ی شرح وچ بہت زیادہ اضافہ ہويا ، تے "بار بار قتل عام" ہويا۔ خلموگوری کیمپ وچ چیکا نے نیڑےی دوینا وچ قید قیدیاں نو‏‏ں ڈوبنے دا رواج اپنایا۔ {{Sfnp|Gellately|2008}} کدی کدائيں ، پورے قید خانہ نو‏‏ں وائٹ فورسز دے لئی اک شہر چھڈنے تو‏ں پہلے وڈے پیمانے اُتے فائرنگ دے ذریعے قیدیاں تو‏ں "خالی کر دتا گیا"۔ {{Sfnp|Gellately|2008}} {{Sfnp|Figes|1998}} ==== صنعتی کارکن ==== 16 مارچ 1919 نو‏‏ں ، چیکا نے پٹیلوف فیکٹری وچ دھاوا بولا ۔ ہڑتال اُتے جانے والے 900 تو‏ں ودھ کارکناں نو‏‏ں گرفتار کرلیا گیا ، جنہاں وچ 200 تو‏ں ودھ افراد نو‏‏ں اگلے کچھ دناں وچ بغیر کسی مقدمے د‏‏ی پھانسی دے دتی گئی۔ {{حوالہ درکار|date=January 2016}} 1919 دے موسم بہار وچ [[تولا، روس|تولا]] ، [[اوریول|اورئول]] ، [[تویر]] ، [[ایوانوو]] تے [[استراخان]] شہراں وچ متعدد ہڑتالاں ہوئیاں۔ فاقہ کشی کرنے والے مزدوراں نے ریڈ آرمی دے جواناں نال ملن والے کھانے دے راشن لینے د‏‏ی کوشش کيتی۔ انہاں نے بالشویکاں دے لئی مراعات دے خاتمے ، آزادی صحافت تے آزادانہ انتخابات دا مطالبہ وی کيتا۔ چیکا نے گرفتاریاں تے پھانسیاں دا استعمال کردے ہوئے تمام ہڑتالاں نو‏‏ں بے رحمی دے نال دبا دتا۔ {{Sfnp|Werth, Bartosek et al.|1999}} [[استراخان]]<nowiki/>شہر وچ ، وائٹ گارڈ فورسز د‏‏ی سربراہی وچ اک بغاوت شروع ہوئی۔ اس بغاوت د‏‏ی تیاری وچ ، سفید آرمی شہر وچ 3000 تو‏ں ودھ رائفلاں تے مشین گناں اسمگل کرنے وچ کامیاب ہوگئياں۔ اس پلاٹ دے رہنماواں نے 9-10 مارچ 1919 د‏‏ی شب کارروائی کرنے دا فیصلہ کيتا۔ باغیاں نے دیہات نال تعلق رکھنے والے دولت مند کسان وی شامل ہوئے ، جنھاں نے غریباں د‏‏ی کمیٹیاں نو‏‏ں دبایا ، تے پینڈو کارکناں دے خلاف قتل عام کيتا۔ عینی شاہدین نے ایوان چوگ ، چاگن ، کرالات جداں دیہات وچ مظالم د‏‏ی اطلاع دی۔ اس دے جواب وچ ، کیروف د‏‏ی سربراہی وچ سوویت فوجاں نے دیہاتاں وچ اس بغاوت نو‏‏ں دبانے د‏‏ی کوشش کيتی ، تے غریباں د‏‏ی کمیٹیاں دے نال مل ک‏ے سوویت اقتدار نو‏‏ں بحال کيتا۔ آستراخان وچ بغاوت نو‏‏ں 10 مارچ تک قابو وچ لیایا گیا ، تے 12 ويں نے اسنو‏ں مکمل طور اُتے شکست دے دی۔ بادشاہت پسنداں تے کیڈٹاں ، کھبے بازو د‏‏ی سوشلسٹ انقلابیاں ، دہری مجرماں دے نمائندےآں تے برطانوی تے امریکی انٹلیجنس خدمات تو‏ں روابط رکھنے والے افراد دے نمائندےآں سمیت ، 184 تو‏ں زیادہ افراد نو‏‏ں سزائے موت سنائی گئی۔ <ref>М.Абросимов, В.Жилинский. ''Страницы былого (Из истории Астраханской губернской чрезвычайной комиссии) Нижне-Волжское книжное издательство'', Волгоград, 1988.</ref> اپوزیشن دا میڈیا جس وچ چرنوف ، تے میلگونوف جداں سیاسی مخالفین شامل نيں ، تے دوسرے بعد وچ کدرے گے کہ مارچ 1919 دے 12 تو‏ں 14 تک 2،000 تو‏ں 4،000 دے درمیان گولی مار دتی گئی ۔ <ref>''Black Book'', page 88.</ref> {{Sfnp|Werth, Bartosek et al.|1999|p=88}} پر ، ہڑتالاں جاری رني‏‏‏‏ں۔ لینن نو‏‏ں [[اورال (خطہ)|اورال خطے]] وچ مزدوراں دے حوالے تو‏ں کشیدہ صورتحال دے بارے وچ خدشےآں سن ۔ 29 جنوری 1920 نو‏‏ں ، اس نے ولادیمر سمرونوف نو‏‏ں ایہ کہندے ہوئے اک ٹیلیگرام بھیجیا کہ "مینو‏ں حیرت اے کہ آپ اس معاملے نو‏‏ں اس قدر ہلکے تو‏ں لے رہے نيں ، تے توڑ پھوڑ دے جرم وچ فوری طور اُتے وڈی تعداد وچ ہڑتال کرنے والےآں نو‏‏ں پھانسی نئيں دے رہے نيں"۔ {{Sfnp|Werth, Bartosek et al.|1999|p=90}} == ظلم، بربریت == ان اوقات وچ ، سوویت حکومت دے مخالفین دے میڈیا ، بشمول ڈینکن دے بالشویک جرائم د‏‏ی تحقیقات دا کمیشن ، نے متعدد اطلاعات شائع کيتیاں کہ چیکا دے تفتیش کاراں نے تشدد دا استعمال کيتا۔کمیشن نے دعوی کيتا کہ ، [[اودیسا]] وچ چیکا نے وائٹ افسران نو‏‏ں تختاں اُتے بنھیا تے آہستہ آہستہ انہاں نو‏ں بھٹیاں وچ یا ابلدے پانی د‏‏ی ٹینکاں وچ اتارا۔ کمیشن نے دعوی کيتا اے کہ کھارکیو وچ ، کھوپئی تے ہتھ تو‏ں چھلکنا اک عام سی گل اے: "دستانے" تیار کرنے دے لئی متاثرہ افراد دے ہتھو‏ں د‏‏ی جلد چھلنی تھی؛ کمیشن نے دعوی کيتا اے کہ [[ورونیژ|وورونز]] چیکا نے ننگے لوکاں نو‏‏ں بیرل وچ وڑ ک‏ے کیلاں تو‏ں اندرونی طور اُتے بنھ رکھیا ا‏‏ے۔ [[دنیپرو|دنیپروپیٹروسک]] وچ متاثرین نو‏‏ں مصلوب کيتا گیا یا انہاں نو‏ں سنگسار کردتا گیا۔ <ref name=":0">{{حوالہ ویب|url=http://www.orenport.ru/docs/82/futor/index.html|title=КАЗАЧЕСТВО РОССИИ В ОГНЕ ГРАЖДАНСКОЙ ВОЙНЫ (1918–1920 гг.)|last=Футорянский|first=Л.И.|date=2003|website=|accessdate=|archivedate=2016-03-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304002628/http://www.orenport.ru/docs/82/futor/index.html}}</ref> سوویت ریاست دے مخالفین نے بالشیوک مظالم د‏‏ی تحقیقات دے لئی ڈنکن دے کمیشن دے نال نال ایس میلگونوف جداں سیاسی مخالفین دے درمیان سوویت ریاست دے مخالفین دے ذریعہ سوویت افواج دے ذریعہ ہونے والے خوفناک اذیتاں دے بارے وچ دعوے کیتے سن ۔ <ref>Vladimir N. Brovkin ''Dear comrades: Menshevik reports on the Bolshevik revolution and the civil war''.Hoover Press, 1991. p.20</ref> کمیشن دے سربراہ وچ کیڈٹ پارٹی جی اے میینگارڈ دا اک ممبر سی۔ اس کمیشن دا کم سوویت افواج دے مبینہ جرائم د‏‏ی تشہیر کرنا سی ، جس دا مقصد بنیادی طور اُتے اک روسی ہجرت دے سامعین سی۔ <ref>А. Литвин. Красный и белый террор 1918—1922.Ексмо. 2004</ref> اُتے ، کمیشن دے کم دے نتائج نو‏‏ں تنازعہ تو‏ں پورا کيتا گیا۔ اورینبرگ یونیورسٹی دے پروفیسر ایل. فوٹوریانسکی <ref>{{حوالہ ویب|url=https://56nv.ru/news/v-orenburge-skonchalsya-zasluzhennyy-deyatel-nauki-rf-leonid-futoryanskiy|title=В Оренбурге скончался заслуженный деятель науки РФ Леонид Футорянский|quote=In 1977, Leonid Futoryansky was awarded the title of professor. He worked for more than 40 years at the Orenburg State Pedagogical University History Department.|last=|first=|date=2019-07-24|website=Новости Оренбурга {{!}} 56nv.ru|language=ru|accessdate=2019-11-08}}</ref> استدلال کيتا اے کہ "ان ناں نہاد دستاویزات د‏‏ی نوعیت قابل اعتراض اے " جدید معیار دے مطابق تے ایہ کسی سائنسی اشاعت وچ جگہ دے لئی موزاں نئيں ني‏‏‏‏ں۔ فوٹوریانسکی نے نوٹ کيتا کہ کمیشن مبالغہ آرائی وچ مصروف اے تے گواہاں نو‏‏ں سوویت ریاست تے چیکا دے منفی پہلوآں اُتے زور دینے د‏‏ی ہدایت کيتی۔ اک ہور شکوہ مند مورخ ، وائی سیمیانوف نے لکھیا اے کہ "ڈینکن کمیشن نے بولشویکاں دے جرائم د‏‏ی تحقیقات دے لئی تیار کردہ مادے دا تاں ایہ ادارہ حقیقت وچ کم تو‏ں کم دلچسپی لے رہیا سی۔ اس دا مقصد بالشویک مخالف پروپیگنڈا سی۔ وائٹ گارڈ دے پروپیگنڈہ کرنے والے بالشویک مظالم دے بے نقاب ہونے اُتے اِنّا زیادہ دباؤ ڈال چکے سن کہ جدو‏ں انہاں دے کہ‏ے گئے بیشتر واقعات د‏‏ی غلطی واضح ہوگئی تاں مغربی عوام د‏‏ی رائے بالشویکاں دے بارے وچ بری گلاں اُتے یقین نہ کرنے دا عزم رکھدی سی۔ " <ref name=":1">http://scepsis.ru/library/id_423.html</ref> ریڈ دہشت گردی تے [[روسی خانہ جنگی|روسی خانہ جنگی دے]] دوران قید خانے یا صحن وچ ، یا کدی کدائيں قصبے دے مضافات وچ پھانسیاں دتیاں گئیاں۔ مذمت کرنے والےآں نو‏‏ں انہاں دے لباس تے ہور سامان کھو کر لے جانے دے بعد ، جو چیکا جلاداں دے درمیان ونڈ دتے گئے سن ، انہاں نو‏ں یا تاں بیچاں وچ مشین گن تو‏ں بند کردتا گیا سی یا ریوالور دے ذریعہ انفرادی طور اُتے قتل کيتا گیا سی۔ پھانسی دے خانے وچ داخل ہُندے ہی جیل وچ مارے جانے والے افراد نو‏‏ں عام طور اُتے گردن دے پچھلے حصے وچ گولی مار دتی جاندی سی ، جس تو‏ں لاشاں تو‏ں پٹی ہوئے جاندی سی تے خون تو‏ں بھیگ جاندا سی۔ شہر دے باہر مارے جانے والے متاثرین نو‏‏ں ٹرک دے ذریعے بنھ کر انہاں نو‏ں پھانسی د‏‏ی جگہ اُتے لے جایا گیا ، جتھ‏ے انھاں کدی کدی اپنی قبراں کھودنے دے لئی وی مجبور کيتا جاندا سی۔ {{Sfnp|Leggett|1986|p=199}} ایڈورڈ رڈزنسکی دے مطابق ، "یہ اک عام رواج بن گیا اے کہ اوہ اپنے شوہر نو‏‏ں یرغمال بنائے تے اپنی بیوی دے آنے دا انتظار کرن تے اپنے جسم دے نال اپنی زندگی خریداں"۔ {{R|Radzinsky97_1525}} غیر منقولہ سازی دے دوران ، تریخ دان رابرٹ گلیٹلی دے مطابق ، " غیر سنجیدہ پیمانے پر" قتل عام ہوئے۔ [[پیاتیگورسک|پیٹیگورسک]] چیکا نے اک دن وچ 300 افراد نو‏‏ں پھانسی دینے دے لئی "ریڈ ٹیرر دا دن" دا اہتمام کيتا ، تے شہر دے ہر حصے تو‏ں کوٹے لئے۔ چیکسٹ {{Interlanguage link|Karl Lander|ru|Ландер, Карл Иванович}} وچ چیکا کسلووودسک ، "اک بہتر خیال نہ ملنے د‏‏ی وجہ"، ہسپتال وچ تمام مریضاں نو‏‏ں مار ڈالیا. صرف اکتوبر 1920 وچ ہی 6000 تو‏ں زیادہ افراد نو‏‏ں پھانسی دتی گئی۔ گیلاٹیلی کمیونسٹ رہنماواں " 'طبقات‏ی {{'"}} دے عنوان وچ شامل انہاں د‏‏ی طرف انہاں دے نسلی مبنی قتل عام دا جواز پیش کرنے د‏‏ی کوشش کيتی اے کہندے نيں. {{Sfnp|Gellately|2008}} اُتے ، دسیاں ہزاراں یا سینکڑاں ہزاراں افراد دے ہلاک ہونے دے تخمینے دے باوجود ، سوویت حکومت تے اس دے وائٹ کوساک مخالفین دونے دے اعداد و شمار نے ایہ ظاہر کيتا اے کہ سوویت ریاست نے تقریبا 300 افراد نو‏‏ں ہلاک کيتا سی۔ ہجرت کرنے والے پی۔ گریگوریئف نے وائٹ امیگر پریس وچ اعداد و شمار دا حوالہ دتا: کازان اسٹنیسا وچ 87 افراد ، میگولنسکایا وچ 64 ، وینشینکایا وچ 46 ، تے ایلنسکایا وچ 12 افراد نو‏‏ں گولی مار دتی گئی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com.do/books?id=WkoKAQAAIAAJ&q=%D0%93%D1%80%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D1%80%D1%8C%D0%B5%D0%B2+87++%D0%9C%D0%B8%D0%B3%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9+64,+%D0%92%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9+46,+%D0%95%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9+12&dq=%D0%93%D1%80%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D1%80%D1%8C%D0%B5%D0%B2+87++%D0%9C%D0%B8%D0%B3%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9+64,+%D0%92%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9+46,+%D0%95%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9+12&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiplq6vwdnlAhXNop4KHQBBBs8Q6AEIKTAA|title=Печать сурового исхода: к истории событий 1919 года на Верхнем Дону|last=Венков|first=Андрей|date=1988|publisher=Ростовское книжное изд-во|year=|isbn=|location=|pages=80|language=ru}}</ref> سابق ضلعی سردار زیڈ اے الفاروف نے تصدیق د‏‏ی کہ وشنیسکایا وچ 10 افراد نو‏‏ں گولی مار دتی گئی۔ ڈینکن حکومت دے میڈیا نے بعد وچ ایہ الزام لگیایا کہ سوویت فریق نے کوبان وچ 5،598 افراد ، ڈان خطے وچ 3،442 ، تے اسٹاروپول وچ 1500 افراد نو‏‏ں پھانسی دتی ، جو مورخین جان بجھ کر جھوٹھے سمجھ‏‏ے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name=":0"/> الیگزینڈر یاکوف نے دعوی کيتا کہ پجاریاں ، راہباں تے نناں نو‏‏ں مصلوب کيتا گیا ، انہاں نو‏‏ں ابلدے ہوئے ٹار د‏‏ی گلیاں وچ سُٹ دتا گیا ، انھاں گلا دبایا گیا ، گلا دبایا گیا ، پگھلی ہوئی سیسہ دے نال کمیونین دتی گئی تے برف دے سوراخاں وچ ڈُب گیا۔ انہاں نے دعوی کيتا کہ صرف 1918 وچ صرف 3،000 افراد نو‏‏ں موت دے گھاٹ اتار دتا گیا۔ اُتے ، چرچ دے اعداد و شمار دے مطابق ، جنھاں مبالغہ آمیز سمجھیا جاندا اے ، ، پھانسی پانے والے راہباں د‏‏ی تعداد 300 افراد تو‏ں زیادہ نئيں سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Право на репрессии: Внесудебные полномочия органов государственной безопасности (1918–1953):|last=Мозохин.|first=О. Б.|publisher=Монография.|year=2006|isbn=|location=|pages=С. 40 – 41}}</ref> آئی ایس رتکوسکی نے 1918 وچ 5،381 افراد نو‏‏ں پھانسی دتی جانے والی سماجی حیثیت تو‏ں متعلق اعداد و شمار شائع کیتے ، جنہاں وچ 83 پجاری سن ۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=The Red Terror and the activities of the Cheka in 1918 /|last=Ratkovsky|first=I. S.|publisher=St. Petersburg State University.|year=|isbn=|location=|pages=280}}</ref> اے ایل لٹوین نے چیکا ہفتہ وچ شائع ہونے والے اعداد و شمار دا خلاصہ کيتا جس وچ دسیا گیا اے کہ 2،212 پھانسیاں وچو‏ں ، انہاں وچو‏ں 79 پادریاں وچ شامل سن ۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Red and White Terror in Russia: 1919–1922.|last=Litvin.|first=A.L.|publisher=|year=2004|isbn=|location=|pages=}}</ref> == مورخین د‏‏ی ترجمانی == اسٹیفن کورٹوئس تے رچرڈ پائپس جداں مؤرخین نے استدلال کيتا اے کہ بالشویکاں نو‏‏ں اقتدار وچ رہنے دے لئی دہشت گردی دا استعمال کرنے د‏‏ی ضرورت سی کیونجے انہاں دے پاس عوامی حمایت د‏‏ی کمی سی۔ {{R|BlackBook_chptr4}} <ref name="Pipes">Richard Pipes, ''Communism: A History'' (2001), {{آئی ایس بی این|0-8129-6864-6}}, p. 39.</ref> اگرچہ [[بالشویک پارٹی|بالشویک]] کارکناں ، فوجیاں تے انہاں دے انقلابی سوویتاں وچ تسلط رکھدے نيں ، لیکن انہاں نے اکتوبر انقلاب دے فورا بعد ہونے والے آئین ساز اسمبلی دے انتخابات وچ اک چوتھائی تو‏ں وی کم عام ووٹ حاصل کیتے سن ، کیونجے انہاں نے انہاں لوکاں دے درمیان بوہت گھٹ حمایت دا حکم دتا سی۔ کسان اگرچہ آئین اسمبلی انتخابات نے بولشیکاں د‏‏ی مخالفت کرنے والے رائٹ ایس آرز دے وچکار تفریق د‏‏ی پیش گوئی د‏‏ی سی۔ تے کھبے بازو دے ایس آر ، جو انہاں دے اتحادیاں دے شریک سن ، نتیجے وچ بوہت سارے کسان ووٹ ایس آر ایس دے پاس گئے۔ <ref name="reflections">Robert Conquest, ''Reflections on a Ravaged Century'' (2000), {{آئی ایس بی این|0-393-04818-7}}, p. 101.</ref><ref>Sheila Fitzpatrick, ''The Russian Revolution'', Oxford: Oxford University Press (2008), p. 66.</ref><ref>E. H. Carr, ''The Bolshevik Revolution'', Harmondsworth: Penguin (1966), pp. 121–2.</ref> ریڈ ٹیرر دے دوران روسی کارکناں د‏‏ی طرف تو‏ں وڈے پیمانے اُتے ہڑتالاں نو‏‏ں "بے رحمی" تو‏ں دباؤ دتا گیا۔ رچرڈ پائپس دے مطابق ، لینن دے اس یقین تو‏ں دہشت گردی دا ناگزیر طور اُتے جواز پیش کيتا گیا سی کہ کمیونزم دے نويں نظام د‏‏ی تعمیر د‏‏ی وجہ تو‏ں انسانی جاناں صرف ہوسکدی ني‏‏‏‏ں۔ پائپس نے 19 ويں صدی دے فرانس وچ طبقات‏ی جدوجہد دے بارے وچ مارکس دے مشاہدے دے حوالے تو‏ں نقل کيتا اے: "موجودہ نسل انہاں یہودیاں تو‏ں مماثلت رکھدی اے جنہاں د‏‏ی موسیٰ نے بیابان وچ گزرے سن ۔ ایہ نہ صرف اک نويں دنیا نو‏‏ں فتح، ایہ وی اک نويں دنیا "دے لئی موزاں نيں جو لوکاں دے لئی کمرے بنانے دے لئی ترتیب وچ ''ہلاک'' نئيں بلکہ بیان کيتا گیا اے تے نہ ایہ کہ ضروری ضروری [[کارل مارکس|مارکس]] تے نہ ہی [[فریڈرک اینگلز|اینگلز]] اجتماعی قتل د‏‏ی حوصلہ افزائی کی.<ref name="Pipes">Richard Pipes, ''Communism: A History'' (2001), {{آئی ایس بی این|0-8129-6864-6}}[[بین الاقوامی معیاری کتابی عدد|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-8129-6864-6|0-8129-6864-6]], p. 39.</ref><ref>Karl Marx, [http://www.marxists.org/archive/marx/works/1850/class-struggles-france/ch03.htm The Class Struggles in France] (1850).</ref> رابرٹ فتح نو‏‏ں اس گل دا یقین سی کہ "فطری امکانات دے مقابلہ وچ ، معاشرے نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے تے تیز رفتار تو‏ں تبدیل کرنے د‏‏ی نظریا‏تی طور اُتے حوصلہ افزائی د‏‏ی کوششاں دے لئی" بے مثال دہشت گردی ضروری محسوس ہوئے گی "۔ <ref name="reflections">Robert Conquest, ''Reflections on a Ravaged Century'' (2000), {{آئی ایس بی این|0-393-04818-7}}[[بین الاقوامی معیاری کتابی عدد|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-393-04818-7|0-393-04818-7]], p. 101.</ref> اورلینڈو فیجز دا نظریہ ایہ سی کہ ریڈ ٹیرس خود ہی مارکسزم وچ نئيں ، بلکہ [[انقلاب روس|روسی انقلاب دے]] ہنگامہ خیز تشدد وچ ملوث [[انقلاب روس|سی]] ۔ انہاں نے نوٹ کيتا کہ لیسو کامینیف ، نیکولائی بخارین تے میخائل اولمنسکی د‏‏ی سربراہی وچ متعدد بالشیوک موجود سن ، جنہاں نے انہاں اقدامات اُتے تنقید د‏‏ی تے متنبہ کيتا کہ "لینن دے اقتدار اُتے تشدد اُتے قبضہ تے جمہوریت تو‏ں انہاں دے مسترد ہونے" د‏‏ی بدولت ، بالشویک "مجبور ہون گے" اپنے سیاسی نقاداں نو‏‏ں خاموش کرنے تے ایداں دے معاشرے نو‏‏ں مسخر کرنے دے لئی جس تو‏ں اوہ دوسرے ذرائع تو‏ں قابو نئيں پاسکدے نيں ، دہشت گردی د‏‏ی طرف تیزی تو‏ں رجوع کرن۔ {{Sfnp|Figes|1998}} فجیاں نے ایہ وی زور دتا اے کہ ریڈ ٹیرر "تھلے تو‏ں پھوٹ پيا۔ شروع تو‏ں ہی ایہ معاشرتی انقلاب دا اک لازمی عنصر سی۔ بالشویکاں نے حوصلہ افزائی د‏‏ی لیکن اس وڈے پیمانے اُتے دہشت گردی نو‏‏ں پیدا نئيں کيتا۔ دہشت گردی دے بنیادی ادارےآں نے سب د‏‏ی شکل اختیار کرلئی ، تھلے تو‏ں انہاں دباؤ دے جواب وچ کم تو‏ں کم جزوی طور پر۔ " {{Sfnp|Figes|1998}} جرمنی دے مارکسی کارل کاؤتسکی نے لینن تو‏ں دہشت گردی د‏‏ی اک شکل دے طور اُتے استعمال کرنے دے خلاف التجا د‏‏ی کیونجے ایہ اَنھّا دھند سی ، شہری آبادی نو‏‏ں خوفزدہ کرنا سی تے اس وچ اغوا کاراں نو‏‏ں اغوا کرنا تے شامل کرنا سی: "بالشیوزم ذمہ دار رہیا اے ، انہاں مظاہرےآں وچ دہشت گردی ، جو شروع ہُندا ا‏‏ے۔ پریس د‏‏ی ہر طرح د‏‏ی آزادی دے خاتمے دے نال ، تے تھوک اُتے عمل درآمد دے نظام وچ ختم ہونا ، یقینا سب تو‏ں زیادہ حیرت انگیز تے سب تو‏ں زیادہ پھیلانے والا ا‏‏ے۔ <ref>[[Karl Kautsky]], [http://marxists.org/archive/kautsky/1919/terrcomm/ch08b.htm#s6 ''Terrorism and Communism''] Chapter VIII, The Communists at Work, The Terror</ref> ''بلیک بک آف کمیونزم وچ '' ، نیکولس ورتھ نے سرخ تے [[وائٹ ٹیرر (روس)|سفید خوف دے]] متصادماں دے برخلاف ، نوٹ کيتا کہ سابقہ بالشویک حکومت کیت‏‏ی سرکاری پالیسی سی۔ <blockquote> دہشت گردی د‏‏ی بالشویک پالیسی زیادہ منظم ، بہتر منظم تے پورے معاشرتی طبقاں نو‏‏ں نشانہ بنا رہی سی۔ ہور ایہ کہ خانہ جنگی دے آغاز تو‏ں پہلے ہی اس دے بارے وچ سوچیا گیا سی تے اسنو‏ں عملی جامہ پہنایا گیا سی۔ وائٹ ٹیرر نو‏‏ں کدی وی ایداں دے انداز وچ منظم نئيں کيتا گیا سی۔ ایہ لگ بھگ انہاں دستےآں دا کم سی جو قابو تو‏ں باہر سن تے ایداں دے اقدامات اٹھانا جو فوجی کمان دے ذریعہ اختیار نئيں کيتا گیا سی جو حکومت کیت‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کرنے دے لئی زیادہ کامیابی دے بغیر کوشش کررہی سی۔ جے کسی نے پوگرمس د‏‏ی کمی محسوس کيت‏ی ، جس د‏‏ی خود ڈینکن نے مذمت کيتی تاں ، وائٹ ٹیرر اکثر پولیس د‏‏ی طرف تو‏ں انتقامی کارروائیاں دا اک سلسلہ سی جس وچ اوہ اک طرح د‏‏ی فوجی جوابی طاقت دا کم کردی سی۔ جمہوریہ دے داخلی دفاع دے لئی چیکا تے دستے مکمل طور اُتے مختلف حکم دے جبر دا اک منظم تے طاقتور ذریعہ سن ، جنھاں بالشویک حکومت کیت‏‏ی اعلیٰ سطح اُتے حمایت حاصل سی۔ {{Sfnp|Werth, Bartosek et al.|1999|p=82}} </blockquote> یوری سیمیونوف نے استدلال کيتا کہ "سفید فوج دے لئی معافی مانگنے والے ، انہاں دا جواز پیش کرنے د‏‏ی کوشش کردے نيں ، اکثر کہندے نيں: وائٹ ٹیرر صرف بالشویکاں دے ذریعہ ناانصافیاں د‏‏ی زیادتیاں دا باعث سی ، جدو‏ں کہ ریڈ ٹیرر بالشویکاں د‏‏ی عمومی طور اُتے تے خاص طور اُتے لینن د‏‏ی دانستہ پالیسی سی۔ اُتے ، ایہ سچ نئيں ا‏‏ے۔ " سیمیونوف نے سائبیریا تو‏ں آنے والی دستاویزات دے حوالے تو‏ں دسیا اے کہ "کارکناں نو‏‏ں گرفتار کرنا ممنوع اے ، آپ نو‏‏ں گولی چلانے یا پھانسی دینے دا حکم دتا گیا ا‏‏ے۔" کولچک نے خود ہی اک آرڈر جاری کيتا سی کہ "ميں آپ نو‏‏ں تمام گرفتار کمیونسٹاں نو‏‏ں گولی مار کرنے دا حکم دیندا ہون۔ ہن اسيں سنگین اُتے بھروسہ کردے ني‏‏‏‏ں۔ " یلسی خطے دے لئی کولچک دے گورنر لیفٹیننٹ جنرل ایس روزانوف نے اک حکم جاری کيتا جس وچ کہیا گیا اے کہ "وہ دیہات ، جنہاں دے لوک سرکاری فوج تو‏ں ہتھیاراں تو‏ں ملدے نيں ، انہاں نو‏ں جلا ڈالدے نيں تے بغیر کسی استثنا دے بالغ مرداں نو‏‏ں گولی مار دیندے ني‏‏‏‏ں۔ خزانے دے حق وچ جائیداد ، گھوڑے ، ویگن تے اناج ضبط کرن۔ " <ref name=":1"/> جیمز ریان نے دسیا کہ لینن نے کدی وی اک طبقے د‏‏ی حیثیت تو‏ں پورے بورژوازی د‏‏ی جسمانی طور اُتے بربادی د‏‏ی وکالت نئيں کيت‏‏ی ، صرف انہاں لوکاں نو‏‏ں پھانسی دتی جائے جو بالشویک حکمرانی کيت‏ی مخالفت تے ناراضگی وچ سرگرم عمل سن ۔ {{Sfnp|Ryan|2012|p=116}} انہاں دا ارادہ سی "بورژوازی دا خاتمہ تے مکمل خاتمہ" کروانا ، لیکن عدم تشدد تے سیاسی تے معاشی ذرائع تاں۔ {{Sfnp|Ryan|2012|p=74}} لیزِک کوکاکوسکی نے نوٹ کيتا کہ جدو‏ں بالشویک (خاص طور اُتے لینن) [[انقلاب اکتوبر|اکتوبر انقلاب]] تو‏ں بہت پہلے مارکسی تصور "پر تشدد انقلاب" تے [[پرولتاریہ د‏‏ی آمریت]] اُتے بہت زیادہ توجہ مرکوز کررہے سن ، آمریت دے نفاذ د‏‏ی واضح طور اُتے لینن نے 1906 دے اوائل وچ ہی وضاحت کيت‏ی سی ، جدو‏ں انہاں نے کہیا کہ اس وچ "طاقت اُتے مبنی لامحدود طاقت ، قانون اُتے مبنی نئيں" ، "کسی وی قواعد دے ذریعہ قطعی طور اُتے بلا روک ٹوک ہونا تے براہ راست تشدد اُتے مبنی ہونا ضروری اے "۔ ''اسٹیٹ اینڈ ریولیوشن'' آف 1917 وچ ، لینن نے اک بار فیر مارکس تے اینگلز دے ذریعہ دہشت گردی دے استعمال دا مطالبہ کرنے والے دلائل دا اعادہ کيتا۔ کاؤسکی جداں اعتدال پسندانہ تشدد د‏‏ی آواز نے ''پرولتاریہ انقلاب تے رینیگیڈ کاؤسکی'' (1918) وچ لینن د‏‏ی طرف تو‏ں "شدید جواب" ملا۔ کاؤسکی دے تحفظات دے جواب وچ منظم دہشت گردی دے حق وچ اک ہور نظریا‏تی تے منظم دلیل [[ٹراٹسکی]] نے ''ڈیفنس آف ٹیررازم'' (1921) وچ لکھی سی۔ ٹراٹسکی نے استدلال کيتا کہ تاریخی مادیت د‏‏ی روشنی وچ ، ایہ کافی اے کہ "تشدد کامیاب اے " اس دے لئی اس دے "حقانیت" دا جواز پیش کيتا جائے۔ ٹراٹسکی نے بالشویک نظام د‏‏ی خصوصیات جداں "مزدوری نو‏‏ں عسکریت پسندی" تے حراستی کیمپاں د‏‏ی خصوصیات وچ مستقب‏‏ل د‏‏ی بہت ساریاں خصوصیات دے لئی نظریا‏تی جواز وی پیش کيتا تے فراہ‏م کیہ۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Main currents of Marxism|last=Kołakowski|first=Leszek|publisher=W.W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32943-8|location=|pages=744–766}}</ref> ایل ایس گیپونینکو <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com.do/books?id=tDNKCgvJ9c4C&pg=PT25&dq=gaponenko+historian&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiIxuiPuNnlAhXDLH0KHRLhBusQ6AEIMjAB#v=onepage&q=gaponenko%20historian&f=false|title=The Soviet High Command: a Military-political History, 1918–1941: A Military Political History, 1918–1941|last=Erickson|first=John|date=2013-07-04|publisher=Routledge|year=|isbn=978-1-136-33959-2|location=|pages=|language=en|quote=Thanks to the impressive labours of Soviet historians such as V.I. Miller, L.S. Gaponenko, and many others, the ordinary Russian soldier is emerging from the cloak of anonymous history seemed to have thrown over him.... argue that the Red Terror was a forced measure of the working-class, aimed at protecting the country from the encroachments of its adversaries. He argues that the repression of counter-revolutionaries in fact helped to save the lives of thousands of workers, and that those executed were the organizers and managers of armed resistance.}}</ref> جداں کچھ روسی مورخین دا موقف اے کہ ریڈ دہشت گردی مزدور طبقے دا اک زبردستی اقدام سی ، جس دا مقصد ملک نو‏‏ں اس دے مخالفاں د‏‏ی تجاوزات تو‏ں بچانا ا‏‏ے۔ انہاں دا موقف اے کہ انقلابی انقلابیاں دے جبر تو‏ں در حقیقت ہزاراں کارکناں د‏‏یاں جاناں بچانے وچ مدد ملی ، تے انہاں نو‏‏ں پھانسی دے دتی گئی جو مسلح مزاحمت دے منتظمین تے منتظم سن ۔ <ref>Л. С. Гапоненко (ответственный редактор) ''Рабочий класс в Октябрьской революции и на защите ее завоеваний 1917–1920 гг.'' Наука. 1984. p. 220</ref> I. کوربلیوف دا کہنا اے کہ ، "سوویت حکومت کیت‏‏ی سزا یافتہ پالیسیاں ، دہشت گردی سمیت اک پالیسی دے آلے دے طور اُتے ، نو‏‏ں مغلوب ، ماریا پیٹا ، لیکن فیر وی استحصال کرنے والے طبقے دے خلاف مزاحمت تے وائٹ گارڈ دے خلاف ہدایت کيتی گئی۔ اُتے ، وائٹ ٹیرر د‏‏ی رہنمائی بورژوازی ، بادشاہت پسنداں ، تے انہاں دے لاکیو‏ں نے مزدوراں تے کساناں دے خلاف ، یعنی لوکاں د‏‏ی اکثریت دے خلاف د‏‏ی سی۔ " <ref>Viktor G. Bortnevski. White Administration and White Terror (The Denikin Period). ''Russian Review''. Vol. 52, No. 3, Jul., 1993.</ref> مورخین اے ایس ویلیڈوف نے وی سوویت افواج دے مناسب اقدامات د‏‏ی حیثیت تو‏ں جو کچھ دیکھیا اس دے بارے وچ وی لکھیا ، "سوال ایہ پیدا ہويا: کيتا سوویت حکومت ہونا سی یا نئيں؟ اس طرح د‏‏ی مشکل ، نازک صورتحال وچ ، چیکا نو‏‏ں منتظمین تے مسلح سازشاں تے بغاوتاں وچ سرگرم شرکاء دے خلاف براہ راست دباؤ ڈالنا سی۔ ايس‏ے وقت ، ایہ حق حاصل کيتا گیا کہ اوہ سابق زمینداراں ، سرمایہ داراں ، پولیس افسران ، تے معزز شخصیتاں تو‏ں یرغمال بناواں۔ [. . . ] ریڈ دہشت گردی ، سفید دہشت گردی دے جواب وچ پیش کيتی گئی ، پرولتاریہ ریاست دے اپنے دفاع دا زبردستی ہنگامی اقدام سی۔ " <ref>А. С. Велидов (редактор). Красная книга ВЧК. В двух томах. Том 1. Изд-во политической лит-ры, 1989. p.7.</ref> == تاریخی اہمیت == [[فائل:Memorial stone to victims of the red terror in Daugavpils.JPG|کھبے|thumb| [[داوگاوپلس|ڈاؤ پِیلز]] وچ ریڈ دہشت گردی دے متاثرین دے یادگاری پتھر ]] ریڈ ٹیرر روس تے بہت سارے دوسرے ملکاں وچ ہونے والی متعدد کمیونسٹ دہشت گردی د‏‏ی پہلی مہم دے طور اُتے اہ‏م سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=The World Was Going Our Way: The KGB and the Battle for the Third World|last=Andrew|first=Christopher|last2=Vasili Mitrokhin|publisher=Basic Books|year=2005|isbn=0-465-00311-7}}</ref> مورخ رچرڈ پائپس دے مطابق اس نے [[روسی خانہ جنگی]] وی جاری رکھی۔ <ref name="Pipes">Richard Pipes, ''Communism: A History'' (2001), {{آئی ایس بی این|0-8129-6864-6}}[[بین الاقوامی معیاری کتابی عدد|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-8129-6864-6|0-8129-6864-6]], p. 39.</ref> مینشیک جولیس مارٹوف نے ریڈ ٹیرر دے بارے وچ لکھیا: <blockquote> درندے نے گرم انسانی خون چاٹ لیا ا‏‏ے۔ انسان نو‏‏ں مارنے والی مشین نو‏‏ں حرکت وچ لیایا گیا اے &nbsp; … لیکن خون تو‏ں خون ملدا اے &nbsp; … اسيں [[روسی خانہ جنگی|خانہ جنگی دی]] تلخیاں وچ اضافے ، اس وچ مصروف مرداں د‏‏ی ودھدی ہوئی وحشییت دا مشاہدہ کردے ني‏‏‏‏ں۔ {{Sfnp|Werth, Bartosek et al.|1999}} <ref>[[Julius Martov]], [http://www.marxists.org/archive/martov/1918/07/death-penalty.htm Down with the Death Penalty!], June/July 1918.</ref> </blockquote> 'ریڈ ٹیرر' د‏‏ی اصطلاح کمیونسٹ یا کمیونسٹ تو‏ں وابستہ گروہاں دے ذریعہ د‏‏ی جانے والی تشدد د‏‏ی ہور مہماں دا حوالہ دیندی ا‏‏ے۔ "ریڈ ٹیرائز" اصطلاح دے استعمال د‏‏یاں مثالاں وچ درج ذیل شامل نيں: * [[ریڈ ٹیرر (ہنگری)|ہنگری دا ریڈ ٹیرر]] : 24 جون 1919 نو‏‏ں [[ہنگری سوویت جمہوریہ|ہنگری دے سوویت جمہوریہ دے]] خلاف جوابی ''انقلاب'' وچ ملوث ہونے دے الزام وچ 590 افراد د‏‏ی پھانسی۔ * [[ہسپانوی خانہ جنگی|ہسپانوی خانہ جنگی دے]] دوران [[ریڈ ٹیرر (سپین)|ہسپانوی ریڈ ٹیرر]] ۔ * یونانی مزاحمت تے [[یونانی خانہ جنگی|یونانی خانہ جنگی دے]] دوران [[یونان]] وچ ریڈ ٹیرر۔ <ref>After the War was Over: Reconstructing the Family, Nation and State in Greece, 1943–1960 (as an editor, Princeton UP, 2000)</ref> * [[منگیستو ہائلے ماریام|مینگیستو ہائل مریم]] دے اقتدار دے دوران [[ریڈ ٹیرر (ایتھوپیا)|ایتھوپیا دا ریڈ ٹیرر]] ۔ * چین وچ ، ریڈ ٹیرر نو‏‏ں [[ثقافتی انقلاب|ثقافتی انقلاب دے]] [[ریڈ اگست]] تو‏ں شروع کيتا جاندا ا‏‏ے۔ [[ماؤ زے تنگ|ماؤ زیڈونگ]] نے لکھیا: "ریڈ دہشت گردی نو‏‏ں انہاں جوابی انقلابیاں دے ل our ہماریا جواب ہونا چاہیدا۔ سانو‏ں ، خاص طور اُتے جنگی علاقےآں تے سرحدی علاقےآں وچ ، فوری طور اُتے ، ہر طرح د‏‏ی انسداد انقلابی سرگرمی تو‏ں نمٹنے دے لئی ضروری ا‏‏ے۔ " <ref>Denis Twitchett, John K. Fairbank ''The Cambridge history of China'',{{آئی ایس بی این|0-521-24338-6}} [https://books.google.com/books?id=Fxs3ROaIhPMC&pg=PA177&dq=%22red+terror%22+china&sig=y-rytUNykvrz5yEhHX9TnRjLnJg p. 177]</ref> * [[مغربی بنگال]] وچ نومبر 2007 وچ نندیگرام ، نندیگرام وچ ہونے والے تشدد نو‏‏ں [[مغربی بنگال]] وچ [[بھارتیہ مارکسوادی کمیونسٹ پارٹی|ہندوستان د‏‏ی کمیونسٹ پارٹی آف انڈیا دے]] حکمرانی کيت‏ی نشاندہی کردے ہوئے مقامی انتظامیہ دے اقدامات دے ناقدین نے "ریڈ ٹیرر" کہیا سی۔ <ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7114827.stm BBC Article]</ref> میڈیا نے اس صورتحال نو‏‏ں "ریڈ ٹیرر" وچو‏ں اک قرار دتا۔ == ہور ویکھو == {{Columns-list|* [[اگست بغاوت]] * [[مخالف انقلابات نو‏‏ں دبانے د‏‏ی مہم]] (چین) * [[روسی زارشاہی خاندان دا قتل|رومانوف خاندان دا قتل]] * [[عظیم دہشت]] * [[کووالیوسکی جنگل]] ، بوہت سارے قتل عام دا مقام * [[بالشویکاں دے خلاف کھبے بازو د‏‏ی بغاوتاں]] * [[لینن دا معلق حکم]] * [[کمیونسٹ حکومتاں دے تحت وڈے پیمانے اُتے قتل عام]] * [[سوویت یونین وچ اجتماعی قبراں]] * [[سوویت یونین وچ عیسائیاں اُتے ظلم]] * [[انقلابی دہشت گردی]] * [[روسی قحط 1921-222]] * [[سلووٹسکی جزیرے]] * [[دہشت گردی تے سوویت یونین]] * [[چیکیسٹ]] * [[سرخ اگست]]}} == حوالے == {{حوالے}} == ہور پڑھیاں == * {{حوالہ کتاب|title=[[A People's Tragedy|A People's Tragedy: The Russian Revolution 1891–1924]]|last=Figes|first=Orlando|publisher=Penguin Books|year=1998|isbn=0-670-85916-8|ref=harv|author-link=Orlando Figes}} * {{حوالہ کتاب|title=Lenin, Stalin, and Hitler: The Age of Social Catastrophe|last=Gellately|first=Robert|publisher=[[Alfred A. Knopf|Knopf]]|year=2008|isbn=978-1-4000-3213-6|ref=harv|author-link=Robert Gellately}} * {{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/chekaleninspolit0000legg|title=The Cheka: Lenin's Political Police|last=Leggett|first=George|publisher=[[اوکسفرڈ یونیورسٹی پریس]]|year=1986|isbn=0-19-822862-7|ref=harv|url-access=registration}} * {{حوالہ کتاب|title=Mastering Twentieth Century Russian History|last=Lowe|first=Norman|publisher=Palgrave|year=2002|isbn=978-0-333-96307-4|ref=harv}} * {{حوالہ کتاب|title=The Red Terror in Russia|last=Melgounov|first=Sergey|publisher=Hyperions|year=1975|isbn=0-88355-187-X|ref=harv|author-link=Sergei Melgunov|orig-year=1925}} * {{حوالہ کتاب|title=Lenin's Terror: The Ideological Origins of Early Soviet State Violence|last=Ryan|first=James|publisher=[[روٹلیج]]|year=2012|isbn=978-1-138-81568-1|location=London|ref=harv}} * {{حوالہ کتاب|title=[[Terrorism and Communism|Terrorism and Communism: A Reply to Karl Kautsky]]|last=Trotsky|first=Leon|publisher=Verso|year=2017|isbn=978-1-78663-343-9|ref=CITEREFTrotsky1920|author-link=Leon Trotsky|orig-year=1920}} See also text on [http://www.marxists.org/archive/trotsky/1920/terrcomm/index.htm marxists.org]. * {{حوالہ کتاب|title=[[The Black Book of Communism|Black Book of Communism: Crimes, Terror, Repression]]|last=Werth|first=Nicolas|last2=Bartosek|first2=Karel|last3=Panne|first3=Jean-Louis|last4=Margolin|first4=Jean-Louis|last5=Paczkowski|first5=Andrzej|last6=Courtois|first6=Stephane|publisher=[[Harvard University Press]]|year=1999|isbn=0-674-07608-7|ref=CITEREFWerth, Bartosek et al.1999}} == باہرلے جوڑ == * [http://www.marxists.org/archive/martov/1918/07/death-penalty.htm موت د‏‏ی سزا دے نال تھلے!] یلی اوسیپوچ مارٹوف ، جون / جولائ‏ی 1918 * [http://www.paulbogdanor.com/left/soviet/redterror.pdf سرخ دہشت گردی دا ریکارڈ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181221170529/http://www.paulbogdanor.com/left/soviet/redterror.pdf |date=2018-12-21 }} سرجی میلگونوف دے ذریعہ * 19 جولائ‏ی ، 2010 نو‏‏ں یو پی آئی [http://www.upi.com/Top_News/International/2010/07/19/More-red-terror-remains-found-in-Russia/UPI-26891279556579/ وچ ہور 'سرخ دہشت گردی' د‏‏ی باقیات پائی گئياں] ۔ [[گٹھ:روس وچ جنگی جرائم]] [[گٹھ:روسی خانہ جنگی]] [[گٹھ:1918ء وچ قتل عام]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] mcico2qi20xrnjiidn1yln8qr5vr4yl 0 90917 708539 708311 2026-07-12T10:43:36Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708539 wikitext text/x-wiki [[فائل:LOC - Jefferson building.jpg|thumbnail|کھبے|250px|[[ریاستہائے متحدہ امریکا]] [[ک‏‏تب خانہ کانگریس]]، جیفرسن بلڈنگ]] کوئی وی [[قومی ک‏‏تب خانہ]] اپنے ملک دا خزانہ ہُندا اے جتھ‏ے متعلقہ ملک د‏‏ی جملہ معلومات یکجا کيت‏یاں جاندیاں نيں۔ اس طرز دے کت‏ب خانے [[عوامی ک‏‏تب خانہ]] تو‏ں مختلف ہُندے نيں، ایتھ‏ے تو‏ں کتاباں تے ہور اشیاء مستعار حاصل نئيں کيت‏‏ی جاسکتاں۔ انہاں کتاباں خاناں وچ انتہائی نادر ونایاب کتاباں و تصنیفات وی موجود ہُندیاں نيں، اس وجہ تو‏ں دنیا بھر دے قومی کت‏ب خانے انتہائی اہمیت دے حامل سمجھ‏‏ے جاندے نيں، حکومتاں انہاں نو‏‏ں قائم کرنے تے انہاں نو‏ں باقی رکھنے دے لئی انتہائی حساس ہُندی ني‏‏‏‏ں۔<br /> ذیل وچ دنیا بھر وچ موجود جملہ '''قومی و ریاستی کتاباں خاناں د‏‏ی لسٹ''' درج ا‏‏ے۔ {{TOC limit|limit=2}} == قومی کت‏ب خانے == {{Compact ToC|side=yes|x=}} === ا === {| class="wikitable" style="width:98%" |- ! colspan=2 style="width:25%" | ملک ! style="width:45%" | ک‏‏تب خانہ ! style="width:18%" | شہر ! style="width:12%" | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]] ! style="width:12%" | ماخذ |- | style="width:5%" |{{flagicon|Abkhazia}} |''[[ابخازيا]]'' |{{arrow}} ویکھو ''[[#ہور ریاستاں|ہور ریاستاں]]'' | | | |- |{{flagicon|Afghanistan}} |[[افغانستان]] |[[یونیورسٹی کابل#ک‏‏تب خانہ|قومی ک‏‏تب خانہ افغانستان]] |[[کابل]] | |align="right"| |- |{{flagicon|Åland Islands}} |''[[جزائر ایلانڈ]]'' |{{arrow}} ویکھو ''[[#ف|فن لینڈ]]'' | | | |- |{{flagicon|Albania}} |[[البانیا]] |[[قومی ک‏‏تب خانہ البانیا]] (''Biblioteka Kombëtare e Shqipërisë'') |[[تیرانا]] | |align="right"|[http://www.bksh.al/] |- |{{flagicon|Algeria}} |[[الجزائر]] |[[قومی ک‏‏تب خانہ الجزائر]] (''Bibliothèque nationale d'Algérie'' <br /> المكتبة الوطنية الجزائرية) |[[الجزائر شہر]] | |align="right"|[http://www.biblionat.dz/fr/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250120110206/http://www.biblionat.dz/fr/ |date=2025-01-20 }} |- |{{flagicon|Andorra}} |[[انڈورا]] |[[قومی ک‏‏تب خانہ انڈورا]] (''Biblioteca Nacional d'Andorra'') |[[انڈورا لا ویلا]] | |align="right"|[http://www.bibliotecanacional.ad/] |- |{{flagicon|Angola}} |[[انگولہ]] |[[انگولہ قومی ک‏‏تب خانہ]] (''Biblioteca Nacional de Angola'') |[[لواندا]] | |align="right"| |- |{{flagicon|Antigua and Barbuda}} |[[اینٹیگوا و باربوڈا]] |[[National Library of Antigua and Barbuda]] |[[سینٹ جونز (اینٹیگوا و باربوڈا)|St. John's]] | | |- |{{flagicon|Argentina}} |[[ارجنٹائن]] |[[National Library of the Argentine Republic]] (''Biblioteca Nacional de la República Argentina'') |[[بیونس آئرس]] | |align="right"|[http://www.bn.gov.ar/] |- |{{flagicon|Armenia}} |[[آرمینیا]] |[[قومی ک‏‏تب خانہ آرمینیا]] (Հայաստանի ազգային գրադարան) |[[یریوان]] | |align="right"|[http://www.nla.am/] |- |{{flagicon|Aruba}} |''[[اروبا]]'' |{{arrow}} ویکھو ''[[#ن|نیدرلینڈز]]'' | | | |- |{{flagicon|Australia}} |[[آسٹریلیا]] |[[National Library of Australia]] |[[کینبرا]] |Yes<ref>{{cite web |url= http://www.austlii.edu.au/au/legis/cth/consol_act/ca1968133/s201.html |title=COPYRIGHT ACT 1968 – SECT 201 Delivery of library material to the National Library |work=austlii.edu.au |year=2012 |accessdate=4 مارچ 2012}}</ref> |align="right"|[http://www.nla.gov.au/] |- |{{flagicon|Austria}} |[[آسٹریا]] |[[Austrian National Library]] (''Österreichische Nationalbibliothek'') |[[ویانا]] | |align="right"|[http://www.onb.ac.at/] |- |{{flagicon|Azerbaijan}} |[[آذربائیجان]] |[[قومی ک‏‏تب خانہ آذربائیجان]] (''Axundov adına Azərbaycan Milli Kitabxanası'') |[[باکو]] | |align="right"|[http://www.anl.az/index_e.php] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061201091704/http://www.anl.az/index_e.php |date=2006-12-01 }} |} === B === {| class="wikitable" style="width:98%" |- ! colspan=2 style="width:25%" | ملک ! style="width:45%" | ک‏‏تب خانہ ! style="width:18%" | شہر ! style="width:12%" | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]] ! style="width:12%" | ماخذ |- |style="width:5%"|{{flagicon|Bahamas}} |[[بہاماس]] |[[College of The Bahamas Library]] <small>''([[درحقیقت]])''</small> |[[نساؤ|Nassau]] | |align="right"|[http://www.cob.edu.bs/Library/index.php] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080628191234/http://www.cob.edu.bs/Library/index.php |date=2008-06-28 }} |- |{{flagicon|Bahrain}} |[[بحرین]] |[[Shaikh Isa bin Salman Al Khalifa National Library]] |[[جفیر]] | |align="right"|[http://www.icc.gov.bh/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090127061450/http://www.icc.gov.bh/ |date=2009-01-27 }} |- |{{flagicon|Bangladesh}} |[[بنگلہ دیش]] |[[National Library of Bangladesh]] |[[ڈھاکہ]] | |align="right"|[http://www.nanl.gov.bd/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051018172306/http://www.nanl.gov.bd/ |date=2005-10-18 }} |- |{{flagicon|Barbados}} |[[بارباڈوس]] |[[National Library Service of Barbados]] |[[برج ٹاؤن]] | |align="right"|[http://www.gov.bb/portal/page/portal/BIG_National_Library_Service] |- |{{flagicon|Belarus}} |[[بیلاروس]] |[[The National Library of Belarus]] (Нацыянальная бібліятэка Беларусі) |[[منسک]] | |align="right"|[http://www.nlb.by/portal/page/portal/index?lang=en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100920195119/http://www.nlb.by/portal/page/portal/index?lang=en |date=2010-09-20 }} |- |{{flagicon|Belgium}} |[[بلجئیم]] |[[Royal Library of Belgium]] (''Koninklijke Bibliotheek van België'' = ''Bibliothèque royale de Belgique'') |[[برسلز]] | |align="right"|[http://www.kbr.be/] |- |{{flagicon|Belize}} |[[بیلیز]] |[[National Library Service of Belize]] |[[بیلیز شہر]] | |align="right"|[http://www.nlsbze.bz/] |- |{{flagicon|Benin}} |[[بینن]] |[[National Library of Benin]] (''Bibliothèque nationale du Bénin'') |[[پورٹو نووو]] | |align="right"|[http://www.bj.refer.org/benin_ct/tur/bnb/Pagetitre.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080210134326/http://www.bj.refer.org/benin_ct/tur/bnb/Pagetitre.htm |date=2008-02-10 }} |- |{{flagicon|Bermuda}} |''[[برمودا]]'' |{{arrow}} see under ''[[#U|United Kingdom]]'' | | | |- |{{flagicon|Bhutan}} |[[بھوٹان]] |[[National Library of Bhutan]] |[[تھمپو]] | |align="right"|[http://www.library.gov.bt/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20020604072544/http://www.library.gov.bt/ |date=2002-06-04 }} |- |{{flagicon|Bolivia}} |[[بولیویا]] |[[National Archive and Library of Bolivia]] (''Archivo y Biblioteca Nacional de Bolivia'') |[[سکرے]] | | |- |{{flagicon|Bosnia and Herzegovina}} |[[بوسنیا تے ہرزیگووینا]] |[[National and University Library of Bosnia and Herzegovina]] (''Nacionalna i univerzitetska biblioteka Bosne i Hercegovine'') |[[سرائیوو]] | |align="right"|[http://www.nub.ba/] |- |{{flagicon|Republika_Srpska}} |[[سرپسکیا]] |[[National and University Library of the Republic of Srpska]] (''Народна и универзитетска библиотека Републике Српске'') |[[بانیا لوکا]] | |align="right"|[http://www.nub.rs/] |- |{{flagicon|Botswana}} |[[بوٹسوانا]] |[[National Library Service of Botswana]] |[[گبرون]] | |align="right"|[http://www.gov.bw/index.php?option=com_content&task=view&id=154&Itemid=1] |- |{{flagicon|Brazil}} |[[برازیل]] |[[National Library of Brazil]] (''Fundação Biblioteca Nacional'') |[[ریو دے جینیرو]] |Yes<ref>{{cite web |url=http://www.lexml.gov.br/urn/urn:lex:br:federal:lei:2004-12-14;10994 |title=Lei nº 10.994, de 14 de Dezembro de 2004 – 10994/04 :: Legislação::Lei 10994/2004 (Federal – Brasil) |work=lexml.gov.br |year=2012 |accessdate=4 March 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226023047/https://www.lexml.gov.br/urn/urn:lex:br:federal:lei:2004-12-14;10994%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> |align="right"|[http://www.bn.br/portal/] |- | |''[[برطانوی ورجن جزیرے]]'' |{{arrow}} see under ''[[#U|United Kingdom]]'' | | | |- |{{flagicon|Brunei}} |[[برونائی دار السلام]] |[[Dewan Bahasa dan Pustaka Library]] (Dewan Bahasa and Pustaka Brunei Library) |[[بندر سری بگاوان]] | |align="right"|[http://www.dewanbahasadanpustakalibrary.org/] |- |{{flagicon|Bulgaria}} |[[بلغاریہ]] |[[SS. Cyril and Methodius National Library]] (Народна Библиотека Св. Св. Кирил и Методий) |[[صوفیہ]] | |align="right"|[http://www.nationallibrary.bg/] |- |{{flagicon|Burkina Faso}} |[[برکینا فاسو]] |[[National Library of Burkina Faso]] (''Bibliothèque nationale du Burkina Faso'') |[[اواگادوگو]] | |align="right"|[http://www.culture.gov.bf/Site_Ministere/textes/ministere/ministere_sr_bn.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517182815/http://www.culture.gov.bf/Site_Ministere/textes/ministere/ministere_sr_bn.htm |date=2008-05-17 }} |- |{{flagicon|Myanmar}} |[[میانمار]] ([[میانمار]]) |[[National Library of Myanmar]] |[[یانگون]] | |align="right"|[http://www.myanmar.com/Ministry/culture/text/P001.htm] |- |{{flagicon|Burundi}} |[[برونڈی]] |[[National Library of Burundi]] (''Bibliothèque nationale du Burundi'') |[[بوجومبرا]] | |align="right"| |} === C === {| class="wikitable" style="width:98%" |- ! colspan=2 style="width:25%" | ملک ! style="width:45%" | ک‏‏تب خانہ ! style="width:18%" | شہر ! style="width:12%" | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]] ! style="width:12%" | ماخذ |- |style="width:5%"|{{flagicon|Cambodia}} |[[کمبوڈیا]] |[[National Library of Cambodia]] |[[پنوم پن]] | |align="right"|[http://www.bibliotheque-nationale-cambodge.org/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110625154230/http://www.bibliotheque-nationale-cambodge.org/ |date=2011-06-25 }} |- |{{flagicon|Cameroon}} |[[کیمرون]] |[[National Library of Cameroun]] (''Bibliothèque nationale du Cameroun'') |[[یاؤندے]] | |align="right"|[http://www.uneca.org/Library/Library_associations.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120630023212/http://www.uneca.org/library/library_associations.htm |date=2012-06-30 }} |- |rowspan="2" | {{flagicon|Canada}} |rowspan="2" | [[کینیڈا]] |[[Library and Archives Canada]] (''Bibliothèque et Archives Canada'') |[[اوٹاوا]] |Yes<ref>{{cite web |url= http://laws-lois.justice.gc.ca/eng/acts/L-7.7/index.html |title=An Act to establish the Library and Archives of Canada, to amend the Copyright Act and to amend certain Acts in consequence |work=laws-lois.justice.gc.ca |year=2012 |accessdate=4 March 2012}}</ref> |align="right"|[http://www.nlc-bnc.ca/index-e.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040402081950/http://www.nlc-bnc.ca/index-e.html |date=2004-04-02 }} |- | Canada Institute for Scientific and Technical Information (''Institut canadien de l'information scientifique et technique'') |[[اوٹاوا]] | |align="right"|[http://cisti-icist.nrc-cnrc.gc.ca/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040322050504/http://cisti-icist.nrc-cnrc.gc.ca/ |date=2004-03-22 }} |- | {{flagicon|Quebec}} | ♦ [[کیوبیک]] |[[Bibliothèque et Archives nationales du Québec|National Library and Archives of Quebec]] (''Bibliothèque et Archives nationales du Québec'') |[[مانٹریال]] |Yes<ref>{{cite web |url= http://www2.publicationsduquebec.gouv.qc.ca/dynamicSearch/telecharge.php?type=2&file=//B_1_2/B1_2.htm |title=ALOI SUR BIBLIOTHÈQUE ET ARCHIVES NATIONALES DU QUÉBEC |work=laws-lois.justice.gc.ca |year=2012 |accessdate=4 March 2012}}</ref> |align="right"|[http://www.banq.qc.ca/] |- |{{flagicon|Cape Verde}} |[[کیپ ورڈی]] |[[National Library of Cape Verde]] (''Biblioteca Nacional de Cabo Verde'') | | |align="right"|[http://www.bn.cv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180227125555/http://www.bn.cv/ |date=2018-02-27 }} |- |{{flagicon|Catalonia}} |''[[کاتالونیا]]'' |{{arrow}} see under ''[[#S|Spain]]'' | | | |- |{{flagicon|Central African Republic}} |[[وسطی افریقی جمہوریہ]] |[national library created in legislation but does not exist yet] |[[بانگوئی]] | |align="right"| |- |style="width:5%"|{{flagicon|Chad}} |[[چاڈ]] |[[National Library of Chad]] (''Bibliothèque nationale du Tchad'') |[[اینجامینا]] | |align="right"| |- |{{flagicon|Chile}} |[[چلی]] |[[National Library of Chile]] (''Biblioteca Nacional de Chile'') |[[سینٹیاگو، چلی|Santiago]] | Yes<ref>{{cite web |url=http://www.bibliotecanacional.cl/Vistas_Publicas/publicContenido/contenidoPublicDetalle.aspx?folio=3846 |title=Ley de Depósito Legal |author=[[National Library of Chile]] |language=Spanish |accessdate=31 August 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226022959/http://www.bibliotecanacional.cl/Vistas_Publicas/publicContenido/contenidoPublicDetalle.aspx?folio=3846%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=dead}}</ref> |align="right"|[http://www.dibam.cl/biblioteca_nacional/] |- |{{flagicon|People's Republic of China}} |[[چین|People's Republic of China]] |[[National Library of China]] (中国国家图书馆) |[[بیجنگ]] | Yes<ref>{{cite web | url=http://www.fdi.gov.cn/1800000121_39_2227_0_7.html | title=Regulations on the Administration of Publication | at=Article 23 | publisher=''The State Council'' | date=December 25, 2001 | accessdate=7 September 2013 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226023036/http://www.fdi.gov.cn/default.aspx?aspxerrorpath=%2F1800000121_39_2227_0_7.html | archivedate=2018-12-26 | url-status=live}}</ref> |align="right"|[http://www.nlc.gov.cn] |- |{{flagicon|Hong Kong}} | ♦ [[ہانگ کانگ]] |[[Hong Kong Central Library]] (香港中央圖書館) |[[ہانگ کانگ]] | |align="right"|[http://www.hkpl.gov.hk/english/aboutus/aboutus_hkcl/aboutus_hkcl_intro/aboutus_hkcl_intro.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080705134213/http://www.hkpl.gov.hk/english/aboutus/aboutus_hkcl/aboutus_hkcl_intro/aboutus_hkcl_intro.html |date=2008-07-05 }} |- |{{flagicon|Macau}} | ♦ [[مکاؤ]] |[[Macau Central Library]] (''Biblioteca Central de Macau'', 澳門中央圖書館) |[[مکاؤ]] | |align="right"|[http://www.library.gov.mo/] |- | |''[[جمہوریۂ چین|Republic of China (Taiwan)]]'' |{{arrow}} see under ''[[#Other States|Other States]]'' | | | |- |{{flagicon|Colombia}} |[[کولمبیا]] |[[National Library of Colombia]] (''Biblioteca Nacional de Colombia'') |[[بوگوندا]] | |align="right"|[http://www.bibliotecanacional.gov.co] |- |{{flagicon|Comoros}} |[[اتحاد القمری]] |[[National Centre for Documentation and Scientific Research]] (''Centre National de Documentation et de Recherche Scientifique'') |[[مورونی|Moroni]] | |align="right"|[http://www.cndrs-comores.org/bibliotheque.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080705125858/http://www.cndrs-comores.org/bibliotheque.htm |date=2008-07-05 }} |- |{{flagicon|Republic of the Congo}} |[[جمہوریہ کانگو]] |[[People's National Library of Congo|People's National Library]] (''Bibliothèque nationale populaire'') |[[برازاویل]] | |align="right"| |- |{{flagicon|Democratic Republic of the Congo}} |[[جمہوری جمہوریہ کانگو]] |[[National Library of the Democratic Republic of Congo]] (''Bibliothèque nationale de la République démocratique du Congo'') |[[کنشاسا]] | |align="right"| |- |{{flagicon|Cook Islands}} |''[[کک جزیرے]]'' |{{arrow}} see under ''[[#N|New Zealand]]'' | | | |- |rowspan="2" |{{flagicon|Costa Rica}} |rowspan="2" |[[کوسٹاریکا]] |[[National Library "Miguel Obregon Lizano" of Costa Rica]] (''Biblioteca nacional "Miguel Obregón Lizano" de Costa Rica'') |[[سان ہوزے, کوسٹاریکا|San José]] | |align="right"|[http://www.abinia.org/costarica/] |- |[[National Library of Health and Social Security]] (''Biblioteca Nacional de Salud y Seguridad Social'') |[[سان ہوزے, کوسٹاریکا|San José]] | |align="right"|[http://www.binasss.sa.cr/bina4.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051025144238/http://www.binasss.sa.cr/bina4.htm |date=2005-10-25 }} |- |{{flagicon|Côte d'Ivoire}} |[[آئیوری کوسٹ]] |[[National Library of Côte d'Ivoire]] (''Bibliothèque nationale de Côte d'Ivoire'') |[[آبدجان]] | |align="right"| |- |{{flagicon|Croatia}} |[[کرویئشا]] |[[National and University Library Zagreb]] (''Nacionalna i sveučilišna knjižnica'') |[[زغرب]] | |align="right"|[http://www.nsk.hr/] |- |{{flagicon|Cuba}} |[[کیوبا]] |[[National Library of Cuba|National Library José Martí]] (''Biblioteca Nacional José Martí'')<ref name=stam2001>{{cite book |title=International Dictionary of Library Histories |editor=David H. Stam |publisher=Fitzroy Dearborn |year= 2001 |ISBN=1-57958-244-3}}</ref> |[[ہوانا]] | |align="right"|[http://www.bnjm.cu/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150626120555/http://www.bnjm.cu/ |date=2015-06-26 }} |- |{{flagicon|Cyprus}} |[[قبرص]] |[[Cyprus Library]] (Κυπριακή Βιβλιοθήκη) |[[نیکوسیا]] | |align="right"|[http://www.cypruslibrary.gov.cy/moec/cl/cl.nsf/DMLindex_en/DMLindex_en?opendocument] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071212060436/http://www.cypruslibrary.gov.cy/moec/cl/cl.nsf/DMLindex_en/DMLindex_en?opendocument |date=2007-12-12 }} |- |{{flagicon|Northern Cyprus}} |''[[ترک جمہوریہ شمالی قبرص]]'' |{{arrow}} see under ''[[#Other States|Other States]]'' | | | |- |{{flagicon|Czech Republic}} |[[چیک جمہوریہ]] |[[Clementinum|National Library of the Czech Republic]] (''Národní knihovna České republiky'') |[[پراگ]] | |align="right"|[http://www.nkp.cz/] |} === D === {| class="wikitable" style="width:98%" |- ! colspan=2 style="width:25%" | ملک ! style="width:45%" | ک‏‏تب خانہ ! style="width:18%" | شہر ! style="width:12%" | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]] ! style="width:12%" | ماخذ |- |style="width:5%"; rowspan=2|{{flagicon|Denmark}} |rowspan=2|[[ڈنمارک]] |[[Danish Royal Library]], The National Library of Denmark and Copenhagen University Library (''Det Kongelige Bibliotek'') |[[کوپن ہیگن]] |Yes<ref name="Pligtaflevering.dk">{{cite web |url=http://www.pligtaflevering.dk/hvaderpligtaflevering/index.htm |title=Pligtaflevering.dk |work=pligtaflevering.dk |year=2008 |accessdate=4 March 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226023040/http://www.pligtaflevering.dk/hvaderpligtaflevering/index.htm%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> |align="right"|[http://www.kb.dk/en/index.html] |- |[[State and University Library]] (''Statsbiblioteket'') |[[آرہس]] |Yes<ref name="Pligtaflevering.dk" /> |align="right"|[http://www.statsbiblioteket.dk/] |- |{{flagicon|Faroe Islands}} |♦ [[فارو جزیرے]] |[[National Library of the Faroe Islands]] (''Føroya landsbókasavn'') |[[تورشھاون]] | |align="right"|[http://www.flb.fo/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080915084806/http://www.flb.fo/ |date=2008-09-15 }} |- |{{flagicon|Greenland}} |♦ [[گرین لینڈ]] |[[Public and National Library of Greenland]] (''Det Grønlandske Landsbibliotek'' = ''Nunatta Atuagaateqarfia'') |[[نوک]] | |align="right"|[http://www.katak.gl/] |- |{{flagicon|Djibouti}} |[[جبوندی]] |[[National Documentation Centre of Djibouti]] (''Centre national de documentation de Djibouti'') |[[جبوندی علاقہ|Djibouti]] | |align="right"| |- |{{flagicon|Dominica}} |[[ڈومینیکا]] |[[Public Library, Roseau|Public Library]] |[[روسو (شہر)]] | |align="right"| |- |{{flagicon|Dominican Republic}} |[[جمہوریہ ڈومینیکن]] |[[National Library Pedro Henríquez Ureña]] (''Biblioteca Nacional Pedro Henríquez Ureña'') |[[سانتو دومنگو]] | |align="right"|[http://www.bnrd.gov.do/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080430134933/http://www.bnrd.gov.do/ |date=2008-04-30 }} |} === E === {| class="wikitable" style="width:98%" |- ! colspan=2 style="width:25%" | ملک ! style="width:45%" | ک‏‏تب خانہ ! style="width:18%" | شہر ! style="width:12%" | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]] ! style="width:12%" | ماخذ |- |style="width:5%"|{{flagicon|East_Timor}} |[[مشرقی تیمور]] | | | | |- |{{flagicon|Ecuador}} |[[ایکواڈور]] |[[National Library of Ecuador]] (''Biblioteca Nacional del Ecuador'') |[[کیٹو]] | |align="right"|[http://cce.org.ec/ccenew/index.php?action=areas&seleccion=49&tituloareas=Biblioteca] |- |rowspan=2|{{flagicon|Egypt}} |rowspan=2|[[مصر]] |[[Egyptian National Library and Archives]] |[[قاہرہ]] | |align="right"|[http://www.darelkotob.org/ENGLISH/HTML/ABOUT.HTM] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20010713134354/http://www.darelkotob.org/English/html/ABOUT.HTM |date=2001-07-13 }} |- |[[Egyptian National Agricultural Library]] |[[گیزہ]] | |align="right"|[http://nile.enal.sci.eg/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051102014252/http://nile.enal.sci.eg/ |date=2005-11-02 }} |- |{{flagicon|El Salvador}} |[[ایل سیلواڈور]] |[[National Library of El Salvador]] (''Biblioteca Nacional [[Francisco Gavidia]]'') |[[سان سلواڈور]] | |align="right"|[http://www.cultura.gob.sv/biblioteca.php] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100212050727/http://www.cultura.gob.sv/biblioteca.php |date=2010-02-12 }} |- |{{flagicon|Equatorial Guinea}} |[[استوائی گنی]] |[[National Library of Equatorial Guinea]] (''Biblioteca Nacional de Guinea Ecuatorial'') |[[ملابو]] | |align="right"|[http://www.bibliotecanacionalge.org/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090822121129/http://www.bibliotecanacionalge.org/ |date=2009-08-22 }} |- |{{flagicon|Eritrea}} |[[اریتریا]] |[[Research and Documentation Center of Eritrea]] |[[اسماریا]] | |align="right"|[http://www.eritreanarchives.org/] |- |{{flagicon|Estonia}} |[[استونیا]] |[[National Library of Estonia]] (''Eesti Rahvusraamatukogu'') |[[ٹالن]] |Yes<ref name=nlib>{{cite web|title=Deposit copies|url=http://www.nlib.ee/deposit-copy|publisher=[[Estonian National Library]]|accessdate=30 December 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226023029/https://www.nlib.ee/deposit-copy|archivedate=2018-12-26|url-status=dead}}</ref> |align="right"|[http://www.nlib.ee/] |- |{{flagicon|Ethiopia}} |[[ایتھوپیا]] |[[National Archives and Library of Ethiopia]] |[[ادیس ابابا]] | |align="right"|[http://www.nale.gov.et/national_library.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190318110321/http://www.nale.gov.et/national_library.html |date=2019-03-18 }} |} === F === {| class="wikitable" style="width:98%" |- ! colspan=2 style="width:25%" | ملک ! style="width:45%" | ک‏‏تب خانہ ! style="width:18%" | شہر ! style="width:12%" | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]] ! style="width:12%" | ماخذ |- |style="width:5%"|{{flagicon|Faroe Islands}} |''[[فارو جزیرے]]'' |{{arrow}} see under ''[[#D|Denmark]]'' | | | |- |{{flagicon|Fiji}} |[[فجی]] |[[Library Service of Fiji]] |[[سووا]] | |align="right"|[http://www.education.gov.fj/core_7.aspx] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100123190729/http://www.education.gov.fj/core_7.aspx |date=2010-01-23 }} |- |{{flagicon|Finland}} |[[فن لینڈ]] |[[National Library of Finland]] (''Kansalliskirjasto'' = ''Nationalbibliotek'') |[[ہلسنکی]] | |align="right"|[http://www.lib.helsinki.fi/english/index.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051025044810/http://www.lib.helsinki.fi/english/index.htm |date=2005-10-25 }} |- |{{flagicon|Åland_Islands}} | ♦ [[جزائر ایلانڈ]] |[[Mariehamn's Library]] (''Mariehamns stadsbibliotek'') |[[ماریہامن]] | |align="right"|[http://www.mhbibl.aland.fi/eng/index.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080722051743/http://www.mhbibl.aland.fi/eng/index.html |date=2008-07-22 }} |- |{{flagicon|France}} |[[فرانس]] |[[Bibliothèque nationale de France]] [National Library of France] |[[پیرس]] | |align="right"|[http://www.bnf.fr/pages/zNavigat/frame/version_anglaise.htm?ancre=english.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051016135133/http://www.bnf.fr/pages/zNavigat/frame/version_anglaise.htm?ancre=english.htm |date=2005-10-16 }} |} === G === {| class="wikitable" style="width:98%" |- ! colspan=2 style="width:25%" | ملک ! style="width:45%" | ک‏‏تب خانہ ! style="width:18%" | شہر ! style="width:12%" | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]] ! style="width:12%" | ماخذ |- |style="width:5%"|{{flagicon|Gabon}} |[[گیبون]] |[[Gabon National Library]] (''Direction générale des Archives nationales, de la Bibliothèque nationale et de la Documentation gabonaise, DGABD'') |[[لبریویل]] | |align="right"| |- |{{flagicon|Gambia}} |[[گیمبیا]] |[[National Library of The Gambia]] |[[بانجول]] | |align="right"|[http://www.loc.gov/rr/international/amed/gambia/resources/gambia-libraries.html] |- |{{flagicon|Georgia}} |[[جارجیا|Georgia]] |[[National Parliamentary Library of Georgia]] |[[تبلیسی]] | |align="right"|[http://www.nplg.gov.ge/] |- |rowspan=5|{{flagicon|Germany}} |rowspan=5|[[جرمنی]] |[[German National Library]] (''Deutsche Nationalbibliothek'') |[[فرینکفرٹ]] and [[لائپزش]] |Yes |align="right"|[http://www.d-nb.de/eng/index.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120204224723/http://www.d-nb.de/eng/index.htm |date=2012-02-04 }} |- |[[German National Library of Economics]] (''Deutsche Zentralbibliothek für Wirtschaftswissenschaften'') |[[Kiel]] and [[ہامبرگ]] | |align="right"| [http://www.zbw.eu/index-e.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140209095603/http://www.zbw.eu/index-e.html |date=2014-02-09 }} |- |[[German National Library of Medicine]] (''Deutsche Zentralbibliothek für Medizin'') |[[کولون (علاقہ)]] and [[بون]] | |align="right"| [http://www.zbmed.de/en/home.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120513010952/http://www.zbmed.de/en/home.html |date=2012-05-13 }} |- |[[German National Library of Science and Technology]] (''Technische Informationsbibliothek'') |[[ہینور]] |Yes<ref name = TIBlegal>[http://www.tib-hannover.de/en/special-collections/reports-germany/ TIB Legal Depository for German Research] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120222064451/http://www.tib-hannover.de/en/special-collections/reports-germany/ |date=2012-02-22 }} retrieved 25-May-2012</ref> |align="right"| [http://www.tib-hannover.de/en/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090116185212/http://www.tib-hannover.de/en/ |date=2009-01-16 }} |- |[[Berlin State Library]] (''Staatsbibliothek zu Berlin'') |[[برلن]] |Yes{{Citation needed|date=November 2013}} |align="right"| [http://www.tib-hannover.de/en/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090116185212/http://www.tib-hannover.de/en/ |date=2009-01-16 }} |- |{{flagicon|Ghana}} |[[گھانا]] |[[George Padmore Research Library]] (division of [[Ghana Library Board]]) |[[اکرا]] | |align="right"|[http://www.ghanalibraryboard.com/glb_iSelect_detail.cfm?tblNewsCatID=11&tblNewsID=29] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120301125356/http://www.ghanalibraryboard.com/glb_iSelect_detail.cfm?tblNewsCatID=11&tblNewsID=29 |date=2012-03-01 }} |- |{{flagicon|Greece}} |[[یونان]] |[[National Library of Greece]] (Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος) |[[ایتھنز]] | |align="right"|[http://www.nlg.gr/english/default.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051127043727/http://www.nlg.gr/english/default.htm |date=2005-11-27 }} |- |{{flagicon|Greenland}} |''[[گرین لینڈ]]'' |{{arrow}} see under ''[[#D|Denmark]]'' | | | |- |{{flagicon|Grenada}} |[[گریناڈا]] |[[Grenada Public Library]] |[[سینٹ جارجز|St. George's]] | |align="right"| |- |{{flagicon|Guatemala}} |[[گواتیمالا]] |[[National Library of Guatemala]] (''Biblioteca Nacional de Guatemala "Luis Cardoza y Aragón"'') |[[گوئٹے مالا شہر]] | |align="right"|[http://www.mcd.gob.gt/MICUDE/centros_referencia/biblioteca_nacional] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051026084338/http://www.mcd.gob.gt/MICUDE/centros_referencia/biblioteca_nacional |date=2005-10-26 }} |- |{{flagicon|Guinea}} |[[جمہوریہ گنی]] |[[National Library of Guinea]] (''Bibliothèque nationale de Guinée'') |[[کوناکری]] | |align="right"|[http://www.documentarium.info/rub_obc/resultat2.php?langueNav=IT&id=1586] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928010620/http://www.documentarium.info/rub_obc/resultat2.php?langueNav=IT&id=1586 |date=2007-09-28 }} |- |{{flagicon|Guinea-Bissau}} |[[گنی بساؤ]] |[[National Institute for Studies and Research]] (''Instituto Nacional de Estudos e Pesquisa, INEP'') |[[بساؤ]] | |align="right"|[http://www.inep-bissau.org/] |- |{{flagicon|Guyana}} |[[گیانا]] |[[National Library of Guyana]] |[[جارج ٹاؤن، گیانا|Georgetown]] | |align="right"|[http://www.natlib.gov.gy/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051025110550/http://www.natlib.gov.gy/ |date=2005-10-25 }} |} === H === {| class="wikitable" style="width:98%" |- ! colspan=2 style="width:25%" | ملک ! style="width:45%" | ک‏‏تب خانہ ! style="width:18%" | شہر ! style="width:12%" | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]] ! style="width:12%" | ماخذ |- |style="width:5%"|{{flagicon|Haiti}} |[[ہیٹی]] |[[National Library of Haiti]] (''Bibliothèque nationale d'Haïti'') |[[پورٹ او پرنس]] | |align="right"|[http://www.mcc.gouv.ht/dossiers/dossiers.php?id_dossier=48] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120301125715/http://www.mcc.gouv.ht/dossiers/dossiers.php?id_dossier=48 |date=2012-03-01 }} |- |{{flagicon|Honduras}} |[[ہونڈوراس]] |[[National Library of Honduras]] (''Biblioteca Nacional de Honduras'') |[[ٹیگوسیگلپا]] | |align="right"|[http://www.binah.gob.hn/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060426214325/http://www.binah.gob.hn/ |date=2006-04-26 }} |- |{{flagicon|Hong Kong}} |''[[ہانگ کانگ]]'' |{{arrow}} see under ''[[#C|People's Republic of China]]'' | | | |- |{{flagicon|Hungary}} |[[ہنگری]] |[[National Széchényi Library]] (''Országos Széchényi Könyvtár'') |[[بوداپست]] | |align="right"|[http://regi.oszk.hu/index_en.