افریقا

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="pnb">
  <siteinfo>
    <sitename>وکیپیڈیا</sitename>
    <dbname>pnbwiki</dbname>
    <base>https://pnb.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%DB%81%D9%84%D8%A7_%D8%B5%D9%81%DB%81</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.12</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">میڈیا</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">خاص</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">گل بات</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">ورتنوالا</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">ورتن گل بات</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">وکیپیڈیا</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">ویونت گل بات</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">فائل</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">فائل گل بات</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">میڈیا وکی</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">میڈیاوکی گل بات</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">سانچہ</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">سانچہ گل بات</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">ہتھونڈائی</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">ہتھونڈائی گل بات</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">گٹھ</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">گٹھ گل بات</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">ماڈیول</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">ماڈیول گل بات</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>افریقا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>211</id>
    <revision>
      <id>708764</id>
      <parentid>677583</parentid>
      <timestamp>2026-07-21T09:21:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>60</id>
      </contributor>
      <comment>Replacing Flag_of_Cape_Verde.svg with [[File:Flag_of_Cape_Verde_(10-17).svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · Government standardized ratio is 2:3. For fu</comment>
      <origin>708764</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38490" sha1="p7awknvjylm7agaihyiqy48j5m4mm5b" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;direction:rtl; font-family:Mehr Nastaliq Saraiki;  word-spacing: 1.5px; font-size: 100%&quot;&gt;
{{lang|ur|{{خانہ معلومات براعظم
|title          = افریقا&lt;br /&gt;Africa
|image          = [[فائل:Africa (orthographic projection).svg|200px]]
|area           = {{Convert|30,370,000|km2|sqmi|abbr=on}},&amp;nbsp;[[براعظم|دوسرا]]
|population     = 1.1 بلین&lt;ref name=&quot;2013 World Population Data Sheet&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.prb.org/pdf13/2013-WPDS-infographic_MED.pdf|title=2013 World Population Data Sheet|last=Gudmastad|first=Ericha|date=2013|website=www.prb.org|publisher=[[Population Reference Bureau]]|access-date=18 August 2015|archive-date=20 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171020054627/http://www.prb.org/pdf13/2013-WPDS-infographic_MED.pdf|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; (2013, [[لسٹ براعظم بلحاظ آبادی|دوسرا]])
|density        = {{pop density|1100000000|30221532|km2|sqmi}}
|demonym        = [[Ethnic groups of Africa|افریقی]]
|countries      = 54 (اور 2 متنازع)
|list_countries = List of sovereign states and dependent territories in Africa
|dependencies   = {{List collapsed
|list_style     = text-align:right;
|title          = بیرونی (3)
| 1 = [[مایوٹ]] | 2 = [[رے یونیوں]] | 3 = [[سینٹ ہلینا، اسینشن تے ترسٹان دا کونیا]]
}}
{{List collapsed
|list_style     = text-align:right;
|title          = اندرونی (4)
| 1 = [[جزائر کناری]] | 2 = [[سبتہ]]
| 3 = [[مادیعیرا]] | 4 = [[ملیلہ]]
}}
|languages      = [[افریقی زباناں]]
|time           = [[متناسق عالمی وقت−01:00]] to [[متناسق عالمی وقت+04:00]]
|cities         = [[افریقہ دے شہراں د‏‏ی لسٹ|شہر]]&lt;br /&gt;{{پرچم تصویر|Nigeria}} [[لاگوس]]&lt;br /&gt;{{پرچم تصویر|Egypt}} [[قاہرہ]]&lt;br /&gt;{{پرچم تصویر|Democratic Republic of the Congo}} [[کنشاسا]]&lt;br /&gt;{{پرچم تصویر|South Africa}} [[جوہانسبرگ]]&lt;br /&gt;{{پرچم تصویر|Sudan}} [[خرطوم]]&lt;br /&gt;{{پرچم تصویر|Tanzania}} [[دارالسلام]]&lt;br /&gt;{{پرچم تصویر|Egypt}} [[اسکندریہ]]&lt;br /&gt;{{پرچم تصویر|Ivory Coast}} [[آبدجان]]&lt;br /&gt;{{پرچم تصویر|Nigeria}} [[کانو]]&lt;br /&gt;{{پرچم تصویر|Morocco}} [[دار البیضاء]]&lt;br /&gt;{{پرچم تصویر|Nigeria}} [[ابادان]]&lt;br /&gt;{{پرچم تصویر|Kenya}} [[نیروبی]] &lt;br /&gt;{{پرچم تصویر|Nigeria}} [[ابوجا]]
}}}}
[[فائل:African continent-ur2.svg|thumb|400px|براعظم افریقا]]


'''افریقا''' (Africa) رقبے دے لحاظ تو‏ں [[زمین|کرہ ارض]] دا دوجا وڈا [[براعظم|بر اعظم]]، جیہدے شمال وچ [[بحیرہ روم]]، مشرق وچ [[بحر ہند]] اَتے مغرب وچ [[بحر اوقیانوس]] واقع ہے۔

دلکش نظاریاں، گھنے جنگلات، وسیع صحراواں تے گہری وادیاں د‏‏ی سرزمین جتھے اج 53 ملکاں نيں جنھاں دے باسی کئی زباناں بولدے نيں۔ 
افریقا [[تھاں|رقبے]] تے لوک گِنتی دے حساب نال [[دنیا]] دا دوجا وڈا [[براعظم]] ہے ۔ افریقا دا رقبا 30.2 ملین مربع کلومیٹر ہے ۔ ایہنے [[زمین]] دا ٪6 تے زمین سیارے دی سُکی تھاں دا ٪ 20۔4 تھاں گھیریا ہویا ہے ۔ ایتھے اک ارب دے نیڑے لوک وس ر‎ۓ نیں جیہڑے دنیا دی لوک گنتی دا 14.72% بندے نیں۔ ایہدے اتر چ [[رومی سمندر]] اُبھے چڑھدے پاسے سویز نہر تے [[لال سمندر]] ، لمے چڑھدے پاسے [[اِنڈک ساگر]] تے لہندے پاسے [[اٹلانٹک ساگر]]  نیں ۔ [[مڈغاسکر]] تے کُچھ جزیرا جُٹ ایہدے نال نیں ۔ ایہدے وچ 54 ازاد دیس ، 9 جُڑیاں تھانواں اتے 3 نیم ازادی دیس نیں ۔

چڑھدے افریقا وچ [[انسان]] تے [[بن مانس]] دا جمݨ تھاں ہے ۔ سبھ توں پرانا انسان 2 لَکھ ورھے پہلاں ایتھیوپیا وج دریافت ہویا۔ ایکوایٹر افریقا وِچوں  لنگھدا ہے ۔ افریقا وچ کئی موسمی محول ملدے نیں ۔

==&lt;span style=&quot;font-family:Jameel Noori Nastaleeq&quot;&gt;[[نیرکتا]]&lt;/span&gt;==
ناں افریقا اُبھے افریقا دے افری لوکاں توں بنیا ہے ۔

==&lt;span style=&quot;font-family:Jameel Noori Nastaleeq&quot;&gt;جغرافیا&lt;/span&gt;==
افریقا 62 سیاسی تھانواں نال رل کے بنن والا [[براعظم]] اے۔ نال رلدے جزیرے رلا کے ایہدا تھاں 30,368,609 مربع کلومیٹر (11,725,385 مربع میل) بندا اے۔ اتر وچ [[رومی سمندر]] ایہنوں یورپ توں وکھ کردا اے تے [[لال سمندر]] ایشیاء توں۔ سینائی چزیرییورگا ایہنوں ایشیاء نال جوڑدا اے۔ نہر سویز توں چڑھدے ول سینائی چزیرییورگا کدے کدے براعظم افریقہ ورگا وج گنیا جاندا اے۔

راس بن سکا ٹیونس وچ ایس براعظم دا سب توں اتری تھاں اے۔ دکھنی افریقہ وچ کیپ اگلہاس سب تون دکھنی تھاں اے۔ ایہناں دونواں تھانواں دے وشکار دی واٹ 8,000 کلومیٹر (5,000 میل) اے۔ کیپ وردی سبھ توں لہندے پاسے ول تے راس ہافون [[صومالیا]] ایہدے سبھ توں چڑھدے ول اے ۔ ایہدے تھاں دی واٹ 7,400 کلومیٹر (4,600 میل) بندی اے۔ ایہدے سمندری کنڈے دی لمبائی 26,000 کلومیٹر (16,000 میل) اے۔

رقبے دے حساب نال [[الجزائر]] سبھ توں وڈا دیس اے تے [[سشلز]] چڑھدے کنڈھے ول اک جزیرا اے ۔ جیہڑا افریقا دا سبھ توں نکا دیس اے ۔ [[گیمبیا]] براعظم تے سبھ توں نکا دیس اے ۔

== محل وقوع ==
افریقا دے شمالی تے جنوبی حصے نہایت خشک تے گرم نيں جنہاں دا بیشتر حصہ صحراواں اُتے پھیلا ہويا ا‏‏ے۔ [[خط استوا]] دے آسے پاسے گھنے جنگلات نيں۔ [[مشرقی افریقہ]] وچ [[عظیم وادئ شق|عظیم وادی الشق]] دے نتیجے وچ گہری وادیاں تشکیل پاواں جنہاں وچ کئی وڈی جھلیاں وی واقع نيں۔

براعظم دے مغرب وچ [[دریائے نائجر]] وگدا اے جیہڑا وسیع دلدلی ڈیلٹا بناندا ہويا بحر اوقیانوس وچ جا گردا ا‏‏ے۔ اس دے مشرق وچ [[دریائے کانگو]] افریقا دے گھنے [[استوائی جنگل|استوائی جنگلات]] تو‏ں گزردا ا‏‏ے۔ براعظم دے مشرقی حصے وچ [[عظیم وادئ شق|عظیم وادی الشق]] تے [[ایتھوپیا]] دے بالائی میدان نيں۔ [[قرن افریقا]] براعظم دا مشرق د‏‏ی جانب آخری مقام ا‏‏ے۔

[[فائل:Africa satellite orthographic.jpg|325px|thumb| مصنوعی سیارے تو‏ں لی گئی افریقا د‏‏ی خلائی تصویر]]

[[صحرائے اعظم]] [[شمالی افریقا]] دے بیشتر حصے اُتّے پھیلا ہويا دنیا دا سب تو‏ں وڈا [[صحرا]] ا‏‏ے۔ اس عظیم صحرا دا اک چوتھائی حصہ ریتیلے ٹیلےآں اُتے مشتمل اے جدو‏ں کہ بقیہ پتھریلے خشک میدان نيں۔ براعظم دے ہور وڈے صحراواں وچ [[نمیب صحرا|نمیب]] تے [[صحرائے کالاہاری|کالاہاری]] شامل نيں۔

صحرائے اعظم دے جنوب وچ صحرائی تے جنگلی علاقےآں نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے پورے براعظم وچ گھاہ دے وسیع میدان نيں جو [[سوانا]] کہلاندے نيں۔ ایہی میدان ہاتھی سمیت افریقا دے ہور مشہور جانوراں دے مسکن نيں۔

مشرق وچ عظیم وادی الشق اے، جیہڑا دراصل زمین وچ اک عظیم تریڑ دے نتیجے وچ وجود وچ آئی۔ ایہہ عظیم دراڑ [[جھیل ملاوی|جھیل نیاسا]] تو‏ں [[بحیرہ احمر]] تک پھیلی ہوئی ا‏‏ے۔ جے ایہ دراڑ ہور پھیلدتی گئی تاں اک دن قرن افریقا براعظم تو‏ں وکھ ہوئے جائے گا۔
== موسم ==
خط استوا دے نال نال بارشاں دے باعث گھنے جنگلات واقع نيں ایتھ‏ے دا موسم گرم تے نمی تو‏ں بھرپور ا‏‏ے۔
== آزادی ==
[[فائل:ColonialAfrica.png|325px|thumb|نوآبادیات‏ی دور وچ افریقا دے مختلف ملکاں دا نقشہ، مختلف رنگ مختلف قابض قوتاں نو‏‏ں ظاہر ک‏ر رہ‏ے نيں جنہاں د‏‏ی نشاندہی کيتی گئی اے ]]

[[1960ء]] د‏‏ی دہائی تک افریقا دا بیشتر حصہ یورپی ملکاں دے قبضے وچ سی تے طویل غلامی دے بعد [[1980ء]] د‏‏ی دہائی تک تقریباً تمام ملکاں نو‏‏ں آزادی مل گئی لیکن انہاں دے وسائل نو آبادیات‏ی دور وچ غصب کر لئی گئے سن اس لئی اقتصادی تے معاشی طور اُتے اوہ اج تک نہ سنبھل سک‏‏ے تے غربت د‏‏ی دلدل وچ پھسے ہوئے نيں۔ وڈے پیمانے اُتے جہالت دے باعث نسلی تے قومی تعصب نے وی افریقی عوام دے دلاں وچ جڑاں پکڑاں جس دے نتیجے وچ خوفناک [[جنگ|جنگاں]] تے [[خانہ جنگی|خانہ جنگیاں]] ہوئیاں جنہاں وچ لکھاں انسان اجل دا نشانہ بن گئے۔

افریقا دے 15 ملکاں ایداں دے نيں جنہاں د‏‏ی سرحداں سمندر تو‏ں نئيں ملدیاں جس دے باعث تجارت تے مواصلات دے رابطے محدود نيں۔ 

==&lt;span style=&quot;font-family:Jameel Noori Nastaleeq&quot;&gt;بولیاں&lt;/span&gt;==
افریقا وچ ہزار توں ودھ زباناں بولیاں جاندیاں نیں۔ چوکھیاں دا مڈھ افریقا اے پر کئی یورپی یا ایشیائی وی نیں ۔ افریقا وچ بولیاں دے جار دیسی ٹبر نیں ۔

افرو ایشیائی بولیاں 240 بولیاں دا اک ٹبر اے جیہنوں 285 ملین لوک بولدے نیں ۔

نیلو صحاری 100 توں ود بولیاں دا اک ٹبر اے جیہنوں 30 ملین لوک بولدے نیں ۔

خوئیسان لمے افریقا وچ 50 دے نیڑے بولیاں دا اک ٹبر اے جیہدے بولن والے 120,000 دے نیڑے نیں ۔

[[انگریزی]] [[فرانسیسی]] [[عربی]] [[پرتگیزی]] [[افریکان]] تے [[ہسپانوی]] افریقہ دیاں بدیسی بولیاں نے تے کئی دیساں وچ ایہ سرکاری بولیاں نیں ۔ سواحلی یوروبا اگبو تے ہاؤزا افریقہ دیاں دیسی بولیاں نیں جیہڑیاں سرکاری وی نیں ۔

== آبادی ==
افریقا د‏‏ی بیشتر آبادی دیہات وچ رہندی اے لیکن چند وڈے شہر وی نيں جنہاں وچ [[قاہرہ]] قابل ذکر اے، د‏‏ی آبادی 65 لکھ اے تے ایہ براعظم دا سب تو‏ں وڈا شہر ا‏‏ے۔ شمالی تے مشرق دے بیشتر ملکاں دا مذہب [[اسلام]] اے تے اوہ دنیا دے ہور اسلامی ملکاں دے نال عالمی اسلامی اخوت دے گہرے رشتے وچ بندھے ہوئے نيں۔
== رقبه ==
رقبے دے لحاظ تو‏ں دنیا دا دوجا سب تو‏ں وڈا براعظم ہون دے باوجود افریقا د‏‏ی آبادی بُہتی نئيں خصوصاً صحرائی علاقےآں وچ آبادی نہ ہون دے برابر ا‏‏ے۔ زیادہ تر آبادی پانی دے ذخائر تے زرخیز علاقےآں وچ ا‏‏ے۔ افریقا وچ شرح جمان بہت زیادہ اے ایس لئی آبادی وچ تیزی نال وادھا ہوندا پیا ا‏‏ے۔

افریقا د‏‏ی چوکھی عوام دا طرز زندگی انتہائی سادہ اے لیکن مغربی اشیاء دے استعمال دے رحجان وچ ہن وادھا ہوندا پیا ا‏‏ے۔ کئی ملکاں وچ تعلیم عام کرن دے منصوبہ جات دے تحت خواندگی تے صحت نو‏‏ں چنگا بنان د‏‏ا آہر کيتا جا رہیا ا‏‏ے۔
==&lt;span style=&quot;font-family:Jameel Noori Nastaleeq&quot;&gt;نباتات تے معدنیات&lt;/span&gt;==
افریقا معدنیات تو‏ں مالا مال اے تے نو آبادیات‏ی دور وچ ايس‏ے دولت نے اسنو‏ں غلامی دے طویل دور وچ دھکیل دتا۔ ایتھ‏ے پائی جان والی معدنیات وچ [[تیل]]، [[سونا]]، [[تانبا]] تے [[ہیرا]] خصوصاً قابل ذکر نيں جو دنیا وچ سب تو‏ں زیادہ ایتھے تو‏ں کڈھیا جاندا ا‏‏ے۔ کسے زمانے وچ [[مالی]] وچ دنیا وچ پیدا ہون والے ادھ تو‏ں ودھ سونا کڈھیا جاندا سی۔ کئی ملکاں وچ [[کان کنی]] اہ‏م ترین صنعت ا‏‏ے۔

براعظم دے جنوبی علاقیاں خصوصاً جنوبی افریقا وچ سب تو‏ں زیادہ کاناں نيں جتھو‏ں ہیرے، سونا، [[یورینیئم|یورینیم]] تے تانبا کڈیا جاندا ا‏‏ے۔ تانبے دے سب تو‏ں زیادہ ذخائر [[جمہوریہ کانگو]] تے [[زیمبیا]] وچ پائے جاندے نيں۔ تیل [[الجزائر]]، [[انگولا]]، [[مصر]]، [[لیبیا]] تے [[نائجیریا]] وچ نکلدا ا‏‏ے۔

افریقا وچ مختلف قسماں دے ماحول وچ مختلف فصلاں وی ہُندیاں نيں۔ منطقہ حارہ دے علاقیاں وچ [[ربڑ]] تے [[کیلا]] اہ‏م کاشت اے جدو‏ں کہ [[مشرقی افریقا]] [[چائے]] تے [[کافی]] د‏‏ی کاشت دے حوالے تو‏ں شہرت رکھدا اے جنہاں وچ [[کینیا]] قابل ذکر ا‏‏ے۔

افریقا د‏‏ی بیشتر صنعتاں خام مال اُتے عمل اُتے انحصار کردیاں نيں۔ چند افریقی ملکاں د‏‏ی صنعت اک ای فصل یا معدنی وسیلے اُتے منحصر اے لیکن کئی شہراں وچ وکھریاں صنعتاں قائم کيتی جا رہیاں نيں۔ شمالی افریقا دے ملکاں، نائجیریا تے [[جنوبی افریقا]] وچ سب تو‏ں زیادہ صنعتاں نيں۔ براعظم وچ سب تو‏ں زیادہ تیل شمالی افریقا دے مسلم ملکاں تے مغرب وچ بحر اوقیانوس دے نال نال واقع زیريں ملکاں وچ کڈھیا جاندا ا‏‏ے۔

افریقا دنیا دا گرم ترین براعظم اے جتھے صحرائے اعظم وچ 122 ڈگری فارن ہائٹ تک درجہ حرارت ریکارڈ کيتا گیا ا‏‏ے۔ شمالی ساحلی علاقے انتہائی گرم تے خشک نيں تے بارش بوہت گھٹ ہُندی ا‏‏ے۔ ساحلی علاقےآں تو‏ں جنوب د‏‏ی طرف صحرائے اعظم بیابان تے تیز خشک ہواواں دا علاقہ ا‏‏ے۔ اس دے جنوب وچ ساحل دا علاقہ واقع اے جتھے درختاں د‏‏ی کٹائی صحرائے اعظم نو‏‏ں جنوب د‏‏ی طرف ہور پسارن دا موقع دے رہی ا‏‏ے۔ خط استوا دے نیڑے بہت زیادہ بارش ہُندی اے تے ايس‏ے لئی مغربی تے وسطی علاقےآں وچ گھنے جنگلات نيں۔ ہور جنوب وچ موسم بہت خشک اے تے قحط سالی سب تو‏ں وڈا مسئلہ ا‏‏ے۔

زمین دے معیار دے مطابق افریقا وچ مختلف قسماں د‏‏ی زراعت ہُندی ا‏‏ے۔ پہاڑی علاقےآں جداں [[روانڈا]]، [[یوگنڈا|یوگینڈا]] تے [[کینیا]] وچ چائے کاشت کيتی جاندی ا‏‏ے۔ شمالی وچ جتھے پانی وافر مقدار وچ موجود نئيں غذائی اجناس مقامی آبادی د‏‏ی غذائی ضروریات نو‏‏ں پورا کرنے دے لئی کاشت کيتی جاندی اے جدو‏ں کہ نقد فصلاں جداں پھل، [[کھجور]] تے [[زیتون]] برآمد کیتے جاندے نيں۔ مغربی افریقا وچ [[مونگ پھلی|مونگ پھلیاں]]، [[کوکوا]] تے [[کافی]] کاشت ہُندی ا‏‏ے۔ جنوبی حصے وچ جنوبی افریقا وچ مختلف قسماں د‏‏ی کاشت ہوئی اے جنہاں وچ پھل برآمد کیتے جاندے نيں تے [[انگور|انگوراں]] تو‏ں [[شراب]] کشید کيتی جاندی ا‏‏ے۔}}

&lt;!-- begin country info tables --&gt;

{| border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;border:1px solid #aaa; border-collapse:collapse&quot;
|- bgcolor=&quot;#ECECEC&quot;
! خطے تے ملک &lt;br /&gt; دا ناں &lt;br /&gt; مع پرچم
! رقبہ &lt;br /&gt;(مربع کلو میٹر)
! آبادی &lt;br /&gt;(بمطابق یکم جولائ‏ی 2002ء)
! کثافت{{زیر}} آبادی&lt;br /&gt;(فی مربع کلو میٹر)
! [[راجگڑھ]]
|-
| colspan=5 style=&quot;background:#eee;&quot; | '''[[مشرقی افریقا]]''':
|-
| {{برونڈی}}
| align=&quot;right&quot; | 27,830
| align=&quot;right&quot; | 6,373,002
| align=&quot;right&quot; | 229.0
| [[بجمبورا]]
|-
| {{جزائر قمر}}
| align=&quot;right&quot; | 2,170
| align=&quot;right&quot; | 614,382
| align=&quot;right&quot; | 283.1
| [[مورونی]]
|-
| {{جبوتی}}
| align=&quot;right&quot; | 23,000
| align=&quot;right&quot; | 472,810
| align=&quot;right&quot; | 20.6
| [[جبوندی شہر|جبوندی]]
|-
| [[فائل:Flag of Eritrea.svg|30px]] [[اریتریا|اریٹریا]]
| align=&quot;right&quot; | 121,320
| align=&quot;right&quot; | 4,465,651
| align=&quot;right&quot; | 36.8
| [[اسماریا]]
|-
| {{ایتھوپیا}}
| align=&quot;right&quot; | 1,127,127
| align=&quot;right&quot; | 67,673,031
| align=&quot;right&quot; | 60.0
| [[عدیس ابابا]]
|-
| {{کینیا}}
| align=&quot;right&quot; | 582,650
| align=&quot;right&quot; | 31,138,735
| align=&quot;right&quot; | 53.4
| [[نیروبی]]
|-
| {{مڈغاسکر}}
| align=&quot;right&quot; | 587,040
| align=&quot;right&quot; | 16,473,477
| align=&quot;right&quot; | 28.1
| [[انتاناناریوو]]
|-
| {{ملاوی}}
| align=&quot;right&quot; | 118,480
| align=&quot;right&quot; | 10,701,824
| align=&quot;right&quot; | 90.3
| [[لیلونگوے]]
|-
| [[فائل:Flag of Mauritius.svg|30px]] [[موریشس|موریشیس]]
| align=&quot;right&quot; | 2,040
| align=&quot;right&quot; | 1,200,206
| align=&quot;right&quot; | 588.3
| [[پورٹ لوئس]]
|-
| [[فائل:Flag of France.svg|30px]] [[مایوٹ]] ([[فرانس]])
| align=&quot;right&quot; | 374
| align=&quot;right&quot; | 170,879
| align=&quot;right&quot; | 456.9
| [[ماموزو]]
|-
| {{موزمبیق}}
| align=&quot;right&quot; | 801,590
| align=&quot;right&quot; | 19,607,519
| align=&quot;right&quot; | 24.5
| [[ماپوتو|ماپوٹو]]
|-
| [[فائل:Flag of France.svg|30px]] [[غے یونیاں|ری یونین]] ([[فرانس]])
| align=&quot;right&quot; | 2,512
| align=&quot;right&quot; | 743,981
| align=&quot;right&quot; | 296.2
| [[سینٹ ڈینس]]
|-
| {{روانڈا}}
| align=&quot;right&quot; | 26,338
| align=&quot;right&quot; | 7,398,074
| align=&quot;right&quot; | 280.9
| [[کیگالی]]
|-
|
| align=&quot;right&quot; | 455
| align=&quot;right&quot; | 80,098
| align=&quot;right&quot; | 176.0
| [[وکٹوریا، سیشلس|وکٹوریا]]
|-
| {{صومالیہ}}
| align=&quot;right&quot; | 637,657
| align=&quot;right&quot; | 7,753,310
| align=&quot;right&quot; | 12.2
| [[موغادیشو]]
|-
| {{تنزانیہ}}
| align=&quot;right&quot; | 945,087
| align=&quot;right&quot; | 37,187,939
| align=&quot;right&quot; | 39.3
| [[ڈوڈوما]]
|-
| {{یوگینڈا}}
| align=&quot;right&quot; | 236,040
| align=&quot;right&quot; | 24,699,073
| align=&quot;right&quot; | 104.6
| [[کمپالیا]]
|-
| {{زیمبیا}}
| align=&quot;right&quot; | 752,614
| align=&quot;right&quot; | 9,959,037
| align=&quot;right&quot; | 13.2
| [[لوساکا]]
|-
| {{زمبابوے}}
| align=&quot;right&quot; | 390,580
| align=&quot;right&quot; | 11,376,676
| align=&quot;right&quot; | 29.1
| [[ہرارے]]
|-
| colspan=5 style=&quot;background:#eee;&quot; | '''[[وسطی افریقا]]''':
|-
| {{انگولا}}
| align=&quot;right&quot; | 1,246,700
| align=&quot;right&quot; | 10,593,171
| align=&quot;right&quot; | 8.5
| [[لوانڈا]]
|-
| {{کیمرون}}
| align=&quot;right&quot; | 475,440
| align=&quot;right&quot; | 16,184,748
| align=&quot;right&quot; | 34.0
| [[یاؤنڈے]]
|-
| {{وسطی افریقی جمہوریہ}}
| align=&quot;right&quot; | 622,984
| align=&quot;right&quot; | 3,642,739
| align=&quot;right&quot; | 5.8
| [[بانگوئی]]
|-
| {{چاڈ}}
| align=&quot;right&quot; | 1,284,000
| align=&quot;right&quot; | 8,997,237
| align=&quot;right&quot; | 7.0
| [[این جامینا]]
|-
| {{جمہوریہ کانگو}}
| align=&quot;right&quot; | 342,000
| align=&quot;right&quot; | 2,958,448
| align=&quot;right&quot; | 8.7
| [[برازاویل]]
|-
| [[فائل:Flag of the Democratic Republic of the Congo.svg|30px]] [[ڈیموکریٹک جمہوریہ کانگو]]
| align=&quot;right&quot; | 2,345,410
| align=&quot;right&quot; | 55,225,478
| align=&quot;right&quot; | 23.5
| [[کنشاسا]]
|-
| {{استوائی گنی}}
| align=&quot;right&quot; | 28,051
| align=&quot;right&quot; | 498,144
| align=&quot;right&quot; | 17.8
| [[مالابو]]
|-
| {{گیبون}}
| align=&quot;right&quot; | 267,667
| align=&quot;right&quot; | 1,233,353
| align=&quot;right&quot; | 4.6
| [[لبریول]]
|-
| [[فائل:Flag of Sao Tome and Principe.svg|30px]] [[ساؤ ٹوم تے پرنسپ]]
| align=&quot;right&quot; | 1,001
| align=&quot;right&quot; | 170,372
| align=&quot;right&quot; | 170.2
| [[ساؤ ٹومے|ساؤ ٹوم]]
|-
| colspan=5 style=&quot;background:#eee;&quot; | '''[[شمالی افریقا]]''':
|-
| {{الجزائر}}
| align=&quot;right&quot; | 2,381,740
| align=&quot;right&quot; | 32,277,942
| align=&quot;right&quot; | 13.6
| [[الجزائر شہر|الجزیرہ]]
|-
| {{مصر}}
| align=&quot;right&quot; | 1,001,450
| align=&quot;right&quot; | 70,712,345
| align=&quot;right&quot; | 70.6
| [[قاہرہ]]
|-
| {{لیبیا}}
| align=&quot;right&quot; | 1,759,540
| align=&quot;right&quot; | 5,368,585
| align=&quot;right&quot; | 3.1
| [[طرابلس]]
|-
| {{مراکش}}
| align=&quot;right&quot; | 446,550
| align=&quot;right&quot; | 31,167,783
| align=&quot;right&quot; | 69.8
| [[رباط]]
|-
| {{سوڈان}}
| align=&quot;right&quot; | 2,505,810
| align=&quot;right&quot; | 37,090,298
| align=&quot;right&quot; | 14.8
| [[خرطوم]]
|-
| {{تیونس}}
| align=&quot;right&quot; | 163,610
| align=&quot;right&quot; | 9,815,644
| align=&quot;right&quot; | 60.0
| [[تونس|تیونس]]
|-
| colspan=5 style=&quot;background:#eee;&quot; | '''[[جنوبی افریقا (خطہ)|جنوبی افریقا]]''':
|-
| {{بوٹسوانا}}
| align=&quot;right&quot; | 600,370
| align=&quot;right&quot; | 1,591,232
| align=&quot;right&quot; | 2.7
| [[گبرون|گیبرون]]
|-
| {{لیسوتھو}}
| align=&quot;right&quot; | 30,355
| align=&quot;right&quot; | 2,207,954
| align=&quot;right&quot; | 72.7
| [[ماسیرو]]
|-
| {{نمیبیا}}
| align=&quot;right&quot; | 825,418
| align=&quot;right&quot; | 1,820,916
| align=&quot;right&quot; | 2.2
| [[ونڈہوئیک]]
|-
| {{جنوبی افریقا}}
| align=&quot;right&quot; | 1,219,912
| align=&quot;right&quot; | 43,647,658
| align=&quot;right&quot; | 35.8
| [[بلوم فاؤنٹین]], [[کیپ ٹاؤن]], [[پریٹوریا]]&lt;ref&gt;[[بلوم فاؤنٹین]] [[جنوبی افریقا]] دا عدالدی راجگڑھ اے جدو‏ں کہ [[کیپ ٹاؤن]] قانونی تے [[پریٹوریا]] انتظامی صدر مقام نيں&lt;br /&gt;&lt;/ref&gt;
|-
| {{سوازی لینڈ}}
| align=&quot;right&quot; | 17,363
| align=&quot;right&quot; | 1,123,605
| align=&quot;right&quot; | 64.7
| [[ایم بابانے]]
|-
| colspan=5 style=&quot;background:#eee;&quot; | '''[[مغربی افریقا]]''':
|-
| {{بینن}}
| align=&quot;right&quot; | 112,620
| align=&quot;right&quot; | 6,787,625
| align=&quot;right&quot; | 60.3
| [[پورٹو نووو]]
|-
| {{برکینا فاسو}}
| align=&quot;right&quot; | 274,200
| align=&quot;right&quot; | 12,603,185
| align=&quot;right&quot; | 46.0
| [[اوگادوگو]]
|-
| {{کیپ ورڈی}}
| align=&quot;right&quot; | 4,033
| align=&quot;right&quot; | 408,760
| align=&quot;right&quot; | 101.4
| [[پرائیا]]
|-
| {{آئیوری کوسٹ}}
| align=&quot;right&quot; | 322,460
| align=&quot;right&quot; | 16,804,784
| align=&quot;right&quot; | 52.1
| [[یاماسوکرو]]
|-
| {{گیمبیا}}
| align=&quot;right&quot; | 11,300
| align=&quot;right&quot; | 1,455,842
| align=&quot;right&quot; | 128.8
| [[بانجل]]
|-
| {{گھانا}}
| align=&quot;right&quot; | 239,460
| align=&quot;right&quot; | 20,244,154
| align=&quot;right&quot; | 84.5
| [[عکرہ]]
|-
| {{گنی}}
| align=&quot;right&quot; | 245,857
| align=&quot;right&quot; | 7,775,065
| align=&quot;right&quot; | 31.6
| [[کوناکری]]
|-
| {{گنی بساؤ}}
| align=&quot;right&quot; | 36,120
| align=&quot;right&quot; | 1,345,479
| align=&quot;right&quot; | 37.3
| [[بساؤ]]
|-
| {{لائبیریا}}
| align=&quot;right&quot; | 111,370
| align=&quot;right&quot; | 3,288,198
| align=&quot;right&quot; | 29.5
| [[مونروویا]]
|-
| {{مالی}}
| align=&quot;right&quot; | 1,240,000
| align=&quot;right&quot; | 11,340,480
| align=&quot;right&quot; | 9.1
| [[بماکو]]
|-
| {{ماریطانیا}}
| align=&quot;right&quot; | 1,030,700
| align=&quot;right&quot; | 2,828,858
| align=&quot;right&quot; | 2.7
| [[نواکشوط|نواکشوت]]
|-
| {{نائجر}}
| align=&quot;right&quot; | 1,267,000
| align=&quot;right&quot; | 10,639,744
| align=&quot;right&quot; | 8.4
| [[نیامی]]
|-
| {{نائجیریا}}
| align=&quot;right&quot; | 923,768
| align=&quot;right&quot; | 129,934,911
| align=&quot;right&quot; | 140.7
| [[ابوجا]]
|-
| [[فائل:Flag of Saint Helena.svg|30px]] [[سینٹ ہلینا]] ([[برطانیہ]])
| align=&quot;right&quot; | 410
| align=&quot;right&quot; | 7,317
| align=&quot;right&quot; | 17.8
| [[جیمز ٹاؤن، سینٹ ہلینا|جیمز ٹاؤن]]
|-
| {{سینی گال}}
| align=&quot;right&quot; | 196,190
| align=&quot;right&quot; | 10,589,571
| align=&quot;right&quot; | 54.0
| [[ڈاکار|ڈاکر]]
|-
| {{سیرالیون}}
| align=&quot;right&quot; | 71,740
| align=&quot;right&quot; | 5,614,743
| align=&quot;right&quot; | 78.3
| [[فری ٹاؤن]]
|-
| {{ٹوگو}}
| align=&quot;right&quot; | 56,785
| align=&quot;right&quot; | 5,285,501
| align=&quot;right&quot; | 93.1
| [[لوم]]
|- style=&quot; font-weight:bold; &quot;
| کل
| align=&quot;right&quot; | 30,368,609
| align=&quot;right&quot; | 843,705,143
| align=&quot;right&quot; | 27.8
|}

== افریقا دے دیس ==
{| border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;border:1px solid #aaa; border-collapse:collapse&quot;
|- bgcolor=&quot;#ECECEC&quot;
! علاقے یا دیس دا ناں تے چنڈا&lt;br /&gt;
! تھاں&lt;br /&gt;
! لوک گنتی&lt;br /&gt;
! سنگھݨا&lt;br /&gt;
! راجگڑھ
|-
| style=&quot;background:#eee;&quot; | '''چڑھدا افریقا''':
| align=&quot;right&quot; style=&quot;background:#eee;&quot; | '''6,384,904'''
| align=&quot;right&quot; style=&quot;background:#eee;&quot; | '''316,053,651'''
| align=&quot;right&quot; style=&quot;background:#eee;&quot; | '''49.5'''
|-
| [[File:Flag of Burundi.svg|25px]]{{·}}[[برونڈی]]
| align=&quot;right&quot; | 27,830
| align=&quot;right&quot; | 8,988,091
| align=&quot;right&quot; | 322.9
| [[بجمبورا]]
|-
| [[File:Flag of the Comoros.svg|25px]]{{·}}[[کومورو]]
| align=&quot;right&quot; | 2,170
| align=&quot;right&quot; | 752,438
| align=&quot;right&quot; | 346.7
| [[مورونی]]
|-
| [[File:Flag of Djibouti.svg|25px]]{{·}}[[جبوتی]]
| align=&quot;right&quot; | 23,000
| align=&quot;right&quot; | 516,055
| align=&quot;right&quot; | 22.4
| [[جبوتی نگر]]
|-
| [[File:Flag of Eritrea.svg|25px]]{{·}}[[اریٹریا]]
| align=&quot;right&quot; | 121,320
| align=&quot;right&quot; | 5,647,168
| align=&quot;right&quot; | 46.5
| [[اسمارا]]
|-
| [[File:Flag of Ethiopia.svg|25px]]{{·}}[[ایتھوپیا]]
| align=&quot;right&quot; | 1,127,127
| align=&quot;right&quot; | 85,237,338
| align=&quot;right&quot; | 75.6
| [[ادیس ابابا]]
|-
| [[File:Flag of Kenya.svg|25px]]{{·}}[[کینیا]]
| align=&quot;right&quot; | 582,650
| align=&quot;right&quot; | 39,002,772
| align=&quot;right&quot; | 66.0
| [[نیروبی]]
|-
| [[File:Flag of Madagascar.svg|25px]]{{·}}[[مڈغاسکر]]
| align=&quot;right&quot; | 587,040
| align=&quot;right&quot; | 20,653,556
| align=&quot;right&quot; | 35.1
| [[انٹنناریوو]]
|-
| [[File:Flag of Malawi.svg|25px]]{{·}}[[ملاوی]]
| align=&quot;right&quot; | 118,480
| align=&quot;right&quot; | 14,268,711
| align=&quot;right&quot; | 120.4
| [[للونگ]]
|-
| [[File:Flag of Mauritius.svg|25px]]{{·}}[[ماریشس]]
| align=&quot;right&quot; | 2,040
| align=&quot;right&quot; | 1,284,264
| align=&quot;right&quot; | 629.5
| [[پورٹ لوئی]]
|-
| [[File:Flag of France.svg|25px]]{{·}}مایوٹے (فرانس)
| align=&quot;right&quot; | 374
| align=&quot;right&quot; | 223,765
| align=&quot;right&quot; | 489.7
| [[مامودزو]]
|-
| [[File:Flag of Mozambique.svg|25px]]{{·}}[[موزمبیق]]
| align=&quot;right&quot; | 801,590
| align=&quot;right&quot; | 21,669,278
| align=&quot;right&quot; | 27.0
| [[ماپوتو]]
|-
| [[File:Flag of France.svg|25px]]{{·}}رییونین (فرانس)
| align=&quot;right&quot; | 2,512
| align=&quot;right&quot; | 743,981(2002)
| align=&quot;right&quot; | 296.2
| [[سینٹ ڈینس]]
|-
| [[File:Flag of Rwanda.svg|25px]]{{·}}[[روانڈا]]
| align=&quot;right&quot; | 26,338
| align=&quot;right&quot; | 10,473,282
| align=&quot;right&quot; | 397.6
| [[کیگالی]]
|-
| [[File:Flag of the Seychelles.svg|25px]]{{·}}[[سشلز]]
| align=&quot;right&quot; | 455
| align=&quot;right&quot; | 87,476
| align=&quot;right&quot; | 192.2
| [[وکٹوریا]]
|-
| [[File:Flag of Somalia.svg|25px]]{{·}}[[صومالیا]]
| align=&quot;right&quot; | 637,657
| align=&quot;right&quot; | 9,832,017
| align=&quot;right&quot; | 15.4
| [[موگادیشو]]
|-
| [[File:Flag of Tanzania.svg|25px]]{{·}}[[تنزانیا]]
| align=&quot;right&quot; | 945,087
| align=&quot;right&quot; | 41,048,532
| align=&quot;right&quot; | 43.3
| [[دودامہ]]
|-
| [[File:Flag of Uganda.svg|25px]]{{·}}[[یوگنڈا]]
| align=&quot;right&quot; | 236,040
| align=&quot;right&quot; | 32,369,558
| align=&quot;right&quot; | 137.1
| [[کمپالہ]]
|-
| [[File:Flag of Zambia.svg|25px]]{{·}}[[زیمبیا]]
| align=&quot;right&quot; | 752,614
| align=&quot;right&quot; | 11,862,740
| align=&quot;right&quot; | 15.7
| [[لوساکا]]
|-
| [[File:Flag of Zimbabwe.svg|25px]]{{·}}[[زمبابوے]]
| align=&quot;right&quot; | 390,580
| align=&quot;right&quot; | 11,392,629
| align=&quot;right&quot; | 29.1
| [[ہرارے]]
|-
| style=&quot;background:#eee;&quot; | '''وچکارلاافریقا''':
| align=&quot;right&quot; style=&quot;background:#eee;&quot; | '''6,613,253'''
| align=&quot;right&quot; style=&quot;background:#eee;&quot; | '''121,585,754'''
| align=&quot;right&quot; style=&quot;background:#eee;&quot; | '''18.4'''
|-
| [[File:Flag of Angola.svg|25px]]{{·}}[[انگولا]]
| align=&quot;right&quot; | 1,246,700
| align=&quot;right&quot; | 12,799,293
| align=&quot;right&quot; | 10.3
| [[لوانڈا]]
|-
| [[File:Flag of Cameroon.svg|25px]]{{·}}[[کیمرون]]
| align=&quot;right&quot; | 475,440
| align=&quot;right&quot; | 18,879,301
| align=&quot;right&quot; | 39.7
| [[یاونڈے]]
|-
| [[File:Flag of the Central African Republic.svg|25px]]{{·}}[[وچکارلا افریقی لوک راج]]
| align=&quot;right&quot; | 622,984
| align=&quot;right&quot; | 4,511,488
| align=&quot;right&quot; | 7.2
| [[بینگوئی]]
|-
| [[File:Flag of Chad.svg|25px]]{{·}}[[چاڈ]]
| align=&quot;right&quot; | 1,284,000
| align=&quot;right&quot; | 10,329,208
| align=&quot;right&quot; | 8.0
| [[نجمینا]]
|-
| [[File:Flag of the Republic of the Congo.svg|25px]]{{·}}[[کانگو]]
| align=&quot;right&quot; | 342,000
| align=&quot;right&quot; | 4,012,809
| align=&quot;right&quot; | 11.7
| [[برازاولے]]
|-
| [[File:Flag of the Democratic Republic of the Congo.svg|25px]]{{·}}[[لوکراج کانگو]]
| align=&quot;right&quot; | 2,345,410
| align=&quot;right&quot; | 68,692,542
| align=&quot;right&quot; | 29.2
| [[کنشاسا]]
|-
| [[File:Flag of Equatorial Guinea.svg|25px]]{{·}}[[استوائی گنی]]
| align=&quot;right&quot; | 28,051
| align=&quot;right&quot; | 633,441
| align=&quot;right&quot; | 22.6
| [[ملابو]]
|-
| [[File:Flag of Gabon.svg|25px]]{{·}}[[گیبون]]
| align=&quot;right&quot; | 267,667
| align=&quot;right&quot; | 1,514,993
| align=&quot;right&quot; | 5.6
| [[لبریولے]]
|-
| [[File:Flag of Sao Tome and Principe.svg|25px]]{{·}}[[ساؤ ٹومے تے پرنسیپی]]
| align=&quot;right&quot; | 1,001
| align=&quot;right&quot; | 212,679
| align=&quot;right&quot; | 212.4
| [[ساو ٹومے]]
|-
| style=&quot;background:#eee;&quot; | '''اُبھا افریقا''':
| align=&quot;right&quot; style=&quot;background:#eee;&quot; | '''8,533,021'''
| align=&quot;right&quot; style=&quot;background:#eee;&quot; | '''211,087,622'''
| align=&quot;right&quot; style=&quot;background:#eee;&quot; | '''24.7'''
|-
| [[File:Flag of Algeria.svg|25px]]{{·}}[[الجزائر]]
| align=&quot;right&quot; | 2,381,740
| align=&quot;right&quot; | 34,178,188
| align=&quot;right&quot; | 14.3
| [[الجزائر]]
|-
| [[File:Flag of Egypt.svg|25px]]{{·}}[[مصر]]
| align=&quot;right&quot; | 1,001,450
| align=&quot;right&quot; | 83,082,869
| align=&quot;right&quot; | 82.9
| [[کاہرہ]]
|-
| [[File:Flag of Libya.svg|25px]]{{·}}[[لیبیا]]
| align=&quot;right&quot; | 1,759,540
| align=&quot;right&quot; | 6,310,434
| align=&quot;right&quot; | 3.6
| [[تریپولی]]
|-
| [[File:Flag of Morocco.svg|25px]]{{·}}[[مراکش]]
| align=&quot;right&quot; | 446,550
| align=&quot;right&quot; | 34,859,364
| align=&quot;right&quot; | 78.0
| [[رباط]]
|-
| [[File:Flag of Sudan.svg|25px]]{{·}}[[سوڈان]]
| align=&quot;right&quot; | 2,505,810
| align=&quot;right&quot; | 41,087,825
| align=&quot;right&quot; | 16.4
| [[خرطوم]]
|-
| [[File:Flag of Tunisia.svg|25px]]{{·}}[[تیونس]]
| align=&quot;right&quot; | 163,610
| align=&quot;right&quot; | 10,486,339
| align=&quot;right&quot; | 64.1
| [[تونس]]
|-
| [[File:Flag of Western Sahara.svg|25px]]{{·}}[[لیندا صحرا]]
| align=&quot;right&quot; | 266,000
| align=&quot;right&quot; | 405,210
| align=&quot;right&quot; | 1.5
| [[ال ایون]]
|-
| colspan=5 | ''ہسپانوی تے پرتگالی افریقی تھاواں'':
|-
| [[File:Flag of Spain.svg|25px]]{{·}}[[کیناری جزیرے]]
| align=&quot;right&quot; | 7,492
| align=&quot;right&quot; | 1,694,477(2001)
| align=&quot;right&quot; | 226.2
| [[سانٹا کروز دی ٹیرفے]]
|-
| [[File:Flag of Spain.svg|25px]]{{·}}[[کیوٹا]]
| align=&quot;right&quot; | 20
| align=&quot;right&quot; | 71,505(2001)
| align=&quot;right&quot; | 3,575.2
| —
|-
| [[File:Flag of Portugal.svg|25px]]{{·}}[[مادیرا]]
| align=&quot;right&quot; | 797
| align=&quot;right&quot; | 245,000(2001)
| align=&quot;right&quot; | 307.4
| [[فنچال]]
|-
| [[File:Flag of Spain.svg|25px]]{{·}}[[میلیلا]]
| align=&quot;right&quot; | 12
| align=&quot;right&quot; | 66,411(2001)
| align=&quot;right&quot; | 5,534.2
| —
|-
| style=&quot;background:#eee;&quot; | '''لما افریقا''':
| align=&quot;right&quot; style=&quot;background:#eee;&quot; | '''2,693,418'''
| align=&quot;right&quot; style=&quot;background:#eee;&quot; | '''56,406,762 '''
| align=&quot;right&quot; style=&quot;background:#eee;&quot; | '''20.9'''
|-
| [[File:Flag of Botswana.svg|25px]]{{·}}[[بوٹسوانا]]
| align=&quot;right&quot; | 600,370
| align=&quot;right&quot; | 1,990,876
| align=&quot;right&quot; | 3.3
| [[گیبورون]]
|-
| [[File:Flag of Lesotho.svg|25px]]{{·}}[[لیسوتھو]]
| align=&quot;right&quot; | 30,355
| align=&quot;right&quot; | 2,130,819
| align=&quot;right&quot; | 70.2
| [[ماسیرو]]
|-
| [[File:Flag of Namibia.svg|25px]]{{·}}[[نیمیبیا]]
| align=&quot;right&quot; | 825,418
| align=&quot;right&quot; | 2,108,665
| align=&quot;right&quot; | 2.6
| [[ونڈہوک]]
|-
| [[File:Flag of South Africa.svg|25px]]{{·}}[[لموچی افریقا]]
| align=&quot;right&quot; | 1,219,912
| align=&quot;right&quot; | 49,052,489
| align=&quot;right&quot; | 40.2
| [[کیپ ٹاؤن]]
|-
| [[File:Flag of Swaziland.svg|25px]]{{·}}[[اسواٹینی]]
| align=&quot;right&quot; | 17,363
| align=&quot;right&quot; | 1,123,913
| align=&quot;right&quot; | 64.7
| [[مبابین]]
|-
| style=&quot;background:#eee;&quot; | '''لہندا افریقا''':
| align=&quot;right&quot; style=&quot;background:#eee;&quot; | '''6,144,013'''
| align=&quot;right&quot; style=&quot;background:#eee;&quot; | '''296,186,492 '''
| align=&quot;right&quot; style=&quot;background:#eee;&quot; | '''48.2'''
|-
| [[File:Flag of Benin.svg|25px]]{{·}}[[بنین]]
| align=&quot;right&quot; | 112,620
| align=&quot;right&quot; | 8,791,832
| align=&quot;right&quot; | 78.0
| [[پورتو نوو]]
|-
| [[File:Flag of Burkina Faso.svg|25px]]{{·}}[[برکینا فاسو]]
| align=&quot;right&quot; | 274,200
| align=&quot;right&quot; | 15,746,232
| align=&quot;right&quot; | 57.4
| [[اواگاداگو]]
|-
| [[File:Flag of Cape Verde (10-17).svg|25px]]{{·}}[[کیپ وردی]]
| align=&quot;right&quot; | 4,033
| align=&quot;right&quot; | 429,474
| align=&quot;right&quot; | 107.3
| [[پرایا]]
|-
| [[File:Flag of Cote d'Ivoire.svg|25px]]{{·}}[[آئیوری کوسٹ]]
| align=&quot;right&quot; | 322,460
| align=&quot;right&quot; | 20,617,068
| align=&quot;right&quot; | 63.9
| [[ابدجان]]
|-
| [[File:Flag of The Gambia.svg|25px]]{{·}}[[گیمبیا]]
| align=&quot;right&quot; | 11,300
| align=&quot;right&quot; | 1,782,893
| align=&quot;right&quot; | 157.7
| [[بنجول]]
|-
| [[File:Flag of Ghana.svg|25px]]{{·}}[[گھانا]]
| align=&quot;right&quot; | 239,460
| align=&quot;right&quot; | 23,832,495
| align=&quot;right&quot; | 99.5
| [[اقرہ]]
|-
| [[File:Flag of Guinea.svg|25px]]{{·}}[[گنی]]
| align=&quot;right&quot; | 245,857
| align=&quot;right&quot; | 10,057,975
| align=&quot;right&quot; | 40.9
| [[کوناکری]]
|-
| [[File:Flag of Guinea-Bissau.svg|25px]]{{·}}[[گنی بساو]]
| align=&quot;right&quot; | 36,120
| align=&quot;right&quot; | 1,533,964
| align=&quot;right&quot; | 42.5
| [[بساؤ]]
|-
| [[File:Flag of Liberia.svg|25px]]{{·}}[[لائیبیریا]]
| align=&quot;right&quot; | 111,370
| align=&quot;right&quot; | 3,441,790
| align=&quot;right&quot; | 30.9
| [[مونروویا]]
|-
| [[File:Flag of Mali.svg|25px]]{{·}}[[مالی]]
| align=&quot;right&quot; | 1,240,000
| align=&quot;right&quot; | 12,666,987
| align=&quot;right&quot; | 10.2
| [[بماکو]]
|-
| [[File:Flag of Mauritania (1959–2017).svg|25px]]{{·}}[[موریطانیا]]
| align=&quot;right&quot; | 1,030,700
| align=&quot;right&quot; | 3,129,486
| align=&quot;right&quot; | 3.0
| [[نواکچوٹ]]
|-
| [[File:Flag of Niger.svg|25px]]{{·}}[[نائجر]]
| align=&quot;right&quot; | 1,267,000
| align=&quot;right&quot; | 15,306,252
| align=&quot;right&quot; | 12.1
| [[نائیمے]]
|-
| [[File:Flag of Nigeria.svg|25px]]{{·}}[[نائیجیریا]]
| align=&quot;right&quot; | 923,768
| align=&quot;right&quot; | 149,229,090
| align=&quot;right&quot; | 161.5
| [[ابوجا]]
|-
| [[File:Flag of United Kingdom.svg|25px]]{{·}}[[سینٹ ہیلینا]]
| align=&quot;right&quot; | 410
| align=&quot;right&quot; | 7,637
| align=&quot;right&quot; | 14.4
| [[جیمزٹاؤن]]
|-
| [[File:Flag of Senegal.svg|25px]]{{·}}[[سینیگال]]
| align=&quot;right&quot; | 196,190
| align=&quot;right&quot; | 13,711,597
| align=&quot;right&quot; | 69.9
| [[ڈکار]]
|-
| [[File:Flag of Sierra Leone.svg|25px]]{{·}}[[سیرالیون]]
| align=&quot;right&quot; | 71,740
| align=&quot;right&quot; | 6,440,053
| align=&quot;right&quot; | 89.9
| [[فریٹاؤن]]
|-
| [[File:Flag of Togo (3-2).svg|25px]]{{·}}[[ٹوگو]]
| align=&quot;right&quot; | 56,785
| align=&quot;right&quot; | 6,019,877
| align=&quot;right&quot; | 106.0
| [[لومے]]
|- style=&quot; font-weight:bold; &quot;
| پورا افریقا
| align=&quot;right&quot; style=&quot;background:#eee;&quot;| 30,368,609
| align=&quot;right&quot; style=&quot;background:#eee;&quot;| 1,001,320,281
| align=&quot;right&quot; style=&quot;background:#eee;&quot;| 33.0
|}


== ہور دیکھے ==
دوسرے براعظم
# [[ایشیا]] ،
# [[یورپ]]،
# افریقا ،
# [[انٹارکٹیکا]] ،
# [[آسٹریلیا]]،
# [[شمالی امریکا]] اور
# [[جنوبی امریکا]]

== حوالے ==

{{حوالے}}
{{دنیا دے براعظم}}
{{دنیا دے خطے}}
{{طبعی زمین}}
{{گٹھ کومنز|Africa}}
{{غیر نمائندہ اقوام تے عوامی تنظیم}}

[[گٹھ:افریقا]]
[[گٹھ:براعظم]]
[[گٹھ:صفحات مع گراف]]


{{Commons|Africa|افریقہ|position=left}}
{{براعظم}}
{{افریقہ دے دیس}}

[[گٹھ:براعظم]]
[[گٹھ:جغرافیہ]]
[[گٹھ:جگ]]</text>
      <sha1>p7awknvjylm7agaihyiqy48j5m4mm5b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ساموآ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1198</id>
    <revision>
      <id>708780</id>
      <parentid>548787</parentid>
      <timestamp>2026-07-21T11:24:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>60</id>
      </contributor>
      <comment>Replacing Coat_of_arms_of_Samoa.svg with [[File:Public_Seal_of_Samoa.svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · Not a coat of arms, and one of many seals, so &quot;</comment>
      <origin>708780</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1816" sha1="powt0blouqf4izw65tq45ik46zfkec2" xml:space="preserve">{|table id=&quot;toc&quot; style=&quot;margin:0;background:#ccccff&quot;;width:130%&quot; align=&quot;left&quot; cellpadding=&quot;1&quot;
| style=&quot;background:#EFDECD&quot; align=&quot;center&quot; width=&quot;130px&quot; colspan=2 |'''&lt;font size=&quot;+2&quot; color=black&gt;سموا&lt;font&gt;'''
|-
| style=&quot;background:#FFF8DC&quot; align=&quot;center&quot; width=&quot;200px&quot; colspan=2 |'''&lt;font size=&quot;+2&quot; color=black&gt;Malo Sa'oloto Tuto'atasi o Samoa&lt;font&gt;'''
|-
|-
| style=&quot;background:white&quot; align=&quot;center&quot; width=&quot;130px&quot; colspan=2 |'''&lt;font size=&quot;+2&quot; color=black&gt;Independent State of Samoa&lt;font&gt;'''
|-
|-style=&quot;margin:0;background:#ccccff&quot;;width:100%&quot; align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;2&quot;
|- style=&quot;background: #FFFFFF; text-align: margin; 0.2em 0.1em 0.1em;&quot;
| style=&quot;width: 145px;&quot; | [[فائل:Flag of Samoa.svg|120px|center]]
| style=&quot;width: 145px;&quot; | [[فائل:Public Seal of Samoa.svg|80px]]
|-
| style=&quot;width: 145px;&quot; | &lt;center&gt;جھنڈا&lt;center&gt;
| style=&quot;width: 145px;&quot; | &lt;center&gt;نشان&lt;center&gt;
|- style=&quot;background: #ffffff; text-align: center;&quot;
|-
| [[راجگڑھ]]: || [[اپیا]]
|-
| [[تھاں]]: || 	2,831 مربع کلومیٹر
|-
| لوک گنتی: || 179,000
|-
| [[کرنسی]]: || ٹالا
|-
| [[بولی]]: || [[سامون بولی]] تے [[انگریزی]]
|- align=&quot;center&quot;
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;border-bottom: 2px solid #D3D3D3;&quot; | [[فائل:Samoa on the globe (Polynesia centered).svg|250px]]
|}
'''سموا''' [[بحر الکاہل]] دا اک جزیرہ دیس اے۔ ایہ [[نیوزی لینڈ]] دےاتلے چڑھدے ول اے۔ سموا دی [[تھاں]] 	2,842 مربع کلومیٹر (1,097 مربع میل) اے۔ ایس دی لوک گنتی 2012 وچ 194,320 اے۔ سموا دا [[راجگڑھ]] [[اپیا]] اے۔

{{Commons|Samoa|سموا|position=left}}
{{اوشیانا دے دیس}}

[[گٹھ:ساموآ|ساموآ]]
[[گٹھ:اوشیانا دے دیس]]
[[گٹھ:دیس]]</text>
      <sha1>powt0blouqf4izw65tq45ik46zfkec2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کیپ وردی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2698</id>
    <revision>
      <id>708768</id>
      <parentid>382536</parentid>
      <timestamp>2026-07-21T09:28:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>60</id>
      </contributor>
      <comment>Replacing Flag_of_Cape_Verde.svg with [[File:Flag_of_Cape_Verde_(10-17).svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · Government standardized ratio is 2:3. For fu</comment>
      <origin>708768</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1923" sha1="8xhqz3x08qof2rcpptsfs7tahwc9ohb" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;direction:rtl; font-family:tahoma&quot;&gt;
{|table id=&quot;toc&quot; style=&quot;margin:0;background:#ccccff&quot;;width:130%&quot; align=&quot;left&quot; cellpadding=&quot;1&quot;
| style=&quot;background:#EFDECD&quot; align=&quot;center&quot; width=&quot;130px&quot; colspan=2 |'''&lt;font size=&quot;+1&quot; color=black&gt;کیپ وردی&lt;font&gt;'''
|-
| style=&quot;background:#FFF8DC&quot; align=&quot;center&quot; width=&quot;200px&quot; colspan=2 |'''&lt;font size=&quot;1&quot; color=black&gt;Republic of Cape Verde&lt;font&gt;'''
|-
| style=&quot;background:white&quot; align=&quot;center&quot; width=&quot;130px&quot; colspan=2 |'''&lt;font size=&quot;1&quot; color=black&gt;República de Cabo Verde&lt;font&gt;'''
|-
|-style=&quot;margin:0;background:#ccccff&quot;;width:100%&quot; align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;2&quot;
|- style=&quot;background: #FFFFFF; text-align: margin; 0.2em 0.1em 0.1em;&quot;
| style=&quot;width: 145px;&quot; | [[File:Flag of Cape Verde (10-17).svg|120px|center]]
| style=&quot;width: 145px;&quot; | [[File:Coat of arms of Cape Verde.svg|80px]]
|-
| style=&quot;width: 145px;&quot; | &lt;center&gt;چنڈا&lt;center&gt;
| style=&quot;width: 145px;&quot; | &lt;center&gt;نشان&lt;center&gt;
|- style=&quot;background: #ffffff; text-align: center;&quot;
|-
| [[راجگڑھ]]: || [[پرائا]]
|-
| [[تھاں]]: || 	4,033  مربع کلومیٹر
|-
| لوک گنتی: || 512,096 
|-
| [[کرنسی]]: || ؟
|-
| [[بولی]]: || [[پرتگالی]]
|- align=&quot;center&quot;
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;border-bottom: 2px solid #D3D3D3;&quot; | [[File:Cape Verde (orthographic projection).svg|250px]]
|- align=&quot;center&quot;
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;border-bottom: 2px solid #D3D3D3;&quot; | [[File:Bemapdepng|250px]]
|-
|}
'''کیپ وردی''' لیندے [[افریقہ]] دا اک جزیرہ دیس اے۔ کیپ وردی دا تھاں 4,033 مربع کلومیٹر / 1,557 مربع میل اے۔ کیپ وردی دی لوک گنتی 512,096 اے۔ کیپ وردی دی بولی پرتگالی اے۔ کیپ وردی دا [[راجگڑھ]] [[پرائا]] اے۔
{{Commons|Category:Cape Verde|کیپ وردی|position=left}}
{{افریقہ دے دیس}}

[[Category:دیس]]
[[Category:افریقہ دے دیس]]</text>
      <sha1>8xhqz3x08qof2rcpptsfs7tahwc9ohb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پٹنا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5562</id>
    <revision>
      <id>708729</id>
      <parentid>640642</parentid>
      <timestamp>2026-07-21T00:30:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>60</id>
      </contributor>
      <comment>Removing [[:c:File:Patna_Montage_2014.jpg|Patna_Montage_2014.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Gbawden|Gbawden]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Patna Montage 2014.jpg|]].</comment>
      <origin>708729</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12560" sha1="pqv2krorb7rse34zqt7t6cyjsy76gfl" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = پٹنا
| native_name = Patna
| native_name_lang = hi
| other_name = पाटलीपुत्र ([[پاٹلی پوترا]])
| settlement_type = [[ام البلد]]
| image_skyline =
| imagesize = 300px
| image_alt = 
| image_caption = Anticlockwise from top: [[گاندھی میدان مارگ]]، [[Buddha Smriti Park]]، Skyline near [[Biscomaun Bhawan]]، [[Patna Museum]]، [[Statue of Mahatma Gandhi, Gandhi Maidan|Gandhi's statue]]، Mithapur Over Bridge and river [Ganga]
| image_map = 
| map_alt = 
| map_caption = 
| pushpin_map =India Bihar
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt = 
| pushpin_map_caption = پٹنا [[بیہار]] وچ واقع
| latd = 25.611
| latm = 
| lats = 
| latNS = N
| longd = 85.144
| longm = 
| longs = 
| longEW = E
| coordinates_display = inline,title
| subdivision_type = ملک
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = [[بھارت د‏‏ی ریاستاں تے یونین علاقے|ریاست]]
| subdivision_name1 = [[:بہار (بھارت)|بہار]]
| subdivision_type2 = [[فہرست بھارت دے علاقہ جات|خطہ]]
| subdivision_name2 = [[مگدھ]]
| subdivision_type3 = ڈویژن
| subdivision_name3 = [[پٹنہ ڈویژن|پٹنا]]
| subdivision_type4 = [[بھارت دے ضلعے|ضلع]]
| subdivision_name4 = [[پٹنہ ضلع|پٹنا]]
| subdivision_type5 = وارڈ
| subdivision_name5 = 72 وارڈ
| established_title = [[پاٹلی پوترا]]
| established_date = 490 پہلے مسیح
| founder = Kurkuri
| named_for = 
| government_footnotes = 
| government_type = [[Mayor–council government|Mayor–Council]]
| governing_body = [[Patna Municipal Corporation]]
| leader_title1 = Mayor
| leader_name1 = افضل امام ([[جنت‏ا دل (متحدہ)|JDU]])
| unit_pref = Metric
|area_magnitude =|area_total_sq_mi = |area_total_km2 =
|area_land_sq_mi = |area_land_km2 =
|area_water_sq_mi = |area_water_km2 =
|area_urban_sq_mi = 52.43|area_urban_km2 = 135.79
|area_metro_sq_mi = 90.62|area_metro_km2 = 234.70
|area_blank1_title = شہر
|area_blank1_sq_mi = 38.40 |area_blank1_km2 = 99.45
|elevation_ft = 
|population_as_of = 2011 &lt;!-- Given separately to each figure because of differences --&gt;
|population_footnotes =&lt;ref name=UA1Lakhandabove&gt;{{cite web | url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf | format=PDF | title=Provisional Population Totals, Census of India 2011; Urban Agglomerations/Cities having population 1 lakh and above | publisher=Office of the Registrar General &amp; Census Commissioner, India | accessdate=26 مارچ 2012 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20190106225912/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf%20 | archivedate=2019-01-06 | dead-url=no }}&lt;/ref&gt;
|population_total = 
|population_density_sq_mi = 4,670|population_density_km2 = 16,925
|population_urban = 2,046,652 (IN: [[بھارت دے اک ملین تو‏ں زیادہ آبادی والے شہراں د‏‏ی فہرست|18th]])
|population_metro = 2,231554 {{refn|group=A|name=PRDA}}
|population_blank1_title = شہر
|population_blank1 = 1,683,200 (IN: [[بھارت دے شہر بلحاظ آبادی|19th]])
| area_footnotes = (2001) {{refn|group=A|name=PRDA|The metropolis comprises PRDA area, also includes [[حاجی پور]] and [[Sonepur, Bihar|Sonepur]]&lt;ref name=&quot;area&quot;&gt;{{cite web | url=http://urban.bih.nic.in/Docs/CDP/CDP-Patna.pdf | title=CDP Patna | publisher=PATNA&amp;nbsp;— Urban Development Department | work=Infrastructure Professionals Enterprise (P) Ltd, C – 2, Green Park Extension, New Delhi&amp;nbsp;– 110016, INDIA. | date=جولائ‏ی 2006 | accessdate=13 اپریل 2014 | pages=20, 21 (area) 52 (metropolis)، 31 (geography) | archiveurl=https://web.archive.org/web/20190106225852/http://urban.bih.nic.in/ | archivedate=2019-01-06 | dead-url=no }}&lt;/ref&gt;}}
| area_rank = 
| area_total_km2 = 
| area_metro_km2 = 
| elevation_footnotes = &lt;ref&gt;{{cite web | url=http://14.139.61.86/web_site_patna/cprs_patna_aboutus.htm | title=CPRS Patna About Us | publisher=CRPS | accessdate=1 جون 2014 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20190109183243/http://14.139.61.86/web_site_patna/cprs_patna_aboutus.htm%20 | archivedate=2019-01-09 | dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
| elevation_m = 53
| population_demonym = Patnite
| demographics_type1 = زباناں
| demographics1_title1 = متکلم
| demographics1_info1 = [[اردو]]، [[ہندی زبان|ہندی]]، [[بھوجپوری زبان|بھوجپوری]]، [[مگدھی زبان|مگدھی]]&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{cite web |url=http://patna.bih.nic.in/District/dist_home.htm |title=About District |publisher=Patna.bih.nic.in |date=2004-01-01 |accessdate=2013-12-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190106225855/http://patna.bih.nic.in/District/dist_home.htm%20 |archivedate=2019-01-06 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
| timezone1 = [[بھارتی معیاری وقت|IST]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = [[ڈاک اشاریہ رمز|PIN]]
| postal_code = 80 1505
| area_code_type = ٹیلیفون کوڈ
| area_code = +91-612
| iso_code = [[آیزو 3166-2:IN]]
| registration_plate = BR 01
| blank1_name_sec1 = [[انسانی جنسی تناسب|جنسی تناسب]]
| blank1_info_sec1 = 1.13 &lt;ref name=UA1Lakhandabove /&gt; [[مذکر|♂]]/[[مؤنث|♀]]
| blank2_name_sec1 = خواندگی
| blank2_info_sec1 = 85.71%
| blank3_name_sec1 = [[لوک سبھا]] حلقہ
| blank3_info_sec1 = [[Patna Sahib (Lok Sabha constituency)|Patna Sahib]] and [[Pataliputra (Lok Sabha constituency)|Pataliputra]]
| blank4_name_sec1 = [[ودھان سبھا]] حلقہ
| blank4_info_sec1 = [[Digha (Vidhan Sabha constituency)|Digha (181)]]، [[Bankipur (Vidhan Sabha constituency)|Bankipur (182)]]، [[Kumhrar (Vidhan Sabha constituency)|Kumhrar (183)]]، [[Patna Sahib (Vidhan Sabha constituency)|Patna Sahib (184)]]، [[Fatuha (Vidhan Sabha constituency)|Fatuha (185)]]، [[Danapur (Vidhan Sabha constituency)|Danapur (186)]]، [[Maner (Vidhan Sabha constituency)|Maner (187)]]، [[Phulwari (Vidhan Sabha constituency)|Phulwari-SC (188)]]
| blank5_name_sec1 = [[شہری منصوبہ بندی|Planning]] agency
| blank5_info_sec1 = [[Patna Regional Development Authority]]
| blank6_name_sec1 = دہلی تو‏ں فاصلہ
| blank6_info_sec1 = {{convert|1043|km|mi}} NE ([[نیشنل ہائی وے (بھارت)|land]])
| blank7_name_sec1 = کولکتہ تو‏ں فاصلہ
| blank7_info_sec1 = {{convert|556|km|mi}} NW (land)
| blank1_name_sec2 = ممبئی تو‏ں فاصلہ
| blank1_info_sec2 = {{convert|1802|km|mi}} NE (land)
| blank2_name_sec2 = [[بھارت دے موسم|موسم]]
| blank2_info_sec2 = [[بھارت دے موسمی خطے|Cwa]] &lt;small&gt;([[کوپن د‏‏ی موسمی گٹھ بندی|Köppen]])&lt;/small&gt;
| blank3_name_sec2 = [[بارندگی]]
| blank3_info_sec2 = {{convert|1100|mm|in}}
| blank4_name_sec2 = اوسط درجہ حرارت (سالانہ)
| blank4_info_sec2 = {{convert|26|°C|°F}}
| blank5_name_sec2 = اوسط درجہ حرارت (موسم گرما وچ )
| blank5_info_sec2 = {{convert|30|°C|°F}}
| blank6_name_sec2 = اوسط درجہ حرارت (موسم سرما وچ )
| blank6_info_sec2 = {{convert|17|°C|°F}}
| website = {{URL|www.patna.nic.in}}
| footnotes = {{حوالے|group=A}}
}}
'''پٹنا''' (ਪਟਨਾ) شہر [[بھارت]] دے ‏‏صوبے [[بیہار]] دا [[راجگڑھ]] ا‏‏ے۔ جدید پٹنا [[دریائے گنگا]] دے جنوبی کنارے اُتے واقع ا‏‏ے۔ ایہدے کول ای دریائے [[دریائے کوسی|کوسی]] ، [[دریائے سون|سون]] ، [[دریائے گنڈک|گنڈک]] تے [[دریائے پنپن|پنپن]] وی گنگا وچ ڈگدے نيں۔ پٹنہ د‏‏ی لمبائی تقریباً 25 [[الف پیما|کلومیٹر]] تے چوڑائی 9 – 10 کلومیٹر ا‏‏ے۔ 18 لکھ آبادی دے نال پٹنہ بھارت وچ آبادی دے لحاظ تو‏ں 14واں نمبر اُتے ا‏‏ے ۔

اپنی تریخی اہمیت تے ریاست دا صدر مقام ہون دے نال نال پٹنا صحت تے تعلیم دا مرکز وی ا‏‏ے ۔ مقامی معیشت دا زیادہ تر دارومدار خدمات د‏‏ی صنعت اُتے اے جس دے باعث ضلع پٹنہ د‏‏ی فی کس آمدنی بہار وچ باقی تمام ضلعے تو‏ں زیادہ اے: 31,441۔ &lt;ref&gt;{{cite web |author=Aditi Nigam |url=http://www.financialexpress.com/news/For-Bihar-P-stands-for-Patna-and-prosperity/293289/ |title=For Bihar, P stands for Patna and prosperity |publisher=Financialexpress.com |date= |accessdate=2010-02-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190106225917/https://www.financialexpress.com/archive/For-Bihar-P-stands-for-Patna-and-prosperity/293289/%20/ |archivedate=2019-01-06 |dead-url=no }}&lt;/ref&gt;
اس وقت ایہ دنیا دا 21واں سب تو‏ں تیزی تو‏ں ترقی کرنے والا شہر جدو‏ں کہ بھارت دا 5واں سب تو‏ں تیزی تو‏ں ترقی کرنے والا شہر ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.citymayors.com/statistics/urban_growth1.html |title=Fastest growing cities and urban areas |publisher=Citymayors.com |date= |accessdate=2010-02-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190106225845/http://www.citymayors.com/statistics/urban_growth1.html%20 |archivedate=2019-01-06 |dead-url=no }}&lt;/ref&gt;
جون 2009 وچ عالمی بینک نے نواں کاروبار شروع کرنے دے لئی بھارت وچ دہلی دے بعد پٹنہ نو‏‏ں دوسرا بہترین شہر قرار دتا۔ &lt;ref&gt;{{cite web |author=PTI, 30 جون 2009, 04:03pm IST |url=http://timesofindia.indiatimes.com/Business/New-Delhi-Patna-best-cities-to-start-business-World-Bank/articleshow/4720294.cms |title=New Delhi, Patna best cities to start business: World Bank – India Business – Biz – The Times of India |publisher=Timesofindia.indiatimes.com |date=2009-06-30 |accessdate=2010-02-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190106225909/https://timesofindia.indiatimes.com/Business/New-Delhi-Patna-best-cities-to-start-business-World-Bank/articleshow/4720294.cms%20 |archivedate=2019-01-06 |dead-url=no }}&lt;/ref&gt;
پٹنہ دنیا دے قدیم ترین مسلسل آباد شہراں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;[http://www.etext.org/Politics/World.Systems/datasets/citypop/civilizations/citypops_2000BC-1988AD Populations of Largest Cities in PMNs from 2000BC to 1988AD] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929110844/http://www.etext.org/Politics/World.Systems/datasets/citypop/civilizations/citypops_2000BC-1988AD |date=2007-09-29 }}{{dead link|date=فروری 2010}}&lt;/ref&gt;
قدیم پٹنہ، جدو‏ں اس دا ناں پاٹلیپُترا سی، سلاطنت مگدھ دا راجگڑھ سی ۔ پاٹلیپُترا علوم و فنون دا وی مشہور مرکز سی ۔ [[موریا سلطنت]] دے دور وچ ، لگ بھگ 300 ق م، اس د‏ی آبادی 4,00,000 نفوس اُتے مشتمل سی۔ &lt;ref&gt;Omalley L.S.S.، ''History of Magadha''، Veena Publication, Delhi, 2005, pp. 23&lt;/ref&gt; شہر دا پرانا قلعہ بند حصہ، جو مقامی طور اُتے پٹنہ سٹی کہلاندا اے، اک اہ‏م تجارتی مرکز ا‏‏ے۔

 
[[بدھ مت]] ، [[ہندو مت]] تے [[جین مت]] دے تھ‏‏اںو‏اں مقدسہ ویشالی ، راجگیر ، نالندہ ، بودھ گَیا تے پاواپوری قریب ہی واقع نيں۔ پٹنہ [[سکھمت|سکھاں]] دے لئی وی مقدس اے کیونکہ سکھاں دے دسويں گرو ، [[گرو گوبند سنگھ]] ، ایتھ‏ے پیدا ہوئے سن ۔

== مورتاں ==
&lt;gallery&gt;
فائل:Maurya empire in 265 BCE.jpg|&lt;!-- Patliputra as a capital of [[موريا]]۔ &lt;br /&gt; The [[موريا]] at its largest extent under [[اشوک اعظم]]۔--&gt;
فائل:SungaEmpireMap.jpg|&lt;!-- Pataliputra as a capital of [[Sunga Empire]]۔&lt;br /&gt; Approximate greatest extent of the [[Sunga Empire]] (c. 185 BCE)۔--&gt;

فائل:GuptaEmpire300-550.png
فائل:Map for Gupta Empire and tributaries.svg
&lt;/gallery&gt;
 

{{بہار (بھارت)}}

== حوالے ==
{{حوالے|2}}


{{ہندستان دے شہر}}

[[گٹھ:بھارت]]
[[گٹھ:بھارت دے شہر]]
[[گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں]]
[[گٹھ:بھارت دے آباد تھاں]]</text>
      <sha1>pqv2krorb7rse34zqt7t6cyjsy76gfl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کربلا دی لڑائی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6606</id>
    <revision>
      <id>708784</id>
      <parentid>699274</parentid>
      <timestamp>2026-07-21T13:33:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Talal Bin Hasan</username>
        <id>36976</id>
      </contributor>
      <origin>708784</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23666" sha1="domrahdetz6bggbmla313zrkc74jquj" xml:space="preserve">{{کم جاری}}
{{حرب
|محاربہ=واقعۂ کربلا
|سلسلۂ_محارب= 
|تصویر= 
|بیان= 
|تاریخ= [[10 اکتوبر]] 680ء ([[10]]  [[محرم]] 61ھ)
|مقام= [[کربلا]]، [[عراق]]
|خطۂ_اراضی= 
|نتیجہ= حسینی قافلہ چ شریک اکثر مرد قتل کر دتے  گئے جدوں کہ خواتین تے دیگر نوں قید کر کے دربار یزید لے جایا گيا۔
|متحارب1= یزید دی فوج
|متحارب2= [[حسین ابن علی]] کچھ مرد تے کچھ خواتین
|متحارب3= 
|قائد1= عمر بن سعد
|قائد2= حسین ابن علی
|قائد3= 
|قوت1= 40 ہزار توں ودھ
|قوت2= 131
|قوت3= 
|نقصانات1= 5 ہزار توں ودھ(شیعہ روایات دے مطابق)
|نقصانات2= 134 (72 اصحاب 62 رشتہ دار، بچے تے غلام)
|نقصانات3= 
|تذکرہ= 
}}
{{شیعہ اسلام}}
سانحۂ کربلا یا '''واقعہ کربلا''' یا کربلا دی جنگ [[10 محرم]] [[61ھ]] (بمطابق 9 یا [[10 اکتوبر]]، [[680ء]]) نوں موجودہ [[عراق]] چ [[کربلا]] دے مقام اتے پیش آیا۔ جتھے مشہور عام تاریخ دے مطابق اموی بادشاہ [[یزید اول]] دی بھیجی گئی فوج نے [[محمد]] صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے نواسے [[حسین ابن علی]] اَتے انھاں دے اہل خانہ نوں [[شہید]] کیتا۔ حسین ابن علی دے نال 72 ساتھی، کچھ غلام،22 اہل بیت دے جوان اَتے خاندانِ نبوی دیاں عورتاں اَتے نیانے شامل سن۔

= وجہ=
== یزید دی نامزدگی تے شخصی حکومت دا قیام ==
اسلامی نظام حکومت دی بنیاد شورائیت اتے سی ۔ [[محمد |آنحضور {{درود}}]] تے [[خلافت راشدہ|خلفائے راشدین]] دے دور اس دی بہترین مثال سن ۔حضرت [[حسن بن علی]] اَتے [[معاویہ]] نے معاہدہ کیتا سی کہ اوہ کسے نوں خلیفہ نامزد نہ کرن گے مگر [[معاویہ بن ابو سفیان|معاویہ]] نے اپنے پُتّر یزید نوں اپنا جانشین نامزد کرکے ایسے  اصولِ دین دی خلاف ورزی  کیتی سی کیونجے اسلامی نقطہ حیات چ شخصی حکومت دے قیام دا کوئی جواز نہیں ۔ حالے تک سرزمین [[حجاز]] چ ایسے کبار صحابہ تے اکابرین موجود سن جنھاں نے براہ راست نبی کریم {{درود}} دا دور دیکھا سی ۔ لہذا انہاں لئی [[معاویہ]] دی غلط روایت قبول کرنا ممکن نئیں سی ۔ [[امام حسین|امام حسین عليہ السلام]] نے انھاں ہی اصولاں دی خاطر یزید دی بیعت قبول کرن توں انکار کر دتا۔

== یزید دا ذاتی کردار ==
[[یزید]] دا ذاتی کردار انہاں ساریاں خوبیاں توں عاری سی جو امیر یا خلیفہ لئی شریعت اسلامیہ نے دسیاں نیں ۔ سیروشکار تے شراب و شباب اس دے پسندیدہ مشاغل سن لہذہ ذاتی حیثیت نال وی کسے فاسق تے  فاجر نوں بطور حکمران تسلیم کرنا [[امام حسین]] عالی مقام لئی کس طرح ممکن ہو سکدا سی۔
== بیعت اتے اصرار ==
یزید نے تخت نشین ہون دے بعد حاکم مدینہ [[ولید بن عقبہ]] راہیں [[امام حسین|امام حسین عليہ السلام]] توں بیعت طلب کیتی  ولید نے سختی نال کم نہ لیا لیکن [[مروان بن حکم|مروان بن الحکم]] بزور بیعت لین  لئی مجبور کر رہیا سی ۔ انہاں حالات چ [[امام حسین|امام حسین عليہ السلام]] نے سفر مکہ اختیار کیتا تے اہل کوفہ دی دعوت اتے [[کوفہ]]  لئی روانہ ہوئے۔

== اہل کوفہ دی دعوت ==
جدوں  [[امام حسین|امام حسین عليہ السلام]] [[مکہ]] پہنچے تے اہل کوفہ نے انھاں نوں سینکڑے خط لکھ کے کوفہ آن دی دعوت دتی تاکہ اوہ خلافت اسلامیہ دے قیام دی جدوجہد دا آغاز کر سکن لیکن غدار اہل کوفہ نے انہاں نل اغداری کیتی تے اپنے وعدیاں  توں پھر کے [[امام حسین|امام حسین عليہ السلام]] دا ساتھ نہ دتا۔ یزید دی بھیجی ہوئی  فوج نے کربلا چ نواسہ رسول [[امام حسین|امام حسین عليہ السلام]] نوں انہاں دے اہل خانہ تے اصحاب نوں شہید کر دتا۔

= واقعے =
== مکہ روانگی ==
ولید بن عتبہ نے [[امام حسین|امام حسین عليہ السلام]] تے [[عبداللہ ابن زبیر|عبداللہ بن زبیر]] نوں قاصد دے ذریعہ بلایا۔ حالے تک [[معاویہ]] دے مرن دی خبر [[مدینہ منورہ|مدینہ]] چ عام نہ ہوئی سی ۔۔ پر بلاوے دا مقصد دوناں حضرات نے سمجھ لیا ۔[[امام حسین|امام حسین عليہ السلام]] توں جدوں  بیعت لئی کہیا گیا تے انہاں نے جواب دتا کہ میرے ورگا آدمی خفیہ بیعت نہیں کر سکدا۔ جدوں  بیعت عام ہوئے گی اس وقت آ جاواں گا ۔ ولید راضی ہو گیا تے انھاں نوں واپس جان دی اجازت دے دتی ۔ [[عبداللہ بن زبیر]] اک دن دی مہلت لے کے [[مکہ]] روانہ ہوگیا۔ بعد چ اسدا تعاقب کیتا گیا مگر اس اثناء چ اوہ کتھے دور جا چکیا سی ۔ جدوں مروان نوں اس صورت حال دا علم ہویا تے ولید نال بہت ناراض ہویا تے کہیا کہ توں بیعت دا وقت گوا دتا ۔ ہن [[قیامت]] تک انہاں توں بیعت نئیں لے سکیں گا۔
[[امام حسین|امام حسین عليہ السلام]] عجیب الجھن نال دوچار سن اگر اوہ [[مدینہ]] چ مقیم رہندے  تے بیعت دے بغیر کوئی چارہ کار نہ سی ۔ لٰہذا اوہ27 رجب 60 ہجری([[60ھ]]) چ اپنے اہل و عیال دے نال [[مکہ]] روانہ ہو گئے۔ [[مکہ]] پہنچ کے [[شعب ابی طالب]] چ قیام کیتا۔

== مسلم بن عقیل دی کوفہ روانگی ==
[[امام حسین|امام حسین عليہ السلام]] نے کوفیاں دے خطاں دے آن دے بعد [[مسلم بن عقیل]] نوں [[کوفہ]] روانہ کیتا تاکہ اوہ اصل صورت حال معلوم کرن۔ مسلم دے  [[کوفہ]] پہنچنے دے پہلے ہی دن بارہ ہزار کوفیاں نے آپ دے ہتھ اتے بیعت کر لی۔ کوفہ دے اموی حاکم بشیر نے انہاں دے نال نرمی نال کم لیا۔ کوفیاں دے جذبات توں متاثر ہو کے مسلم بن عقیل نے [[امام حسین|امام حسین عليہ السلام]]  [نوں [کوفہ]] آن دا لکھیا۔

== ابن زیاد کوفہ چ==
انہاں حالات  پاروں  یزید نے فوراً نعمان نوں معزول کر دتا تے [[ابن زیاد|عبیداللہ بن زیاد]] نوں [[کوفہ]] دا حاکم مقرر کر دتا۔ [[کوفہ]] پہنچ کے اس نے اعلان کیتا کہ جو لوگ [[مسلم بن عقیل]] نال اپنیاں وفاداریاں توڑ لین گے انہاں نوں امان دتی جائے گی ۔ اس دے بعد ہر محلہ دے رئیس نوں بلایا تے اسنوں اپنے اپنے علاقہ دے امن و امان دا ذمہ دار قرار دے کے [[مسلم بن عقیل]] دی جائے پناہ دی تلاش شروع کردتی ۔ اس وقت [[مسلم بن عقیل]] اک محب اہل بیت [[ہانی بن عروہ]] دے گھر چلے گئے ۔ [[ابن زیاد|عبیداللہ بن زیاد]] نے ہانی نوں بلا کے مسلم نوں پیش کرن دا حکم دتا تے ہانی نے انکار کر دتا جس اتے انہاں نوں قید کرکے  ماریا  کُٹیا گیا ۔

= مسلم دی گرفتاری تے شہادت ==
شہر وچ افواہ پھیل گئی کہ ہانی مار دتا گیا اے۔ ایہہ خبر سن کے حضرت مسلم بن عقیل علیہ السلام اپنے اٹھارہ ہزار ہمنواں دے نال [[ابن زیاد]] دے محل نوں محاصرہ فرما بیٹھے۔ انہاں دے ساتھ اس ویلے صرف پچاس افراد موجود سن، ایس لئی ابنِ زیاد نے چالاکی نال معاملہ سنبھالیا تے کوفہ دے بعض رؤساء دی ترغیب نال لوک منتشر کر دتے گئے۔ آخرکار حضرت مسلم علیہ السلام دے نال صرف تیس افراد رہ گئے۔

مجبوراً حضرت مسلم علیہ السلام نے اک بوڑھی عورت دے گھر پناہ لی، پر اوہ عورت دے پُتر نے انعام دے لالچ وچ جا کے خود ابنِ زیاد نوں اطلاع دے دتی۔ اطلاع ملتے ہی مکان نوں محاصرہ کر لیا گیا۔ حضرت مسلم علیہ السلام تن تنہا لڑن تے مجبور ہو گئے تے زخمی ہون دے بعد، [[محمد بن اشعث]] نے انہاں نوں امان دَے کے قید فرما لیا۔

پر جد انہاں نوں ابنِ زیاد دے سامنے پیش کیتا گیا، ابنِ زیاد نے امان دا وعدہ توں منہ موڑیا تے انہاں دی موت دا حکم جاری کر دتا۔ حضرت مسلم علیہ السلام نے محمد بن اشعث نوں فرمایاش فرمائی کہ میرے قتل دی خبر حضرت امام حسین علیہ السلام تک پہنچا دینا تے اوہنوں ایہہ پیغام وی پہنچا دینا کہ &quot;اہلِ کوفہ تے ہرگز بھروسہ نہ کرنا تے جتھے تُسی پہنچ چکے اوتھے واپس ہو جاؤ۔&quot; ابنِ اشعث نے وعدہ پورا کیتا تے اک قاصد حضرت امام حسین علیہ السلام ول روانہ کیتا گیا۔

== حضرت امامِ حسین علیہ السلام دا سفر کوفہ ==
اہلِ [[مکہ]] تے [[مدینہ]] نے بڑی کوشش کیتی کہ حضرت امامِ حسین علیہ السلام نوں [[کوفہ]] جان توں روکا جاوے، کیوں کہ کوفیہاں دا سابقہ غدارانہ طرزِ عمل سامنے سی۔ [[عمرو بن عبدالرحمن]]، [[عبداللہ بن عباس|عبداللہ ابنِ عباس]] تے [[عبداللہ ابن زبیر|عبداللہ ابنِ زبیر]] سب نے مشورہ دتا:

&quot;چونکہ [[کوفہ]] [[یزید بن معاویہ|یزید]] دی حکومت تھلے اے، اوتھے فوجاں تے سامان موجود نیں تے اعتماد لائق لوگ کٹ نیں۔ ایس لئی بہتر اے کہ آپ مکہ وچ رہو۔&quot;

[[عبداللہ ابنِ زبیر]] نے مشورہ دتا کہ مکہ وچ رہ کے خلافت لئی جدوجہد کرو؛ اوہ مدد کرن گے۔ جدو حضرت امامِ حسین علیہ السلام راضی نہ ہوئے تے [[عبداللہ ابنِ عباس]] نے مشورہ دِتا کہ [[یمن]] وال پوچھو یا پہلے کوفیہاں نوں مراسلہ کرو کہ اوہ یزید دے حکمرانان نوں اوتھوں نکالن، فیر آپ اوتھے آؤ۔

پر حضرت امامِ حسین علیہ السلام نے فرمایا کہ اوہ عزم و استقلال تے قائم نیں۔ [[عبداللہ ابنِ عباس]] نے ہک وار فرمایا کہ جی کر تسی ایدے ول نا جاؤ تاں کم از کم اہل و عیال نوں نہ لے کے جاؤ، اوہ نوں ڈر ہو سی کہ تُسی بچوں دے سامنے ذبح نہ ہو جاؤ۔ باوجودیکہ سارے مشوریاں دے، حضرت امامِ حسین علیہ السلام نے اپنا ارادہ برقرار رکھیا تے آخرکار 3 ذوالحجہ 60ھ نوں [[مکہ معظمہ]] توں [[کوفہ]] لئی روانہ ہو گئے۔

راستے وچ انھاں دے چچا زاد [[عبداللہ بن جعفر]] نے اپنے لڑکیاں عون تے محمد دے ذریعے اک عریضہ بھیجیا جس وچ اوہ عرض کردے نیں کہ جیویں ہی اوہ خط میل ہووے فوراً واپس آ جاؤ، کیوں جو جتھے جا رہے اوتھے انھاں دی ہلاکت تے اہلِ بیت دی بربادی دا خطرہ اے۔

راستے وچ کئی مشہور لوکاں نے نصیحت کیتی، جنہاں وچ اک شاعر [[فرزوق]] وی سی، جیہڑا آکھیا کہ لوکاں دے دل حضرت امامِ حسین علیہ السلام دے نال نیں پر تلواراں بنیٰ امیہ دے نیں۔ حضرت امام علیہ السلام نے اپنے سفر نوں جاری رکھیا۔

== ابنِ زیاد دیاں تیاریاں ==
[[ابن زیاد]] نے اپنے حکم تے پولیس افسر [[حصین بن نمیر]] نوں مختلف راستیاں تے سوار رکھن لئی بھیجیا تے اہم راستیاں نوں ناکہ بند کر دتا۔ حضرت امامِ حسین علیہ السلام دے قاصد قیس نوں ابنِ زیاد دے افراد نے گرفتار کر کے شہید کر دتا۔ جد اوہ بطنِ رملہ توں اگے ودھے تے اوہنوں [[عبداللہ ابنِ مطیع]] ملے، جنہاں نے انہاں نوں آگے جان توں روکے۔ محمد بن اشعث دے بھیجے ہوئے قاصد نے مقامِ ثعلبیہ تے حضرت مسلم علیہ السلام دی شہادت دی اطلاع دتی، جس توں حضرت امام علیہ السلام انتہائی غمگین ہوئے۔

ساتھی مشورہ دینے لگ پئے کہ واپس لوٹ آؤ، پر حضرت مسلم علیہ السلام دے بھائیان نے اپنے بھائی دے خون دا بدلہ لئی سفر جاری رکھن دا زور دتا۔ ایس طرح سفر دا رخ واضح ہویا۔ وچکار بہت سارے بدوی وی شامل ہو گئے۔ حضرت امامِ حسین علیہ السلام نے اوہناں نوں اکٹھا کیتا تے فرمایا جو واپس جانا چاندے اوہ اجازت لے سکدے نیں۔ سوائے اوہناں لوکاں دے جو مدینہ توں آئے سن، باقی سب واپس ہو گئے۔

== حر بن یزید تمیمی دی آمد ==
[[ابن زیاد]] نے حضرت امامِ حسین علیہ السلام نوں روکنے لئی [[حر بن یزید تمیمی]] نوں روانہ کیتا۔ ذمیِ حشم دے مقام تے حر نال ملاقات ہوئی۔ حضرت امامِ حسین علیہ السلام نے حر نوں کوفیہاں دے خطوط دے دو تھیلے دکھائے تے فرمایا کہ ہن تُہاڈی رائے بدل گئی اے، میں واپس جان لئی تیار ہاں۔

پر حر نے کہیا کہ اوہنوں قبضے دا حکم اے۔ اس لئی حضرت امامِ حسین علیہ السلام نے اپنا سفر کوفہ جاری رکھیا تے مقامِ بیضہ تے خطبہ دے کے اپنے مقاصد واضح کیتے۔ کسے مقام تے [[طرماج بن عدی]] نال ملاقات ہوئی جنہاں نے یمن چلن دی دعوت دتی، پر حضرت امامِ حسین علیہ السلام نے ایہہ پیشکش مؤدبانہ طور تے رد کر دتی۔

== میدانِ کربلا چ آمد ==
حضرت امامِ حسین علیہ السلام دا قافلہ تے حر دا لشکر اک دوجے دے نال نال چلدا رہا۔ جد قافلے دا رخ صحرائے عرب ول ہوندا حر اوہنوں روک کے کوفہ وال مڑادتا۔ ایہہ قافلہ آخرکار 2 محرم الحرام 61ھ بمطابق 2 اکتوبر 680ء نوں میدانِ کربلا وچ اتریا۔ دوسرے دن [[عمر بن سعد]] چھ ہزار سپاہیاں نال اوتھے پہنچیا۔

عمر بن سعد نے ابتدا وچ حضرت امامِ حسین علیہ السلام نال لڑن توں ہچکچا کے قرہ بن سفیان نوں بھیجیا، جس تے حضرت امامِ حسین علیہ السلام نے فرمایا کہ اگر تُسیں میری آمد نوں پسند نہ کرو تاں میں مکہ واپس جاون لئی تیار ہاں۔ پر ابنِ زیاد نے قرہ دی ای تجویز منظور نہ کیتی تے عمر بن سعد نوں حکم دتا کہ اگر حضرت امامِ حسین علیہ السلام بیعت نہ کرن تے اوہناں دا پانی بند کر دیو۔

بعد وچ ابنِ زیاد نے اصرار کیتا کہ حضرت امامِ حسین علیہ السلام نوں قابو وچ کر کے گرفتار کرنا زیادہ مناسب اے۔ عمر بن سعد نوں جنگ دا حکم ملے تے 9 محرم الحرام نوں لڑائی شروع ہوئی۔

== المیہ کربلا تے شہادتِ عظمیٰ ==
صلح دِیاں آخری کوششاں ناکام ہویاں تے حضرت امامِ حسین علیہ السلام نے اپنے وفادار ساتھیان نوں اجازت دِتی کہ جو جانا چاندے او، اوہ جا سکدے نیں۔ کچھ وفادار تے عزیز تعاون کرنے والے باقی رہ گئے جنہاں نے آخری لمحے تک ساتھ نبھایا۔ ایہہ جان نثار صرف 72 سن۔ حضرت امامِ حسین علیہ السلام نے اوہناں نوں منظم کیتا، میمنہ تے زبیر بن قیس، تے میسرہ تے حبیب بن مطہر مقرر کیتے تے علمِ حضرت عباس علیہ السلام نوں عطا کیتا۔

جنگ شروع ہون توں پہلاں حضرت امامِ حسین علیہ السلام نے دعا کیتی تے اتمامِ حجت دے لئی دشمنان دی طرف منہ کر کے خطاب کیتا۔ انہاں نے لوگوں نوں عقل و ضمیر یاد کرایا، اپنی نسبت، رسولِ خدا صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نال تعلق تے اولادِ نبی دیاں احادیث دا ذکر کیتا تے پوچھیا کہ کیہ تسی میرا قتل کر سکدے او؟

کوفی سرداراں تے عام لوگوں تے ای خطبہ اثر نہ کر سِگا، سوائے حر بن یزید تمیمی جیہڑا کہیا کہ میں جنت دا انتخاب کر چکا ہاں، چاہے مینوں ٹکڑے ٹکڑے کر دتا جاوے۔ حر حضرت امامِ حسین علیہ السلام دے لشکر وچ شامل ہو گیا۔

فردا فردا شہداء ہوۓ، جنہاں وچ حضرتِ علی اکبر علیہ السلام، عبداللہ بن مسلمہ، عدی وغیرہ شامل نیں، تے آخرکار حضرت امامِ حسین علیہ السلام خود شہید ہو گئے۔ دشمناں نے انہاں دا سر قلم کیا تے شہداء دے سر نیزاں تے لا کے پہلے ابنِ زیاد دے دربار وچ رکھ دتے گئے تے بعد وچ دمشق بھیجے گئے۔

== غدار کوفیہ دا کردار ==
اس سانحے توں پہلے وی کوفیہاں دا کردار قابلِ اعتراض رہیا۔ حضرتِ علیؓ نوں مدینہ توں کوفہ لان دے فیصلے نے انہاں سازشاں نوں کھل کے سامنے لیا۔ اوہ لوک ظاہری طور تے حبِ علی دا لبادہ پا کے بیٹھے رہندے سن، پر عمل اوہناں دا الٹ ہوندا۔ حضرتِ علیؓ نے انہاں منافقاں نوں کھری کھری سنائیاں تے آہستہ آہستہ اوہ طبقہ اوہناں توں بیزار ہو گیا۔

جدو‎ں حضرت امامِ حسین علیہ السلام نوں کوفیہاں نے خط لکھ کے آن والی دعوت دتی اوہناں دی تعداد مختلف روایتاں وچ 12000 توں 18000 تک بیان کیتی گئی اے، پر جنگ دے وقت اوہ وچوں اک وی وفادار سا تحمل ناں آیا تے اوہ صرف تماش بین بن کے کھڑے رہے۔ جس دا انجام حضرت امامِ حسین علیہ السلام تے اوہ دے صحابہ دی شہادت بن کے سامنے آیا۔

== رسولِ اللہﷺ دی پیشگوئی ==
روایات وچ آیا اے کہ رسولِ اکرم صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے اپنی زوجہ حضرتِ امِ سلمہ رضی اللہ عنہا نوں اک شیشی وچ مٹی دتی سی تے فرمایا سی کہ جے اوہ مٹی خون ورگی سرخ ہو جائے تے سمجھ لینا میرا پوتا حضرت امامِ حسین علیہ السلام شہید ہو گیا۔ روایت دے مطابق جد اوہ واقعہ پیش آیا اوہ مٹی خون ورگی سرخ ہو گئی۔

== اہلِ بیت علیھم السلام دی شام روانگی ==
شہادت دے بعد اہلِ بیت علیھم السلام دا قافلہ ابنِ زیاد دے سامنے پہنچیا۔ اوتھے انہاں نال سخت سلوک کیتا گیا، حضرت امامِ حسین علیہ السلام دا کٹا ہوا سر ابنِ زیاد دے سامنے رکھیا گیا تے اوہ اوہدے نال توہین آمیز سلوک کر رہیا سی۔ بعد وچ ایہہ سر تے قافلہ دمشق بھیج دتا گیا۔

== خطباتِ زینب علیھا السلام ==
(ایس حصّے وچ حضرتِ زینب علیھا السلام دے خطبات دا خلاصہ شامل کیتا جا سکدا اے۔)

== واقعۂ حرہ ==
(تفصیلی مضمون واقعۂ حرہ لئی الگ مدخل رکھیا جا سکدا اے۔)

== نتیجہ و اثرات ==
سانحۂ کربلا نے پورے عالمِ اسلام تے گہرا اثر چھڈیا۔ حجاز وچ انقلاب پھوٹیا تے اہلِ مدینہ نے اموی حکم رانیاں نوں شہر توں باہر کڈ کے [[عبداللہ بن زبیر]] دی بیعت کر لئی۔ یزید نے شامی فوج مدینہ ول بھیجیا جس نے شہر تے ظلم و ستم کیتے تے کئی معزز افراد شہید ہوئے۔

اموی خلافت اس سانحے توں سخت متاثر ہوئی تے آہستہ آہستہ عوامی نفرت دے سبب اوہناں تے دباؤ ودھیا۔ عباسی تحریک نے وی اس ناپسندیدگی نوں اپنے حق وچ استعمال کیتا تے اموی خلافت دے خلاف تحریکاں مضبوط ہوئیاں۔

حضرت امامِ حسین علیہ السلام دی قربانی نے حق، حریت تے انصاف دے لئی انہاں دی جدوجہد نوں مشعلِ راہ بنا دتا۔ انہاں دی یاد ہر دور وچ حریت پسنداں لئی مثال بن کے رہی۔

== حوالہ جات ==
{{حوالے}}

== ہور ویکھو ==

* [[حسین ابن علی]]
* [[واقعہ کربلا]]
* [[لسٹ شہدائے کربلا]]
* [[کربلا]]

[[زمرہ:680ء]]
[[زمرہ:کربلا]]
[[زمرہ:سانحۂ کربلا]]
[[Category:عرب]]</text>
      <sha1>domrahdetz6bggbmla313zrkc74jquj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>708785</id>
      <parentid>708784</parentid>
      <timestamp>2026-07-21T13:33:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Talal Bin Hasan</username>
        <id>36976</id>
      </contributor>
      <origin>708785</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23750" sha1="0vrxgxprsdisk7nhas7cv9mcddy6p5c" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;direction:rtl; font-family:Mehr Nastaliq Saraiki;  word-spacing: 1.5px; font-size: 100%&quot;&gt;
{{حرب
|محاربہ=واقعۂ کربلا
|سلسلۂ_محارب= 
|تصویر= 
|بیان= 
|تاریخ= [[10 اکتوبر]] 680ء ([[10]]  [[محرم]] 61ھ)
|مقام= [[کربلا]]، [[عراق]]
|خطۂ_اراضی= 
|نتیجہ= حسینی قافلہ چ شریک اکثر مرد قتل کر دتے  گئے جدوں کہ خواتین تے دیگر نوں قید کر کے دربار یزید لے جایا گيا۔
|متحارب1= یزید دی فوج
|متحارب2= [[حسین ابن علی]] کچھ مرد تے کچھ خواتین
|متحارب3= 
|قائد1= عمر بن سعد
|قائد2= حسین ابن علی
|قائد3= 
|قوت1= 40 ہزار توں ودھ
|قوت2= 131
|قوت3= 
|نقصانات1= 5 ہزار توں ودھ(شیعہ روایات دے مطابق)
|نقصانات2= 134 (72 اصحاب 62 رشتہ دار، بچے تے غلام)
|نقصانات3= 
|تذکرہ= 
}}
{{شیعہ اسلام}}
سانحۂ کربلا یا '''واقعہ کربلا''' یا کربلا دی جنگ [[10 محرم]] [[61ھ]] (بمطابق 9 یا [[10 اکتوبر]]، [[680ء]]) نوں موجودہ [[عراق]] چ [[کربلا]] دے مقام اتے پیش آیا۔ جتھے مشہور عام تاریخ دے مطابق اموی بادشاہ [[یزید اول]] دی بھیجی گئی فوج نے [[محمد]] صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے نواسے [[حسین ابن علی]] اَتے انھاں دے اہل خانہ نوں [[شہید]] کیتا۔ حسین ابن علی دے نال 72 ساتھی، کچھ غلام،22 اہل بیت دے جوان اَتے خاندانِ نبوی دیاں عورتاں اَتے نیانے شامل سن۔

= وجہ=
== یزید دی نامزدگی تے شخصی حکومت دا قیام ==
اسلامی نظام حکومت دی بنیاد شورائیت اتے سی ۔ [[محمد |آنحضور {{درود}}]] تے [[خلافت راشدہ|خلفائے راشدین]] دے دور اس دی بہترین مثال سن ۔حضرت [[حسن بن علی]] اَتے [[معاویہ]] نے معاہدہ کیتا سی کہ اوہ کسے نوں خلیفہ نامزد نہ کرن گے مگر [[معاویہ بن ابو سفیان|معاویہ]] نے اپنے پُتّر یزید نوں اپنا جانشین نامزد کرکے ایسے  اصولِ دین دی خلاف ورزی  کیتی سی کیونجے اسلامی نقطہ حیات چ شخصی حکومت دے قیام دا کوئی جواز نہیں ۔ حالے تک سرزمین [[حجاز]] چ ایسے کبار صحابہ تے اکابرین موجود سن جنھاں نے براہ راست نبی کریم {{درود}} دا دور دیکھا سی ۔ لہذا انہاں لئی [[معاویہ]] دی غلط روایت قبول کرنا ممکن نئیں سی ۔ [[امام حسین|امام حسین عليہ السلام]] نے انھاں ہی اصولاں دی خاطر یزید دی بیعت قبول کرن توں انکار کر دتا۔

== یزید دا ذاتی کردار ==
[[یزید]] دا ذاتی کردار انہاں ساریاں خوبیاں توں عاری سی جو امیر یا خلیفہ لئی شریعت اسلامیہ نے دسیاں نیں ۔ سیروشکار تے شراب و شباب اس دے پسندیدہ مشاغل سن لہذہ ذاتی حیثیت نال وی کسے فاسق تے  فاجر نوں بطور حکمران تسلیم کرنا [[امام حسین]] عالی مقام لئی کس طرح ممکن ہو سکدا سی۔
== بیعت اتے اصرار ==
یزید نے تخت نشین ہون دے بعد حاکم مدینہ [[ولید بن عقبہ]] راہیں [[امام حسین|امام حسین عليہ السلام]] توں بیعت طلب کیتی  ولید نے سختی نال کم نہ لیا لیکن [[مروان بن حکم|مروان بن الحکم]] بزور بیعت لین  لئی مجبور کر رہیا سی ۔ انہاں حالات چ [[امام حسین|امام حسین عليہ السلام]] نے سفر مکہ اختیار کیتا تے اہل کوفہ دی دعوت اتے [[کوفہ]]  لئی روانہ ہوئے۔

== اہل کوفہ دی دعوت ==
جدوں  [[امام حسین|امام حسین عليہ السلام]] [[مکہ]] پہنچے تے اہل کوفہ نے انھاں نوں سینکڑے خط لکھ کے کوفہ آن دی دعوت دتی تاکہ اوہ خلافت اسلامیہ دے قیام دی جدوجہد دا آغاز کر سکن لیکن غدار اہل کوفہ نے انہاں نل اغداری کیتی تے اپنے وعدیاں  توں پھر کے [[امام حسین|امام حسین عليہ السلام]] دا ساتھ نہ دتا۔ یزید دی بھیجی ہوئی  فوج نے کربلا چ نواسہ رسول [[امام حسین|امام حسین عليہ السلام]] نوں انہاں دے اہل خانہ تے اصحاب نوں شہید کر دتا۔

= واقعے =
== مکہ روانگی ==
ولید بن عتبہ نے [[امام حسین|امام حسین عليہ السلام]] تے [[عبداللہ ابن زبیر|عبداللہ بن زبیر]] نوں قاصد دے ذریعہ بلایا۔ حالے تک [[معاویہ]] دے مرن دی خبر [[مدینہ منورہ|مدینہ]] چ عام نہ ہوئی سی ۔۔ پر بلاوے دا مقصد دوناں حضرات نے سمجھ لیا ۔[[امام حسین|امام حسین عليہ السلام]] توں جدوں  بیعت لئی کہیا گیا تے انہاں نے جواب دتا کہ میرے ورگا آدمی خفیہ بیعت نہیں کر سکدا۔ جدوں  بیعت عام ہوئے گی اس وقت آ جاواں گا ۔ ولید راضی ہو گیا تے انھاں نوں واپس جان دی اجازت دے دتی ۔ [[عبداللہ بن زبیر]] اک دن دی مہلت لے کے [[مکہ]] روانہ ہوگیا۔ بعد چ اسدا تعاقب کیتا گیا مگر اس اثناء چ اوہ کتھے دور جا چکیا سی ۔ جدوں مروان نوں اس صورت حال دا علم ہویا تے ولید نال بہت ناراض ہویا تے کہیا کہ توں بیعت دا وقت گوا دتا ۔ ہن [[قیامت]] تک انہاں توں بیعت نئیں لے سکیں گا۔
[[امام حسین|امام حسین عليہ السلام]] عجیب الجھن نال دوچار سن اگر اوہ [[مدینہ]] چ مقیم رہندے  تے بیعت دے بغیر کوئی چارہ کار نہ سی ۔ لٰہذا اوہ27 رجب 60 ہجری([[60ھ]]) چ اپنے اہل و عیال دے نال [[مکہ]] روانہ ہو گئے۔ [[مکہ]] پہنچ کے [[شعب ابی طالب]] چ قیام کیتا۔

== مسلم بن عقیل دی کوفہ روانگی ==
[[امام حسین|امام حسین عليہ السلام]] نے کوفیاں دے خطاں دے آن دے بعد [[مسلم بن عقیل]] نوں [[کوفہ]] روانہ کیتا تاکہ اوہ اصل صورت حال معلوم کرن۔ مسلم دے  [[کوفہ]] پہنچنے دے پہلے ہی دن بارہ ہزار کوفیاں نے آپ دے ہتھ اتے بیعت کر لی۔ کوفہ دے اموی حاکم بشیر نے انہاں دے نال نرمی نال کم لیا۔ کوفیاں دے جذبات توں متاثر ہو کے مسلم بن عقیل نے [[امام حسین|امام حسین عليہ السلام]]  [نوں [کوفہ]] آن دا لکھیا۔

== ابن زیاد کوفہ چ==
انہاں حالات  پاروں  یزید نے فوراً نعمان نوں معزول کر دتا تے [[ابن زیاد|عبیداللہ بن زیاد]] نوں [[کوفہ]] دا حاکم مقرر کر دتا۔ [[کوفہ]] پہنچ کے اس نے اعلان کیتا کہ جو لوگ [[مسلم بن عقیل]] نال اپنیاں وفاداریاں توڑ لین گے انہاں نوں امان دتی جائے گی ۔ اس دے بعد ہر محلہ دے رئیس نوں بلایا تے اسنوں اپنے اپنے علاقہ دے امن و امان دا ذمہ دار قرار دے کے [[مسلم بن عقیل]] دی جائے پناہ دی تلاش شروع کردتی ۔ اس وقت [[مسلم بن عقیل]] اک محب اہل بیت [[ہانی بن عروہ]] دے گھر چلے گئے ۔ [[ابن زیاد|عبیداللہ بن زیاد]] نے ہانی نوں بلا کے مسلم نوں پیش کرن دا حکم دتا تے ہانی نے انکار کر دتا جس اتے انہاں نوں قید کرکے  ماریا  کُٹیا گیا ۔

= مسلم دی گرفتاری تے شہادت ==
شہر وچ افواہ پھیل گئی کہ ہانی مار دتا گیا اے۔ ایہہ خبر سن کے حضرت مسلم بن عقیل علیہ السلام اپنے اٹھارہ ہزار ہمنواں دے نال [[ابن زیاد]] دے محل نوں محاصرہ فرما بیٹھے۔ انہاں دے ساتھ اس ویلے صرف پچاس افراد موجود سن، ایس لئی ابنِ زیاد نے چالاکی نال معاملہ سنبھالیا تے کوفہ دے بعض رؤساء دی ترغیب نال لوک منتشر کر دتے گئے۔ آخرکار حضرت مسلم علیہ السلام دے نال صرف تیس افراد رہ گئے۔

مجبوراً حضرت مسلم علیہ السلام نے اک بوڑھی عورت دے گھر پناہ لی، پر اوہ عورت دے پُتر نے انعام دے لالچ وچ جا کے خود ابنِ زیاد نوں اطلاع دے دتی۔ اطلاع ملتے ہی مکان نوں محاصرہ کر لیا گیا۔ حضرت مسلم علیہ السلام تن تنہا لڑن تے مجبور ہو گئے تے زخمی ہون دے بعد، [[محمد بن اشعث]] نے انہاں نوں امان دَے کے قید فرما لیا۔

پر جد انہاں نوں ابنِ زیاد دے سامنے پیش کیتا گیا، ابنِ زیاد نے امان دا وعدہ توں منہ موڑیا تے انہاں دی موت دا حکم جاری کر دتا۔ حضرت مسلم علیہ السلام نے محمد بن اشعث نوں فرمایاش فرمائی کہ میرے قتل دی خبر حضرت امام حسین علیہ السلام تک پہنچا دینا تے اوہنوں ایہہ پیغام وی پہنچا دینا کہ &quot;اہلِ کوفہ تے ہرگز بھروسہ نہ کرنا تے جتھے تُسی پہنچ چکے اوتھے واپس ہو جاؤ۔&quot; ابنِ اشعث نے وعدہ پورا کیتا تے اک قاصد حضرت امام حسین علیہ السلام ول روانہ کیتا گیا۔

== حضرت امامِ حسین علیہ السلام دا سفر کوفہ ==
اہلِ [[مکہ]] تے [[مدینہ]] نے بڑی کوشش کیتی کہ حضرت امامِ حسین علیہ السلام نوں [[کوفہ]] جان توں روکا جاوے، کیوں کہ کوفیہاں دا سابقہ غدارانہ طرزِ عمل سامنے سی۔ [[عمرو بن عبدالرحمن]]، [[عبداللہ بن عباس|عبداللہ ابنِ عباس]] تے [[عبداللہ ابن زبیر|عبداللہ ابنِ زبیر]] سب نے مشورہ دتا:

&quot;چونکہ [[کوفہ]] [[یزید بن معاویہ|یزید]] دی حکومت تھلے اے، اوتھے فوجاں تے سامان موجود نیں تے اعتماد لائق لوگ کٹ نیں۔ ایس لئی بہتر اے کہ آپ مکہ وچ رہو۔&quot;

[[عبداللہ ابنِ زبیر]] نے مشورہ دتا کہ مکہ وچ رہ کے خلافت لئی جدوجہد کرو؛ اوہ مدد کرن گے۔ جدو حضرت امامِ حسین علیہ السلام راضی نہ ہوئے تے [[عبداللہ ابنِ عباس]] نے مشورہ دِتا کہ [[یمن]] وال پوچھو یا پہلے کوفیہاں نوں مراسلہ کرو کہ اوہ یزید دے حکمرانان نوں اوتھوں نکالن، فیر آپ اوتھے آؤ۔

پر حضرت امامِ حسین علیہ السلام نے فرمایا کہ اوہ عزم و استقلال تے قائم نیں۔ [[عبداللہ ابنِ عباس]] نے ہک وار فرمایا کہ جی کر تسی ایدے ول نا جاؤ تاں کم از کم اہل و عیال نوں نہ لے کے جاؤ، اوہ نوں ڈر ہو سی کہ تُسی بچوں دے سامنے ذبح نہ ہو جاؤ۔ باوجودیکہ سارے مشوریاں دے، حضرت امامِ حسین علیہ السلام نے اپنا ارادہ برقرار رکھیا تے آخرکار 3 ذوالحجہ 60ھ نوں [[مکہ معظمہ]] توں [[کوفہ]] لئی روانہ ہو گئے۔

راستے وچ انھاں دے چچا زاد [[عبداللہ بن جعفر]] نے اپنے لڑکیاں عون تے محمد دے ذریعے اک عریضہ بھیجیا جس وچ اوہ عرض کردے نیں کہ جیویں ہی اوہ خط میل ہووے فوراً واپس آ جاؤ، کیوں جو جتھے جا رہے اوتھے انھاں دی ہلاکت تے اہلِ بیت دی بربادی دا خطرہ اے۔

راستے وچ کئی مشہور لوکاں نے نصیحت کیتی، جنہاں وچ اک شاعر [[فرزوق]] وی سی، جیہڑا آکھیا کہ لوکاں دے دل حضرت امامِ حسین علیہ السلام دے نال نیں پر تلواراں بنیٰ امیہ دے نیں۔ حضرت امام علیہ السلام نے اپنے سفر نوں جاری رکھیا۔

== ابنِ زیاد دیاں تیاریاں ==
[[ابن زیاد]] نے اپنے حکم تے پولیس افسر [[حصین بن نمیر]] نوں مختلف راستیاں تے سوار رکھن لئی بھیجیا تے اہم راستیاں نوں ناکہ بند کر دتا۔ حضرت امامِ حسین علیہ السلام دے قاصد قیس نوں ابنِ زیاد دے افراد نے گرفتار کر کے شہید کر دتا۔ جد اوہ بطنِ رملہ توں اگے ودھے تے اوہنوں [[عبداللہ ابنِ مطیع]] ملے، جنہاں نے انہاں نوں آگے جان توں روکے۔ محمد بن اشعث دے بھیجے ہوئے قاصد نے مقامِ ثعلبیہ تے حضرت مسلم علیہ السلام دی شہادت دی اطلاع دتی، جس توں حضرت امام علیہ السلام انتہائی غمگین ہوئے۔

ساتھی مشورہ دینے لگ پئے کہ واپس لوٹ آؤ، پر حضرت مسلم علیہ السلام دے بھائیان نے اپنے بھائی دے خون دا بدلہ لئی سفر جاری رکھن دا زور دتا۔ ایس طرح سفر دا رخ واضح ہویا۔ وچکار بہت سارے بدوی وی شامل ہو گئے۔ حضرت امامِ حسین علیہ السلام نے اوہناں نوں اکٹھا کیتا تے فرمایا جو واپس جانا چاندے اوہ اجازت لے سکدے نیں۔ سوائے اوہناں لوکاں دے جو مدینہ توں آئے سن، باقی سب واپس ہو گئے۔

== حر بن یزید تمیمی دی آمد ==
[[ابن زیاد]] نے حضرت امامِ حسین علیہ السلام نوں روکنے لئی [[حر بن یزید تمیمی]] نوں روانہ کیتا۔ ذمیِ حشم دے مقام تے حر نال ملاقات ہوئی۔ حضرت امامِ حسین علیہ السلام نے حر نوں کوفیہاں دے خطوط دے دو تھیلے دکھائے تے فرمایا کہ ہن تُہاڈی رائے بدل گئی اے، میں واپس جان لئی تیار ہاں۔

پر حر نے کہیا کہ اوہنوں قبضے دا حکم اے۔ اس لئی حضرت امامِ حسین علیہ السلام نے اپنا سفر کوفہ جاری رکھیا تے مقامِ بیضہ تے خطبہ دے کے اپنے مقاصد واضح کیتے۔ کسے مقام تے [[طرماج بن عدی]] نال ملاقات ہوئی جنہاں نے یمن چلن دی دعوت دتی، پر حضرت امامِ حسین علیہ السلام نے ایہہ پیشکش مؤدبانہ طور تے رد کر دتی۔

== میدانِ کربلا چ آمد ==
حضرت امامِ حسین علیہ السلام دا قافلہ تے حر دا لشکر اک دوجے دے نال نال چلدا رہا۔ جد قافلے دا رخ صحرائے عرب ول ہوندا حر اوہنوں روک کے کوفہ وال مڑادتا۔ ایہہ قافلہ آخرکار 2 محرم الحرام 61ھ بمطابق 2 اکتوبر 680ء نوں میدانِ کربلا وچ اتریا۔ دوسرے دن [[عمر بن سعد]] چھ ہزار سپاہیاں نال اوتھے پہنچیا۔

عمر بن سعد نے ابتدا وچ حضرت امامِ حسین علیہ السلام نال لڑن توں ہچکچا کے قرہ بن سفیان نوں بھیجیا، جس تے حضرت امامِ حسین علیہ السلام نے فرمایا کہ اگر تُسیں میری آمد نوں پسند نہ کرو تاں میں مکہ واپس جاون لئی تیار ہاں۔ پر ابنِ زیاد نے قرہ دی ای تجویز منظور نہ کیتی تے عمر بن سعد نوں حکم دتا کہ اگر حضرت امامِ حسین علیہ السلام بیعت نہ کرن تے اوہناں دا پانی بند کر دیو۔

بعد وچ ابنِ زیاد نے اصرار کیتا کہ حضرت امامِ حسین علیہ السلام نوں قابو وچ کر کے گرفتار کرنا زیادہ مناسب اے۔ عمر بن سعد نوں جنگ دا حکم ملے تے 9 محرم الحرام نوں لڑائی شروع ہوئی۔

== المیہ کربلا تے شہادتِ عظمیٰ ==
صلح دِیاں آخری کوششاں ناکام ہویاں تے حضرت امامِ حسین علیہ السلام نے اپنے وفادار ساتھیان نوں اجازت دِتی کہ جو جانا چاندے او، اوہ جا سکدے نیں۔ کچھ وفادار تے عزیز تعاون کرنے والے باقی رہ گئے جنہاں نے آخری لمحے تک ساتھ نبھایا۔ ایہہ جان نثار صرف 72 سن۔ حضرت امامِ حسین علیہ السلام نے اوہناں نوں منظم کیتا، میمنہ تے زبیر بن قیس، تے میسرہ تے حبیب بن مطہر مقرر کیتے تے علمِ حضرت عباس علیہ السلام نوں عطا کیتا۔

جنگ شروع ہون توں پہلاں حضرت امامِ حسین علیہ السلام نے دعا کیتی تے اتمامِ حجت دے لئی دشمنان دی طرف منہ کر کے خطاب کیتا۔ انہاں نے لوگوں نوں عقل و ضمیر یاد کرایا، اپنی نسبت، رسولِ خدا صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نال تعلق تے اولادِ نبی دیاں احادیث دا ذکر کیتا تے پوچھیا کہ کیہ تسی میرا قتل کر سکدے او؟

کوفی سرداراں تے عام لوگوں تے ای خطبہ اثر نہ کر سِگا، سوائے حر بن یزید تمیمی جیہڑا کہیا کہ میں جنت دا انتخاب کر چکا ہاں، چاہے مینوں ٹکڑے ٹکڑے کر دتا جاوے۔ حر حضرت امامِ حسین علیہ السلام دے لشکر وچ شامل ہو گیا۔

فردا فردا شہداء ہوۓ، جنہاں وچ حضرتِ علی اکبر علیہ السلام، عبداللہ بن مسلمہ، عدی وغیرہ شامل نیں، تے آخرکار حضرت امامِ حسین علیہ السلام خود شہید ہو گئے۔ دشمناں نے انہاں دا سر قلم کیا تے شہداء دے سر نیزاں تے لا کے پہلے ابنِ زیاد دے دربار وچ رکھ دتے گئے تے بعد وچ دمشق بھیجے گئے۔

== غدار کوفیہ دا کردار ==
اس سانحے توں پہلے وی کوفیہاں دا کردار قابلِ اعتراض رہیا۔ حضرتِ علیؓ نوں مدینہ توں کوفہ لان دے فیصلے نے انہاں سازشاں نوں کھل کے سامنے لیا۔ اوہ لوک ظاہری طور تے حبِ علی دا لبادہ پا کے بیٹھے رہندے سن، پر عمل اوہناں دا الٹ ہوندا۔ حضرتِ علیؓ نے انہاں منافقاں نوں کھری کھری سنائیاں تے آہستہ آہستہ اوہ طبقہ اوہناں توں بیزار ہو گیا۔

جدو‎ں حضرت امامِ حسین علیہ السلام نوں کوفیہاں نے خط لکھ کے آن والی دعوت دتی اوہناں دی تعداد مختلف روایتاں وچ 12000 توں 18000 تک بیان کیتی گئی اے، پر جنگ دے وقت اوہ وچوں اک وی وفادار سا تحمل ناں آیا تے اوہ صرف تماش بین بن کے کھڑے رہے۔ جس دا انجام حضرت امامِ حسین علیہ السلام تے اوہ دے صحابہ دی شہادت بن کے سامنے آیا۔

== رسولِ اللہﷺ دی پیشگوئی ==
روایات وچ آیا اے کہ رسولِ اکرم صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے اپنی زوجہ حضرتِ امِ سلمہ رضی اللہ عنہا نوں اک شیشی وچ مٹی دتی سی تے فرمایا سی کہ جے اوہ مٹی خون ورگی سرخ ہو جائے تے سمجھ لینا میرا پوتا حضرت امامِ حسین علیہ السلام شہید ہو گیا۔ روایت دے مطابق جد اوہ واقعہ پیش آیا اوہ مٹی خون ورگی سرخ ہو گئی۔

== اہلِ بیت علیھم السلام دی شام روانگی ==
شہادت دے بعد اہلِ بیت علیھم السلام دا قافلہ ابنِ زیاد دے سامنے پہنچیا۔ اوتھے انہاں نال سخت سلوک کیتا گیا، حضرت امامِ حسین علیہ السلام دا کٹا ہوا سر ابنِ زیاد دے سامنے رکھیا گیا تے اوہ اوہدے نال توہین آمیز سلوک کر رہیا سی۔ بعد وچ ایہہ سر تے قافلہ دمشق بھیج دتا گیا۔

== خطباتِ زینب علیھا السلام ==
(ایس حصّے وچ حضرتِ زینب علیھا السلام دے خطبات دا خلاصہ شامل کیتا جا سکدا اے۔)

== واقعۂ حرہ ==
(تفصیلی مضمون واقعۂ حرہ لئی الگ مدخل رکھیا جا سکدا اے۔)

== نتیجہ و اثرات ==
سانحۂ کربلا نے پورے عالمِ اسلام تے گہرا اثر چھڈیا۔ حجاز وچ انقلاب پھوٹیا تے اہلِ مدینہ نے اموی حکم رانیاں نوں شہر توں باہر کڈ کے [[عبداللہ بن زبیر]] دی بیعت کر لئی۔ یزید نے شامی فوج مدینہ ول بھیجیا جس نے شہر تے ظلم و ستم کیتے تے کئی معزز افراد شہید ہوئے۔

اموی خلافت اس سانحے توں سخت متاثر ہوئی تے آہستہ آہستہ عوامی نفرت دے سبب اوہناں تے دباؤ ودھیا۔ عباسی تحریک نے وی اس ناپسندیدگی نوں اپنے حق وچ استعمال کیتا تے اموی خلافت دے خلاف تحریکاں مضبوط ہوئیاں۔

حضرت امامِ حسین علیہ السلام دی قربانی نے حق، حریت تے انصاف دے لئی انہاں دی جدوجہد نوں مشعلِ راہ بنا دتا۔ انہاں دی یاد ہر دور وچ حریت پسنداں لئی مثال بن کے رہی۔

== حوالہ جات ==
{{حوالے}}

== ہور ویکھو ==

* [[حسین ابن علی]]
* [[واقعہ کربلا]]
* [[لسٹ شہدائے کربلا]]
* [[کربلا]]

[[زمرہ:680ء]]
[[زمرہ:کربلا]]
[[زمرہ:سانحۂ کربلا]]
[[Category:عرب]]</text>
      <sha1>0vrxgxprsdisk7nhas7cv9mcddy6p5c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>708786</id>
      <parentid>708785</parentid>
      <timestamp>2026-07-21T13:34:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Talal Bin Hasan</username>
        <id>36976</id>
      </contributor>
      <origin>708786</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23750" sha1="7265zbuz7yc8dasm8b5bcy52937js9q" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;direction:rtl; font-family:Mehr Nastaliq Saraiki;  word-spacing: 1.5px; font-size: 120%&quot;&gt;
{{حرب
|محاربہ=واقعۂ کربلا
|سلسلۂ_محارب= 
|تصویر= 
|بیان= 
|تاریخ= [[10 اکتوبر]] 680ء ([[10]]  [[محرم]] 61ھ)
|مقام= [[کربلا]]، [[عراق]]
|خطۂ_اراضی= 
|نتیجہ= حسینی قافلہ چ شریک اکثر مرد قتل کر دتے  گئے جدوں کہ خواتین تے دیگر نوں قید کر کے دربار یزید لے جایا گيا۔
|متحارب1= یزید دی فوج
|متحارب2= [[حسین ابن علی]] کچھ مرد تے کچھ خواتین
|متحارب3= 
|قائد1= عمر بن سعد
|قائد2= حسین ابن علی
|قائد3= 
|قوت1= 40 ہزار توں ودھ
|قوت2= 131
|قوت3= 
|نقصانات1= 5 ہزار توں ودھ(شیعہ روایات دے مطابق)
|نقصانات2= 134 (72 اصحاب 62 رشتہ دار، بچے تے غلام)
|نقصانات3= 
|تذکرہ= 
}}
{{شیعہ اسلام}}
سانحۂ کربلا یا '''واقعہ کربلا''' یا کربلا دی جنگ [[10 محرم]] [[61ھ]] (بمطابق 9 یا [[10 اکتوبر]]، [[680ء]]) نوں موجودہ [[عراق]] چ [[کربلا]] دے مقام اتے پیش آیا۔ جتھے مشہور عام تاریخ دے مطابق اموی بادشاہ [[یزید اول]] دی بھیجی گئی فوج نے [[محمد]] صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے نواسے [[حسین ابن علی]] اَتے انھاں دے اہل خانہ نوں [[شہید]] کیتا۔ حسین ابن علی دے نال 72 ساتھی، کچھ غلام،22 اہل بیت دے جوان اَتے خاندانِ نبوی دیاں عورتاں اَتے نیانے شامل سن۔

= وجہ=
== یزید دی نامزدگی تے شخصی حکومت دا قیام ==
اسلامی نظام حکومت دی بنیاد شورائیت اتے سی ۔ [[محمد |آنحضور {{درود}}]] تے [[خلافت راشدہ|خلفائے راشدین]] دے دور اس دی بہترین مثال سن ۔حضرت [[حسن بن علی]] اَتے [[معاویہ]] نے معاہدہ کیتا سی کہ اوہ کسے نوں خلیفہ نامزد نہ کرن گے مگر [[معاویہ بن ابو سفیان|معاویہ]] نے اپنے پُتّر یزید نوں اپنا جانشین نامزد کرکے ایسے  اصولِ دین دی خلاف ورزی  کیتی سی کیونجے اسلامی نقطہ حیات چ شخصی حکومت دے قیام دا کوئی جواز نہیں ۔ حالے تک سرزمین [[حجاز]] چ ایسے کبار صحابہ تے اکابرین موجود سن جنھاں نے براہ راست نبی کریم {{درود}} دا دور دیکھا سی ۔ لہذا انہاں لئی [[معاویہ]] دی غلط روایت قبول کرنا ممکن نئیں سی ۔ [[امام حسین|امام حسین عليہ السلام]] نے انھاں ہی اصولاں دی خاطر یزید دی بیعت قبول کرن توں انکار کر دتا۔

== یزید دا ذاتی کردار ==
[[یزید]] دا ذاتی کردار انہاں ساریاں خوبیاں توں عاری سی جو امیر یا خلیفہ لئی شریعت اسلامیہ نے دسیاں نیں ۔ سیروشکار تے شراب و شباب اس دے پسندیدہ مشاغل سن لہذہ ذاتی حیثیت نال وی کسے فاسق تے  فاجر نوں بطور حکمران تسلیم کرنا [[امام حسین]] عالی مقام لئی کس طرح ممکن ہو سکدا سی۔
== بیعت اتے اصرار ==
یزید نے تخت نشین ہون دے بعد حاکم مدینہ [[ولید بن عقبہ]] راہیں [[امام حسین|امام حسین عليہ السلام]] توں بیعت طلب کیتی  ولید نے سختی نال کم نہ لیا لیکن [[مروان بن حکم|مروان بن الحکم]] بزور بیعت لین  لئی مجبور کر رہیا سی ۔ انہاں حالات چ [[امام حسین|امام حسین عليہ السلام]] نے سفر مکہ اختیار کیتا تے اہل کوفہ دی دعوت اتے [[کوفہ]]  لئی روانہ ہوئے۔

== اہل کوفہ دی دعوت ==
جدوں  [[امام حسین|امام حسین عليہ السلام]] [[مکہ]] پہنچے تے اہل کوفہ نے انھاں نوں سینکڑے خط لکھ کے کوفہ آن دی دعوت دتی تاکہ اوہ خلافت اسلامیہ دے قیام دی جدوجہد دا آغاز کر سکن لیکن غدار اہل کوفہ نے انہاں نل اغداری کیتی تے اپنے وعدیاں  توں پھر کے [[امام حسین|امام حسین عليہ السلام]] دا ساتھ نہ دتا۔ یزید دی بھیجی ہوئی  فوج نے کربلا چ نواسہ رسول [[امام حسین|امام حسین عليہ السلام]] نوں انہاں دے اہل خانہ تے اصحاب نوں شہید کر دتا۔

= واقعے =
== مکہ روانگی ==
ولید بن عتبہ نے [[امام حسین|امام حسین عليہ السلام]] تے [[عبداللہ ابن زبیر|عبداللہ بن زبیر]] نوں قاصد دے ذریعہ بلایا۔ حالے تک [[معاویہ]] دے مرن دی خبر [[مدینہ منورہ|مدینہ]] چ عام نہ ہوئی سی ۔۔ پر بلاوے دا مقصد دوناں حضرات نے سمجھ لیا ۔[[امام حسین|امام حسین عليہ السلام]] توں جدوں  بیعت لئی کہیا گیا تے انہاں نے جواب دتا کہ میرے ورگا آدمی خفیہ بیعت نہیں کر سکدا۔ جدوں  بیعت عام ہوئے گی اس وقت آ جاواں گا ۔ ولید راضی ہو گیا تے انھاں نوں واپس جان دی اجازت دے دتی ۔ [[عبداللہ بن زبیر]] اک دن دی مہلت لے کے [[مکہ]] روانہ ہوگیا۔ بعد چ اسدا تعاقب کیتا گیا مگر اس اثناء چ اوہ کتھے دور جا چکیا سی ۔ جدوں مروان نوں اس صورت حال دا علم ہویا تے ولید نال بہت ناراض ہویا تے کہیا کہ توں بیعت دا وقت گوا دتا ۔ ہن [[قیامت]] تک انہاں توں بیعت نئیں لے سکیں گا۔
[[امام حسین|امام حسین عليہ السلام]] عجیب الجھن نال دوچار سن اگر اوہ [[مدینہ]] چ مقیم رہندے  تے بیعت دے بغیر کوئی چارہ کار نہ سی ۔ لٰہذا اوہ27 رجب 60 ہجری([[60ھ]]) چ اپنے اہل و عیال دے نال [[مکہ]] روانہ ہو گئے۔ [[مکہ]] پہنچ کے [[شعب ابی طالب]] چ قیام کیتا۔

== مسلم بن عقیل دی کوفہ روانگی ==
[[امام حسین|امام حسین عليہ السلام]] نے کوفیاں دے خطاں دے آن دے بعد [[مسلم بن عقیل]] نوں [[کوفہ]] روانہ کیتا تاکہ اوہ اصل صورت حال معلوم کرن۔ مسلم دے  [[کوفہ]] پہنچنے دے پہلے ہی دن بارہ ہزار کوفیاں نے آپ دے ہتھ اتے بیعت کر لی۔ کوفہ دے اموی حاکم بشیر نے انہاں دے نال نرمی نال کم لیا۔ کوفیاں دے جذبات توں متاثر ہو کے مسلم بن عقیل نے [[امام حسین|امام حسین عليہ السلام]]  [نوں [کوفہ]] آن دا لکھیا۔

== ابن زیاد کوفہ چ==
انہاں حالات  پاروں  یزید نے فوراً نعمان نوں معزول کر دتا تے [[ابن زیاد|عبیداللہ بن زیاد]] نوں [[کوفہ]] دا حاکم مقرر کر دتا۔ [[کوفہ]] پہنچ کے اس نے اعلان کیتا کہ جو لوگ [[مسلم بن عقیل]] نال اپنیاں وفاداریاں توڑ لین گے انہاں نوں امان دتی جائے گی ۔ اس دے بعد ہر محلہ دے رئیس نوں بلایا تے اسنوں اپنے اپنے علاقہ دے امن و امان دا ذمہ دار قرار دے کے [[مسلم بن عقیل]] دی جائے پناہ دی تلاش شروع کردتی ۔ اس وقت [[مسلم بن عقیل]] اک محب اہل بیت [[ہانی بن عروہ]] دے گھر چلے گئے ۔ [[ابن زیاد|عبیداللہ بن زیاد]] نے ہانی نوں بلا کے مسلم نوں پیش کرن دا حکم دتا تے ہانی نے انکار کر دتا جس اتے انہاں نوں قید کرکے  ماریا  کُٹیا گیا ۔

= مسلم دی گرفتاری تے شہادت ==
شہر وچ افواہ پھیل گئی کہ ہانی مار دتا گیا اے۔ ایہہ خبر سن کے حضرت مسلم بن عقیل علیہ السلام اپنے اٹھارہ ہزار ہمنواں دے نال [[ابن زیاد]] دے محل نوں محاصرہ فرما بیٹھے۔ انہاں دے ساتھ اس ویلے صرف پچاس افراد موجود سن، ایس لئی ابنِ زیاد نے چالاکی نال معاملہ سنبھالیا تے کوفہ دے بعض رؤساء دی ترغیب نال لوک منتشر کر دتے گئے۔ آخرکار حضرت مسلم علیہ السلام دے نال صرف تیس افراد رہ گئے۔

مجبوراً حضرت مسلم علیہ السلام نے اک بوڑھی عورت دے گھر پناہ لی، پر اوہ عورت دے پُتر نے انعام دے لالچ وچ جا کے خود ابنِ زیاد نوں اطلاع دے دتی۔ اطلاع ملتے ہی مکان نوں محاصرہ کر لیا گیا۔ حضرت مسلم علیہ السلام تن تنہا لڑن تے مجبور ہو گئے تے زخمی ہون دے بعد، [[محمد بن اشعث]] نے انہاں نوں امان دَے کے قید فرما لیا۔

پر جد انہاں نوں ابنِ زیاد دے سامنے پیش کیتا گیا، ابنِ زیاد نے امان دا وعدہ توں منہ موڑیا تے انہاں دی موت دا حکم جاری کر دتا۔ حضرت مسلم علیہ السلام نے محمد بن اشعث نوں فرمایاش فرمائی کہ میرے قتل دی خبر حضرت امام حسین علیہ السلام تک پہنچا دینا تے اوہنوں ایہہ پیغام وی پہنچا دینا کہ &quot;اہلِ کوفہ تے ہرگز بھروسہ نہ کرنا تے جتھے تُسی پہنچ چکے اوتھے واپس ہو جاؤ۔&quot; ابنِ اشعث نے وعدہ پورا کیتا تے اک قاصد حضرت امام حسین علیہ السلام ول روانہ کیتا گیا۔

== حضرت امامِ حسین علیہ السلام دا سفر کوفہ ==
اہلِ [[مکہ]] تے [[مدینہ]] نے بڑی کوشش کیتی کہ حضرت امامِ حسین علیہ السلام نوں [[کوفہ]] جان توں روکا جاوے، کیوں کہ کوفیہاں دا سابقہ غدارانہ طرزِ عمل سامنے سی۔ [[عمرو بن عبدالرحمن]]، [[عبداللہ بن عباس|عبداللہ ابنِ عباس]] تے [[عبداللہ ابن زبیر|عبداللہ ابنِ زبیر]] سب نے مشورہ دتا:

&quot;چونکہ [[کوفہ]] [[یزید بن معاویہ|یزید]] دی حکومت تھلے اے، اوتھے فوجاں تے سامان موجود نیں تے اعتماد لائق لوگ کٹ نیں۔ ایس لئی بہتر اے کہ آپ مکہ وچ رہو۔&quot;

[[عبداللہ ابنِ زبیر]] نے مشورہ دتا کہ مکہ وچ رہ کے خلافت لئی جدوجہد کرو؛ اوہ مدد کرن گے۔ جدو حضرت امامِ حسین علیہ السلام راضی نہ ہوئے تے [[عبداللہ ابنِ عباس]] نے مشورہ دِتا کہ [[یمن]] وال پوچھو یا پہلے کوفیہاں نوں مراسلہ کرو کہ اوہ یزید دے حکمرانان نوں اوتھوں نکالن، فیر آپ اوتھے آؤ۔

پر حضرت امامِ حسین علیہ السلام نے فرمایا کہ اوہ عزم و استقلال تے قائم نیں۔ [[عبداللہ ابنِ عباس]] نے ہک وار فرمایا کہ جی کر تسی ایدے ول نا جاؤ تاں کم از کم اہل و عیال نوں نہ لے کے جاؤ، اوہ نوں ڈر ہو سی کہ تُسی بچوں دے سامنے ذبح نہ ہو جاؤ۔ باوجودیکہ سارے مشوریاں دے، حضرت امامِ حسین علیہ السلام نے اپنا ارادہ برقرار رکھیا تے آخرکار 3 ذوالحجہ 60ھ نوں [[مکہ معظمہ]] توں [[کوفہ]] لئی روانہ ہو گئے۔

راستے وچ انھاں دے چچا زاد [[عبداللہ بن جعفر]] نے اپنے لڑکیاں عون تے محمد دے ذریعے اک عریضہ بھیجیا جس وچ اوہ عرض کردے نیں کہ جیویں ہی اوہ خط میل ہووے فوراً واپس آ جاؤ، کیوں جو جتھے جا رہے اوتھے انھاں دی ہلاکت تے اہلِ بیت دی بربادی دا خطرہ اے۔

راستے وچ کئی مشہور لوکاں نے نصیحت کیتی، جنہاں وچ اک شاعر [[فرزوق]] وی سی، جیہڑا آکھیا کہ لوکاں دے دل حضرت امامِ حسین علیہ السلام دے نال نیں پر تلواراں بنیٰ امیہ دے نیں۔ حضرت امام علیہ السلام نے اپنے سفر نوں جاری رکھیا۔

== ابنِ زیاد دیاں تیاریاں ==
[[ابن زیاد]] نے اپنے حکم تے پولیس افسر [[حصین بن نمیر]] نوں مختلف راستیاں تے سوار رکھن لئی بھیجیا تے اہم راستیاں نوں ناکہ بند کر دتا۔ حضرت امامِ حسین علیہ السلام دے قاصد قیس نوں ابنِ زیاد دے افراد نے گرفتار کر کے شہید کر دتا۔ جد اوہ بطنِ رملہ توں اگے ودھے تے اوہنوں [[عبداللہ ابنِ مطیع]] ملے، جنہاں نے انہاں نوں آگے جان توں روکے۔ محمد بن اشعث دے بھیجے ہوئے قاصد نے مقامِ ثعلبیہ تے حضرت مسلم علیہ السلام دی شہادت دی اطلاع دتی، جس توں حضرت امام علیہ السلام انتہائی غمگین ہوئے۔

ساتھی مشورہ دینے لگ پئے کہ واپس لوٹ آؤ، پر حضرت مسلم علیہ السلام دے بھائیان نے اپنے بھائی دے خون دا بدلہ لئی سفر جاری رکھن دا زور دتا۔ ایس طرح سفر دا رخ واضح ہویا۔ وچکار بہت سارے بدوی وی شامل ہو گئے۔ حضرت امامِ حسین علیہ السلام نے اوہناں نوں اکٹھا کیتا تے فرمایا جو واپس جانا چاندے اوہ اجازت لے سکدے نیں۔ سوائے اوہناں لوکاں دے جو مدینہ توں آئے سن، باقی سب واپس ہو گئے۔

== حر بن یزید تمیمی دی آمد ==
[[ابن زیاد]] نے حضرت امامِ حسین علیہ السلام نوں روکنے لئی [[حر بن یزید تمیمی]] نوں روانہ کیتا۔ ذمیِ حشم دے مقام تے حر نال ملاقات ہوئی۔ حضرت امامِ حسین علیہ السلام نے حر نوں کوفیہاں دے خطوط دے دو تھیلے دکھائے تے فرمایا کہ ہن تُہاڈی رائے بدل گئی اے، میں واپس جان لئی تیار ہاں۔

پر حر نے کہیا کہ اوہنوں قبضے دا حکم اے۔ اس لئی حضرت امامِ حسین علیہ السلام نے اپنا سفر کوفہ جاری رکھیا تے مقامِ بیضہ تے خطبہ دے کے اپنے مقاصد واضح کیتے۔ کسے مقام تے [[طرماج بن عدی]] نال ملاقات ہوئی جنہاں نے یمن چلن دی دعوت دتی، پر حضرت امامِ حسین علیہ السلام نے ایہہ پیشکش مؤدبانہ طور تے رد کر دتی۔

== میدانِ کربلا چ آمد ==
حضرت امامِ حسین علیہ السلام دا قافلہ تے حر دا لشکر اک دوجے دے نال نال چلدا رہا۔ جد قافلے دا رخ صحرائے عرب ول ہوندا حر اوہنوں روک کے کوفہ وال مڑادتا۔ ایہہ قافلہ آخرکار 2 محرم الحرام 61ھ بمطابق 2 اکتوبر 680ء نوں میدانِ کربلا وچ اتریا۔ دوسرے دن [[عمر بن سعد]] چھ ہزار سپاہیاں نال اوتھے پہنچیا۔

عمر بن سعد نے ابتدا وچ حضرت امامِ حسین علیہ السلام نال لڑن توں ہچکچا کے قرہ بن سفیان نوں بھیجیا، جس تے حضرت امامِ حسین علیہ السلام نے فرمایا کہ اگر تُسیں میری آمد نوں پسند نہ کرو تاں میں مکہ واپس جاون لئی تیار ہاں۔ پر ابنِ زیاد نے قرہ دی ای تجویز منظور نہ کیتی تے عمر بن سعد نوں حکم دتا کہ اگر حضرت امامِ حسین علیہ السلام بیعت نہ کرن تے اوہناں دا پانی بند کر دیو۔

بعد وچ ابنِ زیاد نے اصرار کیتا کہ حضرت امامِ حسین علیہ السلام نوں قابو وچ کر کے گرفتار کرنا زیادہ مناسب اے۔ عمر بن سعد نوں جنگ دا حکم ملے تے 9 محرم الحرام نوں لڑائی شروع ہوئی۔

== المیہ کربلا تے شہادتِ عظمیٰ ==
صلح دِیاں آخری کوششاں ناکام ہویاں تے حضرت امامِ حسین علیہ السلام نے اپنے وفادار ساتھیان نوں اجازت دِتی کہ جو جانا چاندے او، اوہ جا سکدے نیں۔ کچھ وفادار تے عزیز تعاون کرنے والے باقی رہ گئے جنہاں نے آخری لمحے تک ساتھ نبھایا۔ ایہہ جان نثار صرف 72 سن۔ حضرت امامِ حسین علیہ السلام نے اوہناں نوں منظم کیتا، میمنہ تے زبیر بن قیس، تے میسرہ تے حبیب بن مطہر مقرر کیتے تے علمِ حضرت عباس علیہ السلام نوں عطا کیتا۔

جنگ شروع ہون توں پہلاں حضرت امامِ حسین علیہ السلام نے دعا کیتی تے اتمامِ حجت دے لئی دشمنان دی طرف منہ کر کے خطاب کیتا۔ انہاں نے لوگوں نوں عقل و ضمیر یاد کرایا، اپنی نسبت، رسولِ خدا صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نال تعلق تے اولادِ نبی دیاں احادیث دا ذکر کیتا تے پوچھیا کہ کیہ تسی میرا قتل کر سکدے او؟

کوفی سرداراں تے عام لوگوں تے ای خطبہ اثر نہ کر سِگا، سوائے حر بن یزید تمیمی جیہڑا کہیا کہ میں جنت دا انتخاب کر چکا ہاں، چاہے مینوں ٹکڑے ٹکڑے کر دتا جاوے۔ حر حضرت امامِ حسین علیہ السلام دے لشکر وچ شامل ہو گیا۔

فردا فردا شہداء ہوۓ، جنہاں وچ حضرتِ علی اکبر علیہ السلام، عبداللہ بن مسلمہ، عدی وغیرہ شامل نیں، تے آخرکار حضرت امامِ حسین علیہ السلام خود شہید ہو گئے۔ دشمناں نے انہاں دا سر قلم کیا تے شہداء دے سر نیزاں تے لا کے پہلے ابنِ زیاد دے دربار وچ رکھ دتے گئے تے بعد وچ دمشق بھیجے گئے۔

== غدار کوفیہ دا کردار ==
اس سانحے توں پہلے وی کوفیہاں دا کردار قابلِ اعتراض رہیا۔ حضرتِ علیؓ نوں مدینہ توں کوفہ لان دے فیصلے نے انہاں سازشاں نوں کھل کے سامنے لیا۔ اوہ لوک ظاہری طور تے حبِ علی دا لبادہ پا کے بیٹھے رہندے سن، پر عمل اوہناں دا الٹ ہوندا۔ حضرتِ علیؓ نے انہاں منافقاں نوں کھری کھری سنائیاں تے آہستہ آہستہ اوہ طبقہ اوہناں توں بیزار ہو گیا۔

جدو‎ں حضرت امامِ حسین علیہ السلام نوں کوفیہاں نے خط لکھ کے آن والی دعوت دتی اوہناں دی تعداد مختلف روایتاں وچ 12000 توں 18000 تک بیان کیتی گئی اے، پر جنگ دے وقت اوہ وچوں اک وی وفادار سا تحمل ناں آیا تے اوہ صرف تماش بین بن کے کھڑے رہے۔ جس دا انجام حضرت امامِ حسین علیہ السلام تے اوہ دے صحابہ دی شہادت بن کے سامنے آیا۔

== رسولِ اللہﷺ دی پیشگوئی ==
روایات وچ آیا اے کہ رسولِ اکرم صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے اپنی زوجہ حضرتِ امِ سلمہ رضی اللہ عنہا نوں اک شیشی وچ مٹی دتی سی تے فرمایا سی کہ جے اوہ مٹی خون ورگی سرخ ہو جائے تے سمجھ لینا میرا پوتا حضرت امامِ حسین علیہ السلام شہید ہو گیا۔ روایت دے مطابق جد اوہ واقعہ پیش آیا اوہ مٹی خون ورگی سرخ ہو گئی۔

== اہلِ بیت علیھم السلام دی شام روانگی ==
شہادت دے بعد اہلِ بیت علیھم السلام دا قافلہ ابنِ زیاد دے سامنے پہنچیا۔ اوتھے انہاں نال سخت سلوک کیتا گیا، حضرت امامِ حسین علیہ السلام دا کٹا ہوا سر ابنِ زیاد دے سامنے رکھیا گیا تے اوہ اوہدے نال توہین آمیز سلوک کر رہیا سی۔ بعد وچ ایہہ سر تے قافلہ دمشق بھیج دتا گیا۔

== خطباتِ زینب علیھا السلام ==
(ایس حصّے وچ حضرتِ زینب علیھا السلام دے خطبات دا خلاصہ شامل کیتا جا سکدا اے۔)

== واقعۂ حرہ ==
(تفصیلی مضمون واقعۂ حرہ لئی الگ مدخل رکھیا جا سکدا اے۔)

== نتیجہ و اثرات ==
سانحۂ کربلا نے پورے عالمِ اسلام تے گہرا اثر چھڈیا۔ حجاز وچ انقلاب پھوٹیا تے اہلِ مدینہ نے اموی حکم رانیاں نوں شہر توں باہر کڈ کے [[عبداللہ بن زبیر]] دی بیعت کر لئی۔ یزید نے شامی فوج مدینہ ول بھیجیا جس نے شہر تے ظلم و ستم کیتے تے کئی معزز افراد شہید ہوئے۔

اموی خلافت اس سانحے توں سخت متاثر ہوئی تے آہستہ آہستہ عوامی نفرت دے سبب اوہناں تے دباؤ ودھیا۔ عباسی تحریک نے وی اس ناپسندیدگی نوں اپنے حق وچ استعمال کیتا تے اموی خلافت دے خلاف تحریکاں مضبوط ہوئیاں۔

حضرت امامِ حسین علیہ السلام دی قربانی نے حق، حریت تے انصاف دے لئی انہاں دی جدوجہد نوں مشعلِ راہ بنا دتا۔ انہاں دی یاد ہر دور وچ حریت پسنداں لئی مثال بن کے رہی۔

== حوالہ جات ==
{{حوالے}}

== ہور ویکھو ==

* [[حسین ابن علی]]
* [[واقعہ کربلا]]
* [[لسٹ شہدائے کربلا]]
* [[کربلا]]

[[زمرہ:680ء]]
[[زمرہ:کربلا]]
[[زمرہ:سانحۂ کربلا]]
[[Category:عرب]]</text>
      <sha1>7265zbuz7yc8dasm8b5bcy52937js9q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>708787</id>
      <parentid>708786</parentid>
      <timestamp>2026-07-21T13:38:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Talal Bin Hasan</username>
        <id>36976</id>
      </contributor>
      <origin>708787</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23981" sha1="gr5hdbvcywtmamkkdr2y9h7zk1snlgp" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;direction:rtl; font-family:Mehr Nastaliq Saraiki;  word-spacing: 1.5px; font-size: 120%&quot;&gt;
{{حرب
|محاربہ=واقعۂ کربلا
|سلسلۂ_محارب= 
|تصویر= 
|بیان= 
|تاریخ= [[10 اکتوبر]] 680ء ([[10]]  [[محرم]] 61ھ)
|مقام= [[کربلا]]، [[عراق]]
|خطۂ_اراضی= 
|نتیجہ= حسینی قافلہ چ شریک اکثر مرد قتل کر دتے  گئے جدوں کہ خواتین تے دیگر نوں قید کر کے دربار یزید لے جایا گيا۔
|متحارب1= یزید دی فوج
|متحارب2= [[حسین ابن علی]] کچھ مرد تے کچھ خواتین
|متحارب3= 
|قائد1= عمر بن سعد
|قائد2= حسین ابن علی
|قائد3= 
|قوت1= 40 ہزار توں ودھ
|قوت2= 131
|قوت3= 
|نقصانات1= 5 ہزار توں ودھ(شیعہ روایات دے مطابق)
|نقصانات2= 134 (72 اصحاب 62 رشتہ دار، بچے تے غلام)
|نقصانات3= 
|تذکرہ= 
}}
{{شیعہ اسلام}}
سانحۂ کربلا یا '''واقعہ کربلا''' یا کربلا دی جنگ [[10 محرم]] [[61ھ]] (بمطابق 9 یا [[10 اکتوبر]]، [[680ء]]) نوں موجودہ [[عراق]] چ [[کربلا]] دے مقام اتے پیش آیا۔ جتھے مشہور عام تاریخ دے مطابق اُموی بادشاہ [[یزید اول]] دی بھیجی گئی فوج نے [[محمد]] صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے نواسے [[حسین ابن علی]] اَتے انھاں دے اہل خانہ نوں [[شہید]] کیتا۔ حسین ابن علی دے نال 72 ساتھی، کچھ غلام،22 اہل بیت دے جوان اَتے خاندانِ نبوی دیاں عورتاں اَتے نیانے شامل سن۔

= وجہ=
== یزید دی نامزدگی تے شخصی حکومت دا قیام ==
اسلامی نظام حکومت دی بنیاد شورائیت اتے سی ۔ [[محمد |آنحضور {{درود}}]] تے [[خلافت راشدہ|خلفائے راشدین]] دے دور اس دی بہترین مثال سن ۔حضرت [[حسن بن علی]] اَتے [[معاویہ]] نے معاہدہ کیتا سی کہ اوہ کسے نوں خلیفہ نامزد نہ کرن گے مگر [[معاویہ بن ابو سفیان|معاویہ]] نے اپنے پُتّر یزید نوں اپنا جانشین نامزد کرکے ایسے  اصولِ دین دی خلاف ورزی  کیتی سی کیونجے اسلامی نقطہ حیات چ شخصی حکومت دے قیام دا کوئی جواز نہیں ۔ حالے تک سرزمین [[حجاز]] چ ایسے کبار صحابہ تے اکابرین موجود سن جنھاں نے براہ راست نبی کریم {{درود}} دا دور دیکھا سی ۔ لہذا انہاں لئی [[معاویہ]] دی غلط روایت قبول کرنا ممکن نئیں سی ۔ [[امام حسین|امام حسین عليہ السلام]] نے انھاں ہی اصولاں دی خاطر یزید دی بیعت قبول کرن توں انکار کر دتا۔

== یزید دا ذاتی کردار ==
[[یزید]] اتے اُس توں پہلے اوہدے پیو معاویہ دا ذاتی کردار انہاں ساریاں خوبیاں توں عاری سی جو امیر یا خلیفہ لئی شریعت اسلامیہ نے دسیاں نیں۔ یزید سیروشکار تے شراب و شباب اس دے پسندیدہ مشاغل سن لہذہ ذاتی حیثیت نال وی کسے فاسق تے  فاجر نوں بطور حکمران تسلیم کرنا [[امام حسین]] عالی مقام لئی کس طرح ممکن ہو سکدا سی۔ یزید دا والد معاویہ اَتے دادا ابو سفیان شروع توں نبی اَتے ضاندانِ نبی دے دشمن رہے سن۔ 

== بیعت اُتّے اصرار ==
یزید نے تخت نشین ہون دے بعد حاکم مدینہ [[ولید بن عقبہ]] راہیں [[امام حسین|امام حسین عليہ السلام]] توں بیعت طلب کیتی  ولید نے سختی نال کم نہ لیا لیکن [[مروان بن حکم|مروان بن الحکم]] بزور بیعت لین  لئی مجبور کر رہیا سی ۔ انہاں حالات چ [[امام حسین|امام حسین عليہ السلام]] نے سفر مکہ اختیار کیتا تے اہل کوفہ دی دعوت اتے [[کوفہ]]  لئی روانہ ہوئے۔

== اہل کوفہ دی دعوت ==
جدوں  [[امام حسین|امام حسین عليہ السلام]] [[مکہ]] پہنچے تے اہل کوفہ نے انھاں نوں سینکڑے خط لکھ کے کوفہ آن دی دعوت دتی تاکہ اوہ خلافت اسلامیہ دے قیام دی جدوجہد دا آغاز کر سکن لیکن غدار اہل کوفہ نے انہاں نل اغداری کیتی تے اپنے وعدیاں  توں پھر کے [[امام حسین|امام حسین عليہ السلام]] دا ساتھ نہ دتا۔ یزید دی بھیجی ہوئی  فوج نے کربلا چ نواسہ رسول [[امام حسین|امام حسین عليہ السلام]] نوں انہاں دے اہل خانہ تے اصحاب نوں شہید کر دتا۔

= واقعے =
== مکہ روانگی ==
ولید بن عتبہ نے [[امام حسین|امام حسین عليہ السلام]] تے [[عبداللہ ابن زبیر|عبداللہ بن زبیر]] نوں قاصد دے ذریعہ بلایا۔ حالے تک [[معاویہ]] دے مرن دی خبر [[مدینہ منورہ|مدینہ]] چ عام نہ ہوئی سی ۔۔ پر بلاوے دا مقصد دوناں حضرات نے سمجھ لیا ۔[[امام حسین|امام حسین عليہ السلام]] توں جدوں  بیعت لئی کہیا گیا تے انہاں نے جواب دتا کہ میرے ورگا آدمی خفیہ بیعت نہیں کر سکدا۔ جدوں  بیعت عام ہوئے گی اس وقت آ جاواں گا ۔ ولید راضی ہو گیا تے انھاں نوں واپس جان دی اجازت دے دتی ۔ [[عبداللہ بن زبیر]] اک دن دی مہلت لے کے [[مکہ]] روانہ ہوگیا۔ بعد چ اسدا تعاقب کیتا گیا مگر اس اثناء چ اوہ کتھے دور جا چکیا سی ۔ جدوں مروان نوں اس صورت حال دا علم ہویا تے ولید نال بہت ناراض ہویا تے کہیا کہ توں بیعت دا وقت گوا دتا ۔ ہن [[قیامت]] تک انہاں توں بیعت نئیں لے سکیں گا۔
[[امام حسین|امام حسین عليہ السلام]] عجیب الجھن نال دوچار سن اگر اوہ [[مدینہ]] چ مقیم رہندے  تے بیعت دے بغیر کوئی چارہ کار نہ سی ۔ لٰہذا اوہ27 رجب 60 ہجری([[60ھ]]) چ اپنے اہل و عیال دے نال [[مکہ]] روانہ ہو گئے۔ [[مکہ]] پہنچ کے [[شعب ابی طالب]] چ قیام کیتا۔

== مسلم بن عقیل دی کوفہ روانگی ==
[[امام حسین|امام حسین عليہ السلام]] نے کوفیاں دے خطاں دے آن دے بعد [[مسلم بن عقیل]] نوں [[کوفہ]] روانہ کیتا تاکہ اوہ اصل صورت حال معلوم کرن۔ مسلم دے  [[کوفہ]] پہنچنے دے پہلے ہی دن بارہ ہزار کوفیاں نے آپ دے ہتھ اتے بیعت کر لی۔ کوفہ دے اموی حاکم بشیر نے انہاں دے نال نرمی نال کم لیا۔ کوفیاں دے جذبات توں متاثر ہو کے مسلم بن عقیل نے [[امام حسین|امام حسین عليہ السلام]]  [نوں [کوفہ]] آن دا لکھیا۔

== ابن زیاد کوفہ چ==
انہاں حالات  پاروں  یزید نے فوراً نعمان نوں معزول کر دتا تے [[ابن زیاد|عبیداللہ بن زیاد]] نوں [[کوفہ]] دا حاکم مقرر کر دتا۔ [[کوفہ]] پہنچ کے اس نے اعلان کیتا کہ جو لوگ [[مسلم بن عقیل]] نال اپنیاں وفاداریاں توڑ لین گے انہاں نوں امان دتی جائے گی ۔ اس دے بعد ہر محلہ دے رئیس نوں بلایا تے اسنوں اپنے اپنے علاقہ دے امن و امان دا ذمہ دار قرار دے کے [[مسلم بن عقیل]] دی جائے پناہ دی تلاش شروع کردتی ۔ اس وقت [[مسلم بن عقیل]] اک محب اہل بیت [[ہانی بن عروہ]] دے گھر چلے گئے ۔ [[ابن زیاد|عبیداللہ بن زیاد]] نے ہانی نوں بلا کے مسلم نوں پیش کرن دا حکم دتا تے ہانی نے انکار کر دتا جس اتے انہاں نوں قید کرکے  ماریا  کُٹیا گیا ۔

= مسلم دی گرفتاری تے شہادت ==
شہر وچ افواہ پھیل گئی کہ ہانی مار دتا گیا اے۔ ایہہ خبر سن کے حضرت مسلم بن عقیل علیہ السلام اپنے اٹھارہ ہزار ہمنواں دے نال [[ابن زیاد]] دے محل نوں محاصرہ فرما بیٹھے۔ انہاں دے ساتھ اس ویلے صرف پچاس افراد موجود سن، ایس لئی ابنِ زیاد نے چالاکی نال معاملہ سنبھالیا تے کوفہ دے بعض رؤساء دی ترغیب نال لوک منتشر کر دتے گئے۔ آخرکار حضرت مسلم علیہ السلام دے نال صرف تیس افراد رہ گئے۔

مجبوراً حضرت مسلم علیہ السلام نے اک بوڑھی عورت دے گھر پناہ لی، پر اوہ عورت دے پُتر نے انعام دے لالچ وچ جا کے خود ابنِ زیاد نوں اطلاع دے دتی۔ اطلاع ملتے ہی مکان نوں محاصرہ کر لیا گیا۔ حضرت مسلم علیہ السلام تن تنہا لڑن تے مجبور ہو گئے تے زخمی ہون دے بعد، [[محمد بن اشعث]] نے انہاں نوں امان دَے کے قید فرما لیا۔

پر جد انہاں نوں ابنِ زیاد دے سامنے پیش کیتا گیا، ابنِ زیاد نے امان دا وعدہ توں منہ موڑیا تے انہاں دی موت دا حکم جاری کر دتا۔ حضرت مسلم علیہ السلام نے محمد بن اشعث نوں فرمایاش فرمائی کہ میرے قتل دی خبر حضرت امام حسین علیہ السلام تک پہنچا دینا تے اوہنوں ایہہ پیغام وی پہنچا دینا کہ &quot;اہلِ کوفہ تے ہرگز بھروسہ نہ کرنا تے جتھے تُسی پہنچ چکے اوتھے واپس ہو جاؤ۔&quot; ابنِ اشعث نے وعدہ پورا کیتا تے اک قاصد حضرت امام حسین علیہ السلام ول روانہ کیتا گیا۔

== حضرت امامِ حسین علیہ السلام دا سفر کوفہ ==
اہلِ [[مکہ]] تے [[مدینہ]] نے بڑی کوشش کیتی کہ حضرت امامِ حسین علیہ السلام نوں [[کوفہ]] جان توں روکا جاوے، کیوں کہ کوفیہاں دا سابقہ غدارانہ طرزِ عمل سامنے سی۔ [[عمرو بن عبدالرحمن]]، [[عبداللہ بن عباس|عبداللہ ابنِ عباس]] تے [[عبداللہ ابن زبیر|عبداللہ ابنِ زبیر]] سب نے مشورہ دتا:

&quot;چونکہ [[کوفہ]] [[یزید بن معاویہ|یزید]] دی حکومت تھلے اے، اوتھے فوجاں تے سامان موجود نیں تے اعتماد لائق لوگ کٹ نیں۔ ایس لئی بہتر اے کہ آپ مکہ وچ رہو۔&quot;

[[عبداللہ ابنِ زبیر]] نے مشورہ دتا کہ مکہ وچ رہ کے خلافت لئی جدوجہد کرو؛ اوہ مدد کرن گے۔ جدو حضرت امامِ حسین علیہ السلام راضی نہ ہوئے تے [[عبداللہ ابنِ عباس]] نے مشورہ دِتا کہ [[یمن]] وال پوچھو یا پہلے کوفیہاں نوں مراسلہ کرو کہ اوہ یزید دے حکمرانان نوں اوتھوں نکالن، فیر آپ اوتھے آؤ۔

پر حضرت امامِ حسین علیہ السلام نے فرمایا کہ اوہ عزم و استقلال تے قائم نیں۔ [[عبداللہ ابنِ عباس]] نے ہک وار فرمایا کہ جی کر تسی ایدے ول نا جاؤ تاں کم از کم اہل و عیال نوں نہ لے کے جاؤ، اوہ نوں ڈر ہو سی کہ تُسی بچوں دے سامنے ذبح نہ ہو جاؤ۔ باوجودیکہ سارے مشوریاں دے، حضرت امامِ حسین علیہ السلام نے اپنا ارادہ برقرار رکھیا تے آخرکار 3 ذوالحجہ 60ھ نوں [[مکہ معظمہ]] توں [[کوفہ]] لئی روانہ ہو گئے۔

راستے وچ انھاں دے چچا زاد [[عبداللہ بن جعفر]] نے اپنے لڑکیاں عون تے محمد دے ذریعے اک عریضہ بھیجیا جس وچ اوہ عرض کردے نیں کہ جیویں ہی اوہ خط میل ہووے فوراً واپس آ جاؤ، کیوں جو جتھے جا رہے اوتھے انھاں دی ہلاکت تے اہلِ بیت دی بربادی دا خطرہ اے۔

راستے وچ کئی مشہور لوکاں نے نصیحت کیتی، جنہاں وچ اک شاعر [[فرزوق]] وی سی، جیہڑا آکھیا کہ لوکاں دے دل حضرت امامِ حسین علیہ السلام دے نال نیں پر تلواراں بنیٰ امیہ دے نیں۔ حضرت امام علیہ السلام نے اپنے سفر نوں جاری رکھیا۔

== ابنِ زیاد دیاں تیاریاں ==
[[ابن زیاد]] نے اپنے حکم تے پولیس افسر [[حصین بن نمیر]] نوں مختلف راستیاں تے سوار رکھن لئی بھیجیا تے اہم راستیاں نوں ناکہ بند کر دتا۔ حضرت امامِ حسین علیہ السلام دے قاصد قیس نوں ابنِ زیاد دے افراد نے گرفتار کر کے شہید کر دتا۔ جد اوہ بطنِ رملہ توں اگے ودھے تے اوہنوں [[عبداللہ ابنِ مطیع]] ملے، جنہاں نے انہاں نوں آگے جان توں روکے۔ محمد بن اشعث دے بھیجے ہوئے قاصد نے مقامِ ثعلبیہ تے حضرت مسلم علیہ السلام دی شہادت دی اطلاع دتی، جس توں حضرت امام علیہ السلام انتہائی غمگین ہوئے۔

ساتھی مشورہ دینے لگ پئے کہ واپس لوٹ آؤ، پر حضرت مسلم علیہ السلام دے بھائیان نے اپنے بھائی دے خون دا بدلہ لئی سفر جاری رکھن دا زور دتا۔ ایس طرح سفر دا رخ واضح ہویا۔ وچکار بہت سارے بدوی وی شامل ہو گئے۔ حضرت امامِ حسین علیہ السلام نے اوہناں نوں اکٹھا کیتا تے فرمایا جو واپس جانا چاندے اوہ اجازت لے سکدے نیں۔ سوائے اوہناں لوکاں دے جو مدینہ توں آئے سن، باقی سب واپس ہو گئے۔

== حر بن یزید تمیمی دی آمد ==
[[ابن زیاد]] نے حضرت امامِ حسین علیہ السلام نوں روکنے لئی [[حر بن یزید تمیمی]] نوں روانہ کیتا۔ ذمیِ حشم دے مقام تے حر نال ملاقات ہوئی۔ حضرت امامِ حسین علیہ السلام نے حر نوں کوفیہاں دے خطوط دے دو تھیلے دکھائے تے فرمایا کہ ہن تُہاڈی رائے بدل گئی اے، میں واپس جان لئی تیار ہاں۔

پر حر نے کہیا کہ اوہنوں قبضے دا حکم اے۔ اس لئی حضرت امامِ حسین علیہ السلام نے اپنا سفر کوفہ جاری رکھیا تے مقامِ بیضہ تے خطبہ دے کے اپنے مقاصد واضح کیتے۔ کسے مقام تے [[طرماج بن عدی]] نال ملاقات ہوئی جنہاں نے یمن چلن دی دعوت دتی، پر حضرت امامِ حسین علیہ السلام نے ایہہ پیشکش مؤدبانہ طور تے رد کر دتی۔

== میدانِ کربلا چ آمد ==
حضرت امامِ حسین علیہ السلام دا قافلہ تے حر دا لشکر اک دوجے دے نال نال چلدا رہا۔ جد قافلے دا رخ صحرائے عرب ول ہوندا حر اوہنوں روک کے کوفہ وال مڑادتا۔ ایہہ قافلہ آخرکار 2 محرم الحرام 61ھ بمطابق 2 اکتوبر 680ء نوں میدانِ کربلا وچ اتریا۔ دوسرے دن [[عمر بن سعد]] چھ ہزار سپاہیاں نال اوتھے پہنچیا۔

عمر بن سعد نے ابتدا وچ حضرت امامِ حسین علیہ السلام نال لڑن توں ہچکچا کے قرہ بن سفیان نوں بھیجیا، جس تے حضرت امامِ حسین علیہ السلام نے فرمایا کہ اگر تُسیں میری آمد نوں پسند نہ کرو تاں میں مکہ واپس جاون لئی تیار ہاں۔ پر ابنِ زیاد نے قرہ دی ای تجویز منظور نہ کیتی تے عمر بن سعد نوں حکم دتا کہ اگر حضرت امامِ حسین علیہ السلام بیعت نہ کرن تے اوہناں دا پانی بند کر دیو۔

بعد وچ ابنِ زیاد نے اصرار کیتا کہ حضرت امامِ حسین علیہ السلام نوں قابو وچ کر کے گرفتار کرنا زیادہ مناسب اے۔ عمر بن سعد نوں جنگ دا حکم ملے تے 9 محرم الحرام نوں لڑائی شروع ہوئی۔

== المیہ کربلا تے شہادتِ عظمیٰ ==
صلح دِیاں آخری کوششاں ناکام ہویاں تے حضرت امامِ حسین علیہ السلام نے اپنے وفادار ساتھیان نوں اجازت دِتی کہ جو جانا چاندے او، اوہ جا سکدے نیں۔ کچھ وفادار تے عزیز تعاون کرنے والے باقی رہ گئے جنہاں نے آخری لمحے تک ساتھ نبھایا۔ ایہہ جان نثار صرف 72 سن۔ حضرت امامِ حسین علیہ السلام نے اوہناں نوں منظم کیتا، میمنہ تے زبیر بن قیس، تے میسرہ تے حبیب بن مطہر مقرر کیتے تے علمِ حضرت عباس علیہ السلام نوں عطا کیتا۔

جنگ شروع ہون توں پہلاں حضرت امامِ حسین علیہ السلام نے دعا کیتی تے اتمامِ حجت دے لئی دشمنان دی طرف منہ کر کے خطاب کیتا۔ انہاں نے لوگوں نوں عقل و ضمیر یاد کرایا، اپنی نسبت، رسولِ خدا صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نال تعلق تے اولادِ نبی دیاں احادیث دا ذکر کیتا تے پوچھیا کہ کیہ تسی میرا قتل کر سکدے او؟

کوفی سرداراں تے عام لوگوں تے ای خطبہ اثر نہ کر سِگا، سوائے حر بن یزید تمیمی جیہڑا کہیا کہ میں جنت دا انتخاب کر چکا ہاں، چاہے مینوں ٹکڑے ٹکڑے کر دتا جاوے۔ حر حضرت امامِ حسین علیہ السلام دے لشکر وچ شامل ہو گیا۔

فردا فردا شہداء ہوۓ، جنہاں وچ حضرتِ علی اکبر علیہ السلام، عبداللہ بن مسلمہ، عدی وغیرہ شامل نیں، تے آخرکار حضرت امامِ حسین علیہ السلام خود شہید ہو گئے۔ دشمناں نے انہاں دا سر قلم کیا تے شہداء دے سر نیزاں تے لا کے پہلے ابنِ زیاد دے دربار وچ رکھ دتے گئے تے بعد وچ دمشق بھیجے گئے۔

== غدار کوفیہ دا کردار ==
اس سانحے توں پہلے وی کوفیہاں دا کردار قابلِ اعتراض رہیا۔ حضرتِ علیؓ نوں مدینہ توں کوفہ لان دے فیصلے نے انہاں سازشاں نوں کھل کے سامنے لیا۔ اوہ لوک ظاہری طور تے حبِ علی دا لبادہ پا کے بیٹھے رہندے سن، پر عمل اوہناں دا الٹ ہوندا۔ حضرتِ علیؓ نے انہاں منافقاں نوں کھری کھری سنائیاں تے آہستہ آہستہ اوہ طبقہ اوہناں توں بیزار ہو گیا۔

جدو‎ں حضرت امامِ حسین علیہ السلام نوں کوفیہاں نے خط لکھ کے آن والی دعوت دتی اوہناں دی تعداد مختلف روایتاں وچ 12000 توں 18000 تک بیان کیتی گئی اے، پر جنگ دے وقت اوہ وچوں اک وی وفادار سا تحمل ناں آیا تے اوہ صرف تماش بین بن کے کھڑے رہے۔ جس دا انجام حضرت امامِ حسین علیہ السلام تے اوہ دے صحابہ دی شہادت بن کے سامنے آیا۔

== رسولِ اللہﷺ دی پیشگوئی ==
روایات وچ آیا اے کہ رسولِ اکرم صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے اپنی زوجہ حضرتِ امِ سلمہ رضی اللہ عنہا نوں اک شیشی وچ مٹی دتی سی تے فرمایا سی کہ جے اوہ مٹی خون ورگی سرخ ہو جائے تے سمجھ لینا میرا پوتا حضرت امامِ حسین علیہ السلام شہید ہو گیا۔ روایت دے مطابق جد اوہ واقعہ پیش آیا اوہ مٹی خون ورگی سرخ ہو گئی۔

== اہلِ بیت علیھم السلام دی شام روانگی ==
شہادت دے بعد اہلِ بیت علیھم السلام دا قافلہ ابنِ زیاد دے سامنے پہنچیا۔ اوتھے انہاں نال سخت سلوک کیتا گیا، حضرت امامِ حسین علیہ السلام دا کٹا ہوا سر ابنِ زیاد دے سامنے رکھیا گیا تے اوہ اوہدے نال توہین آمیز سلوک کر رہیا سی۔ بعد وچ ایہہ سر تے قافلہ دمشق بھیج دتا گیا۔

== خطباتِ زینب علیھا السلام ==
(ایس حصّے وچ حضرتِ زینب علیھا السلام دے خطبات دا خلاصہ شامل کیتا جا سکدا اے۔)

== واقعۂ حرہ ==
(تفصیلی مضمون واقعۂ حرہ لئی الگ مدخل رکھیا جا سکدا اے۔)

== نتیجہ و اثرات ==
سانحۂ کربلا نے پورے عالمِ اسلام تے گہرا اثر چھڈیا۔ حجاز وچ انقلاب پھوٹیا تے اہلِ مدینہ نے اموی حکم رانیاں نوں شہر توں باہر کڈ کے [[عبداللہ بن زبیر]] دی بیعت کر لئی۔ یزید نے شامی فوج مدینہ ول بھیجیا جس نے شہر تے ظلم و ستم کیتے تے کئی معزز افراد شہید ہوئے۔

اموی خلافت اس سانحے توں سخت متاثر ہوئی تے آہستہ آہستہ عوامی نفرت دے سبب اوہناں تے دباؤ ودھیا۔ عباسی تحریک نے وی اس ناپسندیدگی نوں اپنے حق وچ استعمال کیتا تے اموی خلافت دے خلاف تحریکاں مضبوط ہوئیاں۔

حضرت امامِ حسین علیہ السلام دی قربانی نے حق، حریت تے انصاف دے لئی انہاں دی جدوجہد نوں مشعلِ راہ بنا دتا۔ انہاں دی یاد ہر دور وچ حریت پسنداں لئی مثال بن کے رہی۔

== حوالہ جات ==
{{حوالے}}

== ہور ویکھو ==

* [[حسین ابن علی]]
* [[واقعہ کربلا]]
* [[لسٹ شہدائے کربلا]]
* [[کربلا]]

[[زمرہ:680ء]]
[[زمرہ:کربلا]]
[[زمرہ:سانحۂ کربلا]]
[[Category:عرب]]</text>
      <sha1>gr5hdbvcywtmamkkdr2y9h7zk1snlgp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>708788</id>
      <parentid>708787</parentid>
      <timestamp>2026-07-21T13:40:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Talal Bin Hasan</username>
        <id>36976</id>
      </contributor>
      <comment>/* اہل کوفہ دی دعوت */</comment>
      <origin>708788</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24010" sha1="eotn8ebgfmlc6lb4u9uc29180lpim3f" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;direction:rtl; font-family:Mehr Nastaliq Saraiki;  word-spacing: 1.5px; font-size: 120%&quot;&gt;
{{حرب
|محاربہ=واقعۂ کربلا
|سلسلۂ_محارب= 
|تصویر= 
|بیان= 
|تاریخ= [[10 اکتوبر]] 680ء ([[10]]  [[محرم]] 61ھ)
|مقام= [[کربلا]]، [[عراق]]
|خطۂ_اراضی= 
|نتیجہ= حسینی قافلہ چ شریک اکثر مرد قتل کر دتے  گئے جدوں کہ خواتین تے دیگر نوں قید کر کے دربار یزید لے جایا گيا۔
|متحارب1= یزید دی فوج
|متحارب2= [[حسین ابن علی]] کچھ مرد تے کچھ خواتین
|متحارب3= 
|قائد1= عمر بن سعد
|قائد2= حسین ابن علی
|قائد3= 
|قوت1= 40 ہزار توں ودھ
|قوت2= 131
|قوت3= 
|نقصانات1= 5 ہزار توں ودھ(شیعہ روایات دے مطابق)
|نقصانات2= 134 (72 اصحاب 62 رشتہ دار، بچے تے غلام)
|نقصانات3= 
|تذکرہ= 
}}
{{شیعہ اسلام}}
سانحۂ کربلا یا '''واقعہ کربلا''' یا کربلا دی جنگ [[10 محرم]] [[61ھ]] (بمطابق 9 یا [[10 اکتوبر]]، [[680ء]]) نوں موجودہ [[عراق]] چ [[کربلا]] دے مقام اتے پیش آیا۔ جتھے مشہور عام تاریخ دے مطابق اُموی بادشاہ [[یزید اول]] دی بھیجی گئی فوج نے [[محمد]] صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے نواسے [[حسین ابن علی]] اَتے انھاں دے اہل خانہ نوں [[شہید]] کیتا۔ حسین ابن علی دے نال 72 ساتھی، کچھ غلام،22 اہل بیت دے جوان اَتے خاندانِ نبوی دیاں عورتاں اَتے نیانے شامل سن۔

= وجہ=
== یزید دی نامزدگی تے شخصی حکومت دا قیام ==
اسلامی نظام حکومت دی بنیاد شورائیت اتے سی ۔ [[محمد |آنحضور {{درود}}]] تے [[خلافت راشدہ|خلفائے راشدین]] دے دور اس دی بہترین مثال سن ۔حضرت [[حسن بن علی]] اَتے [[معاویہ]] نے معاہدہ کیتا سی کہ اوہ کسے نوں خلیفہ نامزد نہ کرن گے مگر [[معاویہ بن ابو سفیان|معاویہ]] نے اپنے پُتّر یزید نوں اپنا جانشین نامزد کرکے ایسے  اصولِ دین دی خلاف ورزی  کیتی سی کیونجے اسلامی نقطہ حیات چ شخصی حکومت دے قیام دا کوئی جواز نہیں ۔ حالے تک سرزمین [[حجاز]] چ ایسے کبار صحابہ تے اکابرین موجود سن جنھاں نے براہ راست نبی کریم {{درود}} دا دور دیکھا سی ۔ لہذا انہاں لئی [[معاویہ]] دی غلط روایت قبول کرنا ممکن نئیں سی ۔ [[امام حسین|امام حسین عليہ السلام]] نے انھاں ہی اصولاں دی خاطر یزید دی بیعت قبول کرن توں انکار کر دتا۔

== یزید دا ذاتی کردار ==
[[یزید]] اتے اُس توں پہلے اوہدے پیو معاویہ دا ذاتی کردار انہاں ساریاں خوبیاں توں عاری سی جو امیر یا خلیفہ لئی شریعت اسلامیہ نے دسیاں نیں۔ یزید سیروشکار تے شراب و شباب اس دے پسندیدہ مشاغل سن لہذہ ذاتی حیثیت نال وی کسے فاسق تے  فاجر نوں بطور حکمران تسلیم کرنا [[امام حسین]] عالی مقام لئی کس طرح ممکن ہو سکدا سی۔ یزید دا والد معاویہ اَتے دادا ابو سفیان شروع توں نبی اَتے ضاندانِ نبی دے دشمن رہے سن۔ 

== بیعت اُتّے اصرار ==
یزید نے تخت نشین ہون دے بعد حاکم مدینہ [[ولید بن عقبہ]] راہیں [[امام حسین|امام حسین عليہ السلام]] توں بیعت طلب کیتی  ولید نے سختی نال کم نہ لیا لیکن [[مروان بن حکم|مروان بن الحکم]] بزور بیعت لین  لئی مجبور کر رہیا سی ۔ انہاں حالات چ [[امام حسین|امام حسین عليہ السلام]] نے سفر مکہ اختیار کیتا تے اہل کوفہ دی دعوت اتے [[کوفہ]]  لئی روانہ ہوئے۔

== اہل کوفہ دی دعوت ==
جدوں  [[امام حسین|امام حسین عليہ السلام]] [[مکہ]] پہنچے تے اہل کوفہ نے اُنھاں نوں سینکڑوں خط لکھ کے کوفہ آن دی دعوت دِتّی تاکہ اوہ خلافت اسلامیہ دے قیام دی سیاسی جدوجہد دا آغاز کر سکن لیکن غدار اہل کوفہ نے اوہناں نل غداری کیتی اَتے اپنے وعدیاں  توں پھر کے [[امام حسین|امام حسین عليہ السلام]] دا ساتھ نہ دتا۔ یزید دی بھیجی ہوئی  فوج نے کربلا چ نواسہ رسول [[امام حسین|امام حسین عليہ السلام]] نوں اوہناں دے اہل خانہ اَتے اصحاب نوں شہید کر دتا۔

= واقعے =
== مکہ روانگی ==
ولید بن عتبہ نے [[امام حسین|امام حسین عليہ السلام]] تے [[عبداللہ ابن زبیر|عبداللہ بن زبیر]] نوں قاصد دے ذریعہ بلایا۔ حالے تک [[معاویہ]] دے مرن دی خبر [[مدینہ منورہ|مدینہ]] چ عام نہ ہوئی سی ۔۔ پر بلاوے دا مقصد دوناں حضرات نے سمجھ لیا ۔[[امام حسین|امام حسین عليہ السلام]] توں جدوں  بیعت لئی کہیا گیا تے انہاں نے جواب دتا کہ میرے ورگا آدمی خفیہ بیعت نہیں کر سکدا۔ جدوں  بیعت عام ہوئے گی اس وقت آ جاواں گا ۔ ولید راضی ہو گیا تے انھاں نوں واپس جان دی اجازت دے دتی ۔ [[عبداللہ بن زبیر]] اک دن دی مہلت لے کے [[مکہ]] روانہ ہوگیا۔ بعد چ اسدا تعاقب کیتا گیا مگر اس اثناء چ اوہ کتھے دور جا چکیا سی ۔ جدوں مروان نوں اس صورت حال دا علم ہویا تے ولید نال بہت ناراض ہویا تے کہیا کہ توں بیعت دا وقت گوا دتا ۔ ہن [[قیامت]] تک انہاں توں بیعت نئیں لے سکیں گا۔
[[امام حسین|امام حسین عليہ السلام]] عجیب الجھن نال دوچار سن اگر اوہ [[مدینہ]] چ مقیم رہندے  تے بیعت دے بغیر کوئی چارہ کار نہ سی ۔ لٰہذا اوہ27 رجب 60 ہجری([[60ھ]]) چ اپنے اہل و عیال دے نال [[مکہ]] روانہ ہو گئے۔ [[مکہ]] پہنچ کے [[شعب ابی طالب]] چ قیام کیتا۔

== مسلم بن عقیل دی کوفہ روانگی ==
[[امام حسین|امام حسین عليہ السلام]] نے کوفیاں دے خطاں دے آن دے بعد [[مسلم بن عقیل]] نوں [[کوفہ]] روانہ کیتا تاکہ اوہ اصل صورت حال معلوم کرن۔ مسلم دے  [[کوفہ]] پہنچنے دے پہلے ہی دن بارہ ہزار کوفیاں نے آپ دے ہتھ اتے بیعت کر لی۔ کوفہ دے اموی حاکم بشیر نے انہاں دے نال نرمی نال کم لیا۔ کوفیاں دے جذبات توں متاثر ہو کے مسلم بن عقیل نے [[امام حسین|امام حسین عليہ السلام]]  [نوں [کوفہ]] آن دا لکھیا۔

== ابن زیاد کوفہ چ==
انہاں حالات  پاروں  یزید نے فوراً نعمان نوں معزول کر دتا تے [[ابن زیاد|عبیداللہ بن زیاد]] نوں [[کوفہ]] دا حاکم مقرر کر دتا۔ [[کوفہ]] پہنچ کے اس نے اعلان کیتا کہ جو لوگ [[مسلم بن عقیل]] نال اپنیاں وفاداریاں توڑ لین گے انہاں نوں امان دتی جائے گی ۔ اس دے بعد ہر محلہ دے رئیس نوں بلایا تے اسنوں اپنے اپنے علاقہ دے امن و امان دا ذمہ دار قرار دے کے [[مسلم بن عقیل]] دی جائے پناہ دی تلاش شروع کردتی ۔ اس وقت [[مسلم بن عقیل]] اک محب اہل بیت [[ہانی بن عروہ]] دے گھر چلے گئے ۔ [[ابن زیاد|عبیداللہ بن زیاد]] نے ہانی نوں بلا کے مسلم نوں پیش کرن دا حکم دتا تے ہانی نے انکار کر دتا جس اتے انہاں نوں قید کرکے  ماریا  کُٹیا گیا ۔

= مسلم دی گرفتاری تے شہادت ==
شہر وچ افواہ پھیل گئی کہ ہانی مار دتا گیا اے۔ ایہہ خبر سن کے حضرت مسلم بن عقیل علیہ السلام اپنے اٹھارہ ہزار ہمنواں دے نال [[ابن زیاد]] دے محل نوں محاصرہ فرما بیٹھے۔ انہاں دے ساتھ اس ویلے صرف پچاس افراد موجود سن، ایس لئی ابنِ زیاد نے چالاکی نال معاملہ سنبھالیا تے کوفہ دے بعض رؤساء دی ترغیب نال لوک منتشر کر دتے گئے۔ آخرکار حضرت مسلم علیہ السلام دے نال صرف تیس افراد رہ گئے۔

مجبوراً حضرت مسلم علیہ السلام نے اک بوڑھی عورت دے گھر پناہ لی، پر اوہ عورت دے پُتر نے انعام دے لالچ وچ جا کے خود ابنِ زیاد نوں اطلاع دے دتی۔ اطلاع ملتے ہی مکان نوں محاصرہ کر لیا گیا۔ حضرت مسلم علیہ السلام تن تنہا لڑن تے مجبور ہو گئے تے زخمی ہون دے بعد، [[محمد بن اشعث]] نے انہاں نوں امان دَے کے قید فرما لیا۔

پر جد انہاں نوں ابنِ زیاد دے سامنے پیش کیتا گیا، ابنِ زیاد نے امان دا وعدہ توں منہ موڑیا تے انہاں دی موت دا حکم جاری کر دتا۔ حضرت مسلم علیہ السلام نے محمد بن اشعث نوں فرمایاش فرمائی کہ میرے قتل دی خبر حضرت امام حسین علیہ السلام تک پہنچا دینا تے اوہنوں ایہہ پیغام وی پہنچا دینا کہ &quot;اہلِ کوفہ تے ہرگز بھروسہ نہ کرنا تے جتھے تُسی پہنچ چکے اوتھے واپس ہو جاؤ۔&quot; ابنِ اشعث نے وعدہ پورا کیتا تے اک قاصد حضرت امام حسین علیہ السلام ول روانہ کیتا گیا۔

== حضرت امامِ حسین علیہ السلام دا سفر کوفہ ==
اہلِ [[مکہ]] تے [[مدینہ]] نے بڑی کوشش کیتی کہ حضرت امامِ حسین علیہ السلام نوں [[کوفہ]] جان توں روکا جاوے، کیوں کہ کوفیہاں دا سابقہ غدارانہ طرزِ عمل سامنے سی۔ [[عمرو بن عبدالرحمن]]، [[عبداللہ بن عباس|عبداللہ ابنِ عباس]] تے [[عبداللہ ابن زبیر|عبداللہ ابنِ زبیر]] سب نے مشورہ دتا:

&quot;چونکہ [[کوفہ]] [[یزید بن معاویہ|یزید]] دی حکومت تھلے اے، اوتھے فوجاں تے سامان موجود نیں تے اعتماد لائق لوگ کٹ نیں۔ ایس لئی بہتر اے کہ آپ مکہ وچ رہو۔&quot;

[[عبداللہ ابنِ زبیر]] نے مشورہ دتا کہ مکہ وچ رہ کے خلافت لئی جدوجہد کرو؛ اوہ مدد کرن گے۔ جدو حضرت امامِ حسین علیہ السلام راضی نہ ہوئے تے [[عبداللہ ابنِ عباس]] نے مشورہ دِتا کہ [[یمن]] وال پوچھو یا پہلے کوفیہاں نوں مراسلہ کرو کہ اوہ یزید دے حکمرانان نوں اوتھوں نکالن، فیر آپ اوتھے آؤ۔

پر حضرت امامِ حسین علیہ السلام نے فرمایا کہ اوہ عزم و استقلال تے قائم نیں۔ [[عبداللہ ابنِ عباس]] نے ہک وار فرمایا کہ جی کر تسی ایدے ول نا جاؤ تاں کم از کم اہل و عیال نوں نہ لے کے جاؤ، اوہ نوں ڈر ہو سی کہ تُسی بچوں دے سامنے ذبح نہ ہو جاؤ۔ باوجودیکہ سارے مشوریاں دے، حضرت امامِ حسین علیہ السلام نے اپنا ارادہ برقرار رکھیا تے آخرکار 3 ذوالحجہ 60ھ نوں [[مکہ معظمہ]] توں [[کوفہ]] لئی روانہ ہو گئے۔

راستے وچ انھاں دے چچا زاد [[عبداللہ بن جعفر]] نے اپنے لڑکیاں عون تے محمد دے ذریعے اک عریضہ بھیجیا جس وچ اوہ عرض کردے نیں کہ جیویں ہی اوہ خط میل ہووے فوراً واپس آ جاؤ، کیوں جو جتھے جا رہے اوتھے انھاں دی ہلاکت تے اہلِ بیت دی بربادی دا خطرہ اے۔

راستے وچ کئی مشہور لوکاں نے نصیحت کیتی، جنہاں وچ اک شاعر [[فرزوق]] وی سی، جیہڑا آکھیا کہ لوکاں دے دل حضرت امامِ حسین علیہ السلام دے نال نیں پر تلواراں بنیٰ امیہ دے نیں۔ حضرت امام علیہ السلام نے اپنے سفر نوں جاری رکھیا۔

== ابنِ زیاد دیاں تیاریاں ==
[[ابن زیاد]] نے اپنے حکم تے پولیس افسر [[حصین بن نمیر]] نوں مختلف راستیاں تے سوار رکھن لئی بھیجیا تے اہم راستیاں نوں ناکہ بند کر دتا۔ حضرت امامِ حسین علیہ السلام دے قاصد قیس نوں ابنِ زیاد دے افراد نے گرفتار کر کے شہید کر دتا۔ جد اوہ بطنِ رملہ توں اگے ودھے تے اوہنوں [[عبداللہ ابنِ مطیع]] ملے، جنہاں نے انہاں نوں آگے جان توں روکے۔ محمد بن اشعث دے بھیجے ہوئے قاصد نے مقامِ ثعلبیہ تے حضرت مسلم علیہ السلام دی شہادت دی اطلاع دتی، جس توں حضرت امام علیہ السلام انتہائی غمگین ہوئے۔

ساتھی مشورہ دینے لگ پئے کہ واپس لوٹ آؤ، پر حضرت مسلم علیہ السلام دے بھائیان نے اپنے بھائی دے خون دا بدلہ لئی سفر جاری رکھن دا زور دتا۔ ایس طرح سفر دا رخ واضح ہویا۔ وچکار بہت سارے بدوی وی شامل ہو گئے۔ حضرت امامِ حسین علیہ السلام نے اوہناں نوں اکٹھا کیتا تے فرمایا جو واپس جانا چاندے اوہ اجازت لے سکدے نیں۔ سوائے اوہناں لوکاں دے جو مدینہ توں آئے سن، باقی سب واپس ہو گئے۔

== حر بن یزید تمیمی دی آمد ==
[[ابن زیاد]] نے حضرت امامِ حسین علیہ السلام نوں روکنے لئی [[حر بن یزید تمیمی]] نوں روانہ کیتا۔ ذمیِ حشم دے مقام تے حر نال ملاقات ہوئی۔ حضرت امامِ حسین علیہ السلام نے حر نوں کوفیہاں دے خطوط دے دو تھیلے دکھائے تے فرمایا کہ ہن تُہاڈی رائے بدل گئی اے، میں واپس جان لئی تیار ہاں۔

پر حر نے کہیا کہ اوہنوں قبضے دا حکم اے۔ اس لئی حضرت امامِ حسین علیہ السلام نے اپنا سفر کوفہ جاری رکھیا تے مقامِ بیضہ تے خطبہ دے کے اپنے مقاصد واضح کیتے۔ کسے مقام تے [[طرماج بن عدی]] نال ملاقات ہوئی جنہاں نے یمن چلن دی دعوت دتی، پر حضرت امامِ حسین علیہ السلام نے ایہہ پیشکش مؤدبانہ طور تے رد کر دتی۔

== میدانِ کربلا چ آمد ==
حضرت امامِ حسین علیہ السلام دا قافلہ تے حر دا لشکر اک دوجے دے نال نال چلدا رہا۔ جد قافلے دا رخ صحرائے عرب ول ہوندا حر اوہنوں روک کے کوفہ وال مڑادتا۔ ایہہ قافلہ آخرکار 2 محرم الحرام 61ھ بمطابق 2 اکتوبر 680ء نوں میدانِ کربلا وچ اتریا۔ دوسرے دن [[عمر بن سعد]] چھ ہزار سپاہیاں نال اوتھے پہنچیا۔

عمر بن سعد نے ابتدا وچ حضرت امامِ حسین علیہ السلام نال لڑن توں ہچکچا کے قرہ بن سفیان نوں بھیجیا، جس تے حضرت امامِ حسین علیہ السلام نے فرمایا کہ اگر تُسیں میری آمد نوں پسند نہ کرو تاں میں مکہ واپس جاون لئی تیار ہاں۔ پر ابنِ زیاد نے قرہ دی ای تجویز منظور نہ کیتی تے عمر بن سعد نوں حکم دتا کہ اگر حضرت امامِ حسین علیہ السلام بیعت نہ کرن تے اوہناں دا پانی بند کر دیو۔

بعد وچ ابنِ زیاد نے اصرار کیتا کہ حضرت امامِ حسین علیہ السلام نوں قابو وچ کر کے گرفتار کرنا زیادہ مناسب اے۔ عمر بن سعد نوں جنگ دا حکم ملے تے 9 محرم الحرام نوں لڑائی شروع ہوئی۔

== المیہ کربلا تے شہادتِ عظمیٰ ==
صلح دِیاں آخری کوششاں ناکام ہویاں تے حضرت امامِ حسین علیہ السلام نے اپنے وفادار ساتھیان نوں اجازت دِتی کہ جو جانا چاندے او، اوہ جا سکدے نیں۔ کچھ وفادار تے عزیز تعاون کرنے والے باقی رہ گئے جنہاں نے آخری لمحے تک ساتھ نبھایا۔ ایہہ جان نثار صرف 72 سن۔ حضرت امامِ حسین علیہ السلام نے اوہناں نوں منظم کیتا، میمنہ تے زبیر بن قیس، تے میسرہ تے حبیب بن مطہر مقرر کیتے تے علمِ حضرت عباس علیہ السلام نوں عطا کیتا۔

جنگ شروع ہون توں پہلاں حضرت امامِ حسین علیہ السلام نے دعا کیتی تے اتمامِ حجت دے لئی دشمنان دی طرف منہ کر کے خطاب کیتا۔ انہاں نے لوگوں نوں عقل و ضمیر یاد کرایا، اپنی نسبت، رسولِ خدا صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نال تعلق تے اولادِ نبی دیاں احادیث دا ذکر کیتا تے پوچھیا کہ کیہ تسی میرا قتل کر سکدے او؟

کوفی سرداراں تے عام لوگوں تے ای خطبہ اثر نہ کر سِگا، سوائے حر بن یزید تمیمی جیہڑا کہیا کہ میں جنت دا انتخاب کر چکا ہاں، چاہے مینوں ٹکڑے ٹکڑے کر دتا جاوے۔ حر حضرت امامِ حسین علیہ السلام دے لشکر وچ شامل ہو گیا۔

فردا فردا شہداء ہوۓ، جنہاں وچ حضرتِ علی اکبر علیہ السلام، عبداللہ بن مسلمہ، عدی وغیرہ شامل نیں، تے آخرکار حضرت امامِ حسین علیہ السلام خود شہید ہو گئے۔ دشمناں نے انہاں دا سر قلم کیا تے شہداء دے سر نیزاں تے لا کے پہلے ابنِ زیاد دے دربار وچ رکھ دتے گئے تے بعد وچ دمشق بھیجے گئے۔

== غدار کوفیہ دا کردار ==
اس سانحے توں پہلے وی کوفیہاں دا کردار قابلِ اعتراض رہیا۔ حضرتِ علیؓ نوں مدینہ توں کوفہ لان دے فیصلے نے انہاں سازشاں نوں کھل کے سامنے لیا۔ اوہ لوک ظاہری طور تے حبِ علی دا لبادہ پا کے بیٹھے رہندے سن، پر عمل اوہناں دا الٹ ہوندا۔ حضرتِ علیؓ نے انہاں منافقاں نوں کھری کھری سنائیاں تے آہستہ آہستہ اوہ طبقہ اوہناں توں بیزار ہو گیا۔

جدو‎ں حضرت امامِ حسین علیہ السلام نوں کوفیہاں نے خط لکھ کے آن والی دعوت دتی اوہناں دی تعداد مختلف روایتاں وچ 12000 توں 18000 تک بیان کیتی گئی اے، پر جنگ دے وقت اوہ وچوں اک وی وفادار سا تحمل ناں آیا تے اوہ صرف تماش بین بن کے کھڑے رہے۔ جس دا انجام حضرت امامِ حسین علیہ السلام تے اوہ دے صحابہ دی شہادت بن کے سامنے آیا۔

== رسولِ اللہﷺ دی پیشگوئی ==
روایات وچ آیا اے کہ رسولِ اکرم صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے اپنی زوجہ حضرتِ امِ سلمہ رضی اللہ عنہا نوں اک شیشی وچ مٹی دتی سی تے فرمایا سی کہ جے اوہ مٹی خون ورگی سرخ ہو جائے تے سمجھ لینا میرا پوتا حضرت امامِ حسین علیہ السلام شہید ہو گیا۔ روایت دے مطابق جد اوہ واقعہ پیش آیا اوہ مٹی خون ورگی سرخ ہو گئی۔

== اہلِ بیت علیھم السلام دی شام روانگی ==
شہادت دے بعد اہلِ بیت علیھم السلام دا قافلہ ابنِ زیاد دے سامنے پہنچیا۔ اوتھے انہاں نال سخت سلوک کیتا گیا، حضرت امامِ حسین علیہ السلام دا کٹا ہوا سر ابنِ زیاد دے سامنے رکھیا گیا تے اوہ اوہدے نال توہین آمیز سلوک کر رہیا سی۔ بعد وچ ایہہ سر تے قافلہ دمشق بھیج دتا گیا۔

== خطباتِ زینب علیھا السلام ==
(ایس حصّے وچ حضرتِ زینب علیھا السلام دے خطبات دا خلاصہ شامل کیتا جا سکدا اے۔)

== واقعۂ حرہ ==
(تفصیلی مضمون واقعۂ حرہ لئی الگ مدخل رکھیا جا سکدا اے۔)

== نتیجہ و اثرات ==
سانحۂ کربلا نے پورے عالمِ اسلام تے گہرا اثر چھڈیا۔ حجاز وچ انقلاب پھوٹیا تے اہلِ مدینہ نے اموی حکم رانیاں نوں شہر توں باہر کڈ کے [[عبداللہ بن زبیر]] دی بیعت کر لئی۔ یزید نے شامی فوج مدینہ ول بھیجیا جس نے شہر تے ظلم و ستم کیتے تے کئی معزز افراد شہید ہوئے۔

اموی خلافت اس سانحے توں سخت متاثر ہوئی تے آہستہ آہستہ عوامی نفرت دے سبب اوہناں تے دباؤ ودھیا۔ عباسی تحریک نے وی اس ناپسندیدگی نوں اپنے حق وچ استعمال کیتا تے اموی خلافت دے خلاف تحریکاں مضبوط ہوئیاں۔

حضرت امامِ حسین علیہ السلام دی قربانی نے حق، حریت تے انصاف دے لئی انہاں دی جدوجہد نوں مشعلِ راہ بنا دتا۔ انہاں دی یاد ہر دور وچ حریت پسنداں لئی مثال بن کے رہی۔

== حوالہ جات ==
{{حوالے}}

== ہور ویکھو ==

* [[حسین ابن علی]]
* [[واقعہ کربلا]]
* [[لسٹ شہدائے کربلا]]
* [[کربلا]]

[[زمرہ:680ء]]
[[زمرہ:کربلا]]
[[زمرہ:سانحۂ کربلا]]
[[Category:عرب]]</text>
      <sha1>eotn8ebgfmlc6lb4u9uc29180lpim3f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>708789</id>
      <parentid>708788</parentid>
      <timestamp>2026-07-21T13:43:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Talal Bin Hasan</username>
        <id>36976</id>
      </contributor>
      <comment>/* المیہ کربلا تے شہادتِ عظمیٰ */</comment>
      <origin>708789</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24026" sha1="ewqaowx7x1cnps7wui9fo9fgiovdfgc" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;direction:rtl; font-family:Mehr Nastaliq Saraiki;  word-spacing: 1.5px; font-size: 120%&quot;&gt;
{{حرب
|محاربہ=واقعۂ کربلا
|سلسلۂ_محارب= 
|تصویر= 
|بیان= 
|تاریخ= [[10 اکتوبر]] 680ء ([[10]]  [[محرم]] 61ھ)
|مقام= [[کربلا]]، [[عراق]]
|خطۂ_اراضی= 
|نتیجہ= حسینی قافلہ چ شریک اکثر مرد قتل کر دتے  گئے جدوں کہ خواتین تے دیگر نوں قید کر کے دربار یزید لے جایا گيا۔
|متحارب1= یزید دی فوج
|متحارب2= [[حسین ابن علی]] کچھ مرد تے کچھ خواتین
|متحارب3= 
|قائد1= عمر بن سعد
|قائد2= حسین ابن علی
|قائد3= 
|قوت1= 40 ہزار توں ودھ
|قوت2= 131
|قوت3= 
|نقصانات1= 5 ہزار توں ودھ(شیعہ روایات دے مطابق)
|نقصانات2= 134 (72 اصحاب 62 رشتہ دار، بچے تے غلام)
|نقصانات3= 
|تذکرہ= 
}}
{{شیعہ اسلام}}
سانحۂ کربلا یا '''واقعہ کربلا''' یا کربلا دی جنگ [[10 محرم]] [[61ھ]] (بمطابق 9 یا [[10 اکتوبر]]، [[680ء]]) نوں موجودہ [[عراق]] چ [[کربلا]] دے مقام اتے پیش آیا۔ جتھے مشہور عام تاریخ دے مطابق اُموی بادشاہ [[یزید اول]] دی بھیجی گئی فوج نے [[محمد]] صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے نواسے [[حسین ابن علی]] اَتے انھاں دے اہل خانہ نوں [[شہید]] کیتا۔ حسین ابن علی دے نال 72 ساتھی، کچھ غلام،22 اہل بیت دے جوان اَتے خاندانِ نبوی دیاں عورتاں اَتے نیانے شامل سن۔

= وجہ=
== یزید دی نامزدگی تے شخصی حکومت دا قیام ==
اسلامی نظام حکومت دی بنیاد شورائیت اتے سی ۔ [[محمد |آنحضور {{درود}}]] تے [[خلافت راشدہ|خلفائے راشدین]] دے دور اس دی بہترین مثال سن ۔حضرت [[حسن بن علی]] اَتے [[معاویہ]] نے معاہدہ کیتا سی کہ اوہ کسے نوں خلیفہ نامزد نہ کرن گے مگر [[معاویہ بن ابو سفیان|معاویہ]] نے اپنے پُتّر یزید نوں اپنا جانشین نامزد کرکے ایسے  اصولِ دین دی خلاف ورزی  کیتی سی کیونجے اسلامی نقطہ حیات چ شخصی حکومت دے قیام دا کوئی جواز نہیں ۔ حالے تک سرزمین [[حجاز]] چ ایسے کبار صحابہ تے اکابرین موجود سن جنھاں نے براہ راست نبی کریم {{درود}} دا دور دیکھا سی ۔ لہذا انہاں لئی [[معاویہ]] دی غلط روایت قبول کرنا ممکن نئیں سی ۔ [[امام حسین|امام حسین عليہ السلام]] نے انھاں ہی اصولاں دی خاطر یزید دی بیعت قبول کرن توں انکار کر دتا۔

== یزید دا ذاتی کردار ==
[[یزید]] اتے اُس توں پہلے اوہدے پیو معاویہ دا ذاتی کردار انہاں ساریاں خوبیاں توں عاری سی جو امیر یا خلیفہ لئی شریعت اسلامیہ نے دسیاں نیں۔ یزید سیروشکار تے شراب و شباب اس دے پسندیدہ مشاغل سن لہذہ ذاتی حیثیت نال وی کسے فاسق تے  فاجر نوں بطور حکمران تسلیم کرنا [[امام حسین]] عالی مقام لئی کس طرح ممکن ہو سکدا سی۔ یزید دا والد معاویہ اَتے دادا ابو سفیان شروع توں نبی اَتے ضاندانِ نبی دے دشمن رہے سن۔ 

== بیعت اُتّے اصرار ==
یزید نے تخت نشین ہون دے بعد حاکم مدینہ [[ولید بن عقبہ]] راہیں [[امام حسین|امام حسین عليہ السلام]] توں بیعت طلب کیتی  ولید نے سختی نال کم نہ لیا لیکن [[مروان بن حکم|مروان بن الحکم]] بزور بیعت لین  لئی مجبور کر رہیا سی ۔ انہاں حالات چ [[امام حسین|امام حسین عليہ السلام]] نے سفر مکہ اختیار کیتا تے اہل کوفہ دی دعوت اتے [[کوفہ]]  لئی روانہ ہوئے۔

== اہل کوفہ دی دعوت ==
جدوں  [[امام حسین|امام حسین عليہ السلام]] [[مکہ]] پہنچے تے اہل کوفہ نے اُنھاں نوں سینکڑوں خط لکھ کے کوفہ آن دی دعوت دِتّی تاکہ اوہ خلافت اسلامیہ دے قیام دی سیاسی جدوجہد دا آغاز کر سکن لیکن غدار اہل کوفہ نے اوہناں نل غداری کیتی اَتے اپنے وعدیاں  توں پھر کے [[امام حسین|امام حسین عليہ السلام]] دا ساتھ نہ دتا۔ یزید دی بھیجی ہوئی  فوج نے کربلا چ نواسہ رسول [[امام حسین|امام حسین عليہ السلام]] نوں اوہناں دے اہل خانہ اَتے اصحاب نوں شہید کر دتا۔

= واقعے =
== مکہ روانگی ==
ولید بن عتبہ نے [[امام حسین|امام حسین عليہ السلام]] تے [[عبداللہ ابن زبیر|عبداللہ بن زبیر]] نوں قاصد دے ذریعہ بلایا۔ حالے تک [[معاویہ]] دے مرن دی خبر [[مدینہ منورہ|مدینہ]] چ عام نہ ہوئی سی ۔۔ پر بلاوے دا مقصد دوناں حضرات نے سمجھ لیا ۔[[امام حسین|امام حسین عليہ السلام]] توں جدوں  بیعت لئی کہیا گیا تے انہاں نے جواب دتا کہ میرے ورگا آدمی خفیہ بیعت نہیں کر سکدا۔ جدوں  بیعت عام ہوئے گی اس وقت آ جاواں گا ۔ ولید راضی ہو گیا تے انھاں نوں واپس جان دی اجازت دے دتی ۔ [[عبداللہ بن زبیر]] اک دن دی مہلت لے کے [[مکہ]] روانہ ہوگیا۔ بعد چ اسدا تعاقب کیتا گیا مگر اس اثناء چ اوہ کتھے دور جا چکیا سی ۔ جدوں مروان نوں اس صورت حال دا علم ہویا تے ولید نال بہت ناراض ہویا تے کہیا کہ توں بیعت دا وقت گوا دتا ۔ ہن [[قیامت]] تک انہاں توں بیعت نئیں لے سکیں گا۔
[[امام حسین|امام حسین عليہ السلام]] عجیب الجھن نال دوچار سن اگر اوہ [[مدینہ]] چ مقیم رہندے  تے بیعت دے بغیر کوئی چارہ کار نہ سی ۔ لٰہذا اوہ27 رجب 60 ہجری([[60ھ]]) چ اپنے اہل و عیال دے نال [[مکہ]] روانہ ہو گئے۔ [[مکہ]] پہنچ کے [[شعب ابی طالب]] چ قیام کیتا۔

== مسلم بن عقیل دی کوفہ روانگی ==
[[امام حسین|امام حسین عليہ السلام]] نے کوفیاں دے خطاں دے آن دے بعد [[مسلم بن عقیل]] نوں [[کوفہ]] روانہ کیتا تاکہ اوہ اصل صورت حال معلوم کرن۔ مسلم دے  [[کوفہ]] پہنچنے دے پہلے ہی دن بارہ ہزار کوفیاں نے آپ دے ہتھ اتے بیعت کر لی۔ کوفہ دے اموی حاکم بشیر نے انہاں دے نال نرمی نال کم لیا۔ کوفیاں دے جذبات توں متاثر ہو کے مسلم بن عقیل نے [[امام حسین|امام حسین عليہ السلام]]  [نوں [کوفہ]] آن دا لکھیا۔

== ابن زیاد کوفہ چ==
انہاں حالات  پاروں  یزید نے فوراً نعمان نوں معزول کر دتا تے [[ابن زیاد|عبیداللہ بن زیاد]] نوں [[کوفہ]] دا حاکم مقرر کر دتا۔ [[کوفہ]] پہنچ کے اس نے اعلان کیتا کہ جو لوگ [[مسلم بن عقیل]] نال اپنیاں وفاداریاں توڑ لین گے انہاں نوں امان دتی جائے گی ۔ اس دے بعد ہر محلہ دے رئیس نوں بلایا تے اسنوں اپنے اپنے علاقہ دے امن و امان دا ذمہ دار قرار دے کے [[مسلم بن عقیل]] دی جائے پناہ دی تلاش شروع کردتی ۔ اس وقت [[مسلم بن عقیل]] اک محب اہل بیت [[ہانی بن عروہ]] دے گھر چلے گئے ۔ [[ابن زیاد|عبیداللہ بن زیاد]] نے ہانی نوں بلا کے مسلم نوں پیش کرن دا حکم دتا تے ہانی نے انکار کر دتا جس اتے انہاں نوں قید کرکے  ماریا  کُٹیا گیا ۔

= مسلم دی گرفتاری تے شہادت ==
شہر وچ افواہ پھیل گئی کہ ہانی مار دتا گیا اے۔ ایہہ خبر سن کے حضرت مسلم بن عقیل علیہ السلام اپنے اٹھارہ ہزار ہمنواں دے نال [[ابن زیاد]] دے محل نوں محاصرہ فرما بیٹھے۔ انہاں دے ساتھ اس ویلے صرف پچاس افراد موجود سن، ایس لئی ابنِ زیاد نے چالاکی نال معاملہ سنبھالیا تے کوفہ دے بعض رؤساء دی ترغیب نال لوک منتشر کر دتے گئے۔ آخرکار حضرت مسلم علیہ السلام دے نال صرف تیس افراد رہ گئے۔

مجبوراً حضرت مسلم علیہ السلام نے اک بوڑھی عورت دے گھر پناہ لی، پر اوہ عورت دے پُتر نے انعام دے لالچ وچ جا کے خود ابنِ زیاد نوں اطلاع دے دتی۔ اطلاع ملتے ہی مکان نوں محاصرہ کر لیا گیا۔ حضرت مسلم علیہ السلام تن تنہا لڑن تے مجبور ہو گئے تے زخمی ہون دے بعد، [[محمد بن اشعث]] نے انہاں نوں امان دَے کے قید فرما لیا۔

پر جد انہاں نوں ابنِ زیاد دے سامنے پیش کیتا گیا، ابنِ زیاد نے امان دا وعدہ توں منہ موڑیا تے انہاں دی موت دا حکم جاری کر دتا۔ حضرت مسلم علیہ السلام نے محمد بن اشعث نوں فرمایاش فرمائی کہ میرے قتل دی خبر حضرت امام حسین علیہ السلام تک پہنچا دینا تے اوہنوں ایہہ پیغام وی پہنچا دینا کہ &quot;اہلِ کوفہ تے ہرگز بھروسہ نہ کرنا تے جتھے تُسی پہنچ چکے اوتھے واپس ہو جاؤ۔&quot; ابنِ اشعث نے وعدہ پورا کیتا تے اک قاصد حضرت امام حسین علیہ السلام ول روانہ کیتا گیا۔

== حضرت امامِ حسین علیہ السلام دا سفر کوفہ ==
اہلِ [[مکہ]] تے [[مدینہ]] نے بڑی کوشش کیتی کہ حضرت امامِ حسین علیہ السلام نوں [[کوفہ]] جان توں روکا جاوے، کیوں کہ کوفیہاں دا سابقہ غدارانہ طرزِ عمل سامنے سی۔ [[عمرو بن عبدالرحمن]]، [[عبداللہ بن عباس|عبداللہ ابنِ عباس]] تے [[عبداللہ ابن زبیر|عبداللہ ابنِ زبیر]] سب نے مشورہ دتا:

&quot;چونکہ [[کوفہ]] [[یزید بن معاویہ|یزید]] دی حکومت تھلے اے، اوتھے فوجاں تے سامان موجود نیں تے اعتماد لائق لوگ کٹ نیں۔ ایس لئی بہتر اے کہ آپ مکہ وچ رہو۔&quot;

[[عبداللہ ابنِ زبیر]] نے مشورہ دتا کہ مکہ وچ رہ کے خلافت لئی جدوجہد کرو؛ اوہ مدد کرن گے۔ جدو حضرت امامِ حسین علیہ السلام راضی نہ ہوئے تے [[عبداللہ ابنِ عباس]] نے مشورہ دِتا کہ [[یمن]] وال پوچھو یا پہلے کوفیہاں نوں مراسلہ کرو کہ اوہ یزید دے حکمرانان نوں اوتھوں نکالن، فیر آپ اوتھے آؤ۔

پر حضرت امامِ حسین علیہ السلام نے فرمایا کہ اوہ عزم و استقلال تے قائم نیں۔ [[عبداللہ ابنِ عباس]] نے ہک وار فرمایا کہ جی کر تسی ایدے ول نا جاؤ تاں کم از کم اہل و عیال نوں نہ لے کے جاؤ، اوہ نوں ڈر ہو سی کہ تُسی بچوں دے سامنے ذبح نہ ہو جاؤ۔ باوجودیکہ سارے مشوریاں دے، حضرت امامِ حسین علیہ السلام نے اپنا ارادہ برقرار رکھیا تے آخرکار 3 ذوالحجہ 60ھ نوں [[مکہ معظمہ]] توں [[کوفہ]] لئی روانہ ہو گئے۔

راستے وچ انھاں دے چچا زاد [[عبداللہ بن جعفر]] نے اپنے لڑکیاں عون تے محمد دے ذریعے اک عریضہ بھیجیا جس وچ اوہ عرض کردے نیں کہ جیویں ہی اوہ خط میل ہووے فوراً واپس آ جاؤ، کیوں جو جتھے جا رہے اوتھے انھاں دی ہلاکت تے اہلِ بیت دی بربادی دا خطرہ اے۔

راستے وچ کئی مشہور لوکاں نے نصیحت کیتی، جنہاں وچ اک شاعر [[فرزوق]] وی سی، جیہڑا آکھیا کہ لوکاں دے دل حضرت امامِ حسین علیہ السلام دے نال نیں پر تلواراں بنیٰ امیہ دے نیں۔ حضرت امام علیہ السلام نے اپنے سفر نوں جاری رکھیا۔

== ابنِ زیاد دیاں تیاریاں ==
[[ابن زیاد]] نے اپنے حکم تے پولیس افسر [[حصین بن نمیر]] نوں مختلف راستیاں تے سوار رکھن لئی بھیجیا تے اہم راستیاں نوں ناکہ بند کر دتا۔ حضرت امامِ حسین علیہ السلام دے قاصد قیس نوں ابنِ زیاد دے افراد نے گرفتار کر کے شہید کر دتا۔ جد اوہ بطنِ رملہ توں اگے ودھے تے اوہنوں [[عبداللہ ابنِ مطیع]] ملے، جنہاں نے انہاں نوں آگے جان توں روکے۔ محمد بن اشعث دے بھیجے ہوئے قاصد نے مقامِ ثعلبیہ تے حضرت مسلم علیہ السلام دی شہادت دی اطلاع دتی، جس توں حضرت امام علیہ السلام انتہائی غمگین ہوئے۔

ساتھی مشورہ دینے لگ پئے کہ واپس لوٹ آؤ، پر حضرت مسلم علیہ السلام دے بھائیان نے اپنے بھائی دے خون دا بدلہ لئی سفر جاری رکھن دا زور دتا۔ ایس طرح سفر دا رخ واضح ہویا۔ وچکار بہت سارے بدوی وی شامل ہو گئے۔ حضرت امامِ حسین علیہ السلام نے اوہناں نوں اکٹھا کیتا تے فرمایا جو واپس جانا چاندے اوہ اجازت لے سکدے نیں۔ سوائے اوہناں لوکاں دے جو مدینہ توں آئے سن، باقی سب واپس ہو گئے۔

== حر بن یزید تمیمی دی آمد ==
[[ابن زیاد]] نے حضرت امامِ حسین علیہ السلام نوں روکنے لئی [[حر بن یزید تمیمی]] نوں روانہ کیتا۔ ذمیِ حشم دے مقام تے حر نال ملاقات ہوئی۔ حضرت امامِ حسین علیہ السلام نے حر نوں کوفیہاں دے خطوط دے دو تھیلے دکھائے تے فرمایا کہ ہن تُہاڈی رائے بدل گئی اے، میں واپس جان لئی تیار ہاں۔

پر حر نے کہیا کہ اوہنوں قبضے دا حکم اے۔ اس لئی حضرت امامِ حسین علیہ السلام نے اپنا سفر کوفہ جاری رکھیا تے مقامِ بیضہ تے خطبہ دے کے اپنے مقاصد واضح کیتے۔ کسے مقام تے [[طرماج بن عدی]] نال ملاقات ہوئی جنہاں نے یمن چلن دی دعوت دتی، پر حضرت امامِ حسین علیہ السلام نے ایہہ پیشکش مؤدبانہ طور تے رد کر دتی۔

== میدانِ کربلا چ آمد ==
حضرت امامِ حسین علیہ السلام دا قافلہ تے حر دا لشکر اک دوجے دے نال نال چلدا رہا۔ جد قافلے دا رخ صحرائے عرب ول ہوندا حر اوہنوں روک کے کوفہ وال مڑادتا۔ ایہہ قافلہ آخرکار 2 محرم الحرام 61ھ بمطابق 2 اکتوبر 680ء نوں میدانِ کربلا وچ اتریا۔ دوسرے دن [[عمر بن سعد]] چھ ہزار سپاہیاں نال اوتھے پہنچیا۔

عمر بن سعد نے ابتدا وچ حضرت امامِ حسین علیہ السلام نال لڑن توں ہچکچا کے قرہ بن سفیان نوں بھیجیا، جس تے حضرت امامِ حسین علیہ السلام نے فرمایا کہ اگر تُسیں میری آمد نوں پسند نہ کرو تاں میں مکہ واپس جاون لئی تیار ہاں۔ پر ابنِ زیاد نے قرہ دی ای تجویز منظور نہ کیتی تے عمر بن سعد نوں حکم دتا کہ اگر حضرت امامِ حسین علیہ السلام بیعت نہ کرن تے اوہناں دا پانی بند کر دیو۔

بعد وچ ابنِ زیاد نے اصرار کیتا کہ حضرت امامِ حسین علیہ السلام نوں قابو وچ کر کے گرفتار کرنا زیادہ مناسب اے۔ عمر بن سعد نوں جنگ دا حکم ملے تے 9 محرم الحرام نوں لڑائی شروع ہوئی۔

== المیہ کربلا تے شہادتِ عظمیٰ ==
صلح دِیاں آخری کوششاں ناکام ہویاں تے حضرت امامِ حسین علیہ السلام نے اپنے وفادار ساتھیان نوں اجازت دِتی کہ جیہڑا جانا چاہندا ہے، اوہ جا سکدا ہے۔ کچھ وفادار اَتے عزیز مدد کرن والے باقی رہ گئے جِنھاں نے آخری لمحے تک ساتھ نبھایا۔ ایہہ جان نثار صرف 72 سن۔ حضرت امامِ حسین علیہ السلام نے اوہناں نوں منظم کیتا، میمنہ تے زبیر بن قیس، اتے میسرہ اتے حبیب بن مطہر مقرر کیتے اتے علمِ حضرت عباس علیہ السلام نوں عطا کیتا۔

جنگ شروع ہون توں پہلاں حضرت امامِ حسین علیہ السلام نے دعا کیتی تے اتمامِ حجت دے لئی دشمنان دی طرف منہ کر کے خطاب کیتا۔ انہاں نے لوگوں نوں عقل و ضمیر یاد کرایا، اپنی نسبت، رسولِ خدا صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نال تعلق تے اولادِ نبی دیاں احادیث دا ذکر کیتا تے پوچھیا کہ کیہ تسی میرا قتل کر سکدے ہو؟

کوفی سرداراں اَتے عام لوگوں تے ہی خطبہ اثر نہ کر سکیا، سوائے حر بن یزید تمیمی جیہڑا کہیا کہ میں جنت دا انتخاب کر چکا ہاں، چاہے مینوں ٹکڑے ٹکڑے کر دتا جاوے۔ حر حضرت امامِ حسین علیہ السلام دے لشکر وچ شامل ہو گیا۔

فردا فردا شہداء ہوۓ، جنھاں وچ حضرتِ علی اکبر علیہ السلام، عبداللہ بن مسلمہ، عدی وغیرہ شامل نیں، تے آخرکار حضرت امامِ حسین علیہ السلام خود شہید ہو گئے۔ دشمناں نے انھاں دا سر قلم کیا تے شہداء دے سر نیزاں تے لا کے پہلے ابنِ زیاد دے دربار وچ رکھ دتے گئے تے بعد وچ دمشق بھیجے گئے۔

== غدار کوفیہ دا کردار ==
اس سانحے توں پہلے وی کوفیہاں دا کردار قابلِ اعتراض رہیا۔ حضرتِ علیؓ نوں مدینہ توں کوفہ لان دے فیصلے نے انہاں سازشاں نوں کھل کے سامنے لیا۔ اوہ لوک ظاہری طور تے حبِ علی دا لبادہ پا کے بیٹھے رہندے سن، پر عمل اوہناں دا الٹ ہوندا۔ حضرتِ علیؓ نے انہاں منافقاں نوں کھری کھری سنائیاں تے آہستہ آہستہ اوہ طبقہ اوہناں توں بیزار ہو گیا۔

جدو‎ں حضرت امامِ حسین علیہ السلام نوں کوفیہاں نے خط لکھ کے آن والی دعوت دتی اوہناں دی تعداد مختلف روایتاں وچ 12000 توں 18000 تک بیان کیتی گئی اے، پر جنگ دے وقت اوہ وچوں اک وی وفادار سا تحمل ناں آیا تے اوہ صرف تماش بین بن کے کھڑے رہے۔ جس دا انجام حضرت امامِ حسین علیہ السلام تے اوہ دے صحابہ دی شہادت بن کے سامنے آیا۔

== رسولِ اللہﷺ دی پیشگوئی ==
روایات وچ آیا اے کہ رسولِ اکرم صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے اپنی زوجہ حضرتِ امِ سلمہ رضی اللہ عنہا نوں اک شیشی وچ مٹی دتی سی تے فرمایا سی کہ جے اوہ مٹی خون ورگی سرخ ہو جائے تے سمجھ لینا میرا پوتا حضرت امامِ حسین علیہ السلام شہید ہو گیا۔ روایت دے مطابق جد اوہ واقعہ پیش آیا اوہ مٹی خون ورگی سرخ ہو گئی۔

== اہلِ بیت علیھم السلام دی شام روانگی ==
شہادت دے بعد اہلِ بیت علیھم السلام دا قافلہ ابنِ زیاد دے سامنے پہنچیا۔ اوتھے انہاں نال سخت سلوک کیتا گیا، حضرت امامِ حسین علیہ السلام دا کٹا ہوا سر ابنِ زیاد دے سامنے رکھیا گیا تے اوہ اوہدے نال توہین آمیز سلوک کر رہیا سی۔ بعد وچ ایہہ سر تے قافلہ دمشق بھیج دتا گیا۔

== خطباتِ زینب علیھا السلام ==
(ایس حصّے وچ حضرتِ زینب علیھا السلام دے خطبات دا خلاصہ شامل کیتا جا سکدا اے۔)

== واقعۂ حرہ ==
(تفصیلی مضمون واقعۂ حرہ لئی الگ مدخل رکھیا جا سکدا اے۔)

== نتیجہ و اثرات ==
سانحۂ کربلا نے پورے عالمِ اسلام تے گہرا اثر چھڈیا۔ حجاز وچ انقلاب پھوٹیا تے اہلِ مدینہ نے اموی حکم رانیاں نوں شہر توں باہر کڈ کے [[عبداللہ بن زبیر]] دی بیعت کر لئی۔ یزید نے شامی فوج مدینہ ول بھیجیا جس نے شہر تے ظلم و ستم کیتے تے کئی معزز افراد شہید ہوئے۔

اموی خلافت اس سانحے توں سخت متاثر ہوئی تے آہستہ آہستہ عوامی نفرت دے سبب اوہناں تے دباؤ ودھیا۔ عباسی تحریک نے وی اس ناپسندیدگی نوں اپنے حق وچ استعمال کیتا تے اموی خلافت دے خلاف تحریکاں مضبوط ہوئیاں۔

حضرت امامِ حسین علیہ السلام دی قربانی نے حق، حریت تے انصاف دے لئی انہاں دی جدوجہد نوں مشعلِ راہ بنا دتا۔ انہاں دی یاد ہر دور وچ حریت پسنداں لئی مثال بن کے رہی۔

== حوالہ جات ==
{{حوالے}}

== ہور ویکھو ==

* [[حسین ابن علی]]
* [[واقعہ کربلا]]
* [[لسٹ شہدائے کربلا]]
* [[کربلا]]

[[زمرہ:680ء]]
[[زمرہ:کربلا]]
[[زمرہ:سانحۂ کربلا]]
[[Category:عرب]]</text>
      <sha1>ewqaowx7x1cnps7wui9fo9fgiovdfgc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ہرٹفورڈ کالج، آکسفورڈ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11248</id>
    <revision>
      <id>708720</id>
      <parentid>335526</parentid>
      <timestamp>2026-07-20T13:50:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>708720</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1064" sha1="pjzlt2zm57aid8iytzvhran7smcfmnd" xml:space="preserve">{|&quot;table id=&quot;toc&quot; style=&quot;margin:0;background:#ccccff&quot;;width:130%&quot; align=&quot;left&quot;  cellpadding=&quot;1
|style=&quot;background:	#191970&quot; align=&quot;center&quot; width=&quot;180px&quot; colspan=2 |'''&lt;font size=&quot;1&quot; color=#FFBA00&gt;ہرٹفورڈ  کالج&lt;font&gt;'''
|-
|-style=&quot;margin:0;background:#ccccff&quot;;width:100%&quot; align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;2&quot;
|- align=&quot;center&quot;
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;border-bottom: 2px; align=&quot;center&quot;; solid #D3D3D3;&quot; | [[File:Bridge of Sighs, Hertford College, Oxford.JPG|250px]]
|- 
|بنیا:|| 1740
|- 
|پڑھاکو:|| ؟
|-
|تھاں : || [[آکسفورڈ ]]، [[برطانیہ]] [[File:Flag of the United Kingdom.svg|20px]]
|-
|ویب سائیٹ || [http://www.hertford.ox.ac.uk/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111230025040/http://mcrweb.hertford.ox.ac.uk/ |date=2011-12-30 }} 
|-
|}
'''ہرٹفورڈ کالج''' [[برطانیہ]] دے نگر آکسفورڈ چ اک کالج اے۔

{{Commons|Category:Hertford College, Oxford|ہرٹفورڈ کالج|position=left}}
{{آکسفورڈ یونیورسٹی}}
[[Category:آکسفورڈ یونیورسٹی]]</text>
      <sha1>pjzlt2zm57aid8iytzvhran7smcfmnd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>منسک</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13677</id>
    <revision>
      <id>708732</id>
      <parentid>708458</parentid>
      <timestamp>2026-07-21T02:13:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>60</id>
      </contributor>
      <comment>Removing [[:c:File:Стадион_&quot;Динамо&quot;_(Минск).jpg|Стадион_&quot;Динамо&quot;_(Минск).jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Krd|Krd]] because: [[:c:Commons:Deletion requests/File:Стадион &quot;Динамо&quot; (Минск).jpg|]].</comment>
      <origin>708732</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="139734" sha1="ntwg0zcgbuv4s1ry4ifsce2ve7iqh3k" xml:space="preserve">{{Infobox settlement|settlement_type=راجگڑھ شہر|coordinates={{coord|53|54|N|27|34|E|region:BY|display=inline,title}}|population_metro=2,645,500&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Population of Minsk |url=http://www.elib.bsu.by/bitstream/123456789/28000/1/%D0%9E%D0%B7%D0%B5%D0%BC%20%D0%93.%D0%97.,%20%D0%97%D0%B0%D0%BF%D1%80%D1%83%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D0%98.%D0%98.%20%D0%9A%20%D0%92%D0%9E%D0%9F%D0%A0%D0%9E%D0%A1%D0%A3%20%D0%9E%20%D0%92%D0%AB%D0%94%D0%95%D0%9B%D0%95%D0%9D%D0%98%D0%98%20%D0%93%D0%A0%D0%90%D0%9D%D0%98%D0%A6%20%D0%9C%D0%98%D0%9D%D0%A1%D0%9A%D0%9E%D0%99%20%D0%90%D0%93%D0%9B%D0%9E%D0%9C%D0%95%D0%A0%D0%90%D0%A6%D0%98%D0%98%20-%20%D0%A1.%20109-112.pdf |access-date=2021-06-07 |archive-date=2013-05-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130522202557/http://www.elib.bsu.by/bitstream/123456789/28000/1/%D0%9E%D0%B7%D0%B5%D0%BC%20%D0%93.%D0%97.,%20%D0%97%D0%B0%D0%BF%D1%80%D1%83%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D0%98.%D0%98.%20%D0%9A%20%D0%92%D0%9E%D0%9F%D0%A0%D0%9E%D0%A1%D0%A3%20%D0%9E%20%D0%92%D0%AB%D0%94%D0%95%D0%9B%D0%95%D0%9D%D0%98%D0%98%20%D0%93%D0%A0%D0%90%D0%9D%D0%98%D0%A6%20%D0%9C%D0%98%D0%9D%D0%A1%D0%9A%D0%9E%D0%99%20%D0%90%D0%93%D0%9B%D0%9E%D0%9C%D0%95%D0%A0%D0%90%D0%A6%D0%98%D0%98%20-%20%D0%A1.%20109-112.pdf }}&lt;/ref&gt;|population_note=|population_density_km2=auto|population_urban=|population_est=|timezone=[[ماسکو وقت|MSK]]&lt;ref&gt;{{Cite web |date=19 September 2011 |title=Eternal Daylight Saving Time (DST) in Belarus |url=http://www.timeanddate.com/news/time/belarus-eternal-dst.html |access-date=30 October 2014 |website=timeanddate.com}}&lt;/ref&gt;|utc_offset=+3|elevation_m=280.6|population_total={{#statements:population}}|postal_code_type=Postal Code|postal_code=220001-220141|area_code=+375 17|iso_code=BY-HM|blank_name=License plate|blank_info=7|website=[http://www.minsk.gov.by/en/ www.minsk.gov.by]|population_as_of=1 January 2020|area_water_km2=|name=|pushpin_map=Belarus#Europe|official_name=منسک|native_name=Мінск/Менск {{·}} Минск|image_flag=Flag of Minsk, Belarus.svg|image_shield=Coat of arms of Minsk.svg|image_skyline={{Photomontage
 | photo1a = Church of Saints Simon and Helena (Minsk).jpg|px300{{!}}
 | photo2a = Minsk – panoramio – Vlad Shtelts (Stelz) (3).jpg{{!}}
 | photo2b = Мінск. Петрапаўлаўская царква 2.jpg{{!}}
 | photo3a = Theatre opera&amp;ballet, Minsk.JPG{{!}}
 | photo3b = Babrujskaja, Minsk.jpg{{!}}
 | photo4a = Miensk – Plac Niezaležnaści.jpg{{!}}
 | photo4b =
 | photo5a =
 | photo5b =
 | color = white
 | color_border = white
 | position = center
 | spacing = 2
 | size = 266
 | foot_montage =
 }}|image_caption=اُتے تو‏ں کھبے طرف تو‏ں گھڑی د‏‏ی طرف: [[چرچ آف سینٹس سائمن تے ہیلینا| ریڈ چرچ]] ، منسک سٹی ہال ، ریلوے اسٹیشن اسکوائر ، [[نیشنل اوپیرا تے بیلے آف بیلاروس| نیشنل اوپیرا تے بیلے تھیٹر]] تے چرچ آف ایس ٹی ایس۔ پیٹر تے پال ، [[آزادی اسکوائر ، منسک| آزادی اسکوائر]]|pushpin_map_caption=Location within Belarus##Location within Europe|subdivision_type=ملک|area_land_km2=|subdivision_name=[[بیلاروس]]|leader_title=Chairman|leader_name=[[ولادیمیر کوخاریف]]&lt;ref name=&quot;Minsk City Executive Committee&quot;&gt;{{Cite web |date=18 January 2019 |title=Minsk City Executive Committee |url=https://minsk.gov.by/en/org/10/head/ |language=en |access-date=7 June 2021 |archive-date=18 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210618003626/https://minsk.gov.by/en/org/10/head/ |dead-url=yes }} Official portal minsk.gov.by&lt;/ref&gt;|established_title=سنہ تاسیس|established_date=1067|area_magnitude=|area_total_km2=409.5|footnotes=}}
'''منسک''' ( Belarusian {{IPA-be|mʲinsk|}} ، {{Lang-ru|Минск}} [[بیلاروس|) راجگڑھ تے بیلاروس دا]] سب تو‏ں وڈا شہر اے ، جو سویسلا تے نیامیہ ندیاں اُتے واقع ا‏‏ے۔ راجگڑھ دے طور پر، منسک بیلاروس وچ اک خصوصی انتظامی دا درجہ حاصل اے تے دے انتظامی مرکز اے [[منسک علاقہ|منسک ریجن]] ( [[اوبلاست|voblasć]] ) تے [[منسک ضلع|منسک ڈسٹرکٹ]] ( [[رایون|rajon]] ). جنوری 2018 تک ، اس د‏ی آبادی 1،982،444 ، &lt;ref name=&quot;Belstat report&quot;&gt;{{حوالہ ویب|date=29 March 2018|script-title=ru:Численность населения на 1 января 2018 г. и среднегодовая численность населения за 2017 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа|url=http://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/publications/izdania/public_bulletin/index_8782/|publisher=National Statistical Committee of the Republic of Belarus|language=ru|تاريخ-الوصول=7 June 2021|تاريخ-الأرشيف=5 April 2018|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20180405033656/http://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/publications/izdania/public_bulletin/index_8782/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; (مضافات‏ی علاقےآں دے بغیر) سی ، جس تو‏ں منسک [[یورپ دے وڈے شہر|یورپ دا 11 واں آبادی والا شہر بنا]] ۔ [[آزاد ریاستاں د‏‏ی دولت مشترکہ|منسک آزاد ریاستاں د‏‏ی دولت مشترکہ]] (سی آئی ایس) دا انتظامی راجگڑھ تے اس دے ایگزیکٹو سکریٹری د‏‏ی نشست ا‏‏ے۔

11 ويں صدی (1067) تک منسک د‏‏ی تریخ دے ابتدائی تاریخی حوالےآں دا ، جدو‏ں اسنو‏ں پولٹسک د‏‏ی پرنسپلٹی وچ صوبائی شہر دے طور اُتے جانیا جاندا سی۔  ایہ دریا ندیاں اُتے آباد ہويا۔ 1242 وچ ، منسک لتھوانیا دے گرینڈ ڈچی دا حصہ بن گیا۔ اسنو‏ں 1499 وچ قصبے د‏‏ی مراعات &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=История Минска|url=http://minsk950.belta.by/history|accessdate=31 May 2019|website=minsk950.belta.by|archivedate=5 November 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211105141350/https://minsk950.belta.by/history}}&lt;/ref&gt;

1569 تو‏ں ، ایہ [[پولینڈ-لتھوانیا دولت مشترکہ|پولش-لتھوانیائی دولت مشترکہ]] وچ ، منسک ووئیوڈشپ دا راجگڑھ سی۔ [[پولینڈ د‏‏ی دوسری تقسیم|یہ پولینڈ د‏‏ی دوسری تقسیم دے]] نتیجے وچ ، 1793 وچ [[سلطنت روس|روسی سلطنت]] تو‏ں منسلک اس خطے دا اک حصہ سی۔ [[انقلاب روس|روسی انقلاب دے]] بعد 1919 تو‏ں 1991 تک ، منسک [[سوویت اتحاد|سوویت یونین]] وچ ، [[بیلاروسی سوویت اشتراکی جمہوریہ|بیلوروسین سوویت سوشلسٹ جمہوریہ دا]] راجگڑھ سی۔ جون 2019 وچ ، منسک نے 2019 دے یورپی کھیلاں د‏‏ی میزبانی کيتی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=2ND EUROPEAN GAMES 2019 MINSK, BELARUS|url=https://minsk2019.by/en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190627014321/https://minsk2019.by/en|archivedate=27 June 2019|accessdate=30 May 2019|website=minsk2019.by|language=en}}&lt;/ref&gt;
[[فائل:Minsk, June 2011.jpg|thumb| ٹرجاکیجی پریڈمیسی]]

== ناں ماخذ تے تاریخی ناں ==
[[فائل:Church of Saints Simon and Helena, 15, Soviet str., Minsk - the capital of Republic of Belarus 04.JPG|thumb| منسک دے مرکز وچ آزادی اسکوائر۔]]
اس [[قدیم مشرقی سلاوی|شہر دا اولڈ ایسٹ سلاوک]] ناں Мѣньскъ (یعنی سی ''Měnsk'' &amp;#x3C; ابتدائی Proto کی-سلافی یا [[اولی ہند یورپی زبان|مرحوم ہند یورپی]] ''Mēnĭskŭ)،'' اک دریا دا ناں ''مرداں'' (سے ماخوذ &amp;#x3C;&amp;nbsp;''Mēnŭ'' ) نتیجہ  نام، ''منسک'' (Минскъ یا Мѣнскъ یا تاں ہجے) دے فارم، روسی (جدید ہجے: Минск) دونے وچو‏ں لیا گیا سی تے پولش ''(منسک)،'' تے دے تحت روسی دے اثر و رسوخ اس فارم وی بیلاروسی وچ سرکاری بن گیا. بیلاروس وچ ناں دا براہ راست تسلسل '''میینسک''' ( {{lang|be|[[wikt:Менск#Belarusian|Менск]]}} ، {{IPA-be|ˈmʲɛnsk|IPA}} ) ، &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=Происхождение названия Минска.|url=https://govorim.by/minskaya-oblast/minsk/stati-o-minske/7824-proishozhdenie-nazvaniya-minska.html|accessdate=30 May 2019|website=Городские порталы Беларуси – Govorim.by}}&lt;/ref&gt; جسنو‏ں کچھ بیلاروس دے بولنے والے شہر دے لئی اپنے پسندیدہ ناں دے طور اُتے استعمال کردے رہندے نيں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|script-title=ru:79-лет назад Верховный совет БССР переименовал Менск в Минск|url=https://belsat.eu/ru/news/79-let-nazad-verhovnyj-sovet-bssr-pereimenoval-mensk-v-minsk/|accessdate=30 May 2019|website=belsat.eu|language=ru-RU}}&lt;/ref&gt;

بیلاروس پولش حکمرانی وچ سی تاں ناواں '''منسک Litewski''' ( &quot;کے منسک لیتھوانیا &quot;) تے '''منسک Białoruski''' ( &quot;بیلاروس دے منسک&quot;) د‏‏ی طرف تو‏ں اس جگہ دا ناں فرق کرنے استعمال کيتا گیا منسک Mazowiecki 'ماں منسک ماسوویا '. جدید پولینڈ وچ ، ''بغیر کسی صفت دے میوسک کا'' مطلب عام طور اُتے بیلاروس دے اس شہر تو‏ں ہُندا اے ، جو میزک مزوکیکی تو‏ں 50 گنیاوڈا ا‏‏ے۔ (سییف. ايس‏ے طرح دے معاملے وچ [[بریسٹ، بیلاروس|بریسٹ-لیتوسک]] تے [[برزےسچ کجوسکی|برزئی کجاوسکی)۔]] &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=Wirtualny Mińsk Mazowiecki|url=https://minskmaz.com/|accessdate=30 May 2019|website=minskmaz.com}}&lt;/ref&gt;

== تریخ ==

=== ابتدائی تریخ ===
[[فائل:Царква10.JPG|thumb| [[پولینڈ-لتھوانیا دولت مشترکہ|1577 وچ پولش - لتھُواینین دولت مشترکہ دے]] تحت بنایا گیا سیویر چرچ ، {{تحویل|23|km|mi|0|abbr=on}} [[زاسلاوئے|زاسلاول]] وچ آثار قدیمہ دے تحفظ دا حصہ اے منسک دے شمال مغرب وچ ۔]]
اج دے منسک دا علاقہ 9 ويں تے 10 واں صدی عیسوی وچ لتھوانیائی باشندےآں نے آباد کيتا سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=The Jews of Lithuania: A History of a Remarkable Community 1316–1945|last=Greenbaum|first=Masha|publisher=Gefen|year=1995|isbn=9789652291325|location=Jerusalem|pages=2}}&lt;/ref&gt; سویسلاچ دریائے وادی دو ابتدائی مشرقی سلاو قبیلے دے وچکار آبادکاری د‏‏ی حد تھی&amp;nbsp;- Krivichs تے Dregovichs . 980 تک ، اس علاقے نو‏‏ں پولٹسک د‏‏ی ابتدائی قرون وسطی دے [[کیویائی روس|اصول وچ شاملکيت‏ی کرلیا گیا ، جو اولڈ رس د‏‏ی ریاست دی]] ابتدائی مشرقی سلاو principalں وچو‏ں اک سی۔ منسک نو‏‏ں پہلی بار ''دریائے نمیگا'' اُتے لڑائی دے نال ملکيت‏ی کر 1067 دے پرائمری کرانکل وچ نامی شکل وچ مینیسکی (Мѣнескъ) وچ ذکر کيتا گیا سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=Въ лЂто 6563 [1055]&amp;nbsp;– [6579 1071]. Іпатіївський літопис|url=http://litopys.org.ua/ipatlet/ipat08.htm#r1067|accessdate=5 May 2009|publisher=Litopys.org.ua}}&lt;/ref&gt; 1067 نو‏‏ں ہن منسک دے بانی سال دے طور اُتے وڈے پیمانے اُتے قبول کيتا گیا ا‏‏ے۔ شہری حکا‏م 3 مارچ 1067 د‏‏ی تریخ نو‏‏ں شہر د‏‏ی عین تریخ سازی تریخ سمجھدے نيں ، &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=The Celebration of the 940th anniversary of Minsk will start with ringing of bells&amp;nbsp;– Minsk City Executive Committee|url=http://www.minsk.gov.by/news/4.09.2007/5/8411/eng|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080615151345/http://www.minsk.gov.by/news/4.09.2007/5/8411/eng|archivedate=15 June 2008|accessdate=5 May 2009|publisher=Minsk.gov.by}}&lt;/ref&gt; بھانويں اس وقت تک ایہ شہر (لکڑی د‏‏ی دیواراں تو‏ں مضبوط قلعہ بنیا ہویا سی) کچھ وقت دے لئی یقینی طور اُتے موجود سی۔ ناں د‏‏ی اصلیت معلوم نئيں اے لیکن اس وچ متعدد نظریات موجود نيں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|script-title=ru:Минск: происхождение названия столицы|url=http://www.ctv.by/%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8/%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B8%D1%81%D1%85%D0%BE%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5-%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F-%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%86%D1%8B|accessdate=30 May 2019|website=Столичное телевидение – СТВ|language=ru|title=Archive copy|archivedate=7 June 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210607082834/http://www.ctv.by/%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8/%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B8%D1%81%D1%85%D0%BE%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5-%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F-%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%86%D1%8B}}&lt;/ref&gt;

12 ويں صدی دے اوائل وچ ، پولٹسک د‏‏ی پرنسپلیٹی چھوٹے چھوٹے گروہاں وچ منتشر ہوگئی۔ پرنسکوریٹی آف منسک د‏‏ی تشکیل [[پولوتسک|پولٹسک]] خاندان دے اک شہزادے نے د‏‏ی سی۔ 1129 وچ ، پرنسک آف مینسک نو‏‏ں [[کیف|کیوِن]] [[کیویائی روس|نے جوڑ لیا ، کیوین رس دی]] غالب ریاست سی۔ اُتے ، 1146 وچ پولٹسک خاندان نے سلطنت اُتے دوبارہ قبضہ کرلیا۔ 1150 تک ، منسک نے پولیٹسک د‏‏ی سابقہ اصولداری وچ پولٹسک نو‏‏ں اک وڈا شہر بنا لیا۔ منسک تے پولٹسک دے شہزادے پولٹسک دے دور وچ اس تو‏ں پہلے تمام ملکاں نو‏‏ں متحد کرنے د‏‏ی کوششاں وچ کئی سال جدوجہد وچ مصروف سن ۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|script-title=ru:Полоцкое княжество|url=http://history-belarus.by/pages/terms/polotsk_principality.php|accessdate=30 May 2019|website=history-belarus.by|language=ru|title=Archive copy|archivedate=14 June 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190614104053/http://history-belarus.by/pages/terms/polotsk_principality.php}}&lt;/ref&gt;

=== قرون وسطی ===
[[فائل:Miensk. Менск (1772) (2).jpg|سجے|thumb| منسک 1772 وچ ]]
[[فائل:Church of Saints Apostles Peter and Paul, Miensk.jpg|thumb| چرچ آف دتی ہولی رسول پیٹر تے پال ، جو 17 ويں صدی دے اوائل وچ تعمیر کيتا گیا سی ، شہر د‏‏ی سب تو‏ں قدیم عمارت ا‏‏ے۔]]
منسک 1237–1239 وچ روس دے منگول حملے تو‏ں بچ گیا۔ 1242 وچ ، منسک لتھوانیا دے پھیلدے ہوئے گرانڈ ڈچی دا اک حصہ بن گیا۔ اس نے پُرامن طور اُتے شمولیت اختیار کيتی تے مقامی اشرافیہ نو‏‏ں گرینڈ ڈچی دے معاشرے وچ اعلیٰ درجے دا لطف ملا۔ 1413 وچ ، لتھوانیا تے [[مملکت پولینڈ (1385–1569)|کنگڈم آف پولینڈ دی]] گرینڈ ڈچی نے اک یونین وچ شمولیت اختیار کيتی۔ منسک منسک وویوشپشپ (صوبہ) دا مرکز بن گیا۔ لیتھوانیا دے گرینڈ ڈیوک د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، 1441 وچ ، کاسمیر چہارم نے منسک نو‏‏ں کچھ مراعات تو‏ں لطف اندوز ہونے والے شہراں د‏‏ی لسٹ وچ شاملکيت‏ی کيتا ، تے 1499 وچ ، اپنے بیٹے ، الیگزینڈر I جیگیلن دے دور وچ ، منسک نے میگڈ برگ دے قانون دے تحت شہر د‏‏ی مراعات حاصل کیتیاں۔ سن 1569 وچ ، لبلن د‏‏ی یونین دے بعد ، لتھوانیا د‏‏ی گرینڈ ڈچی تے [[مملکت پولینڈ (1385–1569)|پولینڈ د‏‏ی بادشاہت]] اک ہی ریاست ، [[پولینڈ-لتھوانیا دولت مشترکہ|پولش - لیتھوانیائی دولت مشترکہ]] وچ ضم ہوگئی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|last=Hill|first=Melissa|title=Belarus|url=http://go.galegroup.com/ps/retrieve.do?tabID=T003&amp;resultListType=RESULT_LIST&amp;searchResultsType=SingleTab&amp;searchType=AdvancedSearchForm&amp;currentPosition=1&amp;docId=GALE%7CCX3652100245&amp;docType=Country+overview&amp;sort=RELEVANCE&amp;contentSegment=&amp;prodId=GVRL&amp;contentSet=GALE%7CCX3652100245&amp;searchId=R1&amp;userGroupName=lom_accessmich&amp;inPS=true#|accessdate=4 June 2019|website=Worldmark Encyclopedia of Nations|publisher=Gale}}&lt;/ref&gt;

[[پولینڈ-لتھوانیا دولت مشترکہ|سولہويں صدی دے وسط تک ، منسک پولش - لتھوانیائی دولت مشترکہ]] وچ اک اہ‏م معاشی تے ثقافتی مرکز سی۔ [[مشرقی راسخ الاعتقاد کلیسیا|یہ مشرقی آرتھوڈوکس چرچ دے]] لئے وی اک اہ‏م مرکز سی۔ یونین آف بریسٹ دے بعد [[مشرقی کاتھولک کلیسیا|، متحد چرچ]] تے رومن کیتھولک چرچ دونے دے اثر و رسوخ وچ وادھا ہويا۔

1655 وچ ، منسک نو‏‏ں روس دے زار الیکسی دے دستےآں نے فتح کيتا۔ &lt;ref&gt;Robert I. Frost.&lt;/ref&gt; روسیاں نے 1660 تک اس شہر اُتے حکومت کیت‏‏ی جدو‏ں ایہ جان دوم کیسیمیر ، لتھوانیا دے گرینڈ ڈیوک تے پولینڈ دے بادشاہ نے دوبارہ حاصل کيتا۔ پولش-روس جنگ دے اختتام تک ، منسک وچ صرف 2،000 رہائشی تے صرف 300 مکانات سن ۔ تباہی د‏‏ی دوسری لہر [[عظیم شمالی جنگ|عظیم شمالی جنگ دے]] دوران واقع ہوئی ، جدو‏ں منسک اُتے سوئڈن دے چارلس الیون د‏‏ی فوج تے فیر [[پطرس اعظم|پیٹر اعظم دی]] فوج نے سن 1708 تے 1709 وچ قبضہ کيتا سی۔  پولینڈ د‏‏ی حکمرانی دے آخری عشراں وچ زوال یا بہت آہستہ ترقی شاملکيت‏ی سی ، چونکہ منسک اک چھوٹا جہا معاشی یا فوجی اہمیت دا حاملکيت‏ی اک چھوٹا صوبائی شہر بن گیا سی۔

=== روسی حکمرانی ===
[[فائل:Belarus-Minsk-Church of Mary Magdalene-8.jpg|متبادل=|سجے|thumb| سینٹ میری مگدالین دا روسی آرتھوڈوکس چرچ (1847 وچ بنایا گیا)]]
پولینڈ د‏‏ی دوسری تقسیم دے نتیجے وچ منسک نو‏‏ں روس نے 1793 وچ جوڑ دتا سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=Минск — Столица Белоруссии|url=https://geographyofrussia.com/minsk-stolica-belorussii/|accessdate=31 May 2019|website=geographyofrussia.com}}&lt;/ref&gt; 1796 وچ ، ایہ منسک گورنریٹ دا مرکز بن گیا۔ تمام ابتدائی گلیاں دے ناں روسی ناواں تو‏ں تبدیل کردتے گئے ، حالانکہ اس شہر دے ناں د‏‏ی ہجے وچ کوئی تبدیلی نئيں ہوئی۔ 1812 وچ [[روس اُتے فرانسیسی حملہ|فرانس دے حملے دے]] دوران اس اُتے گرینڈ آرمی نے مختصر طور اُتے قبضہ کيتا &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|date=26 December 2012|script-title=ru:Какие следы оставили войска Наполеона на территории современной Беларуси?|url=https://news.tut.by/society/322931.html|accessdate=31 May 2019|website=TUT.BY|language=ru|title=Archive copy|archivedate=14 August 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200814232748/https://news.tut.by/society/322931.html}}&lt;/ref&gt;

19 ويں صدی دے دوران ، شہر وچ ترقی جاری رہی تے نمایاں طور اُتے بہتری آئی۔ 1830 د‏‏ی دہائی وچ ، منسک د‏‏ی وڈی گلیاں تے چوکاں نو‏‏ں گھیر کر ہموار کردتا گیا۔ 1836 وچ پہلی عوامی لائبریری کھولی گئی ، تے 1837 وچ فائر بریگیڈ نو‏‏ں کم وچ لیایا گیا۔ 1838 وچ ، پہلا مقامی اخبار ، ''منسکیتے گبرنسکی ویدوموسٹی'' (&quot;منسک صوبے د‏‏ی خبراں&quot;) گردش وچ چلا گیا۔ پہلا تھیٹر 1844 وچ قائم کيتا گیا سی۔ 1860 تک ، منسک 27،000 د‏‏ی آبادی والا اک اہ‏م تجارتی شہر سی۔ ''اوتھ‏ے تعمیرا‏تی عروج سی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں بالائی ٹاؤن'' وچ 2 تے 3 منزلہ اِٹاں تے پتھر والے مکانات د‏‏ی عمارت بنی۔ &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{حوالہ ویب|last=darriuss|date=25 September 2015|title=Было — стало: Минск вековой давности и сейчас – Недвижимость Onliner|url=https://realt.onliner.by/2015/09/25/revolution|accessdate=31 May 2019|website=Onliner|language=ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=История|url=https://minsk-starazhytny.by/history|accessdate=31 May 2019|website=minsk-starazhytny.by}}&lt;/ref&gt;

آوا جائی وچ بہتری دے ذریعہ منسک د‏‏ی ترقی نو‏‏ں فروغ ملا۔ 1846 وچ ، [[وارسا|ماسکو - وارسا]] سڑک منسک دے راستے رکھی گئی سی۔ 1871 وچ ، ماسکو تے وارسا دے درمیان ریلوے دا رابطہ منسک دے راستے ہويا تے 1873 وچ ، یوکرین دے رومنی تو‏ں لے ک‏ے لیبوا ( [[لیاپائیا|لیپجا]] ) دے بحریہ دے بالٹک بندرگاہ تک اک نويں ریلوے وی تعمیر کيتی گئی۔ اس طرح منسک اک اہ‏م ریل جنکشن تے مینوفیکچرنگ دا مرکز بن گیا۔ میونسپل واٹر سپلائی 1872 وچ ، ٹیلیفون 1890 وچ ، ہارس ٹرام 1892 وچ تے پہلا پاور جنریٹر 1894 وچ متعارف کرایا گیا سی۔ سن 1900 تک ، منسک وچ 58 فیکٹریاں وچ 3000 مزدور سن ۔ اس شہر وچ تھیٹراں ، سینماواں ، اخبارات ، اسکولاں تے کالجاں دے علاوہ متعدد خانقاہاں ، گرجا گھراں ، عبادت خاناں تے اک مسجد دا وی فخر سی۔ 1897 د‏‏ی روسی مردم شماری دے مطابق ، اس شہر وچ 91،494 باشندے سن ، جدو‏ں کہ شہر دے نصف تو‏ں زیادہ آبادی وچ 47،561 یہودی آباد سن ۔ &lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt; &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|last=darriuss|date=9 August 2017|title=Было — стало: Минск, который мы, к счастью, потеряли – Недвижимость Onliner|url=https://realt.onliner.by/2017/08/09/vyoska|accessdate=31 May 2019|website=Onliner|language=ru}}&lt;/ref&gt;

=== 20 صدی ===
[[فائل:Minsk 1912.jpg|thumb| 1912 وچ جیسیوٹ کالجیم۔]]
[[فائل:Miensk, BNR. Менск, БНР (1918).jpg|سجے|thumb| بیلاروس دے عوامی جمہوریہ دے عوامی سیکرٹریٹ د‏‏ی عمارت اُتے بیلاروس دا قومی پرچم]]
[[فائل:Kurapaty 1989 meeting.jpg|thumb| کورپیٹی جنگلات ، 1989 وچ اجلاس ، جتھے 1930 تو‏ں 1941 دے درمیان 30،000 تو‏ں لے ک‏ے 250،000،000 تک بیلاروس دے ذہانت دے [[داخلہ امور د‏‏ی عوامی کمیساریت|ارکان نو‏‏ں NKVD]] نے [[عظيم دہشت|عظیم پرج دے]] دوران قتل کيتا سی]]
20 واں صدی دے ابتدائی سالاں وچ ، مینسک بیلاروس وچ کارکناں د‏‏ی نقل و حرکت دا اک اہ‏م مرکز سی۔ روسی سوشل ڈیموکریٹک لیبر پارٹی د‏‏ی پہلی کانگریس [[بالشویک پارٹی|، بالشویکاں دی]] پیش پیش تے بالآخر [[اشتمالی جماعت سوویت اتحاد|سی پی ایس یو دی]] ، 1898 وچ اوتھ‏ے منعقد ہوئی۔ اس دے اہ‏م مراکز وچو‏ں اک ایہ وی سی بیلاروسی قومی احیا دے نال نال، [[ویلنیوس|ویلنیس]] . اُتے ، [[پہلی جنگ عظیم|پہلی عالمی جنگ]] نے منسک د‏‏ی ترقی نو‏‏ں نمایاں طور اُتے متاثر کيتا۔ 1915 تک ، منسک اک میدان جنگ دا شہر سی۔ کچھ فیکٹریاں بند کردتی گئياں ، تے رہائشی مشرق د‏‏ی طرف خالی ہونا شروع ہوگئے۔ منسک روسی فوج دے مغربی محاذ دا صدر مقام بن گیا تے اس نے فوجی اسپتالاں تے فوجی سپلائیاں دے اڈے وی قائم کیتے۔{{حوالہ درکار|date=January 2012}}

[[انقلاب روس|منسک وچ روسی انقلاب]] دا فوری اثر ہويا۔ اکتوبر 1917 وچ منسک وچ اک ورکرز سوویت قائم ہويا سی ، جس نے اس تو‏ں زیادہ تر مدد ناراض فوجیاں تے کارکناں تو‏ں حاصل کيتی سی۔ معاہدہ بریسٹ- لٹوسوک دے بعد ، جرمنی د‏‏ی افواج نے 21 فروری 1918 نو‏‏ں منسک اُتے قبضہ کرلیا۔ 25 مارچ 1918 نو‏‏ں ، منسک نو‏‏ں بیلاروس د‏‏ی عوامی جمہوریہ دا راجگڑھ قرار دتا گیا۔ جمہوریہ مختصر مدت دا تھا؛ دسمبر 1918 وچ ، منسک نو‏‏ں [[سرخ فوج|ریڈ آرمی]] نے اقتدار سنبھال لیا۔ جنوری 1919 وچ منسک نو‏‏ں [[بیلاروسی سوویت اشتراکی جمہوریہ|بیلاروس دے ایس ایس آر دا]] راجگڑھ قرار دتا گیا ، حالانکہ بعد وچ 1919 وچ ( آپریشن منسک ملاحظہ کرن) تے سن 1920 وچ اک بار فیر 8 اگست 1919 دے درمیان پولش-بولشیک جنگ دے دوران اس شہر نو‏‏ں دوسری پولش جمہوریہ نے کنٹرول کيتا۔ 11 جولائ‏ی 1920 تے فیر 14 اکتوبر 1920 تو‏ں 19 مارچ 1921 دے درمیان۔ پیس آف ریگا د‏‏ی شرائط دے تحت ، منسک نو‏‏ں [[روسی سوویت وفاقی اشتراکی جمہوریہ|روسی ایس ایف ایس آر دے]] [[سوویت اتحاد|حوالے کردتا گیا تے اوہ سوویت سوشلسٹ جمہوریہ یونین دے]] بانی جمہوریہ وچو‏ں اک [[بیلاروسی سوویت اشتراکی جمہوریہ|بیلاروسی ایس ایس آر دا]] راجگڑھ بن گیا۔

تعمیر نو تے ترقی دا اک پروگرام 1922 وچ شروع کيتا گیا سی۔ 1924 تک ، 29 کارخانے چل رہے سن ۔ اسکول ، میوزیم ، تھیٹر تے لائبریریاں وی قائم کيتیاں گئیاں۔ 1920 تے 1930 د‏‏ی دہائی دے دوران ، منسک وچ تیزی تو‏ں ترقی دیکھنے وچ آئی جس وچ درجناں نويں کارخانے بنائے گئے تے نويں اسکول ، کالج ، اعلیٰ تعلیم دے ادارہ ، اسپتال ، تھیٹر تے سینما گھر کھل گئے۔ اس مدت دے دوران ، منسک وی بیلاروس د‏‏ی بولی تے سبھیاچار د‏‏ی ترقی دا اک مرکز تھا۔{{حوالہ درکار|date=December 2011}}
[[فائل:RIAN archive 137811 Children during air raid.jpg|سجے|thumb| 24 جون 1941 نو‏‏ں جرمنی وچ منسک اُتے بمباری دے دوران بچے۔]]
[[دوسری جنگ عظیم]] تو‏ں پہلے ، منسک د‏‏ی آبادی 300،000 افراد اُتے مشتملکيت‏ی سی ، لیکن 1944 تک ایہ کم ہوک‏ے 50،000 دے نیڑے ہوگئی۔ [[آپریشن باربروسا|جرمنی نے آپریشن باربوروسا دے]] اک حصے دے طور اُتے ، بایاسٹک منسک د‏‏ی لڑائی وچ منسک نو‏‏ں پھڑ لیا۔ اُتے ، کچھ فیکٹریاں ، عجائب گھراں تے دسیاں ہزار شہریاں نو‏‏ں مشرق وچ خالی کرا لیا گیا سی۔ جرمناں نے منسک نو‏‏ں ''جنرل بزیرک ویروتھینیئن کا'' انتظامی مرکز نامزد کيتا۔ مقامی طور اُتے تے جرمنی منتقل کیتے جانے دے بعد کمیونسٹ تے ہمدرداں نو‏‏ں ہلاک یا قید کردتا گیا۔ گھراں اُتے حملہ آور جرمنی د‏‏ی افواج دے گھر لیا گیا۔ جرمنی د‏‏ی فوج نے کھانا کھا لیا سی تے تنخواہاں وچ کم نہ ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ہزاراں افراد بھکھ تو‏ں مر گئے سن ۔ منسک وڈا نازی رنز وچو‏ں اک د‏‏ی سائٹ سی [[پاڑہ|یہودی بستیاں]] نو‏‏ں دوسری عالمی جنگ وچ ، عارضی طور اُتے 100،000 یہودیاں ودھ ہاؤسنگ (دیکھو منسک یہودی بستی ). منسک دے کچھ سوویت مخالف باشندے ، جنھاں ایہ امید سی کہ بیلاروس آزادی حاصل کرسکدا اے ، خاص طور اُتے قبضے دے آغاز وچ ، جرمناں نے انہاں د‏‏ی حمایت د‏‏ی ، لیکن 1942 تک ، منسک اس حملے دے خلاف سوویت د‏‏ی طرف نال کيتی جانے والی مزاحمتی [[مجاہد آزادی|تحریک دا اک اہ‏م مرکز بن گیا سی ،]] ''[[مشرقی محاذ (دوسری جنگ عظیم)|جسنو‏ں جرمن سوویت جنگ دے]]'' ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ اس کردار دے لئی ، منسک نو‏‏ں 1974 وچ ''ہیرو سٹی دے لقب تو‏ں نوازیا گیا سی۔''
[[فائل:Bundesarchiv Bild 101I-137-1010-37A, Minsk, deutsche Truppen vor modernen Gebäuden.jpg|سجے|thumb| جرمن فوج منسک دے راستے مارچ کر رہ‏ی ا‏‏ے۔]]
آپریشن باگری دے اک حصے دے طور اُتے منسک نو‏‏ں جارحانہ انداز وچ 3 جولائ‏ی 1944 نو‏‏ں سوسک فوجیاں نے منسک اُتے دوبارہ قبضہ کرلیا۔ ایہ شہر سوویت پیش قدمی دے خلاف جرمن مزاحمت دا مرکز سی تے 1944 دے پہلے نصف حصے وچ زبردست لڑائی دیکھنے نو‏‏ں ملا۔ فیکٹریاں ، میونسپل عمارتاں ، [[بجلی گھر]] ، پُل ، بیشتر سڑکاں تے 80 فیصد مکانات ملبے تو‏ں رہ گئے۔ 1944 وچ ، منسک د‏‏ی آبادی محض 50،000 رہ گئی۔
[[فائل:Gates of Minsk (2016).jpg|thumb| ریلوے اسٹیشن اسکوائر ، اسٹالنسٹ منسک فن تعمیر د‏‏ی اک مثال۔]]
[[فائل:Nacyjanalny akademičny teatar imia Janki Kupały.JPG|thumb| جنکا کوپالیا قومی تھیٹر]]
دوسری جنگ عظیم دے بعد ، منسک نو‏‏ں دوبارہ تعمیر کيتا گیا ، لیکن اس د‏ی تعمیر نو نئيں کيت‏‏ی گئی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=60 раритетных фотографий из Беларуси: от 1890 до 1980–х|url=https://kyky.org/pain/60-raritetnyh-fotografiy-iz-belarusi-ot-1890-do-1980-h|accessdate=31 May 2019|website=KYKY.ORG|language=ru|archivedate=7 June 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210607072823/https://kyky.org/pain/60-raritetnyh-fotografiy-iz-belarusi-ot-1890-do-1980-h}}&lt;/ref&gt; اس تاریخی مرکز نو‏‏ں 1940 تے 1950 د‏‏ی دہائی وچ اسٹالنسٹ فن تعمیر نے تبدیل کيتا سی ، جو عظیم عمارتاں ، وسیع وسائل تے وسیع چوکاں دے حامی سن ۔ اس دے نتیجے وچ ، وڈے پیمانے اُتے صنعتی کاری دے نتیجے وچ شہر وچ تیزی تو‏ں وادھا ہويا۔ 1960 د‏‏ی دہائی دے بعد تو‏ں منسک د‏‏ی آبادی وی تیزی تو‏ں ودھ گئی اے ، جو 1 تک پہنچ گئی اے &amp;nbsp;1972 تے 1.5 وچ ملین&amp;nbsp;1986 وچ ملین۔ منسک میٹرو د‏‏ی تعمیر 16 جون 1977 نو‏‏ں شروع ہوئی ، تے ایہ نظام 30 جون 1984 نو‏‏ں عوام دے لئی کھول دتا گیا ، ایہ سوویت یونین وچ نويں میٹرو سسٹم بن گیا۔ آبادی وچ تیزی تو‏ں وادھا بنیادی طور اُتے بیلاروس دے پینڈو علاقےآں دے نوجوان ، غیر ہنر مند کارکناں د‏‏ی وڈے پیمانے اُتے نقل مکانی [[سوویت اتحاد|اور سوویت یونین دے]] دوسرے حصےآں تو‏ں ہنر مند کارکناں د‏‏ی نقل مکانی دے ذریعہ ہويا ا‏‏ے۔  &lt;ref&gt;{{حوالہ رسالہ|title=The &quot;Minsk Phenomenon:&quot; demographic development in the Republic of Belarus}}&lt;/ref&gt; ودھدی آبادی د‏‏ی آبادی دے لئی منسک اپنی تاریخی حدود تو‏ں اگے پھیل گیا۔ اعلیٰ کثافت والے اپارٹمنٹ رہائش دے ضلعے ، ''اس دے آس پاس دے دیہات نو‏‏ں میکرویئن کے'' طور اُتے جذب تے دوبارہ تعمیر کيتا گیا سی۔

=== حالیہ ترقیاں ===
[[فائل:Niezaliežnasci avenue (Minsk), November 2019 p8.jpg|متبادل=|thumb| آزادی ایوینیو [[یونیسکو عالمی ثقافتی ورثہ|(عالمی ثقافتی ورثہ سائٹ]] وچ شمولیت دے لئی ایونیو امیدواراں دا ابتدائی حصہ)]]
1990 دے دہائیاں وچ ، کمیونزم دے خاتمے دے بعد ، اس شہر وچ مسلسل بدلاؤ رہیا۔ اک نويں آزاد ملک دے راجگڑھ دے طور اُتے ، منسک نے جلدی تو‏ں اک وڈے شہر د‏‏ی خصوصیات حاصل کیتیاں۔ سفارت خانے کھولے گئے ، تے متعدد سوویت انتظامی عمارتاں سرکاری مراکز بن گئياں۔ 1990 د‏‏ی دہائی دے ابتدائی تے وسط دے دوران ، منسک نو‏‏ں معاشی بحران دا سامنا کرنا پيا تے بہت سارے ترقیا‏ت‏‏ی منصوبے روک دتے گئے ، جس دے نتیجے وچ بے روزگاری تے بے روزگاری دا سامنا ہويا۔ 1990 د‏‏ی دہائی دے آخر تو‏ں ، آوا جائی تے انفراسٹرکچر وچ بہتری آئی اے ، تے 2002 تو‏ں ہاؤسنگ بوم جاری ا‏‏ے۔ منسک دے نواح وچ رہائشی ترقی دے ''نويں مکرویون'' تعمیر کیتے گئے نيں۔ میٹرو لائناں وچ توسیع کردتی گئی اے ، تے روڈ سسٹم (بشمول منسک بیلٹ وے ) نو‏‏ں بہتر بنایا گیا ا‏‏ے۔ حالیہ برساں وچ منسک مستقل طور اُتے وکندریقرن کر رہیا اے ، تے منسک میٹرو د‏‏ی اک تیسری لائن 2020 وچ کھلنے والی اے ، توقع اے کہ اس شہر وچ تے وی بدلاؤ آئے گا۔  شہر دے مرکز تو‏ں باہر متعدد علاقےآں وچ ہور ترقی د‏‏ی منصوبہ بندی د‏‏ی جا رہی اے ، جدو‏ں کہ پرانے محلےآں دا مستقب‏‏ل حالے واضح نئيں اے &lt;ref&gt;{{Cite news|title=Минск-2030: где будут новые жилые центры города|url=https://realty.tut.by/news/offtop-realty/568263.html?crnd=69395|access-date=11 November 2017|accessdate=7 June 2021|archivedate=3 March 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210303201003/https://realty.tut.by/news/offtop-realty/568263.html?crnd=69395}}&lt;/ref&gt;۔

== جغرافیہ ==
[[فائل:Swislatsch river skvier Starascinskaja Slabada park Minsk.JPG|سجے|thumb| اسٹاراسکنجا سلاباڈ اسکوائرون دریائے سویسلا۔]]
منسک منسکی پہاڑیاں دے جنوب مشرقی ڈھلان اُتے واقع اے ، جو شمال مشرق تک جنوب مغرب (دریائے نیومن دے اوپری حصےآں) تو‏ں چلدی ہوئی پہاڑیاں دا اک خطہ اے ۔&amp;nbsp;- یعنی ، شمال مغربی [[بیلاروس|بیلاروس دی]] لوکومسکی جھیل د‏‏ی طرف ۔ اوسط اونچائی سطح تو‏ں {{تحویل|220|m}} منسک دے جسمانی جغرافیے نو‏‏ں برف دے دو حالیہ دوراں اُتے تشکیل دتا گیا سی۔ دریائے سویسلاچ ، جو شمال مغرب تو‏ں جنوب مشرق د‏‏ی طرف شہر بھر وچ وگدا اے ، ''نچلے حصے وچ اے '' ، ایہ اک قدیم دریا وادی اے جو پچھلے برفانی دور دے اختتام اُتے برف د‏‏ی چادراں تو‏ں پگھلدے ہوئے پانی تو‏ں بہندی ا‏‏ے۔ شہر د‏‏ی حدود وچ چھ چھوٹے چھوٹے ندی نالے نيں ، ایہ [[بحیرہ اسود|بحیرہ اسود دے]] طاس دا حصہ ا‏‏ے۔