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150213043244/http://regi.oszk.hu/index_en.htm |date=2015-02-13 }} |} === I === {| class="wikitable" style="width:98%" |- ! colspan=2 style="width:25%" | ملک ! style="width:45%" | ک‏‏تب خانہ ! style="width:18%" | شہر ! style="width:12%" | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]] ! style="width:12%" | ماخذ |- |style="width:5%"|{{flagicon|Iceland}} |[[آئس لینڈ]] |[[National and University Library of Iceland]] (''Landsbókasafn Íslands Háskólabókasafn'') |[[ریکیاوک]] | Yes |align="right"|[http://www.landsbokasafn.is/] |- |rowspan=3|{{flagicon|India}} |rowspan=3|[[بھارت]] |[[قومی لائبریری، بھارت]] |[[کولکاتہ]] | |align="right"|[http://www.nationallibrary.gov.in] |- |[[National Science Library of India]] |[[نويں دہلی]] | |align="right"|[http://www.niscair.res.in/InformationResources/info.asp?a=topframe.htm&b=leftcon.asp&c=nsl/nsl.htm&d=test] |- | National Institute of Science Communication and Information Resources (NISCAIR) |[[نويں دہلی]] | |align="right"|[http://niscair.res.in/] |- |{{flagicon|Indonesia}} |[[انڈونیشیا]] |[[National Library of Indonesia]] (''Perpustakaan Nasional Republik Indonesia'') |[[Central Jakarta]] | |align="right"|[http://www.pnri.go.id/en/default.aspx] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091213052533/http://www.pnri.go.id/en/default.aspx |date=2009-12-13 }} |- |rowspan=2|{{flagicon|Iran}} |rowspan=2|[[ایران]] |[[National Library of Iran]] (''Ketabkeneh -e- Melli -e- Iran'') |[[تہران]] |Yes |align="right"|[http://www.nlai.ir/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180713210526/http://www.nlai.ir/en |date=2018-07-13 }} |- |[[Malek National Library]] (''Ketabkeneh -e- Melli -e- Malek'') |[[تہران]] | |align="right"|[http://www.caroun.com/Museums/IranMuseum/TehranMuseum/Malek.htm] |- |{{flagicon|Iraq}} |[[عراق]] |[[Iraq National Library and Archive]] |[[بغداد]] | |align="right"|[http://www.iraqnla.org/wpeng/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090916191150/http://www.iraqnla.org/wpeng/ |date=2009-09-16 }} |- |{{flagicon|Republic of Ireland}} |[[آئرلینڈ|Ireland]] |[[National Library of Ireland]] = ''Leabharlann Náisiúnta na hÉireann'' |[[ڈبلن]] | |align="right"|[http://www.nli.ie/] |- |{{flagicon|Isle of Man}} |''[[آئل آف مین]]'' |{{arrow}} see under ''[[#U|United Kingdom]]'' | | | |- |{{flagicon|Israel}} |[[اسرائیل]] |[[National Library of Israel]] (הספרייה הלאומית) |[[یروشلم]] | |align="right"|[http://nli.org.il/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211227202309/https://www.nli.org.il/ |date=2021-12-27 }} |- |rowspan=3|{{flagicon|Italy}} |rowspan=3|[[اطالیہ]] |[[National Central Library (Florence)]] (''Biblioteca Nazionale Centrale Firenze'') |[[فلورنس]] | |align="right"|[http://www.bncf.firenze.sbn.it/] |- |[[National Central Library (Rome)]] (''Biblioteca Nazionale Centrale di Roma'') |[[روم]] | |align="right"|[http://www.bncrm.librari.beniculturali.it/index.php?en/1/home] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090415141542/http://www.bncrm.librari.beniculturali.it/index.php?en/1/home |date=2009-04-15 }} |- |[[Biblioteca Nazionale Vittorio Emanuele III|Vittorio Emanuele III National Library]] (''Biblioteca Nazionale "Vittorio Emanuele III" di Napoli'') |[[ناپولی]] | |align="right"|[http://www.bnnonline.it/traduzio/eng/engfirst.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060714220110/http://www.bnnonline.it/traduzio/eng/engfirst.htm |date=2006-07-14 }} |} === J === {| class="wikitable" style="width:98%" |- ! colspan=2 style="width:25%" | ملک ! style="width:45%" | ک‏‏تب خانہ ! style="width:18%" | شہر ! style="width:12%" | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]] ! style="width:12%" | ماخذ |- |style="width:5%"|{{flagicon|Jamaica}} |[[جمیکا]] |[[National Library of Jamaica]] |[[کنگسٹن، جمیکا|Kingston]] | |align="right"|[http://www.nlj.org.jm/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040113000815/http://www.nlj.org.jm/ |date=2004-01-13 }} |- |{{flagicon|Japan}} |[[جاپان]] |[[National Diet Library]] |[[توکیو]] | |align="right"|[http://www.ndl.go.jp/en/index.html] |- |{{flagicon|Jersey}} |''[[جرزی]]'' |{{arrow}} see under ''[[#U|United Kingdom]]'' | | | |- |{{flagicon|Jordan}} |[[اردن]] |[[National Library of Jordan]] |[[عمان (شہر)]] | |align="right"|[http://www.nl.gov.jo/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110113233542/http://www.nl.gov.jo/ |date=2011-01-13 }} |} === K === {| class="wikitable" style="width:98%" |- ! colspan=2 style="width:25%" | ملک ! style="width:45%" | ک‏‏تب خانہ ! style="width:18%" | شہر ! style="width:12%" | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]] ! style="width:12%" | ماخذ |- |style="width:5%"|{{flagicon|Kazakhstan}} |[[قازقستان]] |[[National Library of Kazakhstan]] (Қазақстан Республикасының Ұлттық Кітапханасы = Национальная библиотека Республики Казахстан) |[[الماندی]] | |align="right"|[http://www.nlrk.kz/page.php?lang=3] |- |{{flagicon|Kenya}} |[[کینیا]] |[[National Library Service of Kenya]] |[[نیروبی]] |Yes<ref>{{cite web | url = http://www.knls.ac.ke/national-library | year = 2014 | accessdate = 3 June 2014 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20181226023007/https://www.knls.ac.ke/national-library | archivedate = 2018-12-26 | title = آرکائیو کاپی | url-status = dead}}</ref> | |align="right"|[http://www.knls.ac.ke/] |- |{{flagicon|Kiribati}} |[[کیریباندی]] |[[National Library and Archives of Kiribati]] |[[South Tarawa|Bairiki]] | |align="right"|[http://www.nla.gov.au/initiatives/internat/rcp2000-2001.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070223190801/http://www.nla.gov.au/initiatives/internat/rcp2000-2001.html |date=2007-02-23 }} |- |{{flagicon|North Korea}} |[[شمالی کوریا]] |[[Grand People's Study House]] |[[پیانگ یانگ]] | |align="right"|[http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/DEPOLIB/0,,contentMDK:64018714~menuPK:50015251~nHighlightIndex:4~pagePK:64032996~piPK:50014957~theSitePK:285317,00.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140822053309/http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/DEPOLIB/0,,contentMDK:64018714~menuPK:50015251~nHighlightIndex:4~pagePK:64032996~piPK:50014957~theSitePK:285317,00.html |date=2014-08-22 }} |- |rowspan="3"|{{flagicon|South Korea}} |rowspan="3"|[[جنوبی کوریا]] |[[National Library of Korea]] (국립중앙도서관) |rowspan="3"|[[سیول]] | |align="right"|[http://www.nl.go.kr/nlmulti/index.php?lang_mode=e] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060625103410/http://www.nl.go.kr/nlmulti/index.php?lang_mode=e |date=2006-06-25 }} |- |[[National Digital Library of Korea]] | |align="right"|[http://www.dlibrary.go.kr/NEL_ENG/Index.jsp] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120726141339/http://www.dlibrary.go.kr/NEL_ENG/Index.jsp |date=2012-07-26 }} |- |[[National Library for Children and Young Adults]] (국립어린이청소년도서관) | |align="right"|[http://www.nlcy.go.kr/english/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130823185536/http://www.nlcy.go.kr/english/ |date=2013-08-23 }} |- |{{flagicon|Kosovo}} |''[[کوسووہ]] |{{arrow}} see under [[#Other States|Other States]]'' | | | |- |{{flagicon|Kuwait}} |[[کویت]] |[[National Library of Kuwait]] |[[کویت]] | |align="right"|[http://www.nlk.gov.kw/] |- |{{flagicon|Kyrgyzstan}} |[[کرغیزستان]] |[[National Library of the Kyrgyz Republic]] (Кыргыз Республикасынын Улуттук Китепканасы) |[[بشکیک]] | |align="right"|[http://www.nlkr.gov.kg/eng/index.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060212182146/http://nlkr.gov.kg/eng/index.htm |date=2006-02-12 }} |} === L === {| class="wikitable" style="width:98%" |- ! colspan=2 style="width:25%" | ملک ! style="width:45%" | ک‏‏تب خانہ ! style="width:18%" | شہر ! style="width:12%" | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]] ! style="width:12%" | ماخذ |- |style="width:5%"|{{flagicon|Laos}} |[[لاؤس]] |[[National Library of Laos]] |[[وینتیان]] | |align="right"|[http://www.nationallibraryoflaos.org/] |- |{{flagicon|Latvia}} |[[لٹویا]] |[[National Library of Latvia]] (''Latvijas Nacionālā bibliotēka'') |[[ریگا]] | |align="right"|[http://www.lnb.lv] |- |{{flagicon|Lebanon}} |[[لبنان]] |[[Lebanon National Library]] (المكتبة الو طنية = ''Bibliothèque Nationale du Liban'') |[[بیروت]] | |align="right"|[http://www.culture.gov.lb/Sections/main.ASP?page=LivreEtLitterature] |- |{{flagicon|Lesotho}} |[[لیسوتھو]] |[[Lesotho National Library Services]] |[[ماسیرو]] | |align="right"|[http://www.lnls.gov.ls/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130809093325/http://www.lnls.gov.ls/ |date=2013-08-09 }} |- |{{flagicon|Liberia}} |[[لائبیریا]] |[[National Library of Liberia]] |[[مونروویا]] | | |- |{{flagicon|Libya}} |[[لیبیا]] |[[National Library of Libya]] |[[بنغازی]] | |align="right"| |- |{{flagicon|Liechtenstein}} |[[لیختینستائن]] |[[Liechtenstein State Library]] (''Liechtensteinische Landesbibliothek'') |[[فادوتس]] | |align="right"|[http://www.lbfl.li] |- |{{flagicon|Lithuania}} |[[لتھووینیا]] |[[Martynas Mažvydas National Library of Lithuania]] (''Lietuvos Nacionalinė Martyno Mažvydo biblioteka'') |[[ولنیس]] | |align="right"|[http://www.lnb.lt/] |- |{{flagicon|Luxembourg}} |[[لکسمبرگ]] |[[National Library of Luxembourg]] (''Bibliothèque nationale de Luxembourg'' = ''Lëtzebuerger Nationalbibliothéik'' = ''Nationalbibliothek Luxemburg'') |[[لکسمبرگ (شہر)|Luxembourg]] | |align="right"|[http://www.bnl.lu/] |} === M === {| class="wikitable" style="width:98%" |- ! colspan=2 style="width:25%" | ملک ! style="width:45%" | ک‏‏تب خانہ ! style="width:18%" | شہر ! style="width:12%" | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]] ! style="width:12%" | ماخذ |- |style="width:5%"|{{flagicon|Macau}} |''[[مکاؤ]]'' |{{arrow}} see under ''[[#C|People's Republic of China]]'' | | | |- |style="width:5%"|{{flagicon|Macedonia}} |[[جمہوریہ مقدونیہ]] |[[National and University Library "St. Kliment of Ohrid"]] (Национална и универзитетска библиотека „Св. Климент Охридски") |[[اسکوپیہ]] | |align="right"|[http://www.nubsk.edu.mk] |- |{{flagicon|Madagascar}} |[[مڈغاسکر]] |[[National Library of Madagascar]] (''Bibliothèque nationale de Madagascar'') |[[اینٹانانیریو]] | |align="right"| |- |{{flagicon|Malawi}} |[[ملاوی]] |[[National Library Service of Malawi]] |[[لیلونگوے]] | |align="right"|[http://www.nlsmw.org/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171013125030/http://www.nlsmw.org/ |date=2017-10-13 }} |- |{{flagicon|Malaysia}} |[[ملائیشیا]] |[[National Library of Malaysia]] (''Perpustakaan Negara Malaysia'') |[[کوالالمپور]] |Yes<ref>{{cite web |url=http://www.pnm.gov.my/about/annual_report/bi/Annual%20Report%202002.pdf |format=pdf |title=2002 Annual Report |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226023014/http://www.pnm.gov.my/about/annual_report/bi/Annual%20Report%202002.pdf%20 |archivedate=2018-12-26 |access-date=2015-03-07 |url-status=dead}}</ref> |align="right"|[http://www.pnm.gov.my/pnmv3/index.php?id=76] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091028035333/http://www.pnm.gov.my/pnmv3/index.php?id=76 |date=2009-10-28 }} |- |{{flagicon|Maldives}} |[[مالدیپ]] |[[National Library of the Maldives]] |[[مالے|Galolhu Malé]] | |align="right"|[http://www.nlm.gov.mv/] |- |{{flagicon|Mali}} |[[مالی]] |[[National Library of Mali]] (''Direction nationale des Bibliothèques et de la Documentation'') |[[بماکو]] | |align="right"|[http://www.maliculture.net/index.php?option=com_content&task=view&id=86&Itemid=120] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121023024217/http://www.maliculture.net/index.php?option=com_content&task=view&id=86&Itemid=120 |date=2012-10-23 }} |- |{{flagicon|Malta}} |[[مالٹا]] |[[National Library of Malta]] |[[والیٹا]] | |align="right"|[http://www.libraries-archives.gov.mt/nlm/index.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051025170404/http://www.libraries-archives.gov.mt/nlm/index.htm |date=2005-10-25 }} |- |{{flagicon|Marshall Islands}} |[[مارشل جزیرے]] |[[Alele Museum, Library and National Archives]] |[[ماجورو]] | |align="right"|[http://members.tripod.com/~alelemuseum/Index.html] |- |{{flagicon|Mauritania}} |[[موریتانیہ]] |[[National Library of Mauritania]] (''Bibliothèque nationale de Mauritanie'') |[[نواکشوط]] | |align="right"|[http://www.mauritania.mr/fr/index.php?service=5&id=2668] |- |{{flagicon|Mauritius}} |[[موریشس]] |[[National Library of Mauritius]] |[[پورٹ لوئس]] | |align="right"|[http://www.gov.mu/portal/sites/ncb/mac/nlibrary/index.html] |- |rowspan=2|{{flagicon|Mexico}} |rowspan=2|[[میکسیکو]] |[[National Library of Mexico]] (''Biblioteca Nacional de México'') |rowspan=2|[[میکسیکو شہر]] | |align="right"|[http://bnm.unam.mx/] |- |[[National Newspaper and Periodicals Library of Mexico]] (''Hemeroteca Nacional de México'') | |align="right"|[http://biblional.bibliog.unam.mx/hem/hemeroteca.html] |- |{{flagicon|Federated States of Micronesia}} |[[ریاستہائے وفاقیہ مائکرونیشیا]] | | | | |- |{{flagicon|Moldova}} |[[مالدووا]] |[[National Library of Moldova]] (''Biblioteca Naţională a Republicii Moldova'') |[[کیشیناو]] | |align="right"|[http://www.bnrm.md/] |- |{{flagicon|Monaco}} |[[موناکو]] |[[Louis Notari Library]] (''Bibliothèque Louis Notari'') |[[موناکو]] | |align="right"|[http://www.monaco-mairie.mc/06_culture/mediat/mediat_bs.php] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030511104836/http://www.monaco-mairie.mc/06_culture/mediat/mediat_bs.php |date=2003-05-11 }} |- |{{flagicon|Mongolia}} |[[منگولیا]] |[[National Library of Mongolia]] |[[اولان باتور]] | |align="right"|[http://www.mongoliacenter.org/library/index.php?option=com_content&task=view&id=33&Itemid=61] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722071543/http://www.mongoliacenter.org/library/index.php?option=com_content&task=view&id=33&Itemid=61 |date=2011-07-22 }} |- |{{flagicon|Montenegro}} |[[مونٹینیگرو]] |[[National Library of Montenegro "Djurdje Crnojevic"]] (''Национална библиотека Црне Горе "Ђурђе Црнојевић"'') |[[سیتینیے]] | |align="right"|[http://www.cnb.me/] |- |{{flagicon|Morocco}} |[[مراکش]] |[[General Library and Archives]] (''Bibliothèque Générale et Archives'' <br />= المكتبة الوطنية للمملكة المغربية)<!-- without the manual <br />, the word order is mixed up by an automatic carriage return--> |[[رباط (شہر)]] and [[تطوان]] | |align="right"|[http://www.minculture.gov.ma/fr/Biblioth%E8que%20G%E9n%E9rale%20et%20Archives%20de%20Rabat.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090614130047/http://www.minculture.gov.ma/fr/Biblioth%E8que%20G%E9n%E9rale%20et%20Archives%20de%20Rabat.htm |date=2009-06-14 }} |- |{{flagicon|Mozambique}} |[[موزمبیق]] |[[National Library of Mozambique]] (''Biblioteca Nacional de Moçambique'') |[[ماپوتو]] | |align="right"|[http://www.mec.gov.mz/dep.php?sub_id=94] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060519084228/http://www.mec.gov.mz/dep.php?sub_id=94 |date=2006-05-19 }} |} === N === {| class="wikitable" style="width:98%" |- ! colspan=2 style="width:25%" | ملک ! style="width:45%" | ک‏‏تب خانہ ! style="width:18%" | شہر ! style="width:12%" | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]] ! style="width:12%" | ماخذ |- |style="width:5%"|{{flagicon|Namibia}} |[[نمیبیا]] |[[National Library of Namibia]] |[[ونڈہوک]] | |align="right"|[http://www.nln.gov.na/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100423063128/http://www.nln.gov.na/ |date=2010-04-23 }} |- |{{flagicon|Nauru}} |[[ناورو]] | | | | |- |{{flagicon|Nepal}} |[[نیپال]] |[[Nepal National Library]] |[[Pulchowk]], [[للتپور ضلع، نیپال|Lalitpur]] | |align="right"|[http://www.nnl.gov.np/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100124025616/http://nnl.gov.np/ |date=2010-01-24 }} |- |{{flagicon|Netherlands}} |[[نیدرلینڈز]] |[[Koninklijke Bibliotheek, National Library of the Netherlands|Koninklijke Bibliotheek]] [National Library of the Netherlands ''or'' Dutch Royal Library] |[[ہیگ]] | |align="right"|[http://www.kb.nl/index-en.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070105065056/http://www.kb.nl/index-en.html |date=2007-01-05 }} |- |{{flagicon|Aruba}} |♦ [[اروبا]] |[[Aruba National Library]] (''Biblioteca Nacional Aruba'') |[[اورنجسٹیڈ، اروبا|Oranjestad]] | |align="right"|[http://www.bibliotecanacional.aw/]({{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150302085005/http://www.bibliotecanacional.aw/ |date=2015-03-02 }}) |- |{{flagicon|New Zealand}} |[[نیوزی لینڈ]] |[[National Library of New Zealand]] = ''Te Puna Mātauranga o Aotearoa'' |[[ویلنگٹن]] | |align="right"|[http://www.natlib.govt.nz/] |- |{{flagicon|Cook Islands}} |♦ [[کک جزیرے]] |[[National Library of the Cook Islands]]<br />[[Cook Islands Library and Museum Society]] |[[Rarotonga]] | |align="right"|[http://www.mocd.gov.ck/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=23&Itemid=87] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111208062209/http://www.mocd.gov.ck/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=23&Itemid=87 |date=2011-12-08 }} |- |rowspan=2|{{flagicon|Nicaragua}} |rowspan=2|[[نکاراگوا]] |[[National Library of Nicaragua Rubén Darío]] (''Biblioteca Nacional de Nicaragua Rubén Darío'') |[[ماناگوا]] | |align="right"|[http://www.bnrd.gob.ni/] |- |[[National Health Library]] (''Biblioteca Nacional de Salud'') |[[ماناگوا]] | |align="right"|[http://www.minsa.gob.ni/bns/indexbns.php] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061114161407/http://www.minsa.gob.ni/bns/indexbns.php |date=2006-11-14 }} |- |{{flagicon|Niger}} |[[نائجر]] |[[Direction of the National Archives of Niger]] (''Direction des Archives nationales du Niger'') |[[نیامی]] | |align="right"| |- |{{flagicon|Nigeria}} |[[نائجیریا]] |[[National Library of Nigeria]] |[[لاگوس]] | |align="right"|[http://www.nlbn.org/index.html] |- | |''[[شمال]]...'' |{{arrow}} see under the second word | | | |- |{{flagicon|Norway}} |[[ناروے]] |[[National Library of Norway]] (''Nasjonalbiblioteket'') |[[اوسلو]] and [[Mo i Rana]] | |align="right"|[http://www.nb.no/] |} === O === {| class="wikitable" style="width:98%" |- ! colspan=2 style="width:25%" | ملک ! style="width:45%" | ک‏‏تب خانہ ! style="width:18%" | شہر ! style="width:12%" | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]] ! style="width:12%" | ماخذ |- |style="width:5%"|{{flagicon|Oman}} |[[سلطنت عمان]] |[[Sultan Qaboos University Library]] |[[مسقط|Muscat]] | |align="right"|[http://www.squ.edu.om/mainlibrary/tabid/1337/Default.aspx] |} === P === {| class="wikitable" style="width:98%" |- ! colspan=2 style="width:25%" | ملک ! style="width:45%" | ک‏‏تب خانہ ! style="width:18%" | شہر ! style="width:12%" | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]] ! style="width:12%" | ماخذ |- |style="width:5%"|{{flagicon|Pakistan}} |[[پاکستان]] |[[قومی ک‏‏تب خانہ پاکستان]] |[[اسلام آباد]] | |align="right"|[http://www.nlp.gov.pk/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151215044747/http://www.nlp.gov.pk/ |date=2015-12-15 }} |- |{{flagicon|Palau}} |[[پلاؤ]] |[[Palau Community College Library]] |[[کورور]] | |align="right"|[http://www.palau.edu/library.htm/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130805212352/http://www.palau.edu/library.htm/ |date=2013-08-05 }} |- |{{flagicon|Panama}} |[[پاناما]] |[[National Library of Panama]] (''Biblioteca Nacional de Panamá'') |[[پاناما شہر]] | |align="right"|[http://www.binal.ac.pa/] |- |{{flagicon|Papua New Guinea}} |[[پاپوا نیو گنی]] |[[National Library of Papua New Guinea]] |[[بوروکو]] | |align="right"|[http://www.dg.com.pg/~ola] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20021127174311/http://www.dg.com.pg/~ola |date=2002-11-27 }} |- |rowspan=2|{{flagicon|Paraguay}} |rowspan=2|[[پیراگوئے]] |[[National Library of Paraguay]] (''Biblioteca Nacional del Paraguay'') |[[اسونسیون]] | |align="right"|[http://www.bibliotecanacional.org/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141217010751/http://www.bibliotecanacional.org/ |date=2014-12-17 }} |- |[[National Library of Agriculture (Paraguay)]] (''Biblioteca nacional de Agricultura'') |[[اسونسیون]] | |align="right"| |- |{{flagicon|Peru}} |[[پیرو]] |[[Biblioteca Nacional del Perú]] [National Library of Peru ''or'' Peruvian National Library] |[[لیما]] ||Yes<ref>{{cite web |url=http://www.bnp.gob.pe/portalbnp/pdf/ley26905.pdf |format=pdf |title=Ley de Depósito Legal en la Biblioteca Nacional del Perú |accessdate=9 August 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226023021/https://www.bnp.gob.pe/portalbnp/pdf/ley26905.pdf |archivedate=2018-12-26 |url-status=dead}}</ref> |align="right"|[http://bvirtual.bnp.gob.pe/]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210214110350/http://bvirtual.bnp.gob.pe/ |date=2021-02-14 }} |- |{{flagicon|Philippines}} |[[فلپائن]] |[[National Library of the Philippines]] (''Pambansang Aklatan ng Pilipinas'') |[[منیلا]] | |align="right"|[http://web.nlp.gov.ph] |- |rowspan=2|{{flagicon|Poland}} |rowspan=2|[[پولینڈ]] |[[National Library of Poland]] [''Biblioteka Narodowa''] |[[وارسا]] | |align="right"|[http://www.bn.org.pl] |- |[[Jagiellonian Library]] [''Biblioteka Jagiellońska''] |[[کراکوف]] | |align="right"|[http://www.bj.uj.edu.pl/index_en.php] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100203021846/http://www.bj.uj.edu.pl/index_en.php |date=2010-02-03 }} |- |{{flagicon|Portugal}} |[[پرتگال]] |[[Biblioteca Nacional de Portugal]] [National Library of Portugal ''or'' Portuguese National Library] |[[لزبن]] | |align="right"|[http://www.bn.pt/] |} === Q === {| class="wikitable" style="width:98%" |- ! colspan=2 style="width:25%" | ملک ! style="width:45%" | ک‏‏تب خانہ ! style="width:18%" | شہر ! style="width:12%" | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]] ! style="width:12%" | ماخذ |- |style="width:5%"|{{flagicon|Qatar}} |[[قطر]] |[[Qatar National Library]] |[[دوحہ]] | |align="right"|[http://www.qnl.qa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211226121059/https://qnl.qa/ |date=2021-12-26 }} |- |{{flagicon|Quebec}} |''[[کیوبیک]]'' |{{arrow}} see under ''[[#C|Canada]]'' | | | |} === R === {| class="wikitable" style="width:98%" |- ! colspan=2 style="width:25%" | ملک ! style="width:45%" | ک‏‏تب خانہ ! style="width:18%" | شہر ! style="width:12%" | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]] ! style="width:12%" | ماخذ |- |style="width:5%"|{{flagicon|Romania}} |[[رومانیہ]] |[[National Library of Romania]] (''Biblioteca Naţională a României'') |[[بخارسٹ]] | |align="right"|[http://www.bibnat.ro] |- |rowspan=3|{{flagicon|Russia}} |rowspan=3|[[روس]] |[[Russian State Library]] (Российская Государственная Библиотека) |[[ماسکو]] | |align="right"|[http://www.rsl.ru] |- |[[قومی لائبریری، روس]] (Российская Национальная Библиотека) |[[سینٹ پیٹرز برگ]] | |align="right"|[http://www.nlr.ru] |- |[[Boris Yeltsin Presidential Library]] (Президентская библиотека имени Б.Н.Ельцина) |[[سینٹ پیٹرز برگ]] | |align="right"|[http://www.prlib.ru/en-us/] |- |{{flagicon|Tatarstan}} |♦ [[تاتارستان]] |[[National Library of the Republic of Tatarstan]] (Татарстан Республикасы Милли китапханәсендә = Национальная Библиотека Республики Татарстан) |[[قازان]] | |align="right"|[http://kitaphane.tatr.ru/eng/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304002829/http://kitaphane.tatr.ru/eng/ |date=2016-03-04 }} |- |{{flagicon|Rwanda}} |[[روانڈا]] |[[National Library of Rwanda]] (''Bibliothèque nationale du Rwanda'') |[[کیگالی]] | |align="right"|[https://web.archive.org/web/20040922025752/http://www.ebad.ucad.sn/sites_heberges/manifestations/colloque_BN_2003/tableau%201%20identification.doc] |} === S === {| class="wikitable" style="width:98%" |- ! colspan=2 style="width:25%" | ملک ! style="width:45%" | ک‏‏تب خانہ ! style="width:18%" | شہر ! style="width:12%" | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]] ! style="width:12%" | ماخذ |- |style="width:5%"|{{flagicon|Saint Kitts and Nevis}} |[[سینٹ کیٹز و ناویس]] |[[Charles A. Halbert Public Library]] |[[باسیتیر]] | |align="right"| |- |{{flagicon|Saint Lucia}} |[[سینٹ لوسیا]] |[[Central Library of Saint Lucia]] |[[کاستریس]] | |align="right"|[http://157.150.195.47/Depts/dhl/deplib/countries/luci.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030607080013/http://157.150.195.47/Depts/dhl/deplib/countries/luci.htm |date=2003-06-07 }} |- |{{flagicon|Saint Vincent and the Grenadines}} |[[سینٹ وینسینٹ و گریناڈائنز]] |[[Kingstown Public Library]] |[[کنگز ٹاؤن]] | |align="right"|[http://www.education.gov.vc/index.php?option=com_content&view=article&id=36&Itemid=45] {{Webarchive|url=https://archive.is/20130421185533/http://www.education.gov.vc/index.php?option=com_content&view=article&id=36&Itemid=45 |date=2013-04-21 }} |- |{{flagicon|Samoa}} |[[سامووا]] |[[Nelson Memorial Public Library]] |[[آپیا]] | | |- |{{flagicon|San Marino}} |[[سان مارینو]] |[[National Library and Book Patrimony]] (''Biblioteca di Stato e Beni Librari'') |[[سان مارینو]] | |align="right"| |- |{{flagicon|São Tomé and Príncipe}} |[[ساؤ ٹومے و پرنسپے]] |[[Library of the National Assembly]] (''Assembleia Nacional Biblioteca'') |[[ساؤ ٹومے]] | |align="right"| |- |{{flagicon|Saudi Arabia}} |[[سعودی عرب]] |[[King Fahad National Library]] (مكٺبة الملك فهد الوطنية) |[[ریاض]] | |align="right"|[http://www.kfnl.gov.sa/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070109051855/http://www.kfnl.gov.sa/ |date=2007-01-09 }} |- |{{flagicon|Scotland}} |''[[اسکاٹ لینڈ]]'' |{{arrow}} see under ''[[#U|United Kingdom]]'' | | | |- |{{flagicon|Senegal}} |[[سینیگال]] |[[National Library of Senegal]] (''Bibliothèque nationale du Sénégal, Bibliothèque des Archives nationales du Sénégal'') |[[ڈاکار]] | |align="right"|[http://www.archivesdusenegal.gouv.sn/biblio.html]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120901172440/http://www.archivesdusenegal.gouv.sn/biblio.html |date=2012-09-01 }} |- |rowspan=2|{{flagicon|Serbia}} |rowspan=2|[[سربیا]] |[[National Library of Serbia]] (Народна библиотека Србије) |[[بلغراد]] | |align="right"|[http://www.nb.rs/index.php?change_lang=en] |- |Library of [[Matica srpska]] (''Biblioteka Matice srpske'') |[[نووی ساد]] | |align="right"|[http://www.bms.ns.ac.rs/bmseng101.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200802211008/http://www.bms.ns.ac.rs/bmseng101.htm |date=2020-08-02 }} |- |{{flagicon|Seychelles}} |[[سیچیلیس]] |[[National Library of the Seychelles]] |[[ماہے|Mahé]] | |align="right"|[http://www.national-library.edu.sc/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090826085645/http://www.national-library.edu.sc/ |date=2009-08-26 }} |- |{{flagicon|Sierra Leone}} |[[سیرالیون]] |[[Sierra Leone Library Board]] |[[فری ٹاؤن]] | |align="right"|[http://www.encompassculture.com/readinggroups/africa@21/africa@21partners/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050728115954/http://www.encompassculture.com/readinggroups/africa@21/africa@21partners/ |date=2005-07-28 }} |- |{{flagicon|Singapore}} |[[سنگاپور]] |[[National Library, Singapore]] |[[سنگاپور]] | |align="right"|[http://www.nl.sg/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110820011359/http://www.nl.sg/ |date=2011-08-20 }} |- |{{flagicon|Slovakia}} |[[سلوواکیہ]] |[[Slovak National Library]] (''Slovenská národná knižnica'') |[[مارٹن، سلوواکیہ|Martin]] | |align="right"|[http://www.snk.sk/] |- |{{flagicon|Slovenia}} |[[سلووینیا]] |[[Narodna in univerzitetna knjižnica]] [National and University Library] |[[لیوبلیانا]] | |align="right"|[http://www.nuk.uni-lj.si] |- |{{flagicon|Solomon Islands}} |[[سولومن جزیرے]] |[[National Library Service of the Solomon Islands]] |[[ہونیارا]] | |align="right"| |- |{{flagicon|Somalia}} |[[صومالیہ]] |[[National Library of Somalia]] |[[موغادیشو]] | |align="right"|[http://www.uneca.org/Library/Library_associations.