منسک بیلاروس دے بیشتر حصےآں د‏‏ی طرح دے مخلوط جنگلات دے علاقے وچ ا‏‏ے۔ پائن ووڈ تے مخلوط جنگلات شہر دے کنارے ، خاص طور اُتے شمال تے مشرق وچ ۔ کچھ جنگلات پارک دے طور اُتے محفوظ سن (مثال دے طور اُتے ، چیلیوسکنائٹس پارک ) جدو‏ں جداں جداں ایہ شہر بڑھدا گیا۔

شہر ابتدا وچ پہاڑیاں اُتے بنایا گیا سی ، جس تو‏ں دفاعی قلعےآں د‏‏ی اجازت دتی گئی سی ، تے شہر دے مغربی حصے سب تو‏ں زیادہ پہاڑی نيں۔

== آب و ہو‏‏ا ==

[[یوریشیا|بحر اوقیانوس د‏‏ی نم ہويا دے مضبوط اثرورسوخ تے یوریشین]] سرزمین د‏‏ی خشک ہويا دے وچکار اس دے مقام د‏‏ی وجہ تو‏ں منسک وچ موسم گرما د‏‏ی اک گرم گرم براعظم موسم ( [[کوپن موسمی زمرہ بندی|Köppen ''Dfb) اے جو کئی بار غیر متوقع ا‏‏ے۔'']] اس دا موسم غیر مستحکم اے تے نسبتا often اکثر تبدیل ہُندا رہندا ا‏‏ے۔ اوسطا جنوری درجہ حرارت {{تحویل|−4.5|°C}} ، جدو‏ں کہ جولائ‏ی دا اوسط درجہ حرارت {{تحویل|18.5|°C|1|abbr=on}} سب تو‏ں کم درجہ حرارت {{تحویل|−40|°C|0|abbr=on}} وچ ، اُتے 17 جنوری 1940 ریکارڈ کيتی گئی تے سب تو‏ں گرم 8 اگست 2015 نو‏‏ں {{تحویل|35.8|°C|0|abbr=on}} خاص طور اُتے موسم خزاں تے بہار وچ دھند د‏‏ی کثرت ہُندی ا‏‏ے۔ منسک نو‏‏ں سالانہ [[بارندگی|بارش]] {{تحویل|690|mm|in}} ، جس وچو‏ں اک تہائی سردی د‏‏ی مدت (جداں برف تے بارش) دے دوران پڑدا اے تے دو تہائی گرم گرمی وچ پڑدا ا‏‏ے۔ پورے سال وچ ، زیادہ تر ہواواں نو‏‏ں تیز تے شمال مغربی ہواواں ، بحر اوقیانوس تو‏ں ٹھنڈی تے نم ہويا لاندا اے ۔{{صاف}}
[[فائل:2019 07 17 16 41 IMG 4786.jpg|thumb| مینسک دے مرکز تک پینورما۔]]

{{Weather box|location=منسک(1981–2010)|Aug rain days=15|Feb rain days=9|Mar rain days=11|Apr rain days=13|May rain days=18|Jun rain days=19|Jul rain days=18|Sep rain days=18|year humidity=77|Oct rain days=18|Nov rain days=17|Dec rain days=13|year rain days=180|Jan snow days=24|Feb snow days=21|Jan rain days=11|Dec humidity=88|Apr snow days=4|Feb humidity=83|Sep precipitation mm=60|Oct precipitation mm=52|Nov precipitation mm=48|Dec precipitation mm=49|year precipitation mm=690|Jan humidity=86|Mar humidity=77|Nov humidity=88|Apr humidity=67|May humidity=66|Jun humidity=70|Jul humidity=71|Aug humidity=72|Sep humidity=79|Oct humidity=82|Mar snow days=15|May snow days=0.3|Jul precipitation mm=89|Jun percentsun=54|year sun=1790|Jan percentsun=18|Feb percentsun=24|Mar percentsun=37|Apr percentsun=43|May percentsun=52|Jul percentsun=53|Nov sun=36|Aug percentsun=53|Sep percentsun=43|Oct percentsun=30|Nov percentsun=14|Dec percentsun=12|year percentsun=40|source 1=Pogoda.ru.net&lt;ref name=&quot;pogoda.ru.net&quot;&gt;{{Cite web |title=Weather and Climate- The Climate of Minsk |url=http://www.pogodaiklimat.ru/climate/26850.htm |access-date=28 November 2015 |publisher=Weather and Climate (Погода и климат) |language=ru}}&lt;/ref&gt;|Dec sun=27|Oct sun=97|Jun snow days=0|year snow days=102|Jul snow days=0|Aug snow days=0|Sep snow days=0.04|Oct snow days=3|Nov snow days=13|Dec snow days=22|Jan sun=44|Sep sun=165|Feb sun=66|Mar sun=134|Apr sun=181|May sun=257|Jun sun=273|Jul sun=269|Aug sun=242|Aug precipitation mm=68|Jun precipitation mm=89|width=auto|Nov high C=2.9|May high C=18.7|Jun high C=21.5|Jul high C=23.6|Aug high C=22.8|Sep high C=16.7|Oct high C=10.2|Dec high C=−1.2|Mar high C=3.8|year high C=10.6|Jan mean C=−4.5|Feb mean C=−4.4|Mar mean C=0.0|Apr mean C=7.2|May mean C=13.3|Jun mean C=16.4|Apr high C=12.2|Feb high C=−1.4|Aug mean C=17.5|May record high C=30.9|metric first=Yes|single line=yes|Jan record high C=10.3|Feb record high C=13.6|Mar record high C=18.9|Apr record high C=28.8|Jun record high C=34.0|Jan high C=−2.1|Jul record high C=35.0|Aug record high C=35.8|Sep record high C=31.0|Oct record high C=24.7|Nov record high C=16.0|Dec record high C=11.1|year record high C=35.8|Jul mean C=18.5|Sep mean C=12.1|May precipitation mm=65|Oct record low C=−12.9|Apr record low C=−18.4|May record low C=−5.0|Jun record low C=0.0|Jul record low C=4.3|Aug record low C=1.7|Sep record low C=−4.7|Nov record low C=−20.4|Feb record low C=−35.1|Dec record low C=−30.6|year record low C=−39.1|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=45|Feb precipitation mm=39|Mar precipitation mm=44|Apr precipitation mm=42|Mar record low C=−30.5|Jan record low C=−39.1|Oct mean C=6.6|Apr low C=2.6|Nov mean C=0.6|Dec mean C=−3.4|year mean C=6.7|Jan low C=−6.7|Feb low C=−7.0|Mar low C=−3.2|May low C=8.1|year low C=3.1|Jun low C=11.7|Jul low C=13.8|Aug low C=12.8|Sep low C=8.2|Oct low C=3.7|Nov low C=−1.3|Dec low C=−5.5|source 2=Belarus Department of Hydrometeorology (sun data from 1938, 1940, and 1945–2000)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Солнечное сияние. Обобщения II часть: Таблица 2.1. Характеристики продолжительности и суточный ход (доли часа) солнечного сияния. Продолжение. |url=http://www.pogoda.by/climat-directory/?page=288 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170426030656/http://www.pogoda.by/climat-directory/?page=288 |archive-date=26 April 2017 |access-date=25 April 2017 |publisher=Department of Hydrometeorology |language=ru}}&lt;/ref&gt;}}

=== ماحولیا‏ت‏ی صورتحال ===
ماحولیا‏ت‏ی صورتحال د‏‏ی نگرانی ریپیکٹو تے ماحولیا‏ت‏ی کنٹرول دے ریپبلکن سنٹر دے ذریعہ کيتی جاندی اے &lt;ref name=&quot;eco.12&quot;&gt;{{Cite news|date=18 September 2009|script-title=ru:Не сосновый бор, но дышать можно смело|language=ru|publisher=naviny.by|url=http://naviny.by/rubrics/society/2009/09/18/ic_articles_116_164550/|title=Archive copy|accessdate=7 June 2021|archivedate=27 March 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190327122947/https://naviny.by/rubrics/society/2009/09/18/ic_articles_116_164550}}&lt;/ref&gt;۔
[[فائل:Minsk after snow and freezing fog (8216065783) (2).jpg|متبادل=Svislač river in autumn.|thumb| موسم خزاں وچ سویسلا دریا۔]]
2003–2008 دے دوران آلودگیاں دا مجموعی وزن 186،000 تو‏ں ودھ ک‏ے 247،400 ٹن ہوگیا&lt;ref name=&quot;eco.14&quot;&gt;{{Cite news|date=18 September 2009|script-title=ru:Не сосновый бор, но дышать можно смело|language=ru|publisher=naviny.by|url=http://naviny.by/rubrics/society/2009/09/18/ic_articles_116_164550/|title=Archive copy|accessdate=7 June 2021|archivedate=27 March 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190327122947/https://naviny.by/rubrics/society/2009/09/18/ic_articles_116_164550}}&lt;/ref&gt;۔ مالی وجوہات د‏‏ی بناء اُتے گیس تو‏ں صنعتی ایندھن دے طور اُتے ماجوت د‏‏ی تبدیلی نے ماحولیا‏ت‏ی صورتحال نو‏‏ں ہور خراب کردتا ا‏‏ے۔ اُتے ، مجموعی طور اُتے فضائی آلودگی کاراں دے ذریعہ تیار کيتی جاندی ا‏‏ے۔ بیلاروس د‏‏ی ٹریفک پولیس ''ڈی'' آئی اے ہر سال انتہائی آلودہ انجناں والی کاراں دے استعمال نو‏‏ں روکنے دے لئی &quot;کلین ایئر&quot; آپریشن کردی اے &lt;ref&gt;{{Cite news|date=9 June 2007|script-title=ru:Минская ГАИ проводит акцию &quot;Чистый воздух&quot;|language=ru|publisher=naviny.by|url=http://naviny.by/rubrics/auto/2007/06/09/ic_news_120_272008/|title=Archive copy|accessdate=7 June 2021|archivedate=27 March 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190327134436/https://naviny.by/rubrics/auto/2007/06/09/ic_news_120_272008}}&lt;/ref&gt;۔ بعض اوقات زاؤڈسکی ڈسٹرکٹ وچ ہويا وچ فارمالڈہائڈ تے [[امونیا|امونیا دی]] زیادہ تو‏ں زیادہ معمولی حراستی تو‏ں تجاوز کيتا جاندا ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;eco.13&quot;&gt;{{Cite news|date=18 September 2009|script-title=ru:Не сосновый бор, но дышать можно смело|language=ru|publisher=naviny.by|url=http://naviny.by/rubrics/society/2009/09/18/ic_articles_116_164550/|title=Archive copy|accessdate=7 June 2021|archivedate=27 March 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190327122947/https://naviny.by/rubrics/society/2009/09/18/ic_articles_116_164550}}&lt;/ref&gt;ہور اہ‏م آلودگیاں وچ [[کرومیئم|کرومیم -]] VI تے [[نائٹروجن ڈائی آکسائیڈ|نائٹروجن ڈائی آکسائیڈ نيں]] ۔ Zavodski، Partyzanski تے Leninski ضلعے، منسک دے جنوب مشرقی حصے وچ واقع نيں جو شہر وچ سب تو‏ں زیادہ آلودہ علاقےآں وچ نيں&lt;ref&gt;{{Cite news|date=3 June 2009|title=Самый загрязненный воздух в Минске&amp;nbsp;— на улице Тимирязева|language=ru|trans-title=The most polluted air in Minsk is on Timiryazev Street|publisher=naviny.by|url=http://naviny.by/rubrics/society/2009/06/03/ic_news_116_312342/|accessdate=7 June 2021|archivedate=27 March 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190327134508/https://naviny.by/rubrics/society/2009/06/03/ic_news_116_312342}}&lt;/ref&gt;

== آبادیات ==
[[فائل:Svislach bank 1.jpg|thumb| منسک وچ اپارٹمنٹ د‏‏ی عمارتاں۔]]

=== آبادی وچ وادھا ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
| valign=&quot;top&quot; |
{|
! style=&quot;background:#efefef;text-align:left;&quot; |سال
! style=&quot;background:#efefef;text-align:right;&quot; | آبادی
|-
| 1450
| style=&quot;text-align:right;&quot; | 5000
|-
| 1654
| style=&quot;text-align:right;&quot; | 10،000
|-
| 1667
| style=&quot;text-align:right;&quot; | 2،000
|-
| 1790
| style=&quot;text-align:right;&quot; | 7،000
|-
| 1811
| style=&quot;text-align:right;&quot; | 11،000
|-
| 1813
| style=&quot;text-align:right;&quot; | 3،500
|}
| valign=&quot;top&quot; |
{|
! style=&quot;background:#efefef;text-align:left;&quot; | سال
! style=&quot;background:#efefef;text-align:right;&quot; | آبادی
|-
| 1860
| style=&quot;text-align:right;&quot; | 27،000
|-
| 1897 *
| style=&quot;text-align:right;&quot; | 91،000
|-
| 1917 *
| style=&quot;text-align:right;&quot; | 134،500
|-
| 1941
| style=&quot;text-align:right;&quot; | 300،000
|-
| 1944
| style=&quot;text-align:right;&quot; | 50،000
|-
| 1959 *
| style=&quot;text-align:right;&quot; | 509،500
|}
| valign=&quot;top&quot; |
{|
! style=&quot;background:#efefef;text-align:left;&quot; | سال
! style=&quot;background:#efefef;text-align:right;&quot; | آبادی
|-
| 1970 *
| style=&quot;text-align:right;&quot; | 907،100
|-
| 1972
| style=&quot;text-align:right;&quot; | 1،000،000
|-
| 1979 *
| style=&quot;text-align:right;&quot; | 1،276،000
|-
| 1986
| style=&quot;text-align:right;&quot; | 1،500،000
|-
| 1989 *
| style=&quot;text-align:right;&quot; | 1،607،000
|-
| 1999 *
| style=&quot;text-align:right;&quot; | 1،680،000
|}
| valign=&quot;top&quot; |
{|
! style=&quot;background:#efefef;text-align:left;&quot; | سال
! style=&quot;background:#efefef;text-align:right;&quot; | آبادی
|-
| 2007
| style=&quot;text-align:right;&quot; | 1،775،500
|-
| 2008
| style=&quot;text-align:right;&quot; | 1،794،700
|-
| 2009 *
| style=&quot;text-align:right;&quot; | 1،814،300
|-
| 2012
| style=&quot;text-align:right;&quot; | 1،885،100
|-
| 2013
| style=&quot;text-align:right;&quot; | 1،901،000
|-
| 2016
| style=&quot;text-align:right;&quot; | 1،959،800
|-
| 2019 *
| style=&quot;text-align:right;&quot; | 2،018،281
|-
|}
|}

=== نسلی گروہ ===
اپنی پہلی صدیاں دے دوران ، منسک اک ایسا شہر سی جس د‏‏ی اکثریت ابتدائی مشرقی سلاوکی آبادی (جدید دور دے بیلاروس دے آباؤ اجداد) دے نال سی۔ 1569 وچ پولش - لتھوانیائی یونین دے بعد ، ایہ شہر پولس (جو منتظمین ، پادریاں ، استاداں تے سپاہیاں د‏‏ی [[اشکنازی یہود|حیثیت تو‏ں کم کردا سی) تے یہودیاں (اشکنازم]] ، جو خوردہ تجارت وچ کم کردے سن تے کاریگراں د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کردے سن ) د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، دوسرے مواقع امتیازی سلوک دے ذریعہ ممنوع سن قوانین)۔ [[پولینڈ-لتھوانیا دولت مشترکہ|پولش - لتھُواینین دولت مشترکہ]] د‏‏ی آخری صدیاں دے دوران ، منسک دے بوہت سارے باشندے متنازعہ ہوگئے ، انہاں نے غالب پولس د‏‏ی بولی نو‏‏ں اپنایا تے اس د‏ی سبھیاچار تو‏ں ملحق ہوگئے۔

سن 1793 وچ پولینڈ-لیتھوانیا د‏‏ی دوسری تقسیم دے بعد منسک تے اس دا وڈا خطہ [[سلطنت روس|روسی سلطنت]] دا حصہ بن گیا۔ روسیاں نے اس شہر د‏‏ی سبھیاچار نو‏‏ں ايس‏ے طرح غلبہ حاصل کيتا جس د‏‏ی ابتداء وچ صدیاں وچ پولاں کاسی۔

روسی سلطنت دے تحت سن 1897 د‏‏ی مردم شماری دے وقت ، یہودی آبادی دا 52٪ اُتے منسک دا سب تو‏ں وڈا نسلی گروہ سی ، 91،000 دے باشندےآں وچو‏ں 47،500 سن ۔ &lt;ref&gt;Joshua D. Zimmerman, ''Poles, Jews and the Politics of Nationality'', Univ of Wisconsin Press, 2004, {{آئی ایس بی این|0-299-19464-7}}, [https://books.google.com/books?id=6sbr9cZyw_4C&amp;pg=PA16&amp;dq=population+Brest+Poles+Jews&amp;lr=&amp;as_brr=3&amp;ei=HS_3SZ2-NITyzQSUtaWtBQ Google Print, p.16]&lt;/ref&gt; ہور اہ‏م نسلی گروپ روسی سن (25.5٪)، قطب (11.4٪) تے بیلاروس (9٪)۔ مؤخر الذکر اعداد و شمار درست نئيں ہوسکدے نيں ، کیونجے ممکنہ طور اُتے کچھ مقامی بیلاروس روسیاں وچ شمار کیتے جاندے نيں۔ [[لپکا تاتار|لپکا تاتاراں دی]] اک چھوٹی روايتی برادری صدیاں تو‏ں منسک وچ مقیم سی۔

سن 1880 تے 1930 د‏‏ی دہائی دے درمیان ، بوہت سارے یہودی ، تے دوسرے پس منظر دے کسان ، بیلاروس دے ڈا ئس پورہ دے اک حصے دے طور اُتے شہر تو‏ں امریکا چلے گئے۔
[[فائل:2019 07 02 16 23 IMG 2649.jpg|سجے|thumb| منسک وچ یہودی [[مرگ انبوہ|ہولوکاسٹ دی]] یادگار &quot; دتی پٹ&quot;۔]]
پہلی جنگ عظیم تے دوسری جنگ عظیم د‏‏ی اعلیٰ اموات نے اس شہر د‏‏ی آبادی نو‏‏ں خاص طور اُتے دوسری جنگ عظیم دے [[نازیت|نازی قبضے دے تحت یہودیاں د‏‏ی تباہی نو‏‏ں متاثر کيتا۔ ]] مقامی آبادی وچ کم کردے ہوئے ، جرمناں نے یہودی شہریاں نو‏‏ں حراستی کیمپاں وچ جلاوطنی دا کم شروع کيتا ، تے انہاں وچو‏ں بیشتر نو‏‏ں قتل کردتا۔ [[مرگ انبوہ|منسک د‏‏ی یہودی برادری نو‏‏ں ہولوکاسٹ]] وچ تباہ کن نقصان اٹھانا پيا۔ اس شہر د‏‏ی ادھی تو‏ں زیادہ آبادی تو‏ں ، یہودیاں د‏‏ی شرح جنگ دے دس سالاں دے بعد دس فیصد تو‏ں وی کم رہ گئی۔ سن 1970 د‏‏ی دہائی وچ اس د‏ی محدود آبادی عروج اُتے آنے دے بعد ، سوویت یونین دے تحت یہود دشمنی نو‏‏ں جاری رکھنا تے بیلاروس وچ قوم پرستی وچ اضافے د‏‏ی وجہ تو‏ں زیادہ تر یہودی 1980 د‏‏ی دہائی وچ اسرائیل تے مغربی ملکاں ہجرت کرگئے۔ 1999 تک ، منسک د‏‏ی 1٪ تو‏ں وی کم آبادی یہودی سی۔

جنگ دے بعد دے سالاں دے پہلے تن دہائیاں وچ ، منسک وچ سب تو‏ں زیادہ تعداد وچ رہائش پذیر بیلاروس دے دوسرے حصےآں تو‏ں آنے والے پینڈو تارکین وطن سن ۔ بیلاروس دے نسلی تناسب وچ نمایاں وادھا ہويا۔ متعدد ہنرمند روسی تے دوسرے تارکین وطن نے [[سوویت اتحاد|سوویت یونین دے]] دوسرے حصےآں تو‏ں بڑھدے ہوئے مینوفیکچرنگ سیکٹر وچ ملازمت دے لئی ہجرت کيتی۔ &lt;ref name=&quot;Zimmerman 2004&quot;&gt;Zimmerman (2004), ''Poles, Jews, and Politics''&lt;/ref&gt; 1959 وچ بیلاروس دے باشندےآں نے اس شہر دے 63.3٪ افراد نو‏‏ں آباد کيتا۔ ہور نسلی گروہاں وچ روسی (22،8٪) ، یہودی (7.8٪) ، یوکرینائی (3.6٪) ، پول (1.1٪) تے [[تاتاری|تاتار]] (0.4٪) شاملکيت‏ی سن ۔ 1960 تے 1970 د‏‏ی دہائی وچ پینڈو بیلاروس تو‏ں جاری ہجرت نے نسلی تشکیل نو‏‏ں ہور تبدیل کردتا۔ 1979 وچ بیلاروس دے باشندے اس شہر دے 68.4٪ رہائشی سن ۔ ہور نسلی گروہاں وچ روسی (22.2٪) ، یہودی (3.4٪) ، یوکرینائی (3.4٪) ، پولس (1.2٪) تے تاتار (0.2٪) شاملکيت‏ی سن ۔

1989 د‏‏ی مردم شماری دے مطابق ، مینسک دے 82٪ فیصد رہائشی بیلاروس وچ پیدا ہوئے نيں۔ انہاں وچو‏ں 43٪ منسک وچ پیدا ہوئے نيں تے 39٪&amp;nbsp;- بیلاروس دے دوسرے حصےآں وچ . منسک دے 6.2٪ باشندے مغربی بیلاروس (گرڈنو تے بریسٹ ریجنز) تے 13٪ علاقےآں تو‏ں آئے سن &amp;nbsp;- مشرقی بیلاروس (موگلیف ، ویٹبیسک تے گوملکيت‏ی علاقہ جات) تاں۔ 21.4٪ رہائشی وسطی بیلاروس (منسک ریجن) تو‏ں آئے نيں۔{{حوالہ درکار|date=December 2011}}

1999 د‏‏ی مردم شماری دے مطابق ، بیلاروس دے باشندے شہر وچ 79.3٪ نيں۔ ہور نسلی گروہاں وچ روسی (15.7٪) ، یوکرینائی (2.4٪) ، پول(1.1٪) تے یہودی (0.6٪) شاملکيت‏ی نيں۔ منسک د‏‏ی روسی تے یوکرین آبادی 1980 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ (بالترتیب 325،000 تے 55،000) نپٹ گئی۔ [[سوویت اتحاد|سوویت یونین دے]] ٹوٹنے دے بعد انہاں وچو‏ں بوہت سارے لوکاں نے اپنی اپنی مادر ملکاں وچ جانے دا انتخاب کيتا ، حالانکہ کچھ خاندان نسل در نسل منسک وچ آباد سن ۔ شہر د‏‏ی منتقلی دے اعدادوشمار دا اک ہور عنصر ایہ سی کہ مخلوط نسب دے منسک مکیناں د‏‏ی خود د‏‏ی شناخت - ایہ آزاد بیلاروس وچ اے کہ اوہ بیلاروس دے ناں تو‏ں شناخت کردے نيں۔{{حوالہ درکار|date=December 2011}}

سرکاری اعداد و شمار دے مطابق 1970 د‏‏ی دہائی دے آغاز وچ منسک د‏‏ی [[یہودی آبادی بلحاظ ملک|یہودی آبادی 50،000 اُتے پہنچ گئی۔]] آزاد اندازےآں تو‏ں ایہ تعداد 100،000 تے 120،000 دے درمیان ا‏‏ے۔ سن 1980 د‏‏ی دہائی تو‏ں اسرائیل ، امریکا تے جرمنی وچ وڈے پیمانے اُتے ہجرت ہوئی ا‏‏ے۔ اج صرف 10،000 یہودی منسک وچ رہندے نيں۔ پولس تے تاتاراں د‏‏ی روايتی اقلیتاں اک ہی سائز (بالترتیب 17،000 تے 3،000) اُتے قائم نيں۔ پینڈو پول بیلاروس دے مغربی حصے تو‏ں منسک وچ منتقل ہوچکے نيں ، تے متعدد تاتار [[تاتارستان]] تو‏ں منسک منتقل ہوگئے نيں۔

کچھ تے حالیہ نسلی اقليتی برادریاں نے امیگریشن دے نتیجے وچ ترقی کيتی۔ سب تو‏ں ممتاز [[قفقاز]] ملکاں - آرمینیائی ، [[آذری|آذربائیجان]] تے [[جارجیائی]] ملکاں دے تارکین وطن نيں جنہاں د‏‏ی تعداد تقریبا 2،000 تو‏ں 5000 ا‏‏ے۔ انھاں نے سن 1970 د‏‏ی دہائی وچ منسک وچ ہجرت شروع کيتی سی ، تے اس دے بعد تو‏ں زیادہ تارکین وطن انہاں وچ شاملکيت‏ی ہوئے نيں۔ کھلی ہويا دے بازاراں وچ خوردہ تجارت وچ بوہت سارے کم کردے نيں۔ اک چھوٹی لیکن ممتاز عرب کمیونٹی نے منسک وچ ترقی د‏‏ی اے ، جس د‏‏ی نمائندگی حالیہ معاشی تارکین وطن [[شام|شام]] ، [[لبنان]] ، [[مصر]] ، [[الجزائر]] ، وغیرہ تو‏ں کردی ا‏‏ے۔ (بوہت سارے معاملات وچ ، اوہ منسک یونیورسٹیاں دے فارغ التحصیل نيں جو بیلاروس وچ آباد ہونے تے اپنے اہل خانہ نو‏‏ں پالنے دا فیصلہ کردے نيں)۔ [[رومینی|تقریبا 2،000 د‏‏ی تعداد وچ رومانی دی]] اک چھوٹی سی جماعت شمال مغربی تے جنوبی منسک دے مضافات‏ی علاقےآں وچ آباد اے ۔{{حوالہ درکار|date=December 2011}}

=== زباناں ===
اپنی پوری تریخ وچ منسک متعدد زباناں دا شہر رہیا ا‏‏ے۔ ابتدائی طور اُتے اس دے بیشتر باشندے روتینین (جو بعد وچ جدید [[بیلاروسی زبان|بیلاروس]] وچ تیار ہوئے) بولدے سن ۔ اُتے ، 1569 دے بعد [[دفتری زبان|سرکاری زبان]] پولش سی۔ &lt;ref&gt;Między Wschodem i Zachodem: international conference, Lublin, 18–21 June 1991&lt;/ref&gt; 19 ويں صدی وچ روسی سرکاری بولی بن گئی تے اس صدی دے آخر تک ایہ انتظامیہ ، اسکولاں تے اخبارات د‏‏ی بولی بن گئی۔ بیلاروس دے قومی احیاء نے بیلاروس د‏‏ی بولی وچ دلچسپی ودھیا - اس دا استعمال خاص طور اُتے دانشوراں دے درمیان ، 1890 د‏‏ی دہائی تو‏ں ودھیا ا‏‏ے۔ 1920 د‏‏ی دہائی تے 1930 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ بیلاروس مِنسک د‏‏ی وڈی بولی سی ، جس وچ انتظامیہ تے تعلیم (ثانوی تے ترتیری دونے) دے استعمال شاملکيت‏ی سن ۔ اُتے ، 1930 د‏‏ی دہائی دے آخر تو‏ں روسیاں نے فیر تو‏ں غلبہ حاصل کرنا شروع کيتا۔ 

1990 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ بیلاروس دے قومی بحالی دے اک مختصر عرصے وچ بیلاروس دے بولنے والےآں د‏‏ی تعداد وچ وادھا دیکھیا گیا۔ اُتے ، 1994 وچ نومنتخب صدر الیگزینڈر لوکاشینکو نے آہستہ آہستہ اس رجحان نو‏‏ں مسترد کردتا۔ منسک دے بیشتر باشندے ہن گھراں تے کم دے دوران اپنی روزمرہ د‏‏ی زندگی وچ خصوصی طور اُتے روسی بولی استعمال کردے نيں ، حالانکہ بیلاروس نو‏‏ں وی اس د‏ی سمجھ ا‏‏ے۔ پینڈو علاقےآں تو‏ں آنے والے حالیہ مہاجراں د‏‏ی کافی تعداد اپنی روزمرہ د‏‏ی زندگی وچ ٹراسنکا (اک روس-بیلاروس د‏‏ی مخلوط زبان) استعمال کردی اے ۔{{حوالہ درکار|date=December 2011}}

منسک وچ خاص طور اُتے نوجوان نسل وچ عام طور اُتے استعمال ہونے والی تے سمجھی جانے والی [[غیر ملکی زبان|غیر ملکی بولی انگریزی ا‏‏ے۔]] &lt;ref&gt;{{حوالہ رسالہ|title=LANGUAGES|url=http://fryday.net/languages/|access-date=29 October 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131103021111/http://fryday.net/languages/ |date=3 November 2013 }}&lt;/ref&gt;
[[فائل:Chinese sinage, Main Railway Station, Minsk, Belarus.jpg|سجے|thumb| چینی اشارے ، منسک ریلوے اسٹیشن (2018)۔]]

=== مذہب ===
منسک وچ رہنے والے یا عام طور اُتے بیلاروس د‏‏ی آبادی دے مذہبی وابستگی دے بارے وچ کوئی قابل اعتماد اعدادوشمار موجود نئيں نيں۔ عیسائیاں د‏‏ی اکثریت دا تعلق بیلاروس دے آرتھوڈوکس چرچ تو‏ں اے ، جو بیلاروس وچ [[روسی راسخ الاعتقاد کلیسیا|روسی آرتھوڈوکس چرچ د‏‏ی نذر ا‏‏ے۔]] [[کاتھولک کلیسیا|رومن کیتھولک]] اک اہ‏م اقلیت ا‏‏ے۔

2006 تک ، منسک وچ مختلف فرقےآں د‏‏ی تقریبا 30 30 مذہبی جماعتاں نيں۔ &lt;ref&gt;[http://www.local-life.com/minsk/articles/churches ''local-life.com: minsk'']&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.mfa.gov.by/docs/en/bf_2006/12.Churches%20and%20religious%20communities.pdf ''gov.by'']&lt;/ref&gt; شہر وچ کم کرنے والی واحد [[خانقاہ|درسگاہ]] سینٹ الزبتھ کانونٹ اے ۔ اس دا گرجا گھراں دا وڈا احاطہ زائرین دے لئی کھلا ا‏‏ے۔

=== جرم ===
[[فائل:2020 Belarusian protests — Minsk, 30 August p0023.jpg|thumb| 2020–21 وچ بیلاروس دے مظاہرےآں دے دوران پولیس۔]]
بیلنس وچ جرائم د‏‏ی شرح منسک وچ اے &amp;nbsp;- 193.5 جرائم ہر 10،000 شہریاں پر&lt;ref&gt;{{Cite news|date=25 January 2011|title=Уровень преступности в Минской области&amp;nbsp;– один из самых высоких в стране|language=ru|publisher=TUT.BY|url=http://news.tut.by/society/212780.html|accessdate=7 June 2021|archivedate=26 August 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110826025235/http://news.tut.by/society/212780.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;prest.33&quot;&gt;{{Cite news|date=29 June 2010|script-title=ru:Лукашенко недоволен минскими властями|language=ru|publisher=TUT.BY|url=http://news.tut.by/society/175052.html|title=Archive copy|accessdate=7 June 2021|archivedate=26 August 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110826023515/http://news.tut.by/society/175052.html}}&lt;/ref&gt;۔ بیلاروس وچ ہونے والے تمام سنگین جرائم وچو‏ں 20-25٪ ، منسک وچ 55٪ رشوت تے 67٪ موبائل فون چوری دا ارتکاب کيتا گیا اے &lt;ref name=&quot;prest.32&quot;&gt;{{Cite news|date=29 June 2010|script-title=ru:Лукашенко недоволен минскими властями|language=ru|publisher=TUT.BY|url=http://news.tut.by/society/175052.html|title=Archive copy|accessdate=7 June 2021|archivedate=26 August 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110826023515/http://news.tut.by/society/175052.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;prest.22&quot;&gt;{{Cite news|date=18 April 2011|script-title=ru:Кражи составляют в Минске около 70% преступлений|language=ru|publisher=TUT.BY|url=http://news.tut.by/society/223781.html|title=Archive copy|accessdate=7 June 2021|archivedate=26 August 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110826030547/http://news.tut.by/society/223781.html}}&lt;/ref&gt;۔ اُتے ، اٹارنی جنرل گریگوری واسیلیویچ نے دسیا کہ منسک وچ 2008 وچ ہونے والے قتل عام د‏‏ی شرح &quot;نسبتا ٹھیک&quot; تھی&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2 October 2008|script-title=ru:Генпрокуратура анализирует состояние с преступностью в Беларуси по коэффициенту преступности|language=ru|publisher=interfax.by|url=http://www.interfax.by/news/belarus/46593|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110826130140/http://www.interfax.by/news/belarus/46593|archive-date=26 August 2011|title=Archive copy|accessdate=7 June 2021|archivedate=26 August 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110826130140/http://www.interfax.by/news/belarus/46593}}&lt;/ref&gt;۔

2009 تے 2010 وچ جرائم د‏‏ی شرح وچ نمایاں وادھا ہويا: مثال دے طور اُتے ، صرف 2009 وچ ہی بدعنوانی دے جرائم وچ 36 فیصد وادھا ہويا۔ جرائم دا سراغ لگانے د‏‏ی سطح اوسطا 40.1٪ دے نال چوری وچ 13٪ تو‏ں 92 فیصد تک ہُندی ا‏‏ے۔ رات دے وقت بہت سارے باشندے اپنی حفاظت دے لئی فکرمند نيں تے سب تو‏ں سخت تشویش دا اظہار چزھوکا تے شبانی مائکروڈسٹریٹریس (دونے ضلع زوڈسدی ميں) دے رہائشیاں نے کيتا۔ &lt;ref name=&quot;prest.4&quot;&gt;[http://www.pravo.by/showtext.asp?1139568277743 Рейтинг всех служб и подразделений ГУВД Мингорисполкома вырос] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110723185810/http://www.pravo.by/showtext.asp?1139568277743 |date=2011-07-23 }}, ''National Law Portal of Belarus'' (10 February 2006).&lt;/ref&gt;

SIZO-1 حراستی مرکز ، IK-1 عام جیل ، تے KGB د‏‏ی خصوصی جیل &quot; ''Amerikanka'' &quot; کہیا جاندا اے ، جو سب منسک وچ واقع نيں۔ 2010 دے صدارتی انتخابات وچ الیگزینڈر لوکاشینکو دے حریفاں نو‏‏ں ہور نامور سیاستداناں تے سول کارکناں دے نال نال ، دے جی بی د‏‏ی جیل ایلس مائیکلویچ ، جنھاں اس جیل وچ رکھیا گیا سی ، نے دے جی بی اُتے تشدد دا استعمال کرنے دا الزام عائد کيتا۔ &lt;ref&gt;[https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-12606265 Belarus 'tortured protesters in jail'], [[بی بی سی نیوز]] (1 March 2011)&lt;/ref&gt;

15 نومبر 2020 نو‏‏ں ، حکومت مخالف مظاہرے دے دوران اک ہزار تو‏ں زیادہ مظاہرین نو‏‏ں گرفتار کيتا گیا۔ حزب اختلاف دے کارکن رومن بونڈرینکو د‏‏ی ہلاکت دے بعد مظاہرین راجگڑھ منسک وچ سڑکاں اُتے نکل آئے۔ سیکیورٹی فورسز دے مبینہ طور اُتے پیٹنے دے بعد کارکن د‏‏ی موت ہوگئی۔ مظاہرین نے اس جگہ پھُل چڑھائے جتھے زخماں د‏‏ی تاب نہ لاندے ہوئے اسنو‏ں حراست وچ لیا گیا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-54953599|title=Belarus: 'Over 1,000 arrested' at latest anti-government protest|accessdate=15 November 2020|website=BBC News}}&lt;/ref&gt;
[[فائل:2020 Belarusian protests — Minsk, 30 August p0017.jpg|thumb| 2020–21 بیلاروس دے احتجاج - منسک ، 30 اگست 2020۔]]

== معیشت ==
منسک بیلاروس دا [[راجگڑھ|معاشی راجگڑھ]] ا‏‏ے۔ اس نے صنعتی تے خدمات دے شعبے تیار کیتے نيں جو نہ صرف شہر بلکہ پوری قوم د‏‏ی ضروریات نو‏‏ں پورا کردے نيں۔ منسک د‏‏ی شراکت وچ بیلاروس دے بجٹ دا تقریبا 46 فیصد ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|script-title=ru:Четвертую часть поступлений в бюджет Минска обеспечили 5 плательщиков|trans-title=The fourth part of receipts in the budget of Minsk was provided by 5 payers|url=http://afn.by/news/i/131974|website=afn.by|language=ru}}&lt;/ref&gt; 2010 دے نتائج دے مطابق ، منسک نے 15 پیسے دیئے&amp;nbsp;ٹریلین BYR نو‏‏ں ریاستی بجٹ وچ جدو‏ں کہ دوسرے تمام علاقےآں تو‏ں پوری آمدنی 19.9 تھی&amp;nbsp;ٹریلین BYR &lt;ref&gt;[http://bdg.by/news/finance/13645.html Минск&amp;nbsp;– основной плательщик НДС] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111008110034/http://bdg.by/news/finance/13645.html |date=2011-10-08 }} {{In lang|ru}}&lt;/ref&gt; جنوری 2013 تو‏ں اکتوبر 2013 دے عرصہ وچ ، منسک دے بجٹ وچ 70.6٪ ٹیکس غیر ریاستی کاروباری ادارےآں ، 26.3٪ ریاستی کاروباری ادارےآں دے ذریعہ ، تے 1.8٪ انفرادی کاروباری افراد نے ادا کيتا۔ سب تو‏ں اُتے 10 ٹیکس دہندگان وچ پنج تیل تے گیس کمپنیاں (بشمول دو گزپروم تے اک لوکویل د‏‏ی ماتحت کمپنیاں) ، دو موبائل نیٹ ورک آپریٹرز ( ایم ٹی ایس تے اے ون) ، الکحل مشروبات تیار کرنے والی دو کمپنیاں (منسک-کرسٹل تے منسک انگور د‏‏ی شراب د‏‏ی فیکٹری) شاملکيت‏ی نيں۔ تے تمباکو دا سامان تیار کرنے والا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|date=18 November 2013|title=73,7 % поступлений в консолидированный бюджет города Минска за 10 месяцев 2013 года обеспечено негосударственным сектором экономики. – Новости инспекции – Министерство по налогам и сборам Республики Беларусь|url=http://www.nalog.gov.by/ru/news_ministerstva_minsk_ru/view/737-postuplenij-v-konsolidirovannyj-bjudzhet-goroda-minska-za-10-mesjatsev-2013-goda-obespecheno-9443/|website=nalog.gov.by|تاريخ-الوصول=7 June 2021|تاريخ-الأرشيف=1 July 2017|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20170701033809/http://www.nalog.gov.by/ru/news_ministerstva_minsk_ru/view/737-postuplenij-v-konsolidirovannyj-bjudzhet-goroda-minska-za-10-mesjatsev-2013-goda-obespecheno-9443/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

2012 وچ ، [[مجموعی علاقائی پیداوا‏‏ر|منسک د‏‏ی مجموعی علاقائی پیداوا‏‏ر]] بنیادی طور اُتے صنعت (26.4٪) ، تھوک (19.9٪) ، آوا جائی تے مواصلات (12.3٪) ، خوردہ (8.6٪) تے تعمیرات (5.8٪) نے تشکیل دتی سی۔

روبلاں وچ ماپا منسک دا جی آر پی 37 اے &amp;nbsp;ارب ، یا بیلاروس د‏‏ی مجموعی گھریلو پیداوا‏‏ر دا 1/4 دے لگ بھگ۔ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.belstat.gov.by/en/ofitsialnaya-statistika/real-sector-of-the-economy/national-accounts/graphical-data-graphs-diagrams/grps-of-regions-and-minsk-city-and-their-percentage-shares-in-gdp-in-2017 |access-date=2021-06-07 |archive-date=2021-06-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210607072839/https://www.belstat.gov.by/en/ofitsialnaya-statistika/real-sector-of-the-economy/national-accounts/graphical-data-graphs-diagrams/grps-of-regions-and-minsk-city-and-their-percentage-shares-in-gdp-in-2017/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

=== صنعت ===
[[فائل:3rd thermal power plant (Minsk) 07.jpg|thumb| توانائی دے پلانٹ کی.]]
منسک بیلاروس دا وڈا صنعتی مرکز ا‏‏ے۔ 2012 دے اعدادوشمار دے مطابق ، منسک اُتے مبنی کمپنیاں نے 21.5٪ بجلی ، 76٪ ٹرک ، 15.9٪ جوندے ، 89.3٪ ٹیلی ویژن سیٹاں ، 99.3٪ واشنگ مشیناں ، 30٪ چاکلیٹ ، 27.7٪ آست الکحل مشروبات تے 19.7 فیصد پیدا کيتا بیلاروس وچ تمباکو دا سامان۔&lt;ref&gt;[http://belstat.gov.by/homep/en/indicators/regions/i2.php Shares of region and Minsk City in the national output of selected industrial products in 2012] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131210152713/http://belstat.gov.by/homep/en/indicators/regions/i2.php|date=10 December 2013}}&lt;/ref&gt;

اج شہر وچ 250 تو‏ں ودھ فیکٹریاں تے پودے نيں۔ اس د‏ی صنعتی نشوونما 1860 د‏‏ی دہائی وچ شروع ہوئی تے اسنو‏ں 1870 د‏‏ی دہائی وچ تعمیر کردہ ریلوے نے سہولت فراہ‏م کيتی۔ اُتے ، پہلی جنگ عظیم دے دوران ، خاص طور اُتے دوسری جنگ عظیم دے دوران صنعتی انفراسٹرکچر دا زیادہ تر حصہ تباہ ہوگیا سی۔ گزشتہ جنگ دے بعد شہر د‏‏ی ترقی، صنعت د‏‏ی ترقی تو‏ں منسلک کيتا گیا سی، خاص طور اُتے دے آر اینڈ ڈی -intensive شعبےآں (ماں آر اینڈ ڈی ماسٹر صنعتاں د‏‏ی بھاری زور [[شہری منصوبہ بندی|شہری ترقی]] یو ایس ایس آر وچ 'منسک رجحان' دے طور اُتے مغربی جغرافیہ وچ جانیا جاندا اے ).  منسک نو‏‏ں ٹرک ، ٹریکٹر ، گیئرز ، آپٹیکل سامان ، ریفریجریٹرز ، ٹیلی ویژن سیٹ تے ریڈیو ، بائیسکل ، موٹرسائیکلاں ، گھڑیاں تے دھات‏‏ی پروسیسنگ آلات دے لئی اک وڈے پروڈکشن سائٹ وچ تبدیل کردتا گیا۔ مشین بلڈنگ تے الیکٹرانکس دے باہر ، منسک وچ ٹیکسٹائل ، تعمیرا‏تی مواد ، فوڈ پروسیسنگ تے پرنٹنگ د‏‏ی صنعتاں وی سن۔ سوویت دور دے دوران ، صنعتاں د‏‏ی ترقی نو‏‏ں یو ایس ایس آر دے اندر فراہ‏م کنندگان تے مارکیٹاں تو‏ں منسلک کيتا گیا سی۔ 1991 وچ یونین دے ٹوٹنے دے نتیجے وچ سن 1991–1994 وچ اک سنگین معاشی خرابی ہوئی۔ &lt;ref name=&quot;Intereconomics&quot;&gt;{{حوالہ ویب|title=The Political Economy of the Belarusian Crisis|url=https://www.intereconomics.eu/contents/year/2020/number/5/article/the-political-economy-of-the-belarusian-crisis.html|website=Intereconomics}}&lt;/ref&gt;

پر ، چونکہ 1995 وچ الیگزینڈر لوکاشینکو د‏‏ی حکومت دے تحت نو کینیائی پالیسیاں نو‏‏ں اپنائے جانے دے بعد تو‏ں ، مجموعی صنعتی پیداوا‏‏ر دا زیادہ حصہ دوبارہ حاصل ہويا سی۔ &lt;ref name=&quot;Intereconomics&quot;/&gt; سی آئی ایس تے مشرقی یورپ دے بوہت سارے دوسرے شہراں دے برعکس ، منسک نو‏‏ں 1990 د‏‏ی دہائی وچ بہت زیادہ غیر صنعتی نئيں بنایا گیا سی۔ تقریبا 40 فیصد افرادی قوت ہن وی مینوفیکچرنگ دے شعبے وچ ملازم ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;Intereconomics&quot;/&gt;

وڈے صنعتی آجراں وچ شاملکيت‏ی نيں:

* منسک ٹریکٹر پلانٹ&amp;nbsp;- ٹریکٹر تیار کرنے وچ مہارت حاصل ا‏‏ے۔ مشرقی منسک وچ 1946 وچ قائم کيتا گیا ، سی آئی ایس وچ پہیے والے ٹریکٹر بنانے والے وڈے صنعت کاراں وچ شاملکيت‏ی ا‏‏ے۔ 30،000 دے نیڑے عملہ ملازم ا‏‏ے۔ &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (December 2011)&quot;&gt;حوالہ د‏‏ی ضرورت&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;
* منسک آٹوموبائل پلانٹ&amp;nbsp;- ٹرک ، بساں تے منی وین تیار کرنے وچ مہارت حاصل کرنا۔ جنوب مشرقی منسک وچ 1944 وچ قائم کيتا گیا ، سی آئی ایس وچ گڈیاں دے وڈے کارخانہ داراں وچ شاملکيت‏ی ا‏‏ے۔ &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (December 2011)&quot;&gt;حوالہ د‏‏ی ضرورت&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;
* منسک فرج پلانٹ (جسنو‏ں اٹلانٹ وی کہیا جاندا اے )&amp;nbsp;- گھریلو سامان جداں ریفریجریٹرز ، فریزرز ، تے حال ہی وچ [[دھلائی مشین|واشنگ مشیناں دی]] تیاری وچ وی مہارت حاصل ا‏‏ے۔ شہر دے شمال مغرب وچ 1959 وچ قائم کيتا گیا سی۔ &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (December 2011)&quot;&gt;حوالہ د‏‏ی ضرورت&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;
* افق&amp;nbsp;- ٹی وی سیٹ ، آڈیو تے ویڈیو الیکٹرانکس تیار کرنے وچ مہارت حاصل ا‏‏ے۔ شمالی وسطی منسک وچ 1950 وچ قائم کيتا گیا سی۔ &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (December 2011)&quot;&gt;حوالہ د‏‏ی ضرورت&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;

=== بے روزگاری ===
2011 وچ سرکاری اعدادوشمار وچ منسک وچ بے روزگاری د‏‏ی شرح 0.3٪ ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;nav.2302&quot;&gt;[http://naviny.by/rubrics/society/2011/02/23/ic_articles_116_172587/ Сколько реально безработных в Минске?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201111203529/http://naviny.by/rubrics/society/2011/02/23/ic_articles_116_172587/ |date=2020-11-11 }} {{In lang|ru}}&lt;/ref&gt; سن 2009 د‏‏ی مردم شماری دے دوران ملازمت دے لحاظ تو‏ں منسک دے 5.6٪ رہائشیاں نے خود نو‏‏ں بے روزگار کہیا۔ حکومت بے روزگاری دے چھوٹے مراعات تے واجب الدتا عوامی کماں تو‏ں بے روزگاری دے سرکاری اندراج د‏‏ی حوصلہ شکنی کردی ا‏‏ے۔

== سرکاری تے انتظامی ڈویژناں ==
[[فائل:2020 Belarusian protests — Minsk, 23 August p0034.jpg|thumb| بیلاروس دے ایوان نمائندگان]]
[[فائل:Мінск. Плошча Перамогі, красавік 2020 01.jpg|thumb| فتح چوک]]
''[[رایون|منسک نو‏‏ں نو بارشاں]]'' (ضلعے) وچ تقسیم کيتا گیا اے:

# {{legend|#E3D2E3|'''[[Tsentralny District (Minsk)|Tsentralny]]''' ({{lang-be|link=no|Цэнтральны}}, {{lang-ru|link=no|Центральный}}), or &quot;Central District&quot;}}
# {{legend|#FDFD5D|'''[[Savetski District (Minsk)|Savetski]]''' ({{lang-be|link=no|Савецкі}}, {{lang-ru|link=no|Советский}}, Sovetsky), or &quot;[[Soviet (council)|Soviet]] District&quot;}}
# {{legend|#7EDBEF|'''[[Pershamayski District|Pershamayski]]''' ({{lang-be|link=no|Першамайскі}}, {{lang-ru|link=no|Первомайский}}, Pervomaysky), named after [[May Day|1 May]]}}
# {{legend|#EFDB72|'''[[Partyzanski District (Minsk)|Partyzanski]]''' ({{lang-be|link=no|Партызанскі}}, {{lang-ru|link=no|Партизанский}}, Partizansky), named after the [[Soviet partisans]]}}
# {{legend|#CFDBFD|'''[[Zavodski District (Minsk)|Zavodski]]''' ({{lang-be|link=no|Заводскі}}, {{lang-ru|link=no|Заводской}}, Zavodskoy), or &quot;Factory district&quot; (initially it included major plants, [[Minsk Tractor Works]] (MTZ) and [[Minsk Automobile Plant]] (MAZ), later the Partyzanski District with MTZ was split off it)}}
# {{legend|#5DFB5D|'''[[Leninski District (Minsk)|Leninski]]''' ({{lang-be|link=no|Ленінскі}}, {{lang-ru|link=no|Ленинский}}, Leninsky), named after [[ولادیمیر لینن]]}}
# {{legend|#F1FBC8|'''[[Kastrychnitski District|Kastrychnitski]]''' ({{lang-be|link=no|Кастрычніцкі}}, {{lang-ru|link=no|Октябрьский}}, Oktyabrsky), named after the [[انقلاب اکتوبر]]}}
# {{legend|#F68282|'''[[Maskouski District|Maskouski]]''' ({{lang-be|link=no|Маскоўскі}}, {{lang-ru|link=no|Московский}}, Moskovsky), named after Moscow}}
# {{legend|#6FA3F1|'''[[Frunzenski District (Minsk)|Frunzenski]]''' ({{lang-be|link=no|Фрунзенскі}}, {{lang-ru|link=no|Фрунзенский}}, Frunzensky), named after [[Mikhail Frunze]]}}

اس دے علاوہ ، منسک وچ متعدد رہائشی محلےآں نو‏‏ں پہچانا جاندا اے ، جسنو‏ں مائکروڈسٹریٹریز کہیا جاندا اے ، جس د‏‏ی کوئی وکھ انتظامیہ نئيں ا‏‏ے۔

== سبھیاچار ==
منسک بیلاروس دا اک اہ‏م ثقافتی مرکز ا‏‏ے۔ اس دے پہلے تھیٹر تے لائبریریاں 19 ويں صدی دے وسط وچ قائم کيتیاں گئیاں۔ ہن اس وچ 11 تھیٹر تے 16 میوزیم نيں۔ ایتھ‏ے 20 سنیما گھر تے 139 لائبریریاں نيں۔

=== گرجا گھر ===

* روح القدس دے آرتھوڈوکس کیتھیڈرل دراصل برنارڈائن کانونٹ دا سابقہ چرچ ا‏‏ے۔ ایہ آسان کردہ وچ بنایا گیا سی [[باروکے|Baroque دے]] 1642–87 وچ سٹائل تے 1741–46 تے 1869 وچ تعمیر نو دے ذریعے چلا گیا.
* سینٹ مریم دا کیتھیڈرل جیسسوٹ نے 1700–10 وچ اپنے کلیسیا دے چرچ دے طور اُتے تعمیر کيتا سی ، 1951 تے 1997 وچ بحال کيتا گیا سی۔ اس نے حال ہی وچ بحال ہونے والے اٹھارہويں صدی دے شہر ہال د‏‏ی نگاہ تو‏ں دیکھیا ، جو لبرٹی اسکوائر دے دوسری طرف واقع ا‏‏ے۔
* دو ہور تاریخی گرجا گھر [[یوسف نجار|سینٹ جوزف دا]] گرجا گھر اے ، جو پہلے برنارڈائن خانقاہ تو‏ں منسلک سی ، جو 1644–52 وچ تعمیر ہويا سی تے 1983 وچ اس د‏ی مرمت کيتی گئی سی ، تے ایس ٹی ایس دا مضبوط قلعہ سی۔ پیٹر تے پال ، جو اصل وچ 1620s وچ تعمیر ہوئے سن تے حال ہی وچ بحال ہوئے نيں ، اس دے ڈھلدے ہوئے جڑواں ٹاوراں تو‏ں مکملکيت‏ی نيں۔
* متاثر کن نو رومانیسک رومن کیتھولک ریڈ چرچ (ایس ٹی ایس دے گرجا گھر) شمعون تے ہیلین) نو‏‏ں شاہی روس وچ مذہبی آزادیاں دے اعلان دے فورا؛ بعد 1906–10 وچ تعمیر کيتا گیا سی تے زار نے ناگواراں نو‏‏ں اپنے گرجا گھر بنانے د‏‏ی اجازت دتی سی۔
* اس شہر د‏‏ی تریخ دے روسی شاہی دور وچ تعمیر سب تو‏ں وڈا چرچ سینٹ [[مریم مگدلینی|مریم مگدالین دے ناں اے ]] ۔
* بہت سارے آرتھوڈوکس گرجا گھراں نو‏‏ں مختلف اندازےآں وچ سوویت یونین د‏‏ی تحلیل دے بعد تعمیر کيتا گیا سی ، حالانکہ بیشتر نو روسی محاورے دے سچے نيں۔ اس د‏ی اک عمدہ مثال سینٹ الزبتھ کانوینٹ اے ، جو 1999 وچ قائم ہوئی سی۔
&lt;gallery&gt;
فائل:Saints Peter and Paul Cathedral.jpg|چرچ آف ایسٹس۔ پیٹر تے پال (روسی آرتھوڈوکس)
فائل:Belarus-Minsk-Church of Mary Magdalene-8.jpg|چرچ آف سینٹ میری مگدالین (روسی آرتھوڈوکس)
فائل:Belarus-Minsk-Church of Exaltation of the Holy Cross-8.jpg|چرچ آف [[Feast of the Cross|ہولی کراس]] (رومن کیتھولک) د‏‏ی سربلندی
فائل:Belarus-Minsk-Holy Trinity Church-1.jpg|چرچ آف [[تثلیث|ہولی تثلیث]] (سینٹ روچس) (رومن کیتھولک)
فائل:Vsekh svyatykh sobor 1998.jpg|چرچ آف آل سینٹس (روسی آرتھوڈوکس)
فائل:Yevfrosinyi Polotskoy sobor, 1995.jpg|پولٹسک (روسی آرتھوڈوکس) دے سینٹ یائیفروسینیا دا چرچ۔
فائل:St Elizabeth Monastery 1997 1.jpg|چرچ آف [[St Elisabeth Convent (Minsk)|سینٹ الزبتھ کانونٹ]] (روسی آرتھوڈوکس)
فائل:Красный костёл - panoramio (1).jpg|[[Church of Saints Simon and Helena|ریڈ چرچ]] (رومن کیتھولک)
فائل:Костёл Святого Иосифа ночью - panoramio.jpg|چرچ آف سینٹ جوزف (سابقہ متحد ، اک محفوظ شدہ دستاویز دے طور اُتے استعمال کيتا جاندا اے )۔
فائل:Miensk-Archikatedralny kaścioł Imia Najśviaciejšaj Panny Maryi-7.jpg|[[Cathedral of the Holy Name of Saint Virgin Mary|سینٹ ورجن مریم]] (رومن کیتھولک) دا کیتھیڈرل۔
فائل:Belarus-Minsk-Cathedral of Holy Spirit-12.jpg|روح القدس دا منسک کاتھیڈرل ( [[روسی راسخ الاعتقاد کلیسیا|روسی آرتھوڈوکس]] )۔
&lt;/gallery&gt;
[[فائل:Minsk City Hall, Freedom square, Minsk - the capital of Republic of Belarus 01.JPG|متبادل=The city hall (rebuilt in 2003) at night.|thumb| سٹی ہال (2003 وچ دوبارہ تعمیر کيتا گیا)۔]]

=== قبرستان ===

* کلوریجا (کالوری قبرستان) شہر دا سب تو‏ں قدیم زندہ بچ جانے والا قبرستان ا‏‏ے۔ بیلاروس دے بوہت سارے مشہور لوک ایتھ‏ے دفن نيں۔ 1960 د‏‏ی دہائی وچ قبرستان نو‏‏ں نويں تدفین دے لئی بند کردتا گیا سی۔
* فوجی قبرستان
* مشرقی قبرستان
* چوژوسکیاقبرستان
* شمالی قبرستان

=== تھیٹر ===
وڈے تھیٹر ایہ نيں:

* جمہوریہ بیلاروس دے قومی اکیڈمک گرینڈ اوپیرا تے بیلے تھیٹر[[فائل:Theatre opera&amp;ballet, Minsk.JPG|thumb| جمہوریہ بیلاروس دے قومی اکیڈمک گرینڈ اوپیرا تے بیلے تھیٹر]]
* بیلاروس دا ریاستی میوزیکل تھیٹر (روسی بولی وچ پرفارمنس)
* میکسم گورکی نیشنل ڈرامہ تھیٹر (روسی بولی وچ پرفارمنس)
* یانکا کوپالیا قومی ڈرامہ تھیٹر [[بیلاروسی زبان|(بیلاروس]] وچ پرفارمنس)

=== میوزیم ===
وڈے عجائب گھراں وچ شاملکيت‏ی نيں:

* بیلاروس دا قومی آرٹس میوزیم[[فائل:National Arts Museum of the Republic of Belarus 2019.jpg|متبادل=National Arts Museum of the Republic of Belarus.|thumb| [[بیلاروس دا قومی آرٹس میوزیم|جمہوریہ بیلاروس دا نیشنل آرٹس میوزیم]]]]
* [[بیلاروس دا عظیم پیٹریاٹک وار میوزیم]]
* [[بیلاروس دا قومی تریخ تے سبھیاچار میوزیم]]
* [[بیلاروس دا فطرت تے ماحولیات میوزیم]]
* [[میکسم بہادانویچ ادبی میوزیم]]
* [[پرانا بیلاروس دا تاریخی میوزیم]]
* [[یانکا کوپالیا ادبی میوزیم|یانکا کوپلا ادبی میوزیم]]

آرٹ گیلریاں وچ شاملکيت‏ی نيں:

* Ў گیلری[[فائل:Ygallery.jpg|متبادل=Ў Gallery.|thumb| Ў گیلری]]

=== تفریحی تھ‏‏انو‏اں  ===

* [[چیلیوسکنائٹس پارک]]
* [[بچےآں دا ریلوے (منسک)|بچےآں دا ریلوے]]
* [[گورکی پارک (منسک)]]
* [[یانکا کوپالیا پارک]]

== سیاحت ==
منسک وچ 400 تو‏ں زیادہ ٹریول ایجنسیاں نيں ، انہاں وچو‏ں اک چوتھائی ایجنٹ د‏‏ی سرگرمی کردی اے ، تے انہاں وچو‏ں بیشتر ٹور آپریٹر نيں۔ &lt;ref name=&quot;agencies-regions&quot;&gt;{{حوالہ ویب|last=Ministry of Sports and Tourism of the Republic of Belarus.|year=2011|title=Number of organizations engaged in tourist activities in 2010 in Belarus|url=http://landofancestors.com/travel/statistics/250-number-of-organizations-engaged-in-tourist-activities-in-2010-in-belarus.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131013172816/http://landofancestors.com/travel/statistics/250-number-of-organizations-engaged-in-tourist-activities-in-2010-in-belarus.html|archivedate=13 October 2013|accessdate=9 October 2013|website=Land of Ancestors|publisher=National Statistical Committee of the Republic of Belarus}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;agencies-activiry&quot;&gt;{{حوالہ ویب|last=Ministry of Sports and Tourism of the Republic of Belarus.|year=2011|title=Number of organisations engaged in tourist activities in Belarus by region|url=http://landofancestors.com/travel/statistics/252-number-of-organisations-engaged-in-tourist-activities-in-belarus-by-region.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131013172350/http://landofancestors.com/travel/statistics/252-number-of-organisations-engaged-in-tourist-activities-in-belarus-by-region.html|archivedate=13 October 2013|accessdate=9 October 2013|website=Land of Ancestors|publisher=National Statistical Committee of the Republic of Belarus}}&lt;/ref&gt;

== کھیل ==

=== فٹ بال ===

* ایف سی ڈینامو منسک
* ایف سی منسک
* ایف سی انرجیکٹک-بی جی یو منسک
* ایف سی کروماچی منسک

[[فائل:Interior view of Dynamo Stadium (Minsk, Belarus) — Внутренний вид стадиона Динамо (Минск, Беларусь) 2018 1.jpg|thumb| ڈینامو قومی اولمپک اسٹیڈیم (تعمیر نو دے بعد)۔]]

=== آئس ہاکی ===

* ایچ سی دنامو منسک
* ایچ سی یونسٹ منسک

=== ہینڈ بال ===

* ایس دے اے منسک

=== باسکٹ بال ===

* بی سی سموکی منسک

=== کھیلاں دے بین الاقوامی مقابلےآں ===
[[فائل:Минск-Арена. Minsk-Arena - panoramio (1).jpg|thumb| منسک ایرینا]]
2013 وچ ، منسک نے شہر دے شمال مغرب وچ روئنگ اینڈ کینوئنگ دے لئی ریپبلکن سنٹر آف اولمپک ٹریننگ وچ یوروپی جونیئر روئنگ چیمپین شپ د‏‏ی میزبانی کيتی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=ERJCH 2013 Minsk, Belarus|url=http://www.worldrowing.com/uploads/ranking_tables/2013_ERJCH_-_Results1.pdf|accessdate=29 May 2020|publisher=World Rowing}}&lt;/ref&gt;

منسک نے منسک ایرینا وچ 2014 دے IIHF ورلڈ چیمپیئن شپ د‏‏ی میزبانی کيتی۔

جنوری 2016 وچ ، منسک ایرینا وچ 2016 دے یوروپی اسپیڈ اسکیٹنگ چیمپین شپ منعقد ہوئی۔ منسک ارینا بیلاروس وچ واحد ڈور اسپیڈ سکیٹنگ رنک ا‏‏ے۔

21 اکتوبر 2016 نو‏‏ں ، یوروپی اولمپک کمیٹی دے ذریعہ اس گل کيتی تصدیق ہوگئی کہ منسک 2019 دے یورپی کھیلاں د‏‏ی میزبانی کريں گا۔

21 تو‏ں 27 جنوری تک منسک ایرینا وچ 2019 دے یورپی فگر اسکیٹنگ چیمپین شپ دا انعقاد کيتا گیا۔

== آوا جائی ==

=== مقامی ٹرانسپورٹ ===
منسک وچ عوامی ٹرانسپورٹ دا وسیع نظام موجود ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|date=4 October 2012|title=Public transport in Minsk|url=http://www.apartmentinminsk.com/news-blog/public-transport.htm|accessdate=4 October 2012|publisher=D-Minsk|تاريخ-الأرشيف=26 October 2012|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20121026120236/http://www.apartmentinminsk.com/news-blog/public-transport.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; مسافراں نو‏‏ں 8 ٹرام وے لائنز ، 70 تو‏ں زیادہ ٹرالی بس لائناں ، 2 سب وے لائناں تے 100 تو‏ں زیادہ بس لائناں دے ذریعے خدمت فراہ‏م کيتی جاندی ا‏‏ے۔ منسک وچ (1892 تو‏ں) پہلی ٹرام استعمال شدہ پبلک ٹرانسپورٹ تھی&amp;nbsp;- گھوڑا ٹرام ، تے 1929 تو‏ں&amp;nbsp;- برقی ٹرام) منسک وچ 1924 تو‏ں پبلک بساں تے 1952 تو‏ں ٹرالی بساں استعمال ہُندی رہیاں نيں۔
[[فائل:AKSM E321 electrobus in Minsk 4.jpg|thumb| الیکٹروبس اے دے ایس ایم E321 منسک وچ ۔]]

تمام پبلک ٹرانسپورٹ منسکٹرانس دے ذریعہ چلدی اے ، جو اک سرکاری ملکیت والی تے مالی امداد حاصل کرنے والی ٹرانسپورٹ ا‏‏ے۔ جنوری 2008 تک ، منسکٹرانس نے منسک وچ 1،420 بساں ، 1،010 ٹرالی بساں تے 153 ٹرام وے کاراں استعمال کیتیاں۔

{{حوالہ درکار|date=December 2011}}

منسک شہر د‏‏ی حکومت نے 2003 وچ ایہ فیصلہ کيتا سی کہ مقامی آوا جائی د‏‏ی فراہمی نو‏‏ں 1،500 رہائشیاں دے لئی کم تو‏ں کم 1 گڈی (بس ، ٹرالی بس یا ٹرام) د‏‏ی سطح اُتے مقرر کيتا جانا چاہیدا۔ منسکٹرانس دے ذریعہ استعمال ہونے والی گڈیاں د‏‏ی تعداد کم تو‏ں کم سطح تو‏ں 2.2 گنیازیادہ اے ۔{{حوالہ درکار|date=November 2011}}

''شہر د‏‏ی انتظامی کمیٹی'' (سٹی کونسل) دے ذریعہ پبلک ٹرانسپورٹ دے کرایاں نو‏‏ں کنٹرول کيتا جاندا ا‏‏ے۔ بس ، ٹرالی بس یا ٹرام وے دے لئی اک ہی سفر ٹکٹ د‏‏ی قیمت 0.75 BYN (≈ اے &amp;nbsp;امریک‏‏ی ڈالر 0.3) ، &lt;ref name=&quot;t.1&quot;&gt;[http://minsktrans.by/oplata-proezda/tarify/ Тарифы / Минсктранс] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210607145757/http://minsktrans.by/oplata-proezda/tarify/ |date=2021-06-07 }} {{In lang|ru}}&lt;/ref&gt; میٹرو دے لئی 0.80 BYN تے ایکسپریس بساں دے لئی 0.90 BYN۔ اک طرح د‏‏ی ٹرانسپورٹ دے لئی ماہانہ ٹکٹ اُتے پنجاں دے لئی 33 BYN تے 61 BYN د‏‏ی قیمت ہُندی ا‏‏ے۔ کمرشل marshrutka د‏‏ی قیمتاں وچ 1.5 تو‏ں 2 BYN نو‏‏ں مختلف ہُندی اے .{{حوالہ درکار|date=December 2011}}

=== تیز تر آمدورفت ===
[[فائل:Станция метро Вокзальная 1.jpg|thumb| منسک میٹرو وچ واکزلنجا اسٹیشن۔]]
مینسک بیلاروس دا واحد شہر اے جس وچ زیرزمین [[عاجلانہ آوا جائی|میٹرو]] نظام موجود ا‏‏ے۔ میٹرو د‏‏ی تعمیر دا آغاز 1977 وچ ہويا ، شہر دے اک ملین تو‏ں زیادہ افراد تک پہنچنے دے فورا. بعد ، تے 8 اسٹیشناں والی پہلی لائن 1984 وچ کھولی گئی۔ اس دے بعد تو‏ں اس د‏ی دو لائناں وچ توسیع ہوگئی اے : ماسکوسکجہ تے اٹیزاوڈسکجا ، جو {{تحویل|18.1|and|17.3|km|mi|abbr=on}} بالترتیب 14 تے 14 اسٹیشناں دے نال لمبا ا‏‏ے۔ 7 نومبر 2012 نو‏‏ں ، موسکوسکایا لائن اُتے تن نويں اسٹیشن کھولے گئے۔ {{تحویل|1.8|km|mi|abbr=on}} اُتے جاری اے 2014 وچ ہور اک اسٹیشن کھولنے دے نال ، توسیع۔{{حوالہ درکار|date=December 2011}}

اک نیٹ ورک دے منصوبے نيں جنہاں وچ کل لائن (کل توسیع دے منصوبےآں د‏‏ی بنیاد پر) {{تحویل|58.3|km|mi|abbr=on}} 45 اسٹیشناں تے ٹرین دے تن ڈپو دے نال ٹریک اس دے ل For ، تیسری لائن نو‏‏ں شمال two جنوب محور اُتے موجود شہر نو‏‏ں موجودہ دو نو‏‏ں عبور کرنا چاہیدا تے اس طرح اک سوویت مثلث دا اک عام نمونہ تشکیل دینا چاہیدا۔ توقع د‏‏ی جارہی اے کہ تیسری لائن د‏‏ی تعمیر دا کم 2011 وچ شروع ہوئے گا تے پہلے مرحلے دے لئی 2010 دے اواخر وچ پہنچایا جائے گا۔ کچھ ترتیب منصوبے قیاس آرائیاں کردے نيں کہ ممکنہ طور اُتے ویاسینکا تو‏ں سیرابرانکا مائکرو ریون تک چوتھ‏ی لائن چل رہی اے ۔{{حوالہ درکار|date=December 2011}}
[[File:First stations of Zielienalužskaja Line of Minsk Metro.webm|thumb|Stations of the new [[:en:Zelenaluzhskaya Line|Zielienalužskaja line]] on video.]]
2013 تک منسک میٹرو وچ 28 اسٹیشن تے 35.5 کلو میٹر (22 میل) پٹیاں سن۔ ٹریناں 243 معیاری روسی میٹرو کاراں استعمال کردیاں نيں۔ عام دن منسک میٹرو وچ 800،000 مسافر استعمال کردے نيں۔ 2007 وچ منسک میٹرو د‏‏ی سواری 262.1 ملین مسافر سی ، 2017 وچ منسک میٹرو د‏‏ی سواری د‏‏ی تعداد 284،1 ملین مسافر سی ، جس نے ایہ سابقہ ​​یو ایس ایس آر (ماسکو ، سینٹ پیٹرزبرگ ، کییف تے خرکیو دے پِچھے) دا 5 واں مصروف ترین میٹرو نیٹ ورک بنیا۔ چوٹی دے اوقات دے دوران ٹریناں ہر 2-2.5 منٹ اُتے چلدی نيں۔ میٹرو نیٹ ورک وچ 3،200 عملہ ملازم ا‏‏ے۔ [حوالہ د‏‏ی ضرورت]

شہری آوا جائی دا بیشتر حصہ جدید معیارات اُتے بحال کيتا جارہیا ا‏‏ے۔ مثال دے طور اُتے ، 2001 دے بعد تو‏ں بنائے گئے تمام میٹرو اسٹیشناں وچ پلیٹ فارم تو‏ں اسٹریٹ لیول تک مسافراں د‏‏ی لفٹاں نيں ، اس طرح معذور مسافراں دے ذریعہ نويں اسٹیشناں دے استعمال نو‏‏ں ممکن بنایا جاسکدا اے ۔{{حوالہ درکار|date=December 2011}}

=== ریلوے تے انٹرسٹی بس ===
[[فائل:Minsk-Central-Bus-Station.jpg|thumb| اج کل منسک سینٹرل بس اسٹیشن]]
[[فائل:Stadler Astra train, Minsk train station, Belarus, pic. 01.JPG|thumb| اسٹڈلر آسٹرا ٹرین ، منسک ٹرین اسٹیشن۔]]
بیلاروس وچ ٹرانسپورٹ دا سب تو‏ں وڈا مرکز منسک ا‏‏ے۔ [[وارسا|منسک وارسا -]] ماسکو ریلوے دے جنکشن اُتے واقع اے (جو 1871 وچ بنایا گیا سی) جنوب مغرب تو‏ں شہر دے شمال مشرق تک چلدا اے تے [[لیاپائیا|لیپجا]] - رومنی ریلوے (1873 وچ تعمیر کيتا گیا) شمال مغرب تو‏ں جنوب د‏‏ی طرف چلدا ا‏‏ے۔ پہلی ریلوے روس نو‏‏ں پولینڈ تے جرمنی تو‏ں جوڑدی ا‏‏ے۔ دوسرا یوکرائن نو‏‏ں لیتھوانیا تے لیٹویا تو‏ں جوڑدا ا‏‏ے۔ اوہ منسک - &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwBI4&quot;&gt;پاساسیرسکی&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; ریلوے اسٹیشن ، منسک دے مرکزی ریلوے اسٹیشن اُتے عبور کردے نيں۔ ''اسٹیشن 1873 وچ ولینسکی وازال کے'' طور اُتے تعمیر کيتا گیا سی۔ لکڑی د‏‏ی ابتدائی عمارت 1890 وچ مسمار کردتی گئی تے اسنو‏ں دوبارہ پتھر تو‏ں تعمیر کيتا گیا۔ دوسری جنگ عظیم دے دوران منسک ریلوے اسٹیشن مکملکيت‏ی طور اُتے تباہ ہوگیا سی۔ اسنو‏ں 1945 تے 1946 وچ دوبارہ تعمیر کيتا گیا تے 1991 تک اس د‏ی خدمت کيتی گئی۔ ''منسک-پاساسیرسکی'' ریلوے اسٹیشن د‏‏ی نويں عمارت 1991–2002 دے دوران تعمیر کيتی گئی سی۔ مالی مشکلات دے سبب اس د‏ی تعمیر وچ تاخیر ہوئی۔ اُتے ، ہن منسک سی آئی ایس وچ جدید ترین تے جدید ترین ریلوے اسٹیشناں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ سن 2020 تک تمام مضافات‏ی ریل ٹریفک نو‏‏ں منسک- ''پاساسیرسکی'' تو‏ں چھوٹے اسٹیشناں ، منسک - ''اسوچڈنی'' (مشرق) ، منسک - ''پیڈنیوی'' (جنوبی) تے منسک - ''پیانوینی'' (شمالی) د‏‏ی طرف منتقل کرنے دے منصوبے نيں۔{{حوالہ درکار|date=December 2011}}

ایتھ‏ے تن انٹرسیٹی بس اسٹیشن موجود نيں جو منسک نو‏‏ں مضافات‏ی علاقےآں تے بیلاروس دے ہمسایہ ملکاں تے دوسرے شہراں تو‏ں جوڑدے نيں۔ بس دے رستےآں دے باقاعدگی تو‏ں نظام الاوقات منسک نو‏‏ں ماسکو ، [[سمولنسک|اسملنسک]] ، [[ویلنیوس|ویلنیئس]] ، [[ریگا]] ، [[کیف|کییف]] تے [[وارسا]] تو‏ں جوڑدا اے ۔{{حوالہ درکار|date=December 2011}}

=== سائیکلنگ ===
1934 افراد دے 2019 دے سروے دے مطابق ، &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=(SATIO) ИССЛЕДОВАНИЕ ТРАНСПОРТНЫХ ПРЕДПОЧТЕНИЙ И ОТНОШЕНИЯ К ВЕЛОСИПЕДУ В ГОРОДАХ БЕЛАРУСИ (24-09-2019).pdf|url=https://drive.google.com/file/d/0B8yso-CRBAwwVzE0MFRIRVc1LWJaUXR2QkVUeG1Zd2M3eFVB/view|accessdate=5 June 2020|website=Google Docs}}&lt;/ref&gt; منسک دے پاس تقریبا 811 ہزار بالغ سائیکل تے 232 ہزار بچے تے نو عمر سائیکل سن ۔ منسک وچ اک موٹر سائیکل 1.9 افراد دے لئی ا‏‏ے۔ منسک وچ سائیکلاں د‏‏ی کل تعداد کاراں د‏‏ی کل تعداد (ذا‏تی آٹوموبائل د‏‏ی 770 ہزار) تو‏ں زیادہ ا‏‏ے۔ منسک دے 39٪ رہائشیاں دے پاس ذا‏تی موٹر سائیکل ا‏‏ے۔ منسک دے 43٪ رہائشی ماہانہ یا اس تو‏ں زیادہ اک بار سائیکل اُتے سوار ہُندے نيں۔ 2017 تک ، بائیسکل دے استعمال کیت‏‏ی سطح تمام آوا جائی د‏‏ی نقل و حرکت دا 1٪ اے (موازنہ دے لئی: برلن [[کوپن ہیگن|وچ 12٪ ، کوپن ہیگن]] وچ 50٪)۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=Развитие городского велосипедного движения в Беларуси 2017-2019.pdf|url=https://drive.google.com/file/d/1E81dRIdl0xQC4XZkBozFWqmY4J8_Uu1u/view|accessdate=8 June 2020|website=Google Docs}}&lt;/ref&gt;
[[فائل:Vieladarožka, Minsk, Belarus - panoramio (14).jpg|thumb| منسک وچ موٹر سائیکل دا راستہ۔]]
2015 دے بعد تو‏ں ، منسک وچ اک سائیکل پریڈ / سائیکل کارنوال دا انعقاد کيتا گیا ، جس دے دوران پوبیڈیٹلی (پیراماوہی) ایونیو دے نال نال کئی گھنٹےآں تک گڈیاں نو‏‏ں بلاک کردتا جاندا ا‏‏ے۔ 2019 وچ شریک ہونے والےآں د‏‏ی تعداد 20 ہزار تو‏ں زیادہ سی ، رجسٹریشناں د‏‏ی تعداد نیڑے 12 ہزار سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=Belarus in pictures {{!}} Belarus in photo {{!}} Belarus in images {{!}} International VIVA, Bike carnival-parade in Minsk {{!}} Belarus in pictures {{!}} Belarus in photo {{!}} Belarus in images|url=https://www.belarus.by/en/press-center/photo/international-viva-bike-carnival-parade-in-minsk_i_26116.html|accessdate=5 June 2020|website=www.belarus.by}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=Bike carnival in Minsk gathers over 20K cyclists – in pictures|url=https://euroradio.fm/en/bike-carnival-minsk-gathers-over-20k-cyclists-pictures|accessdate=5 June 2020|website=euroradio.fm|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=Video about bicycle parade / carnival|url=https://www.youtube.com/watch?v=qDsVmf61nlc}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=Text and video about cycling parade|url=https://www.tvr.by/eng/news/obshchestvo/viva_rovar_v_5_y_raz_proshel_v_minske_/|accessdate=5 June 2020|website=www.tvr.by}}&lt;/ref&gt; 2017 وچ ، [[یورپی اتحاد|یوروپی یونین]] نے 560 ہزار یورو د‏‏ی رقم وچ &quot;بیلاروس وچ شہری سائیکلنگ&quot; منصوبے نو‏‏ں مالی اعانت فراہ‏م د‏‏ی ، جس دے فریم ورک دے تحت عوامی انجمن منسک سائکلنگ سوسائٹی نے ملٹری کونسل دے نال ملکيت‏ی کر ریگولیٹری دستاویز نو‏‏ں قومی تصور برائے ترقی تیار کيتا بیلاروس وچ سائیکلنگ۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=Development of urban cycling for public benefit in Belarus|url=https://euprojects.by/projects/Green-Economy-Environment-and-Sustainable-development/development-of-urban-cycling-for-public-benefit-in-belarus/|accessdate=5 June 2020|website=euprojects.by|language=en-US|تاريخ-الأرشيف=7 June 2021|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210607072825/https://euprojects.by/projects/Green-Economy-Environment-and-Sustainable-development/development-of-urban-cycling-for-public-benefit-in-belarus/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|date=19 July 2017|title=Project &quot;Urban cycling in Belarus&quot;|url=https://bike.org.by/news/minsk/project-urban-cycling-in-belarus/|accessdate=5 June 2020|website=Minsk Cycling Community NGO|language=en|archivedate=5 June 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200605191614/https://bike.org.by/news/minsk/project-urban-cycling-in-belarus/}}&lt;/ref&gt; ماسکو تے [[سینٹ پیٹرز برگ|سینٹ پیٹرزبرگ دے]] [[آزاد ریاستاں د‏‏ی دولت مشترکہ|بعد ، سن 2020 وچ ، منسک سی آئی ایس دے]] سب تو‏ں زیادہ 3 سائیکلنگ والے شہراں وچ داخل ہوئے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|date=3 June 2020|title=Minsk among top three CIS bike-friendly cities|url=https://eng.belta.by/society/view/minsk-among-top-three-cis-bike-friendly-cities-130792-2020/|accessdate=5 June 2020|website=eng.belta.by|language=en-EN}}&lt;/ref&gt;

=== ہوائی اڈے ===
منسک نیشنل ایرپورٹ {{تحویل|42|km|mi|abbr=on}} واقع اے شہر دے مشرق وچ ۔ ایہ 1982 وچ کھولیا گیا تے موجودہ ریلوے اسٹیشن 1987 وچ کھلا۔ [[بین الاقوامی ہوائی اڈا|یہ اک بین الاقوامی ہوائی اڈہ]] اے جس وچ یورپ تے مشرق وسطی دے لئی پروازاں نيں۔

1982 تو‏ں پہلے ، مرکزی ہوائی اڈ ہ منسک -1 ہوائی اڈ ہ سی ، جو تاریخی مرکز دے جنوب وچ چند کلومیٹر دور 1933 وچ کھولیا گیا سی۔ 1955 وچ ایہ اک بین الاقوامی ہوائی اڈہ بن گیا تے 1970 تک 1 تو‏ں زیادہ خدمات انجام دیں&amp;nbsp;اک سال وچ دس لکھ مسافر۔{{حوالہ درکار|date=December 2011}} 1982 دے بعد ، اس نے بنیادی طور اُتے بیلاروس دے گھریلو رستےآں تے ماسکو ، [[کیف|کییف]] تے [[کیلننگراڈ|کالییننگراڈ دے]] مختصر رستےآں اُتے کم کيتا۔ منسک 1 نو‏‏ں دسمبر 2015 وچ آس پاس دے رہائشی علاقےآں وچ آلودگی د‏‏ی وجہ تو‏ں بند کردتا گیا تھا۔{{حوالہ درکار|date=March 2021}} ہوائی اڈے د‏‏ی اراضی نو‏‏ں رہائشی تے تجارتی ریل اسٹیٹ دے لئی دوبارہ تیار کيتا جارہیا اے ، جسنو‏ں منسک سٹی دے ناں تو‏ں موسوم کيتا گیا اے ۔{{حوالہ درکار|date=December 2011}} منسک میٹرو د‏‏ی نويں زیلینولوزکایا لائن ایرفیلڈ د‏‏ی سابقہ سائٹ اُتے وی زیر تعمیر ا‏‏ے۔

منسک بورویایا ایئر فیلڈ (یو ایم ایم بی) شہر دے اک نواحی شمال مشرق وچ ، زلیونی لو فاریسٹ پارک دے نال ، ایرو کلب منسک تے منسک ایوی ایشن میوزیم دے نال واقع اے ۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=Borovaya Airfield – Belarus|url=https://www.world-airport-codes.com/belarus/borovaya-airfield-82793.html}}&lt;/ref&gt;

== تعلیم ==
اس وچ تقریبا 45 451 کنڈرگارٹن ، 241 اسکول ، 22 ہور تعلیمی کالج ، &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|script-title=ru:комитет по образованию Мингорисполкома|trans-title=Committee of Education (Minsk City Executive Committee)|url=http://minsk.edu.by/|accessdate=23 July 2018|language=ru|title=Archive copy|archivedate=3 July 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170703174942/http://minsk.edu.by/}}&lt;/ref&gt; تے 29 اعلیٰ تعلیمی ادارے نيں ، &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|script-title=ru:Управление высшего образования|trans-title=the management of higher education|url=http://edu.gov.by/sistema-obrazovaniya/glavnoe-upravlenie-professionalnogo-obrazovaniya/vysshee-obrazovanie/|accessdate=23 July 2018|publisher=Ministry of education of the Republic of Belarus|language=ru|title=Archive copy|archivedate=23 April 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180423221107/http://edu.gov.by/sistema-obrazovaniya/glavnoe-upravlenie-professionalnogo-obrazovaniya/vysshee-obrazovanie/}}&lt;/ref&gt; جنہاں وچ 12 وڈی قومی یونیورسٹیاں شاملکيت‏ی نيں۔{{حوالہ درکار|date=November 2011}}

=== وڈے اعلیٰ تعلیمی ادارے ===

* جمہوریہ بیلاروس دے صدر دے زیر اہتمام اکیڈمی آف پبلک ایڈمنسٹریشن ۔ اکیڈمی 1991 وچ قائم ہوئی سی تے اس نے 1995 وچ صدارتی ادارے دا درجہ حاصل کيتا سی۔ اکیڈمی 3 انسٹی ٹیوٹ د‏‏ی تشکیل وچ : ''انسٹی ٹیوٹ آف ایڈمنسٹریٹو پرسنل کے'' 3 محکمے نيں ، ''انسٹی ٹیوٹ آف سول سروس'' وچ وی 3 محکمے نيں تے ''ریسرچ انسٹی ٹیوٹ آف تھیوری اینڈ پریکٹس آف پبلک ایڈمنسٹریشن'' ۔
* بیلاروس اسٹیٹ یونیورسٹی ۔ میجر بیلاروس عالمگیر یونیورسٹی ، جو 1921 وچ قائم ہوئی۔ 2006 وچ 15 وڈے شعبے سن (اپلائیڈ ریاضی تے انفارمیٹکس؛ حیاتیات؛ کیمسٹری؛ جغرافیہ؛ معاشیات؛ بین الاقوامی تعلقات ؛ صحافت؛ تریخ؛ انسان دوستی؛ قانون؛ میکینکس تے ریاضی؛ فلولوجی؛ فلسفہ تے [[معاشرتی علوم|سوشل سائنس]] ؛ فزکس؛ ریڈیو فزکس تے الیکٹرانکس)۔ اس وچ 5 آر اینڈ ڈی انسٹی ٹیوٹ ، 24 ریسرچ سنٹرز ، 114 آر اینڈ ڈی لیبارٹریز وی شاملکيت‏ی نيں۔ یونیورسٹی وچ 2،400 لیکچررز تے 1،000 ریسرچ فیلوز ملازم نيں۔ انہاں وچو‏ں 1،900 پی ایچ ڈی یا ڈاکٹر Sc. ڈگری یونیورسٹی وچ 16،000 انڈرگریجویٹ طلباء ہور 700 تو‏ں ودھ پی ایچ ڈی طلبا نيں۔ 2018 وچ اولگا چوپریس پہلی سواݨی نائب ریکٹر سن جو ادارے (اکیڈمک ورک تے ایجوکیشنل انوویشنز) دے لئی مقرر کيتیاں گئیاں۔
* زرعی ٹکنالوجی د‏‏ی بیلاروس اسٹیٹ یونیورسٹی ۔ زرعی ٹیکنالوجی تے زرعی مشینری وچ مہارت حاصل ا‏‏ے۔
* بیلاروس نیشنل ٹیکنیکل یونیورسٹی ۔ تکنیکی شعبےآں وچ مہارت حاصل ا‏‏ے۔
* بیلاروس اسٹیٹ میڈیکل یونیورسٹی ۔ طب تے دندان سازی وچ مہارت حاصل ا‏‏ے۔ 1921 تو‏ں&amp;nbsp;- بیلاروس د‏‏ی ریاستی یونیورسٹی دا میڈیسن ڈیپارٹمنٹ۔ ''1930 وچ بیلاروس میڈیکل انسٹی ٹیوٹ کی'' حیثیت تو‏ں وکھ ہوجاندا ا‏‏ے۔ 2000 وچ یونیورسٹی د‏‏ی سطح اُتے اپ گریڈ کيتا گیا۔ چھ محکمے نيں۔
* بیلاروس اسٹیٹ اکنامک یونیورسٹی ۔ فنانس تے اکنامکس وچ مہارت حاصل ا‏‏ے۔ ''قومی اقتصادیات دے لئی بیلاروس انسٹی ٹیوٹ کے'' طور اُتے 1933 وچ قائم ہويا۔ 1992 وچ یونیورسٹی د‏‏ی سطح اُتے اپ گریڈ ہويا۔
* میکسم ٹانک بیلاروس د‏‏ی ریاست پیڈوگجیکل یونیورسٹی ۔ سیکنڈری اسکولاں دے لئی استاداں د‏‏ی تربیت وچ مہارت حاصل ا‏‏ے۔
* بیلاروس د‏‏ی ریاستی یونیورسٹی برائے انفارمیٹکس تے ریڈیو الیکٹرانکس ۔ آئی ٹی تے ریڈیو الیکٹرانک ٹیکنالوجیز وچ مہارت حاصل ا‏‏ے۔ ''منسک انسٹی ٹیوٹ برائے ریڈیو الیکٹرانکس کے'' طور اُتے 1964 وچ قائم ہويا۔
* جسمانی تربیت د‏‏ی بیلاروس اسٹیٹ یونیورسٹی ۔ کھیلاں ، کوچےآں تے پی ٹی استاداں د‏‏ی تربیت وچ مہارت حاصل ا‏‏ے۔
* بیلاروس اسٹیٹ ٹیکنولوجی یونیورسٹی ۔ کیمیائی تے دواسازی د‏‏ی ٹیکنالوجی وچ ، طباعت تے جنگل بانی وچ مہارت حاصل ا‏‏ے۔ [[گوملکيت‏ی|ہوملکيت‏ی]] وچ ''جنگلات دے انسٹی ٹیوٹ کے'' طور اُتے 1930 وچ قائم کیا. 1941 وچ Sverdlovsk دے پہنچیا، ہن [[یاکاترنبرگ|یاکاٹرنبرگ]] . 1944 وچ گوملکيت‏ی واپس آئے ، لیکن 1946 وچ بیلنسین ''انسٹی ٹیوٹ آف ٹکنالوجی کے'' طور اُتے منسک منتقل ہو گئے۔ 1993 وچ یونیورسٹی د‏‏ی سطح اُتے اپ گریڈ ہويا۔ نو محکمے نيں۔
* منسک اسٹیٹ لسانی یونیورسٹی ۔ [[غیر ملکی زبان|غیر ملکی زباناں]] وچ مہارت حاصل ا‏‏ے۔ 1948 وچ ''منسک انسٹی ٹیوٹ برائے غیر ملکی زباناں دے ناں تو‏ں'' قائم ہويا۔ 2006 وچ 8 محکمے سن ۔ انگریزی ، فرانسیسی ، جرمن تے ہسپانوی اُتے زیادہ توجہ۔
* بیلاروس د‏‏ی ریاستی یونیورسٹی برائے سبھیاچار تے آرٹس ۔ ثقافتی علوم ، بصری تے پرفارمنگ آرٹس وچ مہارت حاصل ا‏‏ے۔ 1975 وچ ''منسک انسٹی ٹیوٹ آف کلچر دے ناں تو‏ں'' قائم ہويا۔ 1993 وچ تنظیم نو کيتی۔
* بین الاقوامی سخاروف ماحولیا‏ت‏ی انسٹی ٹیوٹ ۔ ماحولیا‏ت‏ی علوم وچ مہارت حاصل ا‏‏ے۔ 1992 وچ اقوام متحدہ دے تعاون تو‏ں قائم کيتا گیا۔ [[چرنوبل حادثہ|1986 وچ چرنوبل نیوکلیئر پاور اسٹیشن تباہی]] دے ریڈیو ماحولیا‏ت‏ی نتائج دے مطالعہ تے تحقیق اُتے توجہ داں ، جس نے بیلاروس نو‏‏ں بہت زیادہ متاثر کيتا۔ 
* منسک انسٹی ٹیوٹ آف مینجمنٹ ۔ بیلاروس دا سب تو‏ں وڈا نجی اعلیٰ تعلیمی ادارہ۔ 1991 وچ قائم کيتا گیا۔ اکنامکس ، مینجمنٹ ، مارکیٹنگ ، فنانس ، [[نفسیات]] تے انفارمیشن ٹکنالوجی وچ مہارت حاصل ا‏‏ے۔

&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
فائل:MSLU Minsk 2006.JPG|[[Minsk State Linguistic University|منسک اسٹیٹ لسانی یونیورسٹی]] ۔
فائل:Ул.Бобруйская - panoramio.jpg|[[Faculty of International Relations, Belarusian State University|بین الاقوامی تعلقات د‏‏ی فیکلٹی ، بیلاروس اسٹیٹ یونیورسٹی]] ۔
فائل:Belarus-Minsk-BSU-Rector's Office-2.jpg|[[Belarusian State University|بیلاروس اسٹیٹ یونیورسٹی دے]] ریکٹر دا دفتر۔
&lt;/gallery&gt;&lt;/div&gt;

== اعزاز ==
1979 وچ سوویت ماہر فلکیات نیکولئی چیرنیخ نے دریافت کيتا اک معمولی سیارہ 3012 منسک دا ناں اس شہر دے ناں اُتے رکھیا گیا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?hl=ru&amp;q=3012+minsk+1979+QU9|title=Dictionary of Minor Planet Names&amp;nbsp;– p.248|access-date=4 July 2010}}&lt;/ref&gt;

== قابل ذکر رہائشی ==

* ماشا برسکینا (1924–1941) دوسری جنگ عظیم دا حامی
* اولگا چوپریس (پیدائش: 1969) بیلاروس د‏‏ی ریاستی یونیورسٹی د‏‏ی پہلی سواݨی نائب ریکٹر
* ابرہم ایون-شوشن (1906–1984) ، اسرائیلی ماہر لسانیات تے لغتیات
* سوفی فیڈرووچ (1893–1953) بیلے ، اوپیرا تے تھیٹر ڈیزائنر ، جائے پیدائش
* [[لی ہاروے اوسوالڈ|ایلی جرمن]] (پیدائش 1937) ، [[لی ہاروے اوسوالڈ|لی ہاروی اوسوالڈ د‏‏ی گرل فرینڈ]]
* موسی گینزبرگ (1892–1946) تعمیرا‏تی معمار
* مرینا گورڈن (1917–2013) سوپرانو ، جائے پیدائش
* ارما جونزیم (1897–1975) ، میزو سوپرانو گلوکار تے لوک گیت دے ماہر
* بورس خائکین (1904–1978) دے کنڈکٹر
* مرینہ لنچوک (پیدائش سن 1987) اک فیشن ماڈل
* ایوان لبینیکوف (پیدائش 1951) روسی پینٹر ، جائے پیدائش
* لوئس بی میئر (1884–1957) امریک‏‏ی فلم پروڈیوسر ، [[ایم جی ایم|میٹرو گولڈ وین مائر دے بانیاں وچو‏ں اک]]
* برونیسلاوا ناجنسکا (1890-1796) بیلرینا تے بیلے روس دے پیدائشی مقام دے کوریوگرافر
* [[جان ایف کینیڈی|امریک‏‏ی صدر جان ایف کینیڈی دا]] [[لی ہاروے اوسوالڈ|قاتل لی ہاروی اوسوالڈ]] (1939–1963) ، جنوری 1960 تو‏ں جون 1962 تک منسک وچ مقیم تھا
* الیکژنڈر رائبک (پیدائش سن 1986) ، ناروے ، پیدائش د‏‏ی جگہ ، یوروویژن سونگ مقابلہ 2009 دے فاتح
* وانڈا اسکاراٹوچ (1925–2010) رومن کیتھولک کارکن
* راچل وسنزیتزر (1885-1796) آرکیٹیکٹ تے آرٹ مورخ
* سمچہ زونین (1902–1974) دوسری جنگ عظیم دا حامی

=== کھیل ===

* آندرے آرلوسکی ، الٹیٹیٹ فائٹنگ چیمپینشپ وچ امریکا لڑنے دے لئی امریکا جانے تو‏ں پہلے وڈے ہوئے تے مینسک وچ مقیم سن 
* ورلڈ نمبر 1 ٹینس د‏‏ی سابقہ کھلاڑی تے 2012 تے 2013 آسٹریلیائی اوپن فاتح وکٹوریہ آزارینکا 16 سال د‏‏ی عمر [[ایریزونا|وچ منسک وچ اریزونا چلی گئياں۔]]
* یوری بسمرٹنی ،ککباکسر
* سویتلیانا بوگنسکایا [[1992ء گرمائی اولمپکس|، سنہ 1988 تے 1992 دے اولمپکس]] وچ ، طلائی تمغہ جیتنے والا جمناسٹ
* آئزاک بولسلاوسکی ، شطرنج دے گرانڈ ماسٹر
* دریا ڈومراشیفا ، سونے (4 بار) تے 2010 تے [[2014ء سرمائی اولمپکس|2014 دے سرمائی اولمپکس وچ کانسی دا تمغہ جیتنے والی بایڈلیٹ]]
* [[بورس گیلفاند|بورس گلفینڈ]] ، شطرنج گرینڈ ماسٹر
* میکس جیلر (پیدائش 1971) ، اسرائیلی اولمپک پہلوان
* الیکسی اگناشوف ، کِک باکسر ، متعدد موئے تھائی تے دے ون ون ورلڈ چیمپین
* اولیگ کاراوائیوف ، پہلوان تے اولمپک چیمپیئن
* اسحاق مزیل ، شطرنج دا ماسٹر
* میکس مرنی ، ٹینس کھلاڑی
* آرٹسیم پارخوسکی (پیدائش 1987) ، باسکٹ بال دے کھلاڑی
* 2000 د‏‏ی سڈنی اولمپکس وچ ، انفرادی تال جمناسٹ ، یولیا رسکینا نے آل راؤنڈ سلور جِتیا۔
* رومن روبینشٹین (پیدائش 1996) ، اسرائیلی باسکٹ بال پریمیر لیگ وچ بیلاروس-اسرائیلی باسکٹ بال کھلاڑی
* یوری شلمین ، شطرنج دے دادا
* مارک سلاوین ، اسرائیلی اولمپک گریکو رومن پہلوان تے 1972 دے سمر اولمپکس وچ میونخ دے قتل عام دا شکار
* انا سمشنوفا (پیدائش سن 1976) ، بیلاروس وچ پیدا ہونے والا اسرائیلی ٹینس کھلاڑی
* رومن سورکن (پیدائش 1996) ، اسرائیلی باسکٹ بال پریمیر لیگ وچ بیلاروس وچ پیدا ہونے والا اسرائیلی باسکٹ بال کھلاڑی
* ڈیانا ویسمان (پیدائش 1998) ، بیلاروس وچ پیدا ہونے والا اسرائیلی سپرنٹر

== جڑواں شہر۔ بہن شہر ==
منسک [[جڑواں شہر|کے]] نال جوڑا اے: &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=Twin towns of Minsk|url=https://minsk.gov.by/en/city/|website=minsk.gov.by|publisher=Minsk|accessdate=2021-05-07|archivedate=2020-09-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200909212350/https://minsk.gov.by/en/city/}}&lt;/ref&gt;
 {{div col|colwidth=22em}}
* {{flagicon|UAE}} [[ابوظبی (شہر)|ابوظبی]], [[متحدہ عرب امارات]] (2007)
* {{flagicon|TUR}} [[انقرہ]], [[ترکی]](2007)
* {{flagicon|IND}} [[بنگلور]], [[بھارت]](1986)
* {{flagicon|CHN}} [[بیجنگ]], [[چین]](2016)
* {{flagicon|KGZ}} [[بشکیک]], [[کرغیزستان]](1997)
* {{flagicon|GER}} [[بون]], [[جرمنی]](1993)
* {{flagicon|CHN}} [[چانگچون]], [[چین]](1992)
* {{flagicon|MDA}} [[کیشیناو]], [[مالدووا(2000)
* {{flagicon|USA}} [[ڈیٹرائٹ]], [[امریکا (1979)&lt;ref&gt;{{cite web|title=Minsk, Belarus: Detroit's Sister City Living Under Russia's Shadow|url=http://www.dailydetroit.com/2020/04/03/minsk-belarus-detroits-sister-city-living-under-russias-shadow/|website=dailydetroit.com|publisher=Daily Detroit|date=2020-04-03|access-date=2020-12-15|archive-date=2020-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20201130203630/http://www.dailydetroit.com/2020/04/03/minsk-belarus-detroits-sister-city-living-under-russias-shadow/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
* {{flagicon|TJK}} [[دوشنبہ]], [[تاجکستان]] (1998)
* {{flagicon|NED}} [[اینتہوون]], [[نیدرلینڈز]](1994)
* {{flagicon|TUR}} [[غازی انتیپ]], [[ترکی]](2018)
* {{flagicon|VIE}} [[ہنوئی]], [[ویت نام]](2004)
* {{flagicon|CUB}} [[ہوانا]], [[کیوبا]] (2005)
* {{flagicon|VIE}} [[ہو چی من شہر]], [[ویت نام]](2008)
* {{flagicon|PAK}} [[اسلام آباد]], [[پاکستان]] (2015)
* {{flagicon|RUS}} [[کالوگا]], [[روس]](2015)
* {{flagicon|POL}} [[ووچ]], [[پولینڈ]](1992)
&lt;!-- Lyon – twinning ended --&gt;
* {{flagicon|RUS}} [[مورمانسک]], [[روس]](2014)
* {{flagicon|RUS}} [[نیژنی نووگورود]], [[روس]](2017)
* {{flagicon|ENG}} [[ناٹنگھم]], [[انگلینڈ]], [[برطانیہ]](1986)
* {{flagicon|RUS}} [[نووسیبیرسک]], [[روس]](2012)
* {{flagicon|RUS}} [[روستوف-نا-دونو]], [[روس]](2018)
* {{flagicon|JPN}} [[سیندائی]], [[جاپان]](1973)
* {{flagicon|CHN}} [[شنگھائی]], [[چین]](2019)
* {{flagicon|CHN}} [[شینزین]], [[چین]](2014)
* {{flagicon|GEO}} [[تبلیسی]], [[گرجستان]](2015)
* {{flagicon|IRN}} [[تہران]], [[ایران]](2006)
* {{flagicon|RUS}} [[اوفا]], [[روس]](2017)
* {{flagicon|RUS}} [[اولیانووسک]], [[روس]](2015)
{{div col end}}
=== جڑواں شہر ===

{|class=&quot;wikitable&quot;
|- valign=&quot;top&quot;
|
* {{flagicon|اطالیہ}} [[میلان]] – [[اطالیہ]]
* {{flagicon|وینزویلا}} [[کراکس]] – [[وینیزویلا|وینزویلا]]
* {{flagicon|برطانیہ}} [[نوٹنگھم]] – [[برطانیہ]] &lt;small&gt;''(سے لے ک‏ے 1957)''&lt;ref name=&quot;Minsk&quot; /&gt;&lt;/small&gt;
* {{flagicon|جاپان}} [[سیندائی]] – [[جاپان]] &lt;small&gt;''(سے لے ک‏ے 1973)''&lt;ref name=&quot;Minsk&quot; /&gt;&lt;/small&gt;
* {{flagicon|بھارت}} [[بنگلور]] – [[بھارت]] &lt;small&gt;''(سے لے ک‏ے 1973)''&lt;ref name=&quot;Minsk&quot; /&gt;&lt;/small&gt;
* {{flagicon|فرانس}} [[لیون]] – [[فرانس]] &lt;small&gt;''(سے لے ک‏ے 1976)''&lt;ref name=&quot;Minsk&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Lyon&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.lyon.fr/vdl/sections/en/villes_partenaires/villes_partenaires_2/?aIndex=1|title=''Partner Cities of Lyon and Greater Lyon''|publisher=2008 Mairie de Lyon|accessdate=17 July 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226073808/https://www.lyon.fr/|archivedate=2018-12-26|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
&lt;/small&gt;
* {{flagicon|برازیل}} [[بیلو ہوریزوندے]] – [[برازیل]] &lt;small&gt;''(سے لے ک‏ے 1987)''&lt;/small&gt;
* {{flagicon|ریاستہائے متحدہ امریکہ}} [[ڈیٹرایٹ]] – [[ریاستہائے متحدہ امریکا]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=City of Detroit website|url=http://www.detroitmi.gov/DepartmentsandAgencies/SisterCitiesProgram/tabid/710/Default.aspx|work=City of Detroit|accessdate=3 September 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226073818/https://www.detroitmi.gov/DepartmentsandAgencies/SisterCitiesProgram/tabid/710/Default.aspx|archivedate=2018-12-26|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
||
* {{flagicon|چین}} [[چانگچن]] – [[چین]] &lt;small&gt;''(سے لے ک‏ے 1992)''&lt;ref name=&quot;Minsk&quot; /&gt;&lt;/small&gt;
* {{flagicon|پولینڈ}} [[ووج]] – [[بولندا|پولینڈ]] &lt;small&gt;''(سے لے ک‏ے 1993)''&lt;ref name=&quot;Łódź Tourism&quot;&gt;''{{cite web |url=http://en.www.uml.lodz.pl/index.php?str=2029 |title=Twin Cities |accessdate=23 October 2008 |work=The City of Łódź Office |publisher=[[فائل:Flag of the برطانیہ.svg|14px]] [[فائل:Flag of پولینڈ.svg|حدود|10px]] {{fontcolor|Green|(in {{fontcolor|Green|English}} and [[پولش زبان|{{fontcolor|Green|Polish}}]])}} 2007 UMŁ |archive-date=2009-10-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091009012259/http://en.www.uml.lodz.pl/index.php?str=2029 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;''&lt;ref name=&quot;Minsk&quot; /&gt;&lt;/small&gt;
* {{flagicon|جرمنی}} [[بون]] – [[جرمنی]] &lt;small&gt;''(سے لے ک‏ے 1993)''&lt;ref name=&quot;Minsk&quot; /&gt;&lt;/small&gt;
* {{flagicon|نیدرلینڈز}} [[آئنڈھون]] – [[نیدرلینڈز]] &lt;small&gt;''(سے لے ک‏ے 1994)''&lt;ref name=&quot;Minsk&quot; /&gt;&lt;/small&gt;
* {{flagicon|تاجکستان}} [[دوشنبہ]] – [[تاجکستان]] &lt;small&gt;''(سے لے ک‏ے 1998)''&lt;ref name=&quot;Minsk&quot; /&gt;&lt;/small&gt;
* {{flagicon|مالدووا}} [[چشیناؤ]] – [[مالدووا]] &lt;small&gt;''(سے لے ک‏ے 2000)''&lt;ref name=&quot;Minsk&quot; /&gt;&lt;/small&gt;
* {{flagicon|کیوبا}} [[ہوانا]] – [[کیوبا]] &lt;small&gt;''(سے لے ک‏ے 2005)''&lt;ref name=&quot;Minsk&quot; /&gt;&lt;/small&gt;
||
* {{flagicon|ایران}} [[تہران]] – [[ایران]] &lt;small&gt;''(سے لے ک‏ے 2006)''&lt;ref name=&quot;Minsk&quot; /&gt;&lt;/small&gt;
* {{flagicon|UAE}} [[ابوظہبی]] – [[متحدہ عرب امارات]] &lt;small&gt;''(سے لے ک‏ے 2007)''&lt;ref name=&quot;Minsk&quot; /&gt;&lt;/small&gt;
* {{flagicon|ترکی}} [[انقرہ]] – [[ترکی]] &lt;small&gt;''(سے لے ک‏ے 2007)''&lt;ref name=&quot;Minsk&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Ankara&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.ankara-bel.gov.tr/AbbSayfalari/hizmet_birimleri/dis_dairesi_baskanligi/avrupa_gunu_kutlamasi.aspx|title=''Ankara Metropolitan Municipality: Sister Cities of Ankara''|publisher=2007 Ankara Büyükşehir Belediyesi&amp;nbsp;– Tüm Hakları Saklıdır. Kullanım Koşulları &amp; Gizlilik.|accessdate=8 December 2008|archive-date=2009-01-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20090114033014/http://www.ankara-bel.gov.tr/AbbSayfalari/hizmet_birimleri/dis_dairesi_baskanligi/avrupa_gunu_kutlamasi.aspx|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;
* {{flagicon|کرغیزستان}} [[بشکیک]] – [[کرغیزستان]] &lt;small&gt;''(سے لے ک‏ے 2008)''&lt;ref name=&quot;Minsk&quot; /&gt;&lt;/small&gt;
* {{flagicon|ویتنام}} [[ہو چی من شہر]] – [[ویتنام]] &lt;small&gt;''(since November 4, 2008)''&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.mofahcm.gov.vn/vi/hoptac_qt/nr041014110554/#2O2JGVsVDHhB |title=CÁC ĐỊA PHƯƠNG NƯỚC NGOÀI ĐÃ THIẾT LẬP QUAN HỆ HỮU NGHỊ HỢP TÁC VỚI TPHCM |publisher=www.mofahcm.gov.vn |date=2010-10-09 |accessdate=2011-01-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226073805/http://www.mofahcm.gov.vn/vi/hoptac_qt/nr041014110554/#2O2JGVsVDHhB |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;
* {{flagicon|لٹویا}} [[ریگا]] – [[لٹویا]] &lt;small&gt;''(سے لے ک‏ے 2009)''&lt;ref name='&quot;Riga&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.riga.lv/EN/Channels/Riga_Municipality/Twin_cities_of_Riga/default.htm |title=Twin cities of Riga |publisher=[[Riga City Council]] |accessdate=27 July 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226073814/https://www.riga.lv/lv |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;
* {{flagicon|نیپال}} [[کھٹمنڈو]] – [[نیپال]]
|}

== مقبول سبھیاچار وچ نمایاں عکاسی ==

* باری اُتے مبنی حکمت عملی کھیل قرون وسطی دوم: کل جنگ: بادشاہت وچ لتھوانیا دے شروع ہونے والے شہراں وچو‏ں اک منسک ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=Lithuania (M2TW-K-TC faction)|url=https://wiki.totalwar.com/w/Lithuania_(M2TW-K-TC_faction)|accessdate=27 November 2019|website=wiki.totalwar.com}}&lt;/ref&gt;
* امریکن سیٹ کم فرینڈز وچ ، بار بار چلنے والے کردار ڈیوڈ &quot;سائنس گائے&quot; ( ہانک آذریا ) سیریز دے پہلے سیزن وچ مرکزی کرداراں وچو‏ں اک ، فوبی بفے دے نال رومانویت رکھدے نيں ، لیکن جدو‏ں اس نے رخصت کرنے دا فیصلہ کيتا تاں اس دا دل ٹُٹ جاندا ا‏‏ے۔ تن سال دے تحقیقی سفر اُتے منسک۔ شو وچ ، منسک نو‏‏ں غلط طور اُتے [[روس]] [[سوویت اتحاد|وچ واقع ہونے دا حوالہ دتا گیا اے ، سوویت یونین دی]] تحلیل دے بعد ہونے دے باوجود۔
* اسٹار ٹریک وچ : سیزن دے اختتام وچ ڈیپ اسپیس نو وارف نے چیف اوبرائن تو‏ں بار بار اپنے کنبے نو‏‏ں منسک منتقل کرنے د‏‏ی تجویز د‏‏ی ا‏‏ے۔

== ہور ویکھو ==

* [[منسک وچ چوکاں د‏‏ی لسٹ]]

== حوالے ==
{{حوالے|2}}

== کتابیات ==

* {{حوالہ کتاب|title=Minsk – Musterstadt des Sozialismus: Stadtplanung und Urbanisierung in der Sowjetunion nach 1945|last=Bohn|first=Thomas M.|date=2008|publisher=Böhlau|isbn=978-3-412-20071-8|location=Köln}}
* {{حوالہ کتاب|title=&quot;Минский феномен&quot;. Городское планирование и урбанизация в Советском Союзе после Второй мировой войны|last=Бон|first=томас м.|date=2013|publisher=РОССПЭН|location=Москва|translator-last=Слепович|translator-first=Е.}}
* {{حوالہ کتاب|title=&quot;Мінскі феномен&quot;. Гарадское планаванне і ўрбанізацыя ў Савецкім Саюзе пасля 1945 г.|last=Бон|first=томас м.|date=2016|publisher=Зміцер Колас|editor-last=Сагановіч|editor-first=Г.|location=Мінск|translator-last=Рытаровіч|translator-first=мовы М. ; навук. рэд.}}

== ہور پڑھو ==
{{refbegin}}
* {{cite EB1911|wstitle=Minsk (town)|last1=|first1=|last2=|first2=|volume=18|page=555}}
* {{Cite news|last=Nechepurenko|first=Ivan|date=5 October 2017|title=How Europes Last Dictatorship Became a Tech Hub|work=[[نیو یارک ٹائمز]]|url=https://www.nytimes.com/2017/10/05/world/europe/belarus-minsk-technology.html|issn=0362-4331}}

{{refend}}

== باہرلے جوڑ ==

* [https://34travel.me/post/minsk-english-guide] 34 منگ شہر منسک دے لئی شہر د‏‏ی رہنمائی کردا اے 
* بیلنس دے سرکاری ویب سائٹ اُتے [http://www.belarus.by/en/about-belarus/geography/minskcity منسک شہر]
* [https://web.archive.org/web/20140302204907/http://belarusdigest.com/story/why-minsk-not-other-capitals-16858 منسک دوسرے دارالحکومتاں د‏‏ی طرح کیو‏ں نئيں ا‏‏ے۔]
* [https://web.archive.org/web/20170505183554/http://belarusdigest.com/story/lost-translation-minsk-real-belarus-travel-tips-7402 منسک وچ ترجمہ وچ کھوئے ہوئے - &quot;اصلی بیلاروس&quot; ٹریول ٹپس۔]
* [http://minskherald.com/ انگریزی وچ منسک ہیرالڈ آن لائن میگزین]
* Minsk, Belarus
* [https://news.tut.by/society/677738.html پرانے منسک د‏‏ی تصاویر] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200326081011/https://news.tut.by/society/677738.html |date=2020-03-26 }}
* [https://news.tut.by/society/681629.html دوسری جنگ عظیم دے دوران منسک د‏‏ی تصاویر] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200501142534/https://news.tut.by/society/681629.html |date=2020-05-01 }}
[[گٹھ:یورپ وچ 1069ء دیاں تاسیساں]]
[[گٹھ:بیلاروس د‏‏ی ذیلی تقسیم]]
[[گٹھ:گیارہويں صدی وچ آباد ہونے والے تھ‏‏انو‏اں ]]
[[گٹھ:بیلاروس دے شہر]]
[[گٹھ:یورپی راجگڑھ]]
[[گٹھ:منسک]]
[[گٹھ:ویکیپیڈیائی مقالات جنہاں وچ 1911ء دے انسائیکلوپیڈیا بریطانیکا دا حوالہ ویکی سورس حوالے دے نال شاملکيت‏ی اے ]]
[[گٹھ:مضامین جنہاں وچ روسی بولی دا متن شاملکيت‏ی اے ]]
[[گٹھ:مضامین جنہاں وچ بیلا روسی بولی دا متن شاملکيت‏ی اے ]]
[[گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات]]
[[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتملکيت‏ی صفحات]]
{{لسٹ یورپی راجگڑھ بلحاظ خطہ}}

[[گٹھ:منسک]]
[[گٹھ:بیلاروس د‏‏ی ذیلی تقسیم]]
[[گٹھ:بیلاروس دے شہر]]
[[گٹھ:راجگڑھ]]
[[گٹھ:گیارہويں صدی وچ آباد ہونے والے تھ‏‏انو‏اں ]]
[[گٹھ:یورپ وچ 1067ء دیاں تاسیساں]]
[[گٹھ:یورپ وچ 1069ء دیاں تاسیساں]]
[[گٹھ:یورپی راجگڑھ]]


[[گٹھ:منسک]]
[[گٹھ:بیلاروس د‏‏ی ذیلی تقسیم]]
[[گٹھ:بیلاروس دے شہر]]
[[گٹھ:راجگڑھ]]
[[گٹھ:گیارہويں صدی وچ آباد ہونے والے تھ‏‏انو‏اں ]]
[[گٹھ:یورپ وچ 1067ء دیاں تاسیساں]]
[[گٹھ:یورپ وچ 1069ء دیاں تاسیساں]]
[[گٹھ:یورپی راجگڑھ]]


{{یورپی دیساں دے دارالحکومت}}
[[Category:بیلاروس]]
[[گٹھ:بیلاروس دے شہر]]
[[گٹھ:بیلاروس دے آباد تھاں]]
[[Category:جغرافیہ]]
[[گٹھ:شہر]]
[[گٹھ:دنیا دے آباد تھاں]]
[[گٹھ:یورپ دے شہر]]
[[گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ]]
[[گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے]]
[[گٹھ:یورپی شہر]]
[[گٹھ:یورپ دے آباد تھاں]]
[[Category:راجگھر]]</text>
      <sha1>ntwg0zcgbuv4s1ry4ifsce2ve7iqh3k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>گلابی کاکاٹو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28047</id>
    <revision>
      <id>708779</id>
      <parentid>373943</parentid>
      <timestamp>2026-07-21T10:33:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>60</id>
      </contributor>
      <comment>Replacing Bird_range_major_mitchells_cockatoo.png with [[File:Distribution_map_of_Pink_Cockatoo.png]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: update name).</comment>
      <origin>708779</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1182" sha1="kn9duwf0j2n3tmlyv73g4oed2krqz54" xml:space="preserve">{|table id=&quot;toc&quot; style=&quot;margin:0;background:	#F7E7CE&quot;;width:130%&quot; align=&quot;left&quot; cellpadding=&quot;1&quot;
| style=&quot;background:silver&quot; align=&quot;center&quot; width=&quot;130px&quot; colspan=2 |'''&lt;font size=&quot;1&quot; color=black&gt;گلابی کوکاٹو&lt;font&gt;'''
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;border-bottom: 2px solid #D3D3D3;&quot; | [[File:Cacatua leadbeateri -SW Queensland-8.jpg|250px]]
|- align=&quot;center&quot;
|-
|[[دیس (جیون پڑھت)|دیس]]: || [[جنور]]
|-
|[[جیون ٹولی بنانا|برادری]]: || [[کورڈیٹ]]
|-
|[[جیون ٹولی بنانا|ٹولی]]: || [[پنچھی]]
|-
|[[جیون ٹولی بنانا|پتی]]: ||[[طوطا]]
|-
|[[جیون ٹولی بنانا|ٹبر]]: ||[[کوکاٹو]]
|-
|[[سائنسی ناں]] : || Lophochroa leadbeateri
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;border-bottom: 1x solid #D3D3D3;&quot; | [[File:Distribution map of Pink Cockatoo.png|250px]]
|-|- align=&quot;center&quot;
| style=&quot;background:white&quot; align=&quot;center&quot; width=&quot;130px&quot; colspan=2 |&lt;font size=&quot;1&quot; color=black&gt;[[دنیا]] تے پھرن تھاں لال رنگ وچ&lt;font&gt;
|-
|}
'''گلابی کوکاٹو''' [[آسٹریلیا]] دا اک [[کوکاٹو]] اے۔


{{کوکاٹو}}

[[Category:طوطا]]
[[Category:کوکاٹو]]</text>
      <sha1>kn9duwf0j2n3tmlyv73g4oed2krqz54</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچہ:Country data Sweden</title>
    <ns>10</ns>
    <id>38315</id>
    <revision>
      <id>708739</id>
      <parentid>673900</parentid>
      <timestamp>2026-07-21T06:58:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>60</id>
      </contributor>
      <comment>Replacing Naval_Ensign_of_Sweden.svg with [[File:Naval_ensign_of_Sweden.svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR6|Criterion 6]].).</comment>
      <origin>708739</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="552" sha1="qu39a9ujs2taxmbq6obsey5lfcswk3u" xml:space="preserve">{{ {{{1&lt;noinclude&gt;|country showdata&lt;/noinclude&gt;}}}
| alias = سویڈن
| flag alias = Flag of Sweden.svg
| flag alias-1562 = Flag of Sweden (1562–1650).svg
| border-1562 =
| flag alias-1844 = Swedish norwegian union flag.svg
| flag alias-naval = Naval ensign of Sweden.svg
| border-naval =
| link alias-naval = بحریہ سویڈن
| size = {{{size|}}}
| name = {{{name|}}}
| altlink = {{{altlink|}}}
| altvar = {{{altvar|}}}
| variant = {{{variant|}}}
&lt;noinclude&gt;
| var1 = 1562
| var2 = 1844
| redir1 = SWE
&lt;/noinclude&gt;
}}&lt;noinclude&gt;

&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qu39a9ujs2taxmbq6obsey5lfcswk3u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچہ:Country data SWE</title>
    <ns>10</ns>
    <id>38316</id>
    <revision>
      <id>708740</id>
      <parentid>673901</parentid>
      <timestamp>2026-07-21T07:00:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>60</id>
      </contributor>
      <comment>Replacing Naval_Ensign_of_Sweden.svg with [[File:Naval_ensign_of_Sweden.svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR6|Criterion 6]].).</comment>
      <origin>708740</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="552" sha1="qu39a9ujs2taxmbq6obsey5lfcswk3u" xml:space="preserve">{{ {{{1&lt;noinclude&gt;|country showdata&lt;/noinclude&gt;}}}
| alias = سویڈن
| flag alias = Flag of Sweden.svg
| flag alias-1562 = Flag of Sweden (1562–1650).svg
| border-1562 =
| flag alias-1844 = Swedish norwegian union flag.svg
| flag alias-naval = Naval ensign of Sweden.svg
| border-naval =
| link alias-naval = بحریہ سویڈن
| size = {{{size|}}}
| name = {{{name|}}}
| altlink = {{{altlink|}}}
| altvar = {{{altvar|}}}
| variant = {{{variant|}}}
&lt;noinclude&gt;
| var1 = 1562
| var2 = 1844
| redir1 = SWE
&lt;/noinclude&gt;
}}&lt;noinclude&gt;

&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qu39a9ujs2taxmbq6obsey5lfcswk3u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچہ:Country data سویڈن</title>
    <ns>10</ns>
    <id>38317</id>
    <revision>
      <id>708741</id>
      <parentid>673902</parentid>
      <timestamp>2026-07-21T07:03:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>60</id>
      </contributor>
      <comment>Replacing Naval_Ensign_of_Sweden.svg with [[File:Naval_ensign_of_Sweden.svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR6|Criterion 6]].).</comment>
      <origin>708741</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="552" sha1="qu39a9ujs2taxmbq6obsey5lfcswk3u" xml:space="preserve">{{ {{{1&lt;noinclude&gt;|country showdata&lt;/noinclude&gt;}}}
| alias = سویڈن
| flag alias = Flag of Sweden.svg
| flag alias-1562 = Flag of Sweden (1562–1650).svg
| border-1562 =
| flag alias-1844 = Swedish norwegian union flag.svg
| flag alias-naval = Naval ensign of Sweden.svg
| border-naval =
| link alias-naval = بحریہ سویڈن
| size = {{{size|}}}
| name = {{{name|}}}
| altlink = {{{altlink|}}}
| altvar = {{{altvar|}}}
| variant = {{{variant|}}}
&lt;noinclude&gt;
| var1 = 1562
| var2 = 1844
| redir1 = SWE
&lt;/noinclude&gt;
}}&lt;noinclude&gt;

&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qu39a9ujs2taxmbq6obsey5lfcswk3u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچہ:Country data Cape Verde</title>
    <ns>10</ns>
    <id>38602</id>
    <revision>
      <id>708770</id>
      <parentid>533581</parentid>
      <timestamp>2026-07-21T09:42:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>60</id>
      </contributor>
      <comment>Replacing Flag_of_Cape_Verde.svg with [[File:Flag_of_Cape_Verde_(10-17).svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · Government standardized ratio is 2:3. For fu</comment>
      <origin>708770</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="358" sha1="5kf1ppoqyp7s62lqztb3cw5g8lzemc0" xml:space="preserve">{{ {{{1&lt;noinclude&gt;|country showdata&lt;/noinclude&gt;}}}
| alias = کیپ وردی
| flag alias = Flag of Cape Verde (10-17).svg
| flag alias-1975 = Flag of Cape Verde (1975–1992).svg 
| size = {{{size|}}}
| name = {{{name|}}}
| altlink = {{{altlink|}}}
| variant = {{{variant|}}}
&lt;noinclude&gt;
| var1 = 1975
| redir1 = CPV
&lt;/noinclude&gt;
}}&lt;noinclude&gt;

&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5kf1ppoqyp7s62lqztb3cw5g8lzemc0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچہ:Country data CPV</title>
    <ns>10</ns>
    <id>38603</id>
    <revision>
      <id>708771</id>
      <parentid>533582</parentid>
      <timestamp>2026-07-21T09:44:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>60</id>
      </contributor>
      <comment>Replacing Flag_of_Cape_Verde.svg with [[File:Flag_of_Cape_Verde_(10-17).svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · Government standardized ratio is 2:3. For fu</comment>
      <origin>708771</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="358" sha1="5kf1ppoqyp7s62lqztb3cw5g8lzemc0" xml:space="preserve">{{ {{{1&lt;noinclude&gt;|country showdata&lt;/noinclude&gt;}}}
| alias = کیپ وردی
| flag alias = Flag of Cape Verde (10-17).svg
| flag alias-1975 = Flag of Cape Verde (1975–1992).svg 
| size = {{{size|}}}
| name = {{{name|}}}
| altlink = {{{altlink|}}}
| variant = {{{variant|}}}
&lt;noinclude&gt;
| var1 = 1975
| redir1 = CPV
&lt;/noinclude&gt;
}}&lt;noinclude&gt;

&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5kf1ppoqyp7s62lqztb3cw5g8lzemc0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچہ:Country data کیپ وردی</title>
    <ns>10</ns>
    <id>38604</id>
    <revision>
      <id>708772</id>
      <parentid>533583</parentid>
      <timestamp>2026-07-21T09:47:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>60</id>
      </contributor>
      <comment>Replacing Flag_of_Cape_Verde.svg with [[File:Flag_of_Cape_Verde_(10-17).svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · Government standardized ratio is 2:3. For fu</comment>
      <origin>708772</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="358" sha1="2mu6d0cdnbts46q6820so1jnwsl7zv8" xml:space="preserve">{{ {{{1&lt;noinclude&gt;|country showdata&lt;/noinclude&gt;}}}
| alias = کیپ ورڈے
| flag alias = Flag of Cape Verde (10-17).svg
| flag alias-1975 = Flag of Cape Verde (1975–1992).svg 
| size = {{{size|}}}
| name = {{{name|}}}
| altlink = {{{altlink|}}}
| variant = {{{variant|}}}
&lt;noinclude&gt;
| var1 = 1975
| redir1 = CPV
&lt;/noinclude&gt;
}}&lt;noinclude&gt;

&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2mu6d0cdnbts46q6820so1jnwsl7zv8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچہ:Country data کیپ ورڈے</title>
    <ns>10</ns>
    <id>38605</id>
    <revision>
      <id>708773</id>
      <parentid>533584</parentid>
      <timestamp>2026-07-21T09:50:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>60</id>
      </contributor>
      <comment>Replacing Flag_of_Cape_Verde.svg with [[File:Flag_of_Cape_Verde_(10-17).svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · Government standardized ratio is 2:3. For fu</comment>
      <origin>708773</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="358" sha1="5kf1ppoqyp7s62lqztb3cw5g8lzemc0" xml:space="preserve">{{ {{{1&lt;noinclude&gt;|country showdata&lt;/noinclude&gt;}}}
| alias = کیپ وردی
| flag alias = Flag of Cape Verde (10-17).svg
| flag alias-1975 = Flag of Cape Verde (1975–1992).svg 
| size = {{{size|}}}
| name = {{{name|}}}
| altlink = {{{altlink|}}}
| variant = {{{variant|}}}
&lt;noinclude&gt;
| var1 = 1975
| redir1 = CPV
&lt;/noinclude&gt;
}}&lt;noinclude&gt;

&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5kf1ppoqyp7s62lqztb3cw5g8lzemc0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچہ:Country data Spain</title>
    <ns>10</ns>
    <id>39934</id>
    <revision>
      <id>708755</id>
      <parentid>495620</parentid>
      <timestamp>2026-07-21T09:08:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>60</id>
      </contributor>
      <comment>Replacing Flag_of_the_First_Spanish_Republic.svg with [[File:Flag_of_Spain_(1873–1874).svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR4|Criterion 4]]).</comment>
      <origin>708755</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1072" sha1="5pb7bgkg9j62020cl8bj1no5w06cszx" xml:space="preserve">{{ {{{1&lt;noinclude&gt;|country showdata&lt;/noinclude&gt;}}}
| alias = سپین
| flag alias = Flag of Spain.svg
| flag alias-1506 = Flag of Cross of Burgundy.svg
| flag alias-1701 = Bandera de España 1701-1748.svg
| flag alias-1748 = Bandera de España 1748-1785.svg
| flag alias-1785 = Flag of Spain (1785-1873 and 1875-1931).svg
| flag alias-1873 = Flag of Spain (1873–1874).svg
| flag alias-1931 = Flag of Spain 1931 1939.svg
| flag alias-1938 = Flag of Spain under Franco 1938 1945.svg
| flag alias-1945 = Flag of Spain 1945 1977.svg
| flag alias-1977 = Flag of Spain 1977 1981.svg
| flag alias-civil = Flag of Spain (civil variant).svg
| link alias-naval = ہسپانوی بحریہ
| size = {{{size|}}}
| name = {{{name|}}}
| altlink = {{{altlink|}}}
| variant = {{{variant|}}}
&lt;noinclude&gt;
| var1 = 1506
| var2 = 1701
| var3 = 1748
| var4 = 1785
| var5 = 1873
| var6 = 1931
| var7 = 1938
| var8 = 1945
| var9 = 1977
| redir1 = ESP
| related1 = سپینی لوکراج
| related2 = سپینی ریاست
|| related3 = ہسپانیہ
&lt;/noinclude&gt;
}}&lt;noinclude&gt;

&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5pb7bgkg9j62020cl8bj1no5w06cszx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچہ:Country data ESP</title>
    <ns>10</ns>
    <id>39935</id>
    <revision>
      <id>708756</id>
      <parentid>381115</parentid>
      <timestamp>2026-07-21T09:10:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>60</id>
      </contributor>
      <comment>Replacing Flag_of_the_First_Spanish_Republic.svg with [[File:Flag_of_Spain_(1873–1874).svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR4|Criterion 4]]).</comment>
      <origin>708756</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1064" sha1="03qd62w3xlzp8ub1246plymsmbu9fm9" xml:space="preserve">{{ {{{1&lt;noinclude&gt;|country showdata&lt;/noinclude&gt;}}}
| alias = سپین
| flag alias = Flag of Spain.svg
| flag alias-1506 = Flag of New Spain.svg
| flag alias-1701 = Bandera de España 1701-1748.svg
| flag alias-1748 = Bandera de España 1748-1785.svg
| flag alias-1785 = Flag of Spain (1785-1873 and 1875-1931).svg
| flag alias-1873 = Flag of Spain (1873–1874).svg
| flag alias-1931 = Flag of Spain 1931 1939.svg
| flag alias-1938 = Flag of Spain under Franco 1938 1945.svg
| flag alias-1945 = Flag of Spain 1945 1977.svg
| flag alias-1977 = Flag of Spain 1977 1981.svg
| flag alias-civil = Flag of Spain (civil variant).svg
| link alias-naval = ہسپانوی بحریہ
| size = {{{size|}}}
| name = {{{name|}}}
| altlink = {{{altlink|}}}
| variant = {{{variant|}}}
&lt;noinclude&gt;
| var1 = 1506
| var2 = 1701
| var3 = 1748
| var4 = 1785
| var5 = 1873
| var6 = 1931
| var7 = 1938
| var8 = 1945
| var9 = 1977
| redir1 = ESP
| related1 = سپینی لوکراج
| related2 = سپینی ریاست
|| related3 = ہسپانیہ
&lt;/noinclude&gt;
}}&lt;noinclude&gt;

&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>03qd62w3xlzp8ub1246plymsmbu9fm9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچہ:Country data سپین</title>
    <ns>10</ns>
    <id>39936</id>
    <revision>
      <id>708759</id>
      <parentid>381116</parentid>
      <timestamp>2026-07-21T09:12:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>60</id>
      </contributor>
      <comment>Replacing Flag_of_the_First_Spanish_Republic.svg with [[File:Flag_of_Spain_(1873–1874).svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR4|Criterion 4]]).</comment>
      <origin>708759</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1064" sha1="03qd62w3xlzp8ub1246plymsmbu9fm9" xml:space="preserve">{{ {{{1&lt;noinclude&gt;|country showdata&lt;/noinclude&gt;}}}
| alias = سپین
| flag alias = Flag of Spain.svg
| flag alias-1506 = Flag of New Spain.svg
| flag alias-1701 = Bandera de España 1701-1748.svg
| flag alias-1748 = Bandera de España 1748-1785.svg
| flag alias-1785 = Flag of Spain (1785-1873 and 1875-1931).svg
| flag alias-1873 = Flag of Spain (1873–1874).svg
| flag alias-1931 = Flag of Spain 1931 1939.svg
| flag alias-1938 = Flag of Spain under Franco 1938 1945.svg
| flag alias-1945 = Flag of Spain 1945 1977.svg
| flag alias-1977 = Flag of Spain 1977 1981.svg
| flag alias-civil = Flag of Spain (civil variant).svg
| link alias-naval = ہسپانوی بحریہ
| size = {{{size|}}}
| name = {{{name|}}}
| altlink = {{{altlink|}}}
| variant = {{{variant|}}}
&lt;noinclude&gt;
| var1 = 1506
| var2 = 1701
| var3 = 1748
| var4 = 1785
| var5 = 1873
| var6 = 1931
| var7 = 1938
| var8 = 1945
| var9 = 1977
| redir1 = ESP
| related1 = سپینی لوکراج
| related2 = سپینی ریاست
|| related3 = ہسپانیہ
&lt;/noinclude&gt;
}}&lt;noinclude&gt;

&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>03qd62w3xlzp8ub1246plymsmbu9fm9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سانچہ:Country data ہسپانیہ</title>
    <ns>10</ns>
    <id>39937</id>
    <revision>
      <id>708761</id>
      <parentid>381118</parentid>
      <timestamp>2026-07-21T09:15:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>60</id>
      </contributor>
      <comment>Replacing Flag_of_the_First_Spanish_Republic.svg with [[File:Flag_of_Spain_(1873–1874).svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR4|Criterion 4]]).</comment>
      <origin>708761</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1064" sha1="4aec7di32c0h1no2f1pdxo3jp9muxb5" xml:space="preserve">{{ {{{1&lt;noinclude&gt;|country showdata&lt;/noinclude&gt;}}}
| alias = ہسپانیہ
| flag alias = Flag of Spain.svg
| flag alias-1506 = Flag of New Spain.svg
| flag alias-1701 = Bandera de España 1701-1748.svg
| flag alias-1748 = Bandera de España 1748-1785.svg
| flag alias-1785 = Flag of Spain (1785-1873 and 1875-1931).svg
| flag alias-1873 = Flag of Spain (1873–1874).svg
| flag alias-1931 = Flag of Spain 1931 1939.svg
| flag alias-1938 = Flag of Spain under Franco 1938 1945.svg
| flag alias-1945 = Flag of Spain 1945 1977.svg
| flag alias-1977 = Flag of Spain 1977 1981.svg
| flag alias-civil = Flag of Spain (civil variant).svg
| link alias-naval = ہسپانوی بحریہ
| size = {{{size|}}}
| name = {{{name|}}}
| altlink = {{{altlink|}}}
| variant = {{{variant|}}}
&lt;noinclude&gt;
| var1 = 1506
| var2 = 1701
| var3 = 1748
| var4 = 1785
| var5 = 1873
| var6 = 1931
| var7 = 1938
| var8 = 1945
| var9 = 1977
| redir1 = ESP
| related1 = سپینی لوکراج
| related2 = سپینی ریاست
|| related3 = سپین
&lt;/noinclude&gt;
}}&lt;noinclude&gt;

&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4aec7di32c0h1no2f1pdxo3jp9muxb5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>غیر تسلیم شدہ تریخی ریاستاں دی لسٹ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>55147</id>
    <revision>
      <id>708783</id>
      <parentid>692256</parentid>
      <timestamp>2026-07-21T12:51:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>60</id>
      </contributor>
      <comment>Replacing Flag_of_the_Republic_of_the_Rio_Grande.svg with [[File:Flag_of_Laredo.svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · as per https://en.wikipedia.org/wiki</comment>
      <origin>708783</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="85793" sha1="agztm7ec9due2sa8wfpwapf55efnw4d" xml:space="preserve">{{خانہ-معلومات-ملک/عربی}}{{معلومات-دیس}}ایہ '''فہرست تریخی غیر تسلیم شدہ ریاستاں''' اے۔

== تریخی غیر تسلیم شدہ یا جزوی تسلیم شدہ ریاستان جنہان نوں اپنے علاقے اتے درحقیقت اختیار سی==
=== افریقہ ===
{|class=&quot;sortable wikitable&quot;
|-
!ناں
!مدت
!class=&quot;unsortable&quot;|موجودہ
!class=&quot;unsortable&quot;|نوٹس
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Andries Ohringstad&lt;/span&gt; {{flagicon image|Voortrekker flag.svg}} [[اوہریگستاد|اندریس-اوہریگستاد جمہوریہ]]
|1845
|ہن حصہ [[جنوبی افریقہ]]
| &lt;ref&gt;A fort was established by a group of Voortrekkers under the leadership of Andries Hendrik Potgieter with the help of a Dutch merchant Gregorius Ohrig. The settlers arrived in 1845 and were decimated by malaria. Forced to abandon the area, the republic was officially abandoned in 1849.&lt;/ref&gt;
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Anjouan&lt;/span&gt; {{flag|Anjouan|199}}
|1997 &lt;br&gt; 2008
|ہن حصہ [[کوموروس]]
| &lt;ref&gt;Joined with the Comoros then seceded twice to gain independence. Anjouan rejoined the Comoros after talks during the first secession. After the second event, the secessionist government was [[2008 invasion of Anjouan|forcefully removed]].&lt;/ref&gt;
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Azawad&lt;/span&gt; {{flag|Azawad}}
|2012
|ہن حصہ [[مالی]]
|&lt;ref&gt;Controlled territory in Northern [[مالی]], it wasn't recognized by any state&lt;/ref&gt;
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Biafra&lt;/span&gt; {{flag|Biafra}}
|1967
|حصہ [[نائیجیریا]]
|&lt;ref&gt;Controlled territory in eastern [[نائجیریا]], recognized by five states (Gabon, Haiti, Ivory Coast, Tanzania, Zambia)&lt;/ref&gt;
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Bophuthatswana&lt;/span&gt; {{flag|Bophuthatswana}}،&lt;br&gt;{{flag|Ciskei}}،&lt;br&gt; {{flag|Transkei}}،&lt;br&gt; {{flag|Venda}}
|1977 &lt;br&gt; 1981 &lt;br&gt; 1976 &lt;br&gt; 1979
|ہن تمام جنوبی افریقہ دا حصہ
|&lt;ref&gt;Former [[apartheid]] [[بنتوستان]] homelands, formed and recognized only by each other and South Africa. Israel extended marginal recognition to Bophuthatswana and Ciskei by allowing both polities to build trade missions in [[تل ابیب]]. In 1993 Bophuthatswana opened an information center in [[لٹویا]], so that the Latvian song festival was also attended by a chorus of this country (''Bop Arts Council Chorus'').&lt;/ref&gt;
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Cabinda&lt;/span&gt; {{flagicon image|Flag of Cabinda Province.svg}} [[Republic of Cabinda]]
|1975
|ہن حصہ [[انگولا]]
|&lt;ref&gt;Cabinda was a Portuguese protectorate known as the [[Portuguese Congo]]. During the [[Portuguese Colonial War]] period, the [[Front for the Liberation of the Enclave of Cabinda]] (FLEC) fought for the independence of [[Republic of Cabinda|Cabinda]] from the Portuguese. The independence was proclaimed on 1 August 1975. After the Angolan independence came in effect in November 1975, [[Republic of Cabinda|Cabinda]] was invaded by forces of the [[مقبول تحریک برائے آزادی انگولا]] (MPLA) with support of troops from [[کیوبا]].&lt;/ref&gt;
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Goshen&lt;/span&gt; [[File:Flag of the Republic of Goshen.svg|24x22px]] [[State of Goshen]]
|1882
|ہن حصہ [[جنوبی افریقہ]]
| &lt;ref&gt;A Boer Republic which merged with the [[Stellaland|Republic of Stellaland]] to form the [[United States of Stellaland]] in 1883.&lt;/ref&gt;
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Griqualand East&lt;/span&gt; [[Griqualand West|Griqualand West (New Griqualand)]]
|1861
|ہن حصہ [[جنوبی افریقہ]]
|&lt;ref&gt;Founded by [[Adam Kok III]] as a final resting place for Griqua people. The State suffered from a secret deal signed between the [[سلطنت برطانیہ]] and [[Orange Free State]] causing unceasing instability. Allothgh the reasons for its annexation are still debated, it was eventually integrated with the [[Cape Colony]] in 1880&lt;/ref&gt;
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Griqualand West&lt;/span&gt; [[Griqualand West]]
|1813
|ہن حصہ [[جنوبی افریقہ]]
|&lt;ref&gt;Enjoying de facto independence since the founding of Griquatown in 1813, Griqualand West eventually proclaimed itself a British colony in 1873. It did not gain recognition by [[برطانیہ|Britain]] nor the neighboring [[Cape Colony]] and was annexed in 1880.&lt;/ref&gt;
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Graaff-Reinet&lt;/span&gt; {{flagicon image|Flag of the Netherlands.svg}}[[Graaff-Reinet|Republic of Graaff-Reinet]]
|1795
|ہن حصہ [[جنوبی افریقہ]]
|&lt;ref&gt;Formed in rebellion to Dutch East India Company it took 2 years to be incorporated into the Cape colony although this time under British rule.&lt;/ref&gt;
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Jubaland&lt;/span&gt; [[File:Flag of Jubaland.svg|24x22px]] [[جوبالینڈ]]
|1998
|ہن حصہ [[صومالیہ]]
| &lt;ref&gt;Briefly declared independence in 1998 it rejoined the [[Transitional Federal Government]] in 2001.&lt;/ref&gt;
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Katanga&lt;/span&gt; {{flagicon|Katanga}} [[State of Katanga|Katanga]]
|1960
|ہن [[جمہوری لوکراج کانگو]]
|&lt;ref&gt;Controlled the state of the same name within the former [[بیلجین کانگو]] after [[decolonisation]]&lt;/ref&gt;
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Klein Vrystaat&lt;/span&gt; {{flagicon image|Flag of Transvaal.svg}}[[Klein Vrystaat|Republic of Klein Vrystaat (Little Republic)]]
|1886
|ہن حصہ [[جنوبی افریقہ]]
|&lt;ref&gt;A Boer republic which declared its independence from lands formerly controlled by the Swazi king [[Mswati II]]. It was eventually incorporated into the [[South African Republic]] in 1891 on its own request.&lt;/ref&gt;
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Klipdrift Republic&lt;/span&gt; [[Griqualand West|Klipdrift Republic]]
|1870
|ہن حصہ [[جنوبی افریقہ]]
|&lt;ref&gt;A Republic proclaimed during a dispute over diamond mines near what would become [[Griqualand West]]&lt;/ref&gt;
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Lydenburg&lt;/span&gt; {{flagicon image|Flag of the Netherlands.svg}}[[Lydenburg Republic]]
|1856
|ہن حصہ [[جنوبی افریقہ]]
|&lt;ref&gt;A Boer republic which created following the dissolution of the [[اوہریگستاد|Andries-Ohringstad Republic]]. Eventually this nation expanded with the inclusion of the [[Utrecht Republic]] in 1858. The republic lasted until 1860 when it was incorporated into the [[South African Republic]]&lt;/ref&gt;
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Mahdist State&lt;/span&gt; {{flagicon image|Black flag.svg}} [[Mahdist State]]
|1885–1889
|ہن حصہ [[سوڈان]]
|&lt;ref&gt;[[Islamic state]] established during the [[Mahdist War]] by rebels. The rebellion failed the state was dissolved.&lt;/ref&gt;
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Martyazo&lt;/span&gt; {{flagicon image|Flag_of_Martyazo.svg}} [[Martyazo|Republic of Martyazo]]
|1972
|ہن حصہ [[برونڈی]]
| &lt;ref&gt;A state declared by Hutu separatists inside the mountainous Vuzigo commune, between the Makamba and Lake Nyanza which lasted for little over a week.&lt;/ref&gt;
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Moheli&lt;/span&gt; {{flagicon image|Flag of Mohéli.svg}} [[موہیلی]]
|1997
|ہن حصہ [[کوموروس]]
| &lt;ref&gt;Seceded in 1997 but quietly rejoined the next year.&lt;/ref&gt;
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;M'Simbati&lt;/span&gt; {{flagicon image|Sultanate of M'Simbati flag.svg}} [[Sultanate of M'Simbati]]
|1959
|ہن حصہ [[تنزانیہ]]
|&lt;ref&gt;Mr. Latham Leslie-Moore, a retired civil servant, declared the secession of the &quot;Sultanate of M'Simbati&quot; from the then colony of [[ٹینگانیکا]]. The &quot;secession&quot; was suppressed in 1962 by Tanzanian government troops.&lt;/ref&gt;
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Natalia&lt;/span&gt; {{flagicon image|Flag of Natalia Republic.svg}} [[نٹالیا لوکراج]]
|1839
|ہن حصہ [[جنوبی افریقہ]]
|&lt;ref&gt;Established in 1839 by local Afrikaans-speaking [[Voortrekkers]] after the [[Battle of Blood River]]. This Boer Republic lasted for four years before being annexed by British troops under [[George Thomas Napier|George Napier]].&lt;/ref&gt;
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Nieuwe Republiek&lt;/span&gt; {{flagicon image|Flag of Nieuwe Republiek.svg}} [[Nieuwe Republiek|Nieuwe Republiek (New Republic)]]
|1884
|ہن حصہ [[جنوبی افریقہ]]
|&lt;ref&gt;Created on August 16 of 1884 with land donated by the Zulus through a treaty. The territory was part the old Boer Republic of [[Natalia Republic|Natalia]]. The republic enjoyed independence until it was annexed by the [[South African Republic]] by its own request.&lt;/ref&gt;
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Potchefstroom&lt;/span&gt; {{flagicon image|Voortrekker flag.svg}} [[Potchefstroom|Potchefstroom Republic]]
|1830
|ہن حصہ [[جنوبی افریقہ]]
|&lt;ref&gt;A republic that existed only for a couple months before joining with [[Winburg|Winburg Republic]]. It was effectively a city-state.&lt;/ref&gt;
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Rhodesia&lt;/span&gt; {{flag|Rhodesia}}
|1965
|ہن [[زمبابوے]]
|&lt;ref&gt;British Colony that unilaterally declared independence&lt;/ref&gt;
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Rif&lt;/span&gt; {{flag|Republic of the Rif}}
|1921
| حصہ [[مراکش]]
|&lt;ref&gt;Founded in September 1921, when the people of the Rif (the Riffians) revolted and declared their independence from Spanish Morocco. It was dissolved by Spanish and French forces on 27 May 1926.&lt;/ref&gt;
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Rwenzururu&lt;/span&gt; {{flagicon image|Flag of Rwenzururu.svg}} [[Kingdom of Rwenzururu]]
|1963
|ہن حصہ [[یوگنڈا]]
|&lt;ref&gt;Was based in the [[Rwenzori Mountains]] between [[یوگنڈا]] and [[جمہوری جمہوریہ کانگو|Congo]].&lt;/ref&gt;
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Somaliland&lt;/span&gt; {{noflag|[[ریاست صومالی لینڈ]]}}
|1960
|ہن حصہ [[صومالیہ]]
|&lt;ref&gt;A state declared after the end of [[برطانوی صومالی لینڈ|British rule]] came to an end. It only lasted five days before joining Somalia.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Wssom2&quot;&gt;[http://www.worldstatesmen.org/Somalia.html#Somaliland Somalia - British Somaliland and Somaliland]&lt;/ref&gt;
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;South Kasai&lt;/span&gt; {{flagicon image|Flag of South Kasai.svg}} [[جنوبی کسائی]]
|1960
|ہن حصہ [[جمہوری لوکراج کانگو]]
|&lt;ref&gt;South Kasai seceded from the newly independent [[جمہوریہ کانگو (لیوپولڈویل)|Republic of the Congo]] after decolonization in similar circumstances to the [[State of Katanga]] during the [[Congo Crisis]]. Kasai, however, did not declare full independence but autonomous self-government, despite producing its own constitution, still claimed to be part of a hypothetical &quot;Federal Republic of the Congo&quot;. It was re-integrated into the Congo by force in 1962.&lt;/ref&gt;
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Stellaland&lt;/span&gt; {{flagicon image|Flag of Stellaland.svg}}[[Stellaland|Republic of Stellaland]]
|1882
|ہن حصہ [[جنوبی افریقہ]]
|&lt;ref&gt;A Boer republic which existed briefly before its union with its neighboring Boer republic the [[State of Goshen]]&lt;/ref&gt;
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Stellaland State&lt;/span&gt; {{flagicon image|Flag of Stellaland (1883-5).svg}}[[United States of Stellaland]]
|1883
|ہن حصہ [[جنوبی افریقہ]]
|&lt;ref&gt;A Boer republic which created from the union of neighboring [[Stellaland|Republic of Stellaland]] and [[State of Goshen]]. The republic lasted until it became a protectorate of the [[South African Republic]] on 10 September 1884 only to be annexed 6 days later.&lt;/ref&gt;
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Swellendam&lt;/span&gt; {{flagicon image|Flag of the Netherlands.svg}}[[Swellendam|Republic of Swellendam]]
|1795
|ہن حصہ [[جنوبی افریقہ]]
|&lt;ref&gt;A republic declared in revolt against the Dutch East India Company it lasted 3 months before being re-incorporated into the Cape Colony.&lt;/ref&gt;
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tripolitanian Republic&lt;/span&gt; {{flagicon image|Flag of the Tripolitanian Republic (Fictional).svg}}[[Tripolitanian Republic]]
|1918
|ہن حصہ [[لیبیا]]
|&lt;ref&gt;A republic proclaimed following the [[Paris Peace Conference, 1919|Paris Peace Conference]] it disintegrated sometime in 1923.&lt;/ref&gt;
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Utrect&lt;/span&gt; {{flagicon image|Flag of the Netherlands.svg}}[[Utrecht Republic]]
|1854
|ہن حصہ [[جنوبی افریقہ]]
|&lt;ref&gt;A republic proclaimed by Andreas Theodorus Spies following a land purchase from the King of the Zulu, Mpande. It joined with the [[Lydenburg Republic]] in 1858.&lt;/ref&gt;
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Winburg&lt;/span&gt; {{flagicon image|Voortrekker flag.svg}} [[Winburg|Winburg Republic]]
|1836
|ہن حصہ [[جنوبی افریقہ]]
|&lt;ref&gt;Established on land the Vet and Vaal Rivers donated to the [[Voortrekkers]] by [[Bataung]] Chief Makwana in 1836 in exchange for protection from neighboring [[Basotho]] tribes. Joined in union with the newly established [[Potchefstroom|Potchefstroom Republic]] in 1838 to form the [[Potchefstroom|Republic of Winburg-Potchefstroom]].&lt;/ref&gt;
|-

|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Winburg-Potchefstroom&lt;/span&gt; {{flagicon image|Voortrekker flag.svg}} [[Potchefstroom|Republic of Winburg-Potchefstroom]]
|1838
|ہن حصہ [[جنوبی افریقہ]]
|&lt;ref&gt;Formed from the union of the [[Potchefstroom|Potchefstroom Republic]] and the [[Winburg|Winburg Republic]] in 1938 the nation lasted until [[Potchefstroom]] left the union to join with [[پیٹرماریٹزبرگ]].&lt;/ref&gt;
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Zanzibar and Pemba&lt;/span&gt; {{flagicon image|Flag_of_Zanzibar_(January-April_1964).svg}} [[عوامی جمہوریہ زنجبار و پیمبا]]
|1964
|ہن حصہ [[تنزانیہ]]
|&lt;ref&gt;Following the 17 January 1964 coup which deposed the [[سلطان]] of [[زنجبار]], the revolutionary group purporting to represent the island’s Negro majority proclaimed a Peoples’ Republic of [[زنجبار]] and [[جزیرہ پمبا|Pemba]], its immediately made an offer of union with the government of [[ٹینگانیکا]].&lt;/ref&gt;
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Zimbabwe Rhodesia&lt;/span&gt; {{flag|Zimbabwe Rhodesia}}
|1979
|ہن [[زمبابوے]]
|&lt;ref&gt;A version of [[Rhodesia]] (see above) that ended the white minority government and introduced a biracial government.&lt;/ref&gt;
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Zoutpansberg&lt;/span&gt; {{flagicon image|Voortrekker flag.svg}} [[Zoutpansberg|Zoutpansberg Republic]]
|1857
|ہن حصہ [[جنوبی افریقہ]]
|&lt;ref&gt;A small [[Boer Republic]] that joined with the [[South African Republic]] in 1864. The white settlers in Zoutpansberg had for many years a reputation for lawlessness, and were later regarded as typical &quot;back velt Boers&quot;. Zoutpansberg contained a larger native population than any other region of the Transvaal&lt;/ref&gt;
|}

=== امریکین ===
{|class=&quot;sortable wikitable&quot;
|-
!ناں
!مدت
!class=&quot;unsortable&quot;|موجودہ
!class=&quot;unsortable&quot;|نوٹس
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Acre&lt;/span&gt; {{flagicon image|Bandeira da Terceira República do Acre.svg}} [[Republic of Acre]]
|1899–1903
|ہن حصہ [[برازیل]]
| A trio of attempts to free Acre from Bolivia. Each attempt was defeated, but part of Acre was turned over to Brazilian control after the final attempt.
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Airrecú&lt;/span&gt; {{noflag|[[Republic of Airrecú]]}}
|1993
|ہن حصہ [[نکاراگوا]]
|Relations between [[کوسٹاریکا]] and [[نکاراگوا]] have traditionally been strained. This situation was not improved when the Costa Rican government granted land rights to settlers along the San Juan River, which forms part of the border between Costa Rica and Nicaragua. A dispute ended with Costa Rica acknowledging that the territory in fact belonged to Nicaragua, and promising to remove the settlers. The settlers, however, refused to leave. In June 1993, they declared their independence as the [[Republic of Airrecú]], which means &quot;friendship&quot; in a local Indian language. The Nicaraguan Army immediately descended upon the area and escorted the Republic into Costa Rica.
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Anguilla&lt;/span&gt; {{flagicon image|Flag of Anguilla (1967–1969).svg}} [[Republic of Anguilla]]
|1967–1969
|Now a [[برطانوی سمندر پار علاقے]]
| Created due to opposition to [[Saint Christopher-Nevis-Anguilla|a union]] with modern [[سینٹ کیٹس تے نیوس]]. It ceased to exist after being occupied by the [[British Army]].
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Alabama&lt;/span&gt; {{flagicon image|Alabama 1861 Obverse.svg}} [[Alabama in the American Civil War|Alabama Republic]]
|1861
|Now حصہ the United States
|Secessionist republic declared January 11, 1861 when Alabama seceded from the United States. It only lasted a month before being a founding member of the [[Confederate States of America]].
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Anguilla&lt;/span&gt; {{flagicon image|Flag of the Kingdom of Araucanía and Patagonia.svg}} [[Kingdom of Araucanía and Patagonia]]
|1860–1862
|ہن حصہ [[ارجنٹائن]] تے [[چلی]]
| Set up by a French adventurer who tried to gain [[legitimacy (political)|legitimacy]] for his state only to be denied. The self-proclaimed kingdom was mostly a legal fiction and did only loosely controlled a small portion of the territory of it claimed. In fact the [[Mapuche]] warlords that submitted to it were totally autonomous, and used the kingdom only as pretext to obtain foreign support. It was conquered and partitioned by Chile and Argentina.
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Baja California, Sonora&lt;/span&gt; {{flagicon image|Flag of the Republic of Lower California.svg}} [[جمہوریہ باجا کیلیفورنیا]]
|1853–1854
|ہن حصہ [[میکسیکو]]
| The filibuster [[William Walker (filibuster)|William Walker]] took control of La Paz, the capital of the sparsely populated Baja California, and 200 more men joined him. Walker declared La Paz the capital of a new Republic of Baja California, with himself as president and a constitution copied from that of [[لوزیانا]]. Although he never gained control of [[سونورا]], less than three months later, he pronounced Baja California part of the larger [[Republic of Sonora]].
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Sonora&lt;/span&gt; {{flagicon image|Flag of the Republic of Sonora.svg}} [[Republic of Sonora]]
|1854
|ہن حصہ [[میکسیکو]]
|A lesser to [[William Walker (filibuster)|William Walker]]'s [[جمہوریہ باجا کیلیفورنیا]], it was a merger between that and [[سونورا]].
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;California&lt;/span&gt; {{flagicon image|1stBearFlag.svg}} [[California Republic]]
|1846
|ہن حصہ [[ریاستہائے متحدہ امریکہ]]
|Formed during an Anglo-American revolt in Mexican California during the Mexican-American War. This &quot;state&quot; never actually possessed a high level of organization, and was only in existence for a matter of weeks before the rebels deferred to the US government and American troops.
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Confederate States of America&lt;/span&gt; {{flagicon image|CSA FLAG 28.11.1861-1.5.1863.svg}} [[Confederate States of America]]
|1861–1865
|ہن حصہ [[ریاستہائے متحدہ امریکہ]]
|Originally formed by seven states ([[جنوبی کیرولینا]], [[مسیسپی]], [[فلوریڈا]], [[الاباما]], [[جارجیا (امریکی ریاست)|Georgia]], [[ٹیکساس]], and [[لوزیانا]]). After the [[امریکی خانہ جنگی]] began, the states of [[ورجینیا]], [[ٹینیسی]], [[آرکنساس]], and [[شمالی کیرولائنا]] joined. Though not recognized as a sovereign nation, the Confederacy was recognized by some nations as a &quot;[[Belligerent|belligerent power]]&quot;. Reintegrated into the United States.
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Florida&lt;/span&gt; {{flagicon image|Florida Provisional 1861.svg}} [[Republic of Florida]]
|1861
|ہن حصہ United States
|Secessionist state established January 10, 1861, when Florida seceded from the United States. Only lasted a month before being a founding member of the Confederate States of America.
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Independent Guyana&lt;/span&gt; {{flagicon image|Flag of the Republic of Independent Guyana (1886-1887).svg}} [[Republic of Independent Guyana]]
|1886–1891
|حصہ [[Amapá|Amapa]], [[برازیل]]
|Established by French settlers in defiance of both France and Brazil
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Indian Stream&lt;/span&gt; {{noflag|[[Republic of Indian Stream]]}}
|1832–1835
|ہن حصہ [[ریاستہائے متحدہ امریکہ]]
|Annexed by the United States. Within the state of [[نیو ہیمپشائر]].
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Juliana&lt;/span&gt; {{flagicon image|Flag_of_República_Juliana_(1839).svg}} [[Juliana Republic]]
|1839
|حصہ [[برازیل]]
|Today's [[Santa Catarina (state)|Santa Catarina]]
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Los Altos&lt;/span&gt; {{flagicon image|Flag_of_Los_Altos.svg}} [[Republic of Los Altos]]
|1837–1840, 1847
|ہن حصہ [[گوئٹے مالا]]
|The [[United Provinces of Central America]] were riven by strife for much of their existence. [[گوئٹے مالا]]’s ruling class was appalled by the thought of an illiterate and brutish peasant Governor Rafael Carrera, and led the six western provinces into secession. The new state of Los Altos, under Liberal leadership, appealed for recognition to the UPCA. In January of 1840, Carrera reconquered Los Altos, and then defeated the UPCA’s army in March, sounding the death knell for the United Provinces. Los Altos rebelled again when Carrera declared [[گوئٹے مالا]] an independent republic in 1847, but was again rapidly crushed.
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Louisiana&lt;/span&gt; {{flagicon image|Louisiana Feb 11 1861.svg}} [[Republic of Louisiana]]
|1861
|ہن حصہ United States
|Secessionist state formed on January 11, 1861 when Louisiana seceded from the United States. It only lasted two and a half weeks before joining the Confederate States of America on February 8, 1861.
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Madawaska&lt;/span&gt; [[مڈاواسکا لوکراج]]
|1827–1842
|ہن [[کینیڈا]] تے [[ریاستہائے متحدہ امریکہ]] ونڈیا ہویا
|Within the provinces of [[نیو برنزویک]] and [[کیوبیک]] and the state of [[مینے]]
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Manitobah&lt;/span&gt; {{noflag|[[Republic of Manitobah]]}}
|1867–1869
|ہن حصہ [[کینیڈا]]
|Within the province of [[مانیٹوبا]]
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Mississippi&lt;/span&gt; {{flagicon image|Flag of Mississippi (1861-1894).svg}} [[Republic of Mississippi]]
|1861
|ہن حصہ United States
|Secessionist state established January 9, 1861 when Mississippi seceded from the United States. It only lasted a month before joining the Confederate States of America
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Muskogee&lt;/span&gt; {{flagicon image|Flag of the Creek Nation.svg}} [[State of Muskogee]]
|1799–1802
|حصہ [[ریاستہائے متحدہ امریکہ]]
|A [[Native Americans in the United States|Native American]] state in [[فلوریڈا]]; consisted of several tribes of [[Creek people|Creeks]] and [[Seminoles]]. Annexed by the United States.
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Piratini&lt;/span&gt; {{flagicon image|Flag of Piratini Republic.svg}} [[Piratini Republic]]
|1836–1845
|حصہ Brazil
|Today's [[جنوبی ریو گرانڈی]]
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Rio Grande&lt;/span&gt; {{flagicon image|Flag of Laredo.svg}} [[Republic of the Rio Grande|Republic of the Río Grande]]
|1840
|ہن حصہ United States and Mexico
|Consisted part of southern [[ٹیکساس]] and the 3 Mexican states of [[كواہويلا]], [[نیوو لیون]] and [[تاماولیپاس]]
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;South Carolina&lt;/span&gt; {{flagicon image|Flag of South Carolina.svg}} [[Republic of South Carolina]]
|1860-61
|ہن حصہ United States
|Secessionist state established on December 20, 1860 when South Carolina became the first state to secede from the United States. It lasted a month and a half before being a founding member of the Confederate States of America
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;South Haiti&lt;/span&gt; {{noflag|[[Republic of South Haiti]]}}
|1810
|ہن حصہ Haiti
|Haiti declared its independence in 1804 under Jean Jacques Dessalines. That same year, Dessalines declared himself Emperor. After his assassination in 1806, Haiti was divided between the Republic of [[ہیٹی]] in the south and the Kingdom of [[ہیٹی]], under Henry Christophe, in the north. The situation was further complicated by the secession of [[South Haiti]] in the southwest corner of the country under André Rigaud in 1810. His own republic contained the former Maroon enclave of La Grande'Anse under Goman, who was allied with King Henry. A few months after Rigaud seized power, he died, and South Haiti rejoined the Republic. In 1820, Henry Christophe committed suicide. [[ہیٹی]] was reunited soon afterwards.
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;South Peru, North Peru and Confederacy&lt;/span&gt;
{{flagicon image|Flag of South Peru.svg}} Republic of [[South Peru]],
{{flagicon image|Flag of Peru (1825 - 1950).svg}} [[Republic of North Peru]] and
{{flagicon image|Flag of the Peru-Bolivian Confederation.svg}}[[Peru–Bolivian Confederation]]
|1836–1839
|ہن حصہ Argentina, Brazil, Bolivia, Chile, Colombia, Paraguay, Ecuador and Peru
|The [[Peru–Bolivian Confederation]] (or Confederacy) was a confederate state that existed in South America between 1836 and 1839. Its first and only head of state, titled &quot;Supreme Protector&quot;, was the Bolivian president, Marshal Andrés de Santa Cruz. The confederation was a loose union between the states of [[پیرو]] (by this time divided into a [[Republic of North Peru]] and a Republic of [[South Peru]], which included the capital [[تاکنا]]) and [[بولیویا]].
|-
|&lt;span style=&quot;display:Texas&quot;&gt;&lt;/span&gt; {{flagicon image|Flag of Texas.svg}} [[Texas in the American Civil War|Republic of Texas]]
|1861
| ہن حصہ United States
| Texas seceded from the United States on February 1, 1861 and lasted as an independent state for a month before joining the [[Confederate States of America]].
Not to be confused with the earlier (1836–1845), partially recognized [[Republic of Texas]].
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Trinidad&lt;/span&gt; {{flagicon image|Flag of the Principality of Trinidad.svg}} [[Principality of Trinidad]]
| 1893–1895
| حصہ Brazil
| American James Harden-Hickey divorced his wife in 1893 (1894?) and announced his intention to move to India and take up a life of Hindu asceticism. On the trip there, a storm forced his ship aground on the island of Trinidad (no relation to the Caribbean Trinidad) in the South Atlantic. Seeing that the island was uninhabited, Harden-Hickey declared himself Prince James I of Trinidad and advertised for settlers in the London Times. The following year, the [[برطانیہ]] annexed the island in order to anchor a transatlantic telegraph cable. Prince James was encouraged, hoping that the cable would bring the attention he needed to start his reign. However, the plan was scrapped and [[برازیل]] annexed the island again in 1897.
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Vermont&lt;/span&gt; {{flagicon image|Flag_of_the_Vermont_Republic.svg}} [[Vermont Republic]]
|1777–1791
|ہن حصہ United States
|Became the State of [[ورمونٹ]]
|-
||&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Watauga&lt;/span&gt; {{noflag|[[Watauga Association]]}}
|1772–1778
|ہن حصہ United States
|Annexed into the State of [[شمالی کیرولائنا]]
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;West Florida&lt;/span&gt; {{flagicon image|Bonnie Blue flag of the Confederate States of America.svg}} [[Republic of West Florida|Free and Independent Republic of West Florida]]
|1810
|اب حصہ United States
|Republic consisting of parts of [[لوزیانا]], [[مسیسپی]] and [[الاباما]]. Annexed during the presidency of [[James Madison]].
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Yucatán&lt;/span&gt; {{flag|Republic of Yucatán}}
|1841–1843 &amp; 1846–1848
|حصہ Mexico
| A state from 1841 to 1848, it was proclaimed after the Mexican government tried to centralize and tried to join the US during the [[Mexican-American War]] it was rejected and joined a federal Mexico after the war ended. A revolt in [[یوکتان]] in 1916, led by [[Felipe Cerillo]] but with active Mayan involvement, effectively separated the region from the weak Mexican state. On 3 April 1916 Carillo declared the independence of the [[Socialist Republic of Yucatan]], but the Republic failed to garner much support, and was quickly overrun by Mexican forces.&lt;ref&gt;[https://books.google.lv/books?id=u9Lq_8Ozf5cC&amp;pg=PA1216&amp;lpg=PA1216&amp;dq=Felipe+Carillo+Yucatan,+Socialist+Republic+of&amp;source=bl&amp;ots=z_CQoK4qO9&amp;sig=z1YDEr2VeMpM5gMph8m5fZiwyoo&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=QzQtVY_CMIW8ygPg-oDABg&amp;ved=0CCkQ6AEwAg#v=onepage&amp;q=Felipe%20Carillo%20Yucatan%2C%20Socialist%20Republic%20of&amp;f=false]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.buckyogi.com/footnotes/natuz.htm#y |access-date=2016-09-26 |archive-date=2012-03-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120309042828/http://www.buckyogi.com/footnotes/natuz.htm#y |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
|}

=== ایشیاء ===
{|class=&quot;sortable wikitable&quot;
|-
!ناں
!مدت
!class=&quot;unsortable&quot;|موجودہ
!class=&quot;unsortable&quot;|نوٹس
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;&lt;/span&gt; {{flagicon image|Flag of the Sultanate of Aceh.svg}} [[سلطنت آچے]]
|1874–1904
|ہن حصہ [[انڈونیشیا]]
| A [[سلطان]]ate in modern Indonesia it was later conquered by the Dutch after four hundred years.
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Alash&lt;/span&gt; {{flagicon image|Flag of the Alash Autonomy.svg}} [[آلاش خودمختاری]]
|1917–1920
|ہن حصہ [[قازقستان]] تے [[کرغیزستان]]
|حقیت چ اک خودمختار علاقہ
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Ararat&lt;/span&gt; {{flagicon image|Flag of the Republic of Ararat (fictitious).svg}} [[جمہوریہ ارارات]]
|1927–1930
|ہن حصہ [[ترکی]]
|تریخ دا پہلا کرد لوکراج جہڑا [[صوبہ آغری]], [[ترکی]] چ قایم ہویا.
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Republic of Aras&lt;/span&gt; {{flagicon image|Republic of Aras flag.jpg}} [[Republic of Aras]]
|1918–1919
|ہن حصہ [[آذربائیجان]]
|Established during the [[Russian Civil War]], this state only lasted several months.&lt;ref name=&quot;Atlas&quot;&gt;Dr. Andrew Andersen, Ph.D. [http://www.conflicts.rem33.com/images/Armenia/disp.htm Atlas of Conflicts: Armenia: Nation Building and Territorial Disputes: 1918–1920]&lt;/ref&gt;
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Azerbaijan People's Government&lt;/span&gt; {{flagicon image|Azerbaijan people's government flag.svg}} [[Azerbaijan People's Government]]
|1945–1946
| ہن حصہ [[ایران]]
| Soviet puppet state set up in [[آذربائیجان (ایران)]] but later reclaimed by Iran.
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Bangsamoro Republik&lt;/span&gt; {{flagicon|Bangsamoro Republik}} [[Bangsamoro Republik]]
| 2013
| ہن حصہ [[فلپائن]]
| Following the defeat in [[Zamboanga City crisis|Zamboanga City]] by the [[فلپائن]] on September 28, 2013, the [[مورو قومی محاذ آزادی]] no longer controls any territory openly anywhere and the Bangsamoro Republic has ceased to exist.
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Republic of Biak-na-Bato&lt;/span&gt; {{flagicon image|Flag_of_the_Tagalog_people.svg}} [[Republic of Biak-na-Bato]]
|1897
|ہن حصہ [[فلپائن]]
| Secessionist state that later joined the [[First Philippine Republic]].
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Chinese Soviet Republic&lt;/span&gt; {{flagicon image|National Flag of Chinese Soviet Republic.svg}} [[Chinese Soviet Republic]]
|1931–1937
|ہن حصہ [[چین]]
|Recognised by the [[چین]] (1949 - ) as a &quot;rehearsal&quot; of the PRC and a &quot;cradle&quot; in which the Communist Party seized power.
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Dadra and Nagar Haveli&lt;/span&gt; {{flagicon image|Flag of India.svg}} [[دادرا و نگر حویلی]]
|1954–1961
|ہن حصہ [[بھارت]]
|Territory made up of two former [[exclave]]s of the [[Daman district, India|Portuguese district of Daman]] ([[پرتگیزی ہند]]). In 1954, it was [[Indian annexation of Dadra and Nagar Haveli|invaded and occupied by supporters of their integration in the Indian Union]]. Thereafter and until formal annexation by India in 1961, it enjoyed a ''de facto'' independence. Portugal continued to consider Dadra and Nagar Haveli as Portuguese territory until 1974. The native citizens of the territory continued to be entitled to the grant of Portuguese citizenship until 2006.
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Democratic Republic of Yemen&lt;/span&gt; {{flagicon image|Flag of South Yemen.svg}} [[Democratic Republic of Yemen]]
|1994
|ہن حصہ [[یمن]]
|Breakaway state formed during the [[1994 civil war in Yemen]]. It only lasted six weeks before being reconquered.
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;East Timor&lt;/span&gt; {{flagicon|Timor-Leste}} [[مشرقی تیمور]]
|1975
|Now independent
|Former [[Portuguese Empire|overseas province]] of [[پرتگال]]. Declaration of independence in November 28, 1975, recognized by six states (Albania, Cape Verde, Guinea, Guinea-Bissau, Mozambique, São Tomé and Príncipe). Invaded and annexed by Indonesia in December, 1975. [[اقوام متحدہ]], Portugal and most of the states didn't recognized Indonesian annexation and continued to consider East Timor as Portuguese territory until its definitive independence in 2002.
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;East Turkestan 1&lt;/span&gt; {{flagicon image|Flag of the First East Turkestan Republic.svg}} [[جمہوریہ شرقی ترکستان اول]]
|1933–1934
|ہن حصہ [[چین]]
|[[East Turkestan independence movement|Set up as part of the movement]] for an independent [[مشرقی ترکستان]] it was defeated by the [[کومنتانگ|Nationalists]].
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;East Turkestan 2&lt;/span&gt; {{flagicon image|Flag of the Second East Turkestan Republic.svg}} [[Second East Turkestan Republic]]
|1944–1949
|ہن حصہ [[چین]]
| Soviet [[satellite state]] set up in East Turkestan; the Soviets later turned against it and approved its [[People's Liberation Army invasion of Xinjiang (1949)|annexation by China]].
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Ezo&lt;/span&gt; {{flagicon image|Flag of the Republic of Ezo.svg}} [[Republic of Ezo]]
| 1869
|ہن حصہ [[جاپان]]
| Set up in [[ہوکائیدو]] by supporters of the [[Tokugawa clan]] following the fall of the [[Tokugawa Shogunate]] after the [[Boshin War]] and [[Meiji Restoration]]; they received support from [[فرانسیسی سلطنت دوم|France]] but only lasted five months.
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Formosa&lt;/span&gt; {{flagicon image|Simplified Yellow Tiger Flag.svg}} [[جمہوریہ فارموسا]]
|1895
|Now base of the Taiwan, [[Republic of China]]
|Declared independence upon cession of [[تائیوان|جمہوریۂ چین]] to Japan following the [[First Sino-Japanese War]].
|-
|[[آزاد لبنان ریاست]]
|1979–1984
| ہن حصہ [[لبنان]]
|In 1976, as a result of the ongoing civil war, the [[Lebanese army]] began to break up. Major [[Saad Haddad]], commanding an army battalion in the south which had been part of the [[Army of Free Lebanon]], broke away and founded a group known as the Free Lebanon Army (FLA). The FLA fought against various groups including the [[تنظیم آزادی فلسطین]] (PLO), the [[Amal Movement]] and (after the [[جنگ لبنان 1982]]) the emerging [[حزب اللہ]]. The [[جنوبی لبنان تنازعہ 1978ء]] allowed the Free Lebanon Army to gain control over a much wider area in southern Lebanon. On April 18, 1979 Haddad proclaimed the area controlled by his force &quot;Independent State of Free Lebanon&quot; (''Dawlet Lebnaan El Horr El Mest’ell'') with the capital [[بیروت]], though his actual headquarters were in Marjayoun. In May 1980, &quot; Free Lebanon Army&quot; was renamed &quot;[[South Lebanon Army]]&quot;. The statehood claim was downplayed following the death of Haddad in 1984, though his successor Antouan Lahed continued to exercise some authority in Southern Lebanon until the year 2000. On 24 May 2000, following Israeli withdrawal and final collapse of the SLA, Lebanese forces occupied the small town [[Marjayoun]], which was the &quot;capital&quot; of southern Lebanon.
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;People's Republic of Inner Mongolia&lt;/span&gt; [[File:Innermongolpeoplerep1945.gif|20px]] [[Inner Mongolian People's Republic]]
|1945
|ہن حصہ [[چین]]
|During the [[دوسری جنگ عظیم]] when the Japanese support in [[اندرونی منگولیا]] was established puppet state [[Mengjiang]]. Once in August 1945 it was destroyed by Soviet and Mongolian troops, September 9, 1945 in [[Sunid Yutsi]] - held Congress of People's Representatives and aimags khoshuns Inner Mongolia. Held three days of the Congress proclaimed the establishment of the People's Republic of Inner Mongolia and elected interim government. In November the Chinese Communist Party managed to bring the situation under control, and reorganized the Provisional Government of the People's Republic of Inner Mongolia in Mongolian Autonomous Government.
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Fuijian People's Government&lt;/span&gt; {{flagicon image|Flag of Fujian People's Government.svg}} [[Fujian People's Government]]
|1933–1934
|ہن حصہ [[چین]]
|Formed following the Fuijian Incident, when the formerly [[19th Route Army]] of the [[National Revolutionary Army]] broke with commander [[چیانگ کائی شیک]] and declared a new government. Although originally enjoying popular support the government lost favour and was crushed by Kuomintang forces in 1934.
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Hyderabad&lt;/span&gt; {{flagicon image|Asafia flag of Hyderabad State.png}} [[مملکت آصفیہ]]
|1947–1948
|Now is split up among [[تلنگانہ]], [[مہاراشٹر]] and [[کرناٹک]] states of [[بھارت]]
|One of Britain's numerous client rulers in central India, the Prince of Hyderabad, being Muslim, refused to acknowledge the new Indian government following independence in 1947. Indian troops invaded Hyderabad and rapidly forced its capitulation in 1948.
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Kalat&lt;/span&gt; {{flagicon image|QalatFlag.svg}} [[خانیت قلات]]
|1947–1948
|ہن حصہ [[بلوچستان]] province in [[پاکستان]]
|[[خانیت قلات|Kalat]] was a [[princely state]] in [[Baluchistan Agency]], the one of the agencies of [[برطانوی ہند کے صوبے اور علاقے]]. The Khan of Baluchistan declared his nation's independence on August 15, 1947, one day after [[بھارت]] and [[پاکستان]] declared independence. From 15 August 1947 to 27 March 1948, the region was de facto independent before acceding to Pakistan on 27 March 1948. After intense diplomatic pressure, the Khan relented and acceeded Baluchistan to Pakistan in 1948.
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Kurdistan&lt;/span&gt; {{flagicon image|Flag of kurdistan-1922 1924.svg}} [[مملکت کردستان]]
|1921–1924
|ہن حصہ [[عراق]]
| Establishment by Kurdish nationalists following the [[سلطنت عثمانیہ دا خاتمہ|collapse of Ottoman Turkey]] but were defeated by Britain and incorporated into the [[British Mandate of Mesopotamia]].
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Lanfang&lt;/span&gt; {{noflag|[[Lanfang Republic]]}}
|1777–1884
|ہن حصہ [[انڈونیشیا]]
| Established by [[Chinese in Indonesia]] as the [[Dutch Republic|Dutch]] began to conquer Indonesia to protect the ethnic Chinese it was a [[tributary state]] of the [[Qing Dynasty]] in [[History of China#Imperial era|Imperial China]]; but the Qing Dynasty weakened and it was conquered by the Dutch who added it to [[ولندیزی شرق الہند|colonies]].
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Mahabad&lt;/span&gt; {{flagicon|Kurdistan}} [[جمہوریہ مہاباد]]
|1946–1947
|ہن حصہ [[ایران]]
|Declared independence from Iran, but then occupied by Iran after the withdraw of the Soviet [[سرخ فوج]] from northern Iran and Demolishing of [[Azerbaijan People's Government]].
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Manchukuo&lt;/span&gt; {{flag|Manchukuo}}
|1932–1945
|حصہ [[چین]]
|Puppet state under Japanese control.
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Mongolian People's Republic&lt;/span&gt; {{flag|Mongolia|1991}}
|1932–1945
|Now independent
|Was not recognized by several countries from 1940 to 1960 due to being claimed as an integral part of the Republic of China.&lt;ref&gt;http://books.google.com.mx/books?id=tPMUm0idWw8C&amp;printsec=frontcover&amp;hl=es#v=onepage&amp;q&amp;f=false&lt;/ref&gt;
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Ararat&lt;/span&gt; {{flagicon image|Flag of Armenia.svg}} [[Republic of Mountainous Armenia]]
|1921
|ہن حصہ [[آرمینیا]] and the de facto [[Nagorno-Karabakh Republic]]
|Was an anti-Soviet Armenian state existed from 26 April until 13 July 1921, roughly corresponding with the territory that is now the present-day [[آرمینیا]]n provinces of [[وایوتس جور صوبہ|Vayots Dzor]] and [[سیونیک صوبہ|Syunik]], and some parts of the present-day [[Nagorno-Karabakh Republic]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Republic of Mountainous Armenia (26 April 1921, capital: Goris, including: Syunik, Vayots Dzor and parts of modern-day NKR) |url=http://mediaforum.nt.am/armtoday.php?year=2006&amp;month=04&amp;day=27&amp;LangID=4 |access-date=26 September 2016 |archive-date=21 October 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141021133915/http://mediaforum.nt.am/armtoday.php?year=2006&amp;month=04&amp;day=27&amp;LangID=4 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Negros&lt;/span&gt; {{flagicon image|Flag of the Negros Republic.svg}} [[Republic of Negros|Cantonal Republic of Negros]]
|1898–1901
|ہن حصہ [[فلپائن]].
|Declared independence and aligned itself with the [[First Philippine Republic]]. Later, it was recognized by the United States, however the government was dissolved by the Americans in 1901.
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Persian SSR&lt;/span&gt; {{flagicon image|Flag of Persian Socialist Soviet Republic.svg}} [[فارسی اشتراکی سوویت جمہوریہ]]
|1920–1921
|Now [[صوبہ گیلان]] province in Iran
|Created by local guerilleros (Jangali) when Red Army troops entered Iran, but failed to spread the revolutionary movement over the whole Iran
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Philippines&lt;/span&gt; {{flagicon image|Philippines Flag Original.svg}} [[First Philippine Republic]]
|1899–1901
|ہن حصہ [[فلپائن]]
|Existed as an unrecognized independent state from its [[Philippine Declaration of Independence|declaration]] on June 12, 1898, up to the [[Treaty of Paris (1898)|Treaty of Paris]] on December 10, by which Spain [[cession|ceded]] the Philippines to the United States. It was formally established with the proclamation of the Malolos Constitution on January 23, 1899, in Malolos, Bulacan, and pursued an unsuccessful war of independence against the United States in the [[فلپائن پر امریکی قبضہ]]
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Philippines&lt;/span&gt; {{flagicon image|Philippines Flag Original.svg}} [[Second Philippine Republic]]
|1943–1945
|Now the [[فلپائن]]
|The Second Philippine Republic, officially known as the Republic of the Philippines or known in the Philippines as Japanese-sponsored Philippine Republic, was a puppet state established on October 14, 1943, during the Japanese occupation.
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Sedang&lt;/span&gt; {{flagicon image|Flag of Sedang.svg}} [[Kingdom of Sedang]]
|1888–1889
|ہن حصہ [[ویتنام]]
|Charles David Mayréna was born in [[فرانس]] in 1842, he stopped in [[ویتنام]] 1884 and started a plantation. In 1888, the [[King of Siam]] began claiming territory west of French territory. Anxious, the Governor of the Indochinese Union agreed to Mayréna's proposed expedition to the interior. When Mayréna reached the central highlands, he organized the local tribes into the [[Kingdom of Sedang]], and declared himself King Marie I. He offered to cede his kingdom to France in exchange for monopoly rights. When the French government became understandably chilly, Mayréna approached the English at [[ہانگ کانگ]]. When he was rebuffed there, Mayréna went to Belgium. In 1889, a Belgian financier named Somsy offered arms and money to Mayréna in exchange for mineral rights. Unfortunately, the French Navy blockaded Vietnamese ports to prevent his return, and his arms were seized as contraband at [[سنگاپور]].
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;South Moluccas&lt;/span&gt; {{flagicon|South Moluccas}}
[[Republic of South Maluku|Republic of South Moluccas]]
|1950
|ہن حصہ [[انڈونیشیا]]
| the Moluccas formed part of the United States of Indonesia (27 December 1949- 17 August 1950), but declared independence in April 1950 in reaction of centralizing tendencies from Jakarta. It was quickly conquered by Indonesian troops, but maintains a government in exile in the Netherlands.
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;&lt;/span&gt; {{flagicon|United Suvadive Republic}} [[متحدہ سوادیو جمہوریہ]]
|1959–1963
|ہن حصہ [[مالدیپ]]
| Attempted break-away state it was supported by Britain briefly before being abandoned.
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Syria&lt;/span&gt; {{flagicon image|Flag of Kingdom of Syria (1920-03-08 to 1920-07-24).svg}} [[مملکت شام]]
|1920
|Now independent
| Lasted 4 months at the end of World War I until dissolved by the French who took control.
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tagalog Republic (Bonifacio)&lt;/span&gt; {{flagicon image|Philippine revolution flag kkk1.svg}} [[Tagalog Republic#Bonifacio|Sovereign Tagalog Nation]]
|1896–1897
|ہن حصہ [[فلپائن]].
|Succeeded by the [[First Philippine Republic]].
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tagalog Republic (Sacay)&lt;/span&gt; {{flagicon image|Katagalugan Republic Flag.svg}} [[Tagalog Republic#Sacay|Tagalog Republic]]
|1902–1906
|ہن حصہ [[فلپائن]].
| Revolutionary body set up during the [[Philippine Revolution]] and the [[فلپائن اتے امریکی قبضہ]].
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tannu Tuva&lt;/span&gt; {{flag|Tannu Tuva}}
|1921–1944
|ہن حصہ [[روس]]
| Attempt by [[Tuvan people|Tuvans]] to gain independence following years of domination by China and [[سلطنت روس|Imperial Russia]] it was put under Soviet control and later formally annexed.
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tibet&lt;/span&gt; {{flagdeco|Tibet}} [[تبت]]
|1912–1951
|ہن حصہ People's Republic of China, [[Battle of Chamdo|Invasion of Tibet]]
|In 1913, [[تیرہواں دلائی لاما]] of Tibet proclaimed independence from [[Qing Dynasty]],&lt;ref&gt;[http://www.tibetjustice.org/materials/tibet/tibet1.html Proclamation Issued by His Holiness the Dalai Lama XIII (1913)]&lt;/ref&gt; which was only [[Treaty of friendship and alliance between the Government of Mongolia and Tibet|recognized]] by [[منگولیا]]&lt;ref name = &quot;Barkmann&quot;&gt;Udo B. Barkmann, ''Geschichte der Mongolei'', Bonn 1999, p380ff&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;sperling&quot;&gt;{{Cite web
| author = Phurbu Thinley
| title = Tibet - Mongolia Treaty of 1913, a proof of Tibet’s independence: Interview with Prof. Elliot Sperling
| url = http://www.phayul.com/news/article.aspx?article=Tibeto-Mongol+Treaty+of+1913%2C+a+proof+of+Tibet%E2%80%99s+independence%3A+Interview&amp;id=23205
| publisher = Phayul.com
| date = 2008-11-12
| accessdate = 2008-11-13
| archive-date = 2012-09-09
| archive-url = https://archive.ph/20120909154602/http://www.phayul.com/news/article.aspx?article=Tibeto-Mongol+Treaty+of+1913,+a+proof+of+Tibet%E2%80%99s+independence:+Interview&amp;id=23205
| dead-url = yes
}}&lt;/ref&gt; (however, there have been doubts over the authority of the Tibetan representative to sign the treaty, and thus its validity).&lt;ref&gt;Smith, Warren, &quot;Tibetan Nation&quot;, p. 186: &quot;The validity is often questioned, mainly on grounds of the authority of Dorjiev to negotiate on behalf of Tibet...the fact that Dorjiev was a Russian citizen while ethnically Tibetan somewhat compromises his role; the treaty had some advantages to Russia in that it could be interpreted as extending Russia's protectorate over Mongolia to encompass Tibet.''&lt;/ref&gt; One year later the Dalai Lama signed a UK-drafted treaty accepting Chinese [[suzerainty]] and adjusting the border in favor of British India.&lt;ref&gt;[http://www.tibetjustice.org/materials/treaties/treaties16.html Convention Between Great Britain, China, and Tibet, Simla (1914)]&lt;/ref&gt; The [[14ویں دلائی لاما]] acknowledged Chinese [[sovereignty]] in the [[Seventeen Point Agreement for the Peaceful Liberation of Tibet|Seventeen Point Agreement]] of 1951,&lt;ref&gt;Goldstein, Melvyn C., ''A History of Modern Tibet, 1913–1951'', University of California Press, 1989, pp812-813, saying: &quot;''After a lengthy discussion...the assembly recommended to the Dalai Lama that the agreement be approved. On 24 October, the Dalai Lama sent an official confirmation to Mao Tse-tung.''&quot;&lt;/ref&gt; but China continues to reject the 1914 UK-drafted treaty and claims [[جنوبی تبت]] (now part of India's [[اروناچل پردیش]]).
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Wang Jingwei&lt;/span&gt; [[File:Flag of the Republic of China-Nanjing (Peace, Anti-Communism, National Construction).svg|20px]] [[Wang Jingwei Government]]
|1940–1945
|حصہ China
|Puppet government dissolved at the end of World War II. Recognized by Imperial Japan and its allies.
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Zamboanga&lt;/span&gt; {{flagicon image|Flag of the Republic of Zamboanga.svg}} [[Republic of Zamboanga]]
|1899–1903
|ہن حصہ [[فلپائن]].
|República de Zamboanga was a [[revolutionary republic]], founded shortly after the collapse of Spanish colonial rule in the Philippines.
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Timor&lt;/span&gt; [[Republic of Timor]]
|1961
|ہن حصہ [[مشرقی تیمور ]]
|In early 1961 the ''Battle Office for the Liberation of Timor'' (Bureau de Luta pela Libertação de Timor) was formed under the leadership of [[Maoclao]] and backed by [[انڈونیشیا]]. A republic was proclaimed in the border town of [[Batugade]] on 9 April 1961. It was quickly put down by Portuguese troops.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://ozoutback.com.au/East_Timor/flags/slides/1961RepTimor.html |access-date=2016-09-26 |archive-date=2015-04-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150418003323/http://ozoutback.com.au/East_Timor/flags/slides/1961RepTimor.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
|}

=== یورپ ===
{|class=&quot;sortable wikitable&quot;
|-
!ناں
!مدت
!class=&quot;unsortable&quot;|موجودہ
!class=&quot;unsortable&quot;|نوٹس
|-
|{{flagicon image|Flag of the Couto Misto.svg}} [[Couto Misto]]
| 10th century – 1868
| حصہ [[ہسپانیہ]] تے [[پرتگال]]
| ''De facto'' independent microstate on the border between Galicia (Spain) and Northern Portugal. By the [[Treaty of Lisbon (1864)|1864 Treaty of Lisbon]], its territory was partitioned between Spain and Portugal.
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Corsica&lt;/span&gt; {{flagicon|Corsica}} [[مملکت کورسیکا]]
| 1736
| حصہ France
| Seceded from [[Republic of Genoa]]
|-
| {{flagicon|Corsica}} [[جمہوریہ کورسیکائی]]
| 1755–1769
| حصہ [[فرانس]]
| Seceded from [[Republic of Genoa]]; annexed by [[فرانس]]. Recognized only by [[Bey of Tunis]]&lt;ref&gt;{{cite book |title=Pasquale Paoli: An Enlightened Hero 1725–1807 |last=Thrasher |first=Peter Adam |year=1970 |publisher=Archon Books |location=Hamden, CT |isbn=0-208-01031-9 |page=117}}&lt;/ref&gt;
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Liege&lt;/span&gt; {{flagicon image|LuikVlag.svg}}[[Republic of Liège]]
|1789–1791
|حصہ [[بلجئیم]]
|Republic formed following the [[Liège Revolution]]
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Corsica&lt;/span&gt; {{flagicon|Corsica}} [[مملکت اینگلو کورسیکائی]]
| 1794–1796
| حصہ France
| Independent kingdom under British King [[جارج سوم، مملکت متحدہ]], formed on the [[مملکت آئرلینڈ|Irish model]]&lt;ref&gt;{{cite book |title=Pasquale Paoli: An Enlightened Hero 1725–1807 |last=Thrasher |first=Peter Adam |year=1970 |publisher=Archon Books|location=Hamden, Connecticut |isbn=0-208-01031-9 |page=282}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |title=The ungovernable rock: a history of the Anglo-Corsican Kingdom and its role in Britain's Mediterranean strategy during the Revolutionary War, 1793–1797|first=Desmond|last=Gregory|year=1985|publisher=Fairleigh Dickinson University Press|location=London|isbn=0838632254|pages=81–82}}&lt;/ref&gt;
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Gozo&lt;/span&gt; {{noflag}} [[Gozo (independent state)|The Gozitan Nation]]
| 1798–1801
| حصہ [[مالٹا]]
| Provisional government set up by Francesco Saverio Cassar after French troops on the island capitulated to rebels. It became part of the [[Malta Protectorate|British protectorate of Malta]] in 1801.
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Connacht&lt;/span&gt; {{flagicon image|Flag of Connacht.svg}} [[کوناکٹ]]
| 1798
| حصہ [[آئرلینڈ]]
| [[French client republic]]
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Goust&lt;/span&gt; {{noflag|[[Goust|Republic of Goust]]}}
| 1827
| حصہ France&lt;ref&gt;[http://www.pbase.com/jmollivier/image/29502723 Goust photo – jmollivier photos at pbase.com]&lt;/ref&gt;
| A French hamlet which was considered for a long time independent due to it never being formally annexed by France.
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tavolara&lt;/span&gt; {{flagicon image|Flag of Tavolara.svg}} [[Kingdom of Tavolara]]
| 1836–1962?
| حصہ Italy&lt;ref&gt;Geremia, Ernesto Carlo, and Gino Ragnetti (2005), ''Tavolara - l'Isola dei Re'', ISBN 88-425-3441-2&lt;/ref&gt;
| Recognized by the [[سارڈینیا بادشاہت]] and the [[اٹلی بادشاہت]]; acknowledged by [[ملکہ وکٹوریہ]].
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Canton of Cartagena&lt;/span&gt; {{flagicon image|Bahnmarke bleibt an Backbord liegen.svg}} [[Canton of Cartagena]]
| 1873–1874
| حصہ [[ہسپانیہ]]
| In 1873 [[Cartagena, Spain|Cartagena]] was proclaimed as an independent canton, called the Canton of Cartagena. This proclamation started the [[Cantonal Revolution]] in [[ہسپانیہ]], during the [[First Spanish Republic]]. It was the beginning of the [[cantonalism]], a movement that tried Spain become a [[Federalism|federal]] state composed by cantons. Some cities and territories joined the cantonal cause and were declared independents too, but they surrendered a few days later. The only canton with an organized government as state, control on its territory and military power was Cartagena, which declared war and faced the Spanish central government during six months, until it was invaded.
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tamrash&lt;/span&gt; [[ تامراش لوکراج]]
| 1878–1886
| حصہ [[بلغاریہ]]
| The Republic of Tamrash was a self-governing administrative structure of the [[Pomaks]], living in the Tamrash region of the Rhodope Mountains.
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Kruševo&lt;/span&gt; [[File:Flag of Kruševo Republic.svg|22px|border]] [[Kruševo Republic]]
|1903
|حصہ [[مقدونیہ]]
|Republic established in [[Kruševo]], Macedonia
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Chita Republic&lt;/span&gt; [[Chita Republic]], Krasnoyarsk Republic, Novorossiysk Republic, Sochi Republic, Starobuyanskaya Republic
|1905–1906
| حصہ [[روس]]
| The Chita Republic was a workers and peasants' dictatory republic in [[چیتا، زابایکالسکی کرائی]] during the [[Russian Revolution of 1905]], installed by actual seizure of power in Chita RSDLP Committee and the Council of Soldiers 'and Cossacks' Deputies in November 1905 - January 1906. The Krasnoyarsk Republic - government, organized by the Joint Board of Workers 'and Soldiers' Deputies in [[Krasnoyarsk]] during the First Russian Revolution. Lasted from 9 to 27 December 1905. The Novorossiysk Republic - the worker-peasant self-government established by the Council of Workers' Deputies in [[Novorossiysk]] December 12, 1905 lasted until 26 December of the same year. The Sochi Republic - political education social democratic sense, arising from the modern city of [[سوچی]] as a result of the revolutionary uprisings of 1905. Lasted from December 28, 1905 to January 5, 1906 (i.e., about 9 days). The Starobuyanskaya Republic - peasant self-government established during the First Russian Revolution in the village of [[Stary Buyan]]. Lasted from 12 to 26 November 1905.
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Gurian Republic&lt;/span&gt; [[Gurian Republic]]
| 1905–1906
| حصہ [[جارجیا]]([[گرجستان]])
| The Gurian Republic or the Gurian peasant republic was an insurrection that took place in the western [[جارجیا|Georgia]]n province [[گوریا (جارجیا)]] (then part of the [[سلطنت روس]]) prior to and during the [[Russian Revolution of 1905]]. Republic existed from the November 1905 to January 10, 1906.
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Liubotyn&lt;/span&gt; [[Liubotyn]] Republic and [[Shuliavka Republic]]
| 1905
| حصہ [[یوکرین]]
| The Lyubotinskaya Republic - proclaimed in December 1905, independent workers' state in the armed insurrection of the workers and railwaymen in Lyubotin during the [[Russian Revolution of 1905]]. Republic existed from the December 26 to 30, 1905. The Shuliavka Republic was an early 20th-century worker-based quasi-government organization in the city of [[کیف]], Ukraine, whose main task was self-defence. The uprising lasted a total of four days, from December 12–16 (o.s., in the Gregorian Calendar, 26 - 29), 1905.
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Markovo&lt;/span&gt; [[Markovo Republic]]
| 1905–1906
| حصہ [[روس]]
|Markovo Republic was a self-proclaimed peasant state, located in Russia, in the [[Volokolamsk]] area. It was proclaimed on October 18, 1905, when during the [[Russian Revolution of 1905]] peasants took control of the local government in the village Markovo and 5 other villages. It had existed until July 18, 1906.
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Republika Ostrowiecka&lt;/span&gt; Republika Ostrowiecka
| 1905–1906
| حصہ [[پولینڈ]]
| The Ostrovetskaya Republic (Republika Ostrowiecka) - government set December 27, 1905 during the First Russian Revolution in cities [[Ostrowiec Świętokrzyski|Ostrowiec]], [[Iłżę]], [[Ćmielów]] and locality. Republic fell in the middle of January 1906.
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Republika Zagłębiowska&lt;/span&gt; Republika Zagłębiowska and Republika Sławkowska
| 1905
| حصہ [[پولینڈ]]
| Polish towns [[Zagłębie Dąbrowskie]] and [[Sławków]] taken over by revolutionary during the [[Russian Revolution of 1905]]. Both republics existed in November - December 1905, each about 10–12 days.
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Republic of Central Albania&lt;/span&gt; {{flagicon image|Essad Pasha's flag.svg}} [[Republic of Central Albania]]
| 1913–1914
| حصہ [[البانیا]]
| The Republic of Central Albania was a republic declared following the pullout of Ottoman forces from the former [[Albanian Vilayet]]. Declared by [[Essad Pasha Toptani]], the republic's existence came to an end when the troops of [[Wilhelm of Wied]] took control of the country.
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Ukraine 1&lt;/span&gt; {{flagicon|Ukraine|1918}} [[Ukrainian People's Republic]]
| 1917–1920
| حصہ [[یوکرین]]
| An independent republic and direct predecessor of modern [[یوکرین]] established right after the [[بالشویک پارٹی]] [[coup-d'etat]] against the [[روسی جمہوریہ]] government. During 1918 due to own coup-d'etat had its government swapped between socialists and conservatives while officially referred to as the [[Ukrainian State]]. In 1919 by the [[Akt Zluky|Unification Act]], Ukraine united with the [[West Ukrainian People's Republic]]. At that time Ukraine was recognized by numerous countries in Europe.
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Idel-Ural&lt;/span&gt; {{flagicon image|Flag of Idel-Ural State.svg}} [[ریاست ادیل یورال]]
| 1917–1918
| حصہ [[تاتارستان]] تے [[باشکیرستان]] ([[روس]])
| Suppressed by the [[لال فوج]].
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;State of Slovenes, Croats and Serbs&lt;/span&gt; {{flagicon image|Flag of the State of Slovenes, Croats and Serbs.svg}} [[State of Slovenes, Croats and Serbs]]
| 1918
| حصہ [[سلووینیا]], [[کروشیا]], [[بوسنیا تے ہرزیگووینا|Bosnia-Hercegovina]], [[سربیا]] ([[وئوودینا]]) and [[مونٹینیگرو]] ([[Boka Kotorska]])
| Temporary state of the [[آسٹریا-ہنگری]] [[South Slavs]], declared on October 29, 1918, and merged with the [[سربیا بادشاہت]] on December 1, 1918, into the [[یوگوسلاویہ بادشاہت]] ([[یوکوسلاویہ]])
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tarnobrzeg&lt;/span&gt; [[Republic of Tarnobrzeg]]
| 1918–1919
| حصہ [[پولینڈ]]
| The Republic of Tarnobrzeg was proclaimed November 6, 1918 in the [[پولینڈ|Polish]] town of [[Tarnobrzeg]]. Disestablished Spring 1919.
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Kuban&lt;/span&gt; {{flagicon|Kuban}} [[کوبان عوامی لوکراج]]
| 1918–1920
| حصہ [[روس]]
| A territory in Russia, it was declared by [[Kuban Cossacks]] in 1918. It supported the [[سفید تحریک]] and was overrun by the [[بالشویک پارٹی]] in 1920.
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Ukraine, West&lt;/span&gt; {{flagicon|Ukraine}} [[West Ukrainian People's Republic]]
| 1918–1919
| حصہ [[یوکرین]]
| Established in eastern [[Galicia (Eastern Europe)|Galicia]] it controlled cities once part of the [[Polish-Lithuanian Commonwealth]] and with large numbers of [[Polish people|ethnic Poles]] leading to a [[Polish-Ukrainian War|losing war with Poland]] after which it was partitioned by [[Second Polish Republic|Poland]], the Kingdom of Romania, Czechoslovakia, and the Ukrainian People's Republic.
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Ukraine 3&lt;/span&gt; {{flagicon|Ukraine|1918}} [[Komancza Republic]]
| 1918–1919
| حصہ [[یوکرین]]
| An association of 30 pro-Ukrainian villages, it planned to merge with the West Ukrainian People's Republic but was suppressed by [[Second Polish Republic|Poland]] during the [[Polish-Ukrainian War]]
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Finnish Socialist Workers' Republic&lt;/span&gt; [[Finnish Socialist Workers' Republic]]
| 1918
| حصہ [[فن لینڈ]]
| Lasted only three months during the [[Finnish Civil War]], but was recognized by [[Russian Soviet Federative Socialist Republic|Soviet Russia]].
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Republic of Vorarlberg&lt;/span&gt; {{flagicon image|Flag_of_Vorarlberg.svg}} [[Republic of Vorarlberg]]
| 1918
| حصہ [[آسٹریا]]
| Amidst the chaos in collapse of the Austro-Ungarian empire the Vorarlbergers proclaimed themselves a separate non-Austrian, Germanic people and declared on 3 November 1918 the independence as [[Republic of Vorarlberg]]. The secession was blocked by the alies and the new Austrian republican government. In April 1919, over 80% of the Vorarlbergers voted to secede from [[آسٹریا]] and attach themselves to [[سویٹزرلینڈ]], but they were again blocked.&lt;ref&gt;[https://books.google.lv/books?id=Zu5GpDby9H0C&amp;pg=PA2016&amp;lpg=PA2016&amp;dq=Vorarlberg+Republic&amp;source=bl&amp;ots=INRek2nwWB&amp;sig=6bQ3zeng7TGqmRG2ubJJmS_jYY0&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=OjktVYyAI4WvsQHv9IGwBQ&amp;ved=0CEMQ6AEwBw#v=onepage&amp;q=Vorarlberg%20Republic&amp;f=false]&lt;/ref&gt;
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Alsace&lt;/span&gt; {{flagicon image|Flag of the Republic of Alsace-Lorraine.svg}} [[Alsace Soviet Republic]] ([[Republic of Alsace-Lorraine]])
| 1918
| حصہ [[فرانس]]
| The Soviet Republic, existed in [[الزاس]] from 10 to 22 November 1918.
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Banat&lt;/span&gt; [[Banat Republic]]
| 1918
| حصہ [[رومانیہ]], [[سربیا]], and [[مجارستان]]
| Established in the Banat region of modern Serbia by members of ethnic groups in the region, it was only recognized by [[Hungarian Democratic Republic|Hungary]]. It was invaded by [[مملکت سربیا|Serbia]] and in 1919 partitioned between Hungary, [[رومانیہ بادشاہت]], تے [[یوگوسلاویہ بادشاہت]].
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Republic of Venezia-Giulia&lt;/span&gt; [[Republic of Venezia-Giulia]]
| 1918
| حصہ [[اطالیہ]] تے [[سلووینیا]]
| Centered on the port of [[ریئکا]], now called [[ریئکا]] by the Croatian inhabitants, [[Venezia-Giulia]] was an important staging area for the Austro-Hungarian Empire's Adriatic trade. After the war, both [[Yugoslavia]] and [[اطالیہ]] claimed the area. The inhabitants refused to join either nation, preferring to remain independent and retain the cosmopolitan, multi-ethnic nature of the area. After Fiume's seizure by Italian nationalists in 1919, the Republic was partitioned.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.buckyogi.com/footnotes/natuz.htm#v |access-date=2016-09-26 |archive-date=2012-03-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120309042828/http://www.buckyogi.com/footnotes/natuz.htm#v |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Don Republic&lt;/span&gt; {{flag|Don Republic}}
| 1918–1920
| حصہ [[روس]] ([[روستوف اوبلاست]])
| Republic that was recognized by the [[Ukrainian State]]. In 1919 it was part of the [[Armed Forces of South Russia]] and eventually overran by [[بالشویک پارٹی]] with its annexation to the [[روسی سوویت وفاقی اشتراکی جمہوریہ]].
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Belarus&lt;/span&gt; {{flagicon|Belarus|1991}} [[Belarusian People's Republic]]
| 1918
| Independent [[بیلاروس]]
| Attempt by [[Belarusians|Belorussian]] [[قوم پرستی]] but reincorporated into the [[سوویت یونین]]. Still exists today as a [[government-in-exile]].
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;German Austria&lt;/span&gt; {{flagicon|Austria}} [[Republic of German-Austria]]
| 1918–1919
| Austria and part of the [[چیک جمہوریہ]]
| Brief state declared following the collapse of [[آسٹریا-ہنگری]]. The [[Allies of World War I]] opposed it and it was succeeded by the [[First Austrian Republic]].
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Perloja&lt;/span&gt; [[جمہوریہ]] of [[Perloja]]
| 1918–1923
| حصہ [[لتھووینیا]]
| In the chaos after World War I, responding to such situation the locals established a self-governing parish committee, often called the Republic of Perloja. The Republic of Perloja had its own court, police, prison, currency (Perloja [[litas]]), and an army of 300 men.
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;North Ingria&lt;/span&gt; {{flagicon image|Ingrian_people.svg}} The Republic of [[North Ingria]]
| 1919-1920
| حصہ [[روس]]
| The Republic of [[North Ingria]] was a state of [[Ingrian Finns]] in the southern part of the [[Karelian Isthmus]], which seceded from [[Bolshevist Russia]] after the [[انقلاب اکتوبر]]. Its aim was to be incorporated into [[فن لینڈ]]. It ruled parts of [[Ingria]] from 1919 until 1920. With the [[Peace Treaty of Tartu]] it was re-integrated into Russia. Established -January 23, 1919. Disestablished - December 5, 1920.
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Ukraine 4&lt;/span&gt; {{flagicon|Ukraine|1918}} [[Hutsul Republic]]
| 1919
| حصہ  [[یوکرین]]
| A state formed from territory in the former [[Lands of the Crown of Saint Stephen]], it was invaded by the [[Hungarian Soviet Republic]] in June 1919 and then became part of the [[First Czechoslovak Republic]]. It originally intended to join the Western Ukrainian National Republic&lt;ref&gt;{{cite book |last1= Magocsi |first1= Paul Robert|authorlink1= Paul Magocsi |last2= Pop |first2= Ivan I. |title=Encyclopedia of Rusyn History and Culture |format= book |accessdate= 3009-06-23 |date=June 2002 |publisher= University of Toronto Press|location= Toronto|language= |isbn= 978-0-8020-3566-0|oclc= |doi= |id= |pages=237–238 |url=http://books.google.com/books?id=ovCVDLYN_JgC&amp;pg=PA238&amp;lpg=PA238&amp;dq=%22Hutsul+Republic%22&amp;source=bl&amp;ots=eS69C3_Goj&amp;sig=vc8NEAlGlW7ti5uoBHvkfDUmZQw&amp;hl=en&amp;ei=3nVBSvWUHYuolAfi08D5CA&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=5 |quote= }}&lt;/ref&gt;
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Bavarian Soviet Republic, Bremen Soviet Republic&lt;/span&gt; {{flagicon image|Socialist red flag.svg}} [[Bavarian Soviet Republic]] and [[Bremen Soviet Republic]]
| 1919
| حصہ [[جرمنی]]
| The Bavarian Soviet Republic, also known as the Munich Soviet Republic was, as part of the [[German Revolution of 1918–1919]], the attempt to establish a socialist state in the form of a democratic workers' council republic in the [[بواریا]]. Another Republic that existed was the Bremen Soviet Republic.
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Slovakia 1&lt;/span&gt; {{flagicon image|Red flag.svg}} [[Slovak Soviet Republic]]
| 1919
| حصہ [[سلوواکیہ]]
| A pro-Hungarian puppet state set up by Red Guards from the Hungarian Soviet Republic in [[Upper Hungary]]. After a [[Hungarian-Romanian War of 1919|brief war]] it was returned to Czechoslovakia as promised by early peace agreements.
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Prekmurje&lt;/span&gt; {{flagicon image|Flag of the Slovene Nation.svg}} [[Republic of Prekmurje]]
| 1919
| حصہ [[سلووینیا]]&lt;ref&gt;[http://www.hungarian-history.hu/lib/mocsy/mocsy13.htm Mocsy]&lt;/ref&gt;
| Existed for 6 days.
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Limerick Soviet&lt;/span&gt; [[Limerick Soviet]]
| 1919
| حصہ [[جمہوریہ آئرستان]]
| The Limerick Soviet (republic) was a self-declared Soviet Republic that existed from 15 to 27 April 1919.
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Monarchy of the North&lt;/span&gt; {{flagicon image|Flag Portugal (1830).svg}} [[Monarchy of the North]]
|1919
|حصہ Portugal 
| A stated that established by monarchists trying to restore the monarchy. It was crushed by the Portuguese Army.
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Ireland&lt;/span&gt; {{flagicon|Ireland}} [[Irish Republic]]
| 1919–1922
| The [[جمہوریہ آئرستان]] and part of the [[برطانیہ]]
| An unrecognized [[Irish nationalism|Irish nationalist]] state during the [[Irish War for Independence]] it ceased to exist following the [[Anglo-Irish Treaty]] which gave Southern Ireland independence as the [[Irish Free State]] while keeping [[شمالی آئر لینڈ]] under [[برطانیہ|British Control]]. These terms caused much of the victorious [[Irish Republican Army]] to reject the treaty, leading to the [[Irish Civil War]] (1922–1923) between Pro-Treaty Free State forces and Anti-Treaty [[Irish Republican Army (1922–1969)|IRA]], who viewed the dissolution of the Republic [[Irish Republic#The Irish Republic in the post-Treaty Republican tradition|as illegal]].
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Ukrainian SSR&lt;/span&gt; {{flagicon image|Flag of Ukrainian SSR.svg}} [[یوکرینی سوویت اشتراکی جمہوریہ]]
| 1919
| اب حصہ [[یوکرین]]
| The [[سوویت اتحاد کی جمہوریات|Soviet Republic]] Ukrainian SSR existed from 1919 to 1991. It was not until the [[Peace of Riga]] in 1920 when it was officially recognized. It was created as an opposition to the Ukrainian government. With the [[fall of the Soviet Union]] transitioned to [[یوکرین]].
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Galician SSR&lt;/span&gt; {{flagicon image|Flag of the Galician SSR.svg}} [[Galician Soviet Socialist Republic]]
| 1920
| ہن حصہ [[یوکرین]]
| The [[سوویت اتحاد کی جمہوریات|Soviet Republic]] Galician SSR existed from July 8, 1920 to September 21, 1920, during the [[Polish-Soviet War]] within the area of the South-Western front of the Red Army.
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Latjtabansag&lt;/span&gt; {{flagicon image|Flag of Banate of Leitha.svg}} [[Lajtabánság]]
| 1921
| حصہ Austria and Hungary
| State declared in the [[بورگنلینڈ]] state of Austria by [[Hungarians in Austria|ethnic Hungarians]] following the [[Treaty of Trianon]], where Hungary was forced to surrender the territory. It was ceased to exist after a month when Austria annexed it.
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Labin&lt;/span&gt; {{noflag|[[Labin Republic]]}}
|1921
|حصہ [[کروشیا]]
|Republic established in [[لابین]], Croatia
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Baranya-Baja&lt;/span&gt; {{flagicon|Serbia|civil}} [[Serbian-Hungarian Baranya-Baja Republic]]
| 1921
| حصہ Hungary and [[کروشیا]]
| A [[سوویت یونین|Soviet]]-minded{{vague|date=April 2015}} state set up by [[Hungarian Communist Party|Hungarian communists]] fleeing the [[White Terror (Hungary)|white terror]] following the collapse of the [[Hungarian Soviet Republic]]. It was supported by [[مملکت یوگوسلاویہ|Yugoslavia]] but was quickly re-conquered by [[Kingdom of Hungary (1920–1946)|Hungary]].
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Mirdita&lt;/span&gt; {{flagicon image|Flag of Mirdita Republic.gif}} [[Republic of Mirdita]]
| 1921
| حصہ [[البانیا]]
| Set up by [[Roman Catholicism in Albania|Albanian Catholics]] trying to break away from Albania which is a [[البانیہ میں اسلام|mainly Muslim country]]. It was backed by [[مملکت یوگوسلاویہ|Yugoslavia]] but only lasted three months.
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Munster&lt;/span&gt; {{flagicon|Munster}} [[Munster Republic]]
| 1922
| حصہ the [[جمہوریہ آئرستان]]
| Though never independent it was the informal name given to [[مونسٹر]] which was the base of [[Irish republicanism|Irish republicans]] aiming to create a [[United Ireland]] during the [[Irish Civil War]].
|-
||&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Galicia&lt;/span&gt; {{flagicon image|Flag of Galicia (civil).svg}} [[Republic of Galicia]]
| 1931
| حصہ [[ہسپانیہ]]
| The Galician Republic was an ephemeral passage in the History of [[گالیسیا (ہسپانیہ)|Galicia]]. It only lasted for a few hours on 27 June 1931, a day ahead of the election to the [[ہسپانوی جمہوریہ دوم]]'s [[Constitutional Assembly]].
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Asturias and Leon&lt;/span&gt; {{flagicon image|Coat of Arms of the Council of Asturias and León (1936-1937).svg}} [[Sovereign Council of Asturias and León]]
| 1936–1937
| حصہ [[ہسپانیہ]]
| As unrecognized state declared during the [[Spanish Civil War]].
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Carpatho-Ukraine&lt;/span&gt; {{flagicon|Ukraine}} [[Carpatho-Ukraine]]
| 1939
| حصہ [[یوکرین]]
|Carpatho-Ukraine was an autonomous region within [[چیکوسلوواکیہ]] from late 1938 to March 15, 1939. It declared itself an independent republic on March 15, 1939, but was returned to [[مجارستان]] between March 15 and March 16, 1939, remaining under Hungarian control until the Nazi occupation of Hungary in 1944. On June 29, 1945, a treaty was signed under pressure of USSR between Czechoslovakia and the Soviet Union, ceding Carpatho-Ruthenia officially to the Soviet Union. In 1946 the area was forced to became part of the Ukrainian Soviet Socialist Republic, as the [[زاکارپتیا اوبلاست]] (Transcarpathian Region).
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Slovakia 2&lt;/span&gt; {{flagicon|Slovakia|1938}} [[جمہوریہ سلاواک (1939-1945)]]
| 1939–1945
| حصہ [[سلوواکیہ]]
| Between 1939 and 1945, First Slovak Republic was a puppet state of [[Nazi Germany]].
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Estonia&lt;/span&gt; {{flagicon|Estonian SSR}} [[استونیائی سوویت اشتراکی جمہوریہ]]
| 1940–1991
| حصہ [[استونیا]]
| A puppet state&lt;ref name=&quot;Marek&quot;&gt;{{cite book|last=Marek|first=Krystyna|title=Identity and Continuity of States in Public International Law|year=1954|publisher=Librairie Droz|isbn=9782600040440|page=475}}&lt;/ref&gt; which was created in 1940 and forcibly incorporated into [[سوویت اتحاد]]. It was not recognized by the majority of Western countries.
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Latvia&lt;/span&gt; {{flagicon|Latvian SSR}} [[لیٹویائی سوویت اشتراکی جمہوریہ]]
| 1940–1991
| حصہ [[لٹویا]]
| A puppet state&lt;ref name=&quot;Marek&quot;/&gt; which was created in 1940 and forcibly incorporated into [[سوویت اتحاد]]. It was not recognized by the majority of Western countries.
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Lithuania&lt;/span&gt; {{flagicon|Lithuanian SSR}} [[لیتھوینیائی سوویت اشتراکی جمہوریہ]]
| 1940–1991
| حصہ [[لتھووینیا]]
| A puppet state&lt;ref name=&quot;Marek&quot;/&gt; which was created in 1940 and forcibly incorporated into [[سوویت اتحاد]]. It was not recognized by the majority of Western countries.
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Croatia&lt;/span&gt; {{flag|Independent State of Croatia}}
| 1941–1945
| Now two independent states, [[کروشیا]] and [[بوسنیا و ہرزیگووینا]]
| Affiliated with the [[نازی جرمنی]].
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Uzice&lt;/span&gt; {{flagicon image|Yugoslav Partisans flag 1945.svg}} [[Republic of Užice]]
| 1941
| حصہ [[سربیا]]
| Area briefly liberated by [[Yugoslav partisans]] after the [[Invasion of Yugoslavia]]; it was retaken by the German Army during the [[First anti-Partisan offensive]].
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Pindus-Macedonia&lt;/span&gt; [[Principality of Pindus]]
| 1941–1944
| حصہ  [[یونان]]
| Proclaimed during the [[Axis occupation of Greece|Italian occupation of Northern Greece]] it was a proposed [[کٹھ پتلی ریاست]] but it never came to exist.
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Bihać&gt;&lt;/span&gt; {{flagicon image|Yugoslav Partisans flag 1945.svg}} [[Bihac Republic]]
| 1942–1943
| حصہ Bosnia and Herzegovina and Croatia
| Area liberated by Yugoslav partisans before being recaptured by the German Army.
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Corsica&lt;/span&gt; {{flagicon|Italy}} [[اطالوی معاشرتی جمہوریہ]]
| 1943–1945
| حصہ Italy
| German-dominated [[کٹھ پتلی ریاست]] under Benito Mussolini, formed in the North of Italy after the Italian King [[Victor Emmanuel III of Italy|Victor Emmanuel III]] signed an armistice with the Allies.
|-
| [[Free Republic of Vercors]]
| 1944
| حصہ [[فرانس]]
| On 3 July 1944 the Free Republic of Vercors was proclaimed, the first democratic territory in France since the beginning of the German occupation in 1940. The republic ceased to exist before the end of the month.
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;East Germany&lt;/span&gt; {{flag|German Democratic Republic}}
| 1949–1990
| حصہ the [[جرمنی]]
| Commonly known as East Germany, the state was not recognized for a time by West Germany and several other countries.
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Gagauzia&lt;/span&gt; {{flagicon image|Old Flag of Gagauzia.svg}} [[گاگاؤزیا]]
| 1990–1994
| حصہ [[مالدووا]]
| Region in Moldova that declared its independence on 19 August 1991 following the [[Soviet coup attempt of 1991]] which was supported by many in the area. This came as a result of [[Movement for the unification of Romania and Moldova|the possibility of a union between Moldova and Romania]] which was opposed in Gagauzia which abandoned independence after gaining autonomy from the Moldovan government.
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Chechnya&lt;/span&gt; {{flag|Chechen Republic of Ichkeria}}([[چیچن جمہوریہ اشکیریہ]])
| 1991–2000
| حصہ [[روس]]
| [[چیچن جمہوریہ اشکیریہ نوں ہن [[روس]] تے [[چیچنیا]] چ ضم کردتا  گیا  اے۔
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Serbian Krajina&lt;/span&gt; {{flagicon|Serbian Krajina}} [[جمہوریہ سربی کرائنا]]
| 1991–1995
| حصہ [[کروشیا]]
| Suppressed by [[کروشیا]].
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Dubrovnik Republic&lt;/span&gt; [[File:Flag of Republic of Ragusa.svg|30px]] [[Dubrovnik Republic (1991)]]
| 1991–1992
| حصہ [[کروشیا]]
| Suppressed by [[کروشیا]].
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Republika Srpska&lt;/span&gt; {{flag|Republika Srpska}}
| 1992–1995
| One of the two entities of [[بوسنیا و ہرزیگووینا]]
| Transformed into an entity of Bosnia and Herzegovina, covering 50% of the land with 90%+ ethnic Serbs.
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Crimea&lt;/span&gt; {{flagicon|Crimea}} [[جمہوریہ کریمیا]]
| 1992, 1994–1995, 2014
| حصہ [[یوکرین]] de jure, de facto part of Russia
| Declared in 1992 and again in 1994, spanning the Crimean peninsula. Was ended through negotiations with Ukraine both times&lt;ref&gt;[http://www.globalsecurity.org/military/world/ukraine/arc.htm Autonomous Republic of Crimea]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://books.google.com/books?id=hSxS2MmQsewC&amp;pg=PA2393&amp;lpg=PA2393&amp;dq=why+was+ukraine+a+member+of+the+un&amp;source=bl&amp;ots=88GARKXBT5&amp;sig=NlwK_lLzupjElrS8m3jYfMlNejU&amp;hl=en&amp;ei=6JJoSq7NEYKBtwfs7OmeCw&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=7 Encyclopedia of the United Nations ... - Google Books]&lt;/ref&gt; until seceding in 2014 and almost immediately joining [[روس]].
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Croatian Republic of Herzeg-Bosnia&lt;/span&gt; {{flag|Herzeg-Bosnia|name=Croatian Republic of Herzeg-Bosnia}}
| 1992–1994
| حصہ [[بوسنیا و ہرزیگووینا]]
| Attempt by [[Croats in Bosnia and Herzegovina]] to form their own country. The use of [[ethnic cleansing]] led to it being unrecognized and eventually it collapsed.{{citation needed|date=March 2014}}
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Western Bosnia&lt;/span&gt; {{flagicon image|Flag_of_AP_Western_Bosnia_(1993-1995).svg}} [[لہندے بوسنیا دا خودمختار صوبہ]]
| 1993–1995
| حصہ [[بوسنیا و ہرزیگووینا]]
| Existed during the [[جنگ بوسنیا|بوسنیائی جنگ]]. It worked with Serbia and Croatia to divide the territories between the two nations. Its leader was later convicted of war crimes. 
|}

=== اوقیانوسیہ ===
{|class=&quot;sortable wikitable&quot;
|-
!ناں
!مدت
!class=&quot;unsortable&quot;|موجودہ
!class=&quot;unsortable&quot;|نوٹس
|-
|Empire of Australia
|1804
|حصہ [[آسٹریلیا]]
|The Empire of Australia collapsed after the defeat at the [[Castle Hill convict rebellion|Battle of Vinegar Hill]].&lt;ref&gt;{{cite web|last=Middleton|first=Amy|title=The Birth of the Australian Empire?|url=http://www.australiangeographic.com.au/journal/1804-castle-hill-rebellion.htm|publisher=Australian Geographic|access-date=2016-09-26|archive-date=2018-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225230051/https://www.australiangeographic.com.au/journal/1804-castle-hill-rebellion.htm|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Bougainville&lt;/span&gt; {{flagicon|Bougainville}} [[Autonomous Region of Bougainville|Bougainville Interim Government]]
|1990–1998
|حصہ [[پاپوا نیو گنی]]
|Signed a peace deal with [[پاپوا نیو گنی]] giving the island autonomy pending an independence referendum within a decade
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Franceville&lt;/span&gt; {{flagicon image|Flag of Franceville.svg}} [[Franceville, New Hebrides|Independent Commune of Franceville]]
|1889–1890
|حصہ [[وانوآتو]]
|Its independence guaranteed by France, this community of Melanesian natives and European settlers experimented with universal suffrage until France and Britain intervened in the New Hebrides&lt;ref&gt;&quot;Wee, Small Republics: A Few Examples of Popular Government&quot;, ''Hawaiian Gazette'', Nov 1, 1895, p 1&lt;/ref&gt;
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Minerva&lt;/span&gt;[[Republic of Minerva]]
|1972
|حصہ [[ٹونگا]], but claim disputed by [[فجی]] and a Minerva &quot;principality&quot; group
|Several previously unclaimed reefs that were occupied and raised in a minor way by a group of libertarian establishmentarians until Tonga laid claim to the territory
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;New Zealand&lt;/span&gt;{{flagicon image|Flag of the United Tribes of New Zealand.svg}} [[United Tribes of New Zealand]]
|1835–1840
|[[نیوزی لینڈ]]
|Independence declared by British [[Resident (title)|Resident]] [[James Busby]] and northern Māori tribal leaders as an attempt to safeguard British claims against French territorial expansion. Led to a formal treaty (the [[Treaty of Waitangi]]) between Māori leaders and the British crown in 1840.
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;North Solomons&lt;/span&gt; {{flagicon|Bougainville}} [[Republic of North Solomons]]
|1975–1976
|حصہ [[پاپوا نیو گنی]]
| Seceded twice and returned after peace negotiations both times.
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Rotuma&lt;/span&gt; [[Republic of Rotuma]]
|1987–1988
|Dependency of [[فجی]]
|Following the second coup, when Fiji left the [[دولت مشترکہ دیس]], a segment of the Rotuman population, known as the &quot;Mölmahao Clan&quot; of Noa’tau rejected the council's decision to remain with the newly declared republic. Arguing that [[Rotuma]] had been ceded to [[Great Britain]] and not to Fiji, these rebels declared in 1987 independence of Republic of Rotuma and were charged with sedition. It did not have any substantive support, majority opinion appears to favor remaining with Fiji, but rumblings of discontent remain.
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tafea&lt;/span&gt; {{flagicon image|Tafea Flag.svg}} [[Tafea|Tafea Nation]]
|1980
|حصہ [[وانوآتو]]
| Opposed to the [[New Hebrides|Anglo-French condominium]] that ruled it but which ended the secessionist state.
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Tanna&lt;/span&gt; {{flagicon image|Flag of Tanna.svg}} [[Tanna (island)|Tanna Nation]]
|1974
|حصہ [[وانواتو]]
| Declared independence but was suppressed by the [[New Hebrides|Anglo-French condominium]].
|-
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;Vemerana&lt;/span&gt; {{flagicon image|Flag of Vemerana.svg}} [[Espiritu Santo|Republic of Vemerana]]
|1980
|حصہ [[وانوآتو]]
|Central power of Vanuatu restored with assistance of army from [[پاپوا نیو گنی]]
|}

== ہور ویکھو==
* [[لسٹ محدود تسلیم شدہ ریاستاں]]
* [[لسٹ سابقہ خودمختار ریاستاں]]


== حوالے==
{{حوالے|2}}

[[گٹھ:لسٹ سابقہ دیس ]]
[[گٹھ:دیساں دیاں لسٹاں]]
[[گٹھ:سابقہ غیر تسلیم شدہ دیس]]
[[گٹھ:لسٹاں]]</text>
      <sha1>agztm7ec9due2sa8wfpwapf55efnw4d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>قومی جانوراں دی لسٹ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>62398</id>
    <revision>
      <id>708728</id>
      <parentid>708540</parentid>
      <timestamp>2026-07-21T00:27:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>60</id>
      </contributor>
      <comment>Removing [[:c:File:Welsh_Harlequin_Duck.jpg|Welsh_Harlequin_Duck.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Krd|Krd]] because: No permission since 24 June 2026.</comment>
      <origin>708728</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31519" sha1="3wzaxqgr2lqrxgva6w3c5cg9anko01b" xml:space="preserve">ایہہ '''قومی جانوراں''' دی لسٹ اے:

== قومی ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:100%;&quot;
!align=left|دیس
!align=left|قومی جانور
!align=left|مورت
|-
|{{ALA}} || ساپ || [[File:Red deer stag 2009 denmark.jpg|150px]]
|-
|{{AFG}} || کت || [[File:Uncia uncia.jpg|150px]]
|-
|{{ALB}} || سنہری عقاب&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.everyculture.com/A-Bo/Albania.html |author=Robert Elsie |title=Albania |publisher=Countries and Their Cultures |accessdate=2011-08-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.albanian-tourism.com/the-country/facts.html |title=The Country: Facts |publisher=Albania Tourism |accessdate=2011-08-10 |archive-date=2011-08-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110828144538/http://www.albanian-tourism.com/the-country/facts.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; (primary national symbol) || [[File:Orel skalní 2.jpg|150px]]
|-
|-
|{{DZA}} || فینیک لومبڑی || [[File:TA ZOO orna Pict0224.jpg|150px]]
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|{{AGO}} || شاندار گشتباز پنچھی || [[File:Male Frigate bird.jpg|150px]]
|-
| سیبل نیل گاں || [[File:Sable bull.jpg|150px]]
|-
|{{AIA}} || زنیدا گھگی &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.caribeinsider.com/es/atributosnacionales/211 |title=Atributos Nacionales: Anguila |language=Spanish |trans_title=National Attributes: Anguilla |year=2011 |publisher=CaribeInsider.com |accessdate=25 جون 2011 &lt;!-- |quote=El ave nacional de Anguila es el Turtle Dove (Zenaida Aurita)۔ --&gt;}}&lt;/ref&gt; || [[File:Zenida aurita1 1 barbados.jpg|150px]]
|-
|rowspan=&quot;3&quot;|{{ATG}} || ہلکا بھورا ہرن ''(قومی پسو)''&lt;ref name=&quot;aggov&quot;&gt;{{cite web|url=http://ab.gov.ag/gov_v4/article_details.php?id=179&amp;category=66|title=Official Website for the Government of Antigua and Barbuda|publisher=ab.gov.ag|accessdate=2011-08-19|author=Government of Antigua and Barbuda|archive-date=2018-12-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226002342/https://ab.gov.ag/gov_v4/article_details.php?id=179&amp;category=66|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;|| [[File:Fallow deer in field.jpg|150px]]
|-
|گشتباز ''(قومی پنچھی)''&lt;ref name=&quot;aggov&quot; /&gt;|| [[File:Fregata magnificens1.jpg|150px]]
|-
|شکراچنجھی کچُھوکُما ''(قومی سمندری جانور)''&lt;ref name=&quot;aggov&quot; /&gt;|| [[File:Hawksbill Turtle.jpg|150px]]
|-
|{{ARG}} || روفس ہارنیرو&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.redargentina.com/Faunayflora/Aves/hornero.asp |title=Info about Hornero |language=Spanish |publisher=Redargentina.com |date=2007-09-24 |accessdate=2010-04-25}}&lt;/ref&gt; || [[File:Flickr - Dario Sanches - JOÃO-DE-BARRO (Furnarius rufus) (3).jpg|150px]]
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|{{ARM}} || عقاب || [[File:Aquila adalberti.jpg|150px]]
|-
|ڈریگن ||
|-
|rowspan=&quot;3&quot;|{{AUS}} || کینگرو&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Gregory |first1=Herbert E. |year=1916 |title=Lonely Australia: The Unique Continent |journal=National Geographic |publisher=National Geographic Society |volume=XXX |issue=6 |page=497 |url=http://books.google.com/books?id=rgcVAAAAYAAJ&amp;pg=PA497#v=onepage&amp;q&amp;f=false |accessdate=19 جون 2011}}&lt;/ref&gt;||[[File:Red kangaroo - melbourne zoo.jpg|150px]]
|-
|ایمو|| [[File:Emoe.jpg|150px]]
|-
|[[کوآلا]] (''غیر-سرکاری'')&lt;ref name=&quot;MillerBrown2000&quot;&gt;{{cite book|author1=Anistatia R. Miller|author2=Jared M. Brown|author3=Cheryl Dangel Cullen|title=Global graphics: symbols: designing with symbols for an international market|url=http://books.google.com/books?id=PaujfoUmHUsC&amp;pg=PA172|accessdate=30 جولائی 2011|date=15 نومبر 2000|publisher=Rockport Publishers|isbn=978-1-56496-512-7|page=172}}&lt;/ref&gt;|| [[File:Koala.jpg|150px]]
|-
|{{AUT}} || کالا عقاب || [[File:Black eagle.jpg|150px]]
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|{{BAH}} || نیلا مارلن || [[File:Atlantic blue marlin.jpg|150px]]
|-
|لمڈھینگ || [[File:Phoenicopterus ruber.jpg|150px]]
|-
|rowspan=&quot;4&quot;|{{BAN}} ||شاہی بنگال باگھ ''(national animal)''{{cn|date=اگست 2012}} || [[File:Bengal Tiger Karnataka.jpg|150px]]
|-
|پوربی لالڑی روبن ''(قومی پنچھی)'' || [[File:Oriental Magpie Robin (Copsychus saularis)- Male at Kolkata I IMG 3003.jpg|150px]]
|-
|ہلسا ''(قومی مچھی)'' || [[File:Ilish.JPG|150px]]
|-
|گنگا ندی ڈالفن ''(قومی تھندھاری)'' || [[File:Lipotes vexillifer.png|150px]]
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|{{BLR}} || وائسن || [[File:Wisent.jpg|150px]]
|-
|چٹا سارس || [[File:WhiteStorkGaulsh02.jpg|150px]]
|-
|{{BEL}} || شیر||[[File:Lion waiting in Nambia.jpg|150px]]
|-
|{{BLZ}} || بیئرڈی تاپر&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Fodor's Caribbean Ports of Call 2007|last=Stallings |first=Douglas |year=2006 |publisher=Random House |location=New York |isbn=1-4000-1698-3 |page=204 |url=http://books.google.com/books?id=3Wp9oXKN9RUC&amp;pg=PA204#v=onepage&amp;q&amp;f=false |accessdate=25 جون 2011}}&lt;/ref&gt; || [[File:Central American Tapir-Belize20.jpg|150px]]
|-
|{{BER}} || کبی ویل || [[File:Humpback Whale underwater shot.jpg|150px]]
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|{{BHU}} || ڈروک || [[File:Flag of Bhutan.svg|150px]]
|-
|تاکن || [[File:Takin indický.jpg|150px]]
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|{{BOL}} || الپاکا || [[File:Alpaka 33444.jpg|150px]]
|-
|اینڈیائی گرجھ || [[File:Colca-condor-c03.jpg|150px]]
|-
|{{BOT}} || زیبرا || [[File:Zebra face.jpg|150px]]
|-
|rowspan=&quot;3&quot;|{{BRA}} || مکاؤ طوطا || [[File:Macaw.blueyellow.arp.750pix.jpg|150px]]
|-
|چتکبرا جنگلی بلا (جیگوار) || [[File:Onça pintada.jpg|150px]]
|-
|لال-گوگڑ پنچھی || [[File:Rufiventris2.JPG|150px]]
|-
|{{flag|بلگاریا}} || شیر || [[File:Lion waiting in Nambia.jpg|150px]]
|-
|{{CAM}} || کوپرے&lt;ref name=&quot;cambodia&quot;&gt;[http://www.forestry.gov.kh/Documents/ROYAL-DECREE-ENG.pdf Forestry.gov.kh]&lt;/ref&gt; || [[File:Kouprey at Vincennes Zoo in Paris by Georges Broihanne 1937.jpg|150px]]
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|{{CAN}} || اودبلاؤ&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.pch.gc.ca/pgm/ceem-cced/symbl/o1-eng.cfm |title=National Emblems: The Beaver |year=2011 |publisher=Canadian Heritage |accessdate=9 جولائی 2011 |archive-date=2018-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226002505/https://www.canada.ca/home.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; || [[File:Beaver.jpg|150px]]
|-
|کینیڈیائی گھوڑا&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.pch.gc.ca/pgm/ceem-cced/symbl/101/103-eng.cfm#a8 |title=The National Horse of Canada |year=2011 |publisher=Canadian Heritage |accessdate=9 جولائی 2011 |archive-date=2013-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130629024452/http://www.pch.gc.ca/pgm/ceem-cced/symbl/101/103-eng.cfm#a8 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; || [[File:IMG 3351 M trot.jpg|150px]]
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|{{CHL}} || اینڈیائی گرجھ || [[File:Colca-condor-c07.jpg|150px]]
|-
|ہیومل || [[File:Huemul.jpg|150px]]
|-
|rowspan=&quot;4&quot;|{{CHN}} || چینی ڈریگن || [[File:ThreeToeDragon.jpg|150px]]
|-
|لال-تاج سارس || [[File:Cranes japan.jpg|150px]]
|-
|سنہری چکور ''(غیر-ادھکارک)'' || [[File:Guldfasan-2.jpg|150px]]
|-
|وشال پنڈا || [[File:Giant Panda 2004-03-2.jpg|150px]]
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|{{COL}} || اینڈیائی گرجھ || [[File:Colca-condor-c07.jpg|150px]]
|-
|کھرا طوطا ||
|-
|{{COD}} || اوکاپی ||[[File:Okapi2.jpg|150px]]
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|{{CRC}} || پانڈو-رنگیو تھرشّ || [[File:Turdus-grayi-001.jpg|150px]]
|-
|چٹّ-پونچھیا ہرن || [[File:White-tailed deer.jpg|150px]]
|-
|{{CIV}} || افریقی ہاتھی||[[File:African Bush Elephant Mikumi.jpg|150px]]
|-
|{{CRO}} || ڈیلمیشیئن کتا || [[File:Dalmatian liver stacked.jpg|150px]]
|-
|{{CUB}} || توکورورو&lt;ref name=&quot;cusym1&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.radioflorida.co.cu/en/utility/national-symbols-of-cuba.asp |title=National Symbols of Cuba|publisher=radioflorida.co.cu|accessdate=2011-11-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;cusym2&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.dtcuba.com/CubaInfoDetails.aspx?c=9&amp;lng=2 |title=Cuba: General information – National symbols|publisher=dtcuba.com|accessdate=2011-11-08}}&lt;/ref&gt; || [[File:Priotelus temnurus -Camaguey, Camaguey Province, Cuba-8.jpg|150px]]
|-
|{{CYP}} || سائیپرسی موفلان&lt;ref&gt;[http://lntreasures.com/cyprus.html Living National Treasures: Cyprus]&lt;/ref&gt; || [[File:Mouflon in zoo.jpg|150px]]
|-
|{{DEN}} || موک ہنس ||[[File:SwansCygnus olor.jpg|150px]]
|-
|rowspan=&quot;3&quot;|{{DOM}} || ہتھیلیچاٹ || [[File:Dulus dominicus.JPG|150px]]
|-
|سواہ-رنگی مونہیا الو ||[[File:StrixFlammeaKeulemans.jpg|150px]]
|-
|ہسپینیائی ایمازان || [[File:Amazona ventralis -two captive-8a.jpg|150px]]
|-
|{{TLS}} || مگرمچھ || [[File:SaltwaterCrocodile('Maximo').jpg|150px]]
|-
|{{ECU}} || اینڈیائی گرجھ ||[[File:Kondor 2.JPG|150px]]
|-
|{{EGY}} || سنہری عقاب || [[File:Aquila chrysaetos -San Francisco Zoo, California, USA -head-8a.jpg|150px]]
|-
|{{ESA}} || پھیروزی-بھروٹا موتموت ||[[File:Guardabarranco.JPG|150px]]
|-
|{{ERI}} || اوٹھ || [[File:Camels at Giza.JPG|150px]]
|-
|{{EST}} || اصطبل ابابیل||[[File:Landsvale.jpg|150px]]
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|{{ETH}}
|-
| شیر || [[File:Lion waiting in Nambia.jpg|150px]]
|-
|{{FRO}} || فرو (بھیڈ)||[[File:Sheep (Faroe Islands).jpg|150px]]
|-
|rowspan=&quot;3&quot;|{{FIN}} || بھورا بھالو || [[File:Ours brun parcanimalierpyrenees 1.jpg|150px]]
|-
|چانگر ہنس ''(قومی پنچھی)'' || [[File:030-Cygnus cygnus2.jpg|150px]]
|-
|یورپی پرچ مچھی ''(قومی مچھی)'' || [[File:PercheCommune.jpg|150px]]
|-
|{{FRA}} || گیلک مرغا ''(unofficial; used mostly overseas to evoke France in sports)''&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.elysee.fr/president/la-presidence/les-symboles-de-la-republique-francaise/le-coq/le-coq.6052.html |title=Le coq |language=French |year=2009 |publisher=Official site of the President of the Republic of France |accessdate=9 جولائی 2011}}&lt;/ref&gt; ||[[File:Coq Belle-Ile.jpg|150px]]
|-
|{{GER}} || سنہری عقاب||[[File:Golden Eagle in flight - 5.jpg|150px]]
|-
|{{GIB}} || باربری لنگور||[[File:Gibraltar Barbary Macaque.jpg|150px]]
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|{{GRE}} || ڈالفن||[[File:Comdolph.jpg|150px]]
|-
|ککنوس پنچھی || [[File:Greek Phoenix.png|150px]]
|-
|{{GHA}} || عقاب
|-
|{{flag|Greenland}} || دھروی بھالو ||[[File:Polar Bear - Alaska.jpg|150px]]
|-
|{{GRN}} || گریناڈا گھگی||[[File:Grenadadove1.jpg|150px]]
|-
|{{GUA}} || کیتسال ||
|-
|{{GGY}} || گرنزے گاں||[[File:Guernsey cow or calf lying on the ground, ca 1941-42.jpg|150px]]
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|{{GUY}} || کانجے چکور|| [[File:Opisthocomus hoazin.jpg|150px]]
|-
| چتکبرا جنگلی بلا (جیگوار) || [[File:Onça pintada.jpg|150px]]
|-
|{{HAI}} || ہسپینیائی ٹروگون || [[File:Priotelus roseigaster.jpg|150px]]
|-
|{{HON}} || چٹّ-پوچھیا ہرن&lt;ref&gt;{{Cite book |author=Leta McGaffey |title=Honduras |year=1999|publisher=Marshall Cavendish |isbn=978-0-7614-0955-7 |page=15 |url=http://books.google.com/books?id=dNTKgbj-fJ8C&amp;pg=PA15 |accessdate=10 جولائی 2011}}&lt;/ref&gt;||[[File:White-tailed deer.jpg|150px]]
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|{{HUN}} || ترول ||[[File:Turul-Tb-front.jpg|150px]]
|-
|پہاڑی بکری||[[File:Mountain goat.jpg|150px]]
|-
|{{ISL}} || گائرباز||[[File:Falco rusticolus white cropped.jpg|150px]]
|-
|rowspan=&quot;6&quot;| {{IND}} || بنگالی باگھ ''(national animal)''&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://india.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=11 |title=National Animal -National Symbols – Know India: National Portal of India|publisher=National Portal of India|accessdate=2012-03-23}}&lt;/ref&gt; || [[File:A tiger in Pilibhit Tiger Reserve.jpg|150px]]
|-
|بھارتی مور ''(national bird)''&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://india.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=3 |title=National Bird -National Symbols – Know India: National Portal of India|publisher=National Portal of India|accessdate=2012-03-23}}&lt;/ref&gt; || [[File:Peacockbench.jpg|150px]]
|-
| کوبرا ''(قومی بھجنگم)'' || [[File:Ophiophagus hannah2.jpg|150px]]
|-
| سلیٹی لنگور ''(قومی چنہ)'' || [[File:Macaque India 1.jpg|150px]]
|-
| دریائی ڈالپھن ''(قومی جل-جیو)''&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://india.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=8 |title=National Aquatic Animal -National Symbols – Know India: National Portal of India|publisher=National Portal of India|accessdate=2012-03-23}}&lt;/ref&gt; || [[File:Lipotes vexillifer.png|150px]]
|-
| بھارتی ہاتھی ''(قومی وراثتی جانور)''&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.breakingnewsonline.net/news/4777-elephant-declared-national-heritage-animal-in-india.html |title=Elephant declared National Heritage Animal in India |year=2010 |publisher=Breaking News Online (India) |accessdate=25 جون 2011 |archive-date=2018-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226002512/http://breakingnewsonline.net/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; || [[File:IndianElephant.jpg|150px]]
|-
|rowspan=&quot;3&quot;|{{IDN}} || کوموڈو چھپکلی ''(national animal)'' &lt;ref&gt;{{Cite book |title=Tourism, conservation, and sustainable development|last=Goodwin |first=Harold J. |coauthor=Kent, Ivan; Parker, Kim; Walpole, Matt |year=1998 |publisher=International Institute for Environment and Development |location=London |isbn=1-904035-25-6 |page=4 |url=http://books.google.com/books?id=mfx8CrnbcmUC&amp;pg=PA4#v=onepage&amp;q&amp;f=false |accessdate=25 جون 2011}}&lt;/ref&gt;
||[[File:Komododragon2.jpg|150px]]
|-
| ایشیائی ارووانا ''(تلسمی جانور)'' ||[[File:Arowana.jpg|150px]]
|-
| جاوا شکرہ-اکابا ''(درلبھّ جانور)'' ||[[File:Elang Jawa Nisaetus bartelsi Bandung Zoo 2 cropped.jpg|150px]]
|-
|rowspan=&quot;6&quot;|{{IRI}} || ایشیائی شیر || [[File:Bristol.zoo.lion.yawns.arp.jpg|150px]]
|-
|ایشیائی چیتا || [[File:Acinonyx jubatus walking edit.jpg|150px]]
|-
|فارسی چترا || [[File:Persischer leopard2cele4.jpg|150px]]
|-
|انندیتا || [[File:Persian Cat.jpg|150px]]
|-
|مگرمچھ || [[File:Marsh crocodile - Basking in the sun.jpg|150px]]
|-
|فارسی بھورا ہرن || [[File:Persian Fallow Deer 1.jpg|150px]]
|-
|rowspan=&quot;3&quot;|{{IRL}} ||آئرش بگھیاڑی کتا || [[File:Irish Wolfhound Sam.jpg|150px]]
|-
| باراسنگا (لال ہرن (سروس ایلیفس)) || [[File:Red Deer Stag Wollaton Park.JPG|150px]]
|-
| ٹٹیہری ''(قومی پنچھی)'' || [[File:Vanellus armatus (taxobox).jpg|150px]]
|-
|{{IOM}} || مانکس (بلی) ||[[File:Japanese Bobtail looking like Manx.jpg|150px]]
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|{{ISR}} || [[Mountain Gazelle#In Israel|Israeli Gazelle]] ''(national animal)'' || [[File:Gazella gazella.jpg|150px]]
|-
| چکیراہا ''(قومی پنچھی)'' || [[File:Common Hoopoe (Upapa epops) at Hodal I IMG 9225.jpg|150px]]
|-
|{{ITA}} || اطالوی بگھیاڑ ||[[File:C. l. italicus in MNP.jpg|150px]]
|-
|{{JAM}} || ڈاکٹر-پنچھیر (قومی پنچھی) &lt;ref name=&quot;jamsym&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.jis.gov.jm/special_sections/This%20Is%20Jamaica/symbols.html
 |title=National Symbols of Jamaica|publisher=jis.gov.jm|accessdate=2011-12-02}}&lt;/ref&gt;||[[File:Red-billed Streamertail 2506104129.jpg|150px]]
|-
|rowspan=&quot;4&quot;|{{JPN}} || ہری چکور || [[File:Phasianus versicolor(Male female).jpg|150px]]
|-
|کوئی || [[File:Common carp.jpg|150px]]
|-
|ریکون کتا || [[File:Tanuki01 960.jpg|150px]]
|-
|لال-مکٹی سارس || [[File:Grus japonensis Qiqihar.jpg|150px]]
|-
|{{JOR}} || اؤرکس ||[[File:Gemsbok1.jpg|150px]]
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|{{KEN}} || چیتا || [[File:Acinonyx jubatus walking edit.jpg|150px]]
|-
|افریقی ہاتھی || [[File:African Bush Elephant Mikumi.jpg|150px]]
|-
|{{KIR}} || [[Magnificent Frigatebird]] || [[File:Fregata magnificens1.jpg|150px]]
|-
|{{KUW}} || اوٹھ || [[File:Camels at Giza.JPG|150px]]
|-
|{{LAO}} || بھارتی ہاتھی || [[File:IndianElephant.jpg|150px]]
|-
|{{LAT}} || چٹا ممولا پنچھی || [[File:White-Wagtail.jpg|150px]]
|-
|{{LIB}} || دھاریدار لکڑبگا || [[File:Striped Hyena 5.jpg|150px]]
|-
|{{LES}} || کالا گینڈا || [[File:Black rhino.jpg|150px]]
|-
|{{LBR}} || شیر || [[File:Panthera leo.jpg|150px]]
|-
|{{LBY}} || [[Barbary lion]] ||[[File:BarbaryLionB1898bw.jpg|150px]]
|-
|{{LIT}} || چٹا لمڈھینگ&lt;ref name=&quot;Lithuania&quot;&gt;{{cite web |url=http://en.strasbourg-europe.eu/lithuania,13812,en.html|title=Lithuania|author= |date= |work=Understanding the European Union:Member States |publisher=Centre d'Information sur les Institutions Européennes (CIIE)|accessdate=2011-01-10}}&lt;/ref&gt; || [[File:WhiteStorkGaulsh02.jpg|150px]]
|-
|{{LUX}} || شیر ||[[File:Lion waiting in Nambia.jpg|150px]]
|-
|rowspan=&quot;4&quot;| {{MKD}} || شیر ''(in [[Coat of arms of the Republic of Macedonia#Historical coats of arms|Macedonian heraldry]])''&lt;ref&gt;[http://www.historyofmacedonia.org/Macedoniansymbols/MacedonianLion.html History of Macedonia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181226002500/http://www.historyofmacedonia.org/Macedoniansymbols/MacedonianLion.html%20 |date=2018-12-26 }}&lt;/ref&gt; || [[File:Macedonian Lion - Goce Delcev Bridge.JPG|150px]]
|-
|سارپلانینیکّ || [[File:Sara planina champion.JPG|150px]]
|-
| کالے کناں والا باگھڑبلا (لنکس)&lt;ref&gt;[http://www.ekathimerini.com/4dcgi/_w_articles_world_2_25/02/2009_105021 Kathimerini - &quot;The lynx is one of the most endangered wild species and is considered as a national symbol of the country&quot;]&lt;/ref&gt; || [[File:Lynx2.jpg|150px]]
|-
| اورہڈ ٹراؤٹ مچھی || [[File:Trout.jpg|150px]]
|-
|{{MAD}} || کنڈل-پوچھیل لنگور &lt;br /&gt; || [[File:Ring-tailed lemur 3.png|150px]]
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|{{MWI}} || [[Bar-tailed Trogon]]||[[File:Bartailedtrogon.jpg|150px]]
|-
|تھامسن ہرن || [[File:Eat228.jpg|150px]]
|-
|rowspan=&quot;2&quot;| {{MYS}} || مالیائی باگھ (''قومی جانور'')&lt;ref name=&quot;DiPiazza2006&quot;&gt;{{cite book|last=DiPiazza|first=Francesca|title=Malaysia in Pictures|url=http://books.google.com/books?id=o1Yhov_ejW0C&amp;pg=PA14|accessdate=1 جنوری 2012|year=2006|publisher=Twenty-First Century Books|isbn=978-0-8225-2674-2|page=14}}&lt;/ref&gt; || [[File:Panthera tigris tigris in Bandhavgarh National Park, 2006-05.jpg|150px]]
|-
| گینڈائی ہارنبلّ (''قومی پنچھی'') || [[File:Rhinoceros hornbill national aviary.jpg|150px]]
|-
| {{MDV}} || پیلی-کھمبھڑی ٹونا مچھی ||
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|{{MLT}} || نیل-پتھری گائک پنچھی || [[File:Bluerockthrush12.jpg|150px]]
|-
|قلب تل-فنیک (فراؤن شکاری کتا)|| [[File:Pies faraona e34.jpg|150px]]
|-
|{{MUS}} || ڈوڈو&lt;br /&gt; || [[File:Dodo.JPG|150px]]
|-
|rowspan=&quot;6&quot;| {{MEX}} || سنہری عقاب ''(قومی جانور/قومی پنچھی)'' ||[[File:GoldenEagle-Nova.jpg|150px]]
|-
|[[Xoloitzcuintli]] ''(قومی کتا)'' || [[File:Xoloitzcuintli - GCH Bayshore Georgio Armani 09 (16397731930).jpg|150px]]
|-
|گھاہ دا ٹنڈا ''(قومی کھنڈ-کھنڈی جیو)'' || [[File:Young grasshopper on grass stalk02.jpg|150px]]
|-
|چتکبرا جنگلی بلا (جیگوار) ''(قومی تھندھاری)'' || [[File:Jaguar head shot.jpg|150px]]
|-
|[[Vaquita]] ''(قومی سمندری تھندھاری)'' || [[File:Vaquita size.svg|150px]]
|-
|ہرا کچھوکما ''(قومی بھجنگم)'' || [[File:Green turtle swimming over coral reefs in Kona.jpg|150px]]
|-
|{{MDA}} || اروکھ|| [[File:Ur-painting.jpg|150px]]
|-
|rowspan=&quot;3&quot;| {{MON}} || یورپی سیہ || [[File:West European Hedgehog (Erinaceus europaeus)2.jpg|150px]]
|-
| یورپی خرگوش || [[File:Oryctolagus cuniculus Tasmania 2.jpg|150px]]
|-
|لکڑ چوہا || [[File:Apodemus sylvaticus.JPG|150px]]
|-
|{{MAR}} || باربری شیر ||[[File:BarbaryLionB1898bw.jpg|150px]]
|-
|{{MOZ}} || افریقی ہاتھی || [[File:African Bush Elephant Mikumi.jpg|150px]]
|-
|{{MYA}} || ٹائیگر||[[File:Panthera tigris tigris in Bandhavgarh National Park, 2006-05.jpg|150px]]
|-
|{{NAM}} || اؤرکس ||[[File:Oryx gazella 1.jpg|150px]]
|-
|{{NRU}} || مہان گشتباز پنچھی||[[File:Frigatebird snatch.JPG|150px]]
|-
|{{NEP}} || گاں&lt;ref name=&quot;Shrestha2002&quot;&gt;{{cite book|last=Shrestha|first=Nanda R.|title=Nepal and Bangladesh: a global studies handbook|url=http://books.google.com/books?id=wMz0ZKWrQ8YC&amp;pg=PT163|accessdate=1 جنوری 2012|year=2002|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-57607-285-1|page=163}}&lt;/ref&gt;|| [[File:Brahman Baby.jpg|150px]]
|-
|{{NED}} || شیر||[[File:Lion waiting in Nambia.jpg|150px]]
|-
|{{NCL}} || کاگو || [[File:Rhynochetos jubatus.jpg|150px]]
|-
|rowspan=&quot;1&quot;|{{NZL}} || کیوی&lt;ref&gt;[http://www.teara.govt.nz/en/government-and-nation/9 Teara.govt.nz] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181226002909/https://teara.govt.nz/en/nation-and-government/page-9 |date=2018-12-26 }}&lt;/ref&gt;||[[File:Kiwifugl.jpg|150px]]
|-
|{{NCA}} || پھیروزی-بھروٹی موتموت||[[File:Guardabarranco.JPG|150px]]
|-
|{{NGA}} || عقاب ||[[File:TawnyEagle.jpg|150px]]
|-
|{{PRK}} || چولیما ||[[File:Korea-Silla-Cheonmado-01.jpg|150px]]
|-
|{{NOR}} || باراں سنگا (امریکہ وچّ &quot;موس&quot; کیہا جاندا اے) || [[File:Elgportraet han (Alces alces).jpg|150px]]
|-
|rowspan=&quot;6&quot;|{{PAK}} || مارخور&lt;ref name=&quot;pksymb&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.infopak.gov.pk/BasicFacts.aspx |title=Information of Pakistan |publisher=infopak.gov.pk |accessdate=2011-10-27|}}&lt;/ref&gt; ''(قومی جانور)'' || [[File:Schraubenziege - Markhor.jpg|150px]]
|-
|چکور&lt;ref name=&quot;pksymb&quot; /&gt; ''(قومی پنچھی)'' || [[File:Alectoris-chukar-001.jpg|150px]]
|-
|سندھ ندی ڈالپھن ''(قومی سمندری تھندھاری)'' || [[File:Lipotes vexillifer.png|150px]]
|-
|مگرمچھ ''(قومی بھجنگم)'' || [[File:Persiancrocodile.jpg|150px]]
|-
|مہانشیر ''(قومی مچھی)'' || [[File:Mahasher.JPG|150px]]
|-
|بوفو سٹومیٹکس ''(قومی جلتھلی)'' || [[File:Bufo stomaticus04.jpg|150px]]
|-
|{{PSE}}|| فلسطینی سورج-پنچھی || [[File:Palestine Sunbird standing on fence.jpg|150px]]
|-
|{{PAN}} || ہارپی عقاب || [[File:Harpia harpyja 001 800.jpg|150px]]
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|{{PNG}} || [[Dugong]] ''(national marine mammal)''&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Hudson |first1=Brydget E.T. |year=1981 |title=Interview and Aerial Survey Data in Relation to Resource Management of the Dugong in Manus Province, Papua New Guinea |journal=Bulletin of Marine Science |publisher=University of Miami |volume=31 |issue=3 |pages=662–672 |url=http://www.ingentaconnect.com/content/umrsmas/bullmar/1981/00000031/00000003/art00018 |accessdate=4 جولائی 2011}}&lt;/ref&gt; || [[File:Dugo3.jpg|150px]]
|-
|سرگ پنچھی || [[File:Lesser Bird of Paradise.jpg|150px]]
|-
|{{PAR}} || پینپس لومبڑ || [[File:Graxaim-do-mato.jpg|150px]]
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|{{PER}} || بکونجا ''(قومی جانور)'' || [[File:Vicunacrop.jpg|150px]]
|-
|اینڈیائی پتھری ککڑ ''(قومی پنچھی)'' || [[File:Rupicola peruviana (male) -San Diego Zoo-8a.jpg|150px]]
|-
|rowspan=&quot;3&quot;|{{PHL}} || کاراباؤ ''(قومی جانور)''||[[File:Carabao.jpg|150px]]
|-
|[[Philippine Eagle]] ''(national bird)''&lt;ref name=&quot;phsymeagle&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.gov.ph/1995/07/04/proclamation-no-615-s-1995/ |title=Proclamation No. 615, s. 1995 |publisher=gov.ph |accessdate=2012-08-12 |archive-date=2018-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226002351/https://www.gov.ph/1995/07/04/proclamation-no-615-s-1995/%20 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; || [[File:Sir Arny(Philippine Eagle).jpg|150px]]
|-
|دودھ-مچھی (بنگس) ''(قومی مچھی)'' || [[File:Milkfish.jpg|150px]]
|-
|rowspan=&quot;3&quot;|{{POL}} || بیلک عقاب || [[File:seeadler-flug.jpg|150px]]
|-
|چٹا سارس || [[File:Ciconia ciconia 01.JPG|150px]]
|-
|یورپی جنگلی سانھ || [[File:Bison bonasus (Linnaeus 1758).jpg|150px]]
|-
|rowspan=&quot;3&quot;|{{POR}} || ڈریگن || [[File:Coat of arms of the Kingdom of Portugal (Enciclopedie Diderot).svg|150px]]
|-
|بارسیلوس ککڑ||[[File:PA2900302 galo emiliarocha medio.jpg|150px]]
|-
|ابیریائی بگھیاڑ || [[File:Canis Lupus Signatus.JPG|150px]]
|-
|{{PUR}} || کوکی||[[File:Common Coquí.jpg|150px]]
|-
|{{QAT}} || اورکس&lt;ref name=&quot;Orr2008&quot;&gt;{{cite book|author=Tamra Orr|title=Qatar|url=http://books.google.com/books?id=ID7fa0Mn3RkC&amp;pg=PA13|accessdate=30 جولائی 2011|date=30 جون 2008|publisher=Marshall Cavendish|isbn=978-0-7614-2566-3|page=13}}&lt;/ref&gt;||[[File:Gemsbok1.jpg|150px]]
|-
|{{ROU}} || لنکس (کالے کناں والا باگھڑبلا) ||[[File:LynxInNumedal.jpg|150px]]
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|{{RUS}} || روسی بھالو || [[File:Ours brun parcanimalierpyrenees 1.jpg|150px]]
|-
|دو-سری عقاب || [[File:Coat of Arms of the Russian Federation 2.svg|150px]]
|-
|{{RWA}} || افریقی چترا || [[File:Leopard on a horizontal tree trunk.jpg|150px]]
|-
|{{SKN}} || وروٹ باندر ||[[File:Chlorocebus pygerythrus.jpg|150px]]
|-
|{{VCT}} || سینٹ ونسینٹی طوطا || [[File:Amazona guildingii -Botanical Gardens -Kingstown -Saint Vincent-8a-4c.jpg|150px]]
|-
|rowspan=&quot;4&quot;|{{SAU}} || عربی گھوڑا||[[File:RabicanoArab.jpg|150px]]
|-
| عربی بگھیاڑ||[[File:Canis lupus arabs head front.JPG|150px]]
|-
| عربی سوہی لومبڑی||[[File:Vulpes vulpes arabica 002.jpg|150px]]
|-
| اوٹھ || [[File:Camels at Giza.JPG|150px]]
|-
|rowspan=&quot;3&quot;|{{SRB}} || چٹا عقاب ||[[File:Aquila adalberti.jpg|150px]]
|-
| باز||[[File:USAF falcon.jpg|150px]]
|-
| بگھیاڑ || [[File:Canis lupus laying in grass.jpg|150px]]
|-
|{{SEY}} || دھاریدار ڈالفن || [[File:Stenella coeruleoalba-cropped.jpg|150px]]
|-
|{{SIN}} || ببر شیر||[[File:The Asiatic Lion.jpg|150px]]
|-
|{{SOM}} || چترا||[[File:Amur Leopard Pittsburgh Zoo.jpg|150px]]
|-
|rowspan=&quot;3&quot;|{{RSA}} || سپرنگباک روجھ&lt;ref&gt;{{Cite book |author=Richard F. Logan|title=The central Namib Desert, South West Africa |year=1960 |publisher=National Academies |page=144 |oclc=227259061 |url=http://books.google.com/books?id=Li8rAAAAYAAJ&amp;pg=PA144 |accessdate=9 جولائی 2011 |id=NAP:00325}}&lt;/ref&gt; ||[[File:Springbok.JPG|150px]]
|-
|افریقی ہاتھی || [[File:African Bush Elephant Mikumi.jpg|150px]]
|-
|نیلا سارس || [[File:Anthropoides paradiseus -Etosha National Park, Namibia-8.jpg|150px]]
|-
|{{KOR}} || باگھ||[[File:Amur or Siberian tiger (Panthera tigris altaica), Tierpark Hagenbeck, Hamburg, Germany - 20070514.jpg|150px]]
|-
|{{SSD}} || افریقی مچھی عقاب||[[File:Haliaeetus vocifer -Lake Naivasha, Great Rift Valley, Kenya-8.jpg|150px]]
|-
|Rowspan=&quot;2&quot;|{{ESP}} || سانھ||[[File:Toro-elPuerto.jpg|150px]]
|-
|سپینی شاہی عقاب || [[File:Aquila adalberti.jpg|150px]]
|-
|rowspan=&quot;3&quot;|{{SRI}}|| |ببر شیر ''(قومی تھندھاری)'' ||[[File:HansomeLion 002.jpg|150px]]
|-
|[[Jungle Fowl]] ''(قومی پنچھی)'' &lt;ref&gt;[http://www.gov.lk/gov/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=65&amp;lang=en Government of Sri Lanka Official Web Portal]&lt;/ref&gt; ||[[File:Thimindu 2009 09 04 Yala Sri Lanka Junglefowl 1.JPG|150px]]
|-
|Troides darsius ''(قومی تتلی)'' || [[Image:Darsius male.jpg|150px]]
|-
|{{SWZ}} || تھامسن ہرن ||[[File:Eat228.jpg|150px]]
|-
|rowspan=&quot;3&quot;|{{SWE}} || شیر||[[File:Lion waiting in Nambia.jpg|150px]]
|-
|بارسنگا||[[File:Elgportraet han (Alces alces).jpg|150px]]
|-
|ڈالیکارلی گھوڑا||[[File:Dalahäst i avesta.jpg|150px]]
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|{{TWN}} || [[Formosan Black Bear]] || [[File:Formosan Black Bear01.jpg|150px]]
|-
|فارموسی نیلی گٹار || [[File:Urocissa caerulea.jpg|150px]]
|-
|{{TAN}} || جراف&lt;ref&gt;{{Cite book |title=East Africa: Kenya, Tanzania &amp; Uganda |last=Knappert |first=Jan |authorlink=Jan Knappert |year=1987 |publisher=Vikas Pub. |location=New Delhi |isbn= 0-7069-2822-9 |page=57 |url=http://books.google.com/books?id=0ncwAQAAIAAJ&amp;q=%22national+animal+of+Tanzania%22&amp;dq=%22national+animal+of+Tanzania%22&amp;hl=en&amp;ei=i-sJTpztOMvBswbFktnODg&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=1&amp;ved=0CDsQ6AEwAA |accessdate=28 جون 2011}}&lt;/ref&gt; || [[File:Giraffe standing.jpg|150px]]
|-
|{{THA}} || تھائی ہاتھی||[[File:Elephas maximus.jpg|150px]]
|-
|{{TOG}} || دریائی گھوڑا || [[File:Hippopotamus amphibius.jpg|150px]]
|-
|Rowspan=&quot;2&quot;|{{TRI}} || سندوری سارس || [[File:Eudocimus ruber (portrait).jpg|150px]]
|-
|لال-سراخی چاچالاکا || [[File:Rvchachalaca102.JPG|150px]]
|-
|Rowspan=&quot;6&quot;|{{TUR}} || [[Grey Wolf]]سلیٹی بگھیاڑ ''(غیر-ادھکارک)'' || [[File:Tierpark Sababurg Wolf.jpg|150px]]
|-
|کنگل کتا ''(غیر-ادھکارک)'' || [[File:KangalTürkiyede.jpg|150px]]
|-
|اکباش کتا ''(غیر-ادھکارک)'' || [[File:Turkish Akbash.jpg|Turkish Akbash|150px]]
|-
|ترک بلی-بکری ''(غیر-ادھکارک)'' || [[File:Odd-eyed Angora.jpg|Odd-eyed Angora|150px]]
|-
|ترک وین ''(غیر-ادھکارک)'' || [[File:Turkish Van.jpg|Turkish Van|Odd-eyed Angora|150px]]
|-
|دو-سری عقاب ''(used by [[General Directorate of Security]])'' || [[File:Divrigi02.jpg|150px]]
|-
|{{UGA}} || سلیٹی-سہری سارس || [[File:Grey crowned crane2.jpg|150px]]
|-
|{{UAE}} || پیریگرین باز || [[File:Peales.jpg|150px]]
|-
|Rowspan=&quot;10&quot;|{{UK}} || شیر ''(انگلینڈ)'' || [[File:Lion waiting in Nambia.jpg|150px]]
|-
|یورپی روبن || [[File:Erithacus-rubecula-melophilus Dublin-Ireland.jpg|150px]]
|-
|لال ہرن || [[File:Silz cerf22.jpg|150px]]
|-
|موک ہنس || [[File:Cygnus olor.jpg|150px]]
|-
|لال لومبڑی || [[File:Vulpes vulpes sitting.jpg|150px]]
|-
|یونیکارن ''(سکاٹلینڈ)''|| [[File:Wesh unicorn statue.jpg|150px]]
|-
|بلی کتا ''(برطانیہ)'' || [[File:Ozbulldog.jpg|150px]]
|-
|ویلزی ہارلیکن بطخ ''(ویلز)''{{citation needed|date=دسمبر 2011}} || 
|-
|لال الّ ''(ویلز)'' || [[File:Milvus milvus R(ThKraft).jpg|150px]]
|-
|ای ددرائگ گوش (ویلزی ڈریگن) ''(ویلز)'' || [[File:Flag of Wales 2.svg|150px]]
|-
|Rowspan=&quot;1&quot;|{{USA}} || گنجا عقاب&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Lawrence |first1=E.A. |year=1990 |title=Symbol of a Nation: The Bald Eagle in American Culture |journal=The Journal of American Culture |volume=13 |issue=1 |pages=63–69 |doi=10.1111/j.1542-734X.1990.1301_63.x}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Quick Facts: The United States of America |work=Ben's Guide to U.S. Government For Kids |publisher=[[United States Government Printing Office]] |date=فروری 3, 2009}}&lt;/ref&gt;|| [[File:Haliaeetus leucocephalus.jpeg|150px]]
|-
|{{URU}} || بدامی ہارنیرو || [[File:Flickr - Dario Sanches - JOÃO-DE-BARRO (Furnarius rufus) (3).jpg|150px]]
|-
|{{VEN}} || وینیزئیلائی تروپیال || [[File:Common Troupial - Nashville Zoo.jpg|150px]]
|-
|Rowspan=&quot;3&quot;|{{VIE}} || |باگھ || [[File:Amur or Siberian tiger (Panthera tigris altaica), Tierpark Hagenbeck, Hamburg, Germany - 20070514.jpg|150px]]
|-
|جل-مہں || [[File:Water buffalo bathing.jpg|150px]]
|-
|ڈریگن || [[File:ThreeToeDragon.jpg|150px]]
|-
|{{ZAM}} || افریقی مچھی عقاب || [[File:African fish eagle just caught fish.jpg|150px]]
|-
|{{ZIM}} || سیبل روجھ|| [[File:Sable bull.jpg|150px]]
|}

== حوالے ==
{{حوالے}}

[[گٹھ:لسٹاں]]
[[گٹھ:دیساں دیاں لسٹاں]]</text>
      <sha1>3wzaxqgr2lqrxgva6w3c5cg9anko01b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لیونل میسی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>62569</id>
    <revision>
      <id>708797</id>
      <parentid>682003</parentid>
      <timestamp>2026-07-22T00:46:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-40936-94</username>
        <id>44754</id>
      </contributor>
      <origin>708797</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14259" sha1="fv1lhiysftlclzi5y9qdlhksre939ad" xml:space="preserve">{{Infobox football biography
| playername   = لیونل میسی
| image    = 
| caption    =
| fullname   = لیونل اینڈرس میسی
| dateofbirth   = {{Birth date and age|1987|06|24}}
| cityofbirth   = روساریؤ
| countryofbirth  = [[ارجنٹینا]]
| height    = 5 فٹّ 9 نچ &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.celebheightweight.com/2015/01/lionel-messi-height-weight-age-measurements-net-worth/|title=Lionel Messi Height, Weight, Age, Measurements, Net Worth |publisher=Celebrity Measurements|date= |accessdate=2015-01-12}}&lt;/ref&gt;
| position   = سٹرایکر
| currentclub   = [[انٹر میامی]]
| clubnumber   = 20
| youthyears1   = 1995–2000
| youthyears2   = 2000–2004
| youthclubs1   = نیوویلز بوائز
| youthclubs2   = [[فٹ بال کلب بارسیلونا|بارسیلونا]]
| years1    = 2004–2005
| clubs1    = [[فٹ بال کلب بارسیلونا|بارسیلونا]]
| caps1    = 22&lt;!-- LEAGUE APPS ONLY --&gt;
| goals1    = 6&lt;!-- LEAGUE GOALS ONLY --&gt;
| years2    = 2004-2026
| clubs2    = [[فٹ بال کلب بارسیلونا|بارسیلونا]]
| caps2    = 382&lt;!-- LEAGUE APPS ONLY --&gt;
| goals2    = 349&lt;!-- LEAGUE GOALS ONLY --&gt;
| nationalyears1  = 2005
| nationalyears2  = 2008
| nationalyears3  = 2005–2026
| nationalteam1  = [[ارجنٹینا]] انڈر-20
| nationalteam2  = [[ارجنٹینا]] انڈر-23
| nationalteam3  = [[ارجنٹینا]]
| nationalcaps1  = 28
| nationalgoals1  = 24
| nationalcaps2  = 5
| nationalgoals2  = 2
| nationalcaps3  = 117
| nationalgoals3  = 58
| medaltemplates  = {{MedalCountry|{{ARG}}}}{{MedalSport|پرکھ [[فٹ بال]]}}{{MedalGold|[[2008 اولمپک کھیڈاں]]}}
| pcupdate   = ٢٢:٤٨، ٢٢ اپرل ٢٠١٥ (یو ٹی سی(utc))
| ntupdate   = ٢٢:٤٨، ٢٢ اپرل ٢٠١٥ (یو ٹی سی(utc))
}}
'''لیونل میسی''' (جم 24 جون 1987) دا پورا ناں ''لیون اینڈرس میسی'' اے۔ اس دا جم 24 جون 1987 ’چ [[ارجنٹینا]] دے خوبصورت شہر [[روساریؤ]] وکھے ہویا۔ لیونل میسی کھبے پیر نال کھیڈن والا [[فٹ بال]] کھڈاری اے جو کہ دنیاں دے سبھ توں تیز-ترار کھڈاریاں وچوں کّ اے۔ انتر-قومی پدھر اُتے میسی [[ارجنٹینا]] ولوں کھیڈدا اے اتے کلب پدھر اُتے اوہ [[فٹ بال کلب بارسیلونا]] ولوں کھیڈدا اے۔

== قابلیت ==
سبھ توں پہلاں سپینش کلب بارسیلونا نے میسی دی قابلیت نوں پچھانیا۔ 2004 وچّ میسی نے اپنا پہلا کلب میچ لا لگا سپینش لیگ ’چ اسپیول دے خلاف کھیڈیا۔ سپینش لیگ ’چ کھیڈن والا اوہ دنیاں دا سبھ توں چھوٹی عمر دا کھڈاری بنیا۔ میسی دی شاندار کھیڈ دی بدولت بارسیلونا نے سپینش لیگ نوں 2005, 2006, 2009, 2010, 2011, 2013, 2015 اتے 2016 وچّ جتیا۔ 2005 وچّ ہالینڈ وکھے کھیڈی گئی ورلڈ یوتھ چیمپیئن شپ ’چ [[ارجنٹینا]] نوں چیمپین بناؤن وچّ میسی دا بھرپور یوگدان رہا۔ اس نے ٹورنامینٹ ’چ سبھ توں ودھ چھ گول کرکے گولڈن بوٹ دا خطاب حاصل کیتا۔ اس توں بعد میسی ارجنٹینا دی سینئر ٹیم ولوں لگاتار کھیڈدا آ رہا اے۔ 2007 دے کوپا کپ وچّ میسی نوں ٹورنامینٹ دا سبھ توں ودھیا کھڈاری چنیا گیا۔

== [[اولمپک کھیڈاں]] ==
میسی لئی سبھ توں یادگاری پل اس ویلے آئے جد 2008 دیاں بیجینگ اولمپک کھیڈاں ’چ اس دے گول دی بدولت ارجنٹینا دی ٹیم نے فائینل وچّ نائیجیریا نوں ہرا کے چیمپین بنن دا مان حاصل کیتا۔
== کلب کریئر ==
جے میسی دے کلب کریئر اُتے  جھات ماریئے تاں دنیاں دا کوئی وی کھڈاری اس دا مقابلہ کردا دکھائی نہیں دندا۔ 2006 دی چیمپین لیگ ’چ میسی نے اپنے کلب [[بارسیلونا]] لئی ریکارڈ 14 گول کرکے چیمپین لیگ دے اک ہی سیزن ’چ [[ڈیاگو میراڈونا]] دے 14 گولاں دی برابری کرکے دنیاں نوں درسا دتا کہ اوہ ایویں نیں میراڈونا دا اترادھکاری اکھواؤندا۔ 18 اپریل 2007 نوں میسی نے سیمی فائینل مقابلے وچّ گیٹیپھ دے خلاف دو گول کیتے۔ اس مقابلے دی خاصیت ایہہ رہی کہ میسی دا اک گول 1986 دے عالمی کپ ’چ میراڈونا دے انگلینڈ خلاف کیتے ‘صدی دے گول’ نال ملدا جلدا سی۔ بارسیلونا لئی کھیڈدے ویلے تاں میسی دی کھیڈ دا جادو دیکھدے ہی بندا اے۔ پنج وار سپینش سپر کپ جتن دے نال-نال بارسیلونا نے 2006, 2009, 2011 اتے 2015’چ چیمپین لیگ دا خطاب جتیا۔ 2009 وچّ بارسیلونا نے اک ہی سیزن ’چ کوپا ڈیلرے، لا لگا اتے چیمپین لیگ دا خطاب جت کے ہیٹرک بنائی، جس ’چ میسی دے یوگدان نوں کدے بھلایا نہیں جا سکدا۔ پہلی اکتوبر 2008 نوں ڈونیٹرسک خلاف کھیڈیا میچ دنیا دا کوئی وی کھیڈ پریمی بھلّ نہیں سکدا۔ جد بارسیلونا دی ٹیم اک گول نال پچھڑ رہی سی تاں میسی نے میچ دے آخری پنج منٹاں ’چ دو گول کرکے [[بارسیلونا]] نوں تریخی جت حاصل کروائی۔ چیمپین لیگ دے پچھلے چار سیزناں ’چ میسی ٹوپ سکورر بندا آ رہا اے۔ چیمپین لیگ دے اک میچ وچّ پنج گول کرن والا میسی دنیاں دا اکو-اک کھڈاری اے۔ 2009, 2010, 2011,2012 اتے 2015 وچّ میسی ورلڈ فیفا پلیئر آف دِی ییئر چنیا گیا۔ اوہ لگاتار تنّ وار ایہہ اعزاز حاصل کرن والا دنیاں دا پہلا کھڈاری بنیا۔ اک سال دے کلب کریئر ’چ گول کرن دے معاملے وچّ تاں میسی نے فٹ بال دے بادشاہ پیلے اتے بائرن میونکھ دے گرڈ میولر نوں وی مات پا دتی۔ 27 اکتوبر 2012 نوں راؤ والیکانو خلاف دو گول کرکے اپنے کریئر وچّ 300 گولاں دا انکڑا چھوہ لیا۔ 17 ایپرل 2016 نوں ولینسیئا دے خلاف گول کرکے میسی نے اپنے کریئر وچّ 500 گول پورے کیتے ۔

اس نے ہن تک بارسیلونا دی طرفوں 506 جدونکھ ارجنٹینا دی طرفوں کھیڈدے ہوئے 58 گول کیتے ہن۔ فٹ بال جگت وچّ اپنی وکھری پچھان بنا چکا لیونل میسی ارجنٹینا نوں اک وار پھر عالمی چیمپین بناؤن دا سفنہ سنجوئی بیٹھا اے۔ جے اس نوں اپنے ساتھی کھڈاریاں دا ودھیا تعاون ملیا تاں اس دا ایہہ سفنہ وی جلد ہی پورا ہو جاویگا۔

==== سینئر ٹیم ====
&lt;!-- update if game for Barcelona --&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-

! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:80px;&quot;|کلب
! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:70px;&quot;|سیزن
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:90px;&quot;|لیگ
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:90px;&quot;|کپ
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:90px;&quot;|UEFA چیمپین لیگ
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:90px;&quot;|سپرکپ
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:90px;&quot;|UEFA سپر کپ
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:90px;&quot;|FIFA ورڈ کپ
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:90px;&quot;|جوڑ
|-
!width=&quot;45&quot;|کوشش
!width=&quot;45&quot;|گول
!width=&quot;45&quot;|کوشش
!width=&quot;45&quot;|گول
!width=&quot;45&quot;|کوشش
!width=&quot;45&quot;|گول
!width=&quot;45&quot;|کوشش
!width=&quot;45&quot;|گول
!width=&quot;45&quot;|کوشش
!width=&quot;45&quot;|گول
!width=&quot;45&quot;|کوشش
!width=&quot;45&quot;|گول
!width=&quot;45&quot;|کوشش
!width=&quot;45&quot;|گول
|-
| rowspan=&quot;9&quot;|[[بارسیلونا]]
|2004–05
|7
|1
|1
|0
|1
|0
|colspan=2|—
|colspan=2|—
|colspan=2|—
|9
|1
|-
|2005–06
|17
|6
|2
|1
|6
|1
|colspan=2|—
|colspan=2|—
|colspan=2|—
|25
|8
|-
|2006–07
|26
|14
|2
|2
|5
|1
|2
|0
|1
|0
|colspan=2|—
|36
|17
|-
|2007–08
|28
|10
|3
|0
|9
|6
|colspan=2|—
|colspan=2|—
|colspan=2|—
|40
|16
|-
|2008–09
|31
|23
|8
|6
|12
|9
|colspan=2|—
|colspan=2|—
|colspan=2|—
|51
|38
|-
|2009–10
|35
|34
|3
|1
|11
|8
|1
|2
|1
|0
|2
|2
|53
|47
|-
|2010–11
|33
|31
|7
|7
|13
|12
|2
|3
|colspan=2|—
|colspan=2|—
|55
|53
|-
|2011–12
|37
|50
|7
|3
|11
|14
|2
|3
|1
|1
|2
|2
|60
|73
|-
|2012–13
|18
|27
|1
|2
|6
|5
|2
|2
|colspan=2|—
|colspan=2|—
|27
|36
|-
!colspan=&quot;2&quot;| جوڑ
!232
!196
!34
!22
!74
!56
!9
!10
!3
!1
!4
!4
!356
!289
|}

==== انتر قومی گول ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:left&quot;
|-
!گول
!متی!!تھاں !!حریف ٹیم !!گول !!نتیجہ !!مقابلہ
|-
| 1. || 1 مارچ 2006 ||سنت جیکب پارک، بیسل ، [[سویٹزرلینڈ]] || align=left| [[کروشیا]] || &lt;center&gt;'''2'''–1 || &lt;center&gt;2–3 || نمائشی میچ
|-
| 2. || 16 جون 2006 || [[جرمنی]] || align=left| [[سربیا]]|| &lt;center&gt;'''6'''–0 || &lt;center&gt;6–0 || [[2006 FIFA ورلڈ کپ]]
|-
| 3. || 5 جون 2007 || [[بارسیلونا]]، [[سپین]] || align=left| [[الجیریا]] || &lt;center&gt;'''2'''–2 || &lt;center&gt;4–3 || نمائشی میچ
|-
| 4. || 5 جون 2007 || [[بارسیلونا]]، [[سپین]] || align=left| [[الجیریا]] || &lt;center&gt;'''4'''–2 || &lt;center&gt;4–3 || نمائشی میچ
|-
| 5. || 8 جولائی 2007 || [[وینزویلا]] || align=left| [[پیرو]] || &lt;center&gt;'''2'''–0 || &lt;center&gt;4–0 || 2007 امریکہ کپ
|-
| 6. || 11 جولائی 2007 || [[وینزویلا]] || align=left| [[میکسیکو]] || &lt;center&gt;'''2'''–0 || &lt;center&gt;3–0 || 2007 امریکہ کپ
|-
| 7. || 16 اکتوبر 2007 || [[وینزویلا]] || align=left| [[وینزویلا]] || &lt;center&gt;'''2'''–0 || &lt;center&gt;2–0 || 2010 FIFA ورلڈ کپ کوالیفائی
|-
| 8. || 20 نومبر 2007 || [[کولمبیا]] || align=left| [[کولمبیا]] || &lt;center&gt;'''1'''–0 || &lt;center&gt;1–2 || 2010 FIFA ورلڈ کپ کوالیفائی میچ
|-
| 9. || 4 جون 2008 || [[امریکہ]] || align=left| [[میکسیکو]] || &lt;center&gt;'''2'''–0 || &lt;center&gt;4–1 || نمائشی میچ
|-
| 10. || 11 اکتوبر 2008 || [[ارجنٹینا]] || align=left| [[یوراگوئے]] || &lt;center&gt;'''1'''–0 || &lt;center&gt;2–1 || 2010 FIFA ورلڈ کپ کوالیفائی میچ
|-
| 11. || 11 فروری 2009 || [[فرانس]] || align=left| [[فرانس]] || &lt;center&gt;'''2'''–0 || &lt;center&gt;2–0 || نمائشی میچ
|-
| 12. || 28 مارچ 2009 || [[ارجنٹینا]]|| align=left| [[وینزویلا]] || &lt;center&gt;'''1'''–0 || &lt;center&gt;4–0 || 2010 FIFA ورلڈ کوالیفائی میچ
|-
| 13. || 14 نومبر 2009 || [[سپین]] || align=left| [[سپین]] || &lt;center&gt;'''1'''–1 || &lt;center&gt;1–2 || نمائشی میچ
|-
| 14. || 7 ستمبر 2010 || [[ارجنٹینا]] || align=left| [[سپین]] || &lt;center&gt;'''1'''–0 || &lt;center&gt;4–1 || نمائشی میچ
|-
| 15. || 17 نومبر 2010 || [[قطر]] || align=left| [[برازیل]] || &lt;center&gt;'''1'''–0 || &lt;center&gt;1–0 || پرسرشنی میچ
|-
| 16. || 9 فروری 2011 || [[سویٹزرلینڈ]] || align=left| [[پرتگال]]|| &lt;center&gt;'''2'''–1 || &lt;center&gt;2–1 || نمائشی میچ
|-
| 17. || 20 جون 2011 || [[ارجنٹینا]] || align=left| [[البانیا]] || &lt;center&gt;'''2'''–0 || &lt;center&gt;4–0 || نمائشی میچ
|-
| 18. || 7 اکتوبر 2011 || [[ارجنٹینا]]|| align=left| [[چلی]] || &lt;center&gt;'''2'''–0 || &lt;center&gt;4–1 || 2014 FIFA ورلڈ کپ کوالیفائی میچ
|-
| 19. || 15 نومبر 2011 || [[کولمبیا]] || align=left| [[کولمبیا]] || &lt;center&gt;'''1'''–1 || &lt;center&gt;2–1 || 2014 FIFA ورلڈ کپ کوالیفائی میچ
|-
| 20. || 29 فروری 2012 || [[سویٹزرلینڈ]] || align=left| [[سویٹزرلینڈ]] || &lt;center&gt;'''1'''–0 || &lt;center&gt;3–1 || نمائشی میچ
|-
| 21. || 29 فروری 2012 || [[سویٹزرلینڈ]] || align=left| [[سویٹزرلینڈ]] || &lt;center&gt;'''2'''–1 || &lt;center&gt;3–1 || نمائشی میچ
|-
| 22. || 29 فروری 2012 || [[سویٹزرلینڈ]] || align=left| [[سویٹزرلینڈ]] || &lt;center&gt;'''3'''–1 || &lt;center&gt;3–1 || نمائشی مین
|-
| 23. || 2 جون 2012 || [[ارجنٹینا]] || align=left| [[ایکواڈور]] || &lt;center&gt;'''3'''–0 || &lt;center&gt;4–0 || 2014 FIFA ورلڈ کوالیفائی میچ
|-
| 24. || 9 جون 2012 || [[امریکہ]]|| align=left|[[برازیل]] || &lt;center&gt;'''1'''–1 || &lt;center&gt;4–3 || نمائشی میچ
|-
| 25. || 9 جون 2012 || [[امریکہ]] || align=left| [[برازیل]] || &lt;center&gt;'''2'''–1 || &lt;center&gt;4–3 || نمائشی میچ
|-
| 26. || 9 جون 2012 || [[امریکہ]] || align=left| [[برازیل]] || &lt;center&gt;'''4'''–3 || &lt;center&gt;4–3 || نمائشی میچ
|-
| 27. || 15 اگست 2012 || [[جرمنی]]|| align=left| [[جرمنی]] || &lt;center&gt;'''2'''–0 || &lt;center&gt;3–1 || نمائشی میچ
|-
| 28. || 7 ستمبر 2012 || [[ارجنٹینا]] || align=left| [[پیراگوئے]] || &lt;center&gt;'''3'''–1 || &lt;center&gt;3–1 || 2014 FIFA ورلڈ کپ کوالیفائی میچ
|-
| 29. || 12 اکتوبر 2012 || [[ارجنٹینا]] || align=left| [[یوراگوئے]] || &lt;center&gt;'''1'''–0 || &lt;center&gt;3–0 || 2014 FIFA ورلڈ کپ کوالیفائی میچ
|-
| 30. || 12 اکتوبر 2012 || [[ارجنٹینا]] || align=left| [[یوراگوئے]]  || &lt;center&gt;'''3'''–0 || &lt;center&gt;3–0 || 2014 FIFA ورلڈ کپ کوالیفائی میچ
|-
| 31. || 16 اکتوبر 2012 || [[چلی]] || align=left| [[چلی]]  || &lt;center&gt;'''2'''–0 || &lt;center&gt;2–1 || 2014 FIFA ورلڈ کپ کوالیفائی میچ
|}

[[گٹھ:کھیڈاں]]
[[گٹھ:فٹ بال کھڈاری]]</text>
      <sha1>fv1lhiysftlclzi5y9qdlhksre939ad</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>708821</id>
      <parentid>708797</parentid>
      <timestamp>2026-07-23T11:45:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Font8388608</username>
        <id>44474</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Diff/708797|708797]] دی کیتی ہوئی ریوین [[Special:Contributions/~2026-40936-94|~2026-40936-94]] ([[User talk:~2026-40936-94|گل]]) واپس کروRevert vandalism</comment>
      <origin>708821</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14307" sha1="ekp2rh7v0p1qguke186qb6l5lp58n6h" xml:space="preserve">{{Infobox football biography
| playername   = لیونل میسی
| image    = Lionel-Messi-Argentina-2022-FIFA-World-Cup_(cropped).jpg
| caption    =
| fullname   = لیونل اینڈرس میسی
| dateofbirth   = {{Birth date and age|1987|06|24}}
| cityofbirth   = روساریؤ
| countryofbirth  = [[ارجنٹینا]]
| height    = 5 فٹّ 9 نچ &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.celebheightweight.com/2015/01/lionel-messi-height-weight-age-measurements-net-worth/|title=Lionel Messi Height, Weight, Age, Measurements, Net Worth |publisher=Celebrity Measurements|date= |accessdate=2015-01-12}}&lt;/ref&gt;
| position   = سٹرایکر
| currentclub   = [[انٹر میامی]]
| clubnumber   = 20
| youthyears1   = 1995–2000
| youthyears2   = 2000–2004
| youthclubs1   = نیوویلز بوائز
| youthclubs2   = [[فٹ بال کلب بارسیلونا|بارسیلونا]]
| years1    = 2004–2005
| clubs1    = [[فٹ بال کلب بارسیلونا|بارسیلونا]]
| caps1    = 22&lt;!-- LEAGUE APPS ONLY --&gt;
| goals1    = 6&lt;!-- LEAGUE GOALS ONLY --&gt;
| years2    = 2004-
| clubs2    = [[فٹ بال کلب بارسیلونا|بارسیلونا]]
| caps2    = 382&lt;!-- LEAGUE APPS ONLY --&gt;
| goals2    = 349&lt;!-- LEAGUE GOALS ONLY --&gt;
| nationalyears1  = 2005
| nationalyears2  = 2008
| nationalyears3  = 2005–
| nationalteam1  = [[ارجنٹینا]] انڈر-20
| nationalteam2  = [[ارجنٹینا]] انڈر-23
| nationalteam3  = [[ارجنٹینا]]
| nationalcaps1  = 28
| nationalgoals1  = 24
| nationalcaps2  = 5
| nationalgoals2  = 2
| nationalcaps3  = 117
| nationalgoals3  = 58
| medaltemplates  = {{MedalCountry|{{ARG}}}}{{MedalSport|پرکھ [[فٹ بال]]}}{{MedalGold|[[2008 اولمپک کھیڈاں]]}}
| pcupdate   = ٢٢:٤٨، ٢٢ اپرل ٢٠١٥ (یو ٹی سی(utc))
| ntupdate   = ٢٢:٤٨، ٢٢ اپرل ٢٠١٥ (یو ٹی سی(utc))
}}
'''لیونل میسی''' (جم 24 جون 1987) دا پورا ناں ''لیون اینڈرس میسی'' اے۔ اس دا جم 24 جون 1987 ’چ [[ارجنٹینا]] دے خوبصورت شہر [[روساریؤ]] وکھے ہویا۔ لیونل میسی کھبے پیر نال کھیڈن والا [[فٹ بال]] کھڈاری اے جو کہ دنیاں دے سبھ توں تیز-ترار کھڈاریاں وچوں کّ اے۔ انتر-قومی پدھر اُتے میسی [[ارجنٹینا]] ولوں کھیڈدا اے اتے کلب پدھر اُتے اوہ [[فٹ بال کلب بارسیلونا]] ولوں کھیڈدا اے۔

== قابلیت ==
سبھ توں پہلاں سپینش کلب بارسیلونا نے میسی دی قابلیت نوں پچھانیا۔ 2004 وچّ میسی نے اپنا پہلا کلب میچ لا لگا سپینش لیگ ’چ اسپیول دے خلاف کھیڈیا۔ سپینش لیگ ’چ کھیڈن والا اوہ دنیاں دا سبھ توں چھوٹی عمر دا کھڈاری بنیا۔ میسی دی شاندار کھیڈ دی بدولت بارسیلونا نے سپینش لیگ نوں 2005, 2006, 2009, 2010, 2011, 2013, 2015 اتے 2016 وچّ جتیا۔ 2005 وچّ ہالینڈ وکھے کھیڈی گئی ورلڈ یوتھ چیمپیئن شپ ’چ [[ارجنٹینا]] نوں چیمپین بناؤن وچّ میسی دا بھرپور یوگدان رہا۔ اس نے ٹورنامینٹ ’چ سبھ توں ودھ چھ گول کرکے گولڈن بوٹ دا خطاب حاصل کیتا۔ اس توں بعد میسی ارجنٹینا دی سینئر ٹیم ولوں لگاتار کھیڈدا آ رہا اے۔ 2007 دے کوپا کپ وچّ میسی نوں ٹورنامینٹ دا سبھ توں ودھیا کھڈاری چنیا گیا۔

== [[اولمپک کھیڈاں]] ==
میسی لئی سبھ توں یادگاری پل اس ویلے آئے جد 2008 دیاں بیجینگ اولمپک کھیڈاں ’چ اس دے گول دی بدولت ارجنٹینا دی ٹیم نے فائینل وچّ نائیجیریا نوں ہرا کے چیمپین بنن دا مان حاصل کیتا۔
== کلب کریئر ==
جے میسی دے کلب کریئر اُتے  جھات ماریئے تاں دنیاں دا کوئی وی کھڈاری اس دا مقابلہ کردا دکھائی نہیں دندا۔ 2006 دی چیمپین لیگ ’چ میسی نے اپنے کلب [[بارسیلونا]] لئی ریکارڈ 14 گول کرکے چیمپین لیگ دے اک ہی سیزن ’چ [[ڈیاگو میراڈونا]] دے 14 گولاں دی برابری کرکے دنیاں نوں درسا دتا کہ اوہ ایویں نیں میراڈونا دا اترادھکاری اکھواؤندا۔ 18 اپریل 2007 نوں میسی نے سیمی فائینل مقابلے وچّ گیٹیپھ دے خلاف دو گول کیتے۔ اس مقابلے دی خاصیت ایہہ رہی کہ میسی دا اک گول 1986 دے عالمی کپ ’چ میراڈونا دے انگلینڈ خلاف کیتے ‘صدی دے گول’ نال ملدا جلدا سی۔ بارسیلونا لئی کھیڈدے ویلے تاں میسی دی کھیڈ دا جادو دیکھدے ہی بندا اے۔ پنج وار سپینش سپر کپ جتن دے نال-نال بارسیلونا نے 2006, 2009, 2011 اتے 2015’چ چیمپین لیگ دا خطاب جتیا۔ 2009 وچّ بارسیلونا نے اک ہی سیزن ’چ کوپا ڈیلرے، لا لگا اتے چیمپین لیگ دا خطاب جت کے ہیٹرک بنائی، جس ’چ میسی دے یوگدان نوں کدے بھلایا نہیں جا سکدا۔ پہلی اکتوبر 2008 نوں ڈونیٹرسک خلاف کھیڈیا میچ دنیا دا کوئی وی کھیڈ پریمی بھلّ نہیں سکدا۔ جد بارسیلونا دی ٹیم اک گول نال پچھڑ رہی سی تاں میسی نے میچ دے آخری پنج منٹاں ’چ دو گول کرکے [[بارسیلونا]] نوں تریخی جت حاصل کروائی۔ چیمپین لیگ دے پچھلے چار سیزناں ’چ میسی ٹوپ سکورر بندا آ رہا اے۔ چیمپین لیگ دے اک میچ وچّ پنج گول کرن والا میسی دنیاں دا اکو-اک کھڈاری اے۔ 2009, 2010, 2011,2012 اتے 2015 وچّ میسی ورلڈ فیفا پلیئر آف دِی ییئر چنیا گیا۔ اوہ لگاتار تنّ وار ایہہ اعزاز حاصل کرن والا دنیاں دا پہلا کھڈاری بنیا۔ اک سال دے کلب کریئر ’چ گول کرن دے معاملے وچّ تاں میسی نے فٹ بال دے بادشاہ پیلے اتے بائرن میونکھ دے گرڈ میولر نوں وی مات پا دتی۔ 27 اکتوبر 2012 نوں راؤ والیکانو خلاف دو گول کرکے اپنے کریئر وچّ 300 گولاں دا انکڑا چھوہ لیا۔ 17 ایپرل 2016 نوں ولینسیئا دے خلاف گول کرکے میسی نے اپنے کریئر وچّ 500 گول پورے کیتے ۔

اس نے ہن تک بارسیلونا دی طرفوں 506 جدونکھ ارجنٹینا دی طرفوں کھیڈدے ہوئے 58 گول کیتے ہن۔ فٹ بال جگت وچّ اپنی وکھری پچھان بنا چکا لیونل میسی ارجنٹینا نوں اک وار پھر عالمی چیمپین بناؤن دا سفنہ سنجوئی بیٹھا اے۔ جے اس نوں اپنے ساتھی کھڈاریاں دا ودھیا تعاون ملیا تاں اس دا ایہہ سفنہ وی جلد ہی پورا ہو جاویگا۔

==== سینئر ٹیم ====
&lt;!-- update if game for Barcelona --&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-

! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:80px;&quot;|کلب
! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:70px;&quot;|سیزن
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:90px;&quot;|لیگ
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:90px;&quot;|کپ
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:90px;&quot;|UEFA چیمپین لیگ
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:90px;&quot;|سپرکپ
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:90px;&quot;|UEFA سپر کپ
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:90px;&quot;|FIFA ورڈ کپ
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:90px;&quot;|جوڑ
|-
!width=&quot;45&quot;|کوشش
!width=&quot;45&quot;|گول
!width=&quot;45&quot;|کوشش
!width=&quot;45&quot;|گول
!width=&quot;45&quot;|کوشش
!width=&quot;45&quot;|گول
!width=&quot;45&quot;|کوشش
!width=&quot;45&quot;|گول
!width=&quot;45&quot;|کوشش
!width=&quot;45&quot;|گول
!width=&quot;45&quot;|کوشش
!width=&quot;45&quot;|گول
!width=&quot;45&quot;|کوشش
!width=&quot;45&quot;|گول
|-
| rowspan=&quot;9&quot;|[[بارسیلونا]]
|2004–05
|7
|1
|1
|0
|1
|0
|colspan=2|—
|colspan=2|—
|colspan=2|—
|9
|1
|-
|2005–06
|17
|6
|2
|1
|6
|1
|colspan=2|—
|colspan=2|—
|colspan=2|—
|25
|8
|-
|2006–07
|26
|14
|2
|2
|5
|1
|2
|0
|1
|0
|colspan=2|—
|36
|17
|-
|2007–08
|28
|10
|3
|0
|9
|6
|colspan=2|—
|colspan=2|—
|colspan=2|—
|40
|16
|-
|2008–09
|31
|23
|8
|6
|12
|9
|colspan=2|—
|colspan=2|—
|colspan=2|—
|51
|38
|-
|2009–10
|35
|34
|3
|1
|11
|8
|1
|2
|1
|0
|2
|2
|53
|47
|-
|2010–11
|33
|31
|7
|7
|13
|12
|2
|3
|colspan=2|—
|colspan=2|—
|55
|53
|-
|2011–12
|37
|50
|7
|3
|11
|14
|2
|3
|1
|1
|2
|2
|60
|73
|-
|2012–13
|18
|27
|1
|2
|6
|5
|2
|2
|colspan=2|—
|colspan=2|—
|27
|36
|-
!colspan=&quot;2&quot;| جوڑ
!232
!196
!34
!22
!74
!56
!9
!10
!3
!1
!4
!4
!356
!289
|}

==== انتر قومی گول ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:left&quot;
|-
!گول
!متی!!تھاں !!حریف ٹیم !!گول !!نتیجہ !!مقابلہ
|-
| 1. || 1 مارچ 2006 ||سنت جیکب پارک، بیسل ، [[سویٹزرلینڈ]] || align=left| [[کروشیا]] || &lt;center&gt;'''2'''–1 || &lt;center&gt;2–3 || نمائشی میچ
|-
| 2. || 16 جون 2006 || [[جرمنی]] || align=left| [[سربیا]]|| &lt;center&gt;'''6'''–0 || &lt;center&gt;6–0 || [[2006 FIFA ورلڈ کپ]]
|-
| 3. || 5 جون 2007 || [[بارسیلونا]]، [[سپین]] || align=left| [[الجیریا]] || &lt;center&gt;'''2'''–2 || &lt;center&gt;4–3 || نمائشی میچ
|-
| 4. || 5 جون 2007 || [[بارسیلونا]]، [[سپین]] || align=left| [[الجیریا]] || &lt;center&gt;'''4'''–2 || &lt;center&gt;4–3 || نمائشی میچ
|-
| 5. || 8 جولائی 2007 || [[وینزویلا]] || align=left| [[پیرو]] || &lt;center&gt;'''2'''–0 || &lt;center&gt;4–0 || 2007 امریکہ کپ
|-
| 6. || 11 جولائی 2007 || [[وینزویلا]] || align=left| [[میکسیکو]] || &lt;center&gt;'''2'''–0 || &lt;center&gt;3–0 || 2007 امریکہ کپ
|-
| 7. || 16 اکتوبر 2007 || [[وینزویلا]] || align=left| [[وینزویلا]] || &lt;center&gt;'''2'''–0 || &lt;center&gt;2–0 || 2010 FIFA ورلڈ کپ کوالیفائی
|-
| 8. || 20 نومبر 2007 || [[کولمبیا]] || align=left| [[کولمبیا]] || &lt;center&gt;'''1'''–0 || &lt;center&gt;1–2 || 2010 FIFA ورلڈ کپ کوالیفائی میچ
|-
| 9. || 4 جون 2008 || [[امریکہ]] || align=left| [[میکسیکو]] || &lt;center&gt;'''2'''–0 || &lt;center&gt;4–1 || نمائشی میچ
|-
| 10. || 11 اکتوبر 2008 || [[ارجنٹینا]] || align=left| [[یوراگوئے]] || &lt;center&gt;'''1'''–0 || &lt;center&gt;2–1 || 2010 FIFA ورلڈ کپ کوالیفائی میچ
|-
| 11. || 11 فروری 2009 || [[فرانس]] || align=left| [[فرانس]] || &lt;center&gt;'''2'''–0 || &lt;center&gt;2–0 || نمائشی میچ
|-
| 12. || 28 مارچ 2009 || [[ارجنٹینا]]|| align=left| [[وینزویلا]] || &lt;center&gt;'''1'''–0 || &lt;center&gt;4–0 || 2010 FIFA ورلڈ کوالیفائی میچ
|-
| 13. || 14 نومبر 2009 || [[سپین]] || align=left| [[سپین]] || &lt;center&gt;'''1'''–1 || &lt;center&gt;1–2 || نمائشی میچ
|-
| 14. || 7 ستمبر 2010 || [[ارجنٹینا]] || align=left| [[سپین]] || &lt;center&gt;'''1'''–0 || &lt;center&gt;4–1 || نمائشی میچ
|-
| 15. || 17 نومبر 2010 || [[قطر]] || align=left| [[برازیل]] || &lt;center&gt;'''1'''–0 || &lt;center&gt;1–0 || پرسرشنی میچ
|-
| 16. || 9 فروری 2011 || [[سویٹزرلینڈ]] || align=left| [[پرتگال]]|| &lt;center&gt;'''2'''–1 || &lt;center&gt;2–1 || نمائشی میچ
|-
| 17. || 20 جون 2011 || [[ارجنٹینا]] || align=left| [[البانیا]] || &lt;center&gt;'''2'''–0 || &lt;center&gt;4–0 || نمائشی میچ
|-
| 18. || 7 اکتوبر 2011 || [[ارجنٹینا]]|| align=left| [[چلی]] || &lt;center&gt;'''2'''–0 || &lt;center&gt;4–1 || 2014 FIFA ورلڈ کپ کوالیفائی میچ
|-
| 19. || 15 نومبر 2011 || [[کولمبیا]] || align=left| [[کولمبیا]] || &lt;center&gt;'''1'''–1 || &lt;center&gt;2–1 || 2014 FIFA ورلڈ کپ کوالیفائی میچ
|-
| 20. || 29 فروری 2012 || [[سویٹزرلینڈ]] || align=left| [[سویٹزرلینڈ]] || &lt;center&gt;'''1'''–0 || &lt;center&gt;3–1 || نمائشی میچ
|-
| 21. || 29 فروری 2012 || [[سویٹزرلینڈ]] || align=left| [[سویٹزرلینڈ]] || &lt;center&gt;'''2'''–1 || &lt;center&gt;3–1 || نمائشی میچ
|-
| 22. || 29 فروری 2012 || [[سویٹزرلینڈ]] || align=left| [[سویٹزرلینڈ]] || &lt;center&gt;'''3'''–1 || &lt;center&gt;3–1 || نمائشی مین
|-
| 23. || 2 جون 2012 || [[ارجنٹینا]] || align=left| [[ایکواڈور]] || &lt;center&gt;'''3'''–0 || &lt;center&gt;4–0 || 2014 FIFA ورلڈ کوالیفائی میچ
|-
| 24. || 9 جون 2012 || [[امریکہ]]|| align=left|[[برازیل]] || &lt;center&gt;'''1'''–1 || &lt;center&gt;4–3 || نمائشی میچ
|-
| 25. || 9 جون 2012 || [[امریکہ]] || align=left| [[برازیل]] || &lt;center&gt;'''2'''–1 || &lt;center&gt;4–3 || نمائشی میچ
|-
| 26. || 9 جون 2012 || [[امریکہ]] || align=left| [[برازیل]] || &lt;center&gt;'''4'''–3 || &lt;center&gt;4–3 || نمائشی میچ
|-
| 27. || 15 اگست 2012 || [[جرمنی]]|| align=left| [[جرمنی]] || &lt;center&gt;'''2'''–0 || &lt;center&gt;3–1 || نمائشی میچ
|-
| 28. || 7 ستمبر 2012 || [[ارجنٹینا]] || align=left| [[پیراگوئے]] || &lt;center&gt;'''3'''–1 || &lt;center&gt;3–1 || 2014 FIFA ورلڈ کپ کوالیفائی میچ
|-
| 29. || 12 اکتوبر 2012 || [[ارجنٹینا]] || align=left| [[یوراگوئے]] || &lt;center&gt;'''1'''–0 || &lt;center&gt;3–0 || 2014 FIFA ورلڈ کپ کوالیفائی میچ
|-
| 30. || 12 اکتوبر 2012 || [[ارجنٹینا]] || align=left| [[یوراگوئے]]  || &lt;center&gt;'''3'''–0 || &lt;center&gt;3–0 || 2014 FIFA ورلڈ کپ کوالیفائی میچ
|-
| 31. || 16 اکتوبر 2012 || [[چلی]] || align=left| [[چلی]]  || &lt;center&gt;'''2'''–0 || &lt;center&gt;2–1 || 2014 FIFA ورلڈ کپ کوالیفائی میچ
|}

[[گٹھ:کھیڈاں]]
[[گٹھ:فٹ بال کھڈاری]]</text>
      <sha1>ekp2rh7v0p1qguke186qb6l5lp58n6h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>مادام تساؤ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>76805</id>
    <revision>
      <id>708750</id>
      <parentid>688899</parentid>
      <timestamp>2026-07-21T07:44:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>60</id>
      </contributor>
      <comment>Replacing Spiderman.JPG with [[File:Madame_Tussauds_London_-_Spider-Man_statue.jpg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningless or ambiguous name)).</comment>
      <origin>708750</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6820" sha1="63jo2e6mqjlj7auakxkjavnc6xqwbmo" xml:space="preserve">[[File:Madame Tussauds London.jpg|thumb|325px|میڈم تساد میوزیم]]

'''میڈم تساؤ میوزیم''' [[لندن]] وکھے اک میوزیئم اے، جتھے دنیا دیاں مشہور ہستیاں دیاں موم دیاں مورتیاں بنایاں اتے قائم کیتیاں جاندیاں ہن۔ اسدی مکھ شاخاں [[لنڈن]] وکھے اے اتے ہور شہراں وچ وی کی شاخاں ہن۔ اسدا قیام موم مورتیکارا [[میری تساؤ]] نے کیتی سی۔ لنڈن وچ میڈم تساؤ، سیاحاں لی مکھ کھچّ مرکز اے۔

== پچھوکڑ ==
[[میری تساؤ]] (جم: ماریا گروسولٹز، 1 دسمبر 1761) [[سٹراسبرگ]]، [[فرانس]] وکھے پیدا ہوئی سی۔ اسدی ماں ڈاکٹر: فلپ کریٹیئس لی [[برن]]، [[سوٹزرلینڈ]] وکھے کم کردی سی، جو موم ماڈلنگ وچ اک ڈاکٹر سی۔ کریٹیئس نے تساد نوں موم ماڈلنگ دی کلا سکھائی سی۔ تساد نے اپنی پہلی موم دی مورتی 1771 وچ [[وولٹیئر]] دی تیار کیتی سی۔ &lt;ref&gt;{{cite web|last=Du Plessis |first=Amelia |title=England – Madame Tussauds |url=http://www.england.org.za/madame-tussauds.php |work=Informational site about England |accessdate=12 جولائی 2011 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111213062041/http://www.england.org.za/madame-tussauds.php |archivedate=13 دسمبر 2011 |df=}}&lt;/ref&gt; 17 سال دی عمر وچ اوہ [[پیلیس آف ورسائی]] وکھے فرانس دے سولھویں کنگ لوئیس دی کلاس معلم بن گی۔ اسنے [[روسو]] اتے [[بینجامن فرینکلن]] ورگے مشہور لوکاں دیئاں مورتیاں وی بنایاں سن۔

1794 وچ ڈاکٹر موت توں بعد وڈی مقدار وچ موم ماڈل اسنوں وراثت وچ مل گے اتے اگلے 33 سال سنے [[یورپ]] دا سفر کیتا۔ اس نے 1795 وچ فرینکوس تساد نال ویاہ کروا لیا اتے اک نواں نام '''میڈم تساد''' حاصل کیتا۔ 1802 وچ، اسنے لسیئم تھئیٹر، لنڈن وچ اپنے کم نوں نمائش کرن لئی پول فلڈور توں اک سدا قبول کیتا۔

نیپولیئن لڑائیاں دے کارن اوہ فرانس واپس نہیں جا سکی، اس لئی اس نے گریٹ برٹین اتے آئرلینڈ وچ اپنے کم دا مظاہرہ کیتا۔ 1831 توں، اسنے بیکر سٹریٹ بازار دے اپرلی منزل اُتے اپنے کجھ نمونے رکھے۔ ایہہ 1836 وچ تساد دا پہلا مستقل گھر بن گیا۔ تساد بیکر سٹریٹ، لنڈن وچ سیٹل ہو گئی اتے  اسنے اتھے اک میوزیئم کھولھیا۔ &lt;ref&gt;[http://www.madametussauds.com/london/about/history/default.aspx &quot;The History of Madame Tussauds&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131013114506/http://www.madametussauds.com/London/About/History/Default.aspx |date=2013-10-13 }}۔ Madame Tussauds.com.&lt;/ref&gt;

== وکھ وکھ تھاواں اُتے میوزیئم ==
{{stack|float=left|
[[File:Madame Tussauds in Berlin.JPG|thumb|200px|میڈم تساد دا داخلہ، [[برلن]]]]
[[File:Madame Tussauds، Washington، D.C. 2011 crop.jpg|thumb|200px|[[واشنگٹن، ڈی سی ]] وچ میڈم تساد، 2007 وچ کھولھیا گیا]]
}}
=== ایشیا ===
[[File:Madame Tussaud's Museum in Shanghai، China.jpg|thumb|شنگھائی، چائینا وکھے، مہارانی ایلزابیتھ II دا موم دا بتّ]]
* [[بیجنگ]]، [[چین]]
* [[چونگکنگ]]، چین
* [[شنگھائی]]، چین
* [[ووخن]]، چین
* [[ہانگ کانگ]]
* [[نویں دلی]]، [[بھارت]]
* [[ٹوکیؤ]]، [[جاپان]]
* [[سنگاپور]]
* [[بینکاک]]، [[تھائیلینڈ]]

=== یورپ ===
* [[ایمسٹرڈیم]]، [[نیدرلینڈ]]
* [[برلن]]، [[جرمنی]]
* بلیکپول، [[برطانیہ]]
* [[استمبول]]، [[ترکی]]
* [[لنڈن]]، [[برطانیہ]]
* [[پراگ]]، [[چیک لوکراج]]
* [[ویانا]]، [[آسٹریا]]

=== شمالی امریکہ ===
* ہالیوڈ، [[لاس اینجلس]]، [[   امریکہ]]
* [[لاس ویگاس]]، امریکہ  
* نیشول، امریکہ  
* [[نیویارک شہر]]، امریکہ  
* اورلینڈو، امریکہ  
* [[سان فرانسسکو]]، امریکہ  
* [[واشنگٹن، ڈی سی ]]، امریکہ

=== [[اوشیانا]] ===
[[سڈنی]]، [[اسٹریلیا]]

== مورتاں==
&lt;gallery class=&quot;center&quot; heights=&quot;150px&quot; widths=&quot;150px&quot;&gt;
File:'Madame Tussaud' herself at 'Madame tussauds waxworks in London..jpg|[[میری تساؤ]] خود
File:Alfred Hitchcock (Madame Tussauds).JPG|[[ایلفریڈ ہچکاک]]
File:The Beatles wax dummies.jpg|[[د بیٹلز]]
File:Benny Hill (Madame Tussauds).JPG| بینی ہلز
File:CharlesandCamila.jpg|پرنس چارلس اتے کمیلا
File:Charlie Chaplin in Madame Tussauds London.jpg|[[چارلی چیپلن]]
File:Wax figures of Queen Elizabeth II and Prince Philip at Madame Tussauds London, 2008.jpg| [[ایلزابیتھ II]] اتے پرنس فلپ
File:Princess Diana at Madame Tussaud's London - Flickr - skinnylawyer.jpg| [[ڈائنا|پرنسس ڈائنا]]
Image:John Wayne (Madame Tussauds).JPG|[[جون وین]]
Image:Madame Tussauds London 00813 Nevit.jpg| اولگا کوربٹ
File:Jack Sparrow - Johnny Depp (Madame Tussauds).JPG|[[جونی ڈیپ]]، جیک سپیرو وجوں
File:Madame Tussauds London - Keira Knightley.jpg|[[کیئرا نائیٹلی]]
File:Kylie Minogue-Wax.jpg|کیلی منوگ
File:Lady Gaga wax figure at Madame Tussauds in London.jpg|[[لیڈی گاگا]]
File:Marilyn Monroe Wax Statue in Madame Tussauds London.jpg| [[مرلن منرو]]
File:Marlon Brando - The Wild One (Madame Tussaud).JPG|مارلون برانڈو
File:Nelson Mandela Wax Statue in Madame Tussauds London.jpg|[[نیلسن منڈیلا]]
File:Pierce Brosnan (Madame Tussauds).jpg|پیئرس بروسن، جیمس بونڈ وجوں
File:Sachin Ramesh Tendulkar Wax Statue in Madame Tussauds London.jpg|[[سچن تیندولکر]]
File:Mohanda Karamchand Gandhi Wax Statue in Madame Tussauds London.jpg| [[مہاتما گاندھی|موہنداس کرمچند گاندھی]]
File:Adolf Hitler Wax Statue in Madame Tussauds London.jpg| [[اڈولف ہٹلر]]
File:Angelina Jolie Madame Tussauds London.jpg|[[اینجلینا جولی]]
File:Madame Tussauds London - Spider-Man statue.jpg|[[سپائیڈر-مین]]
File:Tommy Cooper Madame Tussauds.jpeg|ٹومی کوپر
&lt;/gallery&gt;

==حوالے==
{{حوالے}}
==باہرلےجوڑ==
[[گٹھ:عمارتاں]]
[[گٹھ:عجائب گھر]]</text>
      <sha1>63jo2e6mqjlj7auakxkjavnc6xqwbmo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>غزوہ بدر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>77487</id>
    <revision>
      <id>708791</id>
      <parentid>697910</parentid>
      <timestamp>2026-07-21T14:45:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Talal Bin Hasan</username>
        <id>36976</id>
      </contributor>
      <origin>708791</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="49383" sha1="m5intvrogbf607ot1pai2ps3zgro4bu" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;direction:rtl; font-family:Mehr Nastaliq Saraiki;  word-spacing: 1.5px; font-size: 120%&quot;&gt;
{{Infobox military conflict
| conflict=غزوۂ بدر
| partof= [[مسلما‏ن]]-[[قریش]] جنگاں
| image=[[File:Siyer-i Nebi - Imam Ali und Hamza bei dem vorgezogenen Einzelkampf in Badr gegen die Götzendiener.jpg|250px]]
| date= 13 مارچ 624 عیسوی/17 رمضان، 2 ہجری
| place= کنويں [[بدر (شہر)|بدر]] دے قریب، {{convert|70|mi|abbr=on}} مدینہ دے جنوب مغرب وچ 
| result=مسلماناں دی فیصلہ کن فتح
| combatant1= [[مدینہ منورہ]] دے مسلما‏ن
| combatant2=[[قریش (قبیلہ)|قریش]] [[مکہ]]
| commander1=[[محمد صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم]]&lt;br /&gt;[[ابوبکر صدیق]]&lt;br /&gt;[[عمر بن خطاب]]&lt;br /&gt;[[حمزہ بن عبد المطلب]]&lt;br /&gt;[[علی بن ابی طالب]]
| commander2=[[ابوجہل]] [[لڑائی وچ مقتول|t]]&lt;br /&gt;[[عتبہ بن ربیعہ]] [[لڑائی وچ مقتول|t]]&lt;br /&gt;[[امیہ بن خلف]] [[لڑائی وچ مقتول|t]]&lt;br /&gt;[[ہند بنت عتبہ]]
| strength1=313 پیادہ فوج تے گھوڑسوار فوج: 2 گھوڑے تے 70 اونٹھ
| strength2= 950 پیادہ فوج تے گھوڑسوار فوج: 100 گھوڑے تے 170 اونٹھ
| casualties1=14 شہید
| casualties2=70 مقتول، 70 قیدی
}}
{{خانۂ معلومات جنگ
| جنگ = &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;'''غزوہ بدر کبری'''&lt;/span&gt;
| سلسلۂ محارب: = &lt;center&gt;'''[[غزاوہ|رسول خدا(ص) دے غزوات]]'''&lt;/center&gt;
| تصویر = [[تصویر:نقشه سرزمین بدر.png|300px|سرزمین بدر دا نقشہ]]
| زیرنوشت =
| وقت = 17 [[رمضان المبارک|رمضان]] سنہ 2 ہجری
| مقام = [[حجاز]] دا اک علاقہ بنام [[علاقۂ بدر|بدر]]،
| محل وقوع = [[مدینہ]] تو‏ں 130 کلومیٹر جنوب مغرب دی جانب
| سبب = مسلماناں اُتے [[قریش]] دے مظالم دی تلافی
| قلمرو =
| نتیجہ = مسلماناں دی فتح
| فریق اول = مسلمین
| فریق ثانی = مشرکین [[قریش]]
| قائد فریق اول = [[حضرت محمد(ص)]]
| قائد فریق ثانی = [[ابوجہل]] (عمرو بن ہشام) مَخزومی
| فریق اول دی قوت = مسلم مجاہدین: 313
| فریق ثانی دی قوت = مشرکین دے سپاہی: 950
| فریق اول دے نقصانات = مسلمین دے 14 افراد دی [[شہادت]]؛ 6 [[مہاجرین]] وچو‏ں تے 8 [[انصار]] وچو‏ں
| فریق ثانی دے نقصانات = مشرکین دے 70 افراد دی ہلاکت تے اتنے ہی دی گرفتاری
| فریق ثالث دے نقصانات =
| یادداشت = [[سورہ آل عمران]]، [[سورہ نساء]] تے [[سورہ انفال]] دی متعدد آیات کریمہ وچ [[غزاوہ]] بدر دی طرف اشارہ ہويا اے تے اس نو‏ں یوم الفرقانہاں دا نام دتا گیا اے؛ نیز [[قریش]] دی لاحاصل کوششاں نو‏ں سابقہ اقوام ـ بالخصوص آل فرعون، تو‏ں تشبیہ دتی گئی اے۔
}}
{{تاریخ صدر اسلام}}
{{پیغمبر خدا(ص) دی مدنی زندگی}}

بدر دی لڑائی 17 مارچ 624 نوں عرب دے علاقے حجاز دی اک تھاں بدر تے [[مدینہ]] دے مسلماناں تے [[مکہ]] دے کافراں دے وشکار ہوئی۔ بدر مدینہ توں 130 کلومیٹر جنوب مغرب چ واقعہ ہے ایہہ اک بڑی فیصلہ کن لڑائی سی مسلماناں دے سردار دا ناں محمد اَتے کافراں دے سردار دا ناں ابو جہل سی۔ مسلماناں دی گنتی 313 تے مکہ آلے 1000 دے نیڑے سن مسلماناں نے ایہہ جنگ جت لئی۔ اس لڑائی چ 14 مسلمان شہید ہوۓ تے 70 کافر مارے گۓ جدوں کہ 70 دے نیڑے نیڑے کافراں نوں قیدی وی بنا لیا گیا۔ 

'''غزوہ بدر''' یا '''بدر الکبری'''، '''[عربی وچ ''غَزوَةُ بَدرٍ'']'''، سب تو‏ں پہلی تے اہ‏م جنگ سی جو ـ تاریخ 17 [[رمضان المبارک|رمضان]] سنہ 2 ہجری نو‏ں بمقام [[علاقۂ بدر|بدر]] ـ مسلماناں تے مشرکین [[قریش]] دے درمیان لڑی گئی۔ اس جنگ وچ گوکہ مسلماناں دی افراد قوت کم سی لیکن انھاں نے مشرکین اُتے فتح پائی۔ تاریخی حوالیاں دے مطابق مسلماناں دی فتح دے اسباب وچ اک اہ‏م سبب مسلماناں ـ تے بطور خاص [[علی]] تے [[حمزہ بن عبد المطلب|حمزہ سید الشہداء]] ـ خاص جانفشانی سی۔ دو ہور غزوات وی بدر دے نام تو‏ں مشہور نيں: [[بدر الاولی]] تے [[بدر الموعد]]؛ لیکن تاریخی مآخذ وچ غزوہ بدر یا جنگ بدر تو‏ں مراد '''بدر الکبری''' ہی ہے۔

== منطقۂ بدر ==

'''مفصل مضمون: ''[[منطقۂ بدر]]'''''

منطقۂ بدر [[مدینہ]] تو‏ں تقریبا 150 اتے [[مکہ]] تو‏ں 310 اتے [[بحیرہ احمر]] تو‏ں 45 کلومیٹر دے فاصلے اُتے واقع ہے۔ موجودہ زمانے وچ ایہہ اک آباد شہر ہے۔ &quot;شاہراہ [[ہجرت]]&quot; بننے تو‏ں قبل [[مکہ]] تو‏ں [[مدینہ]] تے [[مدینہ]] تو‏ں [[مکہ]] جانے دا راستہ اسی علاقے تو‏ں گذردا سی لیکن اس وقت مسافرین اس راستے تو‏ں سفر نئيں کردے۔ اس علاقے وچ شہدائے بدر دا مقبرہ مسلماناں دی زیارتگاہ ہے۔ شہدائے بدر دے مقبرے دے قریب اک عمومی قبرستان وی اے۔ [[منطقۂ بدر]] قدیم الایام وچ عرباں دے اجتماع دا مقام سمجھا جاندا سی اَتے ایتھ‏ے ہر سال ماہ [[ذوالقعدۃ الحرام|ذوالقعدہ]] تو‏ں 8 دناں دے لئے اک منڈی  ہويا کردی سی۔&lt;ref&gt;العلی، دولت رسول خدا(ص)، ص212۔&lt;/ref&gt;۔&lt;ref&gt;جعفريان، آثار اسلامى مكه و مدينه، ص393۔&lt;/ref&gt;

== جنگ بدر دے اسباب ==
مشہور روایت دے مطابق، یہ اہ‏م واقعہ 17 [[رمضان المبارک|رمضان]] بروز جمعہ&lt;ref&gt;ابن سعد،الطبقات، ج‌2، ص‌14 – 15&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;یعقوبی، تاریخ یعقوبی، ج‌2، ص‌45۔&lt;/ref&gt; تے اک روایت دے مطابق 17 یا 19 [[رمضان المبارک|رمضان]] سنہ 2 ہجری، بروز دو شنبہ (= سوموار) رونما ہويا۔
[[ہجرت مدینہ|ہجرت]] تو‏ں قبل کفار [[قریش]] مسلماناں نو‏ں مختلف طریقیاں تو‏ں آزار و اذیت تے جلاوطنی ورگے اقدامات دا شکار سن؛ اوہ گھر بار چھڈن تے مجبور کیتے گئے&lt;ref&gt;سوره بقره، آیه 217۔&lt;/ref&gt; تے مناسک [[حج]] بجا لانے تو‏ں منع کیتے گئے؛&lt;ref&gt;سوره انفال‌، آیه 34۔&lt;/ref&gt; لیکن انہاں نو‏ں خدا دی طرف تو‏ں مشرکین [[قریش]] دے نال جنگ دا اذن نئيں سی تے انہاں نو‏ں فقط صبر دی دعوت دی جاندی سی۔ مسلما‏ن ہجرت کرکے [[مدینہ]] چلے گئے تو خداوند متعال نے انھاں اُتے روا رکھے گئے مظالم دی یادآوری کرائی تے اوہناں نو‏ں اذن جہاد عطا کیتا۔&lt;ref&gt;سوره حجّ‌، آیات 39ـ40۔&lt;/ref&gt;

جنگ بدر تو‏ں قبل مسلماناں نے کئی [[سریہ|سرایا]] تے [[غزوہ|غزوات]] وچ شرکت کیتی تے انہاں دا مقصد [[قریش]] نو‏ں نقصان پہنچانا تے انہاں دے تجارتی کاروان ضبط کرنا سی؛ گو کہ [[سریہ نخلہ]] دے سوا انہاں دا کوئی وی اقدام نتیجہ خیز ثابت نئيں ہوسکیا سی۔ اس سریے وچ ـ جو حرام مہینے وچ [[عبداللہ بن جحش]] دی سرکردگی وچ، غزوہ بدر تو‏ں تقریبا ڈیڑھ مہینے قبل انجام پایا تے مشرکین وچو‏ں اک شخص ہلاک ہويا تے دو پکڑے گئے نیز قریش دا تجارتی کاروان ضبط کیتا گیا۔&lt;ref&gt;ابن هشام، السيرة النبوية، ج‌2، ص‌252ـ‌254۔&lt;/ref&gt; [[قریش]] اس شکست نو‏ں عرباں دے درمیان اپنے لئے خجلت تے شرمندگی دا سبب گرداندے سن تے سریئے وچ ہلاک ہون والے عمرو بن حضرمی دی خون بہاء دا مطالبہ کررہ‏ے سن۔ اس موضوع نے جنگ بدر دا واقعہ رونما ہونے وچ اہ‏م کردار ادا کیتا۔

مسلماناں دے ہتھ نہ آن والے کارواناں وچو‏ں اک کاروان [[ابو سفیان]] دی سرکردگی وچ [[غزہ]] دی طرف جان والا کاروان سی۔&lt;ref&gt;واقدی، محمد بن عمر،المغازی، ج‌1، ص‌28۔&lt;/ref&gt; '''[[محمد|پیغمبر(ص)]]''' نے [[مدینہ]] تو‏ں 5 میل دے فاصلے اُتے واقع &quot;ذوالعُشَیرہ&quot; تک قریشیاں دا تعاقب کیتا لیکن اوہ آپ(ص) دی دسترس وچ نہ آئے&lt;ref&gt;ابن هشام، السيرة النبوية، ج‌2، ص‌248ـ‌249۔&lt;/ref&gt;، چنانچہ آپ(ص) [[مدینہ]] واپس آئے۔

[[ابو سفیان]] نو‏ں خبردار کیتا گیا سی چنانچہ اوہ جاندا سی کہ واپسی دے وقت مسلما‏ن اس دے قافلے دے لئے گھات لگا کے بیٹھن گے؛ چنانچہ اس نے سرزمین [[تبوک]] تو‏ں &quot;ضمضم بن عمرو&quot; نامی شخص نو‏ں [[قریش]] تو‏ں کمک مانگنے دی غرض تو‏ں [[مکہ]] روانہ کیتا&lt;ref&gt;واقدی، المغازی، ج‌1، ص‌28۔&lt;/ref&gt; دوسری طرف تو‏ں '''[[محمد|رسول اللہ]](ص)''' دے سراغ رساناں ـ تے بقولے [[جبرائیل امین]] ـ نے وی [[غزہ]] تو‏ں کاروان [[قریش]] دی واپسی دی خبر آپ(ص) تک پہنچائی۔&lt;ref&gt;واقدی، المغازی، ج‌1، ص‌131۔&lt;/ref&gt;

== جنگ تو‏ں قبل فریقین دے اقدامات ==[[فائل:Badr battlefield.jpg|300px|thumb|وہ میدان جتھ‏ے اُتے رسول اللہ ﷺ دی قیادت وچ مسلماناں نے کفار نو‏‏ں شکست دتی]]

=== مسلماناں دی مدینہ تو‏ں عزیمت ===
[[غزہ]] تو‏ں کاروان [[قریش]] دی واپسی دے نال ہی خداوند متعال نے '''[[محمد|پیغمبر]](ص)''' نو‏ں [[قریش]] دے کاروان یا لشکر اُتے فتح پانے دی غرض تو‏ں [[مدینہ]] تو‏ں باہر نکلنے دا فرمان دتا۔&lt;ref&gt;سوره انفال، آیات 6 ـ 7۔&lt;/ref&gt; [[رسول خدا(ص)]] نے اس حکم الہی دا اعلان کیتا تے ایداں [[مدینہ]] تو‏ں نکل گئے۔

'''[[محمد|پیغمبراکرم(ص)]]''' بقول مشہور 12 یا 13 [[رمضان المبارک|رمضان]] 313 اصحاب دا لشکر لے کے&lt;ref&gt;ابن هشام، السيرة النبوية، ج2، ص363-364۔&lt;/ref&gt;۔&lt;ref&gt;ابن سعد، الطبقات الکبری، ج2، ص19-20۔&lt;/ref&gt; [[مدینہ]] تو‏ں نکلے&lt;ref&gt;بهرامیان، دائره المعارف بزرگ اسلامی، ج11، ص527۔&lt;/ref&gt; پہلی منزل وچ اپنے لشکر دی تیاریاں دا معائنہ کیتا تے چند افراد نو‏ں کم سنّی دی وجہ تو‏ں [[مدینہ]] واپس بھجوایا۔

=== مکہ وچ ابوسفیان دے اقدامات ===
ادھر، [[ابو سفیان]] ـ جس نو‏ں [[شام]] وچ اطلاع ملی سی کہ مسلما‏ن کاروان [[قریش]] دا سامنا کرنے دی تیار کرچکے نيں ـ نے اک قاصد [[مکہ]] روانہ کیتا تے اہلیان [[مکہ]] تو‏ں درخواست کیتی کہ اپنے اموال دے بچاؤ دے لئی مدد پہنچائے۔ ایہ خبر ابو سفیان دی ہدایت اُتے اشتعال انگیز انداز وچ مکیاں نو‏ں دتی گئی چنانچہ سارے یا اکثر مکی ـ جو کاروان تجارت وچ حصص رکھدے سن ـ خبر سندے ہی 950 افراد اُتے مشتمل لشکر وچ منظم ہوکے [[ابو جہل]] (عمرو بن ہشام مخزومی) دی سرکردگی وچ بدر دی طرف روانہ ہوئے۔ اس لشکر وچ قبیلہ [[بنو عدی بن کعب]] دے سوا تمام قبائل شامل ہوئے؛ نیز [[قریش]] دے تمام اشراف ـ سوائے [[ابو لہب]] دے، جس نے [[عاص بن ہاشم]] نو‏ں اپنی جگہ بدر روانہ کیتا سی ـ لشکر کفار وچ شامل ہوئے۔ اس دے باوجود [[قریش]] دے بعض اشراف ـ منجملہ عتبہ، شیبہ تے [[امیہ بن خلف]] ـ غزوہ بدر وچ مارے گئے ـ قریشیاں دے اس اقدام تو‏ں متفق نئيں سن؛&lt;ref&gt;طارمی، دانشنامه جهان اسلام، ج2، ص480۔&lt;/ref&gt; [تے صرف جاہلی انا دی وجہ تو‏ں لشکر وچ شامل ہوئے سن]۔

=== مسلماناں دی بمقام بدر تعیناتی ===
[[تصویر:العدوه النیا.jpg|thumbnail|300px|&lt;center&gt;العدوۃ الدنیا، اوہ ٹیلے جتھ‏ے جنگ بدر وچ سپاہ اسلام تعینات سی۔]]&lt;/center&gt;
[[تصویر:العدوه القصوی.jpg|thumbnail|300px|&lt;center&gt;العدوۃ القصوی، جو بدر وچ سپاہ مشرکین دی تعیناتی دا مقام سی]]&lt;/center&gt;
[[فائل:Badr Campaign.GIF|thumb|بدر دی مہم دا نقشہ]]
'''[[محمد|پیغمبر(ص)]]''' متعدد منازل طے کرکے 15 [[رمضان المبارک|رمضان]] نو‏ں &quot;روحا&quot; دے مقام اُتے پہنچے تے اوتھ‏ے دے کنواں دے کنارے نماز بجالیائے تے عمائدین [[قریش]] ـ منجملہ [[ابو جہل]] تے [[زمعہ بن اسود]] اُتے نفرین کردی۔&lt;ref&gt;واقدی، المغازی، ج‌1، ص‌46۔&lt;/ref&gt;

[[منطقۂ بدر|بدر]] دے قریب، [[جبرائیل]] نے '''[[محمد|رسول خدا(ص)]]''' نو‏ں لشکر [[قریش]] دے قریب ہونے دی خبر دتی۔ '''[[محمد|رسول اللہ]](ص)''' نے اصحاب نو‏ں مشاورت دے لئے بلایا۔ مروی اے کہ: [[ابوبکر بن ابی قحافہ|ابوبکر]] تے [[عمر بن خطاب|عمر]] نے اظہار خیال کیتا؛ لیکن انہاں دی خیالات نقل نئيں ہوئے&lt;ref&gt;ابن هشام، السيرة النبوية، ج‌2، ص‌266۔&lt;/ref&gt; جس تو‏ں معلوم ہوندا اے کہ انہاں دا کلام مناسب نہ سی۔ واقدی واحد مؤرخ اے جس نے [[عمر بن خطاب|عمر]] دا کلام نقل کیتا اے جس تو‏ں انہاں دا شدید خوف تے [[قریش]] دے مقابلے وچ مسلماناں دی قوت تو‏ں مکمل نا امیدی دا اظہار ہوندا اے؛ لیکن [[مہاجرین]] وچ [[مقداد]] نے کہیا: &quot;اے '''[[محمد|رسول خدا]]''' ! اسيں قوم [[یہود]] دی طرح نئيں نيں جنہاں نے [[حضرت موسی علیہ السلام|موسی]] نو‏ں کہیا: '''بس آپ جائیے تے آپ دا پروردگار تے دوناں لڑ لیجئے۔ اسيں ایتھے بیٹھے ہوئے نيں'''&lt;ref&gt;سوره مائده، آیت 24۔&lt;/ref&gt; بلکہ اسيں آپ(ص) دے دائیں بائیں تے آگے تے پیچھے لڑاں گے&quot;۔&lt;ref&gt;واقدی، المغازی، ج‌1، ص‌48۔&lt;/ref&gt;
[[فائل:The Message – Meccan Army.jpg|thumb|فلم دی میسیج دا منظر، لشکر{{زیر}} کفار میدان وچ آرہیا اے |ربط=Special:FilePath/The_Message_–_Meccan_Army.jpg]]
قبیلہ [[اوس (قبیلہ)|اوس]] دے سردار [[سعد بن معاذ]] نے [[انصار]] دی نمائندگی کردے ہوئے کہیا کہ [[انصار]] مکمل طور اُتے '''[[محمد|رسول اللہ]](ص)''' دے مطیع تے فرمانبردار نيں۔ '''[[محمد|رسول خدا(ص)]]''' مقداد تے سعد دے اظہار خیال تو‏ں خوش ہوئے تے فرمایا: &quot;خداوند متعال نے مجھے دو گروہاں (تجارتی کاروان یا [[مکہ]] دے بھجوائے ہوئے لشکر) اُتے فتح و نصرت دا وعدہ دتا اے۔&lt;ref&gt;سوره انفال، آیه 7۔&lt;/ref&gt; مسلماناں نے '''[[محمد|رسول اللہ]](ص)''' دا خطاب سننے دے بعد پرچم لہرائے تے روانہ ہوئے تے 17 [[رمضان المبارک|رمضان]] بوقت عصر بمقام بدر پہنچے تے [[حباب بن منذر|حُباب بن منذر]]، اس کنواں دے کنارے اترے جس دا فاصلہ دشمن تو‏ں بہت کم سی۔ اسی رات بارش آنے دے بموجب رگستانی زمین مسلماناں دے قدماں دے لئے مستحکم ہوئی جدو‏ں کہ وہی بارش قریشیاں دے مقام تعیناتی نے دلدل دی سی کیفیت دا سبب ہوئی۔&lt;ref&gt;طارمی، دانشنامه...، ج2، ص481۔&lt;/ref&gt;

=== بدر وچ مشرکین دی تعیناتی ===
فریق مقابل دی طرف تو‏ں [[ابو سفیان]] نے احتیاط تے خوف و ہراس دے نال بدر دے اک قریبی علاقے وچ پڑاؤ ڈالیا تے تحقیقات دے بعد جان گیا کہ مسلما‏ن بدر دی حدود وچ نيں؛ چنانچہ اس نے فوری طور اُتے اپنے کاروان دا راستہ بدل دتا تے ساحل دے راستے تو‏ں [[مکہ]] دی جانب روانہ ہويا۔ اس نے [[قریش|قریشیاں]] نو‏ں ـ جو حالے تک [[جحفہ]] وچ سن ـ پیغام بھیجیا تے انہاں نو‏ں [[مکہ]] پلٹ کے جانے دی ترغیب دلائی۔

چنانچہ، [[طالب بن ابی طالب]] تے [[بنو زہرہ]] (نیز [[بنو عدی]] بعض منابع و مآخذ دی روایت دے مطابق) بیچ راستے تو‏ں [[مکہ]] واپس چلے گئے۔ پر ابو جہل نے مسلماناں دے مقابلے وچ اپنی قوت ثابت کرکے دکھانے دا فیصلہ کرلیا سی چنانچہ دوسرے [[قریش|قریشی]] بعض دوسرے [[ابو جہل]] دی ضدّ تے ہٹ دہرمی دی وجہ تو‏ں مجبور ہوکے اپنا سفر جاری رکھنے دا فیصلہ کیتا۔

[[قریش]] دا لشکر سپاہ اسلام دی تعیناتی دے بعد [[منطقۂ بدر|بدر]] وچ داخل ہويا تے &quot;عَقَنْقَل&quot; نامی ٹیلے دی پشت اُتے پڑاؤ ڈالیا۔ [[عمیر بن وہب جمحی|عُمَیر بن وہْب جُمَحی]] تے [[ابو اسامہ جشمی|ابو اُسامه جُشَمی]] باری باری مسلماناں دے مقام تعیناتی تے عسکری صف بندی دا جائزء لینے دے مامور ہوئے تے دوناں نے خبر دتی کہ مسلماناں دی افرادی قوت مختصر تے انہاں دے وسائل بہت کم نيں؛ لیکن یکجہتی تے اتحاد دے نال جنگ لڑنے تے مارے جانے دے لئے تیار نيں۔&lt;ref&gt;طارمی، دانشنامه...، ج2، ص481۔&lt;/ref&gt; [[واقدی]] نے نقل کیتا اے کہ '''[[محمد|حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہ]]''' نے مکیاں دے پڑاؤ ڈالنے دے بعد اک پیغام بھجوا کے انہاں نو‏ں جنگ وچ اترنے تو‏ں خبردار تے [[قریش]] دے نال جنگ دے سلسلے وچ اپنے عدم اشتیاق دا اعلان کیارده بود۔&lt;ref&gt;واقدی، المغازی، ج1، ص61۔&lt;/ref&gt;
[[فائل:Badr battlefield.jpg|thumb|میدان بدر دا حالیہ منظر]]
=== دو لشکراں دی تعیناتی دی قرآنی توصیف ===
[[قرآن]] نے مسلماناں اَتے مشرکاں دے ٹھکانیاں دی واضح تصویر کشی کیتی ہے:

&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;&quot;{{قرآن دا متن|'''إِذْ أَنتُم بِالْعُدْوَةِ الدُّنْيَا وَهُم بِالْعُدْوَةِ الْقُصْوَى وَالرَّكْبُ أَسْفَلَ مِنكُمْ وَلَوْ تَوَاعَدتَّمْ لاَخْتَلَفْتُمْ فِي الْمِيعَادِ وَلَـكِن لِّيَقْضِيَ اللّهُ أَمْراً كَانَ مَفْعُولاً لِّيَهْلِكَ مَنْ هَلَكَ عَن بَيِّنَةٍ وَيَحْيَى مَنْ حَيَّ عَن بَيِّنَةٍ'''|ترجمہ=جدو‏‏ں کہ تم ادھر دی جانب [مدینہ تو‏ں قریب تر درے وچ] سن تے اوہ ادھر دی جانب [مدینہ تو‏ں دور تر کنارے اُتے جنہاں دے درمیان ریت دے ٹیلے سن] تے قافلہ تم تو‏ں نیچے [زیادہ دور تے سمندر دے کنارے] سی تے جے تم نے آپس وچ وقت مقرر کیتا ہوندا تو قطعی طور اُتے اپنی وعدہ گاہ دے تعین وچ تمہارے درمیان اختلاف ہوجاندا مگر اللہ نو‏ں [کفار دی ہلاکت دا] جو وعدہ [بدر وچ] پورا کرنا سی اوہ پورا کرلیا|سورت=9|آیت=42}}&quot;&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;سوره توبه، آیه 42۔&lt;/ref&gt;

=== العدوۃ الدنیا وچ رسول اللہ(ص) دے اقدامات ===
مسلماناں نے '''[[محمد|رسول خدا(ص)]]''' دے حکم اُتے ـ مسلماناں دے زیر استعمال کنواں دے سوا ـ تمام کنؤاں نو‏ں مٹی پا کے بند کردتا تے لشکر [[قریش]] دی خبراں لیانے دے لئے اپنے سراغرساں روانہ کیتے۔&lt;ref&gt;طارمی، دانشنامه...، ج2، ص481۔&lt;/ref&gt;

'''[[محمد|رسول اللہ]](ص)''' نے [[علی|علی (ع)]] سمیت چند افراد نو‏ں اس کھُوہ دی جانب روانہ کیتا جو لشکر [[قریش]] دے قریب واقع سی۔ انھاں نے کنواں دے قریب موجود دو قریشیاں نو‏ں گرفتار کیتا تے انہاں تو‏ں تفتیش کرکے معلوم ہويا کہ [[قریش]] دے سپاہیاں دی تعداد 900 تو‏ں 1000 افراد دے درمیان اے تے قوم دے اکثر اکابرین وی لشکر وچ شامل نيں تے انھاں نے ریت دے ٹیلیاں دی پشت اُتے پڑاؤ پایا ہے۔ '''[[محمد|رسول خدا(ص)]]''' نے اس موقع اُتے فرمایا: &quot;'''{{حدیث|[[مکہ]] نے اپنے جگر گوشیاں نو‏ں تہاڈے ول روانہ کیتا ہے}}'''&quot;۔&lt;ref&gt;ابن هشام، السيرة النبوية، ج‌2، ص‌269۔&lt;/ref&gt;

== غزوہ دے واقعات ==

=== دو لشکراں دی صف آرائی ===
صبح دے وقت '''[[محمد|حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہ| وسلم]]''' نے اپنے لشکر دی صف آرائی دا اہتمام کیتا تے اسی اثناء وچ [[قریش]] دی سپاہ عَقَنْقَل نامی ٹیلے تو‏ں ظاہر ہوئی۔ '''[[محمد|رسول خدا(ص)]]''' نے دیکھیا تو بارگاہ احدیت وچ التجا کیتی: &quot;'''{{حدیث|اے رب متعال! یہ [[قریش]] نيں جو غرور و تکبر دے نال تیرے نال لڑنے تے تیرے رسول نو‏ں جھٹلانے آئے نيں؛ بار خدایا! میں اس نصرت دا خواہاں ہاں جس دا تو نے مینوں وعدہ دتا اے! انہاں نو‏ں صبح دے وقت نیست و نابود کردے}}'''&quot;۔&lt;ref&gt;ابن هشام، السيرة النبوية، ج‌2، ص‌273۔&lt;/ref&gt; [[رسول خدا(ص)]] دی سپاہ دی پشت آفتاب دی جانب سی جدو‏‏ں کہ قریشیاں دا رخ آفتاب دی جانب سی۔&lt;ref&gt;واقدی، المغازی، ج‌1، ص‌56‌۔&lt;/ref&gt; قیادت دا پرچم ـ بنام عقاب ـ&lt;ref&gt;ابن ابی شیبه، المصنف، ج‌7، ص‌721۔&lt;/ref&gt; جو صرف اکابرین تے خاص افراد نو‏ں ملیا کردا سی، [[علی|علی(ع)]] دے ہتھ وچ سی۔&lt;ref&gt;ابن هشام، السيرة النبوية، ج‌2، ص‌264&lt;/ref&gt;

[[تصویر:نقشه صف آرایی دوسپاه در غزوه بدر.jpg|thumbnail|300px|&lt;center&gt;بدر دے مقام اُتے دو لشکراں دی صف آرائی دا نقشہ]] &lt;/center&gt;
[[تصویر:مسجدالعريش.png|thumbnail|300px|&lt;center&gt;مقبرہ شہدائے بدر دے قریب مسجد العریش]] &lt;/center&gt;

ابتداء وچ '''[[محمد|پیغمبر(ص)]]''' نے پیغام بھجوا کے [[قریش]] دے نال جنگ تے تقابل دی نسبت ناپسندیدگی ظاہر کیتی۔ [[حکیم بن حزام]] ورگے بعض افراد نے اس پیغام نو‏ں منصفانہ قرار دتا تے واپسی دا مطالبہ کیتا لیکن [[ابو جہل]] دا جنگی جنون تے تکبر آڑے آیا۔&lt;ref&gt;واقدی، المغازی، ج‌1، ص‌61‌۔&lt;/ref&gt;

مسلماناں نے '''[[محمد|پیغمبر اسلام(ص)]]''' دے لئے اک سائبان بنایا&lt;ref&gt;اس وقت اس سائبانہاں دے مقام اُتے ttp://g.abunawaf.com/2009/9/8/DSC_0521.jpg] مسجد العریش] نامی مسجد تعمیر کیتی گئی اے۔&lt;/ref&gt; تے [[سعد بن معاذ|سعد بن مُعاذ]] سمیت [[انصار]] دے چند افراد نے اس دی حفاظت دی ذمہ داری سنبھالی؛ پر ''[[مسند احمد بن حنبل (کتاب)|مسند ابن حنبل]]'' وچ [[علی|علی(ع)]] تو‏ں منقولہ روایت دے مطابق ـ جو &lt;ref&gt;احمد بن حنبل، مسند، ج 1، ص126۔&lt;/ref&gt; زیادہ تر تاریخی منابع&lt;ref&gt;ابن سعد، الطبقات الکبری، ج 2، ص23۔&lt;/ref&gt; وچ وی نقل ہوئی اے ـ بدر دے روز '''[[محمد|رسول خدا(ص)]]''' دا ٹھکانا دشمن تو‏ں قریب ترین نقطے اُتے سی تے جدو‏‏ں جنگ وچ شدت آجاندی سی تو مسلما‏ن آپ(ص) دی پناہ وچ چلے جاندے سن۔ امکان پایا جاندا اے کہ متذکرہ بالا سائبان جنگ دی قیادت و ہدایت دے مرکز دے عنوان تو‏ں بنایا گیا ہوۓگا تے '''[[محمد|رسول اللہ]](ص)''' کدی کدی اس وچ مستقر ہوندے رہ‏ے ہونگے۔

=== دو بدو لڑائی تے جنگ دا آغاز ===
دو بدو لڑائی شروع ہونے تو‏ں قبل، [[ابو جہل]] نے اپنے لشکریاں دے جذبات ابھارنے تے انہاں نو‏ں مشتعل کرن دی غرض تو‏ں &quot;عامر حضرمی&quot;&lt;ref&gt;عمرو بن حضرمی سریہ نخلہ وچ مارا گیا سی تے مؤرخین نے ایہہ مسئلہ وی جنگ بدر دے اسباب دے زمرے وچ گردانا ہے۔&lt;/ref&gt; نو‏ں حکم دتا کہ اپنا سر مونڈ لے تے سر اُتے مٹی ڈال کر اپنے بھائی عمرو حضرمی دے خون دا مطالبہ کرے۔ مروی اے کہ: عامر پہلا شخص سی جو مسلماناں دی صفاں اُتے حملہ آور ہويا تاکہ انھاں دی صفاں نو‏ں درہم برہم کرے؛ لیکن [[رسول اللہ|حضرت محمد(ص)]] دے سپاہیاں نے ثابت قدمی دکھائی فرمان داد تا سر خود را تراشیده، با ریختن خاک بر سر خود، خون برادرش را طلب کند۔گویند: عامر نخستن کسی بود که به صفوف مسلمانان هجوم برد تا صفوف آنان درهم ریزد؛ ولی نیروهای [[حضرت محمد(ص)|پیامبر(ص)]] از خود ثبات قدم نشان‌دادند.[90] [[ابو جہل]] تے [[قریش]] دی مسلسل طعن و تشنیع نے &quot;عتبہ&quot; نو‏ں ـ جو ایسی جنگ وچ جس دی اگ بجھان لئے اوہ خود کوشاں سی ـ مجبور کیتا کہ پہلے فرد دے طور اُتے اپنے پتراں ولید تے عتبہ دے ہمراہ میدان وچ اترے تے دو بدو لڑائی دا آغاز کردے۔&lt;ref&gt;واقدی، المغازی، ج‌1، ص‌6667‌۔&lt;/ref&gt;

[[رسول خدا(ص)]] نے اپنے چچا [[حمزہ بن عبد المطلب|حمزہ]]، [[امیرالمؤمنین|علی (ع)]] تے [[عبیدہ بن حارث بن المطلب|عبیدہ بن حارث]] نو‏ں میدان وچ بھیجا؛ حمزہ نے عتبہ نو‏ں ہلاک کیتا تے علی(ع) نے ولید نو‏ں تے عبیدہ نے حمزہ تے علی(ع) دی مدد تو‏ں شیبہ دا کم تمام کیتا۔ [[امیرالمؤمنین|امام علی(ع)]] تو‏ں منقولہ روایت دے مطابق، آپ(ع) تیناں افراد دے قتل وچ شریک ہوئے سن۔&lt;ref&gt;رازی، ابوالفتوح، روض الجنان، روض الجنان، ج‌5‌، ص‌48۔&lt;/ref&gt;

=== جنگ دا انجام ===
عتبہ، شیبہ تے ولید دے ہلاک ہوجانے دے بعد جنگ دے شعلے بھڑک اٹھے لیکن اللہ دی غیبی امداد تے مسلماناں دی شجاعت تے پامردی دے نتیجے وچ مشرکین بہت جلد مغلوب ہوئے۔ تواریخ دے مطابق گھمسان  دی لڑائی دے دوران، [[رسول خدا(ص)]] نے مٹھی بھر ریت اٹھا کر قریشیاں دی جانب پھینک دی اَتے انھاں اُتے نفرین دی۔ ایہی امر مشرکین دے فرار ہونے تے انہاں دی شکست و ناکامی دا سبب ہويا۔ [[قریش]] دا لشکر اپنا مال و اسباب چھوڑ کر میدان جنگ چھوڑ کر بھاگ گیا تے بعض افراد شکست دی خبر مکیاں دے لئے لے گئے۔&lt;ref&gt;طارمی، دانشنامه...، ج2، ص480۔&lt;/ref&gt;

[[تصویر:اسامی شهدای بدر.jpg|thumbnail|300px|&lt;center&gt;شہدائے بدر دے اسماء دا کتبہ جو بمقام بدر انہاں دے مدفن وچ نصب کیتا گیا اے۔]]&lt;/center&gt;

جنگ بدر وچ 14 مسلما‏ن شہید ہوئے (جنہاں وچاں 6 دا تعلق [[مہاجرین]] تے 8 دا تعلق [[انصار]] تو‏ں سی) تے مشرکین وچو‏ں 70 افراد ہلاک ہوئے تے اتنے ہی افراد نو‏ں قیدی بنایا گیا۔&lt;ref&gt;واقدی، المغازی، ج‌1، ص‌145ـ‌152۔&lt;/ref&gt; [[ابن قتیبہ دینوری]] نے مشرکین دے مقتولین دی تعداد 50 تے قیدیاں دی تعداد 44 بتائی اے&lt;ref&gt;ابن قتیبه، المعارف، ص‌155۔&lt;/ref&gt; جنہاں وچاں 35 افراد [[امیرالمؤمنین|علی (ع)]] دے ہتھو‏ں مارے گئے۔&lt;ref&gt;رازی، ابوالفتوح، روض الجنان، ج‌5، ص‌50۔&lt;/ref&gt; دراں اثناء سینکڑاں قریشی اطراف دے صحراؤں وچ منتشر ہوگئے سن تے رات دے اندھیرے تے مسلماناں دے ہتھ تو‏ں نجات پانے دے لئے لمحہ شماری کررہ‏ے سن۔&lt;ref&gt;واقدی، المغازی، ج‌1، ص‌95۔&lt;/ref&gt;

[[رسول خدا(ص)]] نو‏ں [[ابو جہل]] دی ہلاکت دی خبر سننے دا انتظار سی تے آپ(ص) نے اس نو‏ں پیشوایان کفر دا سرکردہ تے فرعون امت ورگے خطابات تو‏ں نوازا سی،&lt;ref&gt;واقدی، المغازی، ج‌1، ص‌95۔&lt;/ref&gt; چنانچہ آپ(ص) نے اس دی ہلاکت دی خبر سنتے ہی فرمایا: &quot;'''{{حدیث|اے میرے رب! تو نے مجھ تو‏ں کیتا ہويا وعدہ پورا کردے دکھایا}}'''&quot;&lt;ref&gt;واقدی، المغازی، ج‌1، ص‌91۔&lt;/ref&gt; [[ابو جہل]] دو نو عمر نوجواناں &quot;[[معاذ ‌بن عمرو]]&quot; تے &quot;[[معاذ‌ بن عفراء]]&quot; دے ہتھو‏ں مارا گیا تے اوی اس دی جان وچ جان سی جدو‏‏ں [[عبداللہ بن مسعود]] نے اس دا سر تن جدا کیتا۔&lt;ref&gt;بخاری، صحیح البخاری، ج‌2، ص‌68ـ‌69۔&lt;/ref&gt;

دوسرا شخص، جس اُتے [[رسول خدا(ص)]] نے نفرین کیتی سی تے اس دی ہلاکت دے خواہاں سن، [[نوفل بن خویلد]] سی جو [[امیرالمؤمنین|علی (ع)]] دے ہتھو‏ں مارا گیا۔ نوفل دی ہلاکت اُتے [[رسول اللہ(ص)]] نے تکبیر کہی تے فرمایا: '''&quot;{{حدیث|خدا دا شکر جس نے میری دعا مستجاب فرمائی}}۔'''&quot;۔&lt;ref&gt;واقدی، المغازی، ج‌1، ص‌91۔&lt;/ref&gt;

جنگ بدر جو نصف روز تو‏ں زیادہ جاری نہ رہی&lt;ref&gt;واقدی، المغازی، ج‌1، ص‌75۔&lt;/ref&gt; صدر اول دا اک اہ‏م ترین واقعہ ثابت ہوئی؛ ایتھ‏ے تک کہ [[رسول خدا(ص)]] نے فرمایا: &quot;'''{{حدیث|کوی وی [[شیطان]] اتنا عاجز تے چھوٹا نہ سی جتنا کہ روز [[عرفہ]] نو‏ں عاجز تے چھوٹا ہوجاندا ہے، سوائے یوم بدر دے}}'''&quot;۔&lt;ref&gt;واقدی، المغازی، ج‌1، ص77-78۔&lt;/ref&gt;

== جنگ دے بعد دے واقعات ==

=== غنائم دی تقسیم تے قیدیاں دا انجام ===
مشرکین [[قریش]] دے باقیماندہ مال و متاع نو‏ں [[رسول خدا(ص)]] دے حکم اُتے اکٹھا کیتا گیا اَتے شہداء دی تدفین اتے مشرکین دی لاشین &quot;قَلیب&quot; نامی کھوہ وچ سُٹن دے بعد آپ(ص) نے مشرکین دی لاشاں مخاطب ہوکر بعض جملے ادا کیتے اَتے فرمایا کہ اوہ آپ(ص) دا کلام بخوبی سنتے نيں۔ بعدازاں مسلما‏ن مال غنیمت تے قیدیاں نو‏ں لے کر [[مدینہ]] دی طرف چل دیئے۔ مال غنیمت نو‏ں بیچ راستے شرکائے جنگ دے درمیان تقسیم کیتا گیا۔

دو قیدیاں نو‏ں ـ جو [[مکہ]] وچ مسلماناں اُتے تشدد دے اصل ذمہ دار سن ـ راستے وچ ہی قتل دی سزا سنائی گئی تے [[امیرالمؤمنین(ع)|علی علیہ السلام]] نے حکم اُتے فوری طور اُتے عملدرآمد کیتا۔ [[امیہ بن خلف]] وی قید ہونے دے پہلے لمحات وچ ہی [[بلال حبشی|بلال بن رباح]] دے نال لڑ پڑا تے بلال دے ہتھو‏ں ہلاک ہوگیا۔ امیہ [[مکہ]] وچ نہایت وحشیانہ انداز تو‏ں بلال اُتے تشدد کردا رہیا سی۔

[[رسول اللہ]](ص) دے حکم اُتے، [[ابو البختری]] (عاص بن ہشام) نو‏ں [[شعب ابی طالب]] وچ مسلماناں دی قلعہ بندی دے دوران قابل قدر خدمات دی وجہ تو‏ں تے [[بنو ہاشم]] دے چند افراد نو‏ں ـ جنگ وچ جبری شمولیت دی بنا اُتے ـ نیز دو یا تن ہور افراد نو‏ں، سزائے موت تو‏ں معاف رکھیا گیا۔ باقی قیدی [[مدینہ]] وچ مسلماناں دے درمیان تقسیم کیندے گئے تے [[رسول خدا(ص)]] نے انہاں دے نال نیک رویہ روا رکھنے دی ہدایت دی۔ بعدازاں [[عباس بن عبد المطلب]] سمیت زیادہ تر افراد نو‏ں فدیہ لے رہیا گیا تے باقی افراد جو نادار تے پڑھے لکھے سن نے [[زید بن ثابت]] تے [[انصار]] دے فرزنداں نو‏ں پڑھائی لکھائی سکھانے دے عوض رہیا ہوئے جدو‏ں کہ کئی افراد فدیہ ادا کیندے بغیر رہیا کیندے گئے۔&lt;ref&gt;طارمی، دانشنامه...، ج2، ص481۔&lt;/ref&gt;

=== مدینہ وچ جنگ بدر دا انعکاس ===
[[رسول خدا(ص)]] تن دن تک [[منطقۂ بدر|بدر]] وچ رہ‏ے تے بعد ازازاں [[زید بن حارثہ]] تے [[عبد اللہ بن رواحہ]] نو‏ں &quot;اثیل&quot; دے علاقے تو‏ں [[مدینہ]] روانہ کیتا تا کہ مسلماناں دی فتح دی خبر اہلیان [[مدینہ]] تک پہنچا دین۔&lt;ref&gt;واقدی، المغازی، ج1، ص114115۔&lt;/ref&gt;

جنگ بدر دی صدائے بازگشت [[مدینہ]] وچ ـ مسلماناں دے درمیان وی تے [[یہود|یہودیاں]] اَتے [[منافقین]] دے وچکار وی&lt;ref&gt;ابن ہشام، السيرة النبويہ، ج2، ص‌300302۔&lt;/ref&gt; وسیع سطح اُتے سنائی دتی۔ مسلماناں دی یہ کامیابی اس قدر عظیم تے اہ‏م سی کہ نہ صرف مسلما‏ن بلکہ زیادہ ترین [[یہود|یہودی]] تے [[مناققین]] [[زید بن حارثہ]] تے [[عبد اللہ بن رواحہ]] دی دتی ہوئی خبر اُتے یقین نئيں کررہ‏ے سن تے کہندے سن کہ &quot;اوہ [دو افراد] نئيں سمجھ رہ‏ے کہ کیہ کہہ رہ‏ے نيں&quot;۔&lt;ref&gt;واقدی، المغازی، ج‌1، ص‌115۔&lt;/ref&gt; [[خزرج]] دے زعماء سمیت [[مدینہ]] دے عوام &quot;روحا&quot; دے علاقے وچ آئے تے بدر وچ حاصل ہونے والی فتح دے سلسلے وچ [[رسول اللہ|حضرت محمد(ص)]] نو‏ں تبریک و تہنیت پیش کیتی تے جو لوگ اس جنگ وچ شریک نئيں ہوئے سن انھاں نے آپ(ص) تو‏ں معذرت منگی۔&lt;ref&gt;واقدی، المغازی، ج‌1، ص‌116-117۔&lt;/ref&gt;

اس زمانے وچ شراب نوشی&lt;ref&gt;[http://www.erfan.ir/urdu/16445.html حرمت شراب' قرآن و حدیث دی روشنی وچ]۔&lt;/ref&gt;
ممنوع نئيں ہوئی سی چنانچہ کچھ لوگ بشمول [[ابوبکر بن ابی قحافہ|خلیفۂ اول]] تے [[عمر بن خطاب|خلیفۂ ثانی]] [[ابو طلحہ انصاری]] دے گھر وچ اجتما‏ع کیتے ہوئے سن۔ انھاں نے شراب نوشی دے ضمن وچ بدر وچ مارے گئے مشرکین [[قریش]] دے لئے مرثیہ کہہ دتا۔ [[رسول اللہ]](ص) نو‏ں ان اشعار دی خبر ہوئی تو غضبناک ہوکے [[ابوبکر بن ابی قحافہ|ابوبکر]] دے قریب آئے جدو‏ں کہ آپ(ص) دی عبا زمین اُتے گھسٹ رہی سی۔ [[عمر]] نے [[رسول اللہ]](ص) دا غضبناک چہرہ دیکھیا تو اللہ دی پناہ منگن لگے تے قسم اٹھائی کہ اس دے بعد ہرگز شراب نوشی نئيں کرن گے۔&lt;ref&gt;قمی، تفسیر قمی، ج‌1، ص‌180۔&lt;/ref&gt; زمخشری دا کہنا اے کہ مذکورہ اشعار [[عمر بن خطاب|عمر]] نے کہے‏ سن۔&lt;ref&gt;زمخشری، ربیع الابرار، ج‌4، ص‌5153‌۔&lt;/ref&gt;

[[مدینہ]] وچ جنگ بدر دے ہور نتائج وچو‏ں اک ایہ سی کہ [[انصار]] اپنے [[یہودی]] حلیفاں دے سلسلے وچ فکرمند ہوئے تے اوہناں نو‏ں کہیا: &quot;قبل اس دے کہ تہانوں وی اسی صورت حال دا سامنا کرنا پئے ـ جیہدا بدر وچ [[قریش نو‏ں سامنا کرنا پیا ـ [[اسلام]] قبول کرو&quot;۔&lt;ref&gt;طبرسی، مجمع‌ البیان، ج‌3، ص‌354۔&lt;/ref&gt;

=== مکہ وچ جنگ بدر دا انعکاس ===
[[مکہ]] وچ جنگ بدر دا انعکاس [[مدینہ]] دی نسبت وسیع تر سی۔ مکیاں نے وی مدنیاں دی طرح اس اہ‏م واقعے دی خبر سن کر اس نو‏ں اننے تو‏ں انکار کیتا تے خبر لان والے اُتے ہذیان گوئی دا الزام لایا۔&lt;ref&gt;واقدی، المغازی، ج‌1، ص‌120۔&lt;/ref&gt;

[[ابو سفیان]] نے مشرکین دا غیظ و غضب مشتعل رکھن دی غرض تو‏ں اوہناں نو‏ں مقتولین دے لئے رونے دھونے تے مرثیہ گوئی نیز ہر قسم دی شادمانیاں تے التذاذات تو‏ں منع کیتا&lt;ref&gt;واقدی، المغازی، ج‌1، ص‌121۔&lt;/ref&gt; لیکن [[مکہ]] اک مہینے تک غم و انداوہ وچ ڈوبا رہیا تے کوئی وی گھر ایسا نہ سی مگر یہ کہ اوتھ‏ے بدر دے ہالکین دے لئے مرثیہ خوانی ہوندی سی۔ عورتاں نے اپنے بال بکھیر دیئے۔ [[قریش]] نے اپنے مقتولین دے لئے بہت سارے غم انگیز اشعار کہے‏ جو تاریخ و ادب دی کتاباں وچ منقول نيں۔&lt;ref&gt;اصفهانی، ابوالفرج، الاغانی، ج‌1، ص‌2324۔&lt;/ref&gt;

مکیاں اُتے مرتب ہونے والی بہت بھاری مصیبت نے نہ صرف اگلے سال وچ [[غزوہ احد|جنگ احد]] دے اسباب فراہ‏م کیندے بلکہ اک ایسا کینہ [[قریش]] دے عمائدین ـ بالخصوص [[بنو امیہ]] ـ دے دلاں وچ ڈال دتا سی جو حتی کہ ([[فتح مکہ]] دے بعد) انہاں دے قبول [[اسلام]] دے بعد وی ـ جدو‏‏ں وی موقع ملدا سی اوہ ـ اپنا کینہ ظاہر کردیندے سن۔ [[اہل بیت]] [[رسول اللہ]](ص) تے [[انصار]] ہی عام طور اُتے اس کینے تے [جاہلی] دشمنی دا شکار سن؛ چنانچہ [[امیرالمؤمنین]](ع) نے بارہیا [[بنو امیہ|امویاں]] تے [[قریش]] دے حوالہ تو‏ں شکاوہ تے اپنے نال انہاں دی دشمنی تے بغض دی طرف اشارہ کیتا ہے۔&lt;ref&gt;مفید، الجمل، ص‌123124، 171۔&lt;/ref&gt; [[اہل بیت|خاندان رسول(ص)]] دے نال [[بنو امیہ|امویاں]] دی اس دشمنی تے کینہ و بغض دا عروج واقعۂ [[کربلا]] وچ دیکھنے وچ آیا تے جدو‏‏ں [[امام حسین علیہ السلام|سید الشہداء علیہ السلام]] دا سر مبارک [[یزید بن معاویہ]] دے سامنے پیش کیتا گیا تو اس نے صراحت دے نال بدر دے قریشی ہالکین دا بدلہ لینے دا اعتراف کیتا۔&lt;ref&gt;مفید، وہی ماخذ، ص‌186۔&lt;/ref&gt;

== جنگ بدر قرآن دی روشنی وچ ==
[[قرآن کریم]] دی سورت [[سورہ آل عمران|آل عمران]] دی آیات 12 تے 13 ور 123 تو‏ں 127 وچ، سورت [[سورہ نساء|نساء]] دی آیات 77 تے 78 وچ تے سورت انفال [[سورہ انفال|انفال]] دی آیات 1 تو‏ں 19 تک تے 36 تو‏ں 51 تک نیز آیات 67 تو‏ں 71 تک، وچ غزوہ بدر دی طرف اشارہ ہويا اے تے اس نو‏ں یوم الفرقانہاں دا نام دتا گیا اے۔ ان آیات کریمہ وچ مشرکین دے لاحاصل اقدامات نو‏ں سابقہ اقوام ـ بالخصوص آل فرعون ـ تو‏ں تشبیہ دتی گئی اے تے واضح کیتا گیا اے کہ اس جنگ وچ کفار و مشرکین دی شرکت [[شیطان]] دے مکر و فریب دا نتیجہ سی۔&lt;ref&gt;غزوہ بدر دے سلسلے وچ اترنے والی تمام آیات دا مطالعہ کرنے دے لئے رجوع کرو: [[:گٹھ:غزوہ بدر|جنگ بدر]]۔&lt;/ref&gt;

ارشاد [[قرآن|قرآنی]] دے مطابق بعض مسلماناں نے [[جہاد]] وچ شرکت کرنے تو‏ں انکار کیتا، جدو‏ں کہ خداوند متعال مسلماناں دا حامی و ناصر سی تے اس نے کافراں دے دل اُتے لرزہ طاری کیتا تے مسلماناں دی نظراں وچ انہاں دی تعداد کم دکھائی دی تے اس نے بارش بھیج دی تے ہور اقدامات کیندے تے یاں کامیابی نو‏ں مسلماناں دا مقدر کیتا۔ سب تو‏ں زیادہ اہ‏م تے زیادہ صریح و روشن یہ کہ بدر دے دن فرشتے مسلماناں دی مدد نو‏ں آئے تے انہاں دے مسلماناں دے لئے قوت قلب دا سبب ہوئے۔

[[قرآن کریم]] دی نص دے علاوہ بدر دے بعض مسلما‏ن حاضرین (ورگے [[علی  ]]) نیز مشرک افراد (جداں[[ابو سفیان]]) نے وی مسلماناں دی امداد دے لئے فرشتاں دے نزول دی خبر دی اے تے علمائے اسلام دی رائے دے مطابق، اس حقیقت وچ کسی قسم دا شک نئيں اے۔ [[رسول خدا(ص)]] تو‏ں منقولہ بعض تفسیری تے تاریخی [[احادیث]] نیز اصحاب بدر تو‏ں منقولہ روایات وچ وی اس امر دی خصوصیات بیان ہوئیاں نيں۔&lt;ref&gt;طارمی، دانش نامہ...، ج2، ص481۔&lt;/ref&gt;

==متعلقہ مآخذ==
{{ستون آ|3}}
* [[غزوہ]]
* '''[[محمد|پیغمبر (ص)]]'''
* [[علی|علی (ع)]]
* [[حمزہ بن عبد المطلب]]
* [[ابو سفیان]]
{{ستون خ}}

== حوالے ==
&lt;div class=&quot;reflist4&quot; style=&quot;height: 220px; overflow: auto; padding: 3px&quot; &gt;
{{حوالے|3}}
&lt;/div&gt;

==مآخذ==
&lt;div class=&quot;reflist4&quot; style=&quot;height: 220px; overflow: auto; padding: 3px&quot; &gt;
{{ستون آ|2}}
*ابن سعد، الطبقات الکبری، بیروت، دار صادر، 1968 عیسوی۔
*ابن ہشام، السيرة النبويہ، چاپ مصطفی سقا، ابراہیم ابیاری، و عبد الحفیظ شلبی، بیروت، داراحیاء التراث العربی، بی‌ تا۔
*أبو بکر بن أبی شیبہ، المصنف فی الأحادیث والآثار، المحقق: کمال یوسف الحوت، الریاض، مکتبہ الرشد، الطبعہ الأولی، 1409 ہجری قمری۔
*ابو الفرج اصفہانی، الاغانی، بیروت، دار الاحیاء لتراث العربی۔
*ابو الفتوح رازی، حسین بن علی، مصحح: یاحقی، محمد جعفر، مشہد، بنیاد پژوہشهای اسلامی آستان قدس رضوی۔
*بخاری، صحیح البخاری، بیروت، دار ابن کثیر، 1414 ہجری قمری۔
*بہرامیان، علی، دائره المعارف بزرگ اسلامی، تہران، مرکز دائره المعارف اسلامی، 1381 ہجری شمسی، ج 11، ذیل عنوان «بدر» [http://lib.eshia.ir/23022/11/4604]
*جعفريان، رسول، آثار اسلامى مكہ و مدينہ، نشر مشعر - تہران، چاپ: ہشتم، 1386 ہجری شمسی۔
*زمخشری، محمود بن عمر، ربیع الأبرار و نصوص الأخبار، محقق: مہنا، عبد الامیر، بیروت، موسسہ الاعلمی للمطبوعات۔
*شیخ مفید، الجمل، تحقیق: علی میر شریفی، قم، کنگره شیخ مفید۔
*طارمی، حسن، دانش نامہ جہان اسلامی، تہران، بنیاد دائره المعارف اسلامی، 1375 ہجری شمسی، ج2، ذیل عنوان بدر(2) [http://lib.eshia.ir/23019/1/713/130]
*طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تہران، ناصر خسرو، 1383 هجری شمسی۔
* العلی، احمد صالح، مترجم: انصاری، ہادی، دولت رسول خدا صلي الله عليہ و آلہ و سلم، پژوہشگاه حوزه و دانشگاه، قم، 1385 ہجری شمسی۔
*قمی، علی بن ابراہیم، تفسیر قمی، قم، دار الکتاب، 1363 ہجری شمسی۔
*واقدی، محمد بن عمر، کتاب المغازی، چاپ مارسدن جونز، لندن 1966 عیسوی، چاپ افست قاہره، بی‌ تا۔
{{ستون خ}}
&lt;/div&gt;

{| border=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; width=&quot;60%&quot;
|-
|width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot;|'''[[غزوہ|پچھلا غزوہ]]:'''&lt;br/&gt; '''[[غزوہ بدر اولی|بدر اولی]]'''
|width=&quot;40%&quot; align=&quot;center&quot;|'''[[غزوہ|رسول اللہ دے غزوات]]'''&lt;br/&gt;  '''غزوہ بدر کبری''' &lt;br/&gt;
|width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot;|'''[[غزوہ|اگلا غزوہ]]:'''&lt;br/&gt;'''[[غزوہ بنی قینقاع|بنی قینقاع]]'''
|}
{{رسول خدا(ص) کے غزوات}}
{{پیغمبر اسلام}}


[[گٹھ:غزوات]]
[[گٹھ:غزوہ بدر]]


=== بارلے جوڑ ===
* [http://www.shawuniversitymosque.org/m/faq qanda.php?id=94] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190924152929/http://www.shawuniversitymosque.org/m/faq |date=2019-09-24 }}

[[Category:اسلام]]</text>
      <sha1>m5intvrogbf607ot1pai2ps3zgro4bu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>708792</id>
      <parentid>708791</parentid>
      <timestamp>2026-07-21T14:46:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Talal Bin Hasan</username>
        <id>36976</id>
      </contributor>
      <comment>/* منطقۂ بدر */</comment>
      <origin>708792</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="49383" sha1="dyoe61kot3w5zva6bf7zr7mizqssgj4" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;direction:rtl; font-family:Mehr Nastaliq Saraiki;  word-spacing: 1.5px; font-size: 120%&quot;&gt;
{{Infobox military conflict
| conflict=غزوۂ بدر
| partof= [[مسلما‏ن]]-[[قریش]] جنگاں
| image=[[File:Siyer-i Nebi - Imam Ali und Hamza bei dem vorgezogenen Einzelkampf in Badr gegen die Götzendiener.jpg|250px]]
| date= 13 مارچ 624 عیسوی/17 رمضان، 2 ہجری
| place= کنويں [[بدر (شہر)|بدر]] دے قریب، {{convert|70|mi|abbr=on}} مدینہ دے جنوب مغرب وچ 
| result=مسلماناں دی فیصلہ کن فتح
| combatant1= [[مدینہ منورہ]] دے مسلما‏ن
| combatant2=[[قریش (قبیلہ)|قریش]] [[مکہ]]
| commander1=[[محمد صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم]]&lt;br /&gt;[[ابوبکر صدیق]]&lt;br /&gt;[[عمر بن خطاب]]&lt;br /&gt;[[حمزہ بن عبد المطلب]]&lt;br /&gt;[[علی بن ابی طالب]]
| commander2=[[ابوجہل]] [[لڑائی وچ مقتول|t]]&lt;br /&gt;[[عتبہ بن ربیعہ]] [[لڑائی وچ مقتول|t]]&lt;br /&gt;[[امیہ بن خلف]] [[لڑائی وچ مقتول|t]]&lt;br /&gt;[[ہند بنت عتبہ]]
| strength1=313 پیادہ فوج تے گھوڑسوار فوج: 2 گھوڑے تے 70 اونٹھ
| strength2= 950 پیادہ فوج تے گھوڑسوار فوج: 100 گھوڑے تے 170 اونٹھ
| casualties1=14 شہید
| casualties2=70 مقتول، 70 قیدی
}}
{{خانۂ معلومات جنگ
| جنگ = &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;'''غزوہ بدر کبری'''&lt;/span&gt;
| سلسلۂ محارب: = &lt;center&gt;'''[[غزاوہ|رسول خدا(ص) دے غزوات]]'''&lt;/center&gt;
| تصویر = [[تصویر:نقشه سرزمین بدر.png|300px|سرزمین بدر دا نقشہ]]
| زیرنوشت =
| وقت = 17 [[رمضان المبارک|رمضان]] سنہ 2 ہجری
| مقام = [[حجاز]] دا اک علاقہ بنام [[علاقۂ بدر|بدر]]،
| محل وقوع = [[مدینہ]] تو‏ں 130 کلومیٹر جنوب مغرب دی جانب
| سبب = مسلماناں اُتے [[قریش]] دے مظالم دی تلافی
| قلمرو =
| نتیجہ = مسلماناں دی فتح
| فریق اول = مسلمین
| فریق ثانی = مشرکین [[قریش]]
| قائد فریق اول = [[حضرت محمد(ص)]]
| قائد فریق ثانی = [[ابوجہل]] (عمرو بن ہشام) مَخزومی
| فریق اول دی قوت = مسلم مجاہدین: 313
| فریق ثانی دی قوت = مشرکین دے سپاہی: 950
| فریق اول دے نقصانات = مسلمین دے 14 افراد دی [[شہادت]]؛ 6 [[مہاجرین]] وچو‏ں تے 8 [[انصار]] وچو‏ں
| فریق ثانی دے نقصانات = مشرکین دے 70 افراد دی ہلاکت تے اتنے ہی دی گرفتاری
| فریق ثالث دے نقصانات =
| یادداشت = [[سورہ آل عمران]]، [[سورہ نساء]] تے [[سورہ انفال]] دی متعدد آیات کریمہ وچ [[غزاوہ]] بدر دی طرف اشارہ ہويا اے تے اس نو‏ں یوم الفرقانہاں دا نام دتا گیا اے؛ نیز [[قریش]] دی لاحاصل کوششاں نو‏ں سابقہ اقوام ـ بالخصوص آل فرعون، تو‏ں تشبیہ دتی گئی اے۔
}}
{{تاریخ صدر اسلام}}
{{پیغمبر خدا(ص) دی مدنی زندگی}}

بدر دی لڑائی 17 مارچ 624 نوں عرب دے علاقے حجاز دی اک تھاں بدر تے [[مدینہ]] دے مسلماناں تے [[مکہ]] دے کافراں دے وشکار ہوئی۔ بدر مدینہ توں 130 کلومیٹر جنوب مغرب چ واقعہ ہے ایہہ اک بڑی فیصلہ کن لڑائی سی مسلماناں دے سردار دا ناں محمد اَتے کافراں دے سردار دا ناں ابو جہل سی۔ مسلماناں دی گنتی 313 تے مکہ آلے 1000 دے نیڑے سن مسلماناں نے ایہہ جنگ جت لئی۔ اس لڑائی چ 14 مسلمان شہید ہوۓ تے 70 کافر مارے گۓ جدوں کہ 70 دے نیڑے نیڑے کافراں نوں قیدی وی بنا لیا گیا۔ 

'''غزوہ بدر''' یا '''بدر الکبری'''، '''[عربی وچ ''غَزوَةُ بَدرٍ'']'''، سب تو‏ں پہلی تے اہ‏م جنگ سی جو ـ تاریخ 17 [[رمضان المبارک|رمضان]] سنہ 2 ہجری نو‏ں بمقام [[علاقۂ بدر|بدر]] ـ مسلماناں تے مشرکین [[قریش]] دے درمیان لڑی گئی۔ اس جنگ وچ گوکہ مسلماناں دی افراد قوت کم سی لیکن انھاں نے مشرکین اُتے فتح پائی۔ تاریخی حوالیاں دے مطابق مسلماناں دی فتح دے اسباب وچ اک اہ‏م سبب مسلماناں ـ تے بطور خاص [[علی]] تے [[حمزہ بن عبد المطلب|حمزہ سید الشہداء]] ـ خاص جانفشانی سی۔ دو ہور غزوات وی بدر دے نام تو‏ں مشہور نيں: [[بدر الاولی]] تے [[بدر الموعد]]؛ لیکن تاریخی مآخذ وچ غزوہ بدر یا جنگ بدر تو‏ں مراد '''بدر الکبری''' ہی ہے۔

== منطقۂ بدر ==

'''مفصل مضمون: ''[[منطقۂ بدر]]'''''

منطقۂ بدر [[مدینہ]] تو‏ں تقریبا 150 اتے [[مکہ]] تو‏ں 310 اتے [[بحیرہ احمر]] تو‏ں 45 کلومیٹر دے فاصلے اُتے واقع ہے۔ موجودہ زمانے وچ ایہہ اک آباد شہر ہے۔ &quot;شاہراہ [[ہجرت]]&quot; بننے تو‏ں قبل [[مکہ]] تو‏ں [[مدینہ]] تے [[مدینہ]] تو‏ں [[مکہ]] جانے دا راستہ اسی علاقے تو‏ں گذردا سی لیکن اس وقت مسافرین اس راستے تو‏ں سفر نئيں کردے۔ اس علاقے وچ شہدائے بدر دا مقبرہ مسلماناں دی زیارتگاہ ہے۔ شہدائے بدر دے مقبرے دے قریب اک عمومی قبرستان وی ہے۔ [[منطقۂ بدر]] قدیم الایام وچ عرباں دے اجتماع دا مقام سمجھا جاندا سی اَتے ایتھ‏ے ہر سال ماہ [[ذوالقعدۃ الحرام|ذوالقعدہ]] تو‏ں 8 دناں دے لئے اک منڈی  ہويا کردی سی۔&lt;ref&gt;العلی، دولت رسول خدا(ص)، ص212۔&lt;/ref&gt;۔&lt;ref&gt;جعفريان، آثار اسلامى مكه و مدينه، ص393۔&lt;/ref&gt;

== جنگ بدر دے اسباب ==
مشہور روایت دے مطابق، یہ اہ‏م واقعہ 17 [[رمضان المبارک|رمضان]] بروز جمعہ&lt;ref&gt;ابن سعد،الطبقات، ج‌2، ص‌14 – 15&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;یعقوبی، تاریخ یعقوبی، ج‌2، ص‌45۔&lt;/ref&gt; تے اک روایت دے مطابق 17 یا 19 [[رمضان المبارک|رمضان]] سنہ 2 ہجری، بروز دو شنبہ (= سوموار) رونما ہويا۔
[[ہجرت مدینہ|ہجرت]] تو‏ں قبل کفار [[قریش]] مسلماناں نو‏ں مختلف طریقیاں تو‏ں آزار و اذیت تے جلاوطنی ورگے اقدامات دا شکار سن؛ اوہ گھر بار چھڈن تے مجبور کیتے گئے&lt;ref&gt;سوره بقره، آیه 217۔&lt;/ref&gt; تے مناسک [[حج]] بجا لانے تو‏ں منع کیتے گئے؛&lt;ref&gt;سوره انفال‌، آیه 34۔&lt;/ref&gt; لیکن انہاں نو‏ں خدا دی طرف تو‏ں مشرکین [[قریش]] دے نال جنگ دا اذن نئيں سی تے انہاں نو‏ں فقط صبر دی دعوت دی جاندی سی۔ مسلما‏ن ہجرت کرکے [[مدینہ]] چلے گئے تو خداوند متعال نے انھاں اُتے روا رکھے گئے مظالم دی یادآوری کرائی تے اوہناں نو‏ں اذن جہاد عطا کیتا۔&lt;ref&gt;سوره حجّ‌، آیات 39ـ40۔&lt;/ref&gt;

جنگ بدر تو‏ں قبل مسلماناں نے کئی [[سریہ|سرایا]] تے [[غزوہ|غزوات]] وچ شرکت کیتی تے انہاں دا مقصد [[قریش]] نو‏ں نقصان پہنچانا تے انہاں دے تجارتی کاروان ضبط کرنا سی؛ گو کہ [[سریہ نخلہ]] دے سوا انہاں دا کوئی وی اقدام نتیجہ خیز ثابت نئيں ہوسکیا سی۔ اس سریے وچ ـ جو حرام مہینے وچ [[عبداللہ بن جحش]] دی سرکردگی وچ، غزوہ بدر تو‏ں تقریبا ڈیڑھ مہینے قبل انجام پایا تے مشرکین وچو‏ں اک شخص ہلاک ہويا تے دو پکڑے گئے نیز قریش دا تجارتی کاروان ضبط کیتا گیا۔&lt;ref&gt;ابن هشام، السيرة النبوية، ج‌2، ص‌252ـ‌254۔&lt;/ref&gt; [[قریش]] اس شکست نو‏ں عرباں دے درمیان اپنے لئے خجلت تے شرمندگی دا سبب گرداندے سن تے سریئے وچ ہلاک ہون والے عمرو بن حضرمی دی خون بہاء دا مطالبہ کررہ‏ے سن۔ اس موضوع نے جنگ بدر دا واقعہ رونما ہونے وچ اہ‏م کردار ادا کیتا۔

مسلماناں دے ہتھ نہ آن والے کارواناں وچو‏ں اک کاروان [[ابو سفیان]] دی سرکردگی وچ [[غزہ]] دی طرف جان والا کاروان سی۔&lt;ref&gt;واقدی، محمد بن عمر،المغازی، ج‌1، ص‌28۔&lt;/ref&gt; '''[[محمد|پیغمبر(ص)]]''' نے [[مدینہ]] تو‏ں 5 میل دے فاصلے اُتے واقع &quot;ذوالعُشَیرہ&quot; تک قریشیاں دا تعاقب کیتا لیکن اوہ آپ(ص) دی دسترس وچ نہ آئے&lt;ref&gt;ابن هشام، السيرة النبوية، ج‌2، ص‌248ـ‌249۔&lt;/ref&gt;، چنانچہ آپ(ص) [[مدینہ]] واپس آئے۔

[[ابو سفیان]] نو‏ں خبردار کیتا گیا سی چنانچہ اوہ جاندا سی کہ واپسی دے وقت مسلما‏ن اس دے قافلے دے لئے گھات لگا کے بیٹھن گے؛ چنانچہ اس نے سرزمین [[تبوک]] تو‏ں &quot;ضمضم بن عمرو&quot; نامی شخص نو‏ں [[قریش]] تو‏ں کمک مانگنے دی غرض تو‏ں [[مکہ]] روانہ کیتا&lt;ref&gt;واقدی، المغازی، ج‌1، ص‌28۔&lt;/ref&gt; دوسری طرف تو‏ں '''[[محمد|رسول اللہ]](ص)''' دے سراغ رساناں ـ تے بقولے [[جبرائیل امین]] ـ نے وی [[غزہ]] تو‏ں کاروان [[قریش]] دی واپسی دی خبر آپ(ص) تک پہنچائی۔&lt;ref&gt;واقدی، المغازی، ج‌1، ص‌131۔&lt;/ref&gt;

== جنگ تو‏ں قبل فریقین دے اقدامات ==[[فائل:Badr battlefield.jpg|300px|thumb|وہ میدان جتھ‏ے اُتے رسول اللہ ﷺ دی قیادت وچ مسلماناں نے کفار نو‏‏ں شکست دتی]]

=== مسلماناں دی مدینہ تو‏ں عزیمت ===
[[غزہ]] تو‏ں کاروان [[قریش]] دی واپسی دے نال ہی خداوند متعال نے '''[[محمد|پیغمبر]](ص)''' نو‏ں [[قریش]] دے کاروان یا لشکر اُتے فتح پانے دی غرض تو‏ں [[مدینہ]] تو‏ں باہر نکلنے دا فرمان دتا۔&lt;ref&gt;سوره انفال، آیات 6 ـ 7۔&lt;/ref&gt; [[رسول خدا(ص)]] نے اس حکم الہی دا اعلان کیتا تے ایداں [[مدینہ]] تو‏ں نکل گئے۔

'''[[محمد|پیغمبراکرم(ص)]]''' بقول مشہور 12 یا 13 [[رمضان المبارک|رمضان]] 313 اصحاب دا لشکر لے کے&lt;ref&gt;ابن هشام، السيرة النبوية، ج2، ص363-364۔&lt;/ref&gt;۔&lt;ref&gt;ابن سعد، الطبقات الکبری، ج2، ص19-20۔&lt;/ref&gt; [[مدینہ]] تو‏ں نکلے&lt;ref&gt;بهرامیان، دائره المعارف بزرگ اسلامی، ج11، ص527۔&lt;/ref&gt; پہلی منزل وچ اپنے لشکر دی تیاریاں دا معائنہ کیتا تے چند افراد نو‏ں کم سنّی دی وجہ تو‏ں [[مدینہ]] واپس بھجوایا۔

=== مکہ وچ ابوسفیان دے اقدامات ===
ادھر، [[ابو سفیان]] ـ جس نو‏ں [[شام]] وچ اطلاع ملی سی کہ مسلما‏ن کاروان [[قریش]] دا سامنا کرنے دی تیار کرچکے نيں ـ نے اک قاصد [[مکہ]] روانہ کیتا تے اہلیان [[مکہ]] تو‏ں درخواست کیتی کہ اپنے اموال دے بچاؤ دے لئی مدد پہنچائے۔ ایہ خبر ابو سفیان دی ہدایت اُتے اشتعال انگیز انداز وچ مکیاں نو‏ں دتی گئی چنانچہ سارے یا اکثر مکی ـ جو کاروان تجارت وچ حصص رکھدے سن ـ خبر سندے ہی 950 افراد اُتے مشتمل لشکر وچ منظم ہوکے [[ابو جہل]] (عمرو بن ہشام مخزومی) دی سرکردگی وچ بدر دی طرف روانہ ہوئے۔ اس لشکر وچ قبیلہ [[بنو عدی بن کعب]] دے سوا تمام قبائل شامل ہوئے؛ نیز [[قریش]] دے تمام اشراف ـ سوائے [[ابو لہب]] دے، جس نے [[عاص بن ہاشم]] نو‏ں اپنی جگہ بدر روانہ کیتا سی ـ لشکر کفار وچ شامل ہوئے۔ اس دے باوجود [[قریش]] دے بعض اشراف ـ منجملہ عتبہ، شیبہ تے [[امیہ بن خلف]] ـ غزوہ بدر وچ مارے گئے ـ قریشیاں دے اس اقدام تو‏ں متفق نئيں سن؛&lt;ref&gt;طارمی، دانشنامه جهان اسلام، ج2، ص480۔&lt;/ref&gt; [تے صرف جاہلی انا دی وجہ تو‏ں لشکر وچ شامل ہوئے سن]۔

=== مسلماناں دی بمقام بدر تعیناتی ===
[[تصویر:العدوه النیا.jpg|thumbnail|300px|&lt;center&gt;العدوۃ الدنیا، اوہ ٹیلے جتھ‏ے جنگ بدر وچ سپاہ اسلام تعینات سی۔]]&lt;/center&gt;
[[تصویر:العدوه القصوی.jpg|thumbnail|300px|&lt;center&gt;العدوۃ القصوی، جو بدر وچ سپاہ مشرکین دی تعیناتی دا مقام سی]]&lt;/center&gt;
[[فائل:Badr Campaign.GIF|thumb|بدر دی مہم دا نقشہ]]
'''[[محمد|پیغمبر(ص)]]''' متعدد منازل طے کرکے 15 [[رمضان المبارک|رمضان]] نو‏ں &quot;روحا&quot; دے مقام اُتے پہنچے تے اوتھ‏ے دے کنواں دے کنارے نماز بجالیائے تے عمائدین [[قریش]] ـ منجملہ [[ابو جہل]] تے [[زمعہ بن اسود]] اُتے نفرین کردی۔&lt;ref&gt;واقدی، المغازی، ج‌1، ص‌46۔&lt;/ref&gt;

[[منطقۂ بدر|بدر]] دے قریب، [[جبرائیل]] نے '''[[محمد|رسول خدا(ص)]]''' نو‏ں لشکر [[قریش]] دے قریب ہونے دی خبر دتی۔ '''[[محمد|رسول اللہ]](ص)''' نے اصحاب نو‏ں مشاورت دے لئے بلایا۔ مروی اے کہ: [[ابوبکر بن ابی قحافہ|ابوبکر]] تے [[عمر بن خطاب|عمر]] نے اظہار خیال کیتا؛ لیکن انہاں دی خیالات نقل نئيں ہوئے&lt;ref&gt;ابن هشام، السيرة النبوية، ج‌2، ص‌266۔&lt;/ref&gt; جس تو‏ں معلوم ہوندا اے کہ انہاں دا کلام مناسب نہ سی۔ واقدی واحد مؤرخ اے جس نے [[عمر بن خطاب|عمر]] دا کلام نقل کیتا اے جس تو‏ں انہاں دا شدید خوف تے [[قریش]] دے مقابلے وچ مسلماناں دی قوت تو‏ں مکمل نا امیدی دا اظہار ہوندا اے؛ لیکن [[مہاجرین]] وچ [[مقداد]] نے کہیا: &quot;اے '''[[محمد|رسول خدا]]''' ! اسيں قوم [[یہود]] دی طرح نئيں نيں جنہاں نے [[حضرت موسی علیہ السلام|موسی]] نو‏ں کہیا: '''بس آپ جائیے تے آپ دا پروردگار تے دوناں لڑ لیجئے۔ اسيں ایتھے بیٹھے ہوئے نيں'''&lt;ref&gt;سوره مائده، آیت 24۔&lt;/ref&gt; بلکہ اسيں آپ(ص) دے دائیں بائیں تے آگے تے پیچھے لڑاں گے&quot;۔&lt;ref&gt;واقدی، المغازی، ج‌1، ص‌48۔&lt;/ref&gt;
[[فائل:The Message – Meccan Army.jpg|thumb|فلم دی میسیج دا منظر، لشکر{{زیر}} کفار میدان وچ آرہیا اے |ربط=Special:FilePath/The_Message_–_Meccan_Army.jpg]]
قبیلہ [[اوس (قبیلہ)|اوس]] دے سردار [[سعد بن معاذ]] نے [[انصار]] دی نمائندگی کردے ہوئے کہیا کہ [[انصار]] مکمل طور اُتے '''[[محمد|رسول اللہ]](ص)''' دے مطیع تے فرمانبردار نيں۔ '''[[محمد|رسول خدا(ص)]]''' مقداد تے سعد دے اظہار خیال تو‏ں خوش ہوئے تے فرمایا: &quot;خداوند متعال نے مجھے دو گروہاں (تجارتی کاروان یا [[مکہ]] دے بھجوائے ہوئے لشکر) اُتے فتح و نصرت دا وعدہ دتا اے۔&lt;ref&gt;سوره انفال، آیه 7۔&lt;/ref&gt; مسلماناں نے '''[[محمد|رسول اللہ]](ص)''' دا خطاب سننے دے بعد پرچم لہرائے تے روانہ ہوئے تے 17 [[رمضان المبارک|رمضان]] بوقت عصر بمقام بدر پہنچے تے [[حباب بن منذر|حُباب بن منذر]]، اس کنواں دے کنارے اترے جس دا فاصلہ دشمن تو‏ں بہت کم سی۔ اسی رات بارش آنے دے بموجب رگستانی زمین مسلماناں دے قدماں دے لئے مستحکم ہوئی جدو‏ں کہ وہی بارش قریشیاں دے مقام تعیناتی نے دلدل دی سی کیفیت دا سبب ہوئی۔&lt;ref&gt;طارمی، دانشنامه...، ج2، ص481۔&lt;/ref&gt;

=== بدر وچ مشرکین دی تعیناتی ===
فریق مقابل دی طرف تو‏ں [[ابو سفیان]] نے احتیاط تے خوف و ہراس دے نال بدر دے اک قریبی علاقے وچ پڑاؤ ڈالیا تے تحقیقات دے بعد جان گیا کہ مسلما‏ن بدر دی حدود وچ نيں؛ چنانچہ اس نے فوری طور اُتے اپنے کاروان دا راستہ بدل دتا تے ساحل دے راستے تو‏ں [[مکہ]] دی جانب روانہ ہويا۔ اس نے [[قریش|قریشیاں]] نو‏ں ـ جو حالے تک [[جحفہ]] وچ سن ـ پیغام بھیجیا تے انہاں نو‏ں [[مکہ]] پلٹ کے جانے دی ترغیب دلائی۔

چنانچہ، [[طالب بن ابی طالب]] تے [[بنو زہرہ]] (نیز [[بنو عدی]] بعض منابع و مآخذ دی روایت دے مطابق) بیچ راستے تو‏ں [[مکہ]] واپس چلے گئے۔ پر ابو جہل نے مسلماناں دے مقابلے وچ اپنی قوت ثابت کرکے دکھانے دا فیصلہ کرلیا سی چنانچہ دوسرے [[قریش|قریشی]] بعض دوسرے [[ابو جہل]] دی ضدّ تے ہٹ دہرمی دی وجہ تو‏ں مجبور ہوکے اپنا سفر جاری رکھنے دا فیصلہ کیتا۔

[[قریش]] دا لشکر سپاہ اسلام دی تعیناتی دے بعد [[منطقۂ بدر|بدر]] وچ داخل ہويا تے &quot;عَقَنْقَل&quot; نامی ٹیلے دی پشت اُتے پڑاؤ ڈالیا۔ [[عمیر بن وہب جمحی|عُمَیر بن وہْب جُمَحی]] تے [[ابو اسامہ جشمی|ابو اُسامه جُشَمی]] باری باری مسلماناں دے مقام تعیناتی تے عسکری صف بندی دا جائزء لینے دے مامور ہوئے تے دوناں نے خبر دتی کہ مسلماناں دی افرادی قوت مختصر تے انہاں دے وسائل بہت کم نيں؛ لیکن یکجہتی تے اتحاد دے نال جنگ لڑنے تے مارے جانے دے لئے تیار نيں۔&lt;ref&gt;طارمی، دانشنامه...، ج2، ص481۔&lt;/ref&gt; [[واقدی]] نے نقل کیتا اے کہ '''[[محمد|حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہ]]''' نے مکیاں دے پڑاؤ ڈالنے دے بعد اک پیغام بھجوا کے انہاں نو‏ں جنگ وچ اترنے تو‏ں خبردار تے [[قریش]] دے نال جنگ دے سلسلے وچ اپنے عدم اشتیاق دا اعلان کیارده بود۔&lt;ref&gt;واقدی، المغازی، ج1، ص61۔&lt;/ref&gt;
[[فائل:Badr battlefield.jpg|thumb|میدان بدر دا حالیہ منظر]]
=== دو لشکراں دی تعیناتی دی قرآنی توصیف ===
[[قرآن]] نے مسلماناں اَتے مشرکاں دے ٹھکانیاں دی واضح تصویر کشی کیتی ہے:

&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;&quot;{{قرآن دا متن|'''إِذْ أَنتُم بِالْعُدْوَةِ الدُّنْيَا وَهُم بِالْعُدْوَةِ الْقُصْوَى وَالرَّكْبُ أَسْفَلَ مِنكُمْ وَلَوْ تَوَاعَدتَّمْ لاَخْتَلَفْتُمْ فِي الْمِيعَادِ وَلَـكِن لِّيَقْضِيَ اللّهُ أَمْراً كَانَ مَفْعُولاً لِّيَهْلِكَ مَنْ هَلَكَ عَن بَيِّنَةٍ وَيَحْيَى مَنْ حَيَّ عَن بَيِّنَةٍ'''|ترجمہ=جدو‏‏ں کہ تم ادھر دی جانب [مدینہ تو‏ں قریب تر درے وچ] سن تے اوہ ادھر دی جانب [مدینہ تو‏ں دور تر کنارے اُتے جنہاں دے درمیان ریت دے ٹیلے سن] تے قافلہ تم تو‏ں نیچے [زیادہ دور تے سمندر دے کنارے] سی تے جے تم نے آپس وچ وقت مقرر کیتا ہوندا تو قطعی طور اُتے اپنی وعدہ گاہ دے تعین وچ تمہارے درمیان اختلاف ہوجاندا مگر اللہ نو‏ں [کفار دی ہلاکت دا] جو وعدہ [بدر وچ] پورا کرنا سی اوہ پورا کرلیا|سورت=9|آیت=42}}&quot;&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;سوره توبه، آیه 42۔&lt;/ref&gt;

=== العدوۃ الدنیا وچ رسول اللہ(ص) دے اقدامات ===
مسلماناں نے '''[[محمد|رسول خدا(ص)]]''' دے حکم اُتے ـ مسلماناں دے زیر استعمال کنواں دے سوا ـ تمام کنؤاں نو‏ں مٹی پا کے بند کردتا تے لشکر [[قریش]] دی خبراں لیانے دے لئے اپنے سراغرساں روانہ کیتے۔&lt;ref&gt;طارمی، دانشنامه...، ج2، ص481۔&lt;/ref&gt;

'''[[محمد|رسول اللہ]](ص)''' نے [[علی|علی (ع)]] سمیت چند افراد نو‏ں اس کھُوہ دی جانب روانہ کیتا جو لشکر [[قریش]] دے قریب واقع سی۔ انھاں نے کنواں دے قریب موجود دو قریشیاں نو‏ں گرفتار کیتا تے انہاں تو‏ں تفتیش کرکے معلوم ہويا کہ [[قریش]] دے سپاہیاں دی تعداد 900 تو‏ں 1000 افراد دے درمیان اے تے قوم دے اکثر اکابرین وی لشکر وچ شامل نيں تے انھاں نے ریت دے ٹیلیاں دی پشت اُتے پڑاؤ پایا ہے۔ '''[[محمد|رسول خدا(ص)]]''' نے اس موقع اُتے فرمایا: &quot;'''{{حدیث|[[مکہ]] نے اپنے جگر گوشیاں نو‏ں تہاڈے ول روانہ کیتا ہے}}'''&quot;۔&lt;ref&gt;ابن هشام، السيرة النبوية، ج‌2، ص‌269۔&lt;/ref&gt;

== غزوہ دے واقعات ==

=== دو لشکراں دی صف آرائی ===
صبح دے وقت '''[[محمد|حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہ| وسلم]]''' نے اپنے لشکر دی صف آرائی دا اہتمام کیتا تے اسی اثناء وچ [[قریش]] دی سپاہ عَقَنْقَل نامی ٹیلے تو‏ں ظاہر ہوئی۔ '''[[محمد|رسول خدا(ص)]]''' نے دیکھیا تو بارگاہ احدیت وچ التجا کیتی: &quot;'''{{حدیث|اے رب متعال! یہ [[قریش]] نيں جو غرور و تکبر دے نال تیرے نال لڑنے تے تیرے رسول نو‏ں جھٹلانے آئے نيں؛ بار خدایا! میں اس نصرت دا خواہاں ہاں جس دا تو نے مینوں وعدہ دتا اے! انہاں نو‏ں صبح دے وقت نیست و نابود کردے}}'''&quot;۔&lt;ref&gt;ابن هشام، السيرة النبوية، ج‌2، ص‌273۔&lt;/ref&gt; [[رسول خدا(ص)]] دی سپاہ دی پشت آفتاب دی جانب سی جدو‏‏ں کہ قریشیاں دا رخ آفتاب دی جانب سی۔&lt;ref&gt;واقدی، المغازی، ج‌1، ص‌56‌۔&lt;/ref&gt; قیادت دا پرچم ـ بنام عقاب ـ&lt;ref&gt;ابن ابی شیبه، المصنف، ج‌7، ص‌721۔&lt;/ref&gt; جو صرف اکابرین تے خاص افراد نو‏ں ملیا کردا سی، [[علی|علی(ع)]] دے ہتھ وچ سی۔&lt;ref&gt;ابن هشام، السيرة النبوية، ج‌2، ص‌264&lt;/ref&gt;

[[تصویر:نقشه صف آرایی دوسپاه در غزوه بدر.jpg|thumbnail|300px|&lt;center&gt;بدر دے مقام اُتے دو لشکراں دی صف آرائی دا نقشہ]] &lt;/center&gt;
[[تصویر:مسجدالعريش.png|thumbnail|300px|&lt;center&gt;مقبرہ شہدائے بدر دے قریب مسجد العریش]] &lt;/center&gt;

ابتداء وچ '''[[محمد|پیغمبر(ص)]]''' نے پیغام بھجوا کے [[قریش]] دے نال جنگ تے تقابل دی نسبت ناپسندیدگی ظاہر کیتی۔ [[حکیم بن حزام]] ورگے بعض افراد نے اس پیغام نو‏ں منصفانہ قرار دتا تے واپسی دا مطالبہ کیتا لیکن [[ابو جہل]] دا جنگی جنون تے تکبر آڑے آیا۔&lt;ref&gt;واقدی، المغازی، ج‌1، ص‌61‌۔&lt;/ref&gt;

مسلماناں نے '''[[محمد|پیغمبر اسلام(ص)]]''' دے لئے اک سائبان بنایا&lt;ref&gt;اس وقت اس سائبانہاں دے مقام اُتے ttp://g.abunawaf.com/2009/9/8/DSC_0521.jpg] مسجد العریش] نامی مسجد تعمیر کیتی گئی اے۔&lt;/ref&gt; تے [[سعد بن معاذ|سعد بن مُعاذ]] سمیت [[انصار]] دے چند افراد نے اس دی حفاظت دی ذمہ داری سنبھالی؛ پر ''[[مسند احمد بن حنبل (کتاب)|مسند ابن حنبل]]'' وچ [[علی|علی(ع)]] تو‏ں منقولہ روایت دے مطابق ـ جو &lt;ref&gt;احمد بن حنبل، مسند، ج 1، ص126۔&lt;/ref&gt; زیادہ تر تاریخی منابع&lt;ref&gt;ابن سعد، الطبقات الکبری، ج 2، ص23۔&lt;/ref&gt; وچ وی نقل ہوئی اے ـ بدر دے روز '''[[محمد|رسول خدا(ص)]]''' دا ٹھکانا دشمن تو‏ں قریب ترین نقطے اُتے سی تے جدو‏‏ں جنگ وچ شدت آجاندی سی تو مسلما‏ن آپ(ص) دی پناہ وچ چلے جاندے سن۔ امکان پایا جاندا اے کہ متذکرہ بالا سائبان جنگ دی قیادت و ہدایت دے مرکز دے عنوان تو‏ں بنایا گیا ہوۓگا تے '''[[محمد|رسول اللہ]](ص)''' کدی کدی اس وچ مستقر ہوندے رہ‏ے ہونگے۔

=== دو بدو لڑائی تے جنگ دا آغاز ===
دو بدو لڑائی شروع ہونے تو‏ں قبل، [[ابو جہل]] نے اپنے لشکریاں دے جذبات ابھارنے تے انہاں نو‏ں مشتعل کرن دی غرض تو‏ں &quot;عامر حضرمی&quot;&lt;ref&gt;عمرو بن حضرمی سریہ نخلہ وچ مارا گیا سی تے مؤرخین نے ایہہ مسئلہ وی جنگ بدر دے اسباب دے زمرے وچ گردانا ہے۔&lt;/ref&gt; نو‏ں حکم دتا کہ اپنا سر مونڈ لے تے سر اُتے مٹی ڈال کر اپنے بھائی عمرو حضرمی دے خون دا مطالبہ کرے۔ مروی اے کہ: عامر پہلا شخص سی جو مسلماناں دی صفاں اُتے حملہ آور ہويا تاکہ انھاں دی صفاں نو‏ں درہم برہم کرے؛ لیکن [[رسول اللہ|حضرت محمد(ص)]] دے سپاہیاں نے ثابت قدمی دکھائی فرمان داد تا سر خود را تراشیده، با ریختن خاک بر سر خود، خون برادرش را طلب کند۔گویند: عامر نخستن کسی بود که به صفوف مسلمانان هجوم برد تا صفوف آنان درهم ریزد؛ ولی نیروهای [[حضرت محمد(ص)|پیامبر(ص)]] از خود ثبات قدم نشان‌دادند.[90] [[ابو جہل]] تے [[قریش]] دی مسلسل طعن و تشنیع نے &quot;عتبہ&quot; نو‏ں ـ جو ایسی جنگ وچ جس دی اگ بجھان لئے اوہ خود کوشاں سی ـ مجبور کیتا کہ پہلے فرد دے طور اُتے اپنے پتراں ولید تے عتبہ دے ہمراہ میدان وچ اترے تے دو بدو لڑائی دا آغاز کردے۔&lt;ref&gt;واقدی، المغازی، ج‌1، ص‌6667‌۔&lt;/ref&gt;

[[رسول خدا(ص)]] نے اپنے چچا [[حمزہ بن عبد المطلب|حمزہ]]، [[امیرالمؤمنین|علی (ع)]] تے [[عبیدہ بن حارث بن المطلب|عبیدہ بن حارث]] نو‏ں میدان وچ بھیجا؛ حمزہ نے عتبہ نو‏ں ہلاک کیتا تے علی(ع) نے ولید نو‏ں تے عبیدہ نے حمزہ تے علی(ع) دی مدد تو‏ں شیبہ دا کم تمام کیتا۔ [[امیرالمؤمنین|امام علی(ع)]] تو‏ں منقولہ روایت دے مطابق، آپ(ع) تیناں افراد دے قتل وچ شریک ہوئے سن۔&lt;ref&gt;رازی، ابوالفتوح، روض الجنان، روض الجنان، ج‌5‌، ص‌48۔&lt;/ref&gt;

=== جنگ دا انجام ===
عتبہ، شیبہ تے ولید دے ہلاک ہوجانے دے بعد جنگ دے شعلے بھڑک اٹھے لیکن اللہ دی غیبی امداد تے مسلماناں دی شجاعت تے پامردی دے نتیجے وچ مشرکین بہت جلد مغلوب ہوئے۔ تواریخ دے مطابق گھمسان  دی لڑائی دے دوران، [[رسول خدا(ص)]] نے مٹھی بھر ریت اٹھا کر قریشیاں دی جانب پھینک دی اَتے انھاں اُتے نفرین دی۔ ایہی امر مشرکین دے فرار ہونے تے انہاں دی شکست و ناکامی دا سبب ہويا۔ [[قریش]] دا لشکر اپنا مال و اسباب چھوڑ کر میدان جنگ چھوڑ کر بھاگ گیا تے بعض افراد شکست دی خبر مکیاں دے لئے لے گئے۔&lt;ref&gt;طارمی، دانشنامه...، ج2، ص480۔&lt;/ref&gt;

[[تصویر:اسامی شهدای بدر.jpg|thumbnail|300px|&lt;center&gt;شہدائے بدر دے اسماء دا کتبہ جو بمقام بدر انہاں دے مدفن وچ نصب کیتا گیا اے۔]]&lt;/center&gt;

جنگ بدر وچ 14 مسلما‏ن شہید ہوئے (جنہاں وچاں 6 دا تعلق [[مہاجرین]] تے 8 دا تعلق [[انصار]] تو‏ں سی) تے مشرکین وچو‏ں 70 افراد ہلاک ہوئے تے اتنے ہی افراد نو‏ں قیدی بنایا گیا۔&lt;ref&gt;واقدی، المغازی، ج‌1، ص‌145ـ‌152۔&lt;/ref&gt; [[ابن قتیبہ دینوری]] نے مشرکین دے مقتولین دی تعداد 50 تے قیدیاں دی تعداد 44 بتائی اے&lt;ref&gt;ابن قتیبه، المعارف، ص‌155۔&lt;/ref&gt; جنہاں وچاں 35 افراد [[امیرالمؤمنین|علی (ع)]] دے ہتھو‏ں مارے گئے۔&lt;ref&gt;رازی، ابوالفتوح، روض الجنان، ج‌5، ص‌50۔&lt;/ref&gt; دراں اثناء سینکڑاں قریشی اطراف دے صحراؤں وچ منتشر ہوگئے سن تے رات دے اندھیرے تے مسلماناں دے ہتھ تو‏ں نجات پانے دے لئے لمحہ شماری کررہ‏ے سن۔&lt;ref&gt;واقدی، المغازی، ج‌1، ص‌95۔&lt;/ref&gt;

[[رسول خدا(ص)]] نو‏ں [[ابو جہل]] دی ہلاکت دی خبر سننے دا انتظار سی تے آپ(ص) نے اس نو‏ں پیشوایان کفر دا سرکردہ تے فرعون امت ورگے خطابات تو‏ں نوازا سی،&lt;ref&gt;واقدی، المغازی، ج‌1، ص‌95۔&lt;/ref&gt; چنانچہ آپ(ص) نے اس دی ہلاکت دی خبر سنتے ہی فرمایا: &quot;'''{{حدیث|اے میرے رب! تو نے مجھ تو‏ں کیتا ہويا وعدہ پورا کردے دکھایا}}'''&quot;&lt;ref&gt;واقدی، المغازی، ج‌1، ص‌91۔&lt;/ref&gt; [[ابو جہل]] دو نو عمر نوجواناں &quot;[[معاذ ‌بن عمرو]]&quot; تے &quot;[[معاذ‌ بن عفراء]]&quot; دے ہتھو‏ں مارا گیا تے اوی اس دی جان وچ جان سی جدو‏‏ں [[عبداللہ بن مسعود]] نے اس دا سر تن جدا کیتا۔&lt;ref&gt;بخاری، صحیح البخاری، ج‌2، ص‌68ـ‌69۔&lt;/ref&gt;

دوسرا شخص، جس اُتے [[رسول خدا(ص)]] نے نفرین کیتی سی تے اس دی ہلاکت دے خواہاں سن، [[نوفل بن خویلد]] سی جو [[امیرالمؤمنین|علی (ع)]] دے ہتھو‏ں مارا گیا۔ نوفل دی ہلاکت اُتے [[رسول اللہ(ص)]] نے تکبیر کہی تے فرمایا: '''&quot;{{حدیث|خدا دا شکر جس نے میری دعا مستجاب فرمائی}}۔'''&quot;۔&lt;ref&gt;واقدی، المغازی، ج‌1، ص‌91۔&lt;/ref&gt;

جنگ بدر جو نصف روز تو‏ں زیادہ جاری نہ رہی&lt;ref&gt;واقدی، المغازی، ج‌1، ص‌75۔&lt;/ref&gt; صدر اول دا اک اہ‏م ترین واقعہ ثابت ہوئی؛ ایتھ‏ے تک کہ [[رسول خدا(ص)]] نے فرمایا: &quot;'''{{حدیث|کوی وی [[شیطان]] اتنا عاجز تے چھوٹا نہ سی جتنا کہ روز [[عرفہ]] نو‏ں عاجز تے چھوٹا ہوجاندا ہے، سوائے یوم بدر دے}}'''&quot;۔&lt;ref&gt;واقدی، المغازی، ج‌1، ص77-78۔&lt;/ref&gt;

== جنگ دے بعد دے واقعات ==

=== غنائم دی تقسیم تے قیدیاں دا انجام ===
مشرکین [[قریش]] دے باقیماندہ مال و متاع نو‏ں [[رسول خدا(ص)]] دے حکم اُتے اکٹھا کیتا گیا اَتے شہداء دی تدفین اتے مشرکین دی لاشین &quot;قَلیب&quot; نامی کھوہ وچ سُٹن دے بعد آپ(ص) نے مشرکین دی لاشاں مخاطب ہوکر بعض جملے ادا کیتے اَتے فرمایا کہ اوہ آپ(ص) دا کلام بخوبی سنتے نيں۔ بعدازاں مسلما‏ن مال غنیمت تے قیدیاں نو‏ں لے کر [[مدینہ]] دی طرف چل دیئے۔ مال غنیمت نو‏ں بیچ راستے شرکائے جنگ دے درمیان تقسیم کیتا گیا۔

دو قیدیاں نو‏ں ـ جو [[مکہ]] وچ مسلماناں اُتے تشدد دے اصل ذمہ دار سن ـ راستے وچ ہی قتل دی سزا سنائی گئی تے [[امیرالمؤمنین(ع)|علی علیہ السلام]] نے حکم اُتے فوری طور اُتے عملدرآمد کیتا۔ [[امیہ بن خلف]] وی قید ہونے دے پہلے لمحات وچ ہی [[بلال حبشی|بلال بن رباح]] دے نال لڑ پڑا تے بلال دے ہتھو‏ں ہلاک ہوگیا۔ امیہ [[مکہ]] وچ نہایت وحشیانہ انداز تو‏ں بلال اُتے تشدد کردا رہیا سی۔

[[رسول اللہ]](ص) دے حکم اُتے، [[ابو البختری]] (عاص بن ہشام) نو‏ں [[شعب ابی طالب]] وچ مسلماناں دی قلعہ بندی دے دوران قابل قدر خدمات دی وجہ تو‏ں تے [[بنو ہاشم]] دے چند افراد نو‏ں ـ جنگ وچ جبری شمولیت دی بنا اُتے ـ نیز دو یا تن ہور افراد نو‏ں، سزائے موت تو‏ں معاف رکھیا گیا۔ باقی قیدی [[مدینہ]] وچ مسلماناں دے درمیان تقسیم کیندے گئے تے [[رسول خدا(ص)]] نے انہاں دے نال نیک رویہ روا رکھنے دی ہدایت دی۔ بعدازاں [[عباس بن عبد المطلب]] سمیت زیادہ تر افراد نو‏ں فدیہ لے رہیا گیا تے باقی افراد جو نادار تے پڑھے لکھے سن نے [[زید بن ثابت]] تے [[انصار]] دے فرزنداں نو‏ں پڑھائی لکھائی سکھانے دے عوض رہیا ہوئے جدو‏ں کہ کئی افراد فدیہ ادا کیندے بغیر رہیا کیندے گئے۔&lt;ref&gt;طارمی، دانشنامه...، ج2، ص481۔&lt;/ref&gt;

=== مدینہ وچ جنگ بدر دا انعکاس ===
[[رسول خدا(ص)]] تن دن تک [[منطقۂ بدر|بدر]] وچ رہ‏ے تے بعد ازازاں [[زید بن حارثہ]] تے [[عبد اللہ بن رواحہ]] نو‏ں &quot;اثیل&quot; دے علاقے تو‏ں [[مدینہ]] روانہ کیتا تا کہ مسلماناں دی فتح دی خبر اہلیان [[مدینہ]] تک پہنچا دین۔&lt;ref&gt;واقدی، المغازی، ج1، ص114115۔&lt;/ref&gt;

جنگ بدر دی صدائے بازگشت [[مدینہ]] وچ ـ مسلماناں دے درمیان وی تے [[یہود|یہودیاں]] اَتے [[منافقین]] دے وچکار وی&lt;ref&gt;ابن ہشام، السيرة النبويہ، ج2، ص‌300302۔&lt;/ref&gt; وسیع سطح اُتے سنائی دتی۔ مسلماناں دی یہ کامیابی اس قدر عظیم تے اہ‏م سی کہ نہ صرف مسلما‏ن بلکہ زیادہ ترین [[یہود|یہودی]] تے [[مناققین]] [[زید بن حارثہ]] تے [[عبد اللہ بن رواحہ]] دی دتی ہوئی خبر اُتے یقین نئيں کررہ‏ے سن تے کہندے سن کہ &quot;اوہ [دو افراد] نئيں سمجھ رہ‏ے کہ کیہ کہہ رہ‏ے نيں&quot;۔&lt;ref&gt;واقدی، المغازی، ج‌1، ص‌115۔&lt;/ref&gt; [[خزرج]] دے زعماء سمیت [[مدینہ]] دے عوام &quot;روحا&quot; دے علاقے وچ آئے تے بدر وچ حاصل ہونے والی فتح دے سلسلے وچ [[رسول اللہ|حضرت محمد(ص)]] نو‏ں تبریک و تہنیت پیش کیتی تے جو لوگ اس جنگ وچ شریک نئيں ہوئے سن انھاں نے آپ(ص) تو‏ں معذرت منگی۔&lt;ref&gt;واقدی، المغازی، ج‌1، ص‌116-117۔&lt;/ref&gt;

اس زمانے وچ شراب نوشی&lt;ref&gt;[http://www.erfan.ir/urdu/16445.html حرمت شراب' قرآن و حدیث دی روشنی وچ]۔&lt;/ref&gt;
ممنوع نئيں ہوئی سی چنانچہ کچھ لوگ بشمول [[ابوبکر بن ابی قحافہ|خلیفۂ اول]] تے [[عمر بن خطاب|خلیفۂ ثانی]] [[ابو طلحہ انصاری]] دے گھر وچ اجتما‏ع کیتے ہوئے سن۔ انھاں نے شراب نوشی دے ضمن وچ بدر وچ مارے گئے مشرکین [[قریش]] دے لئے مرثیہ کہہ دتا۔ [[رسول اللہ]](ص) نو‏ں ان اشعار دی خبر ہوئی تو غضبناک ہوکے [[ابوبکر بن ابی قحافہ|ابوبکر]] دے قریب آئے جدو‏ں کہ آپ(ص) دی عبا زمین اُتے گھسٹ رہی سی۔ [[عمر]] نے [[رسول اللہ]](ص) دا غضبناک چہرہ دیکھیا تو اللہ دی پناہ منگن لگے تے قسم اٹھائی کہ اس دے بعد ہرگز شراب نوشی نئيں کرن گے۔&lt;ref&gt;قمی، تفسیر قمی، ج‌1، ص‌180۔&lt;/ref&gt; زمخشری دا کہنا اے کہ مذکورہ اشعار [[عمر بن خطاب|عمر]] نے کہے‏ سن۔&lt;ref&gt;زمخشری، ربیع الابرار، ج‌4، ص‌5153‌۔&lt;/ref&gt;

[[مدینہ]] وچ جنگ بدر دے ہور نتائج وچو‏ں اک ایہ سی کہ [[انصار]] اپنے [[یہودی]] حلیفاں دے سلسلے وچ فکرمند ہوئے تے اوہناں نو‏ں کہیا: &quot;قبل اس دے کہ تہانوں وی اسی صورت حال دا سامنا کرنا پئے ـ جیہدا بدر وچ [[قریش نو‏ں سامنا کرنا پیا ـ [[اسلام]] قبول کرو&quot;۔&lt;ref&gt;طبرسی، مجمع‌ البیان، ج‌3، ص‌354۔&lt;/ref&gt;

=== مکہ وچ جنگ بدر دا انعکاس ===
[[مکہ]] وچ جنگ بدر دا انعکاس [[مدینہ]] دی نسبت وسیع تر سی۔ مکیاں نے وی مدنیاں دی طرح اس اہ‏م واقعے دی خبر سن کر اس نو‏ں اننے تو‏ں انکار کیتا تے خبر لان والے اُتے ہذیان گوئی دا الزام لایا۔&lt;ref&gt;واقدی، المغازی، ج‌1، ص‌120۔&lt;/ref&gt;

[[ابو سفیان]] نے مشرکین دا غیظ و غضب مشتعل رکھن دی غرض تو‏ں اوہناں نو‏ں مقتولین دے لئے رونے دھونے تے مرثیہ گوئی نیز ہر قسم دی شادمانیاں تے التذاذات تو‏ں منع کیتا&lt;ref&gt;واقدی، المغازی، ج‌1، ص‌121۔&lt;/ref&gt; لیکن [[مکہ]] اک مہینے تک غم و انداوہ وچ ڈوبا رہیا تے کوئی وی گھر ایسا نہ سی مگر یہ کہ اوتھ‏ے بدر دے ہالکین دے لئے مرثیہ خوانی ہوندی سی۔ عورتاں نے اپنے بال بکھیر دیئے۔ [[قریش]] نے اپنے مقتولین دے لئے بہت سارے غم انگیز اشعار کہے‏ جو تاریخ و ادب دی کتاباں وچ منقول نيں۔&lt;ref&gt;اصفهانی، ابوالفرج، الاغانی، ج‌1، ص‌2324۔&lt;/ref&gt;

مکیاں اُتے مرتب ہونے والی بہت بھاری مصیبت نے نہ صرف اگلے سال وچ [[غزوہ احد|جنگ احد]] دے اسباب فراہ‏م کیندے بلکہ اک ایسا کینہ [[قریش]] دے عمائدین ـ بالخصوص [[بنو امیہ]] ـ دے دلاں وچ ڈال دتا سی جو حتی کہ ([[فتح مکہ]] دے بعد) انہاں دے قبول [[اسلام]] دے بعد وی ـ جدو‏‏ں وی موقع ملدا سی اوہ ـ اپنا کینہ ظاہر کردیندے سن۔ [[اہل بیت]] [[رسول اللہ]](ص) تے [[انصار]] ہی عام طور اُتے اس کینے تے [جاہلی] دشمنی دا شکار سن؛ چنانچہ [[امیرالمؤمنین]](ع) نے بارہیا [[بنو امیہ|امویاں]] تے [[قریش]] دے حوالہ تو‏ں شکاوہ تے اپنے نال انہاں دی دشمنی تے بغض دی طرف اشارہ کیتا ہے۔&lt;ref&gt;مفید، الجمل، ص‌123124، 171۔&lt;/ref&gt; [[اہل بیت|خاندان رسول(ص)]] دے نال [[بنو امیہ|امویاں]] دی اس دشمنی تے کینہ و بغض دا عروج واقعۂ [[کربلا]] وچ دیکھنے وچ آیا تے جدو‏‏ں [[امام حسین علیہ السلام|سید الشہداء علیہ السلام]] دا سر مبارک [[یزید بن معاویہ]] دے سامنے پیش کیتا گیا تو اس نے صراحت دے نال بدر دے قریشی ہالکین دا بدلہ لینے دا اعتراف کیتا۔&lt;ref&gt;مفید، وہی ماخذ، ص‌186۔&lt;/ref&gt;

== جنگ بدر قرآن دی روشنی وچ ==
[[قرآن کریم]] دی سورت [[سورہ آل عمران|آل عمران]] دی آیات 12 تے 13 ور 123 تو‏ں 127 وچ، سورت [[سورہ نساء|نساء]] دی آیات 77 تے 78 وچ تے سورت انفال [[سورہ انفال|انفال]] دی آیات 1 تو‏ں 19 تک تے 36 تو‏ں 51 تک نیز آیات 67 تو‏ں 71 تک، وچ غزوہ بدر دی طرف اشارہ ہويا اے تے اس نو‏ں یوم الفرقانہاں دا نام دتا گیا اے۔ ان آیات کریمہ وچ مشرکین دے لاحاصل اقدامات نو‏ں سابقہ اقوام ـ بالخصوص آل فرعون ـ تو‏ں تشبیہ دتی گئی اے تے واضح کیتا گیا اے کہ اس جنگ وچ کفار و مشرکین دی شرکت [[شیطان]] دے مکر و فریب دا نتیجہ سی۔&lt;ref&gt;غزوہ بدر دے سلسلے وچ اترنے والی تمام آیات دا مطالعہ کرنے دے لئے رجوع کرو: [[:گٹھ:غزوہ بدر|جنگ بدر]]۔&lt;/ref&gt;

ارشاد [[قرآن|قرآنی]] دے مطابق بعض مسلماناں نے [[جہاد]] وچ شرکت کرنے تو‏ں انکار کیتا، جدو‏ں کہ خداوند متعال مسلماناں دا حامی و ناصر سی تے اس نے کافراں دے دل اُتے لرزہ طاری کیتا تے مسلماناں دی نظراں وچ انہاں دی تعداد کم دکھائی دی تے اس نے بارش بھیج دی تے ہور اقدامات کیندے تے یاں کامیابی نو‏ں مسلماناں دا مقدر کیتا۔ سب تو‏ں زیادہ اہ‏م تے زیادہ صریح و روشن یہ کہ بدر دے دن فرشتے مسلماناں دی مدد نو‏ں آئے تے انہاں دے مسلماناں دے لئے قوت قلب دا سبب ہوئے۔

[[قرآن کریم]] دی نص دے علاوہ بدر دے بعض مسلما‏ن حاضرین (ورگے [[علی  ]]) نیز مشرک افراد (جداں[[ابو سفیان]]) نے وی مسلماناں دی امداد دے لئے فرشتاں دے نزول دی خبر دی اے تے علمائے اسلام دی رائے دے مطابق، اس حقیقت وچ کسی قسم دا شک نئيں اے۔ [[رسول خدا(ص)]] تو‏ں منقولہ بعض تفسیری تے تاریخی [[احادیث]] نیز اصحاب بدر تو‏ں منقولہ روایات وچ وی اس امر دی خصوصیات بیان ہوئیاں نيں۔&lt;ref&gt;طارمی، دانش نامہ...، ج2، ص481۔&lt;/ref&gt;

==متعلقہ مآخذ==
{{ستون آ|3}}
* [[غزوہ]]
* '''[[محمد|پیغمبر (ص)]]'''
* [[علی|علی (ع)]]
* [[حمزہ بن عبد المطلب]]
* [[ابو سفیان]]
{{ستون خ}}

== حوالے ==
&lt;div class=&quot;reflist4&quot; style=&quot;height: 220px; overflow: auto; padding: 3px&quot; &gt;
{{حوالے|3}}
&lt;/div&gt;

==مآخذ==
&lt;div class=&quot;reflist4&quot; style=&quot;height: 220px; overflow: auto; padding: 3px&quot; &gt;
{{ستون آ|2}}
*ابن سعد، الطبقات الکبری، بیروت، دار صادر، 1968 عیسوی۔
*ابن ہشام، السيرة النبويہ، چاپ مصطفی سقا، ابراہیم ابیاری، و عبد الحفیظ شلبی، بیروت، داراحیاء التراث العربی، بی‌ تا۔
*أبو بکر بن أبی شیبہ، المصنف فی الأحادیث والآثار، المحقق: کمال یوسف الحوت، الریاض، مکتبہ الرشد، الطبعہ الأولی، 1409 ہجری قمری۔
*ابو الفرج اصفہانی، الاغانی، بیروت، دار الاحیاء لتراث العربی۔
*ابو الفتوح رازی، حسین بن علی، مصحح: یاحقی، محمد جعفر، مشہد، بنیاد پژوہشهای اسلامی آستان قدس رضوی۔
*بخاری، صحیح البخاری، بیروت، دار ابن کثیر، 1414 ہجری قمری۔
*بہرامیان، علی، دائره المعارف بزرگ اسلامی، تہران، مرکز دائره المعارف اسلامی، 1381 ہجری شمسی، ج 11، ذیل عنوان «بدر» [http://lib.eshia.ir/23022/11/4604]
*جعفريان، رسول، آثار اسلامى مكہ و مدينہ، نشر مشعر - تہران، چاپ: ہشتم، 1386 ہجری شمسی۔
*زمخشری، محمود بن عمر، ربیع الأبرار و نصوص الأخبار، محقق: مہنا، عبد الامیر، بیروت، موسسہ الاعلمی للمطبوعات۔
*شیخ مفید، الجمل، تحقیق: علی میر شریفی، قم، کنگره شیخ مفید۔
*طارمی، حسن، دانش نامہ جہان اسلامی، تہران، بنیاد دائره المعارف اسلامی، 1375 ہجری شمسی، ج2، ذیل عنوان بدر(2) [http://lib.eshia.ir/23019/1/713/130]
*طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تہران، ناصر خسرو، 1383 هجری شمسی۔
* العلی، احمد صالح، مترجم: انصاری، ہادی، دولت رسول خدا صلي الله عليہ و آلہ و سلم، پژوہشگاه حوزه و دانشگاه، قم، 1385 ہجری شمسی۔
*قمی، علی بن ابراہیم، تفسیر قمی، قم، دار الکتاب، 1363 ہجری شمسی۔
*واقدی، محمد بن عمر، کتاب المغازی، چاپ مارسدن جونز، لندن 1966 عیسوی، چاپ افست قاہره، بی‌ تا۔
{{ستون خ}}
&lt;/div&gt;

{| border=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; width=&quot;60%&quot;
|-
|width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot;|'''[[غزوہ|پچھلا غزوہ]]:'''&lt;br/&gt; '''[[غزوہ بدر اولی|بدر اولی]]'''
|width=&quot;40%&quot; align=&quot;center&quot;|'''[[غزوہ|رسول اللہ دے غزوات]]'''&lt;br/&gt;  '''غزوہ بدر کبری''' &lt;br/&gt;
|width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot;|'''[[غزوہ|اگلا غزوہ]]:'''&lt;br/&gt;'''[[غزوہ بنی قینقاع|بنی قینقاع]]'''
|}
{{رسول خدا(ص) کے غزوات}}
{{پیغمبر اسلام}}


[[گٹھ:غزوات]]
[[گٹھ:غزوہ بدر]]


=== بارلے جوڑ ===
* [http://www.shawuniversitymosque.org/m/faq qanda.php?id=94] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190924152929/http://www.shawuniversitymosque.org/m/faq |date=2019-09-24 }}

[[Category:اسلام]]</text>
      <sha1>dyoe61kot3w5zva6bf7zr7mizqssgj4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ایزدی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>78876</id>
    <revision>
      <id>708767</id>
      <parentid>700391</parentid>
      <timestamp>2026-07-21T09:24:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>60</id>
      </contributor>
      <comment>Replacing Yezidismardino.JPG with [[File:Yezidis_in_Mardin.jpg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: Less messed up.).</comment>
      <origin>708767</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22617" sha1="al7fth1l1kvcx0qowduztp6hf0kt00y" xml:space="preserve">{{Infobox Religious group
|group = یزیدی&lt;br /&gt;ایزدی
|image = [[فائل:Yezidis of Mount Sinjar.jpg|250px]]
|caption = یزیدی کوہ [[سنجار]]، [[عراق]]/[[شامی]] سرحد پر، 1920 د‏‏ی دہائی
|population = 700,000&lt;ref name=&quot;iranica&quot;&gt;{{cite web |first=Christine |last=Allison |date=2004-02-20 |accessdate=اگست 20, 2010 |url=http://www.iranicaonline.org/articles/yazidis-i-general-1 |title=Yazidis i: General |work=[[انسائیکلوپیڈیا ایرانیکا]] |quote=There are probably some 200,000-300,000 Yazidis worldwide.| archiveurl = http://web.archive.org/web/20190107080202/http://www.iranicaonline.org/articles/yazidis-i-general-1%20 | archivedate = 7 جنوری 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;adherents&quot;&gt;{{cite web |accessdate=2008-03-31 |url=http://adherents.com/Na/Na_670.html#4286 |title=Yezidi |publisher=Adherents.com| archiveurl = http://web.archive.org/web/20190107080150/http://www.adherents.com/Na/Na_670.html | archivedate = 7 جنوری 2019}} Cites estimates between 100,000 and 700,000.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |accessdate=2008-03-31 |title=Deadly Iraq sect attacks kill 200 |date=2007-08-15 |publisher=[[بی بی سی نیوز]] |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/6946028.stm}}&lt;/ref&gt;
|region1      = {{nowrap|{{flag|Iraq}}}}
|pop1         = 650,000
|ref1         = &lt;ref&gt;[http://www.aina.org/reports/yezidiscpt.pdf Iraq Yezidis: A Religious and Ethnic Minority Group Faces Repression and Assimilation] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060109010438/http://www.aina.org/reports/yezidiscpt.pdf |date=9 جنوری 2006}}، aina.org, 25 ستمبر 2005.&lt;/ref&gt;
|region2      = {{nowrap|{{flag|Germany}}}}
|pop2         = 100,000–120,000
|ref2         = &lt;ref&gt;{{cite news|last1=Jakob|first1=Christian|title=Jesiden in Deutschland: Das Trauma der Vorfahren|language=de|url=http://www.taz.de/!145610|access-date=10 ستمبر 2014|work=die Tageszeitung|ref=100.000 Jesiden leben in Deutschland.|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107080210/http://www.taz.de/!5033704/|archivedate=2019-01-07|accessdate=2019-10-16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Chaukeddin Issa&quot;&gt;{{cite news|last1=Hür|first1=Kemal|language=de|title=Die Religion der Yeziden|url=http://www.deutschlandradiokultur.de/glaubensgemeinschaft-die-religion-der-yeziden.1278.de.html?dram:article_id=294819|access-date=17 اگست 2014|publisher=Deutschlandradio Kultur|ref=&quot;In Deutschland leben ca. 120.000Yeziden in verschiedenen Städten&amp;nbsp;– hauptsächlich in den Bundesländern Nordrhein-Westfalen und Niedersachsen.&quot;|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107080242/https://www.deutschlandfunkkultur.de/glaubensgemeinschaft-die-religion-der-yeziden.1278.de.html?dram:article_id=294819|archivedate=2019-01-07|accessdate=2019-10-16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Megalommatis&gt;{{cite news|title=Dispersion of the Yazidi Nation in Syria, Turkey, Armenia, Georgia and Europe: Call for UN Action |first=Muhammad Shamsaddin |last=Megalommatis |newspaper=American Chronicle |date=28 فروری 2010 |url=http://www.americanchronicle.com/articles/view/143737 |access-date=20 اگست 2010 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100306023528/http://www.americanchronicle.com/articles/view/143737 |archivedate=6 مارچ 2010 |df=}}&lt;/ref&gt;
|region3      = {{nowrap|{{flag|Syria}}}}
|pop3         = 70,000
|ref3         =&lt;ref&gt;{{cite web|title=Yazidi in Syria Between acceptance and marginalization|url=http://kurdwatch.org/pdf/kurdwatch_yeziden_en.pdf|work=KurdWatch|publisher=kurdwatch.org|access-date=1 اپریل 2014|page=4}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Yazidis Benefit From Kurdish Gains in Northeast Syria|url=http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2013/10/syria-yazidi-minorities-kurds.html|access-date=1 اپریل 2014|newspaper=al-monitor|date=18 اکتوبر 2013|author=Andrea Glioti|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107080238/https://www.al-monitor.com/pulse/originals/2013/10/syria-yazidi-minorities-kurds.html|archivedate=2019-01-07|accessdate=2019-10-16}}&lt;/ref&gt;
|region4      = {{flag|Russia}}
|pop4         = 40,586 &lt;small&gt;(2010 مردم شماری)&lt;/small&gt;
|ref4         = &lt;ref name=Russiancensus&gt;{{cite web|title=Приложение 2. Hациональный состав населения по субъектам Российской Федерации|url=http://www.gks.ru/free_doc/new_site/perepis2010/croc/results2.html|work=Statistics of Russia|publisher=Statistics of Russia|accessdate=22 اگست 2018|language=Russian| archiveurl = http://web.archive.org/web/20190107080309/http://www.gks.ru/free_doc/new_site/perepis2010/croc/results2.html | archivedate = 7 جنوری 2019}}&lt;/ref&gt;
|region5      = {{flag|Armenia}}
|pop5         = 35,272 &lt;small&gt;(2011 مردم شماری)&lt;/small&gt;
|ref5         = &lt;ref name=Armeniancensus&gt;{{cite web|url=http://armstat.am/file/article/sv_03_13a_520.pdf|title=2011 Armenian census|format=PDF|access-date=2014-08-18}}&lt;/ref&gt;
|region6      = {{flag|Georgia}}
|pop6         = 12,174 &lt;small&gt;(2014 مردم شماری)&lt;/small&gt;
|ref6         = &lt;ref name=&quot;undata&quot; /&gt;
|region7      = {{flagcountry|Sweden}}
|pop7         = 7,000
|ref7         = &lt;ref name=Megalommatis /&gt;
|region8      = {{flagcountry|Hungary}}
|pop8         = 118 &lt;small&gt;(2011 مردم شماری)&lt;/small&gt;
|ref8         = &lt;ref&gt;{{cite web |title=Detailed tables – National regional data |url=http://www.ksh.hu/nepszamlalas/detailed_tables |accessdate=22 اگست 2018}}&lt;/ref&gt;
|region9      = {{flagcountry|Belarus}}
|pop9         = 45 &lt;small&gt;(2009 مردم شماری)&lt;/small&gt;
|ref9         = &lt;ref&gt;{{cite web |title=u:Национальный статистический комитет Республики Беларусь |url=https://web.archive.org/web/20131018221300/http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/vihod_tables/5.11-0.pdf |website=Statistics of Belarus |accessdate=22 اگست 2018 |page=5}}&lt;/ref&gt;
|region10      = {{flag|Artsakh}}
|pop10         = 16 &lt;small&gt;(2015 مردم شماری)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Таблица 5.2-1 Население (городское، сельское) по национальности، полу |url=http://stat-nkr.am/files/publications/2016/Mardahamar_2015_rus/MAS_2/5_2-1_189_190.pdf |accessdate=22 اگست 2018 |language=Russian| archiveurl = http://web.archive.org/web/20190110010725/http://stat-nkr.am/files/publications/2016/Mardahamar_2015_rus/MAS_2/5_2-1_189_190.pdf%20 | archivedate = 10 جنوری 2019}}&lt;/ref&gt;
|ref10         = 
|region11      = {{flagcountry|Australia}}
|pop11        = 15 &lt;small&gt;(2016 مردم شماری)&lt;/small&gt;
|ref11         = &lt;ref name=&quot;undata&quot;&gt;{{cite web |title=Population by national and/or ethnic group, sex and urban/rural residence |url=http://data.un.org/Data.aspx?d=POP&amp;f=tableCode%3a26 |accessdate=22 اگست 2018| archiveurl = http://web.archive.org/web/20190107080304/http://data.un.org/Data.aspx?d=POP&amp;f=tableCode%3a26%20 | archivedate = 7 جنوری 2019}}&lt;/ref&gt;
|region12      = {{flagcountry|Latvia}}
|pop12         = 4 &lt;small&gt;(2018 باضابطہ شماریات)&lt;/small&gt;
|ref12         = &lt;ref&gt;{{cite web|title=Latvijas iedzīvotāju sadalījums pēc nacionālā sastāva un valstiskās piederības (Datums=01.01.2018)|url=http://www.pmlp.gov.lv/lv/assets/documents/1aaaa/ISVN_Latvija_pec_TTB_VPD.pdf|accessdate=11 فروری 2018|language=Latvian}}&lt;/ref&gt;
|region13      = {{flagcountry|South Ossetia}}
|pop13        = 1 &lt;small&gt;(2015 مردم شماری)&lt;/small&gt;
|ref13        = &lt;ref&gt;{{cite web |title=4.5. Национальности или их самоназвания по самоопределению населения По республике южная осетия |url=https://web.archive.org/web/20180612142528/http://ugosstat.ru/wp-content/uploads/2017/06/Itogi-perepisi-RYUO.pdf |page=128|accessdate=2 اگست 2018 |language=Russian}}&lt;/ref&gt;
|languages = [[عربی بولی|عربی]] تے [[کردتی بولی|کردتی]] (لاطینی طرز تحریر )
|scriptures = کتاب جلوہ&lt;br /&gt; مصحف رش
|religions =یزیدیت
}}
'''یزیدی''' یا '''ایزدی''' [[بین النہرین]] دا [[کرد|کرد مذہبی اقلیتی گروہ]] تے شمالی [[بین النہرین]] دے مقامی لوگ نيں، ایہ لوگ قبیلے تو‏ں باہر شادی دے سخت خلاف نيں۔&lt;ref name=Guardian-BackgroundYezidi-2007&gt;{{cite news|last1=Attewill|first1=Fred|title=Background: the Yezidi|url=https://www.theguardian.com/world/2007/aug/15/iraq|work=دی گارڈین|date=15 اگست 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107080251/https://www.theguardian.com/world/2007/aug/15/iraq|archivedate=2019-01-07|accessdate=2019-10-16}}&lt;/ref&gt; انہاں دا مذہب '''یزدیت''' اک توحیدی تے دوسرے توحیدی مذاہب [[زرتشتیت]]، [[اسلام]]، [[مسیحیت]] تے [[یہودیت]] دا ملاپ ا‏‏ے۔&lt;ref name=&quot;Eckardt &amp; Eade&quot;&gt;{{Cite book|title = The Ethnically Diverse City|url = https://books.google.com/books?id=r1zDJYX80msC|publisher = BWV Verlag|date = 2011-01-01|isbn = 978-3-8305-1641-5|p=73|language = en|first = Frank|last = Eckardt|first2 = John|last2 = Eade| archiveurl = http://web.archive.org/web/20190107080237/https://books.google.com/books?id=r1zDJYX80msC | archivedate = 7 جنوری 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|author=Philip G. Kreyenbroek|title=Yezidism in Europe|url=https://books.google.com/books?id=E4FpDDbrvqkC&amp;redir_esc=y|access-date=2015-12-25| archiveurl = http://web.archive.org/web/20190107080207/https://books.google.com/books?id=E4FpDDbrvqkC&amp;redir_esc=y | archivedate = 7 جنوری 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PalmerBurgess2012&quot;&gt;{{cite book |last1=Palmer |first1=Michael D. |last2=Burgess |first2=Stanley M. |title=The Wiley-Blackwell Companion to Religion and Social Justice |url=https://books.google.com/books?id=ptYpOSKPCgMC&amp;pg=PA404 |access-date=25 فروری 2014 |date=2012-03-12 |publisher=John Wiley &amp; Sons |isbn=978-1-4443-5536-9 |page=405| archiveurl = http://web.archive.org/web/20190107080148/https://books.google.com/books?id=ptYpOSKPCgMC&amp;pg=PA404%20 | archivedate = 7 جنوری 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=BBCNews-WhoWhatWhy-2014&gt;{{cite news|last1=Darke|first1=Diana|last2=Leutheuser|first2=Robert|title=Who, What, Why: Who are the Yazidis?|url=https://www.bbc.com/news/blogs-magazine-monitor-28686607|work=Magazine Monitor, [[بی بی سی|BBC News]]|date=8 اگست 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107080204/https://www.bbc.com/news/blogs-magazine-monitor-28686607|archivedate=2019-01-07|accessdate=2019-10-16}}&lt;/ref&gt; جے کوئی یزیدی کسی غیر یزدی نال شادی کر لے تاں اسنو‏ں دائرہ مذہب تو‏ں خارج سمجھیا جاندا اے تے اس شخص نو‏‏ں خود نو‏‏ں یزیدی کہلوانے د‏‏ی اجازت وی نئيں ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;{{Cite web|title = Marriage and family – Yezidis|url = http://www.everyculture.com/Russia-Eurasia-China/Yezidis-Marriage-and-Family.html|website = www.everyculture.com|access-date = 2016-02-07| archiveurl = http://web.archive.org/web/20190107080236/https://www.everyculture.com/Russia-Eurasia-China/Yezidis-Marriage-and-Family.html | archivedate = 7 جنوری 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title = Everything You Need to Know About the Yazidis|url = http://time.com/3091932/yazidi-iraq-isis-obama/|website = TIME.com|access-date = 2016-02-07|first = Mirren|last = Gidda| archiveurl = http://web.archive.org/web/20190107080302/http://time.com/3091932/yazidi-iraq-isis-obama/ | archivedate = 7 جنوری 2019}}&lt;/ref&gt; ایہ بنیادی طور اُتے شمالی [[عراق]] دے [[محافظہ نینوی]] وچ آباد نيں جو قدیم [[اشوریہ]] دا حصہ ا‏‏ے۔ [[آرمینیا]]، [[جارجیا]] تے [[شام]] وچ آباد یزیدی برادری وچ 1990ء د‏‏ی دہائی دے بعد خاصی کمی ہوئی اے، کیونکہ ایہ [[یورپ]] خاص کر [[جرمنی]] وچ منتقل ہو گئے نيں۔&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://journalstar.com/articles/2007/02/28/news/local/doc45e4c4211d311953438645.txt |title=Lincoln Iraqis call for protection from terrorism |last=Reeves |first=Bob |work=[[Lincoln Journal Star]] |date=2007-02-28 |accessdate=2007-02-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107080251/http://journalstar.com/articles/2007/02/28/news/local/doc45e4c4211d311953438645.txt%20 |archivedate=2019-01-07 }}&lt;/ref&gt;

[[عراق|عراقی]] شہر [[موصل]] دے [[مغرب]] وچ واقع یزیدی برادری دے مرکزی علاقے [[سنجار|کوہ سنجار]] وچ اس یزیدیاں دے خلاف کارروائیاں جاری نيں۔ انہاں دے بارے وچ کچھ غلط فہمیاں وی پائی جاندیاں نيں۔ [[داعش]] دے شدت پسنداں دے خیال وچ اس برادری دا تعلق [[بنو اُمیہ]] تو‏ں اے، جدو‏ں دوسرے اسنو‏ں انتہائی غیر مقبول حکمران [[یزید بن معاویہ]] تو‏ں جوڑدے نيں۔ جدید تحقیق تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ اس فرقے دا [[یزید بن معاویہ]] یا [[ایران]] دے شہر [[یزد]] تو‏ں کوئی تعلق نئيں ا‏‏ے۔ اُتے جدید [[فارسی بولی|فارسی]] لفظ '''ایزد''' تو‏ں اے جس دا مطلب خدا۔ '''ایزدیز''' ناں دا عام مطلب خدا دے عبادت کرنے والے نيں تے یزیدی وی اپنے فرقے دا ناں اسی طرح تو‏ں بیان کردے نيں۔

== عقائد تے نظریات ==
اس مذہب دے لوگ خدا نو‏‏ں یزدان کہندے نيں تے اس دا اِنّا اعلیٰ مقام منیا جاندا اے کہ اوہدی براہ راست [[عبادت]] نئيں کيت‏‏ی جا سکدی۔ یزدان نو‏‏ں متحرک طاقت دا مالک سمجھیا جاندا اے تے اوہ [[زمین]] دا نگہبان نئيں بلکہ خالق سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ تے اس تو‏ں ست عظیم روحانی طاقتاں نکلی نيں جنہاں وچ اک مور فرشتہ [[ملک طاؤس]] اے تے جو خداوندی احکامات اُتے عمل درآمد کراندا ا‏‏ے۔ ملک طاؤس نو‏‏ں خدا دا ہمزاد تصور کیتا جاندا ا‏‏ے۔ یزیدی [[ملک طاؤس]] د‏‏ی دن وچ پنج بار عبادت کردے نيں۔ یزیدیاں دے نزدیک [[ملک طاؤس]] دا دوسرا ناں [[شیطان]] اے، جو [[عربی بولی|عربی]] وچ [[ابلیس]] نو‏‏ں کہندے نيں تے اسی وجہ تو‏ں یزیدی فرقے نو‏‏ں '''شیطان''' د‏‏ی عبادت کرنے والا کہیا جاندا ا‏‏ے۔

یزیدی [[قرآن]] تے [[بائبل]] دا احترام کردے نيں لیکن انہاں د‏‏ی اپنی روایات زبانی ہی نيں۔ رازداری د‏‏ی وجہ تو‏ں یزیدی فرقے دے بارے وچ غلط فہمیاں وی پائی جاندیاں نيں کہ اس فرقے دا تعلق پارسی مذہب تو‏ں وی بیان کیتا جاندا اے، جس وچ ایہ روشنی تے تاریکی دے علاوہ سورج تک د‏‏ی پوجا کردے نيں۔ یزیدی عقائد دے مطابق [[روح]] اک جسم تو‏ں دوسرے وچ منتقل ہُندی اے تے بار بار پیدائش دا عمل [[روح]] نو‏‏ں خالص بناندا ا‏‏ے۔ موجودہ تحقیق دے مطابق اگرچہ انہاں دے عبادت خانے [[سورج]] د‏‏ی تصاویر تو‏ں سجائے جاندے نيں تے انہاں د‏‏ی قبراں دا رخ [[مشرق]] د‏‏ی جانب تو‏ں [[طلوع آفتاب]] د‏‏ی طرف ہُندا اے، اُتے انہاں دے عقیدے وچ [[اسلام]] تے [[مسیحیت]] دے کئی جز شامل نيں۔&lt;ref&gt;http://www.bbc.co.uk/urdu/world/2014/08/140808_iraq_who_are_yazidi_zz.shtml&lt;/ref&gt;

== رسومات ==
شادی کيتی تقریب وچ یزیدی راہب روٹی دو حصےآں وچ تقسیم ک‏ر ک‏ے اک حصہ دولہا تے اک حصہ دلہن نو‏‏ں دیندا ا‏‏ے۔ شادی کيتی تقریب وچ دلہن سرخ لباس پہندی ا‏‏ے۔ دسمبر وچ یزیدی راہب تو‏ں سرخ شراب پینے دے بعد تن دن روزہ رکھدے نيں۔ 15 تو‏ں 20 دسمبر دے دوران ایہ [[موصل(شہر)|موصل]] دے شمال وچ واقع وادی [[لالش]] وچ '''[[شیخ عدی بن مسافر]]''' دے مزار اُتے جاندے نيں تے اوتھ‏ے [[دریا]] وچ مذہبی رسومات ادا کردے نيں جس وچ جانوراں د‏‏ی [[قربانی]] وی شامل ا‏‏ے۔ کسی وی یزیدی د‏‏ی بدترین سزا ایہی ہو سکدی اے کہ اسنو‏ں برادری تو‏ں خارج کیتا جائے تے اس دا مطلب ہُندا اے اوہدی روح دا خالص ہونے دا عمل رک جاندا ا‏‏ے۔ اسی وجہ تو‏ں یزیدیاں دا کسی دوسرا مذہب اختیار کرنے دا سوال ہی پیدا نئيں ہُندا۔

== تصاویر ==
&lt;gallery&gt;
فائل:Yezidischld.JPG|یزیدی رہنما [[بین النہرین]] وچ ملاقات، [[انیہويں صدی]]
فائل:Yazidism08.jpg|یزیدی مرد
فائل:Yezidis in Mardin.jpg|یزیدی، [[انیہويں صدی]]
فائل:Yezidi Man-2.png|یزیدی مرد روايتی لباس وچ 
فائل:Yezidi Woman-2.png|یزیدی خاتون روايتی لباس وچ 
فائل:Dergehê perestgeha Lalishê 1 2012.JPG|یزیدی عبادت گاہ
فائل:Lalish.jpg|[[لالش]] وچ شیخ عدی بن مسافر دا مزار
فائل:YezidiTemple.JPG|کوہ [[سنجار]] اُتے '''چیرمیرا''' (چالیس مرد)، یزیدی مقدس مقام
فائل:USSHER(1865) p454 GATE OF YEZEEDI TEMPLE SHEIKH ADI.jpg|شیخ عدی بن مسافر دے مزار دا دروازہ
&lt;/gallery&gt;

== باہرلے جوڑ ==
{{گٹھ کومنز|Yazidism}}
* [http://www.bbc.co.uk/urdu/world/2014/08/140808_iraq_who_are_yazidi_zz.shtml یزیدی کون نيں۔ بی بی سی اردو]
* [http://www.bbc.com/news/blogs-magazine-monitor-28686607?ocid=socialflow_gplus &quot;کون، کیا، کیو‏ں: یزیدی کون نيں?&quot; بی بی سی نیوز میگزین مانیٹر، 7 اگست 2014]
* [http://ezidi.fr/ فرانس دے یزیدی]
* [http://www.academia.edu/3168582/George_Grigore_Der_Jesidismus_ein_Beispiel_fur_religiosen_Synkretismus_Analele_Universitatii_din_Bucuresti_-_Limbi_si_literaturi_straine_nr._2_Bukarest_Editura_Universitatii_din_Bucuresti_2012_۔83-94 امتزاج ضدین د‏‏ی اک مثال]
* ''[http://www.sacred-texts.com/asia/rty/index.htm یزیدیاں دے مذہبی اصول د‏‏ی تحقیقات]'' از جارج پرسی بیجر (1852)۔
* ''[http://www.sacred-texts.com/asia/sby/index.htm شیطان د‏‏ی عبادت: مقدس کتاباں تے یزیدیاں د‏‏ی روایات]'' از اسیا جوزف (1919)۔
* ''[https://web.archive.org/web/20050110091415/http://www.mellenpress.com/emp/mellenpress.cfm?bookid=1585&amp;pc=9 یزیدیت: اس دا پس منظر، رسومات تے متن روایت]'' از فلپ جی کرینبروک (1995)۔ ISBN 0-7734-9004-3.
* ''[http://www.pen-kurd.org/englizi/zorab/zorab-SheikhAdi-Sufizm.html شیخ عدی تصوف تے کرد]''، از ڈاکٹر زوراب علویان۔
* &quot;[http://www.oneworld.am/journalism/articles/yezidi.html یزیدی ہونا]&quot;
* [http://michaelyon.blogspot.com/2005/06/lost-in-translation.html ترجمہ وچ گم]، اک یزیدی دے نال انٹرویو از مائیکل یون (جون 6, 2005)۔
* [http://www.michaeltotten.com/archives/001064.html کائنات دا آغاز] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071222224300/http://www.michaeltotten.com/archives/001064.html |date=2007-12-22 }}
* &quot;[http://www.iwpr.net/?p=crs&amp;s=f&amp;o=325045&amp;apc_state=henh آرمینیا: یزیدی شناختی جنگ]&quot;
* [http://www.shaikhsiddiqui.com/yazdani.html یزیدی تے یزدانی]
* [https://web.archive.org/web/20031026113221/http://www.yezidi.net/ یزیدی ویب]
* &quot;[https://web.archive.org/web/20071202102940/http://altreligion.about.com/library/faqs/bl_yezidism.htm متبادل مذاہب پروفائل]&quot;
* {{cite news |url=http://www.nytimes.com/2007/10/14/world/middleeast/14iraq.html |title=عراق وچ مظلوم فرقے دا اس دے مزارات تو‏ں اجتناب |work=نیو یارک ٹائمز |first=الیسا جے |last=روبن |authorlink=Alissa J. Rubin |date=2007-10-14 |accessdate=2009-08-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107080254/https://www.nytimes.com/2007/10/14/world/middleeast/14iraq.html%20 |archivedate=2019-01-07 }}
* {{cite news |url=http://www.spiegel.de/panorama/justiz/ehrenmord-in-detmold-bruder-von-arzu-oe-soll-lebenslang-in-haft-a-833535.html |title=یزیدی خاتون دا قتل |work=سپئگل آن لائن |date=2012-05-16 |accessdate=2012-05-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107080214/http://www.spiegel.de/panorama/justiz/ehrenmord-in-detmold-bruder-von-arzu-oe-soll-lebenslang-in-haft-a-833535.html%20 |archivedate=2019-01-07 }}
* {{cite news|url=http://www.spiegel.de/international/germany/prosecutors-focus-on-father-in-german-honor-killing-case-a-834752.html|title=باپ دا کردار - غیرت دے ناں اُتے قتل دا فیصلہ (انگریزی)|work=سپئگل آن لائن|date=2012-05-24|accessdate=2012-05-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107080208/http://www.spiegel.de/international/germany/prosecutors-focus-on-father-in-german-honor-killing-case-a-834752.html%20|archivedate=2019-01-07}}

== حوالے ==
{{حوالے|2}}

{{موضوعات مذاہب}}

[[گٹھ:یزیدی]]
[[گٹھ:آرمینیا دے نسلی گروہ]]
[[گٹھ:ایران وچ مذہب]]
[[گٹھ:ایرانی مذاہب]]
[[گٹھ:ترکی دے نسلی گروہ]]
[[گٹھ:ترکی وچ مذہب]]
[[گٹھ:توحیدی مذاہب]]
[[گٹھ:جارجیا دے نسلی گروہ]]
[[گٹھ:جرمنی دے نسلی گروہ]]
[[گٹھ:روس دے نسلی گروہ]]
[[گٹھ:شام دے نسلی گروہ]]
[[گٹھ:عراق دے نسلی گروہ]]
[[گٹھ:عراق وچ مذہب]]
[[گٹھ:باطنیت]]
[[گٹھ:کردستان وچ مذہب]]
[[گٹھ:مشرق وسطی دے نسلی گروہ]]
[[گٹھ:نسلی مذہبی گروہ]]
[[گٹھ:عراق]]</text>
      <sha1>al7fth1l1kvcx0qowduztp6hf0kt00y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اٹلی دا اتحاد</title>
    <ns>0</ns>
    <id>84556</id>
    <revision>
      <id>708796</id>
      <parentid>643686</parentid>
      <timestamp>2026-07-21T18:39:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>60</id>
      </contributor>
      <comment>Replacing Italy_1796_AD.png with [[File:Italy_1796_AD-en.png]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR4|Criterion 4]] (harmonizing names of file set)).</comment>
      <origin>708796</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="75120" sha1="bxbmqrvs8ihbdwy0p319tab1r39z6sf" xml:space="preserve">{{خانہ معلومات واقعہ|Event_Name=Italian unification&lt;br /&gt;''Risorgimento''|image_name=Episodio delle cinque giornate (Baldassare Verazzi).jpg|Image_Caption=[[Five Days of Milan]], 18–22 March 1848|participants=[[اطالوی لوک]], [[مملکت ساردینیا]], [[Five Days of Milan|Provisional Government of Milan]], [[Republic of San Marco]], [[Sicilian revolution of 1848|Kingdom of Sicily]], [[Roman Republic (19th century)|Roman Republic]], [[Carbonari|Carboneria]], [[فرانسیسی سلطنت دوم]], [[Expedition of the Thousand#The Red Shirts|Red Shirts]], [[Expedition of the Thousand#The Red Shirts|Hungarian legion]], [[Expedition of the Thousand#The Red Shirts|Southern Army]], [[United Provinces of Central Italy]], [[مملکت اطالیہ]]|Location=[[اطالیہ]]|date=1848–1871|outcome=* [[Revolutions of 1820#Italy|Italian revolutions of 1820]]
* [[Revolutions of 1830|Italian revolutions of 1830]]
* [[Revolutions of 1848 in the Italian states]]
* [[First Italian War of Independence]]
* [[Second Italian War of Independence]]
* [[Expedition of the Thousand]]
* [[Proclamation of the Kingdom of Italy]]
* [[Third Italian War of Independence]]
* [[Capture of Rome]]
* [[روم]] becomes the capital of the Kingdom of Italy}} '''اطالوی اتحاد''' ( {{Lang-it|Unità d'Italia}} {{IPA-it|uniˈta ddiˈtaːlja|}} )، وی '''Risorgimento کے''' طور اُتے وی جانیا جاندا اے ( {{IPAc-en|r|ɪ|ˌ|s|ɔːr|dʒ|ɪ|ˈ|m|ɛ|n|t|oʊ}} ، {{IPA-it|risordʒiˈmento|lang}} ؛ &quot;ریروجنسیشن&quot;) ، اوہ سیاسی تے سماجی تحریک سی جس نے 19 واں صدی وچ [[اطالوی جزیرہ نما|اطالوی جزیرہ نما دی]] مختلف ریاستاں نو‏‏ں [[مملکت اطالیہ|مملکت اطالیہ دی]] واحد ریاست وچ متحد کیتا۔ ایہ عمل 1848 کےانقلاباں تو‏ں شروع ہويا ، جو 20 تے 30 د‏‏ی دہائی وچ گذشتہ بغاوتاں تو‏ں متاثر ہوئے سن ، جنہاں نے ویانا د‏‏ی کانگریس دے نتائج دا مقابلہ کیتا سی ، تے ایہ اس وقت مکمل ہويا سی جدو‏ں روم اٹلی د‏‏ی بادشاہی دا راجگڑھ بنا سی۔

یہ اصطلاح ، جو ثقافتی ، سیاسی تے معاشرتی تحریک د‏‏ی وی تعین کردی اے جس نے اتحاد تے انضمام نو‏‏ں فروغ دتا ، اک متحد سیاسی شناخت د‏‏ی فتح دے ذریعے اطالوی نشاۃ ثانیہ دے [[رومانیت|رومانٹک]] ، [[قوم پرستی|قوم پرست]] تے [[حب الوطنی|محب وطن]] نظریات د‏‏ی یاد دلاندی اے جو ، رومی دور دے دوران اپنی قدیم جڑاں دے خاتمے یعنی ، &quot; [[مغربی رومی سلطنت|مغربی رومن سلطنت دے]] خاتمے دے بعد 476 ء وچ اپنے سیاسی اتحاد د‏‏ی اچانک رکاوٹ [یا نقصان] دا سامنا کرنا پيا۔ &lt;ref&gt;[[Massimo L. Salvadori]], ''Enciclopedia dei ragazzi'' Treccani (2005) alla voce &quot;Italia, storia di&quot;&lt;/ref&gt; اُتے ، [[پہلی جنگ عظیم|پہلی جنگ عظیم وچ ]] اٹلی کے[[آسٹریا-ہنگری|آسٹریا – ہنگری]] نو‏‏ں شکست دینے دے بعد 1918 تک کچھ اطالوی علاقے [[مملکت اطالیہ]] وچ شامل نئيں ہوئے سن ۔ ايس‏ے وجہ تو‏ں ، کدی کدی اطالوی اتحاد د‏‏ی مدت وچ 19 واں صدی دے آخر تے پہلی جنگ عظیم (1915–1918) نو‏‏ں شامل کیتا جاندا اے ، جدو‏ں تک کہ 4 نومبر 1918 وچ ولا گیوستی دا معاہدہ نئيں ہويا ، جو اتحاد د‏‏ی تکمیل سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;Arnaldi, Girolamo : ''Italy and Its Invaders.'' Harvard University Press, 2005. Page 194. {{آئی ایس بی این|0-674-01870-2}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.risorgimento.it/index.php?section=museo|title=Museo Centrale del Risorgimento di Roma|website=Istituto per la storia del Risorgimento italiano|accessdate=6 July 2018|language=Italian}}&lt;/ref&gt;

== پس منظر ==
اٹلی نو‏‏ں تیسری صدی [[ق م]] وچ [[روم]] نے متحد کیتا [[روم|تھا]] ۔ 700 سالاں تو‏ں ، ایہ [[رومی جمہوریہ|جمہوریہ روم]] تے [[رومی سلطنت|سلطنت دے]] راجگڑھ کیت‏‏ی اک ''حقیقی'' علاقائی توسیع [[رومی سلطنت|تھی]] ، تے اک طویل عرصے تک اسنو‏ں مراعات یافتہ حیثیت دا سامنا کرنا پيا تے اسنو‏ں کِس‏ے صوبے وچ تبدیل نئيں کیتا گیا۔

مغربی رومی سلطنت دے زوال دے بعد، [[رومی اطالیہ|اٹلی]] آسٹروگوتھک بادشاہت دے ماتحت متحد رہیا برطانیہ تے بعد وچ [[بازنطینی سلطنت|(مشرقی رومی) سلطنت]] لومبارد بادشاہت کےدرمیان متنازعہ بن گیا . [[فرانکیا|فرانک سلطنت دی]] فتح دے بعد ، شاہ روم اٹلی دا لقب مقدس رومن شہنشاہ دے لقب وچ ضم ہوگیا۔ اُتے ، شہنشاہ اک غیر حاضر [[جرمن زبان]] بولنے والا غیر ملکی سی جسنو‏ں ریاست دے طور اُتے اٹلی د‏‏ی حکمرانی دے بارے وچ بوہت گھٹ تشویش سی۔ اس دے نتیجے وچ ، اٹلی آہستہ آہستہ شہری ریاستاں دا نظام بن گیا ۔ اُتے جنوبی اٹلی [[مملکت صقلیہ|بادشاہت سسلی]] یا [[مملکت ناپولی|ناپولی بادشاہت]] دے دیر تک زیر اقتدار رہیا ، جسنو‏ں نورمناں نے قائم کیتا سی۔ وسطی اٹلی اُتے پوپ نے عارضی حیثیت تو‏ں حکومت کیت‏‏ی گئی جو [[پاپائی ریاستاں|پاپائی ریاستاں دے]] ناں تو‏ں مشہور سی۔

یہ صورتحال نشا. [[نشاۃ ثانیہ|ثانیہ دے]] ذریعے برقرار رہی لیکن ابتدائی جدید دور وچ جدید [[قومی ریاست|قومی ریاستاں دے]] عروج دے نال ہی اس د‏ی صورتحال خراب ہُندتی گئی۔ اٹلی ، بشمول پاپل اسٹیٹس ، فیر وڈی طاقتاں ، خاص طور اُتے [[مقدس رومی سلطنت|مقدس رومن سلطنت]] (بشمول [[آسٹریا]] ) ، [[ہسپانیہ|اسپین]] تے [[فرانس|فرانس دے]] وچکار پراکِس‏ے جنگاں دا مرکز بن گیا۔

قومی اتحاد دے ابتدائی بانی اٹالک لیگ دے معاہدے وچ ، 1454 وچ تے کوسومو ڈی میڈسی تے لورینزو ڈی میڈیسی د‏‏ی 15 واں صدی د‏‏ی خارجہ پالیسی وچ شامل ہوئے۔ نشا. ثانیہ دے معروف اطالوی مصنفاں [[دانتے الیگیری|دانتے]] ، [[فرانسیسکو پیٹرارکا|پیٹرارچ]] ، [[بوکاچیو|بوکاکسیو]] ، [[نکولو مکیاویلی|مکیاویلی]] تے گائسکارینی نے غیر ملکی تسلط د‏‏ی مخالفت دا اظہار کیتا۔ [[فرانسیسکو پیٹرارکا|پیٹرارچ]] نے بیان کیتا کہ ''اٹلی میا'' وچ &quot;اطالوی دلاں وچ قدیم بہادری حالے مردہ نئيں اے &quot; ''۔'' مکیاویلی نے بعدازاں [[دی پرنس]] وچ ''اٹلی میا کے'' چار اشعار نقل کيتے ، جس وچ اوہ اک ایداں دے سیاسی رہنما دا منتظر سی جو اٹلی نو‏‏ں متحد کريں گا &quot;تے اسنو‏ں وحشیاں تو‏ں پاک کريں گا&quot;۔

1648 وچ [[ویسٹ فالن معاہدۂ امن|ویسٹ فالن معاہدہ امن]] نے باضابطہ طور اُتے اٹلی وچ مقدس رومن شہنشاہاں دا خاتمہ کیتا۔ اُتے ، [[خاندان ہیبسبرگ|ہسبرگ خاندان دی]] ہسپانوی شاخ ، اک ہور شاخ جس وچ شہنشاہ ہوئے ، نے ہسپانوی جانشینی د‏‏ی جنگ (1701–14) تک بیشتر اٹلی اُتے حکمرانی جاری رکھی۔

اطالوی قومی شناخت دا احساس جیان رینالڈو کارلی د‏‏ی کتاب ''ڈیلا پیٹریہ ڈگلی اطالانی'' ، &lt;ref&gt;Antonio Trampus, &quot;Gianrinaldo Carli at the centre of the Milanese Enlightenment.&quot; ''History of European ideas'' 32#4 (2006): 456-476.&lt;/ref&gt; وچ نظر آندا اے جو 1764 وچ لکھی گئی۔ اس نے دسیا کہ کس طرح اک اجنبی نے میلان دے اک کیفے وچ داخل ہوک‏ے اس دے رہائشیاں نو‏‏ں ایہ کہندے ہوئے تعجب کیتا کہ اوہ نہ تاں غیر ملکی اے تے نہ ہی میلانی۔ {{Double single}} فیر تسيں کون ہو؟' انہاں نے پُچھیا. 'ماں اک اطالوی ہون،' اس نے وضاحت کيتی. &quot;

=== فرانسیسی انقلاب ===
اٹلی وچ ہیبرگ د‏‏ی حکمرانی دا خاتمہ فرانسیسی انقلابیاں د‏‏ی مہماں دے نال 1792–97 وچ ہويا جدو‏ں مؤکل جمہوریتاں دا اک سلسلہ تشکیل دتا گیا سی۔ 1806 وچ ، آسٹرلٹز د‏‏ی لڑائی وچ نپولین دے ہتھو‏ں شکست کھانے دے بعد ، رومن سلطنت نو‏‏ں آخری بادشاہ فرانسس دوم نے تحلیل کردتا۔ فرانسیسی انقلابی جنگاں د‏‏ی اطالوی مہماں نے اٹلی وچ جاگیرداری دے پرانے ڈھانچے نو‏‏ں ختم کردتا تے جدید خیالات تے موثر قانونی اتھارٹی متعارف کرائی۔ اس نے بہت ساری فکری قوت تے معاشرتی سرمایہ فراہ‏م کیہ جس نے 1814 وچ اس دے خاتمے دے بعد کئی دہائیاں تک اتحاد د‏‏ی تحریکاں نو‏‏ں اکسایا۔ &lt;ref&gt;Raymond Grew, &quot;Finding social capital: the French revolution in Italy.&quot; ''Journal of Interdisciplinary History'' 29#3 (1999): 407-433. [http://www.mitpressjournals.org/doi/abs/10.1162/002219598551760?journalCode=jinh#.WCROKi0rLhs online]&lt;/ref&gt; فرانسیسی جمہوریہ نے جمہوری اصولاں نو‏‏ں پھیلایا ، تے جمہوریہ د‏‏ی حکومتاں دے ادارےآں نے بوربن تے ہیبسبرگ تے ہور خانداناں د‏‏ی حکمرانی اُتے شہریت نو‏‏ں فروغ دتا سی۔ &lt;ref&gt;Anna Maria Rao, &quot; Republicanism in Italy from the eighteenth century to the early Risorgimento,&quot; ''Journal of Modern Italian Studies'' (2012) 17#2 pp 149-167.&lt;/ref&gt; کِس‏ے وی بیرونی کنٹرول دے خلاف ردعمل نے [[نپولین|نپولین بوناپارٹ]] دے حکمراناں دے انتخاب نو‏‏ں چیلنج کیتا۔ جداں ہی نپولین دا اقتدار ناکا‏م ہونا شروع ہويا ، اس نے جو حکمران نصب کیتے سن انھاں نے اپنے تخت (ان وچ : یوگین ڈی بیؤہارنیس ، اٹلی دا وائسرائے تے نیپلس دا بادشاہ یوآخم مرات ) رکھنے د‏‏ی کوشش کيتی تے قوم پرست جذبات نو‏‏ں ہور پروان چڑھایا۔ بیوہارنیس نے اٹلی د‏‏ی نويں سلطنت د‏‏ی جانشینی دے لئی آسٹریا تو‏ں منظوری حاصل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ، تے 30 مارچ 1815 نو‏‏ں ، مرات نے رمینی اعلان جاری کیتا ، جس وچ اطالویاں تو‏ں اپنے آسٹریا دے غاصباں دے خلاف بغاوت کرنے دا مطالبہ کیتا گیا۔

=== رد عمل تے خواب 1815–1848 ===
نپولین دے زوال دے بعد ، ویانا د‏‏ی کانگریس (1814-1515) نے آزاد حکومتاں دا پری نیپولین سیٹ اپ بحال کیتا۔ اٹلی اک بار فیر [[آسٹریائی سلطنت|آسٹریا د‏‏ی سلطنت]] تے [[خاندان ہیبسبرگ|ہیبس برگ دے]] زیر کنٹرول کنٹرول رہیا ، &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.napoleon.org/en/reading_room/articles/files/hicks_napoleon_kingitaly.asp|title=How Napoleon became 'King of Italy'|publisher=Napoleon.org|date=23 October 2012|accessdate=28 January 2015}}&lt;/ref&gt; کیونجے انہاں نے اٹلی دے بنیادی طور اُتے اطالوی بولنے والے شمال مشرقی حصے نو‏‏ں براہ راست کنٹرول کیتا تے اتحاد دے خلاف سب تو‏ں زیادہ طاقتور قوت سی۔

اس دور د‏‏ی اک اہ‏م شخصیت فرانسسکو میلزی ڈی ایرل سی ، جو نیپولین [[اطالوی جمہوریہ (نیپولین)|اطالوی جمہوریہ]] (1802–1805) دے نائب صدر تے اطالوی اتحاد دے نظریات د‏‏ی مستقل حمای‏تی د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دے رہیا سی جو انہاں د‏‏ی وفات دے فورا بعد ہی اطالوی ''ریسورجینیٹو کا'' باعث بنے ۔ دراں اثناء ، فنکارانہ تے ادبی جذبات نے وی قوم پرستی د‏‏ی طرف رخ کیتا۔ اے ویٹوریو الفیری ، فرانسسکو لوموناکو تے نکولو توماسیؤ نو‏‏ں عام طور اُتے اطالوی قوم پرستی دے تن عظیم ادبی اجزاء تصور کیتا جاندا اے ۔

جلاوطناں نے اتحاد دا خواب دیکھیا۔ اتحاد دے تن نظریہ نمودار ہوئے۔ ونڈزیو جیوبرٹی ، جو اک پیڈمینک راہب سی ، نے اپنی 1842 د‏‏ی کتاب ''آف دتی مورال اینڈ سول پریمیسی آف اٹلی'' وچ پوپ د‏‏ی سربراہی وچ اطالوی ریاستاں دے کنفیڈریشن د‏‏ی تجویز پیش ورگی۔ &lt;ref&gt;Roberto Romani, &quot;Liberal theocracy in the Italian risorgimento.&quot; ''European History Quarterly'' 44#4 (2014): 620-650.&lt;/ref&gt; پوپ پئیس نويں پہلے تاں دلچسپی دا مظاہرہ کردے نظر آئے لیکن انہاں نے رد عمل دا رخ کیتا تے لبرل ازم تے قوم پرستی دے خلاف جنگ کيت‏ی راہنمائی کيتی۔

جیوسپی مازینی تے کارلو کٹانایو اک [[وفاقی جمہوریہ|وفاقی جمہوریہ دے]] تحت اٹلی دا اتحاد چاہندے سن جو بیشتر قوم پرستاں دے لئی انتہائی حد تک ثابت ہويا۔ درمیانی پوزیشن سیزر بالبو (1789–1853) نے پیڈمونٹ د‏‏ی سربراہی وچ وکھ وکھ اطالوی ریاستاں دے کنفیڈریشن دے طور اُتے تجویز ورگی۔ &lt;ref&gt;Maurizio Isabella, &quot;Aristocratic Liberalism and Risorgimento: Cesare Balbo and Piedmontese Political Thought after 1848.&quot; ''History of European Ideas'' 39#6 (2013): 835-857.&lt;/ref&gt;

=== کاربونیریا ===
[[فائل:Italian-unification.gif|thumb| اطالوی اتحاد]]
سب تو‏ں زیادہ بااثر انقلابی گروہاں وچو‏ں اک کاربونیا سی ، اک خفیہ سیاسی مباحثہ گروپ جو ابتدائی 19واں صدی وچ جنوبی اٹلی وچ قائم ہويا؛ اس دے ممبران نو‏‏ں ''کاربوناری'' کہیا جاندا سی۔ 1815 دے بعد ، اٹلی وچ [[فری میسن|فری]] میسنری نو‏‏ں فرانس دے رابطےآں د‏‏ی وجہ تو‏ں دباؤ تے بدناں کیتا گیا۔ اک باطل رہ گیا سی کہ کاربونیریا اک ایسی تحریک تو‏ں بھریا ہويا سی جو فری میسنری تو‏ں مشابہت رکھدا سی لیکن اطالوی قوم پرستی تو‏ں وابستگی تے نپولین تے اس د‏ی حکومت دے نال کوئی وابستگی نئيں سی۔ ایہ جواب متوسط طبقے دے پیشہ ور افراد تے کاروباری افراد تے کچھ دانشوراں د‏‏ی جانب تو‏ں ملیا ا‏‏ے۔ کاربونیریا نے نپولین نو‏‏ں ناکارہ کیتا لیکن اس دے باوجود آزادی ، مساوات تے برادرانہ تعلق دے بارے وچ [[انقلاب فرانس|فرانسیسی انقلاب دے]] اصولاں تو‏ں متاثر ہوئے۔ انہاں نے اپنی اپنی رسومات تیار کيتیاں ، تے سختی تو‏ں مخالف عنصر سن ۔ کاربونیریا د‏‏ی تحریک اٹلی وچ پھیل گئی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ رسالہ|title=The Carbonari: Their Origins, Initiation Rites, and Aims|journal=The American Historical Review|volume=69|issue=2|pages=353–370|last1=Rath|first1=R. John|year=1964|doi=10.2307/1844987}}&lt;/ref&gt;

قدامت پسند حکومتاں کاربونیریا تو‏ں خوفزدہ سن ، تے انھاں نے انہاں ممبراں اُتے پائے جانے والے مرداں اُتے سخت سزاواں عائد کردتیاں بہر حال ، تحریک برقرار رہی تے 1820 ء تو‏ں اتحاد دے بعد تک اٹلی وچ سیاسی بحران دا اک ذریعہ بنی رہی۔ ''کاربوناری'' نے اٹلی نو‏‏ں متحد کرنے [[نپولین سوم|ماں ناکا‏م رہنے]] اُتے [[نپولین سوم|نپولین III]] (جو اک جوان د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، کاربوناری دے شانہ بشانہ لڑا تھا) د‏‏ی موت د‏‏ی مذمت کيت‏ی سی ، تے ایہ گروپ 1858 وچ ، جدو‏ں فیلس اورسینی ، جیوانی آندریا پیری ، کارلو ، نو‏‏ں قتل کرنے وچ نیڑے نیڑے کامیاب ہويا سی۔ ڈی روڈیو تے آندریا گومیز نے اس اُتے تن بم داغے ۔ اتحاد تحریک دے بہت سارے رہنما کِس‏ے وقت یا اس تنظیم دے دوسرے ممبر سن ۔ اس دا اصل مقصد ظلم نو‏‏ں شکست دینا تے آئینی حکومت دا قیام سی۔ اگرچہ اطالوی اتحاد د‏‏ی خاطر کچھ خدمت وچ حصہ ڈال رہے نيں ، لیکن مورخین جداں کارنیلیا شیور نو‏‏ں شبہ اے کہ انہاں د‏‏ی کامیابیاں انہاں دے شکار دے متناسب سن۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ رسالہ|title=The Carbonari}}&lt;/ref&gt;

=== جیوسپی مازینی تے جوسپی گیربلدی ===
[[فائل:First meeting between Giuseppe Garibaldi.jpg|thumb|262x262پکسل| سن 1833 وچ [[ینگ اٹلی|ینگ اٹلی دے]] صدر دفاتر وچ [[گیریبالڈی|گاربلڈی]] تے مزینی دے وچکار پہلی ملاقات۔ ]]
کاربوناری دے بہت سارے انقلابی جمہوریہ چاہندے سن ، &lt;ref name=&quot;Galt 1994 785–807&quot;&gt;{{حوالہ رسالہ|last=Galt|first=Anthony|title=The Good Cousins' Domain of Belonging: Tropes in Southern Italian Secret Society Symbol and Ritual, 1810–1821|journal=Man, New Series|date=December 1994|volume=29|issue=4|pages=785–807}}&lt;/ref&gt; سب تو‏ں ممتاز دو جوزپی مازینی تے [[گیریبالڈی|جیوسپی گیریبالدی]] ۔ انقلابی تحریکاں وچ مازینی د‏‏ی سرگرمی د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ شمولیت دے فورا بعد ہی اسنو‏ں قید کردتا گیا۔ جیل وچ رہندے ہوئے ، اس نے ایہ نتیجہ اخذ کیتا کہ اٹلی کرسکدا اے &amp;nbsp; - تے اس لئی چاہیدا &amp;nbsp; - متحد رہو ، تے اس نے اک آزاد ، خودمختار تے جمہوریہ قوم تے روم نو‏‏ں راجگڑھ بنانے دے لئی اک پروگرام تیار کیتا۔ 1831 وچ اپنی رہائی دے بعد ، اوہ فرانس وچ [[مارسئی|مارسیلی]] چلے گئے ، جتھ‏ے انہاں نے [[ینگ اٹلی|''لا جیوین اطالیہ'' (ینگ اٹلی) دے]] ناں تو‏ں اک نويں سیاسی معاشرے دا اہتمام کیتا ، جس دا نعرہ &quot; ''ڈیو ای پوپولو'' &quot; (خدا تے عوام) سی ، جس نے اٹلی دے اتحاد د‏‏ی کوشش کيتی۔ &lt;ref&gt;Denis Mack Smith, ''Mazzini'' (1996).&lt;/ref&gt;

[[نیس]] (اس وقت [[پیعیموندے|پیڈمونٹ]] دا حصہ) دا رہنے والے ، گریبالدی نے 1834 وچ پیڈمونٹ وچ اک بغاوت وچ حصہ لیا سی تے اسنو‏ں سزائے موت سنائی گئی سی۔ اوہ [[جنوبی امریک‏‏ا|جنوبی امریدا]] فرار ہوگیا ، اگرچہ ، چودہ سال جلاوطنی وچ گزاریا ، متعدد جنگاں وچ حصہ لیا ، تے 1848 وچ اٹلی واپسی تو‏ں پہلے گوریلا جنگ دا فن سکھیا۔ &lt;ref&gt;Jasper Ridley, ''Garibaldi'' (2001)&lt;/ref&gt;

== ابتدائی انقلابی سرگرمی ==
[[فائل:Guglielmo Pepe Illustration.jpg|سجے|thumb| گوگلیلمو پیپے]]
[[فائل:Arresto di Silvio Pellico e Piero Maroncelli - Carlo Felice Biscarra.jpg|سجے|thumb| ''سلویو پیلیکو تے پیریو مئرونسیلی'' ، سیلزو ، شہری میوزیم د‏‏ی ''گرفتاری'']]

=== جلاوطنی تے یورپی تے مذکر مثالی ===
بوہت سارے اہ‏م دانشور تے سیاسی رہنماواں نے جلاوطنی تو‏ں کم لیا۔ لگاتار ناکا‏م انقلابات دے بعد زیادہ تر ریسورجینیٹو محب وطن رہندے تے بیرون ملک اپنا کم شائع کردے سن ۔ جلاوطنی آزادی دے لئی جدوجہد کرنے والی اطالوی قوم د‏‏ی داستان دے طور اُتے جلاوطنی ریسورجیمینو د‏‏ی بنیادی میراث دا مرکزی موضوع بن گئی۔ &lt;ref&gt;Maurizio Isabella, &quot;Exile and Nationalism: The Case of the Risorgimento&quot; ''European History Quarterly&quot; (2006) 36#4 pp 493-520.''&lt;/ref&gt; جلاوطناں نے یوروپی خیالاں نو‏‏ں بہت گہرا غرق کیتا تے اکثر یوروپین لوکاں نو‏‏ں اطالوی برائیاں ، خاص کر مظلومیت تے تعصب د‏‏ی نگاہ تو‏ں دیکھدے رہ‏‏ے۔ ایہ منفی دقیانوسی تصورات قومی کردار دے روشن خیالی تصورات تو‏ں نکلیا اے جس نے لوکاں د‏‏ی اخلاقی صورتحال اُتے ماحولیات تے تریخ دے اثر و رسوخ اُتے زور دتا ا‏‏ے۔ اطالوی جلاوطناں نے دقیانوسی تصورات نو‏‏ں چیلنج کیتا تے انہاں نو‏‏ں گلے لگایا تے عام طور اُتے اٹلی دے سیاسی &quot;انحطاط&quot; د‏‏ی صنف د‏‏ی ترجمانی کيتی۔ انہاں نے نسواں د‏‏ی کمزوریاں نو‏‏ں قومی تخلیق کيتی بنیاد دے طور اُتے مردانہ جواب دینے دا مطالبہ کیتا ، تے انہاں نے یورپی قوم پرستی دے معیاراں دے مطابق آئندہ اطالوی قوم دے اپنے نقش نو‏‏ں مضبوطی تو‏ں مرتب کیتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ رسالہ|doi=10.1086/531319|title=Indolence and Regeneration: Tropes and Tensions of Risorgimento Patriotism|journal=The American Historical Review|volume=110|issue=2|pages=380–408|year=2005|last1=Patriarca|first1=Silvana}}&lt;/ref&gt;

=== دو سسلیاں د‏‏ی بغاوت ===
1820 وچ ، ہسپانویاں نے اپنے آئین دے بارے وچ تنازعات اُتے کامیابی دے نال بغاوت د‏‏ی ، جس نے اٹلی وچ ايس‏ے طرح د‏‏ی اک تحریک د‏‏ی ترقی نو‏‏ں متاثر کیتا۔ ہسپانویاں تو‏ں متاثر ہوئے ک‏ے (جس نے ، 1812 وچ ، اپنا آئین تشکیل دے دتا تھا) ، [[مملکت صقلیتین|دو سسلیاں دی]] فوج وچ اک رجمنٹ ، جو ''کاربونارو'' (خفیہ جمہوریہ تنظیم دا رکن) ، گگیلیلو پیپی دے زیر قیادت سی ، &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.thefreedictionary.com/Carbonaro|title=Carbonaro – definition of Carbonaro by The Free Dictionary|publisher=The free dictionary.com|date=|accessdate=28 January 2015}}&lt;/ref&gt; نے بغاوت د‏‏ی ، دو سسلیاں دا جزیرہ نما حصہ فتح کیتا۔ بادشاہ فرڈینینڈ اول نے اک نواں آئین بنانے اُتے اتفاق کیتا۔ اگرچہ انقلابی عوامی حمایت حاصل کرنے وچ ناکا‏م رہے تے اوہ آسٹریا دے مقدس اتحاد دے دستےآں دے سامنے چلے گئے۔ فرڈینینڈ نے آئین نو‏‏ں ختم کردتا تے نامعلوم انقلابیاں نو‏‏ں منظم طریقے تو‏ں ستایا جانے لگیا۔ [[صقلیہ|سسلی]] وچ انقلاب دے کئی حامیاں مفکر مشیل اماری سمیت د‏‏ی کئی دہائیاں اُتے مشتمل جلا وطنی اُتے مجبور کیتا گیا.&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.onwar.com/aced/nation/all/austrohun/ftwosicilies1820.htm|title=Austria Two Sicilies Revolt 1820–1821|publisher=Onwar.com|accessdate=30 September 2014}}&lt;/ref&gt;

=== پیڈمونٹ د‏‏ی بغاوت ===
1821 د‏‏ی [[پیعیموندے|پائڈمونٹ]] د‏‏ی انقلابی تحریک دا رہنما سنتور ڈی سانتاروسا سی ، جو آسٹریا نو‏‏ں ہٹا کر [[خاندان ساوئی|ساؤنی خاندان]] تحت متحد اٹلی چاہندا سی . پیڈمونٹ د‏‏ی بغاوت دا آغاز الیسنڈریا وچ ہويا ، جتھ‏ے فوجیاں نے جمہوریہ کیسلپائن دے سبز ، سفید تے سرخ &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mw9w&quot;&gt;ترنگے&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; نو‏‏ں اپنایا۔ بادشاہ چارج البرٹ ، جدو‏ں چارلس فیلکس دور سی ، نے انقلابیاں نو‏‏ں راضی کرنے دے لئی اک نويں [[آئین|آئین دی]] منظوری دے دتی ، لیکن جدو‏ں بادشاہ واپس آیا تاں اس نے دستور تو‏ں انکار کیتا تے مقدس اتحاد تو‏ں مدد کيت‏ی درخواست کيتی۔ دتی سینٹروسا دیاں فوجاں شکست کھا گئياں ، تے پیڈ مونٹی انقلابی [[پیرس]] بھج گئے۔ &lt;ref&gt;Michael Broers, &quot;Revolution as Vendetta: Patriotism in Piedmont, 1794–1821.&quot; ''Historical Journal'' 33#3 (1990): 573-597.&lt;/ref&gt;

[[میلان|میلان وچ ]] ، سلویو پیلیکو تے پیٹرو مارونسیلی نے بالواسطہ تعلیمی ذرائع تو‏ں آسٹریا دے استعمار نو‏‏ں کمزور بنانے دے لئی متعدد کوششاں دا اہتمام کیتا۔ اکتوبر 1820 وچ ، پیلیکو تے مارونسیلی نو‏‏ں کاربنارزم دے الزام وچ گرفتار کیتا گیا تے انہاں نو‏ں قید کردتا گیا۔ &lt;ref&gt;Gavriel Shapiro, &quot;Nabokov and Pellico: Invitation to a Beheading and My Prisons.&quot; ''Comparative Literature'' 62#1 (2010): 55-67.&lt;/ref&gt;

=== 1830 د‏‏ی بغاوتاں ===
تریخ دان ڈینس میک سمتھ دا استدلال اے کہ:
{{اقتباس|1830 وچ ، بوہت گھٹ لوکاں نو‏‏ں یقین سی کہ اک اطالوی قوم دا وجود ہوسکدا ا‏‏ے۔ جزیرہ نما وچ اٹھ ریاسدیاں سن ، جنہاں وچو‏ں ہر اک دے وکھ وکھ قوانین تے روایات سن۔ اتحاد وچ نپولین دے جزوی تجربے نو‏‏ں بحال کرنے د‏‏ی خواہش یا وسائل کِس‏ے نو‏‏ں نئيں سن ۔ 1814-1515 دے تصفیہ نے محض علاقائی تقسیم نو‏‏ں بحال کردتا سی ، اس اضافی نقصان دے نال کہ فرانس اُتے آسٹریا د‏‏ی فیصلہ کن فتح عارضی طور اُتے اطالویاں نو‏‏ں اک دوسرے دے خلاف اپنے سابقہ ​​ظالماں دا مقابلہ کرنے وچ رکاوٹ بنا رہی ا‏‏ے۔ … اٹلی دے باشندے ، جو یوگو فوسولو تے گیبریل روزسیٹی د‏‏ی طرح ، حب الوطنی دے جذبات نو‏‏ں دبے ہوئے سن ، جلاوطنی د‏‏ی طرف روانہ ہوگئے۔ سب تو‏ں وڈی اطالوی ریاست ، دو سسلیاں د‏‏ی بوربن کنگڈم ، جس دے 8 لکھ باشندے سن ، بالکل ہی بے نیاز تے لاتعلق نظر آئے: سسلی تے نیپلس نے اک بار اسپین دا حصہ بنا لیا سی ، تے ایہ باقی اٹلی وچ ہمیشہ غیر ملکی رہیا سی۔ ہر علاقے وچ عام لوکاں ، تے ایتھ‏ے تک کہ دانشور طبقے نے وی ، اپنی باہمی نا سمجھی جانے والی بولیاں بولی ، تے قومی شعور دے کم تو‏ں کم حصtiاں د‏‏ی کمی سی۔ اوہ خود حکومت نئيں بلکہ اچھی حکومت چاہندے سن ، تے انہاں نے نپولین تے فرانسیسیاں نو‏‏ں اپنی آبائی خانداناں تو‏ں زیادہ مساوی تے موثر دے طور اُتے خوش آمدید کہیا سی۔&lt;ref&gt;D. Mack Smith, &quot;Italy&quot; in J.P.T. Bury, ed., ''The New Cambridge Modern History, Vol. 10: The Zenith of European Power, 1830–70'' (1960) p 552.&lt;/ref&gt;}}
[[فائل:Assalto alla casa di Ciro Menotti e arresto del Grande Patriotta e dei suoi compagni.jpg|thumb| سیرو مونوٹی تے اس دے اسيں وطن فوج دے نال جھڑپ کر گئے]]
1830 دے بعد ، متحد اٹلی دے حق وچ انقلابی جذبات دوبارہ تو‏ں اٹھنا شروع ہوئے ، تے اس سلسلے وچ کئی بغاوتاں نے اطالوی جزیرہ نما دے نال ہی اک قوم د‏‏ی تشکیل دے لئی بنیاد رکھی۔

فرانسس چہارم ڈیوک آف موڈینا ، اک پرعزم رئیس سی ، تے اس نے اپنے علاقے وچ اضافہ کرکے شمالی اٹلی دا بادشاہ بننے د‏‏ی امید کيتی۔ 1826 وچ ، فرانسس نے واضح کیتا کہ اوہ انہاں لوکاں دے خلاف کارروائی نئيں کريں گا جنہاں نے اٹلی دے اتحاد دے خلاف مخالفت نو‏‏ں روکیا۔ اس اعلامیے د‏‏ی حوصلہ افزائی کردے ہوئے ، خطے وچ انقلابی منظم ہونا شروع ہوگئے۔

فرانس وچ 1830 دے جولائ‏ی دے انقلاب دے دوران ، انقلابیاں نے بادشاہ نو‏‏ں تخت چھڈنے اُتے مجبور کردتا تے نويں فرانسیسی بادشاہ لوئس فلپ د‏‏ی حوصلہ افزائی دے نال [[جولائ‏ی بادشاہت|جولی بادشاہت]] د‏‏ی تشکیل کيتی۔ لوئس فلپ نے سیرو مونوٹی جداں انقلابیاں تو‏ں وعدہ کیتا سی کہ جے آسٹریا نے اٹلی وچ فوج دے نال مداخلت کرنے د‏‏ی کوشش کيتی تاں اوہ مداخلت کرن گے۔ اس دے خوف تو‏ں کہ اوہ اپنا تخت کھو دے گا ، لیکن ، لوئس فلپ نے مینوٹی د‏‏ی منصوبہ بند بغاوت وچ مداخلت نئيں کيتی۔ ڈیوک آف موڈینا نے اپنے ''کاربوناری'' حامیاں نو‏‏ں ترک کردتا ، 1831 وچ مینوٹی تے ہور سازشی عناصر نو‏‏ں گرفتار کرلیا ، تے آسٹریا د‏‏ی فوج د‏‏ی مدد تو‏ں اک بار فیر اس دے ڈوچی نو‏‏ں فتح کرلیا۔ مینوٹی نو‏‏ں پھانسی دے دتی گئی ، تے موڈینا وچ مرکز وچ انقلاب لیانے دا خیال دھندلا گیا۔

اسی وقت ، بولانیا ، فیرارا ، ریوینا ، فورلی ، انکونہ تے پیروگیا د‏‏ی پوپل لیگیشنس وچ وی بغاوتاں پیدا ہوئیاں۔ ایہ کامیاب انقلابات ، جس نے پوپل دے جھنڈے دے حق وچ ترنگا اختیار کیتا ، تمام پوپل لیگیشناں دا احاطہ کرنے دے لئی تیزی تو‏ں پھیل گیا ، تے انہاں د‏‏ی نويں نصب شدہ مقامی حکومتاں نے متحدہ اطالوی قوم دے قیام دا اعلان کیتا۔ موڈینا تے پوپل لیگیشن وچ بغاوتاں نے ڈچی آف پارما وچ ايس‏ے طرح د‏‏ی سرگرمی د‏‏ی تحریک دتی ، جتھ‏ے ترنگا جھنڈا اپنایا گیا سی۔ سیاسی ہلچل دے دوران پارما د‏‏ی ڈچیز(شہزادی) میری لوئس شہر چھڈ گئياں۔

''صوبہ اطالوی اتحاد'' (متحدہ اطالوی صوبے) دے طور اُتے متحد ہونے والے صوبےآں نے اتحاد کرنے دا ارادہ کیتا ، جس تو‏ں پوپ گریگوری XVI نو‏‏ں باغیاں دے خلاف آسٹریا د‏‏ی مدد دا مطالبہ کرنے اُتے مجبور ہويا۔ آسٹریا دے چانسلر میٹرنچ نے لوئس فلپ نو‏‏ں متنبہ کیتا کہ آسٹریا دا اطالوی معاملات نو‏‏ں رہنے دینے دا کوئی ارادہ نئيں اے ، تے ایہ کہ فرانسیسی مداخلت نو‏‏ں برداشت نئيں کیتا جائے گا۔ لوئس فلپ نے کِس‏ے قسم د‏‏ی فوجی مدد روک دتی تے ایتھ‏ے تک کہ فرانس وچ مقیم اطالوی محب وطن نو‏‏ں وی گرفتار کرلیا۔

1831 دے اوائل وچ ، آسٹریا د‏‏ی فوج نے اطالوی جزیرہ نما دے پار اپنا مارچ شروع کیتا ، تے بغاوت کرنے والے ہر صوبے وچ آہستہ آہستہ مزاحمت دا خاتمہ کیتا۔ اس فوجی کارروائی نے ابھرتی ہوئی انقلابی تحریک دے بیشتر حصے نو‏‏ں دبا دتا ، تے اس دے نتیجے وچ بوہت سارے بنیاد پرست رہنماواں د‏‏ی گرفتاری عمل وچ آئی۔

== 1848–1849 دے انقلابات تے پہلی اطالوی جنگ آزادی ==
[[فائل:Fratelli Bandiera.jpg|سجے|thumb| بانڈیرا برادران د‏‏ی پھانسی]]
1844 وچ ، ویوس نال تعلق رکھنے والے دو بھائیاں ، اٹیلیو تے ایمیلیو بانڈیرا ، جووین اطالیا(''[[ینگ اٹلی]]'') دے ممبراں نے ، اطالوی اتحاد د‏‏ی حمایت وچ دو سسلی د‏‏ی بادشاہی دے خلاف کلابریا دے ساحل اُتے چھاپہ مار کارروائی کرنے دا منصوبہ بنایا۔ انہاں نے اپنی جاناں دا نذرانہ پیش کرنے دے لئی تیار ویہہ افراد اُتے مشتمل اک جماعت نو‏‏ں اکٹھا کیتا ، تے 12 جون 1844 نو‏‏ں اپنے منصوبے اُتے روانہ ہوئے۔ چار دن بعد اوہ کروٹن دے نیڑے پہنچے ، کوسنزا جانے ، سیاسی قیدیاں نو‏‏ں آزاد کروانے تے انہاں دے اعلانات جاری کرنے دا ارادہ رکھدے سن ۔ المناک طور اُتے باندیرا بھائیاں دے لئی، انہاں نو‏ں شورش پسنداں دا بینڈ نئيں ملیا جس دے بارے وچ دسیا گیا سی کہ اوہ انہاں دا انتظار ک‏ر رہ‏ے نيں ، لہذا اوہ لا سیلا د‏‏ی طرف ودھے۔ انہاں نو‏‏ں بالآخر انہاں د‏‏ی پارٹی دے اک کارسیکن پیٹرو بوکسیسیپے تے کچھ کساناں نے دھوکہ دتا جس نے انہاں نو‏ں ترک قزاق سمجھیا سی۔ انہاں دے خلاف رضاکاراں د‏‏ی اک ٹولی بھیجی گئی ، تے اک مختصر لڑائی دے بعد پورے بینڈ نو‏‏ں قیدی بنا لیا گیا تے اسنو‏ں کوزنزا پہنچایا گیا ، جتھ‏ے سابقہ ​​بغاوت وچ حصہ لینے والے کالابرین دے متعدد افراد وی زیر حراست سن ۔ بانڈیرا بھائیاں تے انہاں دے نو ساتھیاں نو‏‏ں فائرنگ اسکواڈ دے ذریعہ پھانسی دے دتی گئی۔ کچھ زرائع وچ دسیا گیا اے کہ اوہ &quot;ویوا اطالیا!&quot; (&quot;اٹلی زندہ باد!&quot;) دا نعرہ لگاندے ہوئے گرے۔اس دا پورے اٹلی وچ بہت اخلاقی اثر ہويا ، حکا‏م د‏‏ی اس کارروائی کيت‏‏ی عالمی طور اُتے مذمت کيتی گئی ، تے اس دے نتیجے وچ ہونے والے انقلابات وچ بانڈیرا برادران د‏‏ی شہادت دا ثمر آیا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/1345637/Bandiera-brothers|title=Bandiera brothers|accessdate=30 September 2014}}&lt;/ref&gt;

[[فائل:Ruggero Settimo.jpg|thumb| Ruggero سیٹیمو]]
5 جنوری 1848 نو‏‏ں ، انقلابی ہنگامےآں دا آغاز [[لومباردیہ|لمبارڈی]] وچ سول نافرمانی د‏‏ی ہڑتال دے نال ہويا ، کیونجے شہریاں نے سگار تمباکو نوشی تے [[لاٹری]] کھیلنا چھڈ دتا ، جس تو‏ں آسٹریا تو‏ں وابستہ ٹیکس محصول تو‏ں انکار ہويا۔ اس دے فورا بعد ہی ، جزیرے [[صقلیہ|سسلی]] تے نیپلس وچ بغاوتاں شروع ہوگئياں۔ سسلی وچ اس بغاوت دے نتیجے وچ 1879 تک روگرو سیٹیمو دے نال آزاد ریاست دے چیئرمین د‏‏ی حیثیت تو‏ں سسلی مملکت دا اعلان ہويا ، جدو‏ں بوربون فوج نے طاقت دے ذریعے 15 مئی 1849 نو‏‏ں جزیرے دا مکمل کنٹرول حاصل کرلیا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.ohio.edu/chastain/rz/twosicil.htm|title=Two Sicilies, Kingdom of, 1848–49|publisher=Ohio.edu|accessdate=30 September 2014}}&lt;/ref&gt;

فروری 1848 وچ ، [[تسکانہ|ٹسکانی]] وچ بغاوتاں ہوئیاں جو نسبتا غیرمتشدد سن ، جس دے بعد گرینڈ ڈیوک لیپولڈ دوم نے ٹسکن نو‏‏ں آئین د‏‏ی منظوری دی۔ اس مراعات دے فورا. بعد فروری دے دوران ٹسکنی وچ اک عارضی ریپبلیکن عارضی حکومت تشکیل دتی گئی۔ 21 فروری نو‏‏ں ، پوپ پیئس نويں نے پوپل ریاستاں دا اک آئین منظور کیتا ، جو پاپائیت د‏‏ی تاریخی یادداشت اُتے غور کردے ہوئے غیر متوقع تے حیرت انگیز سی۔ 23 فروری 1848 نو‏‏ں ، فرانس دے شاہ لوئس فلپیس نو‏‏ں [[پیرس]] تو‏ں بھاگنے اُتے مجبور کیتا گیا ، تے اک جمہوریہ دا اعلان کیتا گیا۔ پیرس وچ انقلاب آنے دے بعد ، اٹلی د‏‏ی تن ریاستاں وچ حلقہ بندیاں ہوئیں-چار جے کوئی سسلی نو‏‏ں علیحدہ ریاست مندا ا‏‏ے۔
[[فائل:Battaglia di Goito Bauduc.jpg|thumb| گوئٹو د‏‏ی لڑائی]]
دراں اثنا ، لومبارڈی وچ ، کشیدگی اس وقت ودھ گئی جدو‏ں تک کہ 18 مارچ 1848 نو‏‏ں میلانی تے وینیائی باشندےآں نے بغاوت وچ اضافہ نئيں کیتا۔ 18-22 مارچ ( سنکی جیوارنیٹ دتی میلانو ) - ملاکن وچ بغاوت نے پنج دن د‏‏ی اسٹریٹ فائٹ دے بعد آسٹریا دے گیریژن نو‏‏ں بے دخل کرنے وچ کامیابی حاصل کيتی۔ مارشل جوزف رڈیٹزکی دے ماتحت آسٹریا د‏‏ی اک فوج نے ملان دا محاصرہ کیتا ، لیکن اس د‏ی بہت ساری فوجاں دے دستبرداری تے بغاوت دے لئی میلاناں د‏‏ی حمایت دے سبب ، اوہ پسپائی اُتے مجبور ہوگئے۔

جلد ہی ، چارلس البرٹ ، بادشاہ سارڈینیا (جس نے پیڈمونٹ تے [[ساوئی|ساؤنی]] اُتے حکمرانی کيت‏ی) ، وینیائیاں تے میلانیاں تو‏ں انہاں دے مقصد د‏‏ی مدد کرنے د‏‏ی اپیل د‏‏ی ، تے فیصلہ کیتا کہ اٹلی نو‏‏ں متحد کرنے دا ایہی لمحہ سی تے آسٹریا نال جنگ (اٹلی د‏‏ی پہلی آزادی جنگ ) دا اعلان کیتا۔ گوئٹو تے پیسچیرا وچ ابتدائی کامیابیاں دے بعد ، 24 جولائ‏ی نو‏‏ں کسٹوزا د‏‏ی لڑائی وچ راڈٹزکی نے فیصلہ کن شکست کھادی اک معاہدہ تو‏ں اتفاق کیتا گیا ، تے راڈٹزکی نے وینس ہی دے علاوہ پورے لیمبرڈی وینٹیا اُتے دوبارہ کنٹرول حاصل کرلیا ، جتھ‏ے ڈینیئل منین دے تحت جمہوریہ سان مارکو دا اعلان کیتا گیا سی۔

جدو‏ں کہ راڈٹزکی نے لمبرڈی وینٹیا اُتے مضبوط کنٹرول حاصل کیتا ، اٹلی دے دوسرے حصےآں وچ معاملات نے ہور سنگین رخ اختیار کرلیا۔ اوہ بادشاہ جنہاں نے ہچکچاندے ہوئے مارچ وچ دستور سازی اُتے رضامندی ظاہر کيت‏ی سی اوہ اپنے آئینی وزرا دے نال تنازعہ وچ آگئے۔ پہلے تاں ، جمہوریہ دا بالا دست سی ، اوہ بادشاہاں نو‏‏ں پوپ پیئس نويں سمیت اپنے دارالحکومتاں تو‏ں بھاگنے اُتے مجبور ہوگیا۔
[[فائل:Giuseppe Mazzini.jpg|سجے|thumb| جیوسپی مازینی]]
ابتدا وچ ، پیئسس نويں اک مصلح کيت‏‏‏ی حیثیت تو‏ں رہیا سی ، لیکن انقلابیاں دے نال تنازعات نے انہاں نو‏ں آئینی حکومت دے نظریہ اُتے مجبور کردتا۔ نومبر 1848 وچ ، اپنے وزیر پیلگرینو راسی دے قتل دے بعد ، پیئسس نويں [[گیریبالڈی|جیوسپی گریبالدی]] تے دوسرے محب وطن روم پہنچنے تو‏ں عین پہلے فرار ہوگئے۔ 1849 دے اوائل وچ ، آئین ساز اسمبلی دے لئی انتخابات ہوئے ، جس نے 9 فروری نو‏‏ں رومن جمہوریہ دا اعلان کیتا۔ 2 فروری 1849 نو‏‏ں ، اپولو تھیٹر وچ منعقدہ اک سیاسی ریلی وچ ، اک نوجوان رومی پادری ، ابی کارلو ارڈوینی ، نے اک تقریر کيت‏ی سی ، جس وچ انہاں نے اعلان کیتا سی کہ پوپاں د‏‏ی دنیاوی طاقت اک &quot;تاریخی جھوٹھ ، اک سیاسی نقاب تھا&quot; ، تے اک مذہبی اخلاقیات &quot;۔ مارچ 1849 دے اوائل وچ ، جوسیپے مازینی روم پہنچے تے انھاں وزیر اعلیٰ مقرر کیتا گیا۔ جمہوریہ روم دے آئین وچ ، &lt;ref&gt;Full text of the constitution can be found at:
&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
{{حوالہ ویب|title=Costituzione della Repubblica Romana (1849)|url=http://www.domusmazziniana.it/materiali/costirep.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090209045329/http://www.domusmazziniana.it/materiali/costirep.htm|archivedate=9 February 2009|language=Italian}}
&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
{{حوالہ ویب|title=Costituzione della Repubblica Romana, 1849|url=http://www.liberliber.it/mediateca/libri/r/repubblica_romana_1849/costituzione_della_repubblica_etc/pdf/costit_p.pdf|website=Liberliber website|accessdate=19 March 2012|language=Italian}}&lt;/ref&gt; آرٹیکل 7 دے ذریعہ مذہبی آزادی د‏‏ی ضمانت دتی گئی سی ، [[کاتھولک کلیسیا|کیتھولک چرچ دے]] سربراہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں پوپ د‏‏ی آزادی د‏‏ی ضمانت ''پرنسی فونڈیمالی کے'' آرٹیکل 8 دے ذریعہ دتی گئی سی ، جدو‏ں کہ سزائے موت نو‏‏ں آرٹیکل 5 دے ذریعہ ختم کردتا گیا سی۔ تے مفت عوامی تعلیم ''ٹائٹولو I کے'' آرٹیکل 8 دے ذریعہ فراہ‏م کيتی گئی سی۔
[[فائل:Daniele Manin Repubblica di Venezia.jpg|thumb| جمہوریہ سان مارکو دے اعلان دے بعد ڈینیئل منین تے نیکولہ ٹوماسیئو]]
اس تو‏ں پہلے کہ طاقتاں جمہوریہ روم د‏‏ی تشکیل دا جواب دے سکن ، چارلس البرٹ ، جنہاں د‏‏ی فوج جلاوطن پولینڈ دے جنرل البرٹ کرزانووسکی نے تربیت حاصل کيت‏ی سی ، نے آسٹریا دے نال جنگ کيت‏ی تجدید ورگی۔ اوہ 23 مارچ 1849 نو‏‏ں نوارا وچ راڈیٹزکی دے ہتھو‏ں جلد شکست کھا گیا۔ چارلس البرٹ اپنے بیٹے ، وکٹر ایمانوئل II دے حق وچ دستبردار ہوگئے ، تے اٹلی نو‏‏ں متحد کرنے یا لومبارڈی نو‏‏ں فتح کرنے دے لئی پائیڈموندی دے عزائم نو‏‏ں ختم کردتا گیا۔ جنگ 9 اگست نو‏‏ں اک معاہدے اُتے دستخط دے نال ختم ہوئی۔ ايس‏ے دن نوسارا وچ شکست دے نال ہی بریسیا وچ اک عوامی بغاوت پھوٹ پئی ، لیکن دس دن بعد آسٹریا دے عوام نے اسنو‏ں دبا دتا۔

اوتھ‏ے رومن تے وینشین جمہوریہ باقی رني‏‏‏‏ں۔ اپریل وچ ، چارلس اوڈینوٹ دے ماتحت اک فرانسیسی فوج نو‏‏ں روم بھیجیا گیا سی۔ بظاہر ، فرانسیسیاں نے پہلے پوپ تے اس د‏ی رعایا دے وچکار ثالثی د‏‏ی خواہش ظاہر کیت‏‏ی ، لیکن جلد ہی فرانسیسیاں نے پوپ د‏‏ی بحالی دا عزم کرلیا۔ دو ماہ دے محاصرے دے بعد ، روم اُتے 29 جون 1849 نو‏‏ں قبضہ کرلیا تے پوپ نو‏‏ں بحال کردتا گیا۔ گریبالڈی تے مازینی اک بار فیر جلاوطنی د‏‏ی طرف بھجے۔ 1850 وچ گیریبالدی [[نیو یارک شہر]] چلا گیا۔ دراں اثنا ، آسٹریا نے وینس دا محاصرہ کیتا ، جس دا دفاع ڈینیئل منین تے گوگیلیمو پیپے د‏‏ی سربراہی وچ اک رضاکارانہ فوج نے کیتا ، جسنو‏ں 24 اگست نو‏‏ں ہتھیان سُٹن اُتے مجبور کیتا گیا۔ بیلفیوئر وچ آزادی دے حامی جنگجوواں نو‏‏ں پھانسی دے دتی گئی ، جدو‏ں کہ آسٹریا دے وسطی اٹلی وچ نظم و ضبط بحال کرنے دے لئی منتقل ہوگئے ، تے انہاں شہزادےآں نو‏‏ں بحال کیتا جنہاں نو‏ں جلاوطن کردتا گیا سی تے پاپل لیگیشن اُتے اپنا کنٹرول قائم کیتا سی۔ اس طرح انقلابات نو‏‏ں مکمل کچل دتا گیا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.ohio.edu/chastain/ip/manin.htm|title=Daniele Manin|publisher=Ohio.edu|accessdate=30 September 2014}}&lt;/ref&gt;

=== کیور تے اتحاد دے امکانات ===
[[فائل:Garibaldiecavour.JPG|thumb| 1879 دے طنزیہ کارٹون وچ گیریبلڈی تے کیور اٹلی بنا رہے نيں]]
مورال یقینا بری طرح تو‏ں کمزور پيا سی ، لیکن رسورگیمینو دا خواب مر نئيں گیا سی۔ اس دے بجائے ، اطالوی محب وطن لوکاں نے کچھ اسباق سیکھے جنہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں 1860 وچ اگلے موقع اُتے اوہ زیادہ موثر ہوئے۔ فوجی کمزوری عیاں سی ، کیونجے چھوٹی اطالوی ریاستاں فرانس تے آسٹریا تو‏ں بالکل مماثلت سن۔ فرانس اک ممکنہ حلیف سی ، تے محب وطن لوکاں نو‏‏ں احساس ہويا کہ انہاں نے آسٹریا نو‏‏ں سب تو‏ں پہلے ملک بدر کرنے اُتے اپنی پوری توجہ مرکوز کرنی اے ، تے اوہ ضروری فوجی مداخلت دے بدلے وچ فرانسیسیاں نو‏‏ں جو کچھ وی چاہندے نيں دینے نو‏‏ں تیار ني‏‏‏‏ں۔ اس دے نتیجے دے طور اُتے فرانس نے 1860 وچ نائس تے ساوئے دا استقبال کیتا۔ دوم ، محب وطن لوکاں نو‏‏ں ایہ احساس ہويا کہ پوپ دشمن اے ، تے اوہ کدی وی متحدہ اٹلی دا قائد نئيں بن سکدا ا‏‏ے۔ تیسرا انہاں نے محسوس کیتا کہ جمہوریہ بہت کمزور قوت ا‏‏ے۔ اتحاد نو‏‏ں اک مضبوط بادشاہت اُتے مبنی ہونا سی ، تے عملی طور اُتے اس دا مطلب پیائومونٹ ( [[مملکت ساردینیا|بادشاہی سرڈینیا]] ) اُتے بادشاہ وکٹر ایمانوئل II (1820–1878) دے تحت [[خاندان ساوئی|ایوان سووی تھا]] ۔ کاؤنٹ کیور (1810–1861) نے اہ‏م قیادت فراہ‏م کيتی۔ اوہ زرعی اصلاحات ، بینکاں ، ریلوے تے آزاد تجارت وچ دلچسپی لینے والا ماڈرنائز سی۔ اس نے جداں ہی سنسر شپ د‏‏ی اجازت دتی اس دے نال ہی اک اخبار کھولیا: ''ایل رسورمیٹو'' نے اٹلی د‏‏ی آزادی ، اطالوی شہزادےآں د‏‏ی اک لیگ تے اعتدال پسند اصلاحات دا مطالبہ کیتا۔ اس دے پاس بادشاہ دا کان سی تے 1852 وچ وزیر اعظم بنیا۔ انہاں نے فوج د‏‏ی انتظامیہ تے مالی تے قانونی نظام نو‏‏ں اپ گریڈ کردے ہوئے تیز معاشی جدید کاری نو‏‏ں فروغ دینے دے لئی اک موثر فعال حکومت چلا‏ئی۔ انہاں نے اٹلی دے تمام محب وطن لوکاں تو‏ں حمایت حاصل کيتی۔ 1855 وچ ، بادشاہی [[جنگ کریمیا|کریمین جنگ]] وچ برطانیہ تے فرانس د‏‏ی اتحادی بن گئی ، جس نے وڈی طاقتاں د‏‏ی نظر وچ کیور دے ڈپلومیسی نو‏‏ں قانونی حیثیت دی۔ &lt;ref&gt;Enrico Dal Lago, &quot;Lincoln, Cavour, and National Unification: American Republicanism and Italian Liberal Nationalism in Comparative Perspective.&quot; ''The Journal of the Civil War Era'' 3#1 (2013): 85-113.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;William L. Langer, ed., ''An Encyclopedia of World History''. 4th ed. 1968. pp 704-7.&lt;/ref&gt;

== بادشاہی اٹلی د‏‏ی طرف ==

=== &quot;پیساکین&quot; فیاسکو ===
1857 وچ ، نیپلس دے اک بزرگ کارلو پیساکین ، جو مازینی دے نظریات نو‏‏ں قبول کرچکے سن ، [[مملکت صقلیتین|نے دو سسلی د‏‏ی بادشاہی]] وچ عروج نو‏‏ں بھڑکانے دا فیصلہ کیتا۔ اس د‏ی چھوٹی قوت پونزا جزیرے اُتے اتری۔ اس نے محافظاں اُتے قابو پالیا تے سیکڑاں قیدیاں نو‏‏ں آزاد کرایا۔ اس د‏ی فرضی توقعات دے سخت برخلاف ، اوتھ‏ے کوئی مقامی بغاوت نئيں ہوئی تے حملہ آوراں اُتے جلد ہی قابو پالیا۔ پیساکین نو‏‏ں مشتعل مقامی لوکاں نے قتل کیتا جس نو‏‏ں شبہ سی کہ اوہ خانہ بدوش بینڈ د‏‏ی رہنمائی کر رہیا سی تاکہ اوہ انہاں د‏‏ی خوراک چوری کر سکن۔ {{متعدد تصاویر|width1=154|width2=155|image1=Vittorio Emanuele II ritratto.jpg|caption1=King [[Victor Emmanuel II of Italy]]|image2=Camillo benso Conte di Cavour iii.jpg|caption2=[[Camillo Benso, Count of Cavour]], [[List of Prime Ministers of Italy|1st]] [[Prime Minister of Italy]]}}

=== اٹلی د‏‏ی دوسری جنگ آزادی 1859 تے اس دے بعد د‏‏ی جنگ ===
اطالوی آزادی د‏‏ی دوسری جنگ اپریل 1859 وچ اس وقت شروع ہوئی جدو‏ں سرڈینیائی وزیر اعظم کاؤنٹ کیور نے نیپولین III وچ اتحادی پایا۔ نپولین III نے اک خفیہ اتحاد اُتے دستخط کیتے تے کیور نے آسٹریا نو‏‏ں فوجی چالاں تو‏ں اکسایا تے بالآخر اپریل 1859 وچ جنگ دا آغاز کیتا۔ کیور نے رضاکاراں تو‏ں اطالوی آزادی وچ شمولیت دا مطالبہ کیتا۔ آسٹریا دے شہریاں نے فرانسیسیاں د‏‏ی مدد تو‏ں پہلے انہاں د‏‏ی مدد تو‏ں پہلے سارڈینیاں نو‏‏ں شکست دینے دے لئی اپنی فوج دا استعمال کرنے دا منصوبہ بنایا۔ آسٹریا وچ 140،000 جواناں د‏‏ی فوج سی ، جدو‏ں کہ اس دے مقابلے وچ سارڈینیاں دے پاس محض 70،000 مرد سن ۔ اُتے ، آسٹریا د‏‏ی عددی طاقت نو‏‏ں فوج د‏‏ی قابلیت د‏‏ی بجائے شہابت نسب د‏‏ی بنیاد اُتے شہنشاہ دے ذریعہ مقرر کردہ اک غیر موثر قیادت د‏‏ی طرف تو‏ں ودھیا دتا گیا۔ انہاں د‏‏ی فوج ساردینیہ دے راجگڑھ وچ داخل ہونے وچ سست سی ، {{تحویل|80|km}} سفر کرنے وچ تقریبا دس دن لگے سن ۔ اس وقت تک ، فرانسیسیاں نے سارڈینیاں نو‏‏ں تقویت بخشی سی ، لہذا آسٹریا تو‏ں پِچھے ہٹ گئے۔
[[فائل:San Fermo 1859 Gaildrau.jpg|سجے|thumb| سان فرمو د‏‏ی لڑائی]]
آسٹریا نو‏‏ں 4 جون نو‏‏ں میجنٹا د‏‏ی لڑائی وچ شکست ہوئی سی تے اسنو‏ں واپس [[لومباردیہ|لومبارڈی وچ ]] دھکیل دتا گیا سی۔ نپولین III دے منصوبےآں نے کم کیتا تے سولفیرینو د‏‏ی لڑائی وچ فرانس تے سارڈینیا نے آسٹریا نو‏‏ں شکست دتی تے مذاکرات اُتے مجبور کیتا۔ ايس‏ے دوران ، لومبارڈی دے شمالی حصے وچ ، اطالوی رضاکاراں نے ''ہنٹرز آف دتی الپس'' ، [[گیریبالڈی|جیوسیپی گیربلدی]] د‏‏ی زیرقیادت ، واریس تے کومو وچ آسٹریا نو‏‏ں شکست دتی۔ 12 جولائ‏ی نو‏‏ں ، ولافرانہاں دا دے معاہدہ امن اُتے دستخط ہوئے۔ اس بستی نو‏‏ں ، جس دے ذریعہ لومبارڈی نو‏‏ں سرڈینیا تو‏ں منسلک کیتا گیا سی ، وینس دے کنٹرول وچ آسٹریا چھڈ گیا۔

فوجاں یا مقبول انتخابات  کيتی بجائے ریاست سرداری د‏‏ی وجہ تو‏ں آخر کار سرڈینیا اطالوی اتحاد د‏‏ی دوسری جنگ جیت گیا۔ آخری انتظام میدان جنگ دے بجائے &quot;بیک روم&quot; سودے تو‏ں ہويا۔ اس د‏ی وجہ ایہ سی کہ نہ تاں فرانس ، آسٹریا تے نہ ہی سارڈینیا اک ہور جنگ دا خطرہ مولنا چاہندے سن تے نہ ہی ہور لڑائی سنبھال سک‏‏ے۔ اطالوی اتحاد د‏‏ی دوسری جنگ دے آخری نتائج تو‏ں بالآخر سارے فریق ناخوش سن تے مستقب‏‏ل وچ اک ہور تنازعہ د‏‏ی توقع کردے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|last=Avery|first=Robert|title=The Victorian Web|url=http://www.victorianweb.org/history/risorgimento/3.html|accessdate=27 March 2015}}&lt;/ref&gt;

سارڈینیا نے آسٹریا تو‏ں لومبارڈی نو‏‏ں الحاق کیتا۔ اس نے بعد وچ وسطی اٹلی دے متحدہ صوبےآں اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے اس اُتے قبضہ کرلیا ، جس وچ 22 مارچ 1860 نو‏‏ں ٹسکنی دے گرانڈ ڈچی ، پارما د‏‏ی ڈچی ، موڈینا تے ریجیو د‏‏ی ڈچی تے پاپل لیگیشن شامل سن ۔ سارڈینیا نے 24 مارچ 1860 نو‏‏ں معاہدہ تیورین دے موقع اُتے ساوئے تے نائس نو‏‏ں فرانس دے حوالے کردتا۔

=== ''میلے'' مہم ===
[[فائل:Giuseppe Garibaldi (1866).jpg|thumb| [[گیریبالڈی|جیوسپی گیربلدی]] ]]
اس طرح ، 1860 دے اوائل تک ، صرف پنج ریاستاں اٹلی ہی وچ شامل رہیاں — وینٹیا وچ آسٹریا ، [[پاپائی ریاستاں|پاپل اسٹیٹس]] (جو ہن لیگیشنز وچ مائنس نيں) ، پیڈمونٹ سارڈینیا د‏‏ی نويں توسیعی بادشاہت، دو سسلیاں د‏‏ی بادشاہی تے سان مارینو۔

دو سسلیاں وچو‏ں فرانسس دوم ، فرڈینینڈ دوم (بدناں زمانہ &quot;کنگ بومبا&quot;) دا بیٹا تے جانشین ، دے پاس اک منظم فوج سی جس وچ ڈیڑھ لکھ آدمی سن ۔ لیکن اس دے والد دے ظلم نے بوہت سارے خفیہ معاشراں نو‏‏ں متاثر کیتا سی ، تے بادشاہی دے سوئس فوجیاں نو‏‏ں غیر متوقع طور اُتے اک نواں سوئس قانون د‏‏ی شرائط دے تحت گھر واپس بلايا گیا سی جس وچ سوئس شہریاں نو‏‏ں باڑے دے طور اُتے خدمات انجام دینے تو‏ں منع کیتا گیا سی۔ اس تو‏ں فرانسس صرف انہاں د‏‏ی زیادہ تر ناقابل اعتماد مقامی فوج دے نال رہ گیا۔ اتحاد تحریک دے لئی ایہ اک اہ‏م موقع سی۔ اپریل 1860 وچ ، سسلی وچ [[میسینا]] تے [[پالیرمو|پیلرمو]] وچ علیحدہ علیحدگی دا آغاز ہويا ، انہاں دونے نے نیپولین حکمرانی کيت‏ی مخالفت کرنے د‏‏ی تریخ دا مظاہرہ کیتا سی۔ وفادار فوجیاں دے ذریعہ انہاں بغاوتاں نو‏‏ں آسانی تو‏ں دبا دتا گیا۔

اسی اثنا وچ ، [[گیریبالڈی|جوسپی گیربلدی]] ، جو نائس دے رہنے والے نيں ، نو‏‏ں اپنے آبائی شہر وچ فرانسیسی اتحاد تو‏ں سخت ناراضگی ہوئی۔ انہاں نے امید د‏‏ی کہ اوہ اپنے حامیاں نو‏‏ں اس علاقے نو‏‏ں دوبارہ حاصل کرنے دے لئی استعمال کرن گے۔ کیور ، فرانس دے نال جنگ دے لئی مشتعل گیربلڈی تو‏ں گھبرا کر ، گیربلدی نو‏‏ں اس دے بجائے سسلیائی بغاوتاں وچ اپنی افواج دا استعمال کرنے اُتے راضی ہوگئے۔ 6 مئی 1860 نو‏‏ں ، گریبلڈی تے اس دے تقریبا اک ہزار اطالوی رضاکاراں (جس نو‏‏ں I Mille کہیا جاندا اے ) دے کارکن ، [[جینوا (اٹلی)|جینوا]] دے نیڑے کوارٹو تو‏ں نکلے ، تے 11 مئی نو‏‏ں تالمون وچ رکنے دے بعد ، سسلی دے مغربی ساحل اُتے [[مارسالا]]&lt;nowiki/&gt;کے نیڑے اترے۔

سلیمی دے نیڑے ، گیربلدی د‏‏ی فوج نے باغیاں دے بکھرے ہوئے بینڈاں نو‏‏ں اپنی طرف متوجہ کیتا ، تے مشترکہ فوج نے 13 مئی نو‏‏ں قلاتافیمی وچ مخالف فوج نو‏‏ں شکست دتی۔ تن دن دے اندر ، حملہ آور قوت نے 4000 جواناں نو‏‏ں منتقل کردتا۔ 14 مئی نو‏‏ں گاریبلدی نے وکٹر ایمانوئل دے ناں اُتے ، اپنے آپ نو‏‏ں سسلی دا ڈکٹیٹر قرار دتا۔ مختلف کامیاب لیکن سخت لڑائی لڑنے دے بعد ، گیرالبدی سسلی دے راجگڑھ [[پالیرمو|پالرمو]] د‏‏ی طرف پیش قدمی کيتی۔ 27 مئی نو‏‏ں فورس نے پالرمو دے پورٹا ٹرمینی دا محاصرہ کرلیا ، جدو‏ں کہ شہر دے اندر گلیاں تے بیریکیڈ دے وڈے پیمانے اُتے بغاوت شروع ہوگئی۔
[[فائل:Battle of Calatafimi.jpg|سجے|thumb| کلاتافی د‏‏ی جنگ]]
پالرمو نو‏‏ں باغی سمجھ‏‏ے جانے دے نال ، نپولین جنرل فرڈینینڈو لانزا ، تقریبا 25،000 فوج دے نال سسلی پہنچیا ، نیڑے نیڑے کھنڈرات ہوئے پالرمو اُتے شدید حملہ کیتا۔ اک [[مملکت متحدہ|برطانوی]] ایڈمرل د‏‏ی مداخلت تو‏ں ، اک جنگ بندی دا اعلان کیتا گیا ، جس دے نتیجے وچ نیپولین فوجیاں دے چلے جانے تے اس شہر نو‏‏ں گریبالدی تے اس د‏ی چھوٹی فوج دے حوالے کردتا گیا۔ گیربالدی د‏‏ی آمریت پالرمو وچ تشکیل پائی۔

=== نیپلس د‏‏ی بادشاہی د‏‏ی شکست ===
[[فائل:Napoli Castel Nuovo museo civico - ingresso di Garibaldi a Napoli - Wenzel bis.jpg|thumb| گیریبلڈی نیپلس وچ داخل ہُندے ہی خوشی منا‏ندے لوک]]

== تیسری جنگ آزادی (1866) ==

== ہسٹوریگرافی ==
[[فائل:Allegoria italia post1861.jpg|کبھے|thumb| پوسٹ ریسورجیمینو د‏‏ی کیریچر : مرکز وچ اٹلیہ ٹوریٹا نے [[نپولین سوم|نپولین III]] (درخت وچ تبدیل) دے آس پاس انریکو سیالڈینی (سجے جانب) دے تمام دشمناں د‏‏ی نشاندہی کی: کبھے طرف تو‏ں ، پوپ پیئس IX ، [[مملکت صقلیتین|بوربن]] ، پادری تے بریگیڈ۔ پس منظر وچ ، گیربلدی اپنے کھیت وچ ہل چلا رہی ا‏‏ے۔ ]]
اطالوی اتحاد حالے وی اک بحث دا موضوع ا‏‏ے۔ مسیمو ڈِ ایجگلیو دے مطابق ، صدیاں دے غیر ملکی تسلط نے اطالوی معاشرے وچ نمایاں اختلافات پیدا کیتے ، تے نويں تشکیل پانے والی حکومت دا کردار انہاں اختلافات دا مقابلہ کرنے تے اک متحد اطالوی معاشرے د‏‏ی تشکیل دے لئی سی۔ فیر وی اج ماسیمو ڈی ایزگلیو دا سب تو‏ں مشہور حوالہ اے ، &quot;ایل 'اٹالیہ فاٹا۔ ریستانو دا فری گلی اطالانی &quot;( ''اٹلی بنایا گیا ا‏‏ے۔'' ''اب ایہ اٹلی نو‏‏ں بنانا باقی اے '' )۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.treccani.it/enciclopedia/massimo-d-azeglio/|title=Massimo D Azeglio nell'Enciclopedia Treccani|publisher=Treccani.it|date=|accessdate=28 January 2015}}&lt;/ref&gt;

== اطالوی اتحاد تو‏ں پہلے تے اس دے دوران اٹلی دے نقشے ==
&lt;gallery&gt;
File:Italy 1494 v2.png|Italy in 1494
File:Italy 1796 AD-en.png|Italy in 1796
File:Italy c 1810.png|Italy in 1810
File:Italia1859.png|Italy in 1859: '''orange''' [[مملکت ساردینیا]], '''blue''' [[Kingdom of Lombardy–Venetia|Kingdom of Lombardy–Venetia (Austrian Empire)]], '''light green''' [[Duchy of Parma]], '''green''' [[Duchy of Modena]], '''dark green''' [[Grand Duchy of Tuscany]], '''red''' [[پاپائی ریاستاں]], '''yellow''' [[مملکت صقلیتین]].
File:Italia1860.png|Italy in 1860: '''orange''' [[مملکت ساردینیا]], '''blue''' [[Kingdom of Lombardy–Venetia|Kingdom of Lombardy–Venetia (Austrian Empire)]], '''pink''' [[United Provinces of Central Italy]], '''red''' [[پاپائی ریاستاں]], '''yellow''' [[مملکت صقلیتین]].
File:RegnoItalia1861.png|Italy in 1861: '''orange''' Kingdom of Italy, '''blue''' [[Kingdom of Lombardy–Venetia|Kingdom of Lombardy–Venetia (Austrian Empire)]], '''red''' [[پاپائی ریاستاں]].
File:RegnoItalia1870.png|Kingdom of Italy in 1870
File:RegnoItalia1919.png|Kingdom of Italy in 1919
&lt;/gallery&gt;

== حوالے ==
{{حوالے|30em}}

== کتابیات ==
{{refbegin|30em}}
* Alio, Jacqueline. ''Sicilian Studies: A Guide and Syllabus for Educators'' (2018), 250 pp.
* Ascoli, Albert Russell and Krystyna Von Henneberg, eds. ''Making and Remaking Italy: The Cultivation of National Identity around the Risorgimento'' (2001) [https://www.questia.com/library/104096051/making-and-remaking-italy-the-cultivation-of-national online]
* {{cite book | title = The Risorgimento and the Unification of Italy | last1 = Beales | first1 = Derek | last2 = Biagini | first2 = Eugenio | year = 2003 | publisher = Longman | edition = 2nd | isbn = 978-0-582-36958-0}}
* Carter, Nick, ed., ''Britain, Ireland and the Italian Risorgimento'' (Palgrave Macmillan, 2015), 233 pp
* Clark, Martin. ''The Italian Risorgimento'' (2nd ed. 2009); 146pp
* Collier, Martin, ''Italian Unification, 1820–71'' (Heinemann, 2003); textbook, 156 pages [https://books.google.com/books?id=YG9kZBJdKJwC excerpt]
* {{cite book | title = Italy in the nineteenth century: 1796–1900 | editor-last = Davis | editor-first = John A. | year = 2000 | publisher = Oxford University Press | location = London | url = https://www.questia.com/PM.qst?a=o&amp;d=115250399 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110629132205/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&amp;d=115250399 |date=2011-06-29 }}
* De Mattei, Roberto. ''Pius IX'' (2004).
* Gilmour, David.''The Pursuit of Italy: A History of a Land, Its Regions, and Their Peoples'' (2011). [https://www.amazon.com/Pursuit-Italy-History-Regions-Peoples/dp/0374533601/ excerpt]
* Hearder, Harry. ''Italy in the Age of the Risorgimento 1790–1870'' (1983) [https://www.amazon.com/Italy-Age-Risorgimento-1790-Longman/dp/0582491460 excerpt]
* Holt, Edgar. ''The Making of Italy 1815–1870,'' (1971).
* Mendola, Louis. ''The Kingdom of Sicily 1130–1860'' (2015).
* Mowat, R.B. ''A history of European diplomacy, 1815–1914'' (1922) [https://archive.org/stream/historyofeuropea00mowauoft#page/n10/mode/1up pp 115-63 online free]
* Patriarca, Silvana, and Lucy Riall, eds. ''The Risorgimento Revisited: Nationalism and Culture in Nineteenth-century Italy'' (Palgrave Macmillan, 2011), 13 essays on specialized topics by scholars [https://books.google.com/books?id=B5NoA_2uAKkC excerpt]; [http://ehq.sagepub.com/content/44/3/565.extract review]
* Pearce, Robert, and Andrina Stiles. ''Access to History: The Unification of Italy 1789–1896'' (4th rf., Hodder Education, 2015), textbook. [https://books.google.com/books?id=IFiGCgAAQBAJ&amp;pg=PT3 excerpt]
* {{cite journal | last = Pozzo | first = Barbara | title = Masculinity Italian style | journal = Nevada Law Journal | volume = 13 | issue = 2 | page = 15 | url = http://scholars.law.unlv.edu/nlj/vol13/iss2/15 | date = 2013 }}
* Rapone, Danilo. ''Religion and politics in the Risorgimento. Britain and the new Italy, 1861–1875'' (Palgrave Macmillan, 2014), 3012pp.
* Riall, Lucy. ''The Italian Risorgimento: State, Society, and National Unification'' (Routledge, 1994) [https://www.questia.com/library/103783059/the-italian-risorgimento-state-society-and-national online]
* Riall, Lucy. ''Garibaldi: Invention of a hero'' (Yale UP, 2008).
* {{cite journal |last= Riall | first = Lucy | title = Hero, saint or revolutionary? Nineteenth‐century politics and the cult of Garibaldi | journal = [[Modern Italy]] | volume = 3 | issue = 2 | pages = 191–204 | doi = 10.1080/13532949808454803 | date = 1998 | ref = harv}}
* Ridley, Jasper. ''Garibaldi'' (1974), a standard biography.
* {{cite journal |last= Sarlin | first = Simon | title = Fighting the Risorgimento: foreign volunteers in southern Italy (1860–63) | journal = [[Journal of Modern Italian Studies]] | volume = 14 | issue = 4 | pages = 476–490 | doi = 10.1080/13545710903281987 | date = 2009 | ref = harv}}
* Smith, Denis Mack. ''Cavour'' (1985)
* Smith, Denis Mack. ''Mazzini'' (1995) [https://www.amazon.com/dp/0300068840/ excerpt]
* Smith, Denis Mack. ''Victor Emanuel, Cavour, and the Risorgimento'' (Oxford University Press, 1971)
* {{cite book |author=Thayer, William Roscoe |title=The Life and Times of Cavour vol 1 |url=https://books.google.com/books?id=zfwNAQAAMAAJ |year=1911 }} old interpretations but useful on details; vol 1 goes to 1859]; [https://books.google.com/books?id=sK_CnX3-ZMQC volume 2 online covers 1859–62]
* {{cite book |last=Trevelyan |first=George Macaulay |title=Garibaldi and the making of Italy |year=1911 |url=https://books.google.com/?id=bK4XAAAAYAAJ&amp;dq=intitle:garibaldi+inauthor:trevelyan }}
* Wawro, Geoffrey. &quot;Austria versus the Risorgimento: A New Look at Austria's Italian strategy in the 1860s.&quot; ''European History Quarterly'' 26#1 (1996): 7-29.
* Woolf, Stuart Joseph. ''The Italian Risorgimento'' (1969).
* Woolf, Stuart. '' A History of Italy 1700–1860: The Social Constraints of Political Change'' (1960), 519 pp
* {{cite journal |last= Wright | first = Owain | title = British foreign policy and the Italian occupation of Rome, 1870 | journal = [[The International History Review]] | volume = 34 | issue = 1 | pages = 161–176 | doi = 10.1080/07075332.2012.668343 | date = 2012 | ref = harv}}

=== ہیسٹوگرافی ===
* Bouchard, Norma, ed. ''Risorgimento in modern Italian culture: revisiting the nineteenth-century past in history, narrative, and cinema.'' (Fairleigh Dickinson Univ Press, 2005).
* De Francesco, Antonino. ''The antiquity of the Italian nation: the cultural origins of a political myth in modern Italy, 1796–1943'' (Oxford UP, 2013).
* {{cite journal|jstor=23324209|title=Rethinking Italy's Nation-Building 150 Years Afterwards: The New Risorgimento Historiography|journal=Past &amp; Present|issue=217|pages=247–268|last1=Isabella|first1=Maurizio|year=2012|doi=10.1093/pastj/gts028}}
* {{cite journal|last=Ramm |first=Agatha |title=The Risorgimento in Sicily: Recent Literature |journal=English Historical Review |date=1972 |volume=87 |issue=345 | jstor = 562204 |pages=795–811}}
* Rao, Anna Maria. &quot;Napoleonic Italy: Old and New Trends in Historiography.&quot; in Ute Planert, ed., ''Napoleon's Empire'' (Palgrave Macmillan UK, 2016). pp 84–97.
* Salsini, Laura A. &quot;Re-envisioning the Risorgimento: Isabella Bossi Fedrigotti's Amore mio uccidi Garibaldi.&quot; ''Forum Italicum: A Journal of Italian Studies'' 42#1 (2008).

=== اطالوی ===
* Bacchin, Elena. ''Italofilia. Opinione pubblica britannica e il Risorgimento italiano 1847–1864'' (Turin, Carocci editore, 2014), 266 pp
* Banti, Alberto Mario. ''La nazione del Risorgimento: parentela, santità e onore alle origini dell'Italia unita''. Torino, Einaudi, 2000
* Banti, Alberto Mario. ''Il Risorgimento italiano''. Roma-Bari, Laterza, 2004 (Quadrante Laterza; 125)
* Ghisalberti, Carlo. ''Istituzioni e società civile nell'età del Risorgimento''. Roma-Bari, Laterza, 2005 (Biblioteca universale Laterza; 575)
* Della Peruta, Franco. ''L'Italia del Risorgimento: problemi, momenti e figure''. Milano, Angeli, 1997 (Saggi di storia; 14)
* Della Peruta, Franco. ''Conservatori, liberali e democratici nel Risorgimento''. Milano, Angeli, 1989 (Storia; 131)
* De Rosa, Luigi. ''La provincia subordinata. Saggio sulla questione meridionale'', Bari, Laterza, 2004
* {{cite journal|title=Le due anime del processo di unificazione nazionale: Risorgimento e Controrisorgimento. La necessità di un nuovo approccio di ricerca ancora disatteso|journal=Chronica Mundi|date=October 2011|pages=53–68|issn=2239-7515|author=Guerra, Nicola|url=https://www.academia.edu/2024121}}
* Scirocco, Alfonso. ''L'Italia del risorgimento: 1800–1860''. (vol. 1 di ''Storia d'Italia dall'unità alla Repubblica''), Bologna, Il mulino, 1990
* Scirocco, Alfonso. ''In difesa del Risorgimento''. Bologna, Il mulino, 1998 (Collana di storia contemporanea)
* Tomaz, Luigi. ''Il confine d'Italia in Istria e Dalmazia'', Presentazione di Arnaldo Mauri, Conselve, Think ADV, 2008.
* Carlo Cardia, ''Risorgimento e religione,'' Giappichelli, Torino, 2011, {{ISBN|978-88-348-2552-5}}.
{{refend}}

== باہرلے جوڑ ==

* [https://web.archive.org/web/20020603114124/http://www.pirandello.com/risorg.html ریسورجیمینو: دوبارہ اتحاد دے لئی اک وقت]
* [http://www.florin.ms/laurel.html ریسورجیمینو شماریا‏‏تی]
* [http://dl.lib.brown.edu/garibaldi گیریبلڈی تے ریسورجیمینو]
* [http://www.age-of-the-sage.org/history/italian_unification.html کیور تے اٹلی دا اتحاد]
* {{حوالہ ویب|last=Arcaini|first=G.B.|title=The Italian Unification|url=http://www.arcaini.com/ITALY/ItalyHistory/ItalianUnification.htm|website=History of Italy|accessdate=19 March 2012|date=6 March 2005}}
* {{حوالہ ویب|last=Arcaini|first=G.B.|title=Italy's Unity|url=http://www.arcaini.com/ITALY/ItalyHistory/ItalyUnity.htm|website=History of Italy|accessdate=19 March 2012|date=30 November 2003}}
* [https://vimeo.com/ondemand/tricolour ''ترنگا د‏‏ی علامت وچ : اٹورین تے ہنگری دے لوک رسورجیمینو وچ ''] اک دستاویزی فلم جس د‏‏ی ہدایتکاری گلبرٹو مارٹینییلی نے کی
[[گٹھ:اطالوی قوم پرستی]]
[[گٹھ:سیاست وچ انیہويں صدی]]
[[گٹھ:یورپ وچ انیہويں صدی]]
[[گٹھ:اطالیہ وچ 1871ء]]
[[گٹھ:اطالیہ وچ 1815ء]]
[[گٹھ: آسٹریا ہنگری دی تریخ ]]
[[گٹھ:اطالیہ وچ انیہويں صدی]]
[[گٹھ:وحدت وطنی]]
[[گٹھ:جدید تریخ اطالیہ]]
[[گٹھ:اٹلی دی تریخ]]</text>
      <sha1>bxbmqrvs8ihbdwy0p319tab1r39z6sf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>آنندی بین پٹیل</title>
    <ns>0</ns>
    <id>86867</id>
    <revision>
      <id>708819</id>
      <parentid>669997</parentid>
      <timestamp>2026-07-23T04:32:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>60</id>
      </contributor>
      <comment>Removing [[:c:File:Anandiben_Patel_Ji.jpg|Anandiben_Patel_Ji.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Krd|Krd]] because: No license since 15 July 2026.</comment>
      <origin>708819</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6779" sha1="043pyw8c6n7ujd0t04di8qtoywpx3l5" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| name = Anandiben Patel
| image =
| image_size = 
| alt = 
| caption = 
| office = 28th [[List of governors of Uttar Pradesh|Governor of Uttar Pradesh]]
| 1blankname = Chief Minister
| 1namedata = [[یوگی آدتیہ ناتھ]]
| successor = 
| predecessor = [[Ram Naik]]
| term_start = 29 جولائ‏ی 2019
| office1 = [[List of governors of Madhya Pradesh|27th Governor of Madhya Pradesh]]
| predecessor1 = [[Om Prakash Kohli]]
| successor1 = [[Lalji Tandon]]
| 1blankname1 = [[List of Chief Ministers of Madhya Pradesh|Chief Minister]]
| 1namedata1 = [[شیوراج سنگھ چوہان]]&lt;br /&gt;[[کمل ناتھ]]
| term_start1 = 23 جنوری 2018
| term_end1 = 28 جولائ‏ی 2019
| office2 = [[List of governors of Chhattisgarh|Governor of Chhattisgarh]]&lt;br /&gt;
| predecessor2 = [[Balram Das Tandon]]
| successor2 = [[Anusuiya Uikey]]
| 1blankname2 = [[List of Chief Ministers of Chhattisgarh|Chief Minister]]
| 1namedata2 = [[رمن سنگھ]]&lt;br /&gt;[[بھوپیش بگھیل]]
| term_start2 = 15 اگست 2018
| term_end2 = 28 جولائ‏ی 2019
| office3 = 15th [[Chief Minister of Gujarat]]
| constituency3 = 
| term_start3 = 22 مئی 2014
| term_end3 = 7 اگست 2016
| governor3 = 
| assembly3 = 
| predecessor3 = [[نریندر مودی]]
| successor3 = [[وجے روپانی]]
| office4 = [[Elected official|Member of Gujarat Legislative Assembly]]
| constituency4 = [[Patan (Vidhan Sabha constituency)|Patan]]
| term_start4 = 2002
| term_end4 = 2012
| office5 = [[Elected official|Member of Gujarat Legislative Assembly]]
| constituency5 = [[تحصیل]]
| term_start5 = 1998
| term_end5 = 2002
| office6 = [[رکن پارلیمان]] of [[راجیہ سبھا]] for [[گجرات (بھارت)]]
| term_start6 = 1994
| term_end6 = 1998
| birth_date = {{تریخ پیدائش تے عمر|df=yes|1941|11|21}}
| birth_place = Vijapur, Gujarat, India
| death_date = 
| death_place = 
| birthname = 
| party = [[بھارتیہ جنت‏ا پارٹی]]
| spouse = Mafatlal Patel {{صغیر|(estranged)}}
| children = 2
| parents = Jethabhai Patel (father)&lt;br /&gt; Menaben Patel (mother)
| residence = [[Raj Bhavan, Lucknow]]
| alma_mater = 
| occupation = 
| profession = 
| cabinet = 
| committees = 
| signature = 
| signature_alt = 
| website = 
| footnotes = 
| president = [[رام ناتھ کووند]]
}}

'''آنندی بین پٹیل''' {{ہور ناں|انگریزی=Anandiben Patel}} (ولادت 21 نومبر 1941ء) &lt;ref&gt;{{cite web|title=Anandiben homepage|url=http://www.anandibenpatel.com/?page_id=464|accessdate=23 جون 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140626013130/http://www.anandibenpatel.com/?page_id=464|archive-date=26 جون 2014|url-status=dead|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;[[بھارت]]ی سیاست دان تے موجودہ [[گورنر اتر پردیش]] ني‏‏‏‏ں۔ اوہ [[وزیر اعلیٰ گجرات]] رہ چکياں نیں۔ اوہ گجرات د‏‏ی پہلی خاتون وزیر اعلیٰ سن۔&lt;ref&gt;{{cite web|title=Anandiben Patel Resigned |url=http://indianexpress.com/article/india/india-news-india/anandiben-patel-resigns-gujarat-chief-minister-dalit-una/|publisher=INdian Express|accessdate=1 اگست 2016}}&lt;/ref&gt; اوہ 1987ء تو‏ں [[بھارتیہ جنت‏ا پارٹی]] د‏‏ی رکن نيں تے 2002ء تا 2007ء رکن کابینہ تے وزیر تعلیم سن۔

انہاں نو‏ں 23 جنوری 2018ء نو‏‏ں مدھیہ پردیش دا گورنر بنایا گیا جتھ‏ے اوہ 29 جولائ‏ی تک رہیاں تے اس دے بعد 29 جولائ‏ی 2019ء نو‏‏ں اترپردیش د‏‏ی گورنر بنیاں۔&lt;ref&gt;[https://timesofindia.indiatimes.com/india/former-gujarat-cm-anandiben-patel-to-be-madhya-pradeshs-governor/articleshow/62572782.cms Former Gujarat CM Anandiben Patel to be up's governor]&lt;/ref&gt;

== حوالے ==
{{حوالے}}

== باہرلے جوڑ ==
{{گٹھ کومنز|Anandiben Patel}}
* [http://www.gujaratindia.com/whos-who/ministers.htm Gujarat Government] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160814114702/http://www.gujaratindia.com/whos-who/ministers.htm |date=2016-08-14 }}
* [http://www.worldrecordsindia.com/2015/07/07/maximum-people-performed-yoga-multiple-venues/]
* [https://economictimes.indiatimes.com/opinion/interviews/i-dont-have-any-political-ambitions-right-now-anar-patel-daughter-of-gujarat-cm-anandiben-patel/articleshow/45924718.cms Anandiben Patel's daughter Anar Patel]

{{S-start}}
{{S-off}}
{{S-bef|before=[[نریندر مودی]]}}
{{S-ttl|title=[[List of Chief Ministers of Gujarat|Chief Minister of Gujarat]]|years=22 مئی 2014 – 7 اگست 2016}}
{{S-aft|after=[[وجے روپانی]]}}
|-
{{S-bef|before=[[Om Prakash Kohli]]&lt;br /&gt;'''Additional Charge'''}}
{{S-ttl|title=[[List of governors of Madhya Pradesh|Governor of Madhya Pradesh]]|years=23 جنوری 2018–28 جولائ‏ی 2019}}
{{S-aft|after=[[Lalji Tandon]]}}
|-
{{S-bef|before=[[Balram Das Tandon]]}}
{{S-ttl|title=[[List of governors of Chhattisgarh|Governor of Chhattisgarh]]|years=15 اگست 2018–28 جولائ‏ی 2019&lt;br /&gt;'''Additional Charge'''}}
{{S-aft|after=[[Anusuiya Uikey]]}}
|-
{{S-bef|before=[[Ram Naik]]}}
{{S-ttl|title=[[List of governors of Uttar Pradesh|Governor of Uttar Pradesh]]|years=29 جولائ‏ی 2019 – Present}}
{{S-inc}}
|-
{{Rail end}}

{{گجرات دے وزرائے اعلی}}
{{بھارتیہ جنت‏ا پارٹی دے وزرائے اعلیٰ د‏‏ی لسٹ|state=collapsed}}
{{بھارت وچ برسرعہدہ گورنر}}
{{مدھیہ پردیش دے گورنراں د‏‏ی فہرست}}

[[گٹھ:1941 دے جم]]
[[گٹھ:اترپردیش دے گورنر]]
[[گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی بھارتی خواتین سیاست دان]]
[[گٹھ:اکیہويں صدی دے بھارتی سیاست دان]]
[[گٹھ:زندہ شخصیتاں]]
[[گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی بھارتی خواتین سائنس دان]]
[[گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی بھارتی سیاست دان خواتین]]
[[گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی تعلیمی نظریہ ساز]]
[[گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی سائنس دان]]
[[گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی سیاست دان]]
[[گٹھ:بھارتی تعلیمی نظریہ ساز خواتین]]
[[گٹھ:بھارتیہ جنت‏ا پارٹی دے وزرائے اعلیٰ]]
[[گٹھ:ضلع پٹن دیاں شخصیتاں]]
[[گٹھ:گجرات (بھارت) تو‏ں راجیہ سبھا دے ارکان]]
[[گٹھ:گجرات دے وزرائے اعلیٰ]]
[[گٹھ:گجرات، بھارت تو‏ں بھارتیہ جنت‏ا پارٹی دے سیاست دان]]
[[گٹھ:گجرات، بھارت دیاں عورتاں سیاست دان]]</text>
      <sha1>043pyw8c6n7ujd0t04di8qtoywpx3l5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>فرانس دے شاہی حکمراناں دی لسٹ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>89602</id>
    <revision>
      <id>708782</id>
      <parentid>633312</parentid>
      <timestamp>2026-07-21T12:47:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>60</id>
      </contributor>
      <comment>Replacing Miniature_Philippe_III_Courronement.jpg with [[File:Couronnement_de_Philippe_III.jpg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · Obvious spelling mistake)</comment>
      <origin>708782</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56764" sha1="fn6trcfe571ndhl5srfb3g340cn2984" xml:space="preserve">{{Infobox former monarchy
| royal_title = فرانسیسی شاہی حکمرانی&lt;br /&gt;Monarchy
| realm = France
| coatofarms = Arms of the Kingdom of France (Moderne).svg
| coatofarmssize = 100px
| coatofarmscaption = '''[[National emblem of France|Royal Coat of arms]]'''
| first_monarch = [[کلوویس اول]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(بطور بادشاہ)&lt;/small&gt;
| last_monarch = [[نپولین سوم]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(بطور شہنشاہ)&lt;/small&gt;
| style = ''[[Style of the French sovereign|ویکھو مضمون]]''
| residence = [[کونسیغجیری]]&lt;br /&gt;[[لووغ محل]]&lt;br /&gt;[[ویغسائی محل]]&lt;br /&gt;[[تویلیغی محل]]
| appointer = [[History of the French line of succession|موروثی]]
| began = 486
| ended = 4 ستمبر 1870
| pretender = '''متنازع:'''&lt;br /&gt;[[Louis Alphonse, Duke of Anjou|Louis Alphonse]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;('''[[خاندان بوربن]]''')&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;[[Henri d'Orléans, Count of Paris|Henri d'Orléans]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;('''[[خاندان اورلینز]]''')&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;[[Jean-Christophe, Prince Napoléon|Jean-Christophe]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;('''[[خاندان بوناپارٹ]]''')&lt;/small&gt;
}}
[[File:Vertrag von Verdun.svg|thumb|350px|843 وچ ورڈن دے معاہدے وچ فرانک سلطنت د‏‏ی تقسیم]]

ایہ '''لسٹ فرانسیسی شاہی حکمرانان''' (List of French monarchs) ا‏‏ے۔

فرانس دے بادشاہاں نے 843 وچ مغربی فرانک د‏‏ی بادشاہت دے قیام تو‏ں لے ک‏ے 1870 وچ دوسری فرانسیسی سلطنت دے خاتمے تک کئی رکاوٹاں دے نال حکومت کیت‏‏ی۔ سن 849 وچ کنگ چارلس بالڈ تو‏ں لے ک‏ے 1792 وچ کنگ لوئس XVI تک فرانس دے 45 بادشاہ سن ۔ فرانسیسی انقلاب دے بعد 7 شہنشاہاں تے کنگز نو‏‏ں شامل کرنے تو‏ں ، ایہ گل فرانس دے کل 52 بادشاہاں د‏‏ی ا‏‏ے۔

اگست 843 وچ معاہدہ ورڈن نے فرانک اقتدار نو‏‏ں تن ریاستاں وچ ونڈ دتا ، جنہاں وچو‏ں اک (مشرق فرانسیا) مختصر عرصے دا سی۔ ہور دو فرانس (مغربی فرانسیا) تے بالآخر جرمنی (مشرقی فرانسیا) وچ تبدیل ہوئے۔ اس وقت تک ، زمین دے مشرقی تے مغربی حصےآں وچ پہلے ہی مختلف زباناں تے ثقافتاں موجود سن۔

کیپٹین خاندان ، جو ہیو کیپٹ د‏‏ی نسل دے فرزند نسل اے ، نے پہلے حکمراناں نو‏‏ں شامل کيتا جس نے پہلی بار فلپ دوم (دور. 1180–1223) دے نال فرانس دے بادشاہ دا لقب اختیار کيتا۔ کیپٹینیاں نے 987 تو‏ں 1792 تک تے فیر 1814 تو‏ں 1848 تک مستقل حکمرانی کيت‏ی۔ خاندان د‏‏یاں شاخاں جنہاں نے 1328 دے بعد حکمرانی کيت‏ی ، عموما Val ویلوئس (1589 تک) تے بوربن (1589 تو‏ں) دے مخصوص شاخاں دے ناں دتے جاندے نيں۔

مختصر مدت دے دوران جدو‏ں 1791 دا فرانسیسی آئین نافذ ہويا (1791–92) تے جولائ‏ی انقلاب دے بعد 1830 وچ ، &quot;بادشاہ فرانس آف&quot; (اور نوارے) د‏‏ی بجائے &quot;شاہ آف فرانسیسی&quot; دا استعمال کيتا گیا۔ ایہ اک آئینی بدعت سی جسنو‏ں مشہور بادشاہت کہیا جاندا اے ، جس نے بادشاہ دا لقب فرانس دے علاقے اُتے قبضہ کرنے دے بجائے فرانسیسی عوام تو‏ں جوڑ دتا۔&lt;ref name=&quot;deploige&quot;&gt;{{cite book|title=Mystifying the Monarch: Studies on Discourse, Power, and History|pages=182|publisher=Amsterdam University Press|location=Amsterdam, Netherlands|editor-first=Jeroen|editor-last=Deploige|editor2-first=Gita|editor2-last=Deneckere|year=2006|isbn=9789053567678}}&lt;/ref&gt;  

ہاؤس آف بوناپارٹ دے نال ، &quot;فرانسیسی شہنشاہاں&quot; نے 19واں صدی دے فرانس وچ ۱۸۰{{lang|ur|۴}} تے ۱۸۱{{lang|ur|۴}} دے درمیان ، فیر ۱۸۱۵ وچ ، تے ۱۸۵۲ تے ۱۸{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}۰ دے درمیان حکومت کیت‏‏ی۔
[[File:Family tree of French monarchs 509–1870.svg|thumb|Family tree of French monarchs (509–1870)|alt=]]

==لقب==

{{see|Style of the French sovereign}}
{{see|French monarchs family tree (simple)|French monarchs family tree}}

The title &quot;King of the Franks&quot; ({{lang-la|Rex Francorum}}) gradually lost ground after 1190, during the reign of [[Philip II of France|Philip II]] (but ''FRANCORUM REX'' continued to be used, for example by [[Louis XII of France|Louis XII]] in 1499, by [[Francis I of France|Francis I]] in 1515, and by [[Henry II of France|Henry II]] about 1550). It was used on coins up to the eighteenth century.{{efn|'' 'Louis XII, 1499 [...] LVDOVIVS XII FRANCORUM REX MEDILANI DUX [...] Francis I, 1515 [...] FRANCISCUS REX FRANCORUM PRIMUS DOMINATOR ELVETIORUM [...] Henri II, 1550? [...] HENRICVS II FRANCORVM REX' ''&lt;ref&gt;{{cite book|last=Potter|first=David|title=Renaissance France at War: Armies, Culture and Society, c.1480–1560|url=https://books.google.com/books?id=HbfJX2Y1bBkC|access-date=2012-11-27|series=Warfare in History Series|volume=28|year=2008|publisher=Boydell &amp; Brewer Ltd|isbn=9781843834052|page=viii}}&lt;/ref&gt;}} During the brief period when the [[French Constitution of 1791]] was in effect (1791–1792) and after the [[July Revolution]] in 1830, the [[style (manner of address)|style]] &quot;[[Kingdom of the French|King of the French]]&quot; was used instead of &quot;[[King of France]] (and [[King of Navarre|Navarre]])&quot;. It was a constitutional innovation known as [[popular monarchy]] which linked the monarch's title to the French people rather than to the possession of the territory of France.&lt;ref name=&quot;deploige&quot; /&gt;

In addition to the Kingdom of France, there were also two French Empires, the [[First French Empire|first]] from 1804 to 1814 and again in 1815, founded and ruled by [[Napoleon|Napoleon I]], and the [[Second French Empire|second]] from 1852 to 1870, founded and ruled by his nephew [[Napoleon III]] (also known as Louis-Napoleon). They used the title &quot;[[Emperor of the French]]&quot;.&lt;ref&gt;{{cite book|title=Le Couronnement de Napoléon Premier, Empereur des Français|url=https://archive.org/details/lecouronnementd00unkngoog|page=[https://archive.org/details/lecouronnementd00unkngoog/page/n194 1]|year=1806|publisher=Guerin|location=Paris, France}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|title=Histoire de Napoléon III, Empereur des Français|last=Pascal|first=Adrien|pages=359|publisher=Barbier|location=Paris, France|year=1853}}&lt;/ref&gt;

==Frankish dynasties==
{{main|List of Frankish kings}}

===Carolingian dynasty (843–888)===
{{Main|Carolingian dynasty}}
The Carolingian dynasty was a [[Franks|Frankish]] noble family with origins in the [[Pippinids|Arnulfing and Pippinid]] clans of the 7th century AD. The family consolidated its power in the 8th century, eventually making the offices of [[mayor of the palace]] and ''[[dux et princeps Francorum]]'' hereditary and becoming the real powers behind the [[Merovingian dynasty|Merovingian kings]]. The dynasty is named after one of these mayors of the palace, [[Charles Martel]], whose son [[Pepin the Short]] dethroned the Merovingians in 751 and, with the consent of the [[Papacy]] and the aristocracy, was crowned [[King of the Franks]].&lt;ref&gt;{{cite book|last=Babcock|first=Philip|title=Webster's Third New International Dictionary of the English Language, Unabridged|location=MA, USA|publisher=Merriam-Webster|year=1993|pages=341}}&lt;/ref&gt; Pepin's great-grandson [[Charles the Bald]] was king at the time of the Treaty of Verdun (843) (for earlier rulers, see [[List of Frankish kings]]).

{| width=95% class=&quot;wikitable&quot;
! width=20% | Name
! width=7% | King from
! width=7% | King until
! width=20% | Relationship with predecessor(s)
! width=13% | Title
|-
|align=&quot;center&quot;|[[Charles the Bald]]
|align=&quot;center&quot;|[[Treaty of Verdun|August 843]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(King of the Franks from 20 June 840)&lt;/small&gt;
|align=&quot;center&quot;|6 October 877
|{{*}}Son of [[Louis the Pious]]
|align=&quot;center&quot;|[[King of the Franks]]&lt;br&gt;[[Holy Roman Emperor|Emperor of the Romans]] (875–77)
|-
|align=&quot;center&quot;|[[Louis the Stammerer]]
|align=&quot;center&quot;|6 October 877
|align=&quot;center&quot;|10 April 879
|{{*}}Son of Charles the Bald
|align=&quot;center&quot;|[[King of the Franks]]
|-
|align=&quot;center&quot;|[[Louis III of France|Louis III]]
|align=&quot;center&quot;|10 April 879
|align=&quot;center&quot;|5 August 882
|{{*}}Son of Louis the Stammerer
|align=&quot;center&quot;|[[King of the Franks]]
|-
|align=&quot;center&quot;|[[Carloman II]]
|align=&quot;center&quot;|5 August 882
|align=&quot;center&quot;|6 December 884
|{{*}}Son of Louis the Stammerer
{{*}}Younger brother of Louis III
|align=&quot;center&quot;|[[King of the Franks]]
|-
|align=&quot;center&quot;|[[Charles the Fat]]
|align=&quot;center&quot;|20 May 885
|align=&quot;center&quot;|13 January 888
|{{*}}Son of [[Louis the German]]&lt;br&gt;{{*}}Cousin of Louis II and Carloman II&lt;br&gt;{{*}}Grandson of Louis the Pious
|align=&quot;center&quot;|[[King of the Franks]]&lt;br&gt;[[Holy Roman Emperor|Emperor of the Romans]] (881–88)
|}

===Robertian dynasty (888–898)===
{{main|Robertian dynasty}}
The Robertians were Frankish noblemen owing fealty to the Carolingians, and ancestors of the subsequent [[Capetian dynasty]]. [[Odo of France|Odo (Eudes)]], [[Count of Paris]], was chosen by the western Franks to be their king following the removal of emperor [[Charles the Fat]]. He was crowned at [[Compiègne]] in February 888 by [[Walter (archbishop of Sens)|Walter, Archbishop of Sens]].&lt;ref&gt;{{cite book|title=Cambridge Medieval History: Germany and the Western Empire|volume=Volume III|last=Gwatking|first=H. M.|last2=Whitney|first2=J. P.|publisher=Cambridge University Press|location=London|year=1930|display-authors=etal}}&lt;/ref&gt;

{| width=95% class=&quot;wikitable&quot;
! width=20% | Name
! width=7% | King from
! width=7% | King until
! width=20% | Relationship with predecessor(s)
! width=10% | Title
|-
|align=&quot;center&quot;|[[Odo, Count of Paris|Odo of Paris]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(Eudes)&lt;/small&gt;
|align=&quot;center&quot;|29 February 888
|align=&quot;center&quot;|1 January 898
|{{*}}Son of [[Robert the Strong]] ([[Robertians]])&lt;br&gt;{{*}}Elected king against young Charles III. &lt;br&gt;{{*}} Third Cousin of [[Louis the Stammerer|Louis II]]
|align=&quot;center&quot;|King of the Franks
|}

===Carolingian dynasty (898–922)===
{{Main|Carolingian dynasty}}

Charles, the posthumous son of Louis II, was crowned by a faction opposed to the Robertian Odo at [[Reims Cathedral]] in 893, though he only became the effectual monarch with the death of Odo in 898.&lt;ref name=&quot;Parisse&quot;&gt;{{cite book|title=The New Cambridge Medieval History: c. 900–c. 1024|volume=III|editor-first=T.|editor-last=Reuter|last=Parisse|first=Michael|year=2005|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge, UK|chapter=Lotharingia|pages=313–315}}&lt;/ref&gt; He was deposed and died in captivity.

{| width=95% class=&quot;wikitable&quot;
! width=20% | Name
! width=7% | King from
! width=7% | King until
! width=20% | Relationship with predecessor(s)
! width=10% | Title
|-
|align=&quot;center&quot;|[[Charles the Simple]]
|align=&quot;center&quot;|28 January 898
|align=&quot;center&quot;|30 June 922
|{{*}}Posthumous son of Louis II&lt;br&gt;{{*}}Younger half-brother of Louis III and Carloman II
|align=&quot;center&quot;|King of the Franks
|}

===Robertian dynasty (922–923)===
{{Main|Robertian dynasty}}
{| width=95% class=&quot;wikitable&quot;
! width=20% | Name
! width=7% | King from
! width=7% | King until
! width=20% | Relationship with predecessor(s)
! width=10% | Title
|-
|align=&quot;center&quot;|[[Robert I of France|Robert I]]
|align=&quot;center&quot;|30 June 922
|align=&quot;center&quot;|15 June 923
|{{*}}Son of [[Robert the Strong]] ([[Robertians]])&lt;br&gt;{{*}}Younger brother of Odo &lt;br&gt;{{*}} Third cousin of [[Louis the Stammerer]]
|align=&quot;center&quot;|King of the Franks
|}

===Bosonid dynasty (923–936)===
{{main|Bosonid dynasty}}
The [[Bosonids]] were a noble family descended from [[Boso the Elder]]. A member of the family, Rudolph (Raoul), was elected &quot;King of the Franks&quot; in 923.

{| width=95% class=&quot;wikitable&quot;
! width=20% | Name
! width=7% | King from
! width=7% | King until
! width=20% | Relationship with predecessor(s)
! width=10% | Title
|-
|align=&quot;center&quot;|[[Rudolph of France|Rudolph]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(Raoul)&lt;/small&gt;
|align=&quot;center&quot;|13 July 923
|align=&quot;center&quot;|14 January 936
|{{*}}Son of [[Richard, Duke of Burgundy]] ([[Bosonids]])&lt;br&gt;{{*}}Son-in-law of Robert I
|align=&quot;center&quot;|King of the Franks
|}

===Carolingian dynasty (936–987)===

{| width=95% class=&quot;wikitable&quot;
! width=20% | Name
! width=7% | King from
! width=7% | King until
! width=15% | Relationship with predecessor(s)
! width=10% | Title
|-
|align=&quot;center&quot;|[[Louis IV of France|Louis IV]] of Outremer 
|align=&quot;center&quot;|19 June 936
|align=&quot;center&quot;|10 September 954
|{{*}}Son of Charles III the Simple
|align=&quot;center&quot;|King of the Franks
|-
|align=&quot;center&quot;|[[Lothair of France|Lothair]]
|align=&quot;center&quot;|12 November 954
|align=&quot;center&quot;|2 March 986
|{{*}}Son of Louis IV
|align=&quot;center&quot;|King of the Franks
|-
|align=&quot;center&quot;|[[Louis V of France|Louis V]]
|align=&quot;center&quot;|8 June 986
|align=&quot;center&quot;|22 May 987
|{{*}}Son of Lothair
|align=&quot;center&quot;|King of the Franks
|}

==Capetian dynasty (987–1792)==
{{main|Capetian dynasty}}
After the death of Louis V, [[Hugh Capet]], the son of [[Hugh the Great]] and grandson of Robert&amp;nbsp;I, was elected by the nobility as king of France. The [[Capetian Dynasty]], the male-line descendants of Hugh Capet, ruled France continuously from 987 to 1792 and again from 1814 to 1848. They were direct descendants of the [[Robertians|Robertian]] kings. The [[cadet branches]] of the dynasty which ruled after 1328, however, are generally given the specific branch names of ''Valois'' and ''Bourbon''.

Not listed below are [[Hugh Magnus of France|Hugh Magnus]], eldest son of Robert II, and [[Philip of France (1116–1131)|Philip of France]], eldest son of Louis VI; both were co-kings with their fathers (in accordance with the early Capetian practice whereby kings would crown their heirs in their own lifetimes and share power with the co-king), but predeceased them. Because neither Hugh nor Philip were sole or senior king in their own lifetimes, they are not traditionally listed as Kings of France and are not given ordinals.

[[Henry VI of England]], son of [[Catherine of Valois]], became titular King of France upon his grandfather [[Charles VI of France|Charles VI's]] death in accordance with the [[Treaty of Troyes]] of 1420; however this was disputed and he is not always regarded as a legitimate king of France. [[English claims to the French throne]] actually date from 1328, when [[Edward III of England|Edward III]] claimed the throne after the death of [[Charles IV of France|Charles IV]].  Other than Henry VI, none had ever had their claim backed by treaty, and his title became contested after 1429, when [[Charles VII of France|Charles VII]] was crowned.  Henry himself was crowned by a different faction in 1431, though at the age of 10, he had yet to come of age.  The final phase of the [[Hundred Years War]] was fought between these competing factions, resulting in a Valois victory at the [[Battle of Castillon]] in 1453, putting an end to any meaningful claims of the English monarchs over the throne of France, though English and later British monarchs would continue to use the title &quot;King of France&quot; until 1801.

From 21 January 1793 to 8 June 1795, Louis XVI's son Louis-Charles was the titular King of France as [[Louis XVII of France|Louis XVII]]; in reality, however, he was imprisoned in the Temple throughout this duration, and power was held by the leaders of the Republic. Upon Louis XVII's death, his uncle Louis-Stanislas (Louis XVI's brother) claimed the throne, as [[Louis XVIII of France|Louis XVIII]], but only became ''de facto'' King of France in 1814.''

===[[خاندان کاپے]] (987–1328)===
{{main|خاندان کاپے}}

ہیو کاپے تو‏ں نزول د‏‏ی مرکزی لائن [[خاندان کاپے|ہاؤس آف کاپے]] دے ناں تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔ ایہ لائن ۱۳۲۸ وچ معدوم ہوگئی، اس نے اَگڑ پِچھڑ بحران پیدا کيتا جس نو‏‏ں سو سال د‏‏ی جنگ کہیا جاندا ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ کامیابی دے لئی متعدد دعویدار سن ، دو بہترین دعویدار ہاؤس آف ویلوئس تے ہاؤس آف پلانٹجینیٹ تے فیر بعد وچ ہاؤس آف لنکاسٹر سن ۔

{| width=95% class=&quot;wikitable&quot;
! width=8% | مورت
! width=10%|نشان
! width=20% | ناں
! توں بادشاہ width=7% | 
! width=7% | تک بادشاہ
! width=15% | پیشرو نال تعلق
! width=10% | لقب
|-
|align=&quot;center&quot;| || align=&quot;center&quot; | ||align=&quot;center&quot;|[[Hugh Capet]] ||align=&quot;center&quot;|3 July 987||align=&quot;center&quot;|24 October 996||{{*}}Grandson of Robert I
|align=&quot;center&quot; rowspan=&quot;6&quot;|King of the Franks &lt;br&gt;&lt;small&gt;(Roi des Francs)&lt;/small&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Sceau de Robert II le pieux.jpg|100px]]|| align=&quot;center&quot; | ||align=&quot;center&quot;|[[Robert II of France|Robert II]] the Pious, the Wise||align=&quot;center&quot;|24 October 996||align=&quot;center&quot;|20 July 1031||{{*}}Son of Hugh Capet

|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Henry1 head.jpg|alt=|116x116px]]|| align=&quot;center&quot; |  ||align=&quot;center&quot;|[[Henry I of France|Henry I]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(Henri)&lt;/small&gt;||align=&quot;center&quot;|20 July 1031||align=&quot;center&quot;|4 August 1060||{{*}}Son of Robert II

|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Sceau du roi Philippe Ier.jpg|100px]]|| align=&quot;center&quot; | ||align=&quot;center&quot;|[[Philip I of France|Philip I the Amorous]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(Philippe)&lt;/small&gt;||align=&quot;center&quot;|4 August 1060||align=&quot;center&quot;|29 July 1108||{{*}}Son of Henry I

|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Louis VI of France.jpg|100px]]|| align=&quot;center&quot; | ||align=&quot;center&quot;|[[Louis VI of France|Louis VI the Fat]]||align=&quot;center&quot;|29 July 1108||align=&quot;center&quot;|1 August 1137||{{*}}Son of Philip I

|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Louis VII SCeau 17058.jpg|100px]]|| align=&quot;center&quot; | || align=&quot;center&quot; |[[Louis VII of France|Louis VII the Young]] ||align=&quot;center&quot;|1 August 1137||align=&quot;center&quot;|18 September 1180||{{*}}Son of Louis VI

|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Sceau_de_Philippe_Auguste._-_Archives_Nationales_-_SC-D157.jpg|100px]]|| align=&quot;center&quot; |[[File:Arms of the Kingdom of France (Ancien).svg|100px]] || align=&quot;center&quot; |[[Philip II of France|Philip II Augustus]] &lt;br&gt;&lt;small&gt;(Philippe Auguste)&lt;/small&gt;||align=&quot;center&quot;|18 September 1180||align=&quot;center&quot;|14 July 1223||{{*}}Son of Louis VII 
|align=&quot;center&quot;|King of the Franks &lt;br&gt;&lt;small&gt;(Roi des Francs)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;King of France&lt;br&gt;&lt;small&gt;(Roi de France)&lt;/small&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Louis8.jpg|100px]]|| align=&quot;center&quot; |[[File:Arms of the Kingdom of France (Ancien).svg|100px]] || align=&quot;center&quot; |[[Louis VIII of France|Louis VIII the Lion]] ||align=&quot;center&quot;|14 July 1223||align=&quot;center&quot;|8 November 1226||{{*}}Son of Philip II Augustus
|align=&quot;center&quot; rowspan=&quot;3&quot;|King of France &lt;br&gt;&lt;small&gt;(Roi de France)&lt;/small&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Saintlouis.jpg|100px]]|| align=&quot;center&quot; |[[File:Arms of the Kingdom of France (Ancien).svg|100px]] || align=&quot;center&quot; |[[Louis IX of France|Louis IX the Saint]] &lt;br&gt;&lt;small&gt;(Saint Louis)&lt;/small&gt;||align=&quot;center&quot;|8 November 1226||align=&quot;center&quot;|25 August 1270||{{*}}Son of Louis VIII
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Couronnement de Philippe III.jpg|100px]]|| align=&quot;center&quot; |[[File:Arms of the Kingdom of France (Ancien).svg|100px]] || align=&quot;center&quot; |[[Philip III of France|Philip III the Bold]] &lt;br&gt;&lt;small&gt;(Philippe)&lt;/small&gt;||align=&quot;center&quot;|25 August 1270||align=&quot;center&quot;|5 October 1285||{{*}}Son of Louis IX
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Filippoilbello.gif|100px]]|| align=&quot;center&quot; |[[File:Arms of the Kingdom of France &amp; Navarre (Ancien).svg|100px]]|| align=&quot;center&quot; |[[Philip IV of France|Philip IV]] the Fair, the Iron King &lt;br&gt;&lt;small&gt;(Philippe)&lt;/small&gt;||align=&quot;center&quot;|5 October 1285||align=&quot;center&quot;|29 November 1314||{{*}}Son of Philip III
|align=&quot;center&quot; rowspan=&quot;5&quot;|King of France and of Navarre &lt;br&gt;&lt;small&gt;(Roi de France et de Navarre)&lt;/small&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Ludvík X.png|100px]] || align=&quot;center&quot; |[[File:Arms of the Kingdom of France &amp; Navarre (Ancien).svg|100px]]|| align=&quot;center&quot; |[[Louis X of France|Louis X the Quarreller]] ||align=&quot;center&quot;|29 November 1314||align=&quot;center&quot;|5 June 1316||{{*}}Son of Philip IV
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:John I of France.jpg|100px]]|| align=&quot;center&quot; |[[File:Arms of the Kingdom of France &amp; Navarre (Ancien).svg|100px]]|| align=&quot;center&quot; |[[John I of France|John I the Posthumous]] &lt;br&gt;&lt;small&gt;(Jean)&lt;/small&gt;||align=&quot;center&quot;|15 November 1316||align=&quot;center&quot;|20 November 1316||{{*}}Son of Louis X
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Philip V of France.jpg|100px]]|| align=&quot;center&quot; |[[File:Arms of the Kingdom of France &amp; Navarre (Ancien).svg|100px]]|| align=&quot;center&quot; |[[Philip V of France|Philip V the Tall]] &lt;br&gt;&lt;small&gt;(Philippe)&lt;/small&gt;||align=&quot;center&quot;|20 November 1316||align=&quot;center&quot;|3 January 1322||{{*}}Son of Philip IV&lt;br&gt;{{*}}Younger brother of Louis X
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Charles4 mini.jpg|100px]]|| align=&quot;center&quot; |[[File:Arms of the Kingdom of France &amp; Navarre (Ancien).svg|100px]]|| align=&quot;center&quot; |[[Charles IV of France|Charles IV the Fair]]||align=&quot;center&quot;|3 January 1322||align=&quot;center&quot;|1 February 1328||{{*}}Son of Philip IV&lt;br&gt;{{*}}Younger brother of Louis X and Philip V
|}


=== House of Valois (1328–1589) ===
{{main|House of Valois}}

The death of [[Charles IV of France|Charles IV]] started the [[Hundred Years' War]] between the [[House of Valois]] and the [[House of Plantagenet]] later the [[House of Lancaster]] over control of the French throne.&lt;ref name=Knecht&gt;{{cite book|title=The Valois: Kings of France 1328–1422|year=2004|last=Knecht|first=Robert|location=NY, USA|pages=ix–xii|publisher=Hambledon Continuum|isbn=1852854200|url-access=registration|url=https://archive.org/details/valoiskingsoffra00knec}}&lt;/ref&gt; The Valois claimed the right to the succession by male-only [[primogeniture]], having the closest all-male line of descent from a recent French king. They were descended from the third son of [[Philip III of France|Philip III]], Charles, Count of Valois.  The Plantagenets based [[English claims to the French throne|their claim]] on being closer to a more recent French king, [[Edward III of England]] being a grandson of [[Philip IV of France|Philip IV]] through his mother, [[Isabella of France|Isabella]].  The two houses fought the [[Hundred Years War]] to enforce their claims; the Valois were ultimately successful, and French historiography counts their leaders as rightful kings.  One Plantagenet, [[Henry VI of England]], did enjoy ''[[de jure]]'' control of the French throne under the terms of the [[Treaty of Troyes]], which formed the basis for continued English claims to the throne of France until 1801.  The Valois line would rule France until the line became extinct in 1589, in the backdrop of the [[French Wars of Religion]].  As Navarre did not have a tradition of male-only primogeniture, the Navarrese monarchy became distinct from the French, with [[Joan II of Navarre|Joan II]], a daughter of Louis X, inheriting there.

{| width=95% class=&quot;wikitable&quot;
! width=8% | Portrait
! width=10%|Coat of arms
! width=20% | Name
! width=7% | King from
! width=7% | King until
! width=15% | Relationship with predecessor(s)
! width=10% | Title
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Phil6france.jpg|100px]] || align=&quot;center&quot; |[[File:Arms of the Kingdom of France (Ancien).svg|100px]]|| align=&quot;center&quot; |[[Philip VI of France|Philip VI]] the Fortunate &lt;br&gt;&lt;small&gt;(Philippe)&lt;/small&gt;||align=&quot;center&quot;|1 April 1328||align=&quot;center&quot;|22 August 1350||{{*}}Grandson of [[Philip III of France]]
|align=&quot;center&quot;|King of France &lt;br&gt;&lt;small&gt;(Roi de France)&lt;/small&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:JeanIIdFrance.jpg|100px]] || align=&quot;center&quot; |[[File:Arms of the Kingdom of France (Ancien).svg|100px]]|| align=&quot;center&quot; |[[John II of France|John II the Good]] &lt;br&gt;&lt;small&gt;(Jean)&lt;/small&gt;||align=&quot;center&quot;|22 August 1350||align=&quot;center&quot;|8 April 1364||{{*}}Son of Philip VI
|align=&quot;center&quot;|King of France &lt;br&gt;&lt;small&gt;(Roi de France)&lt;/small&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Charles V France.jpg|100px]] || align=&quot;center&quot; |[[File:Arms of Charles V of France (counter-seal).svg|100px]]|| align=&quot;center&quot; |[[Charles V of France|Charles V the Wise]] ||align=&quot;center&quot;|8 April 1364||align=&quot;center&quot;|16 September 1380||{{*}}Son of John II
|align=&quot;center&quot;|King of France &lt;br&gt;&lt;small&gt;(Roi de France)&lt;/small&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Charles VI de France - Dialogues de Pierre Salmon - Bib de Genève MsFr165f4.jpg|100px]]|| align=&quot;center&quot; |[[File:Arms of Charles VI of France (counter-seal).svg|100px]] || align=&quot;center&quot; |[[Charles VI of France|Charles VI]] the Beloved, the Mad ||align=&quot;center&quot;|16 September 1380||align=&quot;center&quot; |21 October 1422||{{*}}Son of Charles V
|align=&quot;center&quot;|King of France &lt;br&gt;&lt;small&gt;(Roi de France)&lt;/small&gt;
|}

===House of Lancaster (1422–1453)===
{{main|House of Lancaster}}
{{see|English claims to the French throne}}

From 1340 to 1360 and from 1369 to 1801 the [[List of English monarchs|Kings of England]] and [[List of British monarchs|Great Britain]] [[British claims to the French throne|claimed the title of King of France]]. Under the terms of the 1420 [[Treaty of Troyes]], [[Charles VI of France|Charles VI]] had recognized his son-in-law [[Henry V of England]] as regent and heir. Henry V predeceased Charles VI and so Henry V's son, [[Henry VI of England|Henry VI]], succeeded his grandfather Charles VI as King of France. Most of Northern France was under English control until 1435 but by 1453 the English had been expelled from all of France save [[Calais]] and the [[Channel Islands]]. [[Siege of Calais (1558)|Calais itself fell in 1558]]. Nevertheless, English and then British monarchs continued to claim the title for themselves until the creation of the [[United Kingdom of Great Britain and Ireland|United Kingdom]] in 1801.

{| width=95% class=&quot;wikitable&quot;
! width=8% | Portrait
! width=10%|Coat of arms
! width=20% | Name
! width=7% | King from
! width=7% | King until
! width=15% | Claim
! width=10% | Title
|-
|bgcolor=&quot;#FBDDBD&quot; align=&quot;center&quot;|[[File:King Henry VI from NPG (2).jpg|100px]]|| bgcolor=&quot;#FBDDBD&quot; align=&quot;center&quot; |[[File:Royal Arms of England (1470-1471).svg|100px]]|| bgcolor=&quot;#FBDDBD&quot; align=&quot;center&quot; |[[Henry VI of England]] &lt;br&gt;&lt;small&gt;(Henri VI d'Angleterre)&lt;/small&gt; ||bgcolor=&quot;#FBDDBD&quot; align=&quot;center&quot;|21 October 1422||bgcolor=&quot;#FBDDBD&quot; align=&quot;center&quot;|19 October 1453||bgcolor=&quot;#FBDDBD&quot;| By right of his father [[Henry V of England]], who by conquest forced the French to sign the [[Treaty of Troyes]] became heir and regent of France. Grandson of Charles VI of France.||bgcolor=&quot;#FBDDBD&quot; align=&quot;center&quot;|King of France &lt;br&gt;&lt;small&gt;(Roi de France)&lt;/small&gt;
|}

===House of Valois (1328–1589)===
{{main|House of Valois}}
{| width=95% class=&quot;wikitable&quot;
! width=8% | Portrait
! width=10%|Coat of arms
! width=20% | Name
! width=7% | King from
! width=7% | King until
! width=15% | Relationship with predecessor
! width=10% | Title
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Charles VII by Jean Fouquet 1445 1450.jpg|100px]]|| align=&quot;center&quot; |[[File:Coat of Arms of Charles VII of France (counterseal).svg|100px]] || align=&quot;center&quot; |[[Charles VII of France|Charles VII]] the Victorious,&lt;br&gt;the Well-Served ||align=&quot;center&quot;|21 October 1422||align=&quot;center&quot;|22 July 1461||{{*}}Son of Charles VI&lt;br&gt;{{*}}Uncle of Henry VI of England
|align=&quot;center&quot;|King of France. &lt;br&gt;&lt;small&gt;(Roi de France)&lt;/small&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Louis-XI.jpg|100px]]|| align=&quot;center&quot; |[[File:Royal Coat of Arms of Valois France.svg|100px]] || align=&quot;center&quot; |[[Louis XI of France|Louis XI]] the Prudent, the Cunning, the Universal Spider  ||align=&quot;center&quot;|22 July 1461||align=&quot;center&quot;|30 August 1483||{{*}}Son of Charles VII
|align=&quot;center&quot;|King of France &lt;br&gt;&lt;small&gt;(Roi de France)&lt;/small&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Charles VIII Ecole Francaise 16th century Musee de Conde Chantilly.jpg|100px]]|| align=&quot;center&quot; |[[File:Coat of Arms of Charles VIII of France.svg|100px]] || align=&quot;center&quot; |[[Charles VIII of France|Charles VIII the Affable]] ||align=&quot;center&quot;|30 August 1483||align=&quot;center&quot;|7 April 1498||{{*}}Son of Louis XI
|align=&quot;center&quot;|King of France &lt;br&gt;&lt;small&gt;(Roi de France)&lt;/small&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Louis-xii-roi-de-france.jpg|100px]]|| align=&quot;center&quot; |[[File:Royal Coat of Arms of Valois France.svg|100px]]|| align=&quot;center&quot; | [[Louis XII of France|Louis XII]]&lt;br&gt;''Father of the People''  ||align=&quot;center&quot;|7 April 1498||align=&quot;center&quot;|1 January 1515||{{*}}Great-grandson of Charles V&lt;br&gt;{{*}}Second cousin, and by first marriage son-in-law of Louis XI&lt;br&gt;{{*}}Also Second cousin once removed to Charles VIII.
|align=&quot;center&quot;|King of France &lt;br&gt;&lt;small&gt;(Roi de France)&lt;/small&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:François Ier Louvre.jpg|100px]]|| align=&quot;center&quot; |[[File:Coat of arms of France 1515-1578.svg|100px]]|| align=&quot;center&quot; |[[Francis I of France|Francis I the Father and Restorer of Letters]] &lt;br&gt;&lt;small&gt;(François)&lt;/small&gt;||align=&quot;center&quot;|1 January 1515||align=&quot;center&quot;|31 March 1547||{{*}}Great-great-grandson of Charles V&lt;br&gt;{{*}}First cousin once removed, and by first marriage son-in-law of Louis XII
|align=&quot;center&quot;|King of France &lt;br&gt;&lt;small&gt;(Roi de France)&lt;/small&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Henry II of France..jpg|100px]]|| align=&quot;center&quot; |[[File:Coat of arms of France 1515-1578.svg|100px]]|| align=&quot;center&quot; |[[Henry II of France|Henry II]] &lt;br&gt;&lt;small&gt;(Henri)&lt;/small&gt; ||align=&quot;center&quot;|31 March 1547||align=&quot;center&quot;|10 July 1559||{{*}}Son of Francis I&lt;br&gt;{{*}}Maternal grandson of Louis XII
|align=&quot;center&quot;|King of France &lt;br&gt;&lt;small&gt;(Roi de France)&lt;/small&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:FrancoisII.jpg|100px]]|| align=&quot;center&quot; |[[File:Coat of arms of France 1515-1578.svg|100px]]|| align=&quot;center&quot; |[[Francis II of France|Francis II]] &lt;br&gt;&lt;small&gt;(François)&lt;/small&gt; ||align=&quot;center&quot;|10 July 1559||align=&quot;center&quot;|5 December 1560||{{*}}Son of Henry II
|align=&quot;center&quot;|King of France &lt;br&gt;&lt;small&gt;(Roi de France)&lt;/small&gt; &lt;br&gt;&lt;br&gt;King Consort of Scotland &lt;br&gt;(1558–1560)&lt;br /&gt;&lt;small&gt; through marriage to [[Mary, Queen of Scots]] (1542–1567)&lt;/small&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:(Agen) Portrait de Charles IX - François Clouet - Musée des Beaux-Arts d'Agen.jpg |100px]]|| align=&quot;center&quot; |[[File:Coat of arms of France 1515-1578.svg|100px]]|| align=&quot;center&quot; |[[Charles IX of France|Charles IX]]||align=&quot;center&quot;|5 December 1560||align=&quot;center&quot;|30 May 1574||{{*}}Son of Henry II
|align=&quot;center&quot;|King of France &lt;br&gt;&lt;small&gt;(Roi de France)&lt;/small&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Anjou 1570louvre.jpg|100px]]|| align=&quot;center&quot; |[[File:Royal Coat of Arms of France.svg|100px]] || align=&quot;center&quot; |[[Henry III of France|Henry III]] &lt;br&gt;&lt;small&gt;(Henri)&lt;/small&gt;||align=&quot;center&quot;|30 May 1574||align=&quot;center&quot;|2 August 1589||{{*}}Son of Henry II
|align=&quot;center&quot;|King of France &lt;br&gt;&lt;small&gt;(Roi de France)&lt;/small&gt; &lt;br&gt;&lt;br&gt;King of Poland and Grand Duke of Lithuania &lt;br&gt;(1573–1575)
|}

===House of Bourbon (1589–1792)===

{{main|House of Bourbon}}

The Valois line looked strong on the death of [[Henry II of France|Henry II]], who left four male heirs.  His first son, [[Francis II of France|Francis II]], died in his minority.  His second son, [[Charles IX of France|Charles IX]], had no legitimate sons to inherit.  Following the assassination of his third son, the childless [[Henry III of France|Henry III]], and the premature death of his fourth son [[Francis, Duke of Anjou|Hercule François]], France was plunged into a succession crisis over which distant cousin of the king would inherit the throne.  The best claimant, King [[Henry III of Navarre]], was a Protestant, and thus unacceptable to much of the French nobility.  Ultimately, after winning numerous battles in defence of his claim, Henry converted to Catholicism and was crowned as king Henry IV, founding the House of Bourbon.  This marked the second time the thrones of Navarre and France were united under one monarch; as different inheritance laws had caused them to become separated during the events of the Hundred Years Wars.  The House of Bourbon would be overthrown during the [[French Revolution]] and replaced by a short-lived [[First French Republic|republic]].

{| width=95% class=&quot;wikitable&quot;
! width=8% | Portrait
! width=10%|Coat of arms
! width=20% | Name
! width=7% | King from
! width=7% | King until
! width=15% | Relationship with predecessor(s)
! width=10% | Title
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Henri-Pourbus.jpg|100px]]|| align=&quot;center&quot; |[[File:Grand Royal Coat of Arms of France &amp; Navarre.svg|100px]] || align=&quot;center&quot; |[[Henry IV of France|Henry IV the Green Gallant]]&lt;br&gt;''Good King Henry'' &lt;br&gt;&lt;small&gt;(Henri) &lt;/small&gt;||align=&quot;center&quot;|2 August 1589||align=&quot;center&quot;|14 May 1610||{{*}}Tenth generation descendant of Louis IX in the male line&lt;br&gt;{{*}}By first marriage son in law of Henry II, Brother in law of Francis II, Charles IX and Henry III&lt;br&gt;{{*}}Great-great-great grandson of Charles VII&lt;br&gt;
|align=&quot;center&quot;|King of France and of Navarre &lt;br&gt;&lt;small&gt;(Roi de France et de Navarre)&lt;/small&gt;
|-
| align=&quot;center&quot;|[[File:Luis XIII, rey de Francia (Philippe de Champaigne).jpg|100px]]|| align=&quot;center&quot; |[[File:Grand Royal Coat of Arms of France &amp; Navarre.svg|100px]] || align=&quot;center&quot; |[[Louis XIII of France|Louis XIII the Just]] ||align=&quot;center&quot;|14 May 1610||align=&quot;center&quot;|14 May 1643||{{*}}Son of Henry IV
|align=&quot;center&quot;|King of France and of Navarre &lt;br&gt;&lt;small&gt;(Roi de France et de Navarre)&lt;/small&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Louis XIV of France.jpg|100px]]|| align=&quot;center&quot; |[[File:Grand Royal Coat of Arms of France &amp; Navarre.svg|100px]] || align=&quot;center&quot; |[[Louis XIV of France|Louis XIV the Great]] ''the Sun King'' ||align=&quot;center&quot;|14 May 1643||align=&quot;center&quot;|1 September 1715||{{*}}Son of Louis XIII
|align=&quot;center&quot;|King of France and of Navarre &lt;br&gt;&lt;small&gt;(Roi de France et de Navarre)&lt;/small&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Louis XV by Maurice-Quentin de La Tour.jpg|100px]]|| align=&quot;center&quot; |[[File:Grand Royal Coat of Arms of France &amp; Navarre.svg|100px]] || align=&quot;center&quot; |[[Louis XV of France|Louis XV the Beloved]] &lt;br&gt;||align=&quot;center&quot;|1 September 1715||align=&quot;center&quot;|10 May 1774||{{*}}Great-grandson of Louis XIV
|align=&quot;center&quot;|King of France and of Navarre &lt;br&gt;&lt;small&gt;(Roi de France et de Navarre)&lt;/small&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Antoine-François Callet - Louis XVI, roi de France et de Navarre (1754-1793), revêtu du grand costume royal en 1779 - Google Art Project.jpg|100px]]|| align=&quot;center&quot; |[[File:Grand Royal Coat of Arms of France &amp; Navarre.svg|100px]] || align=&quot;center&quot; |[[Louis XVI of France|Louis XVI]]||align=&quot;center&quot;|10 May 1774||align=&quot;center&quot;|21 September 1792||{{*}}Grandson of Louis XV
|align=&quot;center&quot;|King of France and of Navarre &lt;br&gt;&lt;small&gt;(Roi de France et de Navarre)&lt;/small&gt; &lt;br&gt;(1774–1791) &lt;br&gt;&lt;br&gt; King of the French &lt;br&gt;&lt;small&gt;(Roi des Français)&lt;/small&gt; &lt;br&gt;(1791–1792)
|-
|bgcolor=&quot;#FBDDBD&quot; align=&quot;center&quot;|[[File:Louis Charles of France6.jpg|100px]]|| bgcolor=&quot;#FBDDBD&quot; align=&quot;center&quot; |[[File:Grand Royal Coat of Arms of France &amp; Navarre.svg|100px]] || bgcolor=&quot;#FBDDBD&quot; align=&quot;center&quot; |[[Louis XVII of France|Louis XVII]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(Claimant)&lt;/small&gt;||bgcolor=&quot;#FBDDBD&quot; align=&quot;center&quot;|21 January 1793||bgcolor=&quot;#FBDDBD&quot; align=&quot;center&quot;|8 June 1795||bgcolor=&quot;#FBDDBD&quot;|{{*}}Son of Louis XVI
|bgcolor=&quot;#FBDDBD&quot; align=&quot;center&quot;|''(Disputed)'' King of France and of Navarre&lt;br&gt;(Roi de France et de Navarre)
|}

==House of Bonaparte, First Empire (1804–1814)==
{{main|House of Bonaparte|First French Empire}}
The [[French First Republic]] lasted from 1792 to 1804, after which its popular First Consul, [[Napoleon|Napoléon Bonaparte]], decided to make [[France]] a [[monarchy]] again. He took the popular title [[Emperor of the French]] instead of [[King of France and Navarre]] or [[King of the French]] to avoid all titles of the [[Kingdom of France]] making France's second [[popular monarchy]].

{| width=95% class=&quot;wikitable&quot;
! width=8% | Portrait
!width=10%|Coat of arms
! width=20% | Name
! width=7% | Emperor from
! width=7% | Emperor until
! width=15% | Relationship with predecessor(s)
! width=10% | Title
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Jacques-Louis David - The Emperor Napoleon in His Study at the Tuileries - Google Art Project.jpg|100px]]|| align=&quot;center&quot; |[[File:Grandes Armes Impériales (1804-1815)2.svg|100px]]|| align=&quot;center&quot; |[[Napoleon|Napoleon I]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(Napoléon)&lt;/small&gt;||align=&quot;center&quot;|18 May 1804||align=&quot;center&quot;|11 April 1814
|align=&quot;center&quot;|
* Founder of the Bonaparte dynasty
|align=&quot;center&quot;|Emperor of the French &lt;br&gt;&lt;small&gt;(Empereur des Français)&lt;/small&gt;
|-
|}

==Capetian Dynasty (1814–1815)==

Following the first defeat of Napoleon and his exile to [[Elba]], the Bourbon monarchy was restored, with Louis XVI's younger brother Louis Stanislas being crowned as [[Louis XVIII of France|Louis XVIII]].  Louis XVI's son had been considered by monarchists as [[Louis XVII of France|Louis XVII]] but he was never crowned and never ruled in his own right before his own death. He is not usually counted among French monarchs, creating a gap in numbering on most traditional lists of French kings. Napoleon would briefly regain control of the country during his [[Hundred Days]] rule in 1815.  After his final defeat at the [[Battle of Waterloo]], Napoleon attempted to abdicate in favour of his son but the Bourbon Monarchy was re-established yet again and would continue to rule France until the [[July Revolution]] of 1830, replaced it with a cadet branch, the [[House of Orleans]].

===House of Bourbon, Bourbon Restoration (1814–1815)===

{{main|Bourbon Restoration in France}}

{| width=95% class=&quot;wikitable&quot;
! width=8% | Portrait
!width=10%|Coat of arms
! width=20% | Name
! width=7% | King from
! width=7% | King until
! width=15% | Relationship with predecessor(s)
! width=10% | Title
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Gérard - Louis XVIII of France in Coronation Robes.jpg|100px]]|| align=&quot;center&quot; |[[File:Coat of Arms of the Bourbon Restoration (1815-30) (1).svg|100px]]|| align=&quot;center&quot; |[[Louis XVIII|Louis XVIII the Desired]]||align=&quot;center&quot;|11 April 1814||align=&quot;center&quot;|20 March 1815||{{*}}Grandson of Louis XV&lt;br&gt;{{*}} Younger Brother of Louis XVI
|align=&quot;center&quot;|King of France and of Navarre &lt;br&gt;&lt;small&gt;(Roi de France et de Navarre)&lt;/small&gt;
|}

==House of Bonaparte, First Empire (Hundred Days, 1815)==
{{main|Hundred Days}}
{| width=95% class=&quot;wikitable&quot;
! width=8% | Portrait
!width=10%|Coat of arms
! width=20% | Name
! width=7% | Emperor from
! width=7% | Emperor until
! width=15% | Relationship with predecessor(s)
! width=10% | Title
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Jacques-Louis David - The Emperor Napoleon in His Study at the Tuileries - Google Art Project.jpg|100px]]|| align=&quot;center&quot; |[[File:Grandes Armes Impériales (1804-1815)2.svg|100px]]|| align=&quot;center&quot; |[[Napoleon|Napoleon I]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(Napoléon)&lt;/small&gt;||align=&quot;center&quot;|20 March 1815||align=&quot;center&quot;|22 June 1815
|align=&quot;left&quot;|{{*}} Founder of the Bonaparte dynasty
|align=&quot;center&quot;|Emperor of the French &lt;br&gt;&lt;small&gt;(Empereur des Français)&lt;/small&gt;
|-
|bgcolor=&quot;#FBDDBD&quot; align=&quot;center&quot;|[[File:Le duc de Reichstadt.jpg|100px]]|| bgcolor=&quot;#FBDDBD&quot; align=&quot;center&quot; |[[File:Grandes Armes Impériales (1804-1815)2.svg|100px]]|| bgcolor=&quot;#FBDDBD&quot; align=&quot;center&quot; |[[Napoleon II|Napoleon II the Eaglet]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(Napoléon)&lt;/small&gt; &lt;br&gt;{{efn|From 22 June to 7 July 1815, Bonapartists considered Napoleon II as the legitimate heir to the throne, his father having abdicated in his favor. However, throughout this period he resided in Austria, with his mother. Louis XVIII was reinstalled as king on 7 July.}}||bgcolor=&quot;#FBDDBD&quot; align=&quot;center&quot;|22 June 1815||bgcolor=&quot;#FBDDBD&quot; align=&quot;center&quot;|7 July 1815
|bgcolor=&quot;#FBDDBD&quot; align=&quot;left&quot;|{{*}}Son of Napoleon I
|bgcolor=&quot;#FBDDBD&quot; align=&quot;center&quot;|''(Disputed)'' Emperor of the French &lt;br&gt;&lt;small&gt;(Empereur des Français)&lt;/small&gt;
|-
|}

==Capetian dynasty (1815–1848)==
{{Main|Capetian dynasty}}

===House of Bourbon (1815–1830)===
{{Main|House of Bourbon}}

{| width=95% class=&quot;wikitable&quot;
! width=8% | Portrait
! width=10%|Coat of arms
! width=20% | Name
! width=7% | King from
! width=7% | King until
! width=15% | Relationship with predecessor(s)
! width=10% | Title
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Gérard - Louis XVIII of France in Coronation Robes.jpg|100px]]|| align=&quot;center&quot; |[[File:Coat of Arms of the Bourbon Restoration (1815-30) (1).svg|100px]]|| align=&quot;center&quot; |[[Louis XVIII|Louis XVIII the Desired]]||align=&quot;center&quot;|7 July 1815||align=&quot;center&quot;|16 September 1824||{{*}}Grandson of Louis XV&lt;br&gt;{{*}}Younger Brother of Louis XVI
|align=&quot;center&quot;|King of France and of Navarre &lt;br&gt;&lt;small&gt;(Roi de France et de Navarre)&lt;/small&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Carlos X de Francia (François Gérard).jpg|100px]]|| align=&quot;center&quot; |[[File:Coat of Arms of the Bourbon Restoration (1815-30) (1).svg|100px]]|| align=&quot;center&quot; |[[Charles X of France|Charles X]]||align=&quot;center&quot;|16 September 1824||align=&quot;center&quot;|2 August 1830||{{*}}Grandson of Louis XV&lt;br&gt;{{*}}Younger Brother of Louis XVI and Louis XVIII
|align=&quot;center&quot;|King of France and of Navarre &lt;br&gt;&lt;small&gt;(Roi de France et de Navarre)&lt;/small&gt;
|-
|bgcolor=&quot;#FBDDBD&quot; align=&quot;center&quot;|[[File:Louis Antoine d'Artois.jpg|100px]]|| bgcolor=&quot;#FBDDBD&quot; align=&quot;center&quot; |[[File:Coat of Arms of the Bourbon Restoration (1815-30) (1).svg|100px]]|| bgcolor=&quot;#FBDDBD&quot; align=&quot;center&quot; |[[Louis Antoine, Duke of Angoulême|Louis XIX Antoine]]||bgcolor=&quot;#FBDDBD&quot; align=&quot;center&quot;|2 August 1830||bgcolor=&quot;#FBDDBD&quot; align=&quot;center&quot;|2 August 1830&lt;br&gt;''(20 minutes)''||bgcolor=&quot;#FBDDBD&quot;|{{*}}Son of Charles X
|bgcolor=&quot;#FBDDBD&quot; align=&quot;center&quot;|''(Disputed)'' King of France and of Navarre &lt;br&gt;&lt;small&gt;(Roi de France et de Navarre)&lt;/small&gt;
|-
|bgcolor=&quot;#FBDDBD&quot; align=&quot;center&quot;|[[File:Portrait, The Duke of Bordeaux, Dubois-Drahonet.jpg|100px]]|| bgcolor=&quot;#FBDDBD&quot; align=&quot;center&quot; |[[File:Coat of Arms of the Bourbon Restoration (1815-30) (1).svg|100px]]|| bgcolor=&quot;#FBDDBD&quot; align=&quot;center&quot; |[[Henri, Count of Chambord|Henry V]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(Henri)&lt;/small&gt;||bgcolor=&quot;#FBDDBD&quot; align=&quot;center&quot;|2 August 1830 ||bgcolor=&quot;#FBDDBD&quot; align=&quot;center&quot;|9 August 1830&lt;br&gt;''(7 days)''||bgcolor=&quot;#FBDDBD&quot;|{{*}}Grandson of Charles X &lt;br&gt;{{*}}Nephew of Louis Antoine
|bgcolor=&quot;#FBDDBD&quot; align=&quot;center&quot;|''(Disputed)'' King of France and of Navarre &lt;br&gt;&lt;small&gt;(Roi de France et de Navarre)&lt;/small&gt;
|}

The Bourbon Restoration came to an end with the [[July Revolution]] of 1830 which deposed [[Charles X of France|Charles X]] and replaced him with [[Louis Philippe I]], a distant cousin with more liberal politics. Charles X's son Louis signed a document renouncing his own right to the throne only after a 20-minute argument with his father. Because he was never crowned he is disputed as a genuine king of France.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.guinnessworldrecords.com/world-records/shortest-reign-of-a-monarch/|title=Shortest reign of a monarch|website=guinnessworldrecords.com|access-date=12 April 2017}}&lt;/ref&gt; Louis's nephew Henry was likewise considered by some to be Henry V but the new regime did not recognise his claim and he never ruled.

===House of Orléans, July Monarchy (1830–1848)===
{{main|House of Orléans|July Monarchy}}
Under Louis Philippe, the [[popular monarchy]] of [[France]] changed the styles and forms of the ''[[Ancien Régime|ancien régime]]'', replacing them with more populist forms like replacing &quot;King of France&quot; with &quot;King of the French&quot;).

{| width=95% class=&quot;wikitable&quot;
! width=8% | Portrait
! width=10%|Coat of arms
! width=20% | Name
! width=7% | King from
! width=7% | King until
! width=15% | Relationship with predecessor(s)
! width=10% | Title
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Louis-Philippe de Bourbon.jpg|100px]]|| align=&quot;center&quot; |[[File:Coat of Arms of the July Monarchy (1830-31).svg|100px]] ||align=&quot;center&quot;|[[Louis Philippe I|Louis Philippe I the Citizen King]]||align=&quot;center&quot;|9 August 1830||align=&quot;center&quot;|24 February 1848||{{*}}Sixth generation descendant of Louis XIII in the male line&lt;br&gt;{{*}}Fifth cousin of Louis XVI, Louis XVIII and Charles X
|align=&quot;center&quot;|King of the French &lt;br&gt;&lt;small&gt;(Roi des Français)&lt;/small&gt;
|-
|bgcolor=&quot;#FBDDBD&quot; align=&quot;center&quot;|[[File:Louis-Philippe II when he was a child.jpg|100px]]|| bgcolor=&quot;#FBDDBD&quot; align=&quot;center&quot; |[[File:Coat of Arms of the July Monarchy (1830-31).svg|100px]]|| bgcolor=&quot;#FBDDBD&quot; align=&quot;center&quot; |[[Prince Philippe, Count of Paris|Louis-Philippe II&lt;br&gt;or&lt;br&gt;Philippe VII]]||bgcolor=&quot;#FBDDBD&quot; align=&quot;center&quot;|24 February 1848||bgcolor=&quot;#FBDDBD&quot; align=&quot;center&quot;|26 February 1848&lt;br&gt;''(2 days)''||bgcolor=&quot;#FBDDBD&quot;|{{*}}Grandson of Louis Philippe I
|bgcolor=&quot;#FBDDBD&quot; align=&quot;center&quot;|''(Disputed)'' King of the French &lt;br&gt;&lt;small&gt;(Roi des Français)&lt;/small&gt;
|}

Over the years Louis Philippe grew more [[conservative]]. When a revolution broke out he fled to [[Great Britain]] leaving his grandson [[Prince Philippe, Count of Paris]] as [[King of the French]]. Two days later the [[Second French Republic]] was declared. He was never proclaimed, making him disputed as a genuine monarch.{{citation needed|date=July 2019}}

==House of Bonaparte, Second Empire (1852–1870)==
{{main|Second French Empire}}
The [[French Second Republic]] lasted from 1848 to 1852, when its president, [[Napoleon III|Louis-Napoléon Bonaparte]], was declared [[Emperor of the French]]. He took the regnal name of [[Napoleon III]] after his uncle ([[Napoleon I]]) and his cousin ([[Napoleon II]], who was declared but uncrowned as heir to the Imperial throne).

Napoleon III would later be overthrown during the events of the [[Franco-Prussian War]]. He was the last monarch to rule France. After that the country was ruled by a succession of republican governments (see [[French Third Republic]]).

{|width=95% class=&quot;wikitable&quot;
!width=8%|Portrait
!width=10%|Coat of arms
!width=20%|Name
!width=7%|Emperor from
!width=7%|Emperor until
!width=15%|Relationship with predecessor(s)
!width=10%|Title
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Alexandre Cabanel 002.jpg|100px]] ||align=&quot;center&quot;| [[File:Coat of Arms Second French Empire (1852–1870)-2.svg|100px]] || align=&quot;center&quot; |[[Napoleon III of France|Napoleon III]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(Napoléon)&lt;/small&gt;||align=&quot;center&quot;|2 December 1852||align=&quot;center&quot;|4 September 1870||{{*}}Nephew of Napoleon I
|align=&quot;center&quot;|Emperor of the French &lt;br&gt;&lt;small&gt;(Empereur des Français)&lt;/small&gt;
|}

==Later pretenders==
Various [[pretender]]s descended from the preceding monarchs have claimed to be the legitimate monarch of France, rejecting the claims of the president of France, and of each other. These groups are:
* [[Legitimists#List of Legitimist claimants to the French throne since 1792|Legitimist claimants to the throne of France]]: descendants of the Bourbons, rejecting all heads of state 1792–1814, 1815, and since 1830. Unionists recognized the Orléanist claimant after 1883.
* [[Legitimists#List of Legitimist-Anjou claimants to the French throne since 1883|Legitimist-Anjou claimants to the throne of France]]: descendants of [[Louis XIV]], claiming precedence over the House of Orléans by virtue of primogeniture.
* [[Line of succession to the former French throne (Orléanist)|Orléanist claimants to the throne of France]]: descendants of Louis-Phillippe, himself descended from a junior line of the Bourbon dynasty, rejecting all heads of state since 1848.
* [[Bonapartism#Bonapartist claimants|Bonapartist claimants to the throne of France]]: descendants of Napoleon I and his brothers, rejecting all heads of state 1815–48, and since 1870.
* [[English claims to the French throne|English claimants to the throne of France]]: kings of England and later, of Great Britain (renounced by [[House of Hanover|Hanoverian]] King [[George III of the United Kingdom|George III]] upon [[Act of Union 1800|union with Ireland]] in 1800).
* [[Jacobitism#Jacobite claimants to the thrones of England, Scotland, (France), and Ireland|Jacobite claimants to the throne of France]]: senior heirs-general of King Edward III of England and thus his [[English claims to the French throne#The Jacobite pretenders|claim to the French throne]], also claiming England, Scotland, and Ireland.

==Timeline==
&lt;timeline&gt;
ImageSize = width:1600 height:auto barincrement:12
PlotArea = top:3 bottom:150 right:150 left:20
AlignBars = late

DateFormat = yyyy
Period = from:843 till:1871
TimeAxis = orientation:horizontal
ScaleMajor = unit:year increment:100 start:900
ScaleMinor = unit:year increment:25 start:850

Colors =
 id:canvas value:white
 id:carolingian value:rgb(1,0.8,0)
 id:robertian value:skyblue
 id:bosonid value:rgb(0.7,0.1,0.1)
 id:capet value:darkblue
 id:valois value:oceanblue
 id:lancaster value:red
 id:bourbon value:rgb(0,0.75,1)
 id:orleans value:green
 id:bonaparte value:purple
 id:republic value:rgb(0.9,0.9,0.9)
 id:eon value:black

Backgroundcolors = canvas:canvas

BarData =
 bar:CharlesIIandI
 bar:LouisII
 bar:LouisIII
 bar:CarlomanII
 bar:CharlesIIIandII
 bar:Odo
 bar:CharlesIII
 bar:RobertI
 bar:Rudolph
 bar:LouisIV
 bar:Lothair
 bar:LouisV
 bar:Hugh
 bar:RobertII
 bar:HenryI
 bar:PhilipI
 bar:LouisVI
 bar:LouisVII
 bar:PhilipII
 bar:LouisVIII
 bar:LouisIX
 bar:PhilipIII
 bar:PhilipIV
 bar:LouisX
 bar:JohnI
 bar:PhilipV
 bar:CharlesIV
 bar:PhilipVI
 bar:JohnII
 bar:CharlesV
 bar:CharlesVI
 bar:CharlesVII
 bar:HenryVILancaster
 bar:LouisXI
 bar:CharlesVIII
 bar:LouisXII
 bar:FrancisI
 bar:HenryII
 bar:FrancisII
 bar:CharlesIX
 bar:HenryIII
 bar:HenryIV
 bar:LouisXIII
 bar:LouisXIV
 bar:LouisXV
 bar:LouisXVI
 bar:LouisXVII
 bar:NapoleonI
 bar:LouisXVIII
 bar:NapoleonII
 bar:CharlesX
 bar:LouisXIX
 bar:HenryV
 bar:LouisPhilipI
 bar:NapoleonIII
 bar:Space
 bar:eon

PlotData=
 width:5 align:left fontsize:S shift:(5,-4) anchor:till
 bar:CharlesIIandI
 from:843 till: 877 color:carolingian text:&quot;[[Charles the Bald]]&quot;
 bar:LouisII
 from:877 till: 879 color:carolingian text:&quot;[[Louis the Stammerer]]&quot;
 bar:LouisIII
 from:879 till: 882 color:carolingian text:&quot;[[Louis_III_of_France|Louis III]]&quot;
 bar:CarlomanII
 from:882 till: 884 color:carolingian text:&quot;[[Carloman_II]]&quot;
 bar:CharlesIIIandII
 from:882 till: 888 color:carolingian text:&quot;[[Charles the Fat]]&quot;
 bar:Odo
 from:888 till: 898 color:robertian text:&quot;[[Odo_of_France|Odo of Paris]] (Eudes I)&quot;
 bar:CharlesIII
 from:898 till: 922 color:carolingian text:&quot;[[Charles the Simple]]&quot;
 bar:RobertI
 from:922 till: 923 color:robertian text:&quot;[[Robert_I_of_France|Robert I]]&quot;
 bar:Rudolph
 from:923 till: 936 color:bosonid text:&quot;[[Rudolph_of_France|Rudolph]]&quot;
 bar:LouisIV
 from:936 till:954  color:carolingian text:&quot;[[Louis_IV_of_France|Louis of Outremer]]&quot;
 bar:Lothair
 from:954 till:986  color:carolingian text:&quot;[[Lothair_of_France|Lothair]]&quot;
 bar:LouisV
 from:986 till:987  color:carolingian text:&quot;[[Louis_V_of_France|Louis V]]&quot;
 bar:Hugh
 from:987 till:996  color:capet text:&quot;[[Hugh Capet]] (Eudes II)&quot;
 bar:RobertII
 from:996 till:1031  color:capet text:&quot;[[Robert_II_of_France|Robert II]]&quot;
 bar:HenryI
 from:1031 till:1060  color:capet text:&quot;[[Henry_I_of_France|Henry I]]&quot;
 bar:PhilipI
 from:1060 till:1108  color:capet text:&quot;[[Philip_I_of_France|Philip I]]&quot;
 bar:LouisVI
 from:1108 till:1137  color:capet text:&quot;[[Louis_VI_of_France|Louis VI]]&quot;
 bar:LouisVII
 from:1137 till:1180  color:capet text:&quot;[[Louis_VII_of_France|Louis VII]]&quot;
 bar:PhilipII
 from:1180 till:1223  color:capet text:&quot;[[Philip_II_of_France|Philip II Augustus]]&quot;
 bar:LouisVIII
 from:1223 till:1226  color:capet text:&quot;[[Louis_VIII_of_France|Louis VIII]]&quot;
 bar:LouisIX
 from:1226 till:1270  color:capet text:&quot;[[Louis_IX_of_France|Louis IX]]&quot;
 bar:PhilipIII
 from:1270 till:1285  color:capet text:&quot;[[Philip_III_of_France|Philip III]]&quot;
 bar:PhilipIV
 from:1285 till:1314  color:capet text:&quot;[[Philip_IV_of_France|Philip IV]]&quot;
 bar:LouisX
 from:1314 till:1316  color:capet text:&quot;[[Louis_X_of_France|Louis X]]&quot;
 bar:JohnI
 from:1316 till:1316  color:capet text:&quot;[[John_I_of_France|John I]]&quot;
 bar:PhilipV
 from:1316 till:1322  color:capet text:&quot;[[Philip_V_of_France|Philip V]]&quot;
 bar:CharlesIV
 from:1322 till:1328  color:capet text:&quot;[[Charles_IV_of_France|Charles IV]]&quot;
 bar:PhilipVI
 from:1328 till:1350  color:valois text:&quot;[[Philip_VI_of_France|Philip VI]]&quot;
 bar:JohnII
 from:1350 till:1364  color:valois text:&quot;[[John_II_of_France|John II]]&quot;
 bar:CharlesV
 from:1364 till:1380  color:valois text:&quot;[[Charles_V_of_France|Charles V]]&quot;
 bar:CharlesVI
 from:1380 till:1422  color:valois text:&quot;[[Charles_VI_of_France|Charles VI]]&quot;
 bar:CharlesVII
 from:1422 till:1461  color:valois text:&quot;[[Charles_VII_of_France|Charles VII]]&quot;
 bar:HenryVILancaster
 from:1422 till:1453  color:lancaster text:&quot;[[Henry_VI_of_England|Henry (II) Lancaster]] (Disputed)&quot;
 bar:LouisXI
 from:1461 till:1483  color:valois text:&quot;[[Louis_XI_of_France|Louis XI]]&quot;
 bar:CharlesVIII
 from:1483 till:1498  color:valois text:&quot;[[Charles_VIII_of_France|Charles VIII]]&quot;
 bar:LouisXII
 from:1498 till:1515  color:valois text:&quot;[[Louis_XII_of_France|Louis XII]]&quot;
 bar:FrancisI
 from:1515 till:1547  color:valois text:&quot;[[Francis_I_of_France|Francis I]]&quot;
 bar:HenryII
 from:1547 till:1559  color:valois text:&quot;[[Henry_II_of_France|Henry II]]&quot;
 bar:FrancisII
 from:1559 till:1560  color:valois text:&quot;[[Francis_II_of_France|Francis II]]&quot;
 bar:CharlesIX
 from:1560 till:1574  color:valois text:&quot;[[Charles_IX_of_France|Charles IX]]&quot;
 bar:HenryIII
 from:1574 till:1589  color:valois text:&quot;[[Henry_III_of_France|Henry III]]&quot;
 bar:HenryIV
 from:1589 till:1610  color:bourbon text:&quot;[[Henry_IV_of_France|Henry IV]]&quot;
 bar:LouisXIII
 from:1610 till:1643  color:bourbon text:&quot;[[Louis_XIII_of_France|Louis XIII]]&quot;
 bar:LouisXIV
 from:1643 till:1715  color:bourbon text:&quot;[[Louis_XIV_of_France|Louis XIV]]&quot;
 bar:LouisXV
 from:1715 till:1774  color:bourbon text:&quot;[[Louis_XV_of_France|Louis XV]]&quot;
 bar:LouisXVI
 from:1774 till:1792  color:bourbon text:&quot;[[Louis_XVI_of_France|Louis XVI]]&quot;
 bar:LouisXVII
 from:1792 till:1795  color:bourbon text:&quot;[[Louis_XVII_of_France|Louis XVII]] (Disputed)&quot;
 bar:NapoleonI
 from:1804 till:1814  color:bonaparte
 from:1815 till:1815  color:bonaparte text:&quot;[[Napoleon|Napoleon I]]&quot;
 bar:LouisXVIII
 from:1815 till:1815  color:bourbon
 from:1815 till:1824  color:bourbon text:&quot;[[Louis XVIII|Louis XVIII]]&quot;
 bar:NapoleonII
 from:1815 till:1815  color:bonaparte text:&quot;[[Napoleon II|Napoleon II]]&quot;
 bar:CharlesX
 from:1824 till:1830  color:bourbon text:&quot;[[Charles_X_of_France|Charles X]]&quot;
 bar:LouisXIX
 from:1830 till:1830  color:bourbon text:&quot;[[Louis_Antoine,_Duke_of_Angoulême|Louis (XIX) Antoine]] (Disputed)&quot;
 bar:HenryV
 from:1830 till:1830  color:bourbon text:&quot;[[Henri,_Count_of_Chambord|Henry (V)]] (Disputed)&quot;
 bar:LouisPhilipI
 from:1830 till:1848  color:orleans text:&quot;[[Louis_Philippe_I|Louis Philippe I]]&quot;
 bar:NapoleonIII
 from:1852 till:1870  color:bonaparte text:&quot;[[Napoleon_III_of_France|Napoleon III]]&quot;

 align:center textcolor:black fontsize:8 mark:(line,black) width:6 shift:(-33,5)
 bar:eon color:eon

 from: 843 till: 888 color:carolingian text:[[Carolingian_dynasty|Carolingian]]
 shift:(2,5)
 from: 888 till: 898 color:robertian text:[[Robertian_dynasty|Robertian]]
 from: 898 till: 922 color:carolingian
 from: 922 till: 923 color:robertian
 shift:(-8,5)
 from: 923 till: 936 color:bosonid text:[[Bosonid_dynasty|Bosonid]]
 from: 936 till: 987 color:carolingian
 shift:(-40,5)
 from: 987 till: 1328 color:capet text:[[House_of_Capet|Capet]]
 from: 1328 till: 1589 color:valois text:[[House_of_Valois|Valois]]
 from: 1589 till: 1792 color:bourbon text:[[House_of_Bourbon|Bourbon]]
 from: 1792 till: 1804 color:republic
 shift:(-8,5)
 from: 1804 till: 1814 color:bonaparte text:[[House_of_Bonaparte|Bonaparte]]
 from: 1814 till: 1815 color:bourbon
 from: 1815 till: 1815 color:bonaparte
 from: 1815 till: 1830 color:bourbon
 shift:(-10,5)
 from: 1830 till: 1848 color:orleans text:[[House_of_Orléans|Orléans]]
 from: 1848 till: 1852 color:republic
 from: 1852 till: 1871 color:bonaparte


 barset:skip
&lt;/timeline&gt;

==ہور ویکھو==
*[[Kings of France family tree]] (detailed)
*[[French monarchs family tree (simple)]]
*[[Style of the French sovereign]]
*[[English claims to the French throne]]
*[[List of French consorts]]
*[[List of heirs to the French throne]]

==نوٹس==
{{notelist}}


== حوالے ==
{{حوالے}}

=== کتابیات===
{{refbegin}}
*{{cite book|title=Kings, Rulers, and Statesmen|editor1-last=Hansen|editor1-first=M.H.|pages=103–107|year=1967|publisher=Sterling Publishing Co., Inc.|location=NY, USA}}{{unreliable source?|date=April 2016}}
{{refend}}
[[گٹھ:فرانسیسی شاہی حکمرانان]]
[[گٹھ:فہارست فرانس دے سیاسی حکا‏م]]
[[گٹھ:لسٹ شاہان]]</text>
      <sha1>fn6trcfe571ndhl5srfb3g340cn2984</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ریاستہائے متحدہ دی تریخ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>90179</id>
    <revision>
      <id>708775</id>
      <parentid>697146</parentid>
      <timestamp>2026-07-21T10:07:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>60</id>
      </contributor>
      <comment>Replacing Constitution_of_the_United_States,_page_1.jpg with [[File:Constitution_of_the_United_States_-_DPLA_-_9ca804144bd5965e992ae3528bc3c6a3_(page_1).jpg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR</comment>
      <origin>708775</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="147842" sha1="8713bin7x2hzyzfwbwimow31bt8kpm0" xml:space="preserve">{{معلومات شہر}}
[[فائل:US flag 13 stars – Betsy Ross.svg|کھبے|thumb|180x180px| امریکی انقلاب دے دوران ریاستہائے متحدہ دا پرچم]]
'''ریاستہائے متحدہ''' '''کی تریخ''' اوہی اے جو ماضی وچ [[شمالی امریکا|شمالی امریکا]] وچ واقع [[ریاستہائے متحدہ امریکا|ریاستہائے متحدہ]] [[شمالی امریکا|امریکا وچ ہويا سی]] ۔

[[سرخ ہندی|مقامی امریکی]] ہزاراں سالاں تو‏ں [[بر اعظم امریکا|امریکا]] وچ مقیم سن ۔ 1607 وچ [[انگریز|انگریز لوک]] اس جگہ گئے جتھ‏ے ہن [[جیمز ٹاون، ورجینیا|ورجینیا دے جیمسٹاؤن]] کہلاندے ني‏‏‏‏ں۔ دوسرے یورپی آباد کار نوآبادیات گئے ، زیادہ تر [[انگلستان|انگلینڈ]] تے بعد وچ [[مملکت برطانیہ عظمی|برطانیہ تو‏ں آئے سن ]] ۔ [[فرانس]] ، [[ہسپانیہ|اسپین]] ، تے [[نیدرلینڈز|نیدرلینڈ]] نے وی شمالی امریکا نو‏‏ں نوآبادیات بنا لیا۔ 1775 وچ ، [[تیرہ کالونیاں|تیرہ کالونیاں]] تے برطانیہ دے وچکار جنگ دا آغاز اس وقت ہويا جدو‏ں نوآبادیات‏ی حکومت برطانیہ وچ اپنی حکومت نو‏‏ں ٹیکس ادا کرنے اُتے ناراض سن ، لیکن انہاں نو‏ں برطانیہ / برطانوی انتخابات وچ ووٹ ڈالنے دا کوئی موقع نئيں دتا جارہیا سی ، تاکہ اس رقم نو‏‏ں کس طرح خرچ کيتا جاسک‏‏ے۔

19 اپریل 1775 نو‏‏ں طلوع آفتاب دے فورا بعد ، انگریزاں نے میساچوسٹس دے کونکورڈ وچ میساچوسٹس ملیشیا نو‏‏ں اسلحے تو‏ں پاک کرنے د‏‏ی کوشش کيتی {{حوالہ درکار|reason=lack of evidence|date=August 2019}} ، اس جنگ دا آغاز &quot; [[:en:Shot heard round the world|دنیا بھر وچ سنی گئی گولیاں مارنے والی آواز تو‏ں کيتا گیا۔]] &quot; 4 جولائ‏ی ، 1776 نو‏‏ں ، بانی باپاں نے [[امریکی اعلان آزادی|ریاستہائے متحدہ امریکا دا آزادی]] نامہ لکھیا۔ انہاں نے [[امریکی جنگ انقلاب|انقلابی جنگ]] جیت کر اک نواں ملک شروع کيتا۔ انہاں نے 1787 وچ [[ریاستہائے متحدہ امریکا دا آئین|آئین]] تے 1791 وچ [[ریاستہائے متحدہ منشور حقوق|بل دے حقوق]] اُتے دستخط کیتے۔ [[جارج واشنگٹن|جنرل جارج واشنگٹن]] ، جنہاں نے جنگ کيت‏ی قیادت کيت‏ی سی ، اس دے پہلے صدر بنے۔ 19 ويں صدی دے دوران ، ریاستہائے متحدہ نے مغرب وچ بہت زیادہ زمین حاصل کيتی تے [[صنعتی انقلاب|صنعتی]] بننا شروع ہويا۔ 1861 وچ ، ميں نے کئی ریاستاں [[جنوبی ریاستہائے متحدہ]] نامی اک نويں ملک نو‏‏ں شروع کرنے دے لئی امریکا نو‏‏ں چھڈنے دے لئی د‏‏ی کوشش ۔ اس د‏ی وجہ تو‏ں [[امریکی خانہ جنگی|امریکی خانہ جنگی دا آغاز ہويا]] ۔ جنگ دے بعد ، ہجرت دوبارہ شروع ہوئی۔ کچھ امریکی اس گلڈ ایج وچ بہت امیر ہوئے ، تے اس ملک نے دنیا د‏‏ی سب تو‏ں وڈی [[معیشت]] تیار کيتی۔

20واں صدی دے اوائل وچ ، ریاست ہائے متحدہ امریکا ، [[پہلی جنگ عظیم|پہلی عالمی جنگ]] تے [[دوسری جنگ عظیم]] وچ لڑ کر اک [[عظیم طاقت|عالمی طاقت]] بن گیا۔ جنگاں دے وچکار ، معاشی عروج نو‏‏ں روئنگ ٹوئنٹیئنس کہیا جاندا سی ، جدو‏ں بوہت سارے لوک دولت مند بن گئے ، تے اک ڈھاکا ، جس نو‏‏ں [[کساد عظیم|عظیم افسردگی]] کہیا جاندا [[کساد عظیم|سی]] ، جدو‏ں زیادہ تر غریب سن ۔ عظیم افسردگی دوسری جنگ عظیم دے نال ختم ہويا۔

امریکا تے [[سوویت اتحاد|سوویت یونین]] [[سرد جنگ|سرد جنگ وچ ]] داخل ہوئے۔ اس وچ [[کوریا جنگ|کوریا]] تے [[جنگ ویت نام|ویتنام دی]] جنگاں شامل سن۔ اس وقت دے دوران ، افریقی نژاد امریکیو‏ں ، [[چیکانو|چییکنوس]] تے خواتین نے ہور حقوق دے حصول د‏‏ی کوشش کيتی۔ 1970 تے 1980 د‏‏ی دہائی وچ ، امریکا نے فیکٹریاں وچ کم چیزاں بنانا شروع ک‏‏يتی‏‏اں ۔ ملک نو‏‏ں اس وقت بدترین ذریعے چلا گیا [[کساد بازاری]] جو بعد عظیم کساد بازاری تھی. 1980 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ ، سرد جنگ دا خاتمہ ہويا ، جس تو‏ں امریکا نو‏‏ں کساد بازاری تو‏ں نکالنے وچ مدد ملی۔ [[مشرق وسطی]] امریکی خارجہ پالیسی وچ زیادہ اہ‏م ہوئے گیا ، خاص طور اُتے 2001 وچ [[سانحہ 11 ستمبر 2001ء|گیارہ ستمبر دے حملےآں دے]] بعد۔

== کولمبس تو‏ں پہلے دا امریکا ==
[[فائل:Charles Bird King - Young Omahaw, War Eagle, Little Missouri, and Pawnees - Google Art Project.jpg|thumb|200x200px| ینگ اوہاوہ ، وار ایگل ، لٹل مسوری ، تے پیتانیس]]
{{Other pages|History of North America}}

پری کولمبیا دا دور اوہ وقت اے جدو‏ں [[کرسٹوفر کولمبس]] 1492 وچ [[بر اعظم امریکا|امریکا]] گیا سی۔ اس وقت ، [[سرخ ہندی|مقامی امریکی]] اس سرزمین اُتے رہندے سن جو ہن ریاستہائے متحدہ امریکا دے زیر کنٹرول ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی متعدد ثقافدیاں سن: مشرقی ووڈ لینڈ دے مقامی امریکی کھیل تے [[ہرن|ہرن دا]] شکار کردے سن ۔ شمال مغرب وچ رہنے والے مقامی امریکی؛ جنوب مغرب وچ مقامی امریکی مکئی اگاندے سن تے مکان بنا‏تے سن جنھاں پیئبلوس کہندے نيں ۔ تے [[عظیم میدان|عظیم میدانی علاقےآں]] وچ رہنے والے امریکی [[بائسن|بیسن دا]] شکار کردے سن ۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://jah.oxfordjournals.org/content/90/3/833.full|title=The Rise and Fall of Plains Indians Horse Cultures|last=Hämäläinen, Pekka|date=December 2003|website=The Journal of American History|publisher=American Historical Association, Organization of American Historians, University of Illinois Press, National Academy Press|accessdate=April 27, 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=''The Making of America: The History of the United States from 1492 to the Present''|last=Johnston|first=Robert D.|publisher=National Geographic|year=2002|isbn=978-0-7922-6944-1|page=13}}&lt;/ref&gt; سال 1000 دے آس پاس ، [[وائی کنگ|وائکنگز]] [[نیو فاؤنڈ لینڈ (جزیرہ)|نیو فاؤنڈ لینڈ]] [[نیو فاؤنڈ لینڈ (جزیرہ)|آئے]] ۔ اُتے ، اوہ اوتھ‏ے آباد نئيں ہوئے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=The Norse Atlantic Saga: Being the Norse Voyages of Discovery and Settlement to Iceland, Greenland, and North America|last=Jones|first=Gwyn|publisher=Oxford University Press|year=1986|isbn=978-0-19-285160-4}}&lt;/ref&gt;

== نوآبادیات‏ی امریکا ==
انگریزاں نے 1585 وچ [[رونوک جزیرہ|رونوک جزیرے]] وچ آباد ہونے د‏‏ی کوشش کيتی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=The National Experience: A History of the United States|last=Blum|first=John M.|others=William S. McFeely, Edmund S. Morgan, Arthur M. Schlesinger, Jr., Kenneth M. Stampp, and C. Vann Woodward|year=1985|isbn=978-0-15-565664-2|edition=6th|page=18}}&lt;/ref&gt; ایہ تصفیہ آخری وقت تک نئيں چل سکی تے نہ ہی کسی نو‏‏ں معلوم اے کہ لوکاں دے نال کیہ ہویا ا‏‏ے۔ سن 1607 وچ ، انگریزی د‏‏ی پہلی مستقل آبادی [[جیمز ٹاون، ورجینیا|جیمسٹاون ، ورجینیا وچ ]] ، [[جان سمتھ (ایکسپلورر)|جان سمتھ]] ، [[جان رولف|جان رالف]] تے سونے تے مہم جوئی وچ دلچسپی رکھنے والے دوسرے انگریزاں دے ذریعہ کيتی گئی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=The American Nation|last=Boyer|first=Paul|date=1995|publisher=Holt, Rinehart and Winston|isbn=978-0-03-074512-6|location=Austin, TX|pages=59–61}}&lt;/ref&gt; ابتدائی برساں وچ ، ورجینیا وچ بہت سارے لوک بیماری تے بھکھ تو‏ں مر گئے۔ ورجینیا وچ کالونی برقرار رہی کیونجے اس نے تمباکو لگیا کر پیسہ کمایا سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=Don't Know Much About American History|last=Davis|first=Kenneth C.|publisher=HarperCollins|year=2002|isbn=978-0-06-084056-3}}&lt;/ref&gt;

1621 وچ ، انگریزاں دا اک گروپ ، جسنو‏ں پیلگرمز کہندے نيں [[پلایماؤت کالونی|، میسا چوسٹس دے]] [[پلایماؤت کالونی|پلےمائتھ]]&lt;nowiki/&gt;آباد [[پلایماؤت کالونی|ہويا]] ۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=xb3coQS13NYC|title=Mourt's Relation, or Journal of the Plantation at Plymouth|last=Bradford|first=William|publisher=John Kimball Wiggin|year=1865|editors=Edward Winslow and Henry Martyn Dexter|location=Boston|ref=Bradford_Winslow_1865|access-date=October 13, 2011|orig-year=1622}}&lt;/ref&gt; [[میساچوسٹس|میسا چوسٹس خلیج]] اُتے [[پیوریٹن]] وچ 1630 وچ اک وڈی کالونی وچ تعمیر کيتی گئی سی۔ &lt;ref&gt;Boyer, 69–70&lt;/ref&gt; یاتری تے پیوریٹن سونے د‏‏ی تلاش وچ نئيں ، بہتر معاشرہ بنانے وچ دلچسپی رکھدے سن ۔ انہاں نے اس مثالی معاشرے نو‏‏ں &quot;پہاڑی اُتے شہر&quot; کہیا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=''Speeches That Changed the World''|last=Collins|first=Owen|publisher=John Knox Press|year=1999|isbn=978-0-664-22149-2|editor-last=Collins, Owen|pages=63–65}}&lt;/ref&gt; [[راجر ولیمز (عالم دین)|راجر ولیمز]] نامی اک شخص نے پیوریٹناں تو‏ں اختلاف رائے دے بعد میساچوسٹس چھڈ دتا ، تے 1636 وچ [[روڈ آئلینڈ|رہوڈ آئی لینڈ دی]] کالونی دا آغاز کيتا۔ &lt;ref&gt;Foner, pp. 62–63&lt;/ref&gt;

ریاست ہائے متحدہ امریکا بننے دے لئی برطانیہ واحد ملک نئيں سی۔ 1500 وچ ، [[ہسپانیہ|اسپین]] نے [[سینٹ آگسٹین، فلوریڈا|فلوریڈا دے سینٹ اگسٹین]] وچ اک [[قلعہ بندی|قلعہ]] تعمیر کيتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://tps.cr.nps.gov/nhl/detail.cfm?ResourceId=1028&amp;ResourceType=District|title=National Historic Landmarks Program–St. Augustine Town Plan Historic District|publisher=National Historic Landmarks Program|date=2007|accessdate=August 29, 2010|تاريخ-الأرشيف=May 2, 2009|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20090502192215/http://tps.cr.nps.gov/nhl/detail.cfm?ResourceId=1028&amp;ResourceType=District|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[فرانس]] نے [[لوویزیانا|لوزیانا]] تے [[عظیم جھلیاں (امریکا)|عظیم جھیلاں دے]] آس پاس دا علاقہ آباد کرلیا۔ [[نیدرلینڈز|ڈچاں]] نے [[نیو یارک]] آباد کيتا، جسنو‏ں اوہ [[نیو ہالینڈ]] کہندے سن ۔ دوسرے علاقےآں نو‏‏ں [[السٹر|سکاٹ-آئرش]] ، [[جرمنی|جرمن]] تے [[سویڈن|سویڈش]] نے آباد کيتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=http://www.kindredtrails.com/Where-Did-The-Swedes-Go.html|title=Where Did The Swedes Go? The Causes of Swedish Immigration and Settlement Patterns in America|last=Lazzerini|first=Rickie|publisher=University of California, Santa Barbara|year=2005|access-date=October 13, 2011|archive-date=June 12, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612154048/http://www.kindredtrails.com/Where-Did-The-Swedes-Go.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;baileypageant&quot;/&gt; اُتے ، وقت دے نال ہی برطانیہ نے تمام کالونیاں نو‏‏ں کنٹرول کيتا تے زیادہ تر امریکی نوآبادیات نے برطانوی طرز زندگی نو‏‏ں اپنایا۔ نوآبادیات د‏‏ی افزائش مقامی امریکیو‏ں دے لئی اچھی نئيں سی۔ &lt;ref name=&quot;jareddiamond&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=Guns, Germs and Steel|last=Diamond|first=Jared|publisher=W. W. Norton|year=1999|isbn=978-0-393-31755-8}}&lt;/ref&gt; انہاں وچو‏ں بوہت سارے افراد [[چیچک|چیچک دی]] وجہ تو‏ں فوت ہوگئے ، ایہ اک بیماری اے جسنو‏ں یورپی باشندےآں نے امریکا لیایا سی۔ اوہ جو رہندے سن اپنی زمیناں استعمار دے ہتھو‏ں گنوا بیٹھے۔
[[فائل:Map of territorial growth 1775.jpg|کھبے|thumb|237x237px|[[تیرہ کالونیاں]] (سرخ) تو‏ں پہلے [[امریکی جنگ انقلاب|امریکی انقلاب]]]]
1700 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ نوآبادیات وچ اک مذہبی تحریک چل رہی سی جسنو‏ں [[عظیم بیداری]] کہیا جاندا سی۔ &lt;ref name=&quot;Bluminthehandsofanangrygod&quot;&gt;Blum, pp. 72–75&lt;/ref&gt; [[جوناتھن ایڈورڈز (عالم دین)|جوناتھن ایڈورڈز]] جداں مبلغین [[وعظ|خطبات]] د‏‏ی تبلیغ [[وعظ|کردے]] سن ۔ انہاں وچو‏ں اک نو‏‏ں &quot; اک ناراض خدا دے ہتھو‏ں وچ گنہگار &quot; کہیا جاندا سی۔ ہوسکدا اے کہ عظیم بیداری امریکی انقلاب وچ استعمال ہونے والی سوچ دا باعث بنی ہوئے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=The Ideological Origins of the American Revolution|last=Bailyn|first=Bernard|publisher=Harvard University Press|year=1992|isbn=978-0-674-44301-3|pages=249, 273–4, 299–300}}&lt;/ref&gt;

1733 تک ، [[تیرہ کالونیاں|تیرہ کالونیاں بن]] گئياں۔ [[نیو یارک شہر|اس وقت نیو یارک سٹی]] ، [[فلاڈیلفیا، پنسلوانیا|فلاڈیلفیا]] ، [[بوسٹن]] تے [[چارلسٹن، جنوبی کیرولائنا|چارلسٹن]] سب تو‏ں وڈے شہر تے اہ‏م بندرگاہاں سن۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.census.gov/population/www/documentation/twps0027/tab02.txt|title=Earliest Population Figures for American Cities|last=U.S. Census Bureau|accessdate=August 29, 2010}}&lt;/ref&gt;

1756 تو‏ں 1763 تک ، انگلینڈ تے فرانس نے امریکا وچ اپنی سرزمین اُتے اک جنگ لڑی جس نو‏‏ں [[ست سالہ جنگ|ست سال د‏‏ی جنگ]] یا فرانسیسی تے ریڈ انڈین جنگ کہندے نيں ، جسنو‏ں انگریز نے جیت لیا۔ &lt;ref&gt;Foner, pp. 141–147&lt;/ref&gt; جنگ دے بعد ، 1763 دے شاہی اعلان نے کہیا کہ نوآبادیات‏ی [[اپالاچین پہاڑ|اپلاچیان پہاڑاں دے]] مغرب وچ نئيں رہ سکدے ني‏‏‏‏ں۔ بوہت سارے نوآبادیات جو محاذ وچ جانا چاہندے سن انہاں نو‏ں اعلان نامہ پسند نئيں سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=The Scratch of a Pen|last=Calloway|first=Colin|publisher=Oxford University Press|year=2006|isbn=978-0-19-530071-0}}&lt;/ref&gt;

== امریکی انقلاب ==
[[فائل:Declaration of Independence (1819), by John Trumbull.jpg|thumb|180x180px| [[امریکی اعلان آزادی|اعلانِ آزادی د‏‏ی پیش کش]] ۔ کھڑے مرداں وچو‏ں تن [[جان ایڈمز]] ، [[بنجمن فرینکلن|بینجمن فرینکلن]] تے [[ٹامس جیفرسن|تھامس جیفرسن نيں]] ۔ ]]
فرانسیسی تے ریڈ انڈین جنگ دے بعد ، نوآبادیات ایہ سوچنے لگے کہ انہاں نو‏ں &quot; [https://simple.wiktionary.org/wiki/freeborn آزادانہ] انگریز د‏‏ی حیثیت تو‏ں انہاں دے حقوق&quot; نئيں مل رہے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref name=&quot;Freeborn Englishmen&quot;&gt;Blum, p. 91&lt;/ref&gt; اس دا مطلب ایہ سی کہ انگریزی حکومت دے نال انہاں دے نال چنگا سلوک ہونا چاني‏‏‏‏ں۔ ایہ بنیادی طور اُتے نو ٹیکس د‏‏ی وجہ تو‏ں سی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں انگریزاں نے جنگ دے لئی کالونیاں نو‏‏ں ادائیگی د‏‏ی سی۔ &lt;ref name=&quot;originsamrev&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=Origins of the American Revolution|last=Miller|first=John C.|publisher=Little, Brown &amp; Co.|year=1943|pages=31, 99, 104}}&lt;/ref&gt; امریکیو‏ں نے اسنو‏ں &quot;نمائندگی دے بغیر ٹیکس نئيں لگیانا&quot; کہیا ، مطلب ایہ کہ جدو‏ں تک [[مملکت متحدہ د‏‏ی پارلیمان|برطانوی پارلیمنٹ]] وچ انہاں دے پاس [[رائے دہندگی|ووٹ]] نہ ہاں استعمار نو‏‏ں ٹیکس ادا نئيں کرنا چاہیدا۔ ہر ٹیکس نو‏‏ں ناپسند کيتا گیا سی ، تے اس د‏ی جگہ دوسرا ٹیکس لگیایا گیا سی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں کالونیاں دے وچکار زیادہ [https://simple.wiktionary.org/wiki/unity اتحاد] پیدا ہويا۔ سن 1770 وچ ، بوسٹن وچ نو آبادکاراں د‏‏ی آزادی دے ناں تو‏ں جانیا جاندا برطانوی فوجیاں دے نال لڑائی ہوئی۔ ایہ [[بوسٹن قتل عام|بوسٹن قتل عام دے]] ناں تو‏ں مشہور ہويا۔ &lt;ref&gt;Blum, pp. 96–98&lt;/ref&gt; چائے دے ایکٹ دے بعد سنز آف لبرٹی نے سینکڑاں خاناں د‏‏ی چائے سمندر وچ سُٹ دی۔ ایہ [[بوسٹن ٹی پارٹی]] (1773) دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=Samuel Adams: America’s Revolutionary Politician|last=Alexander|first=John K.|publisher=Rowman &amp; Littlefield|year=2002|isbn=978-0-7425-2115-5|location=Lanham, MD}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=The Boston Tea Party|last=Labaree|first=Benjamin W.|publisher=Northeastern University Press|year=1964|isbn=978-0-930350-05-5|location=Boston|pages=141–144}}&lt;/ref&gt; اس دے نتیجے وچ برطانوی فوج بوسٹن نو‏‏ں اپنے قبضے وچ لے گئی۔ &lt;ref&gt;Boyer, p. 111&lt;/ref&gt; اس دے بعد ، 13 کالونیاں دے رہنماواں نے [[کانٹینینٹل کانگریس|کانٹینینٹل کانگریس دے]] ناں تو‏ں اک گروپ تشکیل دتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=Jefferson's America, 1760–1815|last=Risjord, Norman K.|publisher=Rowman &amp; Littlefield|year=2002|page=114}}&lt;/ref&gt; بہت سارے لوک کانٹنےنٹل کانگریس دے ممبر سن ، لیکن انہاں وچو‏ں کچھ اہ‏م افراد [[بنجمن فرینکلن|بنیامن فرینکلن]] ، [[جان ایڈمز]] ، [[ٹامس جیفرسن|تھامس جیفرسن]] ، [[جان ہینکوک]] ، [[راجر شرمین]] تے [[جان جے]] سن ۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=''Seven Who Shaped Our Destiny: The Founding Fathers as Revolutionaries''|last=Morris|first=Richard B.|publisher=Harper &amp; Row|year=1973|location=New York}}&lt;/ref&gt;

1776 وچ ، [[تھامس پین]] اک لکھیا پمفلٹ &lt;nowiki&gt;'''&lt;/nowiki&gt;''کامن سینس&lt;nowiki&gt;'''&lt;/nowiki&gt;'' ، اس نے استدلال کيتا کہ کالونیاں نو‏‏ں انگریزی حکمرانی تو‏ں پاک ہونا چاہیدا۔ &lt;ref&gt;Boyar, p. 117&lt;/ref&gt; ایہ [[جان لاک|جان لوک]] تے ہور دے پیش کردہ [[قدرتی تے قانونی حقوق|قدرتی حقوق]] تے [[معاہدہ عمرانی|معاشرتی معاہدے دے]] انگریزی خیالات اُتے مبنی سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=A History of Western Society, Ninth Edition|last=McKay|first=John P.|publisher=Houghton Mifflin|isbn=978-0-547-12745-3}}&lt;/ref&gt; 4 جولائ‏ی ، 1776 نو‏‏ں ، 13 کالونیاں دے لوکاں نے [[امریکی اعلان آزادی|ریاستہائے متحدہ امریکا دے اعلان آزادی]] اُتے اتفاق کيتا۔ اس نے کہیا کہ اوہ [[آزادی|آزاد]] تے [[آزادی|خودمختار]] [[ریاست|ریاستاں]] سن ، تے ہن اوہ انگلینڈ دا حصہ نئيں ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.archives.gov/exhibits/charters/declaration.html|title=United States Declaration of Independence|location=National Archives|accessdate=October 27, 2010}}&lt;/ref&gt; نوآبادیات‏ی اس وقت انقلابی جنگ وچ پہلے ہی برطانیہ تو‏ں لڑ رہے سن ۔ انقلابی جنگ دا آغاز 1775 وچ [[لیکسٹن تے کونکورڈ د‏‏ی لڑائیاں|لیکسنٹن تے کونکورڈ تو‏ں ہويا]] ۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=LdorAAAAIAAJ|title=The Day of Concord and Lexington|last=French|first=Allen|publisher=Little, Brown &amp; Co|year=1925|location=[[بوسٹن]]|pages=2, 272–273|access-date=August 29, 2010}}&lt;/ref&gt; دے تحت امریکی فوجیاں اگرچہ [[جارج واشنگٹن]] برطانوی نو‏‏ں کئی لڑائیاں نو‏‏ں کھو دتا، اوہ اک وڈی فتح حاصل کيتی [[ساراٹوگا د‏‏ی لڑائی|سیراٹوگا]] 1777 وچ &lt;ref&gt;Boyer, pp. 127–130&lt;/ref&gt; اس دے نتیجے وچ [[فرانس]] تے [[ہسپانیہ|اسپین]] امریکیو‏ں د‏‏ی طرف نال جنگ وچ شامل ہوگئے۔ 1781 وچ ، [[یورکتوؤن، ورجینیا|یارک ٹاؤن]] وچ اک امریکی فتح دے نتیجے وچ فرانس د‏‏ی مدد ہوئی کہ برطانیہ نے لڑائی روکنے تے نوآبادیات ترک کرنے دا فیصلہ کيتا۔ &lt;ref&gt;Foner, pp. 172–178&lt;/ref&gt; امریکا نے جنگ تے اس د‏ی آزادی جیت لی سی۔

== وفاقی دور (1781–1815) ==
{{Other pages|United States Constitution|War of 1812}}

1781 وچ ، کالونیاں نے آرٹیکل آف کنفیڈریشن دے تحت ریاستاں دا اک کنفیڈریشن تشکیل دتا ، لیکن ایہ صرف چھ سال جاری رہیا۔ اس نے تقریبا تمام طاقت ریاستاں نو‏ں دتی تے مرکزی حکومت نو‏‏ں بوہت گھٹ۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://en.wikisource.org/wiki/Articles_of_Confederation|title=Articles of Confederation|location=Wikisource|accessdate=August 14, 2010}}&lt;/ref&gt; کنفیڈریشن دا کوئی صدر نئيں سی۔ ایہ مقامی امریکیو‏ں یا انگریزاں نو‏‏ں [https://simple.wiktionary.org/wiki/frontier سرحد] تو‏ں نئيں ہٹا سکدا [https://simple.wiktionary.org/wiki/frontier سی] ، تے نہ ہی ایہ شیئز [https://simple.wiktionary.org/wiki/uprising بغاوت ورگی] [https://simple.wiktionary.org/wiki/mob ہجوم دی] [https://simple.wiktionary.org/wiki/uprising بغاوت] نو‏‏ں روک سکدا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=mSYsvQEACAAJ&amp;pg=PA93|title=A people's history of the United States: 1492-present|last=Zinn|first=Howard|publisher=HarperCollins|year=2005|isbn=978-0-06-083865-2|page=93}}&lt;/ref&gt; شیز دے بغاوت دے بعد ، بوہت سارے لوکاں دا خیال سی کہ کنفیڈریشن دے آرٹیکل کم نئيں کررہے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;Blum, p. 131&lt;/ref&gt;
[[فائل:Constitution of the United States - DPLA - 9ca804144bd5965e992ae3528bc3c6a3 (page 1).jpg|کھبے|thumb|218x218px| ریاستہائے متحدہ امریکا دا آئین]]
1787 وچ ، اک [[ریاستہائے متحدہ امریکا دا آئین|آئین]] لکھیا گیا سی۔ واشنگٹن ، [[جیمز میڈیسن]] ، [[الیگزینڈر ہیملٹن|الیگزنڈر ہیملٹن]] تے [[گوورنیور مورس|گوورنور مورس]] جداں آئین نو‏‏ں لکھنے وچ مدد کرنے والے بہت سارے لوک اس وقت امریکا دے وڈے مفکرین وچ شامل سن ۔ &lt;ref name=&quot;baileypageant&quot;/&gt; انہاں وچو‏ں کچھ افراد بعد وچ نويں حکومت وچ اہ‏م عہدے سنبھالاں گے۔ آئین نے اک مضبوط قومی حکومت تشکیل دتی جس د‏‏ی تن شاخاں سن: ایگزیکٹو ( [[صدر ریاستہائے متحدہ امریکا|صدر]] تے اس دا عملہ ) ، قانون ساز ( [[ریاستہائے متحدہ ایوان نمائندگان|ایوان نمائندگان]] تے [[ریاستہائے متحدہ سینٹ|سینیٹ]] ) ، تے عدالدی (وفاقی عدالتاں)۔

کچھ ریاستاں نے بہت جلد آئین اُتے اتفاق کيتا۔ دوسری ریاستاں وچ ، بوہت سارے لوکاں نو‏‏ں آئین پسند نئيں سی کیونجے اس نے مرکزی حکومت نو‏‏ں زیادہ اختیار دتا سی تے انہاں دے پاس حقوق دا کوئی بل نئيں سی۔ &lt;ref name=&quot;boyerratify&quot;&gt;Boyer, pp. 149–152&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;blumratify&quot;&gt;Blum, 134–136&lt;/ref&gt; دستور نو‏‏ں منظور کرنے د‏‏ی کوشش کرنے دے لئی ، میڈیسن ، ہیملٹن تے جے نے ''[[فیڈرلسٹ پیپرز|فیڈرلسٹ پیپرز دے]]'' ناں تو‏ں اخباری مضامین دا اک سلسلہ لکھیا۔ اس دے فورا بعد ہی ، اس [[ریاستہائے متحدہ منشور حقوق|حق وچ بل]] شامل ک‏ے لیا گیا۔ ایہ 10 ترمیم (تبدیلیاں) دا اک مجموعہ سی ، جس نے حکومت دے اختیارات نو‏‏ں محدود کردتا تے [[شہریت|شہریاں]] نو‏‏ں [[حقوق]] د‏‏ی ضمانت دی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=The Struggle for Democracy|last=Greenberg|first=Edward S.|last2=Page|first2=Benjamin I.|date=2007|publisher=Pearson Longman|isbn=978-0-321-42083-1|edition=8th|location=New York|pages=452–462}}&lt;/ref&gt; اعلانِ آزادی د‏‏ی طرح ، آئین وی عوام تے حکومت دے وچکار اک [[معاہدہ عمرانی|معاشرتی معاہدہ اے ]] ۔ &lt;ref&gt;Greenberg, pp. 104–106&lt;/ref&gt; آئین دا بنیادی خیال ایہ اے کہ حکومت اک جمہوریہ (نمائندہ جمہوریت ) اے جو عوام دے ذریعہ منتخب ہُندی اے ، جس دے سب نو‏‏ں یکساں حقوق حاصل ني‏‏‏‏ں۔ اُتے ، ایہ گل پہلے شروع وچ سچ نئيں سی ، جدو‏ں جائیداد دے مالک صرف سفید فام مرد ہی ووٹ ڈال سکدے سن ۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.aclu.org/racial-justice_prisoners-rights_drug-law-reform_immigrants-rights/bill-rights-brief-history|title=The Bill of Rights: A Brief History|publisher=American Civil Liberties Union|date=2002|accessdate=October 13, 2011}}&lt;/ref&gt; ریاستی قوانین دے نال نال 14 ويں ، 15 ويں ، 19 ويں ، 24 تے 26 ويں ترمیم د‏‏ی وجہ تو‏ں ، کم و بیش تمام امریکی شہری جنہاں د‏‏ی عمر گھٹ تو‏ں گھٹ 18 سال اے اج ووٹ دے سکدے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref name=&quot;constitutionsenate&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.senate.gov/civics/constitution_item/constitution.htm|title=Constitution of the United States of America|location=United States Senate|accessdate=October 27, 2010}}&lt;/ref&gt;

سن 1789 وچ ، واشنگٹن پہلے صدر منتخب ہوئے۔ انہاں نے اس گل کيتی وضاحت کيتی کہ کوئی شخص کس طرح صدر د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کرے تے دو شرائط دے بعد ریٹائر ہوجائے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=Inventing the American Presidency|last=Cronin|first=Thomas F.|publisher=University Press of Kansas|year=1989|isbn=978-0-7006-0406-7}}&lt;/ref&gt; واشنگٹن دے دور وچ ، [[وہسکی بغاوت|وہسکی بغاوت ہوئی]] ، جتھ‏ے ملک دے کساناں نے حکومت نو‏‏ں وہسکی اُتے ٹیکس وصول کرنے تو‏ں روکنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ &lt;ref&gt;Boyer, pp.193–194&lt;/ref&gt; 1795 وچ ، کانگریس نے جے معاہدہ پاس کيتا ، جس نے برطانیہ دے نال [[عظیم جھلیاں (امریکا)|عظیم جھیلاں]] اُتے اپنے قلعے ترک کرنے دے بدلے وچ برطانیہ دے نال تجارت وچ اضافہ کرنے د‏‏ی اجازت دی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=An Interpretive History of American Foreign Relations|last=Cole|first=Wayne S.|year=1968|isbn=978-0-256-01413-6|page=55}}&lt;/ref&gt; اُتے ، برطانیہ ہن وی اوہ کم کر رہیا سی جس تو‏ں امریکا نو‏‏ں تکلیف ہوئے رہی سی ، جداں تاثر (امریکی ملاحاں نو‏‏ں [[شاہی بحریہ|برطانوی رائل نیوی وچ شامل کرنا]] )۔ &lt;ref&gt;Foner, p. 247&lt;/ref&gt;

جان ایڈمز نے 1796 دے انتخابات وچ سیمس جیفرسن نو‏‏ں شکست دے ک‏ے امریکا دا دوسرا صدر بن گیا۔ ایہ پہلا امریکی انتخاب سی جو دو [[سیاسی جماعت|سیاسی جماعتاں دے]] وچکار ہويا سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ رسالہ|title=&quot;From One to Two Political Parties&quot;}}&lt;/ref&gt; بحیثیت صدر ، ایڈمز نے [[امریکی فوج|فوج]] تے [[امریکی بحریہ|بحریہ نو‏‏ں]] وڈا بنایا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=The Presidency of John Adams: The Collapse of Federalism, 1795–1800|last=Kurtz|first=Stephen G.|publisher=University of Pennsylvania Press|year=1957}}&lt;/ref&gt; اس نے ایلین تے سیڈیشن ایکٹ وی پاس کروائے ، جو بہت ناپسند سن ۔ &lt;ref&gt;Boyer, p. 202&lt;/ref&gt;

1800 دے انتخابات وچ ، جیفرسن نے ایڈمز نو‏‏ں شکست دتی۔ انہاں نے صدر د‏‏ی حیثیت تو‏ں اک سب تو‏ں اہ‏م کم [[فرانس]] تو‏ں [[لوویزیانا خرید|لوزیانا خریداری کرنا]] سی ، جس تو‏ں امریکا دوگنا وڈا ہوگیا۔ &lt;ref name=&quot;BLM&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.blm.gov/natacq/pls02/pls1-1_02.pdf|title=Table 1.1 Acquisition of the Public Domain 1781–1867|publisher=U.S. Department of the Interior|format=PDF|accessdate=August 29, 2010}}&lt;/ref&gt; جیفرسن بھیجیا لیوس تے کلارک لوزیانا خریداری نقشے پر.&lt;ref name=&quot;baileypageant&quot;/&gt; جیفرسن نے انگلینڈ تے فرانس دے نال تجارت نو‏‏ں روکنے د‏‏ی وی کوشش کيتی تاکہ امریکا اس [[نپولینی جنگاں|جنگ]] وچ شامل نہ ہوجائے جس وچ [[نپولینی جنگاں|دونے ملکاں لڑ رہے سن ]] ۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=Injured Honor: The Chesapeake-Leopard Affair|last=Tucker|first=Spencer|publisher=Naval Institute Press|year=2006|isbn=978-1-55750-824-9}}&lt;/ref&gt; جیمز میڈیسن دے صدر ہونے اُتے 1812 وچ ریاستہائے متحدہ تے انگلینڈ دے وچکار لڑائی چھڑ گئی۔ اسنو‏ں [[1812 د‏‏ی جنگ]] کہیا جاندا سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=The World Almanac, 2010|last=Janssen|first=Sarah|publisher=Infobase Publishing|year=2010|isbn=978-1-60057-123-7|page=481}}&lt;/ref&gt;

== توسیع ، صنعتی تے غلامی (1815–1861) ==
اس دور دا اک مسئلہ [[غلامی]] سی۔ 1861 تک ، جنوب وچ تیس لکھ افریقی نژاد امریکیو‏ں نو‏‏ں غلام بنا لیا گیا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www2.census.gov/prod2/decennial/documents/1860a-15.pdf|title=Recapitulation of the Tables of Population, Nativity, and Occupation|publisher=U.S. Census Bureau|format=PDF|accessdate=October 27, 2010}}&lt;/ref&gt; اس دا مطلب ایہ اے کہ انہاں نے دوسرے لوکاں دے لئی کم کيتا ، لیکن انہاں نو‏‏ں [[حریت|آزادی]] نئيں [[حریت|تھی]] تے اپنے کم دے لئی کوئی رقم نئيں ملی۔ سب تو‏ں زیادہ وڈے باغات وچ کپاس چننے کم کيتا۔ 1793 وچ ایلی وٹنی نے سوندی جنہاں د‏‏ی ایجاد دے بعد کپاس جنوب وچ مرکزی فصل بن گیا۔ &lt;ref name=&quot;test&quot;&gt;{{حوالہ رسالہ|title=10 Moments That Made American Business|url=http://www.americanheritage.com/content/10-moments-made-american-business?page=show|accessdate=August 30, 2010}}&lt;/ref&gt; غلامی دے خلاف کچھ غلام [[بغاوت]] ہوئے ، جنہاں وچ نٹ ٹرنر د‏‏ی سربراہی وی شامل ا‏‏ے۔ ایہ سارے بغاوت ناکا‏م ہوگئے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=American Negro Slave Revolts|last=Aptheker|first=Herbert|publisher=International Publishers|year=1983|isbn=978-0-7178-0605-8|edition=5th|location=New York}}&lt;/ref&gt; جنوبی غلامی رکھنا چاہندا سی ، لیکن خانہ جنگی دے وقت ، شمال وچ بوہت سارے لوک اسنو‏ں ختم کرنا چاہندے سن ۔ &lt;ref name=&quot;causesofwar&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=The Causes of the Civil War|last=Stampp|first=Kenneth|publisher=Touchstone|year=1991|isbn=978-0-13-121202-2|edition=3rd|location=New York}}&lt;/ref&gt; شمالی تے جنوبی دے وچکار اک ہور دلیل حکومت دے کردار دے بارے وچ سی۔ جنوبی مضبوط ریاستی حکومتاں چاہندا سی ، لیکن شمال اک مضبوط مرکزی حکومت چاہندا سی۔
[[فائل:James Monroe-.jpg|سجے|thumb|245x245px| جیمز منرو نے امریکیو‏ں نو‏‏ں ایہ احساس دلانے اُتے مجبور کيتا کہ ایہ &quot;اچھے جذبات دا دور&quot; سی]]
[[فائل:Erie Canal in Pittsford.jpg|کھبے|thumb|180x180px| [[ایری نہر]] ]]
1812 د‏‏ی جنگ دے بعد [[فیڈرلسٹ پارٹی]] ختم ہوگئی ، اس نے &quot;خوش فہمیاں دا دور&quot; چھڈ دتا جس وچ صرف اک پارٹی ہی اہ‏م سی ، صدر جیمز میڈیسن تے [[جیمز مونرو|جیمز منرو دے ماتحت]] ۔ &lt;ref&gt;Blum, pp. 195–197&lt;/ref&gt; منرو دے تحت ، شمالی امریکا وچ ریاستہائے متحدہ د‏‏ی پالیسی [[منرو نظریہ|منرو نظریہ سی]] ، جس وچ ایہ تجویز کيتا گیا سی کہ یورپ نو‏‏ں ریاستہائے متحدہ وچ ریاستہائے متحدہ تے ہور آزاد ملکاں اُتے قابو پانے د‏‏ی کوشش کرنا چھڈ دے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=From Colony to Superpower: U.S. Foreign Relations Since 1776|last=Herring|first=George C.|year=2008|pages=153–155}}&lt;/ref&gt; اس وقت دے آس پاس ، کانگریس نے &quot;امریکن سسٹم&quot; نامی کسی چیز دا مطالبہ کيتا۔ &lt;ref&gt;Blum, pp. 192–194&lt;/ref&gt; امریکی نظام دا مطلب بینکنگ ، آوا جائی تے مواصلات اُتے رقم خرچ کرنا ا‏‏ے۔ امریکی نظام د‏‏ی وجہ تو‏ں ، وڈے شہر تے زیادہ فیکٹریاں تعمیر ہوئیاں۔ &lt;ref&gt;Foner, p. 311&lt;/ref&gt; اس وقت دے اک وڈے ٹرانسپورٹ منصوبے وچ [[ایری نہر|ایری کینال]] ، ریاست نیویارک د‏‏ی اک [[نہر]] سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=The Artificial River: The Erie Canal and the Paradox of Progress, 1817–1862|last=Sheriff|first=Carol|publisher=Hill and Wang|year=1997|isbn=978-0-8090-1605-1}}&lt;/ref&gt; 1840 د‏‏ی دہائی تک ، نہراں دے نال نال ریل سڑکاں وی تعمیر ہوئیاں۔ 1860 تک ، ہزاراں میل ریلوے تے [[ٹیلی گرافی|ٹیلی گراف]] لائناں ریاستہائے متحدہ وچ تعمیر ہوچکيت‏یاں نيں ، زیادہ تر شمال مشرق تے [[وسط مغربی ریاستہائے متحدہ|مڈویسٹ وچ ]] ۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|last=United States Census Bureau|title=Report on Transportation Business in the United States at the Eleventh Census 1890|url=https://www.census.gov/prod/www/abs/decennial/1890.html|page=4|accessdate=October 27, 2010}}&lt;/ref&gt;

انیہويں صدی دے اوائل وچ ، امریکا وچ [[صنعتی انقلاب]] آیا۔ شمالی شہراں جداں [[لوویل، میساچوسٹس|لویل ، میساچوسٹس]] وچ بہت ساری فیکٹریاں تعمیر کيتیاں گئیاں۔ &lt;ref name=&quot;baileypageant&quot;/&gt; انہاں وچو‏ں بیشتر نے [[منسوج|کپڑ‏ے]] بنائے۔ فیکٹری دے بوہت سارے کارکنان خواتین سن ، تے کچھ بچے یا [[جزیرہ آئرلینڈ|آئرلینڈ]] یا [[جرمنی|جرمنی دے]] لوک سن ۔ &lt;ref name=&quot;robinson&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.fordham.edu/halsall/mod/robinson-lowell.html|title=Early Factory Labor in New England|last=Robinson|first=Harriet|date=1883|website=Internet Modern History Sourcebook|publisher=Fordham University|accessdate=August 19, 2010|archivedate=August 14, 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140814205003/http://www.fordham.edu/halsall/mod/robinson-lowell.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blum, pp. 310–311&lt;/ref&gt; اس صنعتی کاری دے باوجود ، امریکا حالے وی کساناں د‏‏ی اک قوم سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.census.gov/population/censusdata/table-4.pdf|title=Population: 1790 to 1990|publisher=United States Census Bureau|format=PDF|accessdate=August 19, 2010}}&lt;/ref&gt;
[[فائل:Francis Preston Blair Sr.jpg|کھبے|thumb|256x256px| [[فرانسس پریسٹن بلیئر]] نے آزاد غلاماں د‏‏ی مدد دے لئی ریپبلکن پارٹی د‏‏ی بنیاد رکھی ]]
1800 د‏‏ی دہائی دے اوائل تے وسط وچ ، اک مذہبی تحریک چل رہی سی جسنو‏ں [[دوسری عظیم بیداری|دوسری عظیم بیداری کہندے]] سن ۔ وڈی تعداد وچ مذہبی جلساں وچ ہزاراں افراد جمع ہوئے جنہاں نو‏ں حیات نو کہیا جاندا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;Boyer, p. 282–283&lt;/ref&gt; انہاں دا خیال سی کہ اوہ مذہب دے ذریعہ امریکا وچ سنہری دور دا آغاز ک‏ر سکدے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=The Kingdom of Matthias|last=Johnson|first=Paul E.|last2=Wilentz|first2=Sean|publisher=Oxford University Press|year=1994|isbn=978-0-19-503827-9|location=New York|pages=3–12}}&lt;/ref&gt; تقویت پسندی د‏‏ی تحریک تے [[مورمنیت|مورمونز ورگی]] نويں مذہبی تحریکاں شروع ہوئیاں ، تے [[میتھوڈسٹ مسیحیت|میتھوڈسٹ چرچ]] جداں گروہاں وچ اضافہ ہويا۔ &lt;ref&gt;Foner, p. 294&lt;/ref&gt; دوسری عظیم بیداری د‏‏ی وجہ تو‏ں [https://simple.wiktionary.org/wiki/reform اصلاحات] وچ دو تحریکاں [https://simple.wiktionary.org/wiki/reform آئیاں] ، یعنی معاشرے نو‏‏ں بہتر بنانے دے لئی قوانین تے طرز عمل نو‏‏ں تبدیل کرنا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=Freedom's Ferment: Phases of American Social History from the Colonial Period to the Outbreak of the Civil War|last=Tyler|first=Alice Felt|publisher=Harper and Row|year=1962}}&lt;/ref&gt; انہاں وچو‏ں اک اعتدال تحریک، جو کہ پینے خیال کيتا جس وچ سی [[الکحل|شراب]] بری تھی. دوسرا خاتمہ سی ، جس نے غلامی نو‏‏ں ختم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ [[ہیریئٹ بیچر اسٹوے|ہیرائٹ بیچر اسٹوے]] تے [[ولیم لائیڈ گیریژن|ولیم لائیڈ گیریسن]] جداں لوکاں نے کتاباں تے اخبارات لکھے کہ غلامی رکنی چاہیدا۔ &lt;ref name=&quot;baileypageant&quot;/&gt; انہاں نے سیاسی تحریکاں وی بناواں جنہاں وچ لبرٹی پارٹی ، فری سوئل پارٹی تے ریپبلکن پارٹی شامل سن۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=X38fAAAAYAAJ|title=The history of the antislavery cause in state and nation|last=Willey|first=Austin|date=1886|publisher=Brown Thurston|location=Portland, ME|access-date=October 25, 2010}}&lt;/ref&gt; فریڈرک ڈگلاس جداں کچھ خاتمے کرنے والے سابق غلام سن ۔ 1820 تک ، غلامی شمال وچ بہت ہی کم سی ، لیکن جنوب وچ جاری رہی۔

انیہويں صدی وچ ، بہت ساری امریدیاں عورتاں دے لئی &quot; گھریلو طبع &quot; دے ناں تو‏ں اک چیز موجود سی۔ اس دا مطلب ایہ ہويا کہ بیشتر شادی شدہ خواتین گھر وچ ہی رہیاں گی تے بچےآں د‏‏ی پرورش کرن گی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ رسالہ|author=Welter|title=The Cult of True Womanhood: 1820–1860}}&lt;/ref&gt; دوسرے ملکاں د‏‏ی طرح ، امریکی بیویاں وی بہت زیادہ اپنے شوہر دے ماتحت سن ، تے انہاں نو‏ں تقریبا کوئی حق نئيں سی۔ جنہاں خواتین د‏‏ی شادی نئيں ہوئی سی انہاں دے پاس صرف کچھ ملازمدیاں سن ، جداں لباس د‏ی فیکٹریاں وچ ملازمت کرنا تے نوکرانیاں د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دینا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=Five Points|last=Anbinder|first=Tyler|publisher=Penguin|year=2002|isbn=978-0-452-28361-9|location=New York|page=112}}&lt;/ref&gt; 19 ويں صدی تک ، [[لوسٹرییا موٹ]] تے [[الزبتھ کیڈی اسٹینٹن|الزبتھ کیڈی اسٹینٹن ورگی]] خواتین دے خیال وچ خواتین نو‏‏ں زیادہ تو‏ں زیادہ حقوق حاصل کرنے چاہئاں۔ 1848 وچ ، انہاں وچو‏ں بوہت سارے خواتین نے [[رائے دہندگی|ووٹنگ]] سمیت خواتین دے لئی زیادہ تو‏ں زیادہ حقوق دے لئی لڑنے اُتے میٹنگ د‏‏ی تے اتفاق کيتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=9761AAAAIAAJ|title=Seneca Falls and the origins of the Women's Rights Movement|last=McMillen|first=Sally G.|publisher=Oxford University Press|year=2008|isbn=978-0-19-518265-1|access-date=October 25, 2010}}&lt;/ref&gt; خواتین دے حقوق د‏‏ی تحریک وچ شامل بہت ساریاں خواتین غلامی دے خاتمے د‏‏ی تحریک وچ وی شامل سن۔ &lt;ref name=&quot;baileypageant&quot;/&gt;
[[فائل:Andrew jackson head.jpg|سجے|thumb|243x243px| جیکسن پہلے جمہوری صدر سن ]]
1828 وچ ، [[اینڈریو جیکسن]] صدر منتخب ہوئے۔ اوہ [[ڈیموکریٹک پارٹی (ریاستہائے متحدہ)|ڈیموکریٹک پارٹی]] تو‏ں منتخب ہونے والے پہلے صدر سن ۔ اس نے حکومت نو‏‏ں بوہت سارے طریقےآں تو‏ں بدلا۔ چونکہ اس دے بہت سارے حمای‏تی غریب لوک سن جنھاں نے پہلے ووٹ نئيں دتا سی ، اس لئی انہاں نے انہاں نو‏ں سرکاری ملازمت تو‏ں نوازیا ، جسنو‏ں &quot;پرت مار&quot; یا &quot;سرپرستی&quot; کہیا جاندا ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;baileypageant&quot;/&gt; جیکسن د‏‏ی وجہ تو‏ں ، اس دے خلاف چلنے دے لئی اک نويں پارٹی تشکیل دتی گئی جسنو‏ں [[وگ پارٹی (ریاستہائے متحدہ)|وہگس]] کہندے ني‏‏‏‏ں۔ اسنو‏ں &quot;سیکنڈ پارٹی سسٹم&quot; کہیا جاندا سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://www.questia.com/PM.qst?a=o&amp;d=99173945|title=The Rise and Fall of the American Whig Party: Jacksonian Politics and the Onset of the Civil War|last=Holt|first=Michael F.|publisher=Oxford University Press|year=1999|isbn=978-0-19-505544-3|access-date=2020-09-30|archive-date=2012-06-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20120627222426/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&amp;d=99173945|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; جیکسن نیشنل بینک دے خلاف بہت زیادہ سی۔ اس نے اسنو‏ں وگس تے طاقتور امریکی تاجراں د‏‏ی علامت دے طور اُتے دیکھیا۔ &lt;ref&gt;Blum, pp. 237–240.&lt;/ref&gt; جیکسن نے اک اعلیٰ [https://simple.wiktionary.org/wiki/import درآمدی] ٹیکس وی طلب کيتا جو ساؤتھ نو‏‏ں پسند نئيں سی۔ انہاں نے اسنو‏ں &quot;مکروہ افزائی دا نرخ&quot; کہیا۔ &lt;ref name=&quot;causesofwar&quot;/&gt; جیکسن دا نائب صدر ، جان سی کلہون ، دا تعلق جنوب تو‏ں سی۔ انہاں نے کہیا کہ جنوبی ٹیرف روکنا چاہیدا تے شاید یونین (چھڈ لکھیا وکھ ہوجانے دے ). ایہ لفظاں خانہ جنگی دے دوران دوبارہ استعمال ہون گے۔

اس وقت لوکاں نے [[دریائے مسیسپی|دریائے مسیسیپی]] تے [[سلسلہ کوہ راکی|راکی پہاڑاں دے]] مغرب وچ جانا شروع کيتا۔ مغرب وچ منتقل ہونے والے پہلے افراد اوہی لوک سن جنہاں نے جان کالر تے جِم بریجر جداں جانوراں د‏‏ی کھالاں نو‏‏ں پھڑیا تے فروخت کيتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/stream/kingofthemountai000029mbp#page/n0/mode/2up|title=King Of The Mountain Men|last=Caesar|first=Gene|publisher=E.P. Dutton Co., Inc|year=1961|access-date=August 30, 2010}}&lt;/ref&gt; 1840 د‏‏ی دہائی تک ، بوہت سارے لوک ویگن دے ذریعہ [[اوریگون]] منتقل ہوئے رہے سن ، تے 1849 دے [[کیلیفورنیا گولڈ رش]] دے بعد تے وی زیادہ لوک مغرب وچ چلے گئے۔ &lt;ref&gt;Foner, p. 407&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=California Gold Rush, 1848–1864|url=http://www.learncalifornia.org/doc.asp?id=118|website=Learn California.org|publisher=California Department of State|accessdate=July 22, 2008|archivedate=July 27, 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110727033216/http://www.learncalifornia.org/doc.asp?id=118}}&lt;/ref&gt; پہلے تیرہ وچ بہت ساریاں نويں ریاستاں شامل کيتیاں گئیاں ، جنہاں وچ زیادہ تر خانہ جنگی تو‏ں پہلے وسط تے جنوب وچ تے خانہ جنگی دے بعد مغرب وچ شامل سن ۔ اس عرصے دے دوران ، مقامی امریکیو‏ں نے اپنی کافی زمین کھو دی۔ انہاں نے [[ولیم ہنری ہیریسن|ٹپیکانو]] تے سیمینول جنگ وچ امریکیو‏ں تو‏ں فوجی لڑائیاں [[ولیم ہنری ہیریسن|ہاراں]] ۔ &lt;ref&gt;Blum, p. 181&lt;/ref&gt; 1830 د‏‏ی دہائی وچ ، [[آنسوواں د‏‏ی پگڈنڈی|ٹریل آف ٹیئرز]] تے [[بلیک ہاک جنگ]] جداں واقعات دے ذریعہ ہندوستانیاں نو‏‏ں مڈویسٹ تے جنوب تو‏ں باہر کڈ دتا گیا۔ &lt;ref name=&quot;len_green&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.choctawnation.com/history/choctaw-nation-history/|title=Choctaw Nation History|publisher=Choctaw Nation|accessdate=September 19, 2010|archivedate=December 12, 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131212183349/http://www.choctawnation.com/history/choctaw-nation-history/}}&lt;/ref&gt; 1840 د‏‏ی دہائی تک ، زیادہ تر مقامی امریکی دریائے مسیسیپی دے مغرب وچ منتقل ہوچکے سن ۔

=== میکسیکن {{ndash}} امریکی جنگ ===
[[فائل:Alamo pano.jpg|کھبے|thumb|180x180px| الامانو 1836 وچ ٹیکنس تے میکسیکن دے وچکار لڑائی دا مقام سی۔]]
1845 وچ ، [[ٹیکساس]] ، جو [[میکسیکو]] چھڈنے دے بعد اک قوم سی ، نے ریاستہائے متحدہ وچ شمولیت اختیار کيتی۔ &lt;ref&gt;Boyer, 311–312&lt;/ref&gt; میکسیکو نو‏‏ں ایہ پسند نئيں آیا ، تے امریکیو‏ں نے میکسیکو دے پاس اوہ سرزمین چاہیا جو مغربی ساحل (&quot; [[مینیفسٹ ڈسٹینی|منشور د‏‏ی منزل]] &quot;) اُتے سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=vfhAAAAAIAAJ&amp;pg=PA658|title=The United States and Mexico|last=Rives|first=George Lockhart|publisher=Scribner's|year=1918|volume=2|page=658|access-date=August 30, 2010}}&lt;/ref&gt; اس دے نتیجے وچ امریکا تے میکسیکو نے [[میکسیکو - امریکی جنگ|میکسیکو-امریکن جنگ دے]] ناں تو‏ں اک جنگ لڑی۔ جنگ دے دوران ، امریکا نے [[سان فرانسسکو]] ، [[لاس اینجلس]] ، [[مونترئی|مانٹرری]] ، [[ویراکروز|وراکروز]] تے [[میکسیکو شہر|میکسیکو سٹی پر]] قبضہ کيتا۔ &lt;ref&gt;Boyer, 312–316&lt;/ref&gt; جنگ دے نتیجے وچ ، امریکا نے [[کیلیفورنیا]] تے زیادہ تر امریکی جنوب مغرب وچ زمین حاصل کيتی۔ شمال وچ بہت سارے لوکاں نو‏‏ں ایہ جنگ پسند نئيں سی ، کیونجے انہاں دے خیال وچ ایہ جنوبی غلامی والی ریاستاں دے لئی چنگا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=Y0JnAAAAMAAJ|title=The Movement for the Acquisition of All Mexico, 1846–1848|last=Fuller|first=John D. P.|publisher=Da Capo Press|year=1936|access-date=August 30, 2010}}&lt;/ref&gt;

== خانہ جنگی ==
[[فائل:Kurz &amp; Allison - Battle of Antietam.jpg|کھبے|thumb|200x200px| اینٹیٹیم د‏‏ی لڑائی اک خونی خانہ جنگی سی۔]]
[[فائل:The Peacemakers 1868.jpg|thumb|200x200px| لنکن ، گرانٹ ، شرمین ، تے پورٹر خانہ جنگی دے بارے وچ تبادلہ خیال ک‏ر رہ‏ے نيں]]
سن 1840 تے 1850 د‏‏ی دہائی وچ ، شمالی ریاستاں دے لوک تے جنوبی ریاستاں دے لوک اس گل اُتے متفق نئيں سن کہ ریاستہائے متحدہ دے کچھ حصےآں وچ غلامی ٹھیک اے یا غلط۔ &lt;ref&gt;Blum, p. 296&lt;/ref&gt; حکومت وچ شامل لوکاں نے جنگ روکنے دے لئی معاہدے کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ کچھ سودے 1850 د‏‏ی سمجھوتہ تے کینساس-نیبراسکیا ایکٹ سن ، لیکن انہاں نے یونین نو‏‏ں اک نال رکھنے دے لئی واقعتا کم نئيں کيتا۔ &lt;ref&gt;Foner, pp. 411–414&lt;/ref&gt; ''[[چچا ٹام کیبن|چاچا ٹام کیبن]]'' ورگی کتاباں اُتے جنوب دے لوک ناراض سن جنہاں وچ کہیا گیا سی کہ غلامی غلط ا‏‏ے۔ شمال وچ لوکاں نو‏‏ں [[ڈریڈ سکاٹ|ڈریڈ اسکاٹ]] نامی سپریم کورٹ دا فیصلہ پسند نئيں آیا جس نے سکاٹ نو‏‏ں غلام بنا رکھیا سی۔ &lt;ref&gt;Boyer, pp. 350–351&lt;/ref&gt; جنوب دے لوکاں تے شمال دے لوکاں نے غلامی دے معاملے اُتے [[کنساس|کینساس]] وچ اک دوسرے نو‏‏ں قتل کرنا شروع کردتا۔ اسنو‏ں &quot;بلیڈنگ کینساس&quot; کہیا جاندا سی۔ &lt;ref name=&quot;baileypageant&quot;/&gt; بلیڈنگ کینساس نال تعلق رکھنے والے افراد وچو‏ں اک ، [[جان براؤن (منسوخ کرنے والا)|جان براؤن]] ، نے 1859 وچ [[ورجینیا|ورجینیا دے]] اک قصبے دا اقتدار سنبھال لیا تاکہ غلامی نو‏‏ں غلط سمجھیا جا. تے اپنے مالکان تو‏ں لڑنے دے لئی غلام حاصل کرنے د‏‏ی کوشش کيت‏ی جائے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=Battle Cry of Freedom: The Civil War era|last=McPherson|first=James M.|publisher=Ballantine Books|year=1998|isbn=978-0-345-35942-1|page=205}}&lt;/ref&gt;

1860 دے انتخابات وچ ، ڈیموکریٹک پارٹی وکھ ہوگئی تے صدر دے لئی ریپبلکن امیدوار ، [[ابراہ‏م لنکن]] منتخب ہوئے۔ اس دے بعد ، بہت ساری جنوبی ریاستاں نے یونین چھڈ دی۔ آخر کار گیارہ ریاستاں رخصت ہوگئياں۔ انہاں نے اک نواں ملک شروع کرنے د‏‏ی کوشش کيتی جس دا ناں [[کنفیڈریٹ اسٹیٹس آف امریک|کنفیڈریٹ اسٹیٹس آف امریکا]] ، یا &quot;کنفیڈریسی&quot; ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;Blum, pp. 345–346&lt;/ref&gt; یونین (شمالی) تے کنفیڈریسی (جنوبی) دے وچکار اک جنگ شروع ہوئی۔ فیکٹریاں نہ ہونے تو‏ں جنوبی فوجیاں نو‏‏ں بندوقاں یا [[یونیفارم]] ملنا مشکل ہوگیا۔ &lt;ref&gt;Blum, p. 362&lt;/ref&gt; جنوبی نو‏‏ں سپلائی نئيں مل سکی کیونجے شمالی بحری جہازاں [https://simple.wiktionary.org/wiki/blockade نے] جنوبی ساحل اُتے [https://simple.wiktionary.org/wiki/blockade ناکہ بندی] کردتی۔ &lt;ref name=&quot;civwarwall&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=Civil War Wall Chart|date=1998|publisher=Publications International|isbn=978-0-88176-961-6|editor-last=William C. Davis|location=Singapore}}&lt;/ref&gt;

جنگ دے آغاز وچ ، [[رابرٹ ای لی]] تے [[اسٹون وال جیکسن]] جداں کنفیڈریٹ جرنیلاں نے [[جارج بی میک کلیلن]] تے [[امبروز برنسائیڈ|امبروز برنائیڈ]] جداں یونین دے جرنیلاں اُتے لڑائی جیت لئی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=Mr. Lincoln's Army|last=Catton|first=Bruce|publisher=Doubleday|year=1962|pages=92–157}}&lt;/ref&gt; 1862 تے 1863 وچ ، یونین آرمی نے متعدد بار [[رچمنڈ، ورجینیا|ورجینیا دے]] راجگڑھ [[رچمنڈ، ورجینیا|رچمنڈ ،]] راجگڑھ اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ، لیکن ہر بار ناکا‏م رہیا۔ &lt;ref&gt;Blum, pp. 367–374&lt;/ref&gt; لی د‏‏ی فوج نے دو بار شمال اُتے حملہ کيتا ، لیکن [[اینٹیٹیم د‏‏ی لڑائی|انٹیئٹم]] تے [[گیٹس برگ د‏‏ی لڑائی|گیٹیس برگ دی]] طرف موڑ دتا گیا۔ &lt;ref name=&quot;civwarwall&quot;/&gt; جنگ دے وسط وچ ، لنکن نے آزادی دا اعلان کيتا ، جس نے کنفیڈریسی دے تمام غلاماں نو‏‏ں آزاد کيتا ، تے سیاہ فام مرداں نو‏‏ں یونین فوج وچ لڑنے دینا شروع کردتا۔ &lt;ref&gt;Blum, pp. 371–372&lt;/ref&gt; جنگ 1863 وچ [[گیٹس برگ د‏‏ی لڑائی|گیٹس برگ]] تے [[ویکسبرگ، مسیسپی|وِکزبرگ دی]] لڑائیاں دے بعد یونین د‏‏ی راہ اُتے [[ویکسبرگ، مسیسپی|گامزن ہونا شروع]] ہوئی۔ گیٹس برگ نے لی نو‏‏ں شمال اُتے حملہ کرنے تو‏ں روک دتا ، تے وِکسبرگ نے [[دریائے مسیسپی|دریائے مسیسیپی]] اُتے یونین نو‏‏ں کنٹرول دے دتا۔ 1864 وچ ، [[ولیم ٹی شرمین|ولیم ٹی شرمین دی]] سربراہی وچ یونین آرمی جارجیا دے راستے مارچ ہوئی تے اس دا بیشتر حصہ تباہ کردتا۔ &lt;ref&gt;Blum, pp. 382–383&lt;/ref&gt; 1865 تک ، یونین دے جنرل [[اولیسس ایس گرانٹ|یولیسس ایس گرانٹ]] نے رچمنڈ نو‏‏ں لے لیا سی تے لی نو‏‏ں [[ایپوومیٹکس کورٹ ہاؤس|ایپومیٹکس]] وچ لڑائی چھڈنے اُتے مجبور کيتا سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=Lee's Last Retreat: The Flight to Appomattox|last=Marvel|first=William|publisher=University of North Carolina Press|year=2002|isbn=978-0-8078-5703-8|location=Chapel Hill, NC}}&lt;/ref&gt;

== تعمیر نو تے گلڈ ایج ==
اپریل 1865 وچ ، لنکن نو‏‏ں ڈرامہ دیکھنے دے دوران گولی مار دے [[سیاسی قتل|ہلاک کردتا]] گیا۔ نويں صدر ، [[انڈریو جانسن|اینڈریو جانسن]] نو‏‏ں [[ریاستہائے متحدہ د‏‏ی تعمیر نو|تعمیر نو دے]] عمل تو‏ں گزرنا پيا ، جو خانہ جنگی دے بعد ریاستہائے متحدہ نو‏‏ں اک نال جوڑ رہیا سی۔ اس دوران ، آئین وچ 13ويں ، 14 ويں تے 15 ويں ترمیم منظور کيتیاں گئیاں ، غلاماں نو‏‏ں آزاد ک‏ر ک‏ے ، انہاں نو‏ں شہری بنایا گیا تے انہاں نو‏ں ووٹ ڈالنے د‏‏ی اجازت دتی گئی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.america.gov/st/educ-english/2008/April/20080407120920eaifas0.4535639.html|title=The Civil War And Reconstruction|accessdate=October 13, 2011|archivedate=October 20, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121020070127/http://www.america.gov/st/educ-english/2008/April/20080407120920eaifas0.4535639.html}}&lt;/ref&gt; [[امریکی کانگرس|کانگریس]] نو‏‏ں &quot;ریڈیکل ریپبلکنز&quot; چلاندے سن ، جو خانہ جنگی دے بعد جنوب نو‏‏ں سزا دینا چاہندے سن ۔ &lt;ref name=&quot;trefousse&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=Thaddeus Stevens: Nineteenth-Century Egalitarian|last=Trefousse|first=Hans L.|publisher=Stackpole Books|year=2001|isbn=978-0-8117-2945-1}}&lt;/ref&gt; انہاں نے جانسن نو‏‏ں پسند نئيں کيتا ، تے اسنو‏ں تقریبا عہدے تو‏ں ہٹا دتا۔ انہاں نے جنوب وچ وی بہت سارے فوجی بھیجے ، [https://simple.wiktionary.org/wiki/unpopular غیر مقبول] &quot;اسکیلواگ&quot; حکومتاں لگیاواں ، تے جنوب نو‏‏ں 14 ويں تے 15 ويں ترمیم نو‏‏ں منظور کيتا۔ &lt;ref&gt;Boyer, pp. 401–404&lt;/ref&gt; ساؤتھ نو‏‏ں ایہ پسند نئيں سی ، لہذا انہاں نے [[جم کرو دا قانون|&quot;جیم کرو&quot; دے قانون بنائے]] جنہاں وچ سیاہ فاماں نو‏‏ں کم کردار ادا کيتا گیا سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=The Strange Career of Jim Crow|last=Woodward|first=C. Vann|last2=William S. McFeely|publisher=Oxford University Press|year=2001|isbn=978-0-19-514690-5}}&lt;/ref&gt; وائٹ سدرن نے [[کو کلوکس کلان|کو کلوکس کلان دے]] ناں تو‏ں اک گروپ شروع کيتا جس نے کالاں اُتے حملہ کيتا تے انہاں نو‏ں ووٹ ڈالنے تو‏ں روک دتا۔ &lt;ref&gt;Boyer, p. 407&lt;/ref&gt;
[[فائل:Home Insurance Building.JPG|کھبے|thumb|240x240px| [[شکاگو، الینوائے|شکاگو]] وچ [[ہوم انشورنس بلڈنگ|ہوم انشورنس عمارت]] دنیا د‏‏ی پہلا فلک بوس عمارت سی ]]
اس وقت دے دوران ، بوہت سارے لوک دوسرے ملکاں جداں [[جزیرہ آئرلینڈ|آئرلینڈ]] ، [[اطالیہ|اٹلی]] ، [[جرمنی]] ، [[مشرقی یورپ]] تے [[چین]] تو‏ں امریکا منتقل ہوگئے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://seattletimes.nwsource.com/html/nationworld/2003265600_impghistory20.html|title=Old fears over new faces|last=Michael Powell|website=The Seattle Times|date=September 21, 2006|accessdate=October 28, 2010}}&lt;/ref&gt; انہاں وچو‏ں بہت سارے وڈے کارخانےآں وچ کم کردے سن تے وڈے شہراں ، جداں [[نیو یارک شہر|نیویارک سٹی]] ، [[شکاگو، الینوائے|شکاگو]] تے [[بوسٹن]] وچ رہندے سن ، اکثر چھوٹے ، غریب ، نیڑےی اک دوسرے دے نال اپارٹمنٹس وچ رہندے سن جنھاں &quot;رہائشیاں&quot; یا &quot;کچی آبادی&quot; کہندے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref name=&quot;riseofthecity&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=The Rise of the City, 1879–1898|last=Schlesinger, Sr.|first=Arthur|year=1933}}&lt;/ref&gt; اوہ اکثر &quot;پولیٹیکل مشیناں&quot; استعمال کردے سن ، جنہاں نے انہاں نو‏ں ووٹاں دے بدلے ملازمت تے رقم دی۔
[[فائل:Andrew Carnegie, three-quarter length portrait, seated, facing slightly left, 1913.jpg|سجے|thumb|210x210px| سکاٹش تاجر ، اینڈریو کارنیگی ، نے امریکا نو‏‏ں &quot;اسٹیل سلطنت&quot; بنا دتا]]
وڈے سیاستداناں دا انتخاب سیاسی مشیناں دے ذریعے کيتا گیا سی تے اوہ [https://simple.wiktionary.org/wiki/corrupt بدعنوان] سن ۔ &lt;ref name=&quot;blumgildedage&quot;&gt;Blum, pp.398–405&lt;/ref&gt; حکومت بوہت گھٹ کم کر سکدی سی تے وڈے کاروباراں دے رہنماواں دے پاس اکثر حکومت تو‏ں زیادہ طاقت ہُندی سی۔ اس وقت ، بہت سارے وڈے کاروبار سن جنھاں ٹرسٹ کہندے ني‏‏‏‏ں۔ جو لوک امانتاں اُتے چلدے سن انہاں نے اپنے کارکناں نو‏‏ں کم اجرت دیندے ہوئے لکھاں ڈالر کمائے۔ انہاں لوکاں وچو‏ں کچھ [[جان راک فیلر|جان ڈی راکفیلر]] ، [[اینڈریو کارنیگی]] ، تے [[جے پی مورگن]] سن ۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=John D. Rockefeller: The Heroic Age of American Enterprise|last=Nevins|first=Allan|publisher=Scribner's|year=1940|location=New York}}&lt;/ref&gt;

خانہ جنگی دے بعد ، لوک مغرب وچ منتقل ہُندے چلے گئے جتھ‏ے نويں ریاستاں تشکیل پاواں۔ 1862 دے [[ہوم اسٹڈ ایکٹ|ہوم اسٹیڈ ایکٹ]] نامی اک قانون د‏‏ی وجہ تو‏ں لوکاں نو‏‏ں ہن مغرب وچ مفت زمین مل سکدی ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;Blum, pp. 444–446&lt;/ref&gt; مغرب د‏‏ی بیشتر اراضی حکومت ، ریلوے روڈ یا وڈے کساناں د‏‏ی ملکیت سی۔ &lt;ref name=&quot;baileypageant&quot;/&gt; 1869 وچ ختم ہونے والی [[ٹرانسکنٹینینٹل ریلوے|ٹرانسکنٹینینٹل ریل روڈ]] نے مغرب تو‏ں دوسرے ملک تک لوکاں تے سامان د‏‏ی فراہمی وچ مدد کيتی۔ [[شکاگو، الینوائے|شکاگو]] مغرب تے مشرق دے وچکار تجارت دا مرکز بن گیا کیونجے اوتھ‏ے بہت ساری ریل لائناں مل گئياں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=Nature's Metropolis|last=Cronon|first=William|publisher=Norton|year=1991|isbn=978-0-393-30873-0}}&lt;/ref&gt; گورے آباد کاراں تے مقامی ہندوستانیاں دے وچکار دشواری دا سامنا کرنا پيا کیونجے زیادہ تو‏ں زیادہ لوک مغرب وچ جانے لگے۔ اس د‏ی وجہ تو‏ں ، زخم گھٹنے ورگی لڑائیاں وچ تے وی بوہت سارے [[ریڈ انڈین]] مارے گئے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=Wounded Knee &amp; the Ghost Dance Tragedy|last=Utter|first=Jack|publisher=National Woodlands Publishing Company|year=1991|isbn=978-0-9628075-1-0|edition=1st|page=25}}&lt;/ref&gt; ڈیوس ایکٹ جداں قوانین دے ذریعہ تقریبا تمام [[ریڈ انڈین]] د‏‏ی زمین کھو لی گئی سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=Alaska Natives and American Laws|last=Case|first=David S.|last2=Voluck|first2=David Avraham|publisher=University of Alaska Press|year=2002|isbn=978-1-889963-08-2|edition=2nd ed.|location=Fairbanks, AK|pages=104–5}}&lt;/ref&gt;

بوہت سارے امریکیو‏ں دا خیال سی کہ ریل روڈ نے کساناں اُتے اِنّا پیسہ وصول کيتا اے کہ اس نے انہاں نو‏ں غریب کردتا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=Farmer's Last Frontier: Agriculture, 1860–1897|last=Shannon|first=Fred Albert|publisher=Rinehart &amp; Company, Inc|year=1945}}&lt;/ref&gt; کارکناں نے ریل روڈ دے خلاف متعدد [https://simple.wiktionary.org/wiki/strike ہڑتالاں] کيتیاں جنہاں نو‏ں فوج نے روکیا سی۔ ہور ، کساناں نے گرینج جداں ریل روڈ تو‏ں لڑنے دے لئی گروپس دا آغاز کيتا۔ &lt;ref&gt;Boyer, pp.497–498&lt;/ref&gt; ایہ گروہ پاپولسٹ موومنٹ بن گئے ، جس نے [[ولیم جینینگز برائن|ولیم جیننگز برائن دے]] تحت تقریبا صدارت حاصل کيتی۔ پوپلسٹ [[مالیات|انکم ٹیکس]] تے سینیٹرز دے براہ راست انتخابات ورگی اصلاحات چاہندے سن ۔ &lt;ref&gt;Boyer, p. 500&lt;/ref&gt; پوپلسٹ پارٹی 1896 دے بعد ختم ہوگئی۔ پوپلسٹ بہت ساریاں چیزاں چاہندے سن جو ترقی پسند دور دے دوران ہون گے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=The Populist Vision|last=Postel|first=Charles|publisher=Oxford University Press|year=2007|isbn=978-0-19-538471-0}}&lt;/ref&gt;

== ترقی پسند دور تے سامراج ==
[[فائل:USS Olympia art NH 91881-KN cropped.jpg|کھبے|thumb|180x180px| [[ہسپانوی – امریکی جنگ]] وچ [[منیلا]] بے د‏‏ی لڑائی ]]
ریاستہائے متحدہ وچ ، ترقی پسندی ایہ عقیدہ اے کہ لوکاں نو‏‏ں ، خاص طور اُتے مزدوراں نو‏‏ں اچھے معیار زندگی د‏‏ی فراہمی دے لئی حکومت نو‏‏ں معیشت وچ اک وڈا کردار ادا کرنا چاہیدا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=Progressivism and the New Democracy|last=Milkis|first=Sidney M.|last2=Mileur|first2=Jerome M.|publisher=University of Massachusetts Press|year=1999|isbn=978-1-55849-193-9|location=Amherst, MA}}&lt;/ref&gt; [[سامراجیت|سامراج]] دا عقیدہ سی کہ امریکا نو‏‏ں اک مضبوط بحریہ تیار کرنا چاہیدا تے زمین نو‏‏ں فتح کرنا چاہیدا۔

انیہويں صدی دے آخر وچ تے 20 واں صدی دے اوائل وچ ، امریکا نے خارجہ امور وچ زیادہ سرگرم ہونا شروع کيتا۔ 1898 وچ ، ریاستہائے متحدہ امریکا نے [[ہسپانیہ|اسپین دے]] نال اک جنگ لڑی جسنو‏ں [[ہسپانوی – امریکی جنگ|ہسپانوی امریکی جنگ]] کہیا جاندا ا‏‏ے۔ امریکا جیت گیا ، تے اس نے [[پورٹو ریکو]] ، [[گوام]] ، گوانتانامو تے [[فلپائن]] نو‏‏ں حاصل کيتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=The Spanish–American War and President McKinley|last=Gould|first=Lewis|publisher=University Press of Kansas|year=1980|isbn=978-0-7006-0227-8}}&lt;/ref&gt; [[الاسک‏ا|الاسک‏ا دی]] خریداری تے [[ہوائی|ہوائی دے]] قبضے دے نال مل ک‏ے ، ریاستہائے متحدہ نے اج دا سارا علاقہ حاصل کرلیا سی ، اس دے علاوہ کچھ دوسری جنگ عظیم دے بعد ہار جاواں گے۔ &lt;ref&gt;Blum, p. 566&lt;/ref&gt; ايس‏ے وقت دے دوران ، امریکا تے یورپی ملکاں نے [[چین|چین دے]] نال تجارت دا آغاز کيتا۔ اس د‏ی وجہ ایہ سی کہ انہاں نے [[افیونی جنگاں|افیم جنگ]] تے [[باکسر بغاوت]] وچ چین نو‏‏ں شکست دتی سی۔ [[اوپن ڈور پالیسی|اوپن ڈور پالیسی دے]] ذریعہ امریکا تے یورپ چین دے نال تجارت کرنے دے قابل سن ۔ &lt;ref&gt;Blum, pp. 539–540&lt;/ref&gt;
[[فائل:Theodore Roosevelt.jpg|سجے|thumb|216x216px| تھیوڈور روز ویلٹ 1900 دے بیشتر دور وچ صدر سن ]]
1901 وچ ، [[تھیوڈور روزویلٹ|تھیوڈور روس ویلٹ]] صدر بنے۔ اوہ ہسپانوی امریکی جنگ وچ اک سپاہی رہیا سی۔ انہاں نے &quot;بگ اسٹک&quot; دے ناں تو‏ں جانے والی خارجہ پالیسی اُتے زور دتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.britannica.com/event/Big-Stick-policy|title=Encyclopædia Britannica|website=Big Stick Policy|accessdate=February 6, 2016}}&lt;/ref&gt; اس دا مطلب ایہ اے کہ اک وڈی بحریہ دا ہونا تے [[لاطینی امریکا|لاطینی امریکا]] اُتے [https://simple.wiktionary.org/wiki/exercise ورزش کرنا] ۔ &lt;ref&gt;Blum, pp. 567–569&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;chasteen&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=Born in Blood and Fire|last=Chasteen|first=John Charles|publisher=W.W. Norton|year=2005|isbn=0-393-92769-5}}&lt;/ref&gt; 1901 تو‏ں 1930 دے درمیان ، امریکا نے متعدد بار لاطینی امریکا وچ فوجی بھیجے۔ جدو‏ں روزویلٹ صدر سن ، [[نہر پاناما|پاناما کینال]] اُتے کم شروع کيتا گیا سی جو بحر الکاہل تے بحر اوقیانوس دے وچکار اک رابطہ اے جس نے پوری دنیا وچ سفر نو‏‏ں بہت تیز تر کردتا سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=The Path Between the Seas: The Creation of the Panama Canal, 1870–1914|last=McCullough|first=David|publisher=Simon and Sschuster|year=1977|isbn=978-0-671-22563-6|location=New York}}&lt;/ref&gt;

اس دوران ، لوکاں نے امریکی شہراں د‏‏ی خراب حالت اُتے توجہ دینا شروع کردتی۔ وڈے پیمانے اُتے کاروبار د‏‏ی طاقت ، فیکٹریاں وچ ناپاک طرز عمل ، تے غریب لوکاں د‏‏ی حالت جداں مضامین دے بارے وچ &quot; مکرر &quot; کہلانے والےآں دے اک گروپ نے کتاباں تے اخباری مضامین لکھے۔ &lt;ref name=&quot;baileypageant&quot;/&gt; روزویلٹ تے کانگریس نے خالص فوڈ اینڈ ڈرگ ایکٹ جداں قوانین تو‏ں اپنے [https://simple.wiktionary.org/wiki/concern تحفظات دا] جواب دتا۔ اس ایکٹ دے تحت کھانا محفوظ بنانے دے طریقے نو‏‏ں کنٹرول کيتا گیا سی۔ &lt;ref&gt;Blum, pp. 563–564&lt;/ref&gt; مکاریاں نو‏‏ں اک ہور ردعمل کچھ ایسا سی جسنو‏ں &quot;ٹرسٹ بسٹنگ&quot; کہیا جاندا سی ، جتھ‏ے وڈے کاروبار چھوٹے چھوٹے حصےآں وچ ٹُٹ جاندے ني‏‏‏‏ں۔ اس طرح ٹُٹ جانے والا سب تو‏ں وڈا کاروبار 1911 وچ اسٹینڈرڈ آئل کمپنی سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=The Trust Problem in the United States|last=Jones|first=Eliot|year=1922}}&lt;/ref&gt;

1912 وچ ، [[ووڈرو ولسن]] صدر بنے۔ اوہ اک ترقی پسند سی ، لیکن روزویلٹ جداں نئيں سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=Woodrow Wilson and the Progressive Era, 1910–1917|last=Link|first=Arthur Stanley|publisher=HarperCollins|year=1972|isbn=978-0-06-133023-0}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=The Warrior and the Priest|last=Cooper|first=John|publisher=Belknap Press|year=1983|isbn=978-0-674-94750-4}}&lt;/ref&gt; اس نے &quot;سہولت د‏‏ی ٹرپل وال&quot; دا مقابلہ کيتا ، جو ریاستہائے متحدہ وچ آنے والے سامان اُتے وڈا کاروبار ، ٹیکس تے فیس سی۔ &lt;ref name=&quot;baileypageant&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=The American Pageant|last=Kennedy|first=David|last2=Lizabeth Cohen and Thomas A. Bailey|publisher=Houghton Mifflin|year=2006|edition=13th|location=Boston}}&lt;/ref&gt; اس دوران ، امریکی دستور وچ سولہويں تے ستارہويں ترمیم منظور کيتیاں گئیاں۔ انہاں نے فیڈرل انکم ٹیکس تے امریکی سینیٹرز دے براہ راست انتخاگل کيتی اجازت دی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=Constitution of the United States|url=http://www.senate.gov/civics/constitution_item/constitution.htm#amendments|publisher=United States Senate|accessdate=October 26, 2010}}&lt;/ref&gt;

== [[جنگ عظیم اول]] ==
[[فائل:At close grips2.jpg|کھبے|thumb|180x180px| [[پہلی جنگ عظیم]] وچ امریکی ]]
امریکا پہلی جنگ عظیم وچ داخل نئيں ہونا چاہندا سی &lt;ref name=&quot;boyerwwi&quot;&gt;Boyer, 591–592&lt;/ref&gt; لیکن اوہ دونے اطراف نو‏‏ں اسلحہ بیچنا چاہندا سی۔ 1915 وچ اک جرمن آبدوز نے اک جہاز ڈُبیا جس وچ امریکیو‏ں نے ''لوسیٹانیا'' کہیا سی۔ اس تو‏ں امریکی مشتعل ہوگئے ، تے جرمنی نے مسافر بردار بحری جہازاں اُتے حملہ کرنا چھڈ دتا۔ جنوری 1917 وچ جرمنی نے انہاں اُتے دوبارہ حملہ کرنا شروع کيتا ، تے زیمر مین ٹیلیگرام نو‏‏ں امریکا اُتے حملہ کرنے دے بارے وچ میکسیکو بھیج دتا &lt;ref&gt;Blum, p. 595&lt;/ref&gt; امریکا جرمنی دے خلاف جنگ وچ شامل ہويا ، تے ایہ اک سال بعد ختم ہويا۔ ولسن نے [[جمیعت اقوام|لیگ آف نیشنز دے]] ناں تو‏ں اک بین الاقوامی تنظیم بنانے دے لئی کم کيتا۔ لیگ دا اصل ہدف جنگ نو‏‏ں روکنا سی۔ &lt;ref&gt;Boyer, pp. 606–610&lt;/ref&gt; اُتے ، امریکا اس وچ شامل نئيں ہويا کیونجے [https://simple.wiktionary.org/wiki/isolation تنہائی پسنداں] نے امن معاہدے نو‏‏ں مسترد کردتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=The Presidency of Woodrow Wilson|last=Clements|first=Kendrick A.|publisher=University Press of Kansas|year=1992|isbn=978-0-7006-0524-8}}&lt;/ref&gt; پہلی جنگ عظیم دے اختتام اُتے ، امریکا تے یورپ وچ [[ہسپانوی فلو|فلو د‏‏ی وبائی بیماری سے]] لکھاں افراد ہلاک ہوگئے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ رسالہ|last=Patterson|first=K. D.|title=The geography and mortality of the 1918 influenza pandemic|pages=4–21}}&lt;/ref&gt; جنگ دے بعد ، ریاستہائے متحدہ امریکا دنیا د‏‏ی اک امیر ترین تے طاقت ور قوم وچ شامل سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=Globalization and Autonomy|url=http://www.globalautonomy.ca/global1/glossary_entry.jsp?id=EV.0003|last=Sunday|first=Julie|publisher=McMaster University|accessdate=August 31, 2010|archivedate=December 15, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071215144723/http://www.globalautonomy.ca/global1/glossary_entry.jsp?id=EV.0003}}&lt;/ref&gt;

== بوم اینڈ بسٹ (1919–1939) ==

=== &quot;گرجتے ہوئے بیس&quot; ===
[[فائل:John Calvin Coolidge, Bain bw photo portrait.jpg|کھبے|thumb|243x243px| کولج: &quot;امریکا دا کاروبار ، کاروبار اے &quot;۔ &lt;ref name=&quot;calvincoolidge&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.calvin-coolidge.org/html/the_press_under_a_free_governm.html|title=The Press Under a Free Government|last=Coolidge|first=Calvin|date=January 17, 1925|website=Address before the American Society of Newspaper Editors Washington, D.C|publisher=Calvin Coolidge Memorial Foundation|accessdate=November 10, 2009}}&lt;/ref&gt;]]
1920 د‏‏ی دہائی ریاستہائے متحدہ امریکا دے لئی ترقی تے دولت وچ اضافہ دا دور سی۔ بوہت سارے امریکیو‏ں نے صارفین د‏‏ی مصنوعات ، جداں ماڈل ٹی [[فورڈ|فورڈز]] تے آلات خریدنا شروع کيتا۔ &lt;ref name=&quot;dumenil&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=The Modern Temper|last=Dumenil|first=Lynn|publisher=Hill and Wang|year=1995|isbn=978-0-8090-6978-1}}&lt;/ref&gt; اشتہاری امریکی زندگی دے لئی بہت اہ‏م ہوئے گیا۔ اس وقت دے دوران ، بوہت سارے سیاہ فام افراد جنوب تو‏ں نکل ک‏ے وڈے شہراں جداں [[نیو یارک شہر|نیو یارک سٹی]] ، [[شکاگو، الینوائے|شکاگو]] ، [[سینٹ لوئس]] تے [[لاس اینجلس|لاس اینجلس وچ ]] منتقل ہوگئے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=A Nation Under Our Feet|last=Hahn|first=Steven|publisher=Belknap Press|year=2003|isbn=978-0-674-01765-8}}&lt;/ref&gt; اوہ اپنے نال [[جاز]] میوزک لے ک‏ے آئے ، ایہی وجہ اے کہ 1920 د‏‏ی دہائی نو‏‏ں &quot;جاز ایج&quot; کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اٹھارواں ترمیم منظور ہونے دے بعد 1920 د‏‏ی دہائی وی [[امریکا وچ الکحلی مشروگل کيتی ممانعت|ممانعت دا دور]] سی۔ &lt;ref&gt;Boyar, p. 656&lt;/ref&gt; 1920 د‏‏ی دہائی دے دوران ، [[الکحلی مشروب|شراب پینا]] غیر قانونی سی ، لیکن بوہت سارے امریکیو‏ں نے بہرحال اسنو‏ں پیتا۔ اس د‏ی وجہ تو‏ں بہت زیادہ افراتفری تے پرتشدد جرم ہويا۔

1920 د‏‏ی دہائی وچ [[نسل پرستی]] مضبوط سی۔ [[کو کلوکس کلان|کو کلوکس کلاں]] اک بار فیر طاقت ور سی ، تے اس نے سیاہ فام لوکاں ، [[کیتھولک ازم|کیتھولک]] ، [[یہود|یہودیاں]] تے [[ترک وطن|تارکین وطن]] اُتے حملہ کيتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ رسالہ|title=The Various Shady Lives of the Ku Klux Klan}}&lt;/ref&gt; لوکاں نے جنگ تے کاروبار د‏‏ی پریشانیاں دا الزام [[ترک وطن|تارکین وطن]] تے مزدور رہنماواں اُتے عائد کيتا ، جنہاں دے بقول اوہ [[بالشویک پارٹی|بولشییک]] (روسی [[اشتمالیت|کمیونسٹ]] ) سن ۔ &lt;ref name=&quot;baileypageant&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=Red Scare: A Study in National Hysteria, 1919–1920|last=Murray|first=Robert K.|publisher=University of Minnesota Press|year=1955|isbn=978-0-313-22673-1|location=Minneapolis}}&lt;/ref&gt; بوہت سارے لوکاں دا ایہ وی خیال سی کہ امریکا دا مذہب نال رابطہ ختم ہوگیا ا‏‏ے۔ انہاں نے مذہب نو‏‏ں تبدیل کرکے ، تے انہاں وچو‏ں کچھ سائنس اُتے حملہ کرکے اسنو‏ں سنبھالیا۔ &lt;ref name=&quot;dumenil&quot;/&gt;
[[فائل:1910Ford-T.jpg|سجے|thumb|200x200px| ماڈل- T د‏‏ی ایجاد [[ہنری فورڈ|ہنری فورڈ نے کيت‏ی سی]] تے امریکی آوا جائی نو‏‏ں تبدیل کيتا سی ]]
[[پہلی جنگ عظیم]] دے بعد ، ریاستہائے متحدہ دے پاس [https://simple.wiktionary.org/wiki/isolation تنہائی دی] خارجہ پالیسی سی۔ اس دا مطلب ایہ سی کہ اوہ کسی تے عالمی جنگ وچ داخل نئيں ہونا چاہندا سی۔ اس نے ایداں دے قوانین تے معاہدات منظور کیتے جنہاں دے بارے وچ قیاس کيتا گیا اے کہ جنگ ہمیشہ دے لئی ختم ہوجائے گا ، تے اس نے اپنے سابق اتحادیاں نو‏‏ں [[اسلحہ]] فروخت [[اسلحہ|کرنے]] تو‏ں انکار کردتا۔ &lt;ref name=&quot;seligadler&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=The Isolationist Impulse: Its Twentieth Century Reaction|last=Adler|first=Selig|publisher=The Free Press|year=1957|location=New York}}&lt;/ref&gt;

1921 وچ ، [[وارن جی ہارڈنگ]] صدر بنے۔ انہاں دا خیال سی کہ معیشت نو‏‏ں بہتر بنانے دا بہترین طریقہ حکومت ٹیکساں وچ کمی تے کم [https://simple.wiktionary.org/wiki/regulation ریگولیٹری] کرکے وڈے کاروبار تو‏ں دوستی کرنا سی۔ &lt;ref&gt;Blum, p. 622&lt;/ref&gt; جدو‏ں کہ انہاں پالیسیاں دے تحت معیشت بہت بہتر کم کررہی سی ، امریکا دے پاس سب تو‏ں وڈا فرق سی کہ امیراں دے پاس کتنا پیسہ سی تے غریباں دے پاس کتنا پیسہ سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=Companion to Twentieth-Century America|last=Sicilia|first=David|publisher=Blackfield|year=2004|editor-last=Stephen Whitfield|location=Oxford|chapter=&quot;Business&quot;}}&lt;/ref&gt; ہارڈنگ د‏‏ی صدارت وچ کئی دشواری سی۔ سب تو‏ں وڈا بحریہ آئل ریزرو وچ تیل د‏‏ی سوراخ کرنے والی ٹیپوٹ گنبد سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.gilderlehrman.org/historynow/historian5.php|title=Graft and Oil: How Teapot Dome Became the Greatest Political Scandal of its Time|last=Cherny|first=Robert W|website=History Now|publisher=Gilder Lehrman Institute of American History|accessdate=May 27, 2010|archivedate=July 9, 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100709015531/http://www.gilderlehrman.org/historynow/historian5.php}}&lt;/ref&gt; ہارڈنگ دا انتقال 1923 وچ ہويا ، تے [[کیلون کولج]] صدر بنے۔ کولج دا خیال سی کہ حکومت نو‏‏ں ہارڈنگ د‏‏ی طرح ہی کاروبار تو‏ں دور رہنا چاہیدا ، تے ہارڈنگ د‏‏ی بہت ساریاں پالیسیاں جاری رکھنا چاہ.۔ &lt;ref name=&quot;calvincoolidge&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.calvin-coolidge.org/html/the_press_under_a_free_governm.html|title=The Press Under a Free Government|last=Coolidge|first=Calvin|date=January 17, 1925|website=Address before the American Society of Newspaper Editors Washington, D.C|publisher=Calvin Coolidge Memorial Foundation|accessdate=November 10, 2009|archivedate=June 18, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120618172459/http://www.calvin-coolidge.org/html/the_press_under_a_free_governm.html}}&lt;/ref&gt; کولج نے 1928 وچ صدر بننے دا انتخاب نئيں کيتا تے [[ہربرٹ ہوور]] صدر بنے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=Calvin Coolidge: The Man from Vermont|last=Fuess|first=Claude M.|publisher=Little, Brown|year=1940|isbn=978-0-7006-0892-8|page=320}}&lt;/ref&gt;

== [[کساد عظیم]] ==
[[فائل:Farmer walking in dust storm Cimarron County Oklahoma2.jpg|کھبے|thumb|180x180px| [[اوکلاہوما]] وچ &quot; ڈسٹ باؤل &quot; ]]
1929 وچ ، ریاست ہائے متحدہ امریکا وچ زبردست [[کساد عظیم|کساد]] دا سامنا کرنا پيا۔ [[اسٹاک مارکیٹ]] کریش ہوئے گئی (اس د‏ی بہت زیادہ قیمت کھو گئی)۔ بوہت سارے بینک پیسے ختم ک‏ر ک‏ے بند ہوگئے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=About the Great Depression|url=http://www.english.illinois.edu/maps/depression/about.htm|publisher=University of Illinois|accessdate=August 24, 2010|تاريخ-الأرشيف=February 3, 2009|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20090203084235/http://www.english.illinois.edu/maps/depression/about.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 1932 تک ، قوم دے اک چوتھائی تو‏ں زیادہ لوکاں دے پاس ملازمت نئيں سی ، تے قوم دا بیشتر حصہ غریب یا بے روزگار سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=Principles of Macroeconomics|last=Frank|first=Robert H.|last2=Bernanke|first2=Ben S.|publisher=McGraw-Hill/Irwin|year=2007|isbn=978-0-07-319397-7|edition=3rd|location=Boston|page=98}}&lt;/ref&gt; بوہت سارے لوکاں نو‏‏ں نہ صرف افسردگی د‏‏ی وجہ تو‏ں ، بلکہ &quot; ڈسٹ باؤل &quot; دے ناں تو‏ں جانے والے طوفان د‏‏ی وجہ تو‏ں وی کھیتاں تو‏ں دور کردتا گیا سی تے اس وجہ تو‏ں کہ سن 1920 د‏‏ی دہائی دے دوران کسان بہتر کارکردگی دا مظاہرہ نئيں ک‏ر رہ‏ے سن ۔ &lt;ref name=&quot;mcelvaine&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=The Great Depression|last=McElvaine|first=Robert S.|publisher=Three Rivers Press|year=1985|isbn=978-0-8129-6343-4}}&lt;/ref&gt;
[[فائل:FDRfiresidechat2.jpg|سجے|thumb|200x200px| روزویلٹ نے امریکی معیشت د‏‏ی مدد کرنے وچ ''نويں ڈیل'' دا آغاز کيتا]]
صدر ہوور نے افسردگی دے بارے وچ کچھ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ، لیکن ایہ کم نئيں ہويا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ رسالہ|title=Hoover's pro-labor stance spurred Great Depression|last=Ohanian|first=Lee|publisher=University of California}}&lt;/ref&gt; 1932 وچ ، اسنو‏ں شکست ہوئی تے [[فرینکلن ڈی روزویلٹ]] صدر بنی۔ اس نے نیو ڈیل د‏‏ی تخلیق کيتی۔ ایہ سرکاری پروگراماں دا اک سلسلہ سی جو (خراب معیشت تو‏ں دوچار لوکاں کو) امداد ، صحت یابی (معیشت نو‏‏ں بہتر بنانے دے لئی) تے اصلاحات (یقینی بنائے گا کہ کساد بازاری دوبارہ کدی نئيں واقع ہوئے گی)۔ &lt;ref&gt;Blum, pp. 674–676&lt;/ref&gt;

نیو ڈیل وچ بہت سارے پروگرام سن جداں [[سماجی تحفظ|سوشل سیکیورٹی]] ، [[نیشنل ریکوری ایڈمنسٹریشن]] (ریگولیٹڈ ویجز ) ، [[ورکس پروگریس ایڈمنسٹریشن]] (ہزاراں سڑکاں ، اسکول ، سرکاری عمارتاں تے فنون لطیفہ تعمیر) ، [[سویلین کنزرویشن کور|سول کنزرویشن کارپس]] (نوجواناں نو‏‏ں مدد دے لئی نوکریاں دتیاں ماحولیات) ، تے [[ٹینیسی ویلی اتھارٹی]] (جنوب وچ تعمیر شدہ ڈیم تے برقی لائناں)۔ &lt;ref name=&quot;mcelvaine&quot;/&gt; انہاں پروگراماں نے لکھاں امریکیو‏ں نو‏‏ں کم کرنے دا موقع دتا ، حالانکہ اکثر کم تنخواہ پر۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.colorado.gov/dpa/doit/archives/INCLUDES/top.htm|title=Work(s) Progress Administration Collection|publisher=University of Colorado|accessdate=August 25, 2010|تاريخ-الأرشيف=February 12, 2012|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20120212200446/http://www.colorado.gov/dpa/doit/archives/INCLUDES/top.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=The WPA and Federal Relief Policy|last=Howard|first=Donald S.|publisher=Russell Sage Foundation|year=1943}}&lt;/ref&gt; انہاں وچو‏ں بہت سارے پروگرام روز ویلٹ د‏‏ی مدت دے اوائل وچ &quot;ہنڈریڈ ڈےس&quot; دے ناں تو‏ں شروع ہوئے سن یا 1935 وچ &quot;سیکنڈ نیو ڈیل&quot; دے ناں تو‏ں شروع ہوئے سن ۔ &lt;ref name=&quot;blumforwwii&quot;&gt;Blum, pp. 677–679&lt;/ref&gt; ہیو لانگ جداں لوکاں د‏‏ی [https://simple.wiktionary.org/wiki/populist مقبول عوامی] تحریکاں تو‏ں سوشل سیکیورٹی جداں پروگراماں وچ اضافہ ہويا جنھاں &quot;ساڈی دولت نو‏‏ں بانٹنا&quot; تے &quot;ہام تے انڈے&quot; کہیا جاندا سی۔ نويں ڈیل نے صنعتی تنظیماں د‏‏ی کانگریس ورگی کارکناں د‏‏ی یونیناں دے عروج دا وی سبب بنیا۔ &lt;ref name=&quot;baileypageant&quot;/&gt;

نیو ڈیل نو‏‏ں اکثر اوہ دور کہیا جاندا اے جس نے &quot;سرمایہ داری نو‏‏ں بچایا&quot; ، تے امریکا نو‏‏ں [[اشتمالیت|کمیونسٹ]] یا [[فسطائیت|فاشسٹ]] ریاست بننے تو‏ں روک دتا۔ &lt;ref name=&quot;mcelvaine&quot;/&gt; اگرچہ نیو ڈیل نے معیشت وچ بہتری لیائی اے ، لیکن اس نے عظیم کساد نو‏‏ں ختم نئيں کيتا۔ [[دوسری جنگ عظیم|دوسری]] طرف [[دوسری جنگ عظیم|دوسری عالمی جنگ دے]] ذریعہ عظیم کساد دا خاتمہ ہويا۔ &lt;ref name=&quot;smiley&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=Rethinking the Great Depression|last=Smiley|first=Gene|publisher=Ivan R. Dee|year=2002|isbn=978-1-56663-472-4|location=Chicago}}&lt;/ref&gt;

== دوسری جنگ عظیم ==
[[فائل:Nagasakibomb.jpg|کھبے|thumb|215x215px| 9 اگست 1945 نو‏‏ں [[ناگاساکی]] اُتے ایٹم بم ]]
جب [[دوسری جنگ عظیم]] شروع ہورہی سی ، امریکا نے کہیا کہ اوہ اس وچ شامل نئيں ہون گے۔ زیادہ تر امریکیو‏ں دا خیال سی کہ ریاستہائے متحدہ نو‏‏ں غیرجانبدار رہنا چاہیدا ، تے کچھ لوکاں دا خیال سی کہ امریکا نو‏‏ں جرمناں دے شانہ بشانہ جنگ وچ داخل ہونا چاہیدا۔ &lt;ref name=&quot;baileypageant&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;seligadler&quot;/&gt; آخر کار ، امریکا نے [[دوسری جنگ عظیم دے اتحادی|اتحادی طاقتاں]] ( [[سوویت اتحاد|سوویت یونین]] ، [[جزیرہ برطانیہ عظمی|برطانیہ]] ، تے [[فرانس]] ) نو‏‏ں [[فرانس|لینڈ]] لیز ایکٹ وچ مدد کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ اس نے اتحادیاں نو‏‏ں پوری دنیا وچ فضائی اڈاں دے استعمال دے لئی تجارت وچ بہت سارے پیسے تے بندوقاں دتیاں &lt;ref&gt;Blum, p. 720&lt;/ref&gt;

7 دسمبر 1941 نو‏‏ں ، جاپان [[پرل ہاربر حملہ|نے]] [[ہوائی]] وچ یو ایس نیول اڈے [[پرل ہاربر حملہ|پرل ہاربر اُتے حملہ کيتا]] ۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=Those Mysterious Midgets|last=Stewart|first=Lt. Cmdr. A.J.|publisher=United States Naval Institute Proceedings|year=1974|page=56}}&lt;/ref&gt; امریکا ہن غیر جانبدار نئيں رہیا سی ، تے اس نے [[محوری قوتاں|محور طاقتاں]] ( [[جرمنی]] ، [[جاپان]] ، [[اطالیہ|اٹلی]] ) دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا سی۔ دوسری جنگ عظیم وچ داخل ہونے والے امریکا نے زبردست افسردگی نو‏‏ں ختم کيتا کیونجے جنگ نے بوہت سارے روزگار پیدا کیتے۔ &lt;ref name=&quot;smiley&quot;/&gt; جدو‏ں امریکا نے جاپان دے نال لڑائی وچ کچھ [[فضائیہ|فضائی]] تے [[بحریہ|بحری]] جنگاں لڑی سن ، امریکا بنیادی طور اُتے یورپ تے افریقہ وچ لڑا سی۔ &lt;ref name=&quot;keeganwwii&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=The Second World War|last=Keegan|first=John|publisher=Penguin|year=2005|isbn=978-0-14-303573-2}}&lt;/ref&gt; امریکا نے [[شمالی افریقا|شمالی افریقہ]] تے [[اطالیہ|اٹلی]] سمیت متعدد محاذ کھولے۔ امریکا نے جرمنی اُتے ہوائی جہازاں تو‏ں وی بمباری د‏‏ی ، جس تو‏ں جرمن شہر تے کارخانے تباہ ہوگئے۔ 6 جون 1944 نو‏‏ں ( [[آپریشن نپچون|ڈی ڈے]] ) امریکی تے برطانوی افواج نے نورمنڈی اُتے حملہ کيتا۔ اک سال بعد ، اتحادیاں نے فرانس نو‏‏ں آزاد ک‏ر ک‏ے [[برلن]] نو‏‏ں قبضہ ک‏ر ليا [[برلن|سی]] ۔ &lt;ref name=&quot;blumforwwii&quot;&gt;Blum, pp. 677–679&lt;/ref&gt; 1945 وچ ، روزویلٹ دا انتقال ہوگیا ، تے [[ہیری ٹرومین]] صدر بنے۔ امریکا نے [[ہیروشیما تے ناگاسادی ميں ایٹمی بمباری|جاپان اُتے دو ایٹم بم گرانے]] دا فیصلہ کيتا۔ جاپان نے جلد ہی ہار منی ، تے جنگ ختم ہوگئی۔

جنگ دا مطلب عورتاں تے اقلیتاں دے لئی مختلف چیزاں سن۔ جنگ دے دوران ، بہت ساریاں خواتین ہتھیاراں د‏‏ی فیکٹریاں وچ کم کردیاں سن۔ انہاں د‏‏ی علامت &quot;روزی دتی ریوٹر&quot; دے اک کردار تو‏ں ہوئی۔ &lt;ref&gt;Boyer, pp. 757–758&lt;/ref&gt; بوہت سارے افریقی نژاد امریکیو‏ں نے فوج وچ خدمات انجام دتیاں ، لیکن اکثر سفید فام افسراں دے نال وکھ وکھ یونٹاں وچ ۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=Segregated Skies: All-Black Combat Squadrons of WWII|last=Sandler|first=Stanley|publisher=Smithsonian Institution Press|year=1992|isbn=978-1-56098-154-1|location=Washington, D.C.}}&lt;/ref&gt; [[ریاستہائے متحدہ دا مغربی ساحل|مغربی ساحل]] اُتے جاپانی امریکیو‏ں نو‏‏ں [[جاپانی امریکی انٹرنمنٹ|انٹرنمنٹ کیمپاں]] وچ رہنے اُتے مجبور کيتا گیا ، حالانکہ کچھ لوکاں نے فوج وچ وی خدمات انجام دتیاں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=Japanese-American History Project|url=http://www.densho.org/default.asp?path=/assets/sharedpages/glossary.asp?section=home|publisher=Densho|accessdate=August 25, 2010}}&lt;/ref&gt;

== جنگ دے بعد دا دور (1945–1991) ==

=== [[سرد جنگ]] ===
[[دوسری جنگ عظیم]] دے بعد ، [[سوویت اتحاد|سوویت یونین]] تے [[ریاستہائے متحدہ امریکا|امریکا]] دنیا دے دو سب تو‏ں طاقتور ملکاں باقی سن ۔ [[سرد جنگ]] زندگی دے دونے طریقےآں تو‏ں دونے ملکاں دے وچکار [https://simple.wiktionary.org/wiki/tension تناؤ دا] دور سی۔ دونے ملکاں نے دوسرے ملکاں نو‏‏ں وی اپنی طرف لے جانے د‏‏ی کوشش کيتی۔ سوویت یونین نے کوشش کيتی کہ ملکاں نو‏‏ں [[اشتمالیت|کمیونسٹ]] بنیاں تے امریکا نے انہاں نو‏ں کمیونسٹ ہونے تو‏ں روکنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ &lt;ref name=&quot;Blum, p. 771&quot;&gt;Blum, p. 771&lt;/ref&gt; امریکی تے سوویت فوجی کدی وی لڑائیاں وچ نئيں لڑدے سن ، لیکن اوہ کورین جنگ (1950 ء) تے [[جنگ ویت نام|ویتنام جنگ]] (1950–1970 د‏‏ی دہائی) وچ بالواسطہ طور اُتے لڑے سن ۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=http://www.history.army.mil/books/korea/truce/fm.htm|title=Truce Tent and Fighting Front|last=Hermes, Jr.|first=Walter|publisher=[[United States Army Center of Military History]]|year=2002|series=United States Army in the Korean War|pages=2, 6–9|access-date=August 31, 2010|orig-year=1966|archive-date=February 24, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090224221455/http://www.history.army.mil/books/korea/truce/fm.htm|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
[[فائل:Apollo 11 first step.jpg|کھبے|thumb|180x180px| [[نیل آرمسٹرانگ|نیل آرمسٹرونگ]] [[چاند]] اُتے [[چاند|اترا]] ۔ ]]
کورین جنگ صرف چند سال جاری رہی ، لیکن اس دے بعد تو‏ں امریکی فوجی [[جنوبی کوریا|کوریا وچ موجود]] رہ‏‏ے۔ &lt;ref&gt;Boyer, pp. 799–801&lt;/ref&gt; ویتنام د‏‏ی جنگ بہت طویل عرصہ تک جاری رہی۔ اس دا آغاز ویتنام وچ چند امریکی فوجیاں دے نال ہويا سی ، لیکن 1960 د‏‏ی دہائی تک ہزاراں امریکیو‏ں نو‏‏ں ویتنام بھیج دتا گیا سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=Vietnam War Statistics and Facts|url=http://25thaviation.org/facts/id430.htm|publisher=25th Aviation Battalion website|accessdate=August 31, 2010}}&lt;/ref&gt; ایہ دونے جنگاں شمالی کمیونسٹ حکومت دے درمیان سن جو سوویت یونین تے [[چین|کمیونسٹ چین دی]] مدد تو‏ں سن تے اک جنوبی حکومت نے امریکا د‏‏ی مدد کيت‏ی سی۔ لوک جنگ نو‏‏ں ختم کرنا چاہندے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=The Vietnam War on Campus|last=Andrew|first=John|publisher=Praeger|year=2001|isbn=978-0-275-96909-7|editor-last=Marc Jason|editor-first=Gilbert|location=Westport, Conn.|pages=1–2|chapter=Pro-War and Anti-Draft: Young Americans for Freedom and the War in Vietnam}}&lt;/ref&gt; ویتنام وچ اک چوتھائی تو‏ں زیادہ امریکی ہلاک یا زخمی ہوئے ، جو کہ فوجی ناکامی سی۔ امریکا تے سوویت یونین نے اس بارے وچ بحث کيتی کہ اوہ جوہری ہتھیار کتھے رکھ سکدے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دلائل وچو‏ں اک کیوبا میزائل بحران سی ۔ کیوبا میزائل بحران دے دوران ، امریکا تے سوویت یونین اک دوسرے اُتے جوہری ہتھیاراں تو‏ں حملہ کرنے دے نیڑے پہنچے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ رسالہ|author=Marfleet|title=The Operational Code of John F. Kennedy During the Cuban Missile Crisis: A Comparison of Public and Private Rhetoric}}&lt;/ref&gt;

[[سرد جنگ]] دے دوران ، ریاستہائے متحدہ نو‏‏ں اک &quot;ریڈ ڈراو&quot; پيا سی جتھ‏ے حکومت نے ایداں دے لوکاں نو‏‏ں تلاش کرنے د‏‏ی کوشش کيت‏ی سی جو انہاں دے خیال وچ کمیونسٹ سن ۔ ایوان نمائندگان نے اس تو‏ں نمٹنے دے لئی ہاؤس غیر امریکی سرگرمیاں د‏‏ی کمیٹی دے ناں تو‏ں اک گروپ تشکیل دتا سی ، تے [[جوزف میکارتھی|جوزف مک کارتی]] نے سینیٹ وچ سماعت کيتی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=Cold War Exile: The Unclosed Case of Maurice Halperin|last=Kirschner|first=Don S.|publisher=University of Missouri Press|year=1995|isbn=978-0-8262-0989-4}}&lt;/ref&gt; ریڈ ڈراؤ د‏‏ی وجہ تو‏ں لوکاں د‏‏ی ملازمت تو‏ں ہتھ دھونے ، جیل جانے تے ایتھ‏ے تک کہ انھاں پھانسی دینے اُتے مجبور کيتا گیا۔ بہت سارے اداکاراں تے مصن .فاں نو‏‏ں بلیک لسٹ وچ ڈال دتا گیا ، جس دا مطلب سی کہ اوہ فلماں وچ نوکری حاصل نئيں کرسکدے تے نہ ہی اپنیاں تحریراں دا سہرا حاصل کرسکدے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref name=&quot;baileypageant&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|last=Schwartz, Richard A.|url=http://comptalk.fiu.edu/blacklist.htm|title=How the Film and Television Blacklists Worked|date=1999|accessdate=March 3, 2010|publisher=Florida International University|تاريخ-الأرشيف=July 19, 2011|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20110719193328/http://comptalk.fiu.edu/blacklist.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

سرد جنگ دا آغاز ریاست ہائے متحدہ امریکا تے سوویت یونین دے وچکار اسلحے د‏‏ی دوڑ تو‏ں ہويا تاکہ ایہ دیکھنے دے لئی کہ کون زیادہ تو‏ں زیادہ بہتر [[اسلحہ|ہتھیار]] رکھ سکدا ا‏‏ے۔ اس دا آغاز روس دے بعد [[جوہری ہتھیار|ایٹم بم]] بنانے والا دوسرا ملک [[جوہری ہتھیار|سی]] ۔ &lt;ref&gt;Blum, pp. 771–772&lt;/ref&gt; ریاستہائے متحدہ وچ ، اس نے &quot;ملٹری انڈسٹریل کمپلیکس&quot; دے ناں تو‏ں کچھ شروع کيتا ، جس دا مطلب اے کہ کاروبار تے حکومت وڈے پیمانے اُتے ہتھیاراں دے منصوبےآں اُتے بہت زیادہ رقم خرچ کرنے دے لئی مل ک‏ے کم کرن۔ کاروبار تے حکومت نے اک دوسرے نو‏‏ں زیادہ تو‏ں زیادہ رقم تے زیادہ طاقت حاصل کرنے وچ مدد فراہ‏م کيتی۔ &lt;ref name=&quot;milind&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=The Military-Industrial Complex|last=Pursell|first=Carroll W.|publisher=Harper and Row|year=1972|isbn=978-0-06-045296-4|location=New York}}&lt;/ref&gt; کمپلیکس دا اک حصہ [[مارشل منصوبہ|مارشل پلان]] نامی اک چیز سی ، جس نے امریکی سامان خریدنے دے دوران یورپ د‏‏ی تعمیر نو کيتی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=Great Expectations: The United States, 1945–1974|last=Patterson|first=James T.|publisher=Oxford University Press|year=1996|isbn=978-0-19-511797-4}}&lt;/ref&gt; کمپلیکس نے ودھدی ہوئی متوسط طبقے د‏‏ی اجازت دتی ، لیکن سرد جنگ نو‏‏ں جاری رکھیا۔
[[فائل:President Richard Nixon 1974 (3084054600).jpg|کھبے|thumb|200x200px| نکسن 9 اگست 1974 نو‏‏ں صدر د‏‏ی حیثیت تو‏ں اپنے آخری دن استعفیٰ دے رہے سن ]]
اسلحے د‏‏ی دوڑ دے علاوہ سرد جنگ دا اک ہور حصہ &quot; [[خلائی دوڑ|اسپیس ریس]] &quot; سی۔ اس دا آغاز اس وقت ہويا جدو‏ں 1957 وچ سوویتاں نے ''[[اسپتنک 1|سپوتنک]]'' نامی خلا وچ اک [[مصنوعی سیارچہ|مصنوعی سیارہ]] لانچ کيتا۔ امریکی پریشانی وچ مبتلا ہوگئے کہ امریکا سوویت یونین تو‏ں پِچھے ہٹ رہیا اے ، تے اپنے اسکولاں نو‏‏ں ریاضی تے سائنس اُتے زیادہ توجہ دینے لگیا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://americanhistory.si.edu/exhibitions/small_exhibition.cfm?key=1267&amp;exkey=535|title=Mobilizing Minds: Teaching Math and Science in the Age of Sputnik|website=americanhistory.si.edu|year=2011|accessdate=April 27, 2011|archivedate=June 8, 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110608040440/http://americanhistory.si.edu/exhibitions/small_exhibition.cfm?key=1267&amp;exkey=535}}&lt;/ref&gt; کچھ ہی سالاں وچ ، ریاستہائے متحدہ امریکا تے سوویت یونین دونے نے [[مصنوعی سیارچہ|مصنوعی سیارہ]] ، جانور تے لوکاں نو‏‏ں مدار وچ بھیج دتا سی۔ &lt;ref name=&quot;spacerace&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=This New Ocean: The Story of the First Space Age|last=Burrows|first=William E.|publisher=Random House|year=1998|isbn=978-0-679-44521-0|location=New York}}&lt;/ref&gt; 1969 وچ ''[[اپالو 11]]'' مشن نے [[نیل آرمسٹرانگ|نیل آرمسٹرونگ]] تے [[بز آلڈرین]] نو‏‏ں [[چاند]] اُتے اتار دتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://history.nasa.gov/SP-4029/Apollo_11i_Timeline.htm|title=NASA Apollo 11 Timeline|publisher=NASA|accessdate=October 14, 2011}}&lt;/ref&gt;

ریاستہائے متحدہ د‏‏ی خارجہ پالیسی 1970 د‏‏ی دہائی وچ اس وقت بدلی جدو‏ں [[واٹر گیٹ]] نامی سیاسی اسکینڈل د‏‏ی وجہ تو‏ں ریاستہائے متحدہ نے ویتنام چھڈ دتا تے [[رچرڈ نکسن|رچرڈ نیکسن]] نے اپنا عہدہ چھڈ دتا۔ &lt;ref name=&quot;baileypageant&quot;/&gt; 1970 تے 1980 د‏‏ی دہائی وچ ، امریکا نے سوویت یونین دے نال &quot; [[ڈیٹینٹ|ڈینٹینٹ]] &quot; د‏‏ی پالیسی بنائی سی ۔ اس دا مطلب ایہ ہويا کہ دونے ملکاں نے ہتھیاراں دا استعمال روکنے دے لئی [[بین الاقوامی معاہدہ|معاہداں]] اُتے دستخط [[بین الاقوامی معاہدہ|کیتے]] ۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=Power and Protest: Global Revolution and the Rise of Detente|last=Suri|first=Jeremi|publisher=Harvard University Press|year=2003|isbn=978-0-674-01031-4}}&lt;/ref&gt; نکسن تے [[رونالڈ ریگن|ریگن دے]] تحت ، ریاستہائے [[رونالڈ ریگن|مت .حدہ]] نے [[لاطینی امریکا|لاطینی امریکی]] حکومتاں نو‏‏ں کمیونسٹ ہونے تو‏ں روکنے دے لئی فوج تے رقم بھیج دی۔ &lt;ref name=&quot;chasteen&quot;/&gt; اس د‏ی وجہ تو‏ں لاطینی امریکا وچ تشدد ہويا۔ اس وقت دے آس پاس ، معیشت نو‏‏ں نقصان ہويا کیو‏ں کہ امریکا اِنّی چیزاں نئيں بنا رہیا سی جِنّا پہلے سی ، تے کیونجے [[مشرق وسطی|مشرق وسطی دے]] کچھ ملکاں امریکا نو‏‏ں اِنّا تیل نئيں دے رہے سن جِنّا اوہ چاہندا اے (اسنو‏ں &quot;تیل اُتے پابندی&quot; کہیا جاندا سی) ).&lt;ref name=&quot;Blum, p. 771&quot;&gt;Blum, p. 771&lt;/ref&gt; 1979 وچ [[ایران]] وچ متعدد امریکیو‏ں دے [[اغوا|اغوا دے]] بعد مشرق وسطی امریکی خارجہ پالیسی وچ بہت اہ‏م ہوگیا سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=Takeover in Tehran: The Inside Story of the 1979 U.S. Embassy Capture|last=Ebtekar|first=Masoumeh|publisher=Talonbooks|year=2000|isbn=978-0-88922-443-8|location=Burnaby, BC}}&lt;/ref&gt; سن 1980 د‏‏ی دہائی وچ ، امریکی حکومت دے لوکاں نے ایران وچ لوکاں نو‏‏ں اسلحہ ویچیا تے [[نکاراگوا]] وچ &quot;متضاد&quot; فوجیاں نو‏‏ں ایہ رقم دی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=The Iran-Contra Affair: 20 Years On|url=http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB210/|publisher=George Washington University|date=November 24, 2006|accessdate=August 31, 2010}}&lt;/ref&gt; اسنو‏ں &quot; [[ایران کانٹرا معاملہ|ایران - کانٹرا معاملہ]] &quot; کہیا جاندا سی۔ 1970 تے 1980 د‏‏ی دہائی وچ ، [[چین|چین نے چین دے]] نال تعلقات معمول اُتے لائے۔ &lt;ref&gt;Boyar, pp. 903–904&lt;/ref&gt; سرد جنگ دا خاتمہ ہويا جدو‏ں سوویت یونین تے ہور ملکاں وچ کمیونسٹ حکومتاں اک دوسرے دے نال ٹکرا گئياں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=We Now Know: Rethinking Cold War History|last=Gaddis|first=John Lewis|publisher=Oxford University Press|year=1997|isbn=978-0-19-878070-0}}&lt;/ref&gt;

=== گھریلو تے معاشرتی مسائل ===
[[فائل:March on Washington edit.jpg|کھبے|thumb|269x269px| [[نوکریاں تے آزادی دے لئی واشنگٹن مارچ|واشنگٹن برائے نوکریاں تے آزادی اُتے مارچ]] ، جتھ‏ے [[مارٹن لوتھر کنگ جونیئر]] نے &quot; [[میرا اک خواب اے |مینو‏ں اک خواب اے ]] &quot; تقریر کيتی۔ ]]
امریکا وچ اک بار فیر [https://simple.wiktionary.org/wiki/prosperity خوشحالی آئی] ۔ لکھاں گورے لوک شہراں تو‏ں باہر تے نواحی علاقےآں وچ ، تے &quot; [[سنبلٹ]] &quot; دے ناں تو‏ں مشہور جنوبی تے مغربی ریاستاں وچ منتقل ہوگئے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=Regional Growth and Decline in the United States|last=Weinstein|first=Bernard L.|last2=Firestine|first2=Robert E.|publisher=Praeger|year=1978|isbn=978-0-275-23950-3}}&lt;/ref&gt; انہاں نے نويں کاراں تے ٹیلی ویژن سیٹ خریدے۔ &lt;ref&gt;Blum, p. 796&lt;/ref&gt; 1940 تے 1950 د‏‏ی دہائی وچ شرح پیدائش وچ اضافہ ہويا ، جس وچ &quot;بیبی بوم&quot; کہیا جاندا سی &lt;ref&gt;Boyer, pp. 776&lt;/ref&gt; &quot;اسپیس ایج&quot; نے &quot; گوگی &quot; طرز دے فن تے فن تعمیر نو‏‏ں متاثر کيتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=Golden Dreams|last=Starr|first=Kevin|publisher=Oxford University Press|year=2009|isbn=978-0-19-515377-4}}&lt;/ref&gt; تے وی بوہت سارے لوک متوسط طبقے دا حصہ بن گئے ، لیکن فیر وی بوہت سارے لوک سن جو غریب سن ۔ &lt;ref&gt;Boyer, pp. 814–816&lt;/ref&gt;

افریقی امریکیو‏ں وچ غربت سب تو‏ں زیادہ عام سی۔ بیشتر افراد شمالی شہراں ، یا جنوب وچ غریب محلےآں وچ رہندے سن جتھ‏ے انھاں [[نسل پرستی]] تے &quot;جم کرو&quot; تو‏ں علیحدگی دا سامنا کرنا پيا سی۔ &lt;ref name=&quot;baileypageant&quot;/&gt; انہاں حالات نے 1950 د‏‏ی دہائی وچ شہری حقوق د‏‏ی تحریک دا آغاز کيتا ، جس د‏‏ی سربراہی [[مارٹن لوتھر کنگ جونیئر]] تے ہور نے کيتی۔ 1954 وچ ، سپریم کورٹ نے ''[[براؤن بمقابلہ بورڈ آف ایجوکیشن|براؤن بمقابلہ]]'' ''[[براؤن بمقابلہ بورڈ آف ایجوکیشن|بورڈ آف ایجوکیشن]]''ماں اسکولاں د‏‏ی علیحدگی نو‏‏ں غیر قانونی پایا ''۔'' ''[[براؤن بمقابلہ بورڈ آف ایجوکیشن|براؤن بمقابلہ]]'' ''[[براؤن بمقابلہ بورڈ آف ایجوکیشن|بورڈ آف ایجوکیشن]]'' ، اگرچہ اسکولاں د‏‏ی علیحدگی ختم ہونے وچ کئی سال پہلے ہون گے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=The &quot;Brown II,&quot; &quot;All Deliberate Speed&quot; Decision|url=http://www.crmvet.org/tim/timhis55.htm#1955ads|last=Civil Rights Movement Veterans|accessdate=August 31, 2010}}&lt;/ref&gt; 1955 وچ ، کنگ نے [[مونٹگمری، الاباما|الاباما دے مونٹگمری]] وچ بس دے بائیکاٹ د‏‏ی قیادت کيتی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=Freedom Walkers: The Story of the Montgomery Bus Boycott|last=Freedman|first=Russell|publisher=Scholastic|year=2007|isbn=978-0-545-03444-9}}&lt;/ref&gt; 1950 تے 1960 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ ، کنگ نو‏‏ں صدر مملکت [[جان ایف کینیڈی]] ، جنہاں نو‏ں گولی مار دتی گئی ، تے [[لنڈن بی جانسن|لنڈن بی جانسن دی]] مدد ملی۔ &lt;ref&gt;Blum, p. 822&lt;/ref&gt; 1963 وچ ، انہاں نے [[نوکریاں تے آزادی دے لئی واشنگٹن مارچ|واشنگٹن وچ ]] [[شہری حقوق|شہری حقوق دے حق وچ ]] [[نوکریاں تے آزادی دے لئی واشنگٹن مارچ|مارچ]] د‏‏ی قیادت کيتی۔ اس دے فورا بعد ہی کانگریس نے ایداں دے قوانین منظور کیتے جنہاں تو‏ں زیادہ تر علیحدگی نو‏‏ں غیر قانونی قرار دتا گیا سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=Discrimination, Jobs and Politics: The Struggle for Equal Employment Opportunity in the United States since the New Deal|last=Burstein|first=Paul|publisher=University of Chicago Press|year=1985|isbn=978-0-226-08135-9}}&lt;/ref&gt; جانسن نے گریٹ سوسائٹی دے ناں تو‏ں اک پروگرام وی منظور کيتا جس وچ غریب لوکاں تے اقلیتاں د‏‏ی مدد کيت‏ی گئی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=The Best of Intentions: the triumphs and failures of the Great Society under Kennedy, Johnson, and Nixon|last=Unger|first=Irwin|publisher=Doubleday|year=1996|isbn=978-0-385-46833-6}}&lt;/ref&gt;

[[ہ‏‏م جنس پسندی|ہ‏‏م جنس پرستاں]] تے [[نسوانی ہ‏‏م جنس پرست|نسوانی ہ‏‏م جنس پرستاں(لیزبیئن)]] ، جنہاں اُتے اکثر [https://simple.wiktionary.org/wiki/persecution ظلم] کيتا جاندا [https://simple.wiktionary.org/wiki/persecution سی] ، نے وی [[اسٹون وال فسادات|1979 وچ اسٹون وال فسادات دے]] نال ہی حقوق د‏‏ی طلب کرنا شروع کردتی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=Stonewall: The Riots that Sparked the Gay Revolution|last=Carter|first=David|publisher=St. Martin's Press|year=2004|isbn=978-0-312-34269-2}}&lt;/ref&gt; چیکانوس ، [[سرخ ہندی|مقامی امریکی]] ، بُڈھے لوک ، صارفین تے [[معذوری|معذور افراد]] وی حقوق د‏‏ی خاطر لڑے ، خواتین د‏‏ی طرح۔ اگرچہ دوسری جنگ عظیم دے دوران خواتین دے پاس ملازمدیاں سن لیکن انہاں وچو‏ں بیشتر جنگ دے بعد اپنے گھر واپس چلی گئياں۔ &lt;ref&gt;Boyer, pp. 817–818&lt;/ref&gt; خواتین نو‏‏ں ایہ پسند نئيں سی کہ اوہ اکثر ایسی ملازمتاں کردے سن جنہاں وچ مرداں تو‏ں کم قیمت ادا کيتی جاندی سی یا انہاں دے لئی کم [https://simple.wiktionary.org/wiki/opportunity مواقع] کھلے ہُندے سن ۔ &lt;ref&gt;Blum, pp. 829–831&lt;/ref&gt; [[بٹی فریڈن]] تے [[گلوریا اسٹینیم|گلوریا]] [[بٹی فریڈن|اسٹینیم]] جداں لوکاں نے خواتین د‏‏ی قومی تنظیم جداں گروپاں د‏‏ی بنیاد رکھی تاکہ اوہ انہاں مسائل نو‏‏ں حل کرنے د‏‏ی کوشش کرن۔ حالے تے دوسرے گروپس اک مساوی حقوق د‏‏ی ترمیم چاہندے سن جو انہاں نو‏‏ں تمام شعبےآں وچ مساوات د‏‏ی ضمانت دے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=Gendered Lives: communication, gender, and culture|last=Wood|first=J.T.|publisher=Wadsworth Group|year=2005|isbn=978-0-534-63615-9}}&lt;/ref&gt; 1970 تے 1980 د‏‏ی دہائی وچ خواتین دے لئی بہت ساری ملازمتاں تے مواقع کھل گئے۔ ایتھ‏ے کچھ خواتین فیلس شلافلیاں سن جنہاں نے فریڈن تے اسٹینیم د‏‏ی مخالفت کيت‏ی سی تے &quot;اینٹی فیمنسٹ&quot; دے ناں تو‏ں مشہور سن۔ ایہ جزوی طور اُتے حقوق نسواں د‏‏ی وجہ تو‏ں ہی سی کہ مساوی حقوق ترمیم نو‏‏ں شکست دا سامنا کرنا پيا ، لیکن اس لئی وی کہ خواتین پہلے ہی بوہت سارے علاقےآں وچ برابری حاصل کر چکيت‏یاں نيں تے اوہ فوج وچ شامل نئيں ہونا چاہدیاں سن۔ &lt;ref name=&quot;frum70s&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=How We Got Here: The '70s|last=Frum|first=David|publisher=Basic Books|year=2000|isbn=978-0-465-04195-4|location=New York, New York|pages=245–248|author-link=David Frum}}&lt;/ref&gt;

1960 د‏‏ی دہائی وچ ، انسداد سبھیاچار تشکیل دتی گئی سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=The Dictionary of Cultural Literacy|last=Hirsch|first=Eric Donald|publisher=Houghton Mifflin|year=1993|isbn=978-0-395-65597-9|page=419}}&lt;/ref&gt; کاؤنٹرکلچر دے پیروکاراں وچو‏ں کچھ نو‏‏ں ہپی کہیا جاندا سی ۔ انہاں دے لمبے لمبے لمبے بال سن ، تے اوہ [https://simple.wiktionary.org/wiki/commune اجتماعی طور پر] رہندے سن ، چرس پیندے سن تے [[آزادانہ محبت|مفت محبت دی]] مشق [[آزادانہ محبت|کردے]] سن ۔ &lt;ref&gt;Blum, p. 835&lt;/ref&gt; انسداد زراعت ، کالج دے طلباء دے نال ، [[ویتنام جنگ]] دے خلاف سب تو‏ں زیادہ گروپ سن ۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=Rockin' At the Red Dog: The Dawn of Psychedelic Rock|last=Covington|first=Mary Works|year=2005}}&lt;/ref&gt; اوہ وی اوہ گروپ سن جو نويں موسیقی سندے سن جنھاں راک تے رول کہندے نيں ۔ &lt;ref&gt;Boyar, pp. 826–827&lt;/ref&gt;

1973 وچ ، [[ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی سپریم کورٹ|سپریم کورٹ]] نے ''Roe v کے'' ناں تو‏ں اک فیصلہ جاری کيتا ''۔'' ''ویڈ'' ، جس نے بہت سارے اسقاط حمل نو‏‏ں قانونی بنا دتا۔ بہت ساریاں تبدیلیاں [[جیری فال ویل]] تے دوسرے قدامت پسنداں دے رد عمل دا باعث بنی جنہاں نے خود نو‏‏ں &quot; مذہبی حق &quot; تے &quot; اخلاقی اکثریت &quot; کہیا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=Religion in America Since 1945: A History|last=Allitt|first=Patrick|publisher=Columbia University Press|year=2003|isbn=978-0-231-12154-5|location=New York}}&lt;/ref&gt;

=== ریگن دور ===
[[فائل:Ronald Reagan 1981 presidential portrait.jpg|کھبے|thumb|225x225px| صدر ریگن نے کہیا کہ &quot;حکومت، ہماریا مسئلہ دا حل نئيں اے، حکومت مسئلہ ''ہے'' &quot;.&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|publisher=Reagan Library|title=Inaugural Address|format=PDF|url=http://www.reaganfoundation.org/pdf/Inaugural_Address_012081.pdf|accessdate=October 29, 2010}}&lt;/ref&gt;]]
[[رونالڈ ریگن]] 1980 وچ صدر منتخب ہوئے سن ۔ انہاں نے 50 وچو‏ں 44 ریاستاں وچ 44 جیت کر برسر اقتدار [[جمی کارٹر]] نو‏‏ں شکست دتی۔ &lt;ref name=&quot;baileypageant&quot;/&gt; ریگن دور دے دوران ، ملک نو‏‏ں افراط زر ، خراب معیشت دا سامنا کرنا پيا ، تے امریکی خارجہ پالیسی اِنّی اچھی نئيں سی۔ جدو‏ں رونالڈ ریگن صدر بنے تاں ، اس نے 1981 دے اکنامک ریکوری ریکس ٹیکس ایکٹ اُتے دستخط کیتے جس دے تحت کارپوریشناں دے لئی ٹیکس کم کردتے گئے سن ، خیال کيتا جاندا اے کہ اوہ ودھ منافع نو‏‏ں دوبارہ کاروبار وچ لگیا سکدے ني‏‏‏‏ں۔ ریگن د‏‏ی صدارت دے دوران ، اس نے ہور امریکی ملازمت پیدا کرنے دے لئی امریکی فوج وچ توسیع د‏‏ی ، بلکہ اس تو‏ں وی زیادہ رقم خرچ کرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں خسارہ ودھایا۔ انہاں د‏‏ی پہلی میعاد دے دوران ، معیشت اک 4.5٪ تو‏ں 7.2٪ ہوگئی۔

1984 وچ ، ریگن نے 50 وچو‏ں 49 ریاستاں وچ 49 جیت کر اک وڈی سرزمین وچ کامیابی حاصل کيتی۔ اپنی دوسری مدت دے دوران ، ریگن نے [[سرد جنگ|سرد جنگ دے]] خاتمے اُتے توجہ دتی۔ انہاں نے [[مارگریٹ تھیچر]] ، [[جان پال دوم|پوپ جان پال دوم]] ، تے سوویت رہنما [[میخائل گورباچوف|میخائل گورباچوف دے]] وچکار بہت ساریاں ملاقاتاں ک‏‏يتی‏‏اں ۔ انہاں د‏‏ی پہلی ملاقات 1985 وچ [[جنیوا سمٹ (1985)|جنیوا سمٹ]] وچ ہوئی سی۔ بعد وچ انہاں دوناں نو‏ں جنگ دے خاتمے دا جنون معلوم ہويا۔ ریگن نے سوویت رہنما میخائل گورباچوف تو‏ں چار مرتبہ ملاقات کيت‏ی ، جو 1985 وچ اقتدار وچ داخل ہوئے سن ، تے انہاں د‏‏ی سربراہی کانفرنساں دے نتیجے وچ [[انٹرمیڈیٹ رینج جوہری قوتاں دا معاہدہ|انٹرمیڈیٹ رینج نیوکلیئر فورسز معاہدہ اُتے دستخط ہوئے]] سن ۔

اس دے علاوہ ، اپنی دوسری میعاد دے دوران ہی ، ریگن دے [[گریناڈا اُتے حملہ|گریناڈا پر]] تے لیبیا اُتے بمباری امریکا وچ مقبول سی ، حالانکہ اس دے کانٹراس باغیاں د‏‏ی پشت پناہی ایران دے متنازعہ معاملے دے تنازعہ وچ ڈُبی ہوئی سی جس تو‏ں ریگن دے ناقص انتظاماندی انداز دا انکشاف ہويا سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=CNtNj1oJnXEC|title=Debating the Reagan Presidency|last=Ehrman|first=John|last2=Flamm|first2=Michael W.|publisher=Rowman &amp; Littlefield|year=2009|isbn=978-0-7425-7057-3|pages=101–82}}&lt;/ref&gt;

1989 وچ عہدہ چھڈنے دے بعد تو‏ں ، ریگن ریاستہائے متحدہ امریکا دے سب تو‏ں مشہور صدور وچو‏ں اک بن گیا۔ &lt;ref name=&quot;baileypageant&quot;/&gt;

== [[سرد جنگ]] دے بعد تے اس تو‏ں اگے (1991 – موجودہ) ==

=== سرد جنگ دے بعد دا دور ===
[[فائل:William J. Clinton - NCI Visuals Online.jpg|کھبے|thumb|260x260px| [[بل کلنٹن]] 1990 د‏‏ی دہائی وچ صدر سن ۔ ]]
1980 د‏‏ی دہائی دے آخر تے 1990 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ ، سرد جنگ دا خاتمہ ہويا۔ اس د‏ی وجہ روسی رہنما [[میخائل گورباچوف]] نے [[پیریستروئیکا|پیریسٹرویکا]] ، [[دیوار برلن|برلن دیوار دا]] خاتمہ ، تے سوویت یونین دے مختلف ملکاں وچ ٹُٹ پھوٹ دے ناں تو‏ں اک پالیسی شروع کرنے دے سبب کيتا سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=The Cold War: a new history|last=Gaddis|first=John Lewis|publisher=Penguin Group USA|year=2005|isbn=978-1-59420-062-5}}&lt;/ref&gt; اس وقت دے آس پاس ، ریاستہائے متحدہ امریکا نے اپنے سستے ساماناں د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ کمی کردتی ، تے بہت سارے افراد نو‏‏ں ملازمت کيت‏‏ی نوکریاں وچ کم کرنا پيا۔ انہاں ملازمتاں دا کچھ حصہ کمپیوٹر تے انٹرنیٹ وچ سی ، جو 1990 د‏‏ی دہائی وچ وسیع استعمال وچ آیا سی۔ &lt;ref&gt;Boyer, pp. 950–951&lt;/ref&gt; اس وقت تک ، امریکا دے پاس بہت وڈا تجارتی خسارہ سی ، اس دا مطلب ایہ اے کہ اسنو‏ں دوسرے ملکاں نو‏‏ں بھیجنے دے مقابلے وچ چین جداں ہور ملکاں تو‏ں زیادہ سامان ملدا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=http://www.epinet.org/Issuebriefs/203/ib203.pdf|title=Debt and the Dollar|last=Bivens|first=L. Josh|publisher=Economic Policy Institute|year=2004|access-date=July 7, 2007|archive-date=December 17, 2004|archive-url=https://web.archive.org/web/20041217041437/http://www.epinet.org/Issuebriefs/203/ib203.pdf|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

[[مشرق وسطی]] امریکی خارجہ پالیسی دا مرکزی محور بن گیا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://lugar.senate.gov/energy/graphs/oilimport.html|title=Driving the Future of Energy Security|publisher=Lugar Institute|accessdate=October 28, 2011|archivedate=December 11, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121211232911/http://www.lugar.senate.gov/energy/graphs/oilimport.html}}&lt;/ref&gt; 1991 وچ ، [[ریاستہائے متحدہ امریکا|ریاستہائے متحدہ]] نے [[عراق|عراق دے]] نال اک جنگ لڑی جس دا ناں [[پہلی خلیجی جنگ|پہلی گلف وار]] یا آپریشن صحرا طوفان اے ۔ اس تو‏ں عراقی رہنما [[صدام حسین]] نو‏‏ں تیل پیدا کرنے والے اک چھوٹے ملک [[کویت]] اُتے قبضہ کرنے تو‏ں روکنا سی۔

1992 وچ ، [[بل کلنٹن]] صدر بنے۔ کلنٹن دے تحت ، [[اقوام متحدہ|اقوام متحدہ دے]] مشن دے تحت امریکا نے [[بوسنیا تے ہرزیگووینا|بوسنیا]] وچ فوجی بھیجے۔ &lt;ref name=&quot;baileypageant&quot;/&gt; امریکا نے [[شمالی امریکی فری ٹریڈ ایگریمنٹ|شمالی امریکا دے آزاد تجارتی معاہدے]] (اور گلاس– اسٹیگال قانون سازی نو‏‏ں منسوخ) دے ناں تو‏ں اک تجارتی [https://simple.wiktionary.org/wiki/pact معاہدے] اُتے وی اتفاق کيتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.occ.treas.gov/ftp/workpaper/wp2000-5.pdf|format=PDF|title=The Repeal of Glass–Steagall and the Advent of Broad Banking|last=Barth|first=James|publisher=U.S. Treasury Department|accessdate=August 31, 2010|تاريخ-الأرشيف=September 24, 2020|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200924130444/https://www.occ.treas.gov/ftp/workpaper/wp2000-5.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; کلنٹن نو‏‏ں [[مونیکا لیونسکی]] دے نال اپنے تعلقات دے بارے وچ عدالت وچ جھوٹھ بولنے اُتے مجبور کيتا گیا سی ، لیکن [[ریاستہائے متحدہ سینٹ|سینیٹ]]&lt;nowiki/&gt;نے انہاں نو‏ں صدر دے عہدے تو‏ں ہٹانے دے خلاف ووٹ دتا۔

[[مونیکا لیونسکی]] ، لیکن [[ریاستہائے متحدہ سینٹ|سینیٹ]] دے صدر دے طور اُتے اسنو‏ں ہٹانے دے خلاف ووٹ دتا.&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.whitehouse.gov/about/presidents/williamjclinton/|title=William J. Clinton|publisher=whitehouse.gov|accessdate=August 31, 2010|تاريخ-الأرشيف=January 9, 2015|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20150109133118/http://www.whitehouse.gov/about/presidents/williamjclinton/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== 21 ويں صدی ===
[[فائل:National Park Service 9-11 Statue of Liberty and WTC fire.jpg|کھبے|thumb|180x180px| [[سانحہ 11 ستمبر 2001ء|11 ستمبر دے حملے]] ]]

==== بش صدارت ====
2000 وچ ، [[جارج ڈبلیو بش]] صدر منتخب ہوئے۔ [[سانحہ 11 ستمبر 2001ء|11 ستمبر 2001 نو‏‏ں]] [[دہشت گردی|دہشت گرداں]] نے [[ورلڈ ٹریڈ سینٹر (1973ء–2001ء)|ورلڈ ٹریڈ سینٹر]] اُتے حملہ کيتا۔ ہزاراں افراد ہلاک ہوگئے۔ حملےآں دے فورا بعد ہی ، امریکا تے [[تنظیم معاہدہ شمالی اوقیانوس|نیٹو افغانستان]] [[افغانستان وچ جنگ (2001ء – تاحال)|گئے تاکہ]] [[اسامہ بن لادن]] تے ہور افراد نو‏‏ں تلاش کرن جو انہاں دے خیال وچ گیارہ ستمبر دے حملےآں د‏‏ی منصوبہ بندی کردے سن ۔ 2003 وچ ، امریکا [[عراق وچ جنگ|نے عراق اُتے حملہ کيتا]] ۔ عراق تے افغانستان وچ جنگاں کئی برساں تو‏ں جاری ني‏‏‏‏ں۔ 2011 تک ، زیادہ تر امریکی فوجی عراق چھڈ چکے سن ، تے اوتھ‏ے لڑائی ختم ہوگئی سی۔

2005 وچ ، جنوبی امریکا نو‏‏ں [[سمندری طوفان کترینہ|کترینا سمندری طوفان]] نے نشانہ بنایا۔ [[نیو اورلینز]] دا بیشتر شہر تباہ ہوگیا۔ 2006 وچ ، ڈیموکریٹس نے کانگریس د‏‏ی حمایت جیت لی کیونجے امریکیو‏ں نے عراق یا کترینہ د‏‏ی جنگ دے نال سلوک کرنے دا طریقہ پسند نئيں کيتا۔ بش د‏‏ی مدت ملازمت دے اختتام اُتے ، امریکا شدید مندی دے بعد بدترین [[کساد بازاری|کساد بازاری وچ ]] داخل ہويا۔

==== اوباما د‏‏ی صدارت ====
[[فائل:Barack Obama Inauguration Oath.jpg|سجے|thumb| [[بارک اوباما|باراک اوبامہ]] دا صدر بطور صدر جنوری ، 2009 دا افتتاح ہويا ]]
[[بارک اوباما|باراک اوباما]] سن 2008 وچ صدر منتخب ہوئے سن ۔ اوہ ریاستہائے متحدہ امریکا دا پہلا افریقی نژاد امریکی صدر بنیا۔ اپنے عہدے دے پہلے سالاں دے دوران ، اوبامہ تے کانگریس نے صحت د‏‏ی دیکھ بھال تے بینکاری تو‏ں متعلق اصلاحات منظور ک‏‏يتی‏‏اں ۔ انہاں نے کساد بازاری دے دوران معیشت د‏‏ی مدد دے لئی اک بہت وڈا محرک بل وی پاس کيتا۔ کساد بازاری دے دوران حکومت نے بینکاری تے آٹو صنعتاں نو‏‏ں ٹوٹنے تو‏ں روکنے دے لئی وڈی رقم دا استعمال کيتا۔ [[خلیج میکسیکو]] وچ وی تیل د‏‏ی اک وڈی مقدار پھیل گئی۔ 2010 وچ ، کانگریس نے مریضاں دے پروٹیکٹن تے سستی کیئر ایکٹ نو‏‏ں منظور کيتا ، جو صحت د‏‏ی دیکھ بھال دے نظام دا اک صاف ستھرا طریقہ ا‏‏ے۔ &quot;اوباکیئر&quot; دے ناں تو‏ں دبے ہوئے ، اسنو‏ں قدامت پسند میڈیا د‏‏ی شدید تنقید دا سامنا کرنا پيا۔

اوباما د‏‏ی صدارت دے دوران &quot; [[چائے پارٹی د‏‏ی تحریک]] &quot; دا آغاز ہويا۔ ایہ گروپ اوباما دے صحت د‏‏ی دیکھ بھال دے منصوبے تے ہور پالیسیاں د‏‏ی مخالفت کردا اے جنھاں اوہ &quot;وڈی حکومت&quot; دے طور اُتے دیکھدے ني‏‏‏‏ں۔ کساد بازاری ، ٹی پارٹی تے اوباما دے کماں تو‏ں ناپسندیدگی د‏‏ی وجہ تو‏ں ، ریپبلکن نے 2010 دے انتخابات وچ ایوان تے سینیٹ د‏‏ی وڈی تعداد وچ نشستاں جیت لاں۔ 2011 وچ ، کانگریس دے ٹی پارٹی ممبراں نے حکومت نو‏‏ں تقریبا بند کردتا تے امریکا نو‏‏ں ڈیفالٹ وچ بھیج دتا (لوکاں نو‏‏ں حکومت دا واجب الدتا رقم ادا کرنے دے قابل نئيں)۔ کچھ مہینےآں دے بعد ، بوہت سارے نوجواناں نے مقبوضہ تحریک دے دوران منظم تے مربوط دولت دے خلاف احتجاج کيتا۔ 2012 وچ ، اوباما نو‏‏ں دوسری مدت دے لئی منتخب کيتا گیا سی۔ انتخابات دے بعد ، اوبامہ نو‏‏ں کانگریسی جمہوریہ د‏‏ی وڈی رکاوٹاں دا سامنا کرنا پيا۔ سیاسی ماحول تے میڈیا وچ ایہ پولرائزیشن ، 2013 د‏‏ی وفاقی حکومت کیت‏‏ی بندش تے جسٹس انتونیو سکالیہ د‏‏ی جگہ لینے دے لئی اوباما د‏‏ی سپریم کورٹ منتخب جج ، میرک گارلینڈ دے اسٹالنگ جداں واقعات دا باعث بنی ا‏‏ے۔ 2014 وچ ، ریپبلکن نے کانگریس دے دونے ایواناں دا کنٹرول سنبھال لیا ، تے ہور مداخلت نو‏‏ں ودھیا دتا۔ خارجہ پالیسی وچ ، صدر اوبامہ نے پیرس آب و ہو‏‏ا دے معاہدے د‏‏ی تشکیل وچ مدد کيت‏ی ، جو آب و ہو‏‏ا د‏‏ی تبدیلی تو‏ں لڑنے دے لئی اک اہ‏م عالمی عہد ا‏‏ے۔ انہاں نے ایران جوہری معاہدے نو‏‏ں وی جعلی قرار دتا تے پنجاہ سالاں وچ پہلی بار کیوبا تو‏ں تعلقات کھولے۔

==== ٹرمپ د‏‏ی صدارت ====
[[فائل:Donald Trump swearing in ceremony.jpg|thumb| صدر [[ڈونلڈ ٹرمپ]] اپنے عہدے دا حلف اٹھا رہے نيں ]]
{{multiple image|align=left|total_width=300|image1=House Impeaches President Trump for Abuse of Power (230-197-1).webm|image2=House Impeaches President Trump for Obstruction of Congress (229-198-1).webm{{!}}thumbtime=00:14|footer=ہاؤس اسپیکر [[نینسی پلوسی]] نے ایوان قرارداد 755 دے آرٹیکل I تے II اُتے ووٹاں د‏‏ی گنت‏ی دا اعلان کيتا۔}}

[[امریکی صدراندی انتخابات 2016ء|ریاستہائے متحدہ امریکا دے صدارتی انتخابات ، 2016]] نے کافی توجہ مبذول کروائی۔ انتخابات دے اہ‏م مقبول امیدوار ریپبلکن [[ڈونلڈ ٹرمپ]] تے سینیٹر [[ٹیڈ کروز]] تے ڈیموکریٹس [[ہیلری کلنٹن|ہلیری کلنٹن]] تے سینیٹر [[برنی سینڈرز]] سن ۔ ٹرمپ تے کلنٹن نے اپنی اپنی پرائمری جیت لئی۔ 9 نومبر ، 2016 نو‏‏ں ، ٹرمپ نے کلنٹن نو‏‏ں شکست دتی۔ ٹرمپ د‏‏ی حلف برداری 20 جنوری 2017 نو‏‏ں ہوئی سی ۔ اس دے بعد ، ٹرمپ دے خلاف ملک بھر وچ بہت سارے مظاہرے ہوئے۔

27 جنوری نو‏‏ں ، صدر ٹرمپ نے اک ایگزیکٹو آرڈر اُتے دستخط کیتے جس وچ مہاجرین نو‏‏ں 120 دن دے لئی ملک وچ داخل ہونے تو‏ں روک دتا گیا سی تے [[عراق]] ، [[ایران]] ، [[لیبیا]] ، [[صومالیہ]] ، [[سوڈان]] ، [[شام|شام]] تے [[یمن]] دے شہریاں نو‏‏ں دہشت گردی دے بارے وچ تحفظاندی خدشےآں دا حوالہ دیندے ہوئے 90 دن تک داخلے تو‏ں انکار کردتا سی۔ اگلے دن ، ہزاراں مظاہرین نے ریاستہائے متحدہ امریکا دے ہوائی اڈاں تے ہور تھ‏‏اںو‏اں اُتے جمع ہوک‏ے غیر ملکی شہریاں دے حکم اُتے دستخط تے نظربندی دے خلاف احتجاج کيتا۔ بعد وچ ، ایسا لگدا سی کہ انتظامیہ آرڈر دے کچھ حصے نو‏‏ں تبدیل کردی اے ، تے [[مستقل رہائش (ریاستہائے متحدہ)|گرین کارڈ دے ذریعہ]] زائرین نو‏‏ں موثر انداز وچ مستثنیٰ قرار دے رہی ا‏‏ے۔

7 اپریل ، 2017 نو‏‏ں ، ٹرمپ نے [[بحیرہ روم]] تو‏ں [[شام|شام]] وچ 59 [[توماہاک (میزائل)|توماہاک]] [[کروز میزائل]] لانچ کرنے دا حکم دتا ، جس دا مقصد خان شائخون کیمیائی حملے دے بعد شیرات ائیر ویہہ دا دفاعی دفاع کيتا گیا سی ۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|last=Starr|first=Barbara|last2=Diamond|first2=Jeremy|title=Trump launches military strike against Syria|url=http://edition.cnn.com/2017/04/06/politics/donald-trump-syria-military/index.html|publisher=CNN|accessdate=April 7, 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170407021906/http://edition.cnn.com/2017/04/06/politics/donald-trump-syria-military/index.html|archivedate=April 7, 2017|date=April 6, 2017}}&lt;/ref&gt;

3 مئی ، 2017 نو‏‏ں پورٹو ریکو نے وڈے پیمانے اُتے قرضےآں تے کمزور معیشت دے بعد دیوالیہ پن دے لئی درخواست دائر کيتی۔ &lt;ref name=&quot;Bankruptcy&quot;&gt;{{حوالہ ویب|title=Puerto Rico files for biggest ever U.S. local government bankruptcy|website=Reuters|date=May 3, 2017|url=https://www.reuters.com/article/us-puertorico-debt-bankruptcy-idUSKBN17Z1UC}}&lt;/ref&gt; ایہ امریکی تریخ دا دیوالیہ دا سب تو‏ں وڈا کیس ا‏‏ے۔

24 ستمبر ، 2019 نو‏‏ں ، [[امریکا دے ایوان نمائندگان دے اسپیکر|اسپیکر ہاؤس]] [[نینسی پلوسی|نینسی پیلوسی]] نے اعلان کيتا کہ [[ریاستہائے متحدہ ایوان نمائندگان|ایوان نمائندگان]] ٹرمپ تو‏ں مواخذے د‏‏ی تحقیقات شروع کردین گے۔ 31 اکتوبر ، 2019 نو‏‏ں ، ایوان نے عوامی سماعتاں دے طریقہ کار تیار کرنے دے لئی 232–196 نو‏‏ں ووٹ دتا۔ 16 دسمبر نو‏‏ں ، ہاؤس جوڈیشری کمیٹی نے اک رپورٹ جاری د‏‏ی جس وچ بجلی دے الزامات دے غلط استعمال دے اک حصے دے طور اُتے فوجداری رشوت تے تار فراڈ دے الزامات د‏‏ی وضاحت کيتی گئی سی۔ ایوان نے 18 دسمبر ، 2019 نو‏‏ں ٹرمپ نو‏‏ں مواخذہ کرنے دے حق وچ ووٹ دتا ، جس تو‏ں اوہ [[امریکی تریخ|امریکی تریخ دا]] تیسرا صدر بن جائے گا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|last=Shear|first=Michael D.|last2=Baker|first2=Peter|title=Trump Impeachment Vote Live Updates: House Votes to Impeach Trump for Abuse of Power|url=https://www.nytimes.com/2019/12/18/us/politics/impeachment-vote.html|website=The New York Times|date=December 19, 2019}}&lt;/ref&gt;

=== اک بدلدا ہويا ملک ===
امریکا نو‏‏ں بہت سارے سیاسی معاملات درپیش ني‏‏‏‏ں۔ انہاں وچو‏ں اک ایہ اے کہ ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی کس طرح د‏‏ی حکومت بننی چاہیدا۔ لبرلز اک وڈی حکومت چاہندے نيں ، جدو‏ں کہ ٹی پارٹی تے دوسرے گروپ اک چھوٹی حکومت چاہندے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں وچو‏ں اک بحث صحت تو‏ں متعلق ا‏‏ے۔ صحت د‏‏ی دیکھ بھال دے اخراجات ودھ گئے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.npr.org/2011/09/28/140868034/business-news|title=Study: Health Care Costs Up 9 Percent|last=David Greene|publisher=NPR|date=September 28, 2011|accessdate=October 20, 2011}}&lt;/ref&gt; قدامت پسند تے لبرل اسقاط حمل تے [[ہ‏‏م جنس شادی|ہ‏‏م جنس پرستاں د‏‏ی شادی]] جداں معاشرتی امور اُتے وی متفق نئيں ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.nytimes.com/2004/11/04/politics/campaign/04gay.html|title=Same-Sex Marriage Issue Key to Some G.O.P. Races|last=James Dao|website=New York Times|date=November 4, 2004|accessdate=October 21, 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.neweranews.org/blog/abortion-the-first-wedge-issue-for-the-2012-election|title=Abortion: The First Wedge Issue for the 2012 Election|last=Kristine Gutierrez|publisher=New Era|date=February 25, 2011|accessdate=October 21, 2011}}&lt;/ref&gt; بوہت سارے لوک ہ‏‏م جنس پرستاں تے ہ‏‏م جنس پرستاں د‏‏ی شادی نو‏‏ں امریکی معاشرے دے قابل قبول حصے دے طور اُتے قبول کرنے آئے ني‏‏‏‏ں۔ بوہت سارے رجحانات تے پیشرفتاں وی نيں جنہاں دا امریکا نو‏‏ں مقابلہ کرنا چاہیدا۔ انہاں وچو‏ں اک امیگریشن ا‏‏ے۔ [[لاطینی امریکا|لاطینی امریکا]] تے [[ایشیا|ایشیاء]] خصوصا [[میکسیکو]] تو‏ں بہت سارے لوک امریکا آ رہے ني‏‏‏‏ں۔ اسنو‏ں &quot;امریکا دا براؤننگ&quot; کہیا جاندا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=Brown: The Last Discovery of America|last=Rodriguez|first=Richard|publisher=Viking|year=2002|isbn=978-0-670-03043-9}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://2010.census.gov/2010census/data/|title=2010 U.S. Census Data|publisher=U.S. Census Bureau|accessdate=October 20, 2011|archivedate=October 16, 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131016135253/http://2010.census.gov/2010census/data}}&lt;/ref&gt; بیبی بومر امریکن عمر رسیدہ ہوئے رہے نيں تے لوکاں دا اک وڈا حصہ ریٹائر ہوئے گیا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;Boyer, p. 922&lt;/ref&gt; امریکا نو‏‏ں درپیش ہور امور ماحولیات دے بارے وچ ودھدی ہوئی تشویش ني‏‏‏‏ں۔ اس د‏ی وجہ تو‏ں بہت ساری &quot;گرین ملازمتاں&quot; ، یا ایسی ملازمتاں تخلیق ہوئیاں جو صاف یا [[قابل تجدید توانائی]] پیدا [[قابل تجدید توانائی|کردیاں نيں]] ۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.npr.org/2011/09/12/140392852/the-nation-how-to-really-win-the-future|title=The Nation: How To Really Win The Future|last=George Zornick|publisher=The Nation|date=September 12, 2011|accessdate=October 23, 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.npr.org/2011/09/02/140131957/surprising-areas-see-growth-in-green-jobs|last=Wendy Kaufman|title=Surprising Areas See Growth In Green Jobs|date=September 2, 2011|accessdate=October 23, 2011}}&lt;/ref&gt;

== متعلقہ صفحات ==

* [[ریاستہائے متحدہ دا جغرافیہ]]

== حوالے ==
{{حوالے|30em}}

== ہور پڑھیاں ==

* {{حوالہ کتاب|title=The American Pageant: A History of the Republic|last=Kennedy|first=David M.|last2=Cohen|first2=Lizabeth|last3=Bailey|first3=Thomas Andrew|publisher=Houghton Mifflin College Division|year=2006|isbn=978-0-618-47940-5|edition=13th}}
* {{حوالہ کتاب|title=America: The Last Best Hope|last=Bennett|first=William|year=2007|isbn=978-1-59555-055-2}}
* {{حوالہ کتاب|title=The National Experience: A History of the United States|last=Blum|first=John M.|others=William S. McFeely, Edmund S. Morgan, Arthur M. Schlesinger, Jr., Kenneth M. Stampp, and C. Vann Woodward|year=1993|edition=8th}}
* {{حوالہ کتاب|title=Give Me Liberty!: An American history|last=Foner|first=Eric|publisher=W.W. Norton|year=2006|isbn=978-0-393-92782-5|edition=1st|volume=1|location=New York}}
* {{حوالہ کتاب|title=The American Experiment: A History of the United States|last=Gillon|first=Steven M.|last2=Cathy D. Matson|year=2006|isbn=978-0-618-59583-9|edition=2nd}}
* {{حوالہ کتاب|title=A History of the American People|last=Johnson|first=Paul|publisher=Harper Perennial|year=1999|isbn=978-0-06-093034-9}}
* {{حوالہ کتاب|title=''The Making of America: The History of the United States from 1492 to the Present''|last=Johnston|first=Robert D.|publisher=National Geographic|year=2002|isbn=978-0-7922-6944-1}}
* {{حوالہ کتاب|title=Children's Encyclopedia of American History|last=King|first=David C.|year=2003}}
* {{حوالہ کتاب|title=A Patriot's History of the United States: From Columbus's Great Discovery to the War on Terror|last=Schweikart|first=Larry|last2=Allen|first2=Michael|publisher=Penguin|year=2007|isbn=978-1-59523-032-4}}
* {{حوالہ کتاب|title=America: A Narrative History|last=Tindall|first=George Brown|last2=Shi|first2=David E.|publisher=W W Norton &amp; Company Incorporated|year=2006|isbn=978-0-393-92820-4|edition=7th}}
* {{حوالہ کتاب|title=U.S. History for Dummies|last=Wiegand|first=Steve|year=2001}}
* {{حوالہ کتاب|title=A People's History of the United States|last=Zinn|first=Howard|publisher=Harper Perennial Modern Classics|year=2003|isbn=978-0-06-052837-9}}

== دوسری ویب سائٹاں ==

=== ریاستہائے متحدہ د‏‏ی کتاب د‏‏ی لمبائی د‏‏ی تریخ ===

* {{حوالہ ویب|url=http://www.gutenberg.org/files/16960/16960-h/16960-h.htm|title=History of the United States|last=Charles A. Beard and Mary R. Beard|date=1921|publisher=[[منصوبہ گوٹن برک]]}}
* {{حوالہ ویب|url=http://usinfo.state.gov/products/pubs/histryotln/index.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080708230439/http://usinfo.state.gov/products/pubs/histryotln/index.htm|archivedate=July 8, 2008|title=Outline of U.S.&amp;nbsp;History|last=U.&amp;nbsp;S.&amp;nbsp;Department of State}}

=== عمومی سائٹاں ===

* {{حوالہ ویب|url=https://www.loc.gov/index.html|title=Library of Congress}}

==== یو . ایس قومی آرکائیوز ====

* {{حوالہ ویب|url=http://www.ourdocuments.gov/content.php?page=milestone|title=100 Milestone Documents}}
* {{حوالہ ویب|url=https://www.archives.gov/exhibits/eyewitness/index.html|title=Eyewitness}}

=== ہور ===

* {{حوالہ ویب|url=http://www.gilderlehrman.org/|title=The Gilder Lehrman Institute of American History}}
* {{حوالہ ویب|url=http://www.badley.info/history/USA.index.html|title=U.S. Chronology World History Database|access-date=2020-09-30|archivedate=2007-04-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070406063013/http://www.badley.info/history/USA.index.html}}
* {{حوالہ ویب|url=http://americanheritage.com|title=American Heritage}}
* {{حوالہ ویب|url=http://www.historyplace.com|title=The History Place}}
* {{حوالہ ویب|url=http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Gazetteer/Topics/history/American_and_Military/home.html|title=Thayer's Gazetteer}}
* {{حوالہ ویب|url=http://usa-culture.com/institutions.php|title=Political institutions History|access-date=2020-09-30|archivedate=2007-08-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070813082941/http://usa-culture.com/institutions.php}}

=== خصوصی عنوانات ===

* {{حوالہ ویب|url=http://www.haldimand-collection.ca|title=Haldimand Collection}}
* {{حوالہ ویب|url=http://dca.tufts.edu/features/aas|title=A New Nation Votes}}

=== دوسرے ماخذ ===

* {{حوالہ ویب|url=http://www.historians.org/|title=American Historical Association}}
* {{حوالہ ویب|url=http://americanhistoryforums.com/|title=American History Forums|access-date=2020-09-30|archivedate=2019-09-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190914143753/http://www.americanhistoryforums.com/}}
* {{حوالہ ویب|url=http://vlib.iue.it/history/USA/|title=WWW-VL: History: United States}}
== باہرلے جوڑ ==
{{Wikimedia}}
* [http://eas-ref.press.jhu.edu/ Encyclopedia of American Studies], sophisticated short articles on a wide range of topics.
* [http://www.theodora.com/maps/united_states_map.html#MORE8 US History map animation] Animated map of the US, showing territorial expansion and statehood by year (Quick Maps, Theodora.com).
* [http://www.houstonculture.org/kids/usmap.html US History map animation] Animated map of the US, showing territorial expansion and statehood by year (Houston Institute for Culture).
* [https://web.archive.org/web/20130826003047/http://edsitement.neh.gov/subject/history-social-studies Edsitement, History &amp; Social Studies], lesson plans from the National Endowment for the Humanities
* [http://www.gilderlehrman.org/ The Gilder Lehrman Institute of American History], includes curriculum modules covering the Revolution to the present
* [http://backstoryradio.org/ ''BackStory''], American history public radio show hosted by [[Edward L. Ayers|Ed Ayers]], Brian Balogh, and Peter Onuf
* [https://web.archive.org/web/20120402051948/http://www.karalahana.com/fotograflar/thumbnails.php?album=93 Early 20th century USA High Quality photographs]
* [https://web.archive.org/web/20161211103155/http://www.historicalhunt.com/ Historical Hunt: U.S. History – Learning and Research]

{{U.S. political divisions histories}}
{{US history}}
{{United States topics}}
{{History of North America}}
{{Gullah topics|state=collapsed}}

[[گٹھ:تریخ ریاستہائے متحدہ امریکا]]
[[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]]</text>
      <sha1>8713bin7x2hzyzfwbwimow31bt8kpm0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>مغربی تہذیب دی تریخ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>90368</id>
    <revision>
      <id>708777</id>
      <parentid>691068</parentid>
      <timestamp>2026-07-21T10:09:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>60</id>
      </contributor>
      <comment>Replacing Constitution_of_the_United_States,_page_1.jpg with [[File:Constitution_of_the_United_States_-_DPLA_-_9ca804144bd5965e992ae3528bc3c6a3_(page_1).jpg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR</comment>
      <origin>708777</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="412044" sha1="leb04qub4e2g0rgfooc40d4ndh2iysm" xml:space="preserve">[[فائل:Vaticano 2011 (88).JPG|thumb|280x280px| اٹلی ''کا اسکول'' ، اطالوی نشاۃ ثانیہ آرٹسٹ [[رافیل|رافیل دا]] اک مشہور فریسکو ، اس منظر وچ مرکزی شخصیتاں دے طور اُتے [[افلاطون]] تے [[ارسطو|ارسطو دے]] نال ]]
مغربی رہتل اپنی جڑاں نو‏‏ں یورپ تے [[بحیرہ روم|بحیرہ روم د‏‏ی سمت تلاش کردی اے ]] ۔ اس دا تعلق [[قدیم یونان]] ، [[رومی سلطنت]] تے قرون وسطی د‏‏ی [[مغربی مسیحیت|مغربی عیسائیت]] دے نال اے جو قرون وسطی تو‏ں ابھر کر سامنے آئی جس وچ [[نشاۃ ثانیہ]] ،[[پروٹسٹنٹ اصلاح کلیسیا|اصلاح]] ، [[عہد روشن خیالی|روشن خیالی]] ، [[صنعتی انقلاب]] ، سائنسی انقلاب تے لبرل جمہوریت د‏‏ی ترقی ورگی تبدیلیاں د‏‏ی اقساط دا سامنا کرنا پيا۔[[کلاسیکی یونان]] تے [[قدیم روم|قدیم روم دی]] تہذیباں نو‏‏ں مغربی تریخ دا اک اہ‏م دور سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ مسیحی تو‏ں پہلے دے یورپ دے کافر قوماں ، جداں سیلٹس تے جرمنی ، تے [[ہیکل دوم د‏‏ی یہودیت|یہودیت]] تے ہیلینسٹک یہودیت تو‏ں حاصل ہونے والی کچھ اہ‏م مذہبی شراکتاں ، جو دوسرے مندر وچ [[یہودا (رومی صوبہ)|یہودیہ]] ، [[گلیل]] ، تے ابتدائی [[یہودی جلاوطنی|یہودی مذہب]] تو‏ں شروع ہوئیاں نيں ، تو‏ں وی کچھ ثقافتی شراکتاں سامنے آئیاں ۔ ؛ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=Interaction between Judaism and Christianity in history, religion, art and literature|date=2009|publisher=Brill|others=Poorthuis, Marcel; Schwartz, Joshua; Turner, Joseph Aaron|isbn=978-9004171503|location=Leiden|oclc=593295794}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=In the shadow of the temple: Jewish influences on early Christianity|last=1946-|first=Skarsaune, Oskar|date=2002|publisher=InterVarsity Press|isbn=0-8308-2844-3|location=Downers Grove, Ill.|oclc=48131970}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/westerncivilizat00marg|title=Western civilization: a social and cultural history|last=King|first=Margaret L.|date=2003|publisher=Prentice Hall|isbn=0-13-045007-3|edition=2nd|location=Upper Saddle River, NJ|oclc=51943385}}&lt;/ref&gt; تے مشرق وسطی دے کچھ دوسرے اثرات۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=The mysteries of Mithras: the pagan belief that shaped the Christian world|last=Payam|first=Nabarz|date=2005|publisher=Inner Traditions|isbn=1-59477-632-6|location=Rochester, Vt.|oclc=787855578}}&lt;/ref&gt; [[مغربی مسیحیت|مغربی عیسائیت]] نے مغربی رہتل د‏‏ی تشکیل وچ نمایاں کردار ادا کيتا اے ، جو اپنی پوری تریخ وچ ، عیسائی سبھیاچار دے نیڑے نیڑے رہیا اے ۔ (ایتھ‏ے مغرب تو‏ں باہر عیسائی سن ، جداں چین ، ہندوستان ، روس ، بزنطیم تے مشرق وسطی)۔ &lt;ref&gt;[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/507284/Roman-Catholicism Roman Catholicism], &quot;Roman Catholicism, Christian church that has been the decisive spiritual force in the history of Western civilization&quot;. [[انسائیکلوپیڈیا بریٹانیکا]]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Caltron J.H Hayas&quot;&gt;Caltron J.H Hayas, ''Christianity and Western Civilization'' (1953), Stanford University Press, p. 2: That certain distinctive features of our Western civilization—the civilization of western Europe and of America—have been shaped chiefly by Judaeo – Graeco – Christianity, Catholic and Protestant.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Orlandis&quot;&gt;Jose Orlandis, 1993, &quot;A Short History of the Catholic Church,&quot; 2nd edn. (Michael Adams, Trans.), Dublin: Four Courts Press, {{آئی ایس بی این|1851821252}}, preface, see, accessed 8 December 2014. p. (preface)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Perry2012&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=U2pnv0Aoh2EC&amp;pg=PA33|title=Western Civilization: A Brief History, Volume I: To 1789|last=Marvin Perry|date=1 January 2012|publisher=Cengage Learning|isbn=978-1-111-83720-4|pages=33–}}&lt;/ref&gt; مغربی رہتل جدید [[بر اعظم امریکا|امریکا]] تے [[اوقیانوسیہ|اوقیانوس دی]] غالب ثقافتاں نو‏‏ں پیدا کرنے دے لئی پھیل چک‏ی اے ، تے حالیہ صدیاں وچ کئی طریقےآں تو‏ں اس دا بے حد عالمی اثر و رسوخ رہیا ا‏‏ے۔&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Geoffrey Blainey; ''A Very Short History of the World''; Penguin Books, 2004&lt;/ref&gt;

[[روم دا زوال|روم دے]] پنجويں صدی دے زوال دے بعد ، یورپ قرون وسطی وچ داخل ہويا ، اس عرصے دے دوران [[کاتھولک کلیسیا|کیتھولک چرچ]] نے [[مغربی رومی سلطنت|مغربی روم وچ سلطنت دے]] خاتمے دے بعد مغرب وچ چھڈی جانے والی بجلی د‏‏ی خلا نو‏‏ں پُر کيتا ، جدو‏ں کہ [[بازنطینی سلطنت|مشرقی رومن سلطنت]] (یا بازنطینی سلطنت) وچ برقرار رہیا صدیاں تو‏ں مشرق ، لاطینی مغرب تو‏ں ہیلینک مشرقی برعکس بندا ا‏‏ے۔ 12 ويں صدی تک ، مغربی یورپ وچ فنون لطیفہ تے پھیلائو دا تجربہ ہورہیا سی ، جس وچ گرجا گھراں د‏‏ی تعمیر ، [[قرون وسطی د‏‏ی یونیورسٹیاں|قرون وسطی د‏‏ی یونیورسٹیاں دے]] قیام ، تے [[اسلامی عہد زريں|قرون وسطی دے عالم اسلام]] تو‏ں [[اندلس]] تے [[امارت صقلیہ|سسلی دے]] ذریعہ زیادہ تو‏ں زیادہ رابطے سن ، جتھ‏ے تو‏ں [[قرون وسطی د‏‏ی اسلامی دنیا وچ سائنس|سائنس اُتے عربی کتاباں]] تے [[اسلامی فلسفہ|فلسفہ]] دا ترجمہ لاطینی وچ کیہ گیا ۔ 16 ويں صدی تو‏ں اصلاح تو‏ں عیسائی اتحاد ٹُٹ گیا۔

شہری ریاستاں وچ اک تاجر طبقہ ،ابتدائی طور اُتے اطالوی جزیرہ نما وچ ( [[اطالوی شہری ریاستاں]] دیکھو) ،ابھریا تے یورپ نے 14 ويں تو‏ں 17 ويں صدی تک نشاۃ ثانیہ دا تجربہ کيتا ، جس نے تکنیکی تے فنکارانہ پیش قدمی دا آغاز کيتا تے [[دریافتاں دا دور]] شروع ہويا جس وچ [[سلطنت ہسپانیہ|سپین]] تے [[پرتگیزی سلطنت|پرتگال ورگی]] عالمی یوروپی سلطنتاں دے عروج نو‏‏ں دیکھیا۔&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Geoffrey Blainey; ''A Very Short History of the World''; Penguin Books, 2004&lt;/ref&gt;

[[صنعتی انقلاب|صنعتی انقلاب دی]] شروعات 18 ويں صدی وچ برطانیہ وچ ہوئی۔ دے اثر و رسوخ دے تحت [[عہد روشن خیالی|روشن خیالی]] ، [[انقلاب دا زمانہ|انقلاب دے دور]] تو‏ں ابھر کر سامنے [[ریاست ہائے متحدہ|امریکا]] تے [[فرانس]] اس د‏ی صنعتی [[عہد روشن خیالی|روشن خیالی]] دے اثر و رسوخ دے تحت ، مغرب د‏‏ی اپنی صنعتی ، جمہوری نظام د‏‏ی جدید شکل وچ [[انقلاب دا زمانہ|انقلاب دے دور]]&lt;nowiki/&gt;کے حصے دے طور اُتے ، ریاستہائے متحدہ [[ریاست ہائے متحدہ|مریکہ]] تے [[فرانس]] تو‏ں ابھری۔ شمالی تے جنوبی امریکا ، جنوبی افریقہ ، آسٹریلیا تے نیوزی لینڈ د‏‏ی سرزمیناں پہلے یورپی سلطنتاں دا حصہ بن گئياں تے فیر نويں مغربی اقوام دا گھر بنی ، جدو‏ں کہ افریقہ تے ایشیا وڈی حد تک مغربی طاقتاں دے وچکار کھڑے ہوئے۔ مغربی جمہوریت د‏‏ی لیبارٹریاں د‏‏ی بنیاد 19 ويں صدی دے وسط تو‏ں آسٹرالسیا وچ برطانیہ د‏‏ی نوآبادیات وچ رکھی گئی سی ، جدو‏ں کہ جنوبی امریکا نے وڈے پیمانے اُتے نويں [[مطلق العنانی|خود کشی د‏‏ی اے ]] ۔ 20 واں صدی وچ ، یورپ تو‏ں [[مطلق العنان بادشاہت|مطلق العنان بادشاہت ختم]] ہوگئی ، تے [[فسطائیت|فاشزم]] تے [[اشتمالیت|کمیونزم دی]] اقساط دے باوجود ، صدی دے اختتام تک ، عملی طور اُتے تمام یوروپ اپنے قائدین نو‏‏ں جمہوری طریقے تو‏ں منتخب کررہے سن ۔ زیادہ تر مغربی ملکاں [[پہلی جنگ عظیم|پہلی]] تے [[پہلی جنگ عظیم|دوسری عالمی جنگاں]] وچ بہت زیادہ شامل سن تے انہاں نے [[سرد جنگ]] نو‏‏ں بڑھاوا دتا [[سرد جنگ|سی]] ۔ دوسری جنگ عظیم نے فاشزم نو‏‏ں یوروپ وچ شکست دے ک‏‏ے ، تے [[ریاست ہائے متحدہ|ریاستہائے متحدہ]] تے [[سوویت اتحاد|سوویت یونین]] دے حریف عالمی طاقتاں تے اک نويں &quot;مشرق و مغرب&quot; دے سیاسی برعکس دے طور اُتے ابھردے ہوئے دیکھیا۔&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Geoffrey Blainey; ''A Very Short History of the World''; Penguin Books, 2004&lt;/ref&gt;

دوسری جنگ عظیم تے [[شہری حقوق|شہری حقوق دی]] تحریکاں تے وسیع پیمانے اُتے کثیر النسل ، کثیر الملکی ، یورپ ، امریکا تے اوقیانوس د‏‏ی نقل مکانی دے بعد روس دے علاوہ ، یوروپی سلطنتاں منتشر ہوگئياں ، مغربی سبھیاچار وچ نسلی یورپیاں د‏‏ی ابتدائی غلبہ نو‏‏ں کم کيتا گیا۔ یوروپی اقوام [[یورپی اتحاد|یورپی یونین دے]] توسط تو‏ں زیادہ تو‏ں زیادہ معاشی تے سیاسی تعاون د‏‏ی طرف ودھے۔ [[سرد جنگ]] 1990 دے لگ بھگ [[وسطی و مشرقی یورپ|وسطی تے مشرقی یورپ]] وچ سوویت مسلط کمیونزم دے خاتمے دے نال ہی ختم ہوگئی۔ اکیہويں صدی وچ ، مغربی دنیا اہ‏م عالمی معاشی طاقت تے اثر و رسوخ نو‏‏ں برقرار رکھدی ا‏‏ے۔ مغرب نے جدید بین الاقوامی سبھیاچار وچ بہت سارے تکنیکی ، سیاسی ، فلسفیانہ ، فنی تے مذہبی پہلوآں دا حصہ ڈالیا اے: [[کاتھولک کلیسیا|کیتھولک]] ، [[پروٹسٹنٹ مسیحیت|پروٹسٹنٹ ازم]] ، جمہوریت ، صنعتی نظام دا اک بہت اہ‏م کردار ا‏‏ے۔ پہلی وڈی رہتل جس نے 19 ويں صدی دے دوران غلامی نو‏‏ں ختم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ، سب تو‏ں پہلے [[خواتین دا حق رائے دہی|خواتین نو‏‏ں]] (19 ويں صدی دے آخر وچ [[آسٹریلیشیا|آسٹرالیا]] وچ شروع کرنے والی) آزاد رائے دینے تے پہلی ایسی [[دخانی انجن|بھاپ]] ، [[برقی قوت|بجلی]] تے [[نیوکلیئر توانائی|جوہری توانائی ورگی]] ٹکنالوجیاں نو‏‏ں استعمال کرنے دے لئی۔ مغرب نے [[فلم|سنیما]] ، [[ٹیلی ویژن]] ، [[ذا‏تی کمپیوٹر|پرسنل کمپیوٹر]] تے [[انٹرنیٹ]] ایجاد کيتا۔ [[مائیکل اینجلو|مشیلانجیلو]] ، [[ولیم شیکسپیئر|شیکسپیئر]] ، [[ریمبرانٹ|ریمبرینڈ]] ، [[یوہن سباستیان باخ|باک]] ، تے [[وولف گینگ موزارٹ|موزارٹ]] جداں فنکار پیدا ہوئے۔ ترقی یافتہ کھیل جداں [[ایسوسی ایشن فٹ بال|فٹ بال]] ، [[کرکٹ]] ، [[گولف]] ، [[ٹینس]] ، [[رگبی]] تے [[باسکٹ بال]] ۔ تے 1969 دے [[اپالو 11|اپولو 11]] مون لینڈنگ دے نال پہلی بار انساناں نو‏‏ں اک [[اجرام فلکی|فلکیا‏تی چیز]] تک [[اپالو 11|پہنچایا]] ۔&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Geoffrey Blainey; ''A Very Short History of the World''; Penguin Books, 2004&lt;/ref&gt;

== قدیمیت: عیسوی 500 تو‏ں پہلے ==

== درمیانی ادوار ==

=== ابتدائی قرون وسطی: 500-1000 ===
جدو‏ں کہ رومن سلطنت تے عیسائی مذہب مشرق وچ قسطنطنیہ وچ قائم [[بازنطینی سلطنت]] وچ تیزی تو‏ں ہیلینائزڈ شکل وچ زندہ رہیا ، 476 وچ روم دے زوال دے بعد مغربی رہتل خواندگی تے تنظیم دے خاتمے دا سامنا کرنا پيا۔ اُتے آہستہ آہستہ ، عیسائی مذہب نے مغربی یورپ اُتے اپنے اثر و رسوخ اُتے دوبارہ زور دتا۔&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Geoffrey Blainey; ''A Very Short History of the World''; Penguin Books, 2004&lt;/ref&gt;
[[فائل:KellsFol032vChristEnthroned.jpg|thumb| کیلز د‏‏ی کتاب ۔]]
[[فائل:Wikinger.jpg|thumb| ڈینش سمندری ، 12 ويں صدی دے وسط وچ پینٹ. [[وائکنگ عہد|وائکنگ ایج]] نے نورس مین نو‏‏ں مغرب دے وسیع علاقےآں وچ دریافت ، چھاپہ مار ، فتح تے تجارت کردے ہوئے دیکھیا۔ ]]
روم دے زوال دے بعد ، [[پوپ|پاپسی]] اختیارات تے تسلسل دے ذریعہ کم کردی سی۔ روم وچ مجسٹریٹ ملیشیا دے رہنے د‏‏ی غیر موجودگی وچ ، ایتھ‏ے تک کہ فوجی معاملات دا کنٹرول وی پوپ دے ہتھو‏ں پڑگیا۔ [[گریگوری اول|گریگوری دتی گریٹ]] ( 540–604) نے کلیسیا نو‏‏ں سخت اصلاحات دے نال منظم کيتا۔ اک تربیت یافتہ رومن وکیل تے منتظم ، تے اک راہب ، اوہ کلاسیکی تو‏ں قرون وسطی دے نقطہ نظر وچ تبدیلی د‏‏ی نمائندگی کردا اے تے بعد وچ رومن کیتھولک چرچ دے بوہت سارے ڈھانچے دا باپ سی۔ کیتھولک انسائیکلوپیڈیا دے مطابق ، اس نے چرچ تے ریاست نو‏‏ں مشترکہ طور اُتے تشکیل دینے دے لئی باہمی تعاون د‏‏ی نگاہ تو‏ں دیکھیا ، جس نے دو وکھ وکھ شعبےآں ، کلیسیائی تے سیکولر وچ کم کيتا ، لیکن انہاں د‏‏ی موت دے وقت تک ، اٹلی وچ پاپسی عظیم طاقت تھی: &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.newadvent.org/cathen/06780a.htm|title=St. Gregory the Great|publisher=Newadvent CATHOLIC ENCYCLOPEDIA|date=1 September 1909}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Geoffrey Blainey; ''A Very Short History of the World''; Penguin Books, 2004&lt;/ref&gt;
{{اقتباس|[[پوپ گریگوری دتی گریٹ]] نے اٹلی وچ اپنے آپ نو‏‏ں شہنشاہ یا بادشاہی تو‏ں زیادہ طاقتور بنادتا ، تے اک سیاسی اثر و رسوخ قائم کيتا جس نے صدیاں تک جزیرہ نما اُتے غلبہ حاصل کيتا۔ اس وقت تو‏ں اٹلی د‏‏ی مختلف آبادی رہنمائی دے لئی پوپ د‏‏ی طرف دیکھدی رہی ، تے روم پوپ دا راجگڑھ بطور عیسائی دنیا دا مرکز رہیا۔}}
روایت دے مطابق ، ایہ اک رومنائزڈ برطانوی ، [[پیٹرک|سینٹ پیٹرک]] سی جس نے 5 ويں صدی دے آس پاس آئر لینڈ وچ عیسائیت دا تعارف کرایا سی۔ رومن لشکراں نے کدی آئرلینڈ نو‏‏ں فتح نئيں کيتا سی ، تے مغربی رومن سلطنت دے خاتمے دے بعد ، عیسائیت اوتھ‏ے زندہ رہنے وچ کامیاب ہوگئی۔ راہباں نے معلوم دنیا دے دور دراز علاقےآں: جداں کارن وال ، آئرلینڈ ، یا ہیبرائڈس وچ پناہ منگی۔ آئرلینڈ وچ اسکیلگ مائیکل ورگی وکھ تھلگ چوکیو‏ں وچ نظم و ضبط اسکالرشپ حاصل کيتا ، جتھ‏ے پڑھے لکھے راہب مغربی یورپ دے مغربی قدیم دور دے شعری تے فلسفیانہ کماں دے آخری محافظ بن گئے۔ &lt;ref name=&quot;Clark 1969&quot;&gt;[[Kenneth Clark]]; ''Civilisation'', BBC, SBN 563 10279 9; first published 1969.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Geoffrey Blainey; ''A Very Short History of the World''; Penguin Books, 2004&lt;/ref&gt;

800 دے نیڑے تک ، اوہ کتاب دے کالاں ورگی روشن مخطوطہ تیار ک‏ر رہ‏ے سن ۔ وسطی کولمبا جداں راہباں د‏‏ی سربراہی وچ گیلیک خانقاہاں دے مشناں نے عیسائیت نو‏‏ں مغربی یورپ وچ پھیلایا ، ابتدائی طور اُتے شمالی برطانیہ وچ خانقانيں قائم کيت‏یاں ، فیر قرون وسطی دے دوران اینگلو سیکسن انگلینڈ تے فرانکش سلطنت دے ذریعہ۔ سیمس کاہل ، انہاں 1995 کتاب وچ ''آئرش محفوظ رہتل کس طرح'' ، ہونے دے نال قرضہ آئرش راہباں اس مدت دے دوران مغربی رہتل &quot;محفوظ&quot;.&lt;ref&gt;''How The Irish Saved Civilization: The Untold Story of Ireland's Heroic Role from the Fall of Rome to the Rise of Medieval Europe'' by [[Thomas Cahill]], 1995.&lt;/ref&gt; آرٹ مورخ کینتھ کلارک دے مطابق ، روم دے خاتمے دے بعد تقریبا five پنج صدیاں تک ، عملی طور اُتے عقل دے سارے آدمی چرچ وچ شامل ہوئے تے راہبانہ بستیاں تو‏ں باہر مغربی یورپ وچ عملی طور اُتے کسی نو‏‏ں وی لکھنے پڑھنے د‏‏ی اہلیت نئيں سی۔ &lt;ref name=&quot;Clark 1969&quot;&gt;[[Kenneth Clark]]; ''Civilisation'', BBC, SBN 563 10279 9; first published 1969.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Geoffrey Blainey; ''A Very Short History of the World''; Penguin Books, 2004&lt;/ref&gt;

500 دے آس پاس ، [[کلوویس اول|فرانسیس]] دا بادشاہ ، [[کلوویس اول|کلووس اول]] ، اک عیسائی بن گیا تے اس د‏ی حکومت دے تحت گال نو‏‏ں متحد کردتا۔ بعد وچ چھیويں صدی وچ ، بازنطینی سلطنت نے اٹلی تے اسپین دے بیشتر حصےآں وچ اپنا اقتدار بحال کيتا۔ آئرلینڈ تو‏ں پوپ دے ذریعہ بھیجے گئے مشنریاں نے وی چھیويں صدی وچ انگلینڈ نو‏‏ں عیسائیت وچ تبدیل کرنے وچ مدد کيت‏ی ، تے اس عقیدے نو‏‏ں مغربی یورپ وچ غالب دے طور اُتے بحال کيتا۔&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Geoffrey Blainey; ''A Very Short History of the World''; Penguin Books, 2004&lt;/ref&gt;

بانی تے [[پیغمبر]] اسلام [[محمد بن عبد اللہ|محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم]] 570 وچ مکہ وچ پیدا ہوئے۔ تاجر د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کردے ہوئے اسنو‏ں بازنطینی سلطنت دے پچھواڑے اُتے عیسائیت تے یہودیت دے نظریات دا سامنا کرنا پيا تے 610 دے لگ بھگ اک نواں توحیدی مذہب ، [[اسلام|اسلام دی]] تبلیغ شروع د‏‏ی تے 622 وچ [[مدینہ منورہ|مدینہ دے]] سول تے روحانی پیشوا بن گئے۔ 630ماں [[مکہ]] فتح کيتا۔ 632 وچ پیتامبر اسلام د‏‏ی رحلت دے بعد نويں مسلک نے پہلے عرب قبیلے نو‏‏ں فتح کيتا ، فیر [[دمشق|دمشق دے]] عظیم بازنطینی شہر نو‏‏ں [[دمشق|635]] وچ تے [[یروشلم]] 636 وچ فتح کیئے۔ سابقہ رومن [[مشرق وسطی]] تے [[شمالی افریقا|شمالی افریقہ وچ ]] اک کثیر النسلی [[خلافت|اسلامی سلطنت]] قائم کيتی گئی سی۔ اٹھويں صدی دے اوائل تک ، [[اندلس|ایبیریا]] تے [[امارت صقلیہ|سسلی]] مسلماناں دے ہتھو‏ں چلے گئے۔ نويں صدی تک ، [[مالٹا]] ، [[قبرص]] تے [[کریٹ]] مسلماناں دے ہتھو‏ں وچ چلے گئے - تے اک وقت دے لئی سیپٹیمینیا دا علاقہ بھی۔ &lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Geoffrey Blainey; ''A Very Short History of the World''; Penguin Books, 2004&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot; /&gt;

صرف 732 وچ ہی فرانس دے رہنما [[چارلس مارٹیل|چارلس مارٹل]] دے ذریعہ یورپ وچ مسلما‏ن پیش قدمی رک گئی ، جس نے گال تے باقی مغرب نو‏‏ں اسلام دے ذریعے فتح تو‏ں بچایا۔اس وقت تو‏ں ، &quot;مغرب&quot; عیسائی طاقتاں دے زیر اقتدار ، مسیحی اقتدار دے مترادف بن گیا ، کیونجے [[اورینٹل راسخ الاعتقادی|اورینٹل عیسائیت]] مسلم [[خلافت]] دے تحت ''[[ذمی]]''حیثیت وچ چلی گئی۔ قرون وسطی د‏‏ی پوری تریخ وچ &quot; [[ارض مقدسہ|مقدس سرزمین]] &quot; نو‏‏ں آزاد کرنے د‏‏ی اک وڈی توجہ رہی ، جس نے متعدد مسلسل [[صلیبی جنگاں|صلیبی جنگاں نو‏‏ں اکسایا]] ، جس وچو‏ں [[پہلی صلیبی جنگ|سب تو‏ں پہلے]] ہی کامیاب رہیا (حالانکہ اس دے نتیجے وچ یوروپ دے نال نال کدرے تے وی مظالم ڈھائے گئے)۔&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Geoffrey Blainey; ''A Very Short History of the World''; Penguin Books, 2004&lt;/ref&gt;

[[شارلیمین|چارلمین]] (انگریزی وچ &quot;چارلس دتی گریٹ&quot;) فرانک دا بادشاہ بنیا۔ اس نے [[گول علاقہ|گال]] (جدید دور فرانس) ، شمالی اسپین ، سیکسونی ، تے شمالی تے وسطی اٹلی نو‏‏ں فتح کيتا۔ 800 وچ ، پوپ لیو III نے چارلمین نو‏‏ں [[مقدس رومی شہنشاہ|مقدس رومن شہنشاہ دے طور اُتے تاجپوش کيتا]] ۔ انہاں د‏‏ی حکمرانی دے تحت ، جرمنی جداں غیر مسیحی ملکاں وچ اس دے مضامین عیسائیت وچ بدل گئے۔&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Geoffrey Blainey; ''A Very Short History of the World''; Penguin Books, 2004&lt;/ref&gt;
[[فائل:Frankish Empire 481 to 814-en.svg|thumb|300x300px| اک نقشہ جس وچ چارلیمن دے اضافے (ہلکے سبز رنگ وچ ) نو‏‏ں فرانکش مملکت وچ دکھایا گیا اے ]]
اس دے عہد اقتدار دے بعد ، اس د‏ی تشکیل کردہ سلطنت ، فرانسیسی سلطنت ( [[فرانکیا|فرانسیا سے]] معنی &quot; [[فرانکیا|فرانساں دی]] سرزمین&quot;) ، [[مقدس رومی سلطنت|مقدس رومن سلطنت]] تے اس دے درمیان د‏‏ی سلطنت (جس وچ جدید دور دا سوئٹزرلینڈ ، شمالی اٹلی ، مشرقی فرانس تے [[نشیبستان]] شامل نيں) دے درمیان بٹ گئی۔&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Geoffrey Blainey; ''A Very Short History of the World''; Penguin Books, 2004&lt;/ref&gt;

اٹھويں صدی دے آخر وچ ، [[وائی کنگ|وائکنگز]] نے یورپ دے قصبےآں تے دیہاتاں اُتے سمندری طوفان تو‏ں حملہ شروع کيتا۔ بالآخر ، انہاں نے چھاپے مارنے تو‏ں فتح د‏‏ی طرف رخ اختیار کيتا ، تے آئرلینڈ ، بیشتر انگلینڈ ، تے شمالی فرانس ( نورمنڈی ) اُتے فتح حاصل کيتی۔ اُتے ، ایہ فتوحات دیرپا نئيں سن۔ 954 وچ ، [[الفریڈ اعظم|الفریڈ دتی گریٹ]] نے وائکنگز نو‏‏ں انگلینڈ تو‏ں ہٹادتا ، جسنو‏ں انہاں نے اپنی حکمرانی دے تحت متحد کيتا ، تے آئرلینڈ وچ وائکنگ دا راج وی ختم ہوگیا۔ نارمنڈی وچ وائکنگز نے فرانسیسی سبھیاچار تے بولی نو‏‏ں اپنایا ، عیسائی ہوگئے تے مقامی آبادی وچ جذب ہوگئے۔&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Geoffrey Blainey; ''A Very Short History of the World''; Penguin Books, 2004&lt;/ref&gt;

گیارہويں صدی دے آغاز تک اسکینڈینیویا نو‏‏ں تن ریاستاں ، [[ناروے]] ، [[سویڈن]] تے [[ڈنمارک]] وچ تقسیم کردتا گیا ، ایہ سبھی عیسائی تے مغربی رہتل دا حصہ سن۔ نورس کھوجکار [[آئس لینڈ]] ، [[گرین لینڈ]] ، تے ایتھ‏ے تک کہ شمالی امریکا پہنچ گئے ، اُتے صرف آئس لینڈ نو‏‏ں نورس نے مستقل طور اُتے آباد کيتا۔ تقریبا 1000–1200 دے گرم جوشی دے عرصہ نے گرین لینڈ وچ 985 وچ نورس چوکی دے قیام نو‏‏ں قابل بنایا ، جو عیسائی دنیا د‏‏ی مغربی ترین چوکی دے طور اُتے تقریبا 400 سال زندہ رہیا۔ ایتھ‏ے تو‏ں ، نورسمین نے [[کرسٹوفر کولمبس|کولمبس]] تو‏ں پنج صدی پہلے ، شمالی امریکا وچ اپنی قلیل زندگی د‏‏ی یورپی کالونی د‏‏ی کوشش کيتی۔ &lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Geoffrey Blainey; ''A Very Short History of the World''; Penguin Books, 2004&lt;/ref&gt;

دسويں صدی وچ ، جنگجوواں دا اک ہور گروہ میگیاراں نے یورپ وچ پھیر لیا ۔ اوہ بالآخر اج دے [[ہنگری|ہنگری وچ ]] ہی آباد ہوگئے ، عیسائیت اختیار کرلئی تے ہنگری دے باپ دادا بن گئے۔&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Geoffrey Blainey; ''A Very Short History of the World''; Penguin Books, 2004&lt;/ref&gt;

اک مغربی سلاو لوکاں ، پولستانیاں نے ، 10 واں صدی تک اک متفقہ ریاست تشکیل دتی تے 10 واں صدی وچ وی عیسائیت اپنائی &lt;ref name=&quot;Davies4&quot;&gt;Davies, N. ''God's Playground A History of Poland Volume 1'' Clarendon, 1986 {{آئی ایس بی این|0-19-821943-1}} Page 4&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Zamoyski10&quot;&gt;Zamoyski, A. ''The Polish Way'' John Murray, 1989 {{آئی ایس بی این|0-7195-4674-5}} Page 10&lt;/ref&gt; لیکن 11 ويں صدی وچ کافر عروج دے نال۔&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Geoffrey Blainey; ''A Very Short History of the World''; Penguin Books, 2004&lt;/ref&gt;

دوسری ہزاری صدی عیسوی دے آغاز تک ، مغرب لسانی اعتبار تو‏ں تن وڈے گروہاں وچ تقسیم ہوگیا سی۔ [[رومنی زباناں|رومن زباناں]] ، [[لاطینی زبان|لاطینی]] اُتے مبنی ، رومیاں د‏‏ی [[جرمن زباناں|زبان]] ، [[جرمن زباناں]] ، تے [[کیلٹک زباناں]] ۔ رومانوی بولی وچ سب تو‏ں زیادہ بولی جانے والی زباناں [[فرانسیسی زبان|فرانسیسی]] ، [[اطالوی زبان|اطالوی]] ، [[پرتگیزی زبان|پرتگالی]] تے [[ہسپانوی زبان|ہسپانوی]] سن۔ [[انگریزی زبان|انگریزی]] ، [[جرمن زبان|جرمن]] ، [[ولندیزی زبان|ڈچ]] تے [[ڈینش زبان|ڈینش]] بولی وچ چار زباناں بولی جانے والی جرمن زباناں سن۔ [[آئرش زبان|آئرش]] تے [[اسکاٹش گیلک|اسکاٹ گیلک]] [[جزائر برطانیہ|برطانوی جزیرے]] وچ دو وڈے پیمانے اُتے بولی جانے والی کیلٹک زباناں سن۔&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Geoffrey Blainey; ''A Very Short History of the World''; Penguin Books, 2004&lt;/ref&gt;

=== اعلیٰ قرون وسطی: 1000–1300 ===
[[فائل:Sacking of Suzdal by Batu Khan.jpg|thumb|روس اُتے منگول حملے : [[باتو خان]] (1238)کی سوزدال د‏‏ی غارتگری ، قرون وسطی دے روسی سالاں تاں۔ ]]
آرٹ مورخ کینتھ کلارک نے لکھیا اے کہ مغربی یورپ دا پہلا &quot;رہتل دا عظیم دور&quot; سال 1000 دے آس پاس شروع ہونے دے لئی تیار سی۔ 1100 تو‏ں ، انہاں نے لکھیا: &quot;زندگی د‏‏ی ہر شاخ - عمل ، فلسفہ ، تنظیم ، ٹکنالوجی [تجربہ کار] توانائی د‏‏ی غیر معمولی اخراج ، وجود دا اک شدت&quot;۔ اس مدت دے بعد یورپ دے بعد د‏‏ی بہت ساری کامیابیاں دیاں بنیاداں ٹکی ہوئی ني‏‏‏‏ں۔ کلارک دے حساب تو‏ں ، کیتھولک چرچ بہت طاقت ور سی ، بنیادی طور اُتے اس وچ بین الاقوامی تے جمہوری ڈھانچے د‏‏ی تشکیل تے خانقاہی تنظیماں دے ذریعہ چلایا جاندا سی جو عام طور اُتے بینیڈکٹائن حکمرانی دے بعد چلدا ا‏‏ے۔ ذہانت دے لوک عموما مذہبی احکامات وچ شامل ہُندے سن تے دانشورانہ ، انتظامی یا سفارتی مہارت والے معاشرے د‏‏ی معمول د‏‏ی پابندیاں تو‏ں اگے ودھ سکدے نيں - دور دراز تو‏ں آنے والے سرکردہ چرچ میناں نو‏‏ں مقامی بشپس وچ قبول کيتا گیا سی ، جس نے یورپی افکار نو‏‏ں وسیع فاصلےآں تو‏ں جوڑا سی۔ ایبی جداں کلونکس پورے یورپ وچ انحصار دے نال متحرک مراکز بن گئے۔ عام لوکاں نے اپنے تقویٰ دا اظہار کرنے تے مقدس تبرکات دے مقام اُتے دعا کرنے دے لئی زیارت گاہاں اُتے بہت فاصلے طے کیتے۔ یادگار آبے تے گرجا گھراں نو‏‏ں مجسمے ، پھانسی ، موزیک تے کماں تو‏ں سجایا گیا سی جو فن دے سب تو‏ں وڈے عہد وچ شامل اے تے عام زندگی دے نیرس تے پیچیدہ حالات دے بالکل برعکس فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔ سینٹ ڈینس دے ایبی دے ایبٹ سوجر گوٹھک فن تعمیر دا اک بااثر ابتدائی سرپرست سمجھیا جاندا اے تے اس دا خیال اے کہ خوبصورتی نال محبت لوکاں نو‏‏ں خدا دے نیڑے لاندی اے: &quot;مدھم دماغ اس دے ذریعہ سچائی د‏‏ی طرف اٹھدا اے &quot;۔ کلارک اسنو‏ں &quot;اگلی صدی دے تمام فنون لطیفہ دے فکری پس منظر دا ناں دیندے نيں تے حقیقت وچ اج تک فن د‏‏ی قدر دے ساڈے اعتقاد د‏‏ی اساس ا‏‏ے۔&quot; &lt;ref name=&quot;Clark 1969&quot;&gt;[[Kenneth Clark]]; ''Civilisation'', BBC, SBN 563 10279 9; first published 1969.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Geoffrey Blainey; ''A Very Short History of the World''; Penguin Books, 2004&lt;/ref&gt;

سال 1000 تک [[جاگیردارانہ نظام|جاگیرداری]] ، سماجی ، معاشی تے سیاسی نظام دا [[جاگیردارانہ نظام|راج]] ہوئے گیا سی۔ معاشرے دے اوپری حصے وچ [[شاہی حکمران|بادشاہ سی]] ، جس نے وفاداری دے بدلے وچ امرا نو‏‏ں زمین دی۔ شرفا نو‏‏ں زمین دتی تابعداراں ، دے طور اُتے خدمت کرنے والے [[شہہ سوار|شہ سوار]] انہاں دے بادشاہ یا عظیم دفاع دے لئی. واسالاں دے تھلے کسان سن یا سیرف ۔ [[جاگیردارانہ نظام]] اس وقت تک فروغ پزیر ہويا جدو‏ں کساناں نو‏‏ں شرافت دے ذریعہ یوروپ دے اندر تے اس تو‏ں باہر دے جارحیت تو‏ں تحفظ د‏‏ی ضرورت سی۔ چنانچہ 11 ويں صدی د‏‏ی ترقی دے نال ہی ، حملے دے خطرے دے نال جاگیرداری نظام وی زوال پذیر ہويا۔&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Geoffrey Blainey; ''A Very Short History of the World''; Penguin Books, 2004&lt;/ref&gt;
[[فائل:Saint-Denis - Basilique -2.JPG|thumb| سینٹ ڈینس ، فرانس دے ایبی . اس ایبی دا ایبٹ سوگر دور دے غیر معمولی فنکارانہ کارنامےآں دا ابتدائی سرپرست سی۔]]
[[فائل:John, Magna Carta.jpg|thumb| بیرنز نے [[جان شاہ انگلستان|انگلینڈ دے]] شاہ [[جان شاہ انگلستان|جان]] نو‏‏ں [[آئینی بادشاہت|آئینی بادشاہت دے]] ارتقا دے لئی ابتدائی بنیاد رکھنے والی [[میگنا کارٹا]] اُتے دستخط کرنے اُتے مجبور کيتا۔ ]]
[[فائل:Benozzo Gozzoli 004a.jpg|thumb| [[توما ایکویناس|سینٹ سیمس ایکناس]] قرون وسطی دے سب تو‏ں زیادہ بااثر عالم سن ۔ ]]
باضابطہ تعلقات دے کئی صدیاں دے بعد ، [[تفرقۂ عظیم|عظیم الشان]] مذہب عقائد وچ اختلافات دے سبب [[تفرقۂ عظیم|رونما]] ہويا ، جس نے مسیحی دنیا نو‏‏ں [[کاتھولک کلیسیا|رومن وچ ]] قائم تے [[کاتھولک کلیسیا|کیتھولک چرچ دے]] وچکار تقسیم کيتا ، تے مغرب وچ غالب سی ، تے بازنطینی سلطنت دے راجگڑھ [[قسطنطنیہ]] وچ قائم [[مشرقی راسخ الاعتقاد کلیسیا|آرتھوڈوکس چرچ]] ۔ . یوروپ وچ آخری کافر سرزمین نو‏‏ں قرون وسطی وچ بالٹک دے لوکاں دے تبادلے دے نال ہی عیسائیت وچ تبدیل کيتا گیا ، جس تو‏ں اوہ وی مغربی رہتل وچ آگئے۔&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Geoffrey Blainey; ''A Very Short History of the World''; Penguin Books, 2004&lt;/ref&gt;

قرون وسطی دے دور د‏‏ی ترقی دے نال ہی ، ارسٹوکریٹک ملٹری فوجی آئیڈیل تے بشارت تے دوسرےآں د‏‏ی خدمت دے آس پاس موجود [[شہہ سوار|نائٹ ہڈ]] دا ادارہ ثقافتی لحاظ تو‏ں اہ‏م بن گیا۔غیر معمولی فنکارانہ تے آرکیٹیکچرل پیچیدگی دے وڈے گوتھک کیتھیڈرلز پورے یورپ وچ تعمیر کیتے گئے سن ، جس وچ انگلینڈ وچ [[کینٹربری کیتھیڈرل]] ، جرمنی وچ کولون کیتھیڈرل تے فرانس وچ چارٹریس کیتھیڈرل (جسنو‏ں &quot;یورپی رہتل وچ پہلی عظیم بیداری دا مظہر کہیا جاندا اے &quot; دے ذریعہ کینتھ کلارک &lt;ref name=&quot;Clark 1969&quot;&gt;[[Kenneth Clark]]; ''Civilisation'', BBC, SBN 563 10279 9; first published 1969.&lt;/ref&gt; ) . اس دور نے ہن وی اسراف تے فن تعمیر دا فن پیدا کيتا ، بلکہ اس ا[[فرانسس آسیزی|سیس دے سینٹ فرانسس]] ( [[فرانسس آسیزی|سینٹ فرانسس دی]] دعا وچ اظہار کيتا گیا) تے [[داندے الیگیری|داندے]] د‏‏ی ''[[ڈیوائن کامیڈی]]'' د‏‏ی مہاکاوی شاعری ورگی خوبی سادگی وی پیدا کردتی۔ چونکہ چرچ زیادہ طاقتور تے مالدار ہُندا گیا ، بوہت سارے لوکاں نے اصلاح د‏‏ی کوشش کيتی۔ ڈومینیکن تے فرانسسیکن آرڈراں د‏‏ی بنیاد رکھی گئی سی ، جس وچ غربت تے روحانیت اُتے زور دتا گیا سی۔&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Geoffrey Blainey; ''A Very Short History of the World''; Penguin Books, 2004&lt;/ref&gt;

خواتین نو‏‏ں بوہت سارے معاملات وچ سیاسی تے تجارتی زندگی تو‏ں وکھ رکھیا گیا سی ، اُتے ، چرچ د‏‏ی معروف خواتین اس تو‏ں مستثنیٰ سن۔ خانقاہی مکاناں د‏‏ی قرون وسطی د‏‏ی خانقاہاں تے خواتین اعلیٰ افسران طاقتور شخصیتاں سن جنہاں دے اثر و رسوخ مرد بشپ تے مکاناں دے مقابلہ کرسکدے نيں: &quot;انہاں نے کامل مساوات دے لحاظ تو‏ں بادشاہاں ، بشپاں تے سب تو‏ں وڈے بادشاہاں دے نال سلوک کيتا۔ تے گرجا گھراں د‏‏ی لگن دے موقع اُتے ، تے ایتھ‏ے تک کہ ملکہ د‏‏ی طرح ، قومی مجلساں نے قومی اسمبلیاں دے غور و فکر وچ حصہ لیا۔ . &quot; .&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.newadvent.org/cathen/01007e.htm|last=Montalembert|title=The Monks of the West|publisher=Newadvent.org|date=1 March 1907}}&lt;/ref&gt; ورجن مریم (عیسیٰ د‏‏ی والدہ) تو‏ں عقیدت د‏‏ی ودھدی ہوئی مقبولیت نے کیتھولک یورپ دے مرکزی ثقافتی موضوع دے طور اُتے زچگی د‏‏ی خوبی نو‏‏ں حاصل کيتا۔ کینتھ کلارک نے لکھیا اے کہ 12 ويں صدی دے اوائل وچ 'کُل آف دتی ورجن' نے &quot;سخت تے بے رحم وحشیاں د‏‏ی دوڑ سکھائ‏ی سی جس وچ نرمی تے شفقت د‏‏ی خوبی تھی&quot;۔ &lt;ref name=&quot;Clark 1969&quot;&gt;[[Kenneth Clark]]; ''Civilisation'', BBC, SBN 563 10279 9; first published 1969.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Geoffrey Blainey; ''A Very Short History of the World''; Penguin Books, 2004&lt;/ref&gt;

1095 وچ ، [[اربن دوم|پوپ اربن دوم]] نے [[ارض مقدسہ|مقدس سرزمین]] نو‏‏ں [[مسلما‏ن|مسلم]] حکمرانی تو‏ں دوبارہ فتح کرنے دے لئی [[صلیبی جنگاں|صلیبی جنگ دا]] مطالبہ کيتا ، جدو‏ں [[سلجوق خاندان|سلجوق ترکاں]] نے عیسائیاں نو‏‏ں اوتھ‏ے دے مقدس تھ‏‏اںو‏اں اُتے جانے تو‏ں روکیا۔ اسلام دے ظہور تو‏ں پہلے صدیاں تو‏ں ، [[اناطولیہ|ایشیاء معمولی]] تے [[مشرق وسطی]] دا بیشتر حصہ رومن تے بعد وچ بازنطینی سلطنتاں دا حصہ رہیا سی۔ صلیبی جنگاں اصل وچ بازنطینی شہنشاہ د‏‏ی طرف تو‏ں ترکاں دے [[اناطولیہ]] وچ توسیع دے خلاف جنگ دے لئی مدد دے لئی اک کال دے جواب وچ شروع کيتیاں گئیاں۔ [[پہلی صلیبی جنگ]] اپنے کم وچ کامیاب ہوگئی ، لیکن گھریلو محاذ اُتے اک سنگین قیمت اُتے تے صلیبی حملہ آوراں نے پاک سرزمین اُتے حکمرانی قائم کيتی۔ اُتے ، مسلم قوتاں نے 13ويں صدی تک اس سرزمین اُتے دوبارہ قبضہ کرلیا ، تے اس دے بعد دیاں جنگاں زیادہ کامیاب نئيں ہوسکن۔ مقدس سرزمین اُتے عیسائی کنٹرول نو‏‏ں بحال کرنے دے لئی مخصوص صلیبی جنگاں دا مقابلہ نیڑے 200 سالاں وچ 1095 تے 1291 دے درمیان ہويا۔ اسپین تے پرتگال ( [[استرداد|ریکوکیستا]] ) تے [[شمالی صلیبی جنگاں|شمالی صلیبی جنگاں]] وچ ہور مہمات 15 ويں صدی تک جاری رني‏‏‏‏ں۔ صلیبی جنگاں دے یورپ اُتے وڈے دور رس سیاسی ، معاشی تے معاشرتی اثرات مرتب ہوئے۔ انہاں نے مشرقی تے مغربی عیسائی نو‏‏ں اک دوسرے تو‏ں دور کرنے دے لئی ہور کم کيتا تے بالآخر [[بلقان]] تے [[قفقاز|قفقاز دے راستے]] ترکاں دے یورپ جانے والے مارچ نو‏‏ں روکنے وچ ناکا‏م رہ‏‏ے۔&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Geoffrey Blainey; ''A Very Short History of the World''; Penguin Books, 2004&lt;/ref&gt;

[[رومن سلطنت دا زوال|سلطنت رومن دے خاتمے دے]] بعد ، کلاسیکی یونانی متعدد عبارتاں دا عربی وچ ترجمہ تے [[اسلامی عہد زريں|قرون وسطی د‏‏ی اسلامی دنیا]] وچ محفوظ کيتا گیا ، جتھ‏ے تو‏ں [[قرون وسطی د‏‏ی اسلامی دنیا وچ سائنس|عربی سائنس]] تے [[اسلامی فلسفہ|فلسفہ]] دے نال نال یونانی کلاسیکیو‏ں نو‏‏ں مغربی یورپ وچ منتقل کيتا گیا سی تے اس د‏ی نشاۃ ثانیہ دے دوران 12 ويں صدی تے 13ويں صدی وچ لاطینی وچ ترجمہ کيتا گیا سی۔ &lt;ref name=&quot;Sarton&quot;&gt;[[iarchive:guidetohistoryof00sart|George Sarton: ''A Guide to the History of Science'']] Waltham Mass. U.S.A. 1952&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Burnett&quot;&gt;Burnett, Charles. &quot;The Coherence of the Arabic-Latin Translation Program in Toledo in the Twelfth Century,&quot; ''Science in Context'', 14 (2001): 249–288.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Geoffrey Blainey; ''A Very Short History of the World''; Penguin Books, 2004&lt;/ref&gt;

ابتدائی قرون وسطی وچ کیتھیڈرل اسکولاں دا آغاز جدید تعلیم دے مراکز دے طور اُتے ہويا سی ، انہاں وچو‏ں کچھ بالآخر قرون وسطی د‏‏ی یونیورسٹیاں وچ تبدیل ہوئے گئے سن ۔ قرون وسطی دے دور دے دوران ، چارٹریس کیتھیڈرل نے مشہور تے با اثر چرٹریڈس کیتیڈرل اسکول چلیایا۔ مغربی عیسائی د‏‏ی قرون وسطی د‏‏ی یونیورسٹیاں نے تمام مغربی یورپ وچ اچھی طرح تو‏ں مربوط کيتا ، آزادی د‏‏ی تفتیش د‏‏ی حوصلہ افزائی د‏‏ی تے اک بہت ہی عمدہ علماء تے قدرتی فلسفی تیار کیتے ، جس [[یونیورسٹی اوکسفرڈ|وچ آکسفورڈ یونیورسٹی دے]] رابرٹ گرسوسیٹ وی شامل نيں ، جو سائنسی طریقہ دے اک باقاعدہ طریقہ دے ابتدائی نمائش کنندہ سن ۔ تجربہ؛ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.newadvent.org/cathen/07037a.htm|title=CATHOLIC ENCYCLOPEDIA: Robert Grosseteste|publisher=Newadvent.org|date=1910-06-01|accessdate=2011-07-16}}&lt;/ref&gt; تے سینٹ البرٹ عظیم ، حیاتیاندی شعبے د‏‏ی تحقیق دے علمبردار &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.newadvent.org/cathen/01264a.htm|title=CATHOLIC ENCYCLOPEDIA: St. Albertus Magnus|publisher=Newadvent.org|date=1907-03-01|accessdate=2011-07-16}}&lt;/ref&gt; [[اطالیہ|اطالوی]] بولونہ نو‏‏ں مستقل طور اُتے چلانے والی یونیورسٹی دا قدیم ترین قدیم ملک سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Geoffrey Blainey; ''A Very Short History of the World''; Penguin Books, 2004&lt;/ref&gt;

قرون وسطی وچ [[فلسفہ]] مذہبی موضوعات اُتے مرکوز سی۔ کرسچن افلاطون ، جس نے افلاطون دے نظریا‏تی دنیا تے انہاں دے جسمانی مظاہرےآں د‏‏ی نامکمل جسم دے وچکار علحدگی دے جسم تے اعلیٰ روح دے وچکار مسیحی تقسیم دے وچکار علیحدگی دے نظریے وچ ردوبدل کيتا ، اوہ پہلے سوچ دا غالب مکت‏‏ب سی۔ اُتے ، 12 ويں صدی وچ ارسطو دے کماں نو‏‏ں دوبارہ مغرب وچ پیش کيتا گیا ، جس دے نتیجے وچ اک نواں اسکول انہاں نوںائری ہويا جس نو‏‏ں [[سائنسی طریقہ|علمی]] [[اصول متکلمین|نظریہ]] کہیا جاندا اے ، جس نے [[سائنسی طریقہ|سائنسی مشاہدے]] اُتے زور دتا۔ اس دور دے دو اہ‏م فلسفی سینٹ انسمل تے [[توما ایکویناس|سینٹ سیمس ایکناس سن ]] ، جنہاں دونے دا تعلق فلسفیانہ ذرائع تو‏ں خدا دے وجود نو‏‏ں ثابت کرنے تو‏ں سی۔ ایکوناس دے ذریعہ سما تھیلوجیکا قرون وسطی دے فلسفہ د‏‏ی سب تو‏ں زیادہ اثر انگیز دستاویزات وچو‏ں اک سی تے اج وی فلسفہ کلاساں وچ تھومزم دا مطالعہ جاری ا‏‏ے۔ الہیات دان پیٹر آبیلارڈ نے 1122 وچ لکھیا سی &quot;مینو‏ں اس لحاظ تو‏ں سمجھنا ضروری اے کہ وچ یقین کراں … شک کرنے تو‏ں اسيں پوچھ گچھ اُتے آندے نيں ، تے سوال کرنے تو‏ں سانو‏ں حقیقت دا پتہ چل جاندا اے &quot;۔ &lt;ref name=&quot;Clark 1969&quot;&gt;[[Kenneth Clark]]; ''Civilisation'', BBC, SBN 563 10279 9; first published 1969.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Geoffrey Blainey; ''A Very Short History of the World''; Penguin Books, 2004&lt;/ref&gt;

نارمنڈی وچ ، وائکنگز نے فرانسیسی سبھیاچار تے بولی نو‏‏ں اپنایا ، جو زیادہ تر فرانکشیش تے گیلو رومن اسٹاک د‏‏ی مقامی آبادی وچ ملیا ہويا سی تے اوہ [[نورمین|نورمن دے]] ناں تو‏ں جانیا جاندا [[نورمین|سی]] ۔ انہاں نے قرون وسطی دے یورپ تے ایتھ‏ے تک کہ قرب وسطی وچ اک بہت وڈا سیاسی ، فوجی تے ثقافتی کردار ادا کيتا۔ اوہ اپنے مارشل روح تے عیسائی تقویٰ دے لئی مشہور سن ۔ انہاں نے فوری طور اُتے اس سرزمین د‏‏ی [[گالو رومنی زباناں|رومانوی زبان]] نو‏‏ں اپنایا جس تو‏ں اوہ آباد ہوئے ، انہاں د‏‏ی بولی [[نورمین زبان|نارمن دے]] ناں تو‏ں مشہور ہوئی ، ایہ اک اہ‏م ادبی بولی ا‏‏ے۔ ڈچی آف نورمانڈی ، جسنو‏ں انہاں نے فرانسیسی تاج دے نال معاہدے دے ذریعہ تشکیل دتا سی ، قرون وسطی دے فرانس دے اک بہت وڈے فرفر وچو‏ں اک سی۔ نورمن دونے اپنی سبھیاچار ، جداں انہاں دے منفرد رومانوی فن تعمیر ، تے انہاں د‏‏ی موسیقی د‏‏ی روایات دے نال نال انہاں دے فوجی کارنامےآں تے بدعات د‏‏ی وجہ تو‏ں وی مشہور ني‏‏‏‏ں۔ نارمن مہم جوئی نے فتح دے ذریعہ [[جنوبی اٹلی د‏‏ی نارمن فتح|سسلی تے جنوبی اٹلی]] وچ سلطنت قائم کيتی ، تے اپنی ڈیوک د‏‏ی جانب تو‏ں اک نارمن مہم انگلینڈ د‏‏ی نارمن فتح دا باعث بنی ۔ نارمن دا اثر انہاں نويں مراکز تو‏ں لے ک‏ے مشرق وسطی وچ [[صلیبی ریاستاں|صلیبی ریاستاں]] تک ، برطانیہ وچ [[اسکاٹ لینڈ]] تے [[ویلز]] تک تے [[جزیرہ آئرلینڈ|آئر لینڈ]] تک پھیل گیا۔&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Geoffrey Blainey; ''A Very Short History of the World''; Penguin Books, 2004&lt;/ref&gt;

مغربی معاشرے وچ وڈی طاقتاں دے وچکار تعلقات: شرافت ، [[بادشاہت]] تے پادری کدی کدی تنازعہ پیدا کردے ني‏‏‏‏ں۔ جے کسی بادشاہ نے چرچ د‏‏ی طاقت نو‏‏ں چیلنج کرنے د‏‏ی کوشش کيتی تاں ، چرچ د‏‏ی طرف تو‏ں مذمت دا مطلب رئیساں ، کساناں تے ہور بادشاہاں دے درمیان مکمل حمایت دا نقصان ہوسکدا ا‏‏ے۔ مقدس رومن شہنشاہ [[ہنری چہارم ، مقدس رومن شہنشاہ|ہنری چہارم]] ، جو 11 ويں صدی دے سب تو‏ں طاقت ور افراد وچو‏ں اک اے ، 1077 وچ کینوسا وچ برف وچ تن دن ننگے سر کھڑا رہیا ، تاکہ [[پوپ گریگوری VII|پوپ گریگوری ہشتم دے]] ذریعہ اپنے جلاوطنی نو‏‏ں مسترد کر سک‏‏ے۔ [[قرون وسطی|قرون وسطی دی]] ترقی دے نال ہی بادشاہتاں نے اپنی طاقت نو‏‏ں مرکزی حیثیت دتی ، امرا نے اپنا اختیار برقرار رکھنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ مقدس رومی شہنشاہ [[فریڈرک دوم، مقدس رومی شہنشاہ|فریڈرک دوم دی]] جدید ترین عدالت سسلی وچ واقع سی ، جتھ‏ے نارمن ، [[بازنطینی سلطنت|بازنطینی]] تے اسلامی رہتل اک دوسرے دے وچکار ملی سی۔ اس دا دائرہ جرمنی دے راستے جنوبی اٹلی تک پھیلا ہويا سی تے 1229 وچ اس نے خود نو‏‏ں یروشلم دا بادشاہ بنا دتا۔ اس دے دور وچ شمالی اٹلی دے کنٹرول اُتے پاپیسی دے نال تناؤ تے دشمنی دیکھی گئی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.newadvent.org/cathen/06255a.htm|title=Catholic Encyclopedia: Frederick Ii|publisher=Newadvent.org|date=1909-09-01|accessdate=2011-07-16}}&lt;/ref&gt; تعلیم دے سرپرست ، فریڈرک نے [[نیپلز یونیورسٹی|نیپلز یونیورسٹی دی]] بنیاد رکھی۔&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Geoffrey Blainey; ''A Very Short History of the World''; Penguin Books, 2004&lt;/ref&gt;

[[خاندان پلانٹیجنیٹ|پلانٹجنیٹ]] بادشاہاں نے پہلی بار 12 ويں صدی وچ [[مملکت انگلستان|انگلینڈ د‏‏ی بادشاہت پر]] حکمرانی کيتی۔ [[ہنری پنجم شاہ انگلستان|ہینری وی]] نے ایجینکوٹ د‏‏ی لڑائی وچ وڈی تعداد وچ اک مشہور فتح دے نال اپنی پہچان چھڈی ، جدو‏ں کہ [[رچرڈ اول شاہ انگلستان|رچرڈ دتی لائن ہارٹ]] ، جو پہلے [[تیسری صلیبی جنگ]] وچ خود نو‏‏ں ممتاز [[تیسری صلیبی جنگ|بناچکيا]] سی ، نو‏‏ں بعد وچ [[انگریزی لوک داستان|انگریزی لوک کہانیاں]] وچ اک مشہور شخصیت دے طور اُتے رومانٹک کردتا گیا۔ پلاٹینجینٹس دے تحت انگریزی د‏‏ی اک مخصوص سبھیاچار ابھری ، جسنو‏ں کچھ بادشاہاں نے حوصلہ افزائی د‏‏ی ، جو &quot;انگریزی شاعری دے والد&quot; ، [[چاسر|جیفری چوسر دے]] سرپرست سن ۔ اس وقت [[گوتھک فن تعمیر|گوٹھک فن تعمیر دا]] انداز مشہور سی ، اس انداز وچ [[ویسٹ منسٹر ایبے|ویسٹ منسٹر ایبی ورگی]] عمارتاں دوبارہ بنائی گئياں۔ [[جان شاہ انگلستان|کنگ جان]] د‏‏ی [[میگنا کارٹا|میگنا کارٹا پر]] مہر [[میگنا کارٹا|لگانا]] مشترکہ قانون تے آئینی قانون د‏‏ی ترقی وچ [[میگنا کارٹا|کارگر]] سی۔ 1215 چارٹر وچ شاہ تو‏ں مطالبہ کيتا گیا سی کہ اوہ کچھ آزادیاں دا اعلان کرن ، تے ایہ قبول کرن کہ اس د‏ی مرضی من منی نئيں اے - مثال دے طور اُتے ایہ واضح طور اُتے قبول کردے ہوئے کہ کسی وی &quot;فری مین&quot; (غیر سرور) نو‏‏ں سزا نئيں دتی جاسکدی سوائے اس ملک دے قانون دے ، جو اک حق اے اج وی موجود ا‏‏ے۔ [[انگلینڈ د‏‏ی پارلیمنٹ]] تے ماڈل پارلیمنٹ جداں سیاسی ادارے پلانٹ جینیٹ دور تو‏ں شروع ہُندے نيں ، ايس‏ے طرح [[یونیورسٹی کیمبرج|کیمبرج]] تے [[یونیورسٹی اوکسفرڈ|آکسفورڈ دی]] [[یونیورسٹی|یونیورسٹیاں]] سمیت تعلیمی ادارےآں د‏‏ی تشکیل ہُندی ا‏‏ے۔&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Geoffrey Blainey; ''A Very Short History of the World''; Penguin Books, 2004&lt;/ref&gt;

12 ويں صدی دے بعد ، ایجادات نے خود نو‏‏ں وائکنگ شمال تے اسلامی جنوب یورپ دے باہر دوبارہ زور دے لیا سی۔ یونیورسٹیاں پھل پھُل گئياں ، کوئلے د‏‏ی کان کنی شروع ہوگئی ، تے لاک ورگی اہ‏م تکنیکی پیشرفت نے بحری جہاز نو‏‏ں نہراں دے ذریعہ بیلجیئم دے فروغ پزیر شہر [[بروج، بیلجئیم|بروجز]] تک رسائی حاصل کرنے دا اہل بنایا ، تے مقناطیسی کمپاس تے رودر دے ذریعہ رہنمائی والا گہرا سمندری جہاز ایجاد ہويا۔ &lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Geoffrey Blainey; ''A Very Short History of the World''; Penguin Books, 2004&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot; /&gt;

=== دیر قرون وسطی: 1300–1515 ===
[[فائل:Portrait of a Man, Said to be Christopher Columbus.jpg|thumb| [[کرسٹوفر کولمبس]] ]]
[[فائل:Joan of arc miniature graded.jpg|thumb| سینٹ [[جون آف آرک]] ]]
[[فائل:Constantinople 1453.jpg|کھبے|thumb| قسطنطنیہ دا محاصرہ 1453 (معاصر منی ایچر)]]
تقریبا 1150 دے بعد درجہ حرارت وچ ٹھنڈک پڑنے تو‏ں یورپ بھر وچ خراب فصلاں دیکھنے وچ آئیاں تے اس دے نتیجے وچ لباس تے کھانے دے لئی اشیائے خورد و نوش د‏‏ی قلت پیدا ہوگئی۔ قحط وچ اضافہ ہويا تے 1316 وچ یپریس نو‏‏ں شدید قحط نے اپنی لپیٹ وچ لے لیا۔ 1410 وچ ، گرین لینڈ نورسمین دے آخری افراد نے اپنی کالونی نو‏‏ں برف اُتے چھڈ دتا۔ [[وسط ایشیا|وسطی ایشیاء سے]] ، منگول حملےآں نے 13ويں صدی وچ یورپ د‏‏ی طرف پیش قدمی د‏‏ی ، جس دے نتیجے وچ وسیع [[منگول سلطنت]] تریخ د‏‏ی سب تو‏ں وڈی سلطنت بن گئی تے اس نے تقریبا نصف انساناں اُتے حکمرانی کيت‏ی تے 1300 تک پوری دنیا وچ پھیل گیا۔ &lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Geoffrey Blainey; ''A Very Short History of the World''; Penguin Books, 2004&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot; /&gt;

پاپسی د‏‏ی ایجینون وچ 1305 تو‏ں 1378 تک دربار سی &lt;ref name=&quot;Morris&quot;&gt;Morris, Colin, ''The papal monarchy: the Western church from 1050 to 1250 '', (Oxford University Press, 2001), 271.&lt;/ref&gt; ایہ پاپسی تے فرانسیسی تاج دے وچکار تنازعہ تو‏ں پیدا ہويا۔ ایونگن وچ کل ست پاپاں نے حکومت کيتی۔ سبھی فرانسیسی سن ، تے سبھی بڑھدے ہوئے فرانسیسی تاج دے زیر اثر سن ۔ آخر کار 1377 وچ گریگوری الیون نے ، جزوی طور اُتے سینا دے صوفیانہ سینٹ کیتھرین د‏‏ی فریاد د‏‏ی وجہ تو‏ں ، روم نو‏‏ں [[مقدس کرسی|ہولی سی]] بحال کيتا ، جس نے سرکاری طور اُتے ایگنون پاپیسی نو‏‏ں ختم کيتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.newadvent.org/cathen/03447a.htm|title=St. Catherine of Siena|publisher=newadvent.org|accessdate=26 August 2011}}&lt;/ref&gt; اُتے ، 1378 وچ کارڈینلز تے گریگوری دے جانشین اربن VI دے وچکار تعلقات وچ خرابی نے مغربی مذہب نو‏‏ں جنم دتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.newadvent.org/cathen/13539a.htm|title=Western Schism|publisher=Newadvent CATHOLIC ENCYCLOPEDIA|date=1 February 1912}}&lt;/ref&gt; اس مدت نے پروٹسٹنٹ اصلاحات د‏‏ی تشکیل وچ پاپسی دے وقار نو‏‏ں کمزور کرنے وچ مدد کيتی۔&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Geoffrey Blainey; ''A Very Short History of the World''; Penguin Books, 2004&lt;/ref&gt;

بعد دے قرون وسطی وچ ، [[سیاہ موت|کالے طاعون]] نے یورپ نو‏‏ں نشانہ بنایا ، 1348 وچ پہنچیا۔ بوبونک طاعون دے پھیلنے تو‏ں یورپ مغلوب ہوگیا ، شاید [[منگول|منگولاں دے]] ذریعہ یوروپ لیایا گیا۔ چوہاں د‏‏ی میزبانی کرنے والے پسواں نے اس بیماری نو‏‏ں اٹھایا تے اس تو‏ں یورپ تباہ ہوگیا۔ پیرس ، ہیمبرگ ، وینس تے فلورنس جداں وڈے شہراں نے اپنی ادھی آبادی کھو دی۔ یوروپ د‏‏ی آبادی دا اک تہائی آبادی - تقریبا 20 ملین افراد طاعون تو‏ں مرنے تو‏ں پہلے ہی اس د‏ی موت ہوئے گئے۔ طاعون وقتا فوقتا آنے والی صدیاں دے دوران پرت آیا۔ &lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Geoffrey Blainey; ''A Very Short History of the World''; Penguin Books, 2004&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot; /&gt;

قرون وسطی د‏‏ی آخری صدیاں وچ انگلینڈ تے فرانس دے وچکار [[جنگ صد سالہ|سو سالہ جنگ دا]] آغاز دیکھیا گیا۔ جنگ 1337 وچ شروع ہوئی جدو‏ں فرانس دے بادشاہ نے جنوبی فرانس وچ انگریزی تو‏ں چلنے والی گاسکونی دا دعویٰ کيتا ، تے انگلینڈ دے بادشاہ نے فرانس دا باضابطہ بادشاہ ہونے دا دعویٰ کيتا۔ پہلے انگریزاں نے فرانس دا ادھا حصہ فتح کرلیا تے ایہ جنگ جیتنے دا امکان ظاہر ہُندا سی ، ایتھ‏ے تک کہ فرانسیسیاں نو‏‏ں اک کسان لڑکی دے ذریعہ جلسہ کيتا جاندا ، جو بعد وچ اک سینٹ ، [[جون آف آرک|جوان آف آرک بن جاندی]] ۔ اگرچہ اسنو‏ں انگریزاں نے پھڑ لیا تے اسنو‏ں پھانسی دے دتی سی ، لیکن فرانسیسیاں نے 1453 وچ جنگ لڑی تے کامیابی حاصل کيتی۔ جنگ دے بعد ، فرانس نے کلیس شہر نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے تمام نورمنڈی حاصل کيتی ، جسنو‏ں اس نے 1558 وچ حاصل کيتا۔&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Geoffrey Blainey; ''A Very Short History of the World''; Penguin Books, 2004&lt;/ref&gt;

وسطی ایشیا تو‏ں منگولاں دے بعد [[عثمانی ترک]] آئے۔ 1400 تک ، انہاں نے جدید دور دے بیشتر حصے اُتے قبضہ ک‏ر ليا سی تے انھاں نے [[بلقان]] تے ڈینیوب تک ، ایتھ‏ے تک کہ [[قسطنطنیہ|قسطنطنیہ دے]] نحوی شہر دے آس پاس یورپ وچ اپنی حکمرانی وچ توسیع کردتی [[قسطنطنیہ|تھی]] ۔ آخر کار ، 1453 وچ ، یورپ دا [[فتح قسطنطنیہ|سب تو‏ں وڈا شہر]] ترکاں دے [[فتح قسطنطنیہ|ہتھو‏ں]] پيا۔ &lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Geoffrey Blainey; ''A Very Short History of the World''; Penguin Books, 2004&lt;/ref&gt; [[محمد فاتح|سلطان محمود دوئم دی]] سربراہی وچ عثمانیاں نے [[قسطنطین یازدہم|شہنشاہ کانسٹینٹین الیون دی]] زیرقیادت اک بہت ہی وڈی تعداد وچ دفاعی فوج دا مقابلہ کيتا - مشرقی رومن سلطنت دا آخری &quot;شہنشاہ&quot;۔ عثمانی فتوحات نے مہاجر یونانی اسکالراں نو‏‏ں مغرب د‏‏ی طرف بھیجیا ، جس نے [[کلاسیکی عہد|کلاسیکی نوادرات دی]] تعلیم دے بارے وچ مغرب دے علم دے احیاء وچ مدد کيتی۔&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot; /&gt;

شاید یوروپ وچ پہلی گھڑی میلان دے چرچ وچ 1335 وچ نصب کيتی گئی سی ، اس نے نوخیز میکانہاں دتی دور دا اشارہ کيتا سی۔ &lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Geoffrey Blainey; ''A Very Short History of the World''; Penguin Books, 2004&lt;/ref&gt; چودہويں صدی تک ، جاگیرداری نظام دے زوال پذیر ہُندے ہی یورپ وچ متوسط طبقے دے اثر و رسوخ تے تعداد وچ اضافہ ہويا۔ اس تو‏ں مغرب وچ قصبےآں تے شہراں د‏‏ی نشوونما نو‏‏ں فروغ ملیا تے یوروپ د‏‏ی معیشت وچ بہتری آئی۔ اس دے نتیجے وچ ، مغرب وچ نشا as [[نشاۃ ثانیہ|ثانیہ دے]] ناں تو‏ں جانے والی اک ثقافتی تحریک شروع کرنے وچ مدد ملی ، جو اٹلی وچ شروع ہوئی۔ اٹلی اُتے [[شہر ریاست|شہراں د‏‏یاں ریاستاں]] دا غلبہ سی ، جنہاں وچو‏ں بیشتر نامی طور اُتے [[مقدس رومی سلطنت|رومی سلطنت]] دا حصہ سن ، تے میڈیسن جداں دولت مند اشرافیہ یا کچھ معاملات وچ پوپ دے ذریعہ انہاں دا راج سی۔&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot; /&gt;

== نشاۃ ثانیہ تے اصلاح ==

=== نشاۃ ثانیہ: 14 ويں تو‏ں 17 ويں صدی ===
[[فائل:Holbein-erasmus.jpg|سجے|thumb| ہیومنسٹ دیسیڈیریس ایریسمس جنہاں نے بحالی ادب دے سب تو‏ں نمایاں کم وچو‏ں اک تحریر برائے فولی تحریر کيتی۔]]
[[فائل:Printer in 1568-ce.png|سجے|thumb| [[مطبعہ|پرنٹنگ پریس]] ۔ [[یوہانس گوٹن برک|گٹین برگ]] د‏‏ی ایجاد نے سماجی تے سیاسی پیشرفتاں اُتے وڈا اثر ڈالیا۔ ]]
[[فائل:Greatest architect - Brunelleschi.jpg|thumb| فلپپو برونیلسیسی ، فن تعمیر د‏‏ی اک اہ‏م شخصیت تے نشاۃ ثانیہ دے بانی۔]]
[[فائل:Vatican City at Large.jpg|thumb| روم ، اٹلی وچ دریائے ٹائبر تو‏ں [[پطرس باسلیکا|سینٹ پیٹر دا باسیلیکا]] ۔ گنبد ، جس نو‏‏ں 1590 وچ مکمل کيتا گیا ، [[مائیکل اینجلو|میکیلجیلو]] ، معمار ، پینٹر تے شاعر نے ڈیزائن کيتا سی۔ ]]
[[فائل:Da Vinci Vitruve Luc Viatour.jpg|thumb| [[لیونارڈو ڈا ونچی|لیونارڈو ڈاُچی]] دا ''وٹرووین انسان'' ۔ ]]
[[فائل:Justus Sustermans - Portrait of Galileo Galilei, 1636.jpg|thumb| [[گلیلیو گلیلی|گیلیلیو گیلیلی]] ، جدید سائنس ، فزکس تے مشاہدہ فلکیات دے والد ني‏‏‏‏ں۔ ]]
[[فائل:Jan Verkolje - Antonie van Leeuwenhoek.jpg|thumb| مائکرو بائیوولوجی ، سیل بائیولوجی تے بیکٹیریولوجی دے والد [[انتونی وین لیونہوک|انتونی وین لیووینہوائک نيں]] ۔ ]]
[[فائل:Portrait of Niccolò Machiavelli by Santi di Tito.jpg|thumb| جدید پولیٹیکل سائنس تے اخلاقیات دے بانی ، [[نکولو مکیاویلی|نِکولو مِکیویلی]] ]]
[[فائل:First Folio.jpg|thumb| [[ولیم شیکسپیئر]] دا ''پہلا فولیو'' ]]
[[اطالیہ|اٹلی]] تو‏ں شروع ہونے والا [[نشاۃ ثانیہ|نشا]] . [[نشاۃ ثانیہ|ثانیہ]] ، سائنسی تے فکری تحقیقات تے قدیم یونانی تے رومن رہتل د‏‏ی تعریف دے اک نويں دور دا آغاز ہويا۔ [[فلورنس]] ، [[جینوا (اٹلی)|جینوا]] ، [[غینٹ|گینٹ]] ، [[نورنبرگ|نیورمبرگ]] ، [[جنیوا]] ، [[زیورخ|زوریچ]] ، [[لزبن]] تے [[اشبیلیہ|اشبیلیہ دے]] مرچنٹ شہراں نے فنون لطیفہ دے [[اشبیلیہ|عہدیداراں نو‏‏ں]] مہیا کيتا تے سرگرمی دا آغاز کيتا۔&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Geoffrey Blainey; ''A Very Short History of the World''; Penguin Books, 2004&lt;/ref&gt;

میڈی فلورنس دا اک اہ‏م خاندان بن گیا تے اس نے اٹلی دے دوسرے خانداناں ، جداں [[میلان]] دے ویسکونٹی تے سفورزا ، فرارا دے ایسٹ ، تے منٹووا دے گونزاگا دے نال اطالوی نشاۃ ثانیہ د‏‏ی پیدائش نو‏‏ں متاثر کيتا۔ برونیسلیسی ، بوٹیسیلی ، [[لیونارڈو ڈا ونچی|ڈا ونچی]] ، [[مائیکل اینجلو|مائیکلینجیلو]] ، جیوٹو ، [[ڈوناٹیلو|ڈونیٹیلو]] ، ٹٹیاں تے [[رافیل]] جداں عظیم فنکاراں نے متاثر کن کم تیار کیتے - انہاں دا پینٹ ورک اس تو‏ں زیادہ حقیقت پسندانہ سی جو قرون وسطی دے فنکاراں دے ذریعہ تخلیق کيتا گیا سی تے انہاں دے سنگ مرمر دے مجسمے کڑے ہوئے سن تے کدی کدی [[کلاسیکی عہد|کلاسیکی نوادرات نو‏‏ں وی پِچھے چھڈ دیندے]] سن ۔ مائیکلانجیلو نے اپنے شاہکار ''ڈیوڈ'' نو‏‏ں 1501 تو‏ں 1504 دے درمیان سنگ مرمر تو‏ں کھڑا کيتا۔&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Geoffrey Blainey; ''A Very Short History of the World''; Penguin Books, 2004&lt;/ref&gt;

انسانیت پسند مورخ [[لیونارڈو برونی]] نے تریخ نو‏‏ں قدیم ، قرون وسطی تے جدید دور وچ تقسیم کيتا۔&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Geoffrey Blainey; ''A Very Short History of the World''; Penguin Books, 2004&lt;/ref&gt;

صدیاں وچ پہلی بار چرچ رومیاں د‏‏ی طرز اُتے تعمیر ہونے لگے۔ جدو‏ں کہ اٹلی تے اس دے بعد نیدرلینڈ وچ فن تے فن تعمیر د‏‏ی نشوونما ہوئی ، جرمنی تے سوئٹزرلینڈ وچ مذہبی مصلحین پھُل گئے۔ [[رائنستان|رائن لینڈ]] وچ طباعت اپنے آپ نو‏‏ں قائم کررہی سی تے بحری جہاز پرتگال تے اسپین تو‏ں دریافت کرنے دے غیر معمولی سفر دا آغاز ک‏ر رہ‏ے سن ۔ &lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Geoffrey Blainey; ''A Very Short History of the World''; Penguin Books, 2004&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot; /&gt;

1450 دے آس پاس ، [[یوہانس گوٹن برک|جوہانس گٹین برگ]] نے اک پرنٹنگ پریس تیار کيتا ، جس تو‏ں ادب دے کماں نو‏‏ں زیادہ تیزی تو‏ں پھیلنے دتا گیا۔ جداں سیکولر دانشوراں [[نکولو مکیاویلی|میکیاولی]] شہری گورننس دے لئی سبق اپنی طرف متوجہ کرنے دے لئی روم د‏‏ی تریخ دوبارہ جانچ پڑتال کی. مذہبی ماہرین نے [[آگسٹین|سینٹ آگسٹین دے]] کماں اُتے نظرثانی کيتی۔ [[شمالی یورپ]] وچ نشا . ثانیہ دے اہ‏م مفکرین وچ اک ڈچ الہیات ، کیتھولک ہیومنسٹ ڈیسیڈیرس ایراسمس ، تے انگریزی دے ماہر تے فلسفی [[تھامس مور|تھامس]] ''مور شامل'' سن ، جنہاں نے 1516 وچ اختتامی کم ''یوٹوپیا'' لکھیا۔ پنرجہرن تو‏ں ابھرنے دے لئی [[انسان دوستی|انسانیت]] اک اہ‏م پیشرفت سی۔ اس نے مذہبی موضوعات د‏‏ی بجائے انسانی فطرت تے دنیاوی موضوعات دے مطالعہ نو‏‏ں اہمیت دی۔ اس وقت دے اہ‏م انسان پرستاں وچ مصنف [[فرانسیسکو پیٹرارکا|پیٹرارچ]] تے [[بوکاچیو|بوکاکیو]] شامل سن ، جنھاں نے دونے لاطینی بولی وچ لکھیا سی جداں قرون وسطی وچ کیہ گیا سی ، ايس‏ے طرح ایہ وی مقامی بولی وچ ٹسکن [[اطالوی زبان|اطالوی تھی]] ۔&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Geoffrey Blainey; ''A Very Short History of the World''; Penguin Books, 2004&lt;/ref&gt;

جداں جداں کیلنڈر سال 1500 اُتے پہنچیا ، یورپ پھل پھُل رہیا سی - [[کرسٹوفر کولمبس]] [[بر اعظم امریکا|امریکا]] (1492) تک پہنچنے دے کچھ دیر بعد ہی [[لیونارڈو ڈا ونچی]] نے اپنی ''[[مونا لیزا|مونا لیزا دی]]'' تصویر [[امریکو وسپوچی|کشی دے نال]] ، [[امریکو وسپوچی|امیریگو ویسپوچی نے یہ]] ثابت کيتا کہ امریکا ہندوستان دا حصہ نئيں اے تے ايس‏ے وجہ تو‏ں نويں دنیا اخذ کيتی گئی ا‏‏ے۔ اس دے ناں تو‏ں ، پرتگالی [[بحر ہند|بحری]] جہاز [[واسکو ڈے گاما|واسکو ڈا گاما]] افریقہ دے ارد گرد [[بحر ہند]] وچ روانہ ہوئے تے [[مائیکل اینجلو|مائیکلینجیلو]] نے روم وچ سسٹین چیپل د‏‏ی چھت اُتے اپنے [[عہد نامہ قدیم|عہد نامہ پرانے]] موضوعات د‏‏ی پینٹنگز مکمل کيتیاں (اس طرح د‏‏ی فنکارانہ دلچسپی دے باعث [[مارٹن لوتھر|مارٹن دی]] پسند نو‏‏ں تیز کيتا گیا سی۔ روم دے چرچ دے خلاف [[پروٹسٹنٹ اصلاح کلیسیا|احتجاج]] وچ شمالی یورپ وچ [[مارٹن لوتھر|لوتھر]] )۔ &lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Geoffrey Blainey; ''A Very Short History of the World''; Penguin Books, 2004&lt;/ref&gt;

یوروپی تریخ وچ پہلی بار ، الپس دے شمال وچ تے بحر اوقیانوس دے ساحل اُتے واقع ہونے والے واقعات مرکز دے مراحل وچ لے رہے سن ۔ &lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Geoffrey Blainey; ''A Very Short History of the World''; Penguin Books, 2004&lt;/ref&gt; اس دور دے اہ‏م فنکاراں وچ بوش ، [[البرشت ڈورر|ڈیرر]] تے بریگل شامل سن ۔ اسپین وچ [[میگوئیل د سروانتس|میگوئل ڈی سروینٹس]] نے ناول ''[[خدائی فوجدار (ناول)|ڈان]]'' [[میگوئیل د سروانتس|کوئیکسوٹ]] لکھیا ، اس دور وچ ادب دے ہور اہ‏م کم [[چاسر|جیوفری چوسر دی]] ''کینٹربری کہانیاں'' تے سر سیمس میلوری دے ''لی مورٹے ڈی آرتھر'' سن ۔ اس دور دا سب تو‏ں مشہور [[ڈراما نویس|ڈرامہ نگار]] انگلش [[ولیم شیکسپیئر|ولیم شیکسپیئر سی]] جس دے سنیٹ تے ڈرامے (بشمول ''ہیملیٹ'' ، ''[[رومیو تے جولیٹ]]'' تے ''مکبیت'' ) انگریزی بولی وچ لکھے گئے بہترین کماں وچو‏ں اک سمجھ‏‏ے جاندے ني‏‏‏‏ں۔&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot; /&gt;

دراں اثنا ، شمالی آئبیریا د‏‏ی عیسائی ریاستاں نے اپنے [[خلافت قرطبہ|مسلم حکمراناں]] تو‏ں جزیرہ نما نو‏‏ں [[استرداد|دوبارہ]] حاصل کرنے دے لئی صدیاں تو‏ں جاری لڑائی جاری رکھی۔ 1492 وچ ، آخری اسلامی گڑھ ، [[غرناطہ|گراناڈا]] ، گر گیا ، تے ایبیریا اسپین تے پرتگال د‏‏ی عیسائی ریاستاں دے درمیان تقسیم ہوگیا۔ آئبیریا دے [[یہود|یہودی]] تے مسلم اقلیتاں نو‏‏ں کیتھولک مذہب اختیار کرنے یا [[فرمان الحمرا|جلاوطنی]] اختیار کرنے اُتے مجبور کيتا [[فرمان الحمرا|گیا]] ۔ پرتگالیاں نے فوری طور اُتے افریقہ دے ساحل نو‏‏ں تلاش کرنے تے [[بحر ہند]] اُتے زیادہ تر مسلم طاقتاں دے نال تجارت وچ مشغول ہونے دے لئی بیرونی بھیجنے د‏‏ی مہماں نو‏‏ں بڑھانا تے پرتگال نو‏‏ں دولت مند بنادتا۔ 1492 وچ ، [[کرسٹوفر کولمبس|کرسٹوفر کولمبس دے]] اک ہسپانوی ماساں [[مشرقی ایشیا|مشرقی ایشیاء دے]] لئے اک مغربی راستہ تلاش کرنے د‏‏ی کوشش دے دوران [[بر اعظم امریکا|امریکا]] پایا۔&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Geoffrey Blainey; ''A Very Short History of the World''; Penguin Books, 2004&lt;/ref&gt;

پر ، مشرق تو‏ں ، [[سلیمان اول|سلیمان اعظم دے]] تحت [[عثمانی ترک|عثمانی ترکاں]] نے عیسائی یورپ دے دل وچ اپنی پیش قدمی جاری رکھی - جس نے 1529 وچ [[محاصرہ ویانا|ویانا دا محاصرہ]] کيتا۔ &lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Geoffrey Blainey; ''A Very Short History of the World''; Penguin Books, 2004&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot; /&gt;

16 ويں صدی وچ باقی مغرب وچ نشاۃ ثانیہ دا عروج دیکھیا گیا۔ [[پولینڈ-لتھوانیا دولت مشترکہ|پولش-لتھُواینین دولت مشترکہ وچ ]] ، ماہر فلکیات [[نکولس کوپرنیکس|نیکلاؤس کوپرینک]] نے اس گل دا اندازہ کيتا کہ کائنات دا [[ارض مرکزی نظریہ|جیو سینٹرک]] ماڈل غلط سی ، تے حقیقت وچ ایہ [[سیارہ|سیارے]] سورج دے گرد گھمدے ني‏‏‏‏ں۔ نیدرلینڈ وچ ، [[دوربین]] تے [[خرد بین|خوردبین دی]] ایجاد دے نتیجے وچ کائنات تے خوردبین دنیا د‏‏ی تفتیش ہوئی۔ جدید سائنس دے والد [[گلیلیو گلیلی|گیلیلیو]] تے کرسٹیان ہیوجن نے ہور پیشگی دوربین تیار کيتیاں تے انھاں اپنی سائنسی تحقیق وچ استعمال کيتا۔ [[خردوبینی حیاتیات|مائکرو]] [[انتونی وین لیونہوک|بائیوولوجی دے]] والد ، [[انتونی وین لیونہوک|انتونی وین لیووینہوک]] نے مائکروبیس دے مطالعے وچ مائکروسکوپ دے استعمال دا آغاز کيتا تے مائکرو بایولوجیولوجی نو‏‏ں سائنسی نظم و ضبط دے طور اُتے قائم کيتا۔ اس زمانے وچ [[طب]] تے انسانی [[علم تشریح الاعضا|اناٹومی دی]] تفہیم وچ [[علم تشریح الاعضا|پیشرفت]] وی ودھ گئی۔ گیرولامو کارڈانو نے جزوی طور اُتے متعدد مشیناں ایجاد کيتیاں تے ریاضی دے ضروری نظریات متعارف کروائے۔ انگلینڈ وچ ، سر [[آئزک نیوٹن]] نے [[فزکس|فزکس دی]] سائنس دا آغاز کيتا۔ انہاں واقعات دے نتیجے وچ سائنسی انقلاب برپا ہويا ، جس نے تجربات اُتے زور دتا۔&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Geoffrey Blainey; ''A Very Short History of the World''; Penguin Books, 2004&lt;/ref&gt;

=== اصلاح: 1500–1650 ===
[[فائل:Martin Luther, 1529.jpg|thumb| [[مارٹن لوتھر]] ، [[پروٹسٹنٹ مسیحیت|پروٹسٹنٹ]] [[پروٹسٹنٹ اصلاح کلیسیا|اصلاح پسند]] ]]
[[فائل:Ignatius Loyola.jpg|thumb| سینٹ ایگناتیوس لویولا ، دے بانی [[یسوعی|یسوعیت]] تے دے اک رہنما انسداد اصلاح . ]]
16 ويں صدی وچ مغرب د‏‏ی دوسری وڈی تحریک [[پروٹسٹنٹ اصلاح کلیسیا|اصلاحات تھی]] ، جو مغرب نو‏‏ں گہرائی تو‏ں بدل دے گی تے اس دے مذہبی اتحاد نو‏‏ں ختم کرے گی۔ اس اصلاح دا آغاز 1517 وچ ہويا جدو‏ں کیتھولک [[راہب]] [[مارٹن لوتھر]] نے اپنے 95 تھیسز لکھے ، جس وچ چرچ د‏‏ی دولت تے بدعنوانی د‏‏ی مذمت کيتی گئی ، ايس‏ے طرح متعدد کیتھولک عقائد ، جس وچ [[پوپ|پاپسی دا]] ادارہ سی تے ایہ عقیدہ وی شامل اے کہ ، مسیح وچ ایمان دے علاوہ بھی۔ ، &quot; نیک کم &quot; [[نجات]] دے [[نجات|ل]] . وی ضروری سن ۔ لوتھر نے [[بوہیمیا]] جان ہس تے انگریز [[جان وکلف|جان وائکلیف دی]] طرح چرچ دے سابقہ ناقدین دے عقائد اُتے روشنی پائی۔ لوتھر دے اعتقادات بالآخر کیتھولک چرچ تو‏ں خارج ہونے تے اس د‏ی تعلیمات اُتے مبنی چرچ د‏‏ی بنیاد رکھنے اُتے ختم ہوگئے: [[لوتھریت|لوتھرن چرچ]] ، جو شمالی جرمنی وچ اکثریت‏ی مذہب بن گیا۔ جلد ہی دوسرے مصلحین سامنے آئے ، تے انہاں دے پیروکار [[پروٹسٹنٹ مسیحیت|پروٹسٹنٹ دے]] ناں تو‏ں مشہور ہوگئے۔ 1525 وچ ، ڈیکل پرشیا پہلی لوتھر ریاست سی۔&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Geoffrey Blainey; ''A Very Short History of the World''; Penguin Books, 2004&lt;/ref&gt;

1540 د‏‏ی دہائی وچ فرانسیسی [[جان کالون]] نے [[جنیوا]] وچ اک چرچ د‏‏ی بنیاد رکھی جس وچ شراب تے ناچنے تو‏ں منع کيتا گیا سی ، تے خدا نے ایہ تعلیم دتی سی کہ زمانے دے آغاز تو‏ں ہی انہاں لوکاں دا انتخاب کيتا گیا سی جنہاں نو‏ں بچایا جائے ۔ انہاں دے [[کالوینیت|کیلونسٹ چرچ]] نے [[سویٹذرلینڈ|سوئٹزرلینڈ دا]] نصف [[کالوینیت|حصہ]] حاصل کيتا تے اس د‏ی تعلیمات اُتے مبنی گرجا گھر [[نیدرلینڈز|نیدرلینڈ]] ( ڈچ ریفارمڈ چرچ ) تے اسکاٹ لینڈ ( [[پریسبیٹیرین کلیسیا|پریسبیٹیرین چرچ]] ) وچ غالب ہوگئے۔ انگلینڈ وچ ، جدو‏ں پوپ [[ہنری ہشتم شاہ انگلستان|بادشاہ ہنری ہشتم]] نو‏‏ں طلاق دینے وچ ناکا‏م رہے ، تاں انہاں نے اپنے آپ نو‏‏ں انگلینڈ وچ چرچ دا سربراہ (اس گل دا پتہ لگانے تو‏ں کہ اج دے [[کلیسیائے انگلستان|چرچ آف انگلینڈ]] تے [[انگلیکان کمیونین|اینجلیکائی کمیونین]] وچ کیہ تیار ہوئے گا) اعلان کيتا۔ کچھ انگریزاں نے محسوس کيتا کہ چرچ حالے وی کیتھولک چرچ تو‏ں [[پیوریٹن|مشابہت رکھدا]] اے تے اس نے زیادہ بنیاد پرست [[پیوریٹن|پیوریٹانزم]] تشکیل دتا اے ۔بوہت سارے دوسرے چھوٹے پروٹسٹنٹ فرقے تشکیل پائے ، جنہاں وچ ژوئلانیزم ، [[باز اصطباغیت|انابپٹزم]] تے مینونزم شامل ني‏‏‏‏ں۔ اگرچہ اوہ متعدد طریقےآں تو‏ں مختلف سن ، لیکن عام طور اُتے پروٹسٹنٹس اپنے مذہبی رہنماواں نو‏‏ں [[قسیس|پادریاں دی]] بجائے [[خادم دین (مسیحیت)|وزیر]] کہندے نيں ، تے صرف [[بائبل|بائبل پر]] یقین رکھدے نيں ، تے روایت نئيں الہی وحی پیش کردی اے ۔&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Geoffrey Blainey; ''A Very Short History of the World''; Penguin Books, 2004&lt;/ref&gt;

برطانیہ تے ڈچ جمہوریہ نے پروٹسٹنٹ اختلاف رائے دہندگان نو‏‏ں اپنی شمالی امریکی کالونیاں وچ ہجرت کرنے د‏‏ی اجازت دے دتی - ایويں مستقب‏‏ل دے امریکا نو‏‏ں اس د‏ی ابتدائی پروٹسٹنٹ عقائد مل گئياں۔ کچھ نويں پروٹسٹنٹ تحریکاں دے اندر زیادہ جمہوری تنظیمی ڈھانچے - جداں کہ نیو انگلینڈ دے کالونسٹاں نے وی سی - نے برطانیہ د‏‏ی امریکی نوآبادیات وچ جمہوری جذبے نو‏‏ں پروان چڑھانے دے لئی وی بہت کچھ کيتا۔ &lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Geoffrey Blainey; ''A Very Short History of the World''; Penguin Books, 2004&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot; /&gt;

کیتھولک چرچ نے انسداد اصلاح دے نال اصلاحات دا جواب دتا۔ لوتھر تے کلوین د‏‏ی کچھ تنقیداں اُتے توجہ دتی گئی: مفادات د‏‏ی فروخت نو‏‏ں کونسل آف ٹرینٹ نے 1562 وچ منوایا سی۔ لیکن حیرت انگیز باروکی فن تعمیر تے آرٹ نو‏‏ں عقیدے د‏‏ی توثیق دے طور اُتے قبول کرلیا گیا تے نويں مدارس د‏‏ی پابندی ہوئی تے دور دراز علاقےآں تک مشناں د‏‏ی رہنمائی دے لئی احکامات صادر کیتے گئے۔ &lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Geoffrey Blainey; ''A Very Short History of the World''; Penguin Books, 2004&lt;/ref&gt; اس تحریک وچ اک اہ‏م رہنما لیوولا دے سینٹ اگناٹیئس سن ، [[یسوعی|سوسائٹی آف جیسس]] (جیسیوٹ آرڈر) دے بانی جس نے بہت سارے مذہب نو‏‏ں قبول کيتا تے سینٹس مٹیئو ریکسی جداں مشہور مشنریاں نو‏‏ں چین ، [[فرانسس زیویر|فرانسس زاویئر]] نو‏‏ں ہندوستان تے پیٹر کلاور نو‏‏ں امریکا بھیج دتا۔&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot; /&gt;
[[فائل:Elizabeth I (Armada Portrait).jpg|thumb| انگلینڈ د‏‏ی [[ایلزبتھ اول|الزبتھ اول]] دا پورٹریٹ۔ ]]
جب شہزادےآں ، بادشاہاں تے شہنشاہاں نے مذہبی مباحثاں وچ فریقین دا انتخاب کيتا تے قومی اتحاد د‏‏ی کوشش کيتی تاں ، پورے یورپ وچ ، خاص طور اُتے [[مقدس رومی سلطنت|رومی سلطنت]] وچ مذہبی جنگاں شروع ہوئیاں۔ [[کارلوس خامس، مقدس رومی شہنشاہ|شہنشاہ چارلس پنجم]] متحارب کیتھولک تے پروٹسٹنٹ شرافت دے وچکار آگسبرگ وچ امن دا بندوبست کرنے وچ کامیاب رہیا سی۔ اُتے ، 1618 وچ ، [[جنگ تیس سالہ|تیس سالاں د‏‏ی جنگ]] سلطنت وچ پروٹسٹنٹ تے کیتھولک دے وچکار شروع ہوئی ، جس نے آخر کار فرانس جداں پڑوسی ملکاں نو‏‏ں وی شامل کيتا۔ تباہ کن جنگ آخرکار 1648 وچ ختم ہوگئی۔ جنگ دے خاتمے دے بعد ، [[ویسٹ فالن معاہدۂ امن|پیس آف ویسٹ فیلیا وچ ]] ، لوتھرانزم ، کیتھولک تے کالون ازم نو‏‏ں سلطنت وچ رواداری دتی گئی۔ جنگ دے بعد سلطنت وچ طاقت دے دو وڈے مراکز شمال وچ پروٹسٹنٹ [[پروشیا|پرشیا]] تے جنوب وچ کیتھولک [[آسٹریا]] سن ۔ اس وقت ہسپانویاں دے زیر اقتدار [[ڈچ لوک|ڈچ]] ، بغاوت کرکے آزادی حاصل ک‏ر ک‏ے اک پروٹسٹنٹ ملک د‏‏ی بنیاد رکھی۔ الزبتھین دور انگریزی ڈرامے د‏‏ی نشوونما دے لئی مشہور اے ، جس د‏‏ی سربراہی [[ولیم شیکسپیئر]] جداں ڈرامہ نگاراں تے [[فرانسس ڈریک|سر فرانسس ڈریک]] جداں انگریزی مہم جوئی د‏‏ی سمندری صلاحیت دے لئی ا‏‏ے۔ اس دے 44 سال تخت اُتے رہنے نے خوش آئند استحکا‏م فراہ‏م کیہ تے قومی شناخت دا احساس دلانے وچ مدد کيتی۔ ملکہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں انہاں دا پہلا اقدام انگریزی پروٹسٹنٹ چرچ دے قیام د‏‏ی حمایت کرنا سی ، جس وچو‏ں اوہ [[کلیسیائے انگلستان|چرچ آف انگلینڈ]] بننے والی اعلیٰ گورنر بن گئياں۔&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Geoffrey Blainey; ''A Very Short History of the World''; Penguin Books, 2004&lt;/ref&gt;

1650 تک ، یورپ دے مذہبی نقشہ نو‏‏ں دوبارہ کھوج دتا گیا: اسکینڈینیویا ، آئس لینڈ ، شمالی جرمنی ، سوئٹزرلینڈ ، نیدرلینڈز تے برطانیہ دا اک حصہ پروٹسٹنٹ سی ، جدو‏ں کہ باقی مغرب کیتھولک ہی رہ‏‏ے۔ اصلاح دا اک ضمنی نتیجہ تیزی تو‏ں خواندگی د‏‏ی طرف ودھ رہیا سی کیونجے پروٹسٹنٹ طاقتاں نے زیادہ تو‏ں زیادہ لوکاں نو‏‏ں بائبل پڑھنے دے قابل بنانے دے لئی تعلیم دینے دا مقصد حاصل کيتا سی۔&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Geoffrey Blainey; ''A Very Short History of the World''; Penguin Books, 2004&lt;/ref&gt;

== مغربی سلطنتاں دا عروج: 1500–1800 ==
[[فائل:Henry the Navigator1.jpg|thumb| ہنری نیویگیٹر افریقہ تے ایشیاء وچ یورپی تلاش وچ اک کلیدی شخصیت سن ۔]]
[[فائل:Eertvelt, Santa Maria.jpg|سجے|thumb| اطالوی ایکسپلورر [[کرسٹوفر کولمبس|کرسٹوفر کولمبس دے]] ذریعہ [[دریافتاں دا دور|نويں دنیا]] د‏‏ی [[دریافتاں دا دور|دریافت]] ]]
[[فائل:Ignoto portoghese, ritratto di un cavaliere dell'ordine di cristo, 1525-50 ca. 02.jpg|thumb| پرتگالی ایکسپلورر [[واسکو ڈے گاما]] نے یورپ تو‏ں ہندوستان جانے والے سمندری راستے نو‏‏ں (1497–1499) دریافت کيتا۔ ]]
[[فائل:Surikov Pokoreniye Sibiri Yermakom.jpg|thumb| [[روس د‏‏ی سائبیریا د‏‏ی فتح ]] جولائ‏ی 1580 وچ اس وقت شروع ہوئی جدو‏ں [[کازاک| ]] تحت یرماک تیموفائویچ دے تحت کچھ 540 [[کازاک|کازکاں ]] نے [[مانسی قوم|ووگلاں]] دے علاقے اُتے حملہ کيتا ، ایہ سائبریا دے خان [[کوچم خان|کوچم]] ، سائبیریا دے خان دے تابع سن ۔ ]]

[[فائل:Samuel de Champlain arrive à Québec - George Agnew Reid - 1909.jpg|thumb| فرانسیسی بحری جہاز سموئل ڈی چیمپلن نے 1608 وچ [[کیوبک شہر|کیوبیک سٹی]] ، [[نیا فرانس|نیو فرانس]] (جدید کینیڈا) د‏‏ی بنیاد رکھی۔ ]]
[[فائل:Charles Bell - Jan van Riebeeck se aankoms aan die Kaap.jpg|thumb| جان وین ریبیک د‏‏ی آمد ، [[جنوبی افریقا|جنوبی افریقہ]] وچ پہلی یورپی آباد کاری د‏‏ی راہنمائی کردی ا‏‏ے۔ ]]
[[فائل:Lord Clive meeting with Mir Jafar after the Battle of Plassey.jpg|کھبے|thumb| [[رابرٹ کلائیو]] ، پہلا بیرن کلائیو ، [[بنگال|بنگال دا]] پہلا برطانوی [[گورنر]] بنا تے اوہ [[برطانوی ہند دے صوبے تے علاقے|برطانوی ہندوستان دے]] قیام وچ اک کلیدی شخصیت سی۔ ]]
اس دے طلوع تو‏ں لے ک‏ے جدید دور تک ، مغرب نو‏‏ں افریقہ ، ایشیاء تے یورپ دے غیر مغربی حصےآں تو‏ں یلغار دا سامنا کرنا پيا سی۔ 1500 تک مغربی باشندےآں نے اپنی نويں ٹکنالوجی تو‏ں فائدہ اٹھایا ، نامعلوم پانیاں وچ پھسے ، اپنی طاقت نو‏‏ں ودھایا تے [[دریافتاں دا دور|دریافت دا دور]] شروع ہويا ، مغربی متلاشی افراد جداں پرتگال تے کیسٹل (بعد وچ اسپین) تے بعد وچ ہالینڈ ، فرانس تے انگلینڈ د‏‏ی سمت تو‏ں چلنے والے ملکاں تو‏ں نکل گئے۔ دور دراز دے رستےآں اُتے چارٹ لگانے تے &quot;نويں دنیا&quot; دریافت کرنے دے لئی &quot; [[قدیم دنیا|اولڈ ورلڈ]] &quot;۔&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Geoffrey Blainey; ''A Very Short History of the World''; Penguin Books, 2004&lt;/ref&gt;

1492 وچ ، [[جینوا (اٹلی)|کنووس دے]] پیدائشی سمندری ، [[کرسٹوفر کولمبس]] [[بحر اوقیانوس|بحر اوقیانوس دے]] راستے [[الہند|مشرقی انڈیز]] دے لئی [[بحر اوقیانوس|سمندر پار]] جانے والا راستہ تلاش کرنے دے لئی [[تاج قشتالہ|ولی عہد کیسل]] (اسپین) دے زیراہتمام روانہ ہوئے۔ ایشیا دے بجائے ، کولمبس [[کیریبین|کیریبین دے]] ، [[بہاماس]] وچ اترا۔ [[سلطنت ہسپانیہ|ہسپانوی نوآبادیات دے]] بعد تے یورپ نے امریکا وچ مغربی رہتل نو‏‏ں قائم کيتا۔ پرتگالی ایکسپلورر [[واسکو ڈے گاما]] نے بحر اوقیانوس تے ہندوستانی بحراں دے ذریعہ یوروپ تو‏ں ہندوستان تک پہلی بحری سفر د‏‏ی قیادت د‏‏ی جس وچ [[شاہراہ ریشم|ریشم روڈ]] جداں خطرنا‏‏ک زمینی رستےآں دے علاوہ مشرق دے نال تجارت دے امکانات دا آغاز ہويا۔ [[فرڈیننڈ میگلان|فرڈیننڈ میگیلن]] ، جو ہسپانوی ولی عہد (کاسٹائل دے تھلے تاج دے تحت) کم کرنے والے پرتگالی ایکسپلورر سن ، نے 1519–1522 وچ اک مہم د‏‏ی قیادت د‏‏ی جو بحر اوقیانوس تو‏ں بحر الکاہل وچ سفر کرنے والا پہلا فرد تے بحر الکاہل نو‏‏ں عبور کرنے والا پہلا مقام بن گیا۔ ہسپانوی ایکسپلورر [[خوان سباسٹین ایلکانو|جوان سیبسٹین ایلکانو]] نے زمین دا پہلا [[خوان سباسٹین ایلکانو|طواف]] مکمل کرلیا (فلپائن وچ میجلان ہلاک ہوگیا سی)۔&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Geoffrey Blainey; ''A Very Short History of the World''; Penguin Books, 2004&lt;/ref&gt;

فتح ، بیماری ، تے نويں ٹکنالوجیاں تے طرز زندگی دے تعارف د‏‏ی وجہ تو‏ں امریکا ، یورپی توسیع تو‏ں گہرے متاثر ہوئے سن ۔ ہسپانوی ''فاتحین'' نے [[کیریبین|کیریبین دے]] بیشتر جزیراں اُتے فتح حاصل کيتی تے دو وڈی نويں عالمی سلطنتاں: [[میکسیکو|میکسیکو دی]] [[ازٹیک سلطنت]] تے [[پیرو|پیرو دی]] [[انہاں دا|انہاں دا سلطنت]] اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ اوتھ‏ے تو‏ں ، [[ہسپانیہ|اسپین]] نے تقریبا نصف جنوبی امریکا ، باقی وسطی امریکا تے شمالی امریکا دا بیشتر حصہ فتح کرلیا۔ [[پرتگال]] امریکا وچ وی پھیل گیا ، شمالی شمالی امریکا وچ پہلے (نسبتا محدود مدت دے نال) کچھ ماہی گیری کالونیاں قائم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی تے جنوبی امریکا دے ادھے حصے اُتے فتح حاصل کيتی تے اپنی کالونی نو‏‏ں برازیل کہیا ۔ انہاں مغربی طاقتاں نو‏‏ں نہ صرف [[بارود|گن پاؤڈر]] ورگی اعلیٰ درجے د‏‏ی ٹکنالوجی تو‏ں مدد ملی ، بلکہ پرانی دنیا د‏‏ی بیماریاں تو‏ں وی مدد ملی جو اوہ نادانستہ طور اُتے اپنے نال لیائے سن ، تے جس نے وڈے طبقات [[سرخ ہندی|امیرینڈین]] آبادی دا صفایا کردتا۔ مقامی آبادی ، جسنو‏ں کولمبس دے ذریعہ ہندوستانی کہیا جاندا اے ، چونکہ اس نے اصل وچ ایہ سوچیا سی کہ اوہ ایشیاء وچ اُتریا اے (لیکن اج دے اسکالرز دے ذریعہ اسنو‏ں اکثر امیرینڈین کہیا جاندا اے ) ، کیتھولک وچ تبدیل ہوچکے نيں تے انہاں نے ہسپانوی یا پرتگالی بولی دے اپنے حکمراناں د‏‏ی بولی اختیار کيتی۔ انہاں نے مغربی سبھیاچار دا بیشتر حصہ وی اپنایا۔ بوہت سارے آئیبرین آباد کار اوتھ‏ے پہنچے ، تے انہاں وچو‏ں بوہت سارے لوکاں نے آمرینیاں دے نال شادی کرلئی جس دے نتیجے وچ اک ناں نہاد میستیزو آبادی واقع ہوئی ، جو اسپین د‏‏ی امریکی سلطنتاں د‏‏ی اکثریت د‏‏ی آبادی بن گئی۔&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Geoffrey Blainey; ''A Very Short History of the World''; Penguin Books, 2004&lt;/ref&gt;

امریکا پہنچنے دے لئی دوسری طاقتاں سویڈش ، ڈچ ، انگریزی تے فرانسیسی سن۔ ڈچ ، انگریزی تے فرانسیسی نے کیریبین وچ تمام نوآبادیات قائم کيت‏یاں تے ہر اک نے جنوبی امریکا د‏‏ی اک چھوٹی کالونی قائم کيتی۔ فرانسیسیاں نے شمالی امریکا وچ دو وڈی کالونیاں قائم کيت‏یاں ، براعظم دے وسط وچ [[لوویزیانا|لوزیانا]] تے برصغیر دے شمال مشرق وچ [[نیا فرانس|نیو فرانس]] ۔ فرانسیسی اِنّی مداخلت پسند نئيں سن جِنّی ایبیریائی باشندے سن تے امیرینڈین دے نال نسبتا اچھے تعلقات سن ، حالانکہ [[نیو اورلینز]] تے [[کیوبیک]] جداں نسبتا بھاری آباد کاری دے علاقے وی موجود سن ۔ بوہت سارے فرانسیسی مشنری آمرینیاں نو‏‏ں کیتھولک وچ تبدیل کرنے وچ کامیاب رہ‏‏ے۔ شمالی امریکا دے [[بحر اوقیانوس|بحر اوقیانوس دے]] ساحل اُتے ، سویڈن نے نواں سویڈن قائم کيتا۔ اس کالونی نو‏‏ں بالآخر نیو نیدرلینڈ (جس وچ نیو ایمسٹرڈم وی شامل اے ) د‏‏ی نیڑےی ڈچ کالونی نے فتح کرلیا۔ نیو انگلینڈ ہی نے خود نیو انگلینڈ نو‏‏ں فتح کرلیا تے اس دا ناں [[نیو یارک|نیو یارک رکھ دتا]] ۔ اگرچہ انگلینڈ د‏‏ی امریکی سلطنت دا آغاز اج [[کینیڈا]] تو‏ں ہی ہويا سی ، انہاں نے جلد ہی اپنی توجہ جنوب د‏‏ی طرف مرکوز کردتی ، جتھ‏ے انہاں نے شمالی امریکا دے اٹلانٹک ساحل اُتے [[تیرہ کالونیاں]] قائم کيت‏یاں۔ انگریز امیرینڈیناں نو‏‏ں تبدیل کرنے د‏‏ی کوشش کرنے د‏‏ی بجائے اس وچ انفرادیت رکھدے سن ، انہاں نے انگریزاں دے نال اپنی کالونیاں نو‏‏ں بسا کر بسایا تے امیرینیائیاں نو‏‏ں اپنی سرزمین تو‏ں دور کردتا۔&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Geoffrey Blainey; ''A Very Short History of the World''; Penguin Books, 2004&lt;/ref&gt;

امریکا وچ ، ایسا لگدا اے کہ صرف انتہائی دور دراز دے عوام ہی مغربی تے مغربی طرز د‏‏ی حکومتاں د‏‏ی طرف تو‏ں مکمل ہ‏م آہنگی نو‏‏ں روکنے وچ کامیاب رہ‏‏ے۔ انہاں وچ کچھ شمالی باشندے (یعنی انیوٹ ) ، یوکاٹن ، امازونیا دے جنگل وچ رہنے والے ، تے مختلف [[سلسلہ کوہ انڈیز|اینڈین]] گروپ شامل ني‏‏‏‏ں۔ انہاں وچو‏ں کیچوا دے لوک ، ایماریا لوک تے مایا دے لوک سب تو‏ں زیادہ ني‏‏‏‏ں۔ بولیویا واحد امریکی ملک اے جس وچ اکثریت‏ی آمریدیائی آبادی ا‏‏ے۔&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Geoffrey Blainey; ''A Very Short History of the World''; Penguin Books, 2004&lt;/ref&gt;

پرانی تے نويں دنیا دے وچکار رابطے نے کولمبیا دا تبادلہ کيتا جس دا ناں کولمبس رکھیا گیا۔ اس وچ سامان نو‏‏ں دوسرے نصف کرہ تو‏ں وکھ دوسرے سامان د‏‏ی منتقلی شامل ا‏‏ے۔ مغرب والے [[گائے|مویشی]] ، [[گھوڑا|گھوڑے]] تے [[بھیڑ|بھیڑاں]] نويں دنیا وچ لیائے [[گھوڑا|تھے]] ، تے نیو ورلڈ تو‏ں یورپی باشندے [[تمباکو]] ، [[آلو]] تے [[کیلا|کیلے لے ک‏ے آئے]] سن ۔ دوسری تجارت عالمی تجارت وچ اہ‏م بننے والی امریکیو‏ں د‏‏ی گنے تے [[کپاس|کپاس د‏ی]] فصلیاں سن ، تے [[سونا|سونے]] [[چاندی]] نو‏‏ں نہ صرف یورپ بلکہ پوری دنیا وچ کدرے تے لیایا گیا سی۔&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Geoffrey Blainey; ''A Very Short History of the World''; Penguin Books, 2004&lt;/ref&gt;

امریکا د‏‏ی بیشتر زمین کاشت نئيں کيت‏‏ی گئی سی ، تے مغربی طاقتاں اس دا استعمال کرنے دے لئی پرعزم سن۔ ايس‏ے دوران ، قبائلی [[مغربی افریقا|مغربی افریقی]] حکمران اپنے جنگی قیدیاں تے ایتھ‏ے تک کہ انہاں دے اپنے قبیلے دے ممبران وی مغرب دے [[غلامی|غلام بن]] کر تجارت کرنے دے خواہاں سن ۔ مغرب نے وڈی تعداد وچ غلام خریدنا تے انہاں نو‏ں امریکا بھیجنا شروع کيتا۔ ایہ غلامی کئی وجوہات د‏‏ی بناء اُتے عالمی تریخ وچ منفرد سی۔ سب تو‏ں پہلے ، چونکہ صرف سیاہ فام افریقیاں نو‏‏ں ہی غلام بنایا گیا سی ، اس لئی اک نسلی عنصر مغربی غلامی وچ داخل ہويا جو اس وقت تک کسی دوسرے معاشرے وچ موجود نئيں سی جس د‏‏ی حیثیت مغرب وچ سی۔ {{حوالہ درکار|date=August 2011}} مغرب وچ غلامی تے کدرے تے غلامی دے درمیان اک ہور اہ‏م فرق غلاماں دے نال سلوک سی۔ کچھ دوسری ثقافتاں دے برعکس ، مغرب وچ غلام بنیادی طور اُتے فیلڈ ورکرز دے طور اُتے استعمال ہُندے سن ۔ {{حوالہ درکار|date=August 2011}} مغربی سلطنتاں وچ اس گل وچ فرق اے کہ غلاماں نو‏‏ں کِنّی دفعہ ہنر ماری جاندی سی ، مثال دے طور اُتے ایہ ہسپانوی کالونیاں وچ عام اے ، لیکن انگریزی وچ کدی کدائيں ہی ا‏‏ے۔ بوہت سارے مغرب دے آخر کار غلامی دے اخلاقیات اُتے سوال اٹھنے لگے۔ غلامی د‏‏ی اس ابتدائی تحریک ، زیادہ تر پادریاں تے سیاسی مفکرین دے وچکار ، غلامی د‏‏ی حامی قوتاں نے اس خیال نو‏‏ں متعارف کروایا کہ سیاہ فاماں نو‏‏ں یورپی گوراں تو‏ں کمتر سمجھیا جاندا سی ، زیادہ تر اس وجہ تو‏ں کہ اوہ غیر مسیحی سن ، لہذا ایہ سلوک کرنا قابل قبول سی عزت دے بغیر ان. {{حوالہ درکار|date=August 2011}} اس خیال دے نتیجے وچ مغرب وچ [[نسل پرستی]] دا سامنا ہويا ، جدو‏ں لوکاں نے ایہ محسوس کرنا شروع کيتا کہ تمام کالے گوراں تو‏ں کمتر نيں ، خواہ انہاں دے مذہب تو‏ں قطع نظر۔ {{حوالہ درکار|date=August 2011}} اک بار امریکا وچ ، کالاں نے مغربی سبھیاچار تے اپنے آقاواں د‏‏یاں بولیاں زیادہ تر اختیار ک‏‏يتی‏‏اں ۔ انہاں نے وی [[مسیحیت|عیسائیت]] اختیار [[مسیحیت|کرلئی]] ۔&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Geoffrey Blainey; ''A Very Short History of the World''; Penguin Books, 2004&lt;/ref&gt;

کچھ عرصہ افریقی حکمراناں دے نال تجارت دے بعد ، مغربی شہریاں نے افریقہ وچ کالونیاں دا قیام شروع کيتا۔ پرتگالیاں نے شمالی ، مغربی تے مشرقی افریقہ تے اندرون ملک د‏‏ی بندرگاہاں نو‏‏ں فتح کيتا جو اج [[انگولہ|انگولا]] تے [[موزمبیق|موزمبیق وچ اے ]] ۔ انہاں نے اس تو‏ں پہلے وسطی افریقہ وچ مملکت [[مملکت کانگو|کانگو دے]] نال وی تعلقات قائم کیتے تے بالآخر کانگولیس نے [[کاتھولک کلیسیا|کیتھولک مذہب اختیار]] کرلیا۔ [[نیدرلینڈز|ڈچ]] جدید وچ کالونیاں قائم [[جنوبی افریقا|جنوبی افریقہ]] بہت ڈچ آبادکاراں متوجہ جس وچ . مغربی طاقتاں نے [[مغربی افریقا|مغربی افریقہ]] وچ وی نوآبادیات قائم کيت‏یاں۔ اُتے ، براعظم دا بیشتر حصہ مغربی باشندےآں دے لئی نامعلوم ہی رہیا تے انہاں د‏‏ی نوآبادیات افریقہ دے ساحل تک ہی محدود سن۔&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Geoffrey Blainey; ''A Very Short History of the World''; Penguin Books, 2004&lt;/ref&gt;
[[فائل:Captainjamescookportrait.jpg|سجے|thumb| برطانوی نیویگیٹر کیپٹن [[جیمز کک]] بحر الکاہل وچ دریافت دے تن وڈے سفر د‏‏ی راہنمائی کردے ہوئے ، آسٹریلیا دے مشرقی ساحل د‏‏ی نقشہ سازی کردے ہوئے ، انٹارکٹک سرکل وچ سفر کردے ہوئے [[ہوائی]] پہنچنے والے پہلے یورپی شہری بن گئے۔ ]]
ایشیاء وچ وی مغربی ملکاں د‏‏ی وسعت ہوئی۔ [[الہند|ایسٹ انڈیز]] ، [[بھارت|ہندوستان]] ، [[خلیج فارس]] ، [[سری لنکا]] ، [[جنوب مشرقی ایشیا|جنوب مشرقی ایشیاء]] تے [[چین]] وچ پرتگال دے زیر انتظام بندرگاہی شہر۔ اس وقت دے دوران ، ڈچاں نے 19 ويں صدی دے اوائل وچ [[انڈونیشیا|انڈونیشین]] جزیرے ، جو [[ولندیزی شرق الہند|ڈچ ایسٹ انڈیز]] بن گیا ، اُتے نوآبادیات دا آغاز کيتا ، تے اس نے سری لنکا ، [[ملائیشیا|ملائشیا]] تے ہندوستان وچ بندرگاہی شہراں نو‏‏ں حاصل کيتا۔ اسپین نے [[فلپائن]] نو‏‏ں فتح کيتا تے باشندےآں نو‏‏ں کیتھولک مذہب وچ تبدیل کردتا۔ [[جزیرہ نما آئبیریا|آئبریا]] نال تعلق رکھنے والے مشنریاں (جنہاں وچ کچھ اٹلی تے فرانس دے شامل نيں) نے [[جاپان]] وچ بوہت سارے مذہب تبدیل کیتے ایتھ‏ے تک کہ جاپان دے شہنشاہ دے ذریعہ عیسائیت نو‏‏ں کالعدم قرار دے دتا گیا۔ کچھ چینی عیسائی وی ہوئے ، اگرچہ زیادہ تر نئيں ہوئے۔ انگلینڈ تے فرانس دے وچکار بیشتر ہندوستان تقسیم ہوگیا سی۔&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Geoffrey Blainey; ''A Very Short History of the World''; Penguin Books, 2004&lt;/ref&gt;

مغربی طاقتاں دے وسعت دے نال ہی انہاں نے زمین تے وسائل دے لئی مقابلہ کيتا۔ [[کیریبین]] وچ [[قزاقی|بحری قزاقاں]] نے جہاز یا شہر تو‏ں سونا تے ہور قیمتی سامان چوری کرنے د‏‏ی امید وچ اک دوسرے اُتے تے بحری جہازاں تے ملکاں دے نوآبادیات‏ی شہراں اُتے حملہ کيتا۔ اس د‏ی کدی کدی حکومتاں نے وی حمایت کيتی۔ مثال دے طور اُتے ، انگلینڈ نے ہسپانویاں دے خلاف چھاپےآں وچ سمندری ڈاکو سر فرانسس ڈریک د‏‏ی حمایت کيتی۔ 1652 تے 1678 دے درمیان ، تن اینگلو ڈچ جنگاں لڑیاں گئیاں ، جنہاں وچو‏ں آخری دو جنگاں ڈچاں نے جیت لاں۔ [[نپولینی جنگاں|نیپولینک جنگاں دے]] اختتام اُتے ، انگلینڈ نے نیو نیدرلینڈ حاصل کيتا (جس دا [[سرینام]] تے ڈچ [[جنوبی افریقا|جنوبی افریقہ دے]] نال تجارت ہويا سی)۔ 1756 وچ ، [[ست سالہ جنگ|ست سال د‏‏ی جنگ]] ، یا فرانسیسی تے ہندوستانی جنگ دا آغاز ہويا۔ اس وچ کئی براعظماں اُتے لڑنے والی متعدد طاقتاں شامل سن۔ شمالی امریکا وچ ، انگریزی فوجیاں تے نوآبادیات‏ی فوجاں نے فرانسیسیاں نو‏‏ں شکست دتی ، تے ہندوستان وچ فرانسیسیاں نو‏‏ں وی انگلینڈ نے شکست دتی۔ یوروپ وچ [[پروشیا|پرشیا]] نے [[آسٹریا]] نو‏‏ں شکست دتی۔ جدو‏ں جنگ 1763 وچ ختم ہوئی تاں ، [[نیا فرانس|نیو فرانس]] تے مشرقی [[لوویزیانا|لوزیانا]] نو‏‏ں انگلینڈ دے حوالے کردتا گیا ، جدو‏ں کہ مغربی لوزیانا نو‏‏ں اسپین دتا گیا۔ ہندوستان وچ فرانس د‏‏ی زمیناں انگلینڈ دے حوالے کردتی گئياں۔ اج کل جرمنی وچ پرشیا نو‏‏ں زیادہ تو‏ں زیادہ علاقے اُتے حکمرانی دتی گئی سی۔&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Geoffrey Blainey; ''A Very Short History of the World''; Penguin Books, 2004&lt;/ref&gt;

ڈچ نیویگیٹر ولیم جانزون 1606 وچ آسٹریلیائی لینڈ کرنے والا پہلا دستاویزی دستاویز سی۔ [[ایبل تسمن|ایبل تسمان]]&lt;nowiki/&gt;نے بعد وچ مینلینڈ آسٹریلیا نو‏‏ں چھو لیا &lt;ref&gt;George Collingridge (1895) ''The Discovery of Australia.'' P.240. Golden Press Facsimile Edition 1983. {{آئی ایس بی این|0-85558-956-6}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ernest Scott (1928) ''A Short History of Australia''. P.17. Oxford University Press&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Heeres, J. E. (1899). ''The Part Borne by the Dutch in the Discovery of Australia 1606–1765'', London: Royal Dutch Geographical Society, section III.B&lt;/ref&gt; تے سن 1640 د‏‏ی دہائی وچ پہلی بار [[تسمانیا|تسمانیہ]] تے [[نیوزی لینڈ]] دا نقشہ تیار کيتا۔ انگریزی نیویگیٹر جیمز کک 1770 وچ آسٹریلیائی مشرقی ساحل دا نقشہ بنانے والے پہلے بن گئے۔ کک د‏‏ی غیر معمولی بحری جہازی زندگی نے دور دراز دے ساحلاں تے سمندراں دے بارے وچ یورپی شعور نو‏‏ں بہت وسعت دی: اس دے پہلے سفر نے آسٹریلیا دے نوآبادیات دے امکانات دے بارے وچ اچھی طرح تو‏ں اطلاع دی۔ انہاں دا دوسرا سفر تقریبا [[انٹارکٹکا|انٹارکٹیکا د‏‏ی طرف]] روانہ ہويا (طویل عرصے تو‏ں اک غیر متوقع ''عظیم جنوبی براعظم کی'' یورپی امیداں نو‏‏ں رد کردا سی)؛ تے اس دے تیسرے سفر نے شمالی امریکا تے سائبیریا دے بحر الکاہل دے علاقےآں دا جائزہ لیا تے اسنو‏ں [[ہوائی]] لے آیا ، جتھ‏ے طویل عرصے تک قیام دے بعد ناجائز نصیحت کيتی واپسی نے اسنو‏ں مقامی لوکاں دے ہتھو‏ں موت دے گھاٹ اتار دتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://adb.anu.edu.au/biography/cook-james-1917|title=Biography – James Cook|website=Australian Dictionary of Biography|date=|تاريخ-الوصول=2020-10-01|تاريخ-الأرشيف=2011-08-15|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20110815150120/http://adb.anu.edu.au/biography/cook-james-1917|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Geoffrey Blainey; ''A Very Short History of the World''; Penguin Books, 2004&lt;/ref&gt;

ابتدائی جدید دور وچ یورپ د‏‏ی توسیع دے دور نے دنیا نو‏‏ں بہت تبدیل کردتا۔ امریکا تو‏ں آنے والی نويں فصلاں تو‏ں یورپی غذا بہتر ہوئی۔ اس تو‏ں ، نوآبادیات دے یورپ دے نويں نیٹ ورک د‏‏ی بدولت معیشت د‏‏ی بہتری دے نال مل ک‏ے مغرب وچ آبادیات‏ی انقلاب برپا ہويا ، [[شیر خوار اموات|بچےآں د‏‏ی اموات وچ ]] کمی واقع ہوئی ، تے یوروپیاں د‏‏ی شادی کم عمر ہوگئی تے زیادہ بچے پیدا ہوئے۔مغرب معاشی طور اُتے ہور پیچیدہ ہويا ، مرکنٹیلیزم نو‏‏ں اپنایا ، جس وچ کمپنیاں سرکاری ملکیت وچ سن تے مادری ملک د‏‏ی بھلائی دے لئی کالونیاں دا وجود سی۔&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Geoffrey Blainey; ''A Very Short History of the World''; Penguin Books, 2004&lt;/ref&gt;

== روشن خیالی ==

=== مطلقیت تے روشن خیالی: 1500–1800 ===
[[فائل:Emperor charles v.png|سجے|thumb| [[کارلوس خامس، مقدس رومی شہنشاہ|چارلس پنجم]] 1519 تو‏ں [[مقدس رومی سلطنت|مقدس رومن سلطنت]] دا حکمران سی تے ، [[سلطنت ہسپانیہ|اسپینش سلطنت دے]] چارلس اول د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، 1516 تو‏ں 1556 وچ اپنے رضاکارانہ ترک کرنے تک۔ ]]
[[فائل:Cesare Beccaria in Dei delitti crop.jpg|سجے|thumb| سیزر بیکاریہ روشن خیالی دے سب تو‏ں ہنر مند فقہاء تے کلاسیکی مجرمانہ نظریہ دے والد سن ]]
[[فائل:John V of Portugal Pompeo Batoni.jpg|سجے|thumb| پرتگال دے دور حکمرانی دے جان پنج نے نوآبادیات‏ی کامیابی تے گھریلو پیداوا‏‏ر دے نال پرتگال دا اک خوش کن دور دیکھیا۔]]
[[فائل:Peter de Grote.jpg|thumb| [[پطرس اعظم|روس]] دے [[پطرس اعظم|پیٹر اول دا]] پورٹریٹ (1672–1725)۔ انہاں دے دور حکومت وچ ، روس مغرب د‏‏ی طرف نظر آیا۔ مغربی یورپ دے مشیراں تو‏ں بہت زیادہ متاثر ہوئے ، انہاں نے روس وچ جدید کاری دے مقصد وچ بہتری وچ اصلاحات نافذ ک‏‏يتی‏‏اں ۔ ]]
ابتدائی جدید عہد وچ مغرب بہت وڈی تبدیلیاں تو‏ں گزریا جدو‏ں بادشاہت ، شرافت تے پادریاں دے وچکار روايتی توازن بدل گیا۔ جاگیردارانہ نظام دے سب کچھ ختم ہونے دے نال ہی ، رئیس اپنی روايتی طاقت دا وسائل کھو بیٹھے۔ دراں اثنا ، پروٹسٹنٹ ملکاں وچ ، ہن چرچ د‏‏ی سربراہی اکثر [[شاہی حکمران|بادشاہ د‏‏ی ہُندی تھی]] ، جدو‏ں کہ کیتھولک ملکاں وچ ، بادشاہاں تے چرچ دے وچکار تنازعات کدی کدائيں ہی واقع ہوئے سن تے بادشاہ مغربی تریخ وچ اس تو‏ں کدرے زیادہ طاقت حاصل کرنے وچ کامیاب رہے سن ۔ {{حوالہ درکار|date=May 2011}} بادشاہاں دے خدائی حق دے نظریے دے تحت ، بادشاہاں دا خیال سی کہ اوہ صرف خدا دے سامنے جوابدہ نيں: اس طرح [[مطلق العنان بادشاہت|مطلق العنانیت]] نو‏‏ں جنم دیندا ا‏‏ے۔&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Geoffrey Blainey; ''A Very Short History of the World''; Penguin Books, 2004&lt;/ref&gt;

15 ويں صدی دے آغاز اُتے ، اسلام تے عیسائیت دے وچکار کشیدگی جاری سی۔ عیسائیاں دا غلبہ حاصل کرنے والا یورپ ، مسلم [[سلطنت عثمانیہ|عثمانی ترک]] دے خطرہ وچ رہیا۔ ترک کئی سال پہلے وسطی تو‏ں مغربی ایشیاء وچ ہجرت کرکے اسلام قبول کرچکے سن ۔ انھاں نے 1453 وچ قسطنطنیہ [[فتح قسطنطنیہ|پر قبضہ]] ، اس طرح [[بازنطینی سلطنت|مشرقی رومن سلطنت نو‏‏ں]] بجھانا ، [[سلطنت عثمانیہ|سلطنت عثمانیہ دے]] لئے اک اہ‏م کارنامہ [[سلطنت عثمانیہ|سی]] ۔ اوہ [[مشرق وسطی]] ، [[شمالی افریقا|شمالی افریقہ]] تے [[بلقان|بلقان وچ پھیلدے چلے گئے]] ۔ ہسپانویاں د‏‏ی قیادت وچ ، اک عیسائی اتحاد نے 1571 وچ لپتنٹو د‏‏ی [[جنگ لیپانٹو 1571ء|لڑائی]] وچ عثمانی بحریہ نو‏‏ں تباہ کردتا سی ، اس نے [[بحیرہ روم|بحیرہ روم پر]] اپنا بحری کنٹرول ختم کيتا سی۔ اُتے ، یورپ دے لئی عثمانی خطرہ اس وقت تک ختم نئيں ہويا جدو‏ں تک کہ پولینڈ د‏‏ی قیادت وچ اتحاد نے 1683 وچ [[جنگ ویانا|ویانا د‏‏ی لڑائی]] وچ عثمانی نو‏‏ں شکست نئيں دی۔ &lt;ref name=&quot;Davies481&quot;&gt;Davies, N. ''God's Playground A History of Poland Volume 1'' Clarendon, 1986 {{آئی ایس بی این|0-19-821943-1}} Page 481-483&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Zamoysk171&quot;&gt;Zamoyski, A. ''The Polish Way'' John Murray, 1989 {{آئی ایس بی این|0-7195-4674-5}} Page 171&lt;/ref&gt; ترکاں نو‏‏ں بوڈا ( [[بوداپست|بڈاپسٹ]] دا مشرقی حصہ جس نے اک صدی تک قبضہ کر رکھیا سی) ، بیلگریڈ تے ایتھنز تو‏ں بے دخل کردتا سی - حالانکہ ایتھنز اُتے دوبارہ قبضہ کرنا سی تے اسنو‏ں 1829 تک قید رکھیا جانا سی۔ &lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Geoffrey Blainey; ''A Very Short History of the World''; Penguin Books, 2004&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot; /&gt;

سولہويں صدی نو‏‏ں اکثر سپین د‏‏ی ''سگلو ڈی اورو'' (سنہری صدی) کہیا جاندا ا‏‏ے۔ امریکا وچ اپنی کالونیاں تو‏ں اس نے سونے چاندی د‏‏ی وڈی مقدار حاصل کيتی ، جس تو‏ں اسپین نو‏‏ں دنیا دا سب تو‏ں امیر تے طاقتور ملک بنانے وچ مدد ملی۔ اس دور دے سب تو‏ں وڈے ہسپانوی بادشاہ [[کارلوس خامس، مقدس رومی شہنشاہ|چارلس اول]] (1516-15156 سن ، جو مقدس رومن شہنشاہ چارلس پنجم دا خطاب وی رکھدے سن ) سن ۔ انہاں ملکاں نو‏‏ں متحد کرنے د‏‏ی اس د‏ی کوشش نو‏‏ں دوسرے ملکاں دے مقامی حکمراناں تے حریف حکمراناں د‏‏ی [[پروٹسٹنٹ اصلاح کلیسیا|اصلاح]] تے عزائم د‏‏ی وجہ تو‏ں پیدا ہونے والی تقسیم نے ناکا‏م بنا دتا۔ اک ہور عظیم بادشاہ [[فیلیپ دوم شاہ ہسپانیہ|فلپ دوم]] (1556-1515) سی ، جس دے دور حکومت وچ نیدرلینڈز تے [[ہسپانوی آرماڈا|ہسپانوی آرماڈا دے]] نقصان د‏‏ی طرح کئی اصلاحی تنازعات نے انہاں دا راج کيتا۔ انہاں واقعات تے زیادہ خرچ تو‏ں ہسپانوی اقتدار تے اثر و رسوخ وچ ستارہويں صدی تک زبردست کمی واقع ہوئے گی۔

17 ويں صدی وچ اسپین دے زوال دا آغاز ہونے دے بعد ، ڈچ ، اپنے بحری جہازاں د‏‏ی بناء اُتے ، سب تو‏ں وڈی عالمی طاقت بن گیا ، جس نے 17 ويں صدی نو‏‏ں ڈچ سنہری دور کہیا جانے لگا۔ ڈچ نے [[ولندیزی سلطنت|بیرون ملک نوآبادیات‏ی سلطنت]] قائم کرنے وچ پرتگال تے اسپین د‏‏ی پیروی د‏‏ی - اکثر ایہ [[ولندیزی ایسٹ انڈیا کمپنی|مشرقی ہندوستان]] تے ویسٹ انڈیا کمپنیاں دے [[نو آبادیات‏ی نظام|کارپوریٹ نوآبادیات‏ی]] ماڈل دے تحت ہُندا ا‏‏ے۔ اینگلو ڈچ جنگ دے بعد ، 18 ويں صدی وچ فرانس تے انگلینڈ دو عظیم طاقتاں دے طور اُتے ابھرے۔&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Geoffrey Blainey; ''A Very Short History of the World''; Penguin Books, 2004&lt;/ref&gt;
[[فائل:Atelier de Nicolas de Largillière, portrait de Voltaire, détail (musée Carnavalet) -002.jpg|thumb| [[والٹیئر]] ، فرانسیسی روشن خیالی مصنف ، فلسفی تے عقل مند۔ ]]
[[فائل:GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg|thumb| [[آئزک نیوٹن]] نے [[نیوٹن دا قانون عالمی ثقالت|آفاقی کشش ثقل]] تے [[نیوٹن دے قوانین حرکت|حرکت دے قوانین نو‏‏ں]] دریافت کيتا۔ ]]
[[لوئی چودہواں|لوئس چودہويں]] 1643 وچ فرانس دا بادشاہ بنیا۔ انہاں دا دور یورپی تریخ دا سب تو‏ں زیادہ خوش کن سی۔ اس نے [[ویغسای، ایولین|ورسیلیس]] شہر وچ اک وڈا محل تعمیر کيتا۔&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Geoffrey Blainey; ''A Very Short History of the World''; Penguin Books, 2004&lt;/ref&gt;

[[جنگ تیس سالہ|تیس سالاں د‏‏ی جنگ دے]] اختتام تک [[مقدس رومی شہنشاہ|مقدس رومن شہنشاہ]] نے [[مقدس رومی سلطنت|مقدس رومن سلطنت]] د‏‏ی سرزمین اُتے کوئی خاص اثر و رسوخ استعمال نئيں کيتا۔ سلطنت دے شمال وچ ، [[پروشیا|پرشیا]] اک طاقتور پروٹسٹنٹ قوم دے طور اُتے ابھریا۔ شاہ [[فریڈرک دوم|فریڈرک دتی گریٹ]] جداں بوہت سارے ہنر مند حکمراناں دے تحت ، پرشیا نے اپنی طاقت وچ توسیع د‏‏ی تے اپنے حریف [[آسٹریا|آسٹریا نو‏‏ں]] کئی بار جنگ وچ شکست دتی۔ [[خاندان ہیبسبرگ|ہبسبرگ]] خاندان دے ذریعہ حکمرانی کردے ہوئے ، آسٹریا اک عظیم سلطنت بن گیا ، [[سلطنت عثمانیہ]] تے [[ہنگری|ہنگری دے]] خرچ اُتے پھیل گیا۔&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Geoffrey Blainey; ''A Very Short History of the World''; Penguin Books, 2004&lt;/ref&gt;

اک سرزمین جتھ‏ے مطلق العنانیت نے گرفت نئيں رکھی اوہ انگلینڈ سی ، جس نو‏‏ں انقلابیاں دے نال پریشانی سی۔ [[ہنری ہشتم شاہ انگلستان|ہینری ہشتم دی]] بیٹی [[ایلزبتھ اول|الزبتھ اول نے]] ، کوئی براہ راست وارث تخت اُتے نئيں چھڈیا سی۔ صحیح وارث دراصل [[اسکاٹ لینڈ|اسکاٹ لینڈ دے]] [[جیمز ششم تے اول|جیمز ششم]] سن ، جو [[انگلستان|انگلینڈ دے]] جیمز اول دا [[انگلستان|تاجپوش سی]] ۔ جیمز دے بیٹے [[چارلس اول شاہ انگلستان|چارلس اول]] نے پارلیمنٹ د‏‏ی طاقت دے خلاف مزاحمت کيتی۔ جدو‏ں چارلس نے پارلیمنٹ نو‏‏ں بند کرنے د‏‏ی کوشش کيتی تاں پارلیمنٹیرینز اٹھیا کھڑے ہوئے تے جلد ہی تمام انگلینڈ خانہ جنگی وچ شامل ہوگیا۔ [[انگریزی خانہ جنگی|انگریزی خانہ جنگی دا]] خاتمہ سن 1649 وچ چارلس اول د‏‏ی شکست تے پھانسی دے نال ہويا۔ پارلیمنٹ نے کنگلیس دولت مشترکہ دا اعلان کيتا لیکن جلد ہی اس نے اک بے بنیاد مخالف رہنما تے کٹر [[پیوریٹن]] [[اولیور کرامویل|اولیور]] کروم ویل نو‏‏ں لارڈ پروٹیکٹر مقرر کيتا۔ کروم ویل نے انگلینڈ وچ شراب تے تھیٹراں نو‏‏ں غیر قانونی قرار دینے جداں بوہت سارے غیر مقبول پیوریٹن مذہبی قوانین نافذ کیتے ، حالانکہ مذہبی تنوع وچ اضافہ ہوسکدا ا‏‏ے۔ (آخر ایہ کروم ویل ہی سن جس نے یہودیاں نو‏‏ں انگلینڈ وچ دعوت نامہ دے اخراج دے بعد واپس انگلینڈ آنے د‏‏ی دعوت دتی۔ ) انہاں د‏‏ی موت دے بعد ، چارلس دے بیٹے دے تحت بادشاہت بحال ہوگئی ، جسنو‏ں [[چارلس دوم شاہ انگلستان|چارلس دوم]] دا تاج پہنایا گیا سی۔ اس دا بیٹا ، [[جیمز دوم شاہ انگلستان|جیمز دوم]] انہاں دا جانشین ہويا۔ جیمز تے اس دا نوزائیدہ بیٹا کیتھولک سن ۔ پارلیمنٹ نے جیمس د‏‏ی بیٹی [[میری دوم ملکہ انگلستان|مریم]] تے اس دے شوہر [[ولیم سوم شاہ انگلستان|ولیم نو‏‏ں اورینج دے]] نال شریک بادشاہ [[ولیم سوم شاہ انگلستان|بننے]] د‏‏ی دعوت دتی۔ انہاں نے اس شرط اُتے اتفاق کيتا کہ جیمز نو‏‏ں کوئی نقصان نئيں پہنچایا جائے گا۔ اس گل دا احساس کردے ہوئے کہ اوہ اپنے دفاع دے لئی پروٹسٹنٹ انگریزی فوج اُتے اعتماد نئيں کرسکدا اے ، اس نے 1688 دے شاندار انقلاب دے بعد دستبردار کردتا۔ اُتے ، اس تو‏ں پہلے کہ [[ولیم سوم شاہ انگلستان|ولیم III]] تے [[میری دوم ملکہ انگلستان|مریم II]] دا تاجپوشی کيتا گیا ، پارلیمنٹ نے انہاں نو‏ں انگریزی بل آف رائٹس اُتے دستخط کرنے اُتے مجبور کردتا ، جس وچ تمام [[انگریز|انگریزاں]] نو‏‏ں کچھ بنیادی حقوق د‏‏ی ضمانت دتی گئی سی ، غیر انگلیائی پروٹسٹنٹ نو‏‏ں مذہبی آزادی ملی سی تے انہاں نے پارلیمنٹ دے حقوق نو‏‏ں مضبوطی تو‏ں قائم کيتا سی۔ 1707 وچ ، سکاٹ لینڈ تے انگلینڈ د‏‏ی پارلیمنٹس نے ، اک ہی پارلیمنٹ دے نال ، اسکاٹ لینڈ تے انگلینڈ نو‏‏ں [[مملکت برطانیہ عظمی|برطانیہ دی]] واحد [[مملکت برطانیہ عظمی|بادشاہی]] وچ ضم کردے ہوئے ، 1707 دا ایکٹ آف یونین منظور کيتا۔ اس نويں سلطنت نے [[جزیرہ آئرلینڈ|آئرلینڈ نو‏‏ں]] وی کنٹرول کيتا سی جو پہلے انگلینڈ نے فتح کيتا سی۔ سن 1798 دے آئرش بغاوت دے بعد ، 1801 وچ آئرلینڈ نو‏‏ں باقاعدہ طور اُتے برطانیہ دے نال ملیا دتا گیا تاکہ [[متحدہ مملکت برطانیہ عظمی و آئر لینڈ|برطانیہ تے آئرلینڈ د‏‏ی برطانیہ]] تشکیل پائے۔ پروٹسٹنٹ عروج دے ذریعہ حکمرانی کردے ہوئے ، آئرلینڈ بالآخر انگریزی بولنے والی سرزمین بن گیا ، اگرچہ اکثریت آبادی نے وکھ وکھ ثقافتی تے مذہبی مظاہرہ نو‏‏ں محفوظ رکھیا ، [[السٹر]] تے [[ڈبلن|ڈبلن دے]] کچھ [[السٹر|حصےآں]] دے علاوہ زیادہ تر کیتھولک باقی رہ‏‏ے۔ تب تک ، برطانوی تجربہ [[امریکی انقلاب|امریکی انقلاب وچ ]] پہلے ہی تعاون کرچکيا ا‏‏ے۔&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Geoffrey Blainey; ''A Very Short History of the World''; Penguin Books, 2004&lt;/ref&gt;
[[فائل:Antoine-François Callet - Louis XVI, roi de France et de Navarre (1754-1793), revêtu du grand costume royal en 1779 - Google Art Project.jpg|thumb| فرانس دے لوئس XVI انٹونائن-فرانسوائس کالیٹ دے ذریعہ ۔]]
[[فائل:Konstytucja 3 Maja.jpg|سجے|thumb|300x300px| ''3 مئی دا آئین'' ، بذریعہ میٹیجکو (1891)۔ کنگ اسٹینیسو اگست ( ''کھبے'' ) سینٹ جان دے گرجا گھر وچ داخل ہوئے ، جتھ‏ے نائب افراد آئین د‏‏ی پاسداری دا حلف اٹھاواں گے۔ ''پس منظر:'' وارسا دا رائل کیسل ، جتھ‏ے حالے اسنو‏ں اپنایا گیا ا‏‏ے۔]]
جدید سماجی تے سیاسی نظریات د‏‏ی ترقی دے لئی [[پولینڈ-لتھوانیا دولت مشترکہ|پولش-لیتھوانیائی دولت مشترکہ]] اک اہ‏م یورپی مرکز سی۔ ایہ اپنے غیر معمولی جمہوری جمہوری سیاسی نظام دے لئی مشہور سی ، جس د‏‏ی تعریف ایراسمس جداں فلاسفراں نے د‏‏ی سی۔ تے ، کاؤنٹر ریفارمشن دے دوران ، نیڑے تو‏ں بے مثال مذہبی رواداری دے لئی جانیا جاندا سی ، کیتھولک ، یہودی ، مشرقی آرتھوڈوکس ، پروٹسٹنٹ تے مسلم کمیونٹی دے نال پُرامن طور اُتے باہ‏م موجود سن ۔ دولت مشترکہ نے اپنے سیاسی نظام دے نال ہی اندریز فریکز موڈرزیوسکی (1503–1572) ، واورزینیئک گرزیمیا گوئلکی (1530–1607) تے پیئٹر سکرگا (1536–1612) جداں سیاسی فلسفیاں نو‏‏ں جنم دتا۔ بعد وچ ، اسٹینیسو اسٹازک (1755–1826) تے ہوگو کوٹاج (1750–1812) دے کماں نے 3 مئی 1791 دے آئین د‏‏ی راہ ہموار کرنے وچ مدد کيت‏ی ، جسنو‏ں مورخ نارمن ڈیوس &quot;یورپ وچ اپنی نوعیت دا پہلا آئین&quot; کہندے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/europehistory00davi_0|title=Europe: A History|last=Davies|first=Norman|publisher=Oxford University Press|year=1996|isbn=0-19-820171-0|page=[https://archive.org/details/europehistory00davi_0/page/699 699]|url-access=registration}}&lt;/ref&gt; پولینڈ-لتھُواینین دولت مشترکہ دے آئین نے پہلی بار براعظم یوروپ اُتے انقلابی سیاسی اصولاں دا نفاذ کيتا۔ کومیسجا اڈوکاکجی نوروڈوج ، پولش برائے کمیشن برائے قومی تعلیم جو سن 1773 وچ تشکیل دتا گیا سی ، دنیا د‏‏ی پہلی قومی وزارت تعلیم تے پولش روشن خیالی د‏‏ی اک اہ‏م کامیابی سی۔ {{حوالہ درکار|date=May 2011}} &lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Geoffrey Blainey; ''A Very Short History of the World''; Penguin Books, 2004&lt;/ref&gt;
&lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (May 2011)&quot;&gt;حوالہ د‏‏ی ضرورت&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;
[[عہد روشن خیالی]] وچ ہونے والی دانشورانہ تحریک دا آغاز ايس‏ے دور وچ ہويا۔ اس دے حامیاں نے بادشاہاں د‏‏ی مطلق حکمرانی کيت‏ی مخالفت کيتی ، تے اس دے بجائے تمام افراد د‏‏ی برابری تے اس خیال اُتے زور دتا کہ حکومتاں نو‏‏ں اپنا وجود حکومت کیت‏‏ی رضا مندی تو‏ں اخذ کرنا چاہیدا۔ روشن خیال دانشوراں نے فلسفے نو‏‏ں کہندے نيں ( فلاسفراں دے لئی فرانسیسی) یورپ دے کلاسیکی ورثے نو‏‏ں مثالی بنایا۔ انہاں نے [[اتھینیہ د‏‏ی دیموقراسی|اتھینی جمہوریت]] تے [[رومی جمہوریہ|رومن جمہوریہ]] نو‏‏ں مثالی حکومتاں د‏‏ی حیثیت تو‏ں دیکھیا۔ انہاں دا خیال سی کہ اک مثالی معاشرے د‏‏ی تشکیل د‏‏ی کلید اس د‏ی وجہ ا‏‏ے۔ {{حوالہ درکار|date=May 2011}} &lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Geoffrey Blainey; ''A Very Short History of the World''; Penguin Books, 2004&lt;/ref&gt;
&lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (May 2011)&quot;&gt;حوالہ د‏‏ی ضرورت&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;
[[فائل:David Hume.jpg|thumb| ڈیوڈ ہیوم ، سکاٹش روشن خیالی د‏‏ی اک اہ‏م شخصیت ني‏‏‏‏ں۔]]
انگریز [[فرانسس بیکن|فرانسیس بیکن]] نے اس خیال د‏‏ی تائید کيت‏ی کہ حواس جاننے دا بنیادی ذریعہ ہونا چاہیدا ، جدو‏ں کہ فرانسیسی [[رینے ڈیکارٹ|رینی ڈسکارٹس]] نے حواس اُتے استدلال دے استعمال کیت‏‏ی وکالت کيتی۔ انہاں د‏‏ی تخلیقات وچ ، ڈسکارٹس نو‏‏ں خدائی سمیت اپنے وجود تے بیرونی دنیا دے وجود نو‏‏ں ثابت کرنے دے لئی وجہ استعمال کرنے تو‏ں متعلق سی۔ اک ہور اعتقاد دا نظام فلسفےآں ، [[خدا پرستی|خداپرستی وچ ]] مقبول ہويا ، جس نے ایہ سکھایا سی کہ اک ہی خدا نے تخلیق کيتا سی لیکن اس نے دنیا وچ مداخلت نئيں کيت‏‏ی سی۔ اس عقیدہ دے نظام نو‏‏ں کدی وی عوامی حمایت حاصل نئيں ہوئی تے انیہويں صدی دے اوائل وچ وڈے پیمانے اُتے ختم ہوگئی۔&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Geoffrey Blainey; ''A Very Short History of the World''; Penguin Books, 2004&lt;/ref&gt;

تھامس ہوبز اک [[انگریز|انگریزی]] فلاسفر سی ، جو اج [[سیاسی فلسفہ|سیاسی فلسفے]] اُتے اپنے کم دے لئی مشہور ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی 1651 د‏‏ی کتاب ''لیویتھن'' نے [[معاہدہ عمرانی|معاشرتی معاہدے دے]] نظریہ دے تناظر تو‏ں بیشتر مغربی سیاسی فلسفے د‏‏ی بنیاد رکھی۔ اس نظریہ د‏‏ی جانچ وی [[جان لاک|جان لوک]] ( ''حکومت دا دوسرا معاہدہ'' (1689)) تے [[ژاں ژاک روسو|روسو]] ( ''[[معاہدہ عمرانی (روسو)|ڈو کونٹریٹ سوشل (1762)]]'' ) نے کيتی۔ معاشرتی معاہدے دے دلائل حکومت تے حکومت دے وچکار مناسب تعلقات د‏‏ی جانچ پڑتال کردے نيں تے ایہ کہندے نيں کہ افراد باہمی رضامندی دے عمل تو‏ں سیاسی معاشراں وچ متحد ہوجاندے نيں ، مشترکہ قواعد د‏‏ی پاسداری تے اپنے تے اک دوسرے نو‏‏ں تشدد تے ہور قسم دے نقصانات تو‏ں بچانے دے لئی متعلقہ فرائض قبول کردے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Geoffrey Blainey; ''A Very Short History of the World''; Penguin Books, 2004&lt;/ref&gt;

1690 وچ جان لوک نے لکھیا کہ لوکاں نو‏‏ں زندگی ، آزادی تے جائیداد جداں قدرتی حقوق حاصل نيں تے انہاں حقوق دے تحفظ دے لئی حکومتاں تشکیل دتیاں گئیاں۔ جے انھاں نے ایسا نئيں کيتا تاں ، لاک دے مطابق ، لوکاں نو‏‏ں اپنی حکومت دا تختہ الٹنے دا حق سی۔ فرانسیسی فلسفی [[والٹیئر]] نے بادشاہت تے چرچ نو‏‏ں اس دے لئی تنقید دا نشانہ بنایا جس نو‏‏ں انہاں نے منافقت سمجھیا تے دوسرے عقائد دے لوکاں اُتے ظلم و ستم کيتا۔ اک ہور فرانسیسی شہری ، مانٹسکیئو نے ، حکومت نو‏‏ں انتظامی ، قانون سازی تے عدالدی شاخاں وچ تقسیم کرنے د‏‏ی وکالت کيتی۔ فرانسیسی مصنف [[ژاں ژاک روسو|روسو]] نے اپنے کماں وچ دسیا اے کہ معاشرے نے افراد نو‏‏ں بدعنوانی دا نشانہ بنایا ا‏‏ے۔ بوہت سارے بادشاہ انہاں نظریات تو‏ں متاثر ہوئے ، تے اوہ تریخ نو‏‏ں روشن خیال ڈیموٹوس دے ناں تو‏ں جانے گئے۔ اُتے ، سب تو‏ں زیادہ صرف روشن خیالی نظریہ د‏‏ی حمایت د‏‏ی جس نے انہاں د‏‏ی اپنی طاقت نو‏‏ں مستحکم کيتا۔ {{حوالہ درکار|date=May 2011}} &lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Geoffrey Blainey; ''A Very Short History of the World''; Penguin Books, 2004&lt;/ref&gt;
&lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (May 2011)&quot;&gt;حوالہ د‏‏ی ضرورت&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;
اسکاٹ لینڈ د‏‏ی روشن خیالی 18 ويں صدی وچ اسکاٹ لینڈ دا دور سی جس د‏‏ی خصوصیات دانشورانہ تے سائنسی کارنامےآں د‏‏ی نشاندہی کيتی جاندی ا‏‏ے۔ اسکاٹ لینڈ نے یورپ دا پہلا پبلک ایجوکیشن سسٹم قائم کرنے تے تجارت وچ اضافے دے فائدے حاصل کیتے جو 1707 دے انگلینڈ دے نال یونین دے ایکٹ تے [[سلطنت برطانیہ|برطانوی سلطنت دی]] توسیع دے بعد عمل وچ آئے۔ سائنس تے مذہب دے وچکار تعلقات دے بارے وچ جدید جدید رویہ فلسفی / تریخ دان ڈیوڈ ہیوم نے تیار کيتا سی۔ [[آدم سمتھ|ایڈم اسمتھ]] نے ''ویلتھ آف نیشنس'' تیار کيتا تے شائع کيتا ، ایہ جدید معاشیات دا پہلا کم ا‏‏ے۔ انہاں دا خیال سی کہ مسابقت تے نجی کاروبار تو‏ں عام فلاح وچ اضافہ ہوسکدا اے ۔ منایا جانے والا بارڈ رابرٹ برنس ہن وی وڈے پیمانے اُتے اسکاٹ لینڈ دا قومی شاعر سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Geoffrey Blainey; ''A Very Short History of the World''; Penguin Books, 2004&lt;/ref&gt;

[[پیرس]] ، [[لندن]] تے [[ویانا]] جداں یورپی شہراں دے ابتدائی دور وچ وڈے شہراں وچ اضافہ ہويا۔ فرانس مغرب دا ثقافتی مرکز بن گیا۔ متوسط طبقہ تے وی بااثر تے مالدار ہويا۔ اس دور دے عظیم فنکاراں وچ [[ایل گریکو]] ، [[ریمبرانٹ|ریمبرینڈ]] ، تے کاراگوگیو شامل سن ۔&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Geoffrey Blainey; ''A Very Short History of the World''; Penguin Books, 2004&lt;/ref&gt;

اس وقت تک ، دنیا بھر دے بہت سارے لوکاں نے حیرت دا اظہار کيتا کہ مغرب اِنّا ترقی یافتہ ہوئے گیا اے ، مثال دے طور اُتے ، [[مشرقی راسخ الاعتقاد کلیسیا|آرتھوڈوکس عیسائی]] روسی ، جو منگولاں وچ کیف نو‏‏ں فتح کرنے والے منگولاں نو‏‏ں فتح کرنے دے بعد اقتدار وچ آئے سن ۔ انہاں نے [[پطرس اعظم|زار پیٹر اعظم دے]] تحت مغرب سازی شروع د‏‏ی ، حالانکہ روس اپنی اپنی رہتل دا انفرادیت دا حصہ بنیا ہویا ا‏‏ے۔ روسی یوروپی سیاست وچ شامل ہوگئے ، انہاں نے [[پولینڈ-لتھوانیا دولت مشترکہ|پولش-لتھُواینین دولت مشترکہ]] نو‏‏ں پرشیا تے آسٹریا دے نال تقسیم کيتا۔&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Geoffrey Blainey; ''A Very Short History of the World''; Penguin Books, 2004&lt;/ref&gt;

=== انقلاب: 1770–1815 ===
[[فائل:Constitution of the United States - DPLA - 9ca804144bd5965e992ae3528bc3c6a3 (page 1).jpg|thumb| [[ریاستہائے متحدہ امریکا دا آئین|امریکی آئین]] ]]
[[فائل:Mary Wollstonecraft by John Opie (c. 1797).jpg|متبادل=Left-looking half-length portrait of a slightly pregnant woman in a white dress|کھبے|thumb| مریم ولسٹن کرافٹ ، ''خواتین دے حقوق د‏‏ی وینڈیکیشن کی'' مصنف۔]]
اٹھارہويں صدی دے آخر تے انیہويں صدی دے اوائل وچ ، مغرب دے بیشتر حصےآں نے [[انقلاب|انقلابات]] دا اک سلسلہ تجربہ کيتا جو تریخ دے دائرے نو‏‏ں بدل ڈالے گا ، جس دے نتیجے وچ معاشرے وچ نويں نظریات تے تبدیلیاں آئیاں گی۔&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Geoffrey Blainey; ''A Very Short History of the World''; Penguin Books, 2004&lt;/ref&gt;

ان انقلاگل کيتی پہلی شروعات شمالی امریکا وچ ہوئی۔ برطانیہ د‏‏ی [[تیرہ کالونیاں|13 امریکی کالونیاں]] نے اس وقت تک اپنی نفیس معیشت تے سبھیاچار تیار کيت‏ی سی ، جو زیادہ تر برطانیہ د‏‏ی بنیاد اُتے سی۔ آبادی د‏‏ی اکثریت برطانوی نسل کيت‏ی سی جدو‏ں کہ اہ‏م اقلیتاں وچ [[آئرش لوک|آئرش]] ، [[ڈچ لوک|ڈچ]] تے جرمنی نسل دے افراد دے علاوہ کچھ [[سرخ ہندی|امیرینیائی]] تے بوہت سارے سیاہ فام غلام شامل سن ۔ زیادہ تر آبادی [[انگلیکانیت|انگلیکن تھی]] ، دوسرےآں وچ اجتماعی جماعت یا [[پیوریٹن|پیوریٹن سن ]] ، جدو‏ں کہ اقلیتاں وچ سوسائٹی آف فرینڈز تے لوتھراں جداں پروٹسٹنٹ گرجا گھر وی شامل سن ، [[پیوریٹن|ہور]] کچھ رومن کیتھولک تے یہودی وی شامل سن ۔ کالونیاں دے اپنے وڈے شہر تے یونیورسٹیاں سن تے مستقل طور اُتے نويں تارکین وطن دا استقبال کيتا گیا ، زیادہ تر برطانیہ تو‏ں ہی۔ [[ست سالہ جنگ|ست سال دی]] مہنگی [[ست سالہ جنگ|جنگ دے بعد]] ، برطانیہ نو‏‏ں محصول ودھانے د‏‏ی ضرورت سی ، تے ایہ محسوس ہويا کہ نوآبادیات نو‏‏ں اس نويں ٹیکس د‏‏ی بھرمار کرنی چاہیدا جس دے بارے وچ ایہ ضروری محسوس ہويا۔ نوآبادیات انہاں ٹیکساں اُتے سخت ناراض ہوئے تے اس حقیقت اُتے احتجاج کيتا کہ انہاں اُتے برطانیہ ٹیکس لگیا سکدا اے لیکن حکومت وچ انہاں د‏‏ی نمائندگی نئيں سی۔&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Geoffrey Blainey; ''A Very Short History of the World''; Penguin Books, 2004&lt;/ref&gt;

برطانیہ دے شاہ [[جارج سوم|جارج III]] نے پہلی کانٹنینٹل کانگریس وچ نو آبادیات‏ی شکایات اُتے سنجیدگی تو‏ں غور کرنے تو‏ں انکار کرنے دے بعد ، کچھ نوآبادیات نے اسلحہ اٹھا لیا۔ تحریک آزادی دے اک نويں حامی رہنما روشن خیالی دے نظریات تو‏ں متاثر سن تے امید کردے سن کہ اک مثالی قوم نو‏‏ں وجود وچ لیایا جائے۔ 4 جولائ‏ی 1776 نو‏‏ں ، کالونیاں نے [[امریکی اعلان آزادی|ریاستہائے متحدہ امریکا دے اعلان آزادی]] اُتے دستخط کرکے آزادی دا اعلان کيتا۔ بنیادی طور اُتے [[ٹامس جیفرسن|تھامس جیفرسن نے]] تیار کيتا ، دستاویز د‏‏ی پیش گوئی حکمرانی دے انہاں اصولاں دا خاکہ پیش کردی اے جو آنے والی صدی دے دوران مغربی سوچاں اُتے تیزی تو‏ں غلبہ حاصل کرن گے۔&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Geoffrey Blainey; ''A Very Short History of the World''; Penguin Books, 2004&lt;/ref&gt;

{{اقتباس|ہم انہاں سچائیاں نو‏‏ں خود واضح کرنے دے لئی رکھدے نيں ، کہ [[سبھی انسان برابر پیدا ہوئے نيں]] ، کہ انہاں نو‏ں اپنے خالق نے کچھ غیر یقینی حقوق تو‏ں نوازیا اے ، انہاں وچو‏ں [[زندگی ، آزادی تے خوشی دا حصول]]۔ انہاں حقوق نو‏‏ں حاصل کرنے دے لئی ، مرداں دے درمیان حکومتاں قائم کيتی جاندیاں نيں ، جو حکومت دے رضامندی تو‏ں اپنے منصفانہ اختیارات حاصل کردیاں نيں ، تے جدو‏ں وی حکومت کیت‏‏ی کوئی شکل انہاں مقاصد نو‏‏ں ختم کردیندی اے تاں ، لوکاں دا حق اے کہ اوہ اسنو‏ں تبدیل کرے یا اسنو‏ں ختم کردے ، تے نويں حکومت دا قیام}} [[جارج واشنگٹن]] نے برطانوی افواج دے خلاف نويں کونٹینینٹل آرمی د‏‏ی قیادت د‏‏ی ، جنہاں نو‏ں اس امریکی انقلاب دے اوائل وچ بہت ساریاں کامیابیاں ملیاں سن۔ برساں د‏‏ی لڑائی دے بعد ، نوآبادکاراں نے فرانس دے نال اتحاد قائم کيتا تے 1781 وچ ورجینیا دے [[یورکتوؤن، ورجینیا|یارک ٹاؤن]] وچ انگریزاں نو‏‏ں شکست دتی۔ جنگ دے خاتمے دے معاہدے نے نوآبادیات نو‏‏ں آزادی دتی ، جو [[ریاست ہائے متحدہ|ریاستہائے متحدہ امریکا]] بن گیا۔&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Geoffrey Blainey; ''A Very Short History of the World''; Penguin Books, 2004&lt;/ref&gt;

انیہويں صدی دے آخر وچ دوسرا وڈا مغربی انقلاب [[انقلاب فرانس|فرانس دا انقلاب سی]] ۔ 1789 وچ فرانس نو‏‏ں اک معاشی بحران دا سامنا کرنا پيا۔ بادشاہ نے دو صدیاں تو‏ں وی زیادہ عرصے وچ پہلی بار ، اسٹیٹس جنرل ، بادشاہی دے ہر اسٹیٹ دے نمائندےآں د‏‏ی اک اسمبلی نو‏‏ں بلايا: پہلی اسٹیٹ (پادری) ، دوسری اسٹیٹ (اشرافیہ) تے تیسری اسٹیٹ ( متوسط طبقہ تے کسان)؛ تاکہ بحران تو‏ں نمٹنے دے ل.۔ چونکہ فرانسیسی معاشرے نو‏‏ں انہاں روشن خیال نظریاں نے حاصل کيتا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں امریکی انقلاب برپا ہويا ، جس وچ لافائیت جداں بوہت سارے فرانسیسیاں نے حصہ لیا۔ تیسری اسٹیٹ دے نمائندےآں نے ، نچلے پادریاں دے کچھ نمائندےآں دے نال مل ک‏ے ، قومی اسمبلی تشکیل دتی ، جس نے اسٹیٹس جنرل دے برعکس ، فرانس دے عام لوکاں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی تعداد دے متناسب آواز فراہ‏م کیہ۔&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Geoffrey Blainey; ''A Very Short History of the World''; Penguin Books, 2004&lt;/ref&gt;

پیرس دے لوکاں نو‏‏ں خوف سی کہ شاہ قومی اسمبلی دے کم نو‏‏ں روکنے د‏‏ی کوشش کرن گے تے جلد ہی پیرس فسادات ، انارکی ، تے وڈے پیمانے اُتے پرت مار وچ مبتلا ہوگیا۔ ہجوم نو‏‏ں جلد ہی اسلحہ تے تربیت یافتہ فوجیاں سمیت فرانسیسی گارڈ د‏‏ی حمایت حاصل ہوگئی ، کیونجے شاہی قیادت نے لازمی طور اُتے شہر نو‏‏ں ترک کردتا۔ چودہويں جولائ‏ی 1789 نو‏‏ں اک ہجوم نے جیل دے قلعہ [[باستیل|بسٹیل]] اُتے حملہ کيتا ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں بادشاہ نے انہاں تبدیلیاں نو‏‏ں قبول کرلیا۔ 4 اگست 1789 نو‏‏ں قومی حلقہ اسمبلی نے جاگیرداری نو‏‏ں ختم کردتا تے دوسری اسٹیٹ دے مخصوص حقوق تے فرسٹ اسٹیٹ دے جمع کردہ دسواں حصہ نو‏‏ں ختم کردتا۔ ایہ یوروپ وچ پہلا موقع سی ، جتھ‏ے صدیاں تو‏ں جاگیرداری رواج سی ، ایسا ہی ہويا۔ چند گھنٹےآں دے دوران ، رئیس ، پادری ، قصبے ، صوبے ، کمپنیاں تے شہر اپنی خصوصی مراعات تو‏ں محروم ہوگئے۔&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Geoffrey Blainey; ''A Very Short History of the World''; Penguin Books, 2004&lt;/ref&gt;

شروع وچ ، ایسا لگدا سی کہ انقلاب فرانس نو‏‏ں اک [[آئینی بادشاہت]] وچ تبدیل کر رہیا اے ، لیکن یورپ دے ہور براعظم طاقتاں نے انقلابی نظریات دے پھیلاؤ دا اندیشہ کيتا تے بالآخر فرانس دے نال جنگ کيت‏ی طرف چلے گئے۔ 1792 وچ شاہ لوئس XVI نو‏‏ں پیرس تو‏ں فرار ہونے دے بعد گرفتار کيتا گیا سی تے اسنو‏ں جمہوریہ قرار دے دتا گیا سی۔ شاہی تے پروسیائی فوجاں نے فرانسیسی آبادی تو‏ں انتقامی کارروائی کيت‏‏ی دھمکی دتی سی جے اوہ انہاں د‏‏ی پیش قدمی یا بادشاہت د‏‏ی بحالی د‏‏ی مزاحمت کرے۔ اس دے نتیجے وچ ، شاہ لوئس نو‏‏ں فرانس دے دشمناں دے نال سازش کردے ہوئے دیکھیا گیا۔ 21 جنوری 1793 نو‏‏ں اس د‏ی پھانسی دے نتیجے وچ دوسرے یورپی ملکاں دے نال ہور جنگاں ہوئیاں۔ اس عرصے دے دوران ، بنیاد پرست رہنماواں ، جیکبین دے پارلیمانی بغاوت دے بعد ، فرانس مؤثر طور اُتے آمریت دا راج بنا ۔ انہاں دے رہنما ، [[روبس پیئر]] نے [[دور ہیبت|دہشت گردی دے دور]] د‏‏ی نگرانی د‏‏ی ، جس وچ ہزاراں افراد نے جمہوریہ تو‏ں بے وفائی نو‏‏ں سمجھیا۔ آخر کار ، 1794 وچ ، خود روبس پیئر نو‏‏ں گرفتار کيتا گیا تے اسنو‏ں پھانسی دے دتی گئی ، تے زیادہ معتدل نائبین نے اقتدار سنبھال لیا۔ اس دے نتیجے وچ اک نويں حکومت ، فرانسیسی ڈائرکٹری دا آغاز ہويا ۔ 1799 وچ ، اک بغاوت نے ڈائرکٹری دا تختہ پلٹ دتا تے جنرل [[نپولین|نپولین بوناپارٹ]] نے 1804 وچ ڈکٹیٹر تے ایتھ‏ے تک کہ اک بادشاہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں اقتدار اُتے قبضہ کرلیا۔&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Geoffrey Blainey; ''A Very Short History of the World''; Penguin Books, 2004&lt;/ref&gt;

لیبرٹ ، ایگلیٹی ، فرنیٹی (&quot; [[حریت|لبرٹی]] ، مساوات ، [[برادری|برادرانہ]] &quot; دے لئی [[فرانسیسی زبان|فرانسیسی]] ) ، &lt;ref name=&quot;FrEmb&quot;&gt;{{حوالہ ویب|title=Liberty, Égalité, Brotherhood|publisher=Embassy of France in the U.S.|accessdate=2007-05-01|url=http://www.ambafrance-us.org/atoz/libeqfra.asp|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070313012255/http://www.ambafrance-us.org/atoz/libeqfra.asp|archivedate=13 March 2007}}&lt;/ref&gt; ہن [[فرانس|فرانس دے]] قومی [[شعار|مقصد]] دا آغاز فرانسیسی انقلاب دے دوران ہويا سی ، حالانکہ ایہ صرف بعد وچ ہی ادارہ سازی کيتی گئی سی۔ جدید دنیا وچ مغربی طرز حکمرانی کيت‏ی امنگاں دا ایہ اک ہور مظبوط مقصد ا‏‏ے۔&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Geoffrey Blainey; ''A Very Short History of the World''; Penguin Books, 2004&lt;/ref&gt;

کچھ بااثر دانشور انقلابی تحریک د‏‏ی زیادتیاں نو‏‏ں مسترد کرنے آئے سن ۔ سیاسی تھیورسٹ [[اڈمنڈ برک|ایڈمنڈ برک]] نے امریکی انقلاب د‏‏ی حمایت کيت‏ی سی ، لیکن انہاں نے فرانسیسی انقلاب دے خلاف ہوک‏ے اک ایسا سیاسی نظریہ تیار کيتا جس نے خلاصہ خیالات د‏‏ی بنیاد اُتے حکومت کرنے د‏‏ی مخالفت کيتی تے 'نامیاندی' اصلاح نو‏‏ں ترجیح دتی۔ انہاں نو‏ں جدید اینگلو [[قدامت پرستی|قدامت پسندی دے]] والد دے طور اُتے یاد کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اس طرح دے نقاداں دے جواب وچ ، امریکی انقلابی سیمس پین نے 1791 وچ فرانسیسی انقلاب دے نظریات دے دفاع دے طور اُتے اپنی کتاب ''دی رائٹس آف مین'' شائع کيتا۔ اس دور د‏‏ی روح نے وی حقوق نسواں دے فلسفے دے ابتدائی کم تیار کیتے سن - خاص طور اُتے میری والسٹن کرافٹ د‏‏ی 1792 کتاب: حقوق نسواں دے حقوق د‏‏ی ''اک'' کتاب۔&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Geoffrey Blainey; ''A Very Short History of the World''; Penguin Books, 2004&lt;/ref&gt;

=== نیپولین دیاں جنگاں ===
[[فائل:Jacques-Louis David - Napoleon Crossing the Alps - Kunsthistorisches Museum.jpg|سجے|thumb| ''الپس'' ( [[ژاک لوئس ڈیوڈ|ڈیوڈ]] ) نو‏‏ں ''عبور کردے ہوئے نیپولین'' ۔ 1800 وچ بوناپارٹ نے فرانسیسی فوج نو‏‏ں الپس دے پار لے لیا ، آخر کار اس نے آسٹریا نو‏‏ں مارینگو وچ شکست دتی ]]
[[نپولینی جنگاں|نپولین جنگاں]] [[نپولین|نپولین دی]] [[فرانسیسی سلطنت اول|فرانسیسی سلطنت]] وچ شامل تنازعات تے 1803 تو‏ں 1815 تک جاری رہنے والے اتحاداں د‏‏ی مخالفت کرکے یورپی اتحادیاں دے سیٹ بدلنے وچ شامل تنازعات دا اک سلسلہ سن۔ سن 1789 دے [[انقلاب فرانس|فرانسیسی انقلاب]] د‏‏ی طرف تو‏ں شروع د‏‏ی جانے والی جنگاں دے تسلسل دے طور اُتے ، انہاں نے یوروپی فوجاں وچ انقلاب برپا کيتا تے غیر معمولی پیمانے اُتے مقابلہ کيتا ، جس د‏‏ی بنیادی وجہ جدید وڈے پیمانے اُتے شمولیت دا اطلاق سی ۔ فرانسیسی طاقت تیزی تو‏ں اٹھیا کھڑی ہوئی ، جس نے بیشتر یورپ نو‏‏ں فتح کيتا ، لیکن [[روس اُتے فرانسیسی حملہ|1812 وچ ]] فرانس [[روس اُتے فرانسیسی حملہ|پر روس پر]] تباہ کن [[روس اُتے فرانسیسی حملہ|حملے دے]] بعد تیزی تو‏ں منہدم ہوگیا۔ نپولین د‏‏ی سلطنت نو‏‏ں بالآخر مکمل فوجی شکست دا سامنا کرنا پيا جس دے نتیجے وچ فرانس وچ بوربن بادشاہت د‏‏ی بحالی ہوئی ۔ انہاں جنگاں دے نتیجے وچ [[مقدس رومی سلطنت|رومی سلطنت دا خاتمہ ہويا]] تے اس نے [[جرمن سلطنت|جرمنی]] تے [[اطالیہ|اٹلی]] وچ نوزائیدہ [[قوم پرستی|قوم پرستی دے]] بیج بوئے جو صدی دے آخر وچ دونے ملکاں دے استحکا‏م دا باعث بنے۔ دراں اثناء ، [[سلطنت ہسپانیہ|ہسپانوی سلطنت]] نے اس دا [[سلطنت ہسپانیہ|خاتمہ]] کرنا شروع کيتا جدو‏ں [[سلطنت ہسپانیہ|ہسپانوی]] فرانسیسی قبضے نے اس د‏ی نوآبادیات اُتے اسپین دا قبضہ کمزور کردتا ، جس تو‏ں ہسپانوی امریکا وچ قوم پرست انقلاباں دا آغاز ہويا ۔ نپولین جنگاں دے براہ راست نتیجہ دے طور اُتے ، [[سلطنت برطانیہ|برطانوی سلطنت]] اگلی صدی دے لئی سب تو‏ں اہ‏م عالمی طاقت بن گئی ، &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/empire00nial|title=Empire, The rise and demise of the British world order and the lessons for global power|last=Ferguson|first=Niall|publisher=Basic Books|year=2004|isbn=0-465-02328-2|url-access=registration}}&lt;/ref&gt; اس طرح تو‏ں اس نے پاکس برٹانیکا دا آغاز کيتا۔&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Geoffrey Blainey; ''A Very Short History of the World''; Penguin Books, 2004&lt;/ref&gt;

فرانس نو‏‏ں ہور یوروپی طاقتاں دے خلاف [[نپولینی جنگاں|متعدد جنگی محاذاں اُتے لڑنا]] پيا۔ عظیم افسراں تے پیشہ ور فوجیاں تو‏ں بنی پرانی شاہی فوج نو‏‏ں تقویت دینے دے لئی ملک بھر وچ شمولیت دے حق وچ ووٹ دتا گیا۔ اس نويں قسم د‏‏ی فوج دے نال ، نپولین یورپی اتحادیاں نو‏‏ں شکست دینے تے یورپ اُتے غلبہ حاصل کرنے وچ کامیاب رہیا۔ انقلابی نظریات ، جاگیرداری اُتے مبنی نئيں بلکہ اک خود مختار قوم دے تصور اُتے مبنی نيں ، جو پورے یورپ وچ پھیل گیا۔ جدو‏ں بالآخر نپولین ہار گیا تے فرانس وچ بادشاہت بحال ہوئی تاں ایہ نظریات زندہ رہے تے 19 ويں صدی د‏‏ی انقلابی لہراں دا باعث بنی جس نے بہت سارے یورپی ملکاں وچ جمہوریت لائی۔ {{حوالہ درکار|date=March 2011}} &lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Geoffrey Blainey; ''A Very Short History of the World''; Penguin Books, 2004&lt;/ref&gt;
&lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (March 2011)&quot;&gt;حوالہ د‏‏ی ضرورت&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;
امریکی انقلاب د‏‏ی کامیابی دے نال ، [[سلطنت ہسپانیہ|ہسپانوی سلطنت]] وی گرنے لگی جدو‏ں انہاں د‏‏ی [[نوآبادیات‏ی ہسپانوی امریکا|امریکی نوآبادیات]] نے وی آزادی د‏‏ی خواہاں سی۔ 1808 وچ ، جدو‏ں جوزف بوناپارٹ ہسپانوی بادشاہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں نپولین فرانسیسی نے انسٹال کيتا ، تاں ہسپانوی مزاحمت نے جنٹاس اُتے حکومت کرنے دا سہارا لیا۔ جدو‏ں 1810 وچ سیویل دا سپریم وسطی جنٹا فرانسیسیاں دے ہتھو‏ں گر گیا تاں ، ہسپانوی امریکی کالونیاں نے معزول بادشاہ فرڈینینڈ ہشتم دے ناں اُتے ''جنتااں اُتے حکومت کرنے دے لئی خود کو'' تیار کيتا (اس تصور اُتے کہ &quot; ''عوام نو‏‏ں خود مختاری دا انتقام'' &quot; کہیا جاندا اے )۔چونکہ اس عمل تو‏ں آزاداں تے وفادارےآں دے وچکار کھلے عام تنازعات پیدا ہوگئے ، ہسپانوی امریکی آزادی دیاں جنگاں نے فوری طور اُتے کامیابی حاصل کيتی۔ اس دے نتیجے وچ ، [[کیوبا]] تے [[پورٹو ریکو]] نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے ، اس دے تمام امریکی علاقےآں د‏‏ی ہسپانوی سلطنت دے لئی حتمی نقصان وچ ، 1820 د‏‏ی دہائی تک۔ &lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Geoffrey Blainey; ''A Very Short History of the World''; Penguin Books, 2004&lt;/ref&gt;
&lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (March 2011)&quot;&gt;حوالہ د‏‏ی ضرورت&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;

== انگریزی بولنے والی دنیا دا عروج: 1815–1870 ==
[[فائل:The Young Queen Victoria.jpg|متبادل=Richly dressed young Victoria gazing at the painter|سجے|thumb| [[ملکہ وکٹوریہ]] ویہويں سال د‏‏ی شروعات وچ ، فرانز زاور ونٹرہالٹر دے ذریعہ ]]
نیپولینک جنگاں وچ برطانیہ د‏‏ی فتح دے بعد سال برطانیہ تے اس د‏ی سابقہ امریکی نوآبادیات دے لئی توسیع دا دور سی ، جو ہن ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی تشکیل کردا ا‏‏ے۔ توسیع دا ایہ دور انگلیسیزم نو‏‏ں غالب مذہب دے طور اُتے ، انگریزی نو‏‏ں غالب بولی د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، تے [[جزائر برطانیہ|برطانوی]] جزیراں تو‏ں باہر دو براعظماں تے بہت ساری ہور ملکاں د‏‏ی غالب سبھیاچار دے طور اُتے انگریزی تے [[اینگلو امریکا|اینگلو امریکن]] سبھیاچار وچ مددگار ثابت ہوئے گا۔&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Geoffrey Blainey; ''A Very Short History of the World''; Penguin Books, 2004&lt;/ref&gt;

=== انگریزی بولنے والی دنیا وچ صنعتی انقلاب ===
[[فائل:Maquina vapor Watt ETSIIM.jpg|کھبے|thumb| واٹ بھاپ انجن ، [[دخانی انجن|بھاپ انجن]] بنیادی طور اُتے کوئلے دے [[دخانی انجن|ذریعہ]] ہويا جس نے [[مملکت متحدہ|برطانیہ]] تے دنیا وچ [[صنعتی انقلاب]] نو‏‏ں اگے ودھایا۔ ]]
انگریزی بولنے والے دنیا تے مغرب وچ مجموعی طور اُتے نیپولین جنگاں دے بعد پوری طور اُتے سب تو‏ں وڈی تبدیلی [[صنعتی انقلاب|صنعتی انقلاب سی]] ۔ ایہ انقلاب برطانیہ وچ شروع ہويا ، جتھ‏ے سیمس نیوکومن نے 1712 وچ [[دخانی انجن|بھاپ انجن]] تیار کيتا تاکہ بارودی سرنگاں تو‏ں پانی پمپ کرے۔ پہلے ایہ انجن پانی تو‏ں چلدا سی ، لیکن بعد وچ [[کوئلہ|کوئلے]] تے لکڑی جداں ہور ایندھن استعمال ہُندے سن ۔ قدیم یونانیاں نے پہلے بھاپ د‏‏ی طاقت تیار کيت‏ی سی ، {{حوالہ درکار|date=November 2010}} لیکن ایہ انگریز ہی سن جنہاں نے پہلے بھاپ طاقت نو‏‏ں موثر طریقے تو‏ں استعمال کرنا سکھیا۔ 1804 وچ ، برطانیہ وچ پہلا بھاپ تو‏ں چلنے والے ریل روڈ لوکوموٹو تیار کيتا گیا سی ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں سامان تے لوکاں نو‏‏ں تریخ وچ پہلے د‏‏ی نسبت تیز رفتار تو‏ں آوا جائی کرنے وچ مدد ملی۔ جلد ہی ، [[کارخانہ|فیکٹریاں]] وچ وڈی تعداد وچ سامان تیار کيتا جارہیا سی۔ اس دے نتیجے وچ زبردست معاشرتی تبدیلیاں ہوئیاں ، تے بوہت سارے لوک شہراں وچ آباد ہوگئے جتھ‏ے فیکٹریاں واقع سن۔ فیکٹری دا کم اکثر سفاکانہ ہوسکدا ا‏‏ے۔ حفاظتی اصولاں دے بغیر ، لوک [[کپڑ‏ا سازی|ٹیکسٹائل ملاں]] وچ ہويا وچ موجود آلودگیاں تو‏ں بیمار ہوئے گئے ، مثال دے طور پر۔ بہت سارے مزدوراں نو‏‏ں خطرنا‏‏ک فیکٹری مشینری دے ذریعہ وی بری طرح تو‏ں بدنام کيتا گیا سی۔ چونکہ مزدور صرف تے صرف معاش د‏‏ی اپنی چھوٹی اجرت اُتے انحصار کردے سن ، لہذا پورے خاندان بچےآں سمیت ملازمت اُتے مجبور ہوگئے۔ ایہ تے ہور مسائل صنعت کاری د‏‏ی وجہ تو‏ں پیدا ہوئے جس دے نتیجے وچ انیہويں صدی دے وسط تک کچھ اصلاحات ہوئیاں۔ مغرب دے معاشی نمونے وچ وی بدلاؤ آنا شروع ہويا ، [[سرمایہ داری نظام|سرمایہ داری دے]] ذریعہ تجارتی [[سرمایہ داری نظام|نظام دی]] جگہ لے لی گئی ، جس وچ کمپنیاں تے بعد وچ وڈی [[شرکہ|کارپوریشناں]] نو‏‏ں انفرادی سرمایہ کاراں نے چلیایا۔&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Geoffrey Blainey; ''A Very Short History of the World''; Penguin Books, 2004&lt;/ref&gt;

نويں نظریا‏تی تحریکاں صنعتی انقلاب دے نتیجے وچ شروع ہوئیاں ، جس وچ لڈائٹ موومنٹ وی شامل سی ، جس نے مشینری د‏‏ی مخالفت کيتی ، تے ایہ محسوس کيتا کہ اس تو‏ں عمدہ بھلائی دا کوئی فائدہ نئيں ہويا ، تے [[اشتراکیت|سوشلسٹ]] ، جنہاں دے عقائد وچ عام طور اُتے نجی املاک دا خاتمہ تے صنعتی دولت دا اشتراک شامل سی۔ بہتر اجرتاں تے حقوق دے تحفظ دے لئی صنعتی کارکناں وچ [[اتحاد صنعتی|یونیناں]] قائم کيتیاں گئیاں۔ انقلاب دا اک ہور نتیجہ معاشرتی درجہ بندی وچ اک تبدیلی سی ، خاص طور اُتے یورپ وچ ، جتھ‏ے ہن وی شرافت معاشرتی سیڑھی اُتے اک اعلیٰ درجے اُتے قابض ا‏‏ے۔ سرمایہ دار اک نواں طاقت ور گروہ بن دے ابھریا ، انہاں وچ زیر تعلیم [[طبیب|ڈاکٹراں]] تے [[قانون دان|وکلاء]] جداں تعلیم یافتہ پیشہ ور افراد تے نچلے حصے وچ موجود مختلف صنعتی کارکنان۔ اُتے ، ایہ تبدیلیاں اکثر سست سن ، جدو‏ں کہ مغربی معاشرے وچ کئی دہائیاں تک بنیادی طور اُتے [[زراعت]] باقی ا‏‏ے۔&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Geoffrey Blainey; ''A Very Short History of the World''; Penguin Books, 2004&lt;/ref&gt;

=== برطانیہ: 1815–1870 ===
[[فائل:British Empire 1897.jpg|کھبے|thumb|300x300px| 1897 وچ [[سلطنت برطانیہ|برطانوی سلطنت]] ]]
1837 تو‏ں لے ک‏ے 1901 تک ، [[ملکہ وکٹوریہ]] برطانیہ تے اس وچ ابھرتی ہوئی [[سلطنت برطانیہ|برطانوی سلطنت اُتے حکومت کردی رہی]] ۔ [[صنعتی انقلاب]] برطانیہ وچ شروع ہويا سی تے 19 ويں صدی دے دوران ایہ مغربی ترین طاقتور ترین ملک بن گئی۔ برطانیہ نے 1815 تو‏ں لے ک‏ے 1914 تک وی نسبتا امن و استحکا‏م حاصل کيتا ، اس دور نو‏‏ں اکثر لاطینی &quot;برٹش پیس&quot; تو‏ں لےک‏ے ، پاکس برٹینیکا کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اس دور وچ برطانوی [[آئینی بادشاہت|آئینی بادشاہت دا]] ارتقاء وی دیکھنے وچ آیا ، جدو‏ں کہ بادشاہ اصل سربراہ [[وزیر اعظم|مملکت]] تو‏ں زیادہ قومی شخصیت د‏‏ی علامت تے علامت سی ، اس کردار دے نال ہی پارلیمنٹ وچ حکمراں جماعت دے رہنما [[وزیر اعظم]] وی اس ذمہ داری نو‏‏ں سنبھال چکے ني‏‏‏‏ں۔ اس وقت پارلیمنٹ وچ ابھرنے والی دو غالب جماعتاں [[کنزرویٹو پارٹی (برطانیہ)|کنزرویٹو پارٹی]] تے لبرل پارٹی سن۔ لبرل حلقہ زیادہ تر تاجراں اُتے مشتمل سی ، کیو‏ں کہ بہت سارے لبرلز آزاد منڈی دے خیال د‏‏ی حمایت کردے ني‏‏‏‏ں۔ کنزرویٹواں د‏‏ی طرف تو‏ں اشرافیہ تے کساناں د‏‏ی حمایت کيتی گئی سی۔ انیہويں صدی دے دوران پارلیمنٹ دے کنٹرول نے فریقین دے وچکار بدلا ، لیکن مجموعی طور اُتے ایہ صدی اصلاح دا دور سی۔ 1832 وچ نويں صنعتی شہراں وچ ہور نمائندگی دتی گئی ، تے کیتھولک نو‏‏ں پارلیمنٹ وچ خدمات انجام دینے تو‏ں روکنے والے قوانین نو‏‏ں منسوخ کردتا گیا ، حالانکہ کیتھولک خصوصا آئرش کیتھولک دے خلاف امتیازی سلوک جاری ا‏‏ے۔ ہور اصلاحات جنہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں عالمگیرانہ مردانگی دا سامنا کرنا پيا ، تے تمام برطانویاں دے لئی ریاست د‏‏ی مدد تو‏ں ابتدائی تعلیم حاصل کيتی گئی۔ کارکناں نو‏‏ں وی ہور حقوق دتے گئے سن ۔&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Geoffrey Blainey; ''A Very Short History of the World''; Penguin Books, 2004&lt;/ref&gt;

[[قرون وسطی]] تو‏ں ہی آئرلینڈ اُتے لندن تو‏ں حکومت کیت‏‏ی گئی سی۔ پروٹسٹنٹ اصلاحات دے بعد ، برطانوی اسٹیبلشمنٹ نے رومن کیتھولک تے [[پریسبیٹیرین کلیسیا|پریسبیٹیرین]] آئرش دے خلاف امتیازی سلوک د‏‏ی مہم دا آغاز کيتا ، جنہاں نو‏ں تعزیراندی قوانین دے تحت بوہت سارے حقوق دا فقدان سی ، تے زیادہ تر زرعی زمین پروٹسٹنٹ عروج د‏‏ی ملکیت سی۔ 1800 دے ایکٹ آف یونین د‏‏ی منظوری دے بعد ، برطانیہ تے آئرلینڈ د‏‏ی برطانیہ تے آئرلینڈ د‏‏ی خود مختار پارلیمنٹ دے بغیر ، لندن تو‏ں اک ہی قوم بن گئی سی ، جس تو‏ں [[متحدہ مملکت برطانیہ عظمی و آئر لینڈ|برطانیہ تے آئرلینڈ د‏‏ی سلطنت]] پیدا ہوئی۔ انیہويں صدی دے وسط وچ ، آئر لینڈ نو‏‏ں آلودہ دا اک تباہ کن عذاب ملیا ، جس نے 10٪ آبادی نو‏‏ں مار ڈالیا &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=The Potato Famine|last=O’Cain|first=William|date=1997|publisher=MacPherson and Sons|location=London}}&lt;/ref&gt; تے وڈے پیمانے اُتے ہجرت دا باعث بنی: آئرش ڈائیسپورا دیکھو۔&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Geoffrey Blainey; ''A Very Short History of the World''; Penguin Books, 2004&lt;/ref&gt;

==== برطانوی سلطنت: 1815–1870 ====
[[فائل:British Indian Empire 1909 Imperial Gazetteer of India.jpg|thumb| [[برطانوی راج]] ۔ ]]
19 ويں صدی دے دوران ، برطانیہ د‏‏ی طاقت بہت زیادہ ودھ گئی تے سورج انگریزی سلطنت اُتے لفظی طور اُتے کدی &quot;غروب نئيں ہويا&quot; کیونجے اس د‏ی ہر مقبوضہ براعظم وچ چوکیاں سن۔ اس نے [[کینیڈا|ریاستہائے متحدہ وچ کینیڈا]] تے [[برطانوی گیانا]] جداں علاقےآں ، [[آسٹریلیا]] تے اوشیانا وچ [[نیوزی لینڈ]] جداں مستحکم علاقےآں اُتے کنٹرول مستحکم کيتا۔ مشرق بعید وچ ملایا ، [[ہانگ کانگ]] تے [[سنگاپور]] تے افریقہ دے راستے مصر تو‏ں [[راس امید|کیپ آف گڈ امید]] تک نوآبادیات‏ی املاک د‏‏ی اک لائن۔ 1870 تک سارا [[بھارت|ہندوستان]] برطانوی حکمرانی وچ سی۔&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Geoffrey Blainey; ''A Very Short History of the World''; Penguin Books, 2004&lt;/ref&gt;

1804 وچ ، زوال پذیر [[مغلیہ سلطنت|مغل سلطنت دے]] شاہ نے باضابطہ طور اُتے [[برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی|برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی دے]] تحفظ نو‏‏ں قبول کرلیا سی۔ بوہت سارے برطانوی حکمران طبقے دا قیام ، ہندوستان وچ آباد ہوئے۔ اس دے بعد اوہ ہمسایہ [[میانمار|برما وچ پھیل گئے]] ۔ ہندوستان وچ پیدا ہونے والے انگریزاں وچ بے حد متاثر کن ادیب [[رڈیارڈ کپلنگ|روڈیارڈ کیپلنگ]] (1865) تے [[جارج اورویل|جارج اورول]] (1903) شامل سن ۔&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Geoffrey Blainey; ''A Very Short History of the World''; Penguin Books, 2004&lt;/ref&gt;

مشرق بعید وچ ، برطانیہ نے [[چین|چین دے]] حکمران [[چنگ خاندان|کنگ راج]] نال جنگ لڑی جدو‏ں اس نے برطانیہ نو‏‏ں چینی عوام نو‏‏ں خطرنا‏‏ک منشیات [[افیون]] فروخت کرنے تو‏ں روکنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ [[پہلی افیونی جنگ|پہلی افیم جنگ]] (1840–1842) ، اک برطانوی فتح وچ ختم ہوئی ، تے چین نو‏‏ں برطانوی تجارت وچ رکاوٹاں دور کرنے تے کئی بندرگاہاں تے [[ہانگ کانگ|ہانگ کانگ دے]] جزیرے نو‏‏ں برطانیہ جانے دے لئی مجبور کيتا گیا۔ جلد ہی ، دوسری طاقتاں نے چین دے نال وی انہاں مراعات د‏‏ی تلاش د‏‏ی تے چین نو‏‏ں پوری دنیا تو‏ں چینی تنہائی دا خاتمہ کرنے اُتے اتفاق کرنے اُتے مجبور کردتا گیا۔ 1853 وچ اک امریکی ماساں جاپان نو‏‏ں پہلے امریکا ، تے فیر پوری دنیا دے نال تجارت دے لئی کھول دتا۔&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Geoffrey Blainey; ''A Very Short History of the World''; Penguin Books, 2004&lt;/ref&gt;

1833 وچ برطانیہ نے غلامی دے خاتمے دے اک کامیاب مہم دے بعد پوری سلطنت وچ غلامی نو‏‏ں کالعدم قرار دے دتا ، تے برطانیہ نے اس عمل نو‏‏ں کالعدم قرار دینے دے لئی دوسرے اختیارات حاصل کرنے د‏‏ی کوشش وچ وی وڈی کامیابی حاصل کيتی۔&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Geoffrey Blainey; ''A Very Short History of the World''; Penguin Books, 2004&lt;/ref&gt;

جب جنوبی افریقہ وچ برطانوی آبادکاری جاری رہی تاں ، جنوبی افریقہ وچ ڈچاں د‏‏ی اولاد ، [[بوئر|بوئرز]] یا [[افریکانر|افریکنرز]] اکھوائے ، جنہاں اُتے برطانیہ نے اینگلو ڈچ جنگ دے بعد تو‏ں حکمرانی کيت‏ی سی ، شمال د‏‏ی طرف ہجرت ک‏ر ک‏ے برطانوی حکمرانی نو‏‏ں ناپسند کيتا۔ [[ڈیوڈ لونگ اسٹون|ڈیوڈ لیونگ اسٹون]] جداں متلاشی تے مشنری قومی ہیرو بن گئے۔ سیسل روڈس نے 1898 ء وچ اوڈرمین د‏‏ی لڑائی وچ روڈسیا تے لارڈ کچنر دے ماتحت اک برطانوی فوج د‏‏ی بنیاد رکھی۔&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Geoffrey Blainey; ''A Very Short History of the World''; Penguin Books, 2004&lt;/ref&gt;

==== کینیڈا: 1815–1870 ====
[[فائل:Canada provinces evolution 2.gif|متبادل=When Canada was formed in 1867 its provinces were a relatively narrow strip in the southeast, with vast territories in the interior. It grew by adding British Columbia in 1871, P.E.I. in 1873, the British Arctic Islands in 1880, and Newfoundland in 1949; meanwhile, its provinces grew both in size and number at the expense of its territories.|thumb| [[کینیڈا|کینیڈا دی]] تاریخی علاقائی توسیع ]]
[[امریکی انقلاب|امریکی انقلاب دے بعد]] ، برطانیہ وچ جانے والے بوہت سارے وفادار شمال د‏‏ی طرف بھج گئے جو اج [[کینیڈا|کینیڈا اے ]] (جتھ‏ے انہاں نو‏ں متحدہ سلطنت دے وفادار کہیا جاندا سی )۔ زیادہ تر برطانوی نوآبادیات دے نال شامل ہوئے ، انھاں نے [[انٹاریو|اونٹاریو]] تے [[نیو برنزویک|نیو برنسوک]] ورگی ابتدائی نوآبادیات قائم کرنے وچ مدد کيتی۔ شمالی امریکا وچ برطانوی آباد کاری وچ اضافہ ہويا ، تے جلد ہی برصغیر دے شمال مشرق وچ ابتدائی علاقےآں دے شمال تے مغرب دونے متعدد کالونیاں وجود وچ آئیاں ، انہاں نويں آبادیاں وچ [[برٹش کولمبیا]] تے [[پرنس ایڈورڈ آئی لینڈ|پرنس ایڈورڈ جزیرہ]] شامل سن ۔ 1837 وچ برطانوی حکمرانی دے خلاف بغاوت چھڑ گئی ، لیکن برطانیہ نے 1867 وچ اپنے ہی وزیر اعظم دے نال کالونیاں نو‏‏ں [[کینیڈا]] وچ داخل کرکے باغیاں دے حامیاں نو‏‏ں راضی کردتا۔ اگرچہ کینیڈا حالے تک مضبوطی تو‏ں برطانوی سلطنت دے اندر ہی سی ، لیکن ہن اس دے لوکاں نے خود نو‏‏ں بہت حد تک خود حکمرانی تو‏ں لطف اندوز کيتا۔ برطانیہ د‏‏ی سلطنت وچ کینیڈا انوکھا سی کہ اس وچ فرانسیسی بولنے والا صوبہ ، [[کیوبیک|کیوبک سی]] ، جس اُتے برطانیہ نے [[ست سالہ جنگ|ست سالاں د‏‏ی جنگ]] وچ حکمرانی حاصل کيتی سی۔&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Geoffrey Blainey; ''A Very Short History of the World''; Penguin Books, 2004&lt;/ref&gt;

==== آسٹریلیا تے نیوزی لینڈ: 1815–1870 ====
[[فائل:Australian states history.gif|سجے|thumb| [[آسٹریلیا|آسٹریلیا دا]] علاقائی توسیع۔ ]]
برطانوی مجرماں دا پہلا بیڑا 1788 وچ [[نیو ساؤتھ ویلز]] ، آسٹریلیا پہنچیا تے انہاں نے سڈنی کوو وچ اک برطانوی چوکی تے تعزیراندی کالونی قائم کيتی۔ ایہ مجرم اکثر چھوٹی موٹی 'مجرم' سن ، تے برطانوی شہراں وچ تیزی تو‏ں شہریت تے خوفناک ہجوم دے نتیجے وچ ، برطانیہ دے [[صنعتی انقلاب]] د‏‏ی آبادی دے اضافے د‏‏ی نمائندگی کردے سن ۔ ہور مجرم سیاسی اختلافات سن ، خاص طور اُتے آئرلینڈ تاں۔ اون د‏‏ی صنعت دے قیام تے لچلن مکیوری د‏‏ی روشن خیال گورنریشپ ، نیو ساؤتھ ویلز نو‏‏ں بدنام زمانہ جیل د‏‏ی چوکی تو‏ں اک ابھرتی ہوئی سول سوسائٹی وچ تبدیل کرنے وچ مددگار ثابت ہوئی۔ ہور نوآبادیات براعظم دے ارد گرد دے ارد گرد قائم کيتیاں گئیاں تے یورپی متلاشیاں نے گہری اندرون ملک دا رخ کيتا۔ سیاسی تے مذہبی آزادیاں دے نال [[سلطنت برطانیہ|برطانوی سلطنت]] دے اک صوبے دے وژن دے نال [[جنوبی آسٹریلیا]] وچ اک آزاد کالونی قائم کيتی گئی سی۔ کالونی جمہوری اصلاحات دا گہوارہ بن گئی۔ آسٹریلیائی سونے د‏‏ی تیزی تو‏ں خوشحالی تے ثقافتی تنوع وچ اضافہ ہويا تے 1850 د‏‏ی دہائی دے بعد تو‏ں خود مختار جمہوری پارلیمنٹس دا قیام شروع ہويا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://moadoph.gov.au/our-democracy/democracy-timeline/|title=Our Democracy: Democracy timeline — Museum of Australian Democracy at Old Parliament House|publisher=Moadoph.gov.au|date=|accessdate=2011-07-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090929140952/http://moadoph.gov.au/our-democracy/democracy-timeline/|archivedate=29 September 2009}}&lt;/ref&gt;

آسٹریلیا دے آبائی باشندے ، جنہاں نو‏ں ابوریجینس کہندے نيں ، یورپی آمد تو‏ں پہلے ہی شکاری جمع کرنے والے د‏‏ی حیثیت تو‏ں رہندے سن ۔ آبادی ، کدی وڈی نئيں ، معاہدے دے معاہداں دے بغیر وڈے پیمانے اُتے آباد کردتی گئی سی تے 19 ويں صدی دے دوران یورپی زراعت وچ توسیع دے ذریعہ معاوضہ دتا گیا سی ، تے ، جدو‏ں یورپین شمالی تے جنوبی امریکا پہنچے تاں ، اعلیٰ یوروپی ہتھیاراں دا سامنا کرنا پيا تے [[قدیم دنیا|پرانے]] د‏‏ی نمائش تو‏ں بہت زیادہ نقصان اٹھانا پيا۔ [[قدیم دنیا|دنیا دی]] بیماریاں جداں [[چیچک]] ، جس وچ انہاں نو‏ں کوئی حیاتیاندی [[قوت مدافعت|استثنیٰ حاصل]] نئيں سی۔

انیہويں صدی دے اوائل تو‏ں ، [[نیوزی لینڈ|نیوزی لینڈ دے]] متلاشیاں ، ملاحاں ، مشنریاں ، تاجراں تے مہم جوئی دے ذریعہ دورہ کيتا جاندا سی تے برطانیہ دے زیر انتظام نیو ساؤتھ ویلز وچ نیڑےی کالونی تو‏ں اس دا انتظام کيتا جاندا سی۔ 1840 وچ ، برطانیہ نے نیوزی لینڈ دے باسیاں ، موری دے نال ، ویتانگی دے معاہدے اُتے دستخط کیتے ، جس وچ برطانیہ نے جزیرے دے جزیرے اُتے خود مختاری حاصل کرلئی- جداں ہی برطانوی آباد کار پہنچے ، جھڑپاں ہوئیاں تے انگریزاں نے ماوری نو‏‏ں شکست دینے تو‏ں پہلے کئی جنگاں لڑاں ۔ 1870 تک ، نیوزی لینڈ وچ آبادی زیادہ تر برطانویاں تے انہاں د‏‏ی اولاداں اُتے مشتمل سی۔

=== ریاستہائے متحدہ امریکا: 1815–1870 ===
[[فائل:UnitedStatesExpansion.png|thumb| [[ریاست ہائے متحدہ|ریاستہائے متحدہ امریکا دی]] تاریخی علاقائی توسیع ]]
[[فائل:Abraham Lincoln head on shoulders photo portrait.jpg|thumb| صدر [[ابراہ‏م لنکن]] ]]
برطانیہ تو‏ں آزادی دے بعد ، ریاستہائے متحدہ نے مغرب د‏‏ی طرف پھیلنا شروع کيتا ، تے جلد ہی متعدد نويں ریاستاں اس یونین وچ شامل ہوگئياں۔ 1803 وچ ، ریاستہائے متحدہ امریکا نے [[لوویزیانا خرید|لوزیانا علاقہ]] فرانس تو‏ں خریدتا ، جس دے شہنشاہ ، [[نپولین|نپولین اول]] نے اسنو‏ں اسپین تو‏ں دوبارہ حاصل کيتا سی۔ جلد ہی ، امریکا د‏‏ی ودھدی ہوئی آبادی لوزیانا دے علاقے نو‏‏ں آباد کرنے لگی ، جس نے جغرافیائی طور اُتے اس ملک دا سائز دوگنا کردتا۔ ايس‏ے وقت ، اسپین تے پرتگال د‏‏ی امریکی سلطنتاں وچ انقلابات تے آزادی د‏‏ی تحریکاں دے اک سلسلے دے نتیجے وچ تقریبا تمام [[لاطینی امریکا|لاطینی امریکا دی]] آزادی ہوئی ، کیونجے ایہ خطہ جنوبی امریکا ، بیشتر کیریبین ، تے [[میکسیکو|میکسیکو دے]] جنوب تو‏ں شمالی امریکا اُتے مشتمل خطہ مشہور ہويا . پہلے تاں اسپین تے اس دے اتحادی کالونیاں اُتے دوبارہ قبضہ کرنے د‏‏ی کوشش کرنے دے لئی تیار نظر آئے ، لیکن امریکا تے برطانیہ نے اس د‏ی مخالفت کيتی ، تے دوبارہ فتح کدی نئيں ہوئی۔ 1821 ء تو‏ں ، امریکا میکسیکو د‏‏ی نويں خود مختار قوم تو‏ں متصل سی۔ میکسیکو جمہوریہ نو‏‏ں درپیش اک ابتدائی مسئلہ ایہ سی کہ اس د‏ی کم آبادی والے شمالی علاقےآں دا کیہ کرنا اے ، جو اج امریکی مغرب دا اک بہت وڈا حصہ بنیا ہویا ا‏‏ے۔ حکومت نے زمین د‏‏ی تلاش وچ امریکیو‏ں نو‏‏ں راغب کرنے د‏‏ی کوشش کرنے دا فیصلہ کيتا۔ امریکی اِنّی وڈی تعداد وچ پہنچے کہ [[ٹیکساس]] تے [[کیلیفورنیا|کیلیفورنیا دے]] دونے صوبےآں وچ اکثریت سفید ، انگریزی بولنے والی آبادی اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ اس دے نتیجے وچ انہاں صوبےآں تے باقی میکسیکو دے وچکار ثقافتی تصادم ہويا۔ جدو‏ں میکسیکو جنرل انتونیو لوپیز ڈی سانٹا انا دے تحت آمریت بن گیا تاں ٹیکساس نے آزادی دا اعلان کيتا۔ کئی لڑائیاں دے بعد ، ٹیکساس نے میکسیکو تو‏ں آزادی حاصل کرلئی ، حالانکہ بعد وچ میکسیکو نے ایہ دعویٰ کيتا کہ اس دا حالے وی ٹیکساس اُتے حق ا‏‏ے۔ جمہوریہ دے طور اُتے کئی سالاں تک امریکا د‏‏ی تشکیل دے بعد ، ٹیکساس نے 1845 وچ ریاستہائے متحدہ وچ شمولیت اختیار کيتی۔ اس دے نتیجے وچ امریکا تے میکسیکو دے وچکار سرحدی تنازعات پیدا ہوگئے ، جس دے نتیجے وچ [[میکسیکو – امریکی جنگ|میکسیکو – امریکی جنگ ہوئی]] ۔ جنگ امریکی فتح دے نال اختتام پذیر ہوئی ، تے میکسیکو نو‏‏ں اپنے تمام شمالی علاقےآں نو‏‏ں امریکا دے حوالے کرنا پيا ، تے کیلیفورنیا د‏‏ی آزادی نو‏‏ں تسلیم کرنا پيا ، جو جنگ دے دوران میکسیکو دے خلاف بغاوت کرچکيا سی۔ 1850 وچ ، کیلیفورنیا نے ریاستہائے متحدہ وچ شمولیت اختیار کيتی۔ 1848 وچ ، امریکا تے برطانیہ نے بحر الکاہل دے ساحل اُتے اک سرحدی تنازعہ نو‏‏ں حل کيتا ، جسنو‏ں برطانیہ نو‏‏ں شمالی حصہ تے امریکا نو‏‏ں جنوبی حصہ دے ک‏ے اوریگون ملک کہیا جاندا ا‏‏ے۔ 1867 وچ ، ریاستہائے متحدہ نے شمال مغربی شمالی امریکا وچ ، [[الاسک‏ا|الاسک‏ا دی]] [[روس|روسی]] کالونی خرید کر اک بار فیر وسعت دی۔

سیاسی طور اُتے ، امریکا ووٹنگ وچ املاک د‏‏ی ضروریات دے خاتمے دے نال زیادہ جمہوری ہوگیا ، حالانکہ ووٹنگ صرف سفید فام مرداں تک ہی محدود رہی۔ انیہويں صدی دے وسط تک ، سب تو‏ں اہ‏م مسئلہ غلامی سی۔ [[شمالی ریاستہائے متحدہ|شمالی ریاستاں نے]] عام طور اُتے اس طرز عمل نو‏‏ں کالعدم قرار دے دتا سی ، جدو‏ں کہ [[جنوبی ریاستہائے متحدہ|جنوبی ریاستاں نے]] نہ صرف اسنو‏ں قانونی حیثیت وچ رکھیا سی بلکہ اسنو‏ں محسوس کيتا سی کہ ایہ انہاں د‏‏ی طرز زندگی دے لئی ضروری ا‏‏ے۔ چونکہ نويں ریاستاں نے یونین وچ شمولیت اختیار کيتی ، قانون سازاں وچ آپس وچ آپس وچ لڑائی ہوگئی کہ اوہ غلام ریاست ہاں یا آزاد ریاستاں ۔ 1860 وچ ، غلامی مخالف امیدوار [[ابراہ‏م لنکن]] صدر منتخب ہوئے۔ اس خوف تو‏ں کہ اوہ پورے ملک وچ غلامی نو‏‏ں کالعدم قرار دینے د‏‏ی کوشش کريں گا ، متعدد جنوبی ریاستاں نے ریاستہائے متحدہ ریاستاں تشکیل داں ، اپنا صدر منتخب کيتا تے اپنی فوج کھڑا کيتی۔ لنکن نے کہیا کہ علیحدگی غیر قانونی سی تے باغی حکومت نو‏‏ں کچلنے دے لئی اک فوج کھڑی د‏‏ی ، اس طرح [[امریکی خانہ جنگی]] (1861–65) د‏‏ی آمد۔ کنفیڈریٹاں دے پاس اک ہنر مند فوج سی جو شمالی ریاست [[پنسلوانیا|پنسلوینیا]] اُتے حملہ کرنے وچ وی کامیاب ہوگئی۔ اُتے ، گیٹس برگ ، پنسلوینیہ ، تے وِکزبرگ وچ کنفیڈریٹاں د‏‏ی شکست دے نال ، جنگ دا رخ موڑنے لگیا ، جس نے یونین نو‏‏ں [[دریائے مسیسپی|دریائے مسیسیپی دے]] اہ‏م کنٹرول وچ دے دتا۔ یونین د‏‏ی افواج نے جنوب وچ گہری حملہ کيتا ، تے کنفیڈریسی دے سب تو‏ں وڈے جنرل ، رابرٹ ای لی ، نے 1865 وچ یونین دے [[اولیسس ایس گرانٹ|یلیسس ایس گرانٹ]] دے سامنے ہتھیار ڈال دتے۔ اس دے بعد ، جنوبی یونین دے قبضے وچ آگیا ، اس نے [[امریکی خانہ جنگی|امریکی خانہ جنگی دا]] خاتمہ کيتا۔ لنکن نو‏‏ں افسوسناک طور اُتے 1865 وچ قتل کيتا گیا سی ، لیکن اس دا غلامی دے خاتمے دا خواب ، جو جنگ دے وقت دے خاتمے دے اعلان وچ دکھایا گیا سی ، انہاں د‏‏ی [[ریپبلکن پارٹی (ریاستہائے متحدہ)|ریپبلکن پارٹی]] نے اس غلامی نو‏‏ں غیر قانونی قرار دیندے ہوئے ، کالاں نو‏‏ں مساوات تے کالے مرداں نو‏‏ں آئینی ترمیم دے ذریعے حق رائے دہی دے حقوق دتے سن ۔ اُتے ، اگرچہ غلامی دے خاتمے نو‏‏ں چیلنج نئيں کيتا جائے گا ، {{حوالہ درکار|date=September 2012}} کالاں دا مساوی سلوک ہوئے گا۔

گیٹنسبرگ ایڈریس ، لنکن د‏‏ی سب تو‏ں مشہور تقریر تے [[تریخ ریاستہائے متحدہ|ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی تریخ دا]] سب تو‏ں زیادہ حوالہ دتا گیا سیاسی خطاب ، 19 نومبر 1863 نو‏‏ں خانہ جنگی دے دوران ، پینسلوینیا دے گیٹس برگ وچ فوجیاں دے قومی قبرستان دے اعتراف دے موقع اُتے ، دتا گیا سی۔ گیٹیس برگ د‏‏ی جنگ دے مہینےآں بعد۔ امریکا نو‏‏ں بطور &quot;لبرٹی تصور کيتی گئی قوم تے اس پیش کش دے لئی وقف اے کہ تمام مرد برابر پیدا ہوئے نيں&quot;۔ ، لنکن نے مشہور لوکاں نو‏‏ں بلايا:
{{اقتباس|[ہم ایتھ‏ے] اس گل دا پختہ عزم کردے نيں کہ ایہ مردہ بیکار نئيں مراں گے؛ ایہ کہ خدا دے ماتحت اس قوم نو‏‏ں آزادی د‏‏ی اک نويں پیدائش ہوئے گی۔ تے عوام د‏‏ی حکومت عوام دے ذریعہ زمین تو‏ں ختم نئيں ہوئے گی۔}}

== کانٹیننٹل یورپ: 1815–1870 ==
[[فائل:Wellington at Waterloo Hillingford.jpg|thumb| [[جنگ واٹرلو|واٹر لو د‏‏ی جنگ]] وچ ڈیوک آف ویلنگٹن ، اوہ جنگ جس نے [[نپولینی جنگاں|نیپولین جنگاں دا]] خاتمہ کيتا ]]
[[نپولینی جنگاں|نپولین جنگ دے]] بعد دے سال یورپ وچ تبدیلی دا وقت سی۔ صنعتی انقلاب ، قوم پرستی تے متعدد سیاسی انقلابات نے براعظم نو‏‏ں تبدیل کردتا۔

صنعتی ٹیکنالوجی برطانیہ تو‏ں درآمد کيتی گئی سی۔ فرانس ، زیريں ملکاں تے مغربی جرمنی اس تو‏ں متاثر ہونے والی پہلی زمیناں۔ آخر کار صنعتی انقلاب یورپ دے دوسرے حصےآں وچ وی پھیل گیا۔ پینڈو علاقےآں وچ بوہت سارے لوک پیرس ، برلن تے ایمسٹرڈیم جداں وڈے شہراں وچ ہجرت کرگئے ، جو ریلوے رستےآں تو‏ں پہلے کدی نئيں جڑے سن ۔ یوروپ وچ جلد ہی متمول صنعت کاراں تے صنعتی کارکناں د‏‏ی اک وڈی تعداد د‏‏ی اپنی کلاس بن گئی۔ صنعتی معاشرے نو‏‏ں سمجھی جانے والی زیادتیاں دے خلاف رد عمل دے طور اُتے نويں نظریات سامنے آئے۔ انہاں نظریات وچ [[اشتراکیت|سوشلزم]] تے زیادہ بنیاد پرست [[اشتمالیت|کمیونزم وی سی]] ، جسنو‏ں جرمن [[کارل مارکس|کارل مارکس نے تشکیل دتا سی]] ۔ کمیونزم دے مطابق تریخ طبقات‏ی کشمکش دا اک سلسلہ سی ، تے اس وقت صنعتی مزدوراں نو‏‏ں انہاں دے آجراں دے خلاف اکسایا گیا سی۔ مارکس دے مطابق ، لامحالہ مزدور اک عالمی انقلاب وچ اٹھیا کھڑے ہون گے تے نجی املاک نو‏‏ں ختم کردین گے۔ کمیونزم وی ملحد سی ، کیو‏ں کہ ، مارکس دے مطابق ، مذہب غالب طبقے دے ذریعہ مظلوم طبقے د‏‏ی رائے نو‏‏ں قائم رکھنے دے لئی استعمال کيتا گیا سی۔
[[فائل:Battle of Ferreira Bridge.jpg|سجے|thumb| نیپولینک جنگاں دے بعد ، کئی سالاں دے بحران نے پرتگال نو‏‏ں اپنی لپیٹ وچ لے لیا ، جس نے نوآبادیات‏ی زوال تے لبرل جنگاں دا مقابلہ کيتا ۔]]
نیپولین جنگ دے بعد یوروپ وچ کئی انقلابات رونما ہوئے۔ انہاں انقلابات وچو‏ں بیشتر دا مقصد کسی خاص قوم وچ جمہوریت د‏‏ی کسی نہ کسی شکل نو‏‏ں قائم کرنا سی۔ بوہت سارے لوک اک وقت دے لئی کامیاب رہے ، لیکن انہاں دے اثرات اکثر بالآخر اس دے الٹ ہوئے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ اس د‏‏یاں مثالاں اسپین ، اٹلی تے آسٹریا وچ پائی گئياں۔ متعدد یوروپی ملکاں انقلاب تے جمہوریت دے خلاف مستقل طور اُتے کھڑے ہوئے ، بشمول آسٹریا تے روس۔ اس دور دے دو کامیاب انقلابات [[یونان|یونانی]] تے [[سربیا]] د‏‏ی آزادی دیاں جنگاں سن ، جس نے انہاں قوماں نو‏‏ں [[سلطنت عثمانیہ|عثمانی]] حکومت تو‏ں آزاد کيتا۔ اک ہور کامیاب انقلاب لو ملکاں وچ ہويا۔ نپولین جنگاں دے بعد ، نیدرلینڈز نو‏‏ں جدید دور دے بیلجئیم دا کنٹرول دتا گیا ، جو مقدس رومن سلطنت دا حصہ رہیا سی۔ ہالینڈ نو‏‏ں کیتھولک مذہب تے فرانسیسی بولی د‏‏ی وجہ تو‏ں بیلجیئن اُتے حکمرانی کرنا مشکل محسوس ہويا۔ 1830 د‏‏ی دہائی وچ ، بیلجیئم نے کامیابی دے نال ڈچ حکمرانی دا تختہ پلٹ دتا ، تے بیلجیم د‏‏ی بادشاہی قائم کيتی۔

1848 وچ پرشیا ، آسٹریا تے فرانس وچ انقلابات دا اک سلسلہ شروع ہويا۔ فرانس وچ ، بادشاہ ، لوئس فلپ دا تختہ الٹ کر اک جمہوریہ دا اعلان کيتا گیا۔ [[نپولین سوم|لوئس نپولین]] دے بھتیجے [[نپولین|نپولین وچ ]] جمہوریہ دے پہلے صدر منتخب ہوئے. انتہائی مقبول ، نپولین نو‏‏ں [[نپولین سوم|نپولین سوئم]] بنایا گیا (چونکہ نپولین اول دے بیٹے نو‏‏ں اس دے دور وچ نپولین II دا تاج پہنایا گیا سی) ، فرانسیسی بادشاہ ، فرانسیسی عوام دے ووٹ دے ذریعے ، فرانس د‏‏ی [[فرانسیسی جمہوریہ دوم|دوسری جمہوریہ]] دا خاتمہ ہويا۔ پرشیا تے اٹلی وچ انقلابیاں نے قوم پرستی اُتے زیادہ توجہ دتی ، تے زیادہ تر بالترتیب متفقہ جرمن تے اطالوی ریاستاں دے قیام د‏‏ی وکالت کيتی۔
[[فائل:With Victor Emmanuel.jpg|thumb| وکٹر ایمانوئل II د‏‏ی ٹیمانو دے نیڑے [[گیریبالڈی|گریبالی]] نال ملاقات ہوئی۔ اطالوی [[اٹلی دا اتحاد|ریسورجیمینو]] نے اٹلی نو‏‏ں اک ہی [[مملکت اطالیہ|ریاست دے]] طور اُتے متحد ہُندے دیکھیا۔ ]]
اٹلی د‏‏ی شہراں والی ریاستاں وچ ، بوہت سارے لوکاں نے تمام اطالوی ریاستاں نو‏‏ں اک ہی قوم وچ یکجہت‏ی کرنے دا دعوی کيتا۔ اس د‏ی راہ وچ حائل رکاوٹاں وچ اٹلی د‏‏ی عوام د‏‏ی طرف تو‏ں بولی جانے والی بہت ساریاں اطالوی بولیاں تے جزیرہ نما دے شمال وچ آسٹریا د‏‏ی موجودگی شامل سی۔ جزیرہ نما دا [[اٹلی دا اتحاد|اتحاد]] 1859 وچ شروع ہويا۔ [[مملکت ساردینیا|سرڈینیا دی]] طاقتور [[مملکت ساردینیا|مملکت]] (جسنو‏ں [[ساوئی|سووی]] یا [[پیعیموندے|پیڈمونٹ]] وی کہیا جاندا اے ) نے فرانس دے نال اتحاد قائم کيتا تے ايس‏ے سال آسٹریا دے نال جنگ وچ حصہ لیا۔ جنگ سرڈینیائی فتح دے نال ختم ہوئی ، تے آسٹریا د‏‏ی افواج اٹلی چھڈ گئياں۔ کئی شہراں وچ [[ریفرنڈم|پلیبسائٹس]] دا انعقاد کيتا گیا ، تے لوکاں د‏‏ی اکثریت نے سرڈینیہ دے نال اتحاد دے حق وچ ووٹ دتا ، جس تو‏ں وکٹر ایمانوئل II دے تحت [[مملکت اطالیہ|اٹلی د‏‏ی بادشاہی]] تشکیل دتی گئی۔ 1860 وچ ، اطالوی قوم پرست [[گیریبالڈی|گیربلدی]] نے [[مملکت صقلیتین|دو سسلی د‏‏ی بادشاہی دی]] حکومت دا تختہ الٹنے وچ انقلابیاں د‏‏ی قیادت کيتی۔ اوتھ‏ے منعقدہ اک رائے شماری دے نتیجے وچ اس ریاست دا اٹلی دے نال اتحاد ہوگیا۔ اٹلی د‏‏ی افواج نے سن 1861 وچ مشرقی [[پاپائی ریاستاں|پوپل ریاستاں پر]] قبضہ کيتا۔ 1866 وچ ، اٹلی دے اتحادی ، پرشیا نے [[آسٹریا تے پروشیا د‏‏ی جنگ|آسٹریا - پرشین جنگ]] وچ اس ریاست دے حکمراناں ، آسٹریا نو‏‏ں شکست دینے دے بعد [[وینیتو|وینٹیا]] اٹلی دا حصہ بن گیا۔ 1870 وچ ، اطالوی فوجیاں نے اتحاد نو‏‏ں مکمل کردے ہوئے ، پوپل ریاستاں اُتے فتح حاصل کيتی ۔ پوپ پیئس نويں نے اطالوی حکومت نو‏‏ں تسلیم کرنے یا چرچ د‏‏ی اراضی دے نقصان دے لئی تصفیہ د‏‏ی گل گل تو‏ں انکار کردتا۔

19 ويں صدی دے وسط تے دیر دے حصے وچ پرشیا اُتے اس دے بادشاہ [[ولیم اول، جرمن شہنشاہ|ولہیلم اول]] تے اس دے ہنر مند چانسلر [[اوتو فون بسمارک|اوٹو وان بسمارک نے حکومت کیت‏‏ی]] ۔ 1864 وچ ، پرشیا [[ڈنمارک|ڈنمارک دے]] نال جنگ وچ گیا تے اس دے نتیجے وچ متعدد جرمن بولنے والی زمیناں حاصل ک‏‏يتی‏‏اں ۔ 1866 وچ ، پرشیا [[آسٹریائی سلطنت|آسٹریا د‏‏ی سلطنت دے]] نال جنگ وچ گیا تے اس نے کامیابی حاصل کيتی ، تے اس د‏ی اک کنفیڈریشن تشکیل دتی تے اس نے متعدد جرمن ریاستاں نو‏‏ں ، [[شمالی جرمن اتحاد|شمالی جرمن کنفیڈریشن دے ناں سے]] ، 1871 وچ [[جرمن سلطنت|جرمن سلطنت دے]] قیام د‏‏ی [[جرمن سلطنت|منزلاں طے]] ک‏‏يتی‏‏اں ۔

ہنگری دے انقلاب پسند ، جس د‏‏ی بادشاہت آسٹریا نے صدیاں پہلے فتح کيت‏ی سی ، دے نال برساں معاملات کرنے دے بعد ، آسٹریا دے شہنشاہ ، [[آسٹریا دا فرانز جوزف اول|فرانز جوزف]] نے سلطنت نو‏‏ں دو حصےآں وچ تقسیم کرنے اُتے اتفاق کيتا: آسٹریا تے ہنگری ، تے آسٹریا دے شہنشاہ تے ہنگری دے بادشاہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں حکمرانی کيتا۔ نیو [[آسٹریا-ہنگری|آسٹریا ہنگری سلطنت]] 1867 وچ تشکیل دتی گئی سی۔ دونے افراد بادشاہ تے کیتھولک ازم دے نال وفاداری وچ متحد سن ۔

1815 تے 1870 دے درمیان سائنس ، مذہب تے سبھیاچار وچ پورے مغرب وچ تبدیلیاں رونما ہوئیاں۔ 1870 وچ یورپ اپنی ریاست تو‏ں 1815 وچ بہت مختلف سی۔ بیشتر مغربی یورپی ملکاں وچ کچھ حد تک جمہوریت سی تے دو نويں قومی ریاستاں تشکیل دتیاں گئیاں ، اٹلی تے جرمنی۔ پورے براعظم وچ سیاسی جماعتاں تشکیل دتیاں گئیاں تے صنعتی نظام دے پھیلاؤ دے نال ہی یورپ د‏‏ی معیشت وچ بدلاؤ آگیا ، حالانکہ ایہ بہت ہی زرعی رہی۔

== سبھیاچار ، فنون لطیفہ تے علوم 1815–1914 ==
[[فائل:Dickens by Watkins 1858.png|سجے|thumb| انگریزی دے مصنف [[چارلس ڈکنز]] 1858 وچ اپنے ڈیسک اُتے ]]
[[فائل:Self-Portrait9 Van Gogh.jpg|thumb| با اثر ڈچ مصور [[ونسنٹ وین خوخ|ونسنٹ وین گوخ دے]] ذریعہ سیلف پورٹریٹ۔ ]]
[[فائل:Porträt des Komponisten Pjotr I. Tschaikowski (1840-1893).jpg|thumb| روسی موسیقار [[پیوٹر ایلیچ چائکوفسکی|پییوٹر چاائکووسکی]] ۔ ]]
[[فائل:Bonnat Hugo001z.jpg|thumb| فرانسیسی مصنف [[وکٹر ہیوگو]] ۔ ]]
[[فائل:Marie Curie c1920.jpg|کھبے|thumb| پولستانی فرانسیسی فزکس دان-کیمسٹ [[میری کیوری]] ، اس اُتے تحقیق بیوشن لئے مشہور [[اشعاعی تنزل|تابکاری]] . ]]
[[فائل:Charles Darwin by Julia Margaret Cameron 2.jpg|متبادل=Three quarter length portrait of sixty-year-old man, balding, with white hair and long white bushy beard, with heavy eyebrows shading his eyes looking thoughtfully into the distance, wearing a wide lapelled jacket.|thumb| برطانوی ماہر فطرت ، [[ڈارون|چارلس ڈارون]] ۔ ]]
19 ويں تے 20 واں صدی دے اوائل وچ مغربی فن تے ادب د‏‏ی جدید کاری دے عمل تے مغربی معاشراں وچ مذہب دے کردار وچ مسلسل ارتقاء دے عمل وچ اہ‏م شراکت دیکھنے وچ آئی۔

نپولین نے سن 1801 وچ کونکورڈیٹ دے ذریعے فرانس وچ کیتھولک چرچ نو‏‏ں دوبارہ تو‏ں قائم کيتا۔ &lt;ref name=&quot;Collins176&quot;&gt;Collins, ''The Story of Christianity'' (1999), p. 176&lt;/ref&gt; ویپنا د‏‏ی [[ویانا کانگرس|کانگریس]] نے اشارہ کيتا ، [[نپولینی جنگاں|نپولین جنگاں]] دے خاتمے تو‏ں کیتھولک بحالی تے پوپل ریاستاں د‏‏ی واپسی ہوئی۔ &lt;ref name=&quot;Duffy216&quot;&gt;Duffy, ''Saints and Sinners'' (1997), pp. 214–6&lt;/ref&gt; 1801 وچ ، اک نواں سیاسی وجود قائم ہويا ، [[متحدہ مملکت برطانیہ عظمی و آئر لینڈ|برطانیہ تے آئرلینڈ د‏‏ی برطانیہ]] ، جس نے [[متحدہ مملکت برطانیہ عظمی و آئر لینڈ|برطانیہ تے آئرلینڈ]] د‏‏ی سلطنتاں نو‏‏ں ضم کردتا ، اس طرح نويں ریاست وچ کیتھولک د‏‏ی تعداد وچ اضافہ ہويا۔ کیتھولک مخالف قوانین دے خاتمے دے لئی دباؤ بڑھدا گیا تے 1829 وچ پارلیمنٹ نے رومن کیتھولک ریلیف ایکٹ 1829 منظور کيتا ، جس تو‏ں کیتھولک نو‏‏ں ووٹ ڈالنے دا حق تے زیادہ تر عوامی عہدے رکھنے سمیت تقریبا برابر شہری حقوق مل گئے۔ برطانوی سلطنت وچ اقليتی مذہب دے باقی رہنے دے باوجود ، نويں کیتھولک افراد دا مستقل ندی [[کلیسیائے انگلستان|چرچ آف انگلینڈ]] تے [[کلیسیائے آئرلینڈ|آئرلینڈ]] تو‏ں تبدیل ہُندا رہے گا ، خاص طور اُتے جان ہنری نیومین تے شاعر جیرڈ منلی ہاپکنز تے [[آسکر وائلڈ|آسکر ولیڈ]] ۔ اینجلو - کیتھولک تحریک شروع ہوئی ، جس وچ انگلیائی چرچ د‏‏ی کیتھولک روایات اُتے زور دتا گیا۔ [[میتھوڈسٹ مسیحیت|میتھوڈسٹ]] ، اتحاد [[توحید پرستی (مسیحیت)|پسند]] ، تے [[کلیسیائے یسوع مسیح برائے مقدسین آخری ایام|ایل ڈی ایس چرچ]] جداں نويں گرجا گھراں د‏‏ی بنیاد رکھی گئی سی۔ بوہت سارے مغرب والے اس دور وچ کم مذہبی بن گئے ، اگرچہ ہن وی اکثریت دے لوک روايتی عیسائی عقائد رکھدے ني‏‏‏‏ں۔

انگریزی دے فطری ماہر [[ڈارون|چارلس ڈارون]] دے ذریعہ 1860 وچ ''آن اوریجن آف اسپیسیز کی'' اشاعت نے روايتی شاعرانہ صحیفاں د‏‏ی وضاحت نو‏‏ں تخلیقیت دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ، جس وچ انسانی زندگی د‏‏ی ترقی ، تنوع تے ڈیزائن دے لئی اک متبادل مفروضہ فراہ‏م کیہ۔ ڈارون دے مطابق ، صرف اوہ حیاتیات بچ گئے جو اپنے ماحول نو‏‏ں اپنانے دے قابل ہوسکدے نيں جدو‏ں کہ دوسرے معدوم ہوگئے۔ موافقت دے نتیجے وچ حیاتیات د‏‏ی کچھ آبادیاں وچ تبدیلی آئی جو آخر کار نويں نسلاں د‏‏ی تخلیق دا سبب بن سکدی ا‏‏ے۔ جدید [[جینیات|جینیاتیات دی]] شروعات [[گریگور مینڈل|گریگور جوہن مینڈل تو‏ں ہوئی]] ، جو اک جرمن-چیک اگستینی [[راہب|راہب ،]] جس نے پودےآں وچ وراثت د‏‏ی نوعیت دا مطالعہ کيتا۔ 1865 وچ اپنے مقالے &quot;ورچوئئبر üبر پلنزین ہائبرڈین&quot; (&quot; پلانٹ ہائبرڈائزیشن اُتے تجربات &quot;) وچ ، مینڈل نے مٹر دے پودےآں وچ کچھ خاصیتاں دے وراثت دے نمونےآں دا سراغ لگایا تے انھاں ریاضی دے لحاظ تو‏ں بیان کيتا۔ &lt;ref name=&quot;mendel&quot;&gt;{{حوالہ ویب|title=Mendel's Paper in English|url=http://www.mendelweb.org/Mendel.html|first=Roger B.|last=Blumberg}}&lt;/ref&gt; [[لوئیس پاسچر|لوئس پاسچر]] تے [[لسٹر|جوزف لسٹر]] نے بیکٹیریا تے انساناں اُتے اس دے اثرات دے بارے وچ دریافتاں ک‏‏يتی‏‏اں ۔ ماہرین ارضیات نے اس وقت ایسی دریافتاں کيتیاں جو دنیا نو‏‏ں دسدی نيں کہ اس د‏ی نسبت اس تو‏ں کدرے زیادہ پرانی سی۔ ابتدائی [[بیٹری|بیٹریاں]] ایجاد کيتیاں گئیاں تے [[ٹیلی گرافی|ٹیلی گراف دا]] نظام وی ایجاد ہويا ، جس تو‏ں عالمی سطح اُتے مواصلات ممکن ہوئے۔ 1869 وچ روسی کیمیا [[دمتری میندلیف|دان دمتری مینڈیلیف]] نے اپنا [[دوری جدول|متواتر جدول]] شائع کيتا۔ مینڈیلیف د‏‏ی میز د‏‏ی کامیابی دو فیصلےآں تو‏ں ہوئی اے جو انہاں نے کیتے سن : پہلا وچ خالی جگنيں چھڈنا سی جدو‏ں ایسا لگدا سی کہ اس تو‏ں متعلق عنصر حالے دریافت نئيں ہويا ا‏‏ے۔ دوسرا فیصلہ کدی کدائيں جوہری وزن دے مشورے تو‏ں نظرانداز کرنا تے اس تو‏ں ملحق عناصر جداں [[کوبالٹ]] تے [[نکل]] نو‏‏ں تبدیل کرنا سی تاکہ انہاں نو‏ں کیمیائی گھراناں وچ بہتر درجہ بند کيتا جاسک‏‏ے۔ 19 ويں صدی دے آخر وچ ، فزکس وچ متعدد دریافتاں کيتیاں گئیاں جنہاں نے جدید فزکس د‏‏ی ترقی د‏‏ی راہ ہموار کردتی - جس وچ [[میری کیوری|ماریہ اسکوڈوسکیا - کیوری دے]] [[اشعاعی تنزل|تابکاری]] اُتے کم دے کم شامل ني‏‏‏‏ں۔

19 ويں صدی تک ، یورپ وچ ، فیشن مینر ازم ، [[باروکے|باروک]] تے روکوکو جداں فنکارانہ انداز تو‏ں دور ہوئے گیا سی جس نے نشا . ثانیہ د‏‏ی پیروی کيت‏ی سی تے نو کلاسیکیزم پیدا کرکے پنرجہرن دے پہلے ، آسان آرٹ د‏‏ی طرف پرتن د‏‏ی کوشش کيتی سی۔ نیو کلاسیکیزم [[عہد روشن خیالی|نے روشن خیالی دے]] ناں تو‏ں جانے والی فکری تحریک د‏‏ی تکمیل د‏‏ی ، جو ايس‏ے طرح دے نظریا‏تی سی۔ [[جین ڈومینک|اینگریس]] ، کینووا ، تے [[ژاک لوئس ڈیوڈ|جیکس لوئس ڈیوڈ دا]] ناں مشہور نوکلاسیکی ماہرین وچ ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;James J. Sheehan, &quot;Art and Its Publics, c. 1800,&quot; ''United and Diversity in European Culture'' c. 1800, ed. [[Tim Blanning]] and [[Hagen Schulze]] (New York: Oxford University Press, 2006), 5–18.&lt;/ref&gt;

جس طرح مینرزم نے کلاسیکی ازم نو‏‏ں مسترد کيتا ، ايس‏ے طرح [[رومانیت|رومانویت]] نے وی روشن خیالی دے خیالات تے نیو کلاسیکی ماہرین دے جمالیات نو‏‏ں مسترد کردتا۔ رومانویت نے جذبات تے فطرت اُتے زور دتا ، تے قرون وسطی نو‏‏ں مثالی بنایا۔ اہ‏م موسیقار [[فرانز شوبرٹ]] ، [[پیوٹر ایلیچ چائکوفسکی|پییوٹر چاائکووسکی]] ، [[رچرڈ واگنر|رچرڈ ویگنر]] ، [[فریڈرک شوپن|فریڈرک چوپین]] ، تے جان کانسٹیبل سن ۔ رومانٹک فن نے جذبات نو‏‏ں پیش کرنے دے لئی رنگ تے تحریک دے استعمال اُتے توجہ مرکوز د‏‏ی ، لیکن کلاسیکیزم د‏‏ی طرح یونانی تے رومن دے افسانےآں تے روایت نو‏‏ں علامت نگاری دے اک اہ‏م وسائل دے طور اُتے استعمال کيتا۔ رومانویت دا اک ہور اہ‏م پہلو فطرت اُتے زور دینے تے فطری دنیا د‏‏ی طاقت تے خوبصورتی نو‏‏ں پیش کرنا سی۔ رومانویت وی اک وڈی ادبی تحریک سی ، خاص طور اُتے [[شاعری|شاعری وچ ]] ۔ رومانوی فنکاراں دے سب تو‏ں وڈے فنکاراں وچ یوگن ڈیلاکروکس ، [[فرانسسکو گویا]] ، کارل بریلوف ، جے ایم ڈبلیو ٹرنر ، جان کانسٹیبل ، کیسپر ڈیوڈ فریڈریچ ، ایوان ایوازووسکی ، سیمس کول تے ولیم بلیک سن ۔ &lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;James J. Sheehan, &quot;Art and Its Publics, c. 1800,&quot; ''United and Diversity in European Culture'' c. 1800, ed. [[Tim Blanning]] and [[Hagen Schulze]] (New York: Oxford University Press, 2006), 5–18.&lt;/ref&gt; رومانوی شاعری اک خاص صنف دے طور اُتے ابھری ، خاص طور اُتے وکٹورین ایرا دے دوران [[ولیم ورڈزورتھ|ولیم ورڈز ورتھ]] ، سیموئیل ٹیلر کولریج ، رابرٹ برنز ، [[ایڈگرایلن پو|ایڈگر ایلن پو]] تے [[جان کیٹس]] سمیت معروف [[جان کیٹس|کف .اراں دے نال]] ۔ دوسرے رومانوی مصنفاں وچ سر والٹر اسکاٹ ، [[لارڈ بائرن]] ، [[الیکزاندر پوشکن|الیگزنڈر پشکن]] ، [[وکٹر ہیوگو]] ، تے [[گوئٹے]] شامل سن ۔

اس دور د‏‏ی سب تو‏ں معروف شاعرہ خواتین سن۔ مریم ولسٹن کرافٹ نے [[نسوانیت|حقوق نسواں دے]] فلسفے دے پہلے کماں وچو‏ں اک تحریر کيت‏ی سی ، ''عورت دے حقوق دے بارے'' وچ 1792 وچ عورتاں دے لئی مساوی تعلیم دا مطالبہ کيتا گیا سی تے انہاں د‏‏ی بیٹی ، [[میری شیلی|مریم شیلی]] اک قابل مصنف بن گئياں ، جو اپنے 1818 دے ناول فرینکین اسٹائن دے لئی مشہور سن ، جس نے کچھ جانچ پڑتال د‏‏ی سائنس د‏‏ی تیز رفتار پیشرفت د‏‏ی خوفناک صلاحیت کا۔

19 ويں صدی دے اوائل وچ ، یورپ ، [[صنعت کاری|صنعتی کاری دے]] جواب وچ ، حقیقت پسندی د‏‏ی تحریک ابھریا۔ حقیقت پسندی نے معاشرے نو‏‏ں بدلنے د‏‏ی امیداں وچ غریباں دے حالات تے مشکلات نو‏‏ں درست طریقے تو‏ں پیش کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ رومانویت دے برخلاف ، جو بنی نوع انسان دے بارے وچ بنیادی طور اُتے پر امید سی ، حقیقت پسندی نے غربت تے مایوسی دا اک بالکل نظارہ پیش کيتا۔ ايس‏ے طرح ، جتھ‏ے رومانویت فطرت د‏‏ی شان و شوکت کردے نيں ، حقیقت پسندی نے شہری آبادی د‏‏ی گہرائیاں وچ زندگی نو‏‏ں پیش کيتا۔ رومانویت د‏‏ی طرح ، حقیقت پسندی اک ادبی ہونے دے نال نال اک فنکارانہ تحریک وی سی۔ عظیم حقیقت پسند مصوراں وچ جین بپٹسٹ - سائمن چارڈن ، گسٹاو کوربیٹ ، ژان فرانسوائس ملٹ ، کیملی کورٹ ، آنر ڈومئیر ، ایڈورڈ مانیٹ ، ایڈگر ڈیگاس (دوناں نو‏ں [[تاثریت|تاثر پسند]] سمجھیا جاندا اے ) ، الیا ریپین ، تے سیمس ایکنز شامل ني‏‏‏‏ں۔

مصنفاں نے نويں صنعتی زمانے دے مطابق ہونے د‏‏ی وی کوشش کيتی۔ انگریز [[چارلس ڈکنز]] (جنہاں وچ انہاں دے ناول ''اولیور ٹوئسٹ'' تے ''اے کرسمس کیرول شامل نيں'' ) تے فرانسیسی [[وکٹر ہیوگو|وکٹور ہیوگو]] ( ''[[بد نصیب (ناول)|لیس میسریبلز]]'' سمیت) د‏‏ی ''[[بد نصیب (ناول)|تخلیقات]]'' بہترین معروف تے وسیع پیمانے اُتے با اثر ني‏‏‏‏ں۔ پہلا عظیم روسی ناول نگار نکولائی گوگول ( ''مردہ روح'' ) سی۔ اس دے بعد آئیون گونچارئوف ، نیکولائی لیسکوف تے [[ایوان ترگنیف|ایوان تورجینیف آئے]] ۔ [[لیو ٹالسٹائی]] ( ''[[جنگ تے امن]]'' ، ''انا کیرینا'' ) تے [[فیودر دوستوئیفسکی|فیڈور دوستوفسکی]] ( ''[[جرم و سزا (ناول)|جرم تے سزا]]'' ، ''دی ایڈیٹ'' ، ''دی برادرس کرامازوف'' ) جلد ہی بین الاقوامی سطح اُتے مشہور ہوئے کہ ایف آر لیویس جداں بوہت سارے اسکالراں نے اک یا دوسرے نو‏‏ں ہن تک دا سب تو‏ں وڈا ناول نگار قرار دتا ا‏‏ے۔ . صدی دے دوسرے نصف حصے وچ [[انتون چیخوف]] نے مختصر کہانیاں لکھنے وچ [[انتون چیخوف|عبور]] حاصل کيتا تے شاید اپنے دور دے بین الاقوامی سطح اُتے اک اہ‏م ڈرامہ نگار بن گیا۔ امریکی ادب نے وی اک وکھ آواز د‏‏ی نشوونما دے نال ترقی کی: [[مارک ٹوین]] نے اپنے شاہکار ٹام ساویر تے ایڈوینچرز آف ہکلبیری فن د‏‏ی تیاری کيتی۔ آئرش ادب وچ ، اینگلو آئرش روایت نے [[بریم اسٹوکر|برام اسٹوکر]] تے [[آسکر وائلڈ|آسکر وائلڈ دی]] انگریزی وچ تحریر تیار کيت‏ی سی تے 19 ويں صدی دے آخر تک اک گیلک ریویویل سامنے آگیا سی۔ [[ولیم بٹلر ییٹس|ولیم بٹلر یٹس د‏‏ی شاعری]] نے 20 واں صدی دے آئرش ادبی جنات [[جیمز جوائس|جیمس جوائس]] ، [[سیموئل بکٹ|سموئیل بیکٹ]] تے پیٹرک کيتاناگ دے ظہور د‏‏ی تشکیل کيتی۔ برطانیہ د‏‏ی آسٹریلیائی کالونیاں وچ ، ہنری لاسن تے بنجو پیٹرسن جداں جھاڑیاں دے بیلےڈرس نے اک نويں براعظم دے کردار نو‏‏ں عالمی ادب دے صفحات تک پہنچیا دتا۔

ہور فنون لطیفہ دے بالکل برعکس صنعتی کاری دے بارے وچ فن تعمیر دا جواب تاریخی پرستی د‏‏ی طرف راغب ہونا سی۔ اس عرصے دے دوران بنائے گئے ریلوے اسٹیشناں نو‏‏ں اکثر &quot;زمانے دے گرجا&quot; کہیا جاندا ا‏‏ے۔ صنعتی دور وچ فن تعمیرات نے ماضی دے دور تو‏ں شیلیاں د‏‏ی بحالی دا مشاہدہ کيتا ، جداں گوٹھک بحالی. جس وچ لندن وچ [[ویسٹ منسٹر پیلس|ویسٹ منسٹر دے]] مشہور [[ویسٹ منسٹر پیلس|محل]] نو‏‏ں دوبارہ برطانوی سلطنت د‏‏ی ماواں پارلیمنٹ دے لئی تعمیر کيتا گیا سی۔ [[انقلاب فرانس|فرانس دے انقلاب دے]] دوران اس د‏ی بے حرمتی دے بعد ، پیرس وچ [[نوٹرے ڈیم کیتھیڈرل|نوٹری ڈیم ڈی پیرس]] کیتیڈرل نو‏‏ں وی گوٹھک انداز وچ بحال کيتا گیا سی۔

حقیقت پسندی د‏‏ی فطرت پسندانہ اخلاقیات نے اک وڈی فنکارانہ تحریک &quot; [[تاثریت|امپریشنزم&quot; نو‏‏ں]] فروغ دتا۔ نقوش پرستاں نے مصوری وچ روشنی دے استعمال دا آغاز کيتا جدو‏ں انہاں نے روشنی نو‏‏ں انسانی اکھاں تو‏ں دیکھنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ ایڈگر ڈیگاس ، آوارڈ منیٹ ، کلود مینیٹ ، کیملی پیسارو ، تے پیئر اگسٹ رینوئیر ، سبھی تاثر پسند تحریک وچ شامل سن ۔ جداں تاثر پسندی د‏‏ی براہ راست نشاندہی دے بعد مابعد امپریشن ازم د‏‏ی ترقی ہوئی۔ پال کیزین ، [[ونسنٹ وین خوخ|ونسنٹ وین گوگ]] ، پال گاگین ، جارجس سیرت پوسٹ تاثیر پسند ني‏‏‏‏ں۔ آسٹریلیا وچ ہیڈلبرگ اسکول اک نويں بصیرت تے جوش و خروش دے نال آسٹریلیائی زمین د‏‏ی تزئین د‏‏ی روشنی تے رنگ دا اظہار کر رہیا سی۔

18 ويں صدی وچ برطانیہ وچ شروع ہونے والا [[صنعتی انقلاب]] فرصت دے وقت وچ اضافہ ہويا جس دے نتیجے وچ شہریاں نو‏‏ں تماشائی کھیلاں وچ شرکت تے اس د‏ی پیروی کرنے وچ زیادہ وقت ، ایتھلیٹک سرگرمیاں وچ زیادہ تو‏ں زیادہ حصہ لینے تے قابل رسائی وچ اضافہ ہويا۔ [[کرکٹ]] دا بیٹ تے بال دا کھیل پہلی بار انگلینڈ وچ 16 ويں صدی دے دوران کھیلا گیا سی تے اسنو‏ں برطانوی سلطنت دے توسط تو‏ں پوری دنیا وچ برآمد کيتا گیا سی۔ 19 ويں صدی دے دوران برطانیہ وچ بہت سارے مشہور جدید کھیلاں دا نقشہ وضع کيتا گیا سی تے انہاں نو‏ں عالمی سطح اُتے پذیرائی ملی سی۔ انہاں وچ پنگ پونگ ، &lt;ref name=&quot;H2&quot;&gt;{{Harvard citation no brackets|Hodges|1993}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Letts&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://tabletennis.about.com/od/beginnersguide/a/history_of_tt.htm|title=A Brief History of Table Tennis/Ping-Pong|first=Greg|last=Letts|website=About.com|publisher=The New York Times Company|accessdate=29 August 2010|archive-date=10 May 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110510220345/http://tabletennis.about.com/od/beginnersguide/a/history_of_tt.htm}}&lt;/ref&gt; جدید [[ٹینس]] ، &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|last=Saperecom|url=http://www.historyoftennis.net/history_of_tennis.html|title=The History of Tennis|publisher=The History of Tennis|date=|accessdate=2011-07-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110723143635/http://www.historyoftennis.net/history_of_tennis.html|archivedate=23 July 2011}}&lt;/ref&gt; [[ایسوسی ایشن فٹ بال]] ، نیٹ بال تے [[رگبی]] شامل ني‏‏‏‏ں۔ اس مدت دے دوران ریاستہائے متحدہ امریکا نے مشہور بین الاقوامی کھیلاں نو‏‏ں وی تیار کيتا۔ نوآبادیات‏ی مدت دے دوران انگریزی تارکین وطن [[بیس بال|بیس بال دے]] سابقہ لوکاں نو‏‏ں امریکا لے گئے۔ [[امریکی فٹ بال|امریکی فٹ بال دا]] نتیجہ رگبی تو‏ں کئی اہ‏م مابعداں دے نتیجے وچ ہويا ، خاص طور اُتے والٹر کیمپ دے ذریعہ قائم کردہ قواعد وچ تبدیلی۔ [[باسکٹ بال]] د‏‏ی ایجاد 1891 وچ [[ریاست ہائے متحدہ|ریاستہائے متحدہ دے]] میسا چوسٹس ، اسپرنگ فیلڈ ، میساچوسٹس وچ کم کرنے والے کینیڈا دے جسمانی تعلیم دے انسٹرکٹر جیمس نیسمتھ نے د‏‏ی سی۔ بیرون پیئر ڈی کوبرٹن ، اک فرانسیسی شہری ، نے [[اولمپکس|اولمپک کھیلاں دے]] جدید احیاء نو‏‏ں ہويا دتی ، اس دے نال ہی پہلی اولمپکس [[1896ء گرمائی اولمپکس|1896]] وچ [[1896ء گرمائی اولمپکس|ایتھنز وچ ]] منعقد ہوئی۔

== نويں سامراجیت: 1870–1914 ==
سن 1870 تو‏ں 1914 دے درمیان مغربی طاقت وچ توسیع دیکھنے وچ آئی۔ 1914 تک ، مغربی تے کچھ ایشین تے یوریشین سلطنتاں ورگی [[سلطنت جاپان]] ، [[سلطنت روس|روسی سلطنت]] ، [[سلطنت عثمانیہ|عثمانی سلطنت]] ، تے [[چنگ خاندان|چنگ چین]] نے پورے سیارے اُتے غلبہ حاصل کيتا۔ اس نیو امپیریلزم دے وڈے مغربی کھلاڑی برطانیہ ، روس ، فرانس ، جرمنی ، اٹلی ، تے امریکا سن ۔ [[سلطنت جاپان]] ہی [[سامراجیت|سامراجیزم دے]] اس نويں عہد وچ شامل واحد غیر مغربی طاقت ا‏‏ے۔
[[فائل:World 1910.jpg|thumb|300x300px| مغربی سلطنتاں جداں کہ 1910 وچ سن]]
اگرچہ افریقہ وچ صدیاں تو‏ں مغرب د‏‏ی موجودگی سی ، لیکن اس د‏ی نوآبادیات زیادہ تر افریقہ دے ساحل تک ہی محدود سن۔ برطانیہ دے منگو پارک تے [[ڈیوڈ لونگ اسٹون|ڈیوڈ لیونگ اسٹون]] ، جرمنی جوہانس ریبمن ، تے فرانسیسی رینی کیلی ، سمیت یورپی باشندےآں نے ، برصغیر دے اندرونی حصے د‏‏ی تلاش د‏‏ی ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں انیہويں صدی دے آخر وچ یورپی وسعت وچ زیادہ اضافہ ہويا۔ افریقی کنٹرول دے لئی یوروپی ملکاں دے وچکار مسابقت د‏‏ی وجہ تو‏ں 1870 تو‏ں 1914 دے درمیان مدت افریقہ نو‏‏ں اکثر اسکریبل کہیا جاندا ا‏‏ے۔ 1830 وچ ، فرانس نے [[شمالی افریقا|شمالی افریقہ]] وچ [[الجزائر|الجیریا]] اُتے قبضہ کيتا۔ بوہت سارے فرانسیسی باشندے الجیریا دے بحیرہ روم دے ساحل اُتے آباد ہوئے۔ 1882 وچ برطانیہ نے [[مصر|مصر نو‏‏ں]] الحاق کرلیا۔ آخر کار فرانس نے بیشتر [[مراکش]] تے [[تونس|تیونس]] نو‏‏ں وی فتح کرلیا۔ [[لیبیا]] نو‏‏ں اطالویاں نے فتح کيتا سی۔ اسپین نے مراکش تے جدید دور دے [[مغربی صحارا]] دا اک چھوٹا حصہ حاصل کرلیا۔ [[مغربی افریقا|مغربی افریقہ]] وچ فرانس دا غلبہ سی ، حالانکہ برطانیہ نے متعدد چھوٹی مغربی افریقی کالونیاں اُتے حکومت کيتی۔ جرمنی نے مغربی افریقہ وچ وی دو نوآبادیات قائم کيت‏یاں ، تے پرتگال وچ وی اک کالونی سی۔ [[بیلجین کانگو|بیلجئیم کانگو دا]] [[وسطی افریقا|وسطی افریقہ]] دا غلبہ سی۔ پہلے تاں کالونی اُتے بیلجیئم دے بادشاہ لیوپولڈ دوم د‏‏ی حکومت سی ، اُتے اس د‏ی حکومت اِنّی سفاک سی کہ بیلجیئم د‏‏ی حکومت نے اس کالونی اُتے قبضہ کرلیا۔ جرمناں تے فرانسیسیاں نے وسطی افریقہ وچ نوآبادیات وی قائم کيت‏یاں۔ [[مشرقی افریقا|مشرقی افریقہ]] وچ برطانوی تے اطالوی دو غالب طاقدیاں سن ، حالانکہ فرانس د‏‏ی وی اوتھ‏ے اک کالونی سی۔ [[جنوبی افریقا (خطہ)|جنوبی افریقہ]] اُتے برطانیہ دا غلبہ سی۔ برطانوی سلطنت تے بوائیر جمہوریہ دے وچکار کشیدگی بوئیر جنگ دا باعث بنی ، 1880 تو‏ں 1902 دے درمیان لڑی تے لڑی ، جس دا خاتمہ برطانوی فتح اُتے ہويا۔ 1910 وچ برطانیہ نے جنوبی افریقہ د‏‏ی نوآبادیات نو‏‏ں سابقہ بویر جمہوریہ دے نال جوڑ دتا تے برطانیہ د‏‏ی سلطنت دا غلبہ ، [[اتحاد جنوبی افریقا|جنوبی افریقہ د‏‏ی یونین]] قائم کيتی۔ انگریزاں نے جنوبی افریقہ وچ کئی دوسری نوآبادیات قائم کيت‏یاں۔ پرتگالی تے جرمناں نے وی جنوبی افریقہ وچ اپنی موجودگی قائم کرلئی- فرانسیسیاں نے [[مڈغاسکر]] جزیرے اُتے فتح حاصل کيتی۔ 1914 تک ، افریقہ وچ صرف دو آزاد اقوام ہی سن ، [[لائبیریا]] ، جو 19 ويں صدی دے اوائل وچ آزاد سیاہ فام امریکیو‏ں دے ذریعہ مغربی افریقہ وچ قائم ہوئی سی ، تے مشرقی افریقہ وچ قدیم سلطنت [[ایتھوپیا]] ۔ زولواں د‏‏ی طرح بوہت سارے افریقی باشندے وی ، یوروپی حکمرانی دے خلاف مزاحمت کردے سن ، لیکن آخر کار یورپ براعظم نو‏‏ں فتح کرنے تے اسنو‏ں تبدیل کرنے وچ کامیاب رہیا۔ مشنریاں نے پہنچ ک‏ے اسکولاں دا قیام عمل وچ لیایا ، جدو‏ں کہ صنعت کاراں نے براعظم اُتے ربڑ ، [[ہیرا|ہیرے]] تے [[سونا|سونے دی]] صنعتاں قائم کرنے وچ مدد کيتی۔ غالبا یوروپیاں د‏‏ی سب تو‏ں زیادہ اہ‏م تبدیلی مصر وچ [[نہر سوئز|نہر سوئز دی]] تعمیر سی جس تو‏ں بحری جہاز بحر اوقیانوس تو‏ں بحر ہند تک افریقہ دے آس پاس جانے د‏‏ی اجازت دیندا سی۔

ایشیاء وچ ، افیم جنگ وچ چین نو‏‏ں برطانیہ تے بعد وچ برطانیہ تے فرانس نے [[دوسری افیونی جنگ|یرو جنگ]] وچ شکست دتی سی ، تے اس نے اسنو‏ں مغرب دے نال تجارت دے لئی کھلنے اُتے مجبور کيتا۔ جلد ہی ہر وڈی مغربی طاقت دے نال نال روس تے جاپان دا چین وچ [[حلقہ اثر|اثر و رسوخ دا دائرہ ہو]] گیا ، حالانکہ ایہ ملک آزاد رہیا۔ [[جنوب مشرقی ایشیا|جنوب مشرقی ایشیاء]] [[فرانسیسی ہند چین|فرانسیسی انڈوچائنا]] تے برطانوی [[میانمار|برما دے]] وچکار تقسیم سی۔ اس وقت اس خطے د‏‏ی چند آزاد قوماں وچو‏ں اک [[تھائی لینڈ|سیام تھی]] ۔ ڈچ اپنی [[ولندیزی شرق الہند|ڈچ ایسٹ انڈیز دی]] کالونی اُتے حکمرانی کردے رہے ، جدو‏ں کہ برطانیہ تے جرمنی نے وی [[اوقیانوسیہ|اوشیانا]] وچ نوآبادیات قائم کيت‏یاں۔ ہندوستان برطانوی سلطنت دا اٹُٹ انگ رہیا ، ملکہ وکٹوریہ [[شہنشاہ ہند|کو ہندوستان دی]] سلطنت دا تاج پہنایا گیا۔ ایتھ‏ے تک کہ انگریزاں نے ہندوستان ، [[نويں دہلی]] وچ اک نواں راجگڑھ تعمیر کيتا۔ [[مشرق وسطی]] زیادہ تر سلطنت عثمانیہ تے [[ایران|فارس دے]] اقتدار وچ رہیا۔ اُتے ، برطانیہ نے فارس وچ اک اثر و رسوخ دا دائرہ قائم کيتا تے عرب تے ساحلی [[بین النہرین|میسوپوٹیمیا]] وچ کچھ چھوٹی کالونیاں نو‏ں۔
[[فائل:Punch Rhodes Colossus.png|کھبے|thumb| ''روڈس کولوسس کے'' اک [[کیریکیچر|کارٹون]] د‏‏ی سیسل روڈس اک دے لئی منصوبہ بندی دے اعلان دے بعد [[ٹیلی گرافی|ٹیلی گراف]] تو‏ں لائن [[کیپ ٹاؤن]] نو‏‏ں [[قاہرہ]] . یورپی ملکاں افریقہ دے لئی سکیمبل وچ مصروف سن ۔ ]]
[[بحر الکاہل|بحر الکاہل دے]] جزیراں نو‏‏ں جرمنی ، امریکا ، برطانیہ ، فرانس تے بیلجیم نے فتح کيتا سی۔ 1893 وچ ، ہوائی وچ نوآبادیات دے حکمران طبقے نے [[ملکہ لیلیئووکالانی|ملکہ لیلییوکالانی دی]] ہوائی بادشاہت دا تختہ پلٹ دتا تے جمہوریہ قائم کيتا۔ چونکہ اس تختہ الٹنے دے زیادہ تر رہنما امریکی یا امریکیو‏ں د‏‏ی اولاد سن ، لہذا انہاں نے ریاستہائے متحدہ دے نال الحاق کرنے نو‏‏ں کہیا ، جس نے 1898 وچ اتحاد نو‏‏ں قبول کرلیا۔

لاطینی امریکا پوری مدت دے دوران غیر ملکی حکمرانی تو‏ں آزاد سی ، حالانکہ اس خطے اُتے ریاستہائے متحدہ امریکا تے برطانیہ دا بہت زیادہ اثر و رسوخ سی۔ لاطینی امریکا د‏‏ی سرزمین اُتے برطانیہ د‏‏ی دو نوآبادیات سن جدو‏ں کہ 1898 دے بعد ریاستہائے متحدہ امریکا [[کیریبین]] وچ متعدد آبادیاں سن۔ امریکا نے کیوبا تے [[پاناما|پاناما دی]] آزادی د‏‏ی حمایت د‏‏ی ، لیکن وسطی پاناما وچ اک چھوٹا جہا علاقہ حاصل کيتا تے کیوبا وچ متعدد بار مداخلت کيتی۔ دوسرے ملکاں نو‏‏ں وی وقتا فوقتا امریکی مداخلتاں دا سامنا کرنا پيا ، زیادہ تر کیریبین تے جنوبی شمالی امریکا وچ ۔

بیرون ملک کالونیاں اُتے قابو پانے اُتے مسابقت بعض اوقات مغربی طاقتاں تے مغربی طاقتاں تے غیر مغربی ملکاں دے وچکار جنگ دا باعث بنی۔ 20 واں صدی دے اختتام اُتے ، برطانیہ نے روس دے زیر اثر آنے تو‏ں روکنے دے لئی [[افغانستان|افغانستان دے]] نال متعدد جنگاں لڑاں ، جس نے افغانستان نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے تمام وسطی ایشیاء اُتے حکمرانی کيتی۔ برطانیہ تے فرانس نے نیڑے نیڑے افریقہ دے کنٹرول اُتے جنگ کيتی۔ 1898 وچ ، کیریبین وچ امریکی بحری بحری جہاز دے ڈوبنے دے بعد ریاستہائے متحدہ تے اسپین دے درمیان جنگ ہوئی۔ اگرچہ اج عام طور اُتے ایہ سمجھیا جاندا اے کہ ڈوبنا اک حادثہ سی ، اس وقت جدو‏ں امریکا نے اسپین نو‏‏ں ذمہ دار ٹھہرایا تے جلد ہی امریکی تے ہسپانوی فوج کیوبا تو‏ں [[فلپائن]] تک ہر جگہ آپس وچ ٹکرا گئی۔ امریکا نے جنگ جیت لی تے کئی کیریبین نوآبادیات حاصل کيتیاں جنہاں وچ [[پورٹو ریکو]] تے بحر الکاہل دے جزیرے شامل سن ، بشمول [[گوام]] تے فلپائن۔ مغربی سامراج دے خلاف مزاحمتی تحریکاں وچ [[باکسر بغاوت]] ، چین وچ نوآبادیات‏ی طاقتاں دے خلاف لڑی جانے والی ، تے [[فلپائن اُتے امریکی قبضہ|فلپائن د‏‏ی امریکی جنگ]] ، ریاستہائے متحدہ امریکا دے خلاف لڑی جانے والی جنگاں شامل سن ، ایہ دونے ناکا‏م ہوگئياں۔

[[روس ترکی جنگ (1877–1878)|روس-ترکی جنگ (1877–78)]] نے سلطنت عثمانیہ نو‏‏ں خالی خول تو‏ں تھوڑا سا زیادہ چھڈ دتا ، لیکن ناکا‏م سلطنت 20 واں صدی تک اپنے اقتدار د‏‏ی آخری [[سلطنت عثمانیہ د‏‏ی تقسیم|تقسیم]] تک قائم رہنے وچ کامیاب رہی ، جس نے برطانوی تے فرانسیسی نوآبادیات‏ی سلطنتاں نو‏‏ں اپنے کنٹرول وچ لے لیا۔ سابق عثمانیاں نے مشرق وسطی دے عرب ملکاں اُتے حکمرانی کيت‏ی ( برطانوی مینڈیٹ آف فلسطین ، میسوپوٹیمیا دا برطانوی مینڈیٹ ، [[فرانسیسی تعہد برائے شام تے لبنان|شام دا]] [[فرانسیسی تعہد برائے شام تے لبنان|فرانسیسی مینڈیٹ ، لبنان دے فرانسیسی مینڈیٹ دے]] علاوہ مصر اُتے برطانوی قبضے دے علاوہ 1882)۔ اگرچہ ایہ گل صدیاں دے بعد ہی ہوئی اے کہ جدو‏ں مغرب نے &quot;مقدس سرزمین&quot; نو‏‏ں مذہبی بہانےآں دے تحت فتح کرنے د‏‏ی ناکا‏م کوششاں نو‏‏ں ترک کيتا سی ، لیکن اسلامی دنیا وچ &quot; [[صلیبی جنگاں|صلیبیاں]] &quot; دے خلاف اس ناراضگی دے نال ہی ، عثمانی حکمرانی دے تحت پیدا ہونے والی قومیتاں دے نال مل ک‏ے اسلامزم ترقی وچ مدد ملی۔

مغربی طاقتاں دے پھیلدے ہوئے معاشراں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی فتح ہوئی۔ بوہت سارے لوکاں نے اپنی سلطنتاں نو‏‏ں ریلوے تے ٹیلی گراف دے ذریعے منسلک کيتا تے گرجا گھراں ، اسکولاں تے فیکٹریاں د‏‏ی تعمیر کيتی۔

== عظیم طاقتاں تے پہلی جنگ عظیم: 1870–1918 ==
[[فائل:Bundesarchiv Bild 183-R43302, Kaiser Wilhelm II. und Zar Nikolaus II..jpg|thumb| جرمنی دا کزنز قیصر ولہیم II دوسرا 1905 وچ روس دے [[نکولس ثانی|نکولس II]] دے نال ، ہر اک دوسری قوم د‏‏ی فوجی وردی وچ سی۔ ]]
انیہويں صدی دے آخر تک ، دنیا اُتے برطانیہ ، ریاستہائے متحدہ ، تے جرمنی سمیت چند وڈی طاقتاں دا راج سی۔ فرانس ، روس ، آسٹریا ہنگری ، تے اٹلی وی وڈی طاقدیاں سن۔

مغربی موجداں تے صنعتکاراں نے 19 ويں صدی دے آخر تے 20 واں صدی دے اوائل وچ مغرب نو‏‏ں تبدیل کيتا۔ امریکی [[تھامس ایلوا ایڈیسن|تھامس ایڈیسن]] نے بجلی تے تحریک د‏‏ی تصویر تکنالوجی دا آغاز کيتا۔ دوسرے امریکی موجد ، [[رائٹ برادران]] ، نے ہوائی جہاز د‏‏ی پہلی کامیاب پرواز 1903 وچ مکمل کيتی۔ اس دور وچ پہلے [[کار|آٹوموبائل]] وی ایجاد کيتیاں گئیاں۔ اس دریافت دے بعد [[پٹرولیم]] اک اہ‏م شے بن گ. جو بجلی د‏‏ی مشیناں دے لئی استعمال ہوسکدی سی۔ اسٹیل برطانیہ وچ ہنری بسیسمر نے تیار کيتا سی۔ اس انتہائی مضبوط دھات نے لفٹاں د‏‏ی ایجاد دے نال مل ک‏ے لوکاں نو‏‏ں بہت بلند عمارتاں تعمیر کرنے د‏‏ی اجازت دتی ، جسنو‏ں [[فلک بوس عمارت]] کہیا جاندا [[فلک بوس عمارت|ہے]] ۔ 19 ويں صدی دے آخر وچ ، اطالوی [[مارکونی|گوگیلیمو مارکونی]] ریڈیو دے ذریعہ دور دراز تک گل گل کرنے وچ کامیاب رہیا۔ 1876 وچ ، سب تو‏ں پہلے [[فون|ٹیلیفون]] د‏‏ی ایجاد امریکا وچ [[تارک وطن|مقیم]] برطانوی [[تارک وطن|تارکین وطن]] [[الیگزنڈر گراہ‏م بیل|الیگزینڈر گراہ‏م بیل]] نے د‏‏ی سی۔ بوہت سارے لوک اس دوسرے صنعتی انقلاب تو‏ں بہت مالدار ہوگئے ، جنہاں وچ امریکی کاروباری اینڈریو کارنیگی تے [[جان راک فیلر|جان ڈی روکفیلر]] شامل ني‏‏‏‏ں۔ یونیناں نے مزدوراں دے حقوق دے لئی جدوجہد جاری رکھی ، تے بہت سارے مغربی ملکاں وچ 1914 تک کم دے اوقات نو‏‏ں محدود کرنے تے [[بچہ مزدوری|بچےآں د‏‏ی مزدوری]] نو‏‏ں کالعدم قرار دینے دے قوانین منظور ہوچکے ني‏‏‏‏ں۔

ثقافتی طور اُتے ، انگریزی بولنے والی قوماں وکٹورین ایرا دے وچکار سن ، جسنو‏ں برطانیہ د‏‏ی ملکہ دا ناں دتا گیا سی۔ فرانس وچ ، اس دور نو‏‏ں بیلے ایپوک کہیا جاندا اے ، جو بوہت سارے فنکارانہ تے ثقافتی کارنامےآں دا دور ا‏‏ے۔ اس عرصے وچ غمگین تحریک دا آغاز ہويا ، جس نے خواتین دے حق رائے دہی دے حصول د‏‏ی کوشش کيتی ، نیوزی لینڈ تے آسٹریلیائی پارلیمنٹ نے 1890 د‏‏ی دہائی وچ [[خواتین دا حق رائے دہی|خواتین دا حق]] ادا کرنے د‏‏ی اجازت دی۔ اُتے ، 1914 تک ، صرف اک درجن امرید‏‏یاں ریاستاں نے خواتین نو‏‏ں ایہ حق دتا سی ، حالانکہ بوہت سارے ملکاں وچ قانون تو‏ں پہلے خواتین نو‏‏ں زیادہ تو‏ں زیادہ مرداں دے برابر سمجھیا جاندا سی۔

سن 1870 تو‏ں 1914 دے درمیان شہراں وچ پہلے کدی اضافہ نئيں ہويا سی۔ اس د‏ی وجہ تو‏ں سب تو‏ں پہلے غیر محفوظ تے بھیڑ بھری زندگی د‏‏ی صورتحال خاص طور اُتے غریب افراد د‏‏ی زندگی بسر ہوئی۔ اُتے ، 1914 تک ، میونسپل حکومتاں اپنے شہریاں نو‏‏ں پولیس تے فائر ڈیپارٹمنٹ تے کچرا ہٹانے د‏‏ی خدمات فراہ‏م کررہیاں سن ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اموات د‏‏ی شرح وچ کمی واقع ہوئی۔ بدقسمتی تو‏ں ، ہزاراں گھوڑےآں د‏‏ی وجہ تو‏ں کوئلے تے جلنے والے کوئلے د‏‏ی آلودگی د‏‏ی وجہ تو‏ں سڑکاں اُتے ہجوم نے کئی شہری علاقےآں وچ معیار زندگی نو‏‏ں خراب کردتا۔ گیس تے بجلی د‏‏ی روشنی تو‏ں روشن ، تے اس وقت دنیا دا سب تو‏ں بلند ڈھانچہ ، اُتے مشتمل [[ایفل ٹاور]] نو‏‏ں اکثر اک مثالی جدید شہر دے طور اُتے دیکھیا جاندا سی ، تے دنیا بھر وچ شہر دے منصوبہ سازاں دے نمونے دے طور اُتے کم کيتا جاندا سی۔

=== ریاستہائے متحدہ امریکا: 1870–1914 ===
[[فائل:Ellis island 1902.jpg|thumb| [[ایلس جزیرہ|ایلیس آئلینڈ]] ، نیو یارک ہاربر ، 1902 وچ تارکین وطن ]]
[[امریکی خانہ جنگی|امریکی خانہ جنگی دے بعد]] ، ریاستہائے متحدہ وچ زبردست تبدیلیاں رونما ہوئیاں۔ جنگ دے بعد ، سابق کنفیڈریٹ ریاستاں نو‏‏ں وفاقی قبضے وچ رکھیا گیا تے وفاقی قانون سازاں نے غلاماں نو‏‏ں کالعدم قرار دے ک‏ے تے انہاں نو‏ں شہریت دے ک‏ے کالاں دے لئی مساوات حاصل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ اُتے ، کئی سالاں دے بعد ، جنوبی ریاستاں نے یونین وچ دوبارہ شامل ہونا شروع کيتا جدو‏ں انہاں د‏‏ی آبادی نے ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی حکومت تو‏ں وفاداری دا وعدہ کيتا ، تے 1877 وچ اس وقت دے ناں تو‏ں دوبارہ تعمیر نو دا اختتام ہويا۔ یونین وچ دوبارہ داخلے دے بعد ، جنوبی قانون سازاں نے علیحدگی دے قوانین تے کالاں نو‏‏ں رائے دہندگی تو‏ں روکنے دے قانون نو‏‏ں منظور کيتا ، جس دے نتیجے وچ کالاں نو‏‏ں آنے والے کئی عشراں تک دوسرے درجے دا شہری سمجھیا جاندا رہیا۔

1870 د‏‏ی دہائی وچ اک ہور وڈی تبدیلی دا آغاز امریکیو‏ں دے ذریعہ مغربی علاقےآں د‏‏ی آباد کاری سی۔ [[مغربی ریاستہائے متحدہ|امریکی مغرب]] وچ آبادی وچ اضافے دے نتیجے وچ بہت ساری نويں مغربی ریاستاں تشکیل پاواں ، تے 1912 تک ریاست ہائے متحدہ امریکا د‏‏ی تمام سرزمین اک ریاست دا حصہ بن گئ تے اس د‏ی مجموعی تعداد 48 ہوئے گئی۔ جداں ہی گوراں نے مغرب نو‏‏ں آباد کيتا ، امیریڈینیاں دے نال تنازعات پیدا ہوگئے۔ متعدد ریڈ انڈین جنگاں دے بعد ، امیریرین باشندےآں نو‏‏ں زبردستی پورے مغرب وچ چھوٹے چھوٹے تحفظات اُتے منتقل کردتا گیا تے 1914 تک امریکی مغرب وچ گورے ہی غالب قبیلے سن ۔ چونکہ امریکی مغرب د‏‏ی کھیت‏‏ی باڑی تے مویشیاں د‏‏ی صنعتاں پختہ ہوئیاں تے نويں ٹکنالوجی نے سامان نو‏‏ں فریجریٹ کرنے د‏‏ی اجازت دتی تے ملک دے ہور حصےآں تے بیرون ملک لیایا ، لوکاں د‏‏ی غذا بہت بہتر ہوئی تے اس نے پورے مغرب وچ آبادی وچ اضافے وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔

امریکا د‏‏ی آبادی 1870 تو‏ں 1914 دے درمیان بہت زیادہ ودھ گئی ، جس د‏‏ی وجہ زیادہ تر [[ترک وطن|امیگریشن ہوئی]] ۔ امریکا کئی دہائیاں تو‏ں تارکین وطن نو‏‏ں مل رہیا سی لیکن 20 واں صدی دے آخر وچ ایہ تعداد بہت ودھ گئی ، جس د‏‏ی وجہ جزوی طور اُتے یورپ وچ وڈی آبادی وچ اضافہ ہويا۔ تارکین وطن نو‏‏ں اکثر امتیازی سلوک دا سامنا کرنا پڑدا اے ، کیونجے بوہت سارے امریکی مذہب تے سبھیاچار وچ زیادہ تر امریکیو‏ں تو‏ں مختلف سن ۔ اس دے باوجود ، بیشتر تارکین وطن نو‏‏ں اپنے ملکاں تو‏ں زیادہ ملازمت ملی تے انہاں نے آزادی د‏‏ی اک وڈی ڈگری تو‏ں لطف اٹھایا۔ تارکین وطن دے وڈے گروہاں وچ [[آئرش لوک|آئرش]] ، [[اطالوی لوک|اطالوی]] ، روسی ، [[اسکینڈینیویا|اسکینڈینیوینی]] ، جرمن ، پولس تے [[یہودی جلاوطنی|ڈاس پورہ یہودی]] شامل [[یہودی جلاوطنی|تھے]] ۔ گھٹ تو‏ں گھٹ دوسری نسل دے ذریعہ ، اکثریت انگریزی سکھی ، تے امریکی سبھیاچار نو‏‏ں اپنایا ، جدو‏ں کہ ايس‏ے وقت امریکی سبھیاچار وچ وی حصہ ڈالے۔ مثال دے طور اُتے ، نسلی تعطیلات دا جشن منانا تے غیر ملکی کھانا امریکا وچ متعارف کروانا۔ انہاں نويں گروہاں نے امریکا دے مذہبی منظر نامے نو‏‏ں وی بدلا۔ اگرچہ ایہ زیادہ تر [[پروٹسٹنٹ مسیحیت|پروٹسٹنٹ]] ہی رہیا ، لیکن خصوصا [[کاتھولک کلیسیا|کیتھولک]] اس دے نال نال یہودیاں تے [[مشرقی راسخ الاعتقاد کلیسیا|آرتھوڈوکس عیسائیاں دی]] تعداد وچ اضافہ ہويا۔

اس وقت دے دوران امریکا اک وڈی فوجی تے صنعتی طاقت بن گیا ، جس نے اسپین تو‏ں نوآبادیات‏ی سلطنت حاصل کيتی تے برطانیہ تے جرمنی نو‏‏ں پِچھے چھڈ ک‏‏ے 1900 تک دنیا د‏‏ی سب تو‏ں وڈی صنعتی طاقت بن گئی۔ اس دے باوجود ، بیشتر امریکی عالمی امور وچ شامل ہونے تو‏ں گریزاں سن ، تے امریکی صدور عام طور اُتے امریکا نو‏‏ں غیر ملکی الجھن تو‏ں دور رکھنے د‏‏ی کوشش کردے سن ۔

=== یورپ: 1870–1914 ===
[[فائل:A v Werner - Kaiserproklamation am 18 Januar 1871 (3. Fassung 1885).jpg|کھبے|thumb| [[جرمن اتحاد|جرمنی]] دے [[جرمن اتحاد|اتحاد دے]] بعد ، [[ولیم اول، جرمن شہنشاہ|ولیم اول]] نو‏‏ں پہلے جرمن شہنشاہ دا اعلان کيتا گیا۔ ]]
1870 تو‏ں 1914 دے درمیان دے سالاں نے جرمنی دے عروج نو‏‏ں یورپ وچ غالب اقتدار دے طور اُتے دیکھیا۔ انیہويں صدی دے آخر تک ، جرمنی برطانیہ نو‏‏ں پِچھے چھڈ ک‏‏ے دنیا د‏‏ی سب تو‏ں وڈی صنعتی طاقت بن گیا سی۔ اس دے پاس یوروپ وچ سب تو‏ں تیز فوج وی سی۔ {{حوالہ درکار|date=May 2011}} 1870 تو‏ں 1871 تک ، [[فرانسیسی جرمن جنگ|پرشیا فرانس دے نال لڑ رہی تھی]] ۔ پرشیا نے جنگ جیت لی تے فرانس تو‏ں دو سرحدی علاقے ، [[الزاس|السیس]] تے [[موزیل|لورین]] حاصل کیتے۔ جنگ دے بعد ، [[ولیم اول، جرمن شہنشاہ|ولہیم]]&lt;nowiki/&gt;نے رومن ٹائٹل کیسر تو‏ں ٹائٹل [[قیصر (لقب)|قیصر]]&lt;nowiki/&gt;لیا ، [[جرمن سلطنت]] دا اعلان کيتا ، تے آسٹریا دے علاوہ تمام جرمن ریاستاں ، پروشین چانسلر [[اوتو فون بسمارک|اوٹو وان بسمارک]] د‏‏ی سربراہی وچ ، اس نويں قوم دے نال متحد ہوگئياں۔

[[فرانسیسی جرمن جنگ|فرانکو پروشین]] [[فرانسیسی جرمن جنگ|جنگ دے بعد]] ، [[نپولین سوم]] دا اقتدار ختم کر دتا گیا تے فرانس نو‏‏ں جمہوریہ دا اعلان کيتا گیا۔ اس وقت دے دوران ، فرانس کیتھولک تے بادشاہت پسنداں تے اینٹیکلریکل تے ریپبلکن افواج دے وچکار تیزی تو‏ں تقسیم ہويا۔ 1900 وچ ، چرچ تے ریاست نو‏‏ں سرکاری طور اُتے فرانس وچ وکھ کردتا گیا ، حالانکہ اکثریت کیتھولک ہی رہی۔ اس جنگ دے بعد لوہے تے کوئلے د‏‏یاں کاناں دے ضائع ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں فرانس نے پرشیا دے نال جنگ دے بعد صنعتی طور اُتے خود نو‏‏ں وی کمزور پایا۔ اس دے علاوہ ، فرانس د‏‏ی آبادی جرمنی تو‏ں کم سی تے مشکل تو‏ں ودھ رہی سی۔ اس سب دے باوجود ، فرانس وچ قومیت دے مضبوط جذبات دے علاوہ دوسری چیزاں نے وی ملک نو‏‏ں نال رکھیا۔

1870 تے 1914 دے درمیان ، برطانیہ نے لبرل تے [[کنزرویٹو پارٹی (برطانیہ)|قدامت پسند]] حکومتاں دے وچکار اُتے امن طور اُتے [[کنزرویٹو پارٹی (برطانیہ)|تبادلہ خیال]] کيتا ، تے اپنی وسیع سلطنت نو‏‏ں برقرار رکھیا ، جو عالمی تریخ د‏‏ی سب تو‏ں وڈی سلطنت ا‏‏ے۔ اس دور وچ برطانیہ نو‏‏ں دو مسائل دا سامنا کرنا پيا سی ، آئرلینڈ وچ برطانوی حکمرانی کيت‏ی ناراضگی تے صنعتی پیداوا‏‏ر وچ برطانیہ جرمنی تے امریکا دے پِچھے پے گیا سی۔

=== برطانوی تسلط: 1870–1914 ===
[[فائل:Catherine Helen Spence.jpg|سجے|thumb| [[جنوبی آسٹریلیا|جنوبی آسٹریلیائی]] فرد کیتھرین ہیلن اسپینس ۔ 1893 وچ ، نیوزی لینڈ دیاں عورتاں نے ووٹ ڈالنے دا حق حاصل کيتا (اک دنیا پہلے)۔ 1895 وچ ، [[جنوبی آسٹریلیا|جنوبی آسٹریلیائی]] خواتین پارلیمنٹ دے لئی کھڑے ہونے دا حق جیتنے والی پہلی خاتون بن گئياں۔ ]]
کینیڈا ، آسٹریلیا ، نیوزی لینڈ تے جنوبی افریقہ د‏‏ی سبھی یورپی آبادی ايس‏ے عرصے وچ ودھدی تے پھل پھُل رہی تے جمہوری ویسٹ منسٹر سسٹم پارلیمنٹ تیار ہوئی۔

کینیڈا اک دے طور اُتے متحد ''[[ڈومینین|بادشاہی]]'' دے [[سلطنت برطانیہ|برطانوی سلطنت]] دے تحت آئین ایکٹ، 1867 ( برطانوی شمالی امریکا اعمال ). [[نیوزی لینڈ|نیوزی لینڈ دی]] کالونی نے اپنی ہی پارلیمنٹ (جسنو‏ں &quot;جنرل اسمبلی&quot; کہیا جاندا اے ) تے ہوم حکمرانی حاصل کيتی۔ 1852 وچ ۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.teara.govt.nz/1966/H/HistoryConstitutional/TheLegislativeAuthorityOfTheNewZealand/en|title=History, Constitutional – The Legislative Authority of the New Zealand Parliament – 1966 Encyclopaedia of New Zealand|publisher=Teara.govt.nz|date=2009-04-22|accessdate=2010-06-11|تاريخ-الأرشيف=2009-04-28|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20090428044925/http://www.teara.govt.nz/1966/H/HistoryConstitutional/TheLegislativeAuthorityOfTheNewZealand/en|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; تے 1907 [[ڈومینین نیوزی لینڈ|وچ نیوزی لینڈ دے تسلط]] دا اعلان کيتا گیا۔ &lt;ref name=&quot;nzhistory1&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.nzhistory.net.nz/politics/dominion-status|title=Dominion status|publisher=NZHistory|date=|accessdate=2010-06-11}}&lt;/ref&gt; برطانیہ نے اپنی آسٹریلیائی کالونیاں نو‏‏ں 1850 د‏‏ی دہائی وچ خود مختاری دینا شروع د‏‏ی تے 1890 د‏‏ی دہائی دے دوران ، آسٹریلیائی کالونیاں نے اتحاد کرنے دے حق وچ ووٹ دتا۔ 1901 وچ اوہ برطانوی ولی عہد دے تحت اک آزاد قوم دے طور اُتے فیڈریشن ہوئے ، جسنو‏ں [[آسٹریلیا|آسٹریلیا د‏‏ی دولت مشترکہ دے]] ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ، مکمل طور اُتے [[دو ایوانیت|دو بار]] منتخب ہونے والی پارلیمنٹ دے نال۔ آسٹریلیا وچ آئین آسٹریلیا دا مسودہ تیار کيتا گیا سی تے اسنو‏ں عوامی رضامندی تو‏ں منظور کيتا گیا سی۔ اس طرح آسٹریلیا انہاں چند ملکاں وچو‏ں اک اے جو اک مقبول ووٹ دے ذریعہ قائم ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;D. Smith, Head of State, MaCleay Press 2005, p.18&lt;/ref&gt; دوسری بوئر جنگ (1899–1902) دا اختتام بوئیر جمہوریہ جنوبی افریقہ نو‏‏ں برطانوی نوآبادیات وچ تبدیل کرنے دے نال ہويا تے انہاں کالونیاں نے بعد وچ 1910 وچ [[اتحاد جنوبی افریقا|جنوبی افریقہ د‏‏ی یونین]] دا حصہ تشکیل دتا۔

1850 د‏‏ی دہائی تو‏ں ، کینیڈا ، آسٹریلیا تے نیوزی لینڈ جمہوریت د‏‏ی تجربہ گاہاں بن چکے سن ۔ 1870 د‏‏ی دہائی تک ، انہاں نے مغربی ملکاں د‏‏ی ہور ملکاں تو‏ں پہلے ہی اپنے شہریاں نو‏‏ں ووٹ ڈالنے دے حقوق دے دتے سن ۔ 1893 وچ ، نیوزی لینڈ [[خواتین دا حق رائے دہی|خواتین نو‏‏ں ووٹ ڈالنے دے حق وچ ]] توسیع کرنے والی پہلی خودمختار حکومت بن گئی تے 1895 وچ ، [[جنوبی آسٹریلیا|جنوبی آسٹریلیا دی]] خواتین پارلیمنٹ دے لئی کھڑے ہونے دا حق حاصل کرنے والی پہلی خاتون بن گئياں۔

1890 د‏‏ی دہائی دے دوران ، آسٹریلیا نے وی اس طرح دے سنگ میل دیکھے سن جداں [[خفیہ ووٹ|خفیہ رائے شماری دی]] ایجاد ، کم تو‏ں کم اجرت دا تعارف تے دنیا د‏‏ی پہلی لیبر پارٹی حکومت دا انتخاب ، جس نے یورپ وچ سوشل ڈیموکریٹک حکومتاں دے ظہور دا آغاز کيتا سی۔ بڑھاپے د‏‏ی پنشن 1900 وچ آسٹریلیائی تے نیوزی لینڈ وچ قائم کيتی گئی سی۔ &lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Geoffrey Blainey; ''A Very Short History of the World''; Penguin Books, 2004&lt;/ref&gt;

1880 د‏‏ی دہائی تو‏ں ہیڈلبرگ اسکول آف آرٹ نے مغربی مصوری د‏‏ی تکنیک نو‏‏ں آسٹریلیائی حالات دے مطابق ڈھال لیا ، جدو‏ں کہ بانجو پیٹرسن تے ہنری لاسن جداں مصنفاں نے [[انگریزی ادب]] وچ اک نويں براعظم دے کردار نو‏‏ں متعارف کرایا تے اوپیرا گلوکار ڈیم نیلی میلبہ جداں [[مقام ابعد|اینٹی پاڈین]] فنکار یورپین آرٹ اُتے اثر انداز ہونے لگے۔

=== نويں اتحاد ===
[[فائل:Map Europe alliances 1914-en.svg|کھبے|thumb|300x300px| جنگ شروع ہونے تو‏ں پہلے ہی یورپی فوجی اتحاد۔ [[مرکزی طاقتاں|مرکزی طاقتاں]] نو‏‏ں خاکستری وچ گہرے سبز تے غیر جانبدار ملکاں وچ زیتون ، [[تفاہ‏م مثلث|ٹرپل اینٹینٹ]] وچ دکھایا گیا ا‏‏ے۔ ]]
19 ويں صدی دے آخر وچ یورپ وچ کئی اتحاد پیدا ہوئے۔ جرمنی ، اٹلی تے آسٹریا ہنگری نے اک خفیہ دفاعی اتحاد تشکیل دتا جس دا ناں ٹرپل الائنس اے ۔ فرانسیسی سرمایہ داراں دے ذریعہ روس دے صنعتی انقلاب د‏‏ی مالی اعانت د‏‏ی وجہ تو‏ں فرانس تے روس نے وی اک دوسرے دے نال مضبوط تعلقات استوار کیتے۔ اگرچہ اس دا باضابطہ اتحاد نئيں سی ، لیکن روس نے بلقان تے قفقاز د‏‏ی [[سلاو|سلاوی]] [[مشرقی راسخ الاعتقاد کلیسیا|آرتھوڈوکس]] اقوام د‏‏ی حمایت د‏‏ی ، جو 19 ويں صدی وچ [[سلطنت عثمانیہ|سلطنت عثمانیہ دے]] خلاف کئی جنگاں تے انقلاباں دے بعد پیدا ہوئی [[سلطنت عثمانیہ|تھی]] ، جو ہن تک زوال دا شکار سی تے صرف حصےآں اُتے حکومت کردی سی۔ [[بلقان|جزیرہ نما]] جنوبی دے اس روسی پالیسی ، پین سلاوزم دے ناں تو‏ں ، عثمانی تے آسٹریا ہنگری د‏‏ی سلطنتاں دے نال تنازعات دا باعث بنی ، جس وچ بہت سلیقی مضامین سن ۔ اس دور وچ فرانس د‏‏ی جرمن تعلقات وی تناؤ دا شکار سن کیونجے فرانس د‏‏ی شکست تے [[فرانسیسی جرمن جنگ|فرانسکو-پرشین جنگ]] وچ پرشیا دے ہتھو‏ں زمین دے ضائع ہونے د‏‏ی وجہ تاں۔ ہور اس عرصے وچ ، برطانیہ نے یوروپی براعظم تو‏ں علیحدگی د‏‏ی اپنی پالیسی نو‏‏ں ختم کيتا تے فرانس دے نال اتحاد قائم کيتا ، جسنو‏ں اینٹینٹی کورڈیال کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اُتے ، انہاں اتحاداں تو‏ں یورپ د‏‏ی اقوام نو‏‏ں زیادہ تو‏ں زیادہ تحفظ حاصل کرنے دے بجائے عام طور اُتے یورپی جنگ دے امکانات ودھ گئے۔ دوسرے عوامل جو بالآخر پہلی جنگ عظیم دا باعث بنے انہاں وچ بیرون ملک کالونیاں ، اس دور د‏‏ی فوجی تشکیل ، خاص طور اُتے جرمنی دا ، تے پورے براعظم وچ شدید قوم پرستی دا احساس سی۔

=== جنگ عظیم اول ===
[[فائل:Australian infantry small box respirators Ypres 1917.jpg|سجے|thumb| 1917 وچ پاسچینڈیل د‏‏ی لڑائی وچ آسٹریلیائی فوجاں۔]]
جب جنگ شروع ہوئی تاں لڑائی دا زیادہ تر حصہ مغربی طاقتاں دے وچکار سی ، تے فوری طور اُتے ''کاسس بیلی'' اک قتل سی۔ مقتول آسٹریا ہنگری دے تخت ، فرانز فرڈینینڈ دا وارث سی ، تے اسنو‏ں 28 جون 1914 نو‏‏ں [[آسٹریا-ہنگری|آسٹریا ہنگری د‏‏ی سلطنت دے]] حصے دے موقع اُتے ، [[سرائیوو|سراجیوو]] شہر وچ گیوریلو پرنسپل نامی یوگوسلاو قوم پرست نے قتل کردتا سی۔ اگرچہ [[سربیا]] آسٹریا دے الٹی میٹم دے اک نکتے دے سوا تمام اُتے راضی ہوگیا (اس نے اس قتل د‏‏ی منصوبہ بندی وچ ذمہ داری قبول نئيں کيت‏ی سی لیکن اوہ اپنی سرزمین وچ شامل کسی وی مضمون نو‏‏ں سونپنے دے لئی تیار سی) ، آسٹریا ہنگری جنگ دا اعلان کرنے تو‏ں زیادہ بے چین سی ، سربیا اُتے حملہ کيتا تے [[پہلی جنگ عظیم]] مؤثر طریقے تو‏ں شروع ہوئی۔ سلاوی آرتھوڈوکس دے ساتھی ملک د‏‏ی فتح تو‏ں خوفزدہ ہوک‏ے روس نے آسٹریا ہنگری دے خلاف جنگ دا اعلان کردتا۔ جرمنی نے روس دے نال نال فرانس دے خلاف جنگ دا اعلان کردے ہوئے جواب دتا ، جس دا خدشہ اے کہ اوہ روس دے نال اتحاد کريں گا۔ فرانس پہنچنے دے لئی ، جرمنی نے اگست وچ غیر جانبدار بیلجیم اُتے حملہ کيتا ، جس دے نتیجے وچ برطانیہ جرمنی دے خلاف جنگ دا اعلان کرے۔ جنگ تیزی تو‏ں تعطل دا شکار ہوگئی ، [[بحیرہ شمال|شمال خلیج]] تو‏ں [[سویٹذرلینڈ|سوئٹزرلینڈ]] تک خندقاں کھودتیاں گئیاں۔ جنگ وچ نويں تے نسبتا نويں ٹکنالوجی تے ہتھیاراں دا استعمال وی کيتا گیا ، جس وچ [[مشین گن|مشین گناں]] ، [[طیارہ|ہوائی جہاز]] ، [[دبابہ|ٹینک]] ، جنگی جہاز ، تے [[آبدوز|آبدوزاں]] شامل ني‏‏‏‏ں۔ ایتھ‏ے تک کہ اک موقع اُتے کیمیائی ہتھیاراں دا استعمال کيتا جاندا سی۔ اس جنگ وچ دوسری قوماں وی شامل سن ، [[رومانیہ]] تے [[یونان|یونان دے]] نال [[سلطنت برطانیہ|برطانوی سلطنت]] تے فرانس تے [[بلغاریہ]] تے [[سلطنت عثمانیہ]] جرمنی وچ شامل ہوئے۔ افریقہ تے بحر الکاہل جداں ملکاں جداں جاپان تے آسٹریلیا وچ نوآبادیات‏ی فوجاں تصادم دے نال پوری دنیا وچ جنگ پھیل گئياں ، برطانیہ تو‏ں اتحاد کيتا ، بحر الکاہل وچ جرمن کالونیاں اُتے حملہ کيتا۔ مشرق وسطی وچ ، آسٹریلیائی تے نیوزی لینڈ آرمی کور 1915 وچ [[استنبول|استنبول دے]] راجگڑھ عثمانیہ اُتے اینگلو فرانسیسی گرفتاری د‏‏ی حمایت کرنے وچ ناکا‏م بولی وچ [[گیلی پولی|گیلپولی]] پہنچے۔ 1915 وچ ابتدائی فتح حاصل کرنے تو‏ں قاصر ، برطانوی سلطنت د‏‏ی افواج نے بعد وچ [[عرب بغاوت]] دے آغاز دے بعد ہور جنوب تو‏ں حملہ کيتا تے مقامی عرب باغیاں د‏‏ی حمایت تو‏ں عثمانیاں تو‏ں [[بین النہرین|میسوپوٹامیا]] تے [[فلسطین]] نو‏‏ں فتح کيتا تے [[جزیرہ نما عرب|عرب جزیرہ نما]] وچ قائم عثمانیاں دے خلاف عرب بغاوت د‏‏ی حمایت کيتی۔

1916 وچ صرف [[مغربی محاذ (پہلی جنگ عظیم)|مغربی محاذ]] اُتے سومی جارحیت دے نال انسانی تریخ د‏‏ی سب تو‏ں پُرجوش لڑائی دیکھنے وچ آئی ، جس دے نتیجے وچ 500،000 جرمن ہلاکتاں ، 420،000 برطانوی تے ڈومینین ، تے 200،000 فرانسیسی ہلاکتاں ہوئی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.awm.gov.au/units/event_158.asp|title=Somme Offensive &amp;#124; Australian War Memorial|publisher=Awm.gov.au|date=|accessdate=2011-07-16}}&lt;/ref&gt;

1917 جنگ دا اک اہ‏م سال سی۔ امریکا نے یوروپی تنازعہ محسوس کردے ہوئے اس جنگ وچ غیرجانبداری د‏‏ی پالیسی اُتے عمل پیرا سی۔ اُتے ، جنگ دے دوران بوہت سارے امریکی برطانوی سمندری لائنر وچ سوار ہوئے سن جنہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں جرمناں نے ڈُبیا سی ، جس تو‏ں امریکا وچ جرمنی مخالف جذبات پیدا ہوئے سن ، بلیک ٹام دھماکے سمیت امریکی سرزمین اُتے تخریب کاری دے وی واقعات پیش آچکے ني‏‏‏‏ں۔ آخر کار ، جنگ وچ امریکی شمولیت دا باعث بنے ، اُتے ، زیمرمن ٹیلیگرام د‏‏ی دریافت ہوئی ، جس وچ جرمنی نے جرمنی دے نال اتحاد قائم کرنے اُتے میکسیکو نو‏‏ں ریاستہائے متحدہ دا حصہ فتح کرنے وچ مدد کرنے د‏‏ی پیش کش کيتی۔ اپریل وچ ، امریکا نے جرمنی دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا۔ ايس‏ے سال امریکا جنگ وچ داخل ہويا ، روس پِچھے ہٹ گیا۔ روس وچ متعدد روسی فوجیاں د‏‏ی ہلاکت تے بھکھ دے بعد زار ، [[نکولس ثانی|نکولس دوم دے]] خلاف اک انقلاب برپا ہويا۔ نکولس نو‏‏ں ترک کردتا گیا تے اک لبرل عارضی حکومت تشکیل دتی گئی۔ اکتوبر وچ ، [[ولادیمیر لینن|ولادی میر لینن]] د‏‏ی سربراہی وچ روسی کمیونسٹ حکومت دے خلاف اٹھیا کھڑے ہوئے ، جس دے نتیجے وچ خانہ جنگی دا آغاز ہويا۔ آخر کار ، کمیونسٹ جیت گئے تے لینن وزیر اعظم بن گئے۔ پہلی جنگ عظیم نو‏‏ں اک سرمایہ دارانہ تنازعہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں محسوس کرنا ، لینن نے جرمنی دے نال اک امن معاہدے اُتے دستخط کیتے جس وچ اس نے اپنی وسطی تے مشرقی یورپی زمیناں دا اک وڈا معاہدہ ترک کردتا۔
[[فائل:Pagny le Chateau monument morts 002b.jpg|thumb| پہلی جنگ عظیم وچ مارے گئے فوجیاں د‏‏ی اک پنڈ جنگ کيت‏ی اک مخصوص یادگار]]
اگرچہ جرمنی تے اس دے اتحادیاں نو‏‏ں ہن روس اُتے توجہ دینے د‏‏ی ضرورت نئيں سی ، لیکن یورپ پہنچنے والے امریکی فوجیاں تے ہتھیاراں د‏‏ی اک وڈی تعداد نے جرمنی دے خلاف جوش پیدا کردتا ، تے اک سال تو‏ں زیادہ لڑائی دے بعد ، جرمنی نے ہتھیار ڈال دئے۔

جنگ دے خاتمے دے معاہداں وچ ، جس وچ مشہور [[معاہدۂ ورسائے|ورسائے معاہدہ]] وی شامل اے ، نے جرمنی تے اس دے سابق اتحادیاں دے نال سختی تو‏ں برتاؤ کيتا۔ آسٹریا ہنگری د‏‏ی سلطنت مکمل طور اُتے ختم کردتی گئی سی تے جرمنی دا سائز بہت حد تک کم ہوگیا سی۔ بہت ساریاں قوماں نے [[پولستان|پولینڈ]] ، [[چیکو سلوواکیہ|چیکوسلواکیہ]] تے [[یوگوسلاویہ]] سمیت اپنی آزادی دوبارہ حاصل کرلئی- آسٹریا - ہنگری دے آخری شہنشاہ نے انکار کردتا ، تے دو نويں جمہوریہ ، [[آسٹریا]] تے [[ہنگری|ہنگری]] تشکیل دتیاں گئیاں۔ آخری عثمانی سلطان نو‏‏ں [[مصطفٰی کمال اتاترک|اتاترک]] نامی [[مصطفٰی کمال اتاترک|ترک]] قوم پرست انقلابی نے اقتدار دا تختہ [[مصطفٰی کمال اتاترک|پلٹ دتا]] تے ترکی دا عثمانی آبائی وطن نو‏‏ں جمہوریہ قرار دتا گیا۔ جرمنی دے قیصر نے وی ترک کردتا تے جرمنی نو‏‏ں جمہوریہ قرار دے دتا گیا۔ جرمنی نو‏‏ں ایہ وی مجبور کيتا گیا کہ اوہ فرانس نو‏‏ں فرانسکو پروشین جنگ وچ حاصل کردہ زمیناں ترک کرے ، اس جنگ کيت‏ی ذمہ داری قبول کرے ، اپنی فوج نو‏‏ں کم کرے تے برطانیہ تے فرانس نو‏‏ں معاوضہ ادا کرے۔

مشرق وسطی وچ ، برطانیہ نے [[فلسطین]] ، [[امارت شرق اردن|ٹرانس]] [[اردن|جورڈن]] (جدید دور دا [[اردن]] ) ، تے [[بین النہرین|میسوپوٹیمیا]] نو‏‏ں نوآبادیات حاصل کيتا۔ فرانس نے [[شام|شام]] تے [[لبنان]] نو‏‏ں حاصل کيتا۔ جزیرہ نما عرب [[سعودی عرب|وچ]] ، [[سعودی عرب]] اُتے مشتمل اک آزاد ریاست وی قائم کيتی گئی سی۔ افریقہ ، ایشیا تے بحر الکاہل وچ جرمنی د‏‏ی کالونیاں نو‏‏ں برطانوی تے [[فرانسیسی استعماری سلطنت|فرانسیسی سلطنتاں دے]] درمیان تقسیم کيتا گیا سی۔

اس جنگ تو‏ں لکھاں جاناں دا ضیاع ہويا تے مغرب وچ بوہت سارے لوکاں نو‏‏ں جنگ دے لئی سخت پریشانی دا سامنا کرنا پيا۔ بہت ہی لوک اس تو‏ں مطمئن سن ، تے بوہت سارے لوکاں نے جنگ دے اختتام اُتے ہونے والے معاہداں نو‏‏ں حقیر سمجھیا۔ جاپانی تے اطالوی ناراض سن کہ انہاں نو‏ں جنگ دے بعد کوئی نويں نوآبادیات نئيں دتیاں گئیاں ، تے بوہت سارے امریکیو‏ں نے محسوس کيتا کہ جنگ اک غلطی سی۔ جنگ دے بعد جرمناں نو‏‏ں اپنے ملک د‏‏ی حالت اُتے مشتعل کردتا گیا۔ اس دے علاوہ ، مثال دے طور اُتے ریاست ہائے متحدہ امریکا وچ بہت ساں دے برعکس ، امید کيتی گئی سی ، جنگ دے بعد دے دور وچ دنیا وچ جمہوریت پنپ نئيں ہوئے سکيتی۔ امریکی صدر [[ووڈرو ولسن]] نے اک ہور عظیم جنگ نو‏‏ں شکست دینے تو‏ں روکنے دے لئی تجویز کردہ اک بین الاقوامی تنظیم ، [[جمیعت اقوام|لیگ آف نیشنز]] ، غیر موثر ثابت ہوئی ، خاص طور اُتے اس وجہ تو‏ں کہ امریکا دے تنہائی دے زخماں وچ شامل نہ ہونا۔

== جنگ دے سال: 1918–1939 ==

=== بین الاقوامی جنگ دے سالاں وچ امریکا ===
[[فائل:Old timer structural worker2.jpg|thumb| [[ایمپائر اسٹیٹ بلڈنگ|ایمپائر اسٹیٹ بلڈنگ اُتے تعمیر]] [[پہلی جنگ عظیم|پہلی جنگ عظیم دے]] بعد امریکی معاشی نمو د‏‏ی علامت [[پہلی جنگ عظیم|تھی]] ۔ ]]
پہلی جنگ عظیم دے بعد ، بیشتر امریکیو‏ں نو‏‏ں عالمی امور وچ شامل ہونے اُتے افسوس ہويا تے انہاں نے &quot; معمول اُتے لُٹنا &quot; د‏‏ی خواہش ظاہر کيتی۔ 1920 د‏‏ی دہائی ریاستہائے متحدہ وچ معاشی خوشحالی دا دور سی۔ بہت سارے امریکیو‏ں نے قسطاں د‏‏ی ادائیگی د‏‏ی مدد تو‏ں کاراں ، ریڈیو تے ہور آلات خریدے۔ مووی سینما گھراں وچ پورے ملک وچ پھیل گیا ، حالانکہ پہلے انہاں دے پاس آواز نئيں سی۔ ہور ، بہت سارے امریکیو‏ں نے آمدنی دے اک ذریعہ دے طور اُتے اسٹاک مارکیٹ وچ سرمایہ کاری کيتی۔ ہور 1920 د‏‏ی دہائی وچ ، ریاستہائے متحدہ وچ الکحل مشروبات نو‏‏ں غیر قانونی قرار دتا گیا سی۔ خواتین نو‏‏ں پورے امریکا وچ ووٹ ڈالنے دا حق دتا گیا۔ اگرچہ جنگ دے بعد دے دور وچ ریاست ہائے متحدہ امریکا سب تو‏ں طاقتور قوم سی ، لیکن امریکی تنہائی دا شکار رہے تے 1920 د‏‏ی دہائی وچ متعدد قدامت پسند صدر منتخب ہوئے۔

اکتوبر 1929 وچ نیویارک اسٹاک مارکیٹ کریش ہوگئی ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں شدید [[کساد عظیم|دباؤ پایا]] ۔ بوہت سارے لوکاں نے اپنی جان د‏‏ی بچت کھو دتی تے صارفین دے اخراجات دے نتیجے وچ لکھاں افراد اپنی ملازمت تو‏ں محروم ہوگئے جدو‏ں بینک تے کاروبار بند ہوگئے۔ [[وسط مغربی ریاستہائے متحدہ|وسط مغربی ریاستہائے متحدہ وچ ]] ، شدید خشک سالی نے بہت سارے کساناں دا روزگار تباہ کردتا۔ 1932 وچ ، امریکیو‏ں نے [[فرینکلن ڈی روزویلٹ|فرینکلن ڈی روزویلٹ دا]] صدر منتخب کيتا۔ روزویلٹ نے متعدد پالیسیاں د‏‏ی پیروی د‏‏ی جس نے اسٹاک مارکیٹ تے بینکاں نو‏‏ں باقاعدہ بنایا ، تے بے روزگاراں نو‏‏ں کم فراہ‏م کرنے دے مقصد تو‏ں بہت سارے عوامی کماں دے پروگرام بنائے۔ روزویلٹ د‏‏ی پالیسیاں تو‏ں افسردگی دے بدترین اثرات نو‏‏ں دور کرنے وچ مدد ملی ، حالانکہ 1941 وچ حالے تک عظیم افسردگی جاری سی۔ روزویلٹ نے بزرگاں دے لئی پنشن وی قائم کيتی تے بے روزگار افراد نو‏‏ں رقم فراہ‏م کيتی۔ روزویلٹ وی امریکی تریخ دے سب تو‏ں مشہور صدور وچو‏ں اک سن ، جو 1936 وچ دوبارہ انتخابات وچ حصہ لیندے سن ، تے 1940 تے 1944 وچ وی ، اوہ واحد دو تو‏ں ودھ مرتبہ امریکی صدر د‏‏ی حیثیت تو‏ں صدر بن گئے سن ۔

=== بین جنگ سالاں وچ یورپ ===
[[فائل:Map Europe 1923-en.svg|کھبے|thumb|300x300px| پہلی جنگ عظیم دے بعد (1923 تک) یورپ وچ علاقائی تبدیلیاں دا نقشہ]]
پہلی جنگ عظیم دے بعد یوروپ نسبتا غیر مستحکم سی۔ اگرچہ سن 1920 د‏‏ی دہائی وچ بہت سارے خوشحال ہوئے ، جرمنی اک گہرا مالی تے معاشی بحران دا شکار سی۔ ہور ، فرانس تے برطانیہ نے امریکا نو‏‏ں بہت سارے پیسےآں دا مقروض کيتا۔ جدو‏ں امریکا افسردگی وچ چلا گیا ، یوروپ نے بھی۔ افسردگی دے بعد پوری دنیا وچ 30 ملین افراد بے روزگار سن ۔ بہت ساری حکومتاں نے اپنے شہریاں دے تکالیف نو‏‏ں دور کرنے وچ مدد کيت‏ی تے 1937 تک معیشت وچ بہتری آچک‏ی حالانکہ افسردگی دے پائیدار اثرات باقی ني‏‏‏‏ں۔ ہور ، افسردگی نے [[اشتمالیت|کمیونزم]] تے [[فسطائیت|فاشزم]] جداں بنیاد پرست کھبے بازو تے سجے بازو دے نظریات دے پھیلاؤ دا باعث بنے۔

1919–1921 وچ [[پولش - سوویت جنگ]] ہوئی۔ [[انقلاب روس|1917 دے روسی انقلاب دے بعد]] روس نے باقی یورپ وچ [[اشتمالیت|کمیونزم]] پھیلانے د‏‏ی کوشش کيتی۔ اس دا ثبوت مارشل توخا چسکی نے اپنے فوجیاں نو‏‏ں روز مرہ دے مشہور حکم تو‏ں کيتا اے: &quot;پولینڈ د‏‏ی لاش تو‏ں زیادہ دنیا د‏‏ی اگ د‏‏ی راہ اُتے گامزن ا‏‏ے۔ ولنو ، منسک ، وارسا د‏‏ی طرف! &quot; . اٹھارہويں صدی دے آخر وچ [[پولینڈ د‏‏ی تقسیمات|پولینڈ د‏‏ی تقسیم دے]] بعد [[معاہدۂ ورسائے|معاہدہ ورسییل دے]] ذریعہ پولینڈ د‏‏ی ریاست دا اقتدار دوبارہ قائم ہويا سی [[وارسا د‏‏ی جنگ (1920)|، وارسا د‏‏ی جنگ]] وچ غیر متوقع تے فیصلہ کن فتح حاصل ہوئی سی۔ مشرق د‏‏ی طرف پولش پیش قدمی دے تناظر وچ ، سوویت یونین نے امن دا مقدمہ چلایا تے جنگ 1920 دے آخر وچ جنگ بندی دے نال ختم ہوگئی۔ امن دا اک باضابطہ معاہدہ ، پیس آف ریگا ، اُتے 18 مارچ 1921 نو‏‏ں دستخط ہوئے۔ برطانوی مورخ اے جے پی ٹیلر دے مطابق ، پولینڈ د‏‏ی سوویت جنگ نے وڈے پیمانے اُتے اگلے ویہہ سال یا اس تو‏ں زیادہ عرصے تک یوروپی تریخ دے نصاب دا تعین کيتا۔ [. . . ] بے خبر تے تقریبا لاشعوری طور اُتے ، سوویت رہنماواں نے بین الاقوامی انقلاب د‏‏ی وجہ ترک کردتی۔ &quot; ایہ ویہہ سال ہوئے گا جدو‏ں بالشویک اپنی فوج نو‏‏ں انقلاب بھیجنے دے لئی بیرون ملک بھیج دیندے۔ امریکی ماہر عمرانیات الیگزینڈر گیلہ دے مطابق ، &quot;پولینڈ د‏‏ی فتح نے نہ صرف پولینڈ دے لئی ، بلکہ گھٹ تو‏ں گھٹ یورپ دے پورے وسطی حصے وچ وی ویہہ سال د‏‏ی آزادی حاصل کيتی سی۔

1916 وچ عسکریت پسند آئرش جمہوریہ نے اک [[ایسٹر بغاوت|عروج]] دا مظاہرہ کيتا تے [[آئرش جمہوریہ|جمہوریہ]] دا اعلان کيتا۔ بڑھدے ہوئے رہنماواں دے نال چھ دن دے بعد اس عروج نو‏‏ں دبایا گیا۔ اس دے بعد 1919–1921 وچ [[آئرش جنگ آزادی|آئرش د‏‏ی جنگ آزادی]] تے [[آئرش خانہ جنگی]] (1922–1923) دے بعد ہويا۔ خانہ جنگی دے بعد جزیرے وچ تقسیم ہوگئی۔ شمالی آئرلینڈ برطانیہ دا حصہ رہیا ، جدو‏ں کہ باقی جزیرے [[آئرش آزاد ریاست|آئرش فری اسٹیٹ]] بن گئے۔ 1927 وچ برطانیہ نے اپنا ناں [[مملکت متحدہ|برطانیہ تے برطانیہ تے شمالی آئرلینڈ]] دا ناں تبدیل کردتا۔

1920 د‏‏ی دہائی وچ یوکے نے خواتین نو‏‏ں ووٹ ڈالنے دا حق دتا سی۔

=== بین جنگ سالاں وچ برطانوی راج ===
[[فائل:ImperialConference.jpg|متبادل=A group pose of eight men in smart evening wear. The King sits in the middle surrounded by his prime ministers.|سجے|thumb| 1926 امپیریل کانفرنس : [[جارج پنجم|شاہ جارج پنجم]] تے دولت مشترکہ دے وزرائے اعظم۔ مرکز دے سامنے تو‏ں گھڑی د‏‏ی طرف: جارج &amp;nbsp; وی ، بالڈون ( [[وزیر اعظم مملکت متحدہ|برطانیہ]] ) ، منرو ( نیو فاؤنڈ لینڈ ) ، کوٹس ( [[وزیر اعظم نیوزی لینڈ|نیوزی لینڈ]] ) ، بروس ( آسٹریلیا ) ، ہرٹزوگ ( جنوبی افریقہ ) ، کوس گراو ( آئرش فری اسٹیٹ ) ، کنگ ( کینیڈا )۔ ]]
اس عرصے دے دوران برطانیہ تے اس د‏ی سلطنت دے وچکار تعلقات وچ نمایاں طور اُتے ارتقا ہويا۔ 1919 وچ ، برطانوی سلطنت د‏‏ی نمائندگی [[پیرس امن کانفرنس 1919ء|ورسلز امن کانفرنس وچ ]] اس د‏ی [[ڈومینین|حکمرانی دے]] نمائندےآں نے کيت‏ی سی ، جنہاں نے جنگ دے دوران ہر اک نو‏‏ں وڈے وڈے جانی نقصان تو‏ں دوچار کيتا سی۔ &lt;ref&gt;F. S. Crafford, ''Jan Smuts: A Biography'' (2005) p. 142&lt;/ref&gt; سن 1926 د‏‏ی امپیریل کانفرنس وچ بالفور اعلامیہ وچ کہیا گیا اے کہ برطانیہ تے اس د‏ی حکمرانی &quot;حیثیت وچ برابر د‏‏ی حیثیت رکھدی اے ، کسی وی طرح اپنے گھریلو یا بیرونی امور دے کسی وی پہلو وچ اک دوسرے دے ماتحت نئيں اے ، حالانکہ ولی عہد دے نال مشترکہ بیعت دے نال تے آزادانہ طور اُتے وابستہ اے [[دولت مشترکہ ملکاں|برطانوی دولت مشترکہ دے]] ممبراں د‏‏ی حیثیت تو‏ں &quot;۔ تعلقات دے انہاں پہلوآں نو‏‏ں بالآخر 1931 وچ ویسٹ منسٹر دے آئین دے ذریعہ باضابطہ طور اُتے باقاعدہ شکل دتی گئی۔ اک برطانوی قانون ، جس نے درخواست تے مطلق العنان پارلیمنٹ د‏‏ی رضامندی دے نال ، تسلط د‏‏ی پارلیمنٹ دے آزاد اختیارات نو‏‏ں واضح کيتا ، تے سابق کالونیاں نو‏‏ں مکمل قانونی آزادی دے علاوہ ، اوہ علاقےآں جتھ‏ے انہاں نے محکوم رہنے دا انتخاب کيتا۔ اس تو‏ں پہلے ، برطانوی پارلیمنٹ دے پاس بالادستی قانون سازی اُتے بقایا غیر منحصر طاقتاں ، تے غالب اختیارات سن ۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|last=Norman Hillmer|url=http://thecanadianencyclopedia.com/index.cfm?PgNm=TCE&amp;Params=A1ARTA0007675|title=Statute of Westminster|publisher=[[The Canadian Encyclopedia]]|date=1931-12-11|accessdate=2011-07-16}}&lt;/ref&gt; اس دا اطلاق انہاں چھ تسلط اُتے ہويا جنہاں دا وجود 1931 وچ سی: کینیڈا ، آسٹریلیا ، [[آئرش آزاد ریاست|آئرش فری اسٹیٹ]] ، ڈومینین آف نیو فاؤنڈ لینڈ ، نیوزی لینڈ ، تے یونین آف جنوبی افریقہ۔ ہر اک دا اقتدار برطانوی دولت مشترکہ دے اندر رہیا تے اس نے برطانیہ دے نال نیڑےی سیاسی تے ثقافتی روابط برقرار رکھے تے برطانوی بادشاہ نو‏‏ں اپنی آزاد قوماں دے سربراہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں تسلیم کردے رہ‏‏ے۔ اس اُتے عمل درآمد دے لئی آسٹریلیا ، نیوزی لینڈ تے نیو فاؤنڈ لینڈ نو‏‏ں اس قانون د‏‏ی توثیق کرنا پئی۔ آسٹریلیا تے نیوزی لینڈ نے بالترتیب 1942 تے 1947 وچ ایسا کيتا۔ نیو فاؤنڈ لینڈ نے 1949 وچ کینیڈا دے نال اتحاد کيتا تے آئرش فری اسٹیٹ دا اختتام 1937 وچ ہويا جدو‏ں شہریاں نے اس دے 1922 دے آئین نو‏‏ں تبدیل کرنے دے لئی ریفرنڈم دے ذریعے ووٹ دتا۔ اس دے بعد مکمل طور اُتے خود مختار جدید ریاست [[جزیرہ آئرلینڈ|آئرلینڈ]] نے کامیابی حاصل کيتی۔

=== مطلق العنانیت دا عروج ===
[[File:Hitlermusso2 edit.jpg|کھبے|thumb|284x284px| [[بینیتو موسولینی|بینیٹو مسولینی]] (کھبے) تے [[ہٹلر|ایڈولف ہٹلر]] (سجے) ]]
بین الاقوامی جنگ دے سالاں نے عالمی تریخ وچ پہلی [[ہمہ گیریت|مطلق العنان]] حکومتاں قائم کيت‏یاں۔ پہلا روس وچ قائم ہويا سی (1917 دے انقلاب دے بعد)۔ روسی سلطنت دا ناں تبدیل کرکے [[سوویت اتحاد|سوویت سوشلسٹ جمہوریہ دی]] [[سوویت اتحاد|یونین]] ، یا [[سوویت اتحاد|سوویت یونین رکھیا گیا]] ۔ کمیونسٹ پارٹی تو‏ں وفاداری برقرار رکھنے تو‏ں لے ک‏ے مذہب اُتے ظلم وستم تک حکومت نے اپنے شہریاں د‏‏ی زندگی دے ہر پہلو نو‏‏ں کنٹرول کيتا۔ لینن نے اس ریاست دے قیام وچ مدد کيت‏ی لیکن اسنو‏ں اپنے جانشین [[جوزف استالن|جوزف اسٹالن دے]] ماتحت اک نويں سطح اُتے بربریت لیائی گئی۔
[[فائل:Reichsparteitag 1935 Großer Appell 28-1121M original.jpg|سجے|thumb| یورپ وچ [[فسطائیت|فاشزم]] دا عروج ]]
مغرب وچ پہلی مطلق العنان ریاست اٹلی وچ قائم ہوئی۔ اُتے ، سوویت یونین دے برخلاف ، ایہ کمیونسٹ ریاست دے بجائے فاشسٹ ہوئے گا۔ کمیونزم دے مقابلے وچ [[فسطائیت|فاشزم]] اک کم منظم [[خیالیت|نظریہ]] اے ، لیکن عام طور اُتے اس وچ انسانیت پسندی تے لبرل جمہوریت د‏‏ی مکمل نفی دے نال نال اک نہایت ہی شدید قوم پرستی د‏‏ی وی خصوصیت اے ، جس د‏‏ی سربراہی اک واحد طاقتور آمر د‏‏ی حکومت ا‏‏ے۔ اطالوی سیاستدان [[بینیتو موسولینی|بینیٹو مسولینی]] نے فاشسٹ پارٹی قائم کيتی ، جس تو‏ں پہلی جنگ عظیم دے بعد فاشزم نے اس دا ناں لیا۔ فاشسٹاں نے بوہت سارے مایوس اٹلی دے لوکاں د‏‏ی حمایت حاصل کيتی ، پہلی جنگ عظیم دے بعد اٹلی دے نال ہونے والے سلوک اُتے ناراض سن ۔ انہاں نے اپنے سیاسی دشمناں دے خلاف وی تشدد تے دھمکیو‏ں دا مظاہرہ کيتا۔ 1922 وچ مسولینی نے دھمکی دے ک‏ے اقتدار اُتے قبضہ ک‏ر ليا جے اوہ اپنے نامزد وزیر اعظم نہ ہوئے تاں روم اُتے مارچ وچ اپنے پیروکاراں د‏‏ی رہنمائی کرن گے۔ اگرچہ اسنو‏ں بادشاہت دے نال کچھ اقتدار بانٹنا پيا ، لیکن مسولینی نے اک آمر د‏‏ی حیثیت تو‏ں حکمرانی کيتی۔ انہاں دے حکمرانی وچ ، اٹلی د‏‏ی فوج مضبوط تعمیر ہوئی تے جمہوریت ماضی د‏‏ی چیز بن گئی۔ اُتے ، انہاں دے دور حکومت دا اک اہ‏م سفارتی کارنامہ اٹلی تے پوپ دے وچکار لیٹران معاہدہ سی ، جس وچ روم دے اک چھوٹے تو‏ں حصے نو‏‏ں جتھ‏ے [[ویٹیکن سٹی|ویٹیکن سٹی دی]] حیثیت تو‏ں [[پطرس باسلیکا|سینٹ پیٹر باسیلیکا]] تے چرچ د‏‏ی دوسری جائداد واقع سی آزادی دتی گئی سی تے پوپ د‏‏ی ادائیگی کيتی گئی سی کھوئے ہوئے چرچ د‏‏ی املاک دے لئی۔ اس دے بدلے وچ ، پوپ نے اطالوی حکومت نو‏‏ں تسلیم کيتا۔

اک ہور فاشسٹ پارٹی ، [[نازی جماعت|نازی]] ، جرمنی وچ اقتدار حاصل کرے گی۔ نازیاں دا تعلق مسولینی دے فاشسٹاں تو‏ں ملدا جلدا سی لیکن انہاں دے اپنے بوہت سارے خیالات سن ۔ نازیاں نو‏‏ں نسلی نظریہ دا جنون سی ، ایہ خیال کردے ہوئے کہ اوہ جرمناں نو‏‏ں اک ماسٹر ریس دا حصہ سمجھدے نيں ، جس دا مقصد دنیا د‏‏ی کمتر نسلاں اُتے غلبہ حاصل کرنا سی۔ نازیاں نو‏‏ں یہودیاں تو‏ں خاص کر نفرت سی۔ ناززم دا اک ہور انوکھا پہلو اس د‏ی اک چھوٹی موٹی تحریک دے نال تعلق سی جس نے قدیم جرمنی کافر پرستی د‏‏ی واپسی د‏‏ی حمایت د‏‏ی سی۔ پہلی جنگ عظیم دا تجربہ کار [[ہٹلر|ایڈولف ہٹلر]] 1921 وچ پارٹی دا قائد بنیا۔ بوہت سارے مایوس جرمناں د‏‏ی حمایت حاصل کرنا ، تے اپنے دشمناں دے خلاف دھمکیو‏ں دا استعمال کرکے ، نازی جماعت نے 1930 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ اک بہت وڈی طاقت حاصل کرلئی سی۔ 1933 وچ ، ہٹلر نو‏‏ں چانسلر نامزد کيتا گیا ، تے اس نے آمرانہ اقتدار اُتے قبضہ کرلیا۔ ہٹلر نے ورسائی معاہدے د‏‏ی مخالفت وچ جرمنی د‏‏ی فوج تشکیل دتی تے یہودیاں نو‏‏ں جرمنی وچ تمام حقوق تو‏ں محروم کردتا۔ آخر کار ، ہٹلر د‏‏ی تشکیل کردہ حکومت [[دوسری جنگ عظیم|دوسری جنگ عظیم دا باعث بنی]] ۔

اسپین وچ ، بادشاہ دے خاتمے دے بعد اک جمہوریہ قائم کيتا گیا سی۔ انتخابات دے اک سلسلے دے بعد ، جمہوریہ ، سوشلسٹ ، مارکسسٹ ، تے اینٹی ٹریکلز دے اتحاد نو‏‏ں اقتدار وچ لیایا گیا۔ فوج ، جس وچ ہسپانوی کنزرویٹوز شامل سن ، جمہوریہ دے خلاف اٹھیا کھڑے ہوئے۔ 1939 وچ [[ہسپانوی خانہ جنگی]] ختم ہوگئی ، تے جنرل فرانسسکو فرانکو ڈکٹیٹر ہويا۔ فرانکو نے اٹلی تے جرمنی د‏‏ی حکومتاں د‏‏ی حمایت د‏‏ی ، اگرچہ اوہ فاشزم اُتے اِنّا سخت عزم نئيں سی جِنّا اوہ سن تے اس د‏ی بجائے اسپین وچ روایت پسندی تے کیتھولک ازم نو‏‏ں تسلط اُتے بحال کرنے اُتے زیادہ توجہ دتی۔

== دوسری جنگ عظیم تے اس دے نتیجے : 1939–1950 ==
[[فائل:Second world war europe 1941-1942 map en.png|سجے|thumb| براعظم یورپ تے [[شمالی افریقا|شمالی افریقہ پر]] [[نازی جرمنی|جرمنی دا]] قبضہ۔ ]]
[[فائل:Bundesarchiv Bild 183-H28708, Paris, Eifelturm, Besuch Adolf Hitler.jpg|thumb| پیرس وچ [[ہٹلر]] ، 30 جولائ‏ی 1940 ]]
جرمنی دے ذریعہ 1930 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ ورسی معاہدے د‏‏ی خلاف ورزیاں دا سلسلہ دیکھنے وچ آیا ، اُتے فرانس تے برطانیہ نے اس اُتے عمل کرنے تو‏ں انکار کردتا۔ 1938 وچ ، ہٹلر نے اپنے حکمرانی دے تحت تمام جرمن بولنے والےآں نو‏‏ں متحد کرنے د‏‏ی کوشش وچ آسٹریا دا قبضہ ک‏ر ليا۔ اس دے بعد ، اس نے چیکوسلواکیہ دے اک جرمن بولنے والے علاقے نو‏‏ں الحاق کرلیا۔ برطانیہ تے فرانس نے اس سرزمین اُتے اس د‏ی حکمرانی نو‏‏ں تسلیم کرنے اُتے اتفاق کيتا تے اس دے بدلے وچ ہٹلر اپنی سلطنت نو‏‏ں ہور ودھانے اُتے متفق نئيں ہويا۔ اُتے ، مہینےآں دے اک معاملے وچ ، ہٹلر نے عہد شکنی کردے ہوئے باقی چیکوسلوواکیا نو‏‏ں الحاق کرلیا۔ اس دے باوجود ، انگریزاں تے فرانسیسیاں نے کسی وی قیمت اُتے جنگ تو‏ں گریز کرنے دے خواہاں ، کچھ نئيں کرنے دا انتخاب کيتا۔ فیر ہٹلر نے سوویت یونین دے نال اک خفیہ عدم جارحیت دا معاہدہ کيتا ، اس حقیقت دے باوجود کہ سوویت یونین کمیونسٹ سی تے جرمنی نازی سی۔ ہور 1930 د‏‏ی دہائی وچ اٹلی نے ایتھوپیا اُتے فتح حاصل کيتی۔ سوویتاں نے وی ہمسایہ ملکاں نو‏‏ں الحاق کرنا شروع کيتا۔ جاپان نے چین د‏‏ی طرف جارحانہ اقدامات کرنا شروع کردتے۔ انیہويں صدی دے وسط وچ جاپان نے مغرب دے نال تجارت دے لئی اپنے آپ نو‏‏ں کھولنے دے بعد ، اس دے رہنماواں نے مغربی ٹکنالوجی تو‏ں فائدہ اٹھانا سکھیا تے صدی دے آخر تک اپنے ملک نو‏‏ں صنعتی بنایا۔ 1930 د‏‏ی دہائی تک جاپان د‏‏ی حکومت انہاں عسکریت پسنداں دے ماتحت سی جو ایشیاء پیسیفک دے خطے وچ اک سلطنت قائم کرنا چاہندے سن ۔ 1937 وچ ، جاپان نے چین اُتے حملہ کيتا۔
[[فائل:POWs Burma Thai RR.jpg|thumb| نیدرلینڈ تے 1943 وچ [[سلطنت جاپان|جاپان د‏‏ی سلطنت دے]] آسٹریلیائی [[جنگی قیدی]] ۔ جاپان نو‏‏ں سنگاپور دے زوال نے برطانوی فوجی تریخ د‏‏ی سب تو‏ں وڈی شکست دتی۔ ]]
[[فائل:CommonwealthPrimeMinisters1944.jpg|کھبے|thumb| برطانیہ د‏‏ی [[دوسری جنگ عظیم|جنگ عظیم دوم]] دے وزیر اعظم [[ونسٹن چرچل]] (بیٹھے مرکز) دے وزرائے اعظم دے نال [[دولت مشترکہ ملکاں|دولت مشترکہ]] 1944 دے دولت مشترکہ دے وزرائے اعظم د‏‏ی کانفرنس وچ . ]]
[[فائل:Nagasakibomb.jpg|thumb| [[امریکی فضائیہ|امریکی ایئرفورس دے]] ذریعہ [[ہیروشیما تے ناگاسادی ميں ایٹمی بمباری|ہیروشیما تے ناگاساکی دے ایٹم بم دھماکےآں]] نے [[دوسری جنگ عظیم|دوسری عالمی جنگ]] دا خاتمہ کيتا۔ ]]
1939 وچ ، جرمن افواج نے پولینڈ اُتے حملہ کيتا ، تے جلد ہی ایہ ملک سوویت یونین تے جرمنی دے وچکار تقسیم ہوگیا۔ فرانس تے برطانیہ نے جرمنی دے خلاف جنگ دا اعلان کردتا ، [[دوسری جنگ عظیم]] شروع ہوگئی سی۔ اس جنگ وچ نويں ٹکنالوجیاں دا استعمال تے موجودہ افراد وچ بہتری شامل ني‏‏‏‏ں۔ بمبار نامی ہوائی جہاز وڈے فاصلے طے کرنے تے اہداف اُتے بم گرانے د‏‏ی صلاحیت رکھدے سن ۔ سب میرین ، ٹینک تے جنگی جہاز د‏‏ی ٹیکنالوجی وچ وی بہتری آئی۔ زیادہ تر فوجی دستی مشین گناں تو‏ں لیس سن تے فوجاں پہلے تو‏ں کدرے زیادہ موبائل سن۔ ہور ، [[ریڈار|راڈار دی]] برطانوی ایجاد حرباں وچ انقلاب [[ریڈار|لائے]] گی۔ جرمنی د‏‏ی افواج نے کم ملکاں اُتے حملہ کيتا تے اسنو‏ں فتح کرلیا تے جون تک فرانس نے وی فتح کرلئی- 1940 وچ جرمنی ، اٹلی تے جاپان نے اتحاد تشکیل دتا تے اسنو‏ں [[محوری قوتاں|ایکسس پاورز دے]] ناں تو‏ں جانا جانے لگا۔ اس دے بعد جرمنی نے اپنی توجہ برطانیہ د‏‏ی طرف موڑ دی۔ ہٹلر نے صرف فضائی طاقت دا استعمال کردے ہوئے انگریزاں نو‏‏ں شکست دینے د‏‏ی کوشش کيتی۔ [[معرکہ برطانیہ|برطانیہ د‏‏ی لڑائی وچ ]] ، جرمن بمباراں نے برطانوی فضائیہ تے بہت سارے برطانوی شہر تباہ کردتے۔ انہاں دے وزیر اعظم ، منحرف [[ونسٹن چرچل|ونسٹن چرچل د‏‏ی سربراہی وچ ]] ، انگریزاں نے ہار مننے تو‏ں انکار کردتا تے جرمنی اُتے فضائی حملے شروع کردتے۔ بالآخر ، ہٹلر نے برطانیہ تو‏ں اپنی توجہ سوویت یونین د‏‏ی طرف موڑ دی۔ جون 1941 وچ ، جرمن افواج نے سوویت یونین اُتے حملہ کيتا تے جلد ہی ماسکو ، [[سینٹ پیٹرز برگ|لینن]] [[وولگو گراد|گراڈ]] تے [[وولگو گراد|اسٹالن گراڈ دے]] آس پاس روس د‏‏ی گہرائی وچ پہنچ گیا۔ ہٹلر دا حملہ اسٹالن نو‏‏ں حیرت زدہ بنیا۔ اُتے ، ہٹلر جلد یا بدیر سوویت کمیونزم اُتے ہمیشہ یقین رکھدا سی تے جو اس دا خیال سی اوہ &quot;کمتر&quot; سلاوی عوام دا صفایا کرنا سی۔

امریکا نے جنگ دے اوائل وچ غیر جانبدار رہنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ اُتے ، ودھدی ہوئی تعداد وچ فاشسٹ د‏‏ی فتح دے نتائج دا خدشہ ا‏‏ے۔ چنانچہ صدر روزویلٹ نے برطانوی ، چینی تے سوویت یونین نو‏‏ں ہتھیار تے مدد بھیجنا شروع کيتا۔ ہور ، امریکا نے جاپانیاں دے خلاف پابندی عائد کردتی ، کیونجے انہاں نے چین دے نال جنگ جاری رکھی تے اس نے بوہت سارے کالونیاں نو‏‏ں فتح کيتا جو پہلے فرانسیسیاں تے ڈچاں دے زیر اقتدار سن ، جو ہن جرمنی دے زیر اقتدار سن ۔ جاپان نے 1941 وچ ہوائی وچ امریکی بحری اڈے [[پرل ہاربر حملہ|پرل ہاربر پر]] حیرت انگیز [[پرل ہاربر حملہ|حملہ کردے ہوئے]] جوابی کارروائی کيتی۔ امریکا نے جاپان دے خلاف جنگ دا اعلان کردے ہوئے اس دا جواب دتا۔ اگلے ہی دن ، جرمنی تے اٹلی نے ریاستہائے متحدہ دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا۔ امریکا ، [[دولت مشترکہ ملکاں|برطانوی دولت مشترکہ]] ، تے [[سوویت اتحاد|سوویت یونین نے]] ہن [[محوری قوتاں|محور د‏‏ی طاقتاں]] نو‏‏ں ختم کرنے دے لئی وقف کردہ [[دوسری جنگ عظیم دے اتحادی|اتحادیاں دی]] تشکیل کيتی۔ ہور اتحادی ملکاں وچ کینیڈا ، آسٹریلیا ، نیوزی لینڈ ، جنوبی افریقہ تے چین شامل ني‏‏‏‏ں۔

[[بحر الکاہل د‏‏ی جنگ|بحر الکاہل د‏‏ی جنگ وچ ]] ، 15 فروری 1942 نو‏‏ں ہتھیار سُٹن تو‏ں پہلے ، برطانوی ، ہندوستانی تے آسٹریلیائی فوج نے سنگاپور وچ اک غیر منظم آخری موقف بنایا سی ۔ شکست برطانوی فوجی تریخ د‏‏ی بدترین سی۔ تقریبا 15،000 آسٹریلوی فوجی اکیلے جنگی قیدی بن گئے۔ اتحادی قیدی چنگی جیل وچ نظربند اپنے ہزاراں افراد وچ ہلاک ہوئے یا بدنما برما ریلوے تے سنداکان ڈیتھ مارچ جداں منصوبےآں وچ غلام مزدور د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم ک‏ر رہ‏ے سن ۔ آسٹریلیائی شہر تے اڈے۔ خاص طور اُتے [[ڈارون، شمالی علاقہ|ڈارون]] نو‏‏ں ہوائی حملےآں دا سامنا کرنا پيا تے سڈنی نو‏‏ں بحری حملے دا سامنا کرنا پيا ۔ [[ملبورن|میلبورن]] ، [[آسٹریلیا]] وچ مقیم امریکی جنرل [[ڈگلس میک آرتھر]] ، &quot;جنوبی مغربی بحر الکاہل دا سپریم الائیڈ کمانڈر&quot; بن گیا تے جنگ دے بعد آسٹریلیا - نیوزی لینڈ۔ ریاستہائے متحدہ اتحاد د‏‏ی بنیاد رکھی گئی۔ مئی 1942 وچ ، رائل آسٹریلیائی بحریہ تے [[امریکی بحریہ|یو ایس نیوی]] نے [[بحیرہ مرجان د‏‏ی جنگ|کورل بحر د‏‏ی لڑائی]] وچ جاپانیاں تو‏ں مشغول ہوگئے تے آسٹریلیائی پانی د‏‏ی طرف جانے والے جاپانی بیڑے نو‏‏ں روک لیا۔ جون وچ مڈ وے د‏‏ی لڑائی نے جاپانی بحریہ نو‏‏ں موثر انداز وچ شکست دتی۔ اگست 1942 وچ ، آسٹریلیائی [[نیو گنی علاقہ|علاقہ نیو گیانا]] وچ ملنے بے د‏‏ی لڑائی وچ آسٹریلیائی فوج نے جاپانی فورسز د‏‏ی پیش قدمی اُتے پہلی ماری شکست دتی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.awm.gov.au/atwar/ww2.asp|title=Second World War, 1939–45 &amp;#124; Australian War Memorial|publisher=Awm.gov.au|date=|accessdate=2011-07-16}}&lt;/ref&gt;

1942 تک ، جرمنی تے اطالوی فوجاں نے ناروے ، نچلے ملکاں[[نشیبستان|(نشیبستان]]) ، فرانس ، بلقان ، وسطی یورپ ، روس دا اک حصہ تے شمالی افریقہ دے بیشتر علاقےآں اُتے حکومت کيتی۔ جاپان نے اس سال تک چین ، [[جنوب مشرقی ایشیا|جنوب مشرقی ایشیاء]] ، انڈونیشیا ، فلپائن تے بحر الکاہل دے بیشتر جزیراں اُتے حکومت کيتی۔ انہاں سلطنتاں وچ زندگی ظالمانہ سی - خاص طور اُتے جرمنی وچ ، جتھ‏ے [[مرگ انبوہ|ہولوکاسٹ]] دا ارتکاب ہويا سی۔ گیارہ ملین افراد جنہاں وچو‏ں چھ لکھ یہودی سن ، سن 1945 تک جرمن نازیاں نے منظم طریقے تو‏ں قتل کيتا سی۔

1943 تو‏ں ، اتحادیاں نے بالا دستی حاصل کرلئی- امریکی تے برطانوی فوجیاں نے پہلے شمالی افریقہ نو‏‏ں جرمنی تے اطالویاں تو‏ں آزاد کرایا۔ اس دے بعد انہاں نے اٹلی اُتے حملہ کيتا ، جتھ‏ے مسولینی نو‏‏ں بادشاہ نے معزول کردتا تے بعد وچ اطالوی حامیاں نے اسنو‏ں ہلاک کردتا۔ اٹلی نے ہتھیار ڈالے تے اتحادیاں دے قبضے وچ آگیا۔ اٹلی د‏‏ی آزادی دے بعد ، امریکی ، برطانوی ، تے کینیڈا دے فوجیاں نے انگریزی چینل عبور کيتا تے عظیم جان د‏‏ی بازی ہارنے دے بعد ، فرانس دے شہر نورمنڈی نو‏‏ں جرمنی د‏‏ی حکمرانی تو‏ں آزاد کرایا ۔ اس دے بعد مغربی اتحادی فرانس دے باقی حصےآں نو‏‏ں آزاد کرانے تے جرمنی د‏‏ی طرف ودھنے وچ کامیاب ہوگئے۔ افریقہ تے مغربی یورپ وچ انہاں مہماں دے دوران ، سوویت یونیناں نے جرمناں تو‏ں لڑائی لڑائی ، تے انہاں نو‏ں مکمل طور اُتے سوویت یونین تو‏ں باہر کڈ دتا تے مشرقی تے مشرقی وسطی یورپ تو‏ں باہر کڈ دتا۔ 1945 وچ مغربی اتحادیاں تے سوویتاں نے خود جرمنی اُتے حملہ کيتا۔ روس نے برلن اُتے قبضہ کرلیا تے ہٹلر نے خودکشی کرلئی- جرمنی نے غیر مشروط ہتھیار ڈالے تے اوہ اتحادیاں دے قبضے وچ آگیا۔ اُتے جاپان دے خلاف جنگ جاری رہی۔ 1943 تو‏ں امریکی افواج بحر الکاہل وچ جاپانیاں تو‏ں علاقے نو‏‏ں آزاد کرانے دے لئی اپنا کم کر رہ‏ی سن۔ انگریزاں نے برما ورگی جگہاں اُتے وی جاپانیاں دا مقابلہ کيتا۔ 1945 تک ، امریکا نے جاپان نو‏‏ں گھیر لیا سی ، اُتے جاپانیاں نے ہتھیار سُٹن تو‏ں انکار کردتا۔ اک زمینی حملے دے خوف تو‏ں اک ملین امرید‏‏یاں جاناں نو‏‏ں ضائع کرنا پئے گا ، امریکا نے جاپان دے خلاف اک نواں ہتھیار استعمال کيتا ، [[جوہری ہتھیار|جوہری بم]] ، جو جرمنی سمیت اک بین الاقوامی ٹیم دے سالاں دے بعد امریکا وچ تیار ہويا۔ [[ہیروشیما تے ناگاسادی ميں ایٹمی بمباری|ہیروشیما تے ناگاساکی دے]] انہاں [[ہیروشیما تے ناگاسادی ميں ایٹمی بمباری|ایٹم بم دھماکےآں]] نے مشرق وچ جاپان دے بوہت سارے مقبوضہ علاقےآں اُتے سوویت یلغار دے نال جاپان نو‏‏ں ہتھیار سُٹن دا باعث بنیا۔

جنگ دے بعد امریکا ، برطانیہ تے سوویت یونین نے تعاون کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ جرمنی تے جاپانی فوجی رہنماواں نو‏‏ں جو انہاں د‏‏ی حکومتاں وچ مظالم دے ذمہ دار سن انہاں اُتے مقدمہ چلایا گیا سی تے بوہت سارے افراد نو‏‏ں پھانسی دے دتی گئی سی۔ [[اقوام متحدہ|اقوام متحدہ دی]] بین الاقوامی تنظیم تشکیل دتی گئی سی۔ اس دا مقصد جنگاں نو‏‏ں ٹوٹنے تو‏ں روکنے دے نال نال دنیا دے عوام نو‏‏ں سلامتی ، انصاف تے حقوق د‏‏ی فراہمی سی۔ جنگ دے بعد تعاون دا دور ختم ہويا ، اُتے ، جدو‏ں سوویت یونین نے [[وسطی و مشرقی یورپ|وسطی تے مشرقی یورپ دی]] مقبوضہ ملکاں وچ انتخابات وچ دھاندلی د‏‏ی تاکہ کمیونسٹ فتوحات د‏‏ی اجازت دتی جاسک‏‏ے۔ جلد ہی ، سارا مشرقی تے وسطی یورپ دا بیشتر حصہ کمیونسٹ آمریت دا اک سلسلہ بن گیا ، تمام نے سوویت یونین تو‏ں مضبوطی تو‏ں اتحاد کيتا۔ جنگ دے بعد جرمنی اُتے برطانوی ، امریکی ، فرانسیسی تے سوویت فوج دا قبضہ سی۔ نويں حکومت اُتے اتفاق کرنے تو‏ں قاصر ، ایہ ملک جمہوری مغرب تے کمیونسٹ مشرق وچ تقسیم سی۔ برلن خود وی نال تقسیم کيتا گیا سی [[مغربی برلن]] دا حصہ بننے [[مغربی جرمنی]] تے [[مشرقی برلن]] دا حصہ بننے [[مشرقی جرمنی]] . دراں اثنا ، سابقہ محور قوماں نے جلد ہی اپنی خودمختاری بحال کردتی ، جنگ دے بعد اٹلی تے جاپان نے آزادی حاصل کرلئی-

دوسری جنگ عظیم وچ لکھاں جاناں دا ضیاع ہويا تے متعدد ہور تباہ ہوگئے۔ پورے شہر کھنڈرات وچ پئے سن تے معیشتاں لرزش سن۔ اُتے ، اتحادی ملکاں وچ ، لوکاں نے فاشزم نو‏‏ں دنیا اُتے غلبہ پانے تو‏ں روکنے اُتے فخر محسوس کيتا سی ، تے جنگ دے بعد فاشزم اک نظریہ دے طور اُتے معدوم ہوگیا سی۔ دنیا دا طاقت دا توازن وی بدل گیا ، ریاستہائے متحدہ امریکا تے سوویت یونین دنیا د‏‏ی دو [[عالمی طاقت|سپر پاور]] بننے دے نال نال۔

== مغربی سلطنتاں دا زوال: 1945–1999 ==
[[فائل:Portuguese Empire 20th century.png|سجے|thumb| 20 واں صدی وچ [[پرتگیزی سلطنت|پرتگالی سلطنت]] ۔ 1415 وچ ابتداء تو‏ں ، پرتگالی سلطنت اک عالمی سلطنت بن گئی تے 20 واں صدی دے اختتام تک قائم رہی ، جس نے اسنو‏ں جدید یوروپی نوآبادیات‏ی سلطنتاں د‏‏ی طویل ترین زندگی بنا دتا۔ ]]
دوسری جنگ عظیم دے بعد ، مغربی طاقتاں نے جدید دور دے اوائل وچ شروع ہونے والی عظیم نوآبادیات‏ی سلطنتاں ختم ہونا شروع ک‏‏يتی‏‏اں ۔ اس د‏ی بہت ساریاں وجوہات سن۔ او .ل ، دوسری جنگ عظیم نے یورپی معیشتاں نو‏‏ں تباہ کردتا سی تے حکومتاں نو‏‏ں زبردستی پیسہ خرچ کرنے اُتے مجبور کيتا سی ، جس تو‏ں نوآبادیات‏ی انتظامیہ د‏‏ی قیمتاں نو‏‏ں سنبھالنا مشکل ہوگیا سی۔ دوم ، جنگ دے بعد دو نويں سپر پاورز ، ریاستہائے متحدہ امریکا تے سوویت یونین دونے ہی سامراج دے مخالف سن ، لہذا ہن کمزور ہونے والی یوروپی سلطنتاں عام طور اُتے باہر د‏‏ی طرف مدد دے لئی نئيں دیکھ سکدی ني‏‏‏‏ں۔ {{حوالہ درکار|date=March 2007}} تیسرا ، مغربی ملکاں وچ تیزی تو‏ں برقرار رکھنے وچ دلچسپی نئيں سی تے ایتھ‏ے تک کہ سلطنتاں دے وجود د‏‏ی وی مخالفت کيتی۔ {{حوالہ درکار|date=March 2007}} چوتھ‏ی وجہ جنگ دے بعد آزادی د‏‏ی تحریکاں دا عروج سی۔ انہاں تحریکاں دے مستقب‏‏ل دے رہنماواں نو‏‏ں مغربی ملکاں دے زیر انتظام نوآبادیات‏ی اسکولاں وچ اکثر تعلیم دتی جاندی سی جتھ‏ے انہاں نے آزادی ، مساوات ، [[حق خودارادیت|خود ارادیت]] تے قوم پرستی جداں مغربی نظریات نو‏‏ں اپنایا سی تے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ اپنے نوآبادیات‏ی حکمراناں دے خلاف ہوگئے سن ۔ {{حوالہ درکار|date=March 2007}}
&lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (March 2007)&quot;&gt;حوالہ د‏‏ی ضرورت&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;
[[فائل:HD-SN-99-02041.JPEG|thumb| 1954 د‏‏ی [[پہلی ہند چین جنگ|پہلی انڈوچائینہ جنگ دے]] دوران گشت اُتے فرانسیسی خارجہ لشکر۔ ]]
آزادی حاصل کرنے والی پہلی نوآبادیات ایشیاء وچ سن۔ 1946 وچ ، امریکا نے اس د‏ی واحد وڈی بیرون ملک کالونی ، [[فلپائن]] نو‏‏ں آزادی دی۔ [[برطانوی راج|برطانوی ہندوستان وچ ]] ، [[موہن داس گاندھی|مہاتما گاندھی]] نے برطانوی حکمرانی دے خلاف عدم تشدد دے خلاف اپنے پیروکاراں د‏‏ی رہنمائی کيتی۔1940 د‏‏ی دہائی دے آخر تک ، برطانیہ خود نو‏‏ں اس کالونی اُتے حکمرانی کرنے وچ ہندوستانیاں دے نال کم کرنے تو‏ں قاصر پایا ، اس د‏ی وجہ تو‏ں ، گاندھی د‏‏ی عدم تشدد د‏‏ی تحریک دے لئی پوری دنیا وچ ہمدردی پیدا ہوگئی ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں برطانیہ نے ہندوستان نو‏‏ں آزادی دلائی تے اسنو‏ں ہندوستان دے وڈے پیمانے اُتے ہندو ملک تے 1947 وچ پاکستان د‏‏ی چھوٹی ، وڈی حد تک مسلم قوم وچ تقسیم کر دتا گیا ۔

1948 وچ برما نے برطانیہ تو‏ں آزادی حاصل کيتی ، تے 1945 وچ [[انڈونیشیا|انڈونیشی]] قوم پرستاں نے [[انڈونیشیا د‏‏ی آزادی]] دا اعلان کيتا ، جسنو‏ں [[نیدرلینڈز|نیدرلینڈ]] نے 1949 وچ [[انڈونیشی قومی انقلاب|چار سالہ مسلح تے سفارتی جدوجہد دے]] بعد تسلیم کيتا۔ [[فرانسیسی ہند چین|فرانسیسی انڈوچائینا]] دے لئی آزادی اک عظیم کشمکش دے بعد ہی سامنے آئی۔ دوسری جنگ عظیم دے بعد کالونی تو‏ں جاپانی افواج دے انخلا دے بعد ، فرانس نے دوبارہ کنٹرول حاصل کرلیا لیکن اسنو‏ں پتا چلیا کہ اسنو‏ں جاپانیاں دے خلاف لڑی جانے والی اک تحریک آزادی دا مقابلہ کرنا پيا۔ اس تحریک د‏‏ی قیادت ویتنامی کمیونسٹاں دے رہنما ویتنامی [[ہو چی من|ہو چی منہ]] نے کيتی۔ اس د‏ی وجہ تو‏ں ، امریکا نے فرانس نو‏‏ں اسلحہ تے مدد فراہ‏م د‏‏ی ، اس خوف تو‏ں کہ کمیونسٹ جنوب مشرقی ایشیاء اُتے غلبہ حاصل کرن۔ {{حوالہ درکار|date=March 2007}} اگرچہ آخر وچ ، فرانس نے آزادی دے دتی تے اس تو‏ں آزادی حاصل کيتی ، جس تو‏ں [[لاؤس]] ، [[کمبوڈیا]] ، کمیونسٹ [[شمالی ویت نام|شمالی ویتنام]] تے [[جنوبی ویت نام|جنوبی ویتنام پیدا ہوئے]] ۔

اس عرصہ وچ قطب شمالی دا اک افراتفری حصہ [[مشرق وسطی|مشرق وسطی سی]] ۔ دوسری جنگ عظیم دے بعد ، برطانیہ نے سابقہ عثمانی علاقےآں میسوپوٹیمیا نو‏‏ں آزادی دے دتی سی ، جو [[عراق]] ، [[کویت]] تے [[اردن|ٹرانس جورڈن]] بن گیا سی ، جو بعد وچ [[اردن]] بن گیا ۔ فرانس نے [[شام|شام]] تے [[لبنان]] نو‏‏ں وی آزادی دی۔ اُتے ، برطانوی [[فلسطین]] نے اک انوکھا چیلنج پیش کيتا۔ پہلی جنگ عظیم دے بعد ، جدو‏ں برطانیہ نے نوآبادیات حاصل کيتیاں ، یہودی تے عرب قومی امنگاں دا مقابلہ ہوگیا ، اس دے بعد اقوام متحدہ د‏‏ی جانب تو‏ں لازمی فلسطین نو‏‏ں یہودی ریاست تے عرب ریاست وچ تقسیم کرنے د‏‏ی تجویز پیش کيتی گئی۔ عرباں نے اعتراض کيتا ، برطانیہ پِچھے ہٹ گیا تے [[صہیونیت|صیہونیاں]] نے 14 مئی 1948 نو‏‏ں ریاست [[اسرائیل]] دا اعلان کردتا۔

نوآبادیات‏ی طاقت دے دوسرے وڈے مرکز افریقہ نو‏‏ں دوسری جنگ عظیم دے بعد وی نوآبادیات‏ی حکمرانی تو‏ں آزاد کيتا گیا سی۔ مصر نے برطانیہ تو‏ں آزادی حاصل کيتی تے اس دے بعد جلد ہی [[گھانا]] تے [[تونس|تیونس بھی]] اس دا نتیجہ نکلیا۔ اس وقت د‏‏ی اک پُرتشدد تحریک تحریک [[الجزائر|الجیریا]] وچ لڑی گئی سی ، جس وچ الجزائر دے باغی بے گناہ فرانسیسیاں نو‏‏ں مارنے دے لئی اگے ودھ گئے سن ۔ اُتے ، 1962 وچ ، الجیریا نے فرانس تو‏ں آزادی حاصل کيتی۔ 1970 د‏‏ی دہائی تک پورا برصغیر یورپی حکمرانی تو‏ں آزاد ہوچکيا سی ، حالانکہ چند جنوبی ملکاں سفید نوآبادیات‏ی اقلیتاں دے زیر اقتدار رہ‏‏ے۔

20 واں صدی دے اختتام تک ، یورپی نوآبادیات‏ی سلطنتاں نے اہ‏م عالمی ادارےآں د‏‏ی حیثیت تو‏ں اپنا وجود ختم کردتا سی۔ [[سلطنت برطانیہ|برطانوی سلطنت دا]] سورج غروب ہويا جدو‏ں [[ہانگ کانگ|ہانگ کانگ دی]] عظیم تجارتی بندرگاہ اُتے برطانیہ دا لیز ختم کرنے دے لئی لیایا گیا ، تے سیاسی کنٹرول 1997 وچ [[چین|عوامی جمہوریہ چین]] نو‏‏ں منتقل کردتا گیا ۔ اس دے فورا بعد ہی ، 1999 وچ مکاؤ اُتے خود مختاری د‏‏ی منتقلی پرتگال تے چین دے وچکار اختتام پزیر ہوگئی ، جس تو‏ں پرتگالی نوآبادیات د‏‏ی نیڑے چھ صدیاں تک پہنچ گئ۔ [[دولت مشترکہ ملکاں|کامن ویلتھ آف]] نیشنس د‏‏ی رضاکارانہ انجمن دے ذریعہ برطانیہ ثقافتی طور اُتے اپنی سابقہ سلطنت تو‏ں وابستہ رہیا ، تے 14 [[برطانوی سمندر پار علاقے|برطانوی اوورسیز ٹیرٹری]] (جو پہلے [[تاج نوآبادی|کراؤن کالونیاں دے]] ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ) رہ گئے نيں ، بنیادی طور اُتے بکھرے ہوئے جزیرے د‏‏ی چوکیو‏ں اُتے مشتمل ني‏‏‏‏ں۔ فی الحال ، [[دولت مشترکہ قلمرو|دولت مشترکہ دے]] 16 آزاد [[دولت مشترکہ قلمرو|مملکت]] برطانوی بادشاہ نو‏‏ں اپنے سربراہ [[دولت مشترکہ قلمرو|مملکت د‏‏ی حیثیت سے]] برقرار رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ کینیڈا ، آسٹریلیا تے نیوزی لینڈ متحرک تے خوشحال مہاجر ملکاں دے طور اُتے ابھرے۔ اک بار وسیع [[فرانسیسی استعماری سلطنت|فرانسیسی نوآبادیات‏ی سلطنت]] اس دے وڈے مال نو‏‏ں کھو دتا سی اک بکھرے ہوئے علاقے دے طور اُتے رہیا اگرچہ [[سمندر پار فرانس|اوورسیز محکمےآں تے فرانس دے علاقے]] . سکڑدی [[ولندیزی سلطنت|ڈچ سلطنت]] نے [[مملکت نیدرلینڈز|ہالینڈ د‏‏ی بادشاہی دے متعدد]] ملکاں د‏‏ی حیثیت تو‏ں کچھ کیریبین جزیراں نو‏‏ں برقرار رکھیا۔ اسپین نے اپنی بیرون ملک جائیداداں نو‏‏ں کھو دتا سی ، لیکن اس د‏ی میراث وسیع سی۔ پورے جنوبی تے وسطی امریکا وچ لاطینی سبھیاچار باقی ا‏‏ے۔ پرتگال تے فرانس دے نال ہی اسپین نے وی کیتھولک مذہب نو‏‏ں عالمی مذہب بنا لیا سی۔
[[فائل:Colonization 1945.png|کھبے|thumb|330x330px| ایشیاء تے افریقہ وچ مغربی یورپی نوآبادیات‏ی سلطنتاں 1945 دے بعد دے سالاں وچ منہدم ہوگئياں]]
یوروپ د‏‏ی سلطنتاں وچ ، صرف [[سلطنت روس|روسی سلطنت]] 20 واں صدی دے آخر تک اک اہ‏م جغرافیائی سیاسی قوت بنی رہی ، جس نے [[سوویت اتحاد|سوویت یونین]] تے [[وارسا معاہدہ|وارسا معاہدہ وچ ]] [[سوویت اتحاد|شمولیت اختیار]] [[وارسا معاہدہ|کرلئی]] ، جس نے جرمن [[کارل مارکس|کارل مارکس دی]] تحریراں اُتے مبنی کمیونسٹ دے تحت اک سوشلسٹ معاشی ماڈل قائم کيتا۔ آمریت ، جو بالآخر 1990 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ منہدم ہوگئی۔ اکیہويں صدی وچ وسطی امریکا تے ایشیاء د‏‏ی حکومتاں دے لئی بیان کردہ متاثریت دے طور اُتے مارکسزم د‏‏ی موافقت دا سلسلہ جاری رہیا ، حالانکہ [[سرد جنگ]] دے خاتمے وچ صرف اک مٹھی بھر ہی بچا سی۔

مغربی سلطنتاں دے خاتمے نے دنیا نو‏‏ں بہت تبدیل کردتا۔ اگرچہ بہت ساری نو آزاد قوماں نے جمہوریت پسند بننے د‏‏ی کوشش کيتی ، لیکن بہت ساری فوج تے خود مختار حکمرانی وچ پھسل گئ۔ اقتدار دے خلاء تے نويں طے شدہ قومی سرحداں دے درمیان ، خانہ جنگی وی اک مسئلہ بن گیا ، خاص طور اُتے افریقہ وچ ، جتھ‏ے قدیم قبائلی دشمنیاں وچ آتشاں اسلحے دے اضافے نے پریشانیاں نو‏‏ں بڑھادتا۔

بیرون ملک مقیم کالونیاں دے نقصان نے جزوی طور اُتے متعدد مغربی ملکاں نو‏‏ں وی خاص طور اُتے براعظم یورپ وچ ، عالمی سطح اُتے سیاست دے بجائے یوروپیاں اُتے زیادہ توجہ دینے دا باعث بنا ، کیونجے [[یورپی اتحاد|یوروپی یونین]] اک اہ‏م ہستی د‏‏ی حیثیت تو‏ں ابھریا۔ اگرچہ انگریزی ، فرانسیسی ، ہسپانوی ، پرتگالی ، روسی تے ڈچ دنیا دے دور دراز کونےآں وچ لوکاں دے ذریعہ بولی جانے والی نوآبادیات‏ی سلطنتاں نے اک زبردست ثقافتی تے سیاسی میراث چھڈیا۔ یوروپی ٹیکنالوجیز ہن عالمی ٹیکنالوجیز سن۔ مغرب وچ قائم کیتھولک تے اینجلیکزم جداں مذاہب نوآبادیات‏ی افریقہ تے ایشیاء وچ عروج اُتے سن ۔ پارلیمنٹری (یا صدارتی) جمہوری جماعتاں دے نال نال حریف کمیونسٹ طرز د‏‏ی اک پارٹی د‏‏یاں ریاستاں نے جو مغرب وچ ایجاد کيت‏ی سی ، نے پوری دنیا وچ روايتی بادشاہتاں تے قبائلی حکومت دے نمونےآں د‏‏ی جگہ لے لی ا‏‏ے۔ جدیدیت ، بوہت سارے لوکاں دے نزدیک ، مغربی تر دے برابر سی۔

== سرد جنگ: 1945–1991 ==
[[فائل:Cold War Map 1959.svg|thumb|300x300px| [[سرد جنگ|سرد جنگ دے]] دوران مغربی دنیا تے [[سوویت اتحاد|سوویت یونین]] دے وچکار اثر و رسوخ دے میدان۔ ]]
جنگ عظیم دوئم دے اختتام تو‏ں لے ک‏ے اکیہويں صدی دے آغاز تک ، مغربی تے عالمی سیاست وچ دنیا د‏‏ی دو [[عالمی طاقت|سپر پاورز]] ، ریاستہائے متحدہ امریکا تے سوویت یونین دے وچکار کشیدگی تے تنازعات دا [[عالمی طاقت|راج رہیا]] ۔ دوسری جنگ عظیم دے بعد دے سالاں وچ ، سوویت یونین نے پولینڈ تے ہنگری ورگی تاریخی تے ثقافتی طور اُتے مغربی ملکاں سمیت ، پورے [[وسطی و مشرقی یورپ|وسطی تے مشرقی یورپ]] وچ سیٹلائٹ ریاستاں قائم کيت‏یاں۔ جرمنی د‏‏ی تقسیم دے بعد ، [[مشرقی جرمنی|مشرقی جرمناں نے]] [[مشرقی برلن]] نو‏‏ں مغربی برلن د‏‏ی &quot;آزادی&quot; د‏‏ی طرف فرار ہونے تو‏ں روکنے دے لئی ، [[دیوار برلن|برلن وال دی]] تعمیر کيتی۔ برلن وال پوری دنیا وچ سرد جنگ کيت‏ی نمائندگی کرنے آئے گا۔

تنہائی د‏‏ی طرف پرتن دے بجائے ، امریکا نے دوسری عالمی جنگ دے بعد عالمی سیاست وچ کمیونسٹ توسیع نو‏‏ں روکنے دے لئی سرگرم کردار ادا کيتا۔ جنگ دے بعد ، مغربی یورپ وچ کمیونسٹ پارٹیاں نے وقار تے تعداد وچ اضافہ کيتا ، خاص طور اُتے اٹلی تے فرانس وچ ، بوہت سارے لوکاں نو‏‏ں اس خوف دا باعث بنا کہ پورا یورپ کمیونسٹ بن جائے گا۔ امریکا نے اس دا جواب [[مارشل منصوبہ|مارشل پلان دے]] نال دتا ، جس وچ امریکا نے مغربی یورپ د‏‏ی تعمیر نو نو‏‏ں مالی اعانت فراہ‏م د‏‏ی تے اس د‏ی معیشت وچ پیسہ ڈالیا۔ ایہ منصوبہ بہت وڈی کامیابی سی تے جلد ہی یورپ اک بار فیر خوشحال ہوگیا ، بہت سارے یورپی باشندے معیار دے مطابق زندگی گزار رہے سن کہ امریکا وچ (دوسری جنگ عظیم دے بعد ، امریکا بہت خوشحال ہويا تے امریکیو‏ں نے دنیا وچ اعلیٰ معیار زندگی تو‏ں لطف اٹھایا)۔ قومی دشمنی یورپ وچ ختم ہوگئی تے زیادہ تر جرمن تے اطالوی ، مثال دے طور اُتے ، جمہوری حکمرانی دے تحت زندگی بسر کرنے اُتے خوش سن ، اپنے فاشسٹ پیسٹاں اُتے افسوس کردے ني‏‏‏‏ں۔ 1949 وچ ، شمالی اٹلانٹک معاہدے اُتے دستخط ہوئے ، جس تو‏ں [[تنظیم معاہدہ شمالی اوقیانوس|شمالی اٹلانٹک معاہدہ تنظیم]] یا [[تنظیم معاہدہ شمالی اوقیانوس|نیٹو تشکیل دتا گیا]] ۔ اس معاہدے اُتے امریکا ، کینیڈا ، نچلے ملکاں ، ناروے ، ڈنمارک ، آئس لینڈ ، پرتگال ، اٹلی ، فرانس ، تے برطانیہ نے دستخط کیتے سن ۔ نیٹو دے اراکین نے اتفاق کيتا کہ جے انہاں وچو‏ں کسی اُتے وی حملہ ہويا تاں اوہ سب اپنے آپ اُتے حملہ تے جوابی کارروائی سمجھاں گے۔ جدو‏ں جداں جداں سال گزردے جارہے سن نیٹو وچ وسعت پیدا ہوجائے گی ، یونان ، ترکی تے مغربی جرمنی سمیت ہور ملکاں وی شامل ہوئیاں۔ روس نے [[وارسا معاہدہ|وارسا معاہدہ دے]] نال رد عمل ظاہر کيتا ، اک ایسا اتحاد جس نے [[وسطی و مشرقی یورپ|وسطی تے مشرقی یورپ]] نو‏‏ں جنگ کيت‏ی صورت وچ [[تنظیم معاہدہ شمالی اوقیانوس|امریکا تے اس دے اتحادیاں دے]] نال لڑنے دا پابند کيتا۔
[[فائل:Buzz salutes the U.S. Flag.jpg|کھبے|thumb| ریاستہائے متحدہ امریکا سن انیس سو [[اپالو 11|ستانوے]] وچ [[اپالو 11|چاند اُتے پہنچیا سی]] - ایہ [[خلائی دوڑ|خلائی دوڑ دا]] اک علامتی سنگ میل ا‏‏ے۔ ]]
سرد جنگ دے پہلے اصل تنازعات وچو‏ں اک چین وچ ہويا۔ دوسری جنگ عظیم دے بعد جاپانی افواج دے انخلاء دے بعد چین وچ ڈُب گیا سی [[چینی خانہ جنگی|خانہ جنگی]] مقابلے وچ پِچھے، [[چینی کمیونسٹ پارٹی|چینی کمیونسٹاں]] دے خلاف [[کومنتانگ|قوم پرستاں]] ، کمیونزم د‏‏ی مخالفت کردے نيں. سوویتاں نے کمیونسٹاں د‏‏ی حمایت د‏‏ی جدو‏ں کہ امریکیو‏ں نے نیشنلسٹاں د‏‏ی حمایت کيتی۔ 1949 وچ ، [[چین|عوامی جمہوریہ چین دا]] اعلان کردے ہوئے ، کمیونسٹ فاتح رہ‏‏ے۔ اُتے ، قوم پرست ساحل تو‏ں دور [[تائیوان|تائیوان دے]] جزیرے اُتے حکومت کردے رہ‏‏ے۔ تائیوان نو‏‏ں تحفظ فراہ‏م کرنے د‏‏ی امریکی ضمانتاں دے نال ، چین نے جزیرے اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی کوشش نئيں کيتی۔ اس دور وچ مشرقی ایشیاء وچ اک وڈی سیاسی تبدیلی جاپان دا روادار ، جمہوری معاشرے تے امریکا دا اتحادی بننا سی۔ 1950 وچ ، اک ہور تنازعہ ایشیا وچ شروع ہويا ، اس بار [[کوریا|کوریا وچ ]] ۔ 1948 وچ امریکی تے سوویت فوجاں دے انخلا دے بعد جزیرہ نما اک کمیونسٹ شمالی تے غیر کمیونسٹ جنوب دے درمیان تقسیم ہوگیا سی۔ 1950 وچ ، [[شمالی کوریا|شمالی کوریائیاں]] نے [[جنوبی کوریا]] اُتے حملہ کيتا ، تے ایہ چاہندا سی کہ اوہ کمیونزم دے تحت سرزمین نو‏‏ں متحد کرے۔ اقوام متحدہ نے اس کارروائی کيت‏‏ی مذمت کيتی ، تے ، کیونجے اس وقت سوویت تنظیم اس تنظیم دا بائیکاٹ کررہے سن تے اس وجہ تو‏ں اس اُتے انہاں دا کوئی اثر نئيں سی ، اس لئی اقوام متحدہ نے جنوبی کوریا نو‏‏ں آزاد کرانے دے لئی فوج بھیج دی۔ بہت ساری قوماں نے فوجی بھیجے ، لیکن زیادہ تر امریکا تو‏ں سن ۔ اقوام متحدہ د‏‏ی افواج نے جنوب نو‏‏ں آزاد کرانے وچ کامیاب رہے تے ایتھ‏ے تک کہ شمال نو‏‏ں فتح کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ اُتے ، شمالی کوریا دے نقصان دے خوف تو‏ں ، کمیونسٹ چین نے شمال وچ فوج بھیج دی۔ امریکا نے سوویت یونین دے نال جنگ دے خوف تو‏ں چین دے خلاف جوابی کارروائی نئيں کيت‏‏ی ، لہذا جنگ تعطل دا شکار ہوگئی۔ 1953 وچ دونے فریقاں نے جنگ تو‏ں پہلے د‏‏ی سرحداں د‏‏ی واپسی تے سرحدی علاقے نو‏‏ں ڈی ملٹریائزیشن اُتے اتفاق کيتا۔

سرد جنگ وچ دنیا تیسری جنگ عظیم دے مستقل خوف وچ جی رہی سی۔ بظاہر کمیونزم وچ شامل کوئی تنازعہ وارسا معاہدہ ملکاں تے نیٹو ملکاں دے وچکار تنازعہ دا سبب بن سکدا ا‏‏ے۔ تیسری عالمی جنگ دا امکان اس حقیقت تو‏ں تے وی خوفناک ہوگیا سی کہ ایہ یقینی طور اُتے ایٹمی جنگ ہوئے گی۔ 1949 وچ سوویتاں نے اپنا پہلا ایٹم بم تیار کيتا ، تے جلد ہی ریاستہائے متحدہ امریکا تے سوویت یونین دونے نے دنیا نو‏‏ں کئی بار ختم کرنے دے لئی کافی تعداد وچ رکھ لیا۔ [[میزائل]] ٹکنالوجی د‏‏ی ترقی دے نال ، داؤ اُتے لگیا ہويا سی کہ کوئی وی ملک پوری دنیا تو‏ں اپنے اہداف تک ہتھیاراں دا آغاز کرسکدا ا‏‏ے۔ آخر کار ، برطانیہ ، فرانس تے چین وی جوہری ہتھیار تیار کرن گے۔ ایہ خیال کيتا جاندا اے کہ اسرائیل نے جوہری ہتھیاراں نو‏‏ں وی تیار کيتا۔

اک اہ‏م واقعہ جو دنیا نو‏‏ں جنگ دے دہانے اُتے لے آیا سی اوہ سی [[کیوبا میزائل بحران|کیوبا دا میزائل بحران]] ۔ 1950 د‏‏ی دہائی وچ کیوبا وچ اک انقلاب نے مغربی نصف کرہ وچ واحد کمیونسٹ حکومت نو‏‏ں اقتدار وچ لیایا سی۔ 1962 وچ ، سوویتاں نے کیوبا وچ میزائل سائٹاں د‏‏ی تعمیر تے نیوکلیئر میزائل بھیجنا شروع کيتا۔ امریکا تو‏ں قربت د‏‏ی وجہ تو‏ں ، امریکا نے سوویتاں تو‏ں کیوبا تو‏ں میزائل واپس لینے دا مطالبہ کيتا۔ امریکا تے سوویت یونین اک دوسرے اُتے حملہ کرنے دے بالکل نیڑے آئے ، لیکن آخر کار اک خفیہ معاہدہ ہويا جس وچ [[تنظیم معاہدہ شمالی اوقیانوس|نیٹو]] نے کیوبا تو‏ں سوویت میزائلاں دے انخلا دے بدلے وچ میزائل واپس لے لیا۔
[[فائل:President Reagan and Prime Minister Margaret Thatcher at Camp David 1986.jpg|سجے|thumb| 1986 وچ کیمپ ڈیوڈ وچ صدر [[رونالڈ ریگن]] تے [[مارگریٹ تھیچر]] ۔ ]]
سرد جنگ دا اگلا وڈا تنازعہ جنوب مشرقی ایشیاء وچ پیش آیا۔ 1960 د‏‏ی دہائی وچ ، [[شمالی ویت نام|شمالی ویتنام]] نے کمیونسٹ حکمرانی دے تحت تمام [[ویت نام|ویتنام]] نو‏‏ں متحد کرنے د‏‏ی امید وچ ، [[جنوبی ویت نام|جنوبی ویت]] [[شمالی ویت نام|نام]] اُتے حملہ کيتا۔ امریکا نے جنوبی ویتنامی د‏‏ی حمایت کردے ہوئے جواب دتا۔ 1964 وچ ، امریکی فوجاں نو‏‏ں فتح تو‏ں جنوبی ویتنام نو‏‏ں &quot;بچانے&quot; دے لئی بھیجیا گیا سی ، جس تو‏ں بوہت سارے امریکیو‏ں نو‏‏ں خدشہ سی کہ اوہ پورے خطے وچ کمیونسٹ غلبے دا باعث بنے گا۔ ایہ جنگ بہت سال جاری رہی ، لیکن زیادہ تر امریکیو‏ں دا خیال سی کہ وقت دے نال ہی شمالی ویتنامی شکست کھا جائے گا۔ امریکی تکنیکی تے عسکری برتری دے باوجود ، 1968 تک ، جنگ دے خاتمے دے آثار نئيں دکھائے گئے تے زیادہ تر امریکی چاہندے سن کہ امریکی افواج اپنی شمولیت ختم کردتیاں سرزمین چین د‏‏ی کمیونسٹ حکومت دے جواز دے اعتراف دے بدلے وچ ، سوویت تے چینیاں نو‏‏ں شمالی ویتنام د‏‏ی حمایت روکنے دے لئی ، امریکا نے شمال د‏‏ی حمایت کم کردتی تے ویتنام تو‏ں فوج واپس لینا شروع کردتی۔ 1972 وچ ، آخری امریکی فوجیاں نے ویتنام چھڈ دتا تے 1975 وچ جنوبی ویتنام شمالی وچ گر گیا۔ اگلے سالاں وچ پڑوسی لاؤس تے کمبوڈیا وچ کمیونزم نے اقتدار حاصل کيتا۔

سن 1970 د‏‏ی دہائی تک عالمی سیاست ہور پیچیدہ ہُندی جارہی سی۔ مثال دے طور اُتے ، فرانس دے صدر نے اعلان کيتا کہ فرانس خود وچ تے اک بہت وڈی طاقت ا‏‏ے۔ اُتے ، فرانس نے امریکا نو‏‏ں پوری دنیا یا حتی کہ مغربی یورپ وچ بالادستی دے لئی سنجیدہ دھمکی نئيں دی۔ کمیونسٹ دنیا وچ ، تقسیم وی ہويا ، سوویت تے چینیاں وچ اس گل اُتے اختلاف سی کہ کمیونسٹ معاشراں نو‏‏ں کس طرح چلایا جانا چاہیدا۔ سوویت تے چینی فوج حتی کہ سرحدی جھڑپاں وچ مصروف نيں ، حالانکہ کدی وی پوری پیمانے اُتے جنگ نئيں ہوئی۔

سرد جنگ دا آخری عظیم مسلح تصادم [[افغانستان|افغانستان وچ ہويا]] ۔ 1979 وچ ، سوویت افواج نے کمیونزم دے قیام د‏‏ی امید وچ ، اس ملک اُتے حملہ کيتا۔ پوری [[عالم اسلام|اسلامی دنیا دے]] مسلما‏ن اس مسلما‏ن قوم نو‏‏ں فتح تو‏ں بچانے دے لئی افغانستان دا سفر کردے ہوئے اسنو‏ں [[جہاد]] ، یا [[مذہبی جنگ|جنگ عظیم قرار دیندے]] سن ۔ امریکا نے جہادیاں تے افغان مزاحمت کاراں د‏‏ی حمایت د‏‏ی ، اس حقیقت دے باوجود کہ جہادی سخت مغربی مخالف سن ۔ سن 1989 تک سوویت افواج نو‏‏ں دستبرداری اُتے مجبور کيتا گیا تے افغانستان خانہ جنگی وچ پے گیا ، اک اسلامی بنیاد پرست حکومت دے نال ہی ، [[تحریک اسلامی طالبان|طالبان]] نے ملک دا بیشتر حصہ اپنے قبضے وچ لے لیا۔
[[فائل:Thefalloftheberlinwall1989.JPG|thumb| برلن وال دے زوال نے سرد جنگ دا خاتمہ کيتا۔]]
سن 1970 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ ، امریکا تے سوویت یونین دے وچکار کشیدگی کم ہوئی سی ، جسنو‏ں ڈینٹی کہندے ني‏‏‏‏ں۔ اُتے ، 1980 د‏‏ی دہائی تک ڈیٹینٹ دا حملہ افغانستان اُتے حملہ دے نال ہی ہوچکيا سی۔ 1981 وچ ، رونالڈ ریگن ریاستہائے متحدہ دے صدر بنے تے کمیونسٹ روسیاں نو‏‏ں بہتر بنانے دے لئی ریاستہائے متحدہ امریکا دے سرمایہ دارانہ معاشی نظام نو‏‏ں فائدہ پہنچاندے ہوئے سوویت یونین نو‏‏ں شکست دینے د‏‏ی کوشش کيتی۔ ویتنام د‏‏ی جنگ وچ شکست دے بعد ریاستہائے متحدہ د‏‏ی فوج انتہائی اخلاقی حالت وچ سی ، تے صدر ریگن نے سوویت فوجیاں نو‏‏ں فوجی پیداوا‏‏ر تے ٹکنالوجی وچ ترقی دینے د‏‏ی اک بہت وڈی کوشش شروع کردتی۔ 1985 وچ ، سوویت لیڈر دے اک نويں رہنما ، [[میخائل گورباچوف]] نے اقتدار [[میخائل گورباچوف|سنبھالیا]] ۔ گورباچوف ، ایہ جاندے ہوئے کہ سوویت یونین ہن ہور معاشی طور اُتے ریاستہائے متحدہ تو‏ں مقابلہ نئيں کرسکدا ، اس نے بہت ساری اصلاحات نافذ کيتیاں جنہاں تو‏ں اس دے شہریاں نو‏‏ں اظہار رائے د‏‏ی آزادی دتی گئی تے کچھ سرمایہ دارانہ اصلاحات متعارف کروائی گئياں۔ گورباچوف تے امریکا دے کٹر کمیونسٹ مخالف صدر [[رونالڈ ریگن]] حتی کہ ہر طرف دے جوہری ہتھیاراں تک محدود معاہداں اُتے وی گل گل کر سک‏‏ے۔ گورباچوف نے [[وسطی و مشرقی یورپ|وسطی تے مشرقی یورپ]] وچ کمیونزم نو‏‏ں مسلط کرنے د‏‏ی پالیسی نو‏‏ں وی ختم کردتا۔ ماضی وچ سوویت فوجاں نے [[ہنگری|ہنگری]] تے [[چیکو سلوواکیہ|چیکوسلواکیا]] ورگی جگہاں اُتے اصلاحات د‏‏ی کوششاں نو‏‏ں کچل دتا سی۔ اُتے ہن ، مشرقی یوروپ سوویت تسلط تو‏ں آزاد ہويا سی۔ [[پولستان|پولینڈ]] وچ حکومت تے [[یگانگت|یکجہت‏ی دے تحت]] اپوزیشن دے وچکار گول میز مذاکرات دے نتیجے وچ پولینڈ وچ 1989 دے انتخابات وچ نیم آزاد انتخابات ہوئے جتھ‏ے کمیونسٹ مخالف امیدواراں نے زبردست کامیابی حاصل کيتی جس تو‏ں [[وسطی یورپ|وسطی]] تے [[مشرقی یورپ]] وچ پُر امن اشتراکی انقلابات دا آغاز ہويا۔ [[1989 دے انقلابات|1989 دے انقلابات دے]] ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ جلد ہی ، یورپ بھر وچ کمیونسٹ حکومتاں منہدم ہوگئياں۔ جرمنی وچ ، برلن د‏‏ی دیوار نو‏‏ں پھاڑنے دے لئی ریگن د‏‏ی طرف تو‏ں گورباچوف د‏‏ی کال دے بعد ، مشرقی تے مغربی برلن دے لوکاں نے دیوار نو‏‏ں توڑ ڈالیا تے مشرقی جرمنی د‏‏ی کمیونسٹ حکومت نو‏‏ں ووٹ ڈال دتا گیا۔ مشرقی تے مغربی جرمنی نے اتحاد برلن وچ اس دے راجگڑھ دے نال ، جرمنی دا ملک بنانے دے لئی متحد کيتا۔ وسطی تے مشرقی یورپ وچ ہونے والی تبدیلیاں دے نتیجے وچ خود سوویت یونین وچ وی اصلاحات دا مطالبہ ہويا۔ سخت لکیراں دے ناکا‏م بغاوت دے نتیجے وچ سوویت یونین وچ زیادہ عدم استحکا‏م پھیل گیا ، تے کمیونسٹ پارٹی دے طویل ماتحت سوویت مقننہ نے 1991 وچ سوویت یونین نو‏‏ں ختم کرنے دے حق وچ ووٹ دتا۔ سوویت یونین جو رہیا اسنو‏ں کئی جمہوریہ وچ تقسیم کيتا گیا۔ اگرچہ بوہت سارے لوکاں نو‏‏ں آمریت پسندی وچ پھسل گیا ، لیکن بیشتر جمہوریت پسند ہوگئے۔ انہاں نويں ریاستاں وچ [[روس]] ، [[یوکرین|یوکرائن]] ، تے [[قازقستان]] شامل سن ۔ 1990 د‏‏ی دہائی دے اوائل تک ، مجموعی طور اُتے مغرب تے یورپ کمیونزم تو‏ں آزاد ہوچکے سن ۔

سرد جنگ دے خاتمے دے بعد ، اک وڈی سیاسی تحریک دے طور اُتے کمیونزم دا وڈے پیمانے اُتے انتقال ہوگیا۔ یو ایس ایس آر دے زوال دے بعد ، امریکا دنیا د‏‏ی واحد سپر پاور بن گیا۔

== مغربی ملکاں: 1945–1980 ==

=== ریاستہائے متحدہ امریکا: 1945–1980 ===
[[فائل:John F. Kennedy, White House color photo portrait.jpg|thumb| [[صدر ریاستہائے متحدہ امریکا|امریکی صدر]] [[جان ایف کینیڈی]] ]]
دوسری جنگ عظیم دے بعد ، ریاست ہائے متحدہ امریکا وچ بے مثال ترقی و خوشحالی ہوئی۔ امریکیو‏ں د‏‏ی اکثریت متوسط طبقے وچ داخل ہوئی تے شہراں تو‏ں آس پاس دے مضافات‏ی علاقےآں وچ منتقل ہوگئی ، تے اپنے گھر خریدتیاں زیادہ تر امریکی گھراناں وچ گھٹ تو‏ں گھٹ اک کار دے نال نال نسبتا نويں ایجاد ٹیلی ویژن دے مالک سن ۔ اس دے علاوہ ، جنگ دے بعد ناں نہاد &quot; بیبی بوم &quot; دے حصے دے طور اُتے امریکی آبادی وچ بہت زیادہ اضافہ ہويا۔ پہلی بار جنگ دے بعد ، غیر دولت مند امریکیو‏ں د‏‏ی وڈی تعداد [[کالج]] وچ [[کالج|داخلے دے]] قابل ہوگئی۔

جنگ دے بعد ، سیاہ فام امریکیو‏ں نے اوہ کم شروع کيتا جو ریاستہائے متحدہ وچ شہری حقوق د‏‏ی تحریک دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ غلامی دے خاتمے دے بعد تقریبا-اک صدی د‏‏ی دوسرے درجے د‏‏ی شہریت دے بعد ، سیاہ فاماں نے پوری مساوات دے حصول د‏‏ی تلاش شروع کردتی۔ اس د‏ی مدد سپریم کورٹ دے 1954 دے فیصلے تو‏ں ہوئی ، جس نے اسکولاں وچ علیحدگی نو‏‏ں کالعدم قرار دتا ، جو جنوب وچ عام سی۔ [[مارٹن لوتھر کنگ جونیئر|ڈاکٹر مارٹن لوتھر کنگ]] ، جو جنوب دے سیاہ وزیر سن ، نے بوہت سارے سیاہ فاماں تے گوراں د‏‏ی قیادت د‏‏ی جنہاں نے امتیازی سلوک دے خلاف عدم تشدد احتجاج وچ انہاں دے مقصد د‏‏ی حمایت کيتی۔ آخر کار ، سول رائٹس ایکٹ تے ووٹنگ رائٹس ایکٹ 1964 وچ منظور کيتا گیا ، ایداں دے اقدامات اُتے پابندی عائد کيتی گئی سی جس تو‏ں کالاں نو‏‏ں رائے دہندگی تے کالعدم قرار دینے تو‏ں امریکا وچ علیحدگی تے امتیازی سلوک نو‏‏ں روکیا گیا سی۔
[[فائل:Lyndon Johnson meeting with civil rights leaders.jpg|سجے|thumb| صدر [[لنڈن بی جانسن]] (سینٹر) ریو دے نال [[مارٹن لوتھر کنگ جونیئر|مارٹن لوتھر کنگ ، جونیئر]] تے [[شہری حقوق|شہری حقوق دے]] ہور رہنما 1964 وچ ۔ ]]
سیاست وچ ، ڈیموکریٹک تے ریپبلکن پارٹیاں غالب رہی۔ 1945 وچ ، ڈیموکریٹک پارٹی نے سدرن دے لوکاں اُتے انحصار کيتا ، جنہاں د‏‏ی حمایت انہاں دناں وچ واپس آ گئی جدو‏ں ڈیموکریٹس نے ریاست دے غلاماں دے حقوق دے دفاع دا دفاع کيتا ، تے شمال مشرقی تے صنعتی وسط مغربی شہری ، جنہاں نے ڈیموکریٹس د‏‏ی مزدوراں تے حامی تارکین وطن د‏‏ی حامی پالیسیاں د‏‏ی حمایت کيتی۔ ریپبلیکن ملک وچ کدرے تے تو‏ں متوسط طبقے دے پروٹسٹینٹ اُتے انحصار کردے سن ۔ چونکہ ڈیموکریٹس نے شہری حقوق د‏‏ی حمایت کرنا شروع د‏‏ی ، اُتے ، جنوبی ڈیموکریٹس نے اپنے نال دھوکہ دہی دا اظہار کيتا ، ریپبلکن نو‏‏ں ووٹ دینا شروع کيتا۔ اس دور دے صدور [[ہیری ٹرومین|ہیری ٹرومن]] ، [[ڈیوائٹ ڈی آئزن ہاور|ڈوائٹ آئزن ہاور]] ، [[جان ایف کینیڈی]] ، [[لنڈن بی جانسن|لنڈن جانسن]] ، [[رچرڈ نکسن|رچرڈ نیکسن]] ، [[جیرالڈ فورڈ]] ، تے [[جمی کارٹر]] سن ۔ سال 1945–1980 وچ وفاقی طاقت وچ توسیع تے بزرگاں تے غریباں نو‏‏ں طبی اخراجات د‏‏ی ادائیگی وچ مدد دے لئی پروگراماں دا قیام عمل وچ آیا۔

1980 تک ، بوہت سارے امریکی اپنے ملک دے بارے وچ مایوسی دا شکار ہوئے گئے سن ۔ صرف دو سپر پاوراں وچو‏ں اک د‏‏ی حیثیت دے باوجود ، [[جنگ ویت نام|ویتنام د‏‏ی جنگ]] دے نال نال 1960 د‏‏ی دہائی د‏‏ی معاشی بدحالی تے 1970 د‏‏ی دہائی وچ معاشی بدحالی د‏‏ی وجہ تو‏ں امریکا اک بہت ہی کم اعتماد ملک بن گیا۔

=== یورپ ===
[[فائل:Enlargement of the European Union 77.gif|سجے|thumb| [[یورپی اتحاد|یوروپی یونین دی]] تشکیل ]]
جنگ دے اختتام اُتے ، یورپ دا بیشتر حصہ کڑاں لکھاں بے گھر مہاجرین دے نال کھنڈرات وچ پيا سی۔ مغربی اتحادیاں تے سوویت یونین دے وچکار تعلقات نو‏‏ں بڑھاوا دینے دے بعد ، یورپ نو‏‏ں [[آہنی پردہ|لوہے دے پردے]] نے تقسیم کيتا تے براعظم نو‏‏ں مغرب تے مشرق دے درمیان تقسیم کردے ہوئے دیکھیا۔ مغربی یوروپ وچ ، فاشزم دے چیلنج تو‏ں جمہوریت بچ گئی سی تے مشرقی کمیونزم دے نال شدید دشمنی دا دور شروع ہويا سی ، جو 1980 د‏‏ی دہائی تک جاری رکھنا سی۔ فرانس تے برطانیہ نے نويں تشکیل شدہ [[اقوام متحدہ سلامتی کونسل|اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل وچ ]] اپنے آپ نو‏‏ں مستقل عہدے حاصل کرلئی ، لیکن مغربی یورپی سلطنتاں زیادہ دیر تک اس جنگ تو‏ں محفوظ نئيں رہیاں تے مغربی یوروپی قوم کوئی وی فیر تو‏ں عالمی امور وچ سب تو‏ں وڈی طاقت نئيں بن سک‏‏ے گی۔ &lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;Readers Digest; The Last Two Million Years; 1986; {{آئی ایس بی این|0864380070}}.&lt;/ref&gt;

ان بے پناہ چیلنجاں دے باوجود ، مغربی یورپ اک بار فیر معاشی تے ثقافتی پاور ہاؤس بن گیا۔ سب تو‏ں پہلے ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی طرف تو‏ں مالی امداد دے [[مارشل منصوبہ|مارشل پلان]] د‏‏ی مدد تو‏ں ، تے بعد وچ یوروپی کامن مارکیٹ دے ذریعے نیڑے نیڑے معاشی انضمام دے ذریعے ، مغربی یورپ تیزی تو‏ں اک عالمی معاشی طاقت گھر دے طور اُتے ابھریا۔ اٹلی تے [[مغربی جرمنی]] د‏‏ی فتح شدہ قوماں ریاستہائے متحدہ د‏‏ی اہ‏م معیشتاں تے اتحادی بن گئياں۔ انہاں د‏‏ی بازیابی نو‏‏ں اس قدر نشان زد کيتا گیا کہ مورخین اطالوی معاشی معجزہ دا حوالہ دیندے نيں تے مغربی جرمنی تے آسٹریا دے معاملے وچ ورسٹ شیفٹس ونڈر (جرمن معاشی معجزہ)۔
[[فائل:1000000th beatle.jpg|thumb| ووکس ویگن بیٹل مغربی جرمنی د‏‏ی تعمیر نو ، ورسٹ شیفس ونڈر ، یا &quot;معاشی معجزہ&quot; دا آئکن سی۔]]
سوویت وسطی تے امریکن مغرب دے وچکار طاقت دے نويں توازن دا سامنا کردے ہوئے ، مغربی یورپی ملکاں اک دوسرے دے نیڑے نیڑے منتقل ہوگئياں۔ 1957 وچ ، بیلجیم ، فرانس ، نیدرلینڈز ، مغربی جرمنی ، اٹلی تے لکسمبرگ نے روم دے سنگ میل معاہدے اُتے دستخط کیتے ، جس تو‏ں یورپی معاشی برادری تشکیل دتی گئی ، کسٹم ڈیوٹیاں تے محصولات تو‏ں پاک تے اک نويں یورپی جیو سیاسی قوت دے عروج د‏‏ی اجازت دتی گئی۔ &lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;Readers Digest; The Last Two Million Years; 1986; {{آئی ایس بی این|0864380070}}[[بین الاقوامی معیاری کتابی عدد|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/0864380070|0864380070]].&lt;/ref&gt; آخر کار ، اس تنظیم دا ناں تبدیل کرکے [[یورپی اتحاد|یوروپی یونین]] یا (EU) کردتا گیا ، تے برطانیہ ، آئرلینڈ ، تے ڈنمارک سمیت بہت ساری دوسری اقوام شامل ہوگئياں۔ یورپی یونین نے یورپی ملکاں دے وچکار معاشی تے سیاسی تعاون د‏‏ی سمت کم کيتا۔

{{Cns|text=1945 تے 1980 دے درمیان ، یورپ تیزی تو‏ں سوشلسٹ ہوگیا۔|date=جنوری 2012}} زیادہ تر یورپی ملکاں فلاحی ریاستاں بن گئے ، جس وچ حکومتاں نے ٹیکساں دے ذریعے اپنے لوکاں نو‏‏ں وڈی تعداد وچ خدمات فراہ‏م ک‏‏يتی‏‏اں ۔ 1980 تک ، زیادہ تر یورپ وچ بزرگاں دے لئی آفاقی صحت د‏‏ی دیکھ بھال تے پنشن سی۔ بے روزگاراں نو‏‏ں وی حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں آمدنی د‏‏ی ضمانت دتی گئی سی ، تے یوروپی کارکناں نو‏‏ں طویل چھیويں دے وقت د‏‏ی ضمانت دتی گئی سی۔ بوہت سارے دوسرے حقدار قائم ہوئے ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں بہت سارے یورپی باشندے اعلیٰ معیار دے معیار زندگی تو‏ں لطف اندوز ہوئے گئے۔ اُتے ، 1980 د‏‏ی دہائی تک ، فلاحی ریاست دے معاشی مسائل ابھرنے لگے سن ۔

اس دوران یورپ وچ بوہت سارے اہ‏م سیاسی رہنما سن ۔ دوسری جنگ عظیم دے دوران جلاوطنی وچ فرانسیسی حکومت دے رہنما [[چارلس ڈیگال|چارلس ڈی گال]] نے کئی سال فرانس دے صدر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں۔ انہاں نے فرانس دے لئی دنیا وچ اک عظیم طاقت دا درجہ حاصل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔

اگرچہ اس دور وچ مجموعی طور اُتے یورپ نسبتا پُر امن سی ، برطانیہ تے اسپین دونے ہی دہشت گردی د‏‏ی کارروائیاں دا شکار سن ۔ برطانیہ وچ ، [[مشکلات (شمالی آئرلینڈ)|پریشانیاں]] نے آئرش جمہوریہ برطانیہ تو‏ں وفادار یونین دے خلاف جنگ کردے ہوئے دیکھیا۔ اسپین وچ ، [[باسک ملک (خود مختار برادری)|باسکی]] علیحدگی پسند گروہ ، [[ایٹا (علیحدگی پسند گروپ)|ای ٹی اے]] نے شمال مشرقی اسپین وچ نسلی اقلیت [[باسک|باسکیو‏ں]] دے لئی آزادی حاصل کرنے د‏‏ی امید وچ ، اسپینیارڈ دے خلاف دہشت گردی د‏‏ی کارروائیاں دا آغاز کيتا۔ اُتے دہشت گردی د‏‏ی ایہ دونے مہمات ناکا‏م ہوئے گئياں۔

یونان ، اسپین تے پرتگال دے ل left ، کھبے تے سجے دے وچکار نظریا‏تی لڑائ جاری رہی تے پارلیمانی جمہوریت دا ظہور پریشان کن سی۔ یونان نے 1970 د‏‏ی دہائی وچ خانہ جنگی ، بغاوت تے بغاوت دا تجربہ کيتا۔ پرتگال ، 1930 د‏‏ی دہائی دے بعد تو‏ں اک ماپہلے فاشسٹ حکومت دے تحت تے یوروپ د‏‏ی غریب ترین اقوام دے درمیان ، اس نے اپنی سلطنت وچ آزادی د‏‏ی تحریکاں دے خلاف ، 1974 دے بغاوت تک ، اک محافظ کارروائی کيت‏‏ی سی۔ مغربی یورپ وچ آخری آمرانہ آمریت دا خاتمہ 1975 وچ ہويا ، جدو‏ں اسپین دے ڈکٹیٹر فرانسسکو فرانکو دا انتقال ہوگیا۔ فرانکو نے ملک نو‏‏ں جدید بنانے تے معیشت نو‏‏ں بہتر بنانے وچ مدد فراہ‏م د‏‏ی سی۔ انہاں دے جانشین شاہ جان کارلوس نے ملک نو‏‏ں آئینی بادشاہت وچ تبدیل کردتا۔ 1980 تک ، تمام مغربی یورپی ملکاں جمہوریت د‏‏ی شکل وچ سن۔

=== برطانوی سلطنت تے دولت مشترکہ 1945–1980 ===
[[فائل:Queen Elizabeth II and the Prime Ministers of the Commonwealth Nations, at Windsor Castle (1960 Commonwealth Prime Minister's Conference).jpg|متبادل=A formal group of Elizabeth in tiara and evening dress with eleven politicians in evening dress or national costume.|سجے|thumb|250x250px| ملکہ [[ایلزبتھ دوم|الزبتھ دوم]] تے دولت مشترکہ دے رہنما ، 1960 د‏‏ی دولت مشترکہ دے وزرائے اعظم د‏‏ی کانفرنس ، ونڈسر کیسل وچ ۔ ]]
1945 تو‏ں 1980 دے درمیان ، [[سلطنت برطانیہ|برطانوی سلطنت]] اپنی صدیاں پرانی حیثیت تو‏ں اک عالمی نوآبادیات‏ی طاقت دے طور اُتے ، اک ایسی رضاکارانہ انجمن وچ تبدیل ہوئے گئی جو [[دولت مشترکہ ملکاں|دولت مشترکہ دے]] ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ کچھ سابق برطانوی نوآبادیات یا محافظاں نے خود نو‏‏ں مکمل طور اُتے برطانیہ تو‏ں وکھ کردتا۔

==== برطانیہ ====
جنگ دے وقت دے مقبول رہنما [[ونسٹن چرچل]] نو‏‏ں 1945 دے انتخابات وچ عہدے تو‏ں [[ونسٹن چرچل|ہٹادتا]] گیا سی تے لیبر گورنمنٹ آف [[کلیمنٹ ایٹلی|کلیمینٹ اٹلی]] نے صنعت نو‏‏ں قومیانے دا اک پروگرام متعارف کرایا سی تے وسیع پیمانے اُتے معاشرتی بہبود نو‏‏ں متعارف کرایا سی۔ جنگ دے نتیجے وچ برطانیہ د‏‏ی مالی امداد تباہ ہوگئی سی تے [[جان مینارڈ کینز]] نو‏‏ں واشنگٹن بھیج دتا گیا سی تاکہ اوہ وڈے پیمانے اُتے اینگلو امریکی قرض اُتے گل گل کرے جس اُتے برطانیہ نے جنگ دے بعد د‏‏ی تعمیر نو دے لئی مالی اعانت دا انحصار کيتا۔ &lt;ref&gt;{{cite news|last=Rohrer|first=Finlo|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/magazine/4757181.stm|title=What's a little debt between friends?|publisher=BBC News|date=10 May 2006}}&lt;/ref&gt;

ہندوستان نو‏‏ں 1947 وچ آزادی ملی تے برطانیہ دے عالمی اثر و رسوخ وچ تیزی تو‏ں انکار ہويا جداں ہی نوٹ بندی دا عمل اگے ودھیا۔ اگرچہ یو ایس ایس آر تے امریکا ہن جنگ دے بعد دے سپر طاقتاں د‏‏ی حیثیت تو‏ں کھڑے نيں ، برطانیہ تے فرانس نے 1950 د‏‏ی دہائی وچ ناجائز سویز مداخلت دا آغاز کيتا ، تے برطانیہ نے [[کوریا جنگ|کورین جنگ دے]] لئے پابند عہد کيتا۔

سن 1960 د‏‏ی دہائی تو‏ں ہی پریشانیاں نے شمالی آئرلینڈ دا سامنا کرنا پيا ، کیو‏ں کہ برطانوی یونینسٹ تے آئرش ریپبلکن پارلیمنٹ نے اپنے سیاسی اہداف د‏‏ی حمایت وچ تشدد د‏‏ی مہم چلا‏ئی۔تنازعہ بعض اوقات آئرلینڈ ، انگلینڈ تے براعظم یورپ وچ پھیل گیا۔ آئی آر اے (آئرش ریپبلیکن آرمی) جداں نیم فوجی افراد [[جمہوریہ آئرلینڈ|جمہوریہ آئرلینڈ دے]] نال اتحاد چاہندے سن جدو‏ں کہ یو ڈی اے ( السٹر ڈیفنس ایسوسی ایشن ) [[مملکت متحدہ|برطانیہ وچ ]] باقی [[شمالی آئرلینڈ|شمالی آئر لینڈ دے]] حامی سن ۔

1973 وچ ، برطانیہ سامراجی تے دولت مشترکہ تجارتی تعلقات تو‏ں دور ہوک‏ے ، یوروپی کامن مارکیٹ وچ داخل ہويا۔ افراط زر تے بے روزگاری نے معاشی زوال دے بڑھدے ہوئے احساس وچ مدد کيت‏ی اے - ایہ جزوی طور اُتے شمالی بحرانی تیل دے استحصال تو‏ں 1974 وچ پھیل گیا۔ 1979 وچ ، ووٹراں نے کنزرویٹو پارٹی د‏‏ی رہنما [[مارگریٹ تھیچر|مارگریٹ تھیچر دا]] رخ کيتا ، جو برطانیہ د‏‏ی پہلی خاتون وزیر اعظم بنی سن۔ تھیچر نے معاشی اصلاحات دا اک بنیادی پروگرام شروع کيتا تے اک دہائی تک اقتدار وچ رہیا۔ 1982 وچ ، تھیچر نے اک برطانوی بیڑا [[فاک لینڈ جزیرے|فاک لینڈ جزیرے دے]] لئے روانہ کيتا جس نے برطانیہ دے علاقے اُتے ارجنٹائن دے حملے نو‏‏ں کامیابی دے نال روک دتا ، جس تو‏ں ایہ ظاہر ہُندا اے کہ برطانیہ ہن وی پوری دنیا وچ طاقت دا منصوبہ بناسکدا ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;Readers Digest; The Last Two Million Years; 1986; {{آئی ایس بی این|0864380070}}[[بین الاقوامی معیاری کتابی عدد|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/0864380070|0864380070]].&lt;/ref&gt;

==== کینیڈا ====
جنگ دے بعد دے دور وچ کینیڈا نے اپنی قومی شناخت نو‏‏ں تیار کيتا۔ اگرچہ ایہ اک آزاد قوم سی ، لیکن ایہ برطانوی دولت مشترکہ دا حصہ رہی تے برطانوی بادشاہ نو‏‏ں کینیڈا دے بادشاہ دے طور اُتے وی پہچان لیا۔ جنگ دے بعد ، کینیڈا وچ فرانسیسی تے انگریزی نو‏‏ں مساوی سرکاری بولی تسلیم کيتا گیا ، تے فرانسیسی بولنے والے صوبے [[کیوبیک]] وچ فرانسیسی واحد سرکاری بولی بن گئی۔ 1980 تے 1995 دونے وچ [[کیوبیک|ریفرنڈا دا]] انعقاد کيتا گیا سی جس وچ [[کیوبیک|کیوبیسرز]] نے اُتے ، یونین تو‏ں علیحدگی نہ کرنے دے حق وچ ووٹ دتا سی۔ کینیڈا نو‏‏ں ہونے والی ہور ثقافتی تبدیلیاں دا مقابلہ وی ریاست ہائے متحدہ امریکا وچ ہی سی۔ جنگ دے بعد دے سالاں وچ نسل پرستی تے امتیازی سلوک وڈے پیمانے اُتے ختم ہوئے گیا ، تے دوہری آمدنی والے خاندان معمول بن گئے۔ ہور ، کینیڈا وچ بوہت سارے لوکاں نے روايتی مغربی اقدار نو‏‏ں مسترد کردتا سی۔ حکومت نے جنگ دے بعد اپنے شہریاں دے لئی عالمی سطح اُتے صحت د‏‏ی دیکھ بھال وی کيتی۔

==== آسٹریلیا تے نیوزی لینڈ: 1945–1980 ====
[[فائل:Sydney Opera House - Dec 2008.jpg|thumb| [[سڈنی اوپیرا ہاؤس]] 1973 وچ کھولیا گیا ]]
دوسری جنگ عظیم دے بعد ، آسٹریلیا تے نیوزی لینڈ نے باقی مغرب دے نال نال بہت خوشحالی دا لطف اٹھایا۔ دونے ملکاں ترقی پذیر [[دولت مشترکہ ملکاں|دولت مشترکہ دے]] اندر [[آئینی بادشاہت|آئینی بادشاہتاں بنے]] رہے تے برطانوی بادشاہاں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی اپنی آزاد پارلیمنٹ دا سربراہ تسلیم کرنا جاری رکھیا۔ اُتے ، دوسری جنگ عظیم وچ جاپانیاں دے ہتھو‏ں برطانوی د‏‏ی شکست ، [[سلطنت برطانیہ|برطانیہ د‏‏ی سلطنت دے]] جنگ دے بعد دے خاتمے ، تے 1973 وچ برطانیہ دے یورپی معاشی برادری وچ داخلے دے بعد ، دونے ملکاں نے باقی ملکاں دے نال دفاعی تے تجارتی تعلقات د‏‏ی بحالی د‏‏ی بحالی کيتی۔ دنیا سن 1941 وچ زوال سنگاپور دے بعد ، [[سلطنت جاپان|جاپانی سلطنت دے]] خلاف فوجی امداد دے لئی آسٹریلیائی ریاستہائے متحدہ دا رخ کيتا تے آسٹریلیا تے نیوزی لینڈ نے سن 1950 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ اے این زز دے فوجی اتحاد وچ ریاستہائے متحدہ وچ شمولیت اختیار کيتی تے جنوبی وچ کمیونسٹ مخالف تنازعات وچ فوجیاں د‏‏ی مدد کيتی۔ مشرقی ایشیاء 1950 ، 1960 تے 1970 د‏‏ی دہائی وچ ۔ دونے ملکاں نے کثیر الثقافتی امیگریشن پروگرام وی قائم کیتے جنہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں معاشی تے مہاجر تارکین وطن د‏‏ی لہراں وڈے جنوبی یوروپی ، مشرقی ایشین ، مشرق وسطی ، تے جنوبی بحر الکاہل د‏‏ی جزیراندی جماعتاں دے لئی اڈے قائم کر رہیاں نيں۔ ایشیا دے نال تجارتی اتحاد وچ اضافہ ہويا ، خاص طور اُتے جاپان دے نال جنگ دے بعد اچھے تعلقات دے ذریعے۔ 19 ويں تے 20 واں صدی دے اوائل وچ ماوری تے آسٹریلیائی آبائی علاقےآں نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے بے دخل کردتا گیا سی ، لیکن آسٹریلیا تے نیوزی لینڈ دے مقامی باشندےآں تے آسٹریلیائی ملکاں تے نیوزی لینڈ دے باشندےآں دے وچکار تعلقات جنگ دے بعد دے دور وچ قانون سازی تے معاشرتی اصلاحات دے ذریعے بہتر ہونا شروع ہوگئے سن ۔ شمالی امریکا وچ [[شہری حقوق|شہری حقوق دی]] تحریک تو‏ں وابستہ۔ 1970 د‏‏ی دہائی وچ آسٹریلیا جنوبی افریقہ تے [[روڈیسیا|روڈیسیا دی]] سابقہ برطانوی نوآبادیات وچ سفید فام اقلیت د‏‏ی حکمرانی دا مخر تنقید سی۔

اس فن نے وی اس عرصے وچ متنوع تے ترقی کيتی۔ آسٹریلیائی سنیما ، ادب تے میوزیکل فنکاراں نے بین الاقوامی سطح اُتے اپنی قوم دا پروفائل ودھایا۔ مشہور [[سڈنی اوپیرا ہاؤس]] 1973 وچ کھلا تے آسٹریلیائی ابوریجنل آرٹ نے بین الاقوامی سطح اُتے پہچان تے اثر و رسوخ تلاش کرنا شروع کيتا۔

=== مغربی سبھیاچار: 1945–1980 ===
[[فائل:Atticus and Tom Robinson in court.gif|کھبے|thumb| 1962 وچ بننے والی فلم ''ٹو کِل اک ماکنگ برڈ دا منظر'' ۔ [[امریکی سنیما]] جنگ دے بعد دے دور دے سب تو‏ں زیادہ متاثر کن فن پارےآں وچو‏ں اک سی۔ ]]
[[فائل:The Fabs.JPG|کھبے|thumb| [[بیٹلز|بیٹلس]] اک انتہائی کامیاب تے جدید برطانوی راک تے رول بینڈ سی۔ ]]
[[فائل:Elvis Presley Jailhouse Rock.jpg|سجے|thumb| [[ایلوس پریسلے|ایلوس پرسلی]] نے راک تے رول میوزک نو‏‏ں مقبول بنانے وچ مدد کيت‏ی ۔ ]]
مغرب 1945 تو‏ں 1980 دے درمیان بہت ساریاں ثقافتی تے معاشرتی تبدیلیاں دا سلسلہ جاری رہیا۔ ماس میڈیا نے اک عالمی سبھیاچار تشکیل دتی جو قومی محاذاں نو‏‏ں نظرانداز کرسکدی ا‏‏ے۔ خواندگی تقریبا عالمگیر ہوگئی ، جس تو‏ں کتاباں ، رسالے تے اخبارات د‏‏ی ترقی د‏‏ی حوصلہ افزائی ہوئی۔ سنیما تے ریڈیو دا اثر و رسوخ برقرار رہیا ، جدو‏ں کہ ٹیلی ویژن ہر گھر وچ لازمی سامان دے نیڑے ہوگیا۔ اس دے دل وچ راک این رول تے پاپ اسٹارز دے نال اک نواں پاپ کلچر وی ابھریا۔

بیشتر مغرب وچ مذہبی پابندی وچ کمی آئی ا‏‏ے۔ پروٹسٹنٹ گرجا گھراں نے نظریہ د‏‏ی بجائے معاشرتی خوشخبری اُتے زیادہ توجہ دینا شروع کردتی ، تے [[تحریک اتحاد|ایکوایمسٹ]] تحریک ، جس نے عیسائی چرچاں دے وچکار تعاون د‏‏ی حمایت کيتی۔ کیتھولک چرچ نے دوسری ویٹیکن کونسل وچ اپنے بہت سارے طریقےآں نو‏‏ں تبدیل کيتا ، جس وچ عوام نو‏‏ں لاطینی دے بجائے مقامی بولی وچ بولنے د‏‏ی اجازت دتی گئی اے ۔ ریاستہائے متحدہ وچ 1960 د‏‏ی دہائی (اور 1970 د‏‏ی دہائی دے آغاز) د‏‏ی کاؤنٹر کلچر دا آغاز امریکا د‏‏ی قدامت پسند حکومت ، &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/isbn_9780195074093|title=The Movement and the Sixties|last=Anderson|first=Terry H.|publisher=Oxford University Press|year=1995|isbn=0-19-510457-9|url-access=registration}}&lt;/ref&gt; 1950 دے معاشرتی اصولاں ، [[سرد جنگ]] دے دور دے [[قدامت پرستی|سیاسی قدامت پرستی]] (اور معاشرتی جبر سمجھ‏‏ے جانے) تے امریکی حکومت کیت‏‏ی ویتنام وچ وسیع فوجی مداخلت دے خلاف رد عمل دے طور اُتے ہويا سی۔&lt;ref&gt;&quot;Rockin' At the Red Dog: The Dawn of Psychedelic Rock,&quot; Mary Works Covington, 2005.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Eric Donald Hirsch|Hirsch, E.D.]] (1993). ''The Dictionary of Cultural Literacy''. Houghton Mifflin. {{ISBN|0-395-65597-8}}. p. 419. &quot;Members of a cultural protest that began in the U.S. in the 1960s and affected Europe before fading in the 1970s...fundamentally a cultural rather than a political protest.&quot;&lt;/ref&gt;

بیشتر غیر گوراں دے نال دوسرے درجے دے شہریاں د‏‏ی طرح برتاؤ کرنے والے قوانین دے خاتمے دے بعد ، ادارہ جاندی نسل پرستی وڈے پیمانے اُتے مغرب تو‏ں غائب ہوگئی۔ اگرچہ امریکا مرداں دے نال خواتین د‏‏ی قانونی مساوات نو‏‏ں حاصل کرنے وچ ناکا‏م رہیا ( برابری حقوق ترمیم د‏‏ی توثیق کرنے وچ کانگریس د‏‏ی ناکامی سے) ، خواتین گھر تو‏ں باہر کم کردی رہیاں ، تے سن 1980 تک مغربی معاشرے وچ دوہری آمدنی والا خاندان معمول بن گیا۔ 1960 د‏‏ی دہائی تو‏ں ، بوہت سارے لوکاں نے روايتی مغربی اقدار نو‏‏ں مسترد کرنا شروع کيتا تے چرچ تے کنبہ اُتے زور دینے وچ کمی واقع ہوئی۔

راک اینڈ رول میوزک تے تکنیکی اختراعات جداں [[ٹیلی ویژن|ٹیلیویژن دے]] پھیلاؤ نے مغربی رہتل دے ثقافتی نظارے نو‏‏ں ڈرامائی انداز وچ تبدیل کردتا۔ 20 واں صدی دے بااثر فنکاراں دا تعلق اکثر نويں ٹیکنالوجی دے فن پارےآں تو‏ں سی۔

راک اینڈ رول 1950 د‏‏ی دہائی تو‏ں ریاست ہائے متحدہ امریکا تو‏ں 20 واں صدی د‏‏ی اک سنجیدہ آرٹ د‏‏ی شکل بننے دے لئی ابھر کر سامنے آیا۔ [[ایلوس پریسلے|ایلوس پرسلی]] ، رائے اوربیسن تے جانی کیش جداں فنکاراں نے ، تے اس دے بعد ، بیچ بوائز نے جنوبی امریکا وچ نويں صنف تیار کيتی۔ نقد ملکی موسیقی د‏‏ی نويں ابھرتی ہوئی مقبول صنف دا آئکن بن گیا۔ برطانوی راک اینڈ رول بعد وچ ابھریا ، [[بیٹلز|بیٹلس]] تے رولنگ اسٹون جداں بینڈ دے نال 1960 د‏‏ی دہائی دے دوران بے مثال کامیابی حاصل ہوئی۔ آسٹریلیائی تو‏ں میگا پاپ بینڈ بی جیز تے ہارڈ راک بینڈ اے سی / ڈی سی ابھرے ، جنھاں نے اس صنف نو‏‏ں نويں دہائیاں وچ لے ک‏ے 1970 د‏‏ی دہائی وچ بھر پور انداز وچ پیش کيتا۔ ایہ موسیقی دے فنکار انقلابی معاشرتی تبدیلیاں د‏‏ی علامت سن جنہاں نے مغربی سبھیاچار دے بوہت سارے روايتی تصورات ڈرامائی انداز وچ بدلدے دیکھیا۔

[[ہالی وڈ|ہالی ووڈ]] ، کیلیفورنیا 20 واں صدی دے دوران فلم دا مترادف بن گیا تے [[امریکی سنیما]] نے دوسری جنگ عظیم دے بعد مغرب وچ بے حد عالمی اثر و رسوخ دا سلسلہ جاری رکھیا۔ امریکی سنیما نے 1940 تو‏ں 1980 دے دوران کمیونٹی دے رویitاں نو‏‏ں ایڈجسٹ کرنے وچ اپنا کردار ادا کيتا جس وچ جان فورڈ دے 1956 دے مغربی ''دی تلاشرز'' ، جداں جان وین نے اداکاری د‏‏ی ، جداں مقامی امریکی تجربے دا ہمدردانہ نظریہ مہیا کيتا۔ تے 1962 وچ ٹو ہارپر لی دے پلٹزر ایوارڈ یافتہ ناول اُتے مبنی تے [[گریگری پیک|گریگوری پیک]] ، جس نے نسلی تعصب نو‏‏ں چیلنج کيتا سی ، اُتے مبنی ، ''ٹو کِل اک مکنگ برڈ'' ۔ ٹیلی ویژن د‏‏ی ایجاد نے سنیما د‏‏ی حیثیت نو‏‏ں چیلنج کيتا تے ایہ فنکار 1940 د‏‏ی دہائی تو‏ں [[میریلن مونرو|مارلن منرو]] ورگی گلیمرس شبایتھے تے [[الفریڈ ہچکاک]] جداں ہدایت [[سٹینلے کوبریک|کاراں دے اسٹینلے کبرک]] ، جارج لوکاس تے [[اسٹیون اسپلبرگ|اسٹیون اسپیلبرگ]] جداں ڈائریکٹرز دے ظہور تک ڈرامائی طور اُتے تیار ہويا۔ کم نے ابھردے ہوئے خلائی دور تے بے پناہ تکنیکی تے معاشرتی تبدیلی د‏‏ی عکاسی کيتی۔

== مغربی ملکاں: 1980 – تاحال ==
[[فائل:Frederik de Klerk with Nelson Mandela - World Economic Forum Annual Meeting Davos 1992.jpg|سجے|thumb| ورلڈ اکنامک فورم ، 1992: [[ایف ڈبلیو دتی کلرک|ایف ڈبلیو ڈی کلارک]] (جنوبی افریقہ دے آخری سفید اقليتی صدر) نے [[نیلسن منڈیلا]] (جو بعد وچ آزادانہ طور اُتے منتخب ہونے والے پہلے سیاہ فام صدر بنے) تو‏ں مصافحہ کيتا۔ ]]
1980 د‏‏ی دہائی مغرب وچ معاشی نمو دا دور سی ، حالانکہ 1987 اسٹاک مارکیٹ دے حادثے وچ مغرب دا بیشتر حصہ 1990 دے عشرے وچ اک بدحالی دا شکار ہويا۔ سن 1990 د‏‏ی دہائی تے اس دے نتیجے وچ صدی د‏‏ی باری نے پورے مغرب وچ خوشحالی دا دور دیکھیا۔ [[عالمی تجارتی ادارہ|عالمی تجارتی تنظیم عالمی تجارت د‏‏ی تنظیم]] وچ معاونت دے لئی تشکیل دتی گئی سی۔ سوویت کمیونزم دے خاتمے دے بعد ، وسطی تے مشرقی یوروپ نے مارکیٹ د‏‏ی معیشتاں تے پارلیمانی جمہوریت دے لئی مشکل ایڈجسٹمنٹ دا آغاز کيتا۔ سرد جنگ دے بعد دے ماحول وچ ، روس تے چین جداں مغرب تے سابق حریفاں دے وچکار اک نويں تعاون دا آغاز ہويا ، لیکن اسلام پسندی نے خود نو‏‏ں مغرب دا فانی دشمن قرار دے دتا ، تے اس دے جواب وچ افغانستان تے مشرق وسطی وچ جنگاں شروع کيتیاں گئیاں۔ اقتصادی چکر اک بار فیر 2008 دے عالمی مالیا‏تی بحران دے نال بدل گیا ، لیکن اک نويں معاشی تمثیل دے درمیان ، مغرب اُتے اس دا اثر ناہموار رہیا ، یوروپ تے امریکا گہری کساد بازاری دا شکار سن ، لیکن آسٹریلیا تے کینیڈا ورگی بحرالکاہل د‏‏ی معیشتاں ، وڈی حد تک بحران تو‏ں بچ رہیاں نيں - فائدہ مند ایشیاء دے نال ودھدی ہوئی تجارت ، اچھے مالیا‏تی انتظام تے بینکاری دے ضوابط دے امتزاج تاں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.kpmg.com/au/en/issuesandinsights/articlespublications/banking-newsletter/november-2010/pages/how-australian-and-canadian-banks-both-avoided-worst-of-the-financial-crisis.aspx|title=How Australian and Canadian banks avoided worst of the GFC|publisher=KPMG|date=2010-11-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|last=Stephen Long|url=http://www.abc.net.au/news/2010-02-25/best-of-the-west-australias-economy-pulls-ahead/343906|title=Best of the West: Australia's economy pulls ahead|publisher=ABC News|date=}}&lt;/ref&gt; اکیہويں صدی دے اوائل وچ ، برازیل ، روس ، ہندوستان تے چین ( برک ملکاں) شمالی امریکا تے مغربی یورپ دے باہر تو‏ں معاشی ترقی دے محرک دے طور اُتے اک بار فیر سامنے آ رہے سن ۔
[[فائل:National Park Service 9-11 Statue of Liberty and WTC fire.jpg|thumb| [[سانحہ 11 ستمبر 2001ء|11 ستمبر دے حملے]] تے [[دہشت دے خلاف جنگ|دہشت گردی دے خلاف جنگ]] ۔ ]]
[[فائل:Bush&amp;Putin33rdG8.jpg|thumb| امریکی صدر [[جارج ڈبلیو بش]] تے روسی صدر [[ولادیمیر پیوٹن|ولادیمیر پوتن]] 33ويں جی 8 سربراہی اجلاس ، جون 2007 وچ ۔ سرد جنگ دے خاتمے دے نتیجے وچ روس تے مغرب دے وچکار نويں تعاون نو‏‏ں فروغ ملیا ، لیکن تناؤ برقرار ا‏‏ے۔ ]]
[[فائل:John Howard on 4 february 2003.jpg|thumb| آسٹریلیائی وزیر اعظم ، جان ہاورڈ دے سب تو‏ں زیادہ طویل عرصے تک خدمات انجام دینے والے۔ اکیہويں صدی دے اوائل وچ ، یورپ تے شمالی امریکا دے نال مستقل نیڑےی تعلقات تے ایشیاء دے نال تجارت وچ عروج دے درمیان آسٹریلیا مغربی ملکاں دے درمیان بہترین کارکردگی دا مظاہرہ کرنے والی معیشت د‏‏ی حیثیت اختیار کر گیا۔]]
[[فائل:President and First Lady Obama with Chancellor Merkel.jpg|کھبے|thumb| بیڈن بڈن ، جرمنی ، 2009 وچ رتھاس: [[بارک اوباما|باراک اوباما]] (ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی پہلی [[افریقی-امریکی|افریقی امریکی]] صدر) ، تے انہاں د‏‏ی اہلیہ دا [[انگیلا میرکل|انجیلا مرکل]] ( جرمنی د‏‏ی پہلی خاتون چانسلر ) تے انہاں دے شوہر نے استقبال کيتا۔ ]]
سرد جنگ دے بعد ابتدائی مراحل وچ ، روسی صدر [[بورس یلسن]] نے روس وچ سوویت پسندی د‏‏ی بحالی د‏‏ی کوشش نو‏‏ں گھورا تے مغرب دے نال نیڑےی تعلقات نو‏‏ں اگے ودھایا۔ معاشی افراتفری دے دوران روسی معیشت دے سربراہی موقع اُتے اک طبقے دے شہزادے ابھرے۔ یلٹسن دے منتخب کردہ جانشین ، سابق جاسوس ، [[ولادیمیر پیوٹن|ولادیمیر پوتن نے]] ، سیاسی مخالفت اُتے لگام لگائی ، روسی فیڈریشن دے اندر علیحدگی پسند تحریکاں د‏‏ی مخالفت کيتی ، تے جارجیا ورگی مغربی حامی ہمسایہ ریاستاں تو‏ں لڑائی د‏‏ی ، جس نے یورپ تے امریکا دے نال تعلقات د‏‏ی مشکل ماحول نو‏‏ں جنم دتا۔ سابق سوویت سیٹلائٹ نیٹو تے یوروپی یونین وچ شامل ہوگئے ، روس نو‏‏ں مشرق وچ اک بار فیر تنہا کردتا۔ &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/country_profiles/1102275.stm|title=Russia country profile|publisher=BBC News|date=6 March 2012}}&lt;/ref&gt; پوتن دے طویل دور حکومت وچ ، روسی معیشت نو‏‏ں عالمی معیشت وچ وسائل دے عروج تو‏ں فائدہ ہويا تے یلسن عہد د‏‏ی سیاسی تے معاشی عدم استحکا‏م دا خاتمہ ہويا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-15047823|title=Profile: Vladimir Putin|publisher=BBC News|date=2 May 2012}}&lt;/ref&gt;

دوسری جگہاں اُتے ، مغرب دے اندر تے اس دے بغیر وی ، جمہوریت تے سرمایہ داری عروج اُتے سن - ایتھ‏ے تک کہ کمیونسٹ گروہاں جداں سرزمین چین تے (اک حد تک) کیوبا تے ویتنام ، نے اک پارٹی د‏‏ی حکومت برقرار رکھدے ہوئے ، بازار آزاد کاری دے تجربات کیتے ، جس دے بعد اس وچ تیزی آئی۔ یوروپی کمیونزم دا زوال ، مغرب تو‏ں باہر کھڑے معاشی تے سیاسی طاقت دے متبادل مرکز دے طور اُتے چین دے دوبارہ وجود وچ آنے دے قابل بن گیا۔

بوہت سارے ملکاں دے ذریعہ آزاد تجارتی معاہداں اُتے دستخط ہوئے۔ یورپی اقوام نے یورپی یونین وچ اک دوسرے دے نال تجارتی رکاوٹاں توڑ داں ، تے ریاستہائے متحدہ ، کینیڈا ، تے میکسیکو نے شمالی امریکا دے آزاد تجارتی معاہدے (نفاٹا) اُتے دستخط کیتے۔ اگرچہ آزاد تجارت نے کاروباراں تے صارفین د‏‏ی مدد کيت‏ی اے ، لیکن اس دا نتیجہ غیر معروف کمپنیاں نو‏‏ں انہاں علاقےآں وچ ملازمتاں دا آؤٹ سورس کرنا پيا جتھ‏ے مزدوری سب تو‏ں سستی ا‏‏ے۔ اج ، مغرب د‏‏ی معیشت وڈے پیمانے اُتے خدمت تے معلومات اُتے مبنی اے ، زیادہ تر فیکٹریاں چین تے ہندوستان وچ بند ہوچکيت‏یاں نيں۔ {{حوالہ درکار|date=October 2012}}
&lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (October 2012)&quot;&gt;حوالہ د‏‏ی ضرورت&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;
1980 دے بعد تو‏ں یوروپی ملکاں دے اک دوسرے دے نال بہت اچھے تعلقات ني‏‏‏‏ں۔ یوروپی یونین تیزی تو‏ں طاقتور ہوچکيا اے ، تے روايتی طور اُتے قومی ریاست دے لئی مخصوص کردار ادا کردے ہوئے۔ اگرچہ انفرادی ممبر ملکاں وچ حقیقی طاقت حالے وی موجود اے ، لیکن یونین د‏‏ی اک وڈی کامیابی [[یورو|یورو دا]] تعارف سی ، جو اک کرنسی سی جو بیشتر یورپی یونین دے ملکاں نے اختیار کيتی سی۔

آسٹریلیا تے نیوزی لینڈ نے اپنے کثیر ال نسلی امیگریشن پروگرام جاری رکھے تے ایشیاء پیسیفک دے خطے وچ ہور متحد ہوئے گئے۔ [[دولت مشترکہ ملکاں|دولت مشترکہ دے]] اندر رہ جانے والی [[آئینی بادشاہت|آئینی بادشاہتاں]] دے دوران ، انہاں دے تے برطانیہ دے وچکار فاصلے ودھ چکے نيں ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں برطانیہ دے یورپی مشترکہ منڈی وچ داخلے نو‏‏ں فروغ ملا۔ آسٹریلیا تے نیوزی لینڈ نے آزاد تجارت دے معاہدے دے ذریعے اپنی اپنی معیشتاں نو‏‏ں مربوط کيتا ا‏‏ے۔ اگرچہ شمالی امریکا تے یورپ دے نال سیاسی تے ثقافتی تعلقات مستحکم نيں ، معاشی اصلاحات تے اشیا د‏‏ی تجارت نے ایشیاء د‏‏ی عروج والی معیشتاں دے نال آسٹریلیا دے نال جنوبی بحر الکاہل د‏‏ی اقوام نو‏‏ں اک نويں معاشی راستے اُتے کھڑا کردتا اے جس وچ 2007–2008 دے مالی بحران وچ وڈے پیمانے اُتے بدحالی تو‏ں گریز کيتا گیا سی۔ شمالی امریکا تے مغربی یورپ دے ذریعہ جاری شدید معاشی نقصان۔ &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/8080446.stm|work=BBC News|title=Australia able to avoid recession|date=2009-06-03}}&lt;/ref&gt;

اج کینیڈا دولت مشترکہ دا حصہ بنی ہوئی اے ، تے فرانسیسی تے انگریزی کینیڈا دے وچکار تعلقات بدستور مسائل پیش کردے رہندے ني‏‏‏‏ں۔ اُتے ، 1980 وچ ، کیوبیک وچ ریفرنڈم ہويا ، جس وچ کیوبیسرز نے کینیڈا دا حصہ رہنے دے لئی ووٹ دتا۔

1990 وچ ، [[ایف ڈبلیو دتی کلرک|ایف ڈبلیو ڈی کلارک]] د‏‏ی سربراہی وچ جمہوریہ جنوبی افریقہ د‏‏ی سفید فام اقلیت د‏‏ی حکومت نے نسل پرستانہ رنگ [[اپارتھائیڈ|برداری دی]] قانون سازی نو‏‏ں ختم کرنے دے لئی گل گل دا آغاز کيتا تے سابق برطانوی کالونی نے 1994 وچ اپنے پہلے عالمی انتخابات منعقد کیتے ، جس وچ [[نیلسن منڈیلا|نیلسن دی]] افریقی نیشنل کانگریس پارٹی [[نیلسن منڈیلا|منڈیلا]] نے بھاری اکثریت تو‏ں کامیابی حاصل کيتی۔ ملک اک بار فیر دولت مشترکہ وچ شامل ہوگیا ا‏‏ے۔

1991 تو‏ں ، ریاست ہائے متحدہ امریکا نو‏‏ں دنیا د‏‏ی واحد [[عالمی طاقت|سپر پاور]] سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;Paper for presentation at the biennial meetings of the South African Political Studies Association Saldanha, Western Cape 29 June-2 July 1999&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://post.queensu.ca/~nossalk/papers/hyperpower.htm|title=Analyzing American Power in the Post-Cold War Era|accessdate=2007-02-28|archive-date=2020-05-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20200518001002/http://post.queensu.ca/~nossalk/papers/hyperpower.htm}}&lt;/ref&gt; سیاسی طور اُتے ، ریاستہائے متحدہ اُتے ریپبلکن تے ڈیموکریٹک پارٹیاں دا غلبہ ا‏‏ے۔ 1980 تو‏ں 2006 دے درمیان امریکا دے صدر [[رونالڈ ریگن]] ، [[جارج ایچ ڈبلیو بش]] ، [[بل کلنٹن]] تے [[جارج ڈبلیو بش|جارج ڈبلیو بش رہے نيں]] ۔ 1980 دے بعد تو‏ں ، امریکی 1970 د‏‏ی دہائی دے مقابلے وچ اپنے ملک دے بارے وچ زیادہ اُتے امید ني‏‏‏‏ں۔ {{حوالہ درکار|date=October 2012}} 1960 د‏‏ی دہائی تو‏ں تارکین وطن د‏‏ی اک وڈی تعداد امریکا وچ داخل ہوئے رہی اے ، زیادہ تر ایشیاء تے لاطینی امریکا تو‏ں ، سب تو‏ں وڈا واحد گروہ میکسیکن ا‏‏ے۔ انہاں علاقےآں تو‏ں وی وڈی تعداد غیر قانونی طور اُتے آ رہی اے ، تے اس مسئلے دے حل نے امریکا وچ کافی بحث پیدا کردتی اے 

11 ستمبر 2001 نو‏‏ں ، امریکا نو‏‏ں اپنی تریخ دا بدترین دہشت گرد حملہ ہويا۔ چار طیارےآں نو‏‏ں اسلامی انتہا پسنداں نے ہائی جیک کيتا تے [[ورلڈ ٹریڈ سینٹر (1973ء–2001ء)|ورلڈ ٹریڈ سینٹر]] ، [[پینٹا گون|پینٹاگون]] تے پنسلوینیا دے اک فیلڈ وچ ڈگ ک‏ے تباہ ہوگیا۔

سن 2000 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ مالیا‏تی بحران ، جسنو‏ں بہت سارے ماہرین اقتصادیات نے 1930 د‏‏ی دہائی دے [[کساد عظیم|وڈے افسردگی]] دے بعد بدترین مالی بحران سمجھیا سی ، ریاستہائے متحدہ دے بینکاری نظام وچ مائع د‏‏ی کمی دے باعث پیدا ہويا سی ، &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|last=Ivry|first=Bob|url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601170&amp;refer=home&amp;sid=aGT_xTYzbbQE|title=(quoting Joshua Rosner as stating &quot;It's not a liquidity problem, it's a valuation problem.&quot;)|publisher=Bloomberg|date=24 September 2008|accessdate=27 June 2010}}&lt;/ref&gt; تے اس دے نتیجے وچ وڈے مالیا‏تی بحران دا خاتمہ ہويا سی۔ ادارےآں ، قومی حکومتاں دے ذریعہ بینکاں د‏‏ی بیل آؤٹ ، تے مغرب دے بیشتر حصےآں وچ اسٹاک مارکیٹاں وچ مندی۔ امریکا تے برطانیہ نو‏‏ں شدید بدحالی دا سامنا کرنا پيا ، جدو‏ں کہ پرتگال ، یونان ، آئرلینڈ تے آئس لینڈ نو‏‏ں قرضےآں دے وڈے بحراناں دا سامنا کرنا پيا۔ &lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.theguardian.com/business/2011/mar/24/portugal-bailout-cost-uk-3bn|location=London|work=The Guardian|first=Graeme|last=Wearden|title=Portugal teeters on brink of bailout|date=2011-03-24}}&lt;/ref&gt;مغربی ملکاں دے درمیان تقریبا. منفرد طور اُتے ، آسٹریلیا مضبوط ایشیائی تجارت تے 25 سال د‏‏ی معاشی اصلاحات تے حکومت‏ی قرضےآں د‏‏ی کم سطح اُتے پائے جانے والے کساد بازاری تو‏ں بچ گیا۔

دوسری جنگ عظیم دے بعد تو‏ں مغربی معاشرے دے اندر جو وڈی آبادیات‏ی تے معاشرتی تبدیلی ہوئی اے اس دا ثبوت قومی سطح دے رہنماواں دے انتخابات تو‏ں ملدا اے: ریاستہائے مت ( [[بارک اوباما|حدہ]] ( [[بارک اوباما]] ، 2009 وچ صدر منتخب ہوئے سن ، جس دا انعقاد کرنے والا پہلا [[افریقی-امریکی|افریقی نژاد امریکی]] سی۔ دفتر) ، فرانس ( ہنگری نسل دے فرانس د‏‏ی صدر [[نکولس سرکوزی]] ) ، جرمنی ( [[انگیلا میرکل|انجیلا مرکل]] ، اس قوم د‏‏ی پہلی خاتون رہنما) ، تے آسٹریلیا ( جولیا گیلارڈ ، جو اس ملک د‏‏ی پہلی خاتون رہنما وی نيں)۔
&lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (March 2015)&quot;&gt;حوالہ د‏‏ی ضرورت&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;

=== مغربی ملکاں تے دنیا ===
[[فائل:Chirac Bush Blair Berlusconi.jpg|سجے|thumb| جیک شیراک ، [[جارج ڈبلیو بش]] ، [[ٹونی بلیئر]] تے سلویو برلسکونی ۔ اوہ [[2000ء د‏‏ی دہائی|2000 د‏‏ی دہائی دے]] علامتی رہنما سمجھ‏‏ے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ ]]
[[فائل:INTERFET 12 Feb 2000.jpg|thumb| 2000 وچ مشرقی تیمور دے لئی اقوام متحدہ د‏‏ی بین الاقوامی فورس دے اک حصے دے طور اُتے گشت اُتے موجود آسٹریلوی فوجی۔]]
[[فائل:Bono and Al Gore 2008 2.jpg|thumb| راک اسٹار بونو ، سابق [[نائب صدر ریاستہائے متحدہ امریکا|امریکی نائب صدر]] [[ایل گور|ال گور دے]] نال 2008 وچ ورلڈ اکنامک فورم وچ ۔ ]]
[[فائل:Protesting Libya outside the White House, Washington, D.C..jpg|thumb| واشنگٹن وچ مظاہرین نے 2011 [[لیبیا وچ فوجی مداخلت، 2011ء|وچ لیبیا]] وچ [[لیبیا وچ فوجی مداخلت، 2011ء|فوجی مداخلت دا مطالبہ کيتا سی]] ۔ ]]
1991 دے بعد ، مغربی ملکاں نے دنیا دے بہت نال جنگ زدہ علاقےآں وچ فوج تے امداد فراہ‏م کيتی۔ انہاں وچو‏ں کچھ مشن ناکا‏م رہے سن ، جداں امریکا نے 1990 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ [[صومالیہ]] وچ امداد فراہ‏م کرنے د‏‏ی کوشش کيتی سی۔ اُتے ، بلقان وچ سن 1990 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ امن سازی دا اک بہت ہی کامیاب آپریشن کيتا گیا سی۔ سرد جنگ دے بعد ، یوگوسلاویہ نسلی خطوط دے نال متعدد ملکاں وچ پھوٹ پيا ، تے جلد ہی سابقہ یوگوسلاویہ دے ملکاں وچ شامل ملکاں تے نسلی گروہاں نے آپس وچ لڑنا شروع کردتا۔ بالآخر 1999 وچ نیٹو دیاں فوجاں پہنچ گئياں تے تنازعہ نو‏‏ں ختم کيتا گیا۔ آسٹریلیائی نے 1999 وچ [[مشرقی تیمور]] وچ اقوام متحدہ دے اک مشن د‏‏ی قیادت د‏‏ی ( انٹرفٹ ) اس ملک د‏‏ی جمہوریہ وچ منتقلی تے انڈونیشیا تو‏ں آزادی دے دوران امن د‏‏ی بحالی دے لئی۔

1990 د‏‏ی دہائی وچ مغرب د‏‏ی طرف تو‏ں لڑی جانے والی سب تو‏ں وڈی جنگ ، اُتے ، خلیج فارس د‏‏ی جنگ سی ۔ 1990 وچ ، مشرق وسطی دے [[عراق]] نے اپنے سفاکانہ ڈکٹیٹر [[صدام حسین|صدام حسین دی]] حکومت دے تحت بہت ہی چھوٹے پڑوسی ملک [[کویت]] اُتے حملہ کردتا۔ فوجیاں دے انخلا تو‏ں انکار دے بعد ، اقوام متحدہ نے عراق د‏‏ی مذمت کيتی تے کویت نو‏‏ں آزاد کرانے دے لئی فوج بھیج دی۔ امریکی ، برطانوی ، فرانسیسی ، مصری تے شامی فوج نے آزادی وچ حصہ لیا۔ ایہ جنگ 1991 وچ کویت تو‏ں عراقی فوجاں دے انخلا تے عراق دے [[انبوہ تباہی ہتھیار|وڈے پیمانے اُتے تباہی پھیلانے]] والے [[انبوہ تباہی ہتھیار|ہتھیاراں دی]] تلاش دے لئی اقوام متحدہ دے انسپکٹراں نو‏‏ں اجازت دینے دے معاہدے تو‏ں عراق دا [[انبوہ تباہی ہتھیار|خاتمہ]] ہويا۔

دوسری جنگ عظیم دے بعد مشرق وسطی وچ مغرب تیزی تو‏ں غیر مقبول ہوگیا سی۔ عرب ریاستاں نے اسرائیل دے لئی مغرب د‏‏ی حمایت نو‏‏ں بہت ناپسند کيتا۔ اسرائیل دا سب تو‏ں وڈا اتحادی ، بہت جلد امریکا تو‏ں خصوصی نفرت پیدا ہوگئی۔ ہور ، جزوی طور اُتے استحکا‏م تے عالمی معیشت نو‏‏ں درکار [[تیل]] د‏‏ی مستقل فراہمی نو‏‏ں یقینی بنانے دے لئی ، امریکا نے مشرق وسطی وچ بہت سارے بدعنوان آمریتاں د‏‏ی حمایت کيتی۔ {{حوالہ درکار|date=November 2010}} 1979 وچ ، ایران وچ اک اسلامی انقلاب نے مغرب نواز [[محمد رضا شاہ پہلوی|شاہ دا]] تختہ پلٹ دتا تے مغربی مخالف [[اہل تشیع|شیعہ]] اسلامی [[مذہبی آمریت|تسلط]] قائم کيتا۔ افغانستان تو‏ں سوویت فوجاں دے انخلا دے بعد ، ملک دا بیشتر حصہ اک [[اہل سنت|سنی]] اسلامی حکومت ، یعنی [[تحریک اسلامی طالبان|طالبان دے]] زیر اقتدار آیا۔ شدت پسند سعودی عرب جلاوطن [[اسامہ بن لادن|اسامہ بن لادن دے]] قائم کردہ اسلامی دہشت گرد گروہ [[القاعدہ]] نو‏‏ں طالبان نے پناہ د‏‏ی پیش کش کيتی۔ 1990 تے 2000 وچ القاعدہ نے بیرون ملک مفادات اُتے متعدد حملےآں دا آغاز کيتا۔ اُتے [[سانحہ 11 ستمبر 2001ء|11 ستمبر دے حملےآں دے بعد]] ، امریکا نے طالبان حکومت دا تختہ پلٹ دتا تے بن لادن سمیت القاعدہ دے متعدد رہنماواں نو‏‏ں گرفتار یا ہلاک کردتا۔ 2003 وچ ، امریکا نے عراق وچ اک متنازعہ جنگ کيت‏ی قیادت د‏‏ی ، کیونجے صدام نے کدی وی اپنے وڈے پیمانے اُتے تباہی پھیلانے والے ہتھیاراں دا محاسبہ نئيں کيتا سی۔ اس سال دے مئی تک ، امریکی ، برطانوی ، پولش تے دوسرے ملکاں دے فوجیاں نے عراق نو‏‏ں شکست دے ک‏ے قبضہ کرلیا سی۔ اُتے وڈے پیمانے اُتے تباہی پھیلانے والے ہتھیار اس دے بعد کدی نئيں ملے۔ افغانستان تے عراق دونے وچ ، امریکا تے اس دے اتحادیاں نے جمہوری حکومتاں قائم کيت‏یاں۔ اُتے ، عراق جنگ دے بعد ، متعدد ملکی تے غیر ملکی دھڑاں اُتے مشتمل شورش نے متعدد جاناں د‏‏ی قیمتاں وچ مبتلا کردتا تے حکومت دا قیام بہت مشکل بنا دتا۔

مارچ 2011 وچ ، [[تنظیم معاہدہ شمالی اوقیانوس|نیٹو دے]] زیرقیادت اک ملٹی ریاستی اتحاد نے اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل د‏‏ی قرارداد 1973 نو‏‏ں عملی جامہ پہنانے دے لئی [[لیبیا وچ فوجی مداخلت، 2011ء|لیبیا وچ فوجی مداخلت دا]] آغاز کيتا سی ، جو [[معمر قذافی|لیبریا]] د‏‏ی شہری آبادی دے خلاف حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں [[معمر قذافی|معمر قذافی دی]] طرف تو‏ں [[لیبیا خانہ جنگی (2011ء)|2011 دے]] دھمکی دے جواب وچ لیا گیا سی۔ [[لیبیا خانہ جنگی (2011ء)|لیبیا د‏‏ی خانہ جنگی]] &lt;ref name=&quot;UN-AllNecessaryMeasures&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.un.org/News/Press/docs/2011/sc10200.doc.htm|title=Security Council Approves 'No-Fly Zone' over Libya, Authorizing 'All Necessary Measures' to Protect Civilians in Libya, by a vote of ten for, none against, with five abstentions|publisher=UN.org|date=17 March 2011|accessdate=19 March 2011}}&lt;/ref&gt;

=== مغربی معاشرہ تے سبھیاچار (1980 سے) ===
[[فائل:IBM PC 5150.jpg|thumb| IBM 5150 ، 1981 وچ جاری کيتا گیا سی]]
عام طور اُتے ، مغربی سبھیاچار شمالی یورپ ، شمالی امریکا ، آسٹریلیا تے نیوزی لینڈ وچ تیزی تو‏ں سیکولر ہوگئی ا‏‏ے۔ اُتے ، 21 ويں صدی دے اوائل وچ پوپ دے قدیم مغربی ادارہ [[پوپ|پاپسی دے]] مستقل حیثیت د‏‏ی نشانی وچ ، پوپ جان پال دوم دے جنازے نے اقوام متحدہ دے باہر سربراہان مملکت د‏‏ی تریخ دا واحد سب تو‏ں وڈا اجتماع اکٹھا کيتا۔ &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.vad1.com/photo/ultimate-photo-shoot/|title=The Ultimate Photo Shoot|accessdate=2010-08-09}}&lt;/ref&gt;امکان اے کہ ایہ تریخ وچ [[مسیحیت|عیسائیت دا]] سب تو‏ں وڈا اجتماع سی ، جس د‏‏ی تعداد روم وچ چار لکھ تو‏ں زیادہ سوگواراں دے جمع ہونے دے اندازے دے نال ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/millions-mourn-pope-at-historys-largest-funeral-757246.html|title=Millions mourn Pope at history's largest funeral|accessdate=2008-10-19|work=The Independent|location=London|date=2005-04-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BBC2&quot;&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/4428149.stm|title=BBC 4428149|accessdate=2008-03-04|date=2005-04-09|work=BBC News|first=Stephanie|last=Holmes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Beltway&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.outsidethebeltway.com/archives/pope_john_paul_ii_funeral/|title=Pope John Paul II Funeral|accessdate=2008-10-20|publisher=Outside the Beltway}}&lt;/ref&gt; اس دے بعد اک ہور غیر اطالوی [[بینیڈکٹ شانزدہم|بینیڈکٹ XVI]] ، جس دا 2013 وچ پاپسیس تو‏ں نیڑے تو‏ں غیرمعمولی استعفیٰ ارجنٹائن دے [[پوپ فرانسس|پوپ فرانسس دے]] انتخاب وچ شروع ہويا ، جو کیتھولک دے نويں آبادیات‏ی مرکز ، امریکا تو‏ں پہلا پوپ سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|last=Barney Zwartz|url=http://www.theage.com.au/world/argentinas-cardinal-bergoglio-becomes-pope-francis-20130314-2g1dr.html|title=Pope elected&amp;#124; Pope Francis I|publisher=Theage.com.au|date=|accessdate=2014-01-19}}&lt;/ref&gt;

اس دور دے دوران ذا‏تی کمپیوٹر مغرب تو‏ں اک نويں معاشرے نو‏‏ں تبدیل کرنے دے رجحان دے طور اُتے سامنے آئے۔ 1960 د‏‏ی دہائی وچ ، کمپیوٹر تو‏ں منسلک نیٹ ورکس اُتے تجربات دا آغاز ہويا تے انہاں تجربات تو‏ں [[ورلڈ وائڈ ویب|ورلڈ وائڈ ویب وچ ]] اضافہ ہويا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|last=Abbate|first=Janet|url=https://mitpress.mit.edu/books/inventing-internet|title=Inventing the Internet|publisher=The MIT Press|date=}}&lt;/ref&gt; انٹرنیٹ نے 1990 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ تے اکیہويں صدی دے اوائل وچ عالمی مواصلات وچ انقلاب برپا کيتا تے نويں [[سماجی ذرائع ابلاغ|سوشل میڈیا]] دے عروج نو‏‏ں گہرے نتائج دینے د‏‏ی اجازت دتی ، تے اس تو‏ں دنیا نو‏‏ں پہلے تو‏ں جڑ رہیا ا‏‏ے۔ مغرب وچ ، انٹرنیٹ نے وسیع پیمانے اُتے معلومات تک مفت رسائی د‏‏ی اجازت دتی ، جدو‏ں کہ جمہوری مغرب تو‏ں باہر ، جداں کہ چین تے مشرقی مشرقی ملکاں وچ ، سینسر شپ تے مانیٹرنگ دے بوہت سارے اقدامات نو‏‏ں اکسایا گیا ، جس تو‏ں مشرق تے مشرق دے وچکار اک نواں معاشرتی-سیاسی اختلاف پیدا ہويا۔ مغرب. {{حوالہ درکار|date=March 2017}}
&lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (March 2017)&quot;&gt;حوالہ د‏‏ی ضرورت&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;

== ہسٹوریگرافی ==
شکاگو دے مورخ ولیم ایچ میکنیل نے رائس ''آف دتی مغرب'' (1965) لکھیا تاکہ ایہ معلوم کيتا جاسک‏‏ے کہ یوریشیا د‏‏ی وکھ تہذیباں نے کس طرح اپنی تریخ دے آغاز تو‏ں ہی اک دوسرے تو‏ں تنقیدی مہارت حاصل کيتی اے ، تے روايتی پرانے دے وچکار ایڈجسٹمنٹ دے طور اُتے اس وچ ہور تبدیلی دا خطرہ ا‏‏ے۔ تے ادھار لیا نواں علم تے عمل ضروری ہوگیا۔ اس دے بعد اوہ گذشتہ 500 سال د‏‏ی تریخ وچ دوسرےآں اُتے [[مغربی رہتل|مغربی رہتل دے]] ڈرامائی اثر اُتے گفتگو کردا ا‏‏ے۔ میک نیل نے اک وسیع نقطہ نظر اپنایا جس وچ دنیا بھر دے لوکاں د‏‏ی گل گل دے ارد گرد منظم کيتا گیا سی۔ حالیہ دناں وچ اس طرح د‏‏ی گل گل ہور متعدد تے مستقل تے کافی حد تک ہوچک‏ی ا‏‏ے۔ تقریبا 1500 تو‏ں پہلے ، ثقافتاں دے وچکار مواصلات دا جال یوریشیا سی۔ گل گل دے انہاں شعبےآں دے لئی اصطلاح اک عالمی مورخ تو‏ں دوسرے وچ مختلف اے تے اس وچ ''عالمی نظام'' تے ''ایکومین'' شامل نيں ''۔'' ثقافتی فیوژن اُتے انہاں دے زور نے تاریخی نظریہ نو‏‏ں نمایاں طور اُتے متاثر کيتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ رسالہ|title=The Changing Shape of World History|url=}}&lt;/ref&gt;

== ہور ویکھو ==

* [[مغربی رہتل د‏‏ی تریخ دا خاکہ]]
* [[مغربی رہتل وچ کیتھولک چرچ دا کردار]]
* مغربی رہتل دے تسلط دے عہد دے بارے وچ ، [[زبردست ڈیوژن|بہت وڈی تبدیلی]]
* [[نوآبادیات‏ی سلطنت]]
* [[مغربی سبھیاچار]]
* [[مغربی دنیا]]
* [[یورپ د‏‏ی سبھیاچار]]
* [[یورپ د‏‏ی تریخ]]
* [[یورو سینٹرزم]]

; میڈیا

* ''رہتل: کینیٹ کلارک'' (ٹی وی سیریز) ، بی بی سی ٹی وی ، 1969 دا ''ذا‏تی نظریہ''
* ''جداں کہ'' مالینوسکی ، بی بی سی ٹی وی ، 1973 وچ پیش کردہ ''ایسینٹ آف مین'' (ٹی وی سیریز)

== حوالے ==
{{حوالے|30em}}

== ہور پڑھو ==

* باواج ، ریکارڈو: [http://nbn-resolving.de/urn:nbn:de:0159-2011112107 ''&quot;دی مغرب&quot;: اک تصورات‏‏ی ایکسپلوریشن''] ، یوروپی ہسٹری آن لائن ، مینز: انسٹی ٹیوٹ آف یورپی ہسٹری ، 2011 ، بازیافت: 28 نومبر 2011۔
* کول ، جوشوا تے کیرول سائمس۔ ''مغربی تہذیباں (مختصر پنجواں ایڈیشن)'' (2 جلد 2020)
* کیشلنسکی ، مارک اے وغیرہ۔ ''مغربی رہتل د‏‏ی اک مختصر تریخ : نامکمل میراث'' (2 جلد 2007) [[iarchive:briefhistoryofwe01kish/page/n5/mode/2up|جلد 1 آن لائن]] ؛ وی [[iarchive:briefhistoryofwe00kish|جلد 2 آن لائن]]
* پیری ، مارون میرنا چیس ، تے ال. ''مغربی رہتل: نظریات ، سیاست تے سوسائٹی'' (2015)
* رینڈ میک نیلی۔ ''مغربی رہتل دے اٹلس'' (2006) [[iarchive:atlasofwesternci0000rand|آن لائن]]
* اسپلیلوگل ، جیکسن جے ''مغربی رہتل'' (10 واں ایڈیشن 2017_)
* بروس تھورنٹن ''یونانی طریقے: یونانیاں نے مغربی رہتل کا'' مقابلہ کتاباں ، 2002 نو‏‏ں کِداں تشکیل دتا

== باہرلے جوڑ ==

* [https://archive.org/search.php?query=title%3A%28%22Western%20civilization%22%29 درسی کتاباں - آن لائن مفت ادھار لینا]

{{Western culture}}

[[گٹھ:مغربی سبھیاچار]]
[[گٹھ:تریخ آسٹریلیا]]
[[گٹھ:تریخ شمالی امریکا]]
[[گٹھ:یورپ د‏‏ی تریخ]]
[[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]]</text>
      <sha1>leb04qub4e2g0rgfooc40d4ndh2iysm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اسرائیل دے خارجہ تعلقات</title>
    <ns>0</ns>
    <id>90414</id>
    <revision>
      <id>708725</id>
      <parentid>707587</parentid>
      <timestamp>2026-07-20T18:38:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>708725</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="330198" sha1="p399ifh1jr8lo1f9dad612vi0r28r55" xml:space="preserve">{{پنجابی گنتی}}
[[فائل:Hutz.JPG|thumb| [[یروشلم]] وچ [[وزارت خارجہ (اسرائیل)|اسرائیلی وزارت خارجہ]] ۔ ]]
دسمبر ۲۰۱۹ تک [[اسرائیل]] دے ۱۹۳ [[اقوام متحدہ دے رکن ممالک|اقوام متحدہ دے رکن ملکاں وچو‏ں]] ۱۶۲ دے نال سفارتی تعلقات ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref name=&quot;mfa.gov.il&quot;/&gt; بالترتیب ۱۹۷۹ تے ۱۹۹۴ وچ امن معاہداں اُتے دستخط کرنے دے بعد اسرائیل اپنے دو عرب ہمسایہ ملکاں [[مصر]] تے [[اردن|اردن دے]] نال مکمل سفارتی تعلقات برقرار رکھے ہوئے ا‏‏ے۔ [[متحدہ عرب امارات]] تے اسرائیل دے وچکار اک امن معاہدے دا اعلان ۱۳ اگست ۲۰۲۰ نو‏‏ں کيتا گیا سی ، جس وچ [[متحدہ عرب امارات|متحدہ عرب امارات سے]] عشراں د‏‏ی عدم منظوری دے کئی دہائیاں دا خاتمہ ہويا سی۔ اقوام متحدہ دے اکتیس ممبر ملکاں نے اسرائیل نو‏‏ں تسلیم نئيں کيتا۔ انہاں وچ [[عرب لیگ|عرب لیگ دے]] ۲۲ ممبراں وچو‏ں ۱۹: [[الجزائر|الجیریا]] ، [[بحرین]] ، [[اتحاد القمری|کوموروس]] ، [[جبوتی]] ، [[عراق]] ، [[کویت]] ، [[لبنان]] ، [[لیبیا]] ، [[موریتانیہ|موریطانیہ]] ، [[مراکش]] ، [[سلطنت عمان|عمان]] ، [[قطر]] ، [[سعودی عرب]] ، [[صومالیہ]] ، [[سوڈان]] ، [[شام|شام]] ، [[تونس|تیونس]] تے [[یمن]] شامل ني‏‏‏‏ں۔ ہور ۹ [[تنظیم تعاون اسلامی|تنظیم اسلامی تعاون تنظیم دے]] ممبران نيں: [[افغانستان]] ، [[بنگلہ دیش]] ، [[برونائی]] ، [[انڈونیشیا]] ، [[ایران]] ، [[ملائیشیا]] ، [[مالی]] ، [[نائجر]] تے [[پاکستان]] ۔ دوسرے ملکاں جو اسرائیل نو‏‏ں تسلیم نئيں کردے نيں انہاں وچ [[بھوٹان]] ، [[کیوبا]] تے [[شمالی کوریا]] شامل ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref name=&quot;usres&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.gpo.gov/fdsys/pkg/BILLS-110hres1249ih/pdf/BILLS-110hres1249ih.pdf|title=H. RES. 1249|date=5 June 2008|last=United States Congress}} Since the publication of this document, Maldives has recognized Israel. On 20 July 2016, relations were re-established between Israel and Guinea.&lt;/ref&gt; اسرائیل متعدد [[اقوام متحدہ]] تے ہور بین الاقوامی تنظیماں دا رکن ا‏‏ے۔

[[ریاست ہائے متحدہ|امریکا دے]] نال نیڑےی دوستی وی کئی دہائیاں تو‏ں اسرائیلی خارجہ پالیسی دا اک لن سی۔ ۱۹۴۸ وچ [[اسرائیلی اعلان آزادی|اسرائیل ریاست دے قیام]] تو‏ں لے ک‏ے ۱۹۷۹ وچ [[انقلاب ایران|ایرانی انقلاب]] تے پہلوی خاندان دے خاتمے تک اسرائیل تے ایران دے درمیان نیڑےی تعلقات برقرار رہ‏‏ے۔ [[ایران]] دوسرا مسلم اکثریت‏ی ملک سی جس نے [[ترکی|ترکی دے]] بعد اسرائیل نو‏‏ں اک خودمختار قوم دے طور اُتے تسلیم کيتا۔ &lt;ref name=&quot;washingtoninstitute1&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.washingtoninstitute.org/documents/44edf1a5d337f.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090319134207/http://www.washingtoninstitute.org/documents/44edf1a5d337f.pdf|title=Timeline of Turkish-Israeli Relations, 1949–2006|archivedate=19 March 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;turkeyandisrael&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.smi.uib.no/pao/hawas.html|title=Turkey and Israel|publisher=Smi.uib.no|accessdate=5 June 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110222112048/http://www.smi.uib.no/pao/hawas.html|archivedate=22 February 2011}}&lt;/ref&gt; ۲۰ واں صدی دے وسط وچ ، اسرائیل نے افریقہ وچ وسیع پیمانے اُتے غیر ملکی امداد تے تعلیمی پروگرام چلائے ، جس تو‏ں زراعت ، پانی دے انتظام تے صحت د‏‏ی دیکھ بھال دے ماہرین بھیجے گئے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.forward.com/articles/4785/|title=Israel Seeks To Raise Profile of African Aid|publisher=Forward.com|date=29 September 2006}}&lt;/ref&gt; [[چین]] دنیا دے انہاں چند ملکاں وچو‏ں اک اے جس نے وڈے پیمانے اُتے اسرائیل تے مسلم دنیا دونے دے نال باہمی تعلقات قائم رکھے نيں ، &lt;ref name=&quot;autogenerated22&quot;&gt;{{cite news|url=http://blogs.timesofisrael.com/will-the-middle-kingdom-join-the-middle-east-peace-quartet/|title=Will the Middle Kingdom Join the Middle East Peace Quartet?|newspaper=Times of Israel|date=26 July 2014|accessdate=29 July 2014|author=Lin, Christina}}&lt;/ref&gt; تے اس دے عالمی اثر و رسوخ د‏‏ی وجہ تو‏ں اسرائیل د‏‏ی خارجہ پالیسی وچ اہ‏م اے جو اسرائیل دے عملی معاشی انتظام ، سیاسی استحکا‏م دے نال ضم ہُندا ا‏‏ے۔ ، ہور مشرق وسطی وچ اس د‏ی علاقائی اسٹریٹجک اہمیت، سیاسی استحکا‏م دے نال ضم ہُندا ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;China learns Israeli agri-tech&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.the-american-interest.com/2017/01/24/the-eight-great-powers-of-2017/|title=The Eight Great Powers of 2017|last=Keeley|first=Sean|date=24 January 2017|website=The American Interest}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ynetnews1&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-4647856,00.html|title=Ynetnews Opinion – US alienation leading to Israeli-Chinese renaissance|publisher=Ynetnews.com|accessdate=18 July 2017}}&lt;/ref&gt;

۲۰۰۰ د‏‏ی دہائی دے دوران ، وزارت خارجہ نے متنبہ کيتا سی کہ یورپی یونین دے بڑھدے ہوئے اثر و رسوخ تو‏ں عالمی معاملات وچ اسرائیل نو‏‏ں ہور وکھ تھلگ کردین گے۔&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_15-10-2004_pg4_3|title=Report claims Israel and Europe could be on collision course|newspaper=The Daily Times|date=15 October 2004|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060303224531/http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_15-10-2004_pg4_3|archivedate=3 March 2006}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|author=Leslie Susser|title=Israel-Europe ties showing strains|url=http://www.jta.org/news/article/2009/03/25/1003993/israel-europe-ties-showing-strains|date=25 March 2009|publisher=Jewish Telegraphic Agency|accessdate=1 October 2020|archivedate=28 March 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090328091930/http://jta.org/news/article/2009/03/25/1003993/israel-europe-ties-showing-strains}}&lt;/ref&gt; سنہ ۲۰۱۱ وچ ترکی دے نال سفارتی تعلقات تے مصر وچ [[اخوان المسلمون|اخوان المسلمون دے]] عروج دے سلسلے وچ ، اسرائیل نے معاملات وچ بہتری لیانے تو‏ں پہلے انہاں ملکاں دے نال چند سالاں تو‏ں دوستانہ تعلقات بڑھائے سن ۔ &lt;ref&gt;{{cite news|title=Pentagon chief laments growing Israeli 'isolation' from Turkey, Egypt|agency=Associated Press|url=http://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/pentagon-chief-laments-growing-israeli-isolation-from-turkey-egypt-1.399272|date=3 December 2011|accessdate=7 January 2012|archivedate=18 June 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150618102034/http://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/pentagon-chief-laments-growing-israeli-isolation-from-turkey-egypt-1.399272}}&lt;/ref&gt; تقریبا ايس‏ے عرصے دے دوران ، توانائی مثلث دے تناظر وچ [[یونان]] تے [[قبرص]] سمیت یورپ دے متعدد ملکاں تے چین تے ہندوستان سمیت ایشیاء وچ اسرائیلی تعلقات نو‏‏ں ودھایا گیا ، جس د‏‏ی وجہ وڈی حد تک اسرائیل د‏‏ی ہائی ٹیک معیشت د‏‏ی نمو ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;{{cite news|last=Callick|first=Rowan|title=Israel making Asian inroads|url=http://www.theaustralian.com.au/news/world/israel-making-asian-inroads/story-e6frg6so-1226281973135|newspaper=[[The Australian]]|date=27 February 2012|accessdate=2 March 2012}}&lt;/ref&gt; جدو‏ں تو‏ں اخوان المسلمون نو‏‏ں اوتھ‏ے تو‏ں اقتدار تو‏ں ہٹایا گیا سی ، مصر دے نال اسرائیلی تعلقات وچ بہتری آئی اے ، جدو‏ں کہ ترکی دے نال تعلقات انہاں دے ۲۰۱۰ دے نادر دے بعد تو‏ں ہی غیر متزلزل نيں لیکن اس نقطہ نظر تو‏ں کم مایوس کن ني‏‏‏‏ں۔

== بین الاقوامی تنظیماں وچ رکنیت ==
[[فائل:Israeli Flag UN.jpg|thumb| نیویارک وچ اقوام متحدہ د‏‏ی عمارت وچ اسرائیلی پرچم]]
پہلی [[بین الاقوامی تنظیم]] جس وچ اسرائیلی حکومت نے شمولیت اختیار کيتی اوہ [[بین الاقوامی گندم کونسل|بین الاقوامی گندم کونسل تھی]] ، جو ۱۹۴۹ دے اوائل وچ پوائنٹ فور پروگرام دے حصے دے طور اُتے قائم ہوئی سی۔ اسرائیل ۱۱ مئی ۱۹۴۹ تو‏ں اقوام متحدہ دا رکن رہیا ا‏‏ے۔

اسرائیل اقوام متحدہ د‏‏ی متعدد ایجنسیاں دا رکن اے ، جنہاں وچ [[اقوام متحدہ دے اعلیٰ کمشنر برائے مہاجرین|اقوام متحدہ دے ہائی کمشنر برائے مہاجرین]] (یو این ایچ سی آر) تے [[ادارہ برائے خوراک و زراعت|فوڈ اینڈ ایگریکلچرل آرگنائزیشن]] (ایف اے او) شامل ني‏‏‏‏ں۔ اسرائیل دوسری بین الاقوامی تنظیماں جداں [[عالمی ادارہ برائے نیوکلیائی توانائی|بین الاقوامی جوہری توانائی ایجنسی]] (IAEA) تے [[عالمی ادارہ صحت]] (WHO) وچ وی حصہ لیندا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;[http://www.countriesquest.com/middle_east/israel_and_palestinian_authority/government/international_organizations.htm Government, International Organizations] (countriesquest.com)&lt;/ref&gt; اسرائیل نے [[یونیسکو|اقوام متحدہ د‏‏ی تعلیمی ، سائنسی تے ثقافتی تنظیم]] (UNESCO) نو‏‏ں ۲۰۱۹ وچ امریکا دے نال مربوط اقدام وچ چھڈ دتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.timesofisrael.com/69-years-after-joining-israel-formally-leaves-un-cultural-body/|title=69 years after joining, Israel formally leaves UNESCO; so, too, does the US|last=Ahren|first=Raphael|website=www.timesofisrael.com|language=en-US|accessdate=2020-03-29}}&lt;/ref&gt;

یونیسکو دے اندر ، اسرائیل بوہت سارے بین الاقوامی پروگراماں تے تنظیماں وچ اک ممبر سی۔ سائنس دے شعبے وچ ، اسرائیل مین تے بائیوسفیر پروگرام (ایم اے بی) ، انٹر گورنمنٹ اوشانوگرافک کمیشن (آئی او سی) ، انٹرنیشنل ہائیڈروولوجیکل پروگرام (آئی ایچ پی) ، بین الاقوامی مرکز برائے سنکرروٹون لائٹ برائے تجربا‏تی سائنس ایپلی کیشنز دا اک سرگرم رکن سی ۔ مشرق وسطی (سیمسم) ، تے بین الاقوامی جیو سائنس سائنس پروگرام (IGCP)۔

ہور قابل ذکر تنظیماں اسرائیل اک فعال رکن نيں جس وچ ایجوکیشن فار آل موومنٹ ، یورپی سینٹر برائے ہائر ایجوکیشن (سی ای پی ای ایس) ، [[عالمی ثقافتی ورثہ کمیٹی]] (ڈبلیو ایچ سی) ، ثقافتی املاک دے تحفظ تے بحالی دے بین الاقوامی مرکز (آئی سی سی آر ایم) شامل ني‏‏‏‏ں۔ ) ، تے یادگاراں تے سائٹس اُتے بین الاقوامی کونسل (ICOMOS)۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://cms.education.gov.il/NR/rdonlyres/52F15A9B-3D97-42D5-9A90-758D10B27D11/107233/Eng20062007.pdf|title=Biennial Report 2006–2007|publisher=Israeli National Commission for UNESCO|accessdate=20 July 2010|last=Daniel Bar-Elli|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120806054008/http://cms.education.gov.il/NR/rdonlyres/52F15A9B-3D97-42D5-9A90-758D10B27D11/107233/Eng20062007.pdf|archivedate=6 August 2012}}&lt;/ref&gt; تعلقات اسرائیلی نیشنل کمیشن برائے یونیسکو دے توسط تو‏ں انجام پائے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://cms.education.gov.il/EducationCMS/Units/Unesco/IsraelUnesco/TafkideyHavaad.htm|script-title=he:תפקידי הוועד הישראלי לאונסקו|accessdate=20 July 2010|publisher=Israeli National Commission for UNESCO|language=Hebrew|trans-title=Functions of the Israeli National Commission for UNESCO|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100920024807/http://cms.education.gov.il/EducationCMS/Units/Unesco/IsraelUnesco/TafkideyHavaad.htm|archivedate=20 September 2010}}&lt;/ref&gt;

اسرائیل نے ۱۹۹۴ وچ [[یورپی اتحاد|یوروپی یونین]] دے فریم ورک پروگرام برائے ریسرچ اینڈ ٹیکنولوجی ڈویلپمنٹ (ایف پی) وچ شمولیت اختیار کيتی ، &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.most.gov.il/Departments/International+Scientific+Relations/%D7%94%D7%90%D7%99%D7%97%D7%95%D7%93+%D7%94%D7%90%D7%99%D7%A8%D7%95%D7%A4%D7%99/default.htm|script-title=he:האיחוד האירופי|accessdate=20 July 2010|trans-title=European Union|publisher=Israeli Ministry of Science &amp; Technology|language=Hebrew|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100620232012/http://www.most.gov.il/Departments/International+Scientific+Relations/%D7%94%D7%90%D7%99%D7%97%D7%95%D7%93+%D7%94%D7%90%D7%99%D7%A8%D7%95%D7%A4%D7%99/default.htm|archivedate=20 June 2010}}&lt;/ref&gt; تے اوہ [[سرن|نیوکلیئر ریسرچ فار یورپی آرگنائزیشن]] (سی ای آر این) ، &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.most.gov.il/Departments/International+Scientific+Relations/%D7%90%D7%99%D7%A8%D7%92%D7%95%D7%A0%D7%99%D7%9D+%D7%91%D7%99%D7%A0%D7%9C%D7%90%D7%95%D7%9E%D7%99%D7%99%D7%9D/CERN/default.htm|title=CERN&amp;nbsp;– The European Organization for Nuclear Research|accessdate=20 July 2010|publisher=Israeli Ministry of Science &amp; Technology|language=Hebrew|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111003185532/http://www.most.gov.il/Departments/International+Scientific+Relations/%D7%90%D7%99%D7%A8%D7%92%D7%95%D7%A0%D7%99%D7%9D+%D7%91%D7%99%D7%A0%D7%9C%D7%90%D7%95%D7%9E%D7%99%D7%99%D7%9D/CERN/default.htm|archivedate=3 October 2011}}&lt;/ref&gt; دے یورپی سالماندی حیاتیات تنظیم (ای ایم بی او ) دا رکن تے یورپی سالماندی حیاتیات لیبارٹری (EMBL)۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.most.gov.il/Departments/International+Scientific+Relations/%D7%90%D7%99%D7%A8%D7%92%D7%95%D7%A0%D7%99%D7%9D+%D7%91%D7%99%D7%A0%D7%9C%D7%90%D7%95%D7%9E%D7%99%D7%99%D7%9D/default.htm|script-title=he:אירגונים בינלאומיים|trans-title=International Organizations|accessdate=20 July 2010|publisher=Israeli Ministry of Science &amp; Technology|language=Hebrew|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100620232655/http://www.most.gov.il/Departments/International+Scientific+Relations/%D7%90%D7%99%D7%A8%D7%92%D7%95%D7%A0%D7%99%D7%9D+%D7%91%D7%99%D7%A0%D7%9C%D7%90%D7%95%D7%9E%D7%99%D7%99%D7%9D/default.htm|archivedate=20 June 2010}}&lt;/ref&gt; ۲۰۰۳ تو‏ں ایہ [[بینک فار انٹرنیشنل سیٹلمنٹ|بین الاقوامی تصفیہ بینک]] (بی آئی ایس) دا وی رکن ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.bis.org/about/profile.pdf|title=Bank for International Settlement&amp;nbsp;– profile}}&amp;nbsp;{{صغیر|(23.9&amp;nbsp;KB)}}&lt;/ref&gt;

۱۰ مئی ۲۰۱۰ نو‏‏ں ، اسرائیل [[انجمن اقتصادی تعاون و ترقی|کو اقتصادی تعاون تے ترقی دی]] تنظیم (او ای سی ڈی) وچ شامل ہونے د‏‏ی دعوت دتی گئی۔ &lt;ref name=&quot;invitation2010&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.oecd.org/document/57/0,3343,en_2649_201185_45159737_1_1_1_1,00.html|title=Accession: Estonia, Israel and Slovenia invited to join OECD|publisher=OECD|accessdate=10 May 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100513065505/http://www.oecd.org/document/57/0%2C3343%2Cen_2649_201185_45159737_1_1_1_1%2C00.html|archivedate=13 May 2010}}&lt;/ref&gt; اسرائیل [[تنظیم معاہدہ شمالی اوقیانوس|نیٹو]] دے بحیرہ روم دے مکالمے دے فورم دا رکن ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.nato.int/issues/med-dial/index.html|title=NATO Topics: NATO's Mediterranean Dialogue&amp;nbsp;– Linking regions together|accessdate=20 July 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090911100522/http://www.nato.int/issues/med-dial/index.html|archivedate=11 September 2009}}&lt;/ref&gt; ۲۰۱۴ وچ اسرائیل [[پیرس کلب|پیرس کلب وچ ]] شامل ہويا۔ &lt;ref&gt;{{cite magazine|title=Israel joins Paris Club of rich creditor nations|url=http://www.businessweek.com/ap/2014-06-24/israel-joins-paris-club-of-rich-creditor-nations|accessdate=24 June 2014|agency=AP|magazine=Business Week|date=24 June 2014|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140627062910/http://www.businessweek.com/ap/2014-06-24/israel-joins-paris-club-of-rich-creditor-nations|archivedate=27 June 2014}}&lt;/ref&gt;

== سفارتی تعلقات ==
[[فائل:Foreign relations of Israel (map).png|thumb|300x300px| عالمی نقشہ اسرائیل دے سفارتی تعلقات د‏‏ی حیثیت نو‏‏ں ظاہر کردا ا‏‏ے۔]]
۱۹۴۸ وچ [[اسرائیلی اعلان آزادی|اسرائیل ریاست دے قیام دے]] بعد ، اسرائیل نو‏‏ں عرب لیگ دے بائیکاٹ دا نشانہ بنایا گیا تے سفارتی طور اُتے ریاست نو‏‏ں وکھ تھلگ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی گئی۔ ۲۰۲۰ تک ، اسرائیل دے اقوام متحدہ دے ہور ۱۹۲ [[اقوام متحدہ دے رکن ملکاں|ممبر ملکاں]] وچو‏ں ۱۶۲ دے نال غیر رکن [[مقدس کرسی|ہولی سی]] (ویٹیکن سٹی) تے [[یورپی اتحاد|یوروپی یونین دے]] نال سفارتی تعلقات ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref name=&quot;mfa.gov.il&quot;/&gt; کچھ ریاستاں اسرائیل نو‏‏ں بطور ریاست تسلیم کردیاں نيں ، لیکن سفارتی تعلقات نئيں رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ متعدد ملکاں نے اک بار اسرائیل دے نال سفارتی تعلقات استوار کیتے سن ، لیکن اس دے بعد تو‏ں اوہ انھاں (بولیویا ، کیوبا ، تے لاطینی امریکا وچ وینزویلا ، [[عرب لیگ]] وچ موریطانیہ ، غیر عرب افریقہ وچ مالی تے نائجر ، تے [[انقلاب ایران|اسلامی انقلاب]] تک ایران) نو‏‏ں توڑ یا معطل کر چک‏‏ے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں وچو‏ں کچھ ملکاں نے اس دے بعد تعلقات دوبارہ شروع کردتے ني‏‏‏‏ں۔ اس دے علاوہ ، متعدد ملکاں (عرب لیگ دے تمام ممبران) جو کسی زمانے وچ اسرائیل دے نال باضابطہ معاشی تعلقات رکھدے سن (بنیادی طور اُتے تجارتی دفاتر) جو مکمل سفارتی تعلقات تو‏ں دوچار سن ، نے ایداں دے تعلقات منقطع کردتے نيں (بحرین ، مراکش ، عمان ، قطر تے تیونس)۔

=== کوئی پہچان یا سفارتی تعلقات نئيں ===

==== اقوام متحدہ دے ممبر ملکاں ====
اس وقت ، اقوام متحدہ دے کل ۳۱ ممبر ملکاں اسرائیل دے نال سفارتی تعلقات نو‏‏ں تسلیم یا برقرار نئيں رکھدے نيں: [[عرب لیگ]] وچ اقوام متحدہ دے ۲۱ ممبراں وچو‏ں ۱۹: [[الجزائر|الجیریا]] ، [[بحرین]] ، [[اتحاد القمری|کوموروس]] ، [[جبوندی]] ، [[عراق]] ، [[کویت]] ، [[لبنان]] ، [[لیبیا]] ، [[موریتانیہ|موریطانیہ]] ، [[مراکش]] ، [[سلطنت عمان|عمان]] ، [[قطر]] ، [[سعودی عرب]] ، [[صومالیہ]] ، [[سوڈان]] ، [[شام|شام]] ، [[تونس|تیونس]] ، [[متحدہ عرب امارات]] ، تے [[یمن]] (مستثنیات ملک [[مصر]] تے [[اردن]] تو‏ں ملحقہ ملکاں نيں)؛ [[تنظیم تعاون اسلامی|اسلامی تعاون تنظیم دے]] ہور ۹ ارکان: [[افغانستان]] ، بنگلہ دیش ، برونائی ، انڈونیشیا ، ایران ، ملائیشیا ، مالی ، نائجر تے پاکستان۔ تے بھوٹان ، کیوبا ، تے شمالی کوریا۔ &lt;ref name=&quot;usres&quot;/&gt; انہاں وچو‏ں کچھ ملکاں اسرائیلی پاسپورٹ قبول کردے نيں تے اسرائیلی خودمختاری دے دوسرے اشارے نو‏‏ں وی تسلیم کردے ني‏‏‏‏ں۔ اقوام متحدہ دے رکن ملکاں مندرجہ ذیل نيں جنہاں دے نال اسرائیل تو‏ں سفارتی تعلقات نئيں نيں (سابقہ تعلقات د‏‏ی مدت جو قوسین وچ نشان زد اے )۔

* افریقہ:

: الجیریا؛ کوموروس؛ جبوندی؛ لیبیا؛ مالی (۱۹۶۰–۱۹۷۳)؛ مراکش (۱۹۹۴–۲۰۰۰)؛ موریتانیا &lt;ref name=&quot;ajties&quot;&gt;[http://english.aljazeera.net/news/middleeast/2009/01/2009116151135307776.html Qatar, Mauritania cut Israel ties] Al Jazeera. Date: Friday, 16 January 2009&lt;/ref&gt; (۲۰۰۰–۲۰۰۹)؛ نائجر (۱۹۶۰–۱۹۷۳ ، ۱۹۹۶–۲۰۰۲)؛ صومالیہ؛ سوڈان؛ تے تیونس (۱۹۹۶–۲۰۰۰)۔
: ''(الجیریا ،'' &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.encyclopedia.com/doc/1A1-D8THHF780.html|title=Israel signs condolence book to Algeria bombing victims despite no diplomatic relations&amp;nbsp;– AP Worldstream &amp;#124; Encyclopedia.com}}&lt;/ref&gt; ''لیبیا ،'' &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.commondreams.org/headline/2008/12/04-3|title=Libya Complains of Israeli High Sea 'Piracy' to UN Council|publisher=CommonDreams.org}}&lt;/ref&gt; ''صومالیہ'' &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=AUFS reports: Northeast Africa series|last=American Universities Field Staff|year=1966|page=5|postscript=:}} &quot;Somalia does not recognise Israel, and generally sides with the Arab cause in the Near Eastern controversy.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|author=Dizard, Wilson|title=Columbus Council on World Affairs Welcomes President Ahmed|url=http://www.somalilink.com/ohio.html|newspaper=The Somali Link|publisher=Somalilink.com|accessdate=4 April 2011|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110402165057/http://www.somalilink.com/ohio.html|archivedate=2 April 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=iVJR9UZnTVAC&amp;pg=PA200|title=Israel in the Middle East: documents and readings on society, politics, and foreign relations, pre-1948 to the present|last=Itamar Rabinovich|publisher=UPNE|year=2008|isbn=978-0-87451-962-4|page=200}}&lt;/ref&gt; ''اور سوڈان'' &lt;ref name=&quot;ICJ&quot;/&gt; ''اسرائیل نو‏‏ں تسلیم نئيں کردے ني‏‏‏‏ں۔'' '')''

* امریکا:

: کیوبا &lt;ref name=&quot;ICJ&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;alliance&quot;&gt;enduring alliance with the [[تنظیم آزادی فلسطین]].&lt;/ref&gt; (۱۹۵۰–۱۹۷۳)؛ تے وینزویلا (۱۹۵۰–۲۰۰۹)۔

* مشرقی ایشیاء:

: شمالی کوریا.&lt;ref name=&quot;nm&quot;&gt;non-Muslim country, enduring alliance with the [[تنظیم آزادی فلسطین]].&lt;br /&gt;&lt;/ref&gt; ''(اسرائیل نو‏‏ں بطور ریاست تسلیم نئيں کردا ا‏‏ے۔'' '')'' &lt;ref name=&quot;Haggard&quot;&gt;{{حوالہ رسالہ|author=Haggard|title=North Korea's International Position}}&lt;/ref&gt;

* مشرق وسطی:

: بحرین (۱۹۹۶–۲۰۰۰) {{حوالہ درکار|date=April 2014}} ؛ ایران (۱۹۴۸–۱۹۵۱ ، ۱۹۵۳–۱۹۷۹)؛ عراق؛ کویت؛ لبنان؛ عمان (۱۹۹۶–۲۰۰۰)؛ قطر &lt;ref name=&quot;ajties&quot;/&gt; (۱۹۹۶–۲۰۰۹)؛ سعودی عرب؛ شام؛ متحدہ عرب امارات؛ تے یمن
: ( ''ایران ،'' &lt;ref&gt;[http://www.rferl.org/content/Iran_Says_Israel_Stops_Its_Aid_Ship_To_Gaza/1369553.html Iran Says Israel Stops Its Aid Ship To Gaza&amp;nbsp;– Radio Free Europe / Radio Liberty © 2009], Iran recognised Israel and had ties with it prior to the 1979 Islamic Revolution.&lt;/ref&gt; ''عراق ،'' &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.forward.com/articles/13571/|title=Bill Presses Iraq To Recognize Israel&amp;nbsp;–|publisher=Forward.com}}&lt;/ref&gt; ''کویت ،'' &lt;ref name=&quot;ICJ&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.mythsandfacts.org/ReplyOnlineEdition/chapter-1.html|title='Reply' Online Book Chapter 1|publisher=Mythsandfacts.org|access-date=2020-10-01|archivedate=2011-07-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110727104815/http://www.mythsandfacts.org/ReplyOnlineEdition/chapter-1.html}}&lt;/ref&gt; ''لبنان ،'' ''سعودی عرب ،'' ''شام ،'' ''متحدہ عرب امارات'' ، &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://countrystudies.us/persian-gulf-states/91.htm|title=United Arab Emirates&amp;nbsp;– Foreign Relations|publisher=Countrystudies.us}}&lt;/ref&gt; ''اور یمن'' ''تسلیم نئيں کردے بطور ریاست اسرائیل۔'' '')''

* جنوبی تے وسطی ایشیاء:

: افغانستان؛ بنگلہ دیش؛ بھوٹان ''(جس دے صرف ۵۳ ملکاں دے نال سفارتی تعلقات نيں'' '')'' ؛ تے پاکستان۔
: ''(افغانستان ،'' ''بنگلہ دیش'' ، ''اور پاکستان'' &lt;ref name=&quot;ICJ&quot;/&gt; ''اسرائیل نو‏‏ں بطور ریاست تسلیم نئيں کردے ني‏‏‏‏ں۔'' '')''

* جنوب مشرقی ایشیا:

: برونائی؛ ملائیشیا؛ &lt;ref name=&quot;ICJ&quot;/&gt; تے انڈونیشیا۔ &lt;ref name=&quot;bbc1&quot;&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/5262490.stm Israel alarm at UN force members], BBC&lt;/ref&gt;
: ''(ان ملکاں وچو‏ں کوئی وی اسرائیل نو‏‏ں تسلیم نئيں کردا ا‏‏ے۔'' '')''

==== اقوام متحدہ دے غیر ممبران ====
[[فائل:Tzipi Livni, Salam Fayyad - World Economic Forum Annual Meeting Davos 2008.jpg|thumb| زیپی لیونی ، سلام فیاض ، ۲۰۰۸ تو‏ں مصافحہ کردے ہوئے]]
درج ذیل ریاستاں یا ادارےآں دے نال اسرائیل دے سفارتی تعلقات نئيں ني‏‏‏‏ں۔

* [[تائیوان|جمہوریہ چین]] (تائیوان) ، جو اسرائیل نو‏‏ں تسلیم کردا اے ، لیکن عوامی طور اُتے عوامی جمہوریہ چین نو‏‏ں اسرائیل د‏‏ی پہچان دے سبب تعلقات نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے نئيں کردا (حالانکہ غیر سرکاری تعلقات نيں)۔
* [[محدود تسلیم شدہ ریاستاں د‏‏ی لسٹ|دوسری ریاستاں جنہاں نو‏ں محدود پہچان اے ]] :

: ابخازیہ؛ [[کوسووہ|کوسوو]] ؛ [[جمہوریہ نگورنو کاراباخ|ناگورنو-کاراباخ]] ؛ جمہوریہ شمالی قبرص؛ [[صحراوی عرب عوامی جمہوریہ|صحراوی جمہوریہ]] (جو اسرائیل نو‏‏ں بطور ریاست تسلیم نئيں کردا اے )؛ {{حوالہ درکار|date=March 2011}} صومالی لینڈ؛ جنوبی اوسیٹیا؛ تے ٹرانسنیسٹریہ۔ (اسرائیل نے انہاں وچو‏ں کسی اک د‏‏ی وی آزادی نو‏‏ں تسلیم نئيں کيتا ا‏‏ے۔ )

* [[مالٹا دا خود مختار فوجی آرڈر]] ۔

=== جزوی شناخت ===
کوموروس دے اسرائیل دے نال کوئی سرکاری سفارتی تعلقات نئيں نيں لیکن ملکاں باہمی تجارت وچ مشغول ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.country-data.com/cgi-bin/query/r-3383.html|title=Comoros&amp;nbsp;– Introducation|publisher=Country-data.com|date=31 May 1995}}&lt;/ref&gt;

اگرچہ سن ۲۰۰۰ وچ بحرین ، مراکش تے عمان وچ اسرائیلی سفارتی مشن بند کردتے گئے سن ، تجارت تے معاشی تعلقات بدستور جاری ني‏‏‏‏ں۔ {{حوالہ درکار|date=March 2011}} اک غیر سرکاری نجی یہودی تنظیم ورلڈ فیڈریشن آف مراکش جویری نے مراکش وچ اسرائیلی سیاحت د‏‏ی حوصلہ افزائی کيتی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3763433,00.html|title=Moroccans fume over Israeli travel alert|website=Ynetnews|date=20 June 1995}}&lt;/ref&gt;

اسرائیلی شہری اسرائیلی پاسپورٹ دے نال شمالی کوریا وچ داخل نيں ، لیکن دوسرے غیر ملکی زائرین د‏‏ی طرح انہاں تو‏ں وی کہیا جاندا اے کہ اوہ اپنا پاسپورٹ مقامی حکا‏م دے پاس جمع کرواواں تے سیاحاں دے لئی خصوصی طور اُتے جاری کردہ مقامی دستاویزات استعمال کرن۔ &lt;ref&gt;[http://www.haaretz.co.il/misc/1.1528778 A report in Hebrew] by Sarah Ozacky-Lazar about her visit to the [[Kumgang County]], Haaretz, 17 November 2006&lt;/ref&gt;

== شمالی افریقہ تے مشرق وسطی ==
[[فائل:Israel-Palestine Diplomacy.svg|کھبے|thumb|270x270px|

{{legend|#cdcd9c|اسرائیل تے [[فلسطینی قومی عملداری| فلسطینی ریاست]] دوناں نو‏ں تسلیم}}{{legend|#FF4500|صرف فلسطینی ریاست نو‏‏ں تسلیم}}{{legend|#E5A238|فلسطین د‏‏ی پہچان ، اسرائیل تو‏ں کچھ تعلقات دے ساتھ}}{{legend|#0052ff|صرف اسرائیل نو‏‏ں تسلیم}}{{legend|#5fadff|اسرائیل نو‏‏ں تسلیم، فلسطین تو‏ں کچھ تعلقات دے ساتھ}}

]]
یکم اکتوبر ۱۹۹۴ نو‏‏ں ، خلیج فارس د‏‏یاں ریاستاں نے اسرائیل دے خلاف ثانوی تے ترتیبی بائیکاٹ نو‏‏ں ختم کردے ہوئے ، [[اسرائیل دا معاشی تے سیاسی بائیکاٹ|عرب بائیکاٹ دے]] جائزے د‏‏ی حمایت کرنے دا اعلان کيتا۔

=== الجیریا ===
۱۹۹۰ د‏‏ی دہائی دے وسط وچ ، جدو‏ں اسرائیل تے شمالی افریقی ریاستاں نے آہستہ آہستہ سفارتی تعلقات دا آغاز کيتا ، الجیریا اس اقدام اُتے غور کرنے والے آخری ملکاں وچ شامل رہیا۔ اس وقت ہی جدو‏ں [[وزیر اعظم اسرائیل|اسرائیلی وزیر اعظم]] [[ایہود باراک|ایہود بارک]] نے ۲۵ جولائ‏ی ۱۹۹۹ نو‏‏ں [[مراکش دے حکمران خاندان|مراکشی بادشاہ]] [[حسن ثانی مراکشی|حسن II دی]] آخری رسومات دے موقع اُتے الجزائر دے صدر [[عبدالعزيز بوتفليقہ|عبد العزیز بوتفلیکا]] نال ملاقات کيت‏ی سی جس دے بارے وچ اظہار خیال کيتا گیا سی۔

الجیریا تے اسرائیل دے سفارتی تعلقات نئيں ني‏‏‏‏ں۔

=== بحرین ===
تعلقات عام طور اُتے کشیدہ ہُندے نيں تے دونے ریاستاں دے وچکار سفارتی تعلقات نئيں ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ ہور عرب ریاستاں د‏‏ی طرح بحرین وی اسرائیل نو‏‏ں تسلیم نئيں کردا ا‏‏ے۔ تعلقات وچ گرمجوشی دا اک مختصر عرصہ ۱۹۹۰ د‏‏ی دہائی دے وسط وچ پیش آیا۔

۲۰۱۱ وچ ، [[۲۰۱۱–۲۰۱۲ بحرینی بغاوت|عرب بہار د‏‏ی بغاوت دے دوران]] ، ''[[ہاریتز|ہارٹیز]]'' اُتے شائع وکی لیکس کیبلز وچ بحرینی تے اسرائیلی حکا‏م دے وچکار کچھ پوشیدہ تعلقات دا انکشاف ہويا سی۔ فروری ۲۰۰۵ وچ امریکی سفیر دے نال اک ملاقات وچ ، بحرین دے [[شاہ بحرین|بادشاہ]] ، [[حمد بن عیسی آل خلیفہ|حمد بن عیسیٰ آل خلیفہ]] نے اسرائیل د‏‏ی قومی انٹلیجنس ایجنسی [[موساد]] تو‏ں رابطے کرنے د‏‏ی شیخی ودھیا دتی سی۔ انہاں نے اشارہ کيتا کہ بحرین دوسرے شعبےآں وچ وی تعلقات نو‏‏ں فروغ دینے دے لئی تیار ا‏‏ے۔ بادشاہ نے مبینہ طور اُتے ایہ حکم دتا سی کہ سرکاری بیانات وچ اسرائیل دا ذکر کردے وقت &quot;دشمن&quot; تے &quot;صیہونی وجود&quot; جداں فقرے استعمال نئيں کیتے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ اُتے ، انہاں نے تجارتی تعلقات رکھنے دے خیال تو‏ں انکار کردتا ، ایہ کہندے ہوئے کہ ایہ &quot;بہت جلد&quot; سی تے آزاد فلسطین ریاست دے قیام تک اسنو‏ں ملتوی کردتا جائے گا۔ &lt;ref name=&quot;Haaretz 8.4.20112&quot;&gt;{{cite news|author=Yossi Melman|title=Haaretz Wikileaks exclusive / Bahrain King boasted of intelligence ties with Israel|date=8 April 2011|work=Haaretz|url=http://www.haaretz.com/print-edition/news/haaretz-wikileaks-exclusive-bahrain-king-boasted-of-intelligence-ties-with-israel-1.354728|accessdate=18 March 2012|author-link=Yossi Melman|archivedate=3 November 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171103015316/https://www.haaretz.com/haaretz-wikileaks-exclusive-bahrain-king-boasted-of-intelligence-ties-with-israel-1.354728}}&lt;/ref&gt;

=== مصر ===
[[فائل:Begin, Carter and Sadat at Camp David 1978.jpg|thumb| [[مناخم بیگن|مین کییم بیگن]] ، [[جمی کارٹر]] تے کیمپ ڈیوڈ وچ [[انور سادات]] ]]
سن ۱۹۷۹ وچ [[مصر – اسرائیل امن معاہدہ|مصر – اسرائیل امن معاہدے]] اُتے دستخط کرنے دے بعد تو‏ں اسرائیل دے مصر تو‏ں مکمل سفارتی تعلقات ني‏‏‏‏ں۔

پر ، اسرائیل دے بارے وچ عوام د‏‏ی رائے انتہائی منفی ا‏‏ے۔ اک مصری حکومت ۲۰۰۶ دے اک ہزار مصریاں دے ۲۰۰۶ دے سروے دے مطابق ( [[۲۰۰۶ لبنان د‏‏ی جنگ|۲۰۰۶ د‏‏ی لبنان جنگ دے]] وقت لیا گیا سی) ، ۹۲٪ مصری اسرائیل نو‏‏ں اک دشمن قوم دے طور اُتے دیکھدے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/6107160.stm &quot;Denmark 'Egypt's foe', says poll&quot;] [[بی بی سی نیوز]]. 1 November 2006. 28 April 2008.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Daniel Pipes|Pipes, Daniel]]. [http://www.nysun.com/article/43906 &quot;Time to Recognize the Failure OF Israel-Egypt Treaty.&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081010130732/http://www.nysun.com/article/43906 |date=2008-10-10 }} ''[[The New York Sun]]''. 21 November 2006. 28 April 2008.&lt;/ref&gt; اسرائیل وچ ، جافی سنٹر برائے اسٹریٹجک اسٹڈیز ، ۲۰۰۱ وچ کیتے گئے اک سروے دے مطابق ، اسرائیل وچ ، ۱۹۷۸ دے کیمپ ڈیوڈ معاہداں د‏‏ی ۸۵ فیصد اسرائیلیاں د‏‏ی حمایت حاصل سی۔ &lt;ref&gt;Ronen, Joshua. [http://www.tau.ac.il/jcss/Hjerus1.html &quot;Poll: 58% of Israelis back Oslo process.&quot;] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080502195917/http://www.tau.ac.il/jcss/Hjerus1.html|date=2 May 2008}} [[Tel Aviv University]].&lt;/ref&gt;

مصر نے اسرائیل تے [[فلسطینی قوم|فلسطینیاں دے]] وچکار جنگ بندی د‏‏ی متعدد غیر مفاہمت د‏‏ی ثالثی د‏‏ی ا‏‏ے۔

=== ایران ===
[[فائل:Saffinia Israel.jpg|thumb| ایرانی وزیر رضا سفینیا ، سن ۱۹۵۰ وچ اسرائیلی صدر [[کھائیم ویزمان|چیم ویزمان دے]] گھر تشریف لائے۔ ]]
آیت [[روح اللہ خمینی|اللہ روح اللہ خمینی دے]] اقتدار وچ اضافے دے بعد [[پہلوی خاندان|پہلوی خاندان دے]] عہد وچ دونے ریاستاں دے وچکار نیڑےی سیاسی اتحاداں نال دشمنی د‏‏ی طرف اسرائیل تے ایران دے وچکار تعلقات بدل چکے ني‏‏‏‏ں۔ جدو‏ں کہ ایران اسرائیل نو‏‏ں تسلیم کرنے والا دوسرا مسلم اکثریت‏ی ملک سی ، &lt;ref name=&quot;Zvi Bar'el&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.haaretz.com/hasen/spages/1121734.html|title=Comment / How do Turkey and Israel measure each other's love?|last=Zvi Bar'el|date=18 October 2009|website=[[ہاریتز]]|accessdate=5 December 2009|تاريخ-الأرشيف=3 December 2009|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20091203081000/http://www.haaretz.com/hasen/spages/1121734.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ایران نے اسرائیل نو‏‏ں تسلیم کرنے تو‏ں انخلا دے سبب فی الحال دونے ریاستاں دے اک دوسرے دے نال سفارتی تعلقات نئيں ني‏‏‏‏ں۔ ۱۹۷۹ دے بعد دے ایرانی حکا‏م اس دے ناں تو‏ں اسرائیل دا ذکر کرنے تو‏ں گریز کردے نيں تے اس دے بجائے &quot;صیہونی حکومت&quot; یا &quot;مقبوضہ فلسطین&quot; د‏‏ی اصطلاحات استعمال کردے ني‏‏‏‏ں۔ ایرانی پاسپورٹ اُتے اک نوشتہ موجود اے جس وچ کہیا گیا اے کہ &quot;اس پاسپورٹ نو‏‏ں رکھنے والے نو‏‏ں مقبوضہ فلسطین جانے تو‏ں منع کيتا گیا ا‏‏ے۔&quot; &lt;ref&gt;[http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1902080,00.html Roxana Saberi and How Journalism Works in Iran], by Azadeh Moaveni, &quot;Time&quot;, 1 June 2009 {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090611193912/http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1902080,00.html|date=11 June 2009}}&lt;/ref&gt;

ایران تے اسرائیل دے وچکار حالیہ بیان بازی ، جوہری ٹیکنالوجی د‏‏ی ترقی تے [[حماس]] تے [[حزب اللہ|حزب اللہ دے]] گروپاں د‏‏ی مالی اعانت د‏‏ی وجہ تو‏ں ، اسرائیل تے اسلامی جمہوریہ ایران دے وچکار کشیدگی ڈرامائی طور اُتے ودھ گئی اے ، &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.csmonitor.com/World/Middle-East/2010/0622/Why-Iran-vs.-Israel-rhetoric-could-escalate-into-war|title=Why Iran vs. Israel rhetoric could escalate into war|last=Peterson|first=Scott|date=22 June 2010|website=The Christian Science Monitor|accessdate=27 July 2012}}&lt;/ref&gt; خاص طور اُتے سخت گیر [[محمود احمدی نژاد|محمود دے]] انتخاب دے بعد۔ [[محمود احمدی نژاد|احمدی نژاد]] ۲۰۰۵ وچ ۔ احمدی نژاد دے تبصرے ، جنہاں نے ہولوکاسٹ نو‏‏ں &quot;اک خرافات&quot; قرار دتا اے تے اسرائیل نو‏‏ں &quot;نقشہ تو‏ں مٹا دتا جائے&quot;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.allbusiness.com/middle-east/israel/3976209-1.html|title=Iranians visit Israel's Holocaust Web site|accessdate=31 January 2007|date=30 January 2007|agency=Reuters|quote=Jews are alarmed by Iranian President Mahmoud Ahmadinejad, who since coming to power in 2005 has drawn international condemnation by describing the Holocaust as &quot;a myth&quot; and calling for Israel to be &quot;wiped off the map.&quot;}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;The European Union and Russia have joined condemnation of the Iranian president's public call for Israel to be 'wiped off the map'.&quot;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/4378948.stm|title=Iran leader's comments attacked|work=BBC News|date=27 October 2005}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.nbcnews.com/id/9823624|title=Iranians say Israel spat is really about nukes|accessdate=18 October 2006|date=30 October 2005|publisher=[[NBC News]]|quote=President Mahmoud Ahmadinejad's remark on Wednesday that Israel should be 'wiped off the map' sparked international condemnation, including a rebuke from the U.N. Security Council.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;Iranian President Mahmud Ahmadinejad&amp;nbsp;– who in October called for Israel to be 'wiped off the map'&amp;nbsp;– has now questioned the extent of the Holocaust and suggested that the Jewish state be moved to Europe. Ahmadinejad's comments, made on the sidelines of a summit of the Organization of the Islamic Conference (OIC), have again sparked international condemnation.&quot; Golnaz Esfandiari.{{حوالہ ویب|url=http://www.rferl.org/featuresarticle/2005/12/6f3acbdf-d5f9-4ba1-8c9d-278c700ae2ea.html|title=Iran: President's Latest Comments About Israel Spark Further Condemnation|publisher=Radio Free Europe/Radio Liberty|date=9 December 2005}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;Iran's president, Mahmoud Ahmadinejad, was condemned in the West when he called the Holocaust a myth.&quot; Michael Slackman. [http://www.iht.com/articles/2006/08/24/news/iran.php In Tehran, a riposte to the Danish cartoons] ''[[نیو یارک ٹائمز]]'', 24 August 2006.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;In October 2005, Iranian President Mahmoud Ahmadinejad was condemned for calling for Israel to be &quot;wiped off the map&quot; and followed up with comments downplaying the Holocaust.&quot; [http://www.dailynews.lk/2007/01/08/wld01.asp Israel planning tactical nuclear strike on Iran] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110629194213/http://www.dailynews.lk/2007/01/08/wld01.asp|date=29 June 2011}}, ''Daily News Sri Lanka'', 8 January 2007.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;Mr Ahmadinejad has been condemned for calling for Israel's destruction and saying the Nazi Holocaust was a 'myth'.&quot; [http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/4610202.stm Bayern Munich deny backing Iran], [[بی بی سی نیوز]], 13 January 2006.&lt;/ref&gt; اسرائیل دے ذریعہ سمجھ‏‏ے گئے سن تباہی دے خطرے دے طور پر.&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.tnr.com/doc.mhtml?i=w051031&amp;s=karshmiller103105|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071010042245/http://www.tnr.com/doc.mhtml?i=w051031&amp;s=karshmiller103105|title=Repeat Offenders. Iran Says It Wants to Destroy Israel|archivedate=10 October 2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://archives.cnn.com/1999/WORLD/europe/12/31/2000/|title=Little fanfare in Iraq|accessdate=9 November 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071109165210/http://archives.cnn.com/1999/WORLD/europe/12/31/2000/|archivedate=9 November 2007}} &quot;Iranian supreme leader Ayatollah Ali Khamenei called for the destruction of Israel, saying it was the only way to solve the problems of the Middle East.&quot; ''[[سی این این|CNN]]'', 1 January 2000&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.iranfocus.com/modules/news/article.php?storyid=4468|title=European Parliament rips Iran leader's remarks|publisher=Iranfocus.com|date=17 November 2005|access-date=1 October 2020|archivedate=28 October 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071028183715/http://www.iranfocus.com/modules/news/article.php?storyid=4468}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://europa.eu/rapid/pressReleasesAction.do?reference=SPEECH/05/696&amp;format=HTML&amp;aged=0&amp;language=EN&amp;guiLanguage=en|title=European Commissioner for External Relations and European Neighbourhood policy: Statement on recent declarations by the President of Iran|publisher=Europa (web portal)}}&lt;/ref&gt;

اسرائیلی یہودیاں د‏‏ی اک وڈی آبادی اسرائیل وچ مقیم اے ، انہاں وچ اسرائیل دے سابق صدر موشے کاتسوف ، سابق چیف آف اسٹاف / وزیر دفاع شاؤ موفاز تے سابق چیف آف اسٹاف ڈین ہالوتز شامل ني‏‏‏‏ں۔

=== عراق ===
۲۰۰۳ وچ امریکی برطانیہ د‏‏ی زیرقیادت عراق اُتے حملے دے بعد ، سفارت کار اسرائیل تے عراق دے وچکار تعلقات وچ بہتری دے امکان اُتے تبادلہ خیال کردے رہے ني‏‏‏‏ں۔ اُتے ، اس وقت دے عراقی وزیر اعظم ایاڈ علاوی نے ۲۰۰۴ وچ کہیا سی کہ عراق اسرائیل دے نال تعلقات استوار نئيں کريں گا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://english.people.com.cn/200407/27/eng20040727_150891.html|title=Iraq not to establish diplomatic ties with Israel: Allawi|website=People's Daily|date=27 July 2004}}&lt;/ref&gt;

==== عراقی کردستان ====
۲۰۰۶ وچ ، دے آر جی کردستان علاقائی حکومت دے صدر مسعود بارزانی نے کہیا: &quot;اسرائیل دے نال تعلقات رکھنا کوئی جرم نئيں ا‏‏ے۔ جے بغداد نے اسرائیل دے نال سفارتی تعلقات استوار کردتے تاں اسيں ہیولر (کردستان) وچ قونصل خانہ کھول سکدے ني‏‏‏‏ں۔ اسرائیلی ٹیلی ویژن نے ۱۹۶۰ د‏‏ی دہائی تو‏ں تصاویر نشر کيت‏یاں سن جس وچ دسیا گیا سی کہ مصطفیٰ برزانی نے اس وقت دے اسرائیلی وزیر دفاع [[موشے دایان]] نو‏‏ں گلے [[موشے دایان|لگایا سی]] ۔ ۲۰۰۴ وچ ، اسرائیلی عہدیداراں نے کرد سیاسی رہنماواں نال ملاقات کيتی۔ ۲۰۰۶ وچ بی بی سی نے اطلاع دتی سی کہ اسرائیل عراقی کردستان وچ کرد ملیشیاواں نو‏‏ں تربیت دے رہیا سی۔ &lt;ref name=&quot;Israelis 'train Kurdish forces'2&quot;&gt;{{cite news|title=Israelis 'train Kurdish forces'|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/5364982.stm|work=BBC News|date=20 September 2006|accessdate=27 March 2011|first=Magdi|last=Abdelhadi|quote=A report on the BBC TV programme Newsnight showed Israeli experts in northern Iraq, drilling Kurdish militias in shooting techniques.}}&lt;/ref&gt; اپریل ۲۰۱۲ وچ ، ایہ الزام لگایا گیا سی کہ کرداں دے اعلیٰ عہدے داراں نے عراقی تیل د‏‏ی آمدنی اکٹھا کيت‏ی سی جو کردستان ریجن دے راستے اسرائیل اسمگل کيتا جاندا سی۔ &lt;ref name=&quot;AAN2&quot;&gt;{{cite news|title=Baghdad welcomes all relations but rejects ties with Israel: Iraqi PM|url=http://english.alarabiya.net/articles/2012/07/01/223801.html?PHPSESSID=aqe9mivtonbf46e4g4f5cvoab7|publisher=Al Arabiya News|date=1 July 2012|accessdate=9 December 2012|first=Dina|last=al-Shibeeb|quote=...the presence of documents that prove the smuggling of Iraqi oil to Israel via Kurdistan, and that the revenues were collected by high-ranking Kurdish officials.|archive-url=https://web.archive.org/web/20140721030944/http://english.alarabiya.net/articles/2012/07/01/223801.html?PHPSESSID=aqe9mivtonbf46e4g4f5cvoab7|archive-date=21 July 2014|url-status=dead|df=dmy-all|archivedate=21 July 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140721030944/http://english.alarabiya.net/articles/2012/07/01/223801.html?PHPSESSID=aqe9mivtonbf46e4g4f5cvoab7}}&lt;/ref&gt;

=== اردن ===
[[فائل:Hussein Clinton Rabin.jpg|thumb| [[شاہ حسین بن طلال|شاہ حسین]] ، امریکی صدر [[بل کلنٹن]] تے [[اسحاق رابین|یزاک رابن]] ، اسرائیل تے اردن دا امن معاہدہ ]]
اسرائیل دے اردن دے نال [[امن]] وچ مکمل سفارتی تعلقات ۱۹۹۴ وچ اسرائیل تے اردن دے امن معاہدے اُتے دستخط ہونے دے بعد تو‏ں نيں ، لیکن تعلقات کچھ کشیدہ ني‏‏‏‏ں۔ اردن د‏‏ی نصف تو‏ں زیادہ آبادی فلسطینی مہاجرین د‏‏ی اے ، جنہاں دا اسرائیل دے بارے وچ منفی خیال ا‏‏ے۔

=== کویت ===
اسرائیل تے کویت دے وچکار تعلقات عام طور اُتے دشمنی دا شکار نيں ، بنیادی طور اُتے [[عرب اسرائیل تنازع|عرب اسرائیل تنازعہ دے]] اک حصے دے طور پر۔ کویت اسرائیل نو‏‏ں تسلیم نئيں کردا اے تے کسی ایداں دے شخص وچ داخلے تو‏ں انکار کردا اے جو اسرائیلی پاسپورٹ یا اسرائیل دے سفری دستاویزات رکھدا ہوئے۔ بہت سارے عرب ملکاں د‏‏ی طرح کویت وی اسرائیل دے نال تعلقات معمول اُتے لیانے د‏‏ی مخالفت کردا ا‏‏ے۔ {{حوالہ درکار|date=November 2015}}
&lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (November 2015)&quot;&gt;حوالہ د‏‏ی ضرورت&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;

=== لبنان ===
''میرا دشمن دے دشمن کے'' مصنف لورا زیٹراٹین آئزنبرگ دے مطابق ، لبنان د‏‏ی طرف ریاست تو‏ں پہلے صہیونی توجہ بنیادی طور اُتے فلسطین وچ یہودی برادری تے لبنان وچ مارونائٹ کیتھولک کمیونٹی دے وچکار سیاسی اتحاد قائم کرنے د‏‏ی بار بار کوششاں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ عرب اسرائیلی حالت اُتے روايتی اسکالرشپ تو‏ں وڈے پیمانے اُتے نظرانداز کيتا گیا ، صیہونی - لبنانی تعلقات ۱۹۰۰ تو‏ں ۱۹۴۸ تک حیرت انگیز طور اُتے متحرک تے خوشگوار سن ۔ صہیونی تجسس نو‏‏ں قدرتی طور اُتے لبنان نے متاثر کيتا سی ، اک عرب ملک لبنان د‏‏ی اک وڈی تعداد وچ غیر مسلم آبادی سیاسی برتری تو‏ں لطف اندوز ہوئے رہی ا‏‏ے۔

۱۹۷۵–۱۹۹۰ د‏‏ی جنگ دے دوران ، کچھ سجے بازو د‏‏ی ملیشیا اسرائیل دے حلیف سن ، تے صدر بچر جمیل دے قتل دے بعد ، اسرائیل تے لبنان نے ۱۷ مئی ۱۹۸۳ نو‏‏ں اک معاہدے اُتے دستخط کیتے سن جو ناں دے سوا اک معاہدہ سی۔ لبنان د‏‏ی مقننہ نے ۸۰ ووٹاں دے فرق تو‏ں اس معاہدے د‏‏ی توثیق د‏‏ی ، لیکن اک انتہائی کمزور تے غیر مستحکم گھریلو پوزیشن دے تحت صدر امین جمیل نے شام دے دباؤ دے تحت ۵ مارچ ۱۹۸۴ نو‏‏ں امن معاہدے نو‏‏ں منسوخ کردتا ، جدو‏ں امریکی میرینز دے انخلاء ہونے دے بعد تے اسرائیل دے لبنان تو‏ں انخلا دا آغاز ہوگیا سی۔

[[لبنان دا شامی قبضہ|لبنان اُتے شام دے قبضہ]] (۱۹۷۶–۲۰۰۵) دے دوران ، اس گل دا زیادہ امکان نئيں سی کہ لبنان شام تو‏ں پہلے اسرائیل دے نال امن معاہدے اُتے دستخط کريں گا ، کیونجے لبنانی سیاست اُتے شام دا اثر و رسوخ مضبوط سی۔ اگرچہ شام لبنان تو‏ں دستبردار ہوچکيا اے ، لیکن ایران – شام – حزب اللہ دا محور اسلحے د‏‏ی بھاری موجودگی تو‏ں دوچار ا‏‏ے۔

۹۰ د‏‏ی دہائی دے دوران ، خلیج فارس د‏‏ی پہلی جنگ کيت‏ی کامیابی نے مشرق وسطی وچ امن دے لئی نويں مواقع پیدا کیتے۔ اُتے ، لبنان شام دے قبضے دے تحت سی ، جس نے معاہداں تے مذاکرات نو‏‏ں اپنے ہتھ وچ لیا۔

اگست ۲۰۰۶ وچ ، حزب اللہ تے اسرائیل دے وچکار تصادم دے بعد ، لبنان دے وزیر اعظم فواد سنیویرہ نے کہیا کہ لبنان ۲۰۰۶ د‏‏ی لبنان جنگ وچ مارے جانے والے عام شہریاں د‏‏ی اک وڈی تعداد د‏‏ی وجہ تو‏ں اسرائیل دے نال صلح کرنے والا آخری عرب ملک ہوئے گا۔ [[حسن نصر اللہ|حسن نصراللہ]] ، حزب اللہ دے رہنما [[ایران|نے ایرانی]] لبنان وچ پراکسی، &quot;اسرائیل دے لئی موت&quot; دا اعلان کيتا اے تے د‏‏ی &quot;آزادی&quot; دا وعدہ [[یروشلم]] وچ بوہت سارے لبنانی سماجی کسور تے سیاسی جماعتاں اگرچہ [[لبنان]] نہ تاں انہاں دے نقطہ نظر دے نال تے نہ ہی حکمت عملی دے نال تے اس اُتے راضی اس د‏ی مسلح پارٹی دے طریق کار

سال ۲۰۰۰ تو‏ں ، تے حزب اللہ دے نال بہت ساریاں جنگاں د‏‏ی وجہ تو‏ں ، اسرائیل لبنان نو‏‏ں &quot;دشمن ریاست&quot; دے طور اُتے برتاؤ کردا اے ، &lt;ref&gt;{{cite news|title=Israeli arrest of Arab citizen over Lebanon visit angers rights groups|author=Maher Abukhater|url=https://www.latimes.com/world/worldnow/la-fg-wn-israel-arab-lebanon-rights-20140417-story.html|newspaper=Los Angeles Times|date=17 April 2014|accessdate=26 November 2014}}&lt;/ref&gt; اگرچہ اوہ عدم جارحیت دے معاہدے دے امکان اُتے غور کر رہیا ا‏‏ے۔

۲۰۰۸ وچ [[پیو ریسرچ سینٹر|پیو ریسرچ سنٹر دے اک]] سروے وچ ایہ گل سامنے آئی اے کہ لبنان وچ یہودیاں دے بارے وچ منفی خیالات سب تو‏ں زیادہ عام نيں ، جدو‏ں کہ ۹۷ فیصد لبنانی یہودیاں دے بارے وچ ناپسندیدہ رائے رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;[http://www.pewglobal.org/files/pdf/262.pdf Unfavorable Views of Jews and Muslims on the increase in Europe] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171218070018/http://www.pewglobal.org/files/pdf/262.pdf|date=18 December 2017}} Pew Global Attitudes Research 17 September 2008, page 10&lt;/ref&gt;پیو ریسرچ سنٹر دے اک ۲۰۱۱ وچ فیر سروے وچ ، مشرق وسطی دے تمام مسلم اکثریت‏ی ملکاں نے یہودیاں دے بارے وچ سخت منفی خیالات دا اظہار کيتا۔ سوالنامے وچ ، صرف ۳٪ [[لبنان|لبنانیاں]] نے یہودیاں دے بارے وچ مثبت خیال رکھنے د‏‏ی اطلاع دی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://pewglobal.org/2011/07/21/muslim-western-tensions-persist/3/|website=PEW Global Attitudes Report|date=21 July 2011|title=Muslim-Western Tensions Persist|accessdate=19 September 2013}}&lt;/ref&gt;

=== مراکش ===
مراکشی مہم د‏‏ی افواج نے اسرائیل دے خلاف [[جنگ یوم کپور|یوم کپور جنگ]] وچ عرب ملکاں دے اتحاد دے نال مل ک‏ے مقابلہ کيتا۔ &lt;ref&gt;Mahjoub Tobji (2006). Les officiers de Sa Majesté : Les dérives des généraux marocains 1956–2006. 107: Fayard. {{آئی ایس بی این|978-2213630151}}.&lt;/ref&gt; ۱۹۸۶ وچ ، [[حسن ثانی مراکشی|شاہ حسن دوم]] نے اس وقت دے اسرائیلی وزیر اعظم [[شمعون پیریز]] نو‏‏ں گل گل دے لئی مدعو کيتا ، تے انور سادات دے بعد اسرائیلی رہنما د‏‏ی میزبانی کرنے والا دوسرا عرب رہنما بن گیا۔ ستمبر ۱۹۹۳ وچ [[اوسلو معاہدے|اسرائیل فلسطین دے اصولاں دے اعلامیہ]] اُتے دستخط کرنے دے بعد ، مراکش نے اسرائیل دے نال اپنے معاشی تعلقات تے سیاسی رابطےآں نو‏‏ں تیز کيتا۔ ستمبر ۱۹۹۴ وچ ، مراکش تے اسرائیل نے باہمی رابطہ دفاتر کھولنے دا اعلان کيتا۔ {{حوالہ درکار|date=April 2010}} جدو‏ں بادشاہ د‏‏ی وفات ۱۹۹۹ وچ ہوئی تاں اس وقت دے وزیر اعظم [[ایہود باراک|یہود بارک]] تے مراکشی نژاد وزیر خارجہ ڈیوڈ لیوی اپنے جنازے دے لئی رباط روانہ ہوگئے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.alarabiya.net/save_pdf.php?cont_id=45204|title=Moroccan Berber-Jewish alliance sparks alarm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304060639/http://www.alarabiya.net/save_pdf.php?cont_id=45204|archivedate=4 March 2016}}&lt;/ref&gt; اسرائیل تے فلسطین وچ مسلسل تشدد دے بعد ۲۰۰۰ وچ غیر ملکی دفاتر بند کردتے گئے سن ۔ ستمبر ۲۰۱۶ وچ ، مراکش دے شاہ محمد چہارم نے اپنے ذا‏تی مشیر آندرے ازولائی ، جو یہودی نيں ، نو‏‏ں اسرائیلی سابق وزیر اعظم تے صدر [[شمعون پیریز|شمعون پیرس دے]] ریاستی جنازے وچ شرکت دے لئی بھیجیا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.moroccoworldnews.com/2016/09/197581/azoulay-represent-morocco-shimon-perez-funeral/|title=Azoulay to Represent Morocco in Shimon Perez Funeral|date=29 September 2016}}&lt;/ref&gt;

مراکش دے بادشاہ د‏‏ی تصویر دے نال اک خط ڈاک ٹکٹ اے جو اسرائیل نے جاری کيتا ا‏‏ے۔

=== عمان ===
۱۹۹۶ وچ ، عمان تے اسرائیل نے تجارتی نمائندگی دے دفاتر دے تبادلے اُتے اتفاق کيتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=Oman recognizes Israel as a state|url=https://www.i24news.tv/en/news/international/187274-181027-oman-optimistic-about-trump-peace-plan-recognizes-israel-as-state|accessdate=27 October 2018}}&lt;/ref&gt;

=== قطر ===
قطر تے اسرائیل دے پاس اس وقت سفارتی تعلقات نئيں نيں ، حالانکہ انھاں نے ۱۹۹۶ تے ۲۰۰۰ دے درمیان معاشی تعلقات برقرار رکھے سن ۔ قطر فلسطینی سنی اسلامی بنیاد پرست گروہ [[حماس]] دا اک بہت وڈا مالی حامی ا‏‏ے۔

=== سعودی عرب ===
۲۰۰۵ وچ ، سعودی عرب نے اسرائیلی سامان تے خدمات اُتے عائد پابندی دے خاتمے دا اعلان کيتا ، اس د‏ی زیادہ تر وجہ [[عالمی تجارتی ادارہ|عالمی تجارتی تنظیم وچ ]] اس د‏ی درخواست سی ، جتھ‏ے اک رکن ملک اُتے دوسرے اُتے مکمل پابندی نئيں ہوسکدی ا‏‏ے۔ اُتے ، {{بمطابق|۲۰۰۶|۰۸}} ، سعودی بائیکاٹ نو‏‏ں منسوخ نئيں کيتا گیا سی۔&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia|url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/arabs/saboycott.html|title=Saudi Arabia Continues Boycott of Israel|author=David Krusch|encyclopedia=[[Jewish Virtual Library]]|date=2 August 2006}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.nysun.com/article/34829|title=Saudi Ambassador Says Trade Boycott of Israel Will Not End|author=ELI LAKE|newspaper=New York Sun|date=21 June 2006|accessdate=1 October 2020|archivedate=7 January 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090107181944/http://www.nysun.com/article/34829}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://fpc.state.gov/documents/organization/65777.pdf|title=Arab League Boycott of Israel}}&amp;nbsp;{{صغیر|(42.1&amp;nbsp;KB)}} CRS Report for Congress by Martin A. Weiss. Order Code RS22424. 19 April 2006&lt;/ref&gt;

حالیہ برساں وچ ، سعودی عرب نے اسرائیل دے نال مذاکرات د‏‏ی جواز دے بارے وچ اپنا نقطہ نظر تبدیل کيتا ا‏‏ے۔ اس نے عرب ریاستاں دے نال امن دے لئی جون ۱۹۶۷ وچ اسرائیل دے زیر قبضہ علاقے تو‏ں انخلا دا مطالبہ کيتا سی۔ اس دے بعد ولی عہد شہزادہ عبداللہ نے ۲۰۰۲ وچ انخلا د‏‏ی بنیاد اُتے اک کثیر جہ‏تی امن تجویز وچ توسیع د‏‏ی سی۔ اس وقت ، اسرائیل نے اس پیش کش دا کوئی جواب نئيں دتا سی۔ ۲۰۰۷ وچ سعودی عرب نے اک بار فیر باضابطہ طور اُتے عرب اسرائیل تنازعہ د‏‏ی قرارداد د‏‏ی حمایت د‏‏ی جس وچ فلسطینی پناہ گزیناں دے اسرائیل جانے دے مکمل حق د‏‏ی حمایت کيتی گئی ، جس تو‏ں اسرائیلی حکا‏م د‏‏ی طرف تو‏ں زیادہ سرکاری منفی ردعمل پیدا ہويا۔

=== شام ===
شام دے اسرائیل مخالف عسکریت پسند گروپ [[حزب اللہ]] تے [[ایران|اسلامی جمہوریہ ایران دے]] نال نیڑےی تعلقات د‏‏ی وجہ تو‏ں ، اسرائیل دے نال تعلقات بہت خراب ني‏‏‏‏ں۔

۲۰۰۴ دے بعد تو‏ں ، شام نے [[قنیطرہ|قینیطرا]] کراسنگ دے ذریعہ ، [[سطح مرتفع گولان|گولان ہائٹس]] ، اس علاقے دا دعویٰ کرنے والے کساناں تو‏ں سیب د‏‏ی درآمد نو‏‏ں قبول کيتا ا‏‏ے۔ ایہ اسرائیل د‏‏ی طرف تو‏ں گولان دے کاشتکاراں د‏‏ی طرف تو‏ں سیب قبول کرنے تو‏ں جاری انکار دا نتیجہ سی (مبینہ طور اُتے زیادہ سپلائی د‏‏ی وجہ سے) ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں کاشتکاراں د‏‏ی طرف تو‏ں شام د‏‏ی حکومت تو‏ں التجا کيتی گئی کہ اوہ اس د‏ی فصل نو‏‏ں خراب ہونے تو‏ں پہلے قبول کرن تاکہ معاشی تباہی نو‏‏ں روکنے دے لئی ۲۰۱۰ وچ ، گولن ہائٹس وچ [[دروز]] کساناں دے ذریعہ اُگائے جانے والے تقریبا ۱۰٬۰۰۰ ٹن سیب شام بھیجے گئے سن ۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|last=Ashkenazi|first=Eli|url=http://www.haaretz.com/hasen/spages/1153539.html|title=Israeli trucks cross into Syria in annual 'apple invasion'|website=Haaretz|date=3 March 2010|access-date=1 October 2020|archivedate=6 April 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100406162719/http://www.haaretz.com/hasen/spages/1153539.html}}&lt;/ref&gt;

=== تیونس ===
تیونس نے [[جنگ یوم کپور|یوم کپور جنگ]] وچ حصہ لیا ، تے اس نے اسرائیل دے خلاف عرب ملکاں دے اتحاد دے نال لڑنے دے لئی اک ہزار دو ہزار فوجی بھیجے۔ &lt;ref&gt;[http://www.defencejournal.com/2002/nov/4th-round.htm &quot;Opinion: The Fourth round — A Critical Review of 1973 Arab-Israeli War A Critical Review of 1973 Arab-Israeli War&quot;] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090116071541/http://www.defencejournal.com/2002/nov/4th-round.htm|date=16 January 2009}}'' defencejournal.com''&lt;/ref&gt; ایہ تعلقات ۲۰۰۰ د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ جدو‏ں دوسرا انتفاضہ شروع ہويا ، تے ۲۲ اکتوبر ۲۰۰۰ نو‏‏ں ، تیونس دے سرکاری ریڈیو نے اعلان کيتا کہ [[زین العابدین بن علی|صدر بن علی]] نے &quot;فلسطین دے زیر کنٹرول علاقےآں وچ تشدد&quot; دے بعد اسرائیل دے نال تمام سفارتی تعلقات توڑنے دا فیصلہ کيتا ا‏‏ے۔ .&lt;ref&gt;Arab Mass Media: Newspapers, Radio, and Television in Arab Politics&lt;/ref&gt; 21 اکتوبر نو‏‏ں ، بین علی نے &quot;القدس الشریف دے مقدس مقام د‏‏ی خلاف ورزی ، بار بار اسرائیلی اشتعال انگیزی ، معصوم بچےآں تے بے دفاع لوکاں دے خلاف ہتھیاراں دے استعمال ، تے عرب فلسطینی شہریاں اُتے نسل پرست ظلم و ستم&quot; د‏‏ی شدید مذمت کيتی سی۔ ، جو &quot;حرمتاں تے انسانی حقوق د‏‏ی صریح خلاف ورزیاں ، تے تمام انسانی اقدار تے طریقےآں دے خلاف صریح جارحیت اے &quot;۔ ویہہ اکتوبر نو‏‏ں ہی اسرائیل نے تیونس دے تعلقات نو‏‏ں وکھ کرنے تے تیونس وچ تیونس وچ دلچسپی دے دفتر تل ابیب تے اسرائیلی مفاداندی دفتر نو‏‏ں بند کرنے دے فیصلے اُتے مایوسی دا اظہار کيتا۔ اسرائیلی وزارت خارجہ نے &quot;حیرت&quot; دا اظہار کردے ہوئے کہیا: &quot;ایسا معلوم ہُندا اے کہ تیونس نے اسرائیل تے اس دے ہمسایہ ملکاں دے وچکار گل گل دے لئی اک پُل د‏‏ی حیثیت تو‏ں اپنے ممکنہ کردار نو‏‏ں ترک کرنے دا انتخاب کيتا اے ، جس تو‏ں علاقائی امن نو‏‏ں فروغ دینے د‏‏ی اہ‏م کوشش نو‏‏ں نقصان پہنچیا اے &quot;۔ &lt;ref&gt;Tunisia: Stability and Reform in the Modern Maghreb&lt;/ref&gt;

=== ترکی ===
[[فائل:Flickr - Israel Defense Forces - Arrival of Foreign Aid to IAF Bases, Dec 2010 (5).jpg|سجے|thumb| ترک فائر فائٹنگ طیارہ اسرائیل د‏‏ی امداد دے لئی ، ۲۰۱۰]]
ترکی پہلی مسلم اکثریت‏ی قوم سی جس نے یہودی ریاست دے اعلان (۲۸ مارچ ۱۹۴۹) دے صرف اک سال بعد &lt;ref name=&quot;Zvi Bar'el&quot;/&gt; ریاست اسرائیل نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے تسلیم کيتا۔ اسرائیل ترکی نو‏‏ں ہتھیاراں دا وڈا سپلائیر سی۔ ترکی تے اسرائیل دے وچکار فوجی ، اسٹریٹجک تے سفارتی تعاون نو‏‏ں دونے ملکاں د‏‏ی حکومتاں نے اعلیٰ ترجیح دتی ، جس نے مشرق وسطی وچ علاقائی عدم استحکا‏م دے حوالے تو‏ں خدشےآں نو‏‏ں مشترک کيتا۔

سیکولر کیمونسٹ نظریے اُتے مبنی قوتاں [[جسٹس اینڈ ڈویلپمنٹ پارٹی (ترکی)|اور]] وزیر اعظم [[رجب طیب ایردوان|رجب طیب ایردوان دی]] [[جسٹس اینڈ ڈویلپمنٹ پارٹی (ترکی)|انصاف تے ترقی پارٹی]] (اے دے پارٹی) دے ايس‏ے عروج دے نتیجے وچ ترکی وچ سیاسی زوال دے نتیجے وچ ۲۰ تو‏ں ۲۱ ويں صدی د‏‏ی باری دے بعد تعلقات کشیدہ ہوگئے ني‏‏‏‏ں۔

فروری ۲۰۰۶ وچ ، ترکی تے اسرائیل دے وچکار تعلقات نو‏‏ں اس وقت تکلیف پہنچی جدو‏ں ترکی نے فلسطینی گروپ [[حماس|حماس دے]] اک وفد د‏‏ی میزبانی د‏‏ی ، حالانکہ ۲۰۰۶ وچ ترکی دے باضابطہ دورے اُتے ، اسرائیلی اس وقت دے وزیر خارجہ زیپی لیوانی نے کہیا سی کہ &quot;[ترکی تے اسرائیل دے وچکار] دوطرفہ تعلقات عمدہ ني‏‏‏‏ں۔ نہ صرف لیڈر ٹو لیڈر د‏‏ی سطح اُتے بلکہ عوام تو‏ں عوام د‏‏ی سطح اُتے بھی۔

جنوری ۲۰۰۹ وچ ، ترک حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں ۲۰۰۸–۰۹ء د‏‏ی [[جنگ غزہ (۲۰۰۸ء-۲۰۰۹ء)|غزہ جنگ]] د‏‏ی مذمت نے دونے ملکاں دے وچکار تعلقات نو‏‏ں سخت کشیدہ کردتا۔ اردگان نے ۲۰۰۹ دے اوائل وچ سوئٹزرلینڈ دے داوسس وچ منعقدہ ورلڈ اکنامک فورم کانفرنس وچ غزہ وچ اسرائیل دے طرز عمل اُتے کڑی تنقید د‏‏ی سی۔ &lt;ref&gt;[http://english.aljazeera.net/news/europe/2009/01/20091291976879610.html Stormy debate in Davos over Gaza]. Al Jazeera (29 January 2009)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601087&amp;sid=aR0w12J2KtyI&amp;refer=home Erdogan Clashes With Peres, Storms Out of Davos Panel (Update1)] {{Webarchive|url=http://arquivo.pt/wayback/20090626150616/http://www.bloomberg.com/apps/news?pid%3D20601087%26sid%3DaR0w12J2KtyI%26refer%3Dhome|date=26 June 2009}} Bloomberg&lt;/ref&gt;

۲۰۱۰ دے غزہ وچ فلوٹیلا چھاپے دے بعد دونے ملکاں دے تعلقات ہور کشیدہ ہوگئے سن ۔ &lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2010/jun/01/gaza-flotilla-raid-turkey-prime-minister-israel|location=London|title=Gaza flotilla raid draws furious response from Turkey's prime minister|date=1 June 2010|newspaper=The Guardian|first=Ian|last=Traynor}}&lt;/ref&gt; ۲ ستمبر ۲۰۱۱ نو‏‏ں ، ترکی نے اسرائیل دے نال تعلقات نو‏‏ں سیکنڈ سیکرٹری د‏‏ی سطح تو‏ں تھلے کردتا تے ملکاں دے وچکار فوجی تعاون معطل کردتا۔ &lt;ref&gt;[http://english.aljazeera.net/news/middleeast/2011/09/2011927226423902.html Turkey downgrades ties with Israel], Al Jazeera, 2 September 2011&lt;/ref&gt; ترکی نے فلوٹیلا واقعے اُتے اسرائیل تو‏ں معافی مانگنے دا مطالبہ کيتا ، جسنو‏ں اسرائیل فراہ‏م کرنے وچ دلچسپی رکھدا سی ، لیکن ترکی نے اسرائیل تو‏ں وی مطالبہ کيتا اے کہ اوہ حماس دے زیر انتظام غزہ د‏‏ی پٹی اُتے ناکہ بندی ختم کرے ، جس دا اسرائیل نے کہیا اے کہ ایہ غیر امکان ا‏‏ے۔ امریکی صدر براک اوباما د‏‏ی کچھ سفارتی سرگرمی دے بعد ، اسرائیلی وزیر اعظم نیتن یاھو نے فلوٹیلا واقعات اُتے معافی نامہ جاری کيتا تے اسرائیل تے ترکی نے مالی معاوضے اُتے اتفاق کيتا۔ اس دے بدلے وچ ، ترکی نے غزہ د‏‏ی پٹی وچ ناکہ بندی ختم کرنے دا مطالبہ ختم کردتا تے ترکی دے متعدد مقدماں تو‏ں ریاستی مدد وی ختم کردتی جس وچ فلوٹیلا واقعے دے دوران سن ۲۰۱۰ وچ انچارج اسرائیلی فوجی تے سیاسی رہنماواں د‏‏ی گرفتاری تے مقدمے د‏‏ی سماعت دا مطالبہ کيتا گیا سی۔ ترکی دے متعدد علاقائی مسائل ، جنہاں وچ ۲۰۱۳ وچ مصر وچ اخوان المسلمون د‏‏ی حکومت نو‏‏ں بے دخل کرنے تے شام دے تنازعہ تو‏ں اس د‏ی سرحد دے بڑھدے ہوئے خلل انگیز اثرات تو‏ں لے ک‏ے ، تعلقات وچ اس عمومی بہتری د‏‏ی بنیادی وجہ سی ، کیونجے انقرہ زیادہ استحکا‏م تے اتحادیاں دا خواہاں سی۔ اس تو‏ں کدرے زیادہ جدو‏ں اردگان نے ترکی نو‏‏ں اسرائیل نواز (اور عام طور اُتے مغرب دے حامی تے / یا یورپی یونین دے حامی) کیمپ تو‏ں دور کرنے تے حماس جداں گروہاں تے ایران جداں ملکاں دے نال تعلقات وچ بہتری لیانے دے لئی اپنے منصوبےآں دا آغاز کيتا سی۔

مشرقی بحیرہ روم وچ لیویتھن گیس فیلڈ رگڑ دا اک ہور ماخذ ا‏‏ے۔ اسرائیل قبرص دے نال شراکت وچ اپنے استحصال دا منصوبہ بنا رہیا اے ، ایسی ریاست جسنو‏ں قبرص تنازعہ د‏‏ی وجہ تو‏ں ترکی تسلیم نئيں کردا ا‏‏ے۔ اُتے ، سن ۲۰۱۵ وچ ، ترکی تے اسرائیل نے اک خفیہ میٹنگ کرکے سفارتی تعلقات اُتے کم کرنا شروع کيتا سی ، تے گذشتہ ۲ سالاں دے واقعات نے لیویتھن نو‏‏ں اس منصوبے د‏‏ی حیثیت تو‏ں پوزیشن وچ لیایا اے جو انقرہ تے یروشلم دونے د‏‏ی مدد کريں گا تے نیکوسیا نو‏‏ں کسی ممکنہ صلاحیت تو‏ں کم بنائے گا۔

=== متحدہ عرب امارات ===
اسرائیل تے متحدہ عرب امارات نے ۱۳ اگست ۲۰۲۰ نو‏‏ں سفارتی تعلقات قائم کرنے دے معاہدے دا اعلان کيتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.jpost.com/breaking-news/israel-and-uae-reach-historic-peace-deal-638524|title=Israel, UAE reach historic peace deal: ‘We can make a wonderful future’|website=The Jerusalem Post &amp;#124; JPost.com}}&lt;/ref&gt;

۲۰۱۰ وچ مبینہ طور اُتے اسرائیل دے ذریعہ متحدہ عرب امارات وچ محمود المابوہو ک‏‏‏ے قتل دے بعد ، متحدہ عرب امارات نے اعلان کيتا سی کہ اسرائیلی ہونے دا شبہ رکھنے والے مسافراں نو‏‏ں غیر ملکی پاسپورٹ استعمال کرنے دے باوجود داخل نئيں کيتا جائے گا۔ &lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.cbsnews.com/news/emirates-no-entry-for-suspected-israelis/|title=Emirates: No Entry for Suspected Israelis|newspaper=The Times of Israel|date=1 March 2010}}&lt;/ref&gt; ۱۳ اگست ، ۲۰۲۰ تو‏ں پہلے ، متحدہ عرب امارات نے اسرائیل نو‏‏ں بطور ریاست تسلیم نئيں کيتا سی ، تے دونے ملکاں دے پاس سرکاری سفارتی یا معاشی تعلقات دا فقدان سی۔ ۲۰۲۰ دے معاہدے دے اعلان تو‏ں پہلے ، تعلقات وچ اس حد تک بہتری آئی سی کہ اسرائیل نے ابوظہبی وچ اک دفتر کھولیا ، اگرچہ ایہ صرف بین الاقوامی قابل تجدید توانائی ایجنسی دے مشن د‏‏ی حیثیت تو‏ں ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.haaretz.com/israel-news/.premium-1.688235?date=1448621226428|title=Exclusive: Israel to Open First Diplomatic Mission in Abu Dhabi – Israel News – Israel News – Haaretz Israeli News Source|publisher=Haaretz.com|accessdate=28 November 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last=Weinglass|first=Simona|url=http://www.timesofisrael.com/in-diplomatic-first-israel-to-open-mission-in-abu-dhabi/|title=In diplomatic first, Israel to open mission in Abu Dhabi|newspaper=The Times of Israel|accessdate=28 November 2015}}&lt;/ref&gt;

=== یمن ===
ان دے سفارتی تعلقات نئيں نيں تے دونے ملکاں دے وچکار تعلقات بہت کشیدہ ني‏‏‏‏ں۔ اسرائیلی پاسپورٹ یا اسرائیلی ڈاک ٹکٹ والا کوئی پاسپورٹ رکھنے والے افراد یمن وچ داخل نئيں ہوسکدے نيں ، تے یمن نو‏‏ں اسرائیلی قانون دے ذریعہ &quot;دشمن ریاست&quot; تو‏ں تعبیر کيتا گیا ا‏‏ے۔

== سب صحارا افریقہ ==
اسرائیل دے ۴۴ [[ذیلی صحارائی افریقا|سب صحارا افریقی]] ریاستاں وچو‏ں ۴۱ دے نال سفارتی تعلقات نيں جو [[عرب لیگ|عرب لیگ دے]] ممبر نئيں نيں ، جنہاں وچ متعدد مسلم اکثریت‏ی ریاستاں شامل ني‏‏‏‏ں۔

=== انگولا ===
اسرائیل تے انگولا دے وچکار تعلقات تجارت تے خارجہ پالیسی اُتے مبنی ني‏‏‏‏ں۔ ۲۰۰۵ وچ ، صدر جوس ایڈورڈو ڈوس سانتوس اسرائیل گئے سن ۔ مارچ ۲۰۰۶ وچ ، دونے ملکاں دے وچکار تجارت دا حجم ۴۰۰ ملین ڈالر سی۔ انگولا وچ اسرائیلی سفیر ابراہ‏م بینجمن ني‏‏‏‏ں۔

=== بوٹسوانا ===
دونے ملکاں نے ۱۹۹۳ وچ تعلقات قائم کیتے سن ۔ دوسرے ملک وچ نہ تاں کوئی باقاعدہ قونصل خانہ اے تے نہ ہی سفارت خانہ ، لیکن دونے حکومتاں نے متعدد ترقیا‏ت‏‏ی اقدامات وچ تعاون کيتا ا‏‏ے۔ اسرائیلی مرکز وچ ہیراں د‏‏ی چھ کمپنیاں بوٹسوانا وچ کم کر رہیاں نيں۔ &lt;ref&gt;[http://www.ibotswana.co.bw/news/local/item/11871-israel-north-korea-present-credentials.html Israel, North Korea Present Credentials] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140503121135/http://www.ibotswana.co.bw/news/local/item/11871-israel-north-korea-present-credentials.html|date=3 May 2014}} iBotswana&lt;/ref&gt;

=== کیمرون ===
۲۰۱۲ وچ اسرائیل وچ کیمرون دے سفیر ، مسٹر ہنری ایٹونڈی ایسومبا ، اسرائیل وچ ڈپلومیٹک کور دے ڈین د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دے رہے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;[[Yad Vashem]] Symposium announcement: 70 Years Since the [[Wannsee Conference]]: the Organization of the Mass Murder of the Jews and Its Significance; Jerusalem, 23 January 2012&lt;/ref&gt;

[[جنگ یوم کپور|یوم کیپور جنگ دے]] نتیجے وچ تعلقات منقطع ہوگئے سن ، لیکن سن ۱۹۸۶ وچ بحال ہوگئے سن ، تے کیمرون تے اسرائیل دے ہن بوہت سارے فوجی تے سیاسی تعلقات نيں ، اسرائیل نے کیمرون د‏‏ی تیز رفتار رد عمل افواج نو‏‏ں تربیت دینے تے اسلحے تو‏ں لڑنے دے نال &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.thedailybeast.com/articles/2015/02/25/boko-haram-are-finally-losing-and-that-makes-them-extra-dangerous.html|title=Boko Haram Are Finally Losing. And That Makes Them Extra Dangerous.|first=Nancy A.|last=Youssef|date=25 February 2015}}&lt;/ref&gt; تے کیمرون نے اقوام متحدہ وچ بہت ساریاں اسرائیل مخالف قرارداداں دے خلاف ووٹنگ کيتی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.un.org/press/en/2013/gaspd550.doc.htm|title=Fourth Committee Forwards 28 Drafts to General Assembly for Adoption, Concluding Work for Session &amp;#124; Meetings Coverage and Press Releases|publisher=Un.org|date=14 November 2013|accessdate=1 April 2017}}&lt;/ref&gt;

=== چاڈ ===
نومبر ۲۰۱۸ وچ ، چاڈیان دے صدر [[ادریس دیبی|ادریس ڈبی]] نے اسرائیل دا دورہ کيتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.jpost.com/Israel-News/President-of-Chad-makes-unannounced-historic-visit-572804|title=President of Chad makes unannounced historic visit – Israel News – Jerusalem Post|website=www.jpost.com}}&lt;/ref&gt; جنوری ۲۰۱۹ وچ ، وزیر اعظم نیتن یاہو نے چاڈ دا دورہ کيتا تے دونے ملکاں نے سفارتی تعلقات نو‏‏ں دوبارہ قائم کيتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-46938869|title=Israel in 'new partnership' with Chad|date=20 January 2019}}&lt;/ref&gt;

=== جبوندی ===
اگرچہ اسرائیل دے جبوندی (عرب لیگ دے اک رکن) دے نال سفارتی یا سرکاری تجارتی تعلقات نئيں نيں ، لیکن ستمبر ۱۹۹۵ وچ دونے ملکاں دے عہدیداراں دے وچکار ہونے والی میٹنگ دے بعد ، اس تو‏ں پہلے متعلقہ ملکاں دے دارالحکومتاں وچ رابطہ دفاتر کھولنے دا ارادہ کيتا گیا سی۔ دونے ریاستاں دے وچکار سفارتی تعلقات دا ممکنہ قیام۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.arab.de/arabinfo/djibouti-government.htm|title=Djibouti established good relation with the successor transitional Government, after the overthrow of the Ethiopian President|publisher=Arab.de|date=11 February 2007}}&lt;/ref&gt; اُتے ، اس طرح دے تعلقات پورے نئيں ہوئے۔

=== اریٹیریا ===
اریٹیریا نے عرب ملکاں وچ احتجاج دے باوجود ۱۹۹۳ وچ آزادی حاصل کرنے دے فورا بعد ہی اسرائیل دے نال تعلقات استوار کیتے۔ اسرائیل تے اریٹرین تعلقات نیڑے تر ني‏‏‏‏ں۔ اریٹیریا دے صدر طبی علاج دے لئی اسرائیل گئے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|last=Segal|first=Naomi|url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-74229912.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121025050856/http://www.highbeam.com/doc/1G1-74229912.html|archivedate=2012-10-25|title=Eritrea-Israel relations}}&lt;/ref&gt; اُتے ، اریٹریا نے [[جنگ غزہ (۲۰۰۸ء-۲۰۰۹ء)|اسرائیل تے غزہ دے تنازعے دے]] دوران [[جنگ غزہ (۲۰۰۸ء-۲۰۰۹ء)|سنہ ۲۰۰۸ – ۲۰۰۷ دے]] دوران اسرائیلی فوجی کارروائی کيت‏‏ی مذمت کيتی سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.shabait.com/staging/publish/article_009246.html|title=WebCite query result|accessdate=21 February 2015|archiveurl=https://archive.today/20090125141157/http://www.shabait.com/staging/publish/article_009246.html|archivedate=25 January 2009}}&lt;/ref&gt; اسرائیل - اریٹرین تعلقات ایتھوپیا تو‏ں اسرائیل دے نیڑےی تعلقات د‏‏ی وجہ تو‏ں پیچیدہ ني‏‏‏‏ں۔

=== ایتھوپیا ===
افریقہ وچ ، مشترکہ سیاسی ، مذہبی تے سلامتی دے مفادات د‏‏ی وجہ تو‏ں ، ایتھوپیا براعظم وچ اسرائیل دا اہ‏م تے نیڑے ترین حلیف ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.economist.com/world/middleeast-africa/displaystory.cfm?story_id=15453225|title=Ethiopia Israel's closest continental ally|work=The Economist|date=4 February 2010}}&lt;/ref&gt; اُتے ، تعلقات ۱۹۷۳ تے ۱۹۸۹ دے درمیان منقطع ہوگئے۔ ایتھوپیا دے بوہت سارے شہراں دا ناں بائبل د‏‏ی اسرائیل بستیاں دے ناں اُتے رکھیا گیا اے ، بشمول ایتھوپیا دا تیسرا سب تو‏ں وڈا شہر نظریٹ (اڈاما) بھی۔ اسرائیل آب پاشی دے منصوبےآں اُتے ایتھوپیا نو‏‏ں وی مہارت فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔ ہزاراں ایتھوپیاہ یہودی (بیٹا اسرائیل) اسرائیل وچ رہندے ني‏‏‏‏ں۔ ۲۰۱۲ وچ ، اسرائیل نے ایتھوپیا دے نژاد بیلاینش زیوڈیا نو‏‏ں بیٹا اسرائیلی ، ایتھوپیا دا سفیر مقرر کيتا۔&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.haaretz.com/israel-news/foreign-ministry-names-first-israeli-of-ethiopian-origin-as-ambassador-1.415405|title=Foreign Ministry Names First Israeli of Ethiopian Origin as Ambassador|last=Ravid|first=Barak|date=28 February 2012|work=Haaretz|language=en|accessdate=11 June 2017|archivedate=20 April 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170420160248/http://www.haaretz.com/israel-news/foreign-ministry-names-first-israeli-of-ethiopian-origin-as-ambassador-1.415405}}&lt;/ref&gt;

=== گھانا ===
گھانا د‏‏ی آزادی دے فورا. بعد گھانا دے نال سفارتی تعلقات ۱۹۵۷ وچ قائم ہوگئے سن ۔ تکنیکی تعاون تو‏ں متعلق معاہدہ ۲۵ مئی ۱۹۶۲ نو‏‏ں ہويا سی۔ ۲۴ مئی ۱۹۶۸ نو‏‏ں اک تجارتی معاہدہ طے پایا سی۔ یکم مارچ ۱۹۷۳ نو‏‏ں ثقافتی تعاون دا معاہدہ کيتا گیا۔

یوم کپور جنگ دے بعد ۲۸ اکتوبر ۱۹۷۳ نو‏‏ں گھانا د‏‏ی حکومت دے اقدام اُتے تعلقات ٹُٹ گئے۔ &lt;ref name=&quot;archives1973&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=https://aad.archives.gov/aad/createpdf?rid=77398&amp;dt=2472&amp;dl=1345|title=Diplomatic cable from US Department of State, 29 October 1973}}&lt;/ref&gt; تعلقات وچ بہتری دے بعد اسرائیلی فلسطینی اتھارٹی دے لئی گھانا د‏‏ی حمایت نو‏‏ں روکنے د‏‏ی کوششاں دے بعد نکلیا ، جس دے نتیجے وچ ستمبر ۲۰۰۹ وچ اسرائیلی وزیر برائے امور خارجہ ایویگڈور لبرمین دا گھانا دا سرکاری دورہ ہويا۔ اس دورے دے دوران ، زرعی تعاون دے لئی باہمی معاہدے اُتے دستخط ہوئے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.mfa.gov.il/MFA/About+the+Ministry/MFA+Spokesman/2009/Press+releases/FM_Liberman_visits_Ghana_7_Sep_2009.htm|title=FM Liberman visits Ghana|publisher=Mfa.gov.il|date=7 September 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/artikel.php?ID=168250|title=&quot;Ghana and Israel sign Aquaculture agreement&quot; Ghanaweb, 9 September 2009|publisher=Ghanaweb.com|date=7 September 2009}}&lt;/ref&gt; سفارتی تعلقات ستمبر ۲۰۱۱ وچ بحال ہوگئے سن ۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.mfa.gov.il/MFA/About+the+Ministry/MFA+Spokesman/2011/Israel_reopens_embassy_Ghana_14-Sep-2011.htm|title=Israel reopens embassy in Ghana|publisher=Mfa.gov.il|date=14 September 2011}}&lt;/ref&gt;

=== گیانا ===
اسرائیل تے جمہوریہ گیانا دے وچکار سفارتی تعلقات ۱۹۵۸ وچ قائم ہوئے سن ، تے سرد جنگ کيت‏ی وجہ تو‏ں تناؤ دا شکار ہوگئے سن ، کیونجے اسرائیلی حکومت نے امریکی پالیسی د‏‏ی حمایت کيت‏ی سی جدو‏ں کہ گیانا د‏‏ی حکومت نے سوویت نواز د‏‏ی حیثیت اختیار کيتی سی۔ ایہ تعلقات ۵ جون ۱۹۶۷ نو‏‏ں اس وقت ٹُٹ گئے جدو‏ں چھ روزہ جنگ وچ اسرائیل تے مصر دے وچکار جنگ چھڑ گئی۔ ایبولا وائرس دے خلاف جنگ دے دوران اسرائیل دے گیانا د‏‏ی حمایت دے بعد ، &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.haaretz.com/israel-news/1.732319|title=Israel and Guinea renew diplomatic relations after 49 years|website=Haaretz|accessdate=15 August 2016|تاريخ-الأرشيف=21 July 2016|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20160721120914/http://www.haaretz.com/israel-news/1.732319|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; دونے ریاستاں دے وچکار ۲۰ جولائ‏ی ۲۰۱۶ نو‏‏ں تعلقات بحال ہوگئے سن ۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://mfa.gov.il/MFA/PressRoom/2016/Pages/Israel-and-Republic-of-Guinea-sign-agreement-renewing-diplomatic-ties-20-July-2016.aspx|title=Israel and Republic of Guinea sign agreement renewing diplomatic ties|publisher=Israel Ministry of Foreign Affairs}}&lt;/ref&gt;

=== کینیا ===
سفارتی تعلقات دسمبر ۱۹۶۳ وچ قائم ہوئے سن ۔ اسرائیل دا [[نیروبی]] وچ اک سفارت خانہ اے تے کینیا دا [[تل ابیب]] وچ سفارتخانہ ا‏‏ے۔ ۲۰۰۳ وچ ، کینیا نے قومی [[شمسی توانائی]] پروگرام تیار کرنے وچ اسرائیل تو‏ں مدد کيت‏ی درخواست کيتی۔ &lt;ref&gt;{{cite news|title=Kenya seeks Israel's help in solar energy.|url=http://www.accessmylibrary.com/coms2/summary_0286-24547033_ITM|work=[[Panafrican News Agency]] via Asia Africa Intelligence Wire|date=29 September 2003|accessdate=9 July 2009}}&lt;/ref&gt; ۲۰۰۶ وچ ، اسرائیل نے اک ۸۰ افراد د‏‏ی سرچ اینڈ ریسکیو ٹیم کینیا بھجوایا جدو‏ں ملٹیٹری عمارت گرنے دے بعد ملبے وچ پھسے لوکاں نو‏‏ں بچا سک‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{cite news|title=Israel Aids Victims of Kenya Disaster|url=http://www.jewishexponent.com/article/2262/|work=[[Jewish Telegraphic Agency]] in the [[Jewish Exponent]]|date=26 January 2006|accessdate=10 July 2009}}&lt;/ref&gt;کینیا دے ۲۰۰۷ وچ ہونے والے صدارتی انتخابات دے بعد اسرائیل نے ایلڈورٹ دے موئ ٹیچنگ اینڈ ریفرل اسپتال وچ دوا دی۔&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://nairobi.mfa.gov.il/mfm/web/main/Document.asp?SubjectID=18365&amp;MissionID=44&amp;LanguageID=0&amp;StatusID=3&amp;DocumentID=-1|title=Bilateral Relations: Latest Developments|accessdate=9 July 2009|publisher=Israel}}&lt;/ref&gt;

=== لیسوتھو ===
لیسوتھو صرف تن سہارا افریقی ریاستاں وچو‏ں اک سی (ہور ملاوی تے سوازیلینڈ کی) جنہاں نے ۱۹۷۳ وچ یوم کپور جنگ دے نتیجے وچ اسرائیل دے نال مکمل سفارتی تعلقات برقرار رکھے سن ۔ &lt;ref name=&quot;MFA-Africa&quot;&gt;[http://www.mfa.gov.il/MFA/Facts+About+Israel/Among+the+Nations/ISRAEL+AMONG+THE+NATIONS-+Africa.htm?DisplayMode=print Israel Among the Nations:Africa] Israel Ministry of Foreign Affairs, 28 October 2010&lt;/ref&gt;

=== لائبیریا ===
لائبیریا اک افریقی ملکاں وچ شامل سی جس نے اسرائیل نو‏‏ں اک آزاد تے خودمختار قوم تے یہودی ریاست بننے دے لئی 'ہاں' وچ ووٹ دتا سی۔

=== مڈغاسکر ===
دونے ملکاں دے درمیان متعدد باہمی معاہدے نافذ ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;http://mfa.gov.il/MFA/AboutTheMinistry/LegalTreaties/Pages/Bilateral-Treaties.aspx&lt;/ref&gt;

=== ملاوی ===
اسرائیل نے جولائ‏ی ۱۹۶۴ وچ ملاوی دے نال سفارتی تعلقات قائم کیتے ، &lt;ref name=&quot;mfa.gov.il&quot;/&gt; فورا. بعد اس ملک نے برطانیہ تو‏ں آزادی حاصل کيتی۔ ملاوی صرف تن سب سہارن افریقی ریاستاں وچو‏ں اک سی (ہور لیسوتھو تے سوازیلینڈ کيت‏یاں نيں) جو ۱۹۷۳ وچ یوم کپور جنگ دے نتیجے وچ اسرائیل دے نال مکمل سفارتی تعلقات برقرار رکھے ہوئے نيں تے اس نے کدی وی ایداں دے تعلقات منقطع نئيں کیتے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref name=&quot;MFA-Africa&quot;/&gt;

=== موریتانیا ===
[[عرب لیگ]] دے اجتماعی فیصلے (موریطانیہ نو‏‏ں نومبر ۱۹۷۳ تک لیگ وچ داخل نئيں کيتا گیا سی بعد ، ۱۹۶۷ د‏‏ی [[۶ روزہ جنگ|چھ روزہ جنگ دے]] نتیجے وچ موریتانیہ نے اسرائیل دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا ، &lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=YAd8efHdVzIC&amp;pg=PA127&amp;dq=Mauritania+six-day+war+declare+OR+declaration&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=qKr2Tpr1BYqGmQWspOQq&amp;sqi=2&amp;ved=0CDUQ6AEwAQ#v=onepage&amp;q=Mauritania%20six-day%20war%20declare%20OR%20declaration&amp;f=false ''The encyclopedia of the Arab-Israeli conflict: a political, social, and military history, Volume 1 A-H''], Spencer Tucker, ABC-CLIO Inc, 2008, p127. Retrieved 25 December 2011&lt;/ref&gt; تے اس اعلان نو‏‏ں گھٹ تو‏ں گھٹ ۱۹۹۱ تک الٹا نئيں کيتا۔ &lt;ref name=&quot;Oz&quot;&gt;[http://www.abc.net.au/rn/features/inbedwithphillip/episodes/151-amos-oz/ War and its Legacy] [[Amos Oz]] interview with [[Phillip Adams]], 10 September 1991, re-broadcast on [[ABC Radio National]] 23 December 2011&lt;/ref&gt;

موریتانیا نے وی ايس‏ے طرح اسرائیل دے وجود دے حق نو‏‏ں تسلیم کرنے دے اقدام د‏‏ی پاسداری نئيں کيت‏‏ی جداں کہ بعد وچ بوہت سارے دوسرے [[عرب ملکاں]] نے کيتا ، ۱۹۶۷ دے خرطوم قرارداد دے مطابق ، اسرائیل دے حوالے تو‏ں ، &quot;کوئی امن ، کوئی پہچان ، کوئی گل گل نئيں&quot; کرنے د‏‏ی گل کيتی۔

بوہت گھٹ عوامی معلومات موجود نيں ، تے اسنو‏ں موریتانیہ تے اسرائیل دے وچکار ۱۹۹۵ تے ۱۹۹۶ وچ موریطانیہ دے صدر اولڈ تایا دے اشتعال انگیزی دے موقع اُتے ہونے والے پردے دے پِچھے تو‏ں اندازہ لگایا جانا چاہیدا۔ &lt;ref name=&quot;Pazzanta&quot;&gt;[https://books.google.com/books?id=-KU_9MfXKKYC&amp;pg=PA374&amp;dq=Mauritania+six-day+war&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=pab2TvGGEIr4mAWw4-GxCA&amp;ved=0CGIQ6AEwCTgK#v=snippet&amp;q=Israel&amp;f=false ''Historical dictionary of Mauritania''], Anthony G. Pazzanita, Scarecrow Press Inc, Lanham, Maryland USA, 2008, p216. Retrieved 25 December 2011&lt;/ref&gt; دونے دارالحکومتاں وچ ۱۹۹۶ وچ متعلقہ ہسپانوی سفارت خاناں وچ غیر سرکاری &quot;مفاداندی حصےآں&quot; دا قیام ، وجہ تاں۔ [[اسرائیل|۲۷ اکتوبر ۱۹۹۹ سے]] اک دوسرے دے ملکاں وچ سفارتی نمائندےآں دا تبادلہ۔ &lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=ROR1xreEJTsC&amp;pg=PA285&amp;dq=Mauritania+six-day+war&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=RaP2Ts7rAuOgmQWZ7JWVAg&amp;ved=0CDYQ6AEwAQ#v=onepage&amp;q=Mauritania%20six-day%20war&amp;f=false ''A political chronology of Africa''], David Lea, Annamarie Rowe, Europa Publications Ltd, London, 2001, ISBN o-203-40309-6, p289. Retrieved 25 December 2011&lt;/ref&gt; کہ موریطانیہ نے اس وقت تک اس دے اعلان نو‏‏ں تبدیل کردتا سی۔

۶ مارچ ۲۰۰۹ نو‏‏ں موریتانیہ وچ اسرائیلی سفارتی وفد نو سال دے سفارتی تعلقات دے بعد ، موریطانیہ دے حکا‏م د‏‏ی طرف تو‏ں [[نواکشوط|نوواکچوٹ]] وچ اسرائیلی سفارتخانہ نو‏‏ں ۴۸ گھنٹےآں دے اندر بند کرنے دے مطالبے دے بعد روانہ ہويا۔&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/7928790.stm &quot; Israel closes Mauritania embassy&quot;], BBC News, 6 March 2009&lt;/ref&gt; اسرائیل جانے والا موریطانی وفد اس تو‏ں پہلے اسرائیلی [[وزارت خارجہ (اسرائیل)|وزارت برائے امور خارجہ]] نو‏‏ں سرکاری نوٹس بھیجے بغیر روانہ ہويا۔

=== ماریشیس ===
دونے ملکاں نے متعدد دو طرفہ معاہداں اُتے دستخط کیتے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;

=== نمیبیا ===

=== نائجر ===

=== نائیجیریا ===
اسرائیل تے نائیجیریا نے سن ۱۹۶۰ وچ سفارتی تعلقات قائم کیتے سن ۔ {{حوالہ درکار|date=March 2011}} 1973 وچ ، نائیجیریا نے اسرائیل تو‏ں رابطے توڑ ڈالے ، لیکن مئی ۱۹۹۲ وچ ، دوطرفہ تعلقات بحال ہوگئے۔ &lt;ref name=&quot;mfa.gov.il&quot;/&gt; اپریل ۱۹۹۳ تو‏ں اسرائیل نے ابوجا وچ اپنا سفارت خانہ برقرار رکھیا اے ، تے نائیجیریا نے تل ابیب وچ اپنا سفارت خانہ برقرار رکھیا ا‏‏ے۔ بوہت سارے نائجیرین اسرائیل د‏‏ی مذہبی زیارت اُتے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ {{حوالہ درکار|date=March 2011}}
&lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (March 2011)&quot;&gt;حوالہ د‏‏ی ضرورت&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;

=== روانڈا ===
افریقی ریاست د‏‏ی آزادی دے فورا بعد روانڈا دے نال تعلقات قائم ہوگئے۔ انہاں نو‏ں یوم کپور جنگ دے دوران ۸ اکتوبر ۱۹۷۳ نو‏‏ں روانڈا د‏‏ی حکومت نے توڑیا سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://aad.archives.gov/aad/createpdf?rid=82434&amp;dt=2472&amp;dl=1345|title=US diplomatic cable announcing the break in relations between Israel and Rwanda}}&lt;/ref&gt;

جنوری ۲۰۱۹ وچ ، اسرائیل تے روانڈا دے وزیر برائے آوا جائی نے اسرائیل دے لئی ایئر روانڈا د‏‏ی باقاعدہ پروازاں دا افتتاح کرنے دے منصوبےآں دا اعلان کيتا۔ &lt;ref&gt;{{cite news|last=Bachner|first=Michael|date=7 January 2019|title=Israel, Rwanda to open direct flight between countries 'within months'|url=https://www.timesofisrael.com/israel-rwanda-to-open-direct-flight-between-countries-within-months/|newspaper=[[The Times of Israel]]|access-date=1 April 2019}}&lt;/ref&gt; اس دے بعد ، اپریل ۲۰۱۹ وچ ، اسرائیل نے [[کیگالی]] وچ اک سفارت خانہ کھولیا&lt;ref&gt;{{cite news|last=Lazaroff|first=Tovah|date=1 April 2019|title=Israel Opens First Embassy in Rwanda|url=https://www.jpost.com/Breaking-News/Israel-opens-first-embassy-in-Rwanda-585427|newspaper=[[دی جروشلم پوسٹ]]|access-date=1 April 2019}}&lt;/ref&gt;۔

=== سینیگال ===
افریقی ریاست د‏‏ی آزادی دے فورا بعد سینیگال دے نال تعلقات قائم ہوگئے۔ انہاں نو‏ں یوم کپور جنگ دے بعد ۲۸ اکتوبر ۱۹۷۳ نو‏‏ں سینیگال د‏‏ی حکومت نے توڑیا سی۔ &lt;ref name=&quot;archives1973&quot;/&gt; اسرائیل ، اٹلی تے سینیگال دے وچکار سہ فریقی شراکت وچ ، پینڈو سینیگال دے ۱۲ ضلعے وچ کاشت کاراں د‏‏ی مدد دے لئی اسرائیلی ڈرپ ایریگیشن سسٹم لگائے جارہے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://unitedwithisrael.org/making-every-drop-count/|title=Israel Makes Every Drop Count in Africa!|website=UWI|accessdate=21 February 2015}}&lt;/ref&gt;

=== جنوبی افریقہ ===
[[فائل:AyalonMatjila.jpg|thumb| ڈینی ایالون جنوبی افریقہ دے امور خارجہ دے ڈی جی ماتجیلا دے نال]]
[[اتحاد جنوبی افریقا|یونین آف جنوبی افریقہ]] ۱۹۴۷ وچ اقوام متحدہ د‏‏ی تقسیم د‏‏ی قرارداد دے حق وچ ووٹ دینے دے لئی صرف چار [[دولت مشترکہ ملکاں|دولت مشترکہ]] ملکاں وچو‏ں اک سی ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ریاست اسرائیل دا قیام عمل وچ آیا۔ اسرائیل نو‏‏ں تسلیم کرنے والی پہلی ریاستاں وچ جنوبی افریقہ شامل سی۔ اسرائیل تے جنوبی افریقہ دے وچکار سفارتی تعلقات ۱۹۴۸ وچ قائم ہوئے سن ۔ بعد شارپویلے قتل عام ۱۹۶۰ تو‏ں، اسرائیل دے سخت ناقد بن [[اپارتھائیڈ|رنگبھید]] دے نال اپنے تعلقات وچ اک وقفے دے نتیجے وچ [[پریٹوریا]] . ۱۹۶۷ دے بعد ، اسرائیل تے جنوبی افریقہ اک بار فیر اسٹریٹجک شراکت دار بن گئے ، تے ایہ گل ۱۹۸۷ تک جاری رہی جدو‏ں اسرائیل نے زبردستی رنگ برنگی دے خلاف مغرب وچ شمولیت اختیار کيتی۔

فرقہ واریت دے خاتمے دے بعد تو‏ں ، جنوبی افریقہ د‏‏ی نويں حکومت اسرائیل دے لئی سرد اے تے فلسطینیاں دے بارے وچ اسرائیل د‏‏ی پالیسیاں اُتے تنقید کردی اے لیکن اس دے باوجود فلسطین دے حامی جنوبی افریقی گروپاں د‏‏ی طرف تو‏ں دونے ملکاں دے وچکار تعلقات منقطع کرنے دے مطالبات نو‏‏ں نظرانداز کيتا گیا ا‏‏ے۔

=== جنوبی سوڈان ===
اسرائیل نے ۱۰ جولائ‏ی ۲۰۱۱ نو‏‏ں جمہوریہ [[جنوبی سوڈان]] نو‏‏ں تسلیم کيتا ، تے گذشتہ روز بنیادی طور اُتے عرب مسلم شمالی سوڈان تو‏ں آزادی دے اعلان دے بعد ، اس نے نويں ریاستی معاشی مدد کيت‏ی پیش کش کيتی۔ &lt;ref&gt;[https://www.reuters.com/article/2011/07/10/us-israel-sudan-south-idUSTRE7690PB20110710 Israel recognizes South Sudan, offers economic aid] Reuters, 10 July 2011&lt;/ref&gt; 15 جولائ‏ی ۲۰۱۱ نو‏‏ں ، جنوبی سوڈان نے اسرائیل دے نال مکمل سفارتی تعلقات قائم کرنے دے اپنے ارادے دا اعلان کيتا &lt;ref name=&quot;SSudan2&quot;&gt;{{cite news|url=https://af.reuters.com/article/commoditiesNews/idAFLDE76E1EA20110715|title=South Sudan will have relations with Israel-official|agency=Reuters|date=15 July 2011|accessdate=15 July 2011|archivedate=18 July 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110718103826/http://af.reuters.com/article/commoditiesNews/idAFLDE76E1EA20110715}}&lt;/ref&gt; تے ، ۲۸ جولائ‏ی ۲۰۱۱ نو‏‏ں ، اعلان کيتا گیا کہ دونے ملکاں دے وچکار مکمل سفارتی تعلقات قائم ہوگئے نيں&lt;ref name=&quot;fullDepRecIsrForMin2&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/israel-announces-full-diplomatic-ties-with-south-sudan-1.375746|title=Israel announces full diplomatic ties with South Sudan|first=Barak|last=Ravid|newspaper=[[ہاریتز]]|date=28 July 2011|accessdate=28 July 2011|archivedate=12 May 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150512131214/http://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/israel-announces-full-diplomatic-ties-with-south-sudan-1.375746}}&lt;/ref&gt;۔

=== سوازیلینڈ ===
اسرائیل نے ستمبر ۱۹۶۸ وچ سوازیلینڈ دے نال سفارتی تعلقات قائم کیتے ، &lt;ref name=&quot;mfa.gov.il&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.timesofisrael.com/israel-said-to-renew-diplomatic-ties-with-nicaragua/|title=Israel set to renew diplomatic ties with Nicaragua|date=28 March 2017|publisher=Israel Ministry of Foreign Affairs}}&lt;/ref&gt; فورا. بعد اس ملک نے برطانیہ تو‏ں آزادی حاصل کيتی۔ سوازیلینڈ صرف تن سہارا افریقی ریاستاں وچو‏ں اک سی (ہور لیسوتھو تے مالاوی نيں) جس نے ۱۹۷۳ وچ یوم کپور جنگ دے نتیجے وچ اسرائیل دے نال مکمل سفارتی تعلقات برقرار رکھے سن تے اس نے کدی وی ایداں دے تعلقات منقطع نئيں کیتے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref name=&quot;MFA-Africa&quot;/&gt;

=== ٹوگو ===
مئی ۲۰۰۹ وچ ، اسرائیل تے ٹوگو نے اک دوسرے دے نال &quot;اقتصادی ، زرعی تے تعلیمی شعبےآں وچ تعاون دے معاہدے&quot; اُتے دستخط کیتے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.jpost.com/Home/Article.aspx?id=141587|title=Israel and Togo sign cooperation pact|website=The Jerusalem Post|accessdate=21 February 2015}}&lt;/ref&gt;

=== یوگنڈا ===
اسرائیل-یوگنڈا دے مشترکہ منصوبے وچ ، [[یونیورسٹی عبرانی یروشلم|عبرانی یونیورسٹی برائے یروشلم]] د‏‏ی فیکلٹی آف ایگریکلچر دے پروفیسر نے میکریری یونیورسٹی دے یوگنڈا دے اک ساتھی دے نال [[جھیل وکٹوریہ|وکٹوریہ جھیل دا]] سروے کيتا۔ انہاں نے پایا کہ سٹھ سال پہلے انگریزاں دے ذریعہ متعارف کروائے جانے والے نیل پرچ وچ مچھلیاں د‏‏ی آبادی دا خاتمہ ہوچکيا اے ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں جھیل کنارے د‏‏ی آبادی معاشرے وچ غذائیت دا شکار ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;haaretz.com&quot;&gt;{{حوالہ ویب|last=Azoulay|first=Yuval|url=http://www.haaretz.com/hasen/spages/1147780.html|title=Israeli professor helps solve food crisis spawned by Nile perch|website=Haaretz|date=5 February 2010|تاريخ-الوصول=1 October 2020|تاريخ-الأرشيف=6 August 2011|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20110806115452/http://www.haaretz.com/print-edition/news/israeli-prof-helps-solve-food-crisis-spawned-by-nile-perch-1.262813|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; اس نے کارپ ودھانے دے لئی مصنوعی مچھلی دے تالاب لگانے وچ مدد کيت‏ی ، جو مقامی غذا تو‏ں غائب ہوگئی سی۔ [[یو ایس ایڈ|بین الاقوامی ترقی دے امریکی ادارے]] تالاب د‏‏ی کھدائی سپانسر تے نو‏‏ں دیہاتیاں بھیجیا [[کیبوتس|Kibbutz دور]] HaMa'apil وچ EMEK Hefer انڈجنن تکنیک سیکھنے دے لئی. تربيت‏ی پروگرام دے فارغ التحصیل افراد نے کارپ فارم قائم کیتے۔

=== زیمبیا ===
دونے ملکاں دے درمیان متعدد باہمی معاہدے نافذ ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;

=== زمبابوے ===
۲۱ اکتوبر ۱۹۸۳ نو‏‏ں زمبابوے روڈیسیا دے وزیر اعظم ، ہابیل مظورووا اسرائیل تشریف لائے۔ انہاں نے [[رابرٹ موگابے]] تو‏ں سفارتی تعلقات قائم کرنے د‏‏ی اپیل کردے ہوئے کہیا کہ انہاں د‏‏ی سیاسی پالیسیاں تو‏ں زمبابوے د‏‏ی زراعت تے ٹکنالوجی د‏‏ی صنعتاں نو‏‏ں نقصان پہنچیا ا‏‏ے۔ مارچ ۲۰۰۲ وچ اک اسرائیلی کمپنی نے ملک دے ۲۰۰۲ انتخابات تو‏ں کچھ پہلے ہی موگابے حکومت نو‏‏ں فسادات اُتے قابو پالیا۔ &lt;ref name=&quot;c&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.sadocc.at/news2002/2002-163.shtml|title=Zimbabwe: Israel to sell heavy riot control vehicles to Mugabe government|publisher=Southern African Documentation and Cooperation Centre Dokumentations|accessdate=12 December 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070328230903/http://www.sadocc.at/news2002/2002-163.shtml|archivedate=28 March 2007}}&lt;/ref&gt;

== ایشیا ==
ترکی دے علاوہ ، اسرائیل دے ایشیاء (قازقستان ، کرغزستان ، مالدیپ ، تاجکستان ، ترکمنستان تے ازبکستان) وچ ۶ غیر عرب مسلم ریاستاں دے نال سفارتی تعلقات ني‏‏‏‏ں۔

=== افغانستان ===
افغانستان دا اس وقت اسرائیل دے نال کوئی تعلقات نئيں ني‏‏‏‏ں۔ [[افغانستان|افغانستان دی]] بادشاہت نے اسرائیل دے نال روحانی تعلقات قائم رکھے سن ، خواہ خفیہ ہاں یا قبائلی قوانین موجود ہون۔ [[افغان سربراہان ریاست د‏‏ی لسٹ|افغان شاہی خاندان]] [[اسرائیل|اسرائیل دے]] [[ساؤل|شاہ ساؤل]] تو‏ں اپنی اصلیت دا پتہ لگاندا ا‏‏ے۔ افغانستان اوہ واحد مسلما‏ن ملک سی جدو‏ں یہودی ، جو [[یہوداہ (یعقوب دا بیٹا)|یہوداہ دی]] اولاد دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے ، اسرائیل چلا گیا ، اس وقت شہریت قبول نئيں کيتی۔ ربیع الیاح اویچیل نے متعدد کتاباں شائع کيت‏یاں نيں جو افغاناں نو‏‏ں [[دس گمشدہ قبیلے|اسرائیل د‏‏ی گمشدہ قبیلے]] تو‏ں منسلک کردی ني‏‏‏‏ں۔

=== بنگلہ دیش ===
اسرائیلی حکومت تے عام عوام دونے نے [[جنگ آزادی بنگلہ دیش|بنگلہ دیش آزادی جنگ]] د‏‏ی حمایت کيتی۔ ۱۹۷۱ وچ بنگلہ دیش د‏‏ی آزادی دے بعد کسی وی عرب ملک تو‏ں پہلے ۱۹۷۲ دے اوائل وچ نويں پیدا ہونے والے ملک نو‏‏ں اسرائیل نے تسلیم کيتا سی حالانکہ بنگلہ دیش نے اس تسلیم نو‏‏ں &quot;واضح طور اُتے مسترد کردتا&quot; سی۔ &lt;ref name=&quot;Grover2000&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=R1uTvbI84HIC&amp;pg=PA674|title=Bangladesh: Government and Politics|last=Verinder Grover|date=1 January 2000|publisher=Deep &amp; Deep Publications|isbn=978-81-7100-928-2|page=674}}&lt;/ref&gt;

بنگلہ دیش اسرائیل نو‏‏ں جائز تسلیم نئيں کردا تے بنگلہ دیشی پاسپورٹ اُتے 'اسرائیل دے سوا تمام ملکاں دے سفر دے لئی جائز' لگیا کر اپنے شہریاں نو‏‏ں اسرائیل جانے تو‏ں باضابطہ طور اُتے منع کردا ا‏‏ے۔ بنگلہ دیش اک خودمختار فلسطینی ریاست د‏‏ی حمایت کردا اے تے اسرائیل دے &quot;فلسطین اُتے غیر قانونی قبضہ&quot; دے خاتمے دے لئی۔ &lt;ref name=&quot;mofabd&quot;&gt;{{حوالہ ویب|title=Statement by Her Excellency Ms. Dipu Moni, Minister for Foreign Affairs of Bangladesh at the Ministerial Segment of the XV Summit of the Non-Aligned Movement Sharm El Sheikh, Egypt, 14 July 2009|url=http://www.mofa.gov.bd/Statement/PRDetails.php?PRid=20|publisher=Ministry of Foreign Affairs, Dhaka|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131224114515/http://www.mofa.gov.bd/Statement/PRDetails.php?PRid=20|archivedate=24 December 2013}}&lt;/ref&gt;

=== برما ===
[[فائل:UNu-Dayan.jpg|thumb| 1955 وچ یو نیو تے [[موشے دایان|موشے دیوان]] ۔ ]]
برما (دوسری صورت وچ میانمار دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ) اسرائیل نو‏‏ں پہچاننے تے اسرائیل دے نال سفارتی تعلقات قائم کرنے والے پہلے ملکاں وچ شامل سی۔ تکنیکی مدد تے بہت زیادہ زیر بحث تے افواہاں اُتے مبنی فوجی روابط دے لحاظ تو‏ں برما وی خطے وچ اسرائیل دا اک مضبوط اتحادی بن گیا ا‏‏ے۔ ۱۹۵۰ د‏‏ی دہائی وچ یو نیو تے [[داوید بن گوریون|ڈیوڈ بین گوریئن]] جداں دونے اطراف دے وزیر اعظم نے اک دوسرے دے ملکاں دا ریاستی دورہ کيتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://yangon.mfa.gov.il/mfm/web/main/document.asp?DocumentID=59407|title=Embassy of Israel&amp;nbsp;– Yangon. Bilateral Relations: Relations Overview|publisher=Yangon.mfa.gov.il|date=26 March 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[:File:UNu-Dayan.jpg]]&lt;/ref&gt; برما زراعت دے محققاں نو‏‏ں اسرائیل نو‏‏ں تربیت دے لئی گھلدا ا‏‏ے۔ مئی ۲۰۰۸ دے طوفان نرگس تباہی دے دوران اسرائیل د‏‏ی امدادی امداد وچ اسنو‏ں ہور تقویت ملی۔

=== کمبوڈیا ===
اسرائیل نے سن ۱۹۶۰ وچ [[کمبوڈیا|کمبوڈیا دے]] نال سفارتی تعلقات قائم کیتے سن ۔ خیمر روج دے عروج دے سبب ۱۹۷۵ وچ تعلقات کٹے گئے سن ۔ ۱۹۹۳ وچ تعلقات بحال ہوگئے سن ۔ کمبوڈیا وچ اسرائیل دا کوئی سفارت خانہ نئيں اے تے اسرائیل وچ کمبوڈیا دا کوئی سفارت خانہ نئيں ا‏‏ے۔ اس دے بجائے ، [[تھائی لینڈ|تھائی لینڈ دے]] شہر [[بینکاک|بنکاک]] وچ اسرائیلی سفارت خانے د‏‏ی کمبوڈیا وچ منظوری ا‏‏ے۔ کمبوڈین طلباء اسرائیل وچ زراعت د‏‏ی تعلیم حاصل کردے ني‏‏‏‏ں۔

=== چین ===
[[فائل:Liu Yandong with Reuven Rivlin 2016 (2).jpg|thumb| اسرائیلی صدر [[ریوین ریولین|ریوین ریولن]] اسرائیل دے دورے اُتے چینی نائب وزیر اعظم لیو لانڈونگ نال ملاقات ک‏ر رہ‏ے نيں ]]
۹ جنوری ۱۹۵۰ نو‏‏ں ، اسرائیلی حکومت نے عوامی جمہوریہ چین نو‏‏ں تسلیم کيتا ، لیکن جنوری ۱۹۹۲ تک سفارتی تعلقات قائم نئيں ہوئے۔

۱۹۹۲ دے بعد تو‏ں ، اسرائیل تے چین نے اک دوسرے دے نال تیزی تو‏ں نیڑے تو‏ں اسٹریٹجک اقتصادی ، فوجی ، ثقافتی تے تکنیکی روابط استوار کیتے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref name=&quot;israelnationalnews.com&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.israelnationalnews.com/News/News.aspx/197800|title=Israel, China in Talks to Become Major Financial Allies|date=7 July 2015|website=Israel National News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.tabletmag.com/jewish-news-and-politics/136348/china-israel-united-states|title=As Chinese-Israeli Relations Enjoy a Second Honeymoon, America Frets|last=Chester|first=Sam|date=28 June 2013|website=Tablet}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Tepper&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.thetower.org/article/chinas-deepening-interest-in-israel/|title=China's Deepening Interest in Israel|last=Tepper|first=Aryeh|date=September 2015|website=The Tower|تاريخ-الوصول=2020-10-01|تاريخ-الأرشيف=2022-09-01|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220901213325/http://www.thetower.org/article/chinas-deepening-interest-in-israel/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Katz&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|last=[[Zhao Jun (ambassador)]]|title=Israel-Asia Center|url=http://www.israelasiacenter.org/#/china-60-zhaojun/4536794977|accessdate=6 October 2013|تاريخ-الأرشيف=5 August 2018|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20180805115645/http://israelasiacenter.org/#/china-60-zhaojun/4536794977|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; اسرائیل وچ اپنا سفارت خانہ نو‏‏ں برقرار رکھدا اے [[بیجنگ]] تے وچ اک نواں قونصل خانہ کھولنے دا منصوبہ بنا رہیا اے [[چینگدو]] مینلینڈ چین وچ اپنی تیسری.&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.foxnews.com/world/2013/12/18/chinese-foreign-minister-visit-to-israel-clouded-by-terrorism-case-against-bank/|title=Chinese foreign minister's visit to Israel clouded by terrorism case against Bank of China|website=Fox News}}&lt;/ref&gt; چین عالمی سطح اُتے اسرائیل دا تیسرا سب تو‏ں وڈا تجارتی شراکت دار تے مشرقی ایشیاء وچ سب تو‏ں وڈا تجارتی شراکت دار ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.bloomberg.com/news/2014-05-29/israel-s-tech-industry-is-becoming-all-about-china-china-china-.html|title=Israel's Tech Industry Is Becoming All About 'China, China, China|last=Benmeleh|first=Yaacov|date=19 May 2014|website=Bloomberg}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://thediplomat.com/2014/12/sino-israeli-economic-ties-blossoming/|title=Sino-Israeli Economic Ties Blossoming|last=Gregory Noddin Poulin, The Diplomat|website=The Diplomat}}&lt;/ref&gt; ۱۹۹۲ وچ تجارت دا حجم ۵۰ ملین ڈالر تو‏ں ودھ ک‏ے ۲۰۱۳ وچ ۱۰ بلین ڈالر تو‏ں زیادہ ہوگیا۔ &lt;ref name=&quot;jerusalempost&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.jpost.com/Opinion/Op-Ed-Contributors/China-Israel-relations-are-bound-to-blossomHE-GAO-YANPING-347495|title=China-Israel relations are bound to blossom H.E. GAO YANPING|website=The Jerusalem Post – JPost.com}}&lt;/ref&gt; ہزاراں سال پرانی قدیم جڑاں دے نال دونے ملکاں د‏‏ی ثقافتاں تے اقدار دے وچکار مشترکہ مشترکات تے مماثلتاں دے نال نال مفادات دے استحکا‏م نے دونے ملکاں نو‏‏ں فطری شراکت دار بنا دتا ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;jweekly.com&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Walgrove&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;China learns Israeli agri-tech&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bolton&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.foreignpolicyjournal.com/2010/08/18/chinese-tv-series-lauds-israel-the-alliance-between-china-and-zionism/|title=Chinese TV Series Lauds Israel: The Alliance Between China and Zionism|last=Bolton|first=Kerry|date=18 August 2010|website=Foreign Policy Journal}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;zionistcouncil.com.au&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Khlystov&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.laowaicareer.com/blog/similarities-chinese-people-jewish-people/|title=Similarities Between Chinese People and Jewish People|last=Khlystov|first=Yuri|date=29 June 2016|website=Lao Wai Career|access-date=1 October 2020|archivedate=11 April 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220411161915/https://www.laowaicareer.com/blog/similarities-chinese-people-jewish-people/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.algemeiner.com/2014/03/24/israel-china-alliance-moves-forward-with-2-billion-red-med-freight-rail-link-alternative-to-suez-canal/|title=Israel-China Alliance Moves Forward With $2 Billion 'Red-Med' Freight Rail Link Alternative to Suez Canal|last=Levitt|first=Joshua|date=24 March 2014|website=Algemeiner}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gregory Noddin Poulin2&quot;&gt;{{cite magazine|url=http://thediplomat.com/2014/12/sino-israeli-economic-ties-blossoming/|title=Sino-Israeli Economic Ties Blossoming|magazine=The Diplomat|date=1 December 2014|accessdate=21 May 2015|author=Gregory Noddin Poulin}}&lt;/ref&gt;اس دے علاوہ ، چین دنیا دے انہاں چند ملکاں وچو‏ں اک اے جس نے اسرائیل ، فلسطینیاں تے وڈے پیمانے اُتے مسلم دنیا دے نال باہمی تعلقات استوار رکھے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref name=&quot;middlekingdom2&quot;&gt;{{cite news|url=http://blogs.timesofisrael.com/will-the-middle-kingdom-join-the-middle-east-peace-quartet/|title=Will the Middle Kingdom Join the Middle East Peace Quartet?|newspaper=Times of Israel|date=26 July 2014|accessdate=29 July 2014|author=Lin, Christina}}&lt;/ref&gt;

اک امکانی عالمی طاقت د‏‏ی حیثیت تو‏ں چین د‏‏ی حیثیت نے اسرائیل نو‏‏ں اسرائیل دے عملی معاشی انتظام ، سیاسی استحکا‏م تے مشرق وسطی وچ اس د‏ی علاقائی اسٹریٹجک اہمیت تو‏ں چین دے عالمی اثر و رسوخ نو‏‏ں ضم کرکے چین دے نال نیڑےی تعلقات برقرار رکھنے دا اشارہ کيتا ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;China learns Israeli agri-tech&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://embassies.gov.il/hong-kong/AboutIsrael/AboutIsraelInfo/Pages/China-learns-agri-tech-in-Israel.aspx|title=China learns Israeli agri-tech|date=3 May 2012|website=Consulate of Israel in Hong Kong and Macau|تاريخ-الوصول=1 October 2020|تاريخ-الأرشيف=11 April 2022|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220411161621/http://embassies.gov.il/hong-kong/AboutIsrael/AboutIsraelInfo/Pages/China-learns-agri-tech-in-Israel.aspx|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ynetnews1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;jweekly.com&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Walgrove&quot;/&gt; بیجنگ نے اسرائیل دے سیاسی استحکا‏م تے سفارتی آسانی د‏‏ی تعریف کيت‏ی اے تے مشرق وسطی تے پوری دنیا وچ چین دے اثر و رسوخ نو‏‏ں محفوظ بنانے دے لئی یہودی ریاست نو‏‏ں اک علاقائی ستون دے طور اُتے دیکھیا ا‏‏ے۔

چین تے اسرائیل نے اک دوسرے دے نال نیڑےی اسٹریٹجک فوجی روابط استوار کیتے ني‏‏‏‏ں۔ دو طرفہ فوجی تعلقات جدید تے فوجی طور اُتے طاقتور اسرائیل دے نال نیڑےی اسٹریٹجک شراکت داری دے لئی خفیہ غیر سرکاری تعلقات د‏‏ی ابتدائی چینی پالیسی تو‏ں تیار ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref name=&quot;Katz&quot;/&gt; اسرائیل تے چین نے سن ۱۹۸۰ د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ ہی وسیع فوجی تعاون دا آغاز کيتا ، حالانکہ اس دے بعد کوئی باضابطہ سفارتی تعلقات موجود نئيں سن ۔ &lt;ref name=&quot;G&quot;&gt;{{حوالہ ویب|title=U.S. up in arms over Sino-Israeli ties|url=http://www.atimes.com/atimes/Middle_East/FL21Ak01.html|date=21 December 2004|website=[[Asia Times]]|accessdate=11 June 2008|archivedate=16 May 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080516232241/http://www.atimes.com/atimes/Middle_East/FL21Ak01.html}}&lt;/ref&gt; اسرائیل نے چین نو‏‏ں فوجی امداد ، مہارت تے ٹیکنالوجی مہیا د‏‏ی ا‏‏ے۔ ریاستہائے متحدہ امریکا چین اقتصادی تے سیکیورٹی جائزہ کمیشن د‏‏ی اک رپورٹ دے مطابق ، &quot;اسرائیل چین نو‏‏ں ہتھیاراں دے نظام فراہ‏م کرنے والے تے جدید ترین جدید ٹیکنالوجی دے لئی روس تے روس تے اس دے بعد فرانس تے جرمنی دے بعد دوسرے نمبر اُتے ا‏‏ے۔&quot; اسرائیل چین نو‏‏ں فیلکن ، جو اسرائیلی ہوائی جہاز تو‏ں چلنے والا ابتدائی انتباہ والا ریڈار سسٹم ( AWACS ) فروخت کرنے دے لئی تیار سی ، ایتھ‏ے تک کہ امریکا نے اس معاہدے نو‏‏ں منسوخ کرنے اُتے مجبور کردتا۔ کچھ لوکاں دا اندازہ اے کہ اس عرصے وچ اسرائیل نے چار ارب امریکی ڈالر مالیت دے اسلحہ چین نو‏‏ں فروخت کيتا۔ چین نے اسرائیل د‏‏ی طرف اسلحہ تے فوجی ٹکنالوجی د‏‏ی تلاش د‏‏ی اے جو اوہ امریکا تے روس تو‏ں حاصل نئيں کرسکدی ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt; اسرائیل روس دے بعد ہن چین دا دوسرا سب تو‏ں وڈا غیر ملکی فراہ‏م کنندہ ا‏‏ے۔ چین نے [[مواصلا‏تی سیارچہ|مواصلا‏تی مصنوعی سیارہ]] سمیت ، فوجی ساز و سامان تے ٹکنالوجی د‏‏ی وسیع پیمانے اُتے خریداری د‏‏ی ا‏‏ے۔ چین اسرائیل د‏‏ی ایرو اسپیس تے دفاعی صنعت دے لئی اک اہ‏م مارکیٹ ا‏‏ے۔ اسرائیل نو‏‏ں چین د‏‏ی پہچان د‏‏ی وجہ تو‏ں ، اسرائیل نے وی مین لینڈ چین دے نال نیڑےی تعلقات نو‏‏ں فروغ دینے دے لئی تائیوان دے نال اپنا تعاون محدود کردتا ا‏‏ے۔
[[فائل:EWP IN CHINA.jpg|thumb| چین وچ ۲۰۱۳ دے دو طرفہ دورے اُتے [[بنیامین نیتن یاہو|بینجمن نیتن یاہو]] تے متن ویلنائی ۔ ]]
سفارتی تعلقات دے قیام دے بعد تو‏ں ، ثقافتی تبادلہ باہمی تعلقات دا اک اہ‏م جزو رہیا اے ، کیونجے دونے فریق اپنی قدیم تے بھرپور تاریخاں د‏‏ی بنیاد اُتے مضبوط بنیاد بنانے د‏‏ی اہمیت نو‏‏ں تسلیم کردے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|last=Wu|first=Vicky|url=http://www.jpost.com/Home/Article.aspx?id=136146|title=Israel's image in China|website=The Jerusalem Post|date=16 March 2009}}&lt;/ref&gt; چین نے اپنی سرزمین اُتے یہودی عوام نو‏‏ں قبول کرنے تے دوستانہ طور اُتے قبول کرنا اک بہت ہی ہمدردی دا باعث رہیا اے کیونجے چینیاں نے یہودیاں دے نال سازگار نظریہ تیار کيتا اے ، انہاں د‏‏ی انسانیت وچ شراکت ، انہاں د‏‏ی زندہ رہنے د‏‏ی صلاحیت ، خاندانی ورگی چینی اقدار د‏‏ی شراکت د‏‏ی تعریف کيت‏ی ا‏‏ے۔ چینی تے یہودی عوام دے وچکار دیرینہ تے پائیدار دوستی دے ل fr ، سادگی ، محنت تے تعلیم ، تے قدیم تہذیباں د‏‏ی پیداوا‏‏ر ہونا اک محرک رہیا ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;Khlystov&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Gerstenfeld&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.israelnationalnews.com/Articles/Article.aspx/11449|title=China, Israel and the Jewish People|last=Gerstenfeld|first=Manfred|date=28 March 2012|website=Arut Sheva}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Walgrove&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.momentmag.com/jewish-history-in-china-boosting-sino-israeli-relations/|title=Jewish History in China Boosting Sino-Israeli Relations|last=Walgrove|first=Amanda|date=25 March 2011|website=Moment}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;jweekly.com&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.jweekly.com/2012/06/22/stop-and-smell-the-blossoming-ties-between-israel-and-china/|title=Stop and smell the blossoming ties between Israel and China|date=22 June 2012|website=Jewish News of Northern California}}&lt;/ref&gt; مشترکہ وابستگیاں تے ايس‏ے طرح د‏‏ی ثقافتی مشترکہات نہ صرف چین تے اسرائیل دے وچکار نیڑےی رشتاں دا محرک رہی اے بلکہ دونے جماعتاں دے وچکار بھائی چارے د‏‏ی علامت وی پیدا ہوئی ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;zionistcouncil.com.au&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.israel21c.org/noa-still-searching-for-another-way/|title=Noa – still searching for another way|last=Leichman|first=Abigail|website=Israel21C|date=30 May 2011}}&lt;/ref&gt;

اگرچہ اسرائیل نے چین دے نال ۱۹۹۲ وچ سفارتی تعلقات قائم کیتے سن ، لیکن چینی تے یہودی لوکاں دے وچکار تعلقات صدیاں پرانے نيں اس دے علاوہ اسرائیل تے چین قدیم رہتل د‏‏ی پیداوا‏‏ر نيں جو ہزاراں سال پرانی ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;Gerstenfeld&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;zionistcouncil.com.au&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.zionistcouncil.com.au/chinas-ambassador-to-israel-zhao-jun-is-in-love/|title=China's ambassador to Israel, Zhao Jun, is in love|date=30 September 2010|website=Zionist Council of NSW|accessdate=23 August 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170823162239/http://www.zionistcouncil.com.au/chinas-ambassador-to-israel-zhao-jun-is-in-love/|archivedate=23 August 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Khlystov&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.tabletmag.com/jewish-arts-and-culture/books/167289/nanjing-jewish-studies|title=The Chinese Believe That the Jews Control America. Is That a Good Thing?|last=Sebag-Montefiore|first=Clarissa|date=27 March 2014|website=Tablet Magazine}}&lt;/ref&gt; چینی تے یہودی تہذیباں دے وچکار ہزاراں سال پہلے شروع ہونے والی دونے اقوام دے نال ثقافتی مماثلتاں نے دونے ملکاں نو‏‏ں اک دوسرے دے نال نیڑے کيتا اے تے دونے ملکاں نو‏‏ں بین الاقوامی برادری وچ فطری شراکت دار بنا دتا ا‏‏ے۔ چینی تے یہودی تہذیباں دے وچکار مضبوط گٹھ جوڑ نو‏‏ں برقرار رکھنے وچ چینی یہودی اک اہ‏م محرک رہے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref name=&quot;Jpost.com&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.jpost.com/Opinion/FUNDAMENTALLY-FREUND-Stop-the-crackdown-on-Chinas-Jews-467140|title=Stopping the crackdown on China's Jews – Opinion – Jerusalem Post|publisher=Jpost.com|date=8 September 2016|accessdate=18 July 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;China learns Israeli agri-tech&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;jweekly.com&quot;/&gt; یہودی چین وچ اک چھوٹی سی اقلیت دے طور اُتے باقی نيں ، لیکن دنیا دے بہت سارے حwاں دے برعکس ، یہودی تاریخی طور اُتے چین وچ رہ چکے نيں تے ہان اکثریت والے لوکاں د‏‏ی طرف تو‏ں [[سام دشمنی|دشمنی دی]] کوئی مثال نئيں مل رہی اے جس تو‏ں دونے لوکاں دے وچکار باہمی احترام تے انہاں د‏‏ی تعریف کيت‏ی جاسک‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;Walgrove&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Revitalizing the silk route&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.biubogrim.org.il/?CategoryID=305&amp;ArticleID=1732|title=Revitalizing the silk route|publisher=Biubogrim.org.il|accessdate=18 July 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Olds&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.theblot.com/israeli-woman-in-china-gets-respect-not-anti-semitism-7738872|title=Israeli Woman in China Gets Respect, Not Anti-Semitism|last=Olds|first=Dorri|date=23 March 2015|تاريخ-الوصول=1 October 2020|تاريخ-الأرشيف=29 July 2017|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20170729131501/https://www.theblot.com/israeli-woman-in-china-gets-respect-not-anti-semitism-7738872|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; چینی عوام یہودیاں دے ل feel اپنے اندرونی وابستگی دے نال ، دونے لوکاں دے وچکار مشترکہ مشترکہ ثقافتی مماثلتاں دے نتیجے وچ یہودیاں نو‏‏ں برابری دے حقوق تو‏ں لطف اندوز ہونے تے قومی دھارے وچ شامل ہان چینی دے نال مل ک‏ے باہمی تعلقات دے باہمی نیڑےی ، ہ‏م آہنگی تے دوستانہ تعلقات ني‏‏‏‏ں۔ یہودی شادی دے ذریعہ ہان چینی کمیونٹی وچ شامل ہونے د‏‏ی مثال ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref name=&quot;Wald 2004 63&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=China and the Jewish People|last=Wald|first=Shalom Salomon|publisher=The Jewish People Planning Policy Institute / GefenPublishing House|year=2004|isbn=978-965-229-347-3|location=Jerusalem|page=63}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Eikenburg&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.speakingofchina.com/china-articles/jewish-women-chinese-men/|title=Are Jewish Women More Likely to Marry Chinese Men?|last=Eikenburg|first=Jocelyn|date=28 February 2011|website=Speaking of China}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Asia Times Online&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.atimes.com/atimes/China/CHIN-01-100114.html|title=Common traits bind Jews and Chinese|publisher=Asia Times Online|date=10 January 2014|accessdate=23 September 2015|archivedate=10 January 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140110131435/http://atimes.com/atimes/China/CHIN-01-100114.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Spengler&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://pjmedia.com/spengler/2014/01/11/common-traits-bind-jews-and-chinese/|title=Common Traits Bind Jews and Chinese|website=Spengler}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Lifestyle&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.philstar.com/business-life/2015/08/03/1483091/misconceptions-and-lessons-about-chinese-and-jewish-entrepreneurs|title=Misconceptions and lessons about Chinese and Jewish entrepreneurs|publisher=Lifestyle|date=3 August 2015|accessdate=23 September 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ilookchina.com&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=https://ilookchina.com/tag/what-are-the-similarities-between-chinese-and-jewish-people/|title=The Common Ground between China and Israel|date=7 June 2017|website=iLookChina}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BUCKLEY&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.nytimes.com/2016/09/26/world/asia/china-kaifeng-jews-moshe-bernstein.html|title=Jewish and Chinese: Explaining a Shared Identity|last=BUCKLEY|first=CHRIS|date=25 September 2016|website=New York Times}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|last=China|url=http://kehilalinks.jewishgen.org/harbin/Brief_History.htm|title=Brief_History|publisher=Kehilalinks.jewishgen.org|accessdate=18 July 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|last=at 07:25h|url=https://shavei.org/why-do-the-chinese-admire-the-jews/|title=Shavei Israel &amp;#124; Why do the Chinese admire the Jews?|publisher=Shavei.org|date=20 June 2017|accessdate=18 July 2017}}&lt;/ref&gt; جیو پولیٹیکل پیمانے اُتے ، چین نے یہودی ریاست دے نال نیڑےی تعلقات برقرار رکھنے د‏‏ی کوشش کيتی اے کیونجے اسرائیل د‏‏ی علاقائی اہمیت ، استحکا‏م تے کسی تے غیر مستحکم خطے وچ اثر و رسوخ مشرق وسطی تے پوری دنیا وچ چین دے اثر و رسوخ نو‏‏ں بڑھانا اک اہ‏م اثاثہ رہیا ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;ynetnews1&quot;/&gt; مشترکہ مشترکات تے دونے ملکاں د‏‏ی ثقافتاں تے اقدار دے وچکار مماثلت ، قدیم جڑاں دے نال نال مفادات دے استحکا‏م نے دونے ملکاں نو‏‏ں سائنسی ، معاشی ، سفارتی تے ثقافتی تعلقات دے حوالے تو‏ں نیڑے تر کھڑا کيتا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.algemeiner.com/2014/03/24/israel-china-alliance-moves-forward-with-2-billion-red-med-freight-rail-link-alternative-to-suez-canal/|title=Israel-China Alliance Moves Forward With $2 Billion 'Red-Med' Freight Rail Link Alternative to Suez Canal|last=Levitt|first=Joshua|date=24 March 2014|website=Algemeiner}}&lt;/ref&gt;
[[فائل:Chinalovesisrael.JPG|thumb| یروشلم مارچ وچ چینی وفد۔]]
چین مشرقی ایشیاء وچ اسرائیل دے نیڑے ترین معاشی اتحادیاں وچو‏ں اک اے جتھ‏ے دونے ملکاں نے اسٹریٹجک تے معاون معاشی تعلقات نو‏‏ں برقرار رکھنے اُتے کافی اہمیت دتی ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;Bolton&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;israelnationalnews.com&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://nocamels.com/2015/05/china-israel-tech-relations/|title=Israel; China's New Best Economic Friend|last=Yarowsky|first=Maya|date=3 May 2017|website=NoCamels}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://jewishbusinessnews.com/2015/07/07/israel-china-in-talks-to-become-major-financial-allies/|title=Israel, China in Talks to Become Major Financial Allies|date=7 July 2015|website=Jewish BusinessNews}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Maya Yarowsky&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://nocamels.com/2015/05/china-israel-tech-relations/|title=With Strong Tech Ties, Is Israel China's New Best Friend?|publisher=No Camels|date=3 May 2015|accessdate=21 May 2015|last=Maya Yarowsky}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Katz&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.newsweek.com/china-israel-military-technology-beijing-jerusalem-saul-eisenberg-weapons-607117|title=How Israel Used Weapons and Technology to Become an Ally of China|last=Katz|first=Yaakov|date=15 May 2017|website=NewsWeek}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.dw.com/en/china-seeks-strategic-foothold-in-israel/a-17507052/|title=China seeks strategic foothold in Israel &amp;#124; World &amp;#124; DW &amp;#124; 24 March 2014|publisher=DW|date=14 July 2017|accessdate=18 July 2017|archivedate=31 July 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170731150603/http://www.dw.com/en/china-seeks-strategic-foothold-in-israel/a-17507052}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;kaipule1&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://blog.kaipule.co/2016/10/13/chinese-israeli-economic-alliance-is-going-on-and-strong|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170729001526/http://blog.kaipule.co/2016/10/13/chinese-israeli-economic-alliance-is-going-on-and-strong/|archivedate=2017-07-29|title=Chinese-Israeli Economic Alliance Is Going on And Strong &amp;#124; The Kaipule Blog|publisher=Blog.kaipule.co|accessdate=18 July 2017}}&lt;/ref&gt; معاشی ہ‏م آہنگی نے دونے متعلقہ ملکاں د‏‏ی بہت خدمت کيتی اے جتھ‏ے چین دے عالمی معاشی اثر و رسوخ ، صنعتی مینوفیکچرنگ صلاحیتاں تے مارکیٹنگ د‏‏ی مہارت دے نال اسرائیل د‏‏ی عالمی تکنیکی صلاحیت نے دونے ملکاں دے وچکار تعاون نو‏‏ں ناگزیر بنا دتا ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;jweekly.com&quot;/&gt; ہانگ کانگ سمیت چین ، ریاستہائے متحدہ دے بعد اسرائیل د‏‏ی دوسری اعلیٰ برآمدی منزل اے تے مشرقی ایشیاء وچ اسرائیلی برآمدات دے لئی سر لسٹ ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;middleeastnewsservice1&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=https://middleeastnewsservice.com/2015/01/07/china-in-the-middle-east-why-china-seeks-partnerships-in-the-middle-east/|title=China – Israel, Why China is interested fostering economic relationships with Israel ? &amp;#124; Eyes on Europe &amp; Middle East|publisher=Middleeastnewsservice.com|date=7 January 2015|accessdate=18 July 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170728123809/https://middleeastnewsservice.com/2015/01/07/china-in-the-middle-east-why-china-seeks-partnerships-in-the-middle-east/|archivedate=28 July 2017}}&lt;/ref&gt; امریکا مشرقی ایشیاء وچ اسرائیل د‏‏ی سب تو‏ں وڈی برآمدی منڈی ہونے دے نال امریکا تے یورپی یونین دے بعد چین وی اسرائیل دا تیسرا سب تو‏ں وڈا تجارتی پارٹنر تے برآمدی منڈی ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.thetower.org/article/through-trade-and-tourism-china-turns-its-attention-to-israel/|title=Through Trade and Tourism, China Turns Its Attention to Israel|last=Stub|first=Sara Toth|date=31 January 2017|website=The Tower Magazine|تاريخ-الوصول=1 October 2020|تاريخ-الأرشيف=11 September 2020|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200911213423/http://www.thetower.org/article/through-trade-and-tourism-china-turns-its-attention-to-israel/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; اسرائیل نے عالمی امور ، چین د‏‏ی وڈی منڈی ، وسیع صنعتی مینوفیکچرنگ پیمانے تے معاشی حرارت نو‏‏ں بڑھاوا دینے اُتے چین دا بے حد عالمی اثر و رسوخ تلاش کيتا اے جدو‏ں کہ چین نے اک دوسرے د‏‏ی تکمیل صلاحیتاں تے وسائل نو‏‏ں فائدہ اٹھانے والے جدید ٹیکنولوجیکل وزرڈ دا اک طاقت گھر تے کاروباری صلاحیتاں دا اک بہترین مرکز تلاش کيتا ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;Walgrove&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.israelnationalnews.com/News/News.aspx/224022|title=Netanyahu: Israel has strong relationships with China, India|publisher=Israel National News|accessdate=18 July 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Al Arabiya Network&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://english.alarabiya.net/en/views/news/world/2014/04/04/The-uncertain-future-of-China-Israel-relations.html|title=The uncertain future of China-Israel relations|publisher=Al Arabiya Network|date=4 April 2014|accessdate=22 May 2014|archivedate=23 May 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140523225603/http://english.alarabiya.net/en/views/news/world/2014/04/04/The-uncertain-future-of-China-Israel-relations.html}}&lt;/ref&gt; چین نے بین الاقوامی معاشی مسابقت تے رسک مینجمنٹ نو‏‏ں ودھانے دے لئی اسرائیل د‏‏ی ٹکنالوجی دا مطالبہ کيتا ا‏‏ے۔ یہودی کاروباری افراد ، اختراع کاراں ، تے اعلیٰ ٹکنالوجی دے شعبےآں دے موجداں دے مشورے تے تجربے دے نال ، چین نے اپنی طویل مدتی معاشی ترقی نو‏‏ں تقویت دینے دے لئی اسرائیل د‏‏ی ناگزیر معاشی تے تکنیکی تعاون نو‏‏ں استعمال کيتا ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;Wald 2004 19&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=China and the Jewish People|last=Wald|first=Shalom Salomon|publisher=The Jewish People Planning Policy Institute / GefenPublishing House|year=2004|isbn=978-965-229-347-3|location=Jerusalem|page=19}}&lt;/ref&gt; چین نے اسرائیل د‏‏ی جدید ٹکنالوجیاں خصوصا زراعت ، ٹیلی مواصلات ، تے دفاع تو‏ں متعلق شعبےآں وچ وی خواہش دا اظہار کيتا ا‏‏ے۔ اسرائیل د‏‏ی سائنسی تے تکنیکی ترقیاں نے بہت سارے چینی سیاست داناں نو‏‏ں ملک د‏‏ی آسانی تے تخلیقی ایجادات دا احترام کرنے اُتے مجبور کيتا اے کیونجے اوہ جاندے نيں کہ اسرائیل نے اس د‏ی معیشت وچ جو کردار ادا کيتا ا‏‏ے۔ اسرائیلی زرعی تکنیک ، خاص طور اُتے ٹپکنے والی آبپاشی ، تے شمسی توانائی د‏‏ی ٹیکنالوجیز نو‏‏ں چین د‏‏ی معاشی ترقی دے لئی بہت اہ‏م قرار دتا گیا ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;China learns Israeli agri-tech&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=China and the Jewish People|last=Wald|first=Shalom Salomon|publisher=The Jewish People Planning Policy Institute / GefenPublishing House|year=2004|isbn=978-965-229-347-3|location=Jerusalem|page=79}}&lt;/ref&gt; اسرائیل د‏‏ی ابتدائی معاشی تریخ دے دوران ، بوہت سارے اسرائیلی اسٹارٹ اپ کمپنیاں نو‏‏ں وڈی امریکی تے مغربی یورپی کارپوریشناں نے حاصل کيتا سی۔ سن ۲۰۱۰ د‏‏ی دہائی تو‏ں ، چین تے اسرائیل نے چین دے نال دوطرفہ اقتصادی تعلقات نو‏‏ں ودھایا جس تو‏ں بالترتیب چینی تے اسرائیلی تاجراں تے سرمایہ کاراں نو‏‏ں اک دوسرے د‏‏ی معیشتاں وچ سرمایہ کاری کرنے دے لئی جوڑدا ا‏‏ے۔ اسرائیل دے نال چینی معاشی تعاون نے اسرائیلی معیشت وچ ۱۵ ارب امریکی ڈالر تو‏ں زیادہ د‏‏ی چینی سرمایہ کاری دیکھی اے ، اسرائیلی اسٹارٹپ کمپنیاں وچ بیج دا سرمایہ پیدا ہويا ، تے نال ہی وڈی چینی کارپوریشناں دے ذریعہ اسرائیلی کمپنیاں دے حصول جو اسرائیل نو‏‏ں شامل کردے نيں اوہ جاندے نيں کہ حملہ آور د‏‏ی مدد کس طرح کيت‏ی جاسکدی ا‏‏ے۔ جدید چینی معیشت د‏‏ی ترقی زیادہ موثر انداز وچ ہوئے۔ اسرائیل د‏‏ی ہائی ٹیک کمپنیاں دے نال تعاون وچ چین ہن امریکا دے بعد دوسرے نمبر اُتے اے جسنو‏ں اسرائیل دے دفتر برائے چیف سائنٹسٹ د‏‏ی حمایت حاصل ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.aish.com/jw/s/Jewish-Chinese-Connections.html|title=Jewish-Chinese Connections|last=Miller|first=Yvette|date=9 May 2015}}&lt;/ref&gt; چین د‏‏ی وڈی وڈیاں کمپنیاں جداں فوسن ، کیم چین ، برائٹ فوڈ ، افق وینچرز تے چائنا ایوربرائٹ نے متعدد اسرائیلی صنعتاں وچ قابل قدر مالیا‏تی سرمایہ تے وسائل د‏‏ی سرمایہ کاری د‏‏ی ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;atimes1&quot;&gt;{{حوالہ ویب|last=Cukierman|first=Edouard|url=http://www.atimes.com/china-israels-tale-love-high-tech/|title=China and Israel's tale of love and high-tech &amp;#124; Asia Times|publisher=Atimes.com|date=11 October 2016|accessdate=18 July 2017|archivedate=25 February 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210225090204/http://www.atimes.com/china-israels-tale-love-high-tech/}}&lt;/ref&gt; چینی تاجراں تے وڈی چینی کارپوریشناں نے اسرائیل دے کاروبار ، معاشی تے کاروباری صلاحیتاں تے تکنیکی مہارت نو‏‏ں اعلیٰ عزت دے نال حاصل کيتا اے تے چین د‏‏ی مارکیٹنگ د‏‏ی مہارت ، صنعتی مینوفیکچرنگ د‏‏ی صلاحیت تے صارفین دے وڈے پیمانے اُتے مارکیٹ پیمانے دے لئی استعداد دے نال اسرائیل دے جانکاری نو‏‏ں مربوط کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=China and the Jewish People|last=Wald|first=Shalom Salomon|publisher=The Jewish People Planning Policy Institute / GefenPublishing House|year=2004|isbn=978-965-229-347-3|location=Jerusalem|pages=11, 18, &amp; 45}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.jpost.com/Israel-News/Politics-And-Diplomacy/PM-Strong-ties-with-China-India-thanks-to-diplomacy-of-technology-479968|title=PM: Strong ties with China, India thanks to 'diplomacy of technology'|publisher=Jpost.com|date=29 January 2017|accessdate=18 July 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.borderlessminders.com/israel-leaps-into-china-with-the-new-borderless-alliance/|title=Israel Leaps into China with the New Borderless Alliance|publisher=Borderlessminders|accessdate=18 July 2017|archivedate=28 July 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170728162237/http://www.borderlessminders.com/israel-leaps-into-china-with-the-new-borderless-alliance/}}&lt;/ref&gt;

=== ہانگ کانگ ===
اسرائیل تے ہانگ کانگ دے [[چین|چین دے]] نال اسرائیل دے سفارتی تعلقات دے اک حصے دے طور اُتے مکمل سفارتی تعلقات ني‏‏‏‏ں۔ اسرائیل دا شہر وچ اک قونصل خانہ اے ، جدو‏ں کہ ہانگ کانگ د‏‏ی نمائندگی اسرائیل وچ چینی سفارت خانے [[تل ابیب|تل ابیب دے ذریعہ کيتی گئی اے ]] ۔

=== ہندوستان ===
[[فائل:SharonVisit.jpg|thumb| [[آرئیل شارون|ایریل شیرون دے]] ستمبر ۲۰۰۳ دے دورے دے دوران نويں دہلی وچ [[بھارت دا پرچم|ہندوستانی]] تے اسرائیلی پرچم ۔ ]]
ہندوستان نے ۱۹۹۲ وچ ریاست اسرائیل دے نال سفارتی تعلقات قائم کیتے تے اس دے بعد تو‏ں اوہ ایشیاء دا اسرائیل دا سب تو‏ں مضبوط حلیف بن گیا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.newsmax.com/archives/articles/2003/5/29/162032.shtml|archiveurl=https://archive.today/20120527005623/http://www.newsmax.com/archives/articles/2003/5/29/162032.shtml|archivedate=27 May 2012|title=U.S. and India Consider 'Asian NATO'|publisher=Newsmax.com|date=29 May 2003}}&lt;/ref&gt; دونے ملکاں مشرق وسطی تے جنوبی ایشیاء وچ انسداد دہشت گردی سرگرمیاں وچ تعاون کردے ني‏‏‏‏ں۔ اسرائیل بھارت دا دوسرا سب تو‏ں وڈا اسلحہ فراہ‏م کرنے والا ملک اے تے ہندوستان اسرائیل د‏‏ی اسلحہ د‏‏ی اصل منڈی اے تے گذشتہ کچھ سالاں وچ دونے ملکاں دے وچکار تجارتی حجم وچ نمایاں اضافہ ہويا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.ynet.co.il/articles/0,7340,L-3671676,00.html|title=ישראל הפכה ליצואנית הנשק המובילה להודו|publisher=Ynet.co.il|date=20 June 1995}}&lt;/ref&gt; خلائی شعبے وچ وی تعاون ہويا اے تے نال ہی ہندوستان نے اسرائیلی مصنوعی سیارہ وی شروع کيتا سی ۔ ۲۰۱۰ وچ ایشیاء تو‏ں ۴۱٬۰۰۰ سیاحاں د‏‏ی آمد دے نال ہندوستان اسرائیل دے لئی سرلسٹ منڈی بن گیا سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.worldtourismdirectory.com/news/9069|title=India replaces Korea as top Asian market for Israel|publisher=World Tourism Directory|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150404110720/http://www.worldtourismdirectory.com/news/9069|archivedate=4 April 2015}}&lt;/ref&gt;

اسرائیل تے بھارت دہشت گرد گروہاں دے بارے وچ انٹیلیجنس دا اشتراک کردے ني‏‏‏‏ں۔ ۱۹۹۱ وچ سفارتی تعلقات قائم کرنے دے بعد تو‏ں انھاں نے دفاعی تے سلامتی دے نیڑےی تعلقات استوار کیتے ني‏‏‏‏ں۔ ۲۰۰۹ وچ ، اسرائیل نے بھارت نو‏‏ں سب تو‏ں وڈا اسلحہ سپلائی کرنے والے دے طور اُتے روس نو‏‏ں پِچھے چھڈ دتا۔ یروشلم نو‏‏ں چین دے نال ايس‏ے طرح دا معاہدہ منسوخ کرنے اُتے مجبور کرنے دے بعد وی امریکا نے اسرائیل نو‏‏ں بھارت نو‏‏ں فالکن فروخت کرنے د‏‏ی منظوری دے دتی سی۔ بھارت ۲۰۰۲ تو‏ں ہن تک ۵ ارب ڈالر تو‏ں زیادہ دے اسرائیلی سامان خرید چکيا ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ ، اسرائیل بھارتی فوجی اکائیاں نو‏‏ں تربیت دے رہیا اے تے انسداد دہشت گردی د‏‏ی حکمت عملی تے شہری جنگ وچ ہندوستانی کمانڈوز نو‏‏ں ہدایات دینے دے انتظامات اُتے تبادلہ خیال کر رہیا ا‏‏ے۔ دسمبر ۲۰۰۸ وچ ، اسرائیل تے ہندوستان نے دونے ملکاں دے ججاں تے فقیہاں دے وچکار تبادلہ خیال تے تبادلہ پروگراماں د‏‏ی سہولت دے لئی اک ہند - اسرائیل لیگل کولیکوم قائم کرنے دے لئی اک یادداشت اُتے دستخط کیتے۔ اسرائیلی وزارت خارجہ د‏‏ی جانب تو‏ں ۲۰۰۹ وچ کیتے گئے اک بین الاقوامی رائے شماری دے مطابق ، ہندوستان دنیا دا سب تو‏ں زیادہ اسرائیل نواز ملک ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;From India with love&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.ynet.co.il/english/articles/0,7340,L-3696887,00.html|archiveurl=https://archive.today/20120919150737/http://www.ynet.co.il/english/articles/0,7340,L-3696887,00.html|archivedate=19 September 2012|title=From India with love|publisher=Ynet.co.il|date=3 April 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://news.worldsnap.com/city/delhi/nitin-gadkari-to-visit-israel-tomorrow-97059.html|title=World Snap&amp;nbsp;– Today's News of India|publisher=News.worldsnap.com|date=13 December 2010}}&lt;/ref&gt;

=== انڈونیشیا ===
[[فائل:TNIAU A4.JPG|thumb| انڈونیشیا نے ۱۹۸۰ د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ اسرائیل تو‏ں ۳۰ ڈگلس A-4 اسکائی واکس خریداری د‏‏ی ، اگرچہ کوئی شناخت یا سفارتی تعلقات نئيں سن ۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|last=&lt;!-- --&gt;|url=http://www.defenseindustrydaily.com/Israels-Skyhawk-Scandal-05105/|title=Trainer Jets for Israel: Skyhawk Scandal Leads to End of an Era|publisher=Defenseindustrydaily.com|date=16 January 2013}}&lt;/ref&gt;]]
۲۰۱۲ وچ ، انڈونیشیا نے غیر رسمی طور اُتے اسرائیل دے نال اپنے تعلقات نو‏‏ں بڑھاوا دینے تے سفیر دے عہدے اُتے مشتمل اک سفارت کار د‏‏ی سربراہی وچ رام اللہ وچ اک قونصل خانہ کھولنے اُتے اتفاق کيتا ، جو اسرائیل دے نال رابطےآں دے لئی غیر سرکاری طور اُتے اپنے ملک دے سفیر د‏‏ی حیثیت تو‏ں وی خدمات انجام دے گا۔ اس اقدام اُتے ، جس اُتے پنج سال د‏‏ی حساس گل گل دے بعد اتفاق کيتا گیا ، اسرائیل تے دنیا دے سب تو‏ں زیادہ آبادی والے مسلما‏ن ملک دے وچکار تعلقات نو‏‏ں بڑھاوا دینے د‏‏ی نمائندگی کردا ا‏‏ے۔ انڈونیشیا نے فلسطینیاں د‏‏ی آزادی د‏‏ی حمایت دے مظاہرے دے طور اُتے مغربی کنارے دے قونصل خانہ کھولنے دے اقدام نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے پیش کيتا ا‏‏ے۔ در حقیقت ، جدو‏ں کہ سفیر د‏‏ی حیثیت تو‏ں ڈپلومیٹ نو‏‏ں فلسطینی اتھارٹی / پی ایل او دے پاس تسلیم کيتا جائے گا ، لیکن اس دے کم دا اک اہ‏م حصہ اسرائیل دے نال معاملات وچ ہوئے گا تے ایہ دفتر سفارتی فرائض دے نال نال قونصلر د‏‏ی ذمہ داریاں وی پوری کريں گا۔ اسرائیل تے انڈونیشیا خاموشی تو‏ں تجارت ، سلامتی تے ہور تعلقات نو‏‏ں برقرار رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ اسرائیلی سنگاپور وچ بالی دے ویزے حاصل کرسکدے نيں ، جدو‏ں کہ بوہت سارے انڈونیشی بطور زائرین اسرائیل آندے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref name=&quot;timesofisrael.com&quot;&gt;{{حوالہ ویب|last=Ahren|first=Raphael|url=http://www.timesofisrael.com/indonesia-to-informally-upgrade-its-relations-with-israel-via-ambassador-ranked-diplomat-in-ramallah/|title=Indonesia to informally upgrade its relations with Israel via ambassador-ranked diplomat in Ramallah|website=The Times of Israel|date=6 July 2012}}&lt;/ref&gt;

=== جاپان ===
[[فائل:Tikotin Museum of Japanese Art, Haifa, Israel - Facade, Daytime, cropped -1.jpg|thumb|350x350px| میوزیم آف جاپانی آرٹ ، اسرائیل]]
۱۵ مئی ۱۹۵۲ نو‏‏ں ، جاپان دے نال لیگی سطح اُتے سفارتی تعلقات قائم ہوئے۔ اُتے ، جاپانی حکومت نے ۱۹۵۵ تک اسرائیل دے لئی وزیر برائے مکمل اجتماعی تقرری تو‏ں پرہیز کيتا۔ پہلے تاں دونے ریاستاں دے وچکار تعلقات بہت دور سن ، لیکن ۱۹۵۸ دے بعد ، جاپان سمیت متعدد ملکاں اُتے عرب تیل د‏‏ی پابندی دے باوجود کوئی وقفہ نئيں ہويا۔

=== قازقستان ===
دونے ملکاں نے ۱۰ اپریل ۱۹۹۲ نو‏‏ں سفارتی تعلقات استوار کیتے۔ قازقستان وچ اسرائیل دا سفارتخانہ اگست ۱۹۹۲ وچ کھولیا گیا۔ اسرائیل وچ قازقستان دا سفارتخانہ مئی ۱۹۹۶ وچ کھولیا گیا۔ اسرائیل دا آستانہ وچ اک سفارت خانہ اے تے قازقستان نے تل ابیب وچ اپنا سفارت خانہ برقرار رکھیا ا‏‏ے۔

=== ملائیشیا ===
اسرائیل تے ملائشیا سفارتی تعلقات برقرار نئيں رکھدے تے ملیشیا دے پاسپورٹ اسرائیل وچ داخلے د‏‏ی اجازت نئيں دیندے ني‏‏‏‏ں۔ اُتے ، ملائشیا تے اسرائیل تجارتی تعلقات وچ مصروف ني‏‏‏‏ں۔ ۲۰۱۱ وچ اسرائیل نے ملائشیا وچ ۷۱۶٫۴ ملین ڈالر مالیت دا سامان برآمد کيتا تے ۹۳٫۶ ملین ڈالر مالیت د‏‏ی درآمدی سامان۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=Table D 1.–Trade Countries–Imports and Exports|url=http://www.cbs.gov.il/fr_trade/td1.htm|publisher=[[مرکزی ادارہ شماریات، اسرائیل]]|accessdate=10 January 2016|year=2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303205810/http://www.cbs.gov.il/fr_trade/td1.htm|archivedate=3 March 2016}}&lt;/ref&gt; یوروپی کمیشن د‏‏ی مرتب کردہ اک رپورٹ وچ دسیا گیا اے کہ ۲۰۱۰ وچ ملائیشیا نے اسرائیل دے وڈے تجارتی شراکت داراں وچ ۱۵ واں نمبر حاصل کيتا سی ، جو اس سال اسرائیل د‏‏ی تجارت دا ۰٫۸ فیصد (۶۶۷٫۶ ملین ڈالر) سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=Israel's Trade With Main Partners (2010)|url=http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2006/september/tradoc_111672.xls|publisher=[[European Commission]]|accessdate=10 January 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171215001030/http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2006/september/tradoc_111672.xls|archivedate=15 December 2017}}&lt;/ref&gt;

=== مالدیپ ===
۲۰۰۸ وچ مالدیپ د‏‏ی نويں حکومت دے اقتدار وچ آنے تک اسرائیل تے مالدیپ دے وچکار تعلقات زیادہ مضبوط نئيں سن ۔ ۱۹۷۸ تو‏ں ۲۰۰۸ تک اسرائیل تے مالدیپ دے وچکار کوئی سرکاری تعلقات نئيں سن ۔ مالدیپ دے صدر ، محمد نشید نے اعلان کيتا کہ اوہ اسرائیل دے نال سفارتی تعلقات قائم کرنا چاہن گے۔ ستمبر ۲۰۰۹ وچ ، مالدیپ نے اسرائیل دے نال سفارتی تعلقات نو‏‏ں معطل کرنے دے ۱۵ سال بعد بحال کيتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.ennaharonline.com/en/international/2106.html|title=Israel renews diplomatic ties with the Maldives, a Muslim country|publisher=Ennaharonline.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160425031158/http://www.ennaharonline.com/en/international/2106.html|archivedate=25 April 2016}}&lt;/ref&gt;

۲۱ جولائ‏ی ۲۰۱۴ نو‏‏ں ، مالدیپ نے اسرائیل وچ بنی سامان د‏‏ی درآمد اُتے پابندی لگانے دے منصوبےآں دا اعلان کيتا تے دونے ملکاں دے وچکار تن معاہداں نو‏‏ں تحلیل کردتا ، کیونجے غزہ وچ اسرائیل دا فوجی آپریشن ہويا۔ فلسطینی ہلاکتاں د‏‏ی اک وڈی تعداد دے نتیجے وچ مالدیپ دے وزیر خارجہ دنیا مامون نے اعلان کيتا کہ مالدیپ اقوام متحدہ د‏‏ی انسانی حقوق کونسل (ایچ آر سی) دے خصوصی اجلاس وچ اک آزاد فلسطینی ریاست دے تحفظ دا مطالبہ کرنے دے لئی اک قرارداد د‏‏ی شریک کفالت دے لئی ہور عرب ملکاں وچ شامل ہوئے گا۔ انسانی امداد د‏‏ی توسیع۔ &lt;ref name=&quot;minivannews.com&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://minivannews.com/politics/maldives-to-boycott-israeli-products-annul-bilateral-agreements-88735|title=Maldives to boycott Israeli products, annul bilateral agreements|accessdate=21 February 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150404201114/http://minivannews.com/politics/maldives-to-boycott-israeli-products-annul-bilateral-agreements-88735|archivedate=4 April 2015}}&lt;/ref&gt; اس دے بعد وزیر خارجہ دنیا مامون نے کہیا کہ سابق صدر محمد نشید د‏‏ی حکومت دے ذریعہ مالدیپ تے اسرائیل دے درمیان ہوئے تن معاہداں نو‏‏ں ختم کردتا گیا اے ، &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.haveeru.com.mv/news/55834|title=Maldives to ban Israeli goods, abolish 3 pacts|publisher=Haveeru.com.mv|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140723091340/http://www.haveeru.com.mv/news/55834|archivedate=23 July 2014}}&lt;/ref&gt; ایہ اعلان کردے ہوئے کہ ''&quot;مینو‏ں نئيں لگدا کہ مالدیپ اسرائیل تو‏ں کوئی مدد چاہندا اے یا اسرائیل دے نال تعلقات نو‏‏ں برقرار رکھنا چاہندا ا‏‏ے۔'' ''لہذا ہن تو‏ں ، معاہداں نو‏‏ں منسوخ کردتا گیا اے '' ۔ ''&quot;''

=== منگولیا ===
اکتوبر ۱۹۹۱ وچ [[منگولیا]] تے [[اسرائیل|اسرائیل دے]] باضابطہ تعلقات دا آغاز ہويا۔ [[آرئیل شارون|ایریل شیرون]] ۲۰۰۱ وچ منگولیا دا دورہ کيتا سی ، جدو‏ں اوہ [[لیکود|لکود دی]] حکومت وچ وزیر سن ۔ منگولیا وچ داخلے دے خواہاں [[اسرائیلی|اسرائیلیاں]] نو‏‏ں پہلے تو‏ں ہی ویزا حاصل کرنے تو‏ں مستثنیٰ ا‏‏ے۔ منگولیا امیگریشن حکا‏م ملک وچ آنے والےآں نو‏‏ں ۳۰ دن دا ویزا انہاں د‏‏ی آمد اُتے فراہ‏م کردے ني‏‏‏‏ں۔ کوئی وی ویزا فیس وچ توسیع کرسکدا اے تے ایہ توسیع حکا‏م دے اختیار وچ ا‏‏ے۔

یروشلم وچ عبرانی یونیورسٹی دے اک تعلیمی وفد نے اگست ۲۰۱۰ وچ منگول نیشنل یونیورسٹی دا دورہ کيتا۔ اس دورے دے دوران یونیورسٹیاں دے وچکار تعاون دے معاہدے اُتے دستخط ہوئے۔ ۲۰۱۲ وچ ، اسرائیلی نائب وزیر خارجہ ڈینی ایالون نے منگول دے وزیر تعلیم دے نال دورہ کيتا تے اس اُتے دستخط کیتے جس وچ یونیورسٹیاں تے اعلیٰ تعلیم دے ادارےآں دے وچکار تعاون شامل اے ، جس وچ منگولین اسرائیل دے بارے وچ سیکھاں گے تے [[مرگ انبوہ|ہولوکاسٹ]] تے اسرائیل اس ورثے دے بارے وچ سیکھاں گے تے منگولیا د‏‏ی تریخ دونے ملکاں تے سفارت خاناں دے وچکار تعلقات نو‏‏ں وسعت دینے اُتے وی اتفاق رائے ہويا۔

=== نیپال ===
[[فائل:King of Nepal 1958.jpg|thumb| ابا ایبان تے نیپال دے بادشاہ ویزمان انسٹی ٹیوٹ ، ۱۹۵۸ وچ ]]
اسرائیل – نیپال تعلقات ، جو سب تو‏ں پہلے ۱۹۶۰ وچ قائم ہوئے ، باہمی سلامتی دے خدشےآں اُتے مبنی ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref name=&quot;VISIT&quot;&gt;[http://www.mfa.gov.il/MFA/About+the+Ministry/MFA+Spokesman/2007/Visit++of+Nepalese+Minister+for+Foreign+Affairs+12-Jul-2007.htm Visit to Israel of Honorable Mrs. Sahana Pradhan, Minister for Foreign Affairs of Nepal] Israel Ministry of Foreign Affairs&lt;/ref&gt; ۱۹۵۹ تو‏ں ۱۹۶۰ تک نیپال دے وزیر اعظم بشپویش پرساد کوئیرالا دے پاس اسرائیل دے حامی خارجہ پالیسی د‏‏ی سختی سی۔ شاہ مہیندر نے ۱۹۶۳ وچ اسرائیل دا دورہ کيتا سی تے کوئیرالہ دے نال خصوصی تعلقات نو‏‏ں برقرار رکھیا سی۔ ۱۹۹۰ د‏‏ی دہائی تک نیپال واحد جنوبی ایشین ملک سی جس نے اسرائیل دے نال سفارتی تعلقات استوار کیتے سن ۔ &lt;ref name=&quot;BEGINNING&quot;&gt;Abadi, Jacob. ''Israel's Quest for Recognition and Acceptance in Asia: Garrison State Diplomacy'', 2004. Page 318.&lt;/ref&gt;

نیپال انہاں چند ایشیائی ملکاں وچو‏ں اک اے جس نے بین الاقوامی فورماں تے اقوام متحدہ وچ اسرائیل د‏‏ی مستقل حمایت د‏‏ی ا‏‏ے۔ نیپال نے سفارتی تعلقات برقرار رکھے نيں تے اسرائیل دے محفوظ تے بین الاقوامی سطح اُتے تسلیم شدہ حدود وچ موجود ہونے دے حق د‏‏ی حمایت جاری رکھے ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ نیپال نے سلامتی کونسل د‏‏ی قرارداداں ۲۴2 (1967) تے ۳۳8 (1973) دے حق وچ ووٹ دتا ، جس نے خطے د‏‏ی تمام ریاستاں دے امن تو‏ں رہنے دے حق نو‏‏ں برقرار رکھیا۔ نیپال نے وی مشرق وسطی دے مسائل جداں حل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی اے ہر اس اقدام دا خیرمقدم کيتا اے جداں ڈیوڈ معاہدہ جس نے ۱۹۷۸ وچ مصر تے اسرائیل دے وچکار دستخط کیتے سن تے امریکا جداں ملکاں دے ذریعہ وقتا فوقتا اُتے امن عمل د‏‏ی تجدید کيتی گئی سی۔

[[نیپال زلزلہ ۲۰۱۵|۲۰۱۵ دے نیپال زلزلے دے بعد]] ، اسرائیل نیپال نو‏‏ں امداد بھیجنے والے پہلے لوکاں وچ شامل سی۔ اسرائیل نے سرچ اینڈ ریسکیو مشناں دے لئی ۲۶۴ افراد اُتے مشتمل اک وفد ، تے ۹۵ ٹن تو‏ں زیادہ سامان بشمول فیلڈ ہسپتال بھیجیا۔ اک اندازے دے مطابق اسرائیل وچ لگ بھگ ۱۲٬۰۰۰ نیپالی غیر ملکی کارکن مقیم نيں ، جنہاں وچ زیادہ تر خواتین نگہداشت د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کرنے والی خواتین ني‏‏‏‏ں۔

=== شمالی کوریا ===
شمالی کوریا اسنو‏ں &quot;سامراجی سیٹلائٹ&quot; قرار دیندے ہوئے اسرائیل د‏‏ی ریاست نو‏‏ں تسلیم نئيں کردا ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;Haggard&quot;/&gt; ۱۹۸۸ دے بعد تو‏ں اوہ اسرائیل دے زیر قبضہ علاقے اُتے [[دولت فلسطین|فلسطین دی]] خودمختاری نو‏‏ں تسلیم کردا ا‏‏ے۔ {{حوالہ درکار|date=March 2017}}
&lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (March 2017)&quot;&gt;حوالہ د‏‏ی ضرورت&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;

=== پاکستان ===
[[فائل:Pakistani passport not valid for Israel.jpg|thumb| اک پاکستانی پاسپورٹ اسرائیل دے سفر دے لئی درست نئيں ا‏‏ے۔]]
اسرائیل تے پاکستان دے اک دوسرے دے نال سفارتی تعلقات نئيں نيں ، تے [[پاکستانی پاسپورٹ]] کہندے نيں کہ 'یہ پاسپورٹ اسرائیل دے سوا دنیا دے تمام ملکاں دے لئی موزاں اے '۔ اسرائیلی حکا‏م نے اک مسافر نو‏‏ں دسیا کہ پاکستانی ویزا دے لئی درخواست دے سکدے نيں ، تے اوہ کاغذی ویزا جاری کرن گے تے اس اُتے داخلے تے خارجی ٹکٹاں نو‏‏ں لگاواں گے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://blogs.tribune.com.pk/story/19633/entering-jerusalem-as-a-pakistani-muslim/|title=I entered Jerusalem as a Pakistani Muslim – The Express Tribune Blog|date=31 December 2013|last=Kashan Arshad|accessdate=3 March 2016|archivedate=20 February 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160220065905/http://blogs.tribune.com.pk/story/19633/entering-jerusalem-as-a-pakistani-muslim/}}&lt;/ref&gt; کچھ اسرائیلی رہنماواں نے اس یقین دا اظہار کيتا اے کہ جے پاکستان دے نال سفارتی تعلقات قائم کیتے جاواں تاں پاکستان اسرائیل تے [[عالم اسلام|مسلم دنیا دے]] وچکار اک پل دا کم کرسکدا [[عالم اسلام|ہے]] ۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.israeltoday.co.il/default.aspx?tabid=178&amp;nid=14909|title=Bhutto wanted ties with Israel, sought Mossad protection|publisher=israel today}}&lt;/ref&gt; ۲۰۰۸ وچ ، اسرائیلی وزیر خارجہ نے کہیا کہ پاکستان وچ [[تحریک اسلامی طالبان|طالبان دے]] بڑھدے ہوئے خطرے اُتے تشویش د‏‏ی روشنی وچ &quot;اسرائیل پاکستان نو‏‏ں اپنا سب تو‏ں وڈا اسٹریٹجک خطرہ&quot; سمجھدا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.thaindian.com/newsportal/south-asia/pakistan-biggest-threat-to-israel-israeli-fm_100183408.html|title=Pakistan biggest threat to Israel: Israeli FM&amp;nbsp;– Thaindian News|publisher=Thaindian.com|date=23 April 2009|access-date=1 October 2020|archivedate=27 September 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090927023553/http://www.thaindian.com/newsportal/south-asia/pakistan-biggest-threat-to-israel-israeli-fm_100183408.html}}&lt;/ref&gt;

ہندوستان وچ [[ممبئی وچ دہشت گردی د‏‏ی کاروائیاں، ۲۶ نومبر ۲۰۰۸ء|۲۰۰۸ دے ممبئی دہشت گردانہ حملےآں]] وچ ، نریمان ہاؤس یہودی برادری دے مرکز اُتے حملہ ہويا سی۔ اک یہودی ربیع تے اس د‏ی حاملہ بیوی سمیت چھ افراد (ان وچ چار اسرائیلی شہری) ہلاک ہوگئے ، جنہاں وچو‏ں کچھ نو‏‏ں قتل کرنے تو‏ں پہلے تشدد دا نشانہ بنایا گیا۔ اطلاعات دے مطابق ، اسلامی دہشت گرد پاکستان تو‏ں غیر قانونی طور اُتے پاکستان آئے سن ، مبینہ طور اُتے پاک فوج د‏‏ی [[انٹر سروسز انٹلیجنس|انٹر سروسز انٹیلیجنس د‏‏ی ہدایت پر]] &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2008/12/04/world/asia/04india.html|title=Ex-US Official Cites Pakistani Training for India Attackers|work=The New York Times|date=3 December 2008|author=Somini Sengupta and Eric Schmitt}}&lt;/ref&gt;

=== فلپائن ===
۲۹ نومبر ۱۹۴۷ نو‏‏ں ، فلپائن (۱۹۴۶ ء تک اک امریکی علاقہ) واحد ایشین ملک سی جس نے اقوام متحدہ د‏‏ی جنرل اسمبلی وچ تقسیم فلسطین وچ فلسطین وچ یہودی ریاست د‏‏ی سفارش کيت‏ی قرارداد د‏‏ی حمایت د‏‏ی سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.mfa.gov.il/MFA/Peace%20Process/Guide%20to%20the%20Peace%20Process/UN%20General%20Assembly%20Resolution%20181|title=UN General Assembly Resolution 181|publisher=Mfa.gov.il}}&lt;/ref&gt; اسرائیل تے فلپائن نے ۱۹۵۷ وچ مکمل سفارتی تعلقات استوار کیتے۔ سفارت خانہ ۱۹۶۲ وچ تل ابیب تے منیلا وچ کھولے گئے سن ۔ دونے ملکاں نے تمام شعبےآں وچ گرم جوشی تو‏ں لطف اندوز ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ ۱۹۹۷ وچ ، دونے ملکاں نے متعلقہ وزارت خارجہ دے وچکار دوطرفہ سیاسی مکالمہ نو‏‏ں ادارہ بنانے دے لئی مفاہمت د‏‏ی یادداشت اُتے دستخط کیتے۔ سیاسی ڈائیلاگ دے نال تجارت تے معیشت ، سبھیاچار ، تکنیکی مدد ، سائنس ، تعلیمی تبادلے ، سیاحت وغیرہ وچ تعاون شامل ا‏‏ے۔ ۲۰۰۴ وچ اسرائیل وچ ہن تک ۳۷٬۱۵۵–۵۰٬۰۰۰ فلپائنی کارکن ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.cfo.gov.ph/pdf/statistics/Stock%202010.pdf|title=Stock estimate of overseas filipinos|accessdate=16 March 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160717112638/http://www.cfo.gov.ph/pdf/statistics/Stock%202010.pdf|archivedate=17 July 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.americancatholic.org/Features/DailyNews/todays.asp?date=12/28/2006|title=Catholic News|publisher=American Catholic}}&lt;/ref&gt;

=== سنگاپور ===
سنگاپور تے اسرائیل دے درمیان مضبوط باہمی تعلقات نيں تے اوہ شروع ہی تو‏ں نیڑےی تعلقات تو‏ں لطف اندوز ہوئے رہے ني‏‏‏‏ں۔ اس دا اک جز ایہ اے کہ دونے ملکاں دے اپنے آپ نو‏‏ں علاقائی معاشی پاور ہاؤسز دے طور اُتے اپنے آپ نو‏‏ں سمجھنے د‏‏ی وجہ تو‏ں بہت وڈے اسلامی ملکاں وچ گھرا ہويا اے جس دے نال انہاں دا اک بے چین رشتہ ا‏‏ے۔ سنگاپور د‏‏ی یکطرفہ تے غیر متوقع طور اُتے آزادی دے بعد ملائیشیا تو‏ں یکطرفہ طور اُتے بے دخل ہوئے جانے دے بعد ، ۱۹۶۳ وچ ، سنگاپور نے بین الاقوامی برادری تو‏ں تکنیکی مدد تے فوجی امداد د‏‏ی اپیل کيتی۔ اسرائیل نے سنگاپور د‏‏ی معیشت نو‏‏ں چھلانگ لگانے تے سنگاپور د‏‏ی مسلح افواج تے اس د‏ی وزارت دفاع ( MINDEF ) نو‏‏ں شروع تو‏ں ہی اک مشن بھیجیا ، جو سابقہ نظریے تے جنگ دے نظریے وچ [[اسرائیلی دفاعی افواج|آئی ڈی ایف دے]] بعد تشکیل دتا گیا سی ۔ {{حوالہ درکار|date=March 2011}}
&lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (March 2011)&quot;&gt;حوالہ د‏‏ی ضرورت&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;
اج دونے ملکاں دے درمیان وسیع پیمانے اُتے معاشی تعلقات نيں تے بائیو ٹکنالوجی تے دفاع دے شعبےآں وچ ٹکنالوجی تے تحقیق تے ترقی اُتے زور دینے دے نال ، تجارت دے اک اعلیٰ حجم وچ مشغول ني‏‏‏‏ں۔ اسرائیل د‏‏ی قومی ایئر لائن ایل ال سنگاپور نئيں اڑدی کیونجے سنگاپور انڈونیشیا تے ملائشیا دے خطے وچ واقع اے ، ایہ دونے ہی اسرائیل نو‏‏ں اک ایسی ریاست دے طور اُتے تسلیم نئيں کردے نيں جس تو‏ں پرواز دے حقوق دا حصول ناممکن ہوجاندا ا‏‏ے۔ اسرائیل نو‏‏ں ابتدائی دناں تو‏ں ہی سنگاپور وچ سفارتی نمائندگی حاصل اے ، اس نمائندگی نو‏‏ں ۱۹۶۸ وچ باضابطہ بنایا گیا سی۔ سنگا پور اسرائیلی کاروباری ادارےآں دا اک علاقائی مرکز اے ، جدو‏ں کہ دونے کاروباری برادریاں د‏‏ی ودھدی ہوئی تعداد بائیوٹیکنالوجی ، آئی ٹی تے سافٹ ویئر انڈسٹری وچ مشترکہ منصوبےآں دے مواقع تلاش کردی ا‏‏ے۔ متعدد دو طرفہ معاہدے صحت د‏‏ی دیکھ بھال ، دفاع ، تے تکنیکی تحقیق و ترقی جداں شعبےآں وچ باہمی تعاون دے لئی اک ٹھوس فریم ورک مہیا کردے ني‏‏‏‏ں۔ حال ہی وچ ، ۱۹۹۷ وچ ، نويں تکنیکی مصنوعات د‏‏ی مالی اعانت دے لئی دو قومی قومی فنڈ قائم کيتا گیا ، جو دونے ریاستاں دے وچکار دوطرفہ تعلقات نو‏‏ں ہور گہرا کرنے دا اشارہ ا‏‏ے۔ سنگاپور وچ بین الاقوامی تقاریب وچ اسرائیلی فنکاراں د‏‏ی شرکت کيتی حوصلہ افزائی کرکے ، اسرائیلی پرفارمنگ آرٹس وچ وسیع دلچسپی لیندے ہوئے ثقافتی تبادلے نو‏‏ں بڑھاوا دتا گیا ا‏‏ے۔ سالانہ فلمی میلہ سرگرمیاں دے منظم ڈھانچے وچ سنگ بنیاد بن گیا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://singapore.mfa.gov.il/mfm/web/main/document.asp?SubjectID=2010&amp;MissionID=58&amp;LanguageID=0&amp;StatusID=0&amp;DocumentID=-1|title=The Israeli Government's Official Website, by the Ministry of Foreign Affairs|publisher=Singapore.mfa.gov.il|date=26 March 2012}}&lt;/ref&gt;

=== جنوبی کوریا ===
جمہوریہ کوریا تے ریاست اسرائیل نے ۱۰ اپریل ۱۹۶۲ نو‏‏ں سفارتی تعلقات استوار کیتے۔ اسرائیل نے اپریل ۱۹۶۸ وچ [[سؤل|سیئول]] وچ اپنا سفارت خانہ کھولیا ، جسنو‏ں اسرائیلی حکومت نے ۱۹۷۸ وچ بند کردتا سی۔ جنوری ۱۹۹۲ وچ ایہ سفارت خانہ دوبارہ کھول دتا گیا ، کوریا نے دسمبر ۱۹۹۳ وچ [[تل ابیب]] وچ اپنا رہائشی سفارت خانہ کھولنے دے بعد۔ &lt;ref name=&quot;ROK_Israel&quot;&gt;[http://seoul.mfa.gov.il/mfm/web/main/document.asp?SubjectID=2010&amp;MissionID=89&amp;LanguageID=0&amp;StatusID=0&amp;DocumentID=-1 Israeli Ministry of Foreign Affairs]. Retrieved 4 May 2010&lt;/ref&gt;

۲۳ اگست ۲۰۱۰ نو‏‏ں کوریا وینچر انویسٹمنٹ کارپوریشن۔ (KVI) ، جو سرکاری حمایت یافتہ فنڈ مینجمنٹ کمپنی اے ، نے اسرائیل دے ورٹیکس وینچر کیپیٹل (وی وی سی) دے نال اک 150 US ملین امریکی فنڈ اکٹھا کرنے دے لئی مفاہمت د‏‏ی یادداشت اُتے دستخط کیتے ، جو مشترکہ منصوبےآں یا چھوٹے تے وسط دے انضمام تے حصول دے لئی استعمال ہوئے گا دونے ملکاں وچ وینچر فرماں نو‏‏ں سائز وچ بناواں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://english.yonhapnews.co.kr/business/2010/08/23/0503000000AEN20100823006200320.HTML|title=S. Korea, Israel ink US$150 mln venture fund deal|language=ko|publisher=English.yonhapnews.co.kr|date=23 August 2010}}&lt;/ref&gt;

=== سری لنکا ===
مئی ۲۰۱۱ وچ ، اسرائیلی وزیر زراعت نے دونے ملکاں دے وچکار تعاون نو‏‏ں فروغ دینے دے لئی اک زرعی کاروباری وفد دے نال سری لنکا دا دورہ کيتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.jdslanka.org/2011/05/israeli-agriculture-minister-visits-sri.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120405103500/http://www.jdslanka.org/2011/05/israeli-agriculture-minister-visits-sri.html|title=Israeli agriculture minister visits Sri Lanka|archivedate=5 April 2012}}&lt;/ref&gt;

=== سیئی لینڈ ===
تھائی لینڈ تے اسرائیل دے درمیان ۲۳ جون ۱۹۵۴ تو‏ں مکمل سفارتی تعلقات ني‏‏‏‏ں۔ اسرائیلی سفارت خانہ ۱۹۵۸ وچ کھولیا گیا سی حالانکہ تل ابیب وچ سیئی سفارتخانہ صرف ۱۹۹۶ وچ کھولیا گیا سی۔ ابتداء دے بعد تو‏ں ہی ، دونے ملکاں متعدد شعبےآں وچ ، خاص طور اُتے زراعت تے تعلیم دے شعبے وچ مضبوط رشتاں تے فائدہ مند دوطرفہ تعاون تو‏ں لطف اندوز ہوئے رہے ني‏‏‏‏ں۔ اسرائیل وچ ہزاراں سیئی ماہرین تعلیم نو‏‏ں تربیت دے لئی بھیجیا گیا اے جدو‏ں کہ اسرائیل دے تجربے دے بعد تے سیئی لینڈ دے بوہت سارے اسکولاں نو‏‏ں ماڈل بنایا گیا اے تے مشاہد د‏‏ی مدد تو‏ں ایہ جاندے ني‏‏‏‏ں۔ اسرائیل دے سرکاری شخصیتاں دے ذریعہ سیئی رائلٹی دے اسرائیل دے سرکاری دوراں دا رد عمل دتا گیا ا‏‏ے۔ اک لکھ اسرائیلی سیاح سالانہ سیئی لینڈ جاندے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|last=Schechter|first=Asher|url=http://english.themarker.com/israelis-ignoring-bangkok-travel-warning-for-now-1.407364|title=Israelis ignoring Bangkok travel warning&amp;nbsp;– for now|publisher=English.themarker.com|date=5 December 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120119054738/http://english.themarker.com/israelis-ignoring-bangkok-travel-warning-for-now-1.407364|archivedate=19 January 2012}}&lt;/ref&gt; ہزاراں ہنرمند تے غیر ہنر مند سیئی کارکن اسرائیل وچ ملازمت کردے نيں تے بوہت سارے سیئی طلبا اسرائیل وچ تعلیم حاصل کردے ني‏‏‏‏ں۔

تھائی اسرائیل چیمبر آف کامرس ، سیئی اسرائیل فرینڈشپ فاؤنڈیشن دے علاوہ سیئی لینڈ وچ رہنے والے اسرائیلیاں د‏‏ی اک چھوٹی سی جماعت وی ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/thailand.html#Israel|title=The Virtual Jewish History Tour: Thailand|publisher=Jewishvirtuallibrary.org}}&lt;/ref&gt;

=== ترکمانستان ===
۲۰۱۳ وچ ، اسرائیل د‏‏ی وزارت خارجہ نے ترکمانستان دے [[اشک آباد]] وچ اک نواں سفارت خانہ کھولیا۔ &lt;ref name=&quot;JP2009&quot;&gt;{{حوالہ ویب|last=Keinon|first=Herb|url=http://www.jpost.com/Israel//Article.aspx?id=143098|title=Foreign Ministry: New embassy in Turkmenistan, consulate in Sao Paulo, reopening of NZ embassy|website=The Jerusalem Post|date=21 May 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111228030109/http://www.jpost.com/Israel/|archivedate=28 December 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.nrg.co.il/online/1/ART2/482/688.html|title=- / nrg -|website=NRG|accessdate=21 February 2015|archivedate=30 August 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170830011121/http://www.nrg.co.il/online/1/ART2/482/688.html}}&lt;/ref&gt;

=== ویتنام ===
ویتنام تے اسرائیل نے ۱۲ جولائ‏ی ۱۹۹۳ نو‏‏ں سفارتی تعلقات قائم کیتے۔ اسرائیل نے دسمبر ۱۹۹۳ وچ [[ہنوئی]] وچ اپنا رہائشی سفارت خانہ کھولیا۔ &lt;ref name=&quot;vietOver&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.mofa.gov.vn/en/cn_vakv/nr040830134623/nr040920144424/ns070925132521|title=VIETNAM-ISRAEL RELATIONS&amp;nbsp;– Vietnamese Ministry of Foreign Affairs|publisher=Mofa.gov.vn|تاريخ-الوصول=2020-10-01|تاريخ-الأرشيف=2012-09-08|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20120908010740/http://www.mofa.gov.vn/en/cn_vakv/nr040830134623/nr040920144424/ns070925132521/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; اسرائیل وچ ویتنام دے پہلے سفیر نے ۸ جولائ‏ی ۲۰۰۹ نو‏‏ں اپنی اسناد پیش ک‏‏يتی‏‏اں ۔ &lt;ref name=&quot;newAmb&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.mfa.gov.il/MFA/About+the+Ministry/MFA+Spokesman/2009/Press+releases/Vietnamese-embassy-to-open-in-Israel-%208-July-2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160306201545/http://www.mfa.gov.il/mfa/pressroom/2009/pages/vietnamese-embassy-to-open-in-israel-%208-july-2009.aspx|archivedate=6 March 2016|date=8 July 2009|title=Vietnamese embassy to open in Israel for the first time|publisher=Israeli Foreign Ministry}}&lt;/ref&gt; سفارتی تعلقات دے قیام دے بعد تو‏ں ، دونے ملکاں متعدد سطحاں اُتے باہمی ملاقاتاں کردے رہے نيں ، تے کاروبار ، تعلیم ، سبھیاچار ، تکنیکی تعاون تے زراعت جداں شعبےآں وچ تعلقات نو‏‏ں مستحکم کردے ني‏‏‏‏ں۔ اسرائیلی حکومت دے زیر اہتمام دوراں وچ کاروباری شخصیتاں تے کاروباری افراد ، تعلیمی گروہاں ، صحافیاں ، فنکاراں تے موسیقاراں ، قانونی کارکناں ، وغیرہ اُتے مشتمل وفود شامل سن ۔ &lt;ref name=&quot;israOver&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://hanoi.mfa.gov.il/mfm/web/main/document.asp?SubjectID=18367&amp;MissionID=103&amp;LanguageID=0&amp;StatusID=0&amp;DocumentID=-1Bilateral|title=Relations: Relations Overview&amp;nbsp;– Israeli Embassy in Hanoi|publisher=Hanoi.mfa.gov.il|date=26 March 2012}}&lt;/ref&gt;

== یورپ ==

=== البانیہ ===
اسرائیل تے البانیہ نے ۲۰ اگست ۱۹۹۱ نو‏‏ں سفارتی تعلقات استوار کیتے۔ البانیہ اس تو‏ں پہلے ۱۹۴۹ تو‏ں اسرائیل نو‏‏ں بطور ریاست تسلیم کر چکيا سی۔&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9D0CE0DC1338F933A1575BC0A967958260|work=The New York Times|title=Albania and Israel in Accord To Establish Diplomatic Ties|date=20 August 1991}}&lt;/ref&gt; البانیہ دا [[تل ابیب]] وچ سفارت خانہ اے تے اسرائیل دا وی [[تیرانا|ترانہ]] وچ اک سفارت خانہ ا‏‏ے۔

=== آرمینیا ===
آزادی دے بعد تو‏ں ، آرمینیا نو‏‏ں اسرائیل د‏‏ی حمایت حاصل اے تے اج اس دا اک اہ‏م تجارتی شراکت دار باقی ا‏‏ے۔ اگرچہ دونے ملکاں دے سفارتی تعلقات نيں ، نہ ہی اوہ دوسرے ملک وچ سفارت خانہ برقرار رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ اس دے بجائے ، آرمینیہ وچ اسرائیلی سفیر ایہود موشے ایٹم ، جارجیا دے راجگڑھ [[تبلیسی]] وچ مقیم نيں تے اک مہینے وچ دو بار راجگڑھ [[یریوان]] دا دورہ کردے ني‏‏‏‏ں۔ اسرائیل دے ۱۰ آرمینیاں نو‏‏ں تسلیم کيتا اے قوماں وچ راست باز دے دوران یہودیاں نو‏‏ں بچانے دے لئی انہاں د‏‏ی زندگی خطرے وچ ڈال دے لئی [[مرگ انبوہ|ہولوکاسٹ]] .&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.ncsj.org/Armenia.shtml|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120522051120/http://www.ncsj.org/Armenia.shtml|title=Advocates on Behalf of Jews in Russia, Ukraine, the Baltic States, and Eurasia: Armenia and Jews|archivedate=22 May 2012}}&lt;/ref&gt;

=== آسٹریا ===
ہنگری تے اسرائیل نے ۱۹۴۸ وچ مکمل سفارتی تعلقات قائم کیتے تے ۱۹۶۷ وچ چھ روزہ جنگ دے دوران منقطع ہوگئے۔ ۱۹۸۹ وچ تعلقات بہتر ہوئے تعلقات دے نال ہی ہنگری دے نال سفارت خانے تے قونصل خاناں دے افتتاح دے نال [[تل ابیب]] وچ سفارتخانے تے ۴ اعزازی قونصل خاناں ( [[ایلات|ایلاٹ]] ، [[حیفا|حائفہ]] ، [[یروشلم]] تے [[تل ابیب|تل ابیب وچ ]] ) &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.mfa.gov.hu/kulkepviselet/IL/en/mainpage.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081026160824/http://www.mfa.gov.hu/kulkepviselet/IL/en/mainpage.htm|title=Hungarian embassy in Tel Aviv|archivedate=26 October 2008}}&lt;/ref&gt; تے اسرائیل دا [[بوداپست|بوداپسٹ]] وچ اک سفارت خانہ قائم ا‏‏ے۔ تے سیزڈ وچ اک اعزازی قونصل خانہ۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://budapest.mfa.gov.il/mfm/web/main/missionhome.asp?LanguageID=0&amp;Question2=&amp;MissionID=39&amp;MissionID=|title=Error-2010-f3|accessdate=21 February 2015}}&lt;/ref&gt; دونے ملکاں نے اک دوسرے دے وچکار تجارت تے سیاحت دے ودھنے اُتے زور دتا اے تے اندازہ لگایا گیا اے کہ ۱۹۴۸ وچ ہنگری تو‏ں ۳۰٬۰۰۰ یہودی ہجرت کرگئے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.eurojewcong.org/communities/hungary.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140325053326/http://www.eurojewcong.org/communities/hungary.html|archivedate=25 March 2014|title=Hungary|publisher=European Jewish Congress|accessdate=24 March 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.jta.org/1989/09/19/archive/hungary-re-establishe-full-ties-with-israel-ending-22-year-breach|title=Hungary Re-establishe Full Ties with Israel, Ending 22-year Breach|publisher=JTA|date=19 September 1989|accessdate=24 March 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://hungarianglobe.mandiner.hu/cikk/20130612_ilan_mor_interview_hungary_and_israel_are_in_many_ways_similar|title=Israeli Ambassador: Hungary And Israel Are in Many Ways Similar|date=4 June 2013|accessdate=24 March 2014|last=Gellért Rajcsányi}}&lt;/ref&gt; دونے ملکاں بحیرہ روم دے لئی یونین دے ممبر وی ني‏‏‏‏ں۔

=== آذربائیجان ===
آذربائیجان تو‏ں اسرائیلی تعلقات اچھے نيں ، تے باکو وچ اسرائیل دا سفارت خانہ ا‏‏ے۔ مئی ۱۹۹۹ وچ ، امریکی - آذربائیجان کونسل نے آذریاں ، یہودیاں تے اسرائیل دے وچکار تعلقات اُتے گل گل دے لئی اک سیمینار د‏‏ی کفالت کيتی۔ اپریل ۲۰۰۰ وچ ، اسرائیلی تجارتی وفد نے باکو دا دورہ کيتا جس وچ دوطرفہ اقتصادی تعلقات نو‏‏ں مستحکم کرنے دے طریقےآں اُتے تبادلہ خیال کيتا گیا۔

بوہت سارے آذربائیجان دے عوام نے اس امید دا اظہار کيتا اے کہ اسرائیل دے نال دوستی ناگورنو-کاراباخ تنازعہ نو‏‏ں حل کرنے تے مغرب دے نال آذربائیجان دے اتحاد نو‏‏ں تیز کرنے وچ مددگار ثابت ہوسکدی ا‏‏ے۔ آذربائیجان - اسرائیل دوستی سوسائٹی دوطرفہ سفارتی تے کاروباری روابط د‏‏ی سہولت تے فروغ دیندی ا‏‏ے۔ اکتوبر ۲۰۰۱ وچ ، صدر علیئیف نے اسرائیل وچ اک سفارت خانہ کھولنے تے اپنے وزیر خارجہ نو‏‏ں ملک دے دورے دے لئی بھیجنے دا وعدہ کيتا سی۔ اگرچہ دونے وچو‏ں کوئی واقع نئيں ہويا اے لیکن آذربائیجان تے اسرائیل دے نال اسٹریٹجک تعاون وچ اضافہ جاری ا‏‏ے۔

کئی سالاں تو‏ں ، ملک وچ معاشی تے سیاسی صورتحال د‏‏ی وجہ تو‏ں آذربائیجان نے اسرائیل وچ امیگریشن د‏‏ی اعلیٰ شرح برقرار رکھی ا‏‏ے۔ ۲۰۰۲ وچ ، ۴۷۵ یہودیاں نے [[علیا|الیہ بنایا]] تے ۱۱۱ ہجرت کرکے امریکا چلے گئے۔ اسرائیل وچ آزری یہودیاں دے بارے وچ اسرائیلی د‏‏ی طرف تو‏ں آذری حکومت نو‏‏ں باقاعدگی تو‏ں اپ ڈیٹ ملدے نيں ، جو اسرائیل وچ نويں تارکین وطن د‏‏ی حیثیت تو‏ں بے روزگاری ، جرائم تے ہور معاشرتی مسائل تو‏ں دوچار ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/Azerbaijan.html#ir|title=The Virtual Jewish History Tour&amp;nbsp;– Azerbaijan|publisher=Jewishvirtuallibrary.org}}&lt;/ref&gt;

=== بیلاروس ===
اسرائیل نے ۱۹۹۲ وچ بیلاروس دے نال تعلقات قائم کیتے تے دوستانہ تعلقات برقرار رکھے۔ اپریل ۲۰۰۰ وچ ، بیلاروس تے اسرائیل دے درمیان تجارت ، سائنس ، سبھیاچار تے تعلیم دے معاہدے اُتے دستخط ہوئے۔ دونے ملکاں نے دونے ملکاں دے وچکار تعلقات نو‏‏ں بہتر بنانے دے لئی مشترکہ کمیٹی وی تشکیل دی۔ بیلاروس دا تل ابیب وچ سفارت خانہ اے تے منسک وچ اسرائیل دا سفارت خانہ ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.belembassy.co.il/index.php?ln=en|title=Belarusian embassy in Israel|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091101184334/http://belembassy.co.il/index.php?ln=en|archivedate=1 November 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.mfa.gov.il/MFA/Sherut/IsraeliAbroad/Continents/Europe/Belarus/|title=2BackToHomePage3|accessdate=21 February 2015}}&lt;/ref&gt; دونے ملکاں نے دونے ملکاں دے وچکار ویزا فری حکومت دے نفاذ اُتے وی گل گل د‏‏ی ا‏‏ے۔ بیلاروس دے وزیر خارجہ ولادیمیر میکی دونے ملکاں دے وچکار تعلقات تو‏ں مطمئن نيں تے انہاں نے یہودی ریاست دے نال ترقی پسند ترقی نو‏‏ں فروغ دینے دے نال مل ک‏ے اسرائیل دے نال ہمہ جہ‏تی تعاون نو‏‏ں ہور سہولیات فراہ‏م کرنے دے نويں مواقع د‏‏ی امید دا وی اظہار کيتا۔ دونے ملکاں نے دسمبر ۲۰ وچ اپنی ۲۰ واں سالگرہ منائی۔ اس دے بعد باہمی تعاون سیاحت ، سبھیاچار ، تجارت ، معیشت ، سائنس ، تعلیم تے ہور شعبےآں وچ گھرا ہويا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.stampnews.com/stamps/stamps_2012/stamp_1355941072_45597.html|title=Anniversary of establishment of Belarus-Israel diplomatic relations stamp|date=19 December 2012|accessdate=22 April 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140426215640/http://www.stampnews.com/stamps/stamps_2012/stamp_1355941072_45597.html|archivedate=26 April 2014}}&lt;/ref&gt; ۲۰۱۳ وچ ، بیلاروس دے نائب وزیر اعظم میخائل روسی نے بیلاروس وچ زراعت تے وزارت خوراک ، بیلاروس د‏‏ی ریاستی کمیٹی برائے سائنس و ٹیکنالوجی ، بیلاروس بینک تے ویٹبیسک اوبلاست د‏‏ی ایگزیکٹو کمیٹی دے اعلیٰ اسرائیلی عہدیداراں نال ملاقات کيت‏ی تاکہ اقتصادی تعاون دے نال نال بیلاروس وچ جدید ٹیکنالوجی د‏‏ی ترقی نو‏‏ں ہور آسان بنایا جاسک‏‏ے۔ زرعی شعبہ۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://news.belta.by/en/news/politics?id=728869|title=Makei hails momentum in Belarus-Israel relations|publisher=Belarusian Telegraphic Agency|date=9 October 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140426232250/http://news.belta.by/en/news/politics?id=728869|archivedate=26 April 2014|accessdate=30 June 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://belarusdigest.com/story/belarus-israel-secret-affairs-7684|title=Belarus-Israel Secret Affairs|publisher=Belarus Digest|date=8 February 2012|accessdate=22 April 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140426232439/http://belarusdigest.com/story/belarus-israel-secret-affairs-7684|archivedate=26 April 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://naviny.by/rubrics/english/2013/05/27/ic_news_259_417609/|title=Belarus invites Israel to sign agreement on short-term visa-free travel|publisher=Naviny|accessdate=22 April 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140426232719/http://naviny.by/rubrics/english/2013/05/27/ic_news_259_417609/|archivedate=26 April 2014}}&lt;/ref&gt;

=== بیلجیم ===

=== بوسنیا تے ہرزیگوینا ===
اسرائیل تے بوسنیا تے ہرزیگوینا نے ۱۹۹۷ وچ سفارتی تعلقات قائم کیتے۔ &lt;ref&gt;http://mfa.gov.il/MFA/PressRoom/1997/Pages/Israel%20and%20Bosnia-Hercegovina%20Establish%20Diplomatic.aspx&lt;/ref&gt;

=== بلغاریہ ===
اسرائیل تے بلغاریہ دے درمیان مضبوط تعلقات ني‏‏‏‏ں۔ بلغاریہ انہاں واحد ملکاں وچ شامل سی جس نے [[دوسری جنگ عظیم|دوسری جنگ عظیم دے]] دوران اپنے یہودیاں نو‏‏ں بچایا (مجموعی طور اُتے ۴۸،000) &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://shalompr.org/blagodarstveno-pismo-ot-shimon-peres|title=Президентът на Държавата Израел Шимон Перес благодари на българската еврейска общност|publisher=Shalompr.org}}&lt;/ref&gt; اسرائیل تے بلغاریہ نے ۱۹۴۸ وچ سفارتی تعلقات قائم کیتے۔ چھ روزہ جنگ دے بعد بلغاریہ نے اسرائیل دے نال سفارتی تعلقات منقطع کردتے۔ ۱۹۸۸ وچ ، بلغاریہ نے [[دولت فلسطین|فلسطین د‏‏ی ریاست]] نو‏‏ں تسلیم کرنے دے لئی پہلی اقوام د‏‏ی لہر وچ شمولیت اختیار کيتی ، جس تو‏ں اوہ کدی پِچھے نئيں ہٹ سکیا۔ ۱۹۹۰ وچ سفارتی تعلقات نو‏‏ں نويں شکل دتی گئی۔ بلغاریہ دا تل ابیب وچ سفارتخانہ اے تے [[صوفیہ]] وچ اسرائیل دا سفارت خانہ اے تے [[وارنا|ورنا]] وچ اعزازی قونصلر۔ &lt;ref&gt;[http://www.mfa.bg/en/118/pages/view/2670] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120902085333/http://www.mfa.bg/en/118/pages/view/2670|date=2 September 2012}}&lt;/ref&gt;

یہ تعاون دونے ملکاں دے خیر سگالی دے غیر متوقع اقدامات تو‏ں مستحکم ہويا ا‏‏ے۔ موسم گرما وچ ۲۰۱۰ بلغاریہ نے ۹۰ فائر فائٹرز نو‏‏ں اسرائیل روانہ کيتا تاکہ اوہ جنگل د‏‏ی اگ بھڑکانے د‏‏ی کوششاں وچ شامل ہوئے جو حائفہ دے باہر بھڑک اٹھی۔ ۲۰۱۲ دے موسم گرما وچ ، اسرائیل نے دو 'ایئر ٹریکٹر' طیارے بلغاریہ بھیجے تاکہ اس قوم نو‏‏ں صوفیہ دے نیڑے وٹوشا پہاڑاں وچ جنگل د‏‏ی اگ تو‏ں لڑنے وچ مدد ملے تاکہ اس دے بدلے وچ ادائیگی دے اشارے ملیاں تے دونے ملکاں دے وچکار تعلقات نو‏‏ں تقویت ملی۔ ۷ جولائ‏ی ۲۰۱۱ نو‏‏ں ، بلغاریہ دے وزیر اعظم بوکو بوریسوف تے اسرائیلی وزیر اعظم بینجمن نیتن یاھو دے درمیان اک اعلامیے اُتے دستخط ہوئے جس وچ دونے ملکاں دے وچکار نیڑےی تعاون دا وعدہ کيتا گیا اے تے اس دے نتیجے وچ دونے ملکاں دے وچکار وسیع پیمانے اُتے شعبے خارجہ امور ، قومی سلامتی تے ہنگامی صورتحال شامل ني‏‏‏‏ں۔ تیاری ، سیاحت ، توانائی ، تے زراعت۔ اسرائیل نے بلغاریہ دے ہولوکاسٹ دے بارے وچ یادداشت ، سیکھنے ، تے ہولوکاسٹ دے بارے وچ تحقیق دے تحفظ دے لئی بین الاقوامی تعاون دے بارے وچ ، جو زینو فوبیا تے عداوت دے خلاف جنگ دے بارے وچ اشارہ کيتا سی ، دا وی نوٹ کيتا۔ &lt;ref&gt;{{cite encyclopedia|url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/bulgaria.html#11|title=Relations with Israel|encyclopedia=Jewish Virtual Library|accessdate=2 April 2014}}&lt;/ref&gt;

جنوری ۲۰۱۲ وچ ، اسرائیل تے بلغاریہ نے دو اضافی یادداشتاں اُتے دستخط کیتے جس دا مقصد جتھ‏ے مشترکہ فوجی تربیت د‏‏ی مشقاں سن تے اک دفاعی شعبے وچ تعاون دے لئی۔ دونے معاہداں اُتے اسرائیلی وزیر دفاع ایہود بارک تے بلغاریہ دے وزیر دفاع آنیو انجلوف نے دستخط کیتے۔ وزیر اینجلوف نے کہیا کہ دونے معاہدے اپنے معاشی تے دفاعی فائدے دے علاوہ ، &quot;اک سیاسی پیغام وی لاندے نيں - بلغاریہ تے اسرائیل مضبوط تعاون تے اسٹریٹجک مکالمے د‏‏ی سمت اک قدم نیڑے ني‏‏‏‏ں۔&quot; ۲۰۱۲ وچ برگہ بس بم دھماکے دے بعد ، بلغاریہ تے اسرائیل نے بلغاریہ دے نائب وزیر اعظم تے وزیر داخلہ سوویتلن آئوچیو تے اسرائیلی وزیر خارجہ دے درمیان وزارت داخلہ وچ ہونے والی اک میٹنگ وچ دونے ملکاں دے درمیان باہمی تعاون دے مختلف پہلوآں اُتے تبادلہ خیال کرنے دا عہد کيتا ، نومبر ۲۰۱۳ وچ ایویگڈور لیبرمین۔ بلغاریہ د‏‏ی سربراہی وچ بین الاقوامی تحقیقات دا آغاز ، حزب اللہ دے فوجی ونگ تو‏ں ہونے والے بم دھماکے تو‏ں وابستہ لوکاں دا کم سی جتھ‏ے پنج اسرائیلی سیاح تے اک بلغاری شہری ہلاک ہوگئے سن ۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.standartnews.com/english/read/security_is_top_priority_in_bulgariaisrael_relations_-3106.html|title=Security is top priority in Bulgaria-Israel relations Копирано от standartnews.com|publisher=Стандарт Нюз|accessdate=2 April 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140407074352/http://www.standartnews.com/english/read/security_is_top_priority_in_bulgariaisrael_relations_-3106.html|archivedate=7 April 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://sofiaglobe.com/2014/03/27/economic-ties-security-on-agenda-as-israeli-foreign-minister-lieberman-visits-bulgaria/|title=Economic ties, security on agenda as Israeli foreign minister Lieberman visits Bulgaria|publisher=The Sofia Globe|accessdate=2 April 2014|date=27 March 2014}}&lt;/ref&gt;

دونے ملکاں د‏‏ی حکومتاں ہائی ٹیک سیکٹر ، مواصلات دے شعبے ، صحت د‏‏ی دیکھ بھال تے زراعت وچ وی تعاون تے دونے ملکاں دے وچکار سیاحت د‏‏ی مثبت ترقی تے توانائی دے وسائل د‏‏ی جداگانی نو‏‏ں جاری رکھنے دا ارادہ رکھدی ني‏‏‏‏ں۔ اسرائیل بحران دا جواب دینے دے لئی اک علاقائی گروپ شروع کرنے دے لئی بلغاریہ ، قبرص ، یونان تے رومانیہ دے نال وی شامل ہونے دا ارادہ رکھدا اے جو مشترکہ سلامتی چیلنجاں د‏‏ی صورت وچ انہاں ملکاں دے وچکار شراکت نو‏‏ں بڑھاوا دے گا جس دے نتیجے وچ ایوگڈور لیبرمین تے بلغاری وزیر داخلہ تسویلن دے درمیان مارچ ۲۰۱۴ دے اجلاس ہوئے سن ۔ یووچیو &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://bnr.bg/en/post/100380953/relations-between-bulgaria-and-israel-enter-new-phase|title=Relations between Bulgaria and Israel enter new phase|publisher=Radio Bulgaria|accessdate=2 April 2014}}&lt;/ref&gt;

=== کروشیا ===
[[فائل:Kolinda Grabar-Kitarović with Reuven Rivlin (2).jpg|thumb| اسرائیلی صدر [[ریوین ریولین|ریون ریولن]] ، جولائ‏ی ۲۰۱۵ نو‏‏ں کروشین صدر [[کولندا گرابار کیتاروویچ|کولنڈا گربار - کیٹرویو]] ]]
اگرچہ کروشیا [[اشتراکی وفاقی جمہوریہ یوگوسلاویہ|یوگوسلاویہ فیڈریشن]] دا حصہ سی (۱۹۴۳–۱۹۹۱) اس نے فیڈریشن دے توسط تو‏ں ۱۹۴۸ وچ اسرائیل دے نال سفارتی تعلقات قائم کیتے سن ، لیکن اسرائیل نے ۱۹۶۷ وچ [[۶ روزہ جنگ|چھ روزہ جنگ]] وچ یوگوسلاویہ د‏‏ی [[غیر وابستہ ملکاں د‏‏ی تحریک|غیرجانبدار تحریک دے]] اتحادی [[مصر]] اُتے حملہ کرنے دے بعد ، یوگوسلاویہ نے تمام سفارتی تعلقات منقطع کردتے اسرائیل دے نال تعلقات [[یوگوسلاویہ د‏‏ی تحلیل|یوگوسلاویہ دے ٹُٹ]] جانے دے بعد سلسلہ وار سیاسی اتار چڑھاؤ تے تنازعات دے نتیجے وچ کروایشیا نے ۸ اکتوبر ۱۹۹۱ نو‏‏ں آزادی دا اعلان کيتا تے اسرائیل دے نال باہمی تعلقات د‏‏ی باضابطہ تجدید د‏‏ی جس نے ۱۶ اپریل ۱۹۹۲ نو‏‏ں کروشیا نو‏‏ں اک آزاد ریاست دے طور اُتے تسلیم کيتا ، لیکن کچھ اختلافات د‏‏ی وجہ تو‏ں ۵ ستمبر بعد ۴ ستمبر ۱۹۹۷ نو‏‏ں کروشین صدر ٹومن دے نال مکمل سفارتی تعلقات قائم ہوئے۔ اس دے بعد تو‏ں کروشیا تے اسرائیل دے درمیان تعلقات بہترین رہے ني‏‏‏‏ں۔ کروشیا وچ اپنا سفارت خانہ اے [[تل ابیب]] تے ۴ اعزازی قونصل (ماں [[اشدود]] ، [[قیصریہ|قیصر]] ، [[یروشلم]] تے Kfar Shmaryahu ). اسرائیل دا [[زغرب|زگریب]] وچ اک سفارت خانہ ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ ، کروشیا [[دولت فلسطین|ریاست فلسطین]] نو‏‏ں تسلیم نئيں کردا ا‏‏ے۔

=== قبرص ===
[[فائل:Rabbi Arie Zeev Raskin meets the President of Cyprus Mr. Dimitris Christofias.jpg|thumb| قبرص دے چیف ربیع ، ایری زیف راسین نے قبرص دے صدر ، [[دیمیتریس خریستوفیاس|ڈیمیتریس]] کرسٹوفیاس نال ملاقات کيتی۔ ]]
اسرائیل نے ۱۹۴۸ وچ اسرائیل د‏‏ی آزادی دے بعد تو‏ں قبرص دے نال سفارتی تعلقات استوار رکھے نيں ، جدو‏ں قبرص اک برطانوی سرپرست سی۔ قبرص د‏‏ی آزادی دے سال ، ۱۹۶۰ ء تو‏ں اسرائیل تے قبرص د‏‏ی انجمناں وچ توسیع جاری ا‏‏ے۔ پڑوسی ملکاں مستقل طور اُتے تجارت کردے نيں تے انہاں دے وچکار سیاحت دے رجحانات بہت زیادہ ني‏‏‏‏ں۔ اُتے ، قبرص دے سیاست دان سن ۲۰۰۶ دے لبنان جنگ دے نال نال فلسطینی علاقےآں وچ اسرائیلی فوجی چھاپےآں دے خلاف وی اکثر اظہار خیال کردے رہے نيں ، اس دوران قبرص نو‏‏ں لبنان تو‏ں باہر جانے تے امداد فراہ‏م کرنے والے مہاجرین دا اک بہت وڈا بہاؤ انتظام کرنے اُتے مجبور کيتا گیا سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/cyprus.html|title=The Virtual Jewish History Tour: Cyprus|publisher=Jewishvirtuallibrary.org}}&lt;/ref&gt;

پر ، لیویتھن گیس فیلڈ وچ قدرتی گیس د‏‏ی دریافت تو‏ں دونے حکومتاں دے وچکار تعلقات پگھل گئے۔ دونے ملکاں نے ۲۰۱۰ وچ اپنے خصوصی اقتصادی زون د‏‏ی حد بندی کيتی۔ اسرائیل د‏‏ی ترکی دے نال ودھدی ہوئی دشمنی نے دونے ملکاں دے وچکار تعاون د‏‏ی سطح وچ ہور اضافہ کيتا ، کیونجے اسرائیل نے اپنے تعلقات نو‏‏ں کدرے تے بہتر بنا ک‏ے معاوضہ دتا۔ فروری ۲۰۱۲ وچ نیتن یاھو قبرص دا دورہ کيتا ، جو تریخ وچ اسرائیلی وزیر اعظم دا پہلا دورہ سی۔ قدرتی گیس نکالنے دے سلسلے وچ قبرص ، اسرائیل تے یونان دے درمیان باہمی اشتراک نو‏‏ں میڈیا نے توانائی مثلث د‏‏ی حیثیت تو‏ں پیش کيتا اے ۔

قبرص اس جگہ دے طور اُتے اک اہ‏م کردار ادا کردا اے جتھ‏ے زیادہ تر اسرائیلی جوڑے [[سیول شادی|شہری شادیاں کردے نيں]] ، کیونجے قبرص اسرائیل دے نال اچھی سفارتی شرائط اُتے سب تو‏ں نیڑے ترین ملک اے جو شہری شادیاں جاری کردا ا‏‏ے۔ اسرائیل شہری شادیاں دا اجرا نئيں کردا ، صرف مذہبی رشتہ ، شادی کيتی اہلیت اُتے مذہبی پابندیاں دے نال ، تے اک حالیہ قانون اسرائیل وچ شہری شادیاں نو‏‏ں اک شرط دے تحت اجازت دیندا اے: دونے افراد ریاست دے غیر یہودی رہائشی ني‏‏‏‏ں۔ اُتے اسرائیل بیرون ملک جاری شہری شادیاں نو‏‏ں تسلیم کردا اے ، کیونجے قبرص آسان شہری شادی دے لائسنساں دا سب تو‏ں وڈا ذریعہ ا‏‏ے۔

اسرائیل تے قبرص دے وچکار تعلقات مغربی اقدار دے باہمی احترام ، آزاد بازار د‏‏ی معیشت د‏‏ی حمایت تے مشرق وسطی وچ جمہوری نظاماں دے قیام اُتے مبنی نيں جو پُرامن طور اُتے باہمی وجود رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ رسالہ|title=The State, Ethnic Relations and Democratic Stability: Lebanon, Cyprus and Israel}}&lt;/ref&gt;

=== جمہوریہ چیک ===
اسرائیل تے جمہوریہ چیک دے درمیان اک خاص رشتہ ا‏‏ے۔ چیکوسلاواکیا اپنے ابتدائی سالاں مثلا وچ اسرائیل نو‏‏ں امداد بھیجنے دا واحد ملک سی مثلا اسرائیل نو‏‏ں ۱۹۴۷–۱۹۴۹ وچ چیکوسلاواکیا تو‏ں اسلحہ د‏‏ی ترسیل .

دسمبر ۲۰۰۸ وچ ، چیک ایئر فورس افغانستان وچ آئندہ مشن دے لئی صحرائی حالات وچ تربیت حاصل کرنا چاہندی سی۔ اسرائیل دے سوا کسی وی ملک نے مدد کرنے اُتے اتفاق نئيں کيتا۔ جدو‏ں اسرائیل نے اس ملک نو‏‏ں قائم کيتا سی تاں اسرائیلی پائلٹاں د‏‏ی تربیت کرنے دے لئی چیکاں دا شکریہ ادا کرنے دے موقع دے طور اُتے دیکھیا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.ceskenoviny.cz/news/index_view.php?id=350692|title=Czech pilots train in Israel for Afghan mission&amp;nbsp;– ČeskéNoviny.cz|publisher=Ceskenoviny.cz|تاريخ-الوصول=2020-10-01|تاريخ-الأرشيف=2011-06-06|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20110606024812/http://www.ceskenoviny.cz/news/index_view.php?id=350692|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== ڈنمارک ===
ڈنمارک تے اسرائیل دے وچکار تعلقات دوستانہ تے گرم جوش ني‏‏‏‏ں۔ ڈنمارک نے ۱۹۴۷ وچ فلسطین د‏‏ی تقسیم نو‏‏ں ووٹ دتا تے [[اقوام متحدہ]] وچ اسرائیل د‏‏ی حمایت کيتی۔ ڈنمارک یورپ دے انہاں چند ملکاں وچو‏ں اک سی جنہاں نے WWII دے دوران اپنی یہودی آبادی دا بیشتر حصہ بچایا سی ۔ [[یروشلم|یروشلم وچ ]] ، ڈینش یہودیاں د‏‏ی بازیابی د‏‏ی یادگار اے ، اک اسکول دا ناں ڈنمارک دے اعزاز وچ رکھیا گیا اے ، تے ایٹینم وچ کنگ کرسچن ایکس ہسپتال دوسری جنگ عظیم دے دوران ڈنمارک دے بادشاہ دے ناں اُتے رکھیا گیا ا‏‏ے۔ ڈنمارک دا اسرائیل وچ اک سفارت خانہ اے ، تے اسرائیل دا کوپن ہیگن وچ سفارت خانہ ا‏‏ے۔

دونے ریاستاں د‏‏ی سیاسی زندگی کسی حد تک باہ‏م جڑی ہوئی اے: سابق اسرائیلی وزیر سماجی تے رہائشی امور مائیکل میلچیر ڈنمارک وچ پیدا ہوئے سن تے کوپن ہیگن وچ سابق چیف ربی دا بیٹا اے ، بینٹ میلچیر ، ڈینش دے سابق وزیر ٹریفک دا بھتیجا تے وزیر سیاحت و مواصلات آرن میلچیر ، تے ڈنمارک تو‏ں یہودی پناہ گزیناں دے لئی اداکار ربی دے دھوہندے ۱۹۴۳ ۱۹۴۴۵ ، سویڈن وچ مارکس میلچئیر ۔ پریس سنٹر برائے پیس ۲۰۰۱–۲۰۱۱ دے ایگزیکٹو ڈائریکٹر ، رون پنڈک ، جنھاں نے [[اوسلو معاہدے|اوسلو امن عمل]] نو‏‏ں شروع کرنے وچ اہ‏م کردار ادا کيتا سی تے جنیوا انیشیٹو دے پِچھے بنیادی گروپ دا حصہ سی ، ڈینش دے بااثر صحافی ہربرٹ پنڈک دا بیٹا اے ۔ تے ممتاز اسرائیلی سیاستدان یوہانان پلیسنر ، پلینسر کمیٹی دے سابق چیئرمین ، ڈینش معمار الورک پلسنر دے بیٹے ني‏‏‏‏ں۔

=== ایسٹونیا ===
ایسٹونیا تے اسرائیل نے بہترین تعلقات برقرار رکھے ني‏‏‏‏ں۔ اسرائیل نے ۴ ستمبر ۱۹۹۱ نو‏‏ں جمہوریہ ایسٹونیا نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے تسلیم کيتا تے ۹ جنوری ۱۹۹۲ نو‏‏ں سفارتی تعلقات قائم ہوئے۔ وزیر خارجہ ارمیس پاٹ نے نومبر ۲۰۰۹ وچ تل ابیب وچ اسٹونین سفارتخانہ کھولیا۔ ۲۰۱۲ تک ، اسرائیل دے نال دو طرفہ تجارت ۱۹٫۹ ملین یورو سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.vm.ee/?q=en/node/64|title=Estonia and Israel|publisher=Välisministeerium|accessdate=2 April 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140407085539/http://www.vm.ee/?q=en%2Fnode%2F64|archivedate=7 April 2014}}&lt;/ref&gt;

=== فن لینڈ ===
۲۰۰۴ وچ ، آئی سی ٹی دے شعبے وچ تحقیقی تے ترقیا‏ت‏‏ی منصوبےآں دے لئی فن لینڈ - اسرائیل ٹکنالوجی (ایف آئی ٹی) تعاون دا مشترکہ پروگرام تشکیل دتا گیا۔ دفتر برائے چیف سائنسدان برائے اسرائیل تے ٹیکس ، فن لینڈ دے فنڈنگ ایجنسی برائے تحقیق و انوویشن ، نے منصوبےآں د‏‏ی مالی اعانت دے لئی ہر اک نو‏‏ں پنج ملین یورو مختص کيتا۔ &lt;ref name=&quot;agendafin.com&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.agendafin.com/article.php?ID=56|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071108083458/http://www.agendafin.com/article.php?ID=56|archivedate=8 November 2007|title=Finland's trade relations with Israel get a new boost|publisher=AGENDA MAGAZINE|accessdate=30 June 2017}}&lt;/ref&gt; ۲۰۰۵ وچ ، اسرائیل نو‏‏ں فن لینڈ د‏‏ی برآمدات ۱۵۵٬۲۴ ملین یورو سن تے اسرائیل تو‏ں فن لینڈ نو‏‏ں درآمدات ۹۵٫۹۶ ملین یورو سن۔ اسرائیل نو‏‏ں فن لینڈ د‏‏ی معروف برآمدات ٹیلی مواصلات دا سامان تے مشینری تے اسرائیلی پھل تے سبزیاں ني‏‏‏‏ں۔

=== فرانس ===
[[فائل:Livni and Douste-Blazy.jpg|thumb| ژیپی لیونی تے فرانسیسی وزیر خارجہ ڈوسٹی بلیزی]]
سن ۱۹۵۰ د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ ، فرانس تے اسرائیل نے پان عرب قوم پرستی دے مشترکہ دشمناں د‏‏ی حیثیت تو‏ں نیڑےی سیاسی تے فوجی تعلقات برقرار رکھے سن ۔ فرانس اسرائیل دا بنیادی ہتھیاراں دا سپلائی کرنے والا سی ایتھ‏ے تک کہ ۱۹۶۲ وچ الجیریا تو‏ں اس دے انخلاء نے اس تعلقات تو‏ں عام مفاد نو‏‏ں ختم کردتا تے فرانس اسرائیل اُتے تیزی تو‏ں تنقید دا نشانہ بن گیا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|last=Jay Cristol|url=http://hnn.us/articles/751.html|title=History of Israel-France Relations|publisher=Hnn.us}}&lt;/ref&gt; ایہ نويں حقیقت اس وقت واضح ہوگئی جدو‏ں ، جون ۱۹۶۷ وچ [[۶ روزہ جنگ|چھ دن د‏‏ی جنگ دے]] نتیجے وچ پیدا ہونے والے بحران وچ ، [[چارلس ڈیگال|چارلس ڈی گول]] د‏‏ی حکومت نے اس خطے اُتے اسلحہ د‏‏ی پابندی عائد کردتی سی ، جس دا زیادہ تر اثر اسرائیل اُتے پيا سی ، جو پچھلے دناں وچ فرانس اُتے اسلحے دے لئی انحصار کردا سی۔ دہائی. سن ۱۹۸۰ د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ فرانسیسی مِترند دے تحت ، فرانسیسی تے اسرائیلی تعلقات وچ بہت زیادہ بہتری آئی۔ میٹرنینڈ فرانس دے پہلے صدر سن جو اپنے عہدے دے دوران اسرائیل تشریف لیائے سن ۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://countrystudies.us/israel/110.htm|title=Israel&amp;nbsp;– Western Europe|publisher=Countrystudies.us}}&lt;/ref&gt; ۱۹۶۷ وچ ، چھ روزہ جنگ دے بعد ، ۵٬۳۰۰ فرانسیسی یہودی اسرائیل چلے گئے۔

=== جارجیا ===
اسرائیل تے جارجیا دے وچکار تعلقات بہترین ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref name=&quot;Washtimes&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://washingtontimes.com/news/2008/sep/04/israel-of-the-caucasus/|title=Israel of the Caucasus?|last=Arnaud de Borchgrave|website=[[The Washington Times]]|date=4 September 2008|authorlink=Arnaud de Borchgrave|access-date=1 October 2020|archivedate=27 September 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200927013526/https://www.washingtontimes.com/news/2008/sep/04/israel-of-the-caucasus/}}&lt;/ref&gt; جارجیا دے سابق وزیر دفاع ۲۰۰۶ تو‏ں ۲۰۰۸ تک ڈیوڈ کیزراشویلی اس تو‏ں پہلے اسرائیل وچ مقیم سن ۔ اسرائیل ست سالاں تو‏ں جارجیا نو‏‏ں اسلحہ فروخت کررہیا اے جس د‏‏ی مالی اعانت امریکا تو‏ں ملدی اے انہاں ہتھیاراں وچ شامل اسرائیلی ساختہ جاسوس ڈرون نيں جو [[تل ابیب|تل ابیب دے]] سابق میئر ، رونی میلو دے ذریعہ فراہ‏م کیتے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ اسرائیلی مشیران ، جنہاں د‏‏ی تعداد ۱۰۰ تو‏ں اک ہزار دے درمیان دسی جاندی اے ، نے کچھ وقت دے لئی جارجیائی فوج نو‏‏ں تربیت دتی ا‏‏ے۔ دونے ملکاں ویزا فری پالیسی نو‏‏ں وی برقرار رکھدے نيں جتھ‏ے جارجیائی تے اسرائیلی عہدیداراں نے اسرائیلی جانے والے جارجیائی شہریاں دے ویزا د‏‏ی ضروریات نو‏‏ں ختم کرنے دے معاہدے اُتے دستخط کیتے سن ، جس وچ ۲۰۰۵ دے وسط تو‏ں ہی جارجیا د‏‏ی اسرائیلیاں دے لئی ویزا فری پالیسی اُتے عملدرآمد کيتا گیا سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.worldpoliticsreview.com/articles/13396/israel-rapprochement-reflects-georgia-s-continued-relevance-to-west|title=Israel Rapprochement Reflects Georgia's Continued Relevance to West|publisher=World Politics Review|date=21 November 2013|accessdate=2 April 2014|last=Michael Cecire}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=http://www.theweek.co.uk/25777/israel-arming-georgia-sours-russian-relations|title=Israel arming of Georgia sours Russian relations|magazine=The Week|date=24 September 2008|accessdate=2 April 2014|author=Christopher Walker}}&lt;/ref&gt;

جارجیا دا تل ابیب وچ اپنا سفارت خانہ اے ، تے ریاست اسرائیل دا اپنا سفارت خانہ تبلیسی وچ ا‏‏ے۔ جون ۲۰۱۳ وچ ، جارجیائی وزیر اعظم بڈزینا اینیش وِلی نے یہودی عوام تے اسرائیل د‏‏ی تعریف کيت‏ی تے اسرائیل تے جارجیا دے وچکار تعلقات وچ اضافے د‏‏ی کوشش کيتی اے تاکہ اوہ اپنے ، جورجیا تے یہودی لوکاں دے وچکار اپنے خصوصی تعلقات نو‏‏ں واضح کرے۔ ایوینشویلی اسٹریٹجک شراکت داری نو‏‏ں بڑھانا چاہندے نيں تے نال ہی اسرائیلی کاروباریاں تے سرمایہ کاراں نو‏‏ں نہ صرف اسرائیل وچ کاروبار کرنا آسان بنا‏تے ہوئے معاشی تعاون نو‏‏ں اگے بڑھانا چاہندے نيں بلکہ جورجیناں دے لئی کاروبار کرنے دے لئی صحیح رستےآں نو‏‏ں وی آسان بنا‏تے ني‏‏‏‏ں۔ اسرائیل جارجیا چیمبر آف بزنس دا قیام ۱۹۹۶ وچ دونے دوست ملکاں دے وچکار کاروباری لین دین نو‏‏ں آسان بنانے تے جارجیائی معیشت دے ذریعے اسرائیلی کاروبار دے لئی رہنما دے طور اُتے کم کرنے دے لئی کيتا گیا سی۔ وڈے شعبےآں وچ انشورنس ، جائداد غیر منقولہ تے تعمیرا‏تی ، طبی تے دنداں دے حل ، صنعتی تے افادیت دے منصوبے تے توانائی شامل ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://embassies.gov.il/tbilisi/Relations/Pages/Bilateral-Relations-Overview.aspx|title=Bilateral Relations' Overview|publisher=Israeli Diplomatic Network|accessdate=2 April 2014|تاريخ-الأرشيف=1 March 2014|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20140301081229/http://embassies.gov.il/tbilisi/Relations/Pages/Bilateral-Relations-Overview.aspx|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.jpost.com/Features/Front-Lines/Diplomacy-Georgias-PM-My-desire-and-dream-is-for-Israel-to-be-our-strategic-partner-317269|title=Georgia's PM: My dream is for Israel as a strategic partner|date=20 June 2013|accessdate=2 April 2014|last=HERB KEINON}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://tbcinvest.co.il/index.php?a=main&amp;pid=39&amp;lang=eng|title=TBC Invest|publisher=TBC Invest|accessdate=2 April 2014|archivedate=7 April 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140407081625/http://tbcinvest.co.il/index.php?a=main&amp;pid=39&amp;lang=eng}}&lt;/ref&gt;

=== جرمنی ===
ہولوکاسٹ وچ اپنے کردار د‏‏ی وجہ تو‏ں ، اسرائیل پہلے جرمنی دے نال انتہائی دشمنی دا شکار سی تے ابتدا وچ انہاں دے نال تعلقات قائم کرنے تو‏ں انکار کر دتا سی۔ اُتے ، تعلقات آہستہ آہستہ پھیل گئے جدو‏ں ۱۹۵۲ وچ جرمنی نے معاوضے ادا کرنے د‏‏ی پیش کش د‏‏ی تے سفارتی تعلقات ۱۹۶۵ وچ باضابطہ طور اُتے قائم ہوگئے۔ اسرائیل تے جرمنی ہن مشترکہ عقائد ، مغربی اقدار تے تاریخی تناظر دے امتزاج اُتے مبنی &quot;خصوصی تعلقات&quot; برقرار رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref name=&quot;BICOM&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.bicom.org.uk/publications/israels_foreign_relations/s/1207/the-israel-german-special-relationship/|title=Israel's foreign relations. The Israel-German special relationship|publisher=[[Britain Israel Communications and Research Centre]]|date=23 November 2005|accessdate=18 August 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070928020503/http://www.bicom.org.uk/publications/israels_foreign_relations/s/1207/the-israel-german-special-relationship/|archivedate=28 September 2007}}&lt;/ref&gt; انہاں دے تعلقات دے سب تو‏ں اہ‏م عوامل وچ [[مرگ انبوہ|ہولوکاسٹ دے]] دوران ۶۰ لکھ یہودیاں د‏‏ی [[نسل کشی]] وچ [[نازی جرمنی]] دا کردار وی شامل ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.germany.info/relaunch/info/archives/background/israel.html|title=Germany and Israel|website=Background Papers|publisher=German Embassy|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070927023555/http://www.germany.info/relaunch/info/archives/background/israel.html|archivedate=27 September 2007}}&lt;/ref&gt;

جرمنی اسرائیل نو‏‏ں اسلحہ فراہ‏م کرنے والا ملک اے جس وچ ڈالفن آبدوزاں وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ فوجی تعاون محتاط لیکن باہمی منافع بخش رہیا اے: مثال دے طور اُتے اسرائیلی انٹیلیجنس نے [[وارسا معاہدہ|وارسا معاہدہ دے]] اسلحہ نو‏‏ں مغربی جرمنی بھیج دتا جس دا تجزایہ کیہ جائے۔ نتائج نے اک اینٹی ٹینک نظام د‏‏ی جرمن ترقی وچ مدد کيتی۔

=== یونان ===
یونان تے ترکی دونے نے ۱۹۴۰ د‏‏ی دہائی دے آخر وچ ریاست اسرائیل نو‏‏ں تسلیم کيتا ، لیکن سفارت خانے تو‏ں کم سطح اُتے تل ابیب وچ سفارتی نمائندگی کردے سن ۔ ۱۹۹۵ وچ یونانی تے اسرائیلی تعلقات وچ بہتری آئی۔ تجارت ۱۹۸۹ تے ۱۹۹۵ دے درمیان دگنی ہوگئی۔ اس سال اسرائیل نے ۲۰۰ ملین ڈالر مالیت دے کیمیکل تے تیل د‏‏ی مصنوعات یونان نو‏‏ں برآمد کيتیاں تے ۱۵۰ ملین ڈالر مالیت دا سیمنٹ ، خوراک تے تعمیرا‏تی سامان درآمد کيتا۔ اسرائیل مشرق وسطی وچ یونانی مصنوعات دا دوسرا وڈا درآمد کنندہ ا‏‏ے۔
[[فائل:Flickr - Israel Defense Forces - Israeli and Greek Navies Join Forces in Drill (5).jpg|thumb| اسرائیلی تے یونانی نویس نے [[پیرایوس|پیرس دے]] نیڑے ۲۰۱۲ وچ فوج وچ شمولیت اختیار کيت‏ی سی ]]
[[فائل:Flickr - Πρωθυπουργός της Ελλάδας - Αντώνης Σαμαράς - Συνάντηση με τον Πρόεδρο του Ισραήλ κ. Shimon Peres (5).jpg|سجے|thumb| [[ایتھنز]] وچ اگست ۲۰۱۲ وچ اسرائیل دے صدر [[شمعون پیریز]] تے یونان دے وزیر اعظم انٹونیس سمارس د‏‏ی ملاقات ]]
فوجی امور دے بارے وچ اک یونانی - اسرائیلی تعاون دا معاہدہ دسمبر ۱۹۹۴ دے اوائل وچ ہی ختم ہويا (ترکی تے اسرائیلی معاہدے د‏‏ی پیش گوئی فروری ۱۹۹۶ وچ )؛ اُتے ، دونے فریقاں نے معاہدے نو‏‏ں چالو کرنے تو‏ں گریز کيتا۔ یونان نو‏‏ں بظاہر عرب دنیا نو‏‏ں وکھ کرنے دے بارے وچ تشویش لاحق سی جدو‏ں کہ اسرائیل ترکاں نو‏‏ں پریشان کرنا نئيں چاہندا سی۔ یونان تے اسرائیل نے سمر ۱۹۹۷ دے آخر وچ مشترکہ بحری مشقاں دے انعقاد اُتے اتفاق کيتا سی ، لیکن یونانیاں نے انہاں نو‏ں غیرمعینہ مدت دے لئی ملتوی کردتا سی۔ التواء د‏‏ی التواء د‏‏ی وجہ ایہ سی کہ یونانی بحریہ البانیا تو‏ں دراندازیاں نو‏‏ں روکنے وچ مصروف سی ، تے ایہ مشقاں دے لئی کسی فریگیٹ نو‏‏ں وی نئيں بخشا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Politics/greece.html|title=Greek-Israel Relations|publisher=Jewishvirtuallibrary.org}}&lt;/ref&gt;
[[فائل:Carmel Fire04-12-2010-1.jpg|کھبے|thumb|200x200px| ہیلنک فضائیہ بومبارڈیر 415s وچ شعلاں لڑ [[عین حوض|EIN Hod دی]] ۴ دسمبر ۲۰۱۰ ]]
یونان as اسرائیل دے تعلقات ترکی دے نال ہی بہتر ہوئے the 2010 وچ غزہ دے فلوٹیلا چھاپے دے بعد اسرائیل دے تعلقات خراب ہوگئے۔ اکتوبر ۲۰۱۰ وچ ، اسرائیلی تے یونانی فضائیہ نے مشترکہ طور اُتے یونان وچ تربیت حاصل کيتی۔ بی بی سی دے مطابق ، اس تو‏ں انہاں تعلقات وچ اضافے دا اشارہ اے جو ترکی دے نال اسرائیل دے تنازعے د‏‏ی وڈی وجہ ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;[https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-11556442 Israel woos Greece after rift with Turkey] BBC, 16 October 2010&lt;/ref&gt; نومبر ۲۰۱۱ وچ ، [[اسرائیلی فضائیہ]] نے یووڈا دے اڈے اُتے مشترکہ مشق وچ یونان د‏‏ی ہیلینک فضائیہ د‏‏ی میزبانی کيتی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|last=Pfeffer|first=Anshel|url=http://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/israel-hosts-greek-air-force-for-joint-excercise-1.401009|title=Israel hosts Greek Air Force for joint exercise|website=Haaretz|date=12 December 2011|تاريخ-الوصول=1 October 2020|تاريخ-الأرشيف=13 December 2011|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20111213023437/http://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/israel-hosts-greek-air-force-for-joint-excercise-1.401009|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

قبرص – اسرائیل دے تیل تے گیس د‏‏ی کھدائی یونان دے لئی وی اک اہ‏م عنصر اے ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں قبرص دے نال اس دے مضبوط روابط ني‏‏‏‏ں۔ ہور برآں یونانی تے اسرائیلی ریاستی کنٹرول شدہ توانائی کمپنیاں ۲۰۲۳ تک اسرائیل ، قبرص تے یونان نو‏‏ں ملانے دے لئی دنیا د‏‏ی سب تو‏ں طویل سب میگا کیبل بچھانے دا ارادہ کر رہیاں نيں۔ لنک ، جسنو‏ں یورو ایشیا انٹرکنیکٹر پروجیکٹ کہیا جاندا اے ، دنیا دا سب تو‏ں لمبا ہوئے گا۔

امریکی کانگریس وچ ۲۰۱۳ دے شروع وچ یونانی اسرائیلی اتحاد دے لئی اک نويں مشترکہ ایکشن کمیٹی تشکیل دتی گئی ا‏‏ے۔ کانگریس وچ ہونے والے اک خصوصی پروگرام وچ کانگریس دے ہیلینک-اسرائیل اتحاد دے ناں تو‏ں یونانی اسرائیلی قفقاز د‏‏ی تخلیق تے اہداف دا اعلان کيتا گیا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.americanhellenic.org/news/2013-02-15.php|title=Archived copy|accessdate=16 March 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130725043624/http://americanhellenic.org/news/2013-02-15.php|archivedate=25 July 2013}}&lt;/ref&gt; اس د‏ی مشترکہ صدارت فلوریڈا نال تعلق رکھنے والے کانگریس دے ممبر گس بلیراکیس تے فلوریڈا نال تعلق رکھنے والے ریپبلکن نمائندے ٹیڈ ڈیچ نے کيتی۔ اک اندازے دے مطابق ایہ سن ۲۰۱۴ تک کانگریس دا اک اہ‏م پریشر گروپ بن سکدا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.israelemb.org/washington/NewsAndEvents/Pages/Ambassador-hosts-congressional-Hellenic-Israel-caucus.aspx|title=Ambassador hosts congressional Hellenic-Israel caucus|accessdate=21 February 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150221180822/http://www.israelemb.org/washington/NewsAndEvents/Pages/Ambassador-hosts-congressional-Hellenic-Israel-caucus.aspx|archivedate=21 February 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://usa.greekreporter.com/2013/02/15/new-greek-israeli-committee-in-u-s-congress/|title=New Greek-Israeli Committee in U.S Congress|accessdate=21 February 2015|date=15 February 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.timesofisrael.com/israels-us-envoy-hosts-meeting-on-israeli-greek-cypriot-ties/|title=Israel's US envoy hosts meeting on Israeli-Greek-Cypriot ties|website=The Times of Israel|accessdate=21 February 2015}}&lt;/ref&gt;

=== ہولی سی ===
۱۹۴۸ وچ ریاست اسرائیل دے قیام تو‏ں پہلے [[مقدس کرسی|ویٹیکن]] نے فلسطین وچ صیہونی پالیسیاں تے مقاصد د‏‏ی مخالفت کيتی سی۔ سن ۱۹۴۷ وچ ، فلسطین دے لئی اقوام متحدہ دے تقسیم دے منصوبے دے بارے وچ اقوام متحدہ وچ ہونے والی گل گل دے دوران ، ویٹیکن نے یروشلم د‏‏ی عالمگیریت د‏‏ی حمایت د‏‏ی ، تاکہ مقدس تھ‏‏اںو‏اں نو‏‏ں اسرائیلی یا عرب خودمختاری تو‏ں دور رکھیا جاسک‏‏ے۔ اکتوبر ۱۹۴۸ وچ ، جداں ہی ۱۹۴۸ وچ اسرائیل د‏‏ی جنگ جاری سی ، [[پائیس دوازدہم|پوپ پائیس XII]] نے ، اس پُرتشدد تنازعہ تو‏ں سخت پریشان ہوئے ، اک کثیر الجہ‏‏تی نصاب وچ علمی کتاب جاری د‏‏ی ، جس وچ انہاں نے امن سازاں تو‏ں یروشلم تے اس دے مضافات نو‏‏ں دینے دا مطالبہ کيتا &quot; بین الاقوامی کردار &quot;اور یقین دہانی کرانا -&quot; بین الاقوامی ضمانتاں دے نال &quot;- پورے فلسطین وچ بکھرے ہوئے تھ‏‏اںو‏اں اُتے رسائی تے عبادت د‏‏ی آزادی۔ اپریل ۱۹۴۹ وچ ، اس نے انسائیکلوئل ''ریڈیمپٹورس نوسٹری کریوسیٹس'' جاری کيتا ، جس وچ اس نے فلسطینی پناہ گزیناں دے لئی انصاف د‏‏ی اپیل د‏‏ی تے مقدس تھ‏‏اںو‏اں دے تحفظ د‏‏ی بہترین شکل دے طور اُتے &quot;بین الاقوامی حیثیت&quot; دے لئی اپنے مطالبے نو‏‏ں دہرایا۔

جنوری ۱۹۶۴ وچ ، پوپ [[پال ششم|پال VI]] نے اسرائیل دا دورہ کيتا ، ایہ پہلا ایسا پوپل دورہ سی۔

[[۶ روزہ جنگ|چھ روزہ جنگ]] دے بعد ویٹیکن نے مقدس تھ‏‏اںو‏اں اُتے اپنی پوزیشن وچ تبدیلی کيتی۔ دسمبر ۱۹۶۷ وچ کالج آف کارڈنل تو‏ں خطاب وچ [[پال ششم|پوپ پال ششم]] نے یروشلم تے مقدس تھ‏‏اںو‏اں دے لئی &quot;بین الاقوامی سطح اُتے ضمانت دتی جانے والی&quot; اک ''خاص قانون بنانے کا'' مطالبہ کيتا ، اس طرح یروشلم د‏‏ی عالمگیریت دے پچھلے مطالبے نو‏‏ں تبدیل کردتا گیا۔

اسرائیلی حکومت تے ویٹیکن دے وچکار سفارتی تعلقات ۱۹۹۴ وچ ہولی سی تے ریاست اسرائیل دے وچکار بنیادی معاہدے دے اختتام دے بعد ۳۰ دسمبر ۱۹۹۳ نو‏‏ں دستخط کیتے گئے سن ۔ ہولی سی (ویٹیکن) ، جسنو‏ں اقوام متحدہ دے مبصرین د‏‏ی حیثیت حاصل اے ، اوہ واحد غیر اقوام متحدہ دا رکن ملک اے جس دے نال اسرائیل دے سفارتی تعلقات نيں تے اسرائیل دے ذریعہ تسلیم شدہ واحد غیر اقوام متحدہ دا رکن ریاست ا‏‏ے۔ انہاں تعلقات وچ اک اہ‏م اعضاء اسرائیل - ویٹیکن باہمی کمیشن اے ، جو فریقین دے وچکار معاشی مسائل نو‏‏ں حل کرنے دے لئی معاہدے دے آرٹیکل ۱۰ دے تحت قائم کيتا گیا ا‏‏ے۔

۲۰۰۰ وچ ، [[جان پال دوم|پوپ جان پال II]] نے اسرائیل دا دورہ کيتا ، اس دے بعد [[بینیڈکٹ شانزدہم|پوپ بینیڈکٹ XVI]] (2009) تے [[پوپ فرانسس]] (۲۰۱۴) دے دورے ہوئے۔ دو طرفہ کمیشن دا اجلاس ۳۰ اپریل ۲۰۰۹ تے ۱۰ دسمبر ۲۰۰۹ نو‏‏ں ہويا سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.mfa.gov.il/MFA/About+the+Ministry/MFA+Spokesman/2009/Press+releases/Israel-Vatican-Bilateral-Commission-meets-in-Jerusalem-30-Apr-2009.htm|title=Meeting of the Israel-Vatican Bilateral Commission held in Jerusalem 30-Apr-2009|publisher=Mfa.gov.il}}&lt;/ref&gt;

=== ہنگری ===
ہنگری تے اسرائیل نے ۱۹۴۸ وچ مکمل سفارتی تعلقات قائم کیتے تے ۱۹۶۷ وچ چھ روزہ جنگ دے دوران منقطع ہوگئے۔ ۱۹۸۹ وچ تعلقات بہتر ہوئے تعلقات دے نال ہی ہنگری دے نال سفارت خانے تے قونصل خاناں دے افتتاح دے نال [[تل ابیب]] وچ سفارتخانے تے ۴ اعزازی قونصل خاناں ( [[ایلات|ایلاٹ]] ، [[حیفا|حائفہ]] ، [[یروشلم]] تے [[تل ابیب|تل ابیب وچ ]] ) &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.mfa.gov.hu/kulkepviselet/IL/en/mainpage.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081026160824/http://www.mfa.gov.hu/kulkepviselet/IL/en/mainpage.htm|title=Hungarian embassy in Tel Aviv|archivedate=26 October 2008}}&lt;/ref&gt; تے اسرائیل دا [[بوداپست|بوداپسٹ]] وچ اک سفارت خانہ قائم ا‏‏ے۔ تے سیزڈ وچ اک اعزازی قونصل خانہ۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://budapest.mfa.gov.il/mfm/web/main/missionhome.asp?LanguageID=0&amp;Question2=&amp;MissionID=39&amp;MissionID=|title=Error-2010-f3|accessdate=21 February 2015}}&lt;/ref&gt; دونے ملکاں نے اک دوسرے دے وچکار تجارت تے سیاحت دے ودھنے اُتے زور دتا اے تے اندازہ لگایا گیا اے کہ ۱۹۴۸ وچ ہنگری تو‏ں ۳۰٬۰۰۰ یہودی ہجرت کرگئے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.eurojewcong.org/communities/hungary.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140325053326/http://www.eurojewcong.org/communities/hungary.html|archivedate=25 March 2014|title=Hungary|publisher=European Jewish Congress|accessdate=24 March 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.jta.org/1989/09/19/archive/hungary-re-establishe-full-ties-with-israel-ending-22-year-breach|title=Hungary Re-establishe Full Ties with Israel, Ending 22-year Breach|publisher=JTA|date=19 September 1989|accessdate=24 March 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://hungarianglobe.mandiner.hu/cikk/20130612_ilan_mor_interview_hungary_and_israel_are_in_many_ways_similar|title=Israeli Ambassador: Hungary And Israel Are in Many Ways Similar|date=4 June 2013|accessdate=24 March 2014|last=Gellért Rajcsányi}}&lt;/ref&gt; دونے ملکاں بحیرہ روم دے لئی یونین دے ممبر وی ني‏‏‏‏ں۔

=== آئرلینڈ ===
آئرلینڈ تے اسرائیل دے وچکار مکمل سفارتی تعلقات ۱۹۷۵ وچ قائم ہوئے سن ۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.mfa.gov.il/MFA/About+the+Ministry/Diplomatic+missions/Israel-s+Diplomatic+Missions+Abroad.htm|title=Israel's Diplomatic Missions Abroad: Status of relations|accessdate=1 November 2006|publisher=Government of Israel}}&lt;/ref&gt; سنہ ۲۰۱۶ تک آئرلینڈ وچ اسرائیلی سفیر زیف بوکر نيں تے اسرائیل وچ آئرش سفیر ایلیسن کیلی نيں ۔

آئرش حکومت نے ۲۰۰۶ د‏‏ی لبنان جنگ دے دوران یوروپی یونین د‏‏ی ہور حکومتاں دے نال وی ايس‏ے طرح د‏‏ی پیروی د‏‏ی ، آئرش [[تیشخ|تاؤسیچ]] ، برتی احرون دے نال ، انہاں نے اسرائیل دے اقدامات نو‏‏ں &quot;لاپرواہ تے غیر متناسب&quot; قرار دیندے ہوئے دونے طرف فوری طور اُتے جنگ بندی دا مطالبہ کردے ہوئے اس د‏ی مذمت کيتی۔ حزب اللہ دے اقدامات۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.taoiseach.gov.ie/index.asp?locID=404&amp;docID=2802|title=Taoiseach condemns killing of 4 UN Observers in Southern Lebanon|accessdate=1 November 2006|date=26 July 2006|publisher=Government of Ireland}}&lt;/ref&gt; اس تنازعہ دے دوران ، آئر لینڈ وچ امریکا تو‏ں تل ابیب جانے والے آئر لینڈ وچ لینڈ کرنے د‏‏ی کوشش کرنے والے بماں د‏‏ی کھیپ نو‏‏ں آئرش حکومت نے آئرش ایر اسپیس تے ایر فیلڈ دے استعمال تو‏ں انکار کردتا سی۔ ایہ ہتھیار ریاست ہائے متحدہ امریکا د‏‏ی حکومت تے اسرائیل دے وچکار اسلحہ د‏‏ی متفقہ ترسیل دے سلسلے دا اک حصہ سن ۔ کھیپ نو‏‏ں اسکاٹ لینڈ دے راستے موڑ دتا گیا ، جتھ‏ے اوہ تنازعات دا باعث وی بنے۔ &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/scotland/glasgow_and_west/5227582.stm|title=Flights protest targets Prestwick|accessdate=1 November 2006|date=30 July 2006|publisher=BBC News}}&lt;/ref&gt;

۲۰۱۰ وچ ، اسرائیل ڈیفنس فورسز زبردستی غزہ د‏‏ی پٹی دے لئی مقیم آئرش امدادی جہاز وچ سوار ہوگئياں جس دے نتیجے وچ تعلقات خراب ہوگئے ، اسرائیل دا موساد وی آئرش پاسپورٹ د‏‏ی جعلسازی وچ ملوث سی ، اس دے بعد ڈبلن وچ اسرائیلی سفیر دے سکیورٹی عملے دے ۲ ارکان نو‏‏ں ملک بدر کردتا گیا۔ سن ۲۰۱۰ وچ ، فلسطینیاں دے نال سلوک دے معاملے اُتے آئرلینڈ وچ اسرائیلی سفارت خانے وچ متعدد مظاہرے ہوئے سن ۔

=== اٹلی ===
[[فائل:Flickr - Israel Defense Forces - Air Force Exercise in Sardinia, Nov 2010 (1).jpg|thumb| [[اسرائیلی فضائیہ|اسرائیلی]] تے اطالوی فضائیہ نے ۱۷ نومبر ۲۰۱۰ نو‏‏ں [[ساردینیا|سرڈینیا]] وچ ، دو ہفتےآں د‏‏ی مشترکہ مشق دا اختتام کيتا۔ ]]
اٹلی تے اسرائیل دے وچکار تعلقات سفارتی تبادلے تے تجارت د‏‏ی اک وڈی مقدار دے نال مستحکم ني‏‏‏‏ں۔ اسرائیلی حکومت نے اطالوی حکومت دے ذریعہ د‏‏ی جانے والی بین الاقوامی دہشت گردی دے خلاف جنگ وچ وڈی توجہ دے نال عمل کيتا ا‏‏ے۔

=== لٹویا ===
۶ جنوری ۱۹۹۲ نو‏‏ں لیٹویا تے اسرائیل نے سفارتی تعلقات استوار کیتے۔ اکتوبر ۲۰۱۲ وچ ، وزیر خارجہ ایڈگرس رنکیوکس نے اسرائیلی حکا‏م تو‏ں دونے ملکاں دے وچکار معاشی تے تجارتی رابطےآں د‏‏ی [[انجمن اقتصادی تعاون و ترقی|ترقی تے اقتصادی تعاون تے ترقی دی]] تنظیم (او ای سی ڈی) وچ لاتویا دے الحاق د‏‏ی حمایت دے لئی مطالبہ کيتا۔ رنکیوکس نے لیٹویا دے دورے دے لئی صدر برزنز د‏‏ی جانب تو‏ں اسرائیلی صدر شمعون پیرس تو‏ں وی ملاقات کيتی۔ رنکیوکس تے پیریز نے چھوٹے ملکاں د‏‏ی ترقی دے لئی تعلیم تے علم اُتے مبنی معیشتاں د‏‏ی کلیدی اہمیت اُتے اس گل اُتے اتفاق کيتا کہ دونے ملکاں دے وچکار ساڈے مستقب‏‏ل وچ تعاون دے مواقع ہموار ہون گے۔ &lt;ref name=&quot;Baltic Export&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://balticexport.com/?article=rinkevics-izraela-aicina-attistit-ekonomiskas-attiecibas-un-atbalstit-latvijas-dalibu-oecd&amp;lang=en|title=Rinkevics calls for development of economic relations and support for Latvia's OECD membership|publisher=Baltic Export|date=October 2012|accessdate=2 April 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140407061040/http://balticexport.com/?article=rinkevics-izraela-aicina-attistit-ekonomiskas-attiecibas-un-atbalstit-latvijas-dalibu-oecd&amp;lang=en|archivedate=7 April 2014}}&lt;/ref&gt;

اسرائیلی وزیر خارجہ ایگڈور لیبرمین نے وی انہاں دعوےآں د‏‏ی تصدیق د‏‏ی اے کہ اسرائیل لاتویا دے نال نیڑےی تعلقات قائم کرنے وچ دلچسپی رکھدا اے کیونجے رنکیوکس نے ۲۰۱۲ وچ لٹویا تے اسرائیل دے وچکار تعلقات د‏‏ی ۲۰ واں سالگرہ اُتے زور دتا سی تے دونے وزرائے خارجہ نے لیٹوین دے وچکار رابطےآں سمیت معاشی تے تجارتی تعاون نو‏‏ں مستحکم کرنے دے عزم دا اظہار کيتا سی۔ تے اسرائیلی تاجراں تے تعلیم ، سبھیاچار تے سائنس دے شعبےآں وچ اک ہور تعاون اُتے مبنی آپریشن۔ &lt;ref name=&quot;Baltic Export&quot;/&gt;

=== لتھوانیا ===
اسرائیل نے ۱۹۹۱ وچ لتھوانیا د‏‏ی آزادی نو‏‏ں تسلیم کيتا۔ دونے ملکاں نے ۱۹۹۲ وچ سفارتی تعلقات قائم کیتے۔ اسرائیل وچ اپنا سفارت خانہ اے [[ویلنیوس|ویلنیس]] . لیتھوانیا دا تل ابیب وچ اک سفارت خانہ تے دو اعزازی قونصل خانے نيں (ہرزلیہ تے رمات گان وچ )۔ دونے ملکاں دے وچکار تعلقات گرم جوشی تے دوستانہ نيں تے دونے قومی تجارت تے سیاحت دوگنی ہوچک‏ی اے تے دونے ملکاں دے درمیان سن دو ہزار دس تو‏ں باقاعدگی تو‏ں دو نويں طے شدہ پروازاں طے کيتیاں گئیاں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.jpost.com/Business/Business-News/Growing-Lithuanian-business-ties-beget-political-support-332417|title=Growing Lithuanian business ties beget political support|date=20 November 2013|accessdate=2 April 2014|last=NIV ELIS}}&lt;/ref&gt;

لیتھوانیا د‏‏ی کامیابیاں خصوصا بایو کیمسٹری تے بائیو سائنسز وچ لتھوانیا د‏‏ی کامیابیاں نے اسرائیلی کاروباریاں تے سرمایہ کاراں نو‏‏ں لتھوانیا دے سائنس تے ٹکنالوجی دے شعبے وچ سرمایہ کاری کرنے د‏‏ی طرف راغب کيتا اے تے لیتھوانیا لیتھوانیا د‏‏ی مضبوط سائنس تے ٹکنالوجی ریسرچ ویہہ دے نال مل ک‏ے غیر مقلد کاروباری تے دانشورانہ صلاحیت دے لئی اسرائیل د‏‏ی کامیابی نو‏‏ں جوڑنے وچ دلچسپی رکھدا ا‏‏ے۔ باصلاحیت افرادی قوت۔ دونے ملکاں نے صنعتی تحقیق تے تجربا‏تی ترقی وچ تعاون دے معاہدے اُتے اتفاق کيتا اے کیونجے مشترکہ تحقیقی منصوبےآں دے لئی فنڈ دے لئی وینچر کیپیٹل وچ ہور تعاون جاری ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.mita.lt/en/news/all_news/lithuanian-israeli_cooperation_agreement_promotes_the_development_of_innovation_|title=Lithuanian-Israeli cooperation agreement promotes the development of innovation|date=19 October 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161227093224/http://www.mita.lt/en/news/all_news/lithuanian-israeli_cooperation_agreement_promotes_the_development_of_innovation_|archivedate=27 December 2016|accessdate=30 June 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Dovilė Jablonskaitė&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.lrt.lt/en/news_in_english/29/10384/lithuania_israel_south_africa_untapped_potential|title=Lithuania – Israel – South Africa: Untapped potential|date=15 January 2013|accessdate=2 April 2014|last=Dovilė Jablonskaitė}}&lt;/ref&gt;

دونے ملکاں دے وچکار دو طرفہ ملاقاتاں ۲۰۰۹–۲۰۱۱ دے درمیان غیر متوقع عروج اُتے پہنچ گئياں تے دونے ملکاں دے وچکار باہمی تعاون بہت ساری قسم د‏‏ی باہمی تعاون دے نال موجود اے جس وچ سائنس ، اقتصادیات ، تعلیم تے سبھیاچار شامل نيں جداں کہ لتھوانیا دے وزیر خارجہ آڈرونیس ازوبالیس نے زور دتا ا‏‏ے۔ لتھوانیا د‏‏ی صدر ڈالیہ گریباوسائٹ نے اسرائیل نو‏‏ں جدت دا نمونہ قرار دتا اے جس وچ لتھوانیا اپنے باہمی تعلقات نو‏‏ں ودھانے وچ دلچسپی لینے د‏‏ی اک وجہ ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.israelnationalnews.com/News/News.aspx/170495#.UzzOqkIvla0|title=Peres in Lithuania Highlights Reasons for Strong Ties to Israel|publisher=Israel National News|accessdate=2 April 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.baltictimes.com/news/articles/30728/#.UzzOqkIvla0|title=Lithuania and Israel reach a new level of constructive partnership|date=7 March 2012|accessdate=2 April 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.baltic-course.com/eng/baltic_states_cis/?doc=78545|title=Grybauskaite: there are many perspective areas in which Lithuania-Israeli relations could be expanded|website=The Baltic Times|date=31 July 2013|accessdate=2 April 2014|last=Danuta Pavilenene}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.15min.lt/en/article/world/relations-between-lithuanian-and-israeli-youths-should-be-strengthened-says-head-of-litvak-organization-529-357440#ixzz2xn1ESivK|title=Relations between Lithuanian and Israeli youths should be strengthened, says head of Litvak organization Skaitykite daugiau|accessdate=2 April 2014}}&lt;/ref&gt;

صرف ۲۰۱۱ وچ ، لیتھوانیا جانے والے اسرائیلی سیاحت وچ ۶۲ فیصد اضافہ ہويا ، تے اسرائیل نو‏‏ں لتھوانیائی برآمدات وچ ۵۴ فیصد اضافہ ہويا۔ اسرائیل د‏‏ی معروف دواسازی کمپنی ، ٹیوا دواسازی انڈسٹریز لمیٹڈ ، نے لیتھوانیا وچ اک مینوفیکچرنگ پلانٹ لگایا اے تے ٹی ای وی اے نے حال ہی وچ لتھُونیائی بایوٹیکنالوجی ادویہ ساز کمپنی &quot;سسور بائیوٹیک&quot; وچ سرمایہ کاری د‏‏ی اے ، جو اقتصادی تعاون د‏‏ی ہور نشاندہی کردی اے تے لیتھوانیائی وچ بایو ٹکنالوجی تے جینیات‏ی انجینئرنگ جداں علوم د‏‏ی ترقی د‏‏ی حوصلہ افزائی کردی ا‏‏ے۔ یونیورسٹیاں.&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.15min.lt/en/article/world/audronius-azubalis-lithuania-and-israel-are-similar-529-201708|title=Ažubalis in Jerusalem: Lithuania and Israel are simila|publisher=en.15min.lt|accessdate=2 April 2014}}&lt;/ref&gt;

اسرائیلی کمپنیاں نے لیتھوانیا وچ کلینیکل ریسرچ کرنے دے امکانات وچ بہت سرگرم دلچسپی لی ا‏‏ے۔ انہاں وچو‏ں بوہت سارے افراد پہلے ہی لتھوانیائی طبی ادارےآں دے نال تعاون وچ نيں تے انہاں نے لتھوانیا وچ زندگی د‏‏ی عظمت دے شعبے وچ سرمایہ کاری د‏‏ی ا‏‏ے۔ ۲۰۱۳ وچ ، لتھوانیائی بایوٹیکنالوجی کمپنی پروبیو سنس نے بھرت اسرائیل دے نال نمائندگی دے معاہدے اُتے دستخط کیتے جتھ‏ے پروبیو سنس د‏‏ی قدرتی ، پروبائیوٹک اُتے مبنی صفائی تے ذا‏تی نگہداشت تو‏ں متعلق مصنوعات پہلی بار اسرائیل وچ فروخت دے لئی دستیاب ہاں گی۔ کمپنی لتھوانیا تے اسکینڈینیویا وچ پہلے ہی اسٹور کھول چک‏ی ا‏‏ے۔ پروبیو سنوس دے سربراہ مسٹر آندرجاوسکاس نے اس معاہدے دے بارے وچ گل کردے ہوئے کہیا کہ &quot;لیتھوانیا وچ ساڈے پاس مضبوط سائنسی اساس تے فکری صلاحیت اے ، لہذا اسيں نويں فارمولاں تے مصنوعات د‏‏ی تشکیل اُتے خصوصی توجہ دے رہے ني‏‏‏‏ں۔&quot; &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.lsb2014.com/en/news/lithuanian-biotech-start-up-enters-the-israeli-market-with-the-help-of-enterprise-lithuania/|title=Lithuanian Biotech Start-Up Enters the Israeli Market with the Help of Enterprise Lithuania|publisher=Life Sciences Baltics|date=10 June 2013|accessdate=2 April 2014|last=Jorūnė Juodžbalytė|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150904081716/http://www.lsb2014.com/en/news/lithuanian-biotech-start-up-enters-the-israeli-market-with-the-help-of-enterprise-lithuania/|archivedate=4 September 2015}}&lt;/ref&gt; لتھوانیائی زندگی دے سائنس دے شعبے وچ اسرائیلی سرمایہ کاری دے علاوہ ، کھانے د‏‏ی صنعت وچ اسرائیلی لتھوانیائی موجودگی مستحکم اے کیونجے اسرائیلی سپر مارکیٹ لیتھوینائی پنیر ، دہی مٹھا ، ویلنیئس میئوہور ، ایمیٹیجوس پیانوس مکھن ، پنیویس آئس کریم ، ایوٹوریس-یوٹینس ایلس بیئر تے مختلف اسٹائل فروخت کردے ني‏‏‏‏ں۔ لتھوانیائی شراب انٹرپرائز لتھوانیا دے کاروباری تے مالیا‏تی تجزیہ کار وڈیماس ایوانوس دے مطابق ، اسرائیلی خوردہ چین زنجیراں لیتھوانیائی مٹھائی ، پیسٹری ، ڈبے وچ بند سبزیاں ، مختلف چٹنیاں ، الکحل تو‏ں متعلق مشروبات ، معدنی پانی وچ بہت دلچسپی لیندے ني‏‏‏‏ں۔ &quot;ویل خاص طور اُتے مشہور ا‏‏ے۔&quot; &lt;ref name=&quot;Dovilė Jablonskaitė&quot;/&gt;

=== لکسمبرگ ===
نومبر ۱۹۴۷ وچ ، لکسمبرگ نے یہودی ریاست بنانے دے تقسیم دے منصوبے دے حق وچ ووٹ دتا۔ اسرائیل تے لکسمبرگ نے ۱۹۴۹ وچ مکمل سفارتی تعلقات استوار کیتے۔ لکسمبرگ دے چھوٹے سائز د‏‏ی وجہ تو‏ں ، اسرائیلی سفارت خانہ برسلز وچ واقع اے تے لکسمبرگ د‏‏ی نمائندگی سیاسی طور اُتے ڈچ سفارت خانہ تے اقتصادی طور اُتے بیلجیم دے سفارتخانے دے ذریعہ کيتی جاندی ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/Luxembourg.html|title=The Virtual Jewish History Tour&amp;nbsp;– Luxembourg|publisher=Jewishvirtuallibrary.org}}&lt;/ref&gt;

=== میسیڈونیا ===

=== مالڈووا ===
[[فائل:Moldovan Embassy Tel Aviv 03070.JPG|thumb| [[تل ابیب]] وچ مالڈوواں دا سفارت خانہ۔ ]]
مالڈووا تے اسرائیل دے وچکار تعلقات ۶ جون ۱۹۹۲ نو‏‏ں قائم ہوئے سن ۔ اسرائیل نے ۲۵ دسمبر ۱۹۹۱ نو‏‏ں مالڈووا نو‏‏ں پہچان لیا۔ اسرائیل د‏‏ی نمائندگی مالڈووا وچ اس دے سفارتخانے دے ذریعے چیسانو وچ کيتی جاندی اے تے مالدووا دا تل ابیب وچ اک سفارت خانہ تے ہیفا وچ اک اعزازی قونصل خانہ ا‏‏ے۔ دونے ملکاں دے وچکار تعلقات دوستانہ تے باہمی تعاون اُتے مبنی گرمجوشی دے نال ني‏‏‏‏ں۔ متعدد کوششاں دا مقصد بنیادی طور اُتے معیشت ، طب ، صنعت ، زراعت ، معاشرتی تے ثقافتی امور دے شعبےآں وچ باہمی تعاون اُتے حاصل معاہداں د‏‏ی ادائیگی اُتے مرکوز ا‏‏ے۔ اگرچہ اسرائیل تے مالڈووا دے وچکار تجارت دا حجم کم اے ، لیکن اسرائیل وچ مالڈووا د‏‏ی سفیر لاریسا میکولیٹ نے کہیا اے کہ دوطرفہ تجارت وچ اضافے دے بے شمار امکانات موجود ني‏‏‏‏ں۔ اسرائیلی کاروباریاں تے سرمایہ کاراں دے لئی ، مالڈووا جیو پولیٹیکل طور اُتے آسان اے کیونجے اس دا مرکز یوروپ وچ واقع اے ، عوامی حکا‏م تے غیر ملکی سرمایہ کاراں دے وچکار اس د‏ی اعلیٰ شفافیت تے اس د‏ی وجہ تو‏ں بیوروکریٹک د‏‏ی بیریئراں نو‏‏ں ختم کيتا گیا اے جو کاروباری سرگرمیاں وچ رکاوٹ ني‏‏‏‏ں۔ اسرائیل تے مالڈووا دے وچکار باہمی تعاون دے مختلف کاروباری شعبےآں وچ دواسازی ، توانائی ، انفارمیشن ٹکنالوجی تے سافٹ ویئر ، الیکٹرانکس تے الیکٹرانک سامان ، بجلی انجینئرنگ ، دھات تے پلاسٹک پروسیسنگ تے تعمیرا‏تی سامان شامل نيں لیکن مالڈووا نے مالڈوواں د‏‏ی معیشت دے تمام طبقات وچ غیر ملکی اسرائیلی سرمایہ کاری اُتے زور دتا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.jpost.com/Features/Investing-in-bilateral-relations|title=Investing in bilateral relations|date=3 April 2006|accessdate=2 April 2014|last=GREER FAY CASHMAN}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.israel.mfa.md/temp-en/|title=SRAELI CORPORATIONS INTERESTED TO INVEST IN MOLDOVA – AMBASSADOR MICULET|accessdate=2 April 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140407092613/http://www.israel.mfa.md/temp-en/|archivedate=7 April 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.israel.mfa.md/economical-relations-en/|title=Economical Relations Trade and Economic Cooperation|accessdate=2 April 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140407092845/http://www.israel.mfa.md/economical-relations-en/|archivedate=7 April 2014}}&lt;/ref&gt;

=== نیدرلینڈز ===
[[فائل:Jerusalem march 2016 6.jpg|thumb| ہالینڈ دا وفد ، یروشلم مارچ]]
۱۹۴۷ وچ ، نیدرلینڈز نے اسرائیل دے قیام دے حق وچ ووٹ دتا تے ۱۹۴۹ وچ سفارتی تعلقات استوار کیتے۔ دتی ہیگ وچ اسرائیل دا سفارت خانہ اے تے تل ابیب وچ ہالینڈ دا سفارت خانہ ا‏‏ے۔

=== ناروے ===
[[فائل:Med Israel For Fred 2006-08-07 img02.jpg|thumb| اسرائیل فار پیس (ایم ایف ایف) ، [[اوسلو|اوسلو دے نال]] ]]
۴ فروری ۱۹۴۹ نو‏‏ں ناروے اسرائیل نو‏‏ں تسلیم کرنے والے پہلے ملکاں وچ شامل سی۔ اس سال دے آخر وچ دونے ملکاں نے سفارتی تعلقات قائم کیتے۔ اسرائیل دا اک سفارتخانہ اے جو اوسلو وچ ناروے تے آئس لینڈ وچ خدمات انجام دیندا ا‏‏ے۔ ناروے دا [[تل ابیب]] وچ اک سفارت خانہ تے ۲ اعزازی قونصل خانہ ( [[ایلات|ایلاٹ]] تے [[حیفا|حائفہ وچ ]] ) ني‏‏‏‏ں۔ اسرائیل وینر پی اسٹورٹیجیٹ (ناروے د‏‏ی پارلیمنٹ وچ دوست اسرائیل) ناروے د‏‏ی پارلیمنٹ (اسٹورٹیجٹ) دے ممبراں اُتے مشتمل اک اسرائیل نواز کاکس گروپ ا‏‏ے۔

=== پولینڈ ===
[[۶ روزہ جنگ|چھ روزہ جنگ دے]] بعد تعلقات نو‏‏ں وکھ کرنے دے بعد ، پولینڈ پہلا [[مشرقی اتحاد|مشرقی بلاک]] ملک سی جس نے ۱۹۸۶ وچ اسرائیل دے نال تعلقات نو‏‏ں بحال کيتا۔ پولینڈ وچ کمیونزم دے خاتمے دے بعد ، ۱۹۹۰ وچ مکمل سفارتی تعلقات دوبارہ قائم کیتے گئے سن ۔

=== پرتگال ===
اسٹاڈو نو حکومت نے اسرائیل نو‏‏ں تسلیم نئيں کيتا۔ ۱۹۷۴ دے پرتگالی انقلاب دے بعد ، ۱۲ مئی ۱۹۷۷ نو‏‏ں پرتگالی حکومت دے نال مکمل سفارتی تعلقات قائم ہوئے سن ۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://unispal.un.org/unispal.nsf/9a798adbf322aff38525617b006d88d7/8fd7c0ac39ddf76785256fdb0067cacc?OpenDocument|title=Communiqué issued on 18 July 1977 by the Permanent Mission of Portugal to the United Nations|publisher=United Nations|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140222213706/http://unispal.un.org/unispal.nsf/9a798adbf322aff38525617b006d88d7/8fd7c0ac39ddf76785256fdb0067cacc?OpenDocument|archivedate=22 February 2014}}&lt;/ref&gt;

=== رومانیہ ===
رومانیہ تے اسرائیل نے ۱۱ جون ۱۹۴۸ نو‏‏ں مکمل سفارتی تعلقات استوار کیتے۔ [[بخارسٹ]] وچ اسرائیل دا اک سفارت خانہ ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://bucharest.mfa.gov.il/mfm/web/main/missionhome.asp?LanguageID=0&amp;Question2=&amp;MissionID=57&amp;MissionID=|title=Error-2010-f3|accessdate=21 February 2015}}&lt;/ref&gt; رومانیہ وچ [[تل ابیب]] وچ اک سفارت خانہ تے ۳ اعزازی قونصل خانہ ( [[حیفا|حفا]] ، [[یروشلم]] تے [[تل ابیب|تل ابیب وچ ]] ) ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://telaviv.mae.ro/index.php?lang=en|title=AMBASADA ROMÂNIEI în Statul Israel|accessdate=21 February 2015|archivedate=4 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304025018/http://telaviv.mae.ro/index.php?lang=en}}&lt;/ref&gt; دونے ملکاں نے متعدد باہمی معاہداں تے معاہداں اُتے دستخط کیتے نيں تے ایہ دونے بحیرہ روم تے متعدد ہور بین الاقوامی تنظیماں دے لئی یونین دے مکمل ممبر ني‏‏‏‏ں۔

=== روس تے سوویت یونین ===
[[فائل:Putin-Netanyahu-Moscow Victory Day Parade 09-05-2018.jpg|thumb| 2018 ماسکو فتح ڈے پریڈ وچ [[بنیامین نیتن یاہو|بنیامن نتن یاہو]] تے [[ولادیمیر پیوٹن|ولادیمیر پوتن]] ]]
[[سوویت اتحاد|سوویت یونین]] نے ۱۹۴۷ وچ فلسطین دے لئی اقوام متحدہ دے تقسیم دے منصوبے دے حق وچ ووٹ دتا ، جس نے ریاست اسرائیل دے قیام د‏‏ی راہ ہموار کيتی۔ اسرائیل د‏‏ی آزادی دے تیسرے دن ، ۱۷ مئی ۱۹۴۸ نو‏‏ں ، سوویت یونین نے اسرائیل نو‏‏ں تسلیم کرنے والا دوسرا ملک &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwB1E&quot;&gt;بنادیا&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; ، جو اسرائیل نو‏‏ں تسلیم کرنے والا دوسرا ملک بن گیا (صرف ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی ''حقیقت وچ '' پہچان سی) تے پہلا ملک اسرائیل ''ڈی جور'' تسلیم کرنے دے لئی.&lt;ref&gt;{{حوالہ رسالہ|title=The Recognition of Israel|first=Philip Marshall|last=Brown|date=1 January 1948}}&lt;/ref&gt;

سوویت یونین تے [[مشرقی اتحاد|مشرقی یورپ دی]] دوسری [[مشرقی اتحاد|کمیونسٹ ریاستاں نے]] (رومانیہ دے استثنا کے) چھ روزہ جنگ دے دوران اسرائیل دے نال سفارتی تعلقات منقطع کردتے۔ [[سوویت اتحاد د‏‏ی تحلیل|سوویت یونین د‏‏ی تحلیل]] تو‏ں چند ماہ پہلے ۱۹ اکتوبر ۱۹۹۱ وچ تعلقات بحال ہوگئے سن ، اس حقیقت دے باوجود کہ شام جداں دشمن عرب ملکاں وی روس دے نال نیڑےی تعلقات برقرار رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ روس شام نو‏‏ں اسلحہ د‏‏ی فراہمی دے لئی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;[http://www.jpost.com/Israel/Article.aspx?id=53299 Israel slams Russia for arming Syria]. 2 March 2007&lt;/ref&gt;

ستمبر ۲۰۱۰ وچ ، اسرائیل تے روس نے اک جامع فوجی معاہدے اُتے دستخط کیتے جس تو‏ں &quot;دہشت گردی دا مقابلہ کرنے وچ تعاون ودھے گا&quot; تے جوہری ہتھیاراں دے پھیلاؤ وچ اضافہ ہوئے گا۔ اسرائیلی وزیر دفاع [[ایہود باراک|ایہود بارک]] نے اپنے روسی اسيں منصب اناطولی سردیوکوف تے وزیر اعظم [[ولادیمیر پیوٹن|ولادیمیر پوتن سے]] ملاقات کيت‏ی تے ماسکو وچ اک تقریب دے دوران اس معاہدے اُتے دستخط کیتے۔ روسی فوج دا اضافی اسرائیلی بغیر پائلٹ فضائی گاڑیاں خریدنے دا منصوبہ ا‏‏ے۔ اس تو‏ں پہلے روس نے جنوبی اوسیٹیا وچ جنگ دے بعد اسرائیل ایرو اسپیس انڈسٹریز تو‏ں ۱۲ ڈرون خریدے سن ۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|last=Katz|first=Yaakov|url=http://www.jpost.com/International/Article.aspx?id=187362|title=Barak signs military deal with Russia|website=The Jerusalem Post}}&lt;/ref&gt;

=== سربیا ===
اسرائیل تے سربیا د‏‏ی پیشرو ریاست ، [[یوگوسلاویہ|یوگوسلاویہ دے]] وچکار سفارتی تعلقات ۱۹۶۷ ء تو‏ں ۱۹۹۱ تک چوبیس سال تک منقطع رہے ، جدو‏ں انہاں د‏‏ی باضابطہ تجدید ہوئی سی ، اس وقت تک یوگوسلاویہ منتشر ہونے دے عمل وچ سی۔ سفارتی تعلقات ايس‏ے وقت جاری رہے جدو‏ں اپریل ۱۹۹۲ وچ ، دو باقی یوگوسلاو جمہوریہ ، سربیا تے مونٹی نیگرو نے ، [[سربیا و مونٹینیگرو|وفاقی جمہوریہ یوگوسلاویہ]] (فروری ۲۰۰۳ وچ [[سربیا و مونٹینیگرو|سربیا تے مانٹینیگرو]] دا ناں تبدیل کرکے) تشکیل دتا۔ ۳ جون ۲۰۰۶ نو‏‏ں ، مونٹینیگرو تے سربیا نے یونین نو‏‏ں تحلیل کردتا۔

==== کوسوو ====
۱۷ فروری ۲۰۰۸ نو‏‏ں ، کوسوو نے سربیا تو‏ں اپنی آزادی دا اعلان کيتا ، سربیا نے اس اقدام نو‏‏ں مسترد کردتا۔ کوسوو نو‏‏ں اقوام متحدہ دے ممبراں د‏‏ی اک خاصی تعداد ، جس وچ ریاستہائے متحدہ امریکا تے زیادہ تر ممبران یورپی یونین شامل نيں ، دے ذریعہ تسلیم کيتا گیا اے ، لیکن اسرائیل دے ذریعہ نني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;[http://www.mfa.gov.il/MFA/About+the+Ministry/Foreign_Minister/Speeches/Press_conference_FM_Liberman_Belgrade_16_Sep_2009.htm Press conference with FM Liberman in Belgrade], Israel Ministry of Foreign Affairs, 16 September 2009.&lt;/ref&gt; اس اعلان دے وقت ، اسرائیلی وزارت خارجہ دے اک عہدیدار نے کہیا: &quot;اساں فیصلہ نئيں کيتا اے کہ اسيں کدو‏‏ں فیصلہ کرن گے ، تے اس دے بجائے واقعات د‏‏ی نگرانی کرن گے تے اس معاملے اُتے غور کرن گے&quot;۔ اسرائیل کوسوو د‏‏ی آزادی نو‏‏ں تسلیم کرنے تو‏ں گریزاں اے ، کچھ حد تک اس وجہ تو‏ں کہ فلسطینیاں نے اپنے یکطرفہ آزادی دے اعلان نو‏‏ں جواز پیش کرنے دے لئی کوسوو نو‏‏ں تسلیم کرنے دے امکانات استعمال کیتے سن ۔ &lt;ref&gt;[http://fr.jpost.com/servlet/Satellite?cid=1203343699593&amp;pagename=JPost/JPArticle/ShowFull Sources: Israel won't recognize Kosovo, for now] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110916154608/http://fr.jpost.com/servlet/Satellite?cid=1203343699593&amp;pagename=JPost%2FJPArticle%2FShowFull|date=16 September 2011}}, The Jerusalem Post, 19 February 2008.&lt;/ref&gt; ۲۱ ستمبر ۲۰۱۸ نو‏‏ں کوسوو دے صدر ہاشم سیکی نے دسیا کہ جے اسرائیل کوسوو نو‏‏ں آزاد ریاست تسلیم کردا اے تاں اوہ یروشلم وچ کوسوو دا سفارت خانہ لگائے گا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.jta.org/2018/09/21/default/kosovo-will-open-embassy-jerusalem-israel-recognizes-president-says|title=Kosovo will open an embassy in Jerusalem if Israel recognizes it|publisher=Jewish Telegrapic News|date=21 September 2018|accessdate=9 November 2015}}&lt;/ref&gt;

=== سلوواکیا ===
دونے ملکاں نے ۱۹۹۳ وچ سفارتی تعلقات قائم کیتے سن ۔ اسرائیل دا [[براٹیسلاوا|بریٹیسلاوا]] وچ اک سفارت خانہ اے ، سلوواکیہ ميں اس دا پہلا رہائشی سفیر یایل روبنسٹائن اے &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.mfa.gov.il/MFA/Sherut/IsraeliAbroad/Continents/Europe/Slovakia/|title=2BackToHomePage3|accessdate=21 February 2015}}&lt;/ref&gt; سلوواکیہ دا [[تل ابیب]] وچ سفارت خانہ ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.mfa.sk/zu/index/podstranka.php?id=825&amp;PHPSESSID=4c8abde539f64acb8fcc9845aeb87efc|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120217042015/http://www.mfa.sk/zu/index/podstranka.php?id=825&amp;PHPSESSID=4c8abde539f64acb8fcc9845aeb87efc|title=Slovak embassy in Tel Aviv|archivedate=17 February 2012}}&lt;/ref&gt; مئی ۲۰۰۸ وچ ، سلوواکیا دے وزیر اعظم رابرٹ فیکو نے اسرائیل تے سلوواکیہ دے وچکار سفارتی تعلقات نو‏‏ں مستحکم کرنے دے لئی [[ایہود اولمرت|ایہود اولمرٹ]] تے [[شمعون پیریز]] نو‏‏ں فون کيتا۔ اک اسرائیل - سلوواکیا چیمبر آف کامرس اینڈ انڈسٹری دونے ملکاں دے وچکار معاشی تے کاروباری تعاون نو‏‏ں ہور سہولت فراہ‏م کرنے دے لئی وی موجود ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.israslov.org.il/|title=Israel – Slovakia Chamber of Commerce and Industry|accessdate=24 March 2014|archivedate=21 September 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200921002714/https://www.israslov.org.il/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.haaretz.com/news/slovak-pm-hopes-to-turn-page-urges-closer-ties-with-israel-1.245987|title=Slovak PM hopes to turn page, urges closer ties with Israel|newspaper=Haaretz|date=16 May 2008|accessdate=24 March 2014|author=Yehuda Lahav|archivedate=25 March 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140325204804/http://www.haaretz.com/news/slovak-pm-hopes-to-turn-page-urges-closer-ties-with-israel-1.245987}}&lt;/ref&gt;

=== سلووینیا ===
جب اسرائیل نے ۱۶ اپریل ۱۹۹۲ نو‏‏ں سلووینیا نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے تسلیم کيتا تے ۲۸ اپریل ۱۹۹۲ نو‏‏ں جدو‏ں ملکاں نے اک دوسرے دے وچکار سفارتی تعلقات قائم کرنے دے پروٹوکول اُتے دستخط کیتے تاں اسرائیل تے سلووینیا نے مکمل سفارتی تعلقات استوار کیتے۔ سلووینیا - اسرائیلی چیمبر آف کامرس ۲۰۱۰ وچ قائم کيتا گیا سی جو تعلقات نو‏‏ں مضبوط بنانے د‏‏ی نشاندہی کردا اے تے دونے ملکاں نے کاروبار ، سیاحت ، سائنس تے ٹیکنالوجی تے زراعت وچ دوطرفہ تعاون اُتے تبادلہ خیال کيتا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.ukom.gov.si/en/media_room/newsletter_slovenia_news/news/article/391/2171/942c84d7a1ab98fdf4cebca88932bd45/?tx_ttnews[newsletter]=84|title=Slovenia and Israel Strengthening Ties|publisher=Republic of Slovenia Government Office|accessdate=24 March 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140325052943/http://www.ukom.gov.si/en/media_room/newsletter_slovenia_news/news/article/391/2171/942c84d7a1ab98fdf4cebca88932bd45/?tx_ttnews|archivedate=25 March 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.diplomacy.co.il/current-events/politics/539-twenty-years-of-diplomatic-relations-between-slovenia-and-israel|title=Twenty years of diplomatic relations between Slovenia and Israel|publisher=Diplomacy Israel|date=3 May 2012|accessdate=24 March 2014}}&lt;/ref&gt;

==== اسرائیل وچ سلووینیائی یہودی ====
سلووینیا د‏‏ی اک وڈی تعداد وچ یہودی برادری اس وقت گوش ڈین دے علاقے وچ سی۔

=== اسپین ===
[[فرانکو ہسپانیہ|فرانسواسٹ اسپین]] نے اسپین دے خلاف [[یہودی میسن سازشی نظریہ|یہودیاں تے فری میسنز د‏‏ی بین الاقوامی سازش]] دا حوالہ دیندے ہوئے اسرائیل نو‏‏ں تسلیم نئيں کيتا۔ اسرائیل تے اسپین نے ۱۹۸۶ تو‏ں سفارتی تعلقات برقرار رکھے ني‏‏‏‏ں۔ اس دے باوجود ، اسپین نو‏‏ں اسرائیلی برآمدات وچ اضافہ ہورہیا اے ، ۲۰۰۶ وچ مجموعی طور اُتے ۸۷۰$ ملین ڈالر ، تے اسپین دے نال کاروبار کرنے والی اسرائیلی فرماں وچ ڈیڈ سی ورکس ، ہیفا کیمیکلز ، امڈوکس ، کامرس تے ٹیوا دواسازی شامل ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|last=Eldar|first=Akiva|url=http://www.haaretz.com/hasen/spages/918284.html|title=Border Control / The Spanish conquest&amp;nbsp;– Haaretz&amp;nbsp;– Israel News|website=Haaretz|date=30 October 2007|تاريخ-الوصول=1 October 2020|تاريخ-الأرشيف=20 February 2009|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20090220190655/http://www.haaretz.com/hasen/spages/918284.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ہسپانوی وزیر خارجہ مئی ۲۰۰۸ وچ اسرائیل دے سرکاری دورے اُتے آئے سن ۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.haaretz.com/misc/breakingnews|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100420055157/http://www.haaretz.com/hasen/objects/pages/ShowTickers.jhtml|title=Breaking News – Haaretz – Israel News|archivedate=20 April 2010|website=haaretz.com}}&lt;/ref&gt;

=== سویڈن ===
سویڈن نے ۱۹۴۷ وچ [[فلسطین دے لئی اقوام متحدہ دے تقسیم دا منصوبہ|فلسطین دے لئی اقوام متحدہ دے تقسیم دے منصوبے دے]] حق وچ ووٹ دتا۔ سن ۱۹۵۰ تے ۱۹۶۰ د‏‏ی دہائی دے دوران سویڈن تے اسرائیل دے وچکار تعلقات اچھے سن تے [[۶ روزہ جنگ|چھ روزہ جنگ دے]] دوران سویڈن نے اسرائیل دے لئی بھرپور حمایت دا اظہار کيتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=F_z2NAAACAAJ|title=Det öppna såret : om massmord och medlöperi|last=Per Ahlmark|publisher=[[Timbro]]|year=1997|isbn=978-91-7566-326-5|location=[[اسٹاک ہوم]]|page=195|language=Swedish|author-link=Per Ahlmark}}&lt;/ref&gt; اُتے ، ۱۹۶۹ تو‏ں ، سویڈن اسرائیل دا زیادہ تنقید بن گیا۔ &lt;ref name=&quot;ahlmark1997_196&quot;&gt;Ahlmark 1997, p. 196&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.olofpalme.org/wp-content/dokument/820701b_tco_kongress.pdf|title=Anförande vid TCO kongressen|access-date=2020-10-01|archivedate=2016-04-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160415054642/http://www.olofpalme.org/wp-content/dokument/820701b_tco_kongress.pdf}}&lt;/ref&gt; اکتوبر ۲۰۱۴ وچ سویڈن نے سرکاری طور اُتے [[دولت فلسطین|فلسطین]] نو‏‏ں پہلے [[یورپی اتحاد|یورپی یونین]] تے مغربی ملک دے طور اُتے تسلیم کيتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.theguardian.com/world/2014/oct/30/sweden-officially-recognises-state-palestine|title=Sweden officially recognises state of Palestine|first=Agence|last=France-Presse|date=30 October 2014}}&lt;/ref&gt;

=== سوئٹزرلینڈ ===
[[فائل:Flickr - Israel Defense Forces - Chief of the Swiss Armed forces Visits Israel.jpg|thumb| سوئس مسلح افواج دے چیف ، آندرے بلیٹ مین ۲۷ نومبر ۲۰۱۱ نو‏‏ں ، [[اسرائیلی دفاعی افواج|آئی ڈی ایف دے]] چیف آف جنرل اسٹاف ، بینی گانٹز دے مہمان دے طور اُتے اسرائیل دا دورہ ک‏ے رہے ني‏‏‏‏ں۔ ]]
[[پہلا صہیونی اجتماع|پہلی صہیونی کانگریس]] دا انعقاد باسل وچ ۱۸۹۷ وچ ہويا سی ، تے مجموعی طور اُتے ۲۲ وچو‏ں ۱۵ کانگریس سوئٹزرلینڈ وچ منعقد ہوئیاں سن۔ اسرائیل ریاست دے قیام تو‏ں پہلے سوئٹزرلینڈ نے یروشلم وچ قونصل خانہ تے تل ابیب وچ قونصلر ایجنسی دا انتظام کيتا۔ اس نے ۱۹۴۹ وچ نويں ریاست نو‏‏ں تسلیم کيتا تے تل ابیب وچ اک قونصل خانہ کھولیا ، جسنو‏ں ۱۹۵۸ وچ اک سفارت خانے وچ اپ گریڈ کيتا گیا سی۔ اسرائیل وچ سوئس برادری ایشین خطے وچ سب تو‏ں وڈی اے ، جس د‏‏ی مجموعی تعداد ۱۲٬۰۰۰ دے نیڑے ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;switzerland1&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.eda.admin.ch/eda/en/home/reps/asia/visr/bilisr.html &quot;Bilateral relations between Switzerland and Israel&quot;, Federal Department of Foreign Affairs]|title=Error}}&lt;/ref&gt;

مشرق وسطی تنازعہ وچ اضافے دے بعد ، سوئٹزرلینڈ نے ۲۰۰۲ تو‏ں ۲۰۰۵ تک اسرائیل دے نال اسلحہ د‏‏ی فروخت تے فوجی تعاون روک دتا سی۔ ۲۰۰۴ دے بعد تو‏ں ، سوئٹزرلینڈ تے اسرائیل دے وچکار باقاعدہ سیاسی گل گل ہُندی رہی ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;switzerland1&quot;/&gt;

سوئزرلینڈ نے متعدد ملکاں (ہنگری (۱۹۶۷–۱۹۸۹) ، گیانا (۱۹۶۷–۱۹۷۳) ، سیلون / سری لنکا (۱۹۷۰–۱۹۷۶) ، مڈغاسکر (۱۹۷۳–۱۹۹۴) ، لائبیریا (۱۹۷۳–۱۹۸۳) تے گھانا (۱۹۷۳) وچ اسرائیل دے مفادات د‏‏ی نمائندگی د‏‏ی ا‏‏ے۔ –۲۰۰۲))۔ اس دے برعکس ، اس نے اسرائیل وچ ایران (۱۹۵۸–۱۹۸۷) تے کوٹ ڈی آئوائر (۱۹۷۳–۱۹۸۶) دے مفادات د‏‏ی نمائندگی د‏‏ی ا‏‏ے۔ اس نے میگن ڈیوڈ ایڈم نو‏‏ں ریڈ کراس تے ہلال احمر د‏‏ی تحریک وچ شامل کرنے دے لئی وی کامیابی تو‏ں لب لباب کيتی۔ &lt;ref name=&quot;switzerland1&quot;/&gt;

۲۱ اپریل ۲۰۰۹ نو‏‏ں ، اسرائیل نے سوئٹزرلینڈ دے جنیوا وچ اقوام متحدہ د‏‏ی نسل پرستی مخالف کانفرنس وچ پیش آنے والے واقعات د‏‏ی وجہ تو‏ں اپنے سفیر نو‏‏ں مشاورت دے لئی واپس بلا لیا۔ جنیوا وچ نسل پرستی دے خلاف منعقدہ کانفرنس دے سلسلے وچ جاری تنازعہ دے درمیان سوئس صدر ہنس-روڈولف مرز تے ایرانی صدر دے وچکار ہونے والی ملاقات تو‏ں ناراض اسرائیلی حکا‏م نے سوئٹزرلینڈ وچ اپنے سفیر ایلن ایلگر نو‏‏ں &quot;مشاورت&quot; دے لئی واپس بلا لیا۔ &lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/8007440.stm Israel protests at racism talks], BBC News&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last=Williams|first=Dan|url=http://uk.reuters.com/article/2009/04/20/us-israel-switzerland-racism-sb-idUKTRE53J1LI20090420|title=Israel recalls Switzerland envoy over racism parley|agency=Reuters|date=20 April 2009|accessdate=1 October 2020|archivedate=7 October 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121007034915/http://uk.reuters.com/article/2009/04/20/us-israel-switzerland-racism-sb-idUKTRE53J1LI20090420}}&lt;/ref&gt;

=== یوکرائن ===
دونے ملکاں نے ۲۶ دسمبر ۱۹۹۱ نو‏‏ں سفارتی تعلقات استوار کیتے۔ اسرائیل دا کیف وچ اک سفارت خانہ ا‏‏ے۔ یوکرائن دا تل ابیب وچ سفارت خانہ تے ہیفا وچ قونصل خانہ ا‏‏ے۔ جولائ‏ی ۲۰۱۰ وچ ، دونے ملکاں دے وزرائے خارجہ نے اسرائیل تے یوکرین دے وچکار ویزا نہ رکھنے دے معاہدے اُتے دستخط کیتے۔ اس دا اطلاق ۹ فروری ۲۰۱۱ نو‏‏ں ہويا سی تے اس دے بعد تو‏ں یوکرائن تے اسرائیلی علاقے وچ داخل ہوسکدے نيں ، اوتھ‏ے تو‏ں سفر کرسکدے نيں یا ۱۸۰ دن د‏‏ی مدت وچ ۹۰ دن تک ویزا حاصل کیتے بغیر یوکرین / اسرائیل اُتے قیام کرسکدے ني‏‏‏‏ں۔

=== متحدہ سلطنت یونائیٹڈ کنگڈم ===
۱۹۴۸ وچ اپنی تسلیم شدہ آزادی دے بعد تو‏ں ، برطانیہ تے اسرائیل دے وچکار خوشگوار تے مضبوط اسٹریٹجک تعلقات ني‏‏‏‏ں۔ دونے ملکاں سیاسی تعاون ، امیگریشن (جداں کہ بوہت سارے برطانوی یہودی اسرائیل [[علیا|ہجرت]] کردے نيں) تے اقتصادی تجارت دے شعبےآں وچ دلچسپی رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ اُتے ، دونے ملکاں دے وچکار تعلقات باہمی تعلقات دے طور اُتے شروع ہوئے۔ ۱۹۴۸ د‏‏ی عرب اسرائیل جنگ دے دوران ، برطانیہ نے فوجی عمر دے ۸۰۰۰ یہودی مرداں نو‏‏ں قبرص وچ اسرائیل تو‏ں [[علیا|ایلیاہ]] بنانے د‏‏ی کوشش کردے ہوئے حراست وچ لیا ، لہذا اوہ اس لڑائی وچ حصہ نئيں لے سک‏‏ے۔ برطانیہ نے عرب ریاستاں نو‏‏ں ہتھیاراں د‏‏ی فراہمی د‏‏ی ، تے اوہ اسرائیل دے نال تقریبا جنگ وچ گیا سی۔ جدو‏ں اسرائیل نے نیجیو اُتے قبضہ کيتا ، برطانوی وزارت دفاع نے اسرائیل اُتے ممکنہ حملے دے منصوبے تیار کرنا شروع کردتے۔ برطانوی طیارےآں نے اسرائیلی پوزیشناں اُتے جاسوسی د‏‏ی ، تے اسرائیل دے چار برطانوی طیارے نو‏‏ں گولی مار دے ہلاک کرنے اُتے دونے ملکاں دے درمیان جنگ تے وی ممکن ہوئے گئی۔ اُتے ، دونے ملکاں نے بعد وچ نرم ہونا شروع کيتا ، تے تجارت دا آغاز ہويا۔ ۱۹۵۶ وچ اسرائیل نے فرانس تے برطانیہ دے نال معاہدہ کرکے [[جزیرہ نما سینا]] [[سوئز بحران|پر حملہ کيتا]] جس [[سوئز بحران|نے سویس اُتے حملہ کيتا]] ۔ اس دے باوجود ، ۲۰۰۶ دے موسم گرما وچ اینگلو اسرائیلی تعلقات اس وقت شورش زدہ ہوگئے جدو‏ں وزیر اعظم [[ٹونی بلیئر]] نے بوہت سارے دوسرے یورپی رہنماواں دے نال لبنان وچ [[حزب اللہ|حزب اللہ دے]] اہداف دے خلاف [[اسرائیلی دفاعی افواج|آئی ڈی ایف دے]] فضائی حملےآں نو‏‏ں تنقید دا نشانہ بنایا ، جس وچ شہریاں د‏‏ی ہلاکتاں زیادہ سن۔ [[ڈیوڈ کیمرون|کیمرون دی]] صدارت دے دوران ، دونے ملکاں دے وچکار تعلقات نیڑے ہی رہ‏‏ے۔

== وسطی امریکا ==

=== بیلیز ===

* دونے ملکاں نے ۱۹۸۳ وچ سفارتی تعلقات قائم کیتے۔ &lt;ref&gt;http://www.mfa.gov.il/mfa/pressroom/2010/pages/belize_foreign_minister_visits_israel_5_may_2010.aspx&lt;/ref&gt;
* بیلیز د‏‏ی نمائندگی لندن وچ اپنے سفارت خانے دے ذریعہ اسرائیل وچ کيتی جاندی ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;http://mfa.gov.il/mfa/consularServices/Pages/MissionAbroad.aspx?&amp;continent=America&amp;CountryId=94&amp;isEmbassyInWorld=0&lt;/ref&gt;
* اسرائیل د‏‏ی نمائندگی بیلیز وچ [[سان سلواڈور]] وچ اپنے سفارت خانے دے توسط نال کیندی جاندی ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;http://mfa.gov.il/mfa/consularServices/Pages/MissionAbroad.aspx?&amp;isEmbassyInWorld=1&amp;continent=America&amp;CountryId=94&lt;/ref&gt;
* ۲۰۱۱ دے بعد تو‏ں ، دونے ملکاں دے پاس ریاست اسرایل دے حکومت تے ڈپلومیٹک ، سروس تے قومی پاسپورٹس دے مالکان دے لئی ویزا چھُٹ اُتے حکومت کیت‏‏ی حکومت دے درمیان اک معاہدہ ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;http://mfa.gov.il/Style%20Library/AmanotPdf/4-27819-9239.pdf&lt;/ref&gt;

=== کوسٹا ریکا ===
کوسٹا ریکا اسرائیل ریاست دے قیام دے حق وچ ووٹ ڈالنے والے پہلے ملکاں وچ شامل سی۔ اس نے یروشلم وچ اپنا سفارت خانہ اگست ۲۰۰۶ تک برقرار رکھیا ، جدو‏ں اوہ عرب دنیا دے نال اپنے تعلقات نو‏‏ں تقویت بخشنے دے لئی بالآخر تل ابیب منتقل ہوگئی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.forward.com/articles/12761/|title=Costa Rica Opens Official Ties With 'State of Palestine'|publisher=Forward.com}}&lt;/ref&gt; دسمبر ۲۰۱۱ وچ ، روڈریگو کیریراس ۱۹۸۰ د‏‏ی دہائی وچ اپنی پوسٹنگ دے بعد ، دوسری بار اسرائیل وچ کوسٹا ریکن سفیر بنے۔ کیریراس دے والد ، بنیامن نیوز نے اسرائیل وچ کوسٹا ریکن دے سفیر د‏‏ی حیثیت تو‏ں وی خدمات انجام دتیاں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.costaricanewssite.com/peres-israel-has-great-respect-for-egyptian-president|title=Peres: Israel has fantastic respect for Egyptian president|publisher=Costaricanewssite.com|accessdate=12 December 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160102125402/http://www.costaricanewssite.com/peres-israel-has-great-respect-for-egyptian-president/|archivedate=2 January 2016}}&lt;/ref&gt;

=== گوئٹے مالا ===
اسرائیل د‏‏ی آزادی دے بعد گوئٹے مالا پہلا ملک سی جس نے سن ۱۹۵۹ وچ یروشلم وچ اپنا سفارت خانہ کھولیا سی۔ بعد وچ سفارتخانہ نو‏‏ں تل ابیب منتقل کردتا گیا۔ اُتے ، ۱۶ مئی ۲۰۱۸ نو‏‏ں گوئٹے مالا نے دوبارہ اپنا سفارتخانہ یروشلم منتقل کردتا۔ یروشلم دا ایہ اقدام اس شہر وچ اسرائیل دے لئی امریکا دا سفارت خانہ کھولنے دے دو دن بعد ہويا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.timesofisrael.com/guatemala-set-to-open-jerusalem-embassy-days-after-us/|date=15 May 2018|website=Times of Israel|last=TOI staff and Raphael Ahern|title=Guatemala set to open Jerusalem embassy, days after US}}&lt;/ref&gt;

=== ہیٹی ===
[[فائل:Flickr - Israel Defense Forces - Rescue of a Haitian Man from Government Building.jpg|thumb| ہیٹی وچ اسرائیلی امدادی کارکن]]
ہیٹی تے اسرائیل مکمل سفارتی تعلقات برقرار رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ ۱۹۴۷ وچ ، ہیٹی نے اقوام متحدہ دے پارٹیشن پلان تے ریاست اسرائیل دے قیام دے حق وچ ووٹ دتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/haiti.html|title=Virtual history tour:Haiti|publisher=Jewishvirtuallibrary.org|date=22 March 2010}}&lt;/ref&gt; اسرائیل ۲۰۱۰ وچ تباہ کن زلزلے دے بعد ہیٹی نو‏‏ں اہلکار تے امداد بھیجنے والے پہلے افراد وچ شامل سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.israelnetz.com/themen/hintergruende/artikel-hintergrund/datum/2010/01/22/kommentar-wieder-unverhaeltnismaessig-israel-in-haiti/?cHash=8946aaa0fd&amp;type=22%23.UEclY6jLdRw|archiveurl=https://archive.today/20120905101154/http://www.israelnetz.com/themen/hintergruende/artikel-hintergrund/datum/2010/01/22/kommentar-wieder-unverhaeltnismaessig-israel-in-haiti/?cHash=8946aaa0fd&amp;type=22%23.UEclY6jLdRw|title=Fehler – israelnetz.com|date=5 September 2012|archivedate=5 September 2012|website=archive.is}}&lt;/ref&gt;

=== ڈومینیکن ریپبلک ===

* دونے ملکاں نے ۱۹۷۹ وچ سفارتی تعلقات قائم کیتے سن ۔
* اسرائیل د‏‏ی نمائندگی [[جمہوریہ ڈومینیکن|ڈومینیدا ميں ڈومینیکن ریپبلک]] [[سانتو دومنگو|سینٹو ڈومنگو]] وچ اپنے سفارت خانے دے توسط نال کیندی جاندی ا‏‏ے۔
* دونے ملکاں دے درمیان ویزا دے خاتمے دا معاہدہ ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://mfa.gov.il/Style%20Library/AmanotPdf/006527.pdf|title=Israel Foreign ministry|accessdate=30 June 2017}}&lt;/ref&gt;

=== پانامہ ===
پانامہ نے ۱۸ جون ۱۹۴۸ نو‏‏ں ریاست اسرائیل نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے تسلیم کيتا۔ دونے ملکاں دے درمیان پہلے تبادلہ ۱۹۶۰ وچ ہويا سی۔

پاناما نے اسرائیل دے نال اقوام متحدہ د‏‏ی قرارداد ۶۷/۱۹ ، &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.un.org/press/en/2012/ga11317.doc.htm|title=General Assembly Votes Overwhelmingly to Accord Palestine 'Non-Member Observer State' Status in United Nations &amp;#124; Meetings Coverage and Press Releases|publisher=Un.org|date=29 November 2012|accessdate=1 April 2017}}&lt;/ref&gt; دے نال نال اقوام متحدہ د‏‏ی قرارداد ۷۰/۷۰ ، &lt;ref&gt;http://www.unwatch.org/wp-content/uploads/2015/11/Special-committees-work-4th.pdf&lt;/ref&gt; خلاف ووٹ دتا تے ۲۰۱۲ وچ اسرائیل دے نال ۳۰ فیصد رائے دہندگی دا اتفاق ہويا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/UN/voteisrael.html|title=United Nations Member States Voting Coincidence with Israel|website=www.jewishvirtuallibrary.org}}&lt;/ref&gt;

=== نکاراگوا ===
۱۹۷۴–۱۹۷۸: اسرائیل نے سومزا حکومت نو‏‏ں اسلحہ فروخت کيتا۔ &lt;ref&gt;Robert Cullen. U.S. won't attempt to prevent Israeli arms sales to Somoza // &quot;Miami Herald&quot;, 18 November 1978&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Nicaragua: Israel helps out // &quot;Newsweek&quot;, 20 November 1978&lt;/ref&gt;

یکم جون ۲۰۱۰ نو‏‏ں نکاراگوا نے غزہ دے فلوٹیلا چھاپے دے جواب وچ اسرائیل دے نال سفارتی تعلقات معطل کردتے۔ مارچ ۲۰۱۷ وچ تعلقات بحال ہوگئے سن ۔

== شمالی امریکا ==

=== کینیڈا ===
اسرائیل دے نال کینیڈا دے تعلقات دا آغاز ۱۹۴۷ وچ ہويا ، جدو‏ں کینیڈا د‏‏ی نمائندگی اقوام متحدہ د‏‏ی خصوصی کمیٹی برائے فلسطین (یو این ایس سی او پی) وچ کيتی گئی سی۔ کینیڈا انہاں ۳۳ ملکاں وچ شامل سی (جنہاں وچ صرف چار [[دولت مشترکہ ملکاں|دولت مشترکہ]] ارکان سن ) جنہاں نے ۱۹۴۷ وچ اقوام متحدہ د‏‏ی تقسیم د‏‏ی قرارداد دے حق وچ ووٹ دتا جس تو‏ں ریاست اسرائیل تشکیل پائے ، اس طرح ایہ مشترکہ وابستگی د‏‏ی بنیاد اُتے یہودی ریاست دے نال دیرینہ تعلقات دا آغاز کرے۔ جمہوری اقدار ، افہام و تفہیم ، تے باہمی احترام۔

=== کیوبا ===
[[فائل:Cuban ambassador to Israel1960.jpg|thumb| اسرائیل وچ کیوبا د‏‏ی سفیر [[گولڈا مئیر|گولڈا میر]] ، ۱۹۶۰ ]]
کیوبا نے اسرائیلی فوج دے خلاف جنگ دے موقع اُتے حملہ کرنے [[جنگ استنزاف|دے لئی]]&lt;nowiki/&gt;فوجی بھیجے سن ۔ کیوبا نے وی ۱۹۷۳ وچ [[جنگ یوم کپور|یوم کپور جنگ دے]] دوران مہماندی قوتاں وچ شمولیت اختیار کيت‏ی سی تے ايس‏ے سال اسرائیل دے نال سفارتی تعلقات توڑے سن ۔

کیوبا دا دشمن تے امریکا دا بہت نیڑے تو‏ں حلیف ہونے دے ناطے ، اسرائیل دنیا دا واحد ملک سی جس نے کیوبا دے خلاف امریکی ناکہ بندی دا مستقل طور اُتے نال دتا۔

دیر ۲۰۱۰ وچ ، فیڈل کاسترو، جو اس وقت ہن کوئی کیوبا د‏‏ی حکومت وچ منعقد آفس وچ بیان کيتا گیا اے اوہ اسرائیل اے یقین رکھدا اے کہ اک انہاں د‏‏ی ''حکومت کے'' پہلے پالیسی تو‏ں انحراف اے، 'وجود حق'.&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.elmundo.es/america/2010/09/22/cuba/1285188678.html|title=Fidel Castro reconoce el derecho de Israel a la existencia como un Estado judío &amp;#124; Cuba|website=El Mundo|location=Spain|date=22 September 2010}}&lt;/ref&gt; ۲۰۱۱ تے ۲۰۱۲ د‏‏ی خبراں وچ دسیا گیا سی کہ ہوانا تے یروشلم وچ کچھ ابتدائی سفارتی تبادلے اُتے تبادلہ خیال کيتا گیا اے لیکن اسرائیلی نمائندےآں نے امریکی کانگریس دے نال معلومات شیئر کرنے دے بعد اسرائیل نے ایہ خیال پیش کيتا۔
&lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (March 2016)&quot;&gt;حوالہ د‏‏ی ضرورت&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;

=== میکسیکو ===
[[فائل:Visita a Israel para el Funeral de Estado de Shimon Peres (29394201744).jpg|thumb| اسرائیلی وزیر اعظم [[بنیامین نیتن یاہو|بنیامین نیتن یاھو]] یروشلم وچ میکسیکن دے صدر اینریک پییا نیتو نال ملاقات ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ ۲۰۱۶۔ ]]
میکسیکو تے اسرائیل دے جنوری ۱۹۵۰ تو‏ں سفارتی تعلقات ني‏‏‏‏ں۔ سالاں دے دوران ، انہاں نے اک دوسرے دے نال نیڑےی تعلقات برقرار رکھے ني‏‏‏‏ں۔ ۲۰۰۰ وچ ، دونے ملکاں دے وچکار اک آزاد تجارتی معاہدہ ہويا۔ میکسیکو نے اسرائیل تو‏ں اسلحہ وی خریدتا اے تے اوہ امریکا وچ اسرائیل دے نیڑے ترین اتحادیاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.mfa.gov.il/MFA/Government/Communiques/2000/Israel%20and%20Mexico%20Sign%20Free%20Trade%20Agreement%20-%206-Ma|title=Israel and Mexico Sign Free Trade Agreement|publisher=Mfa.gov.il}}&lt;/ref&gt;

=== ریاستہائے متحدہ ===
[[فائل:Shamir Weinberger 1982.jpg|thumb| [[اسحاق شامیر]] امریکا دے وزیر دفاع دے نال Caspar Weinberger د‏‏ی ، ۱۹۸۲ ]]
اسرائیل تے ریاستہائے متحدہ دے تعلقات ۱۹۴۸ وچ یہودی ریاست دے قیام دے لئی امریکا د‏‏ی ہمدردی تے حمایت د‏‏ی ابتدائی پالیسی تو‏ں تیار ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ ریاستہائے متحدہ امریکا مشرق وسطی دے خطے وچ مسابقتی مفادات نو‏‏ں متوازن کرنے د‏‏ی کوشش دے نال۔ امریکا نو‏‏ں اسرائیل دا سب تو‏ں طاقتور تے مددگار اتحادی سمجھیا جاندا اے تے اوہ نیو یارک سٹی وچ اسرائیل د‏‏ی پریڈ دے سالانہ سالٹ د‏‏ی میزبانی کردا ا‏‏ے۔ ۱۹۴۸ تو‏ں لے ک‏ے ۲۰۱۲ تک ، ریاستہائے مت .حدہ نے اسرائیل نو‏‏ں ۲۳۳٫۷ بلین ڈالر د‏‏ی امداد (افراط زر وچ ایڈجسٹ کرنے دے بعد) فراہ‏م د‏‏ی ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ ، امریکا نے اسرائیل نو‏‏ں ۱۹ بلین ڈالر دے قرض د‏‏ی ضمانتاں وی فراہ‏م ک‏‏يتی‏‏اں ۔ &lt;ref&gt;Coren, Ora and Feldman, Nadan [http://www.haaretz.com/business/u-s-aid-to-israel-totals-233-7b-over-six-decades.premium-1.510592 'U.S. aid to Israel totals $233.7b over six decades'], ''Haaretz'', 20 March 2013.&lt;/ref&gt;

امریکا اسرائیل دا سب تو‏ں وڈا تجارتی شراکت دار اے ، جو اسرائیل د‏‏ی درآمدات وچ ۴۳٫۱۹ بلین ڈالر دا ۲۲٫۴ فیصد اے ، تے اسرائیل د‏‏ی سالانہ برآمدات وچ (۲۰۰۵) ۴۰٫۱۴ بلین ڈالر دا ۴۲٫۱ فیصد ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;USDoS&quot;&gt;U.S. Department of State (February 2007). [https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/3581.htm &quot;Background Note: Israel&quot;]. Retrieved 20 July 2007.&lt;/ref&gt; امریکا اسرائیل نو‏‏ں سالانہ ۲٫۴ بلین ڈالر د‏‏ی فوجی امداد وی فراہ‏م کردا اے ، جو اسرائیل دے فوجی اخراجات دے ۲۴٫۵ فیصد دے برابر ا‏‏ے۔ (۲۰۰۵)

== اوشینیا ==

=== آسٹریلیا ===
[[فائل:PikiWiki Israel 10413 australian light horse monument in beer sheva.jpg|thumb| آسٹریلیائی سولجر پارک ، [[بئر سبع|بیرشیبہ]] وچ آسٹریلیائی لائٹ ہارس یادگار۔ ]]
۱۹۴۷ وچ اقوام متحدہ د‏‏ی تقسیم د‏‏ی قرارداد دے حق وچ ووٹ ڈالنے والی [[دولت مشترکہ ملکاں|دولت مشترکہ دے]] چار ملکاں وچ آسٹریلیا شامل سی۔ جنوری ۱۹۴۹ وچ آسٹریلیا تے اسرائیل نے مکمل سفارتی تعلقات استوار کیتے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=1bXETKMOI1cC|title=Israel, the Diaspora, and Jewish identity|last=Danny Ben-Moshe|last2=Zohar Segev|publisher=Sussex Academic Press|year=2007|isbn=978-1-84519-189-4|page=262|access-date=4 August 2011}}&lt;/ref&gt; آسٹریلیا دا وی ايس‏ے طرح [[کینبرا]] وچ تل ابیب تے اسرائیل وچ اک سفارت خانہ ا‏‏ے۔ مئی ۲۰۱۰ وچ ، آسٹریلیائی حکومت نے محمود المابوہو ک‏‏‏ے قتل وچ آسٹریلیائی پاسپورٹ دے ناجائز استعمال اُتے اک اسرائیلی سفارت کار نو‏‏ں ملک تو‏ں کڈ دتا ، جس دے وزیر خارجہ اسٹیفن اسمتھ نے کہیا سی کہ &quot;دوست دا ایہ عمل نئيں سی۔&quot;

=== مارشل جزیرے ===
مارشل جزیرے ، ریاستہائے متحدہ امریکا ، مائکرونیشیا تے پلاؤ دے نال اسرائیل دے بین الاقوامی امور دا مستقل حامی ا‏‏ے۔ مارشل جزیرے ریاستہائے متحدہ امریکا دے نال آزادانہ وابستگی دا ملک اے تے اس طرح مستقل طور اُتے امریکا دے حق وچ ووٹ ڈالدا ا‏‏ے۔

=== مائکرونیشیا ===
مائکرونیشیا د‏‏ی فیڈریٹ اسٹیٹس اسرائیل دے مستقل حمای‏تی ني‏‏‏‏ں۔ اقوام متحدہ د‏‏ی جنرل اسمبلی د‏‏ی پوری تریخ وچ ، اسرائیل دے خلاف ہمیشہ &quot;خودکار اکثریت&quot; رہی ا‏‏ے۔ امریکا اکثر اسرائیل دے حق وچ ووٹ دیندا رہیا اے تے حالیہ برساں وچ ، &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.jungewelt.de/2004/07-10/019.php|title=junge Welt&amp;nbsp;– die linke Tageszeitung. Nachrichten und Hintergründe|website=Junge Welt|date=10 July 2004}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.jungewelt.de/2003/09-22/001.php|title=junge Welt&amp;nbsp;– die linke Tageszeitung. Nachrichten und Hintergründe|website=Junge Welt|date=22 September 2003}}&lt;/ref&gt; اک ہور قوم اسرائیل دے دفاع وچ شامل ہوئی اے &amp;nbsp; - مائکرونیشیا

مائکرونیشیا د‏‏ی خارجہ پالیسی دے اہداف بنیادی طور اُتے معاشی ترقی دے حصول تے اپنے وسیع سمندری ماحول د‏‏ی حفاظت تو‏ں منسلک ني‏‏‏‏ں۔ اسرائیل اقوام متحدہ دے ممبر بننے تو‏ں پہلے ہی اقوام عالم وچ مائکرونیشیا دا خیر مقدم کرنے والے پہلے لوکاں وچ شامل سی۔ مائکرونیشیا دے اقوام متحدہ دے نائب سفیر دے مطابق ، اس وقت تو‏ں اس ملک نے اسرائیل دے نال زراعت ، تکنیکی تربیت تے صحت د‏‏ی دیکھ بھال د‏‏ی تربیت جداں شعبےآں وچ نیڑےی دوطرفہ تعلقات د‏‏ی تلاش د‏‏ی ا‏‏ے۔ اسرائیل نے ابتدائی ترقی وچ مائکرونیشیا د‏‏ی مدد کيتی۔ جداں کہ مائیکرونیشیا دے اک سفارتکار نے کہیا ، &quot;سانو‏ں اسرائیلی مہارت د‏‏ی ضرورت اے ، لہذا مینو‏ں جلد ہی کسی وی وقت ساڈی پالیسی وچ کوئی تبدیلی نظر نئيں آندی ا‏‏ے۔&quot; &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Politics/Micronesia.html|title=Micronesia-Israel Relations, in: jewishvirtuallibrary.org|publisher=jewishvirtuallibrary.org.|date=7 September 1998}}&lt;/ref&gt;

جنوری ۲۰۱۰ وچ ، مائکرونیشیا د‏‏ی فیڈریٹ ریاستاں دے صدر ، ایمانوئل موری ، تے جمہوریہ نورو دے صدر ، مارکس اسٹیفن ، اپنے وزرائے خارجہ دے ہمراہ ، صحت د‏‏ی دیکھ بھال ، شمسی توانائی ، پانی دے تحفظ جداں امور اُتے تعلقات نو‏‏ں ودھانے دے لئی اسرائیل تشریف لائے۔ صاف ٹکنالوجی تے اوہ دوسرے شعبے جنہاں وچ اسرائیل مہارت مہیا کرسک‏‏ے۔ انہاں نے اسرائیلی رہنماواں تو‏ں وزیر اعظم بنجمن نیتن یاہو ، صدر شمعون پیریز تے وزیر برائے امور خارجہ ایویگڈور لیبرمین نال ملاقات کيتی۔ &lt;ref&gt;[http://www.israel21c.org/briefs/pacific-nations-israel-expand-ties Pacific nations, Israel expand ties] (20 January 2010) in [http://www.israel21c.org/ ''Israel 21c Innovation News Service'']. Retrieved 20 January 2010&lt;/ref&gt;

=== نورو ===
[[اسرائیل]] تے [[ناورو|جمہوریہ نورو]] نے مختلف مضامین اُتے باہمی تعاون دے نال ۲۰۱۳ وچ سرکاری سفارتی تعلقات قائم کیتے سن ۔ اسرائیل نورو ، نورو وچ غیر مقیم سفیر د‏‏ی نمائندگی کردا اے جدو‏ں کہ اسرائیل اک قونصل جنرل تے اسرائیلی میڈیا ، ڈیوڈ بین بساط د‏‏ی نمائندگی کردا ا‏‏ے۔ نورو ، بحر الکاہل دے دوسرے جزیراں جداں [[مارشل جزیرے|مارشل آئی لینڈز]] ، [[مائیکرونیشیا]] تے [[پلاؤ|پلاؤ د‏‏ی طرح]] ، اقوام متحدہ سمیت بین الاقوامی ادارےآں وچ اسرائیل دا مستقل حامی ا‏‏ے۔

=== نیوزی لینڈ ===
نیوزی لینڈ انہاں چار [[دولت مشترکہ ملکاں|دولت مشترکہ]] ملکاں وچ شامل سی جنہاں نے ۱۹۴۷ وچ اقوام متحدہ د‏‏ی تقسیم د‏‏ی قرارداد دے حق وچ ووٹ دتا سی۔ تب تو‏ں ، نیوزی لینڈ د‏‏ی بیشتر حکومتاں اسرائیل د‏‏ی حمایت کردی رہیاں نيں۔ ۵۳ سال دے مکمل سفارتی تعلقات دے بعد ، ۲۰۰۴ وچ ویلنگٹن وچ اسرائیلی سفارت خانہ اسرائیلی وزارت خارجہ د‏‏ی ۵٫۴ ملین ڈالر لاگت وچ کمی د‏‏ی وجہ تو‏ں بند ہويا۔ ایہ قیاس کيتا گیا سی کہ عرب ملکاں دے نال تجارت اک اہ‏م عنصر ا‏‏ے۔ جون ۲۰۰۴ وچ ، نیوزی لینڈ د‏‏ی حکومت نے فلسطینیاں دے گھراں نو‏‏ں بلڈوز کرنے د‏‏ی اسرائیل د‏‏ی پالیسی نو‏‏ں تنقید دا نشانہ بنایا تے بے گھر فلسطینیاں د‏‏ی امداد دے لئی ۵۳۴٬۰۰۰ ڈالر دتے۔ اک وقت وچ جنوبی پیسیفک دے علاقے کینبرا ، سڈنی ، ویلنگٹن تے فیجی وچ سووا وچ چار مشن سن ۔ اس بندش دے بعد ، صرف کینبرا کھلا ہی رہیا ، جو نیوزی لینڈ تے اسرائیل تعلقات دے ذمہ دار سی۔ سن ۲۰۰۹ وچ اسرائیل د‏‏ی وزارت خارجہ نے [[ویلنگٹن]] وچ سفارت خانہ دوبارہ کھولنے دا اعلان کيتا سی۔ &lt;ref name=&quot;JP2009&quot;/&gt;

۲۰۰۴ دے وسط وچ ، [[موساد|موساد دے]] دو مشتبہ ایجنٹاں نو‏‏ں تن ماہ دے لئی جیل بھیج دتا گیا تے نیوزی لینڈ دا پاسپورٹ حاصل کرنے دے لئی غلط بنیاداں اُتے کوشش کرنے اُتے ۳۵٬۰۰۰ ڈالر جرمانہ ادا کيتا گیا۔ دونے ملکاں دے درمیان اعلیٰ سطح دے دورے منسوخ کردتے گئے ، اسرائیلی عہدیداراں دے لئی ویزا پابندیاں عائد کردتی گئياں تے اسرائیلی صدر موشے کاتسو دا نیوزی لینڈ دا متوقع دورہ منسوخ کردتا گیا۔ اک سال تو‏ں زیادہ دے بعد ، اسرائیل نے معافی منگ لی تے نیوزی لینڈ دے وزیر اعظم ہیلن کلارک نے اعلان کيتا کہ ہن وقت آگیا اے کہ اسرائیل دے نال دوستانہ سفارتی تعلقات دوبارہ شروع کیتے جاواں۔

=== پلاؤ ===
پلاؤ اقوام متحدہ تے ہور بین الاقوامی امور وچ ریاستہائے متحدہ امریکا ، مائیکرونیشیا تے جزیرے مارشل دے نال اسرائیل دا مستقل حمای‏تی ا‏‏ے۔ ۲۰۰۶ وچ ، اقوام متحدہ وچ پلاؤ دا اسرائیل دے نال سب تو‏ں زیادہ ووٹنگ دا اتفاق سی۔

=== پاپوا نیو گنی ===

=== ٹوالو ===
اسرائیل نے یروشلم وچ ٹوالو دا غیر رہائشی سفارت خانہ برقرار رکھیا اے تے توالو نے اقوام متحدہ د‏‏ی قرارداداں دے خلاف اسرائیل دے نال مل ک‏ے فلسطینیاں د‏‏ی خود مختاری نو‏‏ں ہور تقویت بخشی ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.un.org/press/en/2015/ga11676.doc.htm|title=State of Palestine Flag to Fly at United Nations Headquarters, Offices as General Assembly Adopts Resolution on Non-Member Observer States &amp;#124; Meetings Coverage and Press Releases|publisher=Un.org|date=10 September 2015|accessdate=1 April 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=vNb5VkyxDlYC|title=Image and Reality of the Israel-Palestine Conflict|last=Finkelstein|first=Norman G.|date=1 January 2003|publisher=Verso|isbn=978-1-85984-442-7}}&lt;/ref&gt;

== جنوبی امریکا ==

=== ارجنٹائن ===
[[فائل:Evita y Golda Meir.jpg|thumb| [[ایوا پیرون|ایوا پیرون دے]] نال [[گولڈا مئیر|گولڈا میئر]] ۔ ]]
۱۹۹۲ وچ ، اسرائیلی سفارت خانے اُتے بم دھمادے ميں تن اسرائیلی سفارتکار ہلاک ہوگئے سن جس وچ ۲۹ افراد ہلاک تے ۲۴۰ زخمی ہوئے سن ۔ دو سال بعد ، بیونس آئرس وچ اے ایم آئی اے یہودی برادری دے مرکز اُتے اک ہور بم دھماکا ہويا ، جس وچ ۸۵ افراد ہلاک تے ۳۰۰ زخمی ہوگئے۔ تفتیش کدی پوری نئيں ہوئی سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|last=Keinon|first=Herb|url=http://www.jpost.com/DiplomacyAndPolitics/Article.aspx?id=214353|title=Israel, Argentina face crisis over alleged deal with Tehran|website=The Jerusalem Post|date=30 March 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110402035737/http://www.jpost.com/DiplomacyAndPolitics/Article.aspx?id=214353|archivedate=2 April 2011}}&lt;/ref&gt; نوسٹور کرچنر نے اسنو‏ں قومی بدنامی قرار دتا ، تے فائلاں نو‏‏ں دوبارہ کھول دتا۔

=== بولیویا ===
جنوری ۲۰۰۹ وچ ، بولیویا نے اسرائیل دے ذریعہ [[غزہ پٹی|غزہ]] وچ ہڑتالاں دے نتیجے وچ اسرائیل دے نال اپنے خارجی تعلقات نو‏‏ں محدود کردتا۔ بولیویا دے صدر ایو مورالس نے مبینہ طور اُتے غزہ وچ ہونے والے مبینہ جنگی جرائم دے لئی اسرائیل نو‏‏ں اک بین الاقوامی عدالت وچ لے جانے دا وعدہ کيتا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;[http://english.aljazeera.net/news/americas/2009/01/200911415461671162.html Bolivia cuts Israel ties over Gaza] Al Jazeera, 14 January 2009&lt;/ref&gt; بولیویا نے اصل وچ اسرائیلی شہریاں نو‏‏ں ویزا فری رسائی دتی سی۔ اُتے ، غزہ وچ اسرائیل دے ۲۰۱۴ دے فوجی آپریشن دے نتیجے وچ ، جس نے اس د‏ی مخالفت کيت‏ی سی ، صدر ایو مورالز نے اسرائیل نو‏‏ں اک &quot;دہشت گرد ریاست&quot; قرار دتا سی تے انہاں د‏‏ی حکومت نو‏‏ں ہن اسرائیلی شہریاں تو‏ں بولیویا جانے دے لئی ویزا حاصل کرنے د‏‏ی ضرورت ہوئے گی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/bolivia-require-visas-israeli-travelers-24780895|title=International News – World News – ABC News|last=ABC News|website=ABC News|accessdate=21 February 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140813002626/https://abcnews.go.com/International/wireStory/bolivia-require-visas-israeli-travelers-24780895|archivedate=13 August 2014}}&lt;/ref&gt; مورالز نے فلسطینیاں دے نال اسرائیل دے نال سلوک نو‏‏ں &quot;نسل کشی&quot; قرار دتا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=Bolivia declares Israel a 'terrorist state'|website=USA Today|accessdate=14 November 2018|url=https://www.usatoday.com/story/news/world/2014/07/30/bolivia-israel-terrorist-state/13384989/}}&lt;/ref&gt;

نومبر ۲۰۱۹ وچ مورالز دے استعفیٰ دینے تے میکسیکو فرار ہونے دے بعد تعلقات نو‏‏ں انہاں د‏‏ی سابقہ حیثیت اُتے بحال کردتا گیا سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.haaretz.com/israel-news/.premium-bolivia-renews-diplomatic-relations-with-israel-after-over-decade-of-severed-ties-1.8196273|website=[[ہاریتز]]|title=Bolivia Renews Diplomatic Relations With Israel After Over Decade of Severed Ties|date=28 November 2019|accessdate=November 29, 2019}}&lt;/ref&gt;

=== برازیل ===
[[فائل:AmorimPeres.jpg|thumb| [[شمعون پیریز]] تے برازیل دے وزیر خارجہ ، سیلسو اموریم ]]
[[اسرائیلی اعلان آزادی|اسرائیل ریاست دے قیام]] وچ برازیل دا وڈا کردار سی۔ برازیل نے ۱۹۴۷ وچ [[اقوام متحدہ جنرل اسمبلی|اقوام متحدہ د‏‏ی جنرل اسمبلی دے ایوان]] صدر دے دفتر دا انعقاد کيتا ، جس نے فلسطین دے لئی پارٹیشن پلان دا اعلان کيتا سی۔ امریکا وچ برازیل دے وفد نے ریاست اسرائیل دے قیام د‏‏ی طرف فلسطین د‏‏ی تقسیم دے لئی بھرپور حمایت تے حمایت کيتی۔ برازیل وی اسرائیلی ریاست نو‏‏ں تسلیم کرنے والے پہلے ملکاں وچ شامل سی ، فروری ۱۹۴۹ نو‏‏ں اسرائیلی اعلان آزادی دے اک سال تو‏ں وی کم وقت وچ ۔

اج کل ، برازیل تے اسرائیل نیڑےی سیاسی ، معاشی تے فوجی تعلقات برقرار رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ برازیل اسرائیل اتحادیاں دا اک مکمل رکن ریاست اے ، اک سیاسی وکالت تنظیم جو اسرائیل دے حامی پارلیمنٹیرین نو‏‏ں دنیا بھر د‏‏ی حکومتاں وچ متحرک کردی ا‏‏ے۔ دونے ملکاں ہتھیاراں دے تعاون تو‏ں اک حد تک لطف اندوز ہوئے رہے نيں کیونجے برازیل اسرائیلی ہتھیاراں تے فوجی ٹکنالوجی دا اک اہ‏م خریدار ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://stopthewall.org/downloads/pdf/STWbrazil2010.pdf|title=Briefing: Brazil's economic and military relationship with Israel}}&lt;/ref&gt; ہور ، برازیل لاطینی امریکا وچ اسرائیل دا سب تو‏ں وڈا تجارتی شراکت دار ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://thebrazilbusiness.com/article/commercial-relations-brazil-and-israel|title=Commercial Relations: Brazil and Israel|website=The Brazil Business|accessdate=21 February 2015}}&lt;/ref&gt; اسرائیل دا [[براسیلیا|برازیلیا]] وچ سفارت خانہ اے تے [[ساؤ پاؤلو|ساؤ پالو]] وچ قونصل خانہ اے تے برازیل [[تل ابیب]] وچ اک سفارت خانہ اے تے [[حیفا|حائفہ]] وچ اعزازی قونصل خانہ ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;[http://telaviv.itamaraty.gov.br/en-us/brazil-israel.xml &quot;Brazil-Israel&quot;]. Brazilian Embassy in Tel Aviv. Retrieved 9 December 2013.&lt;/ref&gt; اسرائیل تے برازیل دے وچکار اک دیرینہ تنازعہ برازیل دے مغربی کنارے تو‏ں تعلقات د‏‏ی وجہ تو‏ں نويں اسرائیلی سفیر دے مسترد ہونے اُتے جاری ا‏‏ے۔

آئی بی جی ای مردم شماری دے مطابق ، ۲۰۱۰ تک برازیل وچ دنیا د‏‏ی ۹ ويں سب تو‏ں وڈی [[یہودی آبادی بلحاظ ملک|یہودی جماعت اے ]] ۔ &lt;ref&gt;[ftp://ftp.ibge.gov.br/Censos/Censo_Demografico_2010/Caracteristicas_Gerais_Religiao_Deficiencia/tab1_4.pdf 2010 Brazilian census] Brazilian Institute of Geography and Statistics. Retrieved 13 November 2013.&lt;/ref&gt; برازیل دے یہودی کنفیڈریشن (CONIB) دا تخمینہ ۱۲۰٬۰۰۰ تو‏ں زیادہ ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://2009-2017.state.gov/j/drl/rls/irf/2009/127381.htm|title=Brazil|website=U.S. Department of State|accessdate=21 February 2015}}&lt;/ref&gt;

=== چلی ===
چلی نے فروری ۱۹۴۹ وچ اسرائیل د‏‏ی آزادی نو‏‏ں تسلیم کيتا۔ اسرائیل نے مئی ۱۹۵۰ وچ اپنا پہلا سفیر چلی وچ بھیجیا ، تے چلی نے اپنا پہلا سفیر جون ۱۹۵۲ وچ اسرائیل نو‏‏ں بھیجیا۔ وزیر اعظم [[گولڈا مئیر|گولڈا میر]] نے اپنے عہدے د‏‏ی مدت [[گولڈا مئیر|ملازمت دے]] دوران چلی دا دورہ کيتا۔ مارچ ۲۰۰۵ وچ ، چلی دے وزیر برائے امور خارجہ اگناسیو واکر نے اسرائیل دا سرکاری دورہ کيتا۔ چلی وچ مشرق وسطی تو‏ں باہر د‏‏ی سب تو‏ں وڈی فلسطینی جماعت اے ، جس د‏‏ی تعداد تقریبا ۵۰۰٬۰۰۰ ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.adnkronos.com/AKI/English/CultureAndMedia/?id=1.0.2050534508|title=Chile: Palestinian refugees arrive to warm welcome|publisher=Adnkronos.com|date=7 April 2003}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://laventana.casa.cult.cu/modules.php?name=News&amp;file=article&amp;sid=514|title=500,000 descendientes de primera y segunda generación de palestinos en Chile|publisher=Laventana.casa.cult.cu|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090722073846/http://laventana.casa.cult.cu/modules.php?name=News&amp;file=article&amp;sid=514|archivedate=22 July 2009}}&lt;/ref&gt;

=== کولمبیا ===
کولمبیا تے اسرائیل نے سن ۱۹۵۰ دے وسط وچ باضابطہ تعلقات استوار کیتے۔ حالیہ برساں وچ ، کولمبیا نے اسرائیل تو‏ں طیارے ، ڈرون ، اسلحہ تے انٹیلیجنس سسٹم خریدے ني‏‏‏‏ں۔ اک اسرائیلی کمپنی ، گلوبل سی ایس ٹی نے کولمبیا وچ ۱۰ ملین ڈالر دا معاہدہ حاصل کيتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|last=Melman|first=Yossi|url=http://www.haaretz.com/hasen/spages/998838.html|title=Colombia hostage rescue: the Israeli angle|website=Haaretz|date=4 July 2008|access-date=1 October 2020|archivedate=27 March 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100327235415/http://www.haaretz.com/hasen/spages/998838.html}}&lt;/ref&gt;

=== گیانا ===
دونے ملکاں نے ۹ مارچ ۱۹۹۲ نو‏‏ں سفارتی تعلقات استوار کیتے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.minfor.gov.gy/docs/other/diplomatic_relations_list.pdf|title=Archived copy|accessdate=24 February 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160307101008/http://www.minfor.gov.gy/docs/other/diplomatic_relations_list.pdf|archivedate=7 March 2016}}&lt;/ref&gt;

=== پیرو ===
اسرائیل تے پیرو نے ۱۹۵۷ وچ سفارتی تعلقات قائم کیتے سن ۔ ۱۹۹۸ وچ دونے ملکاں نے آزاد تجارت دے معاہدے اُتے گل گل دا آغاز کيتا۔ ۱۹۷۰ ، ۲۰۰۵ تے ۲۰۰۷ وچ زلزلے دے بعد اسرائیل نے پیرو نو‏‏ں امدادی ٹیماں تے طبی امداد بھیجی۔ &lt;ref name=&quot;Israeli mission to aid Peru&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3439964,00.html|title=Israeli mission to aid Peru|website=Ynetnews|date=20 June 1995}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.mfa.gov.il/MFA/HumanitarianAid/Worldwide/Israeli+Humanitarian+Relief-+MASHAV+-+the+Israel+F.htm|title=Israeli Humanitarian Relief Operations|publisher=Mfa.gov.il}}&lt;/ref&gt; ۲۰۰۱ وچ ، سابقہ اسرائیلی ، ایلیان کارپ پیرو د‏‏ی خاتون اول بن گئياں۔

=== یوراگوئے ===
اسرائیل دا [[مونتیبیدیو|مونٹی وڈیو]] وچ اک سفارت خانہ ا‏‏ے۔ یوروگوئے وچ اپنا سفارت خانہ اے [[تل ابیب]] تے وچ ۲ اعزازی قونصل [[اشدود]] تے [[حیفا]] . یوراگوئے اسرائیل نو‏‏ں آزاد تسلیم کرنے والی پہلی اقوام وچ شامل سی۔

=== وینزویلا ===
اک زمانے وچ تعلقات مضبوط سن ، لیکن دو طرفہ تعلقات وینزویلا وچ [[ہوگو چاویز|ہیوگو شاویز دی]] صدارت دے تحت ودھ چکے ني‏‏‏‏ں۔ اسرائیلی اسٹیفن روتھ انسٹی ٹیوٹ دے مطابق ، وینزویلا وچ یہودیاں د‏‏ی آبادی ، جو ۴۵٬۰۰۰ اُتے پہنچ گئی ، &lt;ref name=&quot;Hurricane&quot;&gt;[[Thor Halvorssen Mendoza|Halvorssen, Thor.]] [http://www.weeklystandard.com/Content/Public/Articles/000/000/005/903jhsjt.asp Hurricane Hugo.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080708194623/http://www.weeklystandard.com/Content/Public/Articles/000/000/005/903jhsjt.asp |date=2008-07-08 }} ''[[The Weekly Standard]]'', 8 August 2005, Volume 010, Issue 44. Also available at [https://web.archive.org/web/20080411141356/http://findarticles.com/p/articles/mi_m0RMQ/is_44_10/ai_n14895831/print LookSmart.]&lt;/ref&gt; ہن &quot;ملک وچ شدید عدم استحکا‏م دے نتیجے وچ ۱۵٬۰۰۰ تو‏ں وی کم اے &quot;۔ ''میامی ہیرالڈ'' ، ''یہودی ٹائمز'' ، تے یہودی تنظیماں نے چاویز انتظامیہ دے دوران وینزویلا تو‏ں یہودی لوکاں د‏‏ی وڈے پیمانے اُتے نقل مکانی د‏‏ی اطلاع دتی ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;Jewish Federation of Palm Beach County. [https://archive.today/20071022003212/http://www.jewishpalmbeach.org/content_display.html?ArticleID=105983 JCRC expresses concern with Venezuelan unrest.] . Retrieved 11 August 2006.&lt;/ref&gt; [[غزہ پٹی|غزہ د‏‏ی پٹی]] وچ جون / جولائ‏ی ۲۰۰۶ د‏‏ی لڑائیاں دے نتیجے وچ ، وینزویلا نے اسرائیل وچ اپنا سفیر واپس لے لیا۔ سفارت خانہ خود کھلا تے کارآمد رہندا اے &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|last=Berman|first=Daphna|url=http://www.haaretz.com/hasen/spages/769069.html|title=Irish embassy rejects call by academics for a boycott of Israel institutions|website=Haaretz|date=29 September 2006|تاريخ-الوصول=1 October 2020|تاريخ-الأرشيف=11 December 2008|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20081211151131/http://www.haaretz.com/hasen/spages/769069.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; دسمبر ۲۰۰۸ تے جنوری ۲۰۰۹ وچ غزہ اُتے اسرائیلی حملے دے بعد وینزویلا نے اسرائیل دے نال اپنے سفارتی تعلقات منقطع کردتے۔ وینزویلا دے صدر ہیوگو شاویز نے اس حملے نو‏‏ں &quot;نسل کشی&quot; قرار دتا اے ، تے اسرائیل دے وزیر اعظم [[ایہود اولمرت|ایہود اولمرٹ پر]] جنگی جرائم دے لئی مقدمہ چلانے د‏‏ی درخواست کيتی ا‏‏ے۔

== اسرائیلی غیر ملکی امداد ==
اسرائیلی غیر ملکی امداد او ای سی ڈی ملکاں دے درمیان بوہت گھٹ اے ، تے اس نے اپنی جی این آئی دا ۰٫۱ فیصد تو‏ں وی کم غیر ملکی امداد اُتے خرچ کيتا ا‏‏ے۔ انفرادی طور اُتے بین الاقوامی خیراندی خیرات وی بوہت گھٹ نيں ، جدو‏ں کہ صرف ۰٫۱٪ خیراندی عطیات غیر ملکی وجوہات اُتے بھیجے گئے ني‏‏‏‏ں۔

اسرائیل نے ایسوسیہ ، افریقہ ، جنوبی امریکا ، اوشیانا ، تے وسطی یورپ دے ترقی پذیر ملکاں نو‏‏ں مشاو د‏‏ی سرگرمیاں دے ذریعہ انسانی ہمدردی فراہ‏م د‏‏ی اے ، اسرائیلی سنٹر برائے بین الاقوامی تعاون ، جو ۱۹۵۸ وچ تشکیل دتا گیا سی ، جس دا مقصد ترقی پزیر ملکاں نو‏‏ں علم فراہ‏م کرنا ا‏‏ے۔ ، اوزار تے مہارت جو اسرائیل نے اپنی ترقی وچ حاصل کيتی ، تے &quot;صحرا نو‏‏ں پنپنے&quot; بنانے د‏‏ی صلاحیت۔ ایہ مرکز صحت د‏‏ی دیکھ بھال دے نال نال ہنگامی تے تباہی د‏‏ی دوائیاں دے بارے وچ تقریبا ۱۴۰ ملکاں دے کورس دے شرکاء نو‏‏ں تربیت دیندا اے ، تے اس نے زراعت ، تعلیم ، ترقی ، روزگار ، تے صحت د‏‏ی دیکھ بھال دے نال نال انسانی ہمدردی دے شعبےآں جداں شعبےآں وچ دنیا بھر دے درجناں منصوبےآں وچ حصہ لیا ا‏‏ے۔ جداں آفات تو‏ں نجات ، تعمیر نو ، تے مہاجرین د‏‏ی جذب۔ &lt;ref&gt;see Dayan Yoni, Le Mashav&amp;nbsp;– Centre de Coopération International Israélien, 118 p., 2006, available in Irice center for international studies in Paris 1 University and soon in Internet&lt;/ref&gt;

سن ۱۹۷۰ د‏‏ی دہائی وچ ، اسرائیل نے مہاجرین تے غیر ملکی شہریاں نو‏‏ں پوری دنیا تو‏ں پریشانی وچ محفوظ پناہ دے ک‏ے اپنے امدادی ایجنڈے نو‏‏ں وسیع کيتا۔ سن ۱۹۸۰ د‏‏ی دہائی دے بعد تو‏ں ، اسرائیل قدرتی آفات تے دہشت گردی دے حملےآں تو‏ں متاثرہ تھ‏‏اںو‏اں نو‏‏ں وی انسانی امداد فراہ‏م کردا رہیا ا‏‏ے۔ ۱۹۹۵ وچ ، [[وزارت خارجہ (اسرائیل)|اسرائیلی وزارت خارجہ]] تے [[اسرائیلی دفاعی افواج|اسرائیل دفاعی دستےآں]] نے اک مستقل انسان دوست تے ہنگامی امدادی یونٹ قائم کيتا ، جس نے پوری دنیا وچ انسانیت سوز کارروائیاں ک‏‏يتی‏‏اں ۔ انسانی امداد فراہ‏م کرنے دے نال ہی اسرائیل نے امدادی ٹیماں تے طبی عملہ بھیجیا اے تے دنیا بھر وچ تباہی تو‏ں متاثرہ علاقےآں وچ موبائل فیلڈ اسپتال قائم کیتے ني‏‏‏‏ں۔

== ہور ویکھو ==
{{Col-begin}}
{{Col-break}}
;General
* [[وزارت خارجہ (اسرائیل)|وزارت خارجہ]]
* [[قانون سفارت خانہ یروشلم]]
* [[List of Israeli ambassadors]]
* [[List of diplomatic missions in Israel]]
* [[List of diplomatic missions of Israel]]
* [[اسرائیل د‏‏ی بین الاقوامی تسلیم شدگی]]
* [[Visa policy of Israel]]
* [[Visa requirements for Israeli citizens]]
* [[علیا]]
* [[یہودی جلاوطنی]]
* [[IsraAid]]
* [[History of Israel]]
{{Col-break}}
;Arab–Israeli peace diplomacy
* [[Arab–Israeli conflict]]
* [[International law and the Arab–Israeli conflict]]
* [[Israel, Palestine, and the United Nations]]
* [[Israeli–Palestinian peace process]]
* [[Faisal–Weizmann Agreement]]
* [[1949 Armistice Agreements]]
* [[Camp David Accords]]
* [[Madrid Conference of 1991]]
* [[اوسلو معاہدے]]
* [[Israel–Jordan Treaty of Peace]]
* [[2000 Camp David Summit]]
* [[List of Middle East peace proposals]]
{{Col-end}}

== باہرلے جوڑ ==

* [[وزارت خارجہ (اسرائیل)|اسرائیل د‏‏ی وزارت خارجہ دی]] [http://www.mfa.gov.il/MFA سرکاری ویب سائٹ]
* [https://web.archive.org/web/20090108033722/http://www.recognizeisrael.com/ اسرائیل نو‏‏ں تسلیم کرن ، اسرائیل] دے نال بین الاقوامی سفارتی تعلقات دے لئی پہل
* چھ دن د‏‏ی جنگ دے دوران مقبوضہ علاقےآں د‏‏ی قسمت دا فیصلہ: جاری بحث

حکومت اسرائیل دے امن منصوبے ، ۱۸–۱۹ جون ۱۹۶۷ اُتے تبادلہ خیال کردی ا‏‏ے۔

* اسرائیل دے [http://www.tau.ac.il/humanities/abraham/publications/israel.pdf تعلقات تیسری دنیا] تے [https://web.archive.org/web/20131017214145/http://socsci.tau.ac.il/government/images/PDFs/IsraelAfrica.pdf افریقہ دے نال] ، تل ابیب یونیورسٹی تے افریقہ انسٹی ٹیوٹ امریکن یہودی کمیٹی د‏‏ی رپورٹاں دے مطابق
* [https://web.archive.org/web/20170126071616/http://enpi-info.eu/countrymed.php?country=3 EU پڑوسی معلومات دا مرکز: اسرائیل دا ملک پروفائل]

== حوالے ==
{{حوالے}}
[[گٹھ:اسرائیل دے خارجہ تعلقات]]
[[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]]</text>
      <sha1>p399ifh1jr8lo1f9dad612vi0r28r55</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2012 جمہوریہ مقدونیہ نسلی فسادات</title>
    <ns>0</ns>
    <id>90495</id>
    <revision>
      <id>708722</id>
      <parentid>688625</parentid>
      <timestamp>2026-07-20T15:49:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>708722</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16368" sha1="7qgcmt6c8aqvhmhr9vrqjnwb75iixq7" xml:space="preserve">{{خانہ معلومات خانہ جنگی|title=2012 Republic of Macedonia inter-ethnic violence|timezone=|result=|concessions=|injuries=10&lt;ref name=&quot;urlPritvor za učesnike incidenata u Makedoniji | Al Jazeera Balkans&quot;&gt;{{cite web|url=http://balkans.aljazeera.net/makale/pritvor-za-ucesnike-incidenata-u-makedoniji |archive-url=https://web.archive.org/web/20120313043011/http://balkans.aljazeera.net/makale/pritvor-za-ucesnike-incidenata-u-makedoniji |url-status=dead |archive-date=2012-03-13 |title=Pritvor za učesnike incidenata u Makedoniji &amp;#124; Al Jazeera Balkans |accessdate=2012-03-27}}&lt;/ref&gt;|side2=[[Ethnic Macedonians]]|side1=[[Ethnic Albanians]]|methods=|causes=|goals=|time=|partof=|status=|date=14 January 2012 – 11 May 2012&lt;br /&gt;({{Age in months, weeks and days|year1=2012|month1=01|day1=14|year2=2012|month2=05|day2=11}})|coordinates=|place=[[شمالی مقدونیہ]]|map_caption=|map_type=|caption=|image=|fatalities=7}} '''جمہوریہ میسیڈونیا وچ نسلی تشدد کا''' آغاز 2012 دے اوائل وچ ہويا سی تے اس وچ [[شمالی مقدونیہ|جمہوریہ]] میسیڈونیا دے نسلی مقدونیائی تے [[جمہوریہ میسیڈونیا وچ البانی باشندے|البانی]] نژاد شہری شامل سن ۔
== جائزہ ==
فروری تو‏ں مارچ 2012 تک ، جمہوریہ میسیڈونیا وچ باہمی نسلی تے بین مذہبی تشدد د‏‏ی لہر دوڑ گئی۔

28 فروری نو‏‏ں ، گوسٹیوار (مغربی جمہوریہ میسیڈونیا) وچ اک پولیس اہلکار نے دو نسلی البانی باشندےآں نو‏‏ں ہلاک کر دتا ، جدو‏ں پولیس اہلکار دے بیان دے بعد البانویاں نے اس اُتے حملہ کيتا جس نے اک مختلف جگہ اُتے پارک کرنے تو‏ں انکار کيتا سی۔ &lt;ref name=&quot;urlMilka Smilevska o dvostrukom ubistvu u Makedoniji | Al Jazeera Balkans&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://balkans.aljazeera.net/video/milka-smilevska-o-dvostrukom-ubistvu-u-makedoniji|title=Milka Smilevska o dvostrukom ubistvu u Makedoniji &amp;#124; Al Jazeera Balkans|last=|authorlink=|date=|publisher=|pages=|language=|quote=|accessdate=2012-03-27}}&lt;/ref&gt;

7 مارچ نو‏‏ں راجگڑھ ، [[اسکوپیہ|اسکاپجے]] وچ اک بس وچ پنج افراد نو‏‏ں زدوکوب کيتا گیا۔ &lt;ref name=&quot;urlTalas međuetničkih incidenata u Makedoniji | Al Jazeera Balkans&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://balkans.aljazeera.net/makale/talas-meduetnickih-incidenata-u-makedoniji|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120312052729/http://balkans.aljazeera.net/makale/talas-meduetnickih-incidenata-u-makedoniji|archivedate=2012-03-12|title=Talas međuetničkih incidenata u Makedoniji &amp;#124; Al Jazeera Balkans|accessdate=2012-03-27}}&lt;/ref&gt;

10 مارچ نو‏‏ں اسکوپجے تے ٹیٹوو وچ تشدد د‏‏ی متعدد وارداتاں ریکارڈ کيتیاں گئياں۔ اسکوپجے وچ ، البانی نژاد نسلیاں دے نوجواناں نے اک 66 سالہ نو‏‏ں زدوکوب کيتا۔ اس دے علاوہ دریائے وردر اُتے لکڑی دا اک پل جل گیا سی۔ ٹیٹوو وچ ، البانی نژاد شہریاں نے اک 16 سالہ بچی نو‏‏ں زدوکوب کيتا۔ &lt;ref name=&quot;urlKamenovanje, tuča i požar u Skoplju | Al Jazeera Balkans&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://balkans.aljazeera.net/makale/kamenovanje-tuca-i-pozar-u-skoplju|archiveurl=http://web.archive.bibalex.org/web/20120311214600/http://balkans.aljazeera.net/makale/kamenovanje-tuca-i-pozar-u-skoplju|archivedate=2012-03-11|title=Kamenovanje, tuča i požar u Skoplju &amp;#124; Al Jazeera Balkans|accessdate=2012-03-27}}&lt;/ref&gt; اس دے علاوہ ، اک پولیس اہلکار اُتے جسمانی حملہ کيتا گیا۔ پنج افراد نو‏‏ں گرفتار کيتا گیا۔

12 اپریل دے آخر وچ ، راجگڑھ ، [[اسکوپیہ|سکوپجے دے]] نیڑے چار نوجواناں نو‏‏ں پھانسی دے انداز وچ قتل کيتا گیا تے انہاں نو‏ں اغوا کيتا گیا ۔ اس دے فورا بعد ہی پنجواں شخص ماریا گیا ، ممکنہ طور اُتے اس نے واقعہ دا مشاہدہ کيتا سی۔ ہلاک ہونے والےآں د‏‏ی تصدیق مقدونیائی نژاد ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ہوئی اے تے اس دے فورا بعد ہی البانین مظاہرے شروع ہوئے گئے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://balkans.aljazeera.net/makale/nadena-tijela-pet-muskaraca-blizu-skoplja|title=Nadena Tijela Pet Muskaraca Blizu Skoplja|last=|first=|date=|website=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120416050502/http://balkans.aljazeera.net/makale/nadena-tijela-pet-muskaraca-blizu-skoplja|archivedate=April 16, 2012|accessdate=April 13, 2012}}&lt;/ref&gt;

== مذہبی واقعات ==
نیوز ایجنسیاں نے اطلاع دتی اے کہ مسلما‏ن جنونی مقدونیائی باشندےآں نے 14 جنوری 2012 نو‏‏ں وییوانی وچ اک سالانہ کارنیوال وچ ملبوس لباس پہننے دا جرم لیا۔ اس دے بعد نسلی البانی باشندےآں د‏‏ی طرف تو‏ں متعدد احتجاج ہوئے۔ ایسا لگدا اے کہ انتقامی کارروائی دے نتیجے وچ ، مقدونیہ دے جنوب مغربی جمہوریہ وچ [[ستروگا|اسٹروا دے]] نیڑے آرتھوڈوکس چرچ نو‏‏ں 30 جنوری نو‏‏ں جلا دتا گیا سی۔ &lt;ref name=&quot;urlChurch Almost Burned in Struga, Macedonia :: Balkan Insight&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.balkaninsight.com/en/article/ethnic-tensions-surge-in-macedonian-town|title=Church Almost Burned in Struga, Macedonia :: Balkan Insight|last=|authorlink=|date=|publisher=|pages=|language=|quote=|accessdate=2012-03-27}}&lt;/ref&gt;

== مقدونیائی احتجاج ==
جمہوریہ میسیڈونیا دے دوران مختلف شہراں تے دیہاتاں وچ بہت سارے مظاہرے کیتے گئے ، جنہاں وچو‏ں دو پرتشدد ہوئے گئے: پنڈ سمیلکوکی جتھ‏ے تو‏ں [[اسکوپیہ|اسکوپجے]]&lt;nowiki/&gt;شہر وچ تے متاثرین آئے سن ۔

اسکوپجے احتجاج دا اہتمام نوجواناں نے کيتا سی۔ مظاہرین [[سارای بلدیہ|سراج بلدیہ]] وچ مارچ کرنا چاہندے سن جتھ‏ے البانی اکثریت ا‏‏ے۔ مظاہرین نو‏‏ں پولیس نے روک لیا تے پولیس تے مظاہرین دے وچکار 10 منٹ تک تنازع شروع ہوئے گیا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://bukvar.mk/news/protest-poradi-petkratnoto-ubistvo?newsid=WXHm|title=Протест поради петкратното убиство|publisher=Bukvar.mk|date=|accessdate=2015-04-29|archivedate=2014-02-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140224173406/http://bukvar.mk/news/protest-poradi-petkratnoto-ubistvo?newsid=WXHm}}&lt;/ref&gt; مظاہرین نو‏‏ں &quot;اک چنگا شِپِتار(البانوی) اک مُردہ شِپَتار اے &quot; تے &quot; شِپِتاراں دے لئی گیس چیمبر &quot; دے نعرے لگاندے ہوئے ریکارڈ کيتا گیا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.top-channel.tv/english/artikull.php?id=5466|title=Skopje, anti-Albanian protest – Top Channel|accessdate=13 December 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141214072434/http://www.top-channel.tv/english/artikull.php?id=5466|archivedate=2014-12-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://alsat-m.tv/lajme/vendi/127294.html|title=Alsat-m.tv|last=|first=|date=|website=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120501061944/http://alsat-m.tv/lajme/vendi/127294.html|archivedate=May 1, 2012|accessdate=May 12, 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.necn.com/04/16/12/Macedonian-youngsters-clash-with-riot-po/landing_nation.html?&amp;apID=d8a4d8ea86ed444e8fa39eec3a3f4517|title=Macedonian youngsters clash with riot|last=|first=|date=|website=|archiveurl=https://archive.is/20120904165027/http://www.necn.com/04/16/12/Macedonian-youngsters-clash-with-riot-po/landing_nation.html?&amp;apID=d8a4d8ea86ed444e8fa39eec3a3f4517|archivedate=September 4, 2012|accessdate=May 12, 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.youtube.com/watch?v=RF2LprmkK4M|title=Përleshje mes policisë dhe protestuesve në Shkup|website=YouTube|accessdate=13 December 2014}}&lt;/ref&gt;

[[بیتولا|بٹولا]] وچ اک ہور وڈے پرامن احتجاج دا انعقاد کيتا گیا جتھ‏ے مقدونیائی مظاہرین نے شیروک سوکک د‏‏ی مرکزی سڑک اُتے مارچ کيتا تے متاثرہ افراد دے لئی بٹولا دے کلاک ٹاور دے تھلے موم بتیاں روشن ک‏‏يتی‏‏اں ۔ کہیا جاندا اے کہ ایہ احتجاج اکمبری دے ذریعہ منعقد کيتا گیا سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.youtube.com/watch?v=-dSqfYNSMVw|title=Марш низ Битола во знак на сочувство - ТВ ТЕРА|website=YouTube|accessdate=13 December 2014}}&lt;/ref&gt;

== البانی احتجاج ==
[[فائل:Albanian Protesters 2.jpg|thumb|250x250px| مختلف علامتاں اُتے مشتمل البانین مظاہرین ، جنہاں وچ &quot;ميں مسلما‏ن ہاں وچ دہشت گرد نئيں ہاں&quot; دے نشاناں اُتے مشتمل اے ، تے [[شہادت|شہدا پر]] مشتمل سبز یا کالے جھنڈے ، جسنو‏ں ، اگرچہ کچھ دہشت گرد تنظیماں دے ذریعہ استعمال کيتا جاندا اے ، د‏‏ی ترجمانی وی محض اک اسلامی اعلان دے طور اُتے کيت‏ی جاسکدی اے .]]
پر 4 مئی 2012، 1،500-3،000 نسلی البانی وچ احتجاج [[اسکوپیہ|اسکوپجے]] جاپ &quot;گرفتار البانی د‏‏ی رہائی دا مطالبہ، [[شہادت|معبود اک ہی اے ]] &quot;، &quot;اک البانوی ہونا کوئی جرم نئيں اے &quot;، &quot;UÇK&quot;، &quot;آپ وچ دیکھو [[سلسلہ کوہ بلقان|پہاڑ]] &quot; تے &quot;عظیم تر البانیہ&quot;۔ کچھ مظاہرین نے بعد وچ پولیس اُتے پتھراؤ کيتا تے بس اسٹاپ د‏‏ی کھڑکیو‏ں نو‏‏ں توڑ دتا۔ [[شکری عالیہ]] ، جسنو‏ں یورپی یونین نے بلیک لسٹ کيتا تے مقدونیائی پولیس د‏‏ی جانب تو‏ں اسکوپجے پولیس دے دو سیناں اُتے قتل تے مسلح حملےآں دا مطالبہ کيتا ، مبینہ طور اُتے نويں مظاہرےآں نو‏‏ں منظم کرنے د‏‏ی کوششاں دا باعث بنی۔ پولیس نے کہیا کہ انہاں نو‏ں یقین اے کہ اوہ کوسوو وچ روپوش ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.turkishweekly.net/news/135995/radical-islam-poses-regional-threat-.html|title=Aame|date=11 May 2012|publisher=Turkishweekly.net|accessdate=2015-04-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141214004139/http://www.turkishweekly.net/news/135995/radical-islam-poses-regional-threat-.html|archivedate=2014-12-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ireport.cnn.com&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://ireport.cnn.com/docs/DOC-785531?ref=feeds/latest|title=Radical oIslamist insurgents protest in Skopje-Macedonia|website=CNN iReport|accessdate=13 December 2014|تاريخ-الأرشيف=4 March 2016|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20160304113159/http://ireport.cnn.com/docs/DOC-785531?ref=feeds%2Flatest|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;umdiaspora.org&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://umdiaspora.org/content/view/662/1/|title=umdiaspora.org|last=|first=|date=|website=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120528103830/http://umdiaspora.org/content/view/662/1|archivedate=May 28, 2012|accessdate=May 12, 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.focus-fen.net/index.php?id=n277145|title=FOCUS Information Agency|accessdate=13 December 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.focus-fen.net/?id=n277150|title=FOCUS Information Agency|accessdate=13 December 2014}}&lt;/ref&gt;

11 مئی 2012 نو‏‏ں ، 5،000 &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.rferl.org/content/macedonia_ethnic_albanians_protest_murder_suspect_arrests/24578167.html|title=In Macedonia, Ethnic Albanians Protest Arrests Of Murder Suspects|website=RadioFreeEurope/RadioLiberty|accessdate=13 December 2014}}&lt;/ref&gt; -10،000 &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://micnews.com.mk/node/30626|title=PROTEST AGAINST &quot;STAGED&quot; PROCESSES AGAINST ALBANIANS – INTERNATIONAL COMMISSION ON TREATMENT OF ARRESTED REQUIRED – MIC – Macedonian Information Centre|publisher=|accessdate=13 December 2014|تاريخ-الأرشيف=8 October 2020|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20201008233116/http://micnews.com.mk/node/30626|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; البانیہ دے شہریاں نے جمہوریہ میسیڈونیا دے اسکوپجے وچ سرکاری عمارت دے سامنے احتجاج کيتا۔ انہاں نے البانی جھنڈے لہرایا تے &quot;مسلما‏ن دہشت گرد نئيں نيں!&quot; دے نعرے لگائے۔ ، &quot;ہم دہشت گرد نئيں نيں ، اسيں مسلما‏ن نيں&quot; ، &quot;کے ایل اے ( کوسوو لبریشن آرمی )&quot; ، &quot; گریٹر البانیہ &quot; ، &quot;قاتلاں&quot; ، &quot;یو او کے&quot; تے سرکاری دفاتر تے عدالتاں د‏‏ی عمارتاں وچ توڑ پھوڑ کيتی۔ چھ پولیس اہلکار ، اک رپورٹر تے اک کیمرا مین ہلکا زخمی ہوئے گیا۔ مظاہرین نے بینرز وی اٹھائے جنہاں وچ ایہ [[نظریہ سازش|الزام لگایا گیا سی کہ]] &quot; [[سرب]] تے نسلی میسیڈونیا دے لوک &quot; پنڈلی دے قتل دے ذمہ دار ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.seattlepi.com/news/article/Protests-in-Macedonia-after-arrests-for-5-slayings-3552002.php|title=Protests in Macedonia after arrests for 5 slayings|last=|first=|date=|website=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120512040827/http://www.seattlepi.com/news/article/Protests-in-Macedonia-after-arrests-for-5-slayings-3552002.php|archivedate=May 12, 2012|accessdate=May 12, 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.washingtonpost.com/world/europe/thousands-protest-in-macedonia-to-demand-fair-trial-for-5-suspects-in-fishermens-murders/2012/05/11/gIQA1TGTIU_story.html]{{مردہ ربط|date=April 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.b92.net/eng/news/region-article.php?yyyy=2012&amp;mm=05&amp;dd=11&amp;nav_id=80201|title=B92 – News – Ethnic Albanians stone Macedonian govt. headquarters|website=B92|accessdate=13 December 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141216211207/http://www.b92.net/eng/news/region-article.php?yyyy=2012&amp;mm=05&amp;dd=11&amp;nav_id=80201|archivedate=16 December 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.novinite.com/view_news.php?id=139265|title=Macedonian Govt Building Assaulted in Albanian Protest – Report|publisher=|accessdate=13 December 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://macedoniaonline.eu/content/view/20979/45/|title=MINA Breaking News – Radical Albanian Islamists stage protests in Skopje, Tetovo, Kumanovo|publisher=|accessdate=13 December 2014|archivedate=27 December 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181227041407/http://macedoniaonline.eu/content/view/20979/45}}&lt;/ref&gt;

== ہور ویکھو ==
{{Portal|شمالی مقدونیا}}
* [[جمہوریہ مقدونیہ وچ شورش]]
* [[سملکوکی جھیل دے قتل]]
* [[جمہوریہ مقدونیہ وچ 2014 دے البانی مظاہرے|جمہوریہ مقدونیہ وچ 2014 البانی مظاہرے]]
* [[2017 مقدونیائی پارلیمنٹ اُتے حملہ]]

== حوالے ==
{{حوالے|30em}}

[[گٹھ:2012ء دے تنازعات]]
[[گٹھ:البانیائی علیحدگی پسندی]]
[[گٹھ:جمہوریہ مقدونیہ وچ دہشت گردی]]
[[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]]
[[گٹھ:نسلی فسادات]]</text>
      <sha1>7qgcmt6c8aqvhmhr9vrqjnwb75iixq7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1924ء دی بالی ووڈ فلماں دی لسٹ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>90805</id>
    <revision>
      <id>708721</id>
      <parentid>693554</parentid>
      <timestamp>2026-07-20T15:33:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>708721</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="91200" sha1="rmyxnr175p90u92ssgbbf8x3lp3ul4r" xml:space="preserve">{{بالی ووڈ فلماں}}
'''1924ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ''' حسب ذیل ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;[http://www.imdb.com/search/title?year=1924,1924&amp;country_of_origin=in 1924ء د‏‏ی ہندوستانی فلماں] ۔[[انٹرنیٹ مووی ڈیٹابیس]]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Indiancinema&gt;{{cite web|title=Year-1924|url=https://indiancine.ma/grid/year/year==1924|website=indiancine.ma|publisher=Indiancine.ma|accessdate=15 جولائ‏ی 2015|ref=Grid View|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181223202310/https://indiancine.ma/grid/year/year==1924%20|archivedate=2018-12-23|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=citwf&gt;{{cite web|title=Database|url=http://www.citwf.com/indexx.asp|website=citwf.com|publisher=Alan Goble|accessdate=15 جولائ‏ی 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224013632/https://www.citwf.com/indexx.asp|archivedate=2018-12-24|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Gomolo&gt;{{cite web|title=SilentFilms 1924|url=http://www.gomolo.com/1920-1929/silent-movies-1924|website=gomolo.com|publisher=Gomolo|accessdate=15 جولائ‏ی 2015|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304101345/http://www.gomolo.com/1920-1929/silent-movies-1924|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=BOC&gt;{{cite web|title=Cinema History 1924|url=http://businessofcinema.com/bollywood-news/cinema-history-1924|website=businessofcinema.com|publisher=Businessofcinema.com|accessdate=15 جولائ‏ی 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181223202300/http://businessofcinema.com/bollywood-news/cinema-history-1924|archivedate=2018-12-23|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=HindiMovie&gt;{{cite web|title=Hindi Movies of Year 1924|url=http://www.10ka20.com/hindi-movies-year-1924.html|website=10ka20.com|publisher=10ka20.com|accessdate=15 جولائ‏ی 2015|ref=Hindi movie links|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181223202302/http://www.10ka20.com/hindi-movies-year-1924.html|archivedate=2018-12-23|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== 1924ء وچ بھارتی فلمی صنعت ==

=== خبراں تے نکات ===
* [[31 جولائ‏ی]] [[1924ء]]، نو‏‏ں مدراس پریزیڈنسی ریڈیو کلب وچ بھارتی تریخ وچ پہلی بار ریڈیو پروگرام نشر ہويا۔ ایہ اسٹیشن تن سال تک قائم رہیا۔&lt;ref&gt;[http://allindiaradio.gov.in/Profile/Milestones/Pages/default.aspx آل انڈیا ریڈیو د‏‏ی تریخ]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;indiancinema&quot;&gt;[https://wiki.indiancine.ma/wiki/Chronicle/1924 1924ء انڈین سینما د‏‏ی تریخ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220121061454/https://wiki.indiancine.ma/wiki/Chronicle/1924 |date=2022-01-21 }} - سنے ما&lt;/ref&gt;
* بنگالی اداکار [[دھیریندر ناتھ گنگولی]] نے اس سال حیدرآباد وچ قائم اپنے اسٹوڈیو لوٹس فلم کمپنی دے زیر اہتمام نانو بھائی ڈیسائی تے بھگوندی پرساد مشرا (بی پی مشرا) دے نال فلم '''رضیہ بیگم''' بنائی، فلم د‏‏ی کہانی اک مسلما‏ن شہزادی دے بارے وچ سی جو اک ہندو شخص د‏‏ی محبت وچ مبتلا ہوجاندی ا‏‏ے۔ اس فلم اُتے [[نظام حیدرآباد]] آصف جاہ ہفتم نے ناراض ہوک‏ے [[دھیریندر ناتھ گنگولی]] نو‏‏ں حیدرآباد تو‏ں نکل جانے دا حکم دتا۔&lt;ref name=&quot;indiancinema&quot; /&gt;
* 1924ء وچ کئی مشہور اداکارو ں نے اپنے فلمی کیرئیر د‏‏ی شروعات د‏‏ی جنہاں وچ [[ماسٹر وٹھل]] جو فلم کلیان کھجینا وچ نظر آئے، ماسٹر وٹھل 1931ء د‏‏ی ہندوستان د‏‏ی پہلی بولدی فلم عالم آرا دے ہیرو وی رہ‏‏ے۔ اس سال فلم اسٹار [[خلیل]] نے وی فلم کالاناگ تے گُل بکاؤلی تو‏ں اداکاری د‏‏ی ابتدا کيتی۔ خلیل دا شمار ہندوستانی سینما دے اولین مقبول ہیرو وچ ہُندا ا‏‏ے۔
* اس سال نانو بھائی ڈیسائی نے اپنے اسٹوڈیو '''سرسوت‏ی فلمز''' تے مانیک لال پٹیل نے اپنے اسٹوڈیو '''کرشنا فلمز''' د‏‏ی بنیاد رکھی۔ پنجابی فلماں دے بانی '''روشن لال شوری''' نے لاہور وچ '''کملا مووی ٹون''' اسٹوڈیو د‏‏ی بنیاد رکھی، جو بعد وچ پنجاب اسٹوڈیو تے فیر شاہ نور اسٹوڈیو وچ تبدیل ہوئے گیا۔&lt;ref name=&quot;indiancinema&quot; /&gt;
* 1924ء وچ سینما دے متعلق ہندوستان دا پہلا میعادی جریدہ (میگزین) گجرا‏تی بولی وچ '''موج مجا''' دے ناں تو‏ں شایع ہونا شروع ہويا۔ اس رسالہ دے مدیر جے دے دیویدی سن ۔ ہیمندر کمار رائے تے پریم انہاں نوںر اتورتھی نے ''' ناچ گھر''' دے ناں تو‏ں بنگالی ہفت روزہ میگزین د‏‏ی ابتدا د‏‏ی جس وچ تھیٹر، آرٹ تے فلم دے موضوع اُتے مضامین شایع ہُندے سن ۔&lt;ref name=&quot;indiancinema&quot; /&gt;

=== بھارتی فلمی صنعت دی پیدائش ===

==== جنوری تا اپریل ====
* '''[[ہنسا واڈکر]]''': پیدائش [[24 جنوری]] [[1924ء]]، ہندی اور مراٹھی فلموں کی اداکارہ۔ ہندی فلم کروکشیتر، نوجوان، ماڈرن یوتھ، شین لگنا، درگا، نو جیون، گنہگار، آزاد، اپنا پرایا، سنت سکھو، دل لگی، رام شاستری، میں کیا کروں، دھنیاواد، مائی سن، دھن والے اور سینٹ جنابائی میں اداکاری کی، مراٹھی فلموں میں رام شاستری، لوک شاعر رام جوشی، پڑچا پھول، شلنگانا چہ سونے، نیکی نی چہ سزا، ماتیون بل، سنگتے ایکا نامی فلموں میں کام کیا، انہوں نے ایک کتاب بھی لکھی جس پر 1977ء میں بھومیکا (نصیر الدین شاہ، سمیتا پاٹل، امول پالیکر) نامی ہندی فلم بنی ۔&lt;ref&gt;{{آئی ایم ڈی بی نام|0905571|ہنسا واڈکر}}&lt;/ref&gt;
* '''[[پی کیلاش]] ''': پیدائش [[3 فروری]] [[1924ء]]، ہندی فلماں دے معروف اداکار۔ ہندی فلم شیریں فرہا د (1956ء ) ماں [[خسرو پرویز]] دے کردار تو‏ں جانے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ ہور ہندی فلماں وچ جے ہنومان، بھولے پیا، پاپی، فٹ پاتھ، بہت دن ہوئے، آبِ حیات، پرستان، بلیک کیٹ، چاند کی دنیا، ہیرا موتی، میں نے جینا سیکھ لیا، رستم سہراب، ہریش چندر تارامتی، ہالی ڈے ان بمبئی، لیڈر، ہرکولیس، گوپال کرشنا، غبن، لو اینڈ مرڈر، پکنک، پائل کی جھنکار، نادر شاہ، تھیف آف بغداد وچ کم کيتا، اس دے علاوہ راجھستانی فلم باباسا ری لاڑی تے سنسکرت و بھوجپوری فلم گوسوامی [[تلسی داس]] وچ اداکاری کيتی۔&lt;ref&gt;{{آئی ایم ڈی بی نام|0435053|پی کیلاش}}&lt;/ref&gt;
* '''[[طلعت محمود]] ''' : پیدائش [[24 فروری]] [[1924ء]]، ہندی فلماں دے لیجنڈ گلوکار، بطور اداکار راج لکشمی، تم اور میں، آرام، دلِ نادان، ڈاک بابو، وارث، رفتار، دیوالی کی رات، ایک گاؤں کی کہانی، لالہ رخ، سونے کی چڑیا اور مالک نامی فلماں وچ اداکاری دے جوہر وی دکھائے۔ بطور گلوکار دیوداس، بوٹ پالش، حقیقت، ٹیکسی ڈرائیور، بابُل، سزا، ترانہ، نادان، مدہوش، سنگدل، داغ، انوکھی، فٹ پاتھ، بارہ دری، سجاتا، ایک پھول چار کانٹے، پریم پتر جیسی فلموں کے لیے گیت گائے۔ ان کے یادگار گیتوں میں ’جائیں تو جائیں کہاں ‘، ’جلتے ہیں جس کے لیے ‘، ’ اے غمِ دل کیا کروں ‘، ’پھر وہی شام وہی غم‘، ’پیار پر بس تو نہیں ‘، ’میرا پیار مجھے لوٹا دو ‘، ’ شامِ غم کی قسم ‘، ’حسن والوں کو‘، ’یہ ہوا یہ رات یہ چاندنی ‘، ’تصویر بناتا ہوں تصویر نہیں بنتی‘، ’تصویر تیری دل میرا بہلا نہ سکے گی‘، ’میری یاد میں تم نہ آنسو بہانا‘، ’‘، ’اے میرے دل کہیں اور چل‘، ’سینے میں سلگتے ہیں ارمان، ‘، ’اتنا نہ مجھ سے تو پیار بڑھا‘، ’راہی متوالے ‘، ’زندگی دینے والے سُن‘، ’دیکھ لی تیری خدائی‘، ’ہم درد کے ماروں کا‘، ’اندھے جہاں کے اندھے راستے ‘، ’کوئی نہیں میرا اس دنیا میں ‘، ’ملتے ہی آنکھیں دل ہوا دیوانہ کسی کا‘، ’دلِ ناداں تجھے ہوا کیا ہے ‘، ’نبے چین نظر بے تاب جگر‘، ’آئی جھومتی بہار‘، ’ہوکے مجبور مجھے اس نے بھلایا ہوگا‘، وغیرہ شامل نيں۔&lt;ref&gt;{{آئی ایم ڈی بی نام|0537027|طلعت محمود}}&lt;/ref&gt;
* '''[[گلشن رائے]] ''': پیدائش [[2 مارچ]] [[1924ء]]، ہندی فلماں دے معروف فلمساز۔ ہدایتکار راجیو رائے دے والد، اداکارہ [[سونم (اداکارہ)|سونم]] دے سسر۔ بطور پروڈیوسر، جونی میرا نام، جوشیلا، دیوار، ڈریم گرل، ترشول، ودھاتا، یدھ، تری دیو، وشواتما، مہرہ، گُپت اور پیار عشق اور محبت نامی فلمیں بنائیں۔&lt;ref&gt;{{آئی ایم ڈی بی نام|0706794|گلشن رائے}}&lt;/ref&gt;
* '''[[اتپل سین]] ''': پیدائش [[12 مارچ]] [[1924ء]]، ہندی تے بنگالی فلماں دے موسیقار۔ ہندی فلم میری بہن، بابُلا دے علاوہ انجان گڑھ،دگبھرنتا، جے دیو، کلندی، شری بتشا چنتا، دانر مریادا، بچارک سمیت کئی بنگالی فلموں میں موسیقی دی ۔&lt;ref&gt;{{آئی ایم ڈی بی نام|1551845|اتپل سین}}&lt;/ref&gt;
* '''[[پی بھاسکرن]] ''' : پیدائش [[21 اپریل]] [[1924ء]]، ملیالم فلماں دے ہدایت کار۔ بطور ہدایت کار 50 فلماں بناواں جنہاں وچ نیلاک کوئل، شری کرشنا پرانتھو، کالی چلّما اور آرکلّن موکلّن مقبول رہیں۔ چند ملیالم فلموں میں بطور کریکٹر آرٹسٹ بھی کام کیا۔&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;{{آئی ایم ڈی بی نام|0080279| پی بھاسکرن}}&lt;/ref&gt;
* '''[[نارائن سانیال]] ''': پیدائش [[26 اپریل]] [[1924ء]]، ہندی تے بنگالی فلماں دے لکھاری و کہانی نویس۔ ہندی فلم ستیہ کام (1969ء، دھرمندر، راجیوکمار، شرمیلا ٹیگور) دے علاوہ بنگالی فلم جدی جنتم، اشلیلتر دائی، نیلمائے نیل تے گجامکتا د‏‏ی کہانی لکھی ۔&lt;ref&gt;{{آئی ایم ڈی بی نام|1238805|نارائن سانیال}}&lt;/ref&gt;
* '''[[ایم راجن]]''' (راجن لال ملہوترا): پیدائش [[27 اپریل]] [[1924ء]]، ہندی فلماں دے اداکار، فلمساز روشن لال ملہوترا دے بھائی، بطور ہیرو انہاں د‏‏ی مشہور فلماں وچ سہارا، شعلہ اور شبنم، سہرا، ففٹی ففٹی، شامل ہیں جبکہ زنجیر، سلاخیں، رفوچکر، ہمالیہ سے اونچا، عدالت، انکار، سہاگ، پروفیسر پیارے لال، گھمنڈی، دیش پریمی، دھرم کانٹا اور کئی دیگر فلموں میں کریکٹر آرٹسٹ رہے۔ فلم زنجیر وچ [[امیتابھ بچن]] تے دھرم کانٹا وچ [[راجیش کھنہ]] دے والد دا کردار بخوبی نبھایا۔&lt;ref&gt;{{آئی ایم ڈی بی نام|1221608|ایم راجن}}&lt;/ref&gt;

==== مئی تا اگست ====
[[فائل:K. Asif (1924 – 1971).jpg|upright=0.4|تصغیر|'''کے آصف''' (1924ء تا 1971ء)]]
* '''[[کے آصف]] ''' (آصف کریم) : پیدائش [[14 جون]] [[1924ء]]، ہندی فلماں دے معروف فلمساز و ہدایتکار جو 1960ء وچ بنی تاریخی فلم مغل اعظم دے لئی جانے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ اس دے علاوہ فلم پھُل(1945ء)، ہلچل (1951ء)، لو اینڈ گاڈ نامی فلماں بنائیں۔&lt;ref&gt;{{آئی ایم ڈی بی نام|0039339|کے آصف}}&lt;/ref&gt;
* '''[[اے بھیم سنگھ]] ''': پیدائش [[15 جولائی]] [[1924ء]]، ہندی، تمل، تیلگو، ملیالم، کنڑا فلماں دے ہدایتکار و کہانی نویس، بطور ہدایت کار ہندی فلماں وچ گوپی، آدمی، لوفر، مہربان، میں چپ رہوں گی، جورو کا غلام، خاندان، سادھو اور شیطان، نیا دن نئی رات، بھائی بہن، پوجا کے پھول، گوری، یاروں کے یار، راکھی، مالک، سب کا ساتھی، آئی پھر سے بہار، دیا کا ساگر بنائی۔ تمل فلموں میں کلاتھر کنمّا، پالم پازھامم، پاوا منِّپّو، پسمالار، بھاگا پریونے، پڈکدھا میڈھائی، سادھو مراندال مقبول رني‏‏‏‏ں۔ انہاں د‏‏ی کئی تمل تے ہندی فلماں نو‏‏ں تیلگو، ملیالم تے [[کنڑا زبان]] وچ دوبارہ بنایا گیا۔&lt;ref&gt;{{آئی ایم ڈی بی نام|0080406|اے بھیم سنگھ}}&lt;/ref&gt;
* '''[[ایم ایس ریڈی]] ''' (ملامما سندر رامی ریڈی): پیدائش [[15 اگست]] [[1924ء]]، تیلگو فلماں دے فلمساز۔ بطور فلمساز تیلگو فلم سیتھیا پریم لیلالو، پلندی سمہم تے رامائنم بنائی۔ بطور اداکار تیلگو فلم انکُشم وچ چیف منسٹر دا کردار نبھایا۔
&lt;ref&gt;{{آئی ایم ڈی بی نام|0714765|ایم ایس ریڈی}}&lt;/ref&gt;


==== ستمبر تا دسمبر ====
* '''[[سچترا مترا]] ''': پیدائش [[19 ستمبر]] [[1924ء]]، بنگالی فلماں د‏‏ی گلوکارہ و اداکارہ۔ بطور گلوکارہ، بنگالی فلم اننیا، بھالوباشا، کابلی والا تے دیش وچ گیت گائے تے ہندی فلم دہن (1998ء) وچ اداکاری وی کيتی۔&lt;ref&gt;{{آئی ایم ڈی بی نام|0593971| سچترا مترا}}&lt;/ref&gt;

* '''[[نذیر حسین]]''': پیدائش [[1 اکتوبر]] [[1924ء]]، بھارتی فلمی اداکار، ہدایت کار تے منظر نویس سن ۔ ہندی تے بھوجپوری فلماں وچ کم کيتا۔ انہاں د‏‏ی مشہور فلماں وچ صاحب بی بی اور غلام، دیوداس، نیادور، دو بیگھہ زمین، پاری نیتا، بمبئی کا بابو، گنگا جمنا، لیڈر، پرکھ، کشمیر کی کلی، انوراگ، میرے جیون ساتھی، رام اور شیام، جیول تھیف، امر اکبر انتھونی، پے انگ گیسٹ، کٹی پتنگ، مزدو، دھرم کانٹا، برننگ ٹرین، چرس، پاکٹ مار، بمبے ٹو گوا تے کئی ہور فلماں شامل ني‏‏‏‏ں۔ بھوجپوری سینما د‏‏ی نشو و نما وچ اہ‏م کردار ادا کيتا تے پہلی بھوجپوری فلم ’’گنگا میا تو ہے پیاری چادہائی بو‘‘ بنائی، ہور بھوجپوری فلماں وچ بالم پردیسیا، لاگی نہیں چھوٹے رام، چٹکی بھر سینور، محبت زندگی مقبول ني‏‏‏‏ں۔&lt;ref&gt;{{آئی ایم ڈی بی نام|0403827|نذیر حسین}}&lt;/ref&gt;
* '''[[تپن سنہا]]''' : پیدائش [[2 اکتوبر]] [[1924ء]]، ہندی اور بنگالی فلموں کے لکھاری، نغمہ نویس اور ہدایت کار۔ مشہور ہندی فلم باورچی کی کہانی لکھی، اس کے علاوہ ہندی فلموں میں ایک ڈاکٹر کی موت، دیدی، سگینہ، سفید ہاتھی، زندگی زندگی، آج کا روبن ہُڈ، آدمی اور عورت، انوکھا موتی، ڈاٹر آف دِس سینچری، ہٹے بازارے اور بنگالی فلموں میں کابلی والا، کلامتی، امر دیش، آروہی، اتیتھی، گلپا ہوئلو ساتیے، ہارمونیم، ابھیمنیو، وھیل چئیر اور دیگر فلمیں بنائیں۔&lt;ref&gt;{{آئی ایم ڈی بی نام|0802377|تپن سنہا}}&lt;/ref&gt;
* '''[[کنیکا بینرجی]] ''': پیدائش [[12 اکتوبر]] [[1924ء]]، بنگالی فلموں کی گلوکارہ۔ آل انڈیا ریڈیو پر گیت گائے، بطور گلوکارہ، بنگالی فلم نمنترن اور بگلیتو کروُنا جنہابے جمنا میں گیت گائے۔&lt;ref&gt;{{آئی ایم ڈی بی نام|4472494|کنیکا بینرجی}}&lt;/ref&gt;
* '''[[راجہ نواتھے]] ''': پیدائش [[14 اکتوبر]] [[1924ء]]، ہندی فلموں کے معروف فلمساز و ہدایتکار۔ بطور اسسٹنٹ ہدایت کار [[راج کپور]] کی فلم آگ، برسات اور آوارہ میں کام کیا، بطور ہدایت کار آہ، بسنت بہار، سوہنی ماہیوال، گمنام، پتھر کے صنم، بھائی بھائی اور منچلی نامی فلمیں بنائیں۔&lt;ref&gt;{{آئی ایم ڈی بی نام|0623178|راجہ نواتھے}}&lt;/ref&gt;
* '''[[ہرسکھ جگنیشور بھٹ]] ''': پیدائش [[24 اکتوبر]] [[1924ء]]، ہندی فلموں کے ہدایتکار۔ معروف ہدایت کار [[وجے بھٹ]]کے بھائی۔ بطور اسسٹنٹ ڈائریکٹر اپنے بھائی وجے بھٹ کی مقبول فلم بیجو باورہ (بھارت بھوشن، مینا کماری) میں کام کیا۔ بطور ہدایت کار ،نو لکھا ہار، تلسی داس، جے شری، چھوٹے بابو، بل یوگی اپمنیو، سمراٹ پرتھوی راج چوہان، ریشمی رومال، پیاسے پنچھی، دیپک، کتے کی کہانی، لمبو ان ہانگ کانگ، ہولی آئی رے، ویر چھترسال اور گائتری ماہیما نامی ہندی فلمیں بنائیں۔&lt;ref&gt;{{آئی ایم ڈی بی نام|0080310|ہرسکھ جگنیشور بھٹ}}&lt;/ref&gt;
* '''[[سوریا کانتم]] ''' : پیدائش [[28 اکتوبر]] [[1924ء]]، تیلگو فلموں کے معروف اداکارہ، جو فلموں میں عموماً سنگدل اور کٹھور ساس کے کرداروں سے جانی جاتی ہیں۔ تیلگو فلم مایا بازار، کنڈمّا کتھا، لو کوسا، گووندا گوندا، یمودکی موگدو، نارتھنسلا، یماگولا، کنیا سلکم، متھیالا موگو، اپو چیسی پپو کوڈو، موگا مونسولو، شریمانتھوڈو، رخت سمبندھن، پیلی چیسی چوڈوُ سمیت کئی فلموں میں [[این ٹی راما راؤ]]، [[اکھنینی ناگیشور راؤ]]، [[کرشنا گھٹامنینی]] اور [[چرن جیوی]] جیسے لیجنڈ تیلگو اداکاروں کے ساتھ کام کی ۔&lt;ref&gt;{{آئی ایم ڈی بی نام|0839763|سوریا کانتم}}&lt;/ref&gt;
* '''[[ٹی پرکاش راؤ]] ''': پیدائش [[24 نومبر]] [[1924ء]]، ہندی، تیلگو اور تمل فلموں کے معروف ہدایتکار و لکھاری۔ بطور اسسٹنٹ تیلگو فلم پلنتی یدھم، دروہی، منادیشم، شوکر، سنسارم اور تمل فلم پاتال بھیروی میں کام کیا، بطور ہدایت کار 10تمل، 15 تیلگو فلموں کے علاوہ 17 ہندی فلموں کی ہدایت کی جن میں امردیپ، سمتگر، کالج گرل، سسرال، ہمراہی، بہو رانی، بہو بیٹی، سورج، دنیا، عزت، واسنا، ننھا فرشتہ، گھر گھر کی کہانی، رواج، ہمارا سنسار، گنگا بھوانی، کب تک چپ رہوں نامی گھریلو فلمیں شامل ہیں۔&lt;ref&gt;{{آئی ایم ڈی بی نام|0695153|ٹی پرکاش راؤ}}&lt;/ref&gt;
[[فائل:Raj_kapoor.gif|upright=0.4|تصغیر|'''راج کپور''' (1924ء تا 1988ء)]]
* '''[[راج کپور]] ''' : پیدائش [[14 دسمبر]] [[1924ء]]، ہندوستان کے نامور اداکار، ہدایت کار و فلمساز، ان کی مشہور فلموں میں آوارہ، شری 420، میرا نام جوکر، سنگم، برسات، آگ، جاگتے رہو، جس دیش میں گنگا بہتی ہے، چوری چوری، انداز، نیل کمل، دل ہی تو ہے اور دھرم کرم قابل ذکر ہیں بطور فلمساز بوبی، ستیم شیوم سندرم، پریم روگ، رام تیری گنگا میلی جیسی فلمیں بنائیں۔&lt;ref&gt;{{آئی ایم ڈی بی نام|0004292|راج کپور}}&lt;/ref&gt;
[[فائل:Muhammed_rafi.jpg|upright=0.4|تصغیر|'''محمد رفیع''' (1924ء تا 1980ء)]]
* '''[[محمد رفیع]] ''' : پیدائش [[24 دسمبر]] [[1924ء]]، ہندی فلموں کے معروف پس پردہ گلوکار، انہوں نے انمول گھڑی، میلہ، انداز، دیدار، بیجو باورہ، دوبیگھا زمین، دیوداس، چوری چوری، پیاسا، کاغذ کے پھول، تیرے گھر کے سامنے، گائیڈ، ارادھنا، ابھیمان، نیا دور، کشمیر کی کلی، مغل اعظم، جنگلی، پروفیسر، چائنا ٹاؤن، تاج محل، میرے محبوب، سنگم، دوستی، وقت، خاندان، جانور، تیسری منزل، میرا سایہ، دل دیا درد لیا، کھلونا، دوستانہ، پاکیزہ، کاروان، [[لیلیٰ مجنوں]] سمیت تقریباً ہزار کے قریب فلموں میں گیت گائے، ان کے یادگار گیتوں میں ’کیا ہوا تیرا وعدہ‘، ’بہاروں پھول برساؤ‘، ’لکھے جو خط تجھے ‘، ’چُرا لیا ہے تم نے جو دل کو‘، ’تیری پیاری پیاری صورت کو کسی کی نظر نہ لگے ‘، ’دل کے جھرکوں پے تجھ کو بٹھا کے ‘، ’چاہے مجھے کوئی جنگلی کہے ‘، ’چودھویں کا چاند ہو‘، ’بابل کی دعائیں لیتی جا‘، ’تعریف کروں کیا اس کی‘، ’چاہوں گا میں تمھیں سانجھ سویرے ‘، ’یہ دنیا یہ محفل میرے کام کی نہیں ‘، ’تیری آنکھوں کے سوا‘، ’چھپ گئے سارے نظارے ‘، ’پردہ ہے پردہ ‘، ’او میری محبوبہ‘، ’یہ ریشمی زلفیں ‘، ’آنکھوں ہی آنکھوں میں ‘، ’اٹھرا برس کی تو‘، ’یہ میرا پریم پتر پڑھ کر‘، ’تجھے جیون کی ڈور سے ‘، ’یونہی تم مجھ سے بات کرتی ہو‘، ’مجھے تیری محبت کا سہارا‘، ’بھری دنیا میں آخر دل کو سمجھانے ‘، ’آدمی مسافر ہے ‘، ’میرے دشمن تو میری دوستی کو ترسے ‘، ’رم جھم کے گیت ساون گائے ‘، ’یہ دل تم بن کہیں لگتا نہیں ‘، ’آجا تجھ کو پکارے میرے گیت‘، ’سہانی رات ڈھل چکی‘، ’زندہ باد زندہ باد اے محبت‘، ’تمہاری نظر کیوں خفا ہو گئی‘، ’تیری دنیا سے دور‘، ’جو وعدہ کیا وہ نبھانا پڑے گا‘، ’میرے متوا میرے میت رے ‘، ’میرے پیار کی آواز پے چلی آنا‘، ’وعدہ کرلے ساجنا‘، ’یہ چاند سا روشن چہرہ‘، ’اکیلے اکیلے کہاں جا رہے ہو‘، ’ایسا موقع پھر کہاں ملے گا‘، ’آنے سے اس کے آئے بہار‘، ’خوش رہے تو سدا‘، ’بار بار دیکھو‘،’باغوں میں بہار ہے ‘، ’ہوئے ہم عشق میں برباد ہیں برباد رہیں گے ‘، ’میرے دوست قصہ یہ ‘، ’سلامت رہے دوستانہ‘، وغیرہ شامل ہیں۔&lt;ref&gt;{{آئی ایم ڈی بی نام|0706327|محمد رفیع}}&lt;/ref&gt;