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120630023212/http://www.uneca.org/library/library_associations.htm |date=2012-06-30 }} |- | |''[[جنوب]]...'' |{{arrow}} see under the second word, with the two exceptions below | | | |- |{{flagicon|South Africa}} |[[جنوبی افریقا]] |[[National Library of South Africa]] = ''Nasionale Biblioteek van Suid Afrika'' |[[پریٹوریا]] and [[کیپ ٹاؤن]] | |align="right"|[http://www.nlsa.ac.za/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061101190133/http://www.nlsa.ac.za/ |date=2006-11-01 }} |- |{{flagicon|South Sudan}} |[[جنوبی سوڈان]] | | | | |- |{{flagicon|Spain}} |[[ہسپانیہ]] |[[Biblioteca Nacional de España]] |[[میدرد]] | |align="right"|[http://www.bne.es/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221011303/http://www.bne.es/ |date=2009-02-21 }} |- |{{flagicon|Catalonia}} |♦ [[کاتالونیا]] |[[National Library of Catalonia]] (''Biblioteca de Catalunya'') |[[برشلونہ]] | |align="right"|[http://www.bnc.cat/] |- |{{flagicon|Sri Lanka}} |[[سری لنکا]] |[[National Library of Sri Lanka]] |[[کولمبو]] | |align="right"|[http://www.natlib.lk/] |- |{{flagicon|Republika Srpska}} |''[[سرپسکیا]]'' |{{arrow}} see under ''[[#B|Bosnia and Herzegovina]]'' | | | |- |{{flagicon|Sudan}} |[[سوڈان]] |[[Sudan Library]] |[[خرطوم]] | |align="right"|[http://www.uofk.edu/index.php?id=37] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100406080805/http://www.uofk.edu/index.php?id=37 |date=2010-04-06 }} |- |{{flagicon|Suriname}} |[[سرینام]] |[No national library, but database available] | | |align="right"|[http://www.nationallibrary.sr/website/home.asp?menuid=96] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061030135838/http://www.nationallibrary.sr/website/home.asp?menuid=96 |date=2006-10-30 }} |- |{{flagicon|Swaziland}} |[[سوازی لینڈ]] |[[Swaziland National Library Service]] |[[مبابنے]] | |align="right"|[http://www.gov.sz/home.asp?pid=763] |- |{{flagicon|Sweden}} |[[سویڈن]] |[[National Library of Sweden]] (''Kungliga biblioteket'') |[[اسٹاک ہوم]] |Yes |align="right"|[http://www.kb.se/hjalp/english/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080518124938/http://www.kb.se/hjalp/english/ |date=2008-05-18 }} |- |{{flagicon|Switzerland}} |[[سویٹزرلینڈ]] |[[Swiss National Library]] (''Schweizerische Nationalbibliothek'' = ''Bibliothèque nationale suisse'' = ''Biblioteca nazionale svizzera'' = ''Biblioteca naziunala svizra'') |[[برن]] | |align="right"|[http://www.nb.admin.ch/index.html?lang=en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150323132912/http://www.nb.admin.ch/index.html?lang=en |date=2015-03-23 }} |- |{{flagicon|Syria}} |[[شام]] |[[Al-Assad National Library]] (مكتبة الأسد الوطنية) |[[دمشق]] | |align="right"|[http://www.alassad-library.gov.sy/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080516072038/http://www.alassad-library.gov.sy/ |date=2008-05-16 }} |} === T === {| class="wikitable" style="width:98%" |- ! colspan=2 style="width:25%" | ملک ! style="width:45%" | ک‏‏تب خانہ ! style="width:18%" | شہر ! style="width:12%" | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]] ! style="width:12%" | ماخذ |- |style="width:5%"|{{flagicon|Taiwan}} |''[[جمہوریۂ چین|Republic of China (Taiwan)]]'' |{{arrow}} see under ''[[#Other States|Other States]]'' | | | |- |{{flagicon|Tajikistan}} |[[تاجکستان]] |[[National Firdoussi Library]] (Национальная Библиотека Республики Таджикистан имени Абулькасыма Фирдавси) |[[دوشنبہ]] | |align="right"|[http://www.nlrt.tj/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090710011715/http://www.nlrt.tj/ |date=2009-07-10 }} |- |{{flagicon|Tanzania}} |[[تنزانیہ]] |[[National Central Library (Dar es Salaam)|National Central Library]] / [[Tanzania Library Services Board]] = ''Bodi Ya Huduma Za Maktaba Tanzania'' |[[دارالسلام]] | |align="right"|[http://www.tlsb.or.tz/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210124163659/http://www.tlsb.or.tz/ |date=2021-01-24 }} |- |{{flagicon|Tatarstan}} |''[[تاتارستان]]'' |{{arrow}} see under ''[[#R|Russia]]'' | | | |- |{{flagicon|Thailand}} |[[تھائی لینڈ]] |[[National Library of Thailand]] (หอสมุดแห่งชาติ) |[[بینکاک]] | |align="right"|[http://www.nlt.go.th/] |- |{{flagicon|Togo}} |[[ٹوگو]] |[[National Library of Togo]] (''Bibliothèque nationale du Togo'') |[[لومے]] | |align="right"|[http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/DEPOLIB/0,,contentMDK:64018535~menuPK:50015209~nHighlightIndex:2~pagePK:64032996~piPK:64027952~theSitePK:285317,00.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090416162338/http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/DEPOLIB/0,,contentMDK:64018535~menuPK:50015209~nHighlightIndex:2~pagePK:64032996~piPK:64027952~theSitePK:285317,00.html |date=2009-04-16 }} |- |{{flagicon|Tonga}} |[[ٹونگا]] | | | | |- |{{flagicon|Trinidad and Tobago}} |[[ٹرینیڈاڈ تے ٹوباگو]] |[[National Library and Information System]] |[[پورٹ آف اسپین]] | |align="right"|[http://www.nalis.gov.tt/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080906131804/http://www.nalis.gov.tt/ |date=2008-09-06 }} |- |{{flagicon|Tunisia}} |[[تونس]] |[[National Library of Tunisia]] (''Bibliothèque nationale de Tunisie'' = المكتبة الوطنية التونسية) |[[تونس شہر]] | |align="right"|[http://www.bibliotheque.nat.tn/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051024023417/http://www.bibliotheque.nat.tn/ |date=2005-10-24 }} |- |rowspan="2"|{{flagicon|Turkey}} |rowspan="2"|[[ترکی]] |[[National Library of Turkey]] (''Milli Kütüphane'') |[[انقرہ]] | |align="right"|[http://www.mkutup.gov.tr/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070103193035/http://www.mkutup.gov.tr/ |date=2007-01-03 }} |- |[[National Library of İzmir]] (''İzmir Milli Kütüphanesi'') |[[ازمیر]] | |align="right"| |- |{{flagicon|Turkmenistan}} |[[ترکمانستان]] |[[National Library of Turkmenistan]] |[[اشک آباد]] | |align="right"| |- |{{flagicon|Tuvalu}} |[[تووالو]] |[[National Library and Archives of Tuvalu]] |[[فونافوندی]] | |align="right"| |} === U === {| class="wikitable" style="width:98%" |- ! colspan=2 style="width:25%" | ملک ! style="width:45%" | ک‏‏تب خانہ ! style="width:18%" | شہر ! style="width:12%" | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]] ! style="width:12%" | ماخذ |- |style="width:5%"|{{flagicon|Uganda}} | [[یوگنڈا]] |[[National Library of Uganda]] |[[کمپالیا]] | |align="right"|[http://www.nlu.go.ug/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091201161123/http://www.nlu.go.ug/ |date=2009-12-01 }} |- |{{flagicon|Ukraine}} | [[یوکرین]] |[[Vernadsky National Library of Ukraine]] (Національна бібліотека України імені В.І. Вернадського) |[[کیف]] | |align="right"|[http://www.nbuv.gov.ua/] |- |{{flagicon|United Arab Emirates}} | [[متحدہ عرب امارات]] |[[Cultural Foundation National Library]] |[[ابوظہبی (شہر)]] | |align="right"|[http://www.adach.ae/en/default.aspx] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110310082313/http://www.adach.ae/en/default.aspx |date=2011-03-10 }} |- | rowspan=7|{{flagicon|United Kingdom}} |[[برطانیہ]] |[[British Library]] |[[لندن]] and [[Boston Spa]] ([[Wetherby]]) |Yes |align="right"|[http://www.bl.uk/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120326213518/http://www.bl.uk/ |date=2012-03-26 }} |- ||{{flagicon|Scotland}}[[اسکاٹ لینڈ]] |[[National Library of Scotland]] |[[ایڈنبرا]] |Yes |align="right"|[http://www.nls.uk/] |- ||{{flagicon|Wales}}[[ویلز]] |[[National Library of Wales]] (''Llyfrgell Genedlaethol Cymru'') |[[ایبرسٹویتھ]] |Yes |align="right"|[http://www.llgc.org.uk/] |- ||{{flagicon|Bermuda}}[[برمودا]] |[[Bermuda National Library]] |[[ہیملٹن (برمودا)|Hamilton]] | |align="right"|[http://www.bermudanationallibrary.bm/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080215204632/http://www.bermudanationallibrary.bm/ |date=2008-02-15 }} |- ||{{flagicon|British Virgin Islands}}|[[برطانوی ورجن جزیرے|Virgin Islands, British]] ||[[Library Services Department]] |[[روڈ ٹاون]] | |align="right"|[http://www.bvi.gov.vg/products.asp?iProd=31&iCat=12&hierarchy=0] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070507200947/http://www.bvi.gov.vg/products.asp?iProd=31&iCat=12&hierarchy=0 |date=2007-05-07 }} |- ||{{flagicon|Isle of Man}}[[آئل آف مین]] |[[National Library and Archives]] ([[Manx National Heritage]]) |[[ڈگلس، آئل آف مین|ڈگلس]] | |align="right"|[http://www.gov.im/mnh/heritage/library/nationalLibrary.xml] |- ||{{flagicon|Jersey}}[[جرزی]] |[[Jersey Library]] |[[سینٹ ہیلیر]] | |align="right"|[http://www.gov.je/ESC/Lifelong+Learning/Libraries/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080516202108/http://www.gov.je/ESC/Lifelong+Learning/Libraries/ |date=2008-05-16 }} |- |rowspan=5|{{flagicon|United States}} |rowspan=5|[[ریاستہائے متحدہ امریکا]] |[[ک‏‏تب خانہ کانگریس]] (''[[درحقیقت]]'') |[[واشنگٹن ڈی سی]] |Yes |align="right"|[http://www.loc.gov/] |- ||[[National Library of Medicine]] |[[بیتھسڈا، میری لینڈ|Bethesda]] | |align="right"|[http://www.nlm.nih.gov/] |- ||[[National Agricultural Library]] |[[Beltsville, Maryland|Beltsville]] | |align="right"|[http://www.nal.usda.gov/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100612005150/http://www.nal.usda.gov/ |date=2010-06-12 }} |- ||[[National Library of Education (United States)|National Library of Education]] |[[واشنگٹن ڈی سی]] | |align="right"|[http://ies.ed.gov/ncee/projects/nat_ed_library.asp] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080915124642/http://ies.ed.gov/ncee/projects/nat_ed_library.asp |date=2008-09-15 }} |- ||[[National Transportation Library]] |[[واشنگٹن ڈی سی]] | |align="right"|[http://ntl.bts.gov/] |- |{{flagicon|Uruguay}} |[[یوراگوئے]] |[[National Library of Uruguay]] (''Biblioteca Nacional del Uruguay'') |[[مونٹیویڈیو]] | |align="right"|[http://www.bibna.gub.uy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070707160758/http://www.bibna.gub.uy/ |date=2007-07-07 }} |- |{{flagicon|Uzbekistan}} |[[ازبکستان]] |[[National Library of Uzbekistan]] |[[تاشقند]] | |align="right"|[http://www.natlib.uz/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071116193809/http://www.natlib.uz/ |date=2007-11-16 }} |} === V === {| class="wikitable" style="width:98%" |- ! colspan=2 style="width:25%" | ملک ! style="width:45%" | ک‏‏تب خانہ ! style="width:18%" | شہر ! style="width:12%" | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]] ! style="width:12%" | ماخذ |- |style="width:5%"|{{flagicon|Vanuatu}} |[[وانواتو]] |[[National Library of Vanuatu]] |[[پورٹ ولا]] | |align="right"|[http://www.vanuatuculture.org/site-bm2/library/index.shtml] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091123201942/http://www.vanuatuculture.org/site-bm2/library/index.shtml |date=2009-11-23 }} |- |{{flagicon|Vatican City}} |[[ویٹیکن سٹی]] |[[Vatican Library]] (''Biblioteca Apostolica Vaticana'') |[[ویٹیکن سٹی]] | |align="right"|[http://www.vaticanlibrary.va/home.php?ling=eng] |- |{{flagicon|Venezuela}} |[[وینیزویلا]] |[[National Library of Venezuela]] (''Biblioteca Nacional de Venezuela'') |[[کراکس]] | |align="right"|[http://www.bnv.gob.ve/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090118083824/http://www.bnv.gob.ve/ |date=2009-01-18 }} |- |{{flagicon|Vietnam}} |[[ویتنام]] |[[National Library of Vietnam]] (Thư Viện Quốc Gia Việt Nam) |[[ہنوئی]] | |align="right"|[http://www.nlv.gov.vn/] |} === W === {| class="wikitable" style="width:98%" |- ! colspan=2 style="width:25%" | ملک ! style="width:45%" | ک‏‏تب خانہ ! style="width:18%" | شہر ! style="width:12%" | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]] ! style="width:12%" | ماخذ |- |style="width:5%"|{{flagicon|Wales}} |''[[ویلز]]'' |{{arrow}} see under ''[[#U|United Kingdom]]'' | | | |} === Y === {| class="wikitable" style="width:98%" |- ! colspan=2 style="width:25%" | ملک ! style="width:45%" | ک‏‏تب خانہ ! style="width:18%" | شہر ! style="width:12%" | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]] ! style="width:12%" | ماخذ |- |style="width:5%"|{{flagicon|Yemen}} |[[یمن]] |[[National Library of Yemen]] |[[عدن]] | | |} === Z === {| class="wikitable" style="width:98%" |- ! colspan=2 style="width:25%" | ملک ! style="width:45%" | ک‏‏تب خانہ ! style="width:18%" | شہر ! style="width:12%" | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]] ! style="width:12%" | ماخذ |- |style="width:5%"|{{flagicon|Zambia}} |[[زیمبیا]] |[[Zambia Library Service]] |[[لوساکا]] | |align="right"| |- |{{flagicon|Zimbabwe}} |[[زمبابوے]] |[[National Archives of Zimbabwe Library]] |[[ہرارے]]? | |align="right"|[http://www.moha.gov.zw/index.php?link=naz_library] |} === ہور حیثیت === {| class="wikitable" style="width:98%" |- bgcolor=87ceeb ! colspan=2 style="width:25%" | ملک ! style="width:45%" | ک‏‏تب خانہ ! style="width:18%" | شہر ! style="width:12%" | ویب سائٹ |- |style="width:5%"|{{flagicon|Abkhazia}} |[[ابخازيا]] |[[I.G. Papaskir National Library of Abkhazia]] |[[سخومی]] | |- |{{flagicon|Kosovo}} |[[کوسووہ]] |[[National and University Library of Kosovo]] (''Biblioteka Kombëtare dhe Universitare e Kosovës'') |[[پریسٹینا]] |align="right"|[http://www.biblioteka-ks.org/index.php] |- |{{flagicon|Northern_Cyprus}} |[[ترک جمہوریہ شمالی قبرص]] |[[National Library of Northern Cyprus]] (''Milli Kütüphane'') |[[نیکوسیا]] |align="right"|[http://mkutup.mebnet.net/] |- |{{flagicon|Republic of China}} |[[جمہوریۂ چین|Republic of China (Taiwan)]] |Bureau of International Exchange of Publications (also known as the [[National Central Library]], 國家圖書館) |[[تائپے]] |align="right"|[http://www.ncl.edu.tw/mp.asp?mp=5] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130513163836/http://www.ncl.edu.tw/mp.asp?mp=5 |date=2013-05-13 }} |} == ریاستی کت‏ب خانے == A state library is established by a [[وفاقی ریاست|state]] to serve as the preeminent repository of information for that region. === [[آسٹریلیا]] === * ''[[ACT Heritage Library]]'' * ''[[Northern Territory Library]]'' * [[State Library of New South Wales]] * [[State Library of Queensland]] * [[State Library of South Australia]] * [[State Library of Tasmania]] * [[State Library of Victoria]] * [[State Library of Western Australia]] === [[جرمنی]] === {{Main|State libraries of Germany}} * [[Bavarian State Library]], [[میونخ]] * [[Central and Regional Library of Berlin]], [[برلن]] * [[Göttingen State and University Library]], [[Göttingen]] * [[Hessian State Library]], [[Wiesbaden]] * [[Saxon State Library]], [[ڈریسڈن]] * [[Württemberg State Library]], [[شٹوٹگارٹ]] === [[بھارت]] === * [[Asafia State Library]] * [[North Bengal State Library]] * [[State Central Library, Kerala]] === [[ریاستہائے متحدہ امریکا]] === {{Main|List of U.S. state libraries and archives}} == ہور ویکھو == * [[کتب خانےآں د‏‏ی لسٹ]] * [[List of libraries by country]] * [[قومی دستاویزات مراکز د‏‏ی لسٹ]] * [[Staatsbibliothek]] * [[The European Library]] == حوالے == {{حوالے|2}} == باہرلے جوڑ == * {{cite web| url=http://www.ifla.org/national-libraries| title=National Libraries Section| publisher=International Federation of Library Associations and Institutions (IFLA)| accessdate=2014-04-01| archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226023011/https://www.ifla.org/national-libraries%20| archivedate=2018-12-26| url-status=live}} * {{cite web | archiveurl=https://web.archive.org/web/20081218060204/http://www.ifla.org/VI/2/p2/national-libraries.htm | title=National Libraries of the World: Address List| publisher= International Federation of Library Associations and Institutions| url=http://www.ifla.org/VI/2/p2/national-libraries.htm |archivedate=2008-12-18}} Note: the IFLA now links to the Wikipedia list above (partly edited by IFLA members) instead of maintaining its own list, see also the [http://www.ifla.org/files/assets/national-libraries/annual-report/2009.pdf Annual Report 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924034655/http://www.ifla.org/files/assets/national-libraries/annual-report/2009.pdf |date=2015-09-24 }} of the National Libraries Section. * {{cite web | url=http://www.unesco.org/new/en/communication-and-information/access-to-knowledge/libraries/ | title=UNESCO Libraries portal | publisher=[[یونیسکو]] | accessdate=2014-02-01}} [[گٹھ:تنظیماں د‏‏ی فہارست]] [[گٹھ:قومی کت‏ب خانے]] [[گٹھ:کتب خانےآں د‏‏ی فہارست]] 78kjtrcpuf5esjgaflia8q8rw3lmxgw 0 91697 708532 708150 2026-07-11T23:26:24Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708532 wikitext text/x-wiki [[فائل:World map of countries by rate of unemployment.svg|thumb|شرح بے روزگاری]] یہ '''لسٹ ملکاں بلحاظ شرح بے روزگاری''' اے اس د‏ی معلومات [[سی آئی اے]] [[کتاب حقائق عالم]] (the world factbook) دے مطابق نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- bgcolor="#ececec" valign=top ! ملک / علاقہ !! شرح بے روزگاری (%) !! ماخذ / معلومات د‏‏ی تریخ |- |{{flag|افغانستان}}||36.0||2008<ref name=CIA>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2129.html|title=CIA The World Factbook|publisher=[[سی آئی اے|CIA]]|accessdate=2010-06-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190106100416/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2129.html|archivedate=2019-01-06|url-status=live}}</ref> |- |{{flag|البانیہ}}||13.23||2011 (چوتھ‏ی سہ ماہی)<ref>[http://www.instat.gov.al/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190210091104/http://www.instat.gov.al/ |date=2019-02-10 }} Institute of Statistics - البانیہ</ref> |- |{{flag|الجزائر}}||10.0||2010 (ستمبر)<ref>[http://www.ons.dz/Emploi-et-Chomage,957.html] Office National des Statistiques (ONS) - الجزائر</ref> |- |{{flag|امریکی سمووا}} ([[ریاستہائے متحدہ امریکا]])||[http://www.rawstory.com/rs/2011/04/14/shock-employment-figures-fewer-than-half-of-americans-have-jobs/ 23.8] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121228133322/http://www.rawstory.com/rs/2011/04/14/shock-employment-figures-fewer-than-half-of-americans-have-jobs/ |date=2012-12-28 }}||2010<ref name="CIA" /> |- |{{flag|انڈورہ}}||2.9||2011 |- |{{flag|اینگویلا}} ([[برطانیہ]])||7.8||2002 (جولائ‏ی)<ref>[http://www.gov.ai/statistics/labour_force_survey.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181025123117/http://www.gov.ai/statistics/labour_force_survey.htm |date=2018-10-25 }} Statistics Department - اینگویلا</ref> |- |{{flag|اینٹیگوا و باربوڈا}}||11.0||2001<ref name="CIA" /> |- |{{flag|ارجنٹائن}}||7.1||2012 (پہلی سہ ماہی)<ref>{{Cite web|url=http://www.indec.mecon.ar/|title=Rate of unemployment in ارجنٹائن|language=Spanish|publisher=[[National Institute of Statistics and Census of ارجنٹائن|National Statistics and Censuses Institute]]|accessdate=2012-06-20|archive-date=2016-02-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20160221215704/http://www.indec.mecon.ar/|dead-url=yes}}</ref> |- |{{flag|آرمینیا}}||7.0||2010 (دسمبر)<ref>[http://www.armstat.am/en/?nid=126&id=08008&year=2010&submit=Search] National Statistical Service of the Republic of آرمینیا</ref> |- |{{flag|اروبا}} ([[نیدرلینڈز]])||5.7||2007<ref>http://%5Bwww.cbs.aw/cbs/manageDocument.do?dispatch=view&id=22] CBS اروبا The Central Bureau of Statistics</ref> |- |{{flag|آسٹریلیا}}||5.2||2012 ()<ref>[http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/mf/6202.0?OpenDocument] آسٹریلیاn Bureau of Statistics</ref> |- |{{flag|آسٹریا}}||3.9||2012 (اپریل)<ref name=eurostat>{{Cite web|url=http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table.do?tab=table&language=en&pcode=teilm020&tableSelection=1&plugin=1|title=Harmonised unemployment rate by gender|publisher=[[Eurostat]]|accessdate=2011-05-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226010453/https://ec.europa.eu/eurostat/tgm/table.do?tab=table&language=en&pcode=teilm020&tableSelection=1&plugin=1|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref> |- |{{flag|آذربائیجان}}||6.0||2009<ref>[http://www.azstat.org/publications/azfigures/2010/en/005.shtml] The State Statistical Committee of the Republic of آذربائیجان</ref> |- |{{flag|بحرین}}||15||2005<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2129.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160821073349/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2129.html |date=2016-08-21 }} The World Factbook</ref> |- |{{flag|بنگلہ دیش}}||5.0||2009<ref>[http://www.bbs.gov.bd/] بنگلہ دیش Bureau of Statistics</ref> |- |{{flag|بارباڈوس}}||9.4||2010 (تیسری سہ ماہی)<ref>[http://www.barstats.gov.bb/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151105151638/http://www.barstats.gov.bb/ |date=2015-11-05 }} بارباڈوس Statistical Service</ref> |- |{{flag|بیلاروس}}||0.7||2010<ref>[https://web.archive.org/web/20120510180238/http://belstat.gov.by/homep/en/indicators/main1.php] National Statistical Committee of the Republic of بیلاروس</ref> |- |{{flag|بیلجیم}}||7.4||2012 (اپریل)<ref name="eurostat" /> |- |{{flag|بیلیز}}||23.2||2010<ref>[http://www.statisticsبیلیز۔org.bz/images/sib%20explain%20unemployment%20rates.pdf] Statistical Institute of بیلیز (SIB)</ref> |- |{{flag|برمودا}}||4.5||2009 (مئی)<ref>[http://www.gov.bm/portal/server..pt/?open=512&objID=227&mode=2&in_hi_userid=2&cached=true] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130113084359/http://www.gov.bm/portal/server..pt/?open=512&objID=227&mode=2&in_hi_userid=2&cached=true |date=2013-01-13 }} برمودا Government, Department of Statistics</ref> |- |{{flag|بھوٹان}}||4.0||2009<ref>[http://www.nsb.gov.bt/index.php?id=13] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130115105551/http://www.nsb.gov.bt/index.php?id=13 |date=2013-01-15 }} The National Statistics Bureau (NSB) - بھوٹان</ref> |- |{{flag|بولیویا}}||6.0||2010 (دوسری سہ ماہی)<ref name=MBS>{{Cite web|url=http://unstats.un.org/unsd/mbs/app/DataSearchTable.aspx|title=Monthly Bulletin of Statistics Online|publisher=[[اقوام متحدہ]]|accessdate=2010-06-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226010455/https://unstats.un.org/unsd/mbs/app/DataSearchTable.aspx|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref> |- |{{flag|بوسنیا تے ہرزیگووینا}}||27.6||2011<ref>[http://www.bhas.ba/index.php?lang=en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130226020559/http://www.bhas.ba/index.php?lang=en |date=2013-02-26 }} Agency for Statistics of بوسنیا تے ہرزیگووینا</ref> |- |{{flag|بوٹسوانا}}||7.5||2007<ref name="CIA" /> |- |{{flag|برازیل}}||4.7||2011 (دسمبر)<ref>[http://news.ph.msn.com/business/article.aspx?cp-documentid=5810536] MSN</ref> |- |{{flag|برطانوی ورجن جزیرے}} ||3.1||2007<ref>[http://www.dpu.gov.vg/index.php?option=com_content&view=article&id=53&Itemid=63] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090903090154/http://www.dpu.gov.vg/index.php?option=com_content&view=article&id=53&Itemid=63 |date=2009-09-03 }} Development Planning Unit (DPU) – Virgin Islands (UK)</ref> |- |{{flag|برونائی}}||3.7||2008<ref name="CIA" /> |- |{{flag|بلغاریہ}}||12.6||2012 (اپریل)<ref name="eurostat" /> |- |{{flag|برما}}||4.9||2009<ref name="CIA" /> |- |{{flag|کمبوڈیا}}||1.68||2008<ref>[http://www.nis.gov.kh/index.php/home] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130121074016/http://www.nis.gov.kh/index.php/home |date=2013-01-21 }} The National Institute of Statistics (NIS) - کمبوڈیا</ref> |- |{{flag|کیمرون}}||4.4 (جزوی ملازمت - 75.8) 30.0<ref name="CIA" />(سی آئی اے دا اندازہ)||2005<ref>[http://www.statistics-کیمرون۔org/fr5/index.php] Institut National de la Statistique du Cameroun</ref> |- |{{flag|کینیڈا}}||7.3||2012 (مارچ)<ref>[http://www.statcan.gc.ca/subjects-sujets/labour-travail/lfs-epa/lfs-epa-eng.htm Latest release from the Labour Force Survey] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110811033027/http://www.statcan.gc.ca/subjects-sujets/labour-travail/lfs-epa/lfs-epa-eng.htm |date=2011-08-11 }}. [[Statistics کینیڈا]]. Accessed 2012-08-27.</ref> |- |{{flag|کیپ ورڈی}}||13.1||2010 (مئی)<ref>{{Cite web |title=کیپ ورڈی: THE UNEMPLOYMENT RATE REACHES 13.1 PERCENT |url=http://www.caboverdelove.com/news/590-cape-verde-the-unemployment-rate-reaches-131-percent |access-date=2020-10-21 |archive-date=2011-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110511180534/http://www.caboverdelove.com/news/590-cape-verde-the-unemployment-rate-reaches-131-percent |dead-url=yes }}</ref> |- |{{flag|کیمین جزیرے}} ([[برطانیہ]])||4.0 (5.5 – 2010 اندازہ)<ref>[http://www.caymannewsservice.com/headline-news/2010/01/10/unemployment-still-growing] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120821211341/http://www.caymannewsservice.com/headline-news/2010/01/10/unemployment-still-growing |date=2012-08-21 }} Cayman News Service</ref>||2008<ref>[http://www.eso.ky/employement.php] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121113152418/http://www.eso.ky/employement.php |date=2012-11-13 }} Economics and Statistics Office - کیمین جزیرے</ref> |- |{{flag|وسطی افریقی جمہوریہ}}||8.0||2001<ref name="CIA" /> |- |{{flag|چلی}}||6.7||2012 (Jul)<ref>[http://www.ine.cl/canales/چلی_estadistico/mercado_del_trabajo/nene/cifras_trimestrales.php] Instituto Nacional de Estadisticas de چلی (INE)</ref> |- |{{flag|چین}}||4.1||2010 (ستمبر)<ref>http://news.xinhuanet.com/english2010/چین/2010-10/22/c_13570193.htm</ref> |- |{{flag|جزائر کوکوس}} ([[آسٹریلیا]])||11.3||2006<ref>[http://www.censusdata.abs.gov.au/ABSNavigation/prenav/ViewData?method=Place%20of%20Usual%20Residence&subaction=2&producttype=QuickStats&areacode=IARE99003&action=401&collection=Census&period=2006] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200819032154/https://www.abs.gov.au/websitedbs/censushome.nsf/home/cowsredirect |date=2020-08-19 }} آسٹریلیاn Bureau of Statistics 2006 Census</ref> |- |{{flag|کولمبیا}}||9.7||2011 (ستمبر)<ref>[http://www.dane.gov.co/daneweb_V09/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101113142309/http://www.dane.gov.co/daneweb_V09/ |date=2010-11-13 }} The National Administrative Department of Statistics (DANE) - کولمبیا</ref> |- |{{flag|کوموروس}}||20.0||1996<ref name="CIA" /> |- |{{flag|کک جزیرے}}||13.1||2001<ref>[http://www.stats.gov.ck/Statistics/Economic/Labmarket/labmarket.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120308124430/http://www.stats.gov.ck/Statistics/Economic/Labmarket/labmarket.htm |date=2012-03-08 }} کک جزیرے Statistics Office (CISO)</ref> |- |{{flag|کوسٹاریکا}}||7.8||2009 (اکتوبر)<ref>[http://en.centralamericadata.com/en/article/home/Record_High_Unemployment_in_Costa_Rica Record High Unemployment in Costa Rica – CentralAmericaData :: The Regional Business Portal<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> |- |{{flag|کروشیا}}||16.4||2012 (اپریل)<ref name="eurostat" /> |- |{{flag|کیوبا}}||1.6||2009<ref name="CIA" /> |- |{{flag|قبرص}}||10.1||2012 (اپریل)<ref name="eurostat" /> |- |{{flag|چیک جمہوریہ}}||6.6||2012 (اپریل)<ref name="eurostat" /> |- |{{flag|ڈنمارک}}||6.2||2012 (اپریل)<ref name="eurostat" /> |- |{{flag|جبوتی}}||59.0||2007<ref name="CIA" /> |- |{{flag|ڈومینیکا}}||23.0||2000<ref name="CIA" /> |- |{{flag|جمہوریہ ڈومینیکن}}||14.4||2010 (اپریل)<ref>[http://www.dominicantoday.com/dr/economy/2010/6/22/36093/Dominican-Republics-75-growth-births-05-more-jobs جمہوریہ ڈومینیکن’s 7.5% growth births 0.5% more jobs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120307231552/http://www.dominicantoday.com/dr/economy/2010/6/22/36093/Dominican-Republics-75-growth-births-05-more-jobs |date=2012-03-07 }} Dominicantoday</ref> |- |{{flag|مشرقی تیمور}}||20.0||2006 |- |{{flag|ایکواڈور}}||7.7||2010 (دوسری سہ ماہی)<ref name="MBS" /> |- |{{flag|مصر}}||9.4||2009 (چوتھ‏ی سہ ماہی)<ref name="MBS" /><ref>[http://www.msrintranet.capmas.gov.eg/pls/educ/egpt_labor?lang=0&lname=free] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110510035531/http://www.msrintranet.capmas.gov.eg/pls/educ/egpt_labor?lang=0&lname=free |date=2011-05-10 }} Central Agency for Public Mobilization And Statistics – Arab Republic of مصر</ref> |- |{{flag|ایل سیلواڈور}}||7.2||2009<ref name="CIA" /> |- |{{flag|استوائی گنی}}||30.0||1998<ref name="CIA" /> |- |{{flag|استونیا}}||10.8||2012 (مارچch)<ref name="epp.eurostat.ec.europa.eu">[http://epp.eurostat.ec.europa.eu/cache/ITY_PUBLIC/3-01032011-AP/EN/3-01032011-AP-EN.PDF] Eurostat</ref> |- |{{flag|یورپی اتحاد}}||11.1||2012 (جولائ‏ی)<ref>[http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table.do?tab=table&language=en&pcode=teilm020&tableSelection=1&plugin=1 Harmonised unemployment rate by gender Totals] Eurostat</ref> |- |{{flag|فارو جزیرے}} ||5.9||2010 (مئی)<ref>[http://www.hagstova.fo/portal/page/portal/HAGSTOVAN/Statistics_%20Faroe_Islands] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110511090929/http://www.hagstova.fo/portal/page/portal/HAGSTOVAN/Statistics_%20Faroe_Islands |date=2011-05-11 }} Statistics فارو جزیرے</ref> |- |{{flag|فجی}}||8.6||2007<ref>[http://www.statsفجی۔gov.fj/Census2007/census07_index2.htm] فجی Islands Bureau of Statistics (FIBOS)</ref><ref>[http://www.فجیlive.com/news/2010/05/23/25917.فجیlive فجی targets 4.2 percent unemployment rate] فجیlive</ref> |- |{{flag|فنلینڈ}}||7.6||2012 (اپریل)<ref name="eurostat" /> |- |{{flag|فرانس}}||10.2||2012 (اپریل)<ref name="eurostat" /> |- |{{flag|فرانسیسی پولینیشیا}} ||11.7||2007<ref>[http://www.ispf.pf/ISPF/Chiffres/Emploi/chomage.aspx] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091113154823/http://www.ispf.pf/ISPF/Chiffres/Emploi/chomage.aspx |date=2009-11-13 }} Institut de la statistique de la Polynésie française</ref> |- |{{flag|گیبون}}||21.0||2006<ref name="CIA" /> |- |{{flag|فلسطینی علاقہ جات}}||37.8||2010<ref name="pcbs.gov.ps">[http://www.pcbs.gov.ps/Portals/_PCBS/Downloads/book1744.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121113221916/http://www.pcbs.gov.ps/Portals/_PCBS/Downloads/book1744.pdf |date=2012-11-13 }} Palestinian Central Bureau of Statistics Labour Force Survey 2010 (p.59)</ref> |- |{{flag|جارجیا}}||16.3||2010<ref>[http://www.geostat.ge/index.php?action=page&p_id=146&lang=eng] National Statistics Service of جارجیا</ref> |- |{{flag|جرمنی}}||5.4||2012 (اپریل)<ref name="eurostat" /> |- |{{flag|گھانا}}||3.6||2008 (ستمبر)<ref>[http://www.statsگھانا۔gov.gh/Publications.html گھانا LIVING STANDARDS SURVEY (GLSS 5)] گھانا Statistical Service</ref> |- |{{flag|جبل الطارق}} ([[برطانیہ]])||1.8||2011<ref>[http://www.recruitmentجبل الطارق۔com/unemploymentinجبل الطارق۔php] جبل الطارق Recruitment Agency</ref> |- |{{flag|یونان}}||24.4||2012 () |- |{{flag|گرین لینڈ}} ([[ڈنمارک]])||7.8||2009<ref>[http://www.stat.gl/Statistik/tabid/57/language/en-US/Default.aspx] Statistics گرین لینڈ</ref> |- |{{flag|گریناڈا}}||24.5||2009 ()<ref name=isla /> |-<!-- |{{flag|گوام}} ([[ریاستہائے متحدہ امریکا]])||56||2010 (اگست)<ref>[http://www.rawstory.com/rs/2011/04/14/shock-employment-figures-fewer-than-half-of-americans-have-jobs/]</ref> |-Figure for گوام is not in source --> |{{flag|گوئٹے مالا}}||3.2||2005<ref name="CIA" /> |- |{{flag|گرنزی}} ||1.5||2010 (دوسری سہ ماہی)<ref>[http://www.gov.gg/ccm/navigation/government/facts---figures/labour-market/] The Official گرنزی Government Website</ref> |- |{{flag|گیانا}}||9.0||2009 (جولائ‏ی)<ref name=bg>[http://www.stabroeknews.com/2009/business/07/10/rupturing-an-old-friendship/ Rupturing an old friend] Stabroek News</ref> |- |{{flag|ہونڈوراس}}||27.8||2007 |- |{{flag|ہانگ کانگ}} ([[People's جمہوریۂ چین|چین]])||3.5||2011 (جولائ‏ی)<ref>[http://www.news.gov.hk/en/categories/school_work/html/2011/07/20110719_141605.shtml] The Census and Statistics Department (C&SD)</ref> |- |{{flag|ہنگری}}||10.7||2012 (اپریل)<ref name="eurostat" /> |- |{{flag|آئس لینڈ}}||6.6||2012 (اپریل)<ref name="eurostat" /> |- |{{flag|بھارت}}||9.8 ||2011 est.<ref>[http://labourbureau.gov.in/Final_Report_Emp_Unemp_2009_10_New.pdf Report on Employment & Unemployment Survey (2009-10)] Labour Bureau, Government of بھارت</ref> |- |{{flag|انڈونیشیا}}||6.56||2011 (اگست)<ref>[http://www.bps.go.id/brs_file/naker_07nov11.pdf KEADAAN KETENAGAKERJAAN AGUSTUS 2011: TINGKAT PENGANGGURAN TERBUKA SEBESAR 6,56 PERSEN] Badan Pusat Statistik, Central Statistics Agency</ref> |- |{{flag|ایران}}||11.5||2011 (تیسری سہ ماہی)<ref>{{Cite web |title='ایران's unemployment rate 11.5%' |url=http://www.presstv.ir/detail/189932.html |access-date=2020-10-21 |archive-date=2013-06-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130618074003/http://www.presstv.ir/detail/189932.html |dead-url=yes }}</ref> |- |{{flag|عراق}}||18.0||2009 (فروری)<ref>[http://www.globalsecurity.org/wmd/library/news/عراق/2009/02/عراق-090218-irin01.htm عراق: Growing unemployment threatens stability, UN says] Global Security</ref> |- |{{flag|جمہوریہ آئرلینڈ}}||14.9||2012 ()<ref name="eurostat" /> |- |{{flag|آئل آف مین}}||1.8||2010 (اگست)<ref>[https://web.archive.org/web/20071221192907/http://www.gov.im/treasury/economic/data/labour.xml] Economic Affairs Division - آئل آف مین</ref> |- |{{flag|اسرائیل}}||7.1||2012 (مئی)<ref>[http://www.cbs.gov.il/engindex.htm] The Central Bureau of Statistics اسرائیل</ref> |- |{{flag|اطالیہ}}||10.2||2012 (اپریل)<ref name="eurostat" /> |- |{{flag|جمیکا}}||11.3||2009 (جولائ‏ی)<ref>[http://statinja.gov.jm/UnemploymentRatesByAgeGroup.aspx] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101113143321/http://statinja.gov.jm/UnemploymentRatesByAgeGroup.aspx |date=2010-11-13 }} Statistical Institute of جمیکا (STATIN)</ref> |- |{{flag|جاپان}}||4.5||2012 (فروری)<ref name="eurostat" /> |- |{{flag|جرزی}} ||2.7||2009 (جولائ‏ی)<ref>http://%5Bwww.gov.je/Government/جرزیWorld/StatisticsUnit/EmploymentEarnings/Pages/RegisteredUnemployment.aspx] States of جرزی Statistics Unit</ref> |- |{{flag|اردن}}||11.9||2010 (چوتھ‏ی سہ ماہی)<ref>[http://www.dos.gov.jo/sdb_ec/sdb_ec_e/index.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100819123554/http://www.dos.gov.jo/sdb_ec/sdb_ec_e/index.htm |date=2010-08-19 }} The Hashemite Kingdom of اردن - Department of Statistics (DOS)</ref> |- |{{flag|قازقستان}}||6.1||2010 (مئی)<ref>[http://www.eng.stat.kz/digital/Labour/Pages/default.aspx] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100113033831/http://www.eng.stat.kz/digital/Labour/Pages/default.aspx |date=2010-01-13 }} The Agency of Statistics of the Republic of قازقستان</ref> |- |{{flag|کینیا}}||40.0||2009<ref>Krishnamurthy Sriramesh and Dejan Verčič. The Global Public Relations Handbook Revised Edition, 331. (Taylor & Francis: 2009).</ref> |- |{{flag|کیریباتی}}||38.2||2006<ref>[http://www.spc.int/prism/country/ki/stats/CensusSurveys/censurveys-index.htm] کیریباندی National Statistics Office</ref> |- |{{flag|کوسووہ}}{{ref label|status|a|}}||40.0||2010<ref>[http://www.ks.undp.org/?cid=2,32,84 UNDP in Kosovo<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130512190440/http://www.ks.undp.org/?cid=2,32,84 |date=2013-05-12 }}</ref> |- |{{flag|کویت}}||1.5||2008 (مارچ)<ref>[http://www.kuna.net.kw/NewsAgenciesPublicSite/ArticleDetails.aspx?Language=en&id=1892543 کویت has low unemployment rates compared with Arab countries -- economists] کویت News Agency (KUNA)</ref> |- |{{flag|کرغیزستان}}||8.2||2008<ref>[http://www.stat.kg/rus/part/trud.htm] National Statistical Committee of Kyrgyz Republic (In روسn)</ref><ref>[http://translate.google.com/translate?hl=en&sl=ru&u=http://www.stat.kg/&ei=5m0kTOGdIJL9_Abzqb3cBA&sa=X&oi=translate&ct=result&resnum=4&ved=0CCoQ7gEwAw&prev=/search?q=کرغیزستان+statistics&hl=en] National Statistical Committee of Kyrgyz Republic (In روسn)</ref> |- |{{flag|لاؤس}}||2.5||2009<ref name="CIA" /> |- |{{flag|لٹویا}}||15.2||2012 (مارچ)<ref name="eurostat" /> |- |{{flag|لبنان}}||10.0||2009 (جولائ‏ی)<ref>[http://www.dailystar.com.lb/article.asp?edition_id=1&categ_id=3&article_id=103969 Major reforms needed to reduce لبنان’s unemployment] The Daily Star</ref> |- |{{flag|لیسوتھو}}||22.7||2008<ref>[http://www.bos.gov.ls/] لیسوتھو Bureau of Statistics</ref> |- |{{flag|لائبیریا}}||3.6||2010<ref>[http://www.lisgis.org/] لائبیریا Bureau of Statistics</ref> |- |{{flag|لیبیا}}||13.0||2005 (مئی)<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/4515919.stm لیبیا grapples with unemployment] BBC News</ref> |- |{{flag|لیختینستائن}}||1.5||2007 (دسمبر)<ref name="CIA" /> |- |{{flag|لتھووینیا}}||13.8||2012 (اپریل)<ref name="eurostat" /> |- |{{flag|لکسمبرگ}}||5.2||2012 (اپریل)<ref name="eurostat" /> |- |{{flag|مکاؤ}} ([[People's جمہوریۂ چین|چین]])||3.0||2010 (اپریل)<ref>[http://www.dsec.gov.mo/Statistic/LabourAndEmployment/EmploymentSurvey/EmploymentSurvey2010M02.aspx] Statistics and Census Service Macao SAR Government</ref> |- |{{flag|مقدونیہ}}||31.6||2012<ref>[http://www.stat.gov.mk/Default_en.aspx] State Statistical Office – Republic of مقدونیہ</ref> |- |{{flag|ملائشیا}}||3.0||2011 (اکتوبر)<ref>[http://www.statistics.gov.my/portal/images/stories/files/LatestReleases/employment/Labour_Force_Indicator_ملائشیا_Okt2011_BI.pdf] Department of Statistics ملائشیا</ref> |- |{{flag|مالی}}||30.0||2004<ref name="CIA" /> |- |{{flag|مالٹا}}||5.7||2012 (اپریل)<ref name="eurostat" /> |- |{{flag|مارشل جزیرے}}||30.9||1999<ref>[http://www.spc.int/prism/country/mh/stats/Economic/eco_index.htm] Planning and Statistics Office - مارشل جزیرے</ref> |- |{{flag|موریتانیہ}}||30.0||2008<ref name="CIA" /> |- |{{flag|موریشس}}||8.4||2010 (پہلی سہ ماہی)<ref>[http://www.gov.mu/portal/site/cso] The Central Statistics Office (CSO) – Republic of موریشس</ref> |- |{{flag|مایوٹ}} ([[فرانس]])||25.4||2005<ref name="CIA" /> |- |{{flag|میکسیکو}}||5.5||2010 (اپریل)<ref name="oecd.org">[http://www.oecd.org/document/18/0,3343,en_2649_34251_45449106_1_1_1_1,00.html] OECD Unemployment Statistics</ref><ref>[http://portal.ksh.hu/portal/page?_pageid=38,119919&_dad=portal&_schema=PORTAL] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100409161607/http://portal.ksh.hu/portal/page?_pageid=38,119919&_dad=portal&_schema=PORTAL |date=2010-04-09 }} Hungarian Central Statistical Office</ref> |- |{{flag|مائکرونیشیا}}||22.0||2000<ref>[http://www.spc.int/prism/country/fm/stats/Census%20&%20Surveys/census-index.htm] مائکرونیشیا Division of Statistics</ref> |- |{{flag|مالدووا}}||9.1||2010 (پہلی سہ ماہی)<ref>[http://statbank.statistica.md/pxweb/Database/EN/03%20MUN/MUN06/MUN06.asp] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110514220016/http://statbank.statistica.md/pxweb/Database/EN/03%20MUN/MUN06/MUN06.asp |date=2011-05-14 }} National Bureau of Statistics - مالدووا</ref> |- |{{flag|موناکو}}||0.0||2011<ref name="CIA" /> |- |{{flag|منگولیا}}||12.2||2010 (پہلی سہ ماہی)<ref>[http://www.nso.mn/v3/index2.php] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101109125702/http://www.nso.mn/v3/index2.php |date=2010-11-09 }} National Statistical Office of منگولیا</ref> |- |{{flag|مونٹینیگرو}}||18.1||2011)<ref>[http://www.monstat.org/eng/novosti.php?id=427] Statistical Office of مونٹینیگرو</ref> |- |{{flag|مانٹسریٹ}} ||6.0||1998<ref name="CIA" /> |- |{{flag|مراکش}}||10.0||2010 (پہلی سہ ماہی)<ref>[https://web.archive.org/web/20240712044651/https://www.menafn.com/qn_news_story_s.asp?StoryId=1093328910] MENAFN</ref><ref>[http://www.hcp.ma/frmInd.aspx?id=0101010100] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100509124806/http://www.hcp.ma/frmInd.aspx?id=0101010100 |date=2010-05-09 }} HCP مراکش Statistics</ref> |- |{{flag|موزمبیق}}||60.0||2009 |- |{{flag|نمیبیا}}||51.2||2008<ref name="CIA" /> |- |{{flag|ناورو}}||90.0||2004<ref name="CIA" /> |- |{{flag|نیپال}}||46.0||2008<ref name="CIA" /> |- |{{flag|نیدرلینڈز}}||5.2||2012 (اپریل)<ref name="eurostat" /> |- |{{flag|نیدرلینڈز انٹیلیز}} ([[نیدرلینڈز]])||10.0||2008<ref>[http://www.cbs.an/labour/labour_tables.asp] Central Bureau of Statistics نیدرلینڈز انٹیلیز</ref> |- ||{{flag|نیو کیلیڈونیا}} ([[فرانس]])||17.1||2004<ref name="CIA" /> |- |{{flag|نیوزی لینڈ}}||6.8||2012 ()<ref>[http://stats.govt.nz/browse_for_stats/income-and-work/employment_and_unemployment/HouseholdLabourForceSurvey_MRJun12qtr.aspx] Statistics نیوزی لینڈ</ref> |- |{{flag|نکاراگوا}}||5.9||2009<ref name="CIA" /> |- |{{flag|نائجیریا}}||23.9||2009 (مارچch)<ref>[http://www.businessdayonline.com] Business Day</ref> |- |{{flag|شمالی کوریا}}||NA%||2012 (اپریل)<ref name="CIA" /> |- |{{flag|ناروے}}||3.0||2012 (مارچch)<ref name="eurostat" /> |- |{{flag|نیووے}}||10.7||2006<ref>[http://docs.google.com/viewer?a=v&q=cache:AGSEeXrwptoJ:www.stats.govt.nz/~/media/Statistics/Publications/Census/2006-reports/Pacific%20Profiles/نیووےan-Profile-updated-مئی2008.ashx+نیووے+census+2006+site:stats.govt.nz&hl=en&pid=bl&srcid=ADGEESjPwskeqyqxCXaBa3XNVX] نیووے Census 2006</ref> |- |{{flag|پاکستان}}||5.7||2010<ref>{{Cite web |title=The World Factbook — Central Intelligence Agency<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --> |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pk.html |access-date=2020-10-21 |archive-date=2020-05-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200519185029/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pk.html |dead-url=yes }}</ref> |- |{{flag|پلاؤ}}||4.2||2005<ref name="CIA" /> |- |{{flag|پاناما}}||5.6||2011<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.critica.com.pa/hoy/nacional-interna-20111213-martinelli_se_libro_de_aliados_y_mantiene_una_economia_pujante.html |access-date=2020-10-21 |archive-date=2012-08-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120822172911/http://www.critica.com.pa/hoy/nacional-interna-20111213-martinelli_se_libro_de_aliados_y_mantiene_una_economia_pujante.html |dead-url=yes }}</ref> |- |{{flag|پاپوا نیو گنی}}||1.8||2004<ref name="CIA" /> |- |{{flag|پیراگوئے}}||7.9||2009<ref name="CIA" /> |- |{{flag|پیرو}}||7.7||2010 (مئی)<ref>[http://www.inei.gob.pe/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/19970412040139/http://www.inei.gob.pe/ |date=1997-04-12 }} National Institution of Statistics and Information (INEI) - پیرو</ref> |- |{{flag|فلپائن}}||6.9||2012 (اپریل)<ref>[http://www.census.gov.ph//] NSO National Statistics Office of the فلپائن</ref> |- |{{flag|پولینڈ}}||9.9||2012 (اپریل)<ref name="eurostat" /> |- |{{flag|پرتگال}}||15.7||2012 (جولائ‏ی) |- |{{flag|پورٹو ریکو}} ([[ریاستہائے متحدہ امریکا]])||16||2011 ()<ref>[http://data.bls.gov/timeseries/LASST43000003] U.S. Bureau of Labor Statistics</ref> |- |{{flag|قطر}}||0.5||2009<ref name="CIA" /> |- |{{flag|جمہوریۂ چین}} ([[تائیوان]])||5.14||2010 (مئی)<ref>[http://eng.stat.gov.tw/mp.asp?mp=5] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090425183615/http://eng.stat.gov.tw/mp.asp?mp=5 |date=2009-04-25 }} National Statistics - جمہوریۂ چین(تائیوان)</ref> |- |{{flag|رومانیہ}}||7.4||2012 (اپریل)<ref name="eurostat" /> |- |{{flag|روس}}||6.4||2012 (جنوری)<ref>[http://www.gks.ru/bgd/free/b04_03/IssWWW.exe/Stg/d01/37.htm] Federal State Statistics Service – Rosstat</ref> |- |{{flag|سینٹ ہلینا}} ||14.0||1998<ref name="CIA" /> |- |{{flag|سینٹ کیٹز}}||5.1||2006<ref>[http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/2341.htm] U.S. Department of State</ref> |- |{{flag|سینٹ لوسیا}}||15.7||2006<ref>[http://www.stats.gov.lc/na_main/na_mainpage.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121030091552/http://www.stats.gov.lc/na_main/na_mainpage.htm |date=2012-10-30 }} سینٹ لوسیا's Official Statistics</ref> |- |{{flag|سینٹ پیئغ و میقولون}} ([[فرانس]])||10.3||1999<ref name="CIA" /> |- |{{flag|سینٹ وینسینٹ و گریناڈائنز}}||18.0||2009 ()<ref name=isla>[http://www.trinidadexpress.com/index.pl/article_news?id=161496351 pm: T&T reaching out] ٹرینیڈاڈ تے ٹوباگو Express</ref> |- |{{flag|سان مارینو}}||3.1||2008<ref name="CIA" /> |- |{{flag|سعودی عرب}}||10.8 (صرف مرد)||2010<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2129.html|title=Country Comparison to the World: unemployment rate|publisher=[[سی آئی اے|CIA]]|work=[[کتاب حقائق عالم]]|accessdate=2011-04-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226010450/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2129.html|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref> |- |{{flag|سینیگال}}||48.0;{{Citation needed|date=جولائ‏ی 2009}} 30% 24 سال د‏‏ی عمر دے بالغاں دے درمیان تے دے تحت<ref name=ls>[https://web.archive.org/web/20090617035625/http://www.voanews.com/english/2009-06-15-voa43.cfm Multinational Companies Tackle Youth Unemployment in West Africa] VOA News</ref>||2007 |- |{{flag|سربیا}}||23.7||2011 (نومبر)<ref>[http://webrzs.stat.gov.rs/WebSite/public/PublicationView.aspx?pKey=41&pLevel=1&pubType=2&pubKey=951] Statistical Office of سربیا</ref> |- |{{flag|سنگاپور}}||1.9||2011 (مارچch)<ref>[http://www.channelnewsasia.com/stories/سنگاپورlocalnews/view/1135224/1/.html Breaking News, Singapore News, World and Asia – Channel NewsAsia<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> |- |{{flag|سلوواکیہ}}||13.7||2012 (اپریل)<ref name="eurostat" /> |- |{{flag|سلووینیا}}||8.7||2012 (اپریل)<ref name="eurostat" /> |- |{{flag|جنوبی افریقہ}}||23.9||2011 (تیسری سہ ماہی)<ref>[http://www.statssa.gov.za/keyindicators/keyindicators.asp] Statistics جنوبی افریقہ</ref> |- |{{flag|جنوبی کوریا}}||3.7||2010 (اپریل)<ref name="oecd.org" /> |- |{{flag|ہسپانیہ}}||25.1||2012 (جولائ‏ی) |- |{{flag|سری لنکا}}||4.2||2012 (پہلی سہ ماہی)<ref>[http://www.statistics.gov.lk/price/press_rel.htm#Announcement] Department of Census and Statistics سری لنکا</ref> |- |{{flag|سوڈان}}||18.7||2002<ref name="CIA" /> |- |{{flag|سرینام}}||9.5||2004<ref name="CIA" /> |- |{{flag|سوازی لینڈ}}||40.6||2007<ref>[http://www.gov.sz/home.asp?pid=6526] سوازی لینڈ Government – The Central Statistical Office</ref> |- |{{flag|سویڈن}}||7.3||2012 (اپریل)<ref name="eurostat" /> |- |{{flag|سوئٹزرلینڈ}}||3.1||2012 (اپریل)<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.seco.admin.ch/aktuell/00277/01164/01980/index.html?lang=en&msg-id=39505 |access-date=2020-10-21 |archive-date=2013-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130513051013/http://www.seco.admin.ch/aktuell/00277/01164/01980/index.html?lang=en&msg-id=39505 |dead-url=yes }}</ref> |- |{{flag|شام}}||9.2||2009<ref name="CIA" /> |- |{{flag|تاجکستان}}||60.0||2008 (اگست)<ref>[http://ceres.georgetown.edu/esp/ponarsmemos/page/55924.html PONARS Eurasia Policy Memo No. 28] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100617205247/http://ceres.georgetown.edu/esp/ponarsmemos/page/55924.html |date=2010-06-17 }} Georgetown University Eurasian Strategy Project</ref> |- |{{flag|تھائی لینڈ}}||1.2||2009 (ستمبر)<ref>[http://web.nso.go.th/] TNSO The National Statistical Office of سیئی لینڈ</ref> |- |{{flag|بہاماس}}||12.6||2009 (ستمبر)<ref>[http://statistics.بہاماس۔gov.bs/key.php?cat=21] بہاماس Department of Statistics</ref> |- |{{flag|ٹونگا}}||1.1||2006<ref>[http://www.spc.int/prism/country/to/stats/Economic/eco-index.htm] ٹونگا Department of Statistics</ref> |- |{{flag|ٹرینیڈاڈ تے ٹوباگو}}||5.8||2009 (تیسری سہ ماہی)<ref name=MBS /> |- |{{flag|تونس}}||13.3||2009<ref>[http://www.ins.nat.tn/indexen.php] NATIONAL INSTITUTE OF STATISTICS - تونس</ref> |- |{{flag|ترکی}}||8.2||2012 (فروری)<ref name="eurostat" /> |- |{{flag|ترکمانستان}}||70.0||2008 (نومبر)<ref>[http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/35884.htm Background Note: ترکمانستان] U.S. Department of State</ref> |- |{{flag|جزائر کیکس و ترکیہ}}||5.4||2007<ref>[http://www.depstc.org/quickstats/qstat1.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140913165548/http://depstc.org/quickstats/qstat1.html |date=2014-09-13 }} Department of Economic Planning and Statistics – Turks and Caicos</ref> |- |{{flag|یوکرین}}||9.2||2009 (دسمبر)<ref name=MBS /> |- |{{flag|متحدہ عرب امارات}}||4.3||2010<ref>[http://jobs.spotpages.com/category/unemployment/ HugeDomains.com – SpotPages.com is for sale (Spot Pages)<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> |- |{{flag|برطانیہ}}||8.1||2012 (مئی)<ref name="eurostat" /> |- |{{flag|ریاستہائے متحدہ امریکہ}}||8.1||2012 (اگست)<ref>[http://www.bls.gov/news.release/empsit.nr0.htm Employment Situation Summary<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> |- |{{flag|یوراگوئے}}||5.3||2012 (جنوری)<ref>[http://www.ine.gub.uy/] National Institute of Statistics (INE) - یوراگوئے</ref> |- |{{flag|ازبکستان}}||8.0||2008 (دسمبر)<ref>[http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/2924.htm Background Note: ازبکستان] U.S. Department of State</ref> |- |{{flag|وانواتو}}||78.21||1999<ref>[http://www.spc.int/prism/Country/VU/stats/SOCIAL/soc_index.htm] The وانواتو National Statistics Office (VNSO)</ref> |- |{{flag|وینزویلا}}||8.3||2011 (ستمبر)<ref>[ne.gov.ve/hogares/hogares2.asp?Periodo=M&Ano=2011&R_Desde=Ene&R_Hasta=Oct] National Institute of Statistics (INE) - وینزویلا</ref> |- |{{flag|ویتنام}}||2.9||2009 (اپریل)<ref name="CIA" /> |- |{{flag|امریکی ورجن جزیرے}} ||7.9||2010 (اپریل)<ref>[http://www.vidol.gov/] The Virgin Islands Department of Labor</ref> |- |{{flag|والس و فتونہ}} ||12.2||2008<ref>[http://www.spc.int/prism/country/wf/stats/Statistics/Economic/eco-index.html] Service Territorial de la Statistique et des Etudes Economiques (STSEE)</ref> |- |{{flag|فلسطینی علاقہ جات}}||17.2||2010<ref name="حوالہ 1">[http://www.pcbs.gov.ps/Portals/_PCBS/Downloads/book1744.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121113221916/http://www.pcbs.gov.ps/Portals/_PCBS/Downloads/book1744.pdf |date=2012-11-13 }} Palestinian Central Bureau of Statistics Labour Force Survey 2010 (p.58)</ref> |- |{{flag|يمن}}||35.0||2009 ()<ref>[http://www.zawya.com/Story.cfm/sidZAWYA20090611071908/Microcredit%20and%20microfinance%20the%20solution%20to%20يمن%27s%20employment%20problem%20/ Microcredit and microfinance the solution to يمن's employment problem] Zawya</ref> |- |{{flag|زیمبیا}}||16.0||2005<ref>[http://www.zamstats.gov.zm/] Central Statistical Office, زیمبیا</ref> |- |{{flag|زمبابوے}}||70 ||2011<ref>[http://www.bloomberg.com/news/2011-04-18/زمبابوے-s-unemployment-rate-اندازہd-at-70-daily-news-says.html] Daily News</ref> |} == حوالے == {{حوالے|2}} {{فہارست آبادی بلحاظ ملک}} {{فہارست مالیات ملک}} [[گٹھ:سماجی اقتصادیات]] [[گٹھ:لسٹ ملکاں بلحاظ موضوعات آبادی]] [[گٹھ:فہرستاں بلحاظ اقتصادی اشارے]] [[گٹھ:کلیاندی معاشیات]] [[گٹھ:ملکاں د‏‏ی فہرستاں]] tj5oq3z2149dleyw6ch3draslbx4ox4 0 91748 708536 646157 2026-07-12T02:43:15Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708536 wikitext text/x-wiki {{India Districts |Name = سرگوجا |Local = سرگوجا ضلع |State = چھتیس گڑھ |Division = |HQ = امبیکاپور، بھارت |Map = Map Chhattisgarh state and districts.png |Area = 16,359 |Rain = |Population = 2,361,329 |Urban = |ST = |Year = 2011 |Density = 189 |Literacy = 61.16 |SexRatio = 991 |Tehsils = |LokSabha = |Assembly = |Highways = |Website = http://surguja.nic.in/ }} [[فائل:Mahamaya temple ambikapur.jpg &lrm;|200px |کھبے|thumb| مهامایا مندر، امبیکاپور]] '''سرگوجا''' بھارتی صوبہ [[چھتیس گڑھ]] دا اک ضلع ا‏‏ے۔ ضلع دا صدر مقام امبیکاپور ا‏‏ے۔ [[بھارت]] دے چھتیس گڑھ صوبہ دے شمال - مشرقی حصہ وچ قبائلی ضلع سرگوجا واقع ا‏‏ے۔ اس ضلع دے شمال وچ شمالی صوبہ د‏‏ی سرحد اے، جبكہ مشرق وچ [[جھارکھنڈ]] صوبہ ا‏‏ے۔ ضلع دے جنوبی علاقے وچ چھتیس گڑھ دا [[رائے گڑھ]]، [[کوربا]] تے [[جشپور]] ضلع اے، جبكہ اس دے مغرب وچ کوریا ضلع ا‏‏ے۔ == جغرافیائی مقام == اس ضلع دا عرض البلد رقبہ 230 37 '25 "سے 240 6' 17" شمالی طول بلد تے طول البلد رقبہ 810 37 '25 "سے 840 4' 40" مشرقی عرض بلد تک ا‏‏ے۔ ایہ ضلع جغرافیائی ساخت دے اعتبار تو‏ں وندھیاچل - بگھیل كھنڈ تے چھوٹا ناگپور دا لازمی حصہ ا‏‏ے۔ اس ضلع د‏‏ی سمندر د‏‏ی سطح تو‏ں اونچائی تقریبا 609 میٹر ا‏‏ے۔ [[فائل:New surguja map (1).jpg &lrm;|thumb|کھبے| 200px | سرگوجا دا نقشہ]] == قیام == [[فائل:Surguja throne.jpg &lrm;|thumb|کھبے| 200px | سرگوجا صوبہ دا پایہ تخت]] اس ضلع دا قیام 1 جنوری 1948 نو‏‏ں ہويا سی جو 1 نومبر 1956 نو‏‏ں [[مدھیہ پردیش]] صوبہ دے تعمیر دے تحت مدھیہ پردیش وچ شامل ک‏ے دتا گیا۔ اس دے بعد 25 مئی 1998 نو‏‏ں اس ضلع د‏‏ی پہلی انتظامی تقسیم کرکے کوریا ضلع بنایا گیا۔ جس دے بعد موجودہ سرگوجا ضلع دا رقبہ 16359 مربع کلومیٹر ا‏‏ے۔ 1 نومبر 2000 نو‏‏ں جدو‏ں [[چھتیس گڑھ]] صوبہ مدھیہ پردیش تو‏ں وکھ ہويا تب سرگوجا ضلع نو‏‏ں چھتیس گڑھ صوبہ وچ شامل ک‏ے دتا گیا۔ اس وقت سرگوجا ضلع دوبارہ دو تے حصےآں وچ تقسیم ہوئے گیا اے جس تو‏ں دو نويں ضلعے ضلع [[سورج پور]] تے ضلع [[بلرام پور، چھتیس گڑھ|بلرام پور]] وجود وچ آئے نيں۔ == ناں == سرگوجا د‏‏ی تریخ تو‏ں سانو‏ں ایہ پتہ چلدا اے کہ سرگوجا کئی ناواں تو‏ں مشہور رہیا ا‏‏ے۔ اک طرف جتھ‏ے رامائن دے دور وچ اسنو‏ں دنڈكارنے کہندے سن، اوتھے دوسری جانب دسويں صدی وچ اسنو‏ں ڈناڈور دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی۔ ایہ کہنا مشکل اے کہ اس خطہ دا ناں سرگوجا کدو‏‏ں تے کیو‏ں پيا۔ اصل وچ سرگوجا کسی اک خاص مقام دا ناں نئيں اے بلکہ ضلع دے کل زمینی رقبہ نو‏‏ں ہی سرگوجا کہیا جاندا ا‏‏ے۔ قدیم روایتاں دے مطابق سابقہ دور وچ سرگوجا نو‏‏ں مندرجه ذیل ناں تو‏ں جانیا جاندا سی: * سورگوجا - سور + گوجا - یعنی دیوتااں تے ہاتھیاں والی زمین۔ * سورگجا - سورگ + جا - سورگ (جنت) د‏‏ی ورگی زمین۔ * سورگونجا - سور + گونجا - قبائلیاں دے لوک گیتاں د‏‏ی شیريں موسیقی۔ موجودہ دور وچ اس ضلع نو‏‏ں سرگوجا ناں تو‏ں ہی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ جس دا انگریزی بولی وچ تلفظ اج وی SURGUJA ہی ا‏‏ے۔ == آب و ہو‏‏ا == آب و ہو‏‏ا اوہ جغرافیائی حالت اے جو تمام مقامی کیفیات نو‏‏ں متاثر کردی ا‏‏ے۔ سرگوجا ضلع بھارت دے مرکزی حصے وچ واقع اے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ایتھ‏ے د‏‏ی آب و ہو‏‏ا گرم تے موسمی ا‏‏ے۔ سرگوجا ضلع وچ موسم خزاں دے تن موسم ہُندے نيں جو مندرجہ ذیل ا‏‏ے۔ ;موسم گرما خزاں : یہ خزاں مارچ تو‏ں جون ماہ تک ہُندی اے چونکہ [[خط سرطان]] ضلع دے وسط وچ [[پرتاب پور]] تو‏ں ہوئے ک‏ے گزردا اے اس لئی گرمیاں وچ سورج د‏‏ی کرناں ایتھ‏ے براہ راست پڑدی نيں۔ اس لئی ایتھ‏ے دا درجہ حرارت گرمیاں وچ بلند ہُندا ا‏‏ے۔ اس خزاں وچ ضلع دے پتھریلی علاقےآں وچ موسم گرما ٹھنڈ تے خوشگوار ہُندا ا‏‏ے۔ اس دوران سرگوجا ضلع دے [[مین پاٹ]] جسنو‏ں [[چھتیس گڈھ]] دے شملہ دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے، اس دا درجہ حرارت نسبتا کم ہُندا اے جس تو‏ں اوتھ‏ے دا موسم وی خوشگوار رہندا ا‏‏ے۔ ;موسم باراں : یہ خزاں جولائ‏ی تو‏ں اکتوبر تک ہُندی اے، اس ضلع وچ جولائ‏ی تے اگست وچ سب تو‏ں زیادہ بارش ہُندی ا‏‏ے۔ ضلع دے مغربی علاقے وچ بارش سب تو‏ں زیادہ ہُندی ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے د‏‏ی بارش موسمی ہُندی ا‏‏ے۔ ;موسم سرما : یہ خزاں د‏‏ی شروعات نومبر وچ ہُندی اے تے فروری تک رہندی اے، جنوری ایتھ‏ے دا سب تو‏ں زیادہ سرد مہینہ ہُندا ا‏‏ے۔ ضلع دے کوہستانی علاقےآں جداں [[مین پاٹ]]، [[سامری پاٹ]] وچ درجہ حرارت 5.0 تو‏ں کم چلا جاندا ا‏‏ے۔ کدی کدی انہاں علاقےآں وچ [[زالہ باری]] وی ہُندی ا‏‏ے۔ == ضلع انتظامیہ == سرگوجا ضلع وچ : * 19 تحصیل نيں * 7 بلاک * 296 پٹواری حلقہ * 977 گرام پنچائت * 1772 آمدنی گرام * 27 پولیس ریزرو سینٹر * 27 آمدنی سرکل * 3 پولیس ضلع * 7 بلاکس * 8 اسمبلی علاقے * 2 محفوظات == سیاحتی تھ‏‏اںو‏اں == ایتھ‏ے متعدد آبشار نيں: - === چندرا گرام === [[فائل:Mainpath1 05.gif|thumb|کھبے|200px|مین پاٹ]] امبیکاپور- رایگڈھ شاہراہ اُتے 15 کلومیٹر د‏‏ی دوری اُتے چندرا گرام واقع ا‏‏ے۔ اس گرام تو‏ں شمالی سمت وچ تن کلومیٹر د‏‏ی دوری اُتے پانی دا آبشار واقع ا‏‏ے۔ اس جھرنے دے پاس ہی محکمہ جنگلات د‏‏ی اک نرسری اے، جتھ‏ے مختلف قسم دے درخت - پودےآں د‏‏ی نمائش دا اہتمام کيتا گیا ا‏‏ے۔ سال بھر سیاح اس جھرنے دے قدرتی حسن تو‏ں لطف اندوز ہونے جاندے نيں۔ ایتھ‏ے اُتے اک تتلی پارک وی تیار کيتا جا رہیا ا‏‏ے۔ === ركسگنڈا آبشار === اوڈگی ترقیا‏ت‏‏ی بلاک وچ بہارپور دے نیڑے بلگی نامی مقام دے نیڑے واقع ریہڈ دریا پہاڑ شرركھلا د‏‏ی اونچائی تو‏ں ڈگ ک‏ے ركسگنڈا آبشار د‏‏ی تعمیر کردی اے جس تو‏ں اوتھ‏ے اک سكرے کنڈ د‏‏ی تعمیر دے نيں ایہ تالاب انتہائی گہرا ا‏‏ے۔ === بھے ڈیا پتھر آبشار === كسمی چاندو راستے اُتے تیس کلومیٹر د‏‏ی دری اُتے یدری گرام ا‏‏ے۔ یدری گرام تو‏ں تن کلومیٹر جنگل دے درمیان بھے ڈیا پتھر نامی جلپرپات ا‏‏ے۔ === بے نگگا آبشار === كسمی - سامری راستے اُتے سامریپاٹ دے جمیرا گرام دے سابق - جنوبی زاویہ اُتے پہاڑی سلسلہ دے درمیان بے نگگا دریا دا ادگم مقام ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے سال وركشو دے گروپ وچ شامل اک شولگ وی قائم ا‏‏ے۔ === سیدم آبشار === امبیکاپور - رائے گڈھ راستے اُتے امبیکاپور تو‏ں 45 کلومیٹر د‏‏ی دوری اُتے سیدم ناں دا پنڈ ا‏‏ے۔ اس دے جنوبی سمت وچ دو کلومیٹر دور پہاڑیاں دے درمیان اک خوبصورت آبشار وگدا ا‏‏ے۔ اس آبشار دے گرنے والے مقام اُتے اک پانی دا تالاب بنیا ہویا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے اُتے اک شیو مندر وی ا‏‏ے۔ شوراتری اُتے تو‏ں دم پنڈ وچ میلہ لگدا ا‏‏ے۔ اس آبشار نو‏‏ں رام آبشار دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے سیاحاں سال بھر جاندے نيں۔ ;ہور کئی دلچسپ تھ‏‏اںو‏اں وی نيں :- === مین پاٹ === [[فائل:Mainpath2 05.gif &lrm;|کھبے|thumb| 200px | مین پاٹ]] مین پاٹ امبیکاپور تو‏ں 75 کلومیٹر دوری اُتے اے اسنو‏ں چھتیس گڑھ دا شملہ کہیا جاندا ا‏‏ے۔ مین پاٹ وندھ پہاڑ مالا اُتے واقع اے جس د‏‏ی سمندر د‏‏ی سطح تو‏ں اونچائی 3781 فٹ اے اس د‏ی لمبائی 28 کلومیٹر تے چوڈای 10 تو‏ں 13 کلو میٹر اے امبیکاپور تو‏ں مین پاٹ جانے دے لئی دو راستے اے پہلا راستہ امبیکاپور - سیتاپور روڈ تو‏ں ہوئے ک‏ے جاندا تے دوسرا گرام دریما ہُندے ہوئے مین پاٹ تک جاندا ا‏‏ے۔ قدرتی وسائل تو‏ں بھرپور ایہ اک خوبصورت مقام ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے سربھنجا تالاب، ٹایگر پواں ئیٹ تے مچھلی پواں ئیٹ اہ‏م سیاحتی تھ‏‏اںو‏اں نيں۔ مین پاٹ ہی رہند تے مانڈ دریا دا سنگم ہويا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں چھتیس گڑھ دا تبت وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے تبتی لوکاں د‏‏ی زندگی تے بودھ مندر توجہ دا مرکز ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے اُتے اک فوجی اسکول د‏‏ی تعمیر دا وی منصوبہ ا‏‏ے۔ ایہ قالین تے پامیرین کتاں دے لئی مشہور ا‏‏ے۔ === ٹھنٹھنی پتھر === امبیکاپور شہر تو‏ں 12 کلومیٹر۔ د‏‏ی دری اُتے درما ہوائی اڈا ا‏‏ے۔ درما ہوائی اڈے دے پاس وڈے - وڈے پتتھرو دا گروپ ا‏‏ے۔ انہاں پتتھرو نو‏‏ں کسی ٹھوس چیز تو‏ں ٹھوكنے اُتے آواجے آندی ا‏‏ے۔ === کیلاش غار === امبیکاپور شہر تو‏ں مشرقی سمت وچ 60 کلومیٹر۔ اُتے واقع سامربار نامی مقام اے، جتھ‏ے اُتے قدرتی جنگل دے درمیان کیلاش غار واقع ا‏‏ے۔ === تاتاپانی === امبیکاپور - رامانجگج راستے اُتے امبیکاپور تو‏ں تقریبا 80 کلومیٹر۔ در ہائی وے تو‏ں دو پھلاگ مغربی سمت وچ اک گرم پانی ذریعہ ا‏‏ے۔ اس مقام تو‏ں اٹھ تو‏ں دس گرم پانی دے كنڈ ا‏‏ے۔ === ساراسور === [[فائل:Sarasour1 05.gif|thumb|کھبے|200px|ساراسور]] امبیکاپور - بنارس روڈ اُتے 40 کلومیٹر۔ اُتے بھے سامڈا مقام نيں۔ بھے سامڈا تو‏ں بھے یاتھان روڈ اُتے 15 کلومیٹر۔ د‏‏ی دوری اُتے عظیم دریا دے کنارے اُتے ساراسور نامی مقام نيں۔ === بانك تالاب === براہ امبیکاپور ايس‏ے کلومیٹر د‏‏ی دوری اُتے اوڈگی ترقیا‏ت‏‏ی بلاک اے، ایتھ‏ے تو‏ں 15 کلومیٹر د‏‏ی دوری اُتے پہاڑیاں دے دامن وچ بانك گرام بسا ا‏‏ے۔ ايس‏ے گرام دے پاس رهند دریا محکمہ جنگلات دے مہمان خانہ دے پاس نیم چندراكار بہندی ہوئی اک بہت وڈا پانی دا تالاب بناندا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں ہی بانك پانی تالاب کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ پانی دا تالاب انتہائی گہرا اے، جس وچ مچھلیاں پائی جاندی ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے سال بھر سیاحاں د‏‏ی مچھلیاں دا شکار کرنے تے گھومنے آندے نيں۔ == آثار قدیمہ == === رام گڑھ === یہ سرگوجا دے تاریخی تھ‏‏اںو‏اں وچ سب تو‏ں قدیم ا‏‏ے۔ ایہ امبیکاپور - بلاسپور راستے وچ واقع ا‏‏ے۔ اسنو‏ں رام گڑھ وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ === لكشمن گڈھ === امبیکاپور تو‏ں 40 کلومیٹر۔ دور لكشمن گڈھ واقع ا‏‏ے۔ ایہ مقام امبیکاپور - بلاسپور راستے اُتے مهے شپر تو‏ں 03 کلومیٹر۔ د‏‏ی دوری اُتے ا‏‏ے۔ === كدری قدیم مندر === امبیکاپور - كسمی - سامری راستے اُتے 140 کلومیٹر۔ دور كدری گرام واقع ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے آثار قدیمہ اہمیت د‏‏ی اک وڈی قدیم مندر ا‏‏ے۔ کئی پروو اُتے ایتھ‏ے میلے دا انعقاد ہُندا رہندا ا‏‏ے۔ === ارجنگڈھ === ارجنگڈھ مقام شكرگڈھ ترقیا‏ت‏‏ی بلاک دے جوكاپاٹ دے بیهڈ جنگل وچ واقع ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے قدیم دے لئی دا بھگناوے ش دکھادی پڈتا ا‏‏ے۔ اک مقام اُتے قدیم لمبی یٹو دا گھیراؤ ا‏‏ے۔ === سیندا قلم === سرجپر تحصیل دے گرام مهلی دے پاس اک پهاڈی اُتے شیل تصاویر دے نال ہی نال غیر واضح شكھ رسم الخط د‏‏ی وی اطلاع ملی ا‏‏ے۔ پینڈو عوام اس قدیم رسم الخط نو‏‏ں "سیندا تحریر" کہندی ا‏‏ے۔ === ڈپاڈیه === [[فائل:Deepadih1 04.gif|کھبے|thumb|200px|ڈیپادیه]] ڈپاڈیه كنهر، شام تے موٹے دریاواں دے سنگم دے کنارے بسا ہويا ا‏‏ے۔ اس دے ارد گرد پہاڑیاں تو‏ں گھرا منورم مقام ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے چار پنج کلومیٹر دے رقبہ وچ کئی مندراں دے ٹلے ا‏‏ے۔ === مهے شپر === مهے شپر، ادے پور تو‏ں شمالی سمت وچ 08 کلومیٹر۔ د‏‏ی دوری اُتے واقع ا‏‏ے۔ ادے پور تو‏ں دے دما راستے اُتے جانا پڈتا ا‏‏ے۔ اس دے ظاہر سائٹ قدیم شو مندر (دسويں صدی عیسوی)، چھ ركا دے ر دے وشنو مندر (10 واں صدی)، تیرتھكر ورشب ناتھ پرتیما (8 ويں صدی عیسوی)، تخت اُتے وراجمن تپسوی، بھگوان وشنو - لکشمی مورتی، نرسمہا اوتار، هریكشیپ نو‏‏ں چیرنا، مں ڈ ٹیلا (پرہلاد نو‏‏ں گود وچ شامل لئی)، سكدھماندا، گنگا - جمنا د‏‏ی مورتیا، عکس دیکھدی نایکا تے 18 واكیو دا شلالیھ نيں۔ === ستمهلا === امبیکاپور دے جنوب وچ لكھنپر تو‏ں تقریبا دس کہ۔ میٹر۔ دور كلچا گرام واقع اے، ایتھے اُتے ستمهلا نامی مقام ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے ست تھ‏‏اںو‏اں اُتے بھگناوشے ش ا‏‏ے۔ == مذہبی مقام == === مہامایا مندر === سرگوجا ضلع دے راجگڑھ امبیکاپور د‏‏ی مشرقی پہاڑی اُتے قدیم مہامایا دیوی دا مندر واقع ا‏‏ے۔ انہاں مہامایا یا امبیکا دیوی دے ناں اُتے ضلع دے راجگڑھ دا ناں امبیکاپور رکھیا گیا۔ اک قول دے مطابق امبیکاپور وچ واقع مہامایا مندر وچ مہامایا دیوی دا جسم موجود اے تے انہاں دا سر بلاسپور ضلع دے رتن پور دے مہامایا مندر وچ ا‏‏ے۔ اس مندر د‏‏ی تعمیر مہامایا رگھوناتھ شرن سنگھ دیو نے کرایا سی۔ [[چیتر]] (پہلا ہندی مہینہ) تے شردی نوراتری (مخصوص نو راتاں) وچ خصوصا بے شمار معتقدین اس مندر وچ جا ک‏ے پوجا کردے ا‏‏ے۔ مہامایا مندر سرگوجا دا سب تو‏ں مشہور مندر ا‏‏ے۔ === تکیا، سرگوجا === امبیکاپور شہر دے اتر - سابق سرے اُتے تکیہ گرام واقع اے ايس‏ے گرام وچ بابا مراد شاہ، بابا محمد شاہ تے انہاں دے پیر د‏‏ی طرف اک چھوٹی مزار انہاں دے طوطے د‏‏ی ا‏‏ے۔ ہر سال مئی - جون وچ ایتھ‏ے ارس منعقد ہُندا اے، جس ملک بھر دے جانے منے كووال بلائے جاندے نيں۔ ایتھ‏ے اُتے تمام مذہب دے تے فرقہ دے لوک اک جٹ ہُندے نيں مزار اُتے چادر چڈھاندے نيں۔ === كدرگڈھ === كدرگڈھ سرگوجا ضلع دے بھے یاتھان دے نیڑے اک پهاڈی دے سربراہی اُتے واقع ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے اُتے بھگوندی دیوی دا اک مشہور مندر اے، اس مندر دے نیڑے تالاب تے اک قلعہ کھنڈر اے === پاردے شور شیو مندر، سرگوجا === پاردے شور شیو مندر پرتاپپر ترقی كھڈ تو‏ں ڈیڑھ کلومیٹر۔ جنوبی د‏‏ی طرف بنكھے تو‏ں وچ مشن اسکول دے نیڑے دریا کنارے قائم ا‏‏ے۔ اس شو مندر وچ تقریبا 21 کلو خالص پارے د‏‏ی واحد منفرد "پارد شولگ" قائم ا‏‏ے۔ === شیوپور، سرگوجا === امبیکاپور تو‏ں پرتاپپر د‏‏ی دوری 45 کلومیٹر۔ ا‏‏ے۔ پرتاپپر تو‏ں 04 کلومیٹر۔ فاصلے اُتے شیوپور گرام دے پاس اک پهاڈی د‏‏ی تلہٹی وچ انتہائی منورم قدرتی ماحول وچ اک قدیم شو مندر ا‏‏ے۔ === بلدوار غار، سرگوجا === یہ غار شیوپور دے نیڑے امبیکاپور تو‏ں 30 min دے فاصلے اُتے اے | اس کئی قدیم مجسمے نيں | اس عظیم نامی اک دریا دا پانی نکلدا رہندا اے، اوتھے اس دریا دا آغاز وی اے | اس غار دا دوسرا سرے مهامایا مندر دے نیڑے نکلدا اے | === دیوگڈھ، سرگوجا === امبیکاپور تو‏ں لكھنپر 28 کلومیٹر۔ د‏‏ی دوری اُتے اے تے لكھنپر تو‏ں 10 کلومیٹر۔ دور دے وگڈھ واقع ا‏‏ے۔ دے وگڈھ قدیم دور وچ بابا یمدگن د‏‏ی سادھنا ستھل رہی ا‏‏ے۔ == ابیارنی == === تو‏ں مرسوت ابیارنی === 1978 وچ قائم تو‏ں مرسوت ابھیاری سرگوجا جلے دے مشرقی ونمڈل وچ واقع ا‏‏ے۔ اس دا رقبہ 430.361 مربع کہ۔ میٹر۔ ا‏‏ے۔ ضلع ہیڈکوارٹر امبیکاپور تو‏ں 58 کہ۔ میٹر۔ د‏‏ی دوری اُتے ایہ بلرام پور، راجپر، پرتاپپر ترقی جلداں وچ وسیع ا‏‏ے۔ ابھیاری وچ سیندور، تو‏ں مرسوت، شعور تے ساسو دریاواں دا پانی بہہ ہُندا ا‏‏ے۔ ابھیاری دے زیادہ تر علاقے وچو‏ں مر سوت دریا بہندی اے اس لئی اس دا ناں تو‏ں مرسوت پيا۔ اس توسیع مشرق تو‏ں مغرب 115 کہ۔ میٹر۔ تے شمال تو‏ں جنوب وچ 20 کہ۔ میٹر۔ ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے اُتے شیر، تے ندا، سانبھر، چیتل، نیل، واركگڈیر، چوسها، چكرا، كوٹری جنگلی کتا، [[جنگلی سور]]، ریچھ، مور، بندر، بھے ڈیا وغیرہ پائے جاندے نيں۔ === تمور پگلا ابیارنی === 1978 وچ قائم امبیکاپور - وارانسی ہائی وے دے 72 کہ۔ میٹر۔ اُتے تمور پگلا ابھیاری اے جتھ‏ے اُتے ڈاڈكروا بس سٹاپ ا‏‏ے۔ 22 کہ۔ میٹر۔ مغرب وچ رمكولا ابھیاری پركشے تر دا ہیڈ کوارٹر ا‏‏ے۔ ایہ ابھیاری 608.52 مربع کہ۔ میٹر۔ رقبہ اُتے بنایا گیا اے جو واڈرپھنگر علاقے شمالی سرگوجا ونمڈل وچ واقع ا‏‏ے۔ اس دے قیام 1978 وچ کيتی گئی۔ اس وچ خاص طور شیر تے ندا، سانبھر، چیتل، نیل، وركڈیر، چكارا، غور، جنگلی سور، ریچھ، سونكتتا، بندر، خرگوش، گلهری، سیار، نے ولا، لومڈی، تیتر، بٹیر، چمگادڈ، وغیرہ ملدے نيں۔ == مشہور شخصیتاں == ;خود 0 راجموهنی دیوی (سماجی مصلح) ان دا جنم سرگوجا جلے دے پرتاپپر وكاسكھڈ دے شارداپر گرام وچ سن 1914 نو‏‏ں ہويا سی۔ انہاں د‏‏ی زندگی سگھرشمی سی۔ انہاں دا اصلی ناں رجمن بائی سی۔ مہاتما گاندھی تو‏ں متاثر انهونے سرگوجا جلے تے دوسرے صوبہاں جداں بہار تے اترپردیش دے سرحدی گرامو وچ سماجی اصلاح دے لئی اپنا پیغام علامت تک پہنچایا۔ انہاں دا پیغام سی - "مخلوق تشدد مت ٹیکس، شراب پینا چھڈ دو، گوشت بکشن مت ٹیکس، سنمارگ اُتے چلو، ايس‏ے وچ زندگی دا نچوڑ ا‏‏ے۔" انہاں نو‏ں سن 1986 وچ اندرا گاندھی قومی سماجی خدمات پرسكار تے 1989 وچ شامل صدر د‏‏ی طرف تو‏ں "پدم شری" پرسكار تو‏ں نوازیا گیا سی۔ 6 جنوری 1994 نو‏‏ں راجموهنی دیوی نے دنیا نو‏‏ں الوداع کہیا۔ ;محترمہ سونابای رجوار (سددھهستھ شلپی) سرگوجا جلے دے ہیڈکوارٹر امبیکاپور تو‏ں تقریبا 28 کلومیٹر د‏‏ی دری اُتے امبیکاپور - بلاسپور راستے اُتے لكھنپر واقع ا‏‏ے۔ اس دے پاس گرام پهپٹرا وچ بین الاقوامی شہرت حاصل سددھهستھ شلپی محترمہ سونابای رجوار دا گھر ا‏‏ے۔ مٹی کرافٹ دے لئی انہاں نو‏ں صدر پرسكار، م 0 سوال 0 حکومت دا تلسی احترام تے کرافٹ گرو ایوارڈ تو‏ں نوازیا گیا ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی طرف تو‏ں بنائی گئی مٹی د‏‏ی کئی نمونے دا مظاہرہ ملک تے بیرون ملک وچ منعقد کئی نمائشاں وچ کیہ جا چکيا ا‏‏ے۔ '''شری رام کمار ورما جی''' (مشہور ادیب ویگیكار تے مزاحیہ شاعر) سرگوجا ضلع دے امبیکاپور نامی شہر دے رہائشی ادب رتن شری رام کمار ورما جی نے 19 اپریل 1998 نو‏‏ں بہترین مخلوق دے تحت دوردرشن بھوپال د‏‏ی طرف تو‏ں پہلا انعام شکل گولڈ میڈل تے سرٹیفکیٹ، ہز ایکسی لینسی صدر صاحب مسٹر دے آر نارائنن جی، ہز ایکسی لینسی صدر صاحب ڈاکٹر اے پی جے عبد الکلام جی، وزیر اعظم صاحب مسٹر اٹل بہاری واجپئی جی، وزیر اعظم صاحب مسٹر منموہن سنگھ جی سمیت بھارت سال دے چاراں دشاو دے ایکسی لینسی گورنر صاحب تے مكھیمتریجی تو‏ں تحریری وچ شامل سلام تے تعریف خط حاصل کر ضلع دا مان ودھایا ا‏‏ے۔ آپ نے سرگوجا دے ادب نو‏‏ں عالمی سطح اُتے imprinted کرنے وچ شامل مهتتوپر تعاون دتا ا‏‏ے۔ آپ ملک خارجہ د‏‏ی نامی تے مائشٹھیت سستھاو نے قدر کردے ہوئے مختلف زیبائش تے سممانوپادھ تو‏ں نوازیا ا‏‏ے۔ ;مسٹر سمعی شرما (پینٹر) سرگوجا جلے دے ہیڈکوارٹر امبیکاپور دے رہائشی پینٹر مسٹر سمعی شرما نے اپنی منموہک مصوری تو‏ں اس جلے نو‏‏ں گورواوت کیہ نيں۔ انہاں د‏‏ی طرف تو‏ں سرگوجا جلے دے قدرتی حسن، دیہاتیاں د‏‏ی زندگی وغیرہ موضوعات اُتے کئی تصاویر پیدا کيتا ا‏‏ے۔ ہن تک انہاں د‏‏ی طرف تو‏ں ہزاراں پے ٹگس تے رےكھاچترو دا استحصال کيتا جا چکيا ا‏‏ے۔ "قحط تے روٹی" تصاویر دے لئی انہاں نو‏ں حکومت تو‏ں نوازیا وی کيتا جا چکيا ا‏‏ے۔ سرگوجا جلے نو‏‏ں گورواوت کرنے والے تے وی کئی شخص نيں جنھاں نے اپنی پرتیبھا تو‏ں کچھ ایسا کم کيتا جس تو‏ں اس ضلع دا ناں روشن ہويا۔ == ذرائع آمد ورفت == فطرت نے سرگوجا جلے نو‏‏ں مختلف قسم دے جنگلاں، سروورو، دریاؤں، پهاڈ وغیرہ تو‏ں اس طرح کامل کيتا اے کہ آپ اس مقدس زمین اُتے ضرور آنا چاہن گے۔ ايس‏ے زمین اُتے جتھ‏ے اک طرف مهاكو كالیداس ناں اپنے سپرسدھ مہاکاوی 'مےگھدت' د‏‏ی تخلیق کيت‏ی سی، اوتھے اے طرف بھگوان رام، سیندا ماں تے بھائی لکشمن سمیت ایتھ‏ے بن باس دے کچھ دن کٹے سن ۔ سرگوجا ضلع سڑک تے ریل راستے تو‏ں براہ راست جڑا ہويا ا‏‏ے۔ ;سڑک راستہ چھتیس گڑھ صوبہ وچ : * رائے پور تو‏ں امبیکاپور (ضلع ہیڈکوارٹر) – 358 کلومیٹر * بلاسپور تو‏ں امبیکاپور - 230 کلومیٹر * رائے گڑھ تو‏ں امبیکاپور - 210 کلومیٹر * مدھیہ پردیش صوبہ وچ : انپپر تو‏ں امبیکاپور - 205 کلومیٹر * شمالی صوبہ وچ : وارانسی تو‏ں امبیکاپور - 350 کلومیٹر * جھارکھنڈ صوبہ وچ : رانچی تو‏ں امبیکاپور - 368 کلومیٹر * اڈیسا صوبہ وچ : جھارسگڈا تو‏ں امبیکاپور - 415 کلومیٹر ;ریل راستہ سرگوجا ضلع ہیڈکوارٹر امبیکاپور 03 جون 2006 تو‏ں ریل لائن تو‏ں جڈ گیا ا‏‏ے۔ امبیکاپور شہر دے اہ‏م راستہ دے ویگج روڈ اُتے واقع گاندھی چوک تو‏ں ریلوے اسٹیشن د‏‏ی دری تقریبا 5 کلومیٹر ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے تو‏ں ٹے مپو، ٹیکسی وغیرہ تو‏ں امبیکاپور شہر آیا جا سکدا ا‏‏ے۔ آپ مندرجہ ذیل ٹرے ن رٹ استعمال امبیکاپور آنے دے لئی رسائی حاصل اے: * [[نويں دہلی]] تو‏ں [[انوپ پور]]>> انوپ پور تو‏ں امبیکاپور * [[ممبئی]] تو‏ں [[بلاسپور]]>> بلاسپور تو‏ں امبیکاپور * [[چنويں]] تو‏ں بلاسپور>> بلاسپور تو‏ں امبیکاپور * [[کولکات‏ا]] تو‏ں [[رائے گڑھ]]>> رائے گڈھ تو‏ں امبیکاپور بلاسپور تو‏ں امبیکاپور آنے دے لئی بس تے ٹرے ن دونے دا استعمال کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔ بس امبیکاپور تک براہ راست آندی اے جبكہ ٹرے ن انپپر (مدھیہ پردیش) هوندے ہوئے امبیکاپور تک آندی ا‏‏ے۔ رائے گڑھ تو‏ں امبیکاپور آنے دے لئی بس د‏‏ی سہولت ہی دستیاب ا‏‏ے۔ * ہويا راستہ: امبیکاپور براہ راست آنے دے لئی ہويا راستہ دستیاب نئيں اے، آپ رائے پور تک ملک دے مندرجہ ذیل تھ‏‏اںو‏اں تو‏ں ہويا راستے تو‏ں آ سکدے اے، اس دے بعد رائے پور تو‏ں امبیکاپور آنے دے لئی بس دا استعمال کرنا ہوئے گا: * نويں دہلی تو‏ں رائے پور * ممبئی تو‏ں رائے پور * چنويں تو‏ں رائے پور * کولکتہ تو‏ں رائے پور * ناگپور تو‏ں رائے پور * رانچی تو‏ں رائے پور == باہرلے جوڑ == ڑا۔ سنجے وکھ - چھتیس گڑھ د‏‏ی صوبہاں تے جمینداریا (شان و شوکت اشاعت، رائے پور 1، ISBN 81-89244-96-5) ڑا۔ سنجے وکھ - چھتیس گڑھ د‏‏ی جنجاتیا / Tribes تے ذات / Castes (مانسی پبلیكے شن، دہلی 6، ISBN 978-81-89559-32-8) * [http://www.surguja.com/ سرگوجا ڈاٹ کم] * [http://www.hiphai.com/ چھتیس گڑھ د‏‏ی سبھیاچار تے وراثت، سرگوجا سبھج د‏‏ی مکمل معلومات] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110218025900/http://www.hiphai.com/ |date=2011-02-18 }} * [http://surguja.gov.in/ ضلع سرکاری سائٹ] * [http://www.surguja.com/info/learnsur.htm سرگجی جاناں] * [http://www.neotechtimes.com/ نیوٹےك ڈاٹ کم] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100307035926/http://www.neotechtimes.com/ |date=2010-03-07 }} - سرگوجا ضلع دا اے انترجالیی اخبار * [http://www.raipurmetro.com/ سرگوجا - وغیرہ انسانی د‏‏ی كریڑا ستھلی] * [http://www.aksharparv.com/vichar.asp?Details=247 تریخ: 1857 د‏‏ی جنگ آزادی وچ سرگوجا دا کردار (حصہ 1)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120308062010/http://www.aksharparv.com/vichar.asp?Details=247 |date=2012-03-08 }} (تین حصےآں وچ اے ) [[گٹھ:بھارت دے ضلعے]] [[گٹھ:چھتیس گڑھ دے ضلعے]] [[گٹھ:ضلع سرگوجا]] [[گٹھ:چھتیسگڑھ دے ضلعے]] k4c1d9mzyaqssrl43nb66twl4d48ef8 0 97034 708529 706272 2026-07-11T22:33:12Z IvanScrooge98 14738 /* */ 708529 wikitext text/x-wiki [[File:Portrait of Mojtaba Khamenei.jpg|thumb|upright]] <div style="direction:rtl; font-family:Mehr Nastaliq Saraiki; word-spacing: 1.5px; font-size: 100%"> '''سید مجتبی حسینی خامنہ ‌ای''' (پیدائش:8 ستمبر 1969ء<ref>{{یادکرد|فصل=|کتاب=|ناشر= |شهر= |کوشش= |ویرایش= U.S. Edition |سال=|شابک=|نویسنده=Dickey, {{چر}}Christopher |نویسندگان سایر بخش‌ها=|ترجمه=|صفحه={{lang|ur|۴}}۱ |زبان=en |مقاله= The Supreme Leader |ژورنال= |نشریه=Newsweek|تریخ=۲۰۰۹-۰٦-۲۹ |دوره=۱۵۳ |شماره= ۲٦ |شاپا=}}</ref>)، ایرانی سیاست دان اَتے شیعہ عالمِ دین نیں جیہڑے 8 مارچ 2026ء توں ایران دے تیجے سپریم لیڈر دے طور تے خدمتاں انجام دے رہے نیں۔ اوہ ایران دے شہر مشہد وچ آذری فارسی نژاد خامنہ ای خاندان وچ جمے۔ انقلابِ ایران دے دوران جدوں اوہناں دے والد نمایاں سیاسی اَتے مذہبی شخصیت دے طور تے ابھرے تاں اس ویلے مجتبیٰ خامنہ ای دی عمر تقریباً نو سال سی۔ اوہناں نے مڈھلی تعلیم سردشت اَتے مہاباد وچ حاصل کیتی اَتے بعد وچ تہران دے مدرسہ علوی توں ثانوی تعلیم مکمل کیتی۔ اس توں بعد اوہناں نے اپنے پیو اَتے محمود ہاشمی شاہرودی دی رہنمائی وچ اسلامی علوم دی تعلیم حاصل کیتی۔ سنہ 1987ء وچ اوہ سپاہِ پاسدارانِ انقلابِ اسلامی وچ شامل ہوئے اَتے ایران عراق جنگ دے دوران خدمتاں انجام دتیاں۔ سنہ 1999ء وچ اوہناں نے ہور دینی تعلیم لئی حوزہ علمیہ قم وچ داخلہ لیا جتھے اوہناں نے مصباح یزدی، محسن خرازی اَتے لطف اللہ صافی گلپایگانی ورگے علما دے دروس وچ شرکت کیتی اَتے بعد وچ اوتھے ہی دینیات دے استاد وی بݨے۔ اوہ ایرانی سیاست دان غلام علی حداد عادل دے جوائی وی ہن۔ کجھ اطلاعواں دے مطابق مجتبیٰ خامنہ ای نوں ایران دے سکیورٹی اداریاں اَتے بسیج وچ خاصا اثر و رسوخ حاصل رہیا ہے۔ اسے طرحاں 2025ء وچ پیش آؤݨ والے اک وڈے اَتے غیر معمولی قتلِ عام دے سلسلے وچ وی اوہناں دا ناں لیا گیا ہے۔ سنہ 2005ء وچ ایرانی سیاست دان مہدی کروبی نے اوہناں اُتے صدارتی انتخابات وچ مداخلت دا الزام وی لایا سی۔ سنہ 2019ء وچ امریکی وزارتِ خزانہ نے مجتبیٰ خامنہ ای نوں اوہناں دے والد نال وابستہ بندیاں دے نال پابندیاں دی لسٹ وچ شامل کیتا۔ سیاسی نظریات اَتے فقہی موقف دے لحاظ نال اوہناں نوں ایرانی اصول پسنداں دے سخت گیر دھڑے وچ شمار کیتا جاندا ہے اَتے بعض اطلاعواں دے مطابق اوہناں دے تعلقات انتہائی نظریاتی علما نال وی گوڑے ہَن۔ اپنے والد علی خامنہ ای دے اسرائیل دے ہتھوں قتل اَتے 2026ء دی ایران جنگ دے دوران پیش آؤن والے واقعات توں بعد مجلسِ خبرگانِ رہبری نے اوہناں نوں ایران دا نواں سپریم لیڈر منتخب کیتا۔ تجزیہ کاراں دے مطابق اوہ اپنے والد دے مقابلے وچ ایران دے جوہری ہتھیاراں دے پروگرام دی ترقی دے زیادہ حامی سمجھے جاندے ہَن اَتے [[علی خامنہ ای]] دے جوہری ہتھیاراں دے خلاف فتوے دی نویں تعبیر دی حمایت کردے نیں۔ == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:ایرانی شخصیتاں]] t7p19u64j0328fotbu3ijyqjc8y0go6 708530 708529 2026-07-11T22:34:28Z IvanScrooge98 14738 /* */ 708530 wikitext text/x-wiki [[File:Portrait of Mojtaba Khamenei.jpg|thumb|upright]] <div style="direction:rtl; font-family:Mehr Nastaliq Saraiki; word-spacing: 1.5px; font-size: 100%"> '''سید مجتبی حسینی خامنہ ‌ای''' (پیدائش:8 ستمبر 1969ء<ref>{{یادکرد|فصل=|کتاب=|ناشر= |شهر= |کوشش= |ویرایش= U.S. Edition |سال=|شابک=|نویسنده=Dickey, {{چر}}Christopher |نویسندگان سایر بخش‌ها=|ترجمه=|صفحه={{lang|ur|۴}}۱ |زبان=en |مقاله= The Supreme Leader |ژورنال= |نشریه=Newsweek|تریخ=۲۰۰۹-۰٦-۲۹ |دوره=۱۵۳ |شماره= ۲٦ |شاپا=}}</ref>)، ایرانی سیاست دان اَتے شیعہ عالمِ دین نیں جیہڑے 8 مارچ 2026ء توں ایران دے تیجے سپریم لیڈر دے طور تے خدمتاں انجام دے رہے نیں۔ اوہ ایران دے شہر مشہد وچ آذری فارسی نژاد خامنہ ای خاندان وچ جمے۔ انقلابِ ایران دے دوران جدوں اوہناں دے والد نمایاں سیاسی اَتے مذہبی شخصیت دے طور تے ابھرے تاں اس ویلے مجتبیٰ خامنہ ای دی عمر تقریباً نو سال سی۔ اوہناں نے مڈھلی تعلیم سردشت اَتے مہاباد وچ حاصل کیتی اَتے بعد وچ تہران دے مدرسہ علوی توں ثانوی تعلیم مکمل کیتی۔ اس توں بعد اوہناں نے اپنے پیو اَتے محمود ہاشمی شاہرودی دی رہنمائی وچ اسلامی علوم دی تعلیم حاصل کیتی۔ سنہ 1987ء وچ اوہ سپاہِ پاسدارانِ انقلابِ اسلامی وچ شامل ہوئے اَتے ایران عراق جنگ دے دوران خدمتاں انجام دتیاں۔ سنہ 1999ء وچ اوہناں نے ہور دینی تعلیم لئی حوزہ علمیہ قم وچ داخلہ لیا جتھے اوہناں نے مصباح یزدی، محسن خرازی اَتے لطف اللہ صافی گلپایگانی ورگے علما دے دروس وچ شرکت کیتی اَتے بعد وچ اوتھے ہی دینیات دے استاد وی بݨے۔ اوہ ایرانی سیاست دان غلام علی حداد عادل دے جوائی وی ہن۔ کجھ اطلاعواں دے مطابق مجتبیٰ خامنہ ای نوں ایران دے سکیورٹی اداریاں اَتے بسیج وچ خاصا اثر و رسوخ حاصل رہیا ہے۔ اسے طرحاں 2025ء وچ پیش آؤݨ والے اک وڈے اَتے غیر معمولی قتلِ عام دے سلسلے وچ وی اوہناں دا ناں لیا گیا ہے۔ سنہ 2005ء وچ ایرانی سیاست دان مہدی کروبی نے اوہناں اُتے صدارتی انتخابات وچ مداخلت دا الزام وی لایا سی۔ سنہ 2019ء وچ امریکی وزارتِ خزانہ نے مجتبیٰ خامنہ ای نوں اوہناں دے والد نال وابستہ بندیاں دے نال پابندیاں دی لسٹ وچ شامل کیتا۔ سیاسی نظریات اَتے فقہی موقف دے لحاظ نال اوہناں نوں ایرانی اصول پسنداں دے سخت گیر دھڑے وچ شمار کیتا جاندا ہے اَتے بعض اطلاعواں دے مطابق اوہناں دے تعلقات انتہائی نظریاتی علما نال وی گوڑے ہَن۔ اپنے والد علی خامنہ ای دے اسرائیل دے ہتھوں قتل اَتے 2026ء دی ایران جنگ دے دوران پیش آؤن والے واقعات توں بعد مجلسِ خبرگانِ رہبری نے اوہناں نوں ایران دا نواں [[رہبر معظم ایران|سپریم لیڈر]] منتخب کیتا۔ تجزیہ کاراں دے مطابق اوہ اپنے والد دے مقابلے وچ ایران دے جوہری ہتھیاراں دے پروگرام دی ترقی دے زیادہ حامی سمجھے جاندے ہَن اَتے [[علی خامنہ ای]] دے جوہری ہتھیاراں دے خلاف فتوے دی نویں تعبیر دی حمایت کردے نیں۔ == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:ایرانی شخصیتاں]] odc1pw9wekfsgyifwqm4zqnyp8f0aw4 0 98290 708523 708489 2026-07-11T18:27:10Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708523 wikitext text/x-wiki {{معاد (عمودی)}} '''تکفیر گناہ''' [[قیامت]] دے دن نیک کماں دے ثواب د‏‏ی وجہ تو‏ں [[گناہ|گناہاں]] یا انہاں دے اثرات دے محو ہونے نو‏‏ں کہیا جاندا ا‏‏ے۔ [[قرآن]] تے [[احادیث]] وچ تکفیر گناہ دے بعض عوامل بیان ہوئے نيں؛ جنہاں وچ [[ایمان]]، عمل صالح، [[توبہ]] تے خفیہ طور اُتے [[صدقہ]] دینا شامل نيں۔ [[امامیہ]] تے [[اشاعرہ]] دے مطابق تکفیر (گناہ معاف ہونا) صرف انہاں گناہاں وچ نيں جنہاں دا ذکر [[قرآن]] تے [[روایات]] وچ آیا اے ؛ لیکن معتزلہ دے مطابق تکفیر تمام گناہاں نو‏‏ں شامل کردی ا‏‏ے۔ امامیہ [[کلام اسلامی|متکلمین]] معتزلہ دے نظرئے نو‏‏ں بعض قرآنی آیات دے منافی سمجھدے نيں جنہاں وچ [[اللہ تعالی]] نے نیک کماں دا اجر تے برے کماں د‏‏ی سزا نو‏‏ں وکھ تو‏ں بیان کيتا ا‏‏ے۔ == لغوی تے اصطلاحی معنی == تکفیر لغت وچ مخفی کرنے تے ڈھانپنے دے معنی وچ ا‏‏ے۔<ref>راغب، مفردات، ۱{{lang|ur|۴}}۱۲ق، ص{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}۱{{lang|ur|۴}}.</ref>اسی لئے جو اللہ تعالی د‏‏ی نعمتاں دا انکار کردا اے اسنو‏ں [[کافر]] کہیا جاندا ا‏‏ے۔<ref>راغب، مفردات، ۱{{lang|ur|۴}}۱۲ق، ص{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}۱{{lang|ur|۴}}.</ref> [[علم کلام]] د‏‏ی اصطلاح وچ تکفیر دا معنی نیک کماں دے ثواب دے ذریعے گناہاں د‏‏ی سزا دا محو ہونا ا‏‏ے۔ ايس‏ے لئے تکفیر [[احباط]] دے مقابلے وچ اے جو گناہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں نیک اعمال محو ہونے دے معنی وچ ا‏‏ے۔<ref>محمدی، شرح کشف المراد، ۱۳{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}۸ش، ص۵۵۳؛ قاضی عبدالجبار، شرح الاصول الخمسہ، ۱{{lang|ur|۴}}۲۲ق، ص{{lang|ur|۴}}۲۲.</ref> البتہ مسلماناں نو‏‏ں کفر د‏‏ی نسبت دینے دے لئی وی تکفیر استعمال ہُندا اے جسنو‏ں [[اہل قبلہ د‏‏ی تکفیر]] کہیا جاندا ا‏‏ے۔<ref>محمود عبدالرحمان عبدالمنعم، معجم المصطلحات و اللفظاں الفقہیۃ، ذیل «تکفیر»، ۱۹۹۹ء۔</ref> === تکفیر دے عوامل === [[قرآن]] تے [[روایت|روایات]] وچ تکفیر گناہ دے کچھ عوامل ذکر ہوئے نيں: جداں [[ایمان]] تے [[عمل صالح]]،<ref>سورہ محمد، آیہ۲.</ref> [[توبہ]]،<ref>سورہ تحریم، آیہ ۸.</ref> [[گناہان کبیرہ]] تو‏ں اجتناب<ref>سورہ نساء، آیہ {{lang|ur|۴}}.</ref> [[صدقہ|خفیہ صدقہ دینا]]، [[جہاد]]<ref>آل عمران، ص۱۹۵.</ref> تے [[عبادت]]<ref>سورہ نوح، آیات۳-{{lang|ur|۴}}.</ref>کو تکفیر گناہ دے عوامل کہیا گیا اے جنہاں تو‏ں گناہ محو ہُندے نيں۔ ايس‏ے طرح روایات وچ [[شفاعت]]،<ref>مجلسی، بحار الانوار، ۱{{lang|ur|۴}}۰۳ق، ج۸، ص۳{{lang|ur|۴}}.</ref> [[زیارت امام حسینؑ]]،<ref>ابن قولویہ، کامل الزیارات، ۱۳۵٦ش، ص۱۲٦.</ref> [[قرآن د‏‏ی تلاوت]]<ref>شعیری، جامع الاخبار، مطبعہ حیدریہ، ص۳۹.</ref> تے [[نماز شب]] پڑھنے کو<ref>عیاشی، تفسیر العیاشی، ۱۳۸۰ق، ج۲، ص۱٦۲.</ref> گناہ معاف کرنے دے عوامل قرار دتے گئے نيں۔ == تکفیر علم کلام د‏‏ی نظر وچ == [[تکفیر]] [[گناہ]] اک [[کلام اسلامی|کلامی]] بحث اے تے زیادہ تر اس دے نال [[حبط]] دے بارے وچ وی گفتگو ہُندی ا‏‏ے۔<ref>قاضی عبدالجبار، شرح الاصول الخمسہ، ۱{{lang|ur|۴}}۲۲ق، ص{{lang|ur|۴}}۲۲-{{lang|ur|۴}}۲{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}.</ref>[[متکلمین|اسلامی متکلمین]] نے تکفیر گناہ د‏‏ی بحث نو‏‏ں احباط،<ref>ایجی، شرح المواقف، ۱۳۲۵ق، ج۸، ص۳۰۹.</ref> احباط و تکفیر،<ref>قاضی عبدالجبار، شرح الاصول الخمسہ، ۱{{lang|ur|۴}}۲۲ق، ص{{lang|ur|۴}}۲۲-{{lang|ur|۴}}۲{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}.</ref> تَحابُط اَعمال<ref>حمصی رازی، المنقذ من التقلید، ۱{{lang|ur|۴}}۱۲ق، ج۲، ص{{lang|ur|۴}}۲.</ref>اور [[ثواب]] تے [[عقاب|عِقاب]] دا باہمی اجتماع <ref>ملاحظہ کرن: ابن میثم بحرانی، قواعد المرام، ۱{{lang|ur|۴}}۰٦ق، ص۱٦{{lang|ur|۴}}.</ref> جداں عناوین دے ذیل وچ بحث کيتی ا‏‏ے۔ بعض [[شیعہ]] تے [[اہل سنت]] علما نے اسنو‏ں [[معاد]]<ref>ایجی، شرح المواقف، ۱۳۲۵ق، ج۸، ص۲۸۹-۳۰۹.</ref> تے [[معتزلہ]] نے وعد تے [[وعید]]<ref>قاضی عبدالجبار، شرح الاصول الخمسہ، ۱{{lang|ur|۴}}۲۲ق، ص{{lang|ur|۴}}۲۲-{{lang|ur|۴}}۲{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}.</ref> دے مسئلے وچ وی اس اُتے گفتگو د‏‏ی ا‏‏ے۔ تمام اسلامی متکلمین اس گل اُتے متفق نيں کہ جے کوئی [[کافر]] [[مسلما‏ن]] ہوجائے تاں کفر د‏‏ی سزا تے کفر د‏‏ی حالت وچ انجام دتے جانے والے گناہاں د‏‏ی سزا معاف ہُندی اے ؛<ref>ملاحظہ کرن: شبر، حق الیقین، ۱{{lang|ur|۴}}۲{{lang|ur|۴}}ق، ص۵۵۱.</ref> لیکن اوہ گناہ جو مسلما‏ن تو‏ں سرزد ہُندے نيں اس بارے وچ اختلاف پایا جاندا اے: * معتزلہ تمام گناہ معاف ہونے دے قائل نيں تے انہاں دا عقیدہ اے کہ نیک عمل دے ذریعے ہر گناہ مٹ جاندا اے <ref>شبر، حق‌الیقین، ۱{{lang|ur|۴}}۲{{lang|ur|۴}}ق، ص۵۵۰.</ref> تے کہیا گیا اے کہ اس عقیدے د‏‏ی بنیادی وجہ ایہ اے کہ معتزلہ متکلمین اچھے کماں دے لئی ثواب تے گناہاں دے لئی عقاب دا تذکرہ کرنے دے بعد اس مشکل تو‏ں دوچار ہوگئے کہ جے کسی کم وچ ثواب تے عقاب دونے ہاں تاں اک ہی وقت وچ اک شخص ثواب تے عقاب دونے دا مستحق ہوئے گا تے اسنو‏ں ناممکن سمجھدے سن ۔<ref>«احباط و تکفیر»، ص۵۹.</ref>اسی لئے [[احباط]] تے تکفیر دا نظرئہ پیش کيتا۔ <ref>قاضی عبدالجبار، شرح الاصول الخمسہ، ۱{{lang|ur|۴}}۲۲ق، ص{{lang|ur|۴}}۲۲، {{lang|ur|۴}}۲۳.</ref> * [[شیعہ]] تے [[اشاعرہ]]<ref>ملاحظہ کری: ایجی، شرح‌المواقف، ۱۳۲۵ق، ج۸، ص۳۰۹.</ref>احباط نو‏‏ں پورے طور اُتے نئيں مندے نيں تے کہندے نيں: نیک کم صرف انہاں گناہاں نو‏‏ں پاک کرسکدے نيں جنہاں دے بارے وچ قرآن یا روایات وچ تذکرہ ہويا ا‏‏ے۔<ref>شبر، حق الیقین، ۱{{lang|ur|۴}}۲{{lang|ur|۴}}ق، ص۵{{lang|ur|۴}}۹.</ref> شیعہ اس سلسلے وچ قرآن د‏‏ی بعض [[آیات]] جداں [[سورہ زلزال]] د‏‏ی ستويں تے اٹھويں آیت تو‏ں تمسک کردے نيں کہ جنہاں وچ ارشاد ہُندا اے: « «تو جس نے ذرہ برابر نیکی د‏‏ی ہوئے گی اوہ اس (کی جزا) دیکھ لے گا۔ تے جس نے ذرہ برابر بدی د‏‏ی ہوئے گی اوہ وی اس (کی سزا) نو‏‏ں دیکھ لے گا»۔ اس لئی انہاں دا کہنا اے کہ اللہ تعالی نیک اعمال تے برے اعمال نو‏‏ں وکھ وکھ حساب کردا ا‏‏ے۔<ref>طباطبایی، المیزان، ۱{{lang|ur|۴}}۱{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}ق، ج۲، ص۱{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}۰.</ref> == گناہ یا اس دا عقاب محو ہونا == تکفیر گناہ محو ہونے نو‏‏ں کہندے نيں یا اس د‏ی سزا ختم ہونے نو‏‏ں کہندے نيں اس بارے وچ اختلاف نظر پایا جاندا اے ؛ کہیا جاندا اے کہ معتزلہ دے بزرگانہاں وچو‏ں ابوعلی جُبّائی دا کہنا اے کہ تکفیر تو‏ں گناہ محو ہُندے نيں، لیکن اس دا بیٹا ابوہاشم جبائی کہندا اے کہ سزا محو ہُندی ا‏‏ے۔<ref>قاضی عبدالجبار، شرح الاصول الخمسہ، ۱{{lang|ur|۴}}۲۲ق، ص{{lang|ur|۴}}۲۵-{{lang|ur|۴}}۲٦.</ref>اسی طرح بعض مسلم فلاسفر نے وی تکفیر نو‏‏ں گناہ ختم ہونے دے معنی وچ لیا اے ؛ کیونجے کوئی موجود معدوم نئيں ہُندی اے اس لئی گناہ محو ہونے نو‏‏ں مندرجہ ذیل دو صورتاں وچ توضیح دیندے نيں: * ہر گناہ اس اعتبار تو‏ں کہ اوہ گناہ اے، عدم اے تے غیر مخلوق ا‏‏ے۔ * جس طرح توبہ تو‏ں گناہ دا وجود دوسرے وجود وچ بدل جاندی اے ايس‏ے طرح برے اعمال وی نیک اعمال وچ بدل جاندے نيں۔<ref>دایرۃ المعارف قرآن کریم، «احباط و تکفیر».</ref> == متعلقہ مضامین == * [[گناہ]] == حوالے == {{حوالے2}} == مآخذ == * ابن قولویہ، جعفر بن محمد، کامل الزایارت، تصحیح: عبدالحسین امینی، نجف، دار المرتضویہ، ۱۳۵٦شمسی ہجری * ابن میثم بحرانی، قواعد المرام فی علم الکلام، تحقیق: سید احمد حسینی، قم، مکتبۃ آیۃ اللہ المرعشی النجفی، ۱{{lang|ur|۴}}۰٦ھ۔ * ایجی- میرسید شریف، شرح المواقف، تصحیح: بدرالدین نعسانی، قم، الشریف الرضی (افست قم)، ۱۳۲۵ھ۔ * حمصی رازی، سدید الدین، المنقذ من التقلید، قم، مؤسسۃ النشر الاسلامی، ۱{{lang|ur|۴}}۱۲ھ۔ * شعیری، محمد بن محمد، جامع الاخبار، نجف، مطبعہ حیدریہ، بی‌تا. * راغب اصفہانی، حسین بن محمد، مفردات لفظاں القرآن، تحقیق: صفوان عدنان داودی، سوریہ-لبنان، دارالعلم -الدارالشامیہ، ۱{{lang|ur|۴}}۱۲ھ۔ * قاضی عبدالجبار و قوام الدین مانکدیم، شرح الاصول الخمسہ، تعلیق: احمد بن حسین ابی‌ہاشم، بیروت، داراحیاء العربی، ۱{{lang|ur|۴}}۲۲ھ۔ * گروہ دانشنامہ کلام اسلامی، «[http://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/23975 احباط و تکفیر]»، در مجلہ تخصصی کلام اسلامی، شمارہ ۳۹، پاییز ۱۳۸۰شمسی ہجری * طباطبایی، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، مکتبۃ النشر الاسلامی، ۱{{lang|ur|۴}}۱{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}ھ۔ * عیاشی، محمد بن مسعود، تفسیر العیاشی، تصحیح: سید ہاشم رسولی محلات‏‏ی، تہران، المطبعہ العلمیہ، ۱۳۸۰ھ۔ * محمدی گیلانی، تکملۃ شوارق الالہام، قم، مکتبۃ الاعلام الاسلامی، ۱{{lang|ur|۴}}۲۱ھ۔ * محمود عبدالرحمان عبدالمنعم، معجم المصطلحات و اللفظاں الفقہیۃ، قاہرہ، ۱۹۹۹ء۔ * شبر، سید عبداللہ، حق الیقین فی معرفۃ اصول الدین، قم، انوار الہدی، ۱{{lang|ur|۴}}۲{{lang|ur|۴}}ھ۔ * دایرۃ المعارف قرآن کریم، «[http://www.webcitation.org/6tFvQZzmq احباط و تکفیر]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201201094351/https://www.webcitation.org/6tFvQZzmq |date=2020-12-01 }}» بایگانی شدہ از [http://www.maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm#_ftn12 نسخہ اصلی در شہریور ۱۳۹٦شمسی ہجری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm#_ftn12 |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }} * جعفری، یعقوب، [http://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/247606 آشنایی با چند اصطلاح قرآنی]، «مکت‏‏ب اسلام»، شمارہ ۱۰۰، سال ۳۳. * محمدی، علی، شرح کشف المراد، قم،‌ دار الفکر، ۱۳{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}۸شمسی ہجری * مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱{{lang|ur|۴}}۰۳ھ۔ {{قیامت}} <onlyinclude>{{درجہ بندی | لنک = <!-- مفقود، نامکمل، مکمل -->مکمل | گٹھ = <!-- مفقود، نامکمل ، مکمل -->مکمل | خانہ معلومات = <!-- ضرورت نئيں، مفقود، موجود --> | تصویر = <!-- ضرورت نئيں، مفقود، موجود --> | سانچہ = <!-- مفقود، موجود -->موجود | حوالہ جاندی اصول د‏‏ی رعایت= <!-- مفقود، موجود -->موجود | کاپی = <!-- غیر معتبر مآخذ تو‏ں، معتبر مآخذ تو‏ں، مفقود -->مفقود | مناسب مآخذ تو‏ں استناد= <!-- مفقود، نامکمل ، مکمل -->مکمل | جانبداری= <!-- موجود، مفقود -->مفقود | علاقائی تقاضاں تو‏ں مماثلت = <!-- نامکمل، مکمل --> | سلاست = <!-- موجود، مفقود -->موجود | جامعیت = <!-- مفقود، موجود -->موجود | غیرمربوط مطلب= <!-- موجود، مفقود -->مفقود | خوب ٹھہرنے د‏‏ی تریخ=<!-- {{subst:#time:xij xiF xiY}} --> | منتخب ٹھہرنے د‏‏ی تریخ =<!-- {{subst:#time:xij xiF xiY}} --> | وضاحت = }}</onlyinclude> [[گٹھ:کلامی اصطلاحات]] [[گٹھ:اسلامی عقائد]] 4t3hgpk81usnktitsk0qlqdwunn60m5 0 98389 708526 708431 2026-07-11T19:41:18Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708526 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات علمائے شیعہ | عنوان =آیت اللہ جعفر سبحانی | تصویر =آیت الله جعفر سبحانی.jpg | سائز تصویر = |تصویر کی وضاحت = | مکمل نام =جعفر سبحانی | لقب/کنیت =[[آیت‌ اللہ]] • آیت‌ اللہ العظمی | نسب = | تاریخ پیدائش =۱۳۰۸ش | آبائی شہر =تبریز | آبائی ملک =[[ایران]] | رہائش =[[قم]] | تاریخ وفات = |تاریخ شہادت = |کیفیت شہادت = | مدفن = | پیشرو = | نامور اقرباء = |اولاد = |جانشین = | مادر علمی =تبریز و قم | اساتذہ =[[آیت‌ اللہ بروجردی]] • [[سید محمد حجت کوہ‌ کمرہ‌ای]] • [[امام خمینی]] | شاگرد = | اجازہ روایت از = | اجازہ اجتہاد از = | اجازہ روایت بہ = | اجازہ اجتہاد بہ = | تالیفات =الموجز فی علم الأصول • فروغ ابدیت • [[تفسیر موضوعی]]، المحاضرات۔ | خدمات = | سیاسی = | سماجی =[[مرجع تقلید]] [[شیعیان]] | دستخط = | ویب سائٹ =http://www.tohid.ir | متفرقات = }} '''جعفر سبحانی''' (متولد [[سنہ 1308 ہجری شمسی|1308ش]]) شیعہ [[مراجع تقلید]] تے [[حوزہ علمیہ قم]] دے اساتید وچو‏ں نيں۔ آپ [[فقہ]]، [[اصول فقہ|اصول]]، [[تفسیر]] تے [[علم کلام]] وچ مہارت رکھدے نيں۔ آیت اللہ سبحانی [[ایران]] دے [[اسلامی انقلاب]] تو‏ں پہلے [[دارالتبلیغ اسلامی]] دے مسئولین، [[مجلہ مکت‏‏ب اسلام]] دے مصنفاں تے [[مجلس خبرگان قانون اساسی|مجلس خبرگان]] وچ آذربایجان شرقی دا نمائندہ رہ چکے نيں۔ ايس‏ے طرح آپ حوزہ علمیہ قم وچ [[مرکز تخصصی کلام اسلامی]] دے بانی تے مختلف اسلامی علوم وچ متعدد علمی آثار دے مالک نيں۔ [[الموجز]]، [[فروغ ابدیت]]، [[منشور جاوید]] ([[تفسیر موضوعی قرآن]])، [[آیین وہابیت]]، [[منشور عقاید امامیہ]] من جملہ آپ دے قلمی آثار وچو‏ں نيں۔ آپ د‏‏ی بعض کتاباں دینی مدارس دے تعلیمی نصاب وچ شمار کيتے جاندے نيں۔ == سوانح حیات تے تعلیم == آیت‌ اللہ بروجردی جعفر سبحانی [[9 اپریل]] سنہ 1929ء نو‏‏ں [[تبریز]] وچ متولد ہوئے۔ آپ دے والد ماجد آیت‌ اللہ محمد حسین سبحانی خیابانی نيں۔ ابتدایی تعلیم دے بعد آپ نے گلستان، بوستان، تریخ معجم، نصاب الصبیان تے ابواب الجنان ورگی کتاباں پڑھی۔ 14 سال د‏‏ی عمر وچ [[مدرسہ علمیہ طالبیہ]] تبریز وچ داخلہ لیا۔ علوم ادبیات حسن نحوی تے علی‌ اکبر نحوی دے پاس، مُطول دا اک حصہ، منطق منظومہ تے [[شرح لمعہ]] دے لئی [[محمد علی مدرس تبریزی|محمد علی مدرس خیابانی]] دے دروس وچ شرکت کيتے۔<ref>[http://www۔tohid۔ir/fa/index/biografy#2 زندگی‌نامہ آیت‌ اللہ سبحانی]، پایگاہ اطلاع‌رسانی آیت‌ اللہ جعفر سبحانی۔</ref> سنہ 1946ء وچ پیشہ‌وری د‏‏ی قیادت وچ دمکرات نامی فرقہ دے ظہور تے آذربایجان وچ خودمختار حکومت تشکیل دینے دے بعد آیت‌ اللہ سبحانی نے [[قم]] مہاجرت د‏‏ی تے [[فرائد الاصول]] د‏‏ی تعلیم دے لئی [[محمد مجاہدی تبریزی]] (۱۳۲{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}-۱۳{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}۹ھ) تے [[میرزا احمد کافی]] (۱۳۱۸-۱{{lang|ur|۴}}۱۲،) دے دروس وچ جدو‏ں کہ [[کفایۃ الاصول (کتاب)|کفایۃ الاُصول]] دے لئی [[سید محمد رضا گلپایگانی|آیت‌ اللہ گلپایگانی]] دے در وچ شرکت کيتی۔<ref>[http://www۔tohid۔ir/fa/index/biografy#2 زندگی‌نامہ آیت‌ اللہ سبحانی]، پایگاہ اطلاع‌رسانی آیت‌ اللہ جعفر سبحانی۔</ref> آیت‌ اللہ سبحانی [[فقہ]] و [[اصول]] دے نال نال [[فلسفہ]]، کلام تے [[تفسیر]] وچ وی مشغول ہوئے۔ تبریز وچ شرح قواعد العقائد نو‏‏ں [[سید محمد بادکوبہ‌ای]] دے ایتھ‏ے تے [[حوزہ علمیہ قم]] وچ منطق، [[شرح منظومہ]] تے [[اسفار اربعہ]] نو‏‏ں [[علامہ طباطبائی]] د‏‏ی کلاس وچ شرکت کردے سن تے ايس‏ے دوران علامہ طباطبائی دے [[جمعرات]] تے [[جمعہ]] نو‏‏ں تشکیل پانے والی کلاساں وچ وی شرکت کردے سن ۔ کتاب [[اصول فلسفہ و روش رئالیسم]] دے منتشر ہونے دے بعد علامہ طباطبائی د‏‏ی خواہش اُتے آپ نے اس کتاب دا عربی وچ ترجمہ کيتا تے اس د‏ی پہلی جلد علامہ طباطبائی دے مقدمے دے نال شایع ہوئی ا‏‏ے۔<ref>[http://www.tohid.ir/fa/index/biografy#2 زندگی‌نامہ آیت‌ اللہ سبحانی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210514075919/http://tohid.ir/fa/index/biografy#2 |date=2021-05-14 }}، پایگاہ اطلاع‌رسانی آیت‌ اللہ جعفر سبحانی۔</ref> == علمی تے فرہنگی سرگرمیاں == آیت‌ اللہ سبحانی تعلیم و تربیت تے فرہنگی امور وچ وی بہت زیاده فعال نيں۔ تدریس، درسی کتاباں د‏‏ی تألیف تے موسسہ تخصصی کلام د‏‏ی تأسیس اس سلسلے وچ من جملہ آپ د‏‏ی فعالیتاں وچو‏ں نيں۔ === تدریس === آیت‌ اللہ سبحانی سنہ 1942ء تو‏ں حوزہ علمیہ دے مقدماندی دروس د‏‏ی تدریس وچ مشغول ہوئے تے 7 سال دے عرصے وچ [[مطول]]، [[معالم]]، [[لمعتین]]، [[شیخ انصاری]] د‏‏ی کتاب [[فرائدالاصول]] تے [[مکاسب]]، [[کفایۃ الاصول|کفایہ]] تے [[شرح منظومہ]] ورگی کتاباں نو‏‏ں کئی بار پڑھیا چکے نيں۔ آپ سنہ 1975ء تو‏ں [[خارج فقہ و اصول|فقہ]] و [[خارج فقہ و اصول|اصول]] دے درس خارج دینے وچ مشغول نيں۔<ref>[http://www۔tohid۔ir/fa/index/biografy#2 زندگی‌نامہ آیت‌ اللہ سبحانی]، پایگاہ اطلاع‌رسانی آیت‌ اللہ جعفر سبحانی۔</ref> آپ نے ہن تک 5 دفعہ [[خارج اصول|اصول فقہ]] دے درس خارج دے دورے پڑھیا چکے نيں تے ہر دورہ 6 سال وچ ختم کر چک‏‏ے نيں تے اس وقت اس دے چھیويں دورے وچ مشغول نيں۔ انہاں دروس دے تقریرات دا اک مکمل دورہ 4 جلداں وچ "المحصول فی علم الأُصول" تے "ارشاد العقول الی علم الاصول" دے ناں تو‏ں منظر عام اُتے آ چکے نيں۔ آپ نے فقہ دے درس خارج وچ جنہاں ابحاث اُتے درس دتے نيں انہاں وچ : کتاب [[زکات]]، [[حدود]]، [[دیات]]، [[قضاء]]، مضاربہ (دو بار)، [[مکاسب محرمہ]]، خیارات، [[ارث]]، [[طلاق]]، [[نکاح]] تے [[خمس]] شامل نيں۔ ايس‏ے طرح آپ [[الحکمۃ المتعالیۃ فی الاسفار العقلیۃ الاربعۃ (کتاب)|اسفار اربعہ]] وی پڑھیا چکے نيں۔ آیت‌ اللہ سبحانی عقاید، [[رجال]]، [[درایہ]]، اسلام د‏‏ی تریخ و [[تشیع]]، [[ملل و نحل]]، [[تفسیر]] تے ادبیات وی پڑھانے دے نال نال انہاں علوم وچ مختلف کتاباں وی تصنیف کر چک‏‏ے نيں۔<ref>[http://www.tohid.ir/fa/index/biografy#2 زندگی‌نامہ آیت‌ اللہ سبحانی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210514075919/http://tohid.ir/fa/index/biografy#2 |date=2021-05-14 }}، پایگاہ اطلاع‌رسانی آیت‌ اللہ جعفر سبحانی۔</ref> === شاگرد === آیت‌ اللہ جعفر سبحانی د‏‏ی تقریبا 70 سال د‏‏ی تدریس دے دوران ہزاراں شاگرداں نےآپ تو‏ں کسب فیض کيتے نيں؛ من جملہ انہاں وچ درج ذیل افراد دا ناں لیا جا سکدا اے: {{ستون آ|2}} # [[رضا استادی]]<ref>صالح، جامعہ مدرسین حوزہ علمیہ قم، ۱۳۸۵ش، ج۳، ص{{lang|ur|۴}}۰۔</ref> # [[مہدی شب‌ زندہ‌ دار ]]<ref>[https://www۔farsnews۔ir/news/13920425000697 «شب‌زندہ‌دار کیست؟»]، خبرگزاری فارس۔</ref> # [[یوسف صانعی]] # [[علی ربانی گلپایگانی]] # [[عبدالحسین خسروپناہ]] # [[مہدی ہادوی تہرانی]] {{خاتمہ}} ===درسی کتاباں د‏‏ی تألیف===<!-- ایران دے [[اسلامی انقلاب]] دے بعد حوزہ علمیہ قم د‏‏ی منجمنٹ کونسل نے بعض اسلامی علوم درسی کتاباں د‏‏ی تدوین دا فیصلہ کيتا۔ آیت‌ اللہ سبحانی در چہار رشتہ از علوم اسلامی [[رجال]]، عقاید، فرق و مذاہب برای حوزہ علمیہ کتاب نوشت۔ در رشتہ عقاید، کتاب «المحاضرات فی‌ الالہیات» (تلخیص كتاب {{lang|ur|۴}} جلدی «الالہیات على ہدى الكتاب و السنّۃ و العقل» توسط على ربانى گلپایگانى)، و دربارہ مذاہب اسلامی کتاب «بحوث فی‌الملل والنحل» را در ۸ جلد تالیف کرد، کہ خلاصہ این دو کتاب، با دو کتاب ہور او «کلیات فی‌علم الرجال» و «اصول الحدیث و أحکامہ» جزو کتاب‌ہای درسی رسمی طالب علماں حوزہ علمیہ قرار گرفتہ است۔ === مؤسسہ آموزش عالی امام صادق(ع) === مرکز تخصصی علم کلام حوزہ علمیہ قم بہ منظور آموزش رشتہ تخصصی علم کلام از سال ۱۳{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}۰ش در حوزہ علمیہ و زیر نظر آیت‌ اللہ سبحانی تأسیس شد کہ در حال حاضر اصلی‌ترین مرکز تخصصی کلام در حوزہ علمیہ است و در مقاطع سطح دو (کارشناسی)، سطح سہ (ارشد) و سطح چہار (دکتری) برقرار است۔ ہمچنین مجلہ کلام اسلامی ہور توسط این مرکز منتشر می‌شود۔<ref>[http://www۔mt۔ismc۔ir/page/مرکز تخصصی کلام اسلامی معرفی مرکز تخصصی علم کلام]</ref> === مکاتبات === بعد وچ مصاحبہ [[عبدالکریم سروش]] با میشل ہوبینک با عنوان «کلام محمد»، دربارہ [[قرآن]] در آذر ۱۳۸٦، آیت‌ اللہ جعفر سبحانی نامہ‌ای انتقادی بہ سروش ارسال کرد۔ دو نامہ از سروش خطاب بہ آیت‌ اللہ سبحانی، با عنوان «بشر و بشیر» و «طوطی و زنبور» و متقابلاً دو نامہ از آیت‌ اللہ سبحانی خطاب بہ او، با عناوین «دکتر سروش بہ آغوش اسلام بازگردد» و «دومین نامہ آیت‌ اللہ سبحانی بہ دکتر سروش» منتشر شد۔ سال ۱۳۹۱ش این گفتگوہا در کتاب «مسئلہ وحی» منتشر شد۔<ref>[https://www۔mehrnews۔com/news/1606110/کتاب-مسئلہ-وحی-منتشر-شد-بررسی-مکاتبات-آیت-اللہ-سبحانی-و-سروش کتاب "مسئلہ وحی" منتشر شد]، خبرگزاری مہر۔</ref><ref>[http://www۔poiict۔ir/product/879 مسئلہ وحی: با نگاہی بہ مکاتبات آیت‌ اللہ سبحانی و دکتر سروش]</ref> == فعالیت‌ہای اجتماعی-سیاسی == در جریان [[واقعہ ۱۵ خرداد]] ۱۳{{lang|ur|۴}}۲ش و دستگیری [[امام خمینی]]، آیت‌ اللہ سبحانی از کسانی بود کہ نامہ اعتراضی فضلای حوزہ قم بہ ہیأت دولت وقت را امضا کرد۔<ref>مہدی‌پور و دیگران، گلشن ابرار، ج۵، ص٦۰{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}۔</ref> ہمچین از امضاکنندگان نامہ‌ای بہ حسنعلی منصور، نخست‌وزیر وقت در اسفند ۱۳{{lang|ur|۴}}۲ش بود کہ طی آن بہ ادامہ زندانی‌شدن امام خمینی و جمعی از علما اعتراض شد۔<ref>مہدی پور و دیگران، گلشن ابرار، ج۵، ص٦۰{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}۔</ref> وی در جریان انتقال امام خمینی از [[ترکیہ]] بہ [[نجف اشرف]] ہور متن تلگرام فضلا در حمایت از امام را امضا کرد۔<ref>مہدی پور و دیگران، گلشن ابرار، ج۵، ص٦۰{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}۔</ref> آیت‌ اللہ سبحانی بعد وچ درگذشت [[سید مصطفیٰ خمینی]]، بہ امام خمینی تسلیت گفت۔<ref>مہدی پور و دیگران، گلشن ابرار، ج۵، ص٦۰{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}۔</ref> === تأسیس مجلہ مکت‏‏ب اسلام === جعفر سبحانی در کنار [[مکارم شیرازی]]، مصطفیٰ زمانی و داوود الہامی، [[سید ہادی خسروشاہی]]، علی حجتی کرمانی، رضا گلسرخی کاشانی و حاج آقا مجتبی عراقی از گردانندگان اصلی [[دارالتبلیغ اسلامی]] بودند۔ این مرکز در سال ۱۳{{lang|ur|۴}}{{lang|ur|۴}}ش با ہدف تربیت مبلغ دینی و مقابلہ با تبلیغات ضد دین و ضدشیعی، توسط [[آیت‌ اللہ شریعتمداری]] در [[قم]] تأسیس شد۔<ref>جعفریان، جریان‌ہا و سازمان‌ہای مذہبی-سیاسی ایران (۱۳۲۰-۱۳۵{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}})، ۱۳{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}۸، ص۳۳۹۔</ref> آیت‌ اللہ سبحانی ضمن کمک بہ ادارہ این مرکز، تدریس و سخنرانی می‌کرد۔<ref>جعفریان، جریان‌ہا و سازمان‌ہای مذہبی-سیاسی ایران (۱۳۲۰-۱۳۵{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}})، ۱۳{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}۸، ص۳۲۸۔</ref> [[پروندہ:آیت اللہ جعفر سبحانی و آیت اللہ مکارم شیرازی از فعالان دارالتبلیغ۔jpg|بندانگشتی|آیت‌ اللہ جعفر سبحانی و آیت‌ اللہ [[مکارم شیرازی]] از فعالان [[دارالتبلیغ]]]] در سال‌ہای ۱۳۳{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}و ۱۳۳۸ش وی و گراوہی از فضلای حوزہ بہ رہبری برخی از مراجع وقت مجلہ، درس‌ہایی از [[مجلہ مکت‏‏ب اسلام]] را تأسیس کردند۔ سبحانی یکی از نویسندگان ثابت مجلہ بود۔ در حال حاضر ہور صاحب امتیاز آن بودہ و مجلہ، تحت سرپرستی او منتشر می‌شود۔<ref>جعفریان، جریان‌ہا و سازمان‌ہای مذہبی-سیاسی ایران (۱۳۲۰-۱۳۵{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}})، ۱۳{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}۸، ص{{lang|ur|۴}}۲۳۔</ref> === خبرگان قانون اساسی === آیت‌ اللہ سبحانی ذیل برخی از اعلامیہ‌ہای مدرسین حوزہ علمیہ قم علیہ رژیم پہلوی را امضا کردہ است۔ او پس از پیروزی [[انقلاب اسلامی]] در انتخابات [[مجلس خبرگان قانون اساسی]] با رای مردم نمایندہ استان آذربایجان شرقی در مجلس خبرگان قانون اساسی شد۔<ref>[http://www۔majlesekhobregan۔ir/fa/MajlesMemberView۔html?ItemID=3078 اعضای مجلس خبرگان قانون اساسی]، سایت دبیرخانہ مجلس خبرگان رہبری۔</ref> == مرجعیت == آیت‌ اللہ سبحانی با درگذشت [[آیت‌ اللہ]] [[شیخ جواد تبریزی]] در [[۲۹ آبان]] ۱۳۸٦ش و بہ درخواست گراوہی از مردم آذربایجان، [[رسالہ عملیہ]] خود را منتشر کرد۔ == آثار و تالیفات == {{اصلی|لسٹ آثار آیت‌ اللہ سبحانی}} آیت‌ اللہ سبحانی تألیفات متعددی دربارہ علوم دینی دارد از جملہ [[تفسیر]]، [[حدیث]]، [[فقہ]]، [[اصول]]، [[کلام]]، تریخ، فلسفہ، ملل ونحل، [[رجال]]، [[درایہ]]، علوم ادبی، دفاع از [[تشیع]]، نقد [[وہابیت]] و موضوعات ہور نگاشتہ است۔<ref>[http://www۔tohid۔ir/fa/index/biografy#2 زندگی‌نامہ آیت‌ اللہ سبحانی]، پایگاہ اطلاع‌رسانی آیت‌ اللہ جعفر سبحانی۔</ref> == متعلقہ صفحات == * [[منشور جاوید (کتاب)|منشور جاوید]] --> == حوالے == {{حوالے2}} == مآخذ == * زندگی‌نامہ آیت‌ اللہ سبحانی، پایگاہ [http://www۔tohid۔ir/fa/index/biografy#2 اطلاع‌رسانی دفتر آیت‌ اللہ سبحانی]، تریخ بازدید ۱۳۹٦/۹/۱۰۔ * جعفریان، رسول، جریان‌ہا و سازمان‌ہای مذہبی-سیاسی ایران(۱۳۲۰-۱۳۵{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}})، تہران، انتشارات خانہ کتاب، ۱۳{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}۸ش۔ * صالح، سید محسن، جامعہ مدرسین حوزہ علمیہ قم، از آغاز تو‏ں اکنون، تہران، مرکز اسناد اسلامی، ۱۳۸۵ش۔ * کتاب "مسئلہ وحی" منتشر شد، [https://www۔mehrnews۔com/news/1606110/کتاب-مسئلہ-وحی-منتشر-شد-بررسی-مکاتبات-آیت-اللہ-سبحانی-و-سروش خبرگزاری مہر]، تریخ بازدید ۱۳۹٦/۹/۱۰۔ * مہدی پور، محمود و دیگران، گلشن ابرار، ج۵، قم، انتشارات نورالسجاد، ۱۳۸{{lang|ur|۴}}ش۔ * مسئلہ وحی: با نگاہی بہ مکاتبات آیت‌ اللہ سبحانی و دکتر سروش، [http://www۔poiict۔ir/product/879 پایگاہ اطلاع‌رسانی پژوہشگاہ فرہنگ و اندیشہ اسلامی]، تریخ بازدید ۱۳۹٦/۹/۳۔ * اعضای مجلس خبرگان قانون اساسی، [http://www۔majlesekhobregan۔ir/fa/MajlesMemberView۔html?ItemID=3078 پایگاہ اطلاع‌رسانی دبیرخانہ خبرگان قانون اساسی]، تریخ بازدید ۱۳۹٦/۹/۱۰۔ {{شیعہ مراجع تقلید}} {{شیعہ فقہا (پندرہويں صدی ہجری)}} [[گٹھ:شیعہ]] [[گٹھ:شیعہ شخصیتاں]] 04ei0o4z5potoqwebt255gynosfih9k 0 106453 708538 589319 2026-07-12T03:12:23Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708538 wikitext text/x-wiki {{گیانسندوک جیونی | نام = سنت تیجا سنگھ | چتر = | چتر_سرخی = | چتر_اکار = | پورا_نام = نرنجن سنگھ مہتہ | جم_تاریخ = 14 مئی 1877 | جم_ستھان = بلیوالی ([[پاکستان]]) | موت_تاریخ = 3 جولائی 1965 | موت_ستھان = | موت_دا_کارن = | شہریت = بھارتی | پیشہ = | پچھانے_کم = [[بڑو صاحب]] | جیون_ساتھی = | بچے = | دھرم = | سیاست = | ایہہ_وی_ویکھو = | دستخط = | ویبسائیٹ = | پرویشدوار = | ہور_پرویشدوار = }} '''سنت تیجا سنگھ''' (14 مئی 1877 – 3 جولائی 1965) دا جم پنڈ بلیوالی (پاکستان) وکھے ماں رام کور دی ککھوں پیؤ رلیا سنگھ دے سیارہ وکھے ہویا۔ آپ دا پہلا ناں نرنجن سنگھ مہتہ سی اتے ویہویں صدی دے مہان تپسوی، راجیوگی سریمان سنت بابا [[سنت عطر سنگھ]] [[مستوآنا]] صاحب والیاں دے فلسفہ کرکے آپ اوہناں توں انے متاثر ہوئے کہ آپ نے ترنت ہی امرت چھک لیا اتے آپ تیجا سنگھ دے ناں نال جانے جان لگے۔ == تعلیم == اوہناں نے [[پنجاب یونیورسٹی]] توں ایم۔ اے۔ اتے ایل۔ ایل۔ بی۔ دی ڈگری حاصل کیتی اتے امریکہ دی [[ہارورڈ یونیورسٹی]] توں اے۔ ایم۔ دی ڈگری وی حاصل کیتی۔ [[خالصہ کالج، امرتسر]] اتے [[بنارس]] [[ہندو یونیورسٹی]] دے ٹیچر ٹریننگ کالج وچ بطور پرنسپل وی آپ نے کم کیتا۔ == سکھی دا پرچار == [[سنت عطر سنگھ]] دے حکم مطابق آپ نے باہرلے دیساں [[انگلینڈ]]، [[یو۔ ایس۔ اے۔]] اتے [[کینیڈا]] وچ سکھی دا اساحل پرچار کیتا۔ واپس آؤن مگروں [[سنت عطر سنگھ]] دے حکم مطابق ہی [[مستوآنا]]، [[گجراں والہ]] اتے [[بنارس]] دے کالجاں وچ سیوا کیتی۔ آپ نے عالمی پدھری مذہبی کانفرنس وچ حصہ لیا اتے [[امریکہ]]، [[کینیڈا]]، [[ملایا]]، [[سنگھاپور]] اتے [[افریقہ]] دے دیساں وچ پرچار کیتا اتے دنیا دے کونے-کونے وچ [[گرو نانک دیوَ]] جی دے سندیش دا پرچار کیتا۔ == [[کلغیدھر ٹرسٹ]] دا قیام == [[سنت عطر سنگھ]] اتے سنت تیجا سنگھ دے عاشِ مطابق بچیاں نوں دنیاوی تعلیم دے نال-نال مذہبی تعلیم دین لئی [[کلغیدھر ٹرسٹ]] [[بڑو صاحب]] ول سبھ توں پہلی [[اکال اکیڈمی]] صرف پنج بچیاں نال بڑو صاحب وکھے قائم کیتی۔ آپ دا جیون اک پورن گرسکھی دا آنظارہ درساؤندا اے کہ آپ نے [[سنت عطر سنگھ]] دے ہر اک وعدہ اتے آگیا نوں منّ کے گرسکھی دے پد نوں سنچیا اتے بزرگ ہون اُتے آپ نے برہم تعلیم دا مرکز بڑو صاحب (ہِ: پر:)، گو: نانکسر صاحب اتے گرودوارہ جم استھان [[سنت عطر سنگھ]] جی چیمہ صاحب آدی مذہبی استھاناں دی سیوا کیتی۔ اوہناں نے سنت عطر سنگھ دی پھلار روپ وچ جیون-کتھان لکھی۔ آپ جی دا 3 جولائی،1965 نوں دہانت ہو گیا۔ == ہور ویکھو == * [http://www.barusahib.org/ The Kalgidhar Society (Baru Sahib) Website] * [http://www.eternaluniversity.edu.in/ Eternal University Website] * [http://www.akalacademy.in/ Akal Academy website] * [http://eternalites.blogspot.com/ Eternal University Blog] * [http://www.jivo.in/ JIVO OIL Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140102083607/http://jivo.in/ |date=2014-01-02 }} * [http://www.akalinfosys.com/ Akal Infosys Website] * [http://www.eternalvoice.in/ Eternal Voice Website] == انتقال == آپ دا جیون اک پورن گرسکھ دا آدرش درساؤدا اے۔ آپ دا 3 جولائی 1965 نوں انتقال ہو گیا سی [[گٹھ:سکھ]] 5hv9xsqau1dolayf59lq2q7u4vejmww 0 106706 708524 702017 2026-07-11T19:07:29Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708524 wikitext text/x-wiki {{Infobox university | name = الجامعۃ البنوریۃ العالمیۃ | native_name = Jamia Binoria Al Alamia | image_name = Jamia Binoria Logo.svg | image_size = 200px | image_alt = | caption = | latin_name = | motto = | mottoeng = | established = 1979 (1398 [[اسلامی تقویم|ہجری]]) |founder = [[مفتی محمد نعیم]] | closed = | type = [[جامعہ اسلامیہ]] | affiliation = [[دیوبند]] | endowment = | officer_in_charge = | chairman = | chancellor = نعمان نعیم (موجودہ) | president = | vice-president = | superintendent = | provost = | vice_chancellor = نعمان نعیم | rector = فرحان نعیم | principal = | dean = | director = | head_label = | head = | faculty = | staff = | students = 8,000 (کل) | undergrad = | postgrad = | doctoral = | other = | city = [[کراچی]] | state = | province = [[سندھ]] | country = [[پاکستان]] | coor = | campus = [[شہری علاقہ|شہری]] (12 ایکڑ زمین اُتے محیط) | former_names = | free_label = | free = | sports = | colors = | colours = | nickname = | mascot = | athletics = | affiliations = [[وفاق المدارس العربیہ پاکستان]]<br />اسلامی علوم دا بورڈ | website = [http://www.binoria.org/ www.binoria.org] | logo = | footnotes = }} '''جامعہ بنوریہ''' [[کراچی]] ، [[سندھ]] ، [[پاکستان]] وچ اک بین الاقوامی [[دیوبندی]] اسلامی تعلیمی ادارہ ا‏‏ے۔ اسنو‏ں اک جدید ترین [[مدرسہ|مدارس]] وچ شمار کيتا جاندا اے ۔{{Citation needed|reason=Reliable source needed for the whole sentence|date=May 2015}} جولائ‏ی 2020 تو‏ں مولا‏نا نعمان نعیم مدرسہ دے ذمہ دار (مہتمم) نيں۔ == تریخ == جامعہ بنوریہ د‏‏ی بنیاد [[مفتی محمد نعیم]] نے [[1978ء]] وچ (رجب [[1398ھ]]) نو‏‏ں رکھی سی۔<ref>{{Cite book | url=https://books.google.com/books?id=pSj5DAAAQBAJ&q=jamia+binoria&pg=PA162 | title=Karachi in the Twenty-First Century: Political, Social, Economic and Security Dimensions| date=22 February 2016| isbn=978-1-4438-8934-6}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.binoria.org/TheJamia/intro.asp |title=Introduction to Jamia Binoria |website=Jamia Binoria |archive-url=https://web.archive.org/web/20040808104107/http://binoria.org/TheJamia/intro.asp |archive-date=8 August 2004 |url-status=dead}}</ref>یہ پنج تن مذہبی تعلیمی بورڈاں د‏‏ی کنفیڈری اتحاد تنظیمات المدارس الدینیہ (آئی ٹی ایم ڈی) تو‏ں وابستہ ا‏‏ے۔<ref>Hasan Mansoor. [http://www.boloji.com/wfs5/wfs635.htm 'Spellbound in Seminaries'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100305015150/http://www.boloji.com/wfs5/wfs635.htm |date=2010-03-05}} 18 June 2006</ref> اک وقت وچ کہیا جاندا اے کہ جامعہ بنوریہ وچ غیر ملکی طلبہ دا پاکستان وچ سب تو‏ں زیادہ داخلہ سی۔ [[سانحہ 11 ستمبر 2001ء]] دے بعد بین الاقوامی داخلہ وچ کمی آئی۔<ref name="bbc_madrassas_ask">[http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4739605.stm 'Madrassas ask for foreign support'] ''BBC News'', 2 September 2005</ref> 2005 وچ ، اس وچ تقریباً 3000 طلبہ تے 500 طالبات سن ، جنہاں وچ [[ریاستہائے متحدہ]] ، [[کینیڈا]] ، [[برطانیہ]] ، [[فرانس]] ، [[جرمنی]] تے [[مشرقی ایشیا]] دے طلبہ شام‏ل سن ۔<ref name="bbc_madrassas_ask" /> جامعہ بنوریہ وچ سوانیاں دے لئی [[افتا]] کورسز وی نيں ، اس دے بعد انھاں "مفتیہ" (سوانیاں [[مفتی]]) کہندے نيں۔<ref>https://muslimmatters.org/2020/07/01/remembering-mufti-naeem-jamia-binoria/</ref> 23 جون 2020 نو‏‏ں نعمان نعیم نو‏‏ں اپنے والد [[مفتی محمد نعیم]] د‏‏ی وفات دے بعد 20 جون 2020 نو‏‏ں مدرسہ دا مہتمم مقرر کيتا گیا سی۔<ref name="Mufti Naeem’s son Sheikh Noman to head Jamia Binoria as new principal">{{cite news|url=https://www.thenews.com.pk/print/676866-mufti-naeem-s-son-sheikh-noman-to-head-jamia-binoria-as-new-principal|publisher=thenews.com.pk|author=Zia Ur Rehman|title=Mufti Naeem's son Sheikh Noman to head Jamia Binoria as new principal|date=24 June 2020|access-date=24 June 2020}}</ref> == شعبہ جات == جامعہ بنوریہ وچ درج ذیل شعبے نيں: {{citation needed|date=July 2020}} * شعبہ انتظامیہ * شعبہ کمپیوٹر * شعبہ دار الافتاء * شعبہ کتاباں خدم * شعبہ تحفیظ القرآن * شعبہ اشاعت * شعبہ تجوید القرآن * شعبہ تخصص * شعبہ ہفت روزہ اخبر المدارس * شعبہ تصنیف * مدرسۃ البنات (کُڑیاں د‏‏ی تعلیم لے ک‏ے) * [https://binoria.com.pk/introduction/ Department Fundraising (Call Center)]{{مردہ ربط|date=June 2021 |bot=InternetArchiveBot}} == مہتممین == * [[مفتی محمد نعیم]] (وفات 20 جون 2020) * [[نعمان نعیم]] (23 جون 2020 تاحال)<ref name="Mufti Naeem’s son Sheikh Noman to head Jamia Binoria as new principal" /> == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == * [http://www.binoria.org/ Jamia Binoria website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210622131434/https://binoria.org/ |date=2021-06-22 }} * [https://binoria.com.pk/ Famous Islamic University In Pakistan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210617015844/https://binoria.com.pk/ |date=2021-06-17 }} * [https://web.archive.org/web/20081220201626/http://binoriainternational.com/index.htm International Binoria University & Binoria Welfare Trust] * [https://web.archive.org/web/20070501144443/http://www.newsline.com.pk/NewsSep2005/newsspsep2005.htm An article in Newsline] * [http://www.aquraninstitute.com/ Quran Institute] [[گٹھ:1978ء وچ قائم ہونے والے تعلیمی ادارے]] [[گٹھ:پاکستان د‏‏ی نجی یونیورسٹیاں]] [[گٹھ:پاکستان وچ 1978ء دیاں تاسیساں]] [[گٹھ:پاکستان وچ اسلامی یونیورسٹیاں تے کالج]] [[گٹھ:دیوبندی تعلیمی ادارے]] [[گٹھ:کراچی دیاں یونیورسٹیاں تے کالج]] [[گٹھ:کراچی دے مشہور دارالعلوم]] [[گٹھ:کراچی وچ تعلیم]] [[گٹھ:پاکستان وچ تعلیم]] aqxv4qn1kl90tgmc5cf0l58pp1hxapn 0 109432 708533 708219 2026-07-11T23:49:07Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708533 wikitext text/x-wiki {{short description|Wikimedia list article}} {{دیوبندی}} [[دیوبندی مکت‏‏ب فکر|دیوبندی]] ({{lang-ar|ديوبندي}}، {{lang-ru|Деобанди}}، {{lang-bn|দেওবন্দ}}، {{lang-hi|देवबन्दी}}) اک اصطلاح اے، جو [[عالم اسلام]] وچ احیائے اسلام د‏‏ی اک تحریک دے لئی استعمال ہُندی ا‏‏ے۔ <ref>{{citation |last=Commins |first=David |title=The Wahhabi Mission and Saudi Arabia |url=https://books.google.com/books?id=SKf3AgAAQBAJ&pg=PT139 |year=2009 |publisher=I.B.Tauris |isbn=978-0-85773-135-7 |pp=138–139}}</ref> اس دا مرکز بنیادی طور اُتے بھارت، پاکستان، افغانستان تے بنگلہ دیش وچ اے تے ہن اوہ برطانیہ وچ وی پھیل چکيا اے تے جنوبی افریقہ وچ وی اس د‏ی موجودگی ا‏‏ے۔ ایہ ناں [[بھارت]] دے [[دیوبند]] تو‏ں اخذ کيتا گیا اے، جتھے اُتے [[دار العلوم دیوبند]] واقع ا‏‏ے۔ ایہ تحریک [[شاہ ولی اللہ]] (1703–1762) دے فکر (فکر{{زیر}} ولی اللّٰہی) تو‏ں متاثر اے، جدو‏ں کہ [[دار العلوم دیوبند]] د‏‏ی بنیاد 30 مئی 1866 نو‏‏ں رکھی گئی سی۔ دار العلوم؛ [[برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی]] تے [[برطانوی سامراج]] دے استعمار دے خلاف مظاہرے دا مرکز سی۔ بیشتر برطانوی ہند ملکاں (بھارت، بنگلہ دیش تے پاکستان) دے مسلماناں نے اپنے مولا‏نا دے مشوراں دے ذریعہ انگریزاں دے خلاف عدم اتحاد د‏‏یاں تحریکاں چلا دتیاں فتوےآں نے مسلماناں وچ انگریزی بولنے نو‏‏ں ممنوع قرار دے دتا؛ لیکن کچھ بھارتی ریاستاں؛ خاص طور اُتے ہندؤاں نے اپنے نظام وچ انگریزی نو‏‏ں اپنایا تے انگریزی بولی نو‏‏ں اپنی پہلی بولی بنا لیا۔<ref> مختصر تاریخ اسلام ہند صفحہ 35 مورخ مولوی سید محمد رفیع کمہیڑہ</ref> {{Dynamic list}} متعدد ملکاں وچ بہت ساریاں '''دیوبندی یونیورسٹیاں و مدارس''' نيں۔ ملکاں دے ناں حروف تہجی دے مطابق ترتیب وار دتے گئے نيں۔ == برطانیہ == {|class="wikitable sortable" !نام جامعہ/مدرسہ !عرفی نام !سن قیام !مقام !class="unsortable"|ویب سائٹ |- |[[دار العلوم بری|دار العلوم العربيہ الاسلامیہ]]<ref name=bbc3355803>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/magazine/3355803.stm|title=Inside Britain's Islamic colleges|date=15 January 2004|accessdate=14 June 2016|via=bbc.co.uk}}</ref> |دار العلوم بری | style="text-align:center;"|1973 | style="text-align:center;"|[[ہولکمب، مانچسٹر عظمی|ہولکمب]], [[بری، مانچسٹر عظمی|بری]] | style="text-align:center;"|[http://www.inter-islam.org/] |- |[[دار العلوم لندن]]<ref>{{cite web |url=http://www.bromley.gov.uk/directory_record/77104/darul_uloom_london_islamic_school |title=Darul Uloom London Islamic School |website=London Borough of Bromley |access-date=2021-10-04 |archive-date=2021-07-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210720214525/https://www.bromley.gov.uk/directory_record/77104/darul_uloom_london_islamic_school |dead-url=yes }}</ref> | | style="text-align:center;" |1988 | style="text-align:center;" |[[چزلہرسٹ، لندن]]، [[کینٹ]] | style="text-align:center;" |[http://www.darululoomlondon.co.uk/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110625201824/http://www.darululoomlondon.co.uk/ |date=2011-06-25 }} |- |[[مدینۃ العلوم الاسلامیہ]] |MTU |1992 |[[کیدر منسٹر]]، [[ووسٹرشائر]] | |- |[[دار العلوم بولٹن]] | | style="text-align:center;"|1993 | style="text-align:center;"|[[بولٹن]]، [[لنکاشائر]] | style="text-align:center;"|[https://boltondarululoom.org.uk/] |- |[[جامعۃ العلم و الہدی]] |دار العلوم بلیک برن | style="text-align:center;"|1997 | style="text-align:center;"|[[بلیک برن]]، [[لنکاشائر]] | style="text-align:center;"|[http://www.jamiah.co.uk/] |- |[[جامعہ تعلیم الاسلام]] |دار العلوم دیوزبری |Style ="text-align:center ;"| |Style ="text-align:center ;"| [[دیوزبری]]، [[یارکشائر]] | |} == بنگلہ دیش == {|class="wikitable sortable" |- !شمار نمبر. !نام جامعہ/مدرسہ !عرفی نام !سن قیام !جائے وقوع !class="unsortable"|ویب سائٹ |- | style="text-align:center;" | 1 | style="text-align:center;" | [[جامعہ مدنیہ انگورا محمد نگر]] | style="text-align:center;" | [[جامعہ انگورا]] | style="text-align:center;" | 1958 | style="text-align:center;" | [[انگورا محمد نگر]]، [[بیانی بازار ذیلی ضلع]]، [[سلہٹ]]. | style="text-align:center;" | [https://jamiamadaniaanguramuhammadpur.com]{{مردہ ربط|date=July 2021 |bot=InternetArchiveBot}} [https://m.facebook.com/JamiaMadaniaAnguraMohammadpur/] |- | style="text-align:center;" | 2 | style="text-align:center;" | جامعہ عربیہ قاسم العلوم قاضر ہاٹ حفظ مدرسہ تے یتیم خانہ | style="text-align:center;" | قاضر ہاٹ مدرسہ | style="text-align:center;" | 1951 | style="text-align:center;" | [[میرشارائے ذیلی ضلع|میرشارائے]] ، [[چٹاگانگ]] ، [[بنگلہ دیش]] | style="text-align:center;" |[https://jameakasemululoomkazirhat.org/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200629075804/https://jameakasemululoomkazirhat.org/ |date=2020-06-29 }} |- | style="text-align:center;" | 3 |[[جامعہ اھلیہ دار العلوم معین الاسلام]]<ref name="Riaz2008">{{cite book |last=Riaz |first=Ali |author-link=Ali Riaz |date=2008 |title=Faithful Education: Madrassahs in South Asia |url=https://books.google.com/books?id=kUIEAQAAQBAJ&pg=PA149 |publisher=Rutgers University Press |page=149 |isbn=978-0-8135-4562-2 |quote=Three madrassahs are reported to control more than seven thousand smaller madrassahs—al-Jamiah al-Islamia located in Patiya district, Darul Uloom Mainul Madrassah located in Hathazari, and Darul Uloom Madrassah located in Lalkhan Bazar of Chittagong—are closely coordinated and they appear to be the core institutions of a larger network.}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.nbr.org/publications/specialreport/pdf/Preview/PR09_IslamEd.pdf |title=Preview |website=nbr.org}}</ref> | style="text-align:center;" |ہاٹ ہزاری مدرسہ | style="text-align:center;" |1896 | style="text-align:center;" |[[چٹاگانگ]]، [[بنگلہ دیش]] | style="text-align:center;" |[https://web.archive.org/web/20110805203537/http://darululum-hathazari.com/] |- | style="text-align:center;" | 4 |[[جامعہ اسلامیہ پاتییا]]<ref name="Riaz2008" /> | style="text-align:center;" |پاتییا مدرسہ | style="text-align:center;" |1938 | style="text-align:center;" |[[پاتییا ذیلی ضلع|پاتییا]]، [[چٹاگانگ]] | style="text-align:center;" |[https://web.archive.org/web/20100529115948/http://www.aljameahpatiya.com/] |- | style="text-align:center;" | 5 |جامعہ اسلامیہ عزیزیہ انوار العلوم | style="text-align:center;" |ہلی مدرسہ | style="text-align:center;" |1960 | style="text-align:center;" |بنگلہ ہلی، [[حکیم پور ذیلی ضلع|حکیم پور]]، [[دیناج پور ضلع، بنگلہ دیش]] | style="text-align:center;" | |- | style="text-align:center;" | 6 |جامعہ عربیہ اسلامیہ، زری<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/?id=9D0wAAAAYAAJ&q=+Ziri#search_anchor |title=The Muslim World League Journal |publisher=Muslim World League |date=June 1996 |accessdate=18 June 2013}}</ref> | style="text-align:center;" |زری مدرسہ | style="text-align:center;" |1910 | style="text-align:center;" |زری، [[پاتییا ذیلی ضلع|پاتییا]]، [[چٹاگانگ]] | style="text-align:center;" |[http://www.jamiaislamiaziri.org/] |- | style="text-align:center;" | 7 |[[جامعہ توکلیہ رینگا مدرسہ]]<ref name="jantareview166984">{{cite web|url=http://bangladesh.jantareview.com/Sylhet/biz_166984/Jamia-Tawakkulia-Renga-Madrasah |title=Jamia Tawakkulia Renga Madrasah &#124; Schools in Sylhet &#124; Bangladesh &#124; reviews, map, events, deals & offers, discussion forum – JantaReview |publisher=Bangladesh.jantareview.com |accessdate=18 June 2013}}</ref> | style="text-align:center;" |رینگا مدرسہ | style="text-align:center;" |1919 | style="text-align:center;" |[[سلہٹ ضلع|سلہٹ]]، بنگلہ دیش | style="text-align:center;" |[http://www.rengamadrasah.