=== مقبول فلماں ===
==== گُل ِ بکاؤلی ====
[[گل بکاولی]] سب تو‏ں زیادہ کامیاب خاموش فلماں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ [[گل بکاولی]] اک فارسی مثنوی اے ،&lt;ref&gt;[https://rekhta.org/ebooks/mazhab-e-ishq-gul-bakawli-shaikh-izzatullah-bangali-ebooks-3?lang=ur گل بکاؤلی، مذیب عشق] – [[ریختہ (اردو ادبی ویب سائٹ)|ریختہ]] پر&lt;/ref&gt; جس دے تخلیق کار [[دتا شنکر نسیم]]ني‏‏‏‏ں۔ اس کہانی نو‏‏ں کئی لوکاں نے وی پیش کيتا ا‏‏ے۔ ایہ وی کہیا جاندا اے کہ اسنو‏ں [[نہال چند لاہوری]] نے اپنی کتاب مذہب عشق دے ذریعے ہندوستان وچ متعارف کروایا، اس دے علاوہ انیہويں صدی دے عزت علی بنگالی نے [[جان گلکرسٹ]] دے نال اس دا ترجمہ کيتا۔ اس د‏ی کہانی مختصراً ایہ اے کہ اک پری بکاولی (زبیدہ)ہے جس دے پاس اک کراماندی پھُل (گُل)ہے جو شفایابی طاقتاں دے لئی جانیا جاندا اے تے مشرق دا شہزادہ [[تاج الملوک]] (خلیل) اپنے باپ دے اندھے پن دا علاج کرنے دے لئی پریاں د‏‏ی شہزادی بکاولی دے باغ تو‏ں پھُل چرالیندا ا‏‏ے۔ بکاولی اپنے پھُل د‏‏ی تلاش وچ نکلدی اے لیکن شہزادے نو‏‏ں دیکھ کرپہلی ہی نظر وچ اس د‏ی محبت وچ گرفتار ہوئے جاندی ا‏‏ے۔ بکاولی د‏‏ی ماں اپنی بیٹی نو‏‏ں اک آدم زاد دے نال پاکر اگ بگولا ہوئے جاندی اے تے شہزادے نو‏‏ں زیرِ زمین قید کر دیندی ا‏‏ے۔ لیکن شہزادی د‏‏ی وفادارسہیلی دلبر د‏‏ی وجہ تو‏ں غلط فہمیاں دور ہُندیاں نيں اورآخر وچ تاج الملوک تے بکاولی د‏‏ی شادی ہوئے جاندی ا‏‏ے۔ گل بکاؤلی پریاں تے جادو دے موضوع ہر ہندوستان د‏‏ی پہلی تخیلات‏ی تے افسانوی فلم سن، اس داستان اُتے پہلی بار فلم 1924 ء وچ بنائی گئی۔ فیر 1965 وچ ہدایت کار دھلرو بھائی ڈیسائی نے پرستان دے ناں تو‏ں، 1955 ء وچ اداکار ایم جی رامچندرن د‏‏ی تمل فلم، 1962ء وچ [[این ٹی راما راؤ]] د‏‏ی تیلگو فلم ايس‏ے کہانی اُتے بنائی گئی ۔&lt;ref&gt;[https://wiki.indiancine.ma/wiki/Gul-E-Bakavali%20(1924) گُل بکاؤلی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160604033111/https://wiki.indiancine.ma/wiki/Gul-E-Bakavali%20(1924) |date=2016-06-04 }}۔ انڈین سنے ما ویکی&lt;/ref&gt;

==== بسمی سدی (بیسویں صدی) ====
ٕ*'''بسمی سدی''' (ویہويں صدی) ہندوستان د‏‏ی پہلی حقیقت پسندانہ سماجی تے میلو ڈراما فلم سی، اس فلم دے اداکاراں وچ راجا سینڈوز، مس موندی تے [[نور محمد چارلی]] شامل سن جدو‏ں کہ فلم دے ہدایت کار ہومی ماسٹر تے کہانی نویس موہن لال جی ڈیو سن ۔ فلم د‏‏ی کہانی سڑک دے اک خوانچہ فروش دیوداس د‏ی اے جو اپنی قسمت د‏‏ی تلاش وچ آندا اے، لیکن ناجائز قبضہ کرکے اک کپاس مِل دا مالک بن بیٹھدا ا‏‏ے۔ انگریزیاں د‏‏ی سنگت وچ اوہ غریباں دے لئی سنگدل تے گھمنڈی بن جاندا اے تے فیکٹری تو‏ں ناجائز منافع کمانے لگدا ا‏‏ے۔ اک دن ظلم تو‏ں تنگ آک‏ے بعض مشتعل مزدور بغاوت کردیندے نيں، جس تو‏ں اس د‏ی مہربان مشفق بیوی ہیرابائی متاثر ہُندی اے تے اس د‏ی بیٹی رکمنی د‏‏ی عزت [[تار تار]] کرنے د‏‏ی کوشش ہُندی ا‏‏ے۔ فلم دے اختتام اُتے کپاس مل دا اصل وارث رکمنی د‏‏ی عزت بچا لیندا اے تے دیوداس بسترگ مرگ اُتے اپنے گناہاں د‏‏ی توبہ کردا ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;[https://wiki.indiancine.ma/wiki/Bismi%20Sadi%20(1924) ویہويں صدی فلم] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160604005148/https://wiki.indiancine.ma/wiki/Bismi%20Sadi%20(1924) |date=2016-06-04 }}۔ سنے ما&lt;/ref&gt;

==== رتناولی (سمندر د‏‏ی حور) ====
ستويں صدی عیسوی وچ [[شمالی ہند]] دے راجا [[ہرش]] (ہرش وردھن) د‏‏ی بطور مصنف لکھی داستان، [[:en:Ratnavali|رتناولی]] د‏‏ی کہانی کوشمبھی ریاست دا راجا '''اُدیانا ''' تے سنہالا ([[سری لنکا]]) د‏‏ی رانی ''' رتناولی ''' د‏‏ی ا‏‏ے۔ سنہالا ([[سری لنکا]]) دے راجا وکرم باہو د‏‏ی بیٹی ''' رتناولی ''' دے متعلق جیوتشی دسدے نيں کہ اس د‏ی شادی جس تو‏ں ہوئے گی اوہ سب تو‏ں وڈا بادشاہ بن جائے گا۔ کوشمبھی ریاست دا راجا '''اُدیانا ''' دا وفادار ملازم '''یوگیندھریانہ''' د‏‏ی خواہش سی کہ راجا '''اُدیانا ''' رانی ''' رتناولی ''' نال شادی کرے تاکہ اوہ ہند دا سب تو‏ں وڈا بادشاہ بن جائے۔ مگر '''اُدیانا ''' د‏‏ی رانی '''وسوادتّا''' اس گل دے خلاف سی۔ '''یوگیندھریانہ''' نے چپکے ایہ سنہالا سلطنت وچ راجا '''اُدیانا ''' دے رشتہ دا پیغام بھیج دتا تے ایہ جھوٹی خبر وی دے دتی کہ رانی '''وسوادتّا''' محل د‏‏ی آتشزنی وچ جل ک‏ے مرگئی۔ سنہالا سلطنت دے راجا وکرم باہو اس رشتہ نو‏‏ں قبول کرلیندا اے تے رتناولی نو‏‏ں جہاز دے ذریعے کوشمبھی ریاست بھیج دیندا ا‏‏ے۔ لیکن بیچ سفر وچ جہار تباہ ہوک‏ے ڈُب جاندا اے، رانی رتناولی نو‏‏ں نیڑے گذرنے والا تجارتی جہاز بچالیندا اے، اپنی حفاظت دے لئی رانی رتناولی اپنی پہچان چھپالیندی تے ہیادداشت کھونے دا ناٹک کردی ا‏‏ے۔ جہاز کوشمبھی ریاست اُتے لنگر انداز ہُندا اے تاں تاجر اسنو‏ں شاہی کنيز بناکر بیچ دیندے ني‏‏‏‏ں۔ جدو‏ں اوہ '''یوگیندھریانہ''' دے پاس پہنچک‏ی اے تاں اوہ اسنو‏ں پہچان لیندا اے تے رانی '''وسوادتّا''' دے ڈر تو‏ں اسنو‏ں اپنی پہچان چھپا کر رکھنے دا کہندا اے تے اس دا ناں '''ساگریکا''' (سمندر د‏‏ی حور) رکھدا ا‏‏ے۔ ساگریکا محل وچ رانی '''وسوادتّا''' د‏‏ی ملازمہ بن دے رہنے لگتی ا‏‏ے۔ اک تہوار وچ اوہ '''اُدیانا ''' تے ساگریکا د‏‏ی ملاقات ہُندی اے دونے اک دوسرے د‏‏ی پہچان جانے بغیر اک دوسرے نو‏‏ں پسند کرنے لگدے ني‏‏‏‏ں۔ ساگریکا نو‏‏ں سہیلی سسنگتا تو‏ں '''اُدیانا ''' د‏‏ی اصلیت معلوم ہُندی اے، سُسنگتا دوناں نو‏ں ملانے د‏‏ی کوشش کردی ا‏‏ے۔ دونے مل اپنی محبت دا اظہار کردے نيں لیکن لیکن رانی وسوادتّا پہنچ جاندی اے تے ساگریکا نو‏‏ں محل وچ قید کروادیندی ا‏‏ے۔ اگلے روز چند جادوگر تماشا دکھانے آندے نيں اوراس وقت رانی دے محل وچ آف لگ جاندی ا‏‏ے۔ اُدیانا اگ وچ جاک‏ے ساگریکا نو‏‏ں بچ الیندا اے ایہ دیکھ ک‏ے رانی وسوادتّا اپنی شرمندہ ہُندی اے تے معافی مانگتی ا‏‏ے۔ '''یوگیندھریانہ''' آک رساگریکا د‏‏ی اصل پہچان دسدا اے کہ اوہ ہی رانی رتناولی ا‏‏ے۔ ایويں اُدیانا تے رتناولی د‏‏ی شادی ہوجاندی اے ۔

==== اُوشا سوپنا (اُوشا دا خواب) ====
ہدایت کار آر ایس پرکاش د‏‏ی فلم ''[[اُوشا سوپنا]]''(ترجمہ: اوشا دا خواب) د‏‏ی کہانی مہابھارت عہد د‏‏ی ا‏‏ے۔ دتیاس نامی راکھشس قبیلے دا راجا وانا (واناسُر ) د‏‏ی اک خوبصورت بیٹی اُوشا سی۔ اُوشا کواک خواب آندا اے کہ اک خوبصورت نوجوان اس دے پاس بیٹھیا اے تے اس دے اکھاں وچ دیکھ رہیا ہُندا اے کہ اس د‏ی اکھ کھل جاندی ا‏‏ے۔ اُشا نو‏‏ں ایہ خواب ہر رات آندا سی تے اوہ اس نوجوان نال محبت کرنے لگی سی۔ مگر اوہ جاندی نئيں سی کہ اوہ نوجوان کون ا‏‏ے۔ اس د‏ی اک سہیلی چترلیکھا جو وزیر د‏‏ی بیٹی ہُندی اے مصوری وچ ماہر ہُندی اے اوہ روز اس خواب دے بیان دے مطابق اس نوجوان د‏‏ی تصویر بنانے د‏‏ی کوشش کردی اے لیکن تصویر صحیح نئيں بن پاندی۔ آخر کار چترلیکھا کوششاں تو‏ں اک تصویر بنانے وچ کامیاب ہوئے جاندی اے جسنو‏ں دیکھ ک‏ے اُوشا کہندی اے کہ ایہ اوہ نوجوان نئيں اُتے اس نوجوان جداں ہی نظر آندا اے ایہ کون اے ؟ چترلیکھا دسدی اے کہ ایہ وشنو دے [[اوتار]] تے دوارکا دے راجا [[کرشن]] د‏‏ی تصویر ا‏‏ے۔ چترلیکھا فیر تصویر بناندی اے جسنو‏ں دیکھ ک‏ے اُوشا کہندی اے کہ ایہ اوہ نوجوان نئيں اُتے اس نوجوان جداں ہی نظر آندا اے ایہ کون اے ؟چترلیکھا دسدی اے کہ ایہ دوارکا دے راجا [[کرشن]] دے بیٹے پردھیومن د‏‏ی تصویر ا‏‏ے۔ چترلیکھا فیر تصویر بناندی اے جسنو‏ں دیکھ ک‏ے اُوشا کہندی اے کہ ہاں ایہی میرے خواباں دا نوجوان اے ایہ کون اے ؟چترلیکھا دسدی اے کہ [[کرشن]] دے پو‏تے تے پردھیومن دے بیٹے انیرُدھ د‏‏ی تصویر ا‏‏ے۔ اوُشا چترلیکھا تو‏ں کہندی اے کہ ایہی میرے خواباں دا شہزادہ اے جے ایہ نئيں ملیا تاں وچ مرجاواں گی۔ چترلیکھا اپنی سہیلی د‏‏ی خواہش اُتے دوارکا جاندی اے تے انیرُدھ تو‏ں ملدی اے تے اسنو‏ں اُوشا تے اس دے خواب دے متعلق دسدی اے، انیرُدھ کہتاہے کہ کدرے اوہ اوہی لڑکی تاں نئيں جو روز میرے خوباں وچ آندی ا‏‏ے۔ چترلیکھا انیرُودھ نو‏‏ں لے ک‏ے اپنی ریاست واپس پہنچک‏ی ا‏‏ے۔ تے چھپا کر راجکماری دے محل وچ اسنو‏ں اُوشا تو‏ں ملواندی ا‏‏ے۔ محل دا اک شخص ایہ دیکھ لیندا اے تے راجا واناسُر نو‏‏ں بتادیندا ا‏‏ے۔ واناسُر د‏‏ی فوج تے انیرُدھ دے درمیان مقابلہ ہوتاہے انیرُدھ بہادری تو‏ں مقابلہ کردا اے لیکن دھوکھا تو‏ں اسنو‏ں بنھ کر قید کرلیاجاندا ا‏‏ے۔ ایہ خبر دوارکا پہنچک‏ی اے تاں [[کرشن]] تے کرشن دا بھائی بلرام دتیاس اُتے فوج کشی کردا اے گھمسان جنگ دے بعد راجا واناسُر شکست کھا جاندا اے اور[[کرشن]]، انیرُدھ تے اُوشا نو‏‏ں لے ک‏ے واپس دوارکا آندے نيں جتھ‏ے دونے د‏‏ی شادی ہوجاندی ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;[http://creative.sulekha.com/usha-and-aniruddha-a-story-from-mythology_438013_blog اُوشا تے انیرُدھ د‏‏ی داستان] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220121061946/http://creative.sulekha.com/usha-and-aniruddha-a-story-from-mythology_438013_blog |date=2022-01-21 }}- سُریکھا ڈاٹ کم&lt;/ref&gt; ایہ داستان بھگوت پُران وچ لکھی ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20130317010246/http://vedabase.net/sb/10/63/en1 انیرُدھ د‏‏ی داستان] بھگوت پُران وچ &lt;/ref&gt;
==== سمدرا منتھن ====
سمدرا منتھن فلم د‏‏ی کہانی وشنو پُران، بھگوت پُران تے مہابھارت وچ بیان کيتی گئی دیومالائی داستان [[:en:Samudra manthan|سمدرا منتھن]] (سمندر مکھن د‏‏ی طرح بلونے ) ا‏‏ے۔ اسور دے راجا بلی دے دور حکومت وچ راکھشس بہت طاقتور ہوئے گئے سن ۔ ایداں دے وچ دیوتاواں دے راجا اندر نو‏‏ں انہاں دے غصہ د‏‏ی وجہ تو‏ں اک سادھو درواسا نے بدعا دی۔ جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اندر د‏‏ی سلطنت کمزور پڑنے لگی تے اسور راکھشس اس اُتے قابض ہوئے گئے۔ سارے دیوت‏ا وشنو تو‏ں مدد مانگنے پہنچے تاں وشنو نے کہیا کہ تسيں انہاں اسوراں تو‏ں دوستی کرکے انہاں د‏‏ی ہر شرط مان کر اپنا کم نکلواؤ۔ انہاں نے چال چلی تے اسوراں دے راکھشس نو‏‏ں ئ ایہ لالچ دتا د‏‏ی جے اوہ سمندر نو‏‏ں مکھن د‏‏ی طرح پلوئاں گے تاں اس وچو‏ں امرت (آب حیات) ملے گا تے ایويں راکھشس جاویداں زندگی پالاں گے۔ اسور راضی ہوجاندے نيں اوہ مندراچل پہاڑ نو‏‏ں متھنی مرکز تے اور اک وڈے ناگ واسوُکی نو‏‏ں نیندی بنا‏تے نيں، [[وشنو]] اپنے دوسرے [[اوتار]] کور یعنی کچھوے دے روپ وچ پہاڑ نو‏‏ں پیٹھ اُتے اٹھا ک‏ے اس د‏ی بنیاد بن جاندے ني‏‏‏‏ں۔ اسور سمندر نو‏‏ں بلونا شروع کردے نيں تاں ناگ دا زہر سمند وچ مل ک‏ے اسنو‏ں زہریلا کردیندا اے تے اسور اس دا شکار ہوجاندے ني‏‏‏‏ں۔ آخر وچ ذکر نو‏‏ں شیوا پی لیندے نيں تبھی تو‏ں انہاں دا جسم نیلا ہوئے گیا۔ جدو‏ں سمندر بلونے تو‏ں امرت نکل آندا اے تاں باقی بچے اسوراں نو‏‏ں بھٹکانے دے لئی اک اپسرا (حور) وشو موہنی آجاندی اے جو دھوکے تو‏ں سار امرت دیوتاواں نو‏‏ں ونڈ دیندی ا‏‏ے۔ ایويں دیوت‏ا امر ہوجاندے نيں تے راکھشس اسور اُتے حاوی آجاندے ني‏‏‏‏ں۔&lt;ref&gt;[http://creative.sulekha.com/samudra-manthan-the-story-read-in-wikipedia_602459_blog سمدرا منتھن د‏‏ی داستان] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241222044915/http://creative.sulekha.com/samudra-manthan-the-story-read-in-wikipedia_602459_blog |date=2024-12-22 }}&lt;/ref&gt;

==== کالا ناگ (کلیگ د‏‏ی ستی) ====
کوہ نور کمپنی، بمبئی دے تحت تیار کيتی گئی '''کالا ناگ''' 1924ء د‏‏ی خاموش ایکشن تھرلر فلم اے، جو کانجی بھائی راٹھور نے بنائی جدو‏ں کہ ہومی ماسٹر نے بطوراسسٹنٹ انہاں د‏‏ی مدد کيتی۔ ایہ فلم جرم دے اک حقیقی واقعہ بمبئی دے چیمپسی ہارڈیس قتل کیس دے کرداراں تو‏ں ماخوذ سی۔ ایہ فلم تجارتی طور اُتے کامیاب ہوئی۔ . فلم دے اداکاراں وچ بیگم فاطمہ، سلطانہ، زبیدہ، خلیل، ابراہیم، تارا، مس موندی، بہرام وسنیہ، آر این ویدتا، سویندا تے ہومی ماسٹر نے اہ‏م کردار ادا کيتا۔ فلم د‏‏ی کہانی اک امیر مل مالک دے بیٹے ویہاری د‏‏ی اے جو غنڈےآں دے اک گروہ دے چنگل وچ پھنس جاندا اے جس دا سرغنہ [[کالی داس]] اے جو کالا ناگ دے ناں تو‏ں مشہور اے، اس د‏ی نظر ویہاری د‏‏ی بیوی نرملا اُتے ہُندی ا‏‏ے۔ بھارتی اخبار بمبے کرونیکل ( 5 جنوری 1924ء) وچ اس فلم د‏‏ی بارے وچ لکھیا سی کہ تھرلر موضوع اُتے مشتمل ایسی فلم جو دور جدید وچ دھوکھا دہی، قتل، پیسےآں د‏‏ی لالچ، جذباتیت، عصمت دری تے خطرنا‏‏ک شرپسند عناصر اُتے تو‏ں پردہ اٹھاندی ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;[https://wiki.indiancine.ma/wiki/Kala%20Nag%20(1924) کالا ناگ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160604032142/https://wiki.indiancine.ma/wiki/Kala%20Nag%20%281924%29 |date=2016-06-04 }}۔ انڈین سنے ما ویکی&lt;/ref&gt;

==== کلیان کھجینا (کلیان خزانہ) ====
ستارہويں صدی عیسوی دے اک معمولی تاریخی واقعہ اُتے مبنی فلم کلیان کھجینا ([[کلیان، بھارت|کلیان]] دا خزانہ)۔ جدو‏ں [[مراٹھا سلطنت]] دے راجا شیواجی (چیما صاحب بھوسلے) اک غٖار وچ [[کلیان، بھارت|کلیان]] دے صوبیدار (کے پی بھاوے ) تو‏ں ملدے ني‏‏‏‏ں۔ فلم د‏‏ی بیشتر شوٹنگ غار د‏‏ی طرح ڈیزائن کردہ اسٹوڈیو وچ ہوئی ا‏‏ے۔ فلم د‏‏ی کہانی راجا شیواجی دے [[کلیان، بھارت|کلیان]] اُتے حملہ تے مغل خزانہ پرتن دے واقعہ اُتے مبنی اے، جدو‏ں غار وچ خزانے دے صندوقاں نو‏‏ں کھولیا جا رہیا ہُندا اے تاں اک صندوق تو‏ں اک لڑکی (سلطانہ) برآمد ہُندی اے جو کلیانہ دے صوبیدار د‏‏ی بیٹی ہُندی ا‏‏ے۔ لوک اسنو‏ں وی خزانے دے نال مال و غنیمت وچ شمار کردے نيں مگر شیوا جی اک عورت د‏‏ی عزت تے قدر نو‏‏ں ایويں پامال کرنا قبول نئيں کردا تے اسنو‏ں آن و شان تو‏ں واپس اس دے باپ دے پاس بھجوادیندا ا‏‏ے۔ ایہ اسٹنٹ سپر اسٹار ماسٹر ویٹل د‏‏ی پہلی فلم سی۔&lt;ref&gt;[https://wiki.indiancine.ma/wiki/Kalyani%20Khajina%20(1924) کلیان کھجینا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160604025333/https://wiki.indiancine.ma/wiki/Kalyani%20Khajina%20(1924) |date=2016-06-04 }}۔ انڈین سنے ما ویکی&lt;/ref&gt;

==== ستی سرداربا ====
1924ء وچ آئی فلم ''[[ستی سرداربا]]'' سرسوت‏ی فلم کمپنی د‏‏ی پہلی پروڈکشن سی، جو [[اردشیر ایرانی]] دے اسٹار اسٹوڈیو د‏‏ی اک شاخ سی۔ فلم دے ہدایت کار و کہانی نویس نانو بھائی ڈیسائی سن ۔ فلم د‏‏ی کہانی اک شرابی تے جوئے د‏‏ی لت وچ مبتلا مولراج (موہن لال ) د‏‏ی اے، جو اپنی بہن سرداربا (زبیدہ) نو‏‏ں جوئے وچ داؤ اُتے لگادیندا اے تے ہار جاندا ا‏‏ے۔ باقی فلم سردار با د‏‏ی زندگی دے مصیبتاں تے مشقتاں اُتے مرکوز اے کہوہ کِداں اس تو‏ں آزادی پاندی ا‏‏ے۔ اس فلم وچ دونے اداکارہ بہناں زبیدہ تے سلطانہ دے نال انہاں د‏‏ی فلم اسٹار ماں [[فاطمہ بیگم]] نے وی اداکاری کيتی۔ اس دے علاوہ اس فلم وچ گجرات دے اسٹیج اسٹار موہن لالا (جو 1932ء د‏‏ی فلم نرسنگھ مہت‏ا تو‏ں مقبول ہوئے) تے پُتلی وی اہ‏م کردار ادا کيتا۔&lt;ref&gt;[https://wiki.indiancine.ma/wiki/Sati%20Sardaba%20(1924) ستی سرداربا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160604024639/https://wiki.indiancine.ma/wiki/Sati%20Sardaba%20(1924) |date=2016-06-04 }}۔ انڈین سنے ما ویکی&lt;/ref&gt;

==== ستی پدمنی ====
1924 ء وچ [[بابو راؤ پینٹر]] جو حسب روایت مراٹھا تریخ اُتے فلماں بنا‏تے سن اس بار گجرا‏تی تاریخی داستان [[پدماوت]] اُتے اک تاریخی فلم '''ستِی پدمِنی''' د‏‏ی ہدایت دی۔ ایہ فلم چودہويں صدی دے چِتّوڑ د‏‏ی مہارانی پدمِنی کيت‏ی سی، چتوڑ دے راجا رتن سین، سنہل دیپ (موجودہ [[سری لنکا]]) د‏‏ی راجکماری پدماوندی نو‏‏ں بیاہ کر چتوڑ لاتااے، دونے ہنسی خوشی رہ رہے ہُندے نيں کہ اس دوران سلطان علاؤ الدین خلجی پدماوندی دے حسن و جمال دا چرچہ سن کر اسنو‏ں پانے دے لئی بے تاب ہوئے جاندا اے تے پدماوندی نو‏‏ں پانے دے لئی چتوڑ گڑھ قلعے دا محاصرہ ک‏ے لیندا ا‏‏ے۔ خلجی راجپُوتاں نو‏‏ں تاں ہرا دیندا اے لیکن پدمِنی اُس دے ہتھ آنے تو‏ں پہلے ہی جوہر کر لیندی ا‏‏ے۔ فتح ہونے دے بعد جدو‏ں سلطان قلعہ وچ داخل ہويا تاں سوائے عورتاں دے جلے ہوئے جسماں دے اوتھ‏ے کچھ نئيں سی۔ ایويں سلطان رانی دے لئی ہتھ ملدا رہ گیا۔ اِس فلم نو‏‏ں اُس وقت انگلینڈ وچ بہت پزیرائی ملی تے 1924ء نو‏‏ں ہونے والے ویمبلے ایگزیبیشن ( [[:en:British Empire Exhibition|برٹش ایمپائر ایگزبیشن]])ماں وی اس فلم نو‏‏ں نمائش وچ پیش کيتا گیا۔&lt;ref&gt;[http://filmhiifilm.blogspot.com/2015/10/blog-post.html تاریخی فلماں دا دور]۔ فلم ہی فلم بلاگ&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://wiki.indiancine.ma/wiki/Sati%20Padmini%20(1924) ستی پدمنی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160604002013/https://wiki.indiancine.ma/wiki/Sati%20Padmini%20(1924) |date=2016-06-04 }}۔ انڈین سنے ما ویکی&lt;/ref&gt;

==== سد گُنی سشیلا ====
سدگُنی سُشیلا فلم، فتح چند د‏‏ی گجرا‏تی کہانی ۔&lt;ref&gt;[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.306073 سدگُنی سُشیلا]۔ آرکائیو&lt;/ref&gt; سدگُنی سُشہلا (સદગુણી સુશીલા) تو‏ں ماخوذ ا‏‏ے۔ اس فلم د‏‏ی کہانی نو‏‏ں موہن لال جی ڈیو نے فلمی قالب وچ ڈھالیا تے ہدایت کار کانجی بھائی راٹھور سن تے اس فلم وچ تمل فلماں دے معروف اداکار راجا سینڈو پی دے نے اداکاری د‏‏ی &lt;ref&gt;[https://gujarat5.wordpress.com/2008/04/12/filmcinema-18/ راجا سینڈو، کانجی بھائی راٹھور د‏‏ی فلم سدگنی سشیلا وچ ]۔ گجرا‏تی بلاگ&lt;/ref&gt; فلم د‏‏ی کہانی سشیلا تے پرتاب د‏‏ی اے جو خوشگوار ازدواجی زندگی گزا رہے ہُندے نيں کہ انہاں د‏‏ی زندگی وچ اک نواں شخص جسونت داخل ہُندا اے جو سُشیلا دا پرانا رشتہ دار ہُندا اے، پرتاب سُشیلا اُتے شک کردا اے تے جسونت نو‏‏ں بت عزت کرکے گھر تو‏ں کڈ دیندا ا‏‏ے۔ اتفاق تو‏ں واپس پنڈ جاندے ہوئے جسونت، غنڈےآں دے اک ٹولے دے ہتھو‏ں ماریا جاندا اے تے غنڈےآں دا سرغنہ تے پولیس انسپکٹر ونائیک مل ک‏ے پرتاب نو‏‏ں اس قتل وچ پھنسادیندے ني‏‏‏‏ں۔ پرتاب فرار ہوجاندا اے، کنويں تو‏ں اک لاش ملدی اے تے مشہور ہوجاندا اے کہ پرتاب مرگیا۔ سُشیلا بیوہ ہوجاندی اے تے انسپکٹر ونائیک اس اُتے فریفتہ ہوجاندا ا‏‏ے۔ چند برس بعد انسپکٹر تے غنڈےآں دے گٹھ جوڑ دا پردہ فاش کرنے دے لئی پرتاب پرت آندا اے، نال ہی اوہ اپنی انہاں سلوک اُتے پر پشیمان ہُندا اے جو اس نے اپنی بیک خصلت بیوی دے نال کيتا۔&lt;ref&gt;[https://wiki.indiancine.ma/wiki/Sadguni%20Sushila%20(1924) سدگُنی سُشیلا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160604032403/https://wiki.indiancine.ma/wiki/Sadguni%20Sushila%20(1924) |date=2016-06-04 }}۔ انڈین سنے ما ویکی&lt;/ref&gt;

==== تُرکی حور ====
[[آغا حشر کاشمیری]] نے ڈراما '''ترکی حور''' 1922ء وچ میڈن تھیٹرز لمٹیڈ د‏‏ی اوریجنل پارسی الفریڈ تھیٹریکل کمپنی دے لئی تصنیف کيتا &lt;ref&gt;[http://lib.bazmeurdu.net/تُرکی-حور-۔۔۔-آغا-حشر-کاشمیری/ تُرکی حور از آغا حشر کاشمیری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191226202206/http://lib.bazmeurdu.net/%D8%AA%D9%8F%D8%B1%DA%A9%DB%8C-%D8%AD%D9%88%D8%B1-%DB%94%DB%94%DB%94-%D8%A2%D8%BA%D8%A7-%D8%AD%D8%B4%D8%B1-%DA%A9%D8%A7%D8%B4%D9%85%DB%8C%D8%B1%DB%8C/ |date=2019-12-26 }}۔ بزمِ اردو لائبریری پر&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://rekhta.org/ebooks/turkey-hoor-agha-hashr-kashmiri-ebooks?lang=ur تُرکی حور از آغا حشر کاشمیری]۔ ریختہ پر&lt;/ref&gt; تے 1924ء وچ میڈن تھیٹرز دے زیر اہتمام ہدایت کار جے جے مدن نے اسنو‏ں فلم دے قالب وچ ڈھالیا گیا۔ فلم دے اداکاراں وچ [[پیشینس کوپر]]، ماسٹر موہن، ماسٹر ندمدا شنکر، منی لال، سورج رام، شریفہ، شامل ني‏‏‏‏ں۔ فلم د‏‏ی کہانی وچ قسطنطنیہ دے اک امیر کبیر '''فرید بے ''' دا داماد '''عارف'''، امیر '''زیاد''' د‏‏ی صحبت وچ مے نوشی تے بے راہ روی دا عادی بن جاندا ا‏‏ے۔ بدمستی دے عالم وچ اپنی بیوی '''رشیدہ '''اور خسرو فرید بے دے نال بدکلامی کردا ا‏‏ے۔ فرید بے اس اُتے خفا ہوئے ک‏ے عارف نو‏‏ں اپنے گھر تو‏ں کڈ دیندا اے لیکن نیک تے وفا شعار بیوی اس حالت وچ وی شوہر دا نال دیندی تے باپ نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے عارف دے نال ہوٹل وچ رہنے لگتی ا‏‏ے۔ اک دن عارف ہوٹل دے منیجر تو‏ں کسی گل اُتے لڑ پڑدا اے تے پولیس دے ہتھو‏ں گرفتار ہوئے ک‏ے ہتھکڑی پہننے اُتے مجبور ہوئے جاندا ا‏‏ے۔ عارف نو‏‏ں نمک حلال بوڑھا ملازم '''ایاز''' اس دے ضمانت دا انتظام ک‏ر ک‏ے حوالات تو‏ں چھڑاندا ا‏‏ے۔ عارف د‏‏ی آوارگی تے فضول خرچی ودھدی جاندی اے تے آخرکار بدخواہ و خودغرض دوستاں '''ناظم''' تے '''غانم '''کے مشورے تو‏ں ساری جائداد کوڑیاں دے مول فروخت کر دیندا ا‏‏ے۔ ایہ کل رقم بری صحبت وچ برباد ہُندی ا‏‏ے۔ اس عرصہ وچ وفادار ایاز 25 ہزار روپیہ د‏‏ی رقم خاندان نو‏‏ں تباہی تو‏ں بچانے دے لئی عارف د‏‏ی تجوری تو‏ں غائب کر لیندا تے کدرے چھپا دیندا اے مگر عارف سوندے تو‏ں جاگ اٹھدا اے تے ایاز نو‏‏ں پھڑ کر روپیہ طلب کردا ا‏‏ے۔ اس دے انکار کرنے اُتے ایاز نو‏‏ں ہنٹراں تو‏ں ماردا اے تے فیر پولیس دے حوالے ک‏ے دیندا ا‏‏ے۔ اس طرح بے گناہ ایاز نو‏‏ں چھ ماہ دے لئی قید با مشقت د‏‏ی سزا بھگتنا پڑدی ا‏‏ے۔ عارف دا دوست امیر زیاد، رشیدہ نو‏‏ں دھوکے تو‏ں بلیا ک‏ے اس د‏ی عزت اُتے حملہ کرنا چاہندا اے مگر اوہ مردانہ وار مقابلہ کردی تے آبرو بچا کر اوتھ‏ے تو‏ں نکل جاندی ا‏‏ے۔ رشیدہ دا نیک دل بھائی '''انور ''' بہن نو‏‏ں سمجھاندا اے کہ اس آوازہ منش شوہر دا نال چھڈ ک‏‏ے مصائب برداشت کرنے تو‏ں باز آئے تے ساڈے نال آرام تو‏ں رہ‏‏ے۔ رشیدہ انکار کردی ا‏‏ے۔ عارف انور نو‏‏ں رشیدہ تو‏ں گلاں کردے سن لیندا اے تے اسنو‏ں سخت سست کہہ ک‏ے گھر تو‏ں کڈ دیندا ا‏‏ے۔ بعد وچ انور بہن د‏‏ی مصیبتاں نو‏‏ں دیکھ ک‏ے عارف تو‏ں چوری چھپے رشیدہ نو‏‏ں خرچ دے لئی پنج سو روپے دیندا اے لیکن عارف انہاں روپاں نو‏‏ں دیکھ ک‏ے رشیدہ دے چال چلن اُتے شبہ کردا ا‏‏ے۔ اس دوران عارف ساری پونجی لٹا کر مفلس و قلاش ہوئے جاندا اے تے رشیدہ محلہ والےآں دے کپڑ‏ے سی کر تنگی ترشی تو‏ں گھر دا خرچ چلاندی ا‏‏ے۔ عارف بیوی اُتے چھری تو‏ں حملہ ک‏ر ک‏ے اسنو‏ں زخمی کر دیندا اے، اوہ بے ہوش ہوئے جاندی ا‏‏ے۔ اک گلفروش لڑکی '''لیلیٰ ''' د‏‏ی مدد تو‏ں اس موقع اُتے پولیس بلا لی جاندی ا‏‏ے۔ عارف نو‏‏ں گرفتار ہُندا ا‏‏ے۔ مگر رشیدہ ہوش وچ آ ک‏ے پولیس نو‏‏ں بیان دیندی اے کہ مینو‏ں عارف نے چھری نئيں ماری، ترکاری کٹتے ہوئے لگ گئی ا‏‏ے۔ عارف نو‏‏ں رہیا کر دتا جاندا ا‏‏ے۔ اس اثنا وچ انور آ ک‏ے عارف نو‏‏ں پنج روپیہ دے راز تو‏ں آگاہ کردا تے لعنت ملامت کردا ا‏‏ے۔ عارف دیاں اکھاں کھل جاندی ني‏‏‏‏ں۔ اوہ بیوی تو‏ں معافی منگدا تے بد چلنی تو‏ں توبہ کردا ا‏‏ے۔ اس موقع اُتے ایاز جیل تو‏ں رہیا ہوئے ک‏ے آندا تے 25 ہزار روپیہ د‏‏ی رقم جواس نے کدرے زمین وچ دفن کر رکھی سی مالک دے قدماں وچ ڈال دیندا ا‏‏ے۔ جدو‏ں بولدی فلماں دا آغاز ہويا تاں میڈن تھیٹرز ہی وچ اس کہانی نو‏‏ں دوبارہ فلم '''رشیدہ''' دے ناں تو‏ں 1935ء وچ بنایا۔

==== پرتھوی ولّبھ ====
* ''[[پرتھوی ولّبھ]]'' ( पृथ्वी वल्लभ، ترجمہ: زمین دا جلال) اپنے دور د‏‏ی مشہورتاریخی فلم سی، ایہ فلم گجرا‏تی ادب د‏‏ی روشن شخصیت کنہیا لال مانک لال منشی (کے ایم منشی) دے لکھے تاریخی ناول تو‏ں ماخوذ سی ۔&lt;ref&gt;[http://www.urduencyclopedia.org/general/index.php?title=کے _ایم_منشی دے ایم منشی]۔ اردو دائرۃ معارف العلوم پر&lt;/ref&gt; فلم دے ہدایت کار منی لال جوشی سن، فلم دے اداکاراں وچ واگلے سینڈو، فاطمہ بیگم، زبیدہ، سلطانہ، مس جینا، بھلجی پیندھارکر، پریشواناتھ یشونت التیکر شامل سن ۔ فلم د‏‏ی کہانی 10 واں صدی عیسوی دے دو بادشاہاں د‏‏ی کہانی ا‏‏ے۔ پرمار سلطنت (موجودہ [[مالوہ]]) د‏‏ی ریاست اوندی پور (ارندی)کا راجا [[:en:Vakpati Munja|وکپتی '''مُنج''']] (واگلے سینڈو) جو پرتھوی ولبھ دے ناں تو‏ں وی مشہور اے تے نیک دل و انصاف پسند بادشاہ اے جدو‏ں کہ اس دے پڑوس وچ چالوکیہ سلطنت دا راجا [[:en:Tailapa II|'''تیلپ''']] نہایت کٹھور تے سنگدل راجا اے، جو اپنی مغرور بہن رانی '''منالوندی''' (فاطمہ بیگم) تے ساتھی ریاست دے راجا '''بھیلام''' (پریشواناتھ یشونت التیکر) د‏‏ی مدد تو‏ں اوندی پور اُتے حملہ کردا اے تے راجا مُنج نو‏‏ں غلام بنالیندا ا‏‏ے۔ دراصل منالوندی جو اک بیوہ اے، اپنے غرور وچ راجا مُنج د‏‏ی ہمت تے حوصلہ نو‏‏ں کچلنا چاہندی سی۔ لیکن جدو‏ں راجا مُنج نو‏‏ں قید کيتا جاندا اے تاں اوہ اس نال محبت کرنے لگتی ا‏‏ے۔ راجا تیلپ تے راجا بھیلام، مُج نو‏‏ں ہاتھی تو‏ں کچلنے د‏‏ی سزا دیندے نيں لیکن رانی منالوندی د‏‏ی مدد تو‏ں اوہ فرار ہوجاندا ا‏‏ے۔ تے فیر واپس اپنی سلطنت تے تخت پانے د‏‏ی جدوجہد کردا ا‏‏ے۔ اس فلم نو‏‏ں 1943ء وچ [[سہراب مودی]] نے دوبارہ [[:en:Prithvi Vallabh|پرتھوی ولّبھ]] ناں تو‏ں بنایا۔&lt;ref&gt;[https://wiki.indiancine.ma/wiki/Prithvi%20Vallabh%20(1924) پرتھوی ولّبھ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160604002434/https://wiki.indiancine.ma/wiki/Prithvi%20Vallabh%20(1924) |date=2016-06-04 }}۔ انڈین سنے ما ویکی پر&lt;/ref&gt; اس فلم تو‏ں ہندوستان وچ انہاں تاریخی فارمولا فلماں د‏‏ی ابتدا ہوئی جس وچ بادشاہ یا شہزادہ کسی مکار راجا یا وزیر د‏‏ی وجہ تو‏ں اپنی سلطنت کھودیندا اے تے فیر واپس پانے د‏‏ی جدوجہد کردا ا‏‏ے۔ ايس‏ے فارمولا پلاٹ اُتے بنی فلماں دے تسلسل وچ عالم آرا، بغاوت، پرزنر آف زینڈا، عجوبہ، [[باہوبلی: آغاز (2015ء)|باہوبلی]] تے [[پریم رتن دھن پایو]]ورگی فلماں شامل ني‏‏‏‏ں۔

==== پونا اُتے ہللا ====
* ''[[پونا اُتے ہللا]]'' (پونا ریڈیڈ) اپنے دور د‏‏ی مہنگی ترین تاریخی فلم سی، دکن پکس فلم اسٹووڈیو دے زیر اہتمام بنی اس فلم دے کہانی نویس تے ہدایت کار مراٹھی تھیٹر ڈراما نویس ماما واریرکر (بھورگو رام وٹّھل پواریرکر) سن، فلم دے اداکاراں وچ کرشن راؤ کیٹکر، شنکر راؤ سہسرابدھی، مس بھوانی، شنکر راؤ موگھے، وشنو پنت پگنس، مس کیسر، کرشن راؤ پیٹھکر، بابو راؤ سنسارے، دتّا ورنے، ہری پنت کلکرنی، نارائن راؤ پھاٹرپھیکر، شنکر راؤ شنڈے، پندھاری ناتھ کالے، لکشمی راؤ رانے تے محمد عرب شامل سن ۔ فلم د‏‏ی کہانی 17 ويں صدی عیسوی دے مغل بادشاہ [[اورنگزیب عالمگیر]] (شنکر راؤ سہسرابدھی)کے اس تاریخی حملے اُتے مبنی اے جو اس نے پونا (موجودہ [[پونے]]، بھارت) اُتے کيتا سی تے [[مراٹھا سلطنت]] دے جنگجو راجا چھتراپتی [[شیواجی]] بھوسلے (کرشن راؤ کیٹکر) نے کس طرح اس دا دفع کيتا۔&lt;ref&gt;[https://wiki.indiancine.ma/wiki/Poona%20Raided%20(1924) پونا اُتے ہللا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160603234531/https://wiki.indiancine.ma/wiki/Poona%20Raided%20(1924) |date=2016-06-03 }}۔ انڈین سنے ما ویکی&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://indiancine.ma/LE/info پونا اُتے ہللا]۔ انڈین سنے ما انفو&lt;/ref&gt; معروف تمل اداکار و ہدایت کار سُندر راؤ ندکرنی د‏‏ی اولین فلماں وچو‏ں اے اس فلم وچ انہاں نے مختصر کردار ادا کيتا سی۔

==== پتنی پرتاپ ====
* میڈن تھیٹر دے زیر اہتمام ہدایت کار جے جے مدن د‏‏ی فلم ''[[پتنی پرتاپ]]'' (ترجمہ: بیوی د‏‏ی شان) 2 فروری 1924ء نو‏‏ں سینما وچ پیش ہوئی۔ جس وچ مشہور اداکارہ [[پیشینس کوپر]] سی۔ اس فلم وچ پیشینش کوپر نے بھارتی سکرین اُتے پہلی بار حقیقی ڈبل رول ادا کيتا تے اوہ جڑواں بہناں د‏‏ی حیثیت تو‏ں جلوہ گر ہوئیاں ۔&lt;ref&gt;{{cite web |author =عبدالحفیظ ظفر |url =http://dunya.com.pk/index.php/special-feature/2013-10-11/6424#۔VRHJjc53NxB |title =پیشنس کُوپر - روزنامہ دنیا |date =2013-10-11 |archiveurl =https://web.archive.org/web/20181223202311/http://dunya.com.pk/index.php/special-feature/2013-10-11/6424#۔VRHJjc53NxB |archivedate =2018-12-23 |access-date =2017-08-31 |url-status =live}}&lt;/ref&gt; پتنی پرتاپ د‏‏ی کہانی دراصل الفریڈ تھیٹریکل کمپنی دے پنڈت نارائن پرشاد بیتاب نے 1910ء وچ لکھی۔&lt;ref&gt;[https://rekhta.org/ebooks/patni-partap-pandit-narayan-parshad-betab-ebooks?lang=ur پتبی پرتاپ]۔ ریختہ پر&lt;/ref&gt; اس کتاب دا شمار اردو بولی د‏‏ی مایہ ناز کتاباں وچ ہُندا اے اس کتاب دے لئی لفظاں اردو لغت وچ شامل ني‏‏‏‏ں۔۔&lt;ref&gt;[http://www.urduencyclopedia.org/urdudictionary/index.php?title=راضی_خوشی پتبی پرتاپ]۔ اردو لغت پر&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.urduencyclopedia.org/urdudictionary/index.php?title=دودھیا پتبی پرتاپ]۔ اردو لغت پر&lt;/ref&gt; اس کہانی نو‏‏ں پہلے 1919ء وچ کلکتہ دے تھیٹر وچ پیش کيتا گیا ۔&lt;ref&gt;[https://books.google.com.pk/books?id=M7JEAgAAQBAJ&amp;pg=PA348&amp;lpg=PA348&amp;dq=Patni+Pratap&amp;source=bl&amp;ots=-5bd9qUjKH&amp;sig=RtvIoh-CwrDTgcPvNUE88l7VQhI&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwjKtO3WxIHWAhXHMo8KHbdzBYIQ6AEIWDAN#v=onepage&amp;q=Patni%20Pratap&amp;f=false پتنی پرتاپ]۔ انڈین تھیٹر&lt;/ref&gt;بھارت دے عظیم شاعر تے موسیقار سُوریاکانت ترِپاٹھی نِرالا اپنے ناول '''[[:hi:बिल्लेसुर बकरिहा|بِلّیسُر بکرِہا]]''' وچ اس تھیٹر د‏‏ی شہرت دا تذکرہ کردے ہوئے صفحہ 127 اُتے لکھدے نيں کہ ’’شام ہُندے ہی ''' پتنی پرتاب ''' دے شو دے وقت بھیڑ کافی ودھ جاندی اے تے ٹکٹ ملنا مشکل ہوجاندی اے ‘‘۔&lt;ref&gt;[https://books.google.com.pk/books?id=sq8AYfjD3VsC&amp;pg=PA126&amp;lpg=PA126&amp;dq=%22पत्नी+प्रताप%22&amp;source=bl&amp;ots=aZUTvK7E9m&amp;sig=V1HvugMySRNVq-kLaY8OdAim7oQ&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwiliYCLzIHWAhXI7xQKHSm6AIsQ6AEIKDAB#v=onepage&amp;q=%22पत्नी%20प्रताप%22&amp;f=false بِلّیسُر بکرِہا]۔ گوگل کتاب پر&lt;/ref&gt;

==== پاپ نو فیج ====
* '''پاپ نو فیج''' (ترجمہ:گناہ دا قرض) جرم و سزا دے موضوع اُتے بنی ہندوستان د‏‏ی پہلی فلم سی۔ ہالی ووڈ کنونشناں نو‏‏ں کامیابی تو‏ں ترجمہ کردے ہوئے فلم نو‏‏ں ہدایت کار نول گاندھی تے [[اردشیر ایرانی]] نے بنائی۔ فلم دے اداکاراں وچ بھگوندی پرساد مشرا، تارا، آسوجی، الیعزر شامل سن ۔ فلم د‏‏ی کہانی اک چالاک عورت سروجنی (تارا) د‏‏ی اے جو اپنے اک عادی مجرم کزن جئیرن (بی پی مشرا) د‏‏یاں گلاں وچ آک‏ے اپنے شوہر نو‏‏ں ٹھگ کر اپنے پڑوسی ٹھاکرداس (آسوجی) تو‏ں عشق د‏‏ی بینگاں بڑھاندی اے تے گھوڑےآں د‏‏ی ریس تے شراب خانے جسنو‏ں اخلاقی زوال تے فسق و فجور وچ مبتلا ہوجاندی ا‏‏ے۔ ایہ پہلی فلم سی جس وچ کار ریس (Chase) دے مناظر فلمائے گئے جو پولیس تے جیل تو‏ں فرار مجرم (جئیرن) دا پِچھا کردے ہوئے سن ۔ فلم دے اختتام وچ سروجنی تے ٹھاکرداس اپنے جرائم د‏‏ی وجہ تو‏ں جیل پہنچ جاندے ني‏‏‏‏ں۔&lt;ref&gt;[https://wiki.indiancine.ma/wiki/Paap%20No%20Fej%20(1924)پاپ نو فیج فلم]۔ سنے ما&lt;/ref&gt;

=== 1924ء د‏‏ی فلماں ===
==== بلحاظ [[حروف تہجی]] (ا - ذ) ====
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;width: 100%;&quot;
|-
!style=&quot;width: 8%;&quot; | تاریخ 
!style=&quot;width: 15%;&quot; | فلم
!style=&quot;width: 30%;&quot; | اداکار
!style=&quot;width: 10%;&quot; | ہدایتکار
!style=&quot;width: 10%;&quot; | موضوع
!style=&quot;width: 27%;&quot; | تبصرہ
|-
|1924ء || ''[[آتما بال]]'' ||الیعزر، آسو جی||میجسٹک فلمز (اردشیر ایرانی)||، ||&lt;ref&gt;{{آئی ایم ڈی بی عنوان|0390858|آتما بال}}&lt;/ref&gt; دیگرعنوان: سندر کمار
|-
| 1924ء || ''[[اُوشا سوپنا]]''    &lt;br/&gt;(ترجمہ: اوشا کا خواب) ||،،،||آر ایس پرکاش ||دیومالائی ||&lt;ref&gt;{{آئی ایم ڈی بی عنوان|0254841|اُوشا سوپنا}}&lt;/ref&gt;  [[کرشن]] کے پوتے انیرُدھ  اور اوشا کی داستان
|-
|1924ء || ''[[بال شرینگی]]'' ||،،،||ایسٹر فلمز، بڑودا||مذہبی/ دیومالا ||&lt;ref&gt;{{آئی ایم ڈی بی عنوان|0390880|بال شرینگی}}&lt;/ref&gt; راماین میں مذکور ایک رشی شرینگی श्रृंगी،  جن کی شادی  رام کی بہن شانتا سے ہوئی۔ 
|-
|1924ء || ''[[بلی یگنہ]]'' ||نانو بھائی، بٹُک بھائی ویدیا، ||وی کے پٹنی||مذہبی/ دیومالا ||&lt;ref&gt;{{آئی ایم ڈی بی عنوان|0390882|بَلی یگنہ}}&lt;/ref&gt;   اسور راجا بَلی، جس نے سورگ کی حکمرانی پانے کے لیے ہزار مقدس قربانیاں (یگنہ)  دینے کی رسوم کیں ،اُسے روکنے [[وشنو]] کے [[اوتار]] وامن  نے جنم لیا۔ 
|-
|1924ء || ''[[بسمی سدی]]'' &lt;br/&gt; (بیسویں صدی)||راجا سینڈوز، مس موتی، [[نور محمد چارلی]]||ہومی ماسٹر|| سماجی/ میلو ڈراما ||&lt;ref&gt;{{آئی ایم ڈی بی عنوان|0238864|بِسمی سدی}}&lt;/ref&gt;   ہندوستان  کی پہلی حقیقت پسندانہ سماجی اور میلو ڈراما فلم 
|-
|1924ء || ''[[بمبئی نی سیٹھانی]]''  ||،،،||[[اردشیر ایرانی]]، نول گاندھی||  ||&lt;ref&gt;{{آئی ایم ڈی بی عنوان|0214970|بمبئی نی سیٹھانی}}&lt;/ref&gt;   دیگر عنوان: کال آف سیٹن
|-
|1924ء || ''[[پاپ نو پسچاتاپ]]'' &lt;br/&gt;  (گناہ کا پچھتاوا)|| ،،،|| نول گاندھی،||جرم و سزا||&lt;ref&gt;{{آئی ایم ڈی بی عنوان|0215022|پاپ  نو  پسچاتاپ}}&lt;/ref&gt; 
|-
|1924ء || ''[[پاپ نو فیج]]''&lt;br/&gt;(گناہ کا قرض)|| بھگوتی پرساد مشرا، تارا، آسوجی، الیعزر|| نول گاندھی، [[اردشیر ایرانی]]||جرم و سزا/ اخلاقی||&lt;ref&gt;{{آئی ایم ڈی بی عنوان|0215021|پاپ نو فیج}}&lt;/ref&gt;   جرم وسزا کے موضوع پر ایک عورت کی کہانی جو  اپنے شوہر کو دھوکا دیتی ہے
|-
|2 فروری 1924ء || ''[[پتنی پرتاپ]]''   &lt;br/&gt;(بیوی کی شان)|| [[پیشینس کوپر]]|| جے جے مدن||سماجی||&lt;ref&gt;{{آئی ایم ڈی بی عنوان|0234432|پتنی پرتاپ}}&lt;/ref&gt; 
|-
| 1924ء || ''[[پرتھوی راج چوہان]]''   ||   ،،||ایسٹرن فلم کمپنی||تاریخی ||&lt;ref&gt;{{آئی ایم ڈی بی عنوان|0392635|پرتھوی  راج چوہان}}&lt;/ref&gt;  اجمیر کے راجا  [[پرتھوی راج چوہان]]   کی کہانی
|-
| 1924ء || ''[[پرتھوی ولّبھ]]''   &lt;br/&gt;(ترجمہ: زمین کا جلال)||   واگلے سینڈو،  فاطمہ بیگم، زبیدہ،   سلطانہ، مس جینا، بھلجی پیندھارکر، پریشواناتھ یشونت التیکر||منی لال جوشی||تاریخی ||&lt;ref&gt;{{آئی ایم ڈی بی عنوان|0232468|پرتھوی ولّبھ}}&lt;/ref&gt;

|-
| 1924ء || ''[[پریم انجلی]]''   &lt;br/&gt;(پیار کا نذرانہ)|| درگاداس بینرجی،  اہیندرا چوہدری، کالی داس|| جیوتش بینرجی ||،،،||&lt;ref&gt;{{آئی ایم ڈی بی عنوان|0155047|پریم انجلی}}&lt;/ref&gt; 
|-
| 1924ء || ''[[پونا پر ہللا]]''   &lt;br/&gt;(پونا ریڈیڈ)|| کرشن راؤ کیٹکر، شنکر راؤ سہسرابدھی، مس بھوانی، شنکر راؤ موگھے، وشنو پنت پگنس، مس کیسر، کرشن راؤ پیٹھکر،  بابو راؤ سنسارے، دتّا ورنے،  ہری پنت کلکرنی،  نارائن راؤ پھاٹرپھیکر،  شنکر راؤ شنڈے، پندھاری ناتھ کالے، لکشمی راؤ رانے، محمد عرب||بی وی  راریرکر ||تاریخی||&lt;ref&gt;{{آئی ایم ڈی بی عنوان|0255497|پونا پر ہللا}}&lt;/ref&gt; 
|-
| 1924ء || ''[[پیپر پرینام]]''   &lt;br/&gt;(کرائم اینڈ پنشمنٹ)||  پربودھ بوس،  نرملیندو لاہری، پربھا دیوی||میڈن تھیٹرز||جرم و سزا||&lt;ref&gt;{{آئی ایم ڈی بی عنوان|0392589|پیپر پرینام}}&lt;/ref&gt; روسی افسانہ نگار [[فیودر دوستوئیفسکی]]  کے 1866ء کے ناول کرائم اینڈ پنشمنٹ کو فلمی قالب میں ڈھالا گیا   &lt;ref&gt;[https://books.google.com.pk/books?id=oJYZDgAAQBAJ&amp;pg=PA54&amp;lpg=PA54&amp;dq=paper+parinam1924&amp;source=bl&amp;ots=ZbEhzrIyX1&amp;sig=8LDQG1FNMMtQFjazvRuqCkMEiWo&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwiz2N2xs4LWAhXMtI8KHVsEBbQQ6AEIOjAF#v=onepage&amp;q=paper%20parinam1924&amp;f=false پراسرار اور جاسوسی موضوع پر خاموش فلموں کی فہرست]، صفحہ 54۔ گوگل بُکس&lt;/ref&gt; 
|-
| 1924ء || ''[[ترکی حور]]''   ||    [[پیشینس کوپر]]،  ماسٹر موہن، ماسٹر ندمدا شنکر، منی لال، سورج رام،  شریفہ،||جے جے مدن ||کاسٹیوم ||&lt;ref&gt;{{آئی ایم ڈی بی عنوان|0234928|ترکی حور}}&lt;/ref&gt;  [[آغا حشر کاشمیری]] کے ڈراما پر مبنی
|-
|1924ء || ''[[جیادرتھ ودھ]]''   || بابو راؤ داتر، بی پوار|| جی وی سانے ||مذہبی / دیومالائی||&lt;ref&gt;{{آئی ایم ڈی بی عنوان|0392185|جیادرتھ ودھ}}&lt;/ref&gt; مہابھارت  میں کورو کی  اکلوتی بہن دُشالا   کا  شوہر اور  [[وادیٔ سندھ کی تہذیب]] کی سندھو ریاست   (موجودہ    [[کوٹ مٹھن]])کا راجا '''جیادرتھ''' جسے ارجن نے قتل مارا۔ 
|-
|1924ء || ''[[چندن ملیاگیری]]''  ||،،،|| نول گاندھی||  ||&lt;ref&gt;{{آئی ایم ڈی بی عنوان|0214573|چندن ملیاگیری}}&lt;/ref&gt;    راجا چندن  اور رانی ملیاگیری کی راجستھانی  لوک داستان 
|-
|1924ء || ''[[چندر ناتھ]]''  ||درگاداس بینرجی، نرمل بالا، نریش مترا، جوگیش چوہدری، ششوبالا، تارک بالا|| نریش مترا||سماجی  ||&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;{{آئی ایم ڈی بی عنوان|0242359|چندر ناتھ}}&lt;/ref&gt;    
|-
|1924ء || ''[[دتّا جنم]]''   &lt;br/&gt;(دیگر نام:  ستی انسویہ   )||بابو راؤ داتر، بچو، اشرابین، موتی رام|| جی وی سانے ||مذہبی / دیومالائی  ||&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;/&gt;    بھگوت پران اور راماین کی ایک کردار [[1921ء کی بالی ووڈ فلموں کی فہرست#مہاستی انسویہ|ستی انسویہ]]  کی داستان، جس کے بیٹے  کا نام دتّاتریہ تھا۔ 
|-
|1924ء || ''[[دروپدی بھاگیہ]]''   ||،،،|| آر ایس پرکاش||مذہبی / دیومالائی||&lt;ref&gt;{{آئی ایم ڈی بی عنوان|0254288|دروپدی  بھاگیہ}}&lt;/ref&gt; مہابھارت کی کہانی
|-
|}

==== بلحاظ حروف تہجی (ر -ف) ====
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;width: 100%;&quot;
|-
!style=&quot;width: 8%;&quot; | تاریخ 
!style=&quot;width: 15%;&quot; | فلم
!style=&quot;width: 20%;&quot; | اداکار
!style=&quot;width: 10%;&quot; | ہدایتکار
!style=&quot;width: 10%;&quot; | موضوع
!style=&quot;width: 37%;&quot; | تبصرہ
|-
|1924ء || ''[[را منڈلک]]'' ||   ،،،||ہومی ماسٹر||تاریخی||&lt;ref&gt;{{آئی ایم ڈی بی عنوان|0239862|را مُنڈلک}}&lt;/ref&gt;  جوناگڑھ کی [[:en:Chudasama Dynasty|چُڈاسما سلطنت]] کے آخری جانشین    [[:en:Ra Mandalika|رامُنڈلک]]،   چودھویں صدی عیسوی میں گجرات کے سلطان   [[:en:Mahmud Begada|محمود شاہ اول]] نے  [[سومناتھ مندر]]  پر حملہ  کرنے کے ساتھ چُڈاسما ریاست  کو بھی فتح کیا  رامُنڈلک   نے اسلام قبول کیا اور خانِ جہاں کا لقب  پایا۔ 
|-
|1924ء || ''[[راجہ ہریش چندر]]'' ||   ،،،||ڈی ڈی دابکے، نارائن دیوارے ||تاریخی / دیومالائی||&lt;ref&gt;{{آئی ایم ڈی بی عنوان|0392667|راجہ ہریش چندر}}&lt;/ref&gt;  
|-
|1924ء || ''[[رام راون یدھ]]'' ||   وسنت شنڈے، چون،||جی وی سانے ||تاریخی / دیومالائی||&lt;ref&gt;{{آئی ایم ڈی بی عنوان|0392683|رام راون یدھ}}&lt;/ref&gt;   راماین کی داستان
|-
|1924ء || ''[[رتناولی]]''&lt;br/&gt;(سی نیمف آف سیلون) ||   ،،،||[[منی لال جوشی]]||تاریخی ||&lt;ref&gt;{{آئی ایم ڈی بی عنوان|0232519|رتناولی}}&lt;/ref&gt;    ساتویں صدی عیسوی میں  شمالی ہند کے راجا [[ہرش]] (ہرش وردھن) کی بطور مصنف لکھی داستان، 
|-
|1924ء || ''[[رضیہ بیگم]]''||   [[دھریندر ناتھ گنگولی]]،،، ||نانو بھائی ڈیسائی، بی پی مشرا||تاریخی ||&lt;ref&gt;{{آئی ایم ڈی بی عنوان|0214050|رضیہ بیگم}}&lt;/ref&gt;    ایک مسلمان شہزادی کی کہانی  جو ایک ہندو شخص کی محبت میں مبتلا ہوجاتی ہے۔ اس فلم پر نظام حیدرآباد آصف جاہ ہفتم نے ناراض ہوکر دھیریندر ناتھ گنگولی کو حیدرآباد سے نکل جانے کا حکم دیا۔ 
|-
|1924ء || ''[[رنک دیوی]]'' ||   ،،،||[[شری ناتھ پٹناکر]]||تاریخی ||&lt;ref&gt;{{آئی ایم ڈی بی عنوان|0251362|رنک دیوی}}&lt;/ref&gt;    گجرات کی [[سوراشٹر]] ریاست کی رانی رنک دیوی
|-
|1924ء || ''[[ستی پدمنی]]''||   ویدی، گنپت باکرے، بالا صاحب یادو، مس نلنی،[[وی شانتا رام]] ||[[بابو راؤ پینٹر]]||تاریخی/ ڈرراما ||&lt;ref&gt;{{آئی ایم ڈی بی عنوان|0249937|ستی پدمنی}}&lt;/ref&gt;    
|-
|1924ء || ''[[ستی سرداربا]]''||   فاطمہ بیگم، سلطانہ، زُبیدہ ،موہن لال، پُتلی ||نانو بھائی ڈیسائی||مذہبی/ سماجی ||&lt;ref&gt;{{آئی ایم ڈی بی عنوان|0214089|ستی سرداربا}}&lt;/ref&gt;    
|-
|1924ء || ''[[ستی سیتا]]''||   ،،، ||کانجی بھائی راٹھور||مذہبی/ دیومالائی ||&lt;ref&gt;{{آئی ایم ڈی بی عنوان|0265701|ستی سیتا}}&lt;/ref&gt;    
|-
|1924ء || ''[[ستی سونے]]''||   راجا سینڈو،جانی بابو، راجا بابو، مس موتی،جمنا ||ہومی ماسٹر||مذہبی/ دیومالائی ||&lt;ref&gt;{{آئی ایم ڈی بی عنوان|0239942|ستی سونے}}&lt;/ref&gt;  دیگر عنوان : ہرمن جٹاوو ( گجراتی: હલામણ જેઠવો) 
|-
|1924ء || ''[[سداونت سولنگا]]''||   ،،، ||میجسٹک فلم||،،،||&lt;ref&gt;{{آئی ایم ڈی بی عنوان|0393665|سداونت سولنگا}}&lt;/ref&gt;    
|-
|1924ء || ''[[سدگنی سشیلا]]''||   راجا سینڈو   ||کانجی بھائی راٹھور||ڈراما، تھرلر  ||&lt;ref&gt;{{آئی ایم ڈی بی عنوان|0255562|سدگُنی سُشیلا}}&lt;/ref&gt;   گجراتی کہانی  سدگُنی  سُشہلا (સદગુણી સુશીલા) سے ماخوذ 
|-
|1924ء || ''[[سمدرا مدنم]]''||   ،،، ||آر ایس پرکاش||تاریخی/ دیومالائی ||&lt;ref&gt;{{آئی ایم ڈی بی عنوان|0254747|سمدرا مدنم}}&lt;/ref&gt;    
|-
|1924ء || ''[[سمدرا منتھن]]'' (سمندر بلونا)||    بٹُک بھائی ویدیا، نانو بھائی، ||وی کے پٹانی||تاریخی/ دیومالائی ||&lt;ref&gt;{{آئی ایم ڈی بی عنوان|0393675|سمدرا منتھن}}&lt;/ref&gt;    
|-
|1924ء || ''[[سند اپسند]]''||   بابو راؤ داتر، بی پوار، پی جی سانے، کرشنا چوہان ||جی وی سانے ||مذہبی/ دیومالائی ||&lt;ref&gt;{{آئی ایم ڈی بی عنوان|0393834|سند اپسند}}&lt;/ref&gt;    سُند اُپسُند نامی دو راکھشسوں  کی کہانی  جن کی تپسیا  سے خوش ہوکر  مہادیو شیو   نے  انہیں کہا کہ جو  مانگو گے ملے گا، وہ مانگنا کچھ اور چاہ رہے تھے مگر انہوں نے پاروتی ویوی کو مانگ لیا۔ شیو کو غصہ آیا  لیکن اپنے وعدہ پر پاروتی ویوی کو ان کے حوالے کر دیا، پاروتی کی  خوبصورتی کو دیکھ کر  پاروتی کس کی ہے اس بات پر دونوں آپس میں جھگڑا کرنے لگے  اور آپس میں لڑ  لڑ کر مرگئے۔ 
|-
|1924ء || ''[[سنیاسی]]''||   ،،، ||نول گاندھی &lt;br/&gt; میجسٹک فلم کمپنی||سماجی||&lt;ref&gt;{{آئی ایم ڈی بی عنوان|0015303|سنیاسی}}&lt;/ref&gt;    
|-
|1924ء || ''[[سیتا شدھی]]''||   وسنت شنڈے، چون ||[[داداصاحب پھالکے]]||مذہبی/ دیومالائی ||&lt;ref&gt;{{آئی ایم ڈی بی عنوان|1570679|سیتا شدھی}}&lt;/ref&gt;     دیگر عنوان : رام راون ودھ
|-
|1924ء || ''[[سیتا ونواس]]''||   ،،، ||وی ایس نرینتر||تاریخی/ دیومالائی ||&lt;ref&gt;{{آئی ایم ڈی بی عنوان|0254747|سیتا ونواس}}&lt;/ref&gt;     [[والمیکی]] کی [[راماین]] سے ماخوذ، دیگر عنوان : اُتّر  رام چرتر
|-
|1924ء || ''[[شاہ جہاں]]''||   بھگوتی مشرا، الیعزر، جلّو بائی، ||نول گاندھی،   [[اردشیر ایرانی]]||تاریخی/سوانحی||&lt;ref&gt;{{آئی ایم ڈی بی عنوان|0015321|شاہ جہاں}}&lt;/ref&gt;    
|-
|1924ء || ''[[شریف بدمعاش]]''||   ارمیلین، مدن رائے وکیل، شیراز علی حکیم، ڈورتھی||کانجی بھائی راٹھور||سماجی ||&lt;ref&gt;{{آئی ایم ڈی بی عنوان|0265737|شریف بدمعاش}}&lt;/ref&gt;    
|-
|1924ء || ''[[شیوا جی چی آگریاہن سٹکا]]'' ||   بابو راؤ داتر، لکشمن مالوسرے، جردوس، || [[دادا صاحب پھالکے]]||تاریخی ||&lt;ref&gt;{{آئی ایم ڈی بی عنوان|0253685|شیوا جی چی آگریاہن سٹکا}}&lt;/ref&gt;   (شیوا جی کا آگرہ سے  فرار)
|-
|1924ء || ''[[شری دیانیشور]]''||   ،،، ||شری ناتھ پٹناکر||مذہبی/ دیومالائی ||&lt;ref&gt;{{آئی ایم ڈی بی عنوان|0251398|شری دیانیشور}}&lt;/ref&gt;    
|-
|1924ء || ''[[شری کرشنا اوتار]]''||   ،،، ||بابو راؤ پینٹر||مذہبی/ دیومالائی ||&lt;ref&gt;{{آئی ایم ڈی بی عنوان|0249954|شری کرشنا اوتار}}&lt;/ref&gt;    
|-
|1924ء || ''[[عشق نو اُمیدوار]]''||   ،،، ||سوراشٹر فلم ||،،||&lt;ref&gt;{{آئی ایم ڈی بی عنوان|0392169|عشق نو اُمیدوار}}&lt;/ref&gt;    
|-
|}

==== بلحاظ حروف تہجی (ق - ے) ====
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;width: 100%;&quot;
|-
!style=&quot;width: 8%;&quot; | تاریخ 
!style=&quot;width: 15%;&quot; | فلم
!style=&quot;width: 20%;&quot; | اداکار
!style=&quot;width: 10%;&quot; | ہدایتکار
!style=&quot;width: 10%;&quot; | موضوع
!style=&quot;width: 37%;&quot; | تبصرہ
|-
|1924ء || ''[[کالا ناگ]]'' ||   بیگم فاطمہ، سلطانہ، زبیدہ، خلیل، ابراہیم، تارا، مس موتی، بہرام وسنیہ، آر این ویدیا، سویتا، ہومی ماسٹر، || کانجی بھائی راٹھور، ہومی ماسٹر||جرم و سزا||&lt;ref&gt;{{آئی ایم ڈی بی عنوان|0255288|کالا ناگ}}&lt;/ref&gt;  
|-
|1924ء || ''[[کلیان کھجینا]]'' ||    سلطانہ، ماسٹر وٹھل، کملا دیوی، نلنی، زنزر راؤ پوار، بابو راؤ پینٹر، چیما صاحب بھوسلے، کے پی بھاوے ،||بابو راؤ پینٹر || تاریخی||&lt;ref&gt;{{آئی ایم ڈی بی عنوان|0249641|کلیان کھجینا}}&lt;/ref&gt;  کلیان خزانہ
|-
|1924ء || ''[[کنیا وکریا]]''    (دیگر عنوان : شاردھا  )||بابو راؤ داتر،  کرشنا چوہان ||وی ایس نرنتر &lt;br/&gt; دادا صاحب پھالکے ||سماجی/ ڈراما||&lt;ref&gt;{{آئی ایم ڈی  بی عنوان|0015035| کنیا ورنتر}}&lt;/ref&gt;  1923ء     کی فلم   کنیا وکریا (بیٹی کی فروخت)کا ری میک
|-
|1924ء || ''[[کنیا وکریا کی کہانی]]'' ||     ،||ہومی ماسٹر || سماجی||&lt;ref&gt;{{آئی ایم ڈی بی عنوان|0239087|کنیا وکریا  کی کہانی}}&lt;/ref&gt;  دیگر عنوان : نوی سیٹھانی
|-
|1924ء || ''[[کرن گھیلو]]'' &lt;br/&gt; کرن واگھلے ||     ،||شری ناتھ پٹناکر || تاریخی||&lt;ref&gt;{{آئی ایم ڈی بی عنوان|0251170|کرن گھیلو}}&lt;/ref&gt;
|-
|1924ء || ''[[قسمت کا شکار]]'' ||     ،||میڈن تھیٹر || سماجی||&lt;ref&gt;{{آئی ایم ڈی بی عنوان|0392287|قسمت کا شکار}}&lt;/ref&gt;  
|-
|1924ء || ''[[کرشنا کماری]]'' ||     ،||گنجنن ایس دیوڑے || کاسٹیوم||&lt;ref&gt;{{آئی ایم ڈی بی عنوان|0392298|کرشنا کماری}}&lt;/ref&gt;  دیگر عنوان :ڈاٹر آف شری پُور
|-
|1924ء || ''[[گجیندر موکشم]]'' ||     ،||آر ایس پرکاش || دیومالائی||&lt;ref&gt;{{آئی ایم ڈی بی عنوان|0254340|گجیندر موکشم}}&lt;/ref&gt;  
|-
|1924ء || ''[[گؤ ماتا]]'' ||     ،||میڈن تھیٹر|| مذہبی||&lt;ref&gt;{{آئی ایم ڈی بی عنوان|0392056 |گؤ  ماتا}}&lt;/ref&gt;   دیگر عنوان : سیکرڈ کاؤ
|-
|1924ء || ''[[گل بکاؤلی]]'' ||      خلیل،  زُبیدہ، بیگم فاطمہ، سلطانہ،  [[نور محمد چارلی]]، عبد الٖغنی، مس  موتی جمنا||کانجی بھائی راٹھور || افسانوی، تخیلاتی||&lt;ref&gt;{{آئی ایم ڈی بی عنوان|0256062|گل بکاؤلی}}&lt;/ref&gt;  
|-
|1924ء || ''[[منورما]]'' &lt;br/&gt;  (ہردیہ تِروُپتی)||      زبیدہ،  خلیل، سلطانہ|| ہومی ماسٹر ||سماجی||&lt;ref&gt;{{آئی ایم ڈی بی عنوان|0239591|منورما}}&lt;/ref&gt;   گجراتی شاعر    [[:en:Kalapi|کلپی]] (سور سنگھ تخت سنگ  گوہل) کی معروف  نظم ہردیہ تِروُپتی  سے ماخوذ، اس فلم نے مسلسل 14 ہفتے چل کر ریکارڈ توڑ دیے تھے۔ 
|-
|6 دسمبر 1924ء || ''[[مشر رانی]]'' &lt;br/&gt; (مصر کی ملکہ)|| درگاداس بینرجی، اہیندر چوہدری، کرشنا بھامنی، نہار بالا، نصیروانجی|| جیوتش بینرجی||مذہبی/ تاریخی ||&lt;ref&gt;{{آئی ایم ڈی بی عنوان|0154882|مِشر رانی}}&lt;/ref&gt;    داستانِ یوسف و زلیخا پر بنگالی تھیٹر کے ڈراما نویس اپریش چندر مکھرجی کی لکھی کہانی  سے ماخوذ
|-
|1924ء || ''[[میونسپل الیکشن]]''&lt;br/&gt;  (میونسپل نیواڈنُک)|| بی پوار، بابو ر داتر، سکھا رام یادو، شنڈے ||[[دادا صاحب پھالکے]]||سماجی||&lt;ref&gt;{{آئی ایم ڈی بی عنوان|0253261|میونسپل الیکشن}}&lt;/ref&gt;   
|-
|1924ء || ''[[نندبتریسی]]'' &lt;br/&gt; (نند وبتریشی)|| ڈورلیس بیری، آسوجی||میجسٹک فلم||مذہبی||&lt;ref&gt;{{آئی ایم ڈی بی عنوان|0392483|نندبتریسی}}&lt;/ref&gt;   سترہویں صدی کے گجراتی شاعر  [[:en:Shamal Bhatt|شمل بھٹ]] گجراتی کتاب  نند بتریسی  નંદ બત્રીસી سے ماخوذ
|-
|1924ء || ''[[نندنر]]''  &lt;br/&gt; (بھکت نندن) ||،،،||آر ایس پرکاش||مذہبی||&lt;ref&gt;{{آئی ایم ڈی بی عنوان|0254601| بھکت نندن}}&lt;/ref&gt; (دیکھیے : [[1923ء کی بالی ووڈ فلموں کی فہرست|1923ء]] کی فلم بھکت نندن)
|-
|1924ء || ''[[نرسنگھ مہتا]]''  ||،،،||جی ایس دیواڑے ||مذہبی/ سوانحی||&lt;ref&gt;{{آئی ایم ڈی بی عنوان|0392490|نرسنگھ مہتا}}&lt;/ref&gt; پندرہویں صدی عیسوی کے گجراتی شاعر اور  سنت  نرسنگھ مہتا کی زندگی پر مبنی
|-
|1924ء || ''[[نوین بھارت]]''  &lt;br/&gt; (نیا بھارت) ||،،،||جیوتش بینرجی، کاشی ناتھ چیٹرجی||سماجی||&lt;ref&gt;{{آئی ایم ڈی بی عنوان|0154937|نوین بھارت}}&lt;/ref&gt; 
|-
|1924ء || ''[[وسنت پربھا]]''  &lt;br/&gt; (بسنت پربھا) || پربودھ بوس، محمد حسین، کسوم کماری، پربھادیوی||میڈن تھیٹرز||سماجی||&lt;ref&gt;{{آئی ایم ڈی بی عنوان|0393934|وسنت پربھا}}&lt;/ref&gt; 
|-
|1924ء || ''[[ویر اہیر]]''   ||کے بی اتھاولے، جمنا||ہومی ماسٹر||تاریخی روایات||&lt;ref&gt;{{آئی ایم ڈی بی عنوان|0240168|ویر اہیر}}&lt;/ref&gt; 
|-
|1924ء || ''[[ویر بھرت]]''  ||،،،||جیوتش بینرجی||کاسٹیوم||&lt;ref&gt;{{آئی ایم ڈی بی عنوان|0155337|ویر بھرت}}&lt;/ref&gt; 
|-
|1924ء || ''[[ویر درگا داس]]''   ||بھگوتی پرساد مشرا، جِلّو ،آسوجی،||بھگوتی پرساد مشرا||تاریخی||&lt;ref&gt;{{آئی ایم ڈی بی عنوان|0242106|ویر درگا داس}}&lt;/ref&gt;  مغل عہد میں مرواڑ کے راجپوت  راجا جسونت سنگھ کے وزیر   دُرگا داس راٹھور کی  بہادری کی داستان
|-
|1924ء || ''[[وجئیا]]''   ||،،،||بھگوتی پرساد مشرا||سماجی||&lt;ref&gt;{{آئی ایم ڈی بی عنوان|0242113|وجئیا}}&lt;/ref&gt; 
|-
|1924ء || ''[[وکرم چریتر]]'' &lt;br/&gt; (بدھی بل)   ||تارا، آسوبھائی، گوپال جی،||نانو بھائی ڈٰسائی، درابشا کولہا||تاریخی||&lt;ref&gt;{{آئی ایم ڈی بی عنوان|0214282|وکرم چریتر}}&lt;/ref&gt; 
|-
|1924ء || ''[[ونچچا دنشا]]''   ||،،،||[[دادا صاحب پھالکے]]||،||&lt;ref&gt;{{آئی ایم ڈی بی عنوان|0253901|ونچچا دنشا}}&lt;/ref&gt; 
|-
|1924ء || ''[[ویجز آف سن]]''   (گناہ کی اجرت)||،،،||میڈن تھیٹرز||،||&lt;ref&gt;{{آئی ایم ڈی بی عنوان|0393958|ویجز آف سن}}&lt;/ref&gt; 
|-
|}

== ہور ویکھو ==
[[بالی ووڈ فلماں د‏‏یاں فہرستاں]]
== حوالے ==
{{حوالے|2}}

[[گٹھ:1924ء د‏‏ی فلماں د‏‏ی فہرستاں بلحاظ ملک یا زبان]]
[[گٹھ:بالی ووڈ فلماں د‏‏ی فہرستاں بلحاظ سال]]
[[گٹھ:ہندوستانی سنیما وچ 1924ء]]
[[گٹھ:ہندی بولی د‏‏ی فلماں]]
[[گٹھ:بھارتی فلمی جگت]]</text>
      <sha1>rmyxnr175p90u92ssgbbf8x3lp3ul4r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>افریقا دیاں خود مختار ریاستاں و تابع علاقےآں دی لسٹ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>91281</id>
    <revision>
      <id>708790</id>
      <parentid>671643</parentid>
      <timestamp>2026-07-21T14:16:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>60</id>
      </contributor>
      <comment>Replacing Flag_of_Cape_Verde.svg with [[File:Flag_of_Cape_Verde_(10-17).svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · Government standardized ratio is 2:3. For fu</comment>
      <origin>708790</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45174" sha1="cqo02nmvbhfhbyjo5i9nzfibevo9zdm" xml:space="preserve">[[فائل:Africa (orthographic projection).svg|thumb|افریقا]]

ایہ '''افریقا د‏‏یاں خود مختار ریاستاں و تابع علاقہ جات د‏‏ی لسٹ''' (List of sovereign states and dependent territories in Africa) ا‏‏ے۔

== خود مختار ریاستاں ==
'''خود مختار ریاست''' اک [[جغرافیائی]] علاقے اُتے اعلیٰ ترین اقدار اے جو بین الاقوامی قانونی نظام دے تحت اک آزاد مرکزی [[حکومت]] د‏‏ی طرف تو‏ں ظاہر کيتا جاندا ا‏‏ے۔

=== تسلیم شدہ ریاستاں ===
اس لسٹ وچ 54 ایشیائی ریاستاں شامل ني‏‏‏‏ں۔ ایہ تمام [[اقوام متحدہ]] د‏‏ی [[اقوام متحدہ دے رکن ملکاں|رکن]] ني‏‏‏‏ں۔&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.un.org/en/members/ |title=United Nations Member States |publisher=United Nations |accessdate=10 August 2011}}&lt;/ref&gt;

{|
|-
| style=&quot;background:#fdd; border:1px solid #aaa; width:2em;&quot;| *
| = [[وسطی افریقی جمہوریہ]] د‏‏ی [[افریقی اتحاد]] د‏‏ی رکنیت 25 مارچ تو‏ں معطل اے &lt;ref group=&quot;n&quot;&gt;[[وسطی افریقی جمہوریہ]] was suspended from the [[افریقی اتحاد]] starting 25 March 2013 due to the ongoing [[Central African Republic conflict (2012–present)|Central African Republic conflict]].&lt;/ref&gt;
|}

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! class=&quot;unsortable&quot; | پرچم
! class=&quot;unsortable&quot; | نقشہ
! اردو تے مکمل انگریزی رسمی نام&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;CIA Names&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2142.html |title=Field Listing :: Names |publisher=CIA |accessdate=28 July 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224214855/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2142.html%20 |archivedate=2018-12-24 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;UN Names&quot;&gt;{{cite web |url=http://unstats.un.org/unsd/geoinfo/UNGEGN/docs/9th-uncsgn-docs/UNGEGN%20WG%20Country%20Names%20Document%20-%20August%202009.pdf |title=UNGEGN List of Country Names |publisher=United Nations Group of Experts on Geographical Names |year=2007 |accessdate=28 July 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224214857/https://unstats.un.org/unsd/geoinfo/UNGEGN/docs/9th-uncsgn-docs/UNGEGN%20WG%20Country%20Names%20Document%20-%20August%202009.pdf%20 |archivedate=2018-12-24 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Europa&quot;&gt;{{cite web |url=http://publications.europa.eu/code/en/en-5000500.htm#fn-tw1 |title=List of countries, territories and currencies |publisher=Europa |date=9 August 2011 |accessdate=10 August 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224214858/http://publications.europa.eu/code/en/en-5000500.htm#fn-tw1 |archivedate=2018-12-24 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
! مقامی مختصر تے رسمی نام&lt;ref name=&quot;CIA Names&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;UN Names&quot; /&gt;
! راجگڑھ&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;Europa&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Capital&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2057.html |title=Field Listing :: Capital |publisher=CIA |accessdate=3 August 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224214854/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2057.html%20 |archivedate=2018-12-24 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://unstats.un.org/unsd/geoinfo/geonames/ |title=UNGEGN World Geographical Names |publisher=United Nations Group of Experts on Geographical Names |date=29 July 2011 |accessdate=3 August 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224214900/http://unstats.un.org/unsd/geoinfo/geonames/%20 |archivedate=2018-12-24 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
! آبادی{{Cref2|a}}{{Cref2|b}}&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;Population&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html |title=Country Comparison :: Population |publisher=CIA |date=July 2012 |accessdate=2 September 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224214901/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html%20 |archivedate=2018-12-24 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
! رقبہ{{Cref2|a}}{{Cref2|b}}&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;Area&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2147.html |title=Field Listing :: Area |publisher=CIA |accessdate=7 August 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224214853/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2147.html%20 |archivedate=2018-12-24 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[تصویر:Flag of Algeria.svg|centre|100px|border|ربط=Flag of Algeria|alt=Flag of Algeria]]
| [[تصویر:Location Algeria AU Africa.svg|150px]]
| [[الجزائر]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;People's Democratic Republic of Algeria
| [[عربی زبان]]: الجزائر — الجمهورية الجزائرية الديمقراطية الشعبية &lt;small&gt;(''al-Jazāʼir—al-Jumhūriyya al-Jazāʾiriyya d-Dimuqrāṭiyya al-Šaʾbiyya'')&lt;/small&gt;
| [[الجزائر شہر]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[عربی زبان]]: الجزائر &lt;small&gt;(''al-Jazā’er'')&lt;/small&gt;
| 40,969,443
| {{Tri1|02381740|{{Convert|2381740|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[تصویر:Flag of Angola.svg|centre|100px|border|ربط=Flag of Angola]]
| [[تصویر:Location Angola AU Africa.svg|150px]]
| [[انگولہ]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Republic of Angola
| [[پرتگیزی زبان]]: ''Angola—República de Angola''
| [[لواندا]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[پرتگیزی زبان]]: ''Luanda''
| 25,789,024
| {{Tri1|01246700|{{Convert|1246700|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[تصویر:Flag of Benin.svg|centre|100px|border|ربط=Flag of Benin]]
| [[تصویر:Location Benin AU Africa.svg|150px]]
| [[بینن]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Republic of Benin
| [[فرانسیسی زبان]]: ''Bénin—République du Bénin''
| [[پورٹو نووو]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[فرانسیسی زبان]]: ''Porto-Novo''
| 8,439,000
| {{Tri1|00112622|{{Convert|112622|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[تصویر:Flag of Botswana.svg|centre|100px|border|ربط=Flag of Botswana]]
| [[تصویر:Location Botswana AU Africa.svg|150px]]
| [[بوٹسوانا]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Republic of Botswana
| [[انگریزی زبان]]: Botswana—Republic of Botswana&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[تسوانا زبان]]: ''Botswana—Lefatshe la Botswana''
| [[گبرون]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[انگریزی زبان]]: Gaborone&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[تسوانا زبان]]: ''Gaborone''
| 1,839,833
| {{Tri1|00581726|{{Convert|581726|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[تصویر:Flag of Burkina Faso.svg|centre|100px|border|ربط=Flag of Burkina Faso]]
| [[تصویر:Location Burkina Faso AU Africa.svg|150px]]
| [[برکینا فاسو]]
| [[فرانسیسی زبان]]: ''Burkina Faso''
| [[واگادوگو]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[فرانسیسی زبان]]: ''Ouagadougou''
| 13,228,000
| {{Tri1|00274000|{{Convert|274000|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[تصویر:Flag of Burundi.svg|centre|100px|border|ربط=Flag of Burundi]]
| [[تصویر:Location Burundi AU Africa.svg|150px]]
| [[برونڈی]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Republic of Burundi
| [[کیرونڈی زبان|کیرونڈی]]: ''Burundi—Republika y'u Burundi''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[فرانسیسی زبان]]: ''Burundi—République du Burundi''
| [[بوجمبورا]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[کیرونڈی زبان|کیرونڈی]]: ''Bujumbura''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[فرانسیسی زبان]]: ''Bujumbura''
| 7,548,000
| {{Tri1|00027830|{{Convert|27830|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[تصویر:Flag of Cameroon.svg|centre|100px|border|ربط=Flag of Cameroon]]
| [[تصویر:Location Cameroon AU Africa.svg|150px]]
| [[کیمرون]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Republic of Cameroon
| [[انگریزی زبان]]: Cameroon—Republic of Cameroon&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[فرانسیسی زبان]]: ''Cameroun—République du Cameroun''
| [[یاؤندے]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[انگریزی زبان]]: Yaoundé&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[فرانسیسی زبان]]: ''Yaoundé''
| 17,795,000
| {{Tri1|00475442|{{Convert|475442|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[تصویر:Flag of Cape Verde (10-17).svg|centre|100px|border|ربط=Flag of Cape Verde]]
| [[تصویر:Location Cape Verde AU Africa.svg|150px]]
| [[کیپ ورڈی]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Republic of Cabo Verde
| [[پرتگیزی زبان]]: ''Cabo Verde—República de Cabo Verde''
| [[پرائیا]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[پرتگیزی زبان]]: ''Praia''
| 420,979
| {{Tri1|00004033|{{Convert|4033|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|- style=&quot;background:#fdd;&quot;
| [[تصویر:Flag of the Central African Republic.svg|centre|100px|border|ربط=Flag of the Central African Republic]]
| [[تصویر:Location Central African Republic AU Africa.svg|150px]]
| [[وسطی افریقی جمہوریہ]]
| [[سانگو زبان|سانگو]]: ''Ködörösêse tî Bêafrîka''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[فرانسیسی زبان]]: ''République centrafricaine''
| [[بانگوئی]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[فرانسیسی زبان]]: ''Bangui''
| 4,216,666
| {{Tri1|00622984|{{Convert|622984|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[تصویر:Flag of Chad.svg|centre|100px|border|ربط=Flag of Chad]]
| [[تصویر:Location Chad AU Africa.svg|150px]]
| [[چاڈ]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Republic of Chad
| [[عربی زبان]]: تشاد — جمهورية تشاد &lt;small&gt;(''Tšād—Jumhūriyyat Tšād'')&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[فرانسیسی زبان]]: ''Tchad—République du Tchad''
| [[نجامینا]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[عربی زبان]]: نجامينا &lt;small&gt;(''Nijāmīnā'')&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[فرانسیسی زبان]]: ''Ndjamena''
| 10,146,000
| {{Tri1|01284000|{{Convert|1284000|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[تصویر:Flag of Comoros.svg|centre|100px|border|ربط=Flag of Comoros]]
| [[تصویر:Location Comoros AU Africa.svg|150px]]
| [[اتحاد القمری]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Union of the Comoros
| [[عربی زبان]]: جزر القمر — جمهورية القمر المتحدة &lt;small&gt;(''Juzur al-Qamar—Jumhūriyyat al-Qamar al-Muttaḥida'')&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[قمری زبان|قمری]]: ''Komori—Udzima wa Komori''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[فرانسیسی زبان]]: ''Comores—Union des Comores''
| [[مورونی]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[عربی زبان]]: موروني &lt;small&gt;(''Mūrūnī'')&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[فرانسیسی زبان]]: ''Moroni''
| 798,000
| {{Tri1|00002235|{{Convert|2235|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[تصویر:Flag of the Democratic Republic of the Congo.svg|centre|100px|border|ربط=Flag of the Democratic Republic of the Congo]]
| [[تصویر:Location DR Congo AU Africa.svg|150px]]
| [[جمہوری جمہوریہ کانگو]]&lt;ref group=&quot;n&quot;&gt;Also known as ''Congo-Kinshasa'' and formerly as ''Zaire''.&lt;/ref&gt;
| [[فرانسیسی زبان]]: ''République démocratique du Congo''
| [[کنشاسا]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[فرانسیسی زبان]]: ''Léopoldville''
| 75,507,308
| {{Tri1|02344858|{{Convert|2344858|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[تصویر:Flag of the Republic of the Congo.svg|centre|100px|border|ربط=Flag of the Republic of the Congo]]
| [[تصویر:Location Republic of the Congo AU Africa.svg|150px]]
| [[جمہوریہ کانگو]]&lt;ref group=&quot;n&quot;&gt;Also known as ''Congo-Brazzaville''.&lt;/ref&gt;
| [[فرانسیسی زبان]]: ''République du Congo''
| [[برازاویل]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[فرانسیسی زبان]]: ''Brazzaville''
| 4,012,809
| {{Tri1|00342000|{{Convert|342000|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[تصویر:Flag of Djibouti.svg|centre|100px|border|ربط=Flag of Djibouti]]
| [[تصویر:Location Djibouti AU Africa.svg|150px]]
| [[جبوندی]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Republic of Djibouti
| [[عربی زبان]]: جيبوتي — جمهورية جيبوتي &lt;small&gt;(''Jibūti—Jumhūrīyat Jibūti'')&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[فرانسیسی زبان]]: ''Djibouti—République de Djibouti''
| [[جبوندی علاقہ]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[عربی زبان]]: مدينة جيبوتي &lt;small&gt;(''Jibūti Madīna'')&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[فرانسیسی زبان]]: ''Ville de Djibouti''
| 906,000
| {{Tri1|00023200|{{Convert|23200|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[تصویر:Flag of Egypt.svg|centre|100px|border|ربط=Flag of Egypt]]
| [[تصویر:Location Egypt AU Africa.svg|150px]]
| [[مصر]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Arab Republic of Egypt&lt;ref group=&quot;n&quot;&gt;Some territory could be argued to be a part of [[ایشیا]] or Africa.&lt;/ref&gt;
| [[عربی زبان]]: مصر — جمهورية مصر العربية &lt;small&gt;(''Miṣr—Jumhūrīyat Miṣr al-ʿArabiyya'')&lt;/small&gt;
| [[قاہرہ]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[عربی زبان]]: القاهرة &lt;small&gt;(''al-Qāhirah'')&lt;/small&gt;
| 90,850,000
| {{Tri1|01001449|{{Convert|1001449|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[تصویر:Flag of Equatorial Guinea.svg|centre|100px|border|ربط=Flag of Equatorial Guinea]]
| [[تصویر:Location Equatorial Guinea AU Africa.svg|150px]]
| [[استوائی گنی]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Republic of Equatorial Guinea
| [[فرانسیسی زبان]]: ''Guinée équatoriale—République de Guinée équatoriale''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[پرتگیزی زبان]]: ''Guiné Equatorial—República da Guiné Equatorial''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[ہسپانوی زبان]]: ''Guinea Ecuatorial—República de Guinea Ecuatorial''
| [[ملابو]]&lt;ref group=&quot;n&quot;&gt;Oyala is to be the future capital of Equatorial Guinea; currently under construction.&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[فرانسیسی زبان]]: ''Malabo''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[پرتگیزی زبان]]: ''Malabo''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[ہسپانوی زبان]]: ''Malabo''
| 504,000
| {{Tri1|00028051|{{Convert|28051|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[تصویر:Flag of Eritrea.svg|centre|100px|border|ربط=Flag of Eritrea]]
| [[تصویر:Location Eritrea AU Africa.svg|150px]]
| [[ارتریا]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;State of Eritrea
| [[عربی زبان]]: إرتريا — دولة إرتريا &lt;small&gt;(''ʾIritriyā—Dawlat ʾIritriyā'')&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[انگریزی زبان]]: ''Eritrea—State of Eritrea''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[تیگرینیا زبان|تیگرینیا]]: ኤርትራ — ሃገረ ኤርትራ &lt;small&gt;(''ʾErtra—Hagere ʾErtra'')&lt;/small&gt;
| [[اسماریا]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[عربی زبان]]: أسمرة &lt;small&gt;(''ʾAsmara'')&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[تیگرینیا زبان|تیگرینیا]]: ''ኣስመራ''&lt;small&gt;(''Asmera'')&lt;/small&gt;
| 5,880,000
| {{Tri1|00117600|{{Convert|117600|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[تصویر:Flag of Ethiopia.svg|centre|100px|border|ربط=Flag of Ethiopia]]
| [[تصویر:Location Ethiopia AU Africa.svg|150px]]
| [[ایتھوپیا]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Federal Democratic Republic of Ethiopia
| [[امہری زبان]]: Iትዮጵያ — የIትዮጵያ ፈደራላዊ ዲሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ &lt;small&gt;(''Ītyōṗṗyā—Ītyōṗṗyā Fēdēralāwī Dēmōkrāsīyāwī Rīpeblīk'')&lt;/small&gt;
| [[ادیس ابابا]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[امہری زبان]]: ''አዲስ አበባ'' &lt;small&gt;(''Addis Abäba'')&lt;/small&gt;
| 99,465,819
| {{Tri1|01104300|{{Convert|1104300|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[تصویر:Flag of Gabon.svg|centre|100px|border|ربط=Flag of Gabon]]
| [[تصویر:Location Gabon AU Africa.svg|150px]]
| [[گیبون]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Gabonese Republic
| [[فرانسیسی زبان]]: ''Gabon—République gabonaise''
| [[لبریویل]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[فرانسیسی زبان]]: ''Libreville''
| 1,384,000
| {{Tri1|00267668|{{Convert|267668|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[تصویر:Flag of The Gambia.svg|centre|100px|border|ربط=Flag of The Gambia]]
| [[تصویر:Location Gambia AU Africa.svg|150px]]
| [[گیمبیا]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; Republic of the Gambia
| [[انگریزی زبان]]: ''Gambia—Republic of the Gambia''
| [[بانجول]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[انگریزی زبان]]: ''Banjul''
| 1,517,000
| {{Tri1|00010380|{{Convert|10380|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[تصویر:Flag of Ghana.svg|centre|100px|border|ربط=Flag of Ghana]]
| [[تصویر:Location Ghana AU Africa.svg|150px]]
| [[گھانا]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Republic of Ghana
| [[انگریزی زبان]]: Ghana—Republic of Ghana
| [[اکرا]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[انگریزی زبان]]: Accra
| 23,000,000
| {{Tri1|00238534|{{Convert|238534|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[تصویر:Flag of Guinea.svg|centre|100px|border|ربط=Flag of Guinea]]
| [[تصویر:Location Guinea AU Africa.svg|150px]]
| [[جمہوریہ گنی]]&lt;ref group=&quot;n&quot;&gt;Also known as ''Guinea-Conakry'' to distinguish it from neighboring [[گنی بساؤ]].&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Republic of Guinea
| [[فرانسیسی زبان]]: ''Guinée—République de Guinée''
| [[کوناکری]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[فرانسیسی زبان]]: ''Conakry''
| 10,057,975
| {{Tri1|00245857|{{Convert|245857|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[تصویر:Flag of Guinea-Bissau.svg|centre|100px|border|ربط=Flag of Guinea-Bissau]]
| [[تصویر:Location Guinea Bissau AU Africa.svg|150px]]
| [[گنی بساؤ]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Republic of Guinea-Bissau
| [[پرتگیزی زبان]]: ''Guiné-Bissau—República da Guiné-Bissau''
| [[بساؤ]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[پرتگیزی زبان]]: ''Bissau''
| 1,586,000
| {{Tri1|00036125|{{Convert|36125|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[تصویر:Flag of Côte d'Ivoire.svg|centre|100px|border|ربط=Flag of Côte d'Ivoire]]
| [[تصویر:Location Côte d'Ivoire AU Africa.svg|150px]]
| [[آئیوری کوسٹ]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Republic of Côte d'Ivoire
| [[فرانسیسی زبان]]: ''Côte d'Ivoire—République de Côte d'Ivoire''
| [[یاموسوکرو]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[فرانسیسی زبان]]: ''Yamoussoukro''
| 17,654,843
| {{Tri1|00322460|{{Convert|322460|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[تصویر:Flag of Kenya.svg|centre|100px|border|ربط=Flag of Kenya]]
| [[تصویر:Location Kenya AU Africa.svg|150px]]
| [[کینیا]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Republic of Kenya
| [[انگریزی زبان]]: Kenya—Republic of Kenya&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[سواحلی زبان]]: ''Kenya—Jamhuri ya Kenya''
| [[نیروبی]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[انگریزی زبان]]: Nairobi&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[سواحلی زبان]]: ''Nairobi''
| 34,707,817
| {{Tri1|00580367|{{Convert|580367|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[تصویر:Flag of Lesotho.svg|centre|100px|border|ربط=Flag of Lesotho]]
| [[تصویر:Location Lesotho AU Africa.svg|150px]]
| [[لیسوتھو]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Kingdom of Lesotho
| [[انگریزی زبان]]: Lesotho—Kingdom of Lesotho&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[سوتھو زبان|سوتھو]]: ''Lesotho—Muso oa Lesotho''
| [[ماسیرو]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[انگریزی زبان]]: Maseru&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[سوتھو زبان|سوتھو]]: ''Maseru''
| 2,067,000
| {{Tri1|00030355|{{Convert|30355|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[تصویر:Flag of Liberia.svg|centre|100px|border|ربط=Flag of Liberia]]
| [[تصویر:Location Liberia AU Africa.svg|150px]]
| [[لائبیریا]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Republic of Liberia
| [[انگریزی زبان]]: Liberia—Republic of Liberia
| [[مونروویا]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[انگریزی زبان]]: Monrovia
| 4,128,572
| {{Tri1|00111369|{{Convert|111369|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[تصویر:Flag of Libya.svg|centre|100px|border|ربط=Flag of Libya]]
| [[تصویر:Location Libya AU Africa.svg|150px]]
| [[لیبیا]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;State of Libya
| [[عربی زبان]]: ليبيا &lt;small&gt;(''Lībiyā'')&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[بربر زباناں]]: ⵍⵉⴱⵢⴰ &lt;small&gt;(''Libya'')&lt;/small&gt;
| [[طرابلس، لیبیا]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[عربی زبان]]: طرابلس &lt;small&gt;(''Ṭarābulus'')&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[بربر زباناں]]: ⵟⵔⴰⴱⵍⴻⵙ &lt;small&gt;(''Ṭrables'')&lt;/small&gt;
| 6,036,914
| {{Tri1|01759540|{{Convert|1759540|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[تصویر:Flag of Madagascar.svg|centre|100px|border|ربط=Flag of Madagascar]]
| [[تصویر:Location Madagascar AU Africa.svg|150px]]
| [[مڈغاسکر]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Republic of Madagascar
| [[فرانسیسی زبان]]: ''Madagascar—République de Madagascar&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[مالاگاسی]]: ''Repoblikan'i Madagasikara''
| [[اینٹانانیریو]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[فرانسیسی زبان]]: ''Antananarivo''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[مالاگاسی]]: ''Antananarivo''
| 18,606,000
| {{Tri1|00587041|{{Convert|587041|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[تصویر:Flag of Malawi.svg|centre|100px|border|ربط=Flag of Malawi]]
| [[تصویر:Location Malawi AU Africa.svg|150px]]
| [[ملاوی]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Republic of Malawi
| [[چیوا زبان|چیچیوا]]: ''Malaŵi—Dziko la Malaŵi''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;English: Malawi—Republic of Malawi
| [[لیلونگوے]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[چیوا زبان|چیچیوا]]: ''Lilongwe''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[انگریزی زبان]]: Lilongwe
| 12,884,000
| {{Tri1|00118484|{{Convert|118484|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[تصویر:Flag of Mali.svg|centre|100px|border|ربط=Flag of Mali]]
| [[تصویر:Location Mali AU Africa.svg|150px]]
| [[مالی]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Republic of Mali
| [[فرانسیسی زبان]]: ''Mali—République du Mali''
| [[بماکو]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[فرانسیسی زبان]]: ''Bamako''
| 13,518,000
| {{Tri1|01240192|{{Convert|1240192|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[تصویر:Flag of Mauritania.svg|centre|100px|border|ربط=Flag of Mauritania]]
| [[تصویر:Location Mauritania AU Africa.svg|150px]]
| [[موریتانیہ]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Islamic Republic of Mauritania
| [[عربی زبان]]: موريتانيا — الجمهورية الإسلامية الموريتانية &lt;small&gt;(''Mūrītānīyya—al-Jumhūriyya al-ʾIslāmiyya al-Mūrītānīyya'')&lt;/small&gt;
| [[نواکشوط]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[عربی زبان]]: نواكشوط &lt;small&gt;(''Nuwākshūṭ'')&lt;/small&gt;
| 3,069,000
| {{Tri1|01030700|{{Convert|1030700|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[تصویر:Flag of Mauritius.svg|centre|100px|border|ربط=Flag of Mauritius]]
| [[تصویر:Location Mauritius AU Africa.svg|150px]]
| [[موریشس]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Republic of Mauritius
| [[انگریزی زبان]]: Mauritius—Republic of Mauritius&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[فرانسیسی زبان]]: ''Maurice—République de Maurice''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[موریشسی کریول]] ''Moris—Republik Moris''
| [[پورٹ لوئس]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[انگریزی زبان]]: Port Louis&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[فرانسیسی زبان]]: ''Port-Louis''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[موریشسی کریول]]: ''Port Louis''
| 1,219,220
| {{Tri1|00002040|{{Convert|2040|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[تصویر:Flag of Morocco.svg|centre|100px|border|ربط=Flag of Morocco]]
| [[تصویر:Morocco WS-included (orthographic projection).svg|150px]]
| [[مراکش]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Kingdom of Morocco
| [[عربی زبان]] : المغرب — المملكة المغربية &lt;small&gt;(''al-Maḡrib—al-Mamlaka al-Maḡribiyya'')&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[بربر زباناں]]: ⵜⴰⴳⵍⴷⵉⵜ ⵏ ⵍⵎⴰⵖⵔⵉⴱ &lt;small&gt;(''Tageldit n-Elmaġrib'')&lt;/small&gt;
| [[رباط (شہر)]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[عربی زبان]]: الرباط &lt;small&gt;(''ar-Ribaaṭ'')&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[بربر زباناں]]: ⴰⵕⴱⴰⵟ &lt;small&gt;(''Aṛbaṭ'')&lt;/small&gt;
| 35,757,175
| {{Tri1|00446550|{{Convert|446550|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} excludes all disputed territories; {{Convert|710,850|km2|sqmi|0|abbr=on}} includes the Moroccan-administered parts of [[مغربی صحارا]] (claimed as the [[صحراوی عرب عوامی جمہوریہ]] by the [[Polisario Front]]).
|-
| [[تصویر:Flag of Mozambique.svg|centre|100px|border|ربط=Flag of Mozambique]]
| [[تصویر:Location Mozambique AU Africa.svg|150px]]
| [[موزمبیق]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Republic of Mozambique
| [[پرتگیزی زبان]]: ''Moçambique—República de Moçambique''
| [[ماپوتو]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[پرتگیزی زبان]]: ''Maputo''
| 20,366,795
| {{Tri1|00801590|{{Convert|801590|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[تصویر:Flag of Namibia.svg|centre|100px|border|ربط=Flag of Namibia]]
| [[تصویر:Location Namibia AU Africa.svg|150px]]
| [[نمیبیا]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Republic of Namibia
| [[انگریزی زبان]]: Namibia—Republic of Namibia
| [[وینٹہوک]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[انگریزی زبان]]: Windhoek
| 2,031,000
| {{Tri1|00825418|{{Convert|825418|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[تصویر:Flag of Niger.svg|centre|100px|border|ربط=Flag of Niger]]
| [[تصویر:Location Niger AU Africa.svg|150px]]
| [[نائجر]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Republic of Niger
| [[فرانسیسی زبان]]: ''Niger—République du Niger''
| [[نیامی]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[فرانسیسی زبان]]: ''Niamey''
| 13,957,000
| {{Tri1|01267000|{{Convert|1267000|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[تصویر:Flag of Nigeria.svg|centre|100px|border|ربط=Flag of Nigeria]]
| [[تصویر:Location Nigeria AU Africa.svg|150px]]
| [[نائجیریا]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Federal Republic of Nigeria
| [[انگریزی زبان]]: Nigeria—Federal Republic of Nigeria
| [[ابوجا]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[انگریزی زبان]]: Abuja
| 174,507,539
| {{Tri1|00923768|{{Convert|923768|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[تصویر:Flag of Rwanda.svg|centre|100px|border|ربط=Flag of Rwanda]]
| [[تصویر:Location Rwanda AU Africa.svg|150px]]
| [[روانڈا]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Republic of Rwanda
| [[انگریزی زبان]]: Rwanda—Republic of Rwanda&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[فرانسیسی زبان]]: ''Rwanda—République du Rwanda''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[کینیاروانڈا زبان|کینیاروانڈا]] ''Rwanda—Repubulika y'u Rwanda''
| [[کیگالی]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[انگریزی زبان]]: Kigali&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[فرانسیسی زبان]]: ''Kigali''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[کینیاروانڈا زبان|کینیاروانڈا]] ''Kigali''
| 7,600,000
| {{Tri1|00026798|{{Convert|26798|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[تصویر:Flag of São Tomé and Príncipe.svg|centre|100px|border|ربط=Flag of Sao Tome and Principe]]
| [[تصویر:Location São Tomé and Príncipe AU Africa.svg|150px]]
| [[ساؤ ٹومے و پرنسپے]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Democratic Republic of São Tomé and Príncipe
| [[پرتگیزی زبان]]: ''São Tomé e Príncipe—República Democrática de São Tomé e Príncipe''
| [[ساؤ ٹومے]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[پرتگیزی زبان]]: ''São Tomé''
| 183,176
| {{Tri1|00000964|{{Convert|964|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[تصویر:Flag of Senegal.svg|centre|100px|border|ربط=Flag of Senegal]]
| [[تصویر:Location Senegal AU Africa.svg|150px]]
| [[سینیگال]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Republic of Senegal
| [[فرانسیسی زبان]]: ''Sénégal—République du Sénégal''
| [[ڈاکار]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[فرانسیسی زبان]]: ''Dakar''
| 11,658,000
| {{Tri1|00196723|{{Convert|196723|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[تصویر:Flag of Seychelles.svg|centre|100px|border|ربط=Flag of Seychelles]]
| [[تصویر:Location Seychelles AU Africa.svg|150px]]
| [[سیچیلیس]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Republic of Seychelles
| [[انگریزی زبان]]: Seychelles—Republic of Seychelles&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[فرانسیسی زبان]]: ''Seychelles—République des Seychelles''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[سیچیلیسی کریول]]: ''Sesel— Repiblik Sesel''
| [[وکٹوریا]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[انگریزی زبان]]: Victoria&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[فرانسیسی زبان]]: ''Victoria''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[سیچیلیسی کریول]]: ''Victoria''
| 80,654
| {{Tri1|00000451|{{Convert|451|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[تصویر:Flag of Sierra Leone.svg|centre|100px|border|ربط=Flag of Sierra Leone]]
| [[تصویر:Location Sierra Leone AU Africa.svg|150px]]
| [[سیرالیون]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Republic of Sierra Leone
| [[انگریزی زبان]]: Sierra Leone—Republic of Sierra Leone
| [[فری ٹاؤن]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[انگریزی زبان]]: Freetown
| 6,144,562
| {{Tri1|00071740|{{Convert|71740|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[تصویر:Flag of Somalia.svg|centre|100px|border|ربط=Flag of Somalia]]
| [[تصویر:Location Somalia AU Africa.svg|150px]]
| [[صومالیہ]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Federal Republic of Somalia
| [[عربی زبان]]: الصومال — جمهورية الصومال الديموقراطية &lt;small&gt;(''Aṣ-Ṣomāl—Jumhūriyya aṣ-Ṣomāl al-Fidrāliyya'')&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[صومالی زبان]]: Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya
| [[موغادیشو]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[صومالی زبان]]: [[موغادیشو]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[عربی زبان]]: مقديشو &lt;small&gt;(''Maqadīshū'')&lt;/small&gt;
|10,532,017
| {{Tri1|00637657|{{Convert|637657|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[تصویر:Flag of South Africa.svg|centre|100px|border|ربط=Flag of South Africa]]
| [[تصویر:Location South Africa AU Africa.svg|150px]]
| [[جنوبی افریقا]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Republic of South Africa
| [[افریکانز]]: ''Suid-Afrika—Republiek van Suid-Afrika''&lt;br /&gt;
{{List collapsed
|titlestyle = background:transparent;text-align:left;padding-left:2.5em;font-size:85%;&lt;!-- size of [show]/[hide] link --&gt;
|title = 10 other official names
|[[انگریزی زبان]]: South Africa—Republic of South Africa&lt;br /&gt;[[Tsonga language|Tsonga]]: ''Afrika Dzonga—Riphabliki ra Afrika Dzonga''&lt;br /&gt;[[تسوانا زبان]]: ''Aforika Borwa—Rephaboliki ya Aforika Borwa''&lt;br /&gt;[[Southern Ndebele language|Southern Ndebele]]: ''Sewula Afrika—iRiphabliki yeSewula Afrika''&lt;br /&gt;[[Northern Sotho language|Northern Sotho]]: ''Afrika-Borwa—Repabliki ya Afrika-Borwa''&lt;br /&gt;[[سوتھو زبان|(Southern) Sotho]]: ''Afrika Borwa—Rephaboliki ya Afrika Borwa''&lt;br /&gt;[[سوازی زبان|Swati]]: ''Ningizimu Afrika—iRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika''&lt;br /&gt;[[خوسائی زبان]]: ''uMzantsi Afrika—iRiphabliki yomZantsi Afrika''&lt;br /&gt;[[ویندا زبان|Venda]]: ''Afurika Tshipembe—Riphabuḽiki ya Afurika Tshipembe''&lt;br /&gt;[[زولو زبان]]: ''Ningizimu Afrika—iRiphabhuliki yaseNingizimu Afrika''}}
| [[بلومفونٹین]] &lt;small&gt;(judicial)&lt;/small&gt;,&lt;br /&gt; [[کیپ ٹاؤن]] &lt;small&gt;(legislative)&lt;/small&gt;,&lt;br /&gt; and [[پریٹوریا]] &lt;small&gt;(executive)&lt;/small&gt;
| 52,981,991
| {{Tri1|01221037|{{Convert|1221037|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[تصویر:Flag of South Sudan.svg|centre|100px|border|ربط=Flag of South Sudan]]
| [[تصویر:Location South Sudan AU Africa.svg|150px]]
| [[جنوبی سوڈان]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Republic of South Sudan
| [[انگریزی زبان]]: South Sudan—Republic of South Sudan
| [[جوبا]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;English: Juba
| 8,260,490
| {{Tri1|00644329|{{Convert|644329|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[تصویر:Flag of Sudan.svg|centre|100px|border|ربط=Flag of Sudan]]
| [[تصویر:Location Sudan AU Africa.svg|150px]]
| [[سوڈان]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Republic of Sudan
| [[عربی زبان]]: السودان — جمهورية السودان &lt;small&gt;(''As-Sūdān—Jumhūriyya as-Sūdān'')&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[انگریزی زبان]]: Republic of the Sudan
| [[خرطوم]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[عربی زبان]]: ''الخرطوم'' &lt;small&gt;(''al-Kharṭūm'')&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;
| 36,787,012
| {{Tri1|01861484|{{Convert|1861484|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[تصویر:Flag of Eswatini.svg|centre|100px|border|ربط=Flag of Swaziland]]
| [[تصویر:Location Swaziland AU Africa.svg|150px]]
| [[سوازی لینڈ]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Kingdom of Swaziland
| [[انگریزی زبان]]: Swaziland—Kingdom of Swaziland&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[سوازی زبان|سوازی]]: ''eSwatini—Umbuso weSwatini''
| [[لوبامبا]] &lt;small&gt;(royal and legislative)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;[[امبابانی]] &lt;small&gt;(administrative)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[انگریزی زبان]]: Lobamba, Mbabane &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[سوازی زبان|سوازی]]: Lobamba, ÉMbábáne
| 1,032,000
| {{Tri1|00017364|{{Convert|17364|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[تصویر:Flag of Tanzania.svg|centre|100px|border|ربط=Flag of Tanzania]]
| [[تصویر:Location Tanzania AU Africa.svg|150px]]
| [[تنزانیہ]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;United Republic of Tanzania
| [[انگریزی زبان]]: Tanzania—United Republic of Tanzania&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[سواحلی زبان]]: ''Tanzania—Jamhuri ya Muungano wa Tanzania''
| [[دودوما]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[انگریزی زبان]]: Dodoma&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[سواحلی زبان]]: ''Dodoma''
| 44,929,002
| {{Tri1|00945203|{{Convert|945203|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[تصویر:Flag of Togo (3-2).svg|centre|100px|border|ربط=Flag of Togo]]
| [[تصویر:Location Togo AU Africa.svg|150px]]
| [[ٹوگو]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Togolese Republic
| [[فرانسیسی زبان]]: ''Togo—République Togolaise''
| [[لومے]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[فرانسیسی زبان]]: ''Lomé''
| 7,154,237
| {{Tri1|00056785|{{Convert|56785|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[تصویر:Flag of Tunisia.svg|centre|100px|border|ربط=Flag of Tunisia]]
| [[تصویر:Location Tunisia AU Africa.svg|150px]]
| [[تونس]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Tunisian Republic
| [[عربی زبان]]: تونس — الجمهورية التونسية &lt;small&gt;(''Tūnis—al-Jumhūriyya at-Tūnisīyya'')&lt;/small&gt;
| [[تونس شہر]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[عربی زبان]]: تونس &lt;small&gt;(''Tūnis'')&lt;/small&gt;
| 10,102,000
| {{Tri1|00163610|{{Convert|163610|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[تصویر:Flag of Uganda.svg|centre|100px|border|ربط=Flag of Uganda]]
| [[تصویر:Location Uganda AU Africa.svg|150px]]
| [[یوگنڈا]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Republic of Uganda
| [[انگریزی زبان]]: Uganda—Republic of Uganda&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[سواحلی زبان]]: ''Uganda—Jamhuri ya Uganda''
| [[کمپالیا]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[انگریزی زبان]]: Kampala&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[سواحلی زبان]]: ''Kampala''
| 27,616,000
| {{Tri1|00236040|{{Convert|236040|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[تصویر:Flag of Zambia.svg|centre|100px|border|ربط=Flag of Zambia]]
| [[تصویر:Location Zambia AU Africa.svg|150px]]
| [[زیمبیا]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Republic of Zambia
| [[انگریزی زبان]]: Zambia—Republic of Zambia
| [[لوساکا]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[انگریزی زبان]]: Lusaka
| 14,668,000
| {{Tri1|00752614|{{Convert|752614|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[تصویر:Flag of Zimbabwe.svg|centre|100px|border|ربط=Flag of Zimbabwe]]
| [[تصویر:Location Zimbabwe AU Africa.svg|150px]]
| [[زمبابوے]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Republic of Zimbabwe
| [[انگریزی زبان]]: Zimbabwe—Republic of Zimbabwe
| [[ہرارے]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[انگریزی زبان]]: Harare
| 13,010,000
| {{Tri1|00390757|{{Convert|390757|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|}

== محدود تسلیم شدہ ریاستاں ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! class=&quot;unsortable&quot; | پرچم
! class=&quot;unsortable&quot; | نقشہ
! اردو تے مکمل انگریزی نام
! حیثیت &lt;ref name=&quot;Field Listing :: Dependency Status&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2006.html |title=Field Listing :: Dependency Status |publisher=CIA |accessdate=8 August 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224214852/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2006.html%20 |archivedate=2018-12-24 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
! مقامی مختصر تے رسمی نام
! راجگڑھ
! آبادی
! رقبہ
|-
| [[تصویر:Flag of the Sahrawi Arab Democratic Republic.svg|centre|100px|border|ربط=Flag of the Sahrawi Arab Democratic Republic]]
| [[تصویر:Location Western Sahara AU Africa.svg|150px]]
| [[صحراوی عرب عوامی جمہوریہ]]&lt;ref group=&quot;n&quot;&gt;Occupies part of the territory of [[مغربی صحارا]], disputed with Morocco.&lt;/ref&gt;
| &lt;ref&gt;Claimed as the [[Southern Provinces|southernmost provinces]] of [[مراکش]]. Recognized by the [[افریقی اتحاد]] and [[International recognition of the Sahrawi Arab Democratic Republic|47 UN members]] as the representative government of [[مغربی صحارا]].&lt;/ref&gt;
| [[عربی زبان]]: الجمهورية العربية الصحراوية الديمقراطية &lt;small&gt;(''al-Jumhūrīyah al-‘Arabīyah aṣ-Ṣaḥrāwīyah ad-Dīmuqrāṭīyah'')&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[ہسپانوی زبان]]: ''República Árabe Saharaui Democrática''
| [[العیون]] &lt;small&gt;(proclaimed)&lt;/small&gt;&lt;ref group=&quot;n&quot;&gt;Currently under Moroccan administration. [[تیفاریندی]] is the factual [[temporary capital]], but [[تندوف]] located in [[الجزائر]] is the place of some government and military facilities.&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[عربی زبان]]: العيون &lt;small&gt;(''al-ʿuyūn'')&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[ہسپانوی زبان]]: ''El Aaiún''
| 266,000
| {{Tri1|267405|{{Convert|267405|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[تصویر:Flag of Somaliland.svg|centre|100px|border|ربط=Flag of Somaliland]]
| [[تصویر:Location Somaliland AU Africa.svg|150px]]
| [[صومالی لینڈ]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Republic of Somaliland&lt;ref name=&quot;SomalilandConstitution&quot;&gt;Name used in [http://www.somalilandlaw.com/Somaliland_Constitution/body_somaliland_constitution.htm#Heading The Constitution of the Republic of Somaliland]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Hassig&quot;&gt;Susan M. Hassig, Zawiah Abdul Latif, ''Somalia'', (Marshall Cavendish: 2007), p.10.&lt;/ref&gt;
| &lt;ref&gt;State within the Federal regions of [[صومالیہ]].&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Tukpmorttsep&quot;&gt;{{cite web|title=The Transitional Federal Charter of the Somali Republic |publisher=[[University of Pretoria]] |date=1 February 2004 |url=http://www.chr.up.ac.za/hr_docs/countries/docs/charterfeb04.pdf |accessdate=2 February 2010 |deadurl=unfit |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081218004011/http://www.chr.up.ac.za/hr_docs/countries/docs/charterfeb04.pdf |archivedate=December 18, 2008}} &quot;The Somali Republic shall have the following boundaries. (a) North; Gulf of Aden. (b) North West; Djibouti. (c) West; Ethiopia. (d) South south-west; Kenya. (e) East; Indian Ocean.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Recognized by no [[Foreign relations of Somaliland|UN member]].&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NYT&quot;&gt;Lacey, Marc (5 June 2006). [https://www.nytimes.com/2006/06/05/world/africa/05somaliland.html The Signs Say Somaliland, but the World Says Somalia]. ''نیو یارک ٹائمز''. Retrieved 2010-05-25.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.un.org/webcast/pdfs/unia991.pdf |title=UN in Action: Reforming Somaliland's Judiciary |format=PDF |date= |accessdate=2012-05-29}}&lt;/ref&gt;
| [[عربی زبان]]: جمهورية أرض الصومال — أرض الصومال &lt;small&gt;(''Jumhūrīyat Arḍ aṣ-Ṣūmāl'')&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[صومالی زبان]]: ''Jamhuuriyadda Somaliland''
| [[هرجيسا]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[عربی زبان]]: هرجيسا &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[صومالی زبان]]: ''Hargeysa''
| 4,000,000
| {{Tri1|137600|{{Convert|137600|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|}

== غیر خود مختار علاقہ جات ==
=== تابع علاقہ جات ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! class=&quot;unsortable&quot; | پرچم
! class=&quot;unsortable&quot; | نقشہ
! اردو تے مکمل انگریزی نام
! حیثیت &lt;ref name=&quot;Field Listing :: Dependency Status&quot; /&gt;
! مقامی مختصر تے رسمی نام
! راجگڑھ
! آبادی
! رقبہ
|-
| [[تصویر:Flag of the French Southern and Antarctic Lands.svg|centre|100px|border|ربط=Flag of the French Southern and Antarctic Lands]]
| [[تصویر:French Southern and Antarctic Lands in its region (Scattered islands in the Indian Ocean only) (small islands magnified).svg|150px]]
| [[سرزمین جنوبی فرانسیسیہ و انٹارکٹیکا]]&lt;ref group=&quot;n&quot;&gt;Only the [[بحر ہند وچ بکھرے جزیرے]] are considered part of the African continent. The remaining four districts lie outside the continental shelf in the [[بحر ہند وچ واقع جزیرے د‏‏ی لسٹ]] or [[انٹارکٹیکا دے علاقائی دعوے]].&lt;/ref&gt;
| [[فرانسیسی سمندر پار محکمے و علاقہ جات]]
| &lt;!-- Names in Native Languages --&gt;
| [[سین-پیری، ری یونین]]&lt;ref group=&quot;n&quot;&gt;The main station on the Îles Éparses is on [[جزیرہ ٹروملين]]. The headquarters of the district chief, however, is [[سین-پیری، ری یونین]], in [[رے یونیاں]].&lt;/ref&gt;
| No permanent population&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/fs.html|title=French Southern and Antarctic Lands|publisher=|accessdate=5 October 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224214852/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/fs.html|archivedate=2018-12-24|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| {{Convert|38.60|km2|sqmi|0|abbr=on}}
|-
| [[تصویر:Flag of the United Kingdom.svg|centre|100px|border|ربط=Union Flag|alt=Flag of the United Kingdom, as used in Akrotiri and Dhekelia]]
| [[تصویر:LocationStHelena.png|150px]]
| [[سینٹ ہلینا، اسینشن و ترسٹان دا کونیا]]
| [[برطانوی سمندر پار علاقے]]
| &lt;!-- Names in Native Languages --&gt;
| [[جیمز ٹاون، سینٹ ہلینا]]
| 5,661
| {{Convert|420|km2|sqmi|0|abbr=on}}
|}

=== ہور علاقے ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! class=&quot;unsortable&quot; | پرچم
! class=&quot;unsortable&quot; | نقشہ
! اردو تے مکمل انگریزی نام
! حیثیت &lt;ref name=&quot;Field Listing :: Dependency Status&quot; /&gt;
! مقامی مختصر تے رسمی نام
! راجگڑھ
! آبادی
! رقبہ
|-
| [[تصویر:Flag of the Canary Islands.svg|centre|100px|border|ربط=Flag of the Canary Islands]]
| [[تصویر:Location Canary Islands Africa.svg|150px]]
| [[جزائر کناری]]
| [[ہسپانیہ د‏‏ی خود مختار کمیونٹیز]]
| [[ہسپانوی زبان]]: ''Islas Canarias''
| [[ساندا کروز دے فینیریفے]] تے [[لاس پالماس]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www2.gobiernodecanarias.org/tuestatuto/principios_generales.html |title=Estatuto de Autonomía de Canarias en la Página Web Oficial del Gobierno de Canarias |publisher=.gobiernodecanarias.org |date= |accessdate=2010-09-20 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110120074726/http://www2.gobiernodecanarias.org/tuestatuto/principios_generales.html |archivedate=2011-01-20 |df=}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[ہسپانوی زبان]]: ''Santa Cruz de Tenerife'' and ''Las Palmas de Gran Canaria''
| 2,205,247
| {{Convert|7447|km2|sqmi|0|abbr=on}}
|-
| [[تصویر:Flag of Ceuta.svg|centre|100px|border|ربط=Flag of Ceuta]]
| [[تصویر:Ceuta-melilla.png|150px]]
| [[سبتہ]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Autonomous City of Ceuta
| [[ہسپانیہ د‏‏ی خود مختار کمیونٹیز]]
| [[ہسپانوی زبان]]: ''Ceuta—Ciudad autónoma de Ceuta''
| سبتہ&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[ہسپانوی زبان]]: ''Ceuta''
| 76,861
| {{Convert|28|km2|sqmi|0|abbr=on}}
|-
| [[تصویر:Flag of Madeira.svg|centre|100px|border|ربط=Flag of Madeira]]
| [[تصویر:Location Madeira Africa.svg|150px]]
| [[مادیعیرا]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Autonomous Region of Madeira
| [[پرتگال دے خود مختار علاقہ جات]]
| [[پرتگیزی زبان]]: ''Madeira—Região Autónoma da Madeira''
| [[فونشال]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[پرتگیزی زبان]]: ''Funchal''
| 267,785
| {{Convert|828|km2|sqmi|0|abbr=on}}
|-
| [[تصویر:Flag of Mayotte (local).svg|centre|100px|border|ربط=Flag of Mayotte]]
| [[تصویر:Location Mayotte Africa.svg|150px]]
| [[مایوٹ]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Department of Mayotte
| [[فرانسیسی سمندر پار محکمے و علاقہ جات]]
| [[فرانسیسی زبان]]: ''Mayotte—Département de Mayotte''
| [[مامودزو]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[فرانسیسی زبان]]: ''Mamoudzou''
| 186,452
| {{Convert|374|km2|sqmi|0|abbr=on}}
|-
| [[تصویر:Flag of Melilla.svg|centre|100px|border|ربط=Flag of Melilla]]
| [[تصویر:Ceuta-melilla.png|150px]]
| [[ملیلہ]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Autonomous City of Melilla
| [[ہسپانیہ د‏‏ی خود مختار کمیونٹیز]]
| [[ہسپانوی زبان]]: ''Melilla—Ciudad autónoma de Melilla''
| ملیلہ&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[ہسپانوی زبان]]: ''Melilla''
| 72,000
| {{Convert|20|km2|sqmi|0|abbr=on}}
|-
| [[تصویر:Flag of Spain.svg|centre|100px|border|ربط=Flag of Spain]]
| [[تصویر:Mapa del sur de España neutral.png|150px]]
| [[خود مختار تھ‏‏اںو‏اں (ہسپانیہ)]]
| Spanish overseas territory
| [[ہسپانوی زبان]]: ''Plazas de soberanía''
| N/A
| 74
|
|-
|[[تصویر:Proposed flag of Réunion (ARF).svg|100x100px]]
| [[تصویر:Location Réunion Africa.svg|150px]]
| [[رے یونیاں]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Réunion Island
| [[فرانسیسی سمندر پار محکمے و علاقہ جات]]
| [[فرانسیسی زبان]]: ''Réunion—Îles Réunion''
| [[سینٹ-ڈینس، راناں]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[فرانسیسی زبان]]: ''Saint-Denis''
| 793,000
| {{Convert|2512|km2|sqmi|0|abbr=on}}
|-
| [[تصویر:Flag of Italy.svg|centre|100px|border|ربط=Flag of Italy]]
| [[تصویر:Pelagie Islands map.png|150px]]
| [[جزائر پیلاجی]]
| Italian territory
| [[اطالوی زبان]]: ''Isole Pelagie''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[صقلی زبان|صقلی]]: ''Ìsuli Pilaggî''
| [[لامپیدوزاے لینوزا]]&lt;ref group=&quot;n&quot;&gt;Geographically part of the archipelago ([[لامپیدوسا]] and [[لیمپیون]]) belongs to the African continent; politically and administratively, the islands fall within the [[صوبہ آگریجنتو]] in [[صقلیہ]]&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[اطالوی زبان]]: ''Lampedusa e Linosa''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[صقلی زبان|صقلی]]: ''Lampidusa e Linusa''
| 6,304
| {{Convert|21.4|km2|sqmi|0|abbr=on}}
|}

== حوالے ==
{{حوالے|2}}
{{حوالے|group=&quot;n&quot;}}
{{لسٹ ملکاں بلحاظ براعظم}}
{{افریقی ممالک}}

[[گٹھ:افریقی ملکاں]]
[[گٹھ:افریقہ متعلقہ فہارست]]
[[گٹھ:ملکاں د‏‏ی فہرستاں بلحاظ براعظم]]</text>
      <sha1>cqo02nmvbhfhbyjo5i9nzfibevo9zdm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>امریکی ریاستی عرفی نانواں دی لسٹ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>91398</id>
    <revision>
      <id>708726</id>
      <parentid>708097</parentid>
      <timestamp>2026-07-20T19:45:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>708726</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41622" sha1="7l81c8rx5zyr7ocueoauyo3643bz4s0" xml:space="preserve">[[تصویر:Nicknames of the states, 1884.jpg|thumb|ریاستی عرفیت]]

ایہ '''لسٹ امریکی ریاستی عرفیت''' (List of U.S. state nicknames) اے -

== ریاستی عرفیت ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! ریاست!! عرفیت
|-
| {{flag|Alabama}}&lt;br /&gt;(کوئی سرکاری عرفیت نئيں)&lt;ref&gt;{{cite news | first =  | last =  | coauthors =  | title = Emblems Index | date =  | publisher = State of Alabama | url = http://www.archives.alabama.gov/kids_emblems/ | work =  | pages =  | accessdate = 2008-01-26 | language =  | archiveurl = https://web.archive.org/web/20181224225251/http://www.archives.alabama.gov/kids_emblems/%20 | archivedate = 2018-12-24 | url-status = live}}&lt;/ref&gt;
|
* Cotton Plantation State&lt;ref name=&quot;ala&quot; /&gt;* Cotton State&lt;ref name=AL&gt;{{cite web |url=http://www.archives.state.al.us/emblems/emblems.html |title=Alabama Emblems, Symbols and Honors |accessdate=2007-03-18 |date=2006-04-20 |publisher=Alabama Department of Archives &amp; History |quote=Alabama does not have an official nickname. |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224225303/http://www.archives.state.al.us/emblems/emblems.html%20 |archivedate=2018-12-24 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* Heart of Dixie (used on [[Vehicle registration plates of Alabama|license plates]])&lt;ref name=AL /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.archives.state.al.us/emblems/Heart_of_Dixie.html |title=Heart of Dixie |accessdate=2007-03-18 |date=2004-06-29 |work=Alabama Emblems, Symbols and Honors |publisher=Alabama Department of Archives &amp; History |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224225249/http://www.archives.state.al.us/emblems/Heart_of_Dixie.html%20 |archivedate=2018-12-24 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | first= | last= | coauthors= | authorlink= | title=Nicknames: America's 50 States (First of Four Parts) | date=2008-01-06 | publisher=VOA Special English program | url=http://www.voanews.com/specialenglish/archive/2008-01/2007-12-31-voa3.cfm | work=Voice of America | pages= | accessdate=2009-01-04 | language= | archiveurl=https://web.archive.org/web/20190105214253/https://learningenglish.voanews.com/ | archivedate=2019-01-05 | url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* Lizard State&lt;ref name=&quot;ala&quot;&gt;[http://www.netstate.com/states/intro/al_intro.htm Introduction to Alabama], 50 States, retrieved April 24, 2009.&lt;/ref&gt;
* [[Northern Flicker|Yellowhammer]] State&lt;ref name=AL /&gt;
|-
| {{flag|Alaska}}
|
* Land of the [[آفتاب نصف شب]]&lt;ref name=ak /&gt;
* Land of the Noonday Moon&lt;ref name=ak /&gt;
* '''The Last Frontier''' (presently used on license plates)&lt;ref name=&quot;ak&quot;&gt;[http://www.netstate.com/states/intro/ak_intro.htm The Last Frontier State], 50 States, retrieved April 24, 2009.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;alaska&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.commerce.state.ak.us/ded/dev/student_info/student.htm |title=Alaska Division of Economic Development |accessdate=2011-07-30 |publisher=Alaska Division of Economic Development |author=Alaska Division of Economic Development |date=2010-12-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190105214337/https://www.commerce.alaska.gov/ |archivedate=2019-01-05 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* [[الاسک‏ا د‏‏ی خریداری]] (named after U.S. Secretary of State [[William H. Seward]])&lt;ref name=ak /&gt;* Seward's Ice Box, Icebergia, Polaria, Walrussia, and [[انڈریو جانسن|Johnson]]'s Polar Bear Garden were satirical names coined by members of the [[امریکی کانگرس|U.S. Congress]] during debate over the [[الاسک‏ا د‏‏ی خریداری]]&lt;ref name=ak /&gt;
|-
| {{flag|Arizona}}
|
* [[اپاچی]] State&lt;ref name=az /&gt;* [[آزٹیک]] State&lt;ref name=az /&gt;* Baby State (Because Arizona is the newest continental state in the Union)&lt;ref name=az /&gt;
* [[تانبا]] State&lt;ref name=az /&gt;
* '''[[گرینڈ کینین]] State''' (currently used on [[Vehicle registration plates of Arizona|license plates]])&lt;ref name=&quot;az&quot;&gt;[http://www.netstate.com/states/intro/az_intro.htm Introduction to Arizona], 50 States, retrieved April 24, 2009.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.azleg.gov/FormatDocument.asp?inDoc=/legtext/50leg/1r/bills/hb2549o.asp Ariz. HB 2549] {{Webarchive|url=https://archive.ph/20120729082312/http://www.azleg.gov/FormatDocument.asp?inDoc=/legtext/50leg/1r/bills/hb2549o.asp |date=2012-07-29 }} Officially adopted by Arizona on February 14, 2011&lt;/ref&gt;
* [[اطالیہ]] of America&lt;ref name=az /&gt;* Sand Hill State&lt;ref name=az /&gt;* Sunset State&lt;ref name=az /&gt;* Sweetheart State (See below)&lt;ref name=az /&gt;* [[ویلنٹائن ڈے|Valentine]] State (Arizona gained statehood on February 14, 1912)&lt;ref name=az /&gt;
|-
| {{flag|Arkansas}}
|* [[ریچھ]] State&lt;ref name=ark /&gt;* [[Bowie knife|Bowie]] State&lt;ref name=ark /&gt;* [[Hot spring|Hot Springs]] State&lt;ref name=ark /&gt;
* Land of Opportunity (former official nickname; previously used on [[Vehicle registration plates of Arkansas|license plates]])&lt;ref name=ark /&gt;
* '''The Natural State''' (currently used on license plates)&lt;ref name=ark /&gt;&lt;ref&gt;[http://law.justia.com/codes/arkansas/2010/title-1/chapter-4/1-4-106/ Arkansas §&amp;nbsp;1-4-106 – State nickname] Retrieved Feb. 28, 2011&lt;/ref&gt;
* [[Boar|Razorback]] State&lt;ref name=ark /&gt;* [[Arkansas toothpick|Toothpick]] State&lt;ref name=&quot;ark&quot;&gt;[http://www.netstate.com/states/intro/ar_intro.htm Introduction to Arkansas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160221212457/http://www.netstate.com/states/intro/ar_intro.htm |date=2016-02-21 }}, US States, retrieved April 24, 2009.&lt;/ref&gt;
* Wonder State&lt;ref name=ark /&gt;
|-
| {{flag|California}}
|
* El Dorado State&lt;ref name=nie /&gt;
* '''The Golden State'''&lt;ref&gt;[http://law.onecle.com/california/government/420.75.html California Government Code Section 420.75] Retrieved Feb. 28, 2011&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | first =  | last =  | coauthors =  | title = State Symbols | date =  | publisher = State of California | url = http://www.library.ca.gov/history/symbols.html#Heading13 | work = California State Library | pages =  | accessdate = 2008-01-26 | language =  | archiveurl = https://web.archive.org/web/20190105214315/http://www.library.ca.gov/california-history/state-symbols/#Heading13 | archivedate = 2019-01-05 | url-status = live}}&lt;/ref&gt; (previously used on [[Vehicle registration plates of California|license plates]])
* The Eureka State&lt;ref&gt;{{cite web |author=SHG Resources |url=http://www.shgresources.com/ca/symbols/motto/ |title=California Symbols, State Motto |publisher=SHG Resources |date= |accessdate=2013-05-24 |archive-date=2013-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130119091349/http://www.shgresources.com/ca/symbols/motto/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
| {{flag|Colorado}}
|
* [[American bison|Buffalo]] [[High Plains (United States)|Plains]] State&lt;ref name=COnetstate&gt;{{cite web | url = http://www.netstate.com/states/intro/co_intro.htm | title = Colorado | work = NetState.com | publisher = NState, LLC. | accessdate = 2007-02-21 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20181224225237/http://www.netstate.com/states/intro/co_intro.htm%20 | archivedate = 2018-12-24 | url-status = live}}&lt;/ref&gt; (no longer used)
* '''Centennial State'''&lt;ref name=COnames&gt;{{cite web | url = http://www.colorado.gov/dpa/doit/archives/history/symbemb.htm#Name | title = Colorado State Name and Nicknames | work = Colorado State Symbols &amp; Emblems | publisher = [[کولوراڈو|State of Colorado]], Department of Personnel &amp; Administration, Colorado State Archives | accessdate = 2007-02-21 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190107145753/https://www.colorado.gov/archives#Name | archive-date = 2019-01-07 | archiveurl = http://web.archive.org/web/20190110051112/https://www.colorado.gov/archives | archivedate = 10 جنوری 2019 | url-status = live}}&lt;/ref&gt; (previously used on [[Vehicle registration plates of Colorado|license plates]]. Colorado was admitted to the Union in 1876.)
* Colorful Colorado&lt;ref name=COnames /&gt; (previously used on [[Vehicle registration plates of Colorado|license plates]])* [[Aquilegia caerulea|Columbine]] State&lt;ref name=COflower&gt;{{cite web | url = http://www.colorado.gov/dpa/doit/archives/history/symbemb.htm#Flower | title = Colorado State Flower | work = Colorado State Symbols &amp; Emblems | publisher = [[کولوراڈو|State of Colorado]], Department of Personnel &amp; Administration, Colorado State Archives | accessdate = 2007-02-21 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20190105214317/https://www.colorado.gov/archives#Flower | archivedate = 2019-01-05 | url-status = live}}&lt;/ref&gt;
* Highest State&lt;ref name=COnetstate /&gt;* [[سیسہ]] State&lt;ref name=COnetstate /&gt; (no longer used)* Mother of Rivers&lt;ref name=COwater&gt;{{cite web | url = http://www.coloradohistory.org/RIPsigns/show_markertext.asp?id=797 | title = Colorado Water History | format = asp | publisher = Colorado Historical Society | accessdate = 2007-11-29 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20181224225322/https://www.historycolorado.org/?id=797%20 | archivedate = 2018-12-24 | url-status = live}}&lt;/ref&gt;
* [[سلسلہ کوہ راکی|Rocky Mountain]] Empire&lt;ref name = wikiDenver&gt;{{cite web | url = [[:en:Denver, Colorado]] | title = Denver | work = wikipedia.org | publisher = Wikipedia | accessdate = 2007-05-05 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20181224225258/[[:en:Denver, Colorado]] | archivedate = 2018-12-24 | url-status = live}}&lt;/ref&gt; (no longer used)
* [[سلسلہ کوہ راکی|Rocky Mountain]] State&lt;ref name=COusatourist&gt;{{cite web | url = http://www.usatourist.com/english/places/colorado/index.html | title = Colorado | work = USAtourist.com | publisher = USATourist | accessdate = 2007-02-21 | archive-date = 2010-04-10 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100410204830/http://usatourist.com/english/places/colorado/index.html | dead-url = yes }}&lt;/ref&gt; (no longer used)
* [[چاندی]] State&lt;ref name=COnetstate /&gt; (no longer used; see Nevada)* [[Skiing|Ski]] Country USA&lt;ref name=CSCUSA&gt;{{Cite web |title=Colorado Ski Country USA history |url=http://www.coloradoski.com/cscusa-history-contact |access-date=2020-10-18 |archive-date=2014-03-16 |archive-url=https://archive.is/20140316180331/http://www.coloradoski.com/cscusa-history-contact |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
* [[سویٹزرلینڈ]] of America&lt;ref name=&quot;colo&quot;&gt;[http://www.netstate.com/states/intro/co_intro.htm Introduction to Colorado], 50 States, retrieved April 24, 2009.&lt;/ref&gt; (no longer used)
|-
| {{flag|Connecticut}}
|
* '''Constitution State''' (official, but not technically identified as a nickname)&lt;ref&gt;[http://www.cga.ct.gov/current/pub/chap_033.htm#sec_3-110a Conn. Stat. Sec. 3-110a], retrieved Nov. 4, 2013&lt;/ref&gt;
* Nutmeg State&lt;ref name=nie /&gt;* Blue Law State&lt;ref name=nie /&gt;* Freestone State&lt;ref name=nie /&gt;* Land of Steady Habits&lt;ref name=nie /&gt;
|-
| {{flag|Delaware}}
|* Chemical Capital&lt;ref name=del /&gt;* [[شرکہ|Corporate]] Capital (due to the state's business-friendly laws)&lt;ref name=del /&gt;
* Diamond State (allusion to the [[Flag of Delaware|state flag]])&lt;ref name=del /&gt;
* [[Blue Hen of Delaware|Blue Hen]] State or Blue Hen Chicken State&lt;ref name=&quot;PopikSmoky&quot;&gt;Barry Popik, [http://www.barrypopik.com/index.php/new_york_city/entry/summary12/ Smoky City], barrypopik.com website, March 27, 2005&lt;/ref&gt;
* '''The First State'''&lt;ref name=del /&gt;&lt;ref&gt;[http://delcode.delaware.gov/title29/c003/#318 Delaware Code Title 29 Section 318] retrieved on February 28, 2011&lt;/ref&gt; (Delaware was the first state to ratify the [[ریاستہائے متحدہ امریکا دا آئین]]; currently used on [[Vehicle registration plates of Delaware|license plates]])
* Home of Tax Free Shopping&lt;ref name=del /&gt;* [[New Sweden]]&lt;ref name=del /&gt;* [[آڑو]] State&lt;ref name=&quot;del&quot;&gt;[http://www.netstate.com/states/intro/de_intro.htm Introduction to Delaware], 50 States, retrieved April 24, 2009.&lt;/ref&gt;
* Small Wonder&lt;ref name=del /&gt;* [[چچا سام]]'s Pocket Handkerchief&lt;ref name=del /&gt;
|-
| {{flag|Washington, D.C.}}
|
* Nation's Capital&lt;ref name=&quot;farhi&quot;&gt;Farhi, Paul. (2010, July 30). [http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/07/29/AR2010072905868.html After initial obscurity, 'The DMV' nickname for Washington area picks up speed]. ''[[واشنگٹن پوسٹ]]''. Retrieved 20 December 2013.&lt;/ref&gt;
* DMV (nickname for the broader metropolitan area of Washington, D.C., Maryland, and Virginia)&lt;ref name=&quot;farhi&quot; /&gt;
|-
| {{flag|Florida}}
|* [[American alligator|Alligator]] State&lt;ref name=fla /&gt;
* [[Everglades|Everglade]] State&lt;ref name=&quot;fla&quot;&gt;[http://www.netstate.com/states/intro/fl_intro.htm Introduction to Florida], 50 States, retrieved April 24, 2009.&lt;/ref&gt;
* Flower State&lt;ref name=fla /&gt;* [[خلیج میکسیکو|Gulf]] State&lt;ref name=fla /&gt;
* [[Spanish Florida|La Florida]]
* [[مالٹا (پھل)|Orange]] State&lt;ref name=fla /&gt;
* Peninsula State or Peninsular State&lt;ref name=PopikSmoky /&gt;
* '''Sunshine State''' (currently used on [[Vehicle registration plates of Florida|license plates]])
|-
| {{flag|Georgia (U.S. state)|name=Georgia}}
|
* '''[[آڑو]] State'''&lt;ref name=GAnames&gt;{{cite web | url = http://www.georgiaencyclopedia.org/nge/QuickFacts.jsp?hl=y&amp;id=State_Symbols&amp;action=openTo#idState_Symbols | title = Quick Facts: State Symbols | work = The New Georgia Encyclopedia | publisher = [[University of Georgia Press]] | accessdate = 2008-03-03 | archive-date = 2013-05-14 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130514021800/http://www.georgiaencyclopedia.org/nge/QuickFacts.jsp?hl=y&amp;id=State_Symbols&amp;action=openTo#idState_Symbols | dead-url = yes }}&lt;/ref&gt; (previously used on [[Vehicle registration plates of Georgia (U.S. state)|license plates]])
&lt;!-- * [[Buzzard]] State (from laws Georgia introduced to protect buzzards)&lt;ref name=&quot;حوالہ 1&quot;&gt;{{cite web | url = http://www.netstate.com/states/intro/ga_intro.htm | title = Georgia | work = State Flags Flowers Birds Symbols and Emblems State Quarters Geography and Maps Newspapers History and Economy for the 50 States | format = [[ایچ ٹی ایم ایل]] | publisher = [http://www.aboutus.org/NetState.com NetState] | accessdate = 2008-03-03| archiveurl = http://web.archive.org/web/20181224225237/http://www.netstate.com/states/intro/ga_intro.htm%20 | archivedate = 24 دسمبر 2018}}&lt;/ref&gt; --&gt;
* [[Georgia cracker|Cracker State]] — Along with Florida, Georgia had been called &quot;The Cracker State&quot; in earlier times, perhaps a derogatory term that referred to immigrants, called &quot;crackers,&quot; from the mountains of Virginia and North Carolina.&lt;ref name=&quot;حوالہ 5&quot;&gt;{{cite web | url = http://www.georgiaencyclopedia.org/nge/Article.jsp?path=/Folklife/CustomsandLocalTraditions&amp;id=h-552 | title = Folklife: Customs and Local Traditions | work = The New Georgia Encyclopedia | publisher = [[University of Georgia Press]] | accessdate = 2008-03-03 | archive-date = 2012-10-09 | archive-url = https://web.archive.org/web/20121009041406/http://www.georgiaencyclopedia.org/nge/Article.jsp?path=%2FFolklife%2FCustomsandLocalTraditions&amp;id=h-552 | dead-url = yes }}&lt;/ref&gt; See also [[Atlanta Crackers#Origin of the team's name|Atlanta Crackers: Origin of the name]]
* Empire State of the South — Refers to economic leadership&lt;ref name=&quot;حوالہ 2&quot;&gt;{{cite web | url = http://www.georgiaencyclopedia.org/nge/Article.jsp?id=h-1018&amp;hl=y | title = History &amp; Archaeology: Antebellum Industrialization | work = The New Georgia Encyclopedia | publisher = [[University of Georgia Press]] | accessdate = 2008-03-03 | archive-date = 2013-04-05 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130405154630/http://www.georgiaencyclopedia.org/nge/Article.jsp?id=h-1018 | dead-url = yes }}&lt;/ref&gt;
* Yankee-land of the South: Similarly to the above nickname, &quot;Yankee-land of the South&quot; speaks to industrial and economic development in the south. This nickname may be used in a derogatory sense.&lt;ref name=&quot;حوالہ 4&quot;&gt;{{cite web | url = http://www.netstate.com/states/intro/ga_intro.htm | title = Georgia | work = State Flags Flowers Birds Symbols and Emblems State Quarters Geography and Maps Newspapers History and Economy for the 50 States | publisher = [http://www.aboutus.org/NetState.com NetState] | accessdate = 2008-03-03 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20181224225237/http://www.netstate.com/states/intro/ga_intro.htm%20 | archivedate = 2018-12-24 | url-status = live}}&lt;/ref&gt;
* [[Goober Peas|Goober]] State — Refers to peanuts, the official state crop.&lt;ref name=&quot;حوالہ 3&quot;&gt;{{cite web | url = http://www.georgiaencyclopedia.org/nge/Article.jsp?id=h-1809&amp;hl=y | title = Land &amp; Resources: Peanuts | work = The New Georgia Encyclopedia | publisher = [[University of Georgia Press]] | accessdate = 2008-03-03 | archive-date = 2011-08-05 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110805150437/http://www.georgiaencyclopedia.org/nge/Article.jsp?id=h-1809&amp;hl=y | dead-url = yes }}&lt;/ref&gt;
* State of Adventure (On highway welcome signs)
&lt;!-- Deleted image removed: [[تصویر:Welcome sign Georgia State.jpg|thumbnail|سجے|Welcome sign Georgia State]] --&gt;
|-
| {{flag|Hawaii}}
|
* '''Aloha State''' (officially the &quot;popular&quot; name,&lt;ref&gt;[http://www.capitol.hawaii.gov/hrscurrent/Vol01_Ch0001-0042F/HRS0005/HRS_0005-0007.htm], Haw. Rev. Stat. §&amp;nbsp;5-7, retrieved Nov. 4, 2013&lt;/ref&gt; currently used on [[Vehicle registration plates of Hawaii|license plates]])&lt;ref name=&quot;hi&quot;&gt;[http://www.netstate.com/states/intro/hi_intro.htm Introduction to Hawaii], 50 States.&lt;/ref&gt;
* Paradise
* The Islands of Aloha
* Paradise of the Pacific&lt;ref name=hi /&gt;
* Pineapple State&lt;ref name=hi /&gt;
* Rainbow State&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.guidebookamerica.com/news/hawaii_rainbow/index.htm |title=HAWAII: A RAINBOW OF CULTURAL RICHES: A world of traditions blending for centuries offers cultural activities of colorful diversity |publisher=Guidebookamerica.com |date= |accessdate=2013-05-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224225332/http://www.guidebookamerica.com/ |archivedate=2018-12-24 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* Youngest State&lt;ref name=hi /&gt;
|-
| {{flag|Idaho}}
|* '''[[جواہرات|Gem]] State'''&lt;ref&gt;{{cite news | first= | last= | coauthors= | authorlink= | title=Nicknames: America's 50 States (Second of Four Parts) | date=2008-01-12 | publisher=VOA Special English program | url=http://www.voanews.com/specialenglish/archive/2008-01/2008-01-13-voa3.cfm | work=Voice of America | pages= | accessdate=2009-01-04 | language= | archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224225231/https://learningenglish.voanews.com/ | archivedate=2018-12-24 | url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* Gem of the Mountains&lt;ref name=&quot;ida&quot;&gt;[http://www.netstate.com/states/intro/id_intro.htm Introduction to Idaho], 50 States.&lt;/ref&gt;
* Little Ida&lt;ref name=ida /&gt;
* [[آلو|Spud]] State&lt;ref name=spud&gt;{{cite web | url = http://www.superpages.com/states/ID/history.html | title = SuperPages: Idaho History | accessdate = 2008-03-21 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20181224225243/https://www.superpages.com/states/ID/history.html%20 | archivedate = 2018-12-24 | url-status = live}}&lt;/ref&gt;
* Potatonia
* Little Ida&lt;ref name=&quot;ida&quot; /&gt; (currently used on [[Vehicle registration plates of Idaho|license plates]])
|-
| {{flag|Illinois}}&lt;ref name=ILnames&gt;{{cite web | url = http://www.netstate.com/states/intro/il_intro.htm | title = Illinois | work = Illinois State Symbols &amp; Emblems | accessdate = 2007-04-29 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20181224225301/http://www.netstate.com/states/intro/il_intro.htm%20 | archivedate = 2018-12-24 | url-status = live}}&lt;/ref&gt;
|
* Land of Lincoln&lt;ref name=&quot;ill&quot; /&gt; (currently used on [[Vehicle registration plates of Illinois|license plates]])
* '''Prairie State'''&lt;ref name=&quot;ill&quot; /&gt;
* Corn State&lt;ref name=&quot;ill&quot;&gt;[http://www.netstate.com/states/intro/il_intro.htm#nickname Introduction to Illinois], 50 States, retrieved April 24, 2009.&lt;/ref&gt;
* Inland Empire State
* Garden of the West&lt;ref name=&quot;ill&quot; /&gt;
|-
| {{flag|Indiana}}
|
* Crossroads of America (previously used on [[Vehicle registration plates of Indiana|license plates]])
* '''[[Hoosier]] State'''&lt;ref name=&quot;Hoosier_State&quot;&gt;The unofficial sobriquet of the [[انڈیانا]] has given rise to the humorous constructions Hoosierana (the land of Hoosiers; see uses in [http://www.depauw.edu/library/archives/ijhof/inductees/thomassond.htm Indiana Journalism Hall of Fame] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050912120101/http://www.depauw.edu/library/archives/ijhof/inductees/thomassond.htm |date=2005-09-12 }} and [http://www.highbeam.com/doc/1P1-28003622.html by sports journalist Frank DeFord] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121105033436/http://www.highbeam.com/doc/1P1-28003622.html |date=2012-11-05 }}) and Hoosierstan (the place of Hoosiers).&lt;/ref&gt;
|-
| {{flag|Iowa}}
|
* '''[[Black Hawk (Sauk leader)|Hawkeye]] State'''&lt;ref&gt;{{cite web| title=Iowa State Nickname – &quot;The Hawkeye State&quot;| url=http://www.statesymbolsusa.org/Iowa/nickname_hawkeye.html| publisher=State Symbols USA| accessdate=May 24, 2013| archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224225255/https://statesymbolsusa.org/Iowa/nickname_hawkeye.html%20| archivedate=2018-12-24| url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* Land of the Rolling Prairie
* Tall Corn State

|-
| {{flag|Kansas}}
|
* America's Bread Basket
* Wheat State (previously used on [[Vehicle registration plates of Kansas|license plates]])
* Home of Beautiful Women&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.roadsideamerica.com/attract/KSPRAwatertowers.html |title=Kansas Signage |accessdate=2007-03-26 |publisher=roadsideamerica.com |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224225308/https://www.roadsideamerica.com/notfound.html |archivedate=2018-12-24 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* Central State&lt;ref name=nie /&gt;* '''Sunflower State'''&lt;ref name=nie /&gt;
|-
| {{flag|Kentucky}}
|
* '''[[Smooth Meadow-grass|Bluegrass]] State''' (currently used on [[Vehicle registration plates of Kentucky|license plates]])&lt;ref name=&quot;ky&quot;&gt;[http://www.netstate.com/states/intro/ky_intro.htm Introduction to Kentucky], 50 States.&lt;/ref&gt;
* Corn-cracker State (reported in 1881)&lt;ref name=PopikSmoky /&gt;
* The Dark and Bloody Ground State (an allusion to battles between the Creek , [[Shawnee]], [[Chickasaw]], and [[چروکی]] tribes)&lt;ref name=ky /&gt;* [[Hemp]] State&lt;ref name=ky /&gt;
* [[تمباکو]] State&lt;ref name=ky /&gt;
|-
| {{flag|Louisiana}}
|
* [[Bayou]] State (previously used on [[Vehicle registration plates of Louisiana|license plates]])
* Child of the Mississippi
* [[Louisiana Creole people|Creole]] State&lt;ref name=nie /&gt;* Fisherman's Paradise* [[نیدرلینڈز|Holland]] of America
* '''[[Brown Pelican|Pelican]] State'''&lt;ref name=nie /&gt;
* Sportsman's Paradise&lt;!-- see [[لوویزیانا]] Talk page --&gt; (currently used on license plates)
* Sugar State
|-
| {{flag|Maine}}
|
* Vacationland (currently used on [[Vehicle registration plates of Maine|license plates]])
* '''[[صنوبر]] Tree State'''&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.50states.com/bio/nickname2.htm |title=State Nicknames |publisher=50states.com |date= |accessdate=2013-05-24}}&lt;/ref&gt;
* Lumber State&lt;ref name=nie /&gt;
|-
| {{flag|Maryland}}
|
* America in Miniature&lt;ref&gt;Judy Colbert, ''Off the Beaten Path: Maryland and Delaware'', 8th ed., 2007, ISBN 15385485.&lt;/ref&gt;
* [[خلیج چیساپیک|Chesapeake]] State&lt;ref name=&quot;netmd&quot; /&gt;
* [[Cockade]] State&lt;ref name=&quot;netmd&quot; /&gt;
* Crab State{{Citation needed|date=April 2009}}
* Free State&lt;ref&gt;{{cite news | first= | last= | coauthors= | authorlink= | title=Nicknames: America's 50 States (Third of Four Parts) | date=2008-01-19 | publisher=VOA Special English program | url=http://www.voanews.com/specialenglish/archive/2008-01/2008-01-16-voa2.cfm | work=Voice of America | pages= | accessdate=2009-01-04 | language= | archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107145720/https://learningenglish.voanews.com/ | archivedate=2019-01-07 | url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* Monumental State&lt;ref name=&quot;netmd&quot; /&gt;
* '''Old Line State'''&lt;ref name=&quot;netmd&quot; /&gt;
* [[Oyster]] State&lt;ref name=&quot;netmd&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.netstate.com/states/intro/md_intro.htm |title=The State of Maryland – An Introduction to the Old Line State from |publisher=Netstate.Com |date= |accessdate=2013-05-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224225306/http://www.netstate.com/states/intro/md_intro.htm%20 |archivedate=2018-12-24 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* [[Henrietta Maria of France|Queen]] State&lt;ref name=&quot;netmd&quot; /&gt;
* [[Diamondback terrapin|Terrapin]] State&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archives of Maryland Online |url=http://www.msa.md.gov/megafile/msa/speccol/sc2900/sc2908/html/oldline.html |access-date=2020-10-18 |archive-date=2012-05-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120503092142/http://www.msa.md.gov/megafile/msa/speccol/sc2900/sc2908/html/oldline.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
| {{flag|Massachusetts}}
|
* [[baked beans|Baked Bean]] State&lt;ref name=mass /&gt;* Codfish State (formerly represented on license plates by a codfish)
* '''The Bay State'''&lt;ref name=&quot;mass&quot;&gt;[http://www.netstate.com/states/intro/ma_intro.htm Introduction to Massachusetts], 50 States, retrieved April 24, 2009.&lt;/ref&gt;
* The Commonwealth{{Citation needed|date=April 2009}}
* Old Colony State&lt;ref&gt;[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/368402/Massachusetts Massachusetts (state, United States)], [[انسائیکلوپیڈیا بریطانیکا]], retrieved April 24, 2009.&lt;/ref&gt;
* Pilgrim State&lt;ref name=mass /&gt;* The Spirit of America (currently used on [[Vehicle registration plates of Massachusetts|license plates]])
* The People's Republic of Massachusetts (colloquial)
* Taxachusetts (colloquial)&lt;ref&gt;Andrew Ryan,
[http://www.boston.com/news/globe/city_region/breaking_news/2007/04/report_taxachus.html Report: 'Taxachusetts' label remains part of Massachusetts' past], ''[[Boston Globe]]'', April 6, 2007.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Daniel J. Flynn, [http://www.forbes.com/2008/10/22/massachusetts-income-tax-oped-cx_df_1022flynn.html 'Taxachusetts' no more?], ''[[فوربس میگزین|Forbes]]'', October 22, 2008.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.foxnews.com/story/0,2933,433702,00.html 'Taxachusetts' Voters May Eliminate State Income Tax], [[Fox News]], October 7, 2008.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Michael D. Shear, [http://voices.washingtonpost.com/44/2007/12/12/giuliani_backers_attack_taxach.html Giuliani Backers Attack 'Taxachusetts Romney'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170525063229/http://voices.washingtonpost.com/44/2007/12/12/giuliani_backers_attack_taxach.html |date=2017-05-25 }}, ''[[واشنگٹن پوسٹ|The Washington Post]]'', December 12, 2007.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=4111010 Slate's Chatterbox: The Myth of 'Taxachusetts'], [[این پی ار]], October 15, 2004.&lt;/ref&gt;
|-
| {{flag|Michigan}}
|
* '''The [[عظیم جھلیاں (امریکا)|عظیم جھلیاں]] State''' (previously used on [[Vehicle registration plates of Michigan|license plates]])
* Mitten State
* Winter Water Wonderland (previously used on license plates)
* [[Wolverine]] State&lt;ref name=PopikSmoky /&gt;
* The World's Motor Capital
* America's High Five
|-
| {{flag|Minnesota}}
|
* Butter Country
* Gopher State&lt;ref name=nie /&gt;
* Land of 10,000 Lakes (&quot;10,000 Lakes&quot; currently used on [[Vehicle registration plates of Minnesota|license plates]])
* Land of Lakes
* Land of Sky-Blue Waters
* New England of the West&lt;ref name=nie /&gt;
* '''North Star State'''
* State of Hockey&lt;ref&gt;Jess Myers, [http://sports.espn.go.com/nhl/allstar2004/columns/story?id=1724057 Hockey roots run deep in Minnesota], ESPN.com, February 10, 2004&lt;/ref&gt;
* Vikings State
* Bread and Butter State&lt;ref name=nie /&gt;
|-
| {{flag|Mississippi}}
|
* Hospitality State (previously used on [[Vehicle registration plates of Mississippi|license plates]])
* '''[[Magnolia grandiflora|Magnolia]] State'''
* The South's Warmest Welcome
* The Birthplace of America's Music (currently being used on [[Vehicle registration plates of Mississippi|license plates]])
* The Bayou State&lt;ref name=nie /&gt;
|-
| {{flag|Missouri}}
|
* [[Gold bullion|Bullion]] State&lt;ref name=nie /&gt;
* [[غار]] State
* Gateway State
* [[Bellwether]] State
* Lead State
* The Great Rivers State
* [[سلسلہ کوہ اوزارک|Ozark]] State
* '''Show-Me State''' (currently used on [[Vehicle registration plates of Missouri|license plates]])
|-
| {{flag|Montana}}
|
* Big Sky Country (currently used on [[Vehicle registration plates of Montana|license plates]])
* The Last Best Place&lt;ref&gt;[http://www.nytimes.com/2008/08/18/us/18trademark.html?_r=1&amp;em In Montana, a Popular Expression Is Taken Off the Endangered List] نیو یارک ٹائمز، August 17, 2008; Retrieved February 28, 2011&lt;/ref&gt;
* '''Treasure State''' (previously used on license plates)
|-
| {{flag|Nebraska}}
|
* Beef State (previously used on [[Vehicle registration plates of Nebraska|license plates]])
* '''Cornhusker State''' (technically the name in a popular sense rather than a nickname,&lt;ref&gt;[http://nebraskalegislature.gov/laws/statutes.php?statute=90-101], Nebraska Rev. Stat. §&amp;nbsp;90-101, retrieved Nov. 4, 2013&lt;/ref&gt; previously used on license plates)
* Tree Planter's State
* Blackwater State&lt;ref name=nie /&gt;
|-
| {{flag|Nevada}}
|
* Battle Born State (refers to the fact that Nevada joined the Union during the [[امریکی خانہ جنگی|Civil War]])
* [[Artemisia tridentata|Sagebrush]] State
* '''[[چاندی]] State''' (currently used on [[Vehicle registration plates of Nevada|license plates]])
|-
| {{flag|New Hampshire}}
|
* '''[[Granite]] State'''&lt;ref name=&quot;NHnickname&quot;&gt;{{cite web | url =http://www.nh.gov/nhinfo/fastfact.html | title =New Hampshire Almanac&gt;Fast New Hampshire Facts | work =State of New Hampshire official website | accessdate =October 12, 2012 | archiveurl =https://web.archive.org/web/20190105214312/https://www.nh.gov/almanac/ | archivedate =2019-01-05 | url-status =live}}&lt;/ref&gt;
* Mother of Rivers&lt;ref name=NHnickname /&gt;
* Live Free or Die (motto currently used on license plates)&lt;ref name=NHnickname /&gt;
* [[White Mountains (New Hampshire)|White Mountain]] State&lt;ref name=NHnickname /&gt;
|-
| {{flag|New Jersey}}
|
* '''Garden State''' (currently used on [[Vehicle registration plates of New Jersey|license plates]])* [[Crossroads of the American Revolution Association|The Crossroads of the Revolution]] (previously used on license plates)
* The Tomato State
* The Armpit of America&lt;ref&gt;[http://www.latimes.com/nation/shareitnow/la-sh-dove-kills-ad-calling-new-jersey-the-armpit-of-america-20140304-story.html Dove kills ad calling New Jersey 'the Armpit of America'], [[Los Angeles Times]], 2014-03-04&lt;/ref&gt;
|-
| {{flag|New Mexico}}
|
* [[Cactus]] State&lt;ref name=SHG-NM /&gt;
* The Colorful State
* '''Land of Enchantment'''&lt;ref&gt;New Mexico Revised Statutes, Sec. 12-3-4-N, retrieved Nov. 4, 2013&lt;/ref&gt; (currently used on [[Vehicle registration plates of New Mexico|license plates]])
* Land of Sunshine (predates &quot;Land of Enchantment&quot;; this earlier nickname highlighted the large percentage of sunshine received statewide)&lt;ref name=&quot;SHG-NM&quot;&gt;[http://www.shgresources.com/nm/symbols/names/ New Mexico Symbols, State Names] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130617031414/http://www.shgresources.com/nm/symbols/names/ |date=2013-06-17 }}, SHG Resources website, accessed July 7, 2008&lt;/ref&gt;
* New [[اندلوسیا]]&lt;ref name=SHG-NM /&gt;
* The Outer Space State
* The Tex-Mex State
* The Spanish State{{Citation needed|date=October 2008}}
|-
| {{flag|New York}}
|
* '''[[Empire State]]''' (currently used on [[Vehicle registration plates of New York|license plates]])&lt;ref name=nie /&gt;
* Excelsior State&lt;ref name=nie /&gt;
|-
| {{flag|North Carolina}}
|
* '''Old North State'''&lt;ref name=&quot;nc&quot;&gt;[http://www.netstate.com/states/intro/nc_intro.htm Introduction to North Carolina], 50 States, retrieved February 28, 2011.&lt;/ref&gt;
* [[Tar Heel]] State&lt;ref name=nc /&gt;
* [[Turpentine]] State&lt;ref&gt;{{cite news | first =  | last =  | coauthors =  | title = Why We are Called Tar Heels | date =  | publisher = UNC Libraries | url = http://www.lib.unc.edu/ncc/tarheel.html | work =  | pages =  | accessdate = 2008-01-26 | language =  | archiveurl = https://web.archive.org/web/20181224225301/http://www.lib.unc.edu/ncc/tarheel.html%20 | archivedate = 2018-12-24 | url-status = live}}&lt;/ref&gt;
* Variety Vacationland&lt;ref&gt;[http://www.lib.unc.edu/ncc/vacationland/index.html Variety Vacationland Postcard Exhibit] Retrieved February 28, 2011.&lt;/ref&gt;
* [[Rip Van Winkle]] State
* [[Land of the Sky]]
* First in Flight State (currently used on [[Vehicle registration plates of North Carolina|license plates]])
|-
| {{flag|North Dakota}}
|
* [[Richardson's Ground Squirrel|Flickertail]] State
* '''[[International Peace Garden|Peace Garden]] State''' (currently used on [[Vehicle registration plates of North Dakota|license plates]])
* [[Rough Riders|Rough Rider]] State
* [[Sioux]] State
|-
| {{flag|Ohio}}
|
* ''' Buckeye State'''&lt;ref name=PopikSmoky /&gt;
* Birthplace of Aviation&lt;ref name=OH&gt;{{cite web |url=http://www.enquirer.com/editions/2003/06/14/loc_ohioflight14.html |title=It's official: Ohio IS the birthplace of aviation |accessdate=2007-04-06 |date=2003-06-14 |publisher=The Cincinnati Enquirer}}&lt;/ref&gt; (currently used on [[Vehicle registration plates of Ohio|license plates]])
* Mother of Modern Presidents
* The Heart Of It All&lt;ref&gt;{{cite book | url=http://books.google.com/books?id=eJfQouwIMNgC&amp;lpg=PP1&amp;pg=PA293#v=onepage&amp;q&amp;f=false | title=Mr. E. 2003: Manifest Lessons from Ohio's Bicentennial Celebration | publisher=iUniverse | author=Elkins, Keith A. | year=2011 | pages=293 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224225304/https://books.google.com/books?id=eJfQouwIMNgC&amp;lpg=PP1&amp;pg=PA293&amp;hl=en#v=onepage&amp;q&amp;f=false | archivedate=2018-12-24 | access-date=2014-11-25 | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

|-
| {{flag|Oklahoma}}
|
* Native America (currently used on [[Vehicle registration plates of Oklahoma|license plates]])
* Land of the Red Man
* '''[[Sooners|Sooner]] State'''&lt;ref&gt;{{cite news | first= | last= | coauthors= | authorlink= | title=Nicknames: America's 50 States (Fourth of Four Parts) | date=2008-01-26 | publisher=VOA Special English program | url=http://www.voanews.com/specialenglish/archive/2008-01/2008-01-16-voa3.cfm | work=Voice of America | pages= | accessdate=2009-01-04 | language= | archiveurl=https://web.archive.org/web/20190110051120/https://learningenglish.voanews.com/ | archivedate=2019-01-10 | url-status=live}}&lt;/ref&gt; &lt;!-- though &quot;official&quot; is the wrong word in this case --&gt;&lt;!-- though &quot;official&quot; is the wrong word in this case --&gt;
|-
| {{flag|Oregon}}
|
* '''[[American Beaver|Beaver]] State'''
* Union State
* Pacific Wonderland (previously used on [[Vehicle registration plates of Oregon|license plates]] and currently available on an extra cost plate)&lt;ref name=OR&gt;{{cite web |url=http://www.plateshack.com/oregon/oregon3.html |title=Oregon's license plate from 1960 to circa 1966 |accessdate=2007-07-12 |publisher=Plate Shack |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224225305/http://www.plateshack.com/oregon/oregon3.html%20 |archivedate=2018-12-24 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* Sunset State
* Webfoot State&lt;ref name=nie /&gt;
|-
| {{flag|Pennsylvania}}
|
* [[Liberty Bell]] State
* Independence State
* '''[[Keystone (architecture)|Keystone]] State'''&lt;ref name=PopikSmoky /&gt;
* Quaker State
* Toll Booth State&lt;ref name=&quot;Daniel B. Klein, and John Majewski&quot;&gt;{{cite web|title=Turnpikes and Toll Roads in Nineteenth Century America|url=http://eh.net/encyclopedia/article/klein.majewski.turnpikes|accessdate=8 November 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224225234/http://eh.net/encyclopedia/article/klein.majewski.turnpikes|archivedate=2018-12-24|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{flag|Puerto Rico}}
|
* '''Isla del Encanto''' (&quot;Island of Enchantment&quot;) (currently used on [[Vehicle registration plates of Puerto Rico|license plates]])
* Borinquen (name given by indigenous people, the Tainos)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.yale.edu/ynhti/curriculum/units/1998/3/98.03.04.x.html |title=98.03.04: The Taínos of Puerto Rico: Rediscovering Borinquen |publisher=Yale.edu |date= |accessdate=2013-05-24}}&lt;/ref&gt;
* The Shining Star of the Caribbean
* Progress Island&lt;ref&gt;{{cite web|title=Progress Island U.S.A.|url=[[:en:Progress Island U.S.A]].|work=Progress Island U.S.A.|publisher=wikipedia|accessdate=20 August 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224225253/[[:en:Progress Island U.S.A]].|archivedate=2018-12-24|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{flag|Rhode Island}}
|
* Little Rhody&lt;ref name=PopikSmoky /&gt;
* '''Ocean State''' (currently used on [[Vehicle registration plates of Rhode Island|license plates]])
|-
| {{flag|South Carolina}}
|
* '''[[Sabal palmetto|Palmetto State]]'''&lt;ref name=PopikSmoky /&gt;
* Sandlapper State
* [[آیوڈین]] Products State (no longer used)&lt;ref name=SC&gt;{{cite web |url=http://www.scencyclopedia.com/iodine.htm |title=Iodine |accessdate=2007-04-06 |date=2007-04-14 |publisher=South Carolina Encyclopedia |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224225318/http://www.scencyclopedia.org/sce/ |archivedate=2018-12-24 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; (previously used on [[Vehicle registration plates of South Carolina|license plates]])
|-
| {{flag|South Dakota}}
|
* [[Artesian aquifer|Artesian]] State&lt;ref name=SHG-SD /&gt;
* [[Blizzard]] State&lt;ref name=SHG-SD /&gt;
* [[Coyote]] State&lt;ref name=&quot;SHG-SD&quot;&gt;[http://www.shgresources.com/sd/symbols/names/ South Dakota Symbols, State Names] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130616172203/http://www.shgresources.com/sd/symbols/names/ |date=2013-06-16 }}, SHG Resources website, accessed July 7, 2008&lt;/ref&gt;
* Land of Infinite Variety
* '''The [[رشمور پہاڑی]] State'''&lt;ref&gt;[http://legis.state.sd.us/statutes/DisplayStatute.aspx?Type=Statute&amp;Statute=1-6-16.5] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131105050718/http://legis.state.sd.us/statutes/DisplayStatute.aspx?Type=Statute&amp;Statute=1-6-16.5 |date=2013-11-05 }}, S.D. Laws 1-6-16.5, retrieved Nov. 4, 2013&lt;/ref&gt; (officially adopted in 1980 in place of the former nickname of Sunshine State)&lt;ref name=SHG-SD /&gt;
* Sunshine State&lt;ref name=SHG-SD /&gt;
|-
| {{flag|Tennessee}}
|
* Big Bend State (refers to the [[دریائے ٹینیسی]])&lt;ref name=&quot;TNbluebook&quot;&gt;[http://www.state.tn.us/sos/bluebook/07-08/46-Symbols%20&amp;%20Honors.pdf Tennessee Symbols and Honors], in [[Tennessee Blue Book]]&lt;/ref&gt;
* Butternut State (refers to the tan color of the uniforms worn by Tennessee soldiers in the [[امریکی خانہ جنگی]])&lt;ref name=TNbluebook /&gt;
* Hog and [[Hominy]] State&lt;ref name=TNbluebook /&gt;
* The Mother of Southwestern Statesmen&lt;ref name=TNbluebook /&gt;
* '''Volunteer State'''&lt;ref name=TNbluebook /&gt; (currently used on [[Vehicle registration plates of Tennessee|license plates]])
|-
| {{flag|Texas}}
|
* Friendship State&lt;ref name=&quot;ELT&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.enchantedlearning.com/usa/states/texas/ | title=Texas:Facts, Map, and State Symbols | work=EnchantedLearing.com | accessdate=2008-03-09 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224225309/https://www.enchantedlearning.com/nosuchfile.html | archivedate=2018-12-24 | url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* '''Lone Star State'''&lt;ref name=PopikSmoky /&gt;&lt;ref name=&quot;ELT&quot; /&gt; (currently used on [[Vehicle registration plates of Texas|license plates]])
* Chili State
|-
| {{flag|Utah}}
|
* '''Beehive State'''
* [[Mormon]] State&lt;ref name=mormon&gt;{{cite web | url = http://www.netstate.com/states/intro/ut_intro.htm | title = NetState: Utah | accessdate = 2008-03-24 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20181224225238/http://www.netstate.com/states/intro/ut_intro.htm%20 | archivedate = 2018-12-24 | url-status = live}}&lt;/ref&gt;
* Friendly State (formerly used on [[Vehicle registration plates of Utah|license plates]])&lt;ref&gt;{{cite web | title =
State it on a plate — Over the years, slogans, designs have taken some poetic license | publisher =
[[Deseret News]] | url =
http://www.deseretnews.com/article/1,5143,660210998,00.html?pg=1 | access-date =
2020-10-18 | archive-date =
2009-08-22 | archive-url =
https://web.archive.org/web/20090822222036/http://www.deseretnews.com/article/1,5143,660210998,00.html?pg=1 }}&lt;/ref&gt;
|-
| {{flag|Vermont}}
|
* '''Green Mountain State'''&lt;ref name=PopikSmoky /&gt; (currently used on [[Vehicle registration plates of Vermont|license plates]])
|-
| {{flag|Virginia}}
|
* Mother of Presidents&lt;ref name=nie /&gt;
* Mother of States&lt;ref name=nie /&gt;
* '''The Old Dominion'''&lt;ref name=PopikSmoky /&gt;
* The Commonwealth
|-
| {{flag|Washington}}
|
* '''Evergreen State'''&lt;ref name=&quot;WA&quot;&gt;{{cite web | title = Symbols of Washington State | publisher = Washington State Legislature | url = http://www.leg.wa.gov/Symbols/Pages/default.aspx | accessdate = 2012-08-16 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20190105214351/http://leg.wa.gov/Symbols/Pages/default.aspx | archivedate = 2019-01-05 | url-status = dead}}&lt;/ref&gt; (currently used on [[Vehicle registration plates of Washington|license plates]])
* Apple State
|-
| {{flag|West Virginia}}
|
* '''Mountain State''' (previously used on [[Vehicle registration plates of West Virginia|license plates]])
* ''Almost Heaven'''
* Panhandle State&lt;ref name=nie /&gt;
|-
| {{flag|Wisconsin}}
|
* America's Dairyland (currently used on [[Vehicle registration plates of Wisconsin|license plates]])
* Cheese State
* '''[[American Badger|Badger]] State'''&lt;ref name=nie&gt;{{Cite NIE|wstitle=States, Popular Names of}}&lt;/ref&gt;

|-
| {{flag|Wyoming}}
|
* Cowboy State
* '''Equality State'''
* Park State
* Like No Place On Earth
* Forever West (On highway welcome signs)
|}

== حوالے ==
{{حوالے|2}}
{{ریاستی نشان}}
{{فہارست ریاست ہائے متحدہ امریکا د‏‏ی ریاستیں}}

[[گٹھ:علامات ریاستہائے متحدہ بلحاظ ریاست]]
[[گٹھ:عرفیت]]</text>
      <sha1>7l81c8rx5zyr7ocueoauyo3643bz4s0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>آئی سی سی عالمی ٹوئنٹی ٹوئنٹی 2007</title>
    <ns>0</ns>
    <id>91583</id>
    <revision>
      <id>708724</id>
      <parentid>692651</parentid>
      <timestamp>2026-07-20T16:28:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>708724</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34504" sha1="9q0u2gd8tvsxo218nuw469kdiz4t1ql" xml:space="preserve">{{Infobox cricket tournament
| name = 2007 ICC T20 world cup
| image = 2007 ICC World Twenty20.svg
| imagesize = 
| caption = Logo of the 2007 ICC World Twenty20
| administrator = [[انٹرنیشنل کرکٹ کونسل]]
| cricket format = [[ٹوئنٹی/20|Twenty20 International]]
| tournament format = [[Tournament#Group tournaments|Group stage]] and [[Single-elimination tournament|Knockout]]
| host = {{cr|South Africa}}
| champions = {{cr|India}}
| count = 1
| participants = 12 (from 16 entrants)
| matches = 27
| attendance = 
| player of the series = {{flagicon|PAK}} [[شاہد آفریدی]]
| most runs = {{flagicon|AUS}} [[Matthew Hayden]] (265)
| most wickets = {{flagicon|PAK}} [[عمر گل]] (13)
| website = [http://www.icc-cricket.com/ www.icc-cricket.com]
| next_year = 2009
| next_tournament = 2009 ICC World Twenty20
| previous_tournament = Maiden tournament
| fromdate = 11 September
| todate = 24 September
}}
== قواعد و ضوابط ==
[[فائل:2007t20.jpg|thumb|280px|ICC World T20 2007 BAN vs RSA]]
گروپ مرحلے تے سپر ایٹ دے دوران، مندرجہ ذیل طور اُتے پوائنٹس ٹیماں نو‏‏ں دتے گیا:
{| class=&quot;wikitable&quot;
! colspan=&quot;1&quot;|نتائج
! colspan=&quot;1&quot;|پوائنٹس
|-
|جیت||2 پوائنٹ
|-
|بلا نتیجہ||1 پوائنٹ
|-
|ہار||0 پوائنٹ
|}
== گروپ اے ==

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
!width=175 |ٹیم
!width=20 abbr=&quot;پوائنٹ&quot; |پوائنٹ
!width=20 abbr=&quot;کھیلے &quot; |کھیلے
!width=20 abbr=&quot;جتے &quot; |جتے
!width=30 abbr=&quot;ہارے &quot; |ہارے
!width=30 abbr=&quot;بلا نتیجہ&quot; |بلا نتیجہ
!width=20 abbr=&quot;Net run rate&quot; |[[Net Run Rate|NRR]]
|- style=&quot;background:#ccffcc;&quot;
|style=&quot;text-align:right;&quot;|{{cr|RSA}}
|A1||'''4'''||2||2||0||0||+0.974
|- style=&quot;background:#ccffcc;&quot;
|style=&quot;text-align:right;&quot;|{{cr|BAN}}
|A3||'''2'''||2||1||1||0||+0.149
|-
|style=&quot;text-align:right;&quot;|{{cr|West Indies}}
|A2||'''0'''||2||0||2||0||−1.233
|}

{{limited overs matches
| date = 11 September | time = 18:00
| team1 = {{cr-rt|West Indies}}
| score1 = 205/6 (20 overs)
| runs1 = [[کرس گیل]] 117 (57)
| wickets1 = [[Johan van der Wath]] 2/33 (4)
| team2 = {{cr|RSA}}
| score2 = 208/2 (17.4 overs)
| runs2 = [[Herschelle Gibbs]] 90 (55)
| wickets2 = [[Fidel Edwards]] 1/21 (3)
| result= {{cr|RSA}} won by 8 wickets
| report = [[n:2007 Twenty20 World Championship: West Indies vs South Africa|(scorecard)]]
| venue = [[وانڈررز اسٹیڈیم]], [[جوہانسبرگ]]
| umpires = [[Mark Benson]] (Eng) and [[Daryl Harper]] (Aus)
| motm = [[کرس گیل]] (WI)
| rain = [[کرس گیل]] became the first person to hit a century in an official Twenty20 International. He also scored the most sixes in one innings of Twenty20 with 10.
* ''The West Indian first-wicket partnership of 145 between Chris Gayle and Devon Smith was the highest in Twenty20 international cricket.
* ''The West Indies beat their own record of giving away the most extras in a Twenty20 match, with 28 (4 leg-byes, 23 wides and a no-ball).
}}
----
{{limited overs matches
| date = 13 September | time = 10:00
| team1 = {{cr-rt|West Indies}}
| score1 =164/8 (20 overs)
| runs1 =[[Devon Smith]] 51 (52)
| wickets1 =[[شکیب الحسن]] 4/34 (4)
| team2 = {{cr|BAN}}
| score2 = 165/4 (18 overs)
| runs2 = [[آفتاب احمد (ضد ابہام)|آفتاب احمد]] 62* (49)
| wickets2 = [[Ramnaresh Sarwan]] 2/10 (2)
| result = {{cr|BAN}} won by 6 wickets
| report = [[n:2007 Twenty20 World Championship: West Indies vs Bangladesh|(scorecard)]]
| venue = [[وانڈررز اسٹیڈیم]], [[جوہانسبرگ]]
| umpires = [[Mark Benson]] (Eng) and [[Nigel Llong]] (Eng)
| motm = [[Mohammad Ashraful]] (Ban)
| rain = South Africa and Bangladesh qualified for the Super 8s as a result of this match.
}}
----
{{limited overs matches
| date = 15 September | time = 18:00
| team1 = {{cr-rt|BAN}}
| score1 = 144 all out (19.3 overs)
| runs1 = [[آفتاب احمد (ضد ابہام)|آفتاب احمد]] 36 (14)
| wickets1 = [[Shaun Pollock]] 3/40 (3.3)
| team2 = {{cr|RSA}}
| score2 = 146/3 (18.5 overs)
| runs2 = [[Graeme Smith]] 41 (34)
| wickets2 = [[Abdur Razzak (cricketer)|Abdur Razzak]] 2/26 (4)
| result= {{cr|RSA}} won by 7 wickets
| report=[[n:2007 Twenty20 World Championship: South Africa vs Bangladesh|(scorecard)]]
| venue = [[نیولینڈز کرکٹ گراؤنڈ]], [[کیپ ٹاؤن]]
| umpires = [[اسد رؤف]] (Pak) and [[Tony Hill (cricket)|Tony Hill]] (NZ)
| motm = [[Morné Morkel]] (SA)
}}

=== گروپ بی ===

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
!width=175 |ٹیم
!width=20 abbr=&quot;پوائنٹ&quot; |پوائنٹ
!width=20 abbr=&quot;کھیلے &quot; |کھیلے
!width=20 abbr=&quot;جتے &quot; |جتے
!width=30 abbr=&quot;ہارے &quot; |ہارے
!width=30 abbr=&quot;بلا نتیجہ&quot; |بلا نتیجہ
!width=30 abbr=&quot;Net run rate&quot; |[[Net Run Rate|NRR]]
|- style=&quot;background:#ccffcc;&quot;
|style=&quot;text-align:right;&quot;|{{cr|AUS}}
|B1||'''2'''||2||1||1||0||+0.987
|- style=&quot;background:#ccffcc;&quot;
|style=&quot;text-align:right;&quot;|{{cr|ENG}}
|B2||'''2'''||2||1||1||0||+0.209
|-
|style=&quot;text-align:right;&quot;|{{cr|ZIM}}
|B3||'''2'''||2||1||1||0||−1.196
|}

Group B started with World Champions [[آسٹریلیا قومی کرکٹ ٹیم|Australia]] being defeated by [[زمبابوے قومی کرکٹ ٹیم|Zimbabwe]], [[برینڈن ٹیلر]] scored 64 (not out) and saw the Africans home with one ball to spare.

{{limited overs matches
| date = 12 September | time = 18:00
| team1 = {{cr-rt|AUS}}
| score1 = 138/9 (20 overs)
| runs1 = [[Brad Hodge]] 35 (22)
| wickets1 = [[Elton Chigumbura]] 3/20 (3)
| team2 = {{cr|ZIM}}
| score2 = 139/5 (19.5 overs)
| runs2 = [[برینڈن ٹیلر]] 64* (46)
| wickets2 = [[Stuart Clark]] 2/22 (4)
| result= {{cr|ZIM}} won by 5 wickets
| report = [[n:2007 Twenty20 World Championship: Australia vs Zimbabwe|(scorecard)]]
| venue = [[نیولینڈز کرکٹ گراؤنڈ]], [[کیپ ٹاؤن]]
| umpires = [[اسد رؤف]] (Pak) and [[Tony Hill (cricket)|Tony Hill]] (NZ)
| motm = [[برینڈن ٹیلر]] (Zim)
}}
----
{{limited overs matches
| date = 13 September | time = 14:00
| team1 = {{cr-rt|ENG}}
| score1 = 188/9 (20 overs)
| runs1 = [[کیون پیٹرسن]] 79 (37)
| wickets1 = [[Elton Chigumbura]] 4/31 (4)
| team2 = {{cr|ZIM}}
| score2 = 138/8 (20 overs)
| runs2 = [[برینڈن ٹیلر]] 47 (39)
| wickets2 = [[Dimitri Mascarenhas]] 3/18 (4)
| result = {{cr|ENG}} won by 50 runs
| report = [[n:2007 Twenty20 World Championship: England vs Zimbabwe|(scorecard)]]
| venue = [[نیولینڈز کرکٹ گراؤنڈ]], [[کیپ ٹاؤن]]
| umpires = [[اسد رؤف]] (Pak) and [[Ian Howell]] (SA)
| motm = [[کیون پیٹرسن]] (Eng)
}}
----
{{limited overs matches
| date = 14 September | time = 14:00
| team1 = {{cr-rt|ENG}}
| score1 = 135 all out (20 overs)
| runs1 =[[Andrew Flintoff]] 31 (19)
| wickets1 = [[Nathan Bracken]] 3/16 (4)
| team2 = {{cr|AUS}}
| score2 = 136/2 (14.5 overs)
| runs2 = [[Matthew Hayden]] 67* (43)
| wickets2 = [[Andrew Flintoff]] 1/25 (4)
| result= {{cr|AUS}} won by 8 wickets
| report = [[n:2007 Twenty20 World Championship: England vs Australia|(scorecard)]]
| venue = [[نیولینڈز کرکٹ گراؤنڈ]], [[کیپ ٹاؤن]]
| umpires = [[اسد رؤف]] (Pak) and [[Ian Howell]] (SA)
| motm = [[Nathan Bracken]] (Aus)
| rain = Australia and England qualified for the Super 8s as a result of this match.
}}

=== گروپ سی ===

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
!width=175 |ٹیم
!width=20 abbr=&quot;پوائنٹ&quot; |پوائنٹ
!width=20 abbr=&quot;کھیلے &quot; |کھیلے
!width=20 abbr=&quot;جتے &quot; |جتے
!width=30 abbr=&quot;ہارے &quot; |ہارے
!width=30 abbr=&quot;بلا نتیجہ&quot; |بلا نتیجہ
!width=30 abbr=&quot;Net run rate&quot; |[[Net Run Rate|NRR]]
|- style=&quot;background:#ccffcc;&quot;
|style=&quot;text-align:right;&quot;|{{cr|SRI}}
|C2||'''4'''||2||2||0||0||+4.721
|- style=&quot;background:#ccffcc;&quot;
|style=&quot;text-align:right;&quot;|{{cr|NZ}}
|C1||'''2'''||2||1||1||0||+2.396
|-
|style=&quot;text-align:right;&quot;|{{cr|KEN}}
|C3||'''0'''||2||0||2||0||−8.047
|}

In the first match Kenya scored the lowest Twenty20 International total of 73 against [[نیوزی لینڈ قومی کرکٹ ٹیم|New Zealand]] and went on to lose with 12.2 overs and 9 wickets to spare. Kenya's fate was sealed when they allowed [[سری لنکا قومی کرکٹ ٹیم|Sri Lanka]] to post a Twenty20 world record of 260 in the group's second match. Kenya were then bowled out for 88 and lost by a record 172 runs.

{{limited overs matches
| date = 12 September | time = 10:00
| team1 = {{cr-rt|KEN}}
| score1 = 73 (16.5 overs)
| runs1 = [[Collins Obuya]] 18 (25)
| wickets1 = [[Mark Gillespie (New Zealand cricketer)|Mark Gillespie]] 4/7 (2.5)
| team2 = {{cr|NZ}}
| score2 = 74/1 (7.4 overs)
| runs2 = [[Lou Vincent]] 27 (20)
| wickets2 = [[Thomas Odoyo]] 1/22 (3)
| result= {{cr|NZ}} won by 9 wickets
| report = [[n:2007 Twenty20 World Championship: Kenya vs New Zealand|(scorecard)]]
| venue = [[کنگزمیڈ کرکٹ گراؤنڈ|Kingsmead]], [[ڈربن]]
| umpires = [[Billy Doctrove]] (WI) and [[Simon Taufel]] (Aus)
| motm = [[Mark Gillespie (New Zealand cricketer)|Mark Gillespie]] (NZ)
| rain = Kenya's score of 73 all out was the lowest ever score in a Twenty20 International.
}}
----
{{Anchor|SL world record}}{{limited overs matches
| date = 14 September | time = 10:00
| team1 = {{cr-rt|SRI}}
| score1 = 260/6 (20 overs)
| runs1 = [[Sanath Jayasuriya]] 88 (44)
| wickets1 = [[Jimmy Kamande]] 3/48 (4)
| team2 = {{cr|KEN}}
| score2 = 88 all out (19.3 overs)
| runs2 = [[Alex Obanda]] 21 (25)
| wickets2 = [[Tillakaratne Dilshan]] 2/4 (1.3)
| result= {{cr|SRI}} won by 172 runs
| venue = [[وانڈررز اسٹیڈیم]], [[جوہانسبرگ]]
| umpires = [[Daryl Harper]] (Aus) and [[Nigel Llong]] (Eng)
| motm = [[Sanath Jayasuriya]] (SL)
| report = [[n:2007 Twenty20 World Championship: Kenya vs Sri Lanka|(scorecard)]]
| rain = Sri Lanka's score of 260 for six was the highest recorded in any top-level Twenty20 match. They also recorded the largest margin of victory in Twenty20 Internationals.
* ''Sri Lanka and New Zealand qualified for the Super 8s as a result of this match.
}}
----
{{limited overs matches
| date = 15 September | time = 14:00
| team1 = {{cr-rt|NZ}}
| score1 = 164/7 (20 overs)
| runs1 = [[Ross Taylor]] 62 (42)
| wickets1 = [[Dilhara Fernando]] 2/31 (4)
| team2 = {{cr|SRI}}
| score2 = 168/3 (18.5 overs)
| runs2 = [[Sanath Jayasuriya]] 61 (44)
| wickets2 = [[ڈینیل وٹوری]] 2/23 (4)
| result= {{cr|SRI}} won by 7 wickets
| venue = [[وانڈررز اسٹیڈیم]], [[جوہانسبرگ]]
| umpires = [[Mark Benson]] (Eng) [[Daryl Harper]] (Aus)
| motm = [[Sanath Jayasuriya]] (SL)
|report = [[n:2007 Twenty20 World Championship: New Zealand vs Sri Lanka|(scorecard)]]
}}

=== گروپ ڈی ===

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
!width=175 |ٹیم
!width=20 abbr=&quot;پوائنٹ&quot; |پوائنٹ
!width=20 abbr=&quot;کھیلے &quot; |کھیلے
!width=20 abbr=&quot;جتے &quot; |جتے
!width=30 abbr=&quot;ہارے &quot; |ہارے
!width=30 abbr=&quot;بلا نتیجہ&quot; |بلا نتیجہ
!width=30 abbr=&quot;Net run rate&quot; |[[Net Run Rate|NRR]]
|- style=&quot;background:#ccffcc;&quot;
|style=&quot;text-align:right;&quot;|{{cr|IND}}
|D2||'''3'''||2||1||0||1||&amp;nbsp;&amp;nbsp;0.000
|- style=&quot;background:#ccffcc;&quot;
|style=&quot;text-align:right;&quot;|{{cr|PAK}}
|D1||'''2'''||2||1||1||0||+1.275
|-
|style=&quot;text-align:right;&quot;|{{cr|SCO}}
|D3||'''1'''||2||0||1||1||−2.550
|}

India and Pakistan played in the first ever World Twenty20 bowl-out. India's bowlers defeated Pakistan 3-0.

{{limited overs matches
| date = 12 September | time = 14:00
| team1 = {{cr-rt|PAK}}
| score1 = 171/9 (20 overs)
| runs1 = [[یونس خان]] 41 (29)
| wickets1 = [[Craig Wright (cricketer)|Craig Wright]] 3/29 (4)
| team2 = {{cr|SCO}}
| score2 = 120 (19.5 overs)
| runs2 = [[Fraser Watts]] 46 (35)
| wickets2 = [[شاہد آفریدی]] 4/19 (4)
| result = {{cr|PAK}} won by 51 runs
| report = [[n:2007 Twenty20 World Championship: Pakistan vs Scotland|(scorecard)]]
| venue = [[کنگزمیڈ کرکٹ گراؤنڈ|Kingsmead]], [[ڈربن]]
| umpires = [[Steve Davis (umpire)|Steve Davis]] (Aus) and [[Simon Taufel]] (Aus)
| motm = [[شاہد آفریدی]]
}}
----
{{limited overs matches
| date = 13 September | time = 18:00
| team1 = {{cr-rt|IND}}
| score1 =
| runs1 =
| wickets1 =
| team2 = {{cr|SCO}}
| score2 =
| runs2 =

}}
----
{{limited overs matches
| date = 14 September | time = 18:00
| team1 = {{cr-rt|IND}}
| score1 = 141/9 (20 overs)
| runs1 = [[Robin Uthappa]] 50 (39)
| wickets1 = [[محمد آصف (کرکٹ)|محمد آصف]] 4/18 (4)
| team2 = {{cr|PAK}}
| score2 = 141/7 (20 overs)
| runs2 = [[مصباح الحق]] 53 (35)
| wickets2 = [[عرفان پٹھان]] 2/20 (4)
| result= Match [[List of tied Twenty20 Internationals|tied]], {{cr|IND}} won [[bowl-out]] (3–0, Ind {{fontcolor|green|X X X}}, Pak {{fontcolor|red|O O O}})
| report = [[n:2007 Twenty20 World Championship: India vs Pakistan|(scorecard)]]
| venue = [[کنگزمیڈ کرکٹ گراؤنڈ|Kingsmead]], [[ڈربن]]
| umpires = [[Billy Doctrove]] (WI) and [[Simon Taufel]] (Aus)
| motm = [[محمد آصف (کرکٹ)|محمد آصف]]
| rain = After the match ended in a tie, the winner was decided out of a bowl out. India won the bowl out and qualified for the Super 8s as a result of this match.
}}

== سپر 8 ==

This tournament's Super Eight format was designed such that the top 2 seeds from each group was pre-decided at the start of the tournament. The actual performance of the team in the Group Stage played no role in determining if the team qualified into Super Eight Group E or F. For example, in Group C, though Sri Lanka finished with more points than New Zealand, for the purpose of the Super Eight groupings, New Zealand retained the group's top seed position (C1) while Sri Lanka retained the group's second seed position (C2).

In case a third-seeded team qualified ahead of the two top-seeded teams, it took on the seed of the eliminated team. This only happened in Group A, where Bangladesh (original seed A3) qualified ahead of West Indies (original seed A2) and therefore took on the A2 spot in Group F. The other seven top seeds qualified.&lt;ref&gt;[http://worldtwenty20.yahoo.com/abouttwenty20/tournament-format.html Tournament format] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071011082654/http://worldtwenty20.yahoo.com/abouttwenty20/tournament-format.html |date=2007-10-11 }}, from ICC World Twenty20 homepage, retrieved 8 September 2007&lt;/ref&gt;

The eight teams were divided into two groups of four teams each. The two top teams from each Super Eight group qualified for the semi-finals.

=== گروپ ای ===

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
!width=175 |ٹیم
!width=20 abbr=&quot;پوائنٹ&quot; |پوائنٹ
!width=20 abbr=&quot;کھیلے &quot; |کھیلے
!width=20 abbr=&quot;جتے &quot; |جتے
!width=30 abbr=&quot;ہارے &quot; |ہارے
!width=30 abbr=&quot;بلا نتیجہ&quot; |بلا نتیجہ
!width=30 abbr=&quot;Net run rate&quot; |[[Net Run Rate|NRR]]
!
|- style=&quot;background:#ccffcc;&quot;
|style=&quot;text-align:right;&quot;|{{cr|IND}}
|'''4'''||3||2||1||0||+0.750
|- style=&quot;background:#ccffcc;&quot;
|style=&quot;text-align:right;&quot;|{{cr|NZ}}
|'''4'''||3||2||1||0||+0.050
|-
|style=&quot;text-align:right;&quot;|{{cr|RSA}}
|'''4'''||3||2||1||0||−0.116
|-
|style=&quot;text-align:right;&quot;|{{cr|ENG}}
|'''0'''||3||0||3||0||−0.700
|-
|}

{{limited overs matches
| date = 16 September | time = 10:00
| team1 = {{cr-rt|NZ}}
| score1 = 190 all out (20 overs)
| runs1 = [[برینڈن میکولم]] 45 (31)
| wickets1 = [[Harbhajan Singh]] 2/24 (4)
| team2 = {{cr|IND}}
| score2 = 180/9 (20 overs)
| runs2 = [[گوتم گمبھیر]] 51 (33)
| wickets2 = [[ڈینیل وٹوری]] 4/20 (4)
| result= {{cr|NZ}} won by 10 runs
| report = [[n:2007 ICC World Twenty20: India vs New Zealand|(scorecard)]]
| venue = [[وانڈررز اسٹیڈیم]], [[جوہانسبرگ]]
| umpires = [[Mark Benson]] (Eng) and [[Nigel Llong]] (Eng)
| motm = [[ڈینیل وٹوری]] (NZ)
}}
----
{{limited overs matches
| date = 16 September | time = 18:00
| team1 = {{cr-rt|RSA}}
| score1 = 154/8 (20 overs)
| runs1 = [[Albie Morkel]] 43 (20)
| wickets1 = [[Stuart Broad]] 3/37 (4)
| team2 = {{cr|ENG}}
| score2 = 135/7 (20 overs)
| runs2 = [[Owais Shah]] 36 (31)
| wickets2 = [[Albie Morkel]] 2/12 (2)
| result = {{cr|RSA}} won by 19 runs
| report = [[n:2007 ICC World Twenty20: South Africa vs England|(scorecard)]]
| venue = [[نیولینڈز کرکٹ گراؤنڈ]], [[کیپ ٹاؤن]]
| umpires = [[اسد رؤف]] (Pak) and [[Tony Hill (cricket)|Tony Hill]] (NZ)
| motm = [[Albie Morkel]] (SA)
}}
----
{{limited overs matches
| date = 18 September | time = 10:00
| team1 = {{cr-rt|NZ}}
| score1 = 164/9 (20 overs)
| runs1 = [[Craig McMillan]] 57 (31)
| wickets1 = [[James Anderson (cricketer)|James Anderson]] 2/24 (4)
| team2 = {{cr|ENG}}
| score2 = 159/8 (20 overs)
| runs2 = [[Darren Maddy]] 50 (31)
| wickets2 = [[Shane Bond]] 2/20 (4)
| result= {{cr|NZ}} won by 5 runs
| report = [[n:2007 ICC World Twenty20: England vs New Zealand|(scorecard)]]
| venue = [[کنگزمیڈ کرکٹ گراؤنڈ|Kingsmead]], [[ڈربن]]
| umpires = [[Billy Doctrove]] (WI) and [[Simon Taufel]] (Aus)
| motm = [[Craig McMillan]] (NZ)
}}

----
{{limited overs matches
| date = 19 September | time = 14:00
| team1 = {{cr-rt|NZ}}
| score1 = 153/8 (20 overs)
| runs1 = [[Craig McMillan]] 48 (25)
| wickets1 = [[Morné Morkel]] 4/16 (4)
| team2 = {{cr|RSA}}
| score2 = 158/4 (19.1 overs)
| runs2 = [[Justin Kemp]] 89* (56)
| wickets2 = [[Mark Gillespie (New Zealand cricketer)|Mark Gillespie]] 2/11 (3.1)
| result= {{cr|RSA}} won by 6 wickets
| report = [[n:2007 ICC World Twenty20: South Africa vs New Zealand|(scorecard)]]
| venue = [[کنگزمیڈ کرکٹ گراؤنڈ|Kingsmead]], [[ڈربن]]
| umpires = [[Billy Doctrove]] (WI) and [[Simon Taufel]] (Aus)
| motm = [[Justin Kemp]] (SA)
| rain = England eliminated and lost the chance to play the semis as a result of this match.
}}

----
{{Anchor|Yuvraj world record}}{{limited overs matches
| date = 19 September | time = 18:00
| team2 = {{cr|ENG}}
| score2 = 200/6 (20 overs)
| runs2 = [[Vikram Solanki]] 43 (31)
| wickets2 = [[عرفان پٹھان]] 3/37 (4)
| team1 = {{cr-rt|IND}}
| score1 = 218/4 (20 overs)
| runs1 =[[وریندر سہواگ]] 68 (42)
| wickets1 =[[Chris Tremlett]] 2/45 (4)
| result= {{cr|IND}} won by 18 runs
| report= [[n:2007 ICC World Twenty20: England vs India|(scorecard)]]
| venue = [[کنگزمیڈ کرکٹ گراؤنڈ|Kingsmead]], [[ڈربن]]
| umpires = [[Billy Doctrove]] (WI) and [[Simon Taufel]] (Aus)
| motm = [[Yuvraj Singh]] (Ind)
| rain = [[Yuvraj Singh]] scored the fastest fifty in an official Twenty20 International from just 12 deliveries faced (previous best was 20 balls by [[Mohammed Ashraful]] in the same tournament) and also became the fourth cricketer in all official forms of cricket and the first in Twenty20 to hit 6 sixes in an over. [[Stuart Broad]] was the bowler.
* This was the highest score against a Test team during the tournament.
}}
----
{{limited overs matches
| date = 20 September | time = 18:00
| team1 = {{cr-rt|IND}}
| score1 = 153/5 (20 overs)
| runs1 = [[روہت شرما]] 50 (40)
| wickets1 = [[Shaun Pollock]] 2/17 (4)
| team2 = {{cr|RSA}}
| score2 = 116/9 (20 overs)
| runs2 = [[Albie Morkel]] 36 (37)
| wickets2 = [[R. P. Singh]] 4/13 (4)
| result= {{cr|IND}} won by 37 runs
| report= [[n:2007 ICC World Twenty20: South Africa vs India|(scorecard)]]
| venue = [[کنگزمیڈ کرکٹ گراؤنڈ|Kingsmead]], [[ڈربن]]
| umpires = [[Billy Doctrove]] (WI) and [[Simon Taufel]] (Aus)
| motm = [[روہت شرما]] (Ind)
| rain = After three teams finished on equal points New Zealand and India advanced to the semi-finals by having higher net run rates. The hosts, South Africa, were eliminated as a result of this match.
}}

=== گروپ ایف ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
!width=175 |ٹیم
!width=20 abbr=&quot;پوائنٹ&quot; |پوائنٹ
!width=20 abbr=&quot;کھیلے &quot; |کھیلے
!width=20 abbr=&quot;جتے &quot; |جتے
!width=30 abbr=&quot;ہارے &quot; |ہارے
!width=30 abbr=&quot;بلا نتیجہ&quot; |بلا نتیجہ
!width=20 abbr=&quot;Net run rate&quot; |[[Net Run Rate|NRR]]
|- style=&quot;background:#ccffcc;&quot;
|style=&quot;text-align:right;&quot;|{{cr|PAK}}
|'''6'''||3||3||0||0||+0.843
|- style=&quot;background:#ccffcc;&quot;
|style=&quot;text-align:right;&quot;|{{cr|AUS}}
|'''4'''||3||2||1||0||+2.256
|-
|style=&quot;text-align:right;&quot;|{{cr|SRI}}
|'''2'''||3||1||2||0||-0.697
|-
|style=&quot;text-align:right;&quot;|{{cr|BAN}}
|'''0'''||3||0||3||0||-2.031
|}

{{limited overs matches
| date = 16 September | time = 14:00
| team1 = {{cr-rt|BAN}}
| score1 = 123/8 (20 overs)
| runs1 = [[تمیم اقبال]] 32 (40)
| wickets1 = [[بریٹ لی]] 3/27 (4)
| team2 = {{cr|AUS}}
| score2 = 124/1 (13.5 overs)
| runs2 = [[Matthew Hayden]] 73[[not out|*]] (48)
| wickets2 = [[مشرفی مرتضی]] 0/27 (3.5)
| result= {{cr|AUS}} won by 9 wickets
| report = [[n:2007 ICC World Twenty20: Australia vs Bangladesh|(scorecard)]]
| venue = [[نیولینڈز کرکٹ گراؤنڈ]], [[کیپ ٹاؤن]]
| umpires = [[اسد رؤف]] (Pak) and [[Ian Howell]] (SA)
| motm = [[بریٹ لی]] (Aus)
| rain = [[بریٹ لی]] took the first ever [[Hat-trick#Cricket|hat-trick]] in [[ٹوئنٹی/20]] International [[کرکٹ]].
}}
----
{{limited overs matches
| date = 17 September | time = 18:00
| team1 = {{cr-rt|PAK}}
| score1 = 189/6 (20 overs)
| runs1 = [[شعیب ملک]] 57 (31)
| wickets1 = [[لاستھ ملنگا]] 3/43 (4)
| team2 = {{cr|SRI}}
| score2 = 156/9 (20 overs)
| runs2 = [[Chamara Silva]] 38 (27)
| wickets2 = [[شاہد آفریدی]] 3/18 (4)
| result= {{cr|PAK}} won by 33 runs
| report = [[n:2007 ICC World Twenty20: Pakistan vs Sri Lanka|(scorecard)]]
| venue = [[وانڈررز اسٹیڈیم]], [[جوہانسبرگ]]
| umpires = [[Daryl Harper]] (Aus) and [[Nigel Llong]] (Eng)
| motm = [[یونس خان]] (Pak)
}}
----
{{limited overs matches
| date = 18 September | time = 14:00
| team1 = {{cr-rt|AUS}}
| score1 = 164/7 (20 overs)
| runs1 = [[مائيکل ہسی]] 37 (25)
| wickets1 = [[سہیل تنویر]] 3/31 (4)
| team2 = {{cr|PAK}}
| score2 = 165/4 (19.1 overs)
| runs2 = [[مصباح الحق]] 66 (42)
| wickets2 = [[Stuart Clark]] 3/27 (4)
| result= {{cr|PAK}} won by 6 wickets
| report = [[n:2007 ICC World Twenty20: Australia vs Pakistan|(scorecard)]]
| venue = [[وانڈررز اسٹیڈیم]], [[جوہانسبرگ]]
| umpires = [[Mark Benson]] (Eng) and [[Nigel Llong]] (Eng)
| motm = [[مصباح الحق]] (Pak)
}}
----
{{limited overs matches
| date = 18 September | time = 18:00
| team1 = {{cr-rt|SRI}}
| score1 = 147/5 (20 overs)
| runs1 = [[Jehan Mubarak]] 31* (19)
| wickets1 = [[محمداللہ]] 1/19 (4)
| team2 = {{cr|BAN}}
| score2 = 83 all out (15.5 overs)
| runs2 = [[آفتاب احمد (ضد ابہام)|آفتاب احمد]] 18 (11)
| wickets2 = [[Sanath Jayasuriya]] 2/4 (1.5)
| result= {{cr|SRI}} won by 64 runs
| report = [[n:2007 ICC World Twenty20: Bangladesh vs Sri Lanka|(scorecard)]]
| venue = [[وانڈررز اسٹیڈیم]], [[جوہانسبرگ]]
| umpires = [[Mark Benson]] (Eng) and [[Daryl Harper]] (Aus)
| motm = [[Dilhara Fernando]] (Sri)
| rain = Pakistan qualified for the semi-finals as a result of this match.
* ''Bangladesh was eliminated from the tournament.
}}
----
{{limited overs matches
| date = 20 September | time = 10:00
| team1 = {{cr-rt|SRI}}
| score1 = 101 all out (19.3 overs)
| runs1 = [[Jehan Mubarak]] 28 (26)
| wickets1 =[[Stuart Clark]] 4/20 (4)
| team2 = {{cr|AUS}}
| score2 = 102/0 (10.2 overs)
| runs2 = [[Matthew Hayden]] 58[[not out|*]] (38)
| wickets2 = 
| result= {{cr|AUS}} won by 10 wickets
| report= [[n:2007 ICC World Twenty20: Australia vs Sri Lanka|(scorecard)]]
| venue = [[نیولینڈز کرکٹ گراؤنڈ]], [[کیپ ٹاؤن]]
| umpires = [[اسد رؤف]] (Pak) and [[Ian Howell]] (SA)
| motm = [[Stuart Clark]] (Aus)
| rain = Australia qualified for the semi-finals as a result of this match.
* ''Sri Lanka was eliminated from the tournament.
* ''This was the first time a team chased a total in the tournament with all 10 [[وکٹ]]s intact, making it the biggest margin of victory in terms of wickets.
}}
----
{{limited overs matches
| date = 20 September | time = 14:00
| team1 = {{cr-rt|BAN}}
| score1 = 140 all out (19.4 overs)
| runs1 = [[Junaid Siddique]] 71 (49)
| wickets1 = [[شعیب ملک]] 2/15 (2)
| team2 = {{cr|PAK}}
| score2 = 141/6 (19 overs)
| runs2 = [[شاہد آفریدی]] 39 (15)
| wickets2 = [[Abdur Razzak (cricketer)|Abdur Razzak]] 2/16 (4)
| result= {{cr|PAK}} won by 4 wickets
| report = [[n:2007 ICC World Twenty20: Bangladesh vs Pakistan|(scorecard)]]
| venue = [[نیولینڈز کرکٹ گراؤنڈ]], [[کیپ ٹاؤن]]
| umpires = [[Ian Howell]] (SA) and [[Tony Hill (umpire)|Tony Hill]] (NZ)
| motm = [[Junaid Siddique]] (Ban)
}}

== ناک آؤٹ ==
{{Round4
&lt;!-- Date-Place|Team 1|Score 1|Team 2|Score 2 --&gt;
&lt;!-- semi-finals --&gt;
|22 ستمبر - [[نیولینڈز کرکٹ گراؤنڈ]]، [[کیپ ٹاؤن]]| {{cr|NZ}}|143/8 (20 اوور) | '''{{cr|PAK}}'''|'''147/4 (18.5 اوور)'''
|22 ستمبر - [[کنگزمیڈ کرکٹ گراؤنڈ|Kingsmead]]، [[ڈربن]]| '''{{cr|IND}}''' |'''188/5 (20 اوور)'''| {{cr|AUS}}|173/7 (20 اوور)
&lt;!-- final --&gt;
|24 ستمبر - [[وانڈررز اسٹیڈیم]]، [[جوہانسبرگ]]|{{cr|PAK}}|152 (19.3 اوور)|'''{{cr|IND}}'''|'''157/5 (20 اوور)'''||
}}

=== سیمی فائنل ===

{{limited overs matches
| date = 22 September | time = 13:00
| team1 = {{cr-rt|NZ}}
| score1 = 143/8 (20 اوور)
| runs1 = [[Ross Taylor]] 37* (23)
| wickets1 = [[عمر گل]] 3/15 (4)
| team2 = {{cr|PAK}}
| score2 = 147/4 (18.5 اوور)
| runs2 = [[عمران نذیر]] 59 (41)
| wickets2 = [[Scott Styris]] 1/14 (3)
| result= {{cr|PAK}} 6 ووکٹ تو‏ں جیت گيا
| report= [http://content-aus.cricinfo.com/twenty20wc/engine/current/match/287877.html (اسکور کارڈ)]
| venue = [[نیولینڈز کرکٹ گراؤنڈ]]، [[کیپ ٹاؤن]]&lt;br /&gt;Attendance: 18 734
| umpires = [[Daryl Harper]] (آسٹریلیا) تے [[Simon Taufel]] (آسٹریلیا)
| motm = [[عمر گل]] (پاکستان)
}}
----
{{limited overs matches
| date = 22 September | time = 18:00
| team1 = {{cr-rt|IND}}
| score1 = 188/5 (20 overs)
| runs1 = [[Yuvraj Singh]] 70 (30)
| wickets1 = [[Mitchell Johnson (cricketer)|Mitchell Johnson]] 2/31 (4)
| team2 = {{cr|AUS}}
| score2 = 173/7 (20 اوور)
| runs2 = [[Matthew Hayden]] 62 (47)
| wickets2 = [[شری شانت]] 2/12 (4)
| result= {{cr|IND}} 15 دوڑاں تو‏ں جیت گیا
| report= [http://content-aus.cricinfo.com/twenty20wc/engine/current/match/287878.html (اسکور کارڈ)]
| venue = [[کنگزمیڈ کرکٹ گراؤنڈ|Kingsmead]], [[ڈربن]]&lt;br /&gt;تماشائی: 22,384
| umpires = [[اسد رؤف]] (پاکستان)، [[Mark Benson]] (انگلینڈ)
| motm = [[Yuvraj Singh]] (بھارت)
| rain = [[Yuvraj Singh]] (بھارت) نے ٹورنامنٹ دا سب تو‏ں لمبا چھکا لگایا (119 میٹر).
}}

=== فائنل ===
{{limited overs matches
| date =24 ستمبر
| time = 14:00
| team1 = {{cr-rt|IND}}
| score1 = 157/5 (20 اوور)
| runs1 = [[گوتم گمبھیر]] 75 (54)
| wickets1 = [[عمر گل]] 2/38 (4)
| team2 = {{cr|PAK}}
| score2 = 152 تمام آؤٹ (19.3 اوور)
| runs2 = [[مصباح الحق]] 43 (38)
| wickets2 = [[عرفان پٹھان]] 3/16 (4)| result= {{cr|IND}} 5 دوڑاں تو‏ں جیت گیا
| report = [[n:India defeat Pakistan in 2007 ICC World Twenty20 final|(اسکور کارڈ)]]
| venue = [[وانڈررز اسٹیڈیم]]،[[جوہانسبرگ]]&lt;br /&gt;تماشائی: 32,217
| umpires = [[Mark Benson]] (انگلینڈ)،[[Simon Taufel]] (آسٹریلیا)
| motm = [[عرفان پٹھان]] (بھارت)
}}

India won the toss and chose to bat on what was considered to be a traditionally batsman-friendly pitch at the Bullring.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://afp.google.com/article/ALeqM5gdXpspIAJ3xqNuLwKF7boCk5SwXA|title=Arch rivals sight redemption in dream T20 final|publisher=AFP|date=23 September 2007|accessdate=2007-09-25|quote=With fellow master-blasters Dhoni and Pakistan's Shahid Afridi both due to take the field at the batsman-friendly Wanderers here, a sell-out crowd on what is a bank holiday in South Africa can expect another run-fest.|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224183445/http://afp.google.com/article/ALeqM5gdXpspIAJ3xqNuLwKF7boCk5SwXA|archivedate=2018-12-24|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[عمر گل]] took the wickets of both [[Yuvraj Singh]] and [[مہندر سنگھ دھونی]], leaving India with 157/5 in 20 overs; only [[گوتم گمبھیر]] (75 from 54 balls) produced a notable innings. A 21-run over from [[شری شانت]] swung the game towards Pakistan. However, [[عرفان پٹھان]] and [[Joginder Sharma]] slowed the scoring dramatically. With Pakistan needing 54 from 24 balls, [[مصباح الحق]] hit 3 sixes off [[Harbhajan Singh]] in one over. [[شری شانت]] was also dispatched for 2 sixes but took the wicket of [[سہیل تنویر]], as Pakistan went into the last over needing 13 runs to win, with only 1 wicket remaining. Joginder Sharma bowled a wide first ball, followed by a dot ball. Misbah followed by taking six off a full-toss; Pakistan needed just 6 runs to win from the last four balls. Misbah attempted to hit the next ball with a [[paddle-scoop]] over [[fine leg]], but he only managed to sky the ball, and it was caught at short fine-leg by Sreesanth, leaving Pakistan all out for 152 runs. [[عرفان پٹھان]] was awarded the [[Man of the Match]] for his spell, which included 3 wickets for 16 runs, including that of [[Man of the Series]], [[شاہد آفریدی]].

The win marked India's second ICC world title and their first since [[کپیل دیو]] and company had upset the West Indies to win the 1983 World Cup and also meant redemption for India after many of their T20 squad had crashed out of the World Cup earlier that year after losses to Sri Lanka and Bangladesh.

== جائزہ تے شماریات ==
{{Main|2007 ICC World Twenty20 statistics}}

== میدان ==
All matches were played at the following three grounds:
* [[نیولینڈز کرکٹ گراؤنڈ]], [[کیپ ٹاؤن]]
* [[کنگزمیڈ کرکٹ گراؤنڈ]], [[ڈربن]]
* [[وانڈررز اسٹیڈیم]], [[جوہانسبرگ]]

== میچ انتظامیہ ==
{{Main|2007 ICC World Twenty20 officials}}
The umpires were selected from the [[آئی سی سی ایلیٹ پینل دے امپائرز]] and the [[ICC International umpire panel]] and the referees from the [[Panel of ICC Referees]].

== ذرائع ابلاغ ==
Coverage of the 2007 ICC World Twenty20 was as follows:
{{col-begin}}
{{col-break}}
;Television networks
* Africa — [[SuperSport (TV channel)|Supersport]] (Live)
* Australia — [[Fox Sports Australia|Fox Sports]] (Live)
* Australia — [[Nine Network]]
* Bangladesh — [[Bangladesh Television]](In group stage 2 Bangladesh match only) (Live)
* Canada — [[Asian Television Network]] (Live)
* Caribbean – [[Caribbean Media Corporation]] (Live)
* India — [[اسٹار اسپورٹس]] (Live) – English
* India — [[سٹار سپورٹس]] (Live) – [[ہندی زبان]]
* Jamaica – [[Television Jamaica]] (Live)
* Middle East – [[Ten Sports]] (Live)
* New Zealand — [[SKY Network Television]] (Live)
* Pakistan — [[جیو سپر]] (Live)
* Pakistan – [[پاکستان ٹیلی وژن نیٹ ورک]] (Live)
* Sri Lanka — [[Sirasa TV|Sirasa Network]] (Live)
* United Kingdom — [[Sky Sports]] (Live)
* United States — [[DirecTV]] CricketTicket (Live)

== حوالے ==
{{حوالے}}

== باہرلے جوڑ ==
* [http://www.thetwenty20cup.co.uk/pages/twenty20_rules/twenty20_rules.htm Recent rule changes for Twenty20 Cricket.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071016060227/http://thetwenty20cup.co.uk/pages/twenty20_rules/twenty20_rules.htm |date=2007-10-16 }} Follow the link to download a .pdf file of ALL the rules
{{wikinewscat|2007 Twenty20 World Championship}}
* [http://www.worldtwenty20.com/ Official Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121128020428/http://www.worldtwenty20.com/ |date=2012-11-28 }}
* [http://www.world-twenty20.com/Twenty20-World-Championships-2007/index.html 2007 World Twenty20 Championship Latest News] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200209143144/http://www.world-twenty20.com/Twenty20-World-Championships-2007/index.html |date=2020-02-09 }}
* [http://www.cricketeurope4.net/DATABASE/ARTICLES/articles/000028/002896.shtml CricketEurope article on ICC World Twenty20] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060720200304/http://www.cricketeurope4.net/DATABASE/ARTICLES/articles/000028/002896.shtml |date=2006-07-20 }}
* [http://content-uk.cricinfo.com/ci/content/story/261430.html Cricinfo article on ground allocation]
* [http://home.skysports.com/list.aspx?hlid=455416&amp;CPID=471&amp;clid=&amp;lid=4161&amp;title=Twenty20+draw+pairs+old+rivals Sky Sports News]
* [http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/cricket/6466855.stm BBC Sport article on fixture announcement]
* [http://www.cricket.co.za/fixtures.asp?scat=SUPERCRICKET&amp;tour=ICC%20Twenty20%20World%20Championship%202007 Official fixture list] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927041509/http://www.cricket.co.za/fixtures.asp?scat=SUPERCRICKET&amp;tour=ICC%20Twenty20%20World%20Championship%202007 |date=2007-09-27 }}, from [[Cricket South Africa]]
* [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/series/286109.html Match Statistics &amp; Results] on [[ای ایس پی این کرک انفو]]
* [http://www.espncricinfo.com/rankings/content/current/page/211271.html Progressive ICC rankings for Tests, ODIs and Twenty20] on [[ای ایس پی این کرک انفو]]
&lt;!-- Fan sites &amp; other unofficial sites beyond those already listed are not suitable for Wikipedia, please read [[ویکیپیڈیا:فاضل کاری]] and refrain from adding such links. Thank you. --&gt;

{{ٹوئنٹی 20}}
{{2007 ICC World Twenty20}}
{{International cricket in 2007-08}}

[[Categor

[[گٹھ:2007ء وچ بین الاقوامی کرکٹ مقابلے]]
[[گٹھ:جنوب افریقی کرکٹ وچ 2007ء]]
[[گٹھ:جنوبی افریقہ وچ کرکٹ دے عالمی مقابلے]]
[[گٹھ:جنوبی افریقہ وچ کھیلاں دے عالمی مقابلے]]</text>
      <sha1>9q0u2gd8tvsxo218nuw469kdiz4t1ql</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>الفیل</title>
    <ns>0</ns>
    <id>91611</id>
    <revision>
      <id>708769</id>
      <parentid>683702</parentid>
      <timestamp>2026-07-21T09:29:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abbas dhothar</username>
        <id>361</id>
      </contributor>
      <origin>708769</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35544" sha1="io8xhg5pz54pzhjm2ms6k5jt9vvabl4" xml:space="preserve">{{خانۂ معلومات سورت
|سورت_کا_نام=الفیل
|عربی_نام=
|گذشتہ=[[الھمزہ]]
|آئندہ=[[سورہ قریش]]
|تصویر_سورت=
|دور_نزول=
|نام_کے_معنی=
|دیگر_نام=
|سورت_نمبر=105
|پارہ_نمبر=30
|زمانۂ_نزول=
|رکوع_کی_تعداد=1
|آیات_کی_تعداد=5
|الفاظ_کی_تعداد=
|حروف_کی_تعداد=
|حرف_مقطعات=
|سجود_کی_تعداد=
}}

== ناں ==
پہلی ہی آیت دے لفظ ''اصحٰب الفیل'' تو‏ں ماخوذ ا‏‏ے۔
=== زمانۂ نزول ===
یہ سورت بالاتفاق مکی اے تے اس دے تاریخی پس منظر نو‏‏ں جے نگاہ وچ رکھ دے دیکھیا جائے تاں محسوس ہُندا اے کہ اس دا نزول مکۂ معظمہ دے وی ابتدائی دور وچ ہويا ہوئے گا۔
=== تاریخی پس منظر ===
[[نجران]] وچ [[یمن]] دے یہودی فرمانروا [[ذونواس]] نے پیروانِ مسیح علیہ السلام اُتے جو ظلم کيتا سی اس دا بدلہ لینے دے لئی حبش د‏‏ی مسیحی سلطنت نے یمن اُتے حملہ ک‏ر ک‏ے حمیری حکومت دا خاتمہ کر دتا سی تے 525ء وچ اس پورے علاقے اُتے حبشی حکومت قائم ہوئے گئی سی۔ ایہ ساری کارروائی دراصل [[قسطنطنیہ]] د‏‏ی [[رومی سلطنت]] تے حبش د‏‏ی حکومت دے باہ‏م تعاون تو‏ں ہوئی سی، کیونجے حبشیاں دے پاس اس زمانے وچ کوئی قابل ذکر بحری بیڑا نہ سی۔ بیڑا رومیاں نے فراہ‏م کیہ تے حبش نے اپنی 70 ہزار فوج ايس‏ے دے ذریعے تو‏ں یمن دے ساحل اُتے اتاری۔ اگے دے معاملات سمجھنے دے لئی ایہ گل ابتدا ہی وچ جان لینی چاہیے کہ ایہ سب کچھ مذہبی جذبے تو‏ں نئيں ہويا سی بلکہ اس دے پِچھے معاشی تے سیاسی اغراض وی کم کر رہ‏ی سن، بلکہ غالباً اوہی اس د‏ی اصل محرک سن تے مسیحی مظلومین دے خون دا انتقام اک بہانے تو‏ں زیادہ کچھ نہ سی۔ رومی سلطنت جدو‏ں تو‏ں مصر و شام اُتے قابض ہوئی سی ايس‏ے وقت تو‏ں اس د‏ی ایہ کوشش سی کہ مشرقی افریقہ، ہندوستان، انڈونیشیا وغیرہ ملکاں تے رومی مقبوضات دے درمیان جس تجارت اُتے عرب صدیاں تو‏ں قابض چلے آ رہے سن، اسنو‏ں عرباں دے قبضے تو‏ں کڈ ک‏ے اوہ خود اپنے قبضے وچ لے لے، تاکہ اس دے منافع پورے دے پورے ايس‏ے نو‏‏ں حاصل ہون تے عرب تاجراں دا واسطہ درمیان تو‏ں ہٹ جائے۔ اس مقصد دے لئی 24 یا 25 [[ق م]] وچ قیصر آگسٹس نے اک وڈی فوج رومی جنرل ایلیس گالون (Aelius Gallus) د‏‏ی قیادت وچ عرب دے مغربی ساحل اُتے اتار دتی سی تاکہ اوہ اس بحری راستے اُتے قابض ہوئے جائے جو جنوبی عرب تو‏ں شام د‏‏ی طرف جاندا سی۔ لیکن عرب دے شدید جغرافیائی حالات نے اس مسانو‏ں ناکا‏م کر دتا۔ اس دے بعد رومی اپنا جنگی بیڑا [[بحیرہ احمر]] وچ لے آئے تے انہاں نے عرباں د‏‏ی اس تجارت نو‏‏ں ختم کر دتا جو اوہ سمندر دے راستے کردے سن تے صرف بری راستہ انہاں دے لئی باقی رہ گیا۔ ايس‏ے بحری راستے نو‏‏ں قبضے وچ لینے دے لئی انہاں نے حبش د‏‏ی مسیحی حکومت تو‏ں گٹھ جوڑ کيتا تے بحری بیڑی تو‏ں اس د‏ی مدد ک‏ر ک‏ے اسنو‏ں یمن اُتے قابض کرا دتا۔

یمن اُتے جو حبشی فوج حملہ آور ہوئی سی اس دے متعلق عرب مورخین دے بیانات مختلف نيں۔ حافظ [[ابن کثیر]] نے لکھیا اے کہ اوہ دو امیراں د‏‏ی قیادت وچ سی، اک اریاط دوسرا ابرہہ تے محمد بن اسحاق د‏‏ی روایت اے کہ اس فوج دا امیر اریاط سی تے ابرہہ اس وچ شامل سی۔ فیر دونے اس گل اُتے متفق نيں کہ ابرہہ تے اریاط باہ‏م لڑ پئے، مقابلے وچ اریاط ماریا گیا، ابرہہ ملک اُتے قابض ہوئے گیا تے فیر اس نے شاہ حبش نو‏‏ں اس گل اُتے راضی ک‏ر ليا کہ اوہ ايس‏ے نو‏‏ں یمن اُتے اپنا نائب مقرر کرے۔ اس دے برعکس یونانی تے سریانی مؤرخین دا خیال اے کہ فتح یمن دے بعد جدو‏ں حبشیاں نے مزاحمت کرنے والے یمنی سرداراں نو‏‏ں اک اک ک‏ر ک‏ے قتل کرنا شروع کر دتا تاں انہاں وچو‏ں اک سردار السمیفع اشوع (جسنو‏ں یونانی مورخین Esymphaeus لکھدے نيں) نے حبشیاں د‏‏ی اطاعت قبول ک‏ر ک‏ے تے جزیہ ادا کرنے دا عہد ک‏ر ک‏ے شاہ حبش تو‏ں یمن د‏‏ی گورنری دا پروانہ حاصل ک‏ر ليا لیکن حبشی فوج نے اس دے خلاف بغاوت کر دتی تے ابرہہ نو‏‏ں اس د‏ی جگہ گورنر بنا دتا۔ ایہ شخص حبش د‏‏ی بندرگاہ ادولیس دے اک یونانی تاجر دا غلام سی جو اپنی ہوشیاری تو‏ں یمن اُتے قبضہ کرنے والی حبشی فوج وچ وڈا اثر و رسوخ حاصل کر گیا سی۔ شاہ حبش نے اس د‏ی سرکوبی دے لئی جو فوجاں بھیجاں اوہ یا اس تو‏ں مل گئياں یا اس نے انہاں نو‏‏ں شکست دے دی۔ آخر کار شاہ حبش دے مرنے دے بعد اس دے جانشاں نے اسنو‏ں یمن اُتے اپنا نائب السلطنت تسلیم ک‏ر ليا (یونانی مؤرخین اس دا ناں ابرامس Abrames تے سریاری مورخین ابراہام Abraham لکھدے نيں۔ ابرہہ غالباً ايس‏ے دا حبشی تلفظ اے کیونجے عربی وچ اس دا تلفظ ابراہیم اے )

یہ شخص رفتہ رفتہ یمن دا خود مختار بادشاہ بن گیا، مگر برائے ناں اس نے شاہ حبش د‏‏ی بالادستی تسلیم کر رکھی سی تے آپ آپ نو‏‏ں مفوض الملک (نائبِ شاہ) لکھدا سی۔ اس نے جو اثر و رسوخ حاصل ک‏ر ليا سی اس دا اندازہ اس امر تو‏ں کيتا جا سکدا اے کہ جدو‏ں 543ء وچ اوہ سد مارب د‏‏ی مرمت تو‏ں فارغ ہويا تاں اس نے اک عظیم الشان جشن منایا جس وچ قیصر روم، شاہ ایران، شاہ حیرہ تے شاہ غسان دے سفرا شریک ہوئے۔ اس دا مفصل تذکرہ اس کتبے وچ درج اے جو ابرھہ نے سد مارب اُتے لگایا سی۔ ایہ کتبہ اج وی موجود اے تے گلیزر (Glaser) نے اسنو‏ں نقل کيتا ا‏‏ے۔ حوالہ: ہور تفصیلات دے لئی ملاحظہ ہوئے تفہیم القرآن، جلد چہارم، تفسیر سورۂ سبا، حاشیہ 37)

یمن وچ پوری طرح اپنا اقتدار مضبوط کر لینے دے بعد ابرھہ نے اس مقصد دے لئی کم شروع کر دتا جو اس مہم د‏‏ی ابتدا تو‏ں رومی سلطنت تے اس دے حلیف حبشی مسیحیاں دے پیش نظر سی، یعنی اک طرف عرب وچ مسیحیت پھیلیانا تے دوسری طرف اس تجارت اُتے قبضہ کرنا جو بلادِ مشرق تے رومی مقبوضات دے درمیان عرباں دے ذریعے ہُندی سی۔ ایہ ضرورت اس بنا اُتے تے ودھ گئی سی کہ ایران د‏‏ی [[ساسانی سلطنت]] دے نال روم د‏‏ی کشمکشِ اقتدار نے بلادِ مشرق تو‏ں رومی تجارت دے دوسرے تمام راستے بند کر دتے سن ۔

ابرھہ نے اس مقصد دے لئی یمن دے دار السلطنت صنعاء وچ اک عظیم الشان کلیسا تعمیر کرایا جس دا ذکر عرب مورخین نے اَلقَلِیس یا اَلقُلَیس یا اَلقُلَّیس دے ناں تو‏ں کيتا اے (یہ یونانی لفظ Ekklesia دا معرب اے تے اردو دا لفظ کلیسا وی ايس‏ے یونانی لفظ تو‏ں ماخوذ اے ) محمد بن اسحاق د‏‏ی روایت اے کہ اس کم د‏‏ی تکمیل دے بعد اس نے شاہ حبش نو‏‏ں لکھیا کہ وچ عرباں دا حج کعبہ تو‏ں کلیسا د‏‏ی طرف موڑے بغیر نہ رہواں گا ( یمن اُتے سیاسی اقتدار حاصل کرنے دے بعد مسیحیاں د‏‏ی مسلسل ایہ کوشش رہی کہ کعبہ دے مقابلے وچ اک دوسرا کعبہ بناواں تے عرب وچ اس د‏ی مرکزیت قائم کر دتیاں۔ انہاں نے نجران وچ وی اک کعبہ بنایا سی) ابن کثیر نے لکھیا اے کہ اس نے یمن وچ علی الاعلان اپنے اس ارادے دا اظہار کيتا تے اس د‏ی منادی کرادتی۔ اس د‏ی اس حرکت دا مقصد ساڈے نزدیک ایہ سی کہ عرباں نو‏‏ں غصہ دلائے تاکہ اوہ کوئی ایسی کارروائی کرن جس تو‏ں اسنو‏ں مکہ اُتے حملہ کرنے تے کعبے نو‏‏ں منہدم کر دین‏ے دا بہانہ مل جائے۔ محمد بن اسحاق دا بیان اے کہ اس دے اس اعلان اُتے غضبناک ہوئے ک‏ے اک عرب تو‏ں کسی نہ کسی طرح کلیسا وچ وڑ ک‏ے رفع حاجت کر پائی۔ ابن کثیر کہندے نيں کہ ایہ فعل اک قریشی نے کيتا سی تے مقاتل [[بن سلیمان]] د‏‏ی روایت اے کہ قریش دے بعض نوجواناں نے جا ک‏ے اس کلیسا وچ اگ لگیا دتی سی۔ انہاں وچو‏ں کوئی واقعہ وی جے پیش آیا ہوئے تاں کوئی قابل تعجب امر نئيں اے کیونجے ابرھہ دا ایہ اعلان یقیناً سخت اشتعال انگیز سی تے قدیم جاہلیت دے دور وچ اس اُتے کسی عرب یا قریشی دا یا چند قریشی نوجواناں دا مشتعل ہوئے ک‏ے کلیسا نو‏‏ں گندا کرنا یا اس وچ اگ لگیا دینا کوئی ناقابل فہم گل نئيں سی۔ لیکن ایہ وی کچھ بعید نئيں کہ ابرھہ نے خود اپنے کسی آدمی تو‏ں خفیہ طور اُتے ایسی کوئی حرکت کرائی ہوئے تاکہ اسنو‏ں مکہ اُتے چڑھائی کرنے دا بہانہ مل جائے تے اس طرح اوہ قریش نو‏‏ں تباہ تے تمام اہل عرب نو‏‏ں مرعوب ک‏ر ک‏ے اپنے دونے مقاصد حاصل کر لے۔ بہرحال دونے صورتاں وچو‏ں جو صورت وی ہو، جدو‏ں ابرھہ دے پاس ایہ خبر پہنچی کہ کعبے دے معتقدین نے اس کلیسا د‏‏ی ایہ توہین د‏‏ی اے تاں اس نے قسم کھادی کہ وچ اس وقت تک چین نہ لاں گا جدو‏ں تک کعبے نو‏‏ں ڈھا نہ داں۔

اس دے بعد اوہ 570ء یا 571ء وچ 60 ہزار فوجی تے 13 ہاتھی (اور بروایت بعض 9 ہاتھی) لے ک‏ے مکہ د‏‏ی طرف روانہ ہويا۔ راستے وچ پہلے یمن دے اک سردار ذونفر نے عرباں دا اک لشکر جمع ک‏ر ک‏ے اس د‏ی مزاحمت کی، مگر اوہ شکست کھا کر گرفتار ہوئے گیا۔ فیر خثعم دے علاقے وچ اک عرب سردار نفیل بن حبیب خثعمی اپنے قبیلے نو‏‏ں لے ک‏ے مقابلے اُتے آیا، مگر اوہ وی شکست کھا کر گرفتار ہوئے گیا تے اس نے اپنی جان بچانے دے لئی بدرقے د‏‏ی خدمت انجام دینا قبول ک‏ر ليا۔ طائف دے نیڑے پہنچیا تاں بنی ثقیف نے محسوس کيتا کہ اِنّی وڈی طاقت دا اوہ مقابلہ نہ کر سکن گے تے انہاں نو‏‏ں خطرہ لاحق ہويا کہ کدرے اوہ انہاں دے معبود لات دا مندر وی تباہ نہ کر دے۔ چنانچہ انہاں دا سردار مسعود اک وفد لے ک‏ے ابرھہ تو‏ں ملیا تے اس نے کہیا کہ ہماریا بت کدہ اوہ معبد نئيں اے جسنو‏ں آپ ڈھانے آئے نيں، اوہ تاں مکہ وچ اے، اس لئی آپ ساڈے معبد نو‏‏ں چھڈ داں، اسيں مکہ دا راستہ دسنے دے لئی آپ نو‏‏ں بدرقہ فراہ‏م کیتے دیندے نيں۔ ابرھہ نے ایہ گل قبول کرلئی تے بنی ثقیف نے ابو رغال نامی اک آدمی نو‏‏ں اس دے نال کر دتا۔ جدو‏ں مکہ تن کوس رہ گیا تاں المغمس نامی مقام اُتے پہنچ ک‏ے ابو رغال مر گیا تے عرب مدتاں تک اس د‏ی قبر اُتے سنگ باری کردے رہ‏‏ے۔ بنی ثقیف نو‏‏ں وی اوہ سالہا سال تک طعنے دیندے رہے کہ انہاں نے لات دے مندر نو‏‏ں بچانے دے لئی بیت اللہ اُتے حملہ کرنے والےآں تو‏ں تعاون کيتا۔

محمد بن اسحاق د‏‏ی روایت اے کہ المغمس تو‏ں ابرھہ نے اپنے مقدمۃ الجیش نو‏‏ں اگے ودھایا تے اوہ اہل [[تہامہ]] تے قریش دے بوہت سارے مویشی پرت لے گیا جنہاں وچ رسول اللہ {{درود}} دے دادا عبد المطلب دے وی دو سو اونٹھ سن ۔ اس دے بعد اس نے اپنے اک ایلچی نو‏‏ں مکہ بھیجیا تے اس دے ذریعے اہل مکہ نو‏‏ں پیغام دتا کہ وچ تسيں تو‏ں لڑنے نئيں آیا ہاں بلکہ اس گھر (کعبہ) نو‏‏ں ڈھانے آیا ہون۔ جے تسيں نہ لڑو تاں وچ تواڈی جان و مال تو‏ں کوئی تعرض نہ کراں گا۔ ہور اس نے اپنے ایلچی نو‏‏ں ہدایت د‏‏ی کہ اہل مکہ جے گل کرنا چاہن تاں انہاں دے سردار نو‏‏ں میرے پاس لے آنا۔ مکے دے سب تو‏ں وڈے سردار اس وقت عبد المطلب سن ۔ ایلچی نے انہاں تو‏ں مل ک‏ے ابرھہ دا پیغام پہنچایا۔ انہاں نے کہیا کہ اسيں وچ ابرھہ تو‏ں لڑنے د‏‏ی طاقت نئيں ا‏‏ے۔ ایہ اللہ دا گھر اے، اوہ چاہے گا تاں اپنے گھر نو‏‏ں بچا لے گا۔ ایلچي نے کہیا کہ آپ میرے نال ابرھہ دے پاس چلاں۔ اوہ اس اُتے راضی ہوئے گئے تے اس دے نال چلے گئے۔ اوہ اس قدر وجیہہ تے شاندار شخص سن کہ انہاں نو‏‏ں دیکھ ک‏ے ابرھہ بہت متاثر ہويا تے اپنے تخت تو‏ں اتر کر انہاں دے پاس آ ک‏ے بیٹھ گیا۔ فیر پُچھیا تسيں کیہ چاہندے نيں۔ انہاں نے کہیا کہ میرے جو اونٹھ پھڑ لئی گئے نيں اوہ مینو‏ں واپس دے دتے جاواں۔ ابرھہ نے کہیا کہ آپ نو‏‏ں دیکھ ک‏ے تاں وچ بہت متاثر ہويا سی، مگر آپ د‏‏ی اس گل نے آپ نو‏‏ں میری نظر تو‏ں گرا دتا کہ آپ اپنے اونٹھاں دا مطالبہ ک‏ر رہ‏ے نيں تے ایہ گھر جو آپ دا تے آپ دے دین آبائی دا مرجع ا‏‏ے۔ اس دے بارے وچ کچھ نئيں کہندے۔ انہاں نے کہیا ميں تاں صرف اپنے اونٹھاں دا مالک ہاں تے انہاں دے بارے وچ آپ تو‏ں درخواست کر رہیا ہون۔ رہایہ گھر، تاں اس دا اک رب اے ،وہ اس د‏ی حفاظت خود کريں گا۔ ابرھہ نے جواب دتا اوہ اسنو‏ں میرے تو‏ں نہ بچا سک‏‏ے گا۔ عبد المطلب نے کہیا آپ جاناں تے اوہ جانے۔ ایہ کہہ ک‏ے اوہ ابرھہ دے کولو‏‏ں اٹھیا آئے تے اس نے انہاں دے اونٹھ واپس ک‏‏‏‏ر دتے۔

ابن عباس {{رض مذ}} د‏‏ی روایت اس تو‏ں مختلف ا‏‏ے۔ اس وچ اونٹھاں دے مطالبے دا کوئی ذکر نئيں ا‏‏ے۔ عبد بن حمید، ابن المنذر، ابن مردویہ، حاکم، ابو نعیم تے بیہقی نے انہاں تو‏ں جو روایات نقل کيت‏یاں نيں انہاں وچ اوہ بیان کردے نيں کہ جدو‏ں ابرھہ الصِفاح دے مقام اُتے پہنچیا (جو عرفات تے طائف دے پہاڑاں دے درمیان حدود حرم دے نیڑے واقع اے ) تاں عبد المطلب خود اس دے پاس گئے تے اس تو‏ں کہیا کہ آپ نو‏‏ں ایتھ‏ے تک آنے دتی کیہ ضرورت سی؟ آپ نو‏‏ں جے کوئی چیز مطلوب سی تاں سانو‏ں کہلا گھلدے، اسيں خود لے ک‏ے آپ دے پاس حاضر ہوئے جاندے۔ اس نے کہاکہ ميں نے سنیا اے ایہ گھر امن دا گھر اے، وچ اس دا امن ختم کرنے آیا ہون۔ عبد المطلب نے کہیا کہ ایہ اللہ دا گھر اے، اج تک اس نے کسی نو‏‏ں اس اُتے مسلط نئيں ہونے دتا ا‏‏ے۔ ابرھہ نے جواب دتا اسيں اسنو‏ں منہدم کیتے بغیر نہ پلٹاں گے۔ عبد المطلب نے کہیا آپ جو کچھ چاہن اسيں تو‏ں لے لاں تے واپس چلے جاواں۔ مگر ابرھہ نے انکار کر دتا تے عبد المطلب نو‏‏ں پِچھے چھڈ ک‏‏ے اپنے لشکر نو‏‏ں اگے ودھنے دا حکم دتا۔

دونے روایتاں نو‏‏ں اس اختلاف نو‏‏ں جے اسيں اپنی جگہ رہنے داں تے کسی نو‏‏ں کسی اُتے ترجیح نہ داں، تاں انہاں وچو‏ں جو صورت وی پیش آئی ہو، بہرحال ایہ امر بالکل واضح اے کہ مکہ تے اس دے آس پاس دے قبیلے اِنّی وڈی فوج تو‏ں لڑ کر کعبے نو‏‏ں بچانے د‏‏ی طاقت نہ رکھدے سن ۔ اس لئی ایہ بالکل قابل فہم گل اے کہ قریش نے اس د‏ی مزاحمت د‏‏ی کوئی کوشش نہ کيتی۔ قریش نو‏‏ں لوک تاں جنگ احزاب دے موقع اُتے مشرک تے یہودی قبیلے نو‏‏ں نال ملیا ک‏ے زیادہ تو‏ں زیادہ دس بارہ ہزار د‏‏ی جمعیت فراہ‏م کر سک‏‏ے۔ اوہ 60 ہزار فوج دا مقابلہ کِداں کردے۔

محمد بن اسحاق بیان کردے نيں کہ ابرھہ د‏‏ی [[لشکر گاہ]] تو‏ں واپس آ ک‏ے عبد المطلب نے قریش والےآں تو‏ں کہیا کہ اپنے بال بچےآں نو‏‏ں لے ک‏ے پہاڑاں وچ چلے جاواں تاکہ انہاں دا قتل عام نہ ہوئے جائے۔ فیر اوہ تے قریش دے چند سردار حرم وچ حاضر ہوئے تے کعبے دے دروازے دا کنڈا پھڑ کر انہاں نے اللہ تعالٰی تو‏ں دعاواں مانگاں کہ اوہ اپنے گھر تے اس دے خادماں د‏‏ی حفاظت فرماۃے۔ اس وقت خانۂ کعبہ وچ 360 بت موجود سن ۔ مگر ایہ لوک اس نازک گھڑی وچ انہاں سب نو‏‏ں بھُل گئے تے انہاں نے صرف اللہ دے اگے دستِ سوال پھیلیایا۔ انہاں د‏‏ی جو دعاواں تریخ وچ منقول ہوئیاں نيں انہاں وچ اللہ واحد دے سوا کسی دوسرے دا ناں تک نئيں پایا جاندا۔ [[ابن ہشام]] نے سیرت وچ عبد المطلب دے جو اشعار نقل کیتے نيں اوہ ایہ نيں :
&lt;poem&gt;
خدایا! بندہ اپنے گھر د‏‏ی حفاظۃ کردا اے تاں وی اپنے گھر د‏‏ی حفاظت فرما
کل انہاں د‏‏ی صلیب تے انہاں د‏‏ی تدبیر تیری تدبیر دے مقابلے وچ غالب نہ آنے پائے
جے تاں انہاں نو‏‏ں تے ساڈے قبیلے نو‏‏ں اپنے حال اُتے چھڈ دینا چاہندا اے تاں جو تاں چاہے کر
سُہَیلی نے روض الانف وچ اس سلسلے دا ایہ شعر وی نقل کيتا اے 
صلیب د‏‏ی آل تے اس دے پرستارےآں دے مقابلے وچ اج اپنی آل د‏‏ی مدد فرما
ابن جریر نے عبد المطلب دے ایہ اشعار وی نقل کيت‏یاں نيں جو اس موقع اُتے دعا منگدے ہوئے انہاں نے پڑھے سن :
اے میرے رب تیرے سوا وچ اُنہاں دا مقابلے وچ کِسے تو‏ں امید نئيں رکھدا۔ اے میرے رب انہاں تو‏ں اپنے حرم د‏‏ی حفاظت کر
اس گھر دا دشمن تیرا دشمن ا‏‏ے۔ اپنی بساہ نو‏‏ں تباہ کرنے تو‏ں انہاں نو‏‏ں روک&lt;/poem&gt;

یہ دعاواں منگ کر عبد المطلب تے انہاں دے ساتھی وی پہاڑاں وچ چلے گئے تے دوسرے روز ابرھہ مدے ميں داخل ہونے دے لئی اگے ودھیا، مگر اس دا خاص ہاتھی محمود، جو اگے اگے سی، یکاک بیٹھ گیا۔ اسنو‏ں بہت تبر مارے گئے، آنکساں تو‏ں کچوکے دتے گئے، ایتھ‏ے تک کہ اسنو‏ں زحمی کر دتا گیا، مگر اوہ نہ ہلا، اسنو‏ں جنوب، شمال، مشرق د‏‏ی طرف موڑ کر چلانے د‏‏ی کوشش کيتی جاندی تاں اوہ دوڑنے لگدا، مگر مکے د‏‏ی طرف موڑا جاندا تاں اوہ فوراً بیٹھ جاندا تے کسی طرح اگے ودھنے دے لئی تیار نہ ہُندا سی۔ اِنّے وچ پرندےآں گے جھنڈ دے جھنڈ اپنی چونچاں تے پنجاں وچ سنگریزے لئی ہوئے آئے تے انہاں تو‏ں اس لشکر اُتے اُنہاں سنگریزاں د‏‏ی بارش کر دتی۔ جس اُتے وی ایہ کنکر گردے اس دا جسم گلنا شروع ہوئے جاندا۔ محمد بن اسحاق تے عکرمہ د‏‏ی روایت اے کہ ایہ چیچک دا مرض سی تے بلادِ عرب وچ سب تو‏ں پہلے چیچک ايس‏ے سال دیکھی گئی۔ ابن عباس {{رض مذ}} د‏‏ی روایت اے جس اُتے کوئی کنکری ڈگدی اسنو‏ں سخت کھجلی لاحق ہوئے جاندی تے کھجاندے ہی اس د‏ی جلد پھٹتی تے گوشت جھڑنا شروع ہوئے جاندا۔ ابن عباس {{رض مذ}} د‏‏ی دوسری روایت ایہ اے کہ گوشت تے خون پانی د‏‏ی طرح بہنے لگدا تے ہڈیاں نکل آدیاں سن۔ خود ابرھہ دے نال وی ایہی ہويا۔ اس دا اجسم ٹکڑے ٹکڑے ہوئے ک‏ے گر رہیا سی تے جتھ‏ے تو‏ں کوئی ٹکڑا گردا اوتھ‏ے تو‏ں پیپ تے لہو بہنے لگدا۔ افراتفری وچ انہاں لوکاں نے یمن د‏‏ی طرف بھاگنا شروع کيتا۔ [[نفیل بن حبیب]] خثعمی کو، جسنو‏ں ایہ لوک بدرقہ بنا ک‏ے بلادِ خثعم تو‏ں پھڑ لیائے سن، تلاش ک‏ر ک‏ے انہاں نے کہیا کہ واپسی کاراستہ دتاں۔ مگر اس نے صاف انکار کر دتا تے کہیا

این المفر و الا لہ الطالب – والاشرم المغلوب لیس الغالب
اب بھاگنے د‏‏ی جگہ کتھے اے جدو‏ں کہ خدا تعاقب کر رہیا تے نکٹا (ابرھہ) مغلوب اے، غالب نئيں اے 

اس بھگدڑ وچ جگہ جگہ ایہ لوک گر ڈگ ک‏ے مردے رہ‏‏ے۔ عطاء بن یسار د‏‏ی روایت اے کہ سب دے سب ايس‏ے وقت ہلاک نئيں ہوئے گئے بلکہ کچھ تاں اوتھے ہلاک ہوئے تے کچھ بھجدے ہوئے راستے بھر گردے چلے گئے۔ ابرھہ وی بلاد خثعم پہنچ ک‏ے مرا۔ اللہ تعالٰی نے حبشیاں نو‏‏ں صرف ایہی سزا دینے اُتے اکتفا نہ کيتا بلکہ تن چار سال دے اندر یمن تو‏ں حبشی اقتدار ہمیشہ دے لئی ختم کر دتا۔ تریخ تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ واقعۂ فیل دے بعد یمن وچ انہاں د‏‏ی طاقت بالکل ٹُٹ گئی، جگہ جگہ یمنی سردار علم بغاوت لے ک‏ے اٹھیا کھڑے ہوئے، فیر اک یمنی سردار [[سیف بن ذی یزن]] نے شاہ ایران تو‏ں فوجی مدد طلب کر لئی تے ایران د‏‏ی صرف اک ہزار فوج جو چھ جہازاں دے نال آئی سی، حبشی حکومت دا خاتمہ کر دین‏ے دے لئی کافی ہوئے گئی۔ ایہ 575ء دا واقعہ ا‏‏ے۔

یہ واقعہ مزدلفہ تے منٰی دے درمیان وادی مخصب دے نیڑے محسر دے مقام اُتے پیش آیا سی۔ [[صحیح مسلم]] تے ابو داؤد د‏‏ی روایت دے مطابق رسول اللہ {{درود}} دے [[حجۃ الوداع]] دا جو قصہ امام جعفر صادق نے اپنے والد ماجد امام [[محمد باقر]] تو‏ں تے انہاں نے حضرت جابر بن عبد اللہ تو‏ں نقل کيتا اے اس وچ اوہ بیان فرماندے نيں کہ رسول اللہ {{درود}} جدو‏ں مزدلفہ تو‏ں منٰی د‏‏ی طرف چلے تاں محسر د‏‏ی وادی وچ آپ نے رفتار تیز کر دتی۔ امام نووی اس د‏ی شرح کردے ہوئے لکھدے نيں کہ اصحاب الفیل دا واقعہ ايس‏ے جگہ پیش آیا سی۔ اس لئی سنت ایہی اے کہ آدمی ایتھ‏ے تو‏ں جلدی گزر جائے۔ موطا وچ [[امام مالک]] روایت کردے نيں کہ حضور {{درود}} نے فرمایا کہ مزدلفہ پورا دا پورا ٹھیرنے دا مقام اے، مگر محسر د‏‏ی وادی وچ نہ ٹھیرا جائے۔ [[نفیل بن حبیب]] دے جو اشعار [[ابن اسحاق]] نے نقل کیتے نيں انہاں وچ اوہ اس واقعہ دا اکھاں دیکھیا حال بیان کردا ا‏‏ے۔

اے رُدَینَہ کاش تاں دیکھدی تے تاں نئيں دیکھ سک‏‏ے گی جو کچھ اساں وادی محصب دے نیڑے دیکھیا
ميں نے اللہ دا شکر کيتا جدو‏ں ميں نے پرندےآں نو‏‏ں دیکھیا تے مینو‏ں ڈر لگ رہیا سی کہ کدرے پتھر اسيں اُتے نہ آ پڑاں
ان لوکاں وچو‏ں ہر اک نفیل نو‏‏ں لبھ رہیا سی، گویا کہ میرے اُتے حبشیاں دا کوئی قرض آندا سی

یہ اِنّا وڈا واقعہ سی جس د‏‏ی تمام عرب وچ شہرت ہوئے گئی تے اس اُتے بوہت سارے شاعر نے قصائد کہ‏ے۔ انہاں قصائد وچ ایہ گل بالکل نمایاں اے کہ سب تو‏ں اسنو‏ں اللہ تعالٰی د‏‏ی قدرت دا اعجاز قرار دتا تے کدرے اشارۃً و کنایۃً وی ایہ نئيں کہیا کہ اس وچ اُنہاں بُتاں دا وی کوئی دخل سی جو کعبہ وچ پوجے جاندے سن ۔ مثال دے طور اُتے عبد اللہ ابن الزبغریٰ کہیا اے کہ

&lt;poem&gt;60 ہزار سن جو اپنی سرزمین د‏‏ی طرف واپس نہ جا سک‏‏ے تے نہ واپس ہونے دے بعد انہاں دا بیمار (ابرھہ) زندہ رہیا)
ایتھ‏ے انہاں تو‏ں پہلے عاد تے جرھم سن تے اللہ بندےآں دے اُتے موجود اے جو اسنو‏ں قائم رکھے ہوئے اے 
اٹھو تے اپنے رب د‏‏ی عبادت کرو تے مکہ و منٰی د‏‏ی پہاڑیاں دے درمیان بیت اللہ دے کونےآں نو‏‏ں مسح کرو
جب عرش والے د‏‏ی مدد توانو‏‏ں پہنچی تاں اس بادشاہ دے لشکراں نے انہاں لوکاں نو‏‏ں اس حال وچ پھیر دتا کہ کوئی خاک وچ پيا سی تے کوئی سنگسار کیہ ہویا سی۔&lt;/poem&gt;
ایہی نئيں بلکہ حضرت ام ھانی تے حضرت زبیر بن العوام د‏‏ی روایت اے کہ رسول اللہ {{درود}} نے فرمایا قریش نے 10 سال (اور بروایت بعض ست سال) تک اللہ وحدہ لاشریک دے سوا کسی د‏‏ی عبادت نہ کيتی۔ ام ھانی د‏‏ی روایت [[امام بخاری]] نے اپنی تریخ وچ تے طبرانی، حاکم، ابن مردویہ تے بیہقی نے اپنی کتاباں حدیث وچ نقل کيتی ا‏‏ے۔ حضرت زبیر دا بیان طبرانی تے ابن مردویہ تے [[ابن عساکر]] نے روایت کيتا اے تے اس د‏ی تائید ہور حضرت سعید بن المسیب د‏‏ی اس مرسل روایت نال ہُندی اے و [[خطیب بغدادی]] نے اپنی تریخ وچ درج د‏‏ی ا‏‏ے۔

جس سال ایہ واقعہ پیش آیا، اہل اسنو‏ں اسنو‏ں [[عام الفیل]] (ہاتھیاں دا سال) کہندے نيں تے ايس‏ے سال رسول اللہ {{درود}} د‏‏ی ولادت مبارکہ ہوئی۔ محدثین تے مورخین دا اس گل اُتے نیڑے قریب اتفاق اے کہ اصحاب الفیل دا واقعہ محرم وچ پیش آیا سی تے حضور د‏‏ی ولادت [[ربیع الاول]] وچ ہوئی۔ اکثریت ایہ کہندی اے کہ آپ د‏‏ی ولادت واقعۂ فیل دے 50 دن بعد ہوئی۔
==مقصودِ کلام==
جو تاریخی تفصیلات اُتے درج د‏‏ی گئیاں نيں انہاں نو‏‏ں نگاہ وچ رکھ دے سورۂ فیل اُتے غور کيتا جائے تاں ایہ گل اچھی طرح سمجھ وچ آ جاندی اے کہ اس سورت وچ اس قدر اختصار دے نال صرف اصحاب الفیل اُتے اللہ تعالٰی دے عذاب دا ذکر کر دین‏ے اُتے کیو‏ں اکتفا کيتا گیا ا‏‏ے۔ واقعہ کچھ بہت پرانا نہ سی۔ مکے دا بچہ بچہ اسنو‏ں جاندا سی۔ عرب دے لوک عام طور اُتے اس تو‏ں واقف سن ۔ تمام اہل عرب اس گل دے قائل سن کہ ابرھہ دے اس حملے تو‏ں کعبے د‏‏ی حفاظت کسی دیوی یا دیوت‏ا نے نئيں بلکہ اللہ تعالٰی نے کيتی۔ اللہ ہی تو‏ں قریش دے سرداراں نے مدد دے لئی دعاواں منگی سن تے چند سال تک قریش دے لوک اس واقعہ تو‏ں اس قدر متاثر رہے سن کہ انہاں نے اللہ دے سوا کسی د‏‏ی عبادت نہ د‏‏ی سی۔ اس لئی سورۂ فیل وچ انہاں تفصیلات دے ذکر کيتی حاجت نہ سی، بلکہ صرف اس واقعے د‏‏ی یاد دلیانا کافی سی، تاکہ قریش دے لوک خصوصاً تے اہل عرب عموماً، اپنے دلاں وچ اس گل اُتے غور کرن کہ محمد {{درود}} جس چیز د‏‏ی طرف دعوت دے رہے نيں اوہ آخر اس دے سوا تے کیہ اے کہ تمام دوسرے معبوداں نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے صرف اللہ وحدہ لاشریک د‏‏ی عبادت کيت‏ی جائے۔ ہور اوہ ایہ وی سوچ لاں کہ جے اس دعوتِ حق نو‏‏ں دبانے دے لئی انہاں نے زور زبردستی تو‏ں کم لیا تاں جس خدا نے اصحاب الفیل دا تہس نہس کيتا سی ايس‏ے دے غضب وچ اوہ گرفتار ہون گے۔

== ترجمہ اشرف علی سینوی ==

شروع الله دے ناں تو‏ں جو وڈا مہربان نہایت رحم والا اے 

کیہ تسيں نو‏‏ں معلوم نئيں کہ آپ دے رب نے ہاتھی والو ں دے نال کيتا معاملہ کيتا۔ (1) کیہ انہاں د‏‏ی تدبیر نو‏‏ں (جو ویرانی کعبہ دے بارے وچ سی) سردا پا غلط نئيں کر دتا۔ (2) تے انہاں اُتے غول دے غول پرندے بھیجے۔ (3) جو انہاں لوکاں اُتے کنکر د‏‏ی پتھریاں پھینکتے سن ۔ (4) سو الله تعالٰیٰ نے انہاں نو‏‏ں کھائے ہوئے بھونال کیندی طرح (پامال) کر دتا۔ (5)

== ترجمہ احمد علی ==

شروع الله دے ناں تو‏ں جو وڈا مہربان نہایت رحم والا اے 

کیہ تسيں نے نئيں دیکھیا کہ آپ دے رب نے ہاتھی والےآں تو‏ں کيتا برتاؤ کيتا (1) کيتا اس نے انہاں د‏‏ی تدبیر کوبے کار نئيں بنا دتا سی (2) تے اس نے انہاں اُتے غول دے غول پرندے بھیجے (3) جتھ‏ے اُتے پتھر کنکر د‏‏ی قسم دے پھینکتے سن (4) فیر انہاں نو‏ں کھائے ہوئے بھس د‏‏ی طرح کر ڈالیا (5)

== ترجمہ جالندھری ==

شروع الله دے ناں تو‏ں جو وڈا مہربان نہایت رحم والا اے 

کیہ تسيں نے نئيں دیکھیا کہ تواڈے پروردگار نے ہاتھی والےآں دے نال کیہ کيت‏‏ا (1) کیہ انہاں دا داواں غلط نئيں کيتا؟ (2) تے انہاں اُتے جھلڑ دے جھلڑ جانور بھیجے (3) جو انہاں اُتے کھنگر د‏‏ی پتھریاں پھینکتے سن (4) تاں انہاں نو‏‏ں ایسا کر دتا جداں کھایا ہويا بھس (5)

{{سورت
|105
|[[الھمزہ]]
|[[سورہ قریش]]
}}

[[گٹھ:سبھیاچار وچ ہاتھی]]
[[گٹھ:سورتاں]]
[[گٹھ:قرآن]]</text>
      <sha1>io8xhg5pz54pzhjm2ms6k5jt9vvabl4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بھارتیہ جنتا پارٹی دے وزرائے اعلی دی لسٹ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>91635</id>
    <revision>
      <id>708733</id>
      <parentid>706826</parentid>
      <timestamp>2026-07-21T05:52:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>60</id>
      </contributor>
      <comment>Removing [[:c:File:Anandiben_Patel_Sept_2014.jpg|Anandiben_Patel_Sept_2014.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Krd|Krd]] because: No license since 10 July 2026.</comment>
      <origin>708733</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32799" sha1="el200h8psjf2ipohb2mzjnop6sr7g1i" xml:space="preserve">[[File:BJP CM History 2026.png|250px|thumb|کھبے|{{نقشیاں دا حاشیہ|#FF8000|صوبے تے یونین علاقے جنہاں دے وزرائے اعلیٰ بی جے پی تو‏ں نيں|border=1px solid #191919}}
{{نقشیاں دا حاشیہ|#FFC080|صوبے تے یونین علاقے جنہاں دے وزرائے اعلیٰ بی جے پی دے سن |border=1px solid #191919}}
{{نقشیاں دا حاشیہ|#FFFFE5|صوبے تے یونین علاقے جنہاں دے وزرائے اعلیٰ بی جے پی دے کدی نئيں رہے|border=1px solid #191919}}
{{نقشیاں دا حاشیہ|#A0A0A0|وفاق دے زیر انتظام یونین علاقے|border=1px solid #191919}}]]

'''[[بھارتیہ جنت‏ا پارٹی]]''' (بی جے پی) [[بھارت]] د‏‏ی دو اہ‏م [[بھارت د‏‏ی سیاسی جماعتاں|سیاسی جماعتاں]] وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ دوسری پارٹی [[انڈین نیشنل کانگریس]] (کانگریس) ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nytimes.com/1993/11/29/world/india-s-two-major-political-parties-stumble-in-regional-elections.html|title=India's Two Major Political Parties Stumble in Regional Elections|date=29 نومبر 1993|work=[[نیو یارک ٹائمز]]|author=Edward A. Gargan|accessdate=2 اگست 2013|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141101205629/http://www.nytimes.com/1993/11/29/world/india-s-two-major-political-parties-stumble-in-regional-elections.html|archivedate=1 نومبر 2014|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/-In-Numbers-The-Rise-of-BJP-and-decline-of-Congress/articleshow/52341190.cms|title=In Numbers: The Rise of BJP and decline of Congress|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171105170102/https://timesofindia.indiatimes.com/india/-In-Numbers-The-Rise-of-BJP-and-decline-of-Congress/articleshow/52341190.cms|archivedate=5 نومبر 2017|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; 2020ء وچ [[بھارتی پارلیمان]] وچ ایہ پارٹی سب تو‏ں زیادہ نمائندگی د‏‏ی حامل ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://164.100.47.132/LssNew/Members/partywiselist.aspx|title=Sixteenth Lok Sabha|publisher=[[لوک سبھا]]|accessdate=23 اگست 2015|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151018225726/http://164.100.47.132/LssNew/Members/partywiselist.aspx|archivedate=18 اکتوبر 2015|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; بھارتیہ جنت‏ا پارٹی 1980ء وچ وجود وچ آئی تے آہستہ آہستہ بھارت د‏‏ی سیاست وچ اپنا قدم جمایا۔ ایہ پارٹی سجے بازو د‏‏ی سیاست کردی ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;{{cite book|title=India in a Globalised World|author=Sagarika Dutt|publisher=Manchester University Press|page=64|quote=BJP is a right wing party and gives priority to the unity of the country.|url=https://books.google.com/books?id=WlfeJGejIEQC&amp;pg=PA64&amp;dq=BJP+Right+wing#v=onepage&amp;q=BJP%20Right%20wing&amp;f=false|isbn=978-1-84779-214-3|date=12 نومبر 2006|accessdate=27 نومبر 2013|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180303130015/https://books.google.com/books?id=WlfeJGejIEQC&amp;pg=PA64&amp;dq=BJP+Right+wing#v=onepage&amp;q=BJP%20Right%20wing&amp;f=false|archivedate=3 مارچ 2018|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; مئی 2018ء تک بی جے پی دے کل 43 لیڈر [[وزیر اعلیٰ (بھارت)|وزیر اعلیٰ]] بنئ نيں جنہاں وچو‏ں اس وقت (مارچ 2020ء تک) 13 اس عہدہ اُتے فائز نيں۔ کچھ ریاستاں وچ بی جے پی د‏‏ی اتحادی جماعت د‏‏ی حکومت اے جداں [[بہار (بھارت)|بہار]]، [[میگھالیہ]]، [[تمل ناڈو]]، [[سکم]]، [[میزورم]] تے [[ناگالینڈ]]۔

وزیر اعلیٰ [[بھارت د‏‏یاں ریاستاں تے یونین علاقے|بھارت د‏‏ی ریاست تے یونین علاقہ]] دا [[سربراہ حکومت]] ہُندا ا‏‏ے۔ [[آئین ہند]] دے مطابق [[گورنر (بھارت)|گورنر]] ریاست دا سربراہ ہُندا اے مگر درحقیقت ریاست د‏‏ی مقننہ تے عاملہ دے تمام اختیارات وزیر اعلیٰ دے پاس ہُندے نيں۔ [[ودھان سبھا]] دے انتخابات دے بعد گورنر سب تو‏ں زیادہ نشست حاصل کرنے والی جماعت یا اتحاد نو‏‏ں تشکیل حکومت کیت‏‏ی دعوت دیندا ا‏‏ے۔ گورنر ہی وزیر اعلیٰ نامزد کردا ا‏‏ے۔ وزیر اعلیٰ اپنی [[کابینہ]] دے نال مجموعی طور اُتے اسمبلی نو‏‏ں جوابدہ ہُندا اے تے اسمبلی وچ تائید ملنے دے بعد وزیر اعلیٰ اگلے 5 برس دے لئی سربراہ حکومت بن جاندا ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;{{cite book|author=[[Durga Das Basu]]|title=Introduction to the Constitution of India|year=1960|edition=20th|pages=241, 245|publisher=[[LexisNexis Butterworths]] Wadhwa Nagpur|ISBN=978-81-8038-559-9}}&lt;/ref&gt;

43 وزرائے اعلیٰ وچو‏ں فی الحال 11 اس عہدہ اُتے فائز نيں۔ انہاں وچ [[سربانند سونووال]] آسام وچ ، [[پرمود ساونت]] گوا وچ ، [[وجے روپانی]