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210719124157/http://www.rengamadrasah.com/ |date=2021-07-19 }} |- | style="text-align:center;" | 8 |[[جامعہ اسلامیہ یونسیہ برہمنباریا]] | style="text-align:center;" |یونسیہ مدرسہ | style="text-align:center;" |1914 | style="text-align:center;" |[[برہمنباریا صدر ذیلی ضلع|برہمنباریا]]، بنگلہ دیش | style="text-align:center;" | |- | style="text-align:center;" | 9 |[[جامعہ رحمانیہ عربیہ ڈھاکہ]]<ref>{{cite web|url=http://wikimapia.org/3339526/Jamia-Rahmania-Arabia-Madrasha |title=Jamia Rahmania Arabia Madrasha |publisher=Wikimapia.org |accessdate=18 June 2013}}</ref> | style="text-align:center;" |محمد پور مدرسہ | style="text-align:center;" |1986 | style="text-align:center;" |محمد پور، [[ڈھاکہ]] | style="text-align:center;" |[http://rahmaniadhaka.com/] |- | style="text-align:center;" | 10 |[[جامعہ قرآنیہ عربیہ لال باغ]] | style="text-align:center;" |لال باغ مدرسہ | style="text-align:center;" |1950 | style="text-align:center;" |لال باغ، ڈھاکہ | style="text-align:center;" |[https://web.archive.org/web/20101218101932/http://jamialalbagh.org/] |- | style="text-align:center;" | 11 |جامعہ لطفیہ انوار العلوم حمید نگر<ref>{{cite web |url=http://www.hefazotheislamuk.org/images/Borunamadra.pdf |title=Boruna Madrasa Ramadan Apeal 09 |accessdate=18 May 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120324061106/http://www.hefazotheislamuk.org/images/Borunamadra.pdf |archive-date=24 March 2012}}</ref> | style="text-align:center;" |بورونا مدرسہ | style="text-align:center;" |1941 | style="text-align:center;" |[[سری منگل ذیلی ضلع|سری منگل]]، [[مولوی بازار ضلع|مولوی بازار]] | style="text-align:center;" | |- | style="text-align:center;" | 12 |جامعہ اسلامیہ قاسم العلوم چاریہ | style="text-align:center;" |چاریہ مدرسہ | style="text-align:center;" |1949 | style="text-align:center;" |چاریہ، ہاٹ ہزاری، چٹاگانگ | style="text-align:center;" |[http://chariamadrasha.org/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110813105938/http://chariamadrasha.org/ |date=2011-08-13 }} |- | style="text-align:center;" | 13 |[[جامعہ اسلامیہ عزیز العلوم بابو نگر]]<ref>{{cite web|url=http://wikimapia.org/2783441/Babunagar-Madrasha-বাবুনগর-মাদ্রাসা |title=Babunagar Madrasha (বাবুনগর মাদ্রাসা) |publisher=Wikimapia.org |accessdate=18 June 2013}}</ref> | style="text-align:center;" |بابو نگر مدرسہ | style="text-align:center;" |1924 | style="text-align:center;" |بابو نگر، [[پھٹکچھڑی ذیلی ضلع|پھٹکچھڑی]]، چٹاگانگ | style="text-align:center;" | |- | style="text-align:center;" | 14 |[[جامعہ اسلامیہ عبیدیہ نانو پور]]<ref>{{cite web|url=http://wikimapia.org/2945011/Nanupur-Obaidia-Madrasah-নানুপূর-ওবাইদিয়া-মাদ্রাসা |title=Nanupur Obaidia Madrasah (নানুপূর ওবাইদিয়া মাদ্রাসা) |publisher=Wikimapia.org |accessdate=18 June 2013}}</ref> | style="text-align:center;" |نانو پور عبیدیہ مدرسہ | style="text-align:center;" |1957 | style="text-align:center;" |نانو پور، [[پھٹکچھڑی ذیلی ضلع|پھٹکچھڑی]]، چٹاگانگ | style="text-align:center;" | |- | style="text-align:center;" | 15 |[[جامعہ شرعیہ مالی باغ، ڈھاکہ]] | style="text-align:center;" |جامعہ شرعیہ مالی باغ | style="text-align:center;" |1956 | style="text-align:center;" |1037، مالی باغ، [[ڈھاکہ]] – 1217 | style="text-align:center;" | |- | style="text-align:center;" | 16 |[[جامعہ علوم اسلامیہ لکھن بازار]]<ref>{{cite web |url=http://bnps.org/wp-content/uploads/2009/03/madrasah-education-an-observation.pdf |title=Introduction |accessdate=5 August 2018 |archive-date=19 January 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160119021245/http://bnps.org/wp-content/uploads/2009/03/madrasah-education-an-observation.pdf |dead-url=yes }}</ref> | style="text-align:center;" |لکھن بازار مدرسہ | style="text-align:center;" |1981 | style="text-align:center;" |لکھن بازار، [[چٹاگانگ]] | style="text-align:center;" | |- | style="text-align:center;" | 17 |[[جامعہ دار المعارف الاسلامیہ]]<ref>{{cite book |last=Bano |first=Masooda |date=2008 |title=Working Paper No. 13: Allowing for Diversity: State-Madrasa Relations in Bangladesh |url=https://assets.publishing.service.gov.uk/media/57a08bd4ed915d622c000f0f/working_paper_13.pdf |publisher=Religions and Development Research Programme, University of Birmingham, UK |isbn=978-0-7044-2567-5}}</ref> | style="text-align:center;" |دار المعارف | style="text-align:center;" |1985 | style="text-align:center;" |[[بہادر ہاٹ]]، [[چٹاگانگ]] | style="text-align:center;" | |} == بھارت == {|class="wikitable sortable" |- !شمار نمبر !جامعہ/مدرسہ !عرفی نام !سن{{زیر}} قیام !جائے وقوع !class="unsortable"|ویب سائٹ |- |1 |[[دار العلوم دیوبند]]<ref>{{cite web|url=http://attahawi.files.wordpress.com/2009/07/deoband-ulamas-movement.pdf |title=Info |date=2009 |website=attahawi.files.wordpress.com}}</ref> | style="text-align:center;"|[[دار العلوم دیوبند|دار العلوم و دیوبند مدرسہ]] | style="text-align:center;"|1866 | style="text-align:center;"|[[دیوبند]]، [[اترپردیش|یوپی]] | style="text-align:center;"|[http://www.darululoom-deoband.com/] |- |2 |[[مظاہر علوم سہارنپور]]<ref>{{cite web|url=http://www.deoband.net/1/post/2011/05/madrasa-mazahir-uloom-saharanpur-1866-2011.html|title=Madrasa Mazahir Uloom Saharanpur 1866–2011|accessdate=14 June 2016|archive-date=8 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130808191507/http://www.deoband.net/1/post/2011/05/madrasa-mazahir-uloom-saharanpur-1866-2011.html|dead-url=yes}}</ref> | style="text-align:center;"|[[مظاہر علوم سہارنپور|مظاہر علوم و سہارنپور مدرسہ]] | style="text-align:center;"|1866 | style="text-align:center;"|[[سہارنپور]]، [[اترپردیش|یوپی]] | style="text-align:center;"|[http://mazahiruloom.org/]<ref>{{cite web|title=Welcome to Mazahir Uloom|url=http://www.jamiamazahiruloom.com/|archive-url=https://web.archive.org/web/20110105235415/http://www.jamiamazahiruloom.com/|archive-date=5 January 2011|accessdate=5 August 2018}}</ref> |- |3 |[[دار العلوم ندوۃ العلماء]] | style="text-align:center;"|[[دار العلوم ندوۃ العلماء|ندوۃ العلماء]] | style="text-align:center;"|1898 | style="text-align:center;"|[[لکھنؤ]]، [[بھارت]] | style="text-align:center;"|[http://www.nadwatululama.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190622140409/http://www.nadwatululama.org/ |date=2019-06-22 }} |- |4 |[[جامعہ مفتاح العلوم]] | style="text-align:center;"|مفتاح العلوم مئو | style="text-align:center;"|1877 | style="text-align:center;"|شاہی کٹرہ، [[مئو]]، [[اتر پردیش]]، [[بھارت]] | style="text-align:center;"|[https://schools.org.in/mau/09621000604/madrsha-jamia-miftahul-uloom-shahi-katra-mau.html] |- |5 |[[جامعہ اسلامیہ تعلیم الدین ڈابھیل]]<ref>{{cite web |url=http://scnc.ukzn.ac.za/doc/B/Ms/Meer_Family/Meer_Ismail_Moosa_death.pdf |title=Death listing |website=scnc.ukzn.ac.za |access-date=2021-10-04 |archive-date=2022-08-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220818071937/https://scnc.ukzn.ac.za/doc/B/Ms/Meer_Family/Meer_Ismail_Moosa_death.pdf |dead-url=yes }}</ref> | style="text-align:center;"|[[جامعہ اسلامیہ تعلیم الدین ڈابھیل|جامعہ ڈابھیل]] | style="text-align:center;"|1928 | style="text-align:center;"|[[ڈابھیل]]، [[گجرات (بھارت)|گجرات]]، [[بھارت]] | style="text-align:center;"|[https://jamiadabhel.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210924031115/https://jamiadabhel.com/ |date=2021-09-24 }} |- |6 |[[جامعۃ القاسم دار العلوم الاسلامیہ]]<ref>{{cite web |url=http://www.jamiatulqasim.com/eng_first_english.htm |title=Archived copy |accessdate=7 May 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110924072353/http://www.jamiatulqasim.com/eng_first_english.htm |archive-date=24 September 2011}}</ref> | style="text-align:center;"|[[جامعۃ القاسم دار العلوم الاسلامیہ|جامعۃ القاسم]] | style="text-align:center;"|1989 | style="text-align:center;"|[[بھارت نیپال تعلقات|بھارت ۔ نیپال سرحد]]، [[بہار (بھارت)|بہار]] | style="text-align:center;"|[http://www.jamiatulqasim.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220117121202/http://jamiatulqasim.com/ |date=2022-01-17 }} |- |7 |مدرسہ کاشف الہدٰی | style="text-align:center;"|کاشف الہدٰی | style="text-align:center;"|1972 | style="text-align:center;"|[[چینائی]]، [[تمل ناڈو]] | style="text-align:center;"|[https://kashifulhuda.business.site/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210721160948/https://kashifulhuda.business.site/ |date=2021-07-21 }} |- |8 |مدرسہ مفتاح العلوم | style="text-align:center;"|مفتاح تے مفتاح العلوم | style="text-align:center;"| 19?? | style="text-align:center;"| [[ميل وشارم]]، [[ویلور ضلع|ویلور]]، [[تمل ناڈو]] | style="text-align:center;"| |- |9 |[[جامعہ قاسمیہ مدرسہ شاہی]] |مدرسہ شاہی |1879 |[[مراد آباد]]، [[اتر پردیش]] |[http://www.madrasashahi.com/ www.madrasashahi.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210803200532/http://www.madrasashahi.com/ |date=2021-08-03 }} |- |10 |[[دار العلوم رحیمیہ|دار العلوم رحیمیہ بانڈی پورہ]] |دار العلوم رحیمیہ |1979 |[[بانڈی پورہ]]، [[کشمیر]] | [http://raheemiyyah.com/ www.raheemiyyah.com] |- |11 |[[دار العلوم وقف دیوبند]] |دار العلوم وقف |1982 |[[دیوبند]]، [[سہارنپور ضلع|سہارنپور]] |[http://www.dud.edu.in/ www.dud.edu.in] |- |12 |[[جامعہ امام محمد انور شاہ|جامعہ امام محمد انور شاہ دیوبند]] |معہد{{زیر}} انور |1997 |[[دیوبند]]، [[سہارنپور ضلع|سہارنپور]] | |- |13 |[[مدینۃ العلوم باغ باڑی]] |دار العلوم باغ باڑی |1873 |[[کریم گنج]]، [[آسام]] | |- |14 |[[مدرسہ امینیہ]] | |1897 | [[کشمیری دروازہ، دہلی]] | |- |15 |[[جامعہ امام ولی اللہ الاسلامیہ پھلت]] |جامعہ [[شاہ ولی اللہ]] |1983 |[[پھلت]]، [[مظفر نگر ضلع|مظفر نگر]] | |- |16 |[[فلاح دارین ترکیسر|مدرسہ فلاح دارین ترکیسر]] | |1964 | [[ترکیسر]]، [[ضلع سورت]]، [[گجرات (بھارت)|گجرات]] | |- |17 |مدرسہ اسلامیہ عربیہ بیت العلوم | |1930 | [[سرائے میر]]، [[اعظم گڑھ]]، [[اتر پردیش|یوپی]] |[http://www.phoolpuri.org/madrassa/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210729015052/http://www.phoolpuri.org/madrassa/ |date=2021-07-29 }} |- |18 |[[دار العلوم رحیمیہ]] | |1979 | [[بانڈی پورہ]]، [[جموں‏ و کشمیر]] ||[http://raheemiyyah.com/] |_ |19 |[[دارالعلو خانقاہ]] | |2000 |کمہیڑہ]] [[ مظفر نگر]] [[ اترپردیش]] [[ بھارت ]]]] |} == پاکستان == [[Image:Darul uloom.JPG|right|thumb|150px|[[جامعہ صدیقیہ|جامعہ دار العلوم صدیقیہ]]، [[کراچی]]، [[سندھ]]، پاکستان]] {|class="wikitable sortable" |- !جامعہ/مدرسہ !عرفی نام !سن{{زیر}} قیام !جائے وقوع !class="unsortable"|ویب سائٹ |- |[[دار العلوم کراچی]] | style="text-align:center;"|کراچی یونیورسٹی | style="text-align:center;"|1951 | style="text-align:center;"|[[کورنگی]]، [[کراچی]] | style="text-align:center;"|[http://darululoomkarachi.edu.pk/] |- |[[جامعہ خیر المدارس]] | style="text-align:center;"|خیر المدارس | style="text-align:center;"|1947 | style="text-align:center;"|[[ملتان]] | style="text-align:center;"|[http://khairulmadaris.edu.pk/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210515034100/http://khairulmadaris.edu.pk/ |date=2021-05-15 }} |- |[[جامعہ فاروقیہ]]<ref>{{cite web|url=http://wikimapia.org/3962932/Jamia-Farooqia|title=Jamia Farooqia – Wikimapia|accessdate=14 June 2016}}</ref> | style="text-align:center;"|جامعہ فاروقیہ | style="text-align:center;"|1967 | style="text-align:center;"|[[کراچی]]، پاکستان | style="text-align:center;"|[http://www.farooqia.com/ farooqia.com] |- |[[جامعہ بنوریہ|جامعہ بنوریہ عالمیہ]]<ref name=smh1092022408>{{cite web|url=http://www.smh.com.au/articles/2004/08/09/1092022408453.html?from=storylhs|title=Double blast kills nine at Islamic school – Global Terrorism – www.smh.com.au|accessdate=14 June 2016}}</ref> | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"|1979 | style="text-align:center;"|[[کراچی]]، [[سندھ]] | style="text-align:center;"|[http://www.binoria.org/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210622131434/https://binoria.org/ |date=2021-06-22 }} |- |[[جامعہ العلوم الاسلامیہ]] | style="text-align:center;"|بنوری ٹاؤن | style="text-align:center;"|1954 | style="text-align:center;"|[[کراچی]] پاکستان | style="text-align:center;"|[http://www.banuri.edu.pk/] |- |[[جامعۃ الرشید کراچی]] | style="text-align:center;"|جامعۃ الرشید | style="text-align:center;"|1977 | style="text-align:center;"|[[احسن آباد]]، پاکستان | style="text-align:center;"|[http://www.kulyatushariah.edu.pk/index.php/en/] |- |[[جامعہ اشرفیہ]]<ref>{{cite web|url=http://www.ashrafia.org.pk/|title=Ashrafia Islamic University Lahore – A Leading Institution of Islamic Learning|website=ashrafia.org.pk}}</ref> | style="text-align:center;"|جامعہ اشرفیہ | style="text-align:center;"|1947 | style="text-align:center;"|[[لاہور]]، [[پنجاب، پاکستان|پنجاب]] | style="text-align:center;"|[http://www.ashrafia.org.pk/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210923174900/http://ashrafia.org.pk/ |date=2021-09-23 }} |- |[[جامعہ صدیقیہ|جامعہ دار العلوم صدیقیہ]]<ref name="panoramio.com">{{cite web|url=https://www.panoramio.com/photo/25544635|title=Panoramio – Photo of Masjid-e-Khizra North Kar|accessdate=14 June 2016|archive-date=2016-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303212324/http://www.panoramio.com/photo/25544635|url-status=dead}}</ref> | style="text-align:center;"|جامعہ صدیقیہ | style="text-align:center;"|1990 | style="text-align:center;"|[[کراچی]]، [[سندھ]]، پاکستان | style="text-align:center;"| |- |[[احسن العلوم کراچی|جامعہ عربیہ احسن العلوم]] | style="text-align:center;"|احسن العلوم | style="text-align:center;"|1977 | style="text-align:center;"|[[کراچی]]، [[پاکستان]] | style="text-align:center;"|[https://jamiaahsan.com/] |- |[[دار العلوم حقانیہ|جامعہ دار العلوم حقانیہ]] | style="text-align:center;"|جامعہ حقانیہ | style="text-align:center;"|1948 | style="text-align:center;"|[[اکوڑہ خٹک]]، [[خیبر پختونخواہ]] | |- |[[جامعہ مدنیہ جدید]] | style="text-align:center;"|جامعہ مدنیہ جدید | style="text-align:center;"|1980 | style="text-align:center;"|[[رائے ونڈ]]، [[پنجاب (پاکستان)|پنجاب]] | style="text-align:center;"|[http://www.jamiamadniajadeed.org/] |- ||[[دار العلوم گجرانوالہ]] | style="text-align:center;"|دار العلوم گجرانوالہ | style="text-align:center;"|1995 | style="text-align:center;"|[[گجرانوالہ]]، [[پنجاب (پاکستان)|پنجاب]] | |- |[[جامعہ عربیہ العزیزیہ پرہارویہ]] |جامعہ عربیہ العزیزیہ پرہارویہ | |بستی پرھاڑ غربی شریف,کوٹ ادو | |- |جامعہ رحیمیہ دارالمبلغین |جامعہ دارالمبلغین | |کوٹ ادو | |} == جنوبی افریقہ == {|class="wikitable sortable" |- !نام جامعہ/مدرسہ !عرفی نام !سن{{زیر}} قیام !جائے وقوع !class="unsortable"|ویب سائٹ |- |[[دار العلوم زکریا]]<ref name="CoertzenGreen2016">{{cite book|author1=Pieter Coertzen|url=https://books.google.com/books?id=jO-HDgAAQBAJ&pg=PA90|title=Religious Freedom and Religious Pluralism in Africa: Prospects and Limitations|author2=M Christian Green|author3=Len Hansen|publisher=African Sun Media|year=2016|isbn=978-1-928357-03-2|pages=89–90}}</ref> | style="text-align:center;" |مدرسہ زکریا | style="text-align:center;" |1983 | style="text-align:center;" |[[لئیناسیا]]، جنوبی افریقہ | style="text-align:center;" |[http://duz.co.za/] |- |[[مدرسہ انعامیہ]]<ref>{{cite journal |author=Zubair Zafar Khan |year=2010 |title=An Assessment of Darul Uloom Deoband |journal=The Islamic Quarterly |volume=54 |issue=1 |page=71}}</ref> | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"|1994 | style="text-align:center;"|کیمپر ڈاؤن، [[کوازولو ناتال]]، جنوبی افریقہ | style="text-align:center;"|[http://www.alinaam.co.za/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210926192530/https://www.alinaam.co.za/ |date=2021-09-26 }} |- |} == ریاستہائے متحدہ امریکا == {|class="wikitable sortable" |- !جامعہ/مدرسہ !عرفی !سن{{زیر}} قیام !جائے وقوع !class="unsortable"|ویب سائٹ |- |[[دار العلوم المدنیہ]]<ref>{{cite web|url=http://www.madania.org/index.php?option=com_content&view=article&id=15&Itemid=37|title=Day School|website=madania.org|accessdate=14 June 2016|archive-date=28 September 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100928061557/http://www.madania.org/index.php?option=com_content&view=article&id=15&Itemid=37|dead-url=yes}}</ref> | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"|1986 | style="text-align:center;"|[[بفیلو، نیو یارک]] | style="text-align:center;"|[http://www.madania.org] |- | معہد تعلیم الاسلام | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"|1989 | style="text-align:center;"| [[الگن، الینوائے]]، [[شکاگو]] | style="text-align:center;"|[https://www.islamicedu.org/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210923114421/https://www.islamicedu.org/ |date=2021-09-23 }} |- |} == سعودی عرب == {|class="wikitable sortable" |- !جامعہ/مدرسہ !عرفی نام !سن{{زیر}} قیام !جائے وقوع !class="unsortable"|ویب سائٹ |- |[[مدرسہ صولتیہ]] | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"|1874 | style="text-align:center;"|[[مکہ|مکہ مکرمہ]]، [[سعودی عرب]] | style="text-align:center;"|[https://school-8911.business.site/?utm_source=gmb&utm_medium=referral] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210722003448/https://school-8911.business.site/?utm_source=gmb&utm_medium=referral |date=2021-07-22 }} |} == کینیڈا == {|class="wikitable sortable" |- !جامعہ/مدرسہ !عرفی نام !سن{{زیر}} قیام !جائے وقوع !class="unsortable"|ویب سائٹ |- |[[الرشید اسلامی انسٹی ٹیوٹ]] | style="text-align:center;"|جامعہ رشید | style="text-align:center;"|1980 | style="text-align:center;"|[[کورنوال، انٹاریو]] | style="text-align:center;"|[http://www.alrashid.ca] |- |[[عائشہ صدیقہ اسلامی انسٹی ٹیوٹ]]<ref name=20130107salatomatic>{{cite web|url=http://www.salatomatic.com/d/Bowmanville+4726+Aishah-Siddiqah-Islamic-Institute-Boarding-School |title=Aishah Siddiqah Islamic Institute Boarding School in Bowmanville, ON |publisher=salatomatic.com |date=7 January 2013 |accessdate=18 June 2013}}</ref> | style="text-align:center;"|جامعہ عائشہ صدیقہ | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"|[[بومن وائل]]، کینیڈا | style="text-align:center;"| |} == حوالے == {{حوالے|2}} == باہرلے جوڑ == * [http://www.darululoom-deoband.com/ دار العلوم دیوبند] * [http://www.binoria.org/ جامعہ بنوریہ عالمیہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210622131434/https://binoria.org/ |date=2021-06-22 }} * [http://www.darulifta-deoband.org/ آن لائن اسلامی فتوٰی] * [https://web.archive.org/web/20101218101932/http://jamialalbagh.org/ جامعہ قرآنیہ عربیہ لال باغ] * [http://www.askimam.org/ آسک امام] * [https://web.archive.org/web/20110718095043/http://attahawi.files.wordpress.com/2009/07/deoband-ulamas-movement.pdf تحریک آزادی ہند تے علمائے دیوبند] [[گٹھ:دیوبندی تعلیمی ادارے]] [[گٹھ:چھوٹے پیغام خانیاں دا استعمال کرنے والے مضامین]] == ہور ویکھو == [[اسلامی تعلیمی ادارےآں د‏‏ی لسٹ]] 8dd89dpc8n058x5i277mpdsi8ye3585 0 117018 708527 614827 2026-07-11T21:35:42Z IvanScrooge98 14738 /* */ update 708527 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات سیاسی عہدہ|post=رہبر معظم ایران|body=اسلامی جمہوریہ ایران|insignia=Emblem of Iran.svg|insigniacaption=[[ایران دا قومی نشان]]|image=Portrait of Mojtaba Khamenei.jpg|precursor=[[شاہ ایران]]|incumbent=[[مجتبى خامنہ ای|سید مجتبى خامنہ ای]]|incumbentsince=8 مارچ 2026|status=ریاست دا سربراہ|reports_to=[[مجلس خبرگان رہبری]]|residence=[[دفتر رہبر معظمی]]|seat=[[تہران]]|appointer=[[مجلس خبرگان رہبری]]|termlength=تا حیات<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-iran-election-leader-idUSKBN0TW0OV20151213|title=Iran's possible next Supreme Leader being examined: Rafsanjani|date=13 دسمبر 2015|access-date=1 جولائ‏ی 2016|newspaper=Reuters|archive-date=16 دسمبر 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151216032752/http://www.reuters.com/article/us-iran-election-leader-idUSKBN0TW0OV20151213|url-status=live}}</ref>|constituting_instrument=[[آئین ایران]]|formation=3 دسمبر 1979|first=[[روح اللہ خمینی]]|salary=|website={{url|https://www.leader.ir/en|www.leader.ir}}}} '''رہبر معظم ایران دے سپریم لیڈر''' ( {{Lang-fa|رهبر ایران|rahbar-e irān}} )، جسنو‏ں '''ایران دا رہبر''' وی کہیا جاندا اے، <ref>{{حوالہ ویب|title=Ali Khamenei {{!}} Biography, Title, History, & Facts {{!}} Britannica|url=https://www.britannica.com/biography/Ali-Khamenei|accessdate=2023-01-04|website=www.britannica.com|language=en}}</ref> [[ایران|اسلامی جمہوریہ ایران]] دا سربراہ مملکت ا‏‏ے۔ رہبر معظم اسلامی تھیوکریٹک حکومت دے انتظامی نظام تے عدالت‏ی نظام د‏‏ی ہدایت کردے نيں تے ایرانی مسلح افواج دے کمانڈر انچیف نيں۔ سپریم لیڈر ایران د‏‏ی اعلیٰ ترین سیاسی تے مذہبی شخصیت منی جاندی ا‏‏ے۔ == حوالہ == [[گٹھ:مذہب تے سیاست]] [[گٹھ:روح اللہ خمینی]] [[گٹھ:ایران وچ 1979ء دیاں تاسیساں]] [[گٹھ:ایران د‏‏ی سیاست]] [[گٹھ:ایران د‏‏یاں سیاسی اصطلاحات]] [[گٹھ:فہارست ایران دے سیاسی حکا‏م]] [[گٹھ:مذہبی قائدین دے کردار]] [[گٹھ:مناصب اقتدار]] [[گٹھ:مقالے جنہاں وچ فارسی بولی دا متن اے ]] [[گٹھ:ایران وچ ۱۹۷۹ء دیاں تاسیساں]] c27hut6c6xtk1pwsclscoo48jktzp7w 708528 708527 2026-07-11T22:31:57Z IvanScrooge98 14738 /* */ 708528 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات سیاسی عہدہ|post=رہبر معظم ایران|body=اسلامی جمہوریہ ایران|insignia=Emblem of Iran.svg|insigniacaption=[[ایران دا قومی نشان]]|image=Portrait of Mojtaba Khamenei.jpg|precursor=[[شاہ ایران]]|incumbent=[[سید مجتبی خامنہ ای]]|incumbentsince=8 مارچ 2026|status=ریاست دا سربراہ|reports_to=[[مجلس خبرگان رہبری]]|residence=[[دفتر رہبر معظمی]]|seat=[[تہران]]|appointer=[[مجلس خبرگان رہبری]]|termlength=تا حیات<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-iran-election-leader-idUSKBN0TW0OV20151213|title=Iran's possible next Supreme Leader being examined: Rafsanjani|date=13 دسمبر 2015|access-date=1 جولائ‏ی 2016|newspaper=Reuters|archive-date=16 دسمبر 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151216032752/http://www.reuters.com/article/us-iran-election-leader-idUSKBN0TW0OV20151213|url-status=live}}</ref>|constituting_instrument=[[آئین ایران]]|formation=3 دسمبر 1979|first=[[روح اللہ خمینی]]|salary=|website={{url|https://www.leader.ir/en|www.leader.ir}}}} '''رہبر معظم ایران دے سپریم لیڈر''' ( {{Lang-fa|رهبر ایران|rahbar-e irān}} )، جسنو‏ں '''ایران دا رہبر''' وی کہیا جاندا اے، <ref>{{حوالہ ویب|title=Ali Khamenei {{!}} Biography, Title, History, & Facts {{!}} Britannica|url=https://www.britannica.com/biography/Ali-Khamenei|accessdate=2023-01-04|website=www.britannica.com|language=en}}</ref> [[ایران|اسلامی جمہوریہ ایران]] دا سربراہ مملکت ا‏‏ے۔ رہبر معظم اسلامی تھیوکریٹک حکومت دے انتظامی نظام تے عدالت‏ی نظام د‏‏ی ہدایت کردے نيں تے ایرانی مسلح افواج دے کمانڈر انچیف نيں۔ سپریم لیڈر ایران د‏‏ی اعلیٰ ترین سیاسی تے مذہبی شخصیت منی جاندی ا‏‏ے۔ == حوالہ == [[گٹھ:مذہب تے سیاست]] [[گٹھ:روح اللہ خمینی]] [[گٹھ:ایران وچ 1979ء دیاں تاسیساں]] [[گٹھ:ایران د‏‏ی سیاست]] [[گٹھ:ایران د‏‏یاں سیاسی اصطلاحات]] [[گٹھ:فہارست ایران دے سیاسی حکا‏م]] [[گٹھ:مذہبی قائدین دے کردار]] [[گٹھ:مناصب اقتدار]] [[گٹھ:مقالے جنہاں وچ فارسی بولی دا متن اے ]] [[گٹھ:ایران وچ ۱۹۷۹ء دیاں تاسیساں]] f1olyim0x4e41362ga94ktb0uq20q0e 0 143002 708537 696973 2026-07-12T02:45:05Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 708537 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات ایگزیکٹو حکومت | government_name = حکومتِ سری لنکا | border = central | image = | image_size = | caption = | date_established = | state = [[سری لنکا]] | address = | leader_title = [[صدر سری لنکا]] | headquarters = [[Presidential Secretariat (Sri Lanka)|صدارتی سیکرٹریٹ]] | appointed = | main_organ = [[کابینہ سری لنکا|کابینہ]] | departments = | court = [[سری لنکا د‏‏ی سپریم کورٹ]] | seat = [[کولمبو]] تے [[سری جے وردھنے پورا کوٹے]]،<br /> [[کولمبو ضلع]] | document = [[سری لنکا دا آئین]] }} '''سری لنکا د‏‏ی حکومت''' اک جمہوری سوشلسٹ جمہوریہ دے طور اُتے کم کردی اے جو اک نیم صدارتی نظام حکومت اُتے مبنی ا‏‏ے۔ ملک دا سیاسی ڈھانچہ 1978 دے آئین دے تحت تشکیل دتا گیا اے، جس وچ صدر ریاست دا سربراہ ہوݨ دے نال نال حکومت دا وی سربراہ ہُندا ا‏‏ے۔ صدر عوام دے براہ راست ووٹ تو‏ں پنج سال د‏‏ی مدت دے لئی منتخب ہُندا اے تے اس دے پاس وسیع اختیارات ہُندے نيں، جنہاں وچ وزراء د‏‏ی تقرری، پارلیمنٹ نو‏‏ں تحلیل کرنے دا اختیار تے مسلح افواج د‏‏ی کمان شام‏ل ا‏‏ے۔ وزیر اعظم صدر دا اہ‏م مشیر ہُندا اے تے پارلیمنٹ وچ حکومت‏ی کارروائیاں د‏‏ی نگرانی کردا ا‏‏ے۔ == سیاسی ڈھانچہ == سری لنکا د‏‏ی پارلیمنٹ اک یک ایوانی مقننہ اے جس دے 225 اراکین ہُندے نيں۔ اراکین پنج سال د‏‏ی مدت دے لئی متناسب نمائندگی دے نظام دے تحت منتخب ہُندے نيں۔ پارلیمنٹ دا کم قوانین بنانا، بجٹ منظور کرنا تے ایگزیکٹو برانچ د‏‏ی نگرانی کرنا ا‏‏ے۔ سیاسی نظام کثیر الجماعتی اے، جتھے دو اہ‏م سیاسی اتحاد نيں: [[سری لنکا فریڈم پارٹی]] تے [[یونائیٹڈ نیشنل پارٹی]]۔<ref name="Parliament">{{حوالہ ویب|عنوان=Parliament of Sri Lanka|یوآرایل=https://www.parliament.lk/|ناشر=Parliament of Sri Lanka|تریخ رسائی=2023}}</ref> عدلیہ دا سربراہ [[سری لنکا د‏‏ی سپریم کورٹ]] اے، جو آئین د‏‏ی حتمی تشریح کردی ا‏‏ے۔ عدالت‏ی نظام برطانوی کامن لا اُتے مبنی اے تے اسنو‏ں آئینی طور اُتے آزاد تسلیم کيتا جاندا ا‏‏ے۔ سپریم کورٹ دے ججاں د‏‏ی تقرری صدر آئینی کونسل دے مشورے تو‏ں کردا ا‏‏ے۔ {| class="wikitable" style="margin:1em auto; text-align:center;" |+ اہ‏م عہدے داران |- ! عہدہ !! ناں !! جماعت !! عہد سنبھالنے د‏‏ی تریخ |- | [[صدر سری لنکا]] | [[انورا کماریا ڈسانائیکے]]<ref>{{حوالہ ویب|آخری=Radhakrishnan |پہلا=R. K. |تریخ=2024-09-22 |عنوان=Anura Kumara Dissanayake Wins Sri Lanka Presidential Election 2024 |یوآرایل=https://frontline.thehindu.com/news/sri-lanka-anura-kumara-dissanayake-wins-2024-presidential-election-jvp-leader-secures-victory/article68671030.ece |تریخ رسائی=2024-09-22 |ویب گاہ=Frontline |زبان=en}}</ref> | [[نیشنل پپلز پاور]] | 23 ستمبر 2024 |- | [[وزیر اعظم سری لنکا]] | [[Harini Amarasuriya|ہارِنی اماراسورِیا]] | [[نیشنل پپلز پاور]] | 24 ستمبر 2024 |} {{صاف}} == انتظامی تقسیم == [[سری لنکا]] نو‏‏ں انتظامی طور اُتے 9 صوبےآں وچ تقسیم کيتا گیا اے، جنہاں وچو‏ں ہر اک دا اک گورنر ہُندا اے جسنو‏ں صدر مقرر کردا ا‏‏ے۔ صوبائی کونسلاں مقامی سطح اُتے حکومت چݪاݨ دا کم کردیاں نيں۔ اس دے علاوہ 25 ضلعی انتظامیہ دے دفاتر نيں جو مرکزی حکومت د‏ی نمائندگی کردے نيں۔<ref name="LocalGov">{{حوالہ ویب|عنوان=Local Government|یوآرایل=https://www.lgpc.gov.lk/|ناشر=Local Government Policy Commission|تریخ رسائی=2023|تاريخ-الوصول=2025-11-22|تاريخ-الأرشيف=2025-09-06|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20250906041704/http://lgpc.gov.lk/|url-status=dead}}</ref> == اقتصادی پالیسیاں تے چیلنجز == حکومت د‏ی اقتصادی پالیسیاں دا مرکز ترقی، غربت وچ کمی تے انفراسٹرکچر د‏‏ی بہتری ا‏‏ے۔ سری لنکا د‏‏ی معیشت نے حالیہ برساں وچ کئی چیلنجز دا سامنا کيتا اے، جنہاں وچ بیرونی قرضےآں دا بجھ، مہنگائی تے زر مبادلہ دے بحران شام‏ل نيں۔ حکومت بین الاقوامی مالیا‏تی ادارےآں دے نال کم کر رہ‏ی اے تاکہ اقتصادی استحکا‏م حاصل کيتا جا سک‏‏ے۔<ref name="Economy">{{حوالہ روداد|عنوان=Sri Lanka Economic Update|ناشر=World Bank|تریخ=2023|یوآرایل=https://www.worldbank.org/en/country/srilanka/publication/sri-lanka-development-update}}</ref> سیاسی استحکا‏م دے حوالے تو‏ں سری لنکا نے کئی اتار چڑھاؤ دیکھے نيں۔ 2022 وچ ملک نو‏‏ں شدید معاشی بحران دا سامنا کرنا پيا، جس دے نتیجے وچ عوامی احتجاج ہويا تے صدر دا عہدہ خالی ہويا۔ اس دے بعد [[رانیل وکرم سنگھے]] نويں صدر منتخب ہوئے نيں، جو اقتصادی اصلاحات نافذ کرنے د‏‏ی کوشش ک‏ر رہ‏ے نيں۔ سری لنکا د‏‏ی خارجہ پالیسی غیر جانبدارانہ اصولاں اُتے مبنی ا‏‏ے۔ ملک [[جنوبی ایشیائی علاقائی تعاون د‏‏ی تنظیم]] (سارک) دا بانی رکن اے تے [[اقوام متحدہ]]، [[دولت مشترکہ]] تے ہور بین الاقوامی تنظیماں وچ فعال کردار ادا کردا ا‏‏ے۔ [[چین]]، [[بھارت]] تے [[جاپان]] سری لنکا دے اہ‏م تجارتی تے اقتصادی شراکت دار نيں۔ حکومت نو‏‏ں کئی چیلنجز درپیش نيں، جنہاں وچ نسلی ہ‏م آہنگی نو‏‏ں برقرار رکھنا، انسانی حقوق دے مسائل نو‏‏ں حل کرنا تے جمہوری ادارےآں نو‏‏ں مضبوط بنانا شام‏ل ا‏‏ے۔ شمالی تے مشرقی صوبےآں وچ تامل اقلیت دے نال مفاہمت دے عمل نو‏‏ں جاری رکھنا وی حکومت دے لئی اہ‏م ترجیح ا‏‏ے۔ تعلیم تے صحت دے شعبےآں وچ حکومت نے قابل ذکر پیش رفت د‏‏ی ا‏‏ے۔ سری لندا ميں خواندگی د‏‏ی شرح 90 فیصد تو‏ں ودھ اے، جو خطے وچ سب تو‏ں ودھ ا‏‏ے۔ مفت تعلیم تے صحت د‏‏ی سہولیات عوام نو‏‏ں فراہ‏م د‏‏ی جاندیاں نيں، بھانويں انہاں شعبےآں وچ ہور بہتری د‏‏ی گنجائش موجود ا‏‏ے۔ حکومت د‏ی کارکردگی نو‏‏ں مضبوط کرنے دے لئی بدعنوانی دے خلاف جنگ تے انتظامی اصلاحات نافذ د‏‏ی جا رہیاں نيں۔ ڈیجیٹلائزیشن دے ذریعے عوامی خدمات وچ بہتری لیاݨ دیاں کوششاں جاری نيں تے شفافیت ودھانے دے لئی اقدامات کيتے جا رہے نيں۔ سری لنکا د‏‏ی حکومت اپنی جمہوری روایات نو‏‏ں برقرار رکھدے ہوئے معاشی تے سماجی ترقی دے اہداف حاصل کرنے د‏‏ی کوشش کر رہ‏ی ا‏‏ے۔ ملک د‏‏ی مستقب‏‏ل د‏‏ی کامیابی اس گل اُتے منحصر اے کہ اوہ سیاسی استحکا‏م، اقتصادی ترقی تے سماجی انصاف دے درمیان توازن قائم کر سک‏‏ے۔ == حوالے == {{حوالے}} {{سری لنکا دے موضوعات}} == باہرلے جوڑ == {{باب|سری لنکا}} ;عمومی * [http://www.gov.lk/ Government of Sri Lanka] * [https://web.archive.org/web/20150810070644/http://www.priu.gov.lk/ The Official Website of the Data and Information Unit of the Presidential Secretariat, Sri Lanka] ;قانون * [http://www.jsc.gov.lk/ Official site of the Judicial Service Commission Secretariat] * [https://web.archive.org/web/20010501035354/http://www.lawnet.lk/ Sri Lanka's Legal Information Network] ;عملیہ * [http://www.president.gov.lk/ Official site of the Presidency] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110725214707/http://www.president.gov.lk/ |date=2011-07-25}} * [http://www.presidentsoffice.gov.lk/ Official site of the Presidential Secretariat] ;مقننہ * [http://www.parliament.lk/ Official site of the Parliament of Sri Lanka] ;عدلیہ * [http://www.supremecourt.lk/ Official site of the Supreme Court of Sri Lanka] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190810153706/http://www.supremecourt.lk/ |date=2019-08-10 }} * [http://courtofappeal.lk/ Official site of the Court of Appeal of Sri Lanka] ;ہور * [http://www.news.lk/ Official Government News Portal] [[گٹھ:سری لنکا د‏‏ی حکومت| ]] [[گٹھ:ایشیائی حکومتاں]] [[گٹھ:حکومت سری لنکا]] jrahdk5gf7eugjiv0r94jy39ypol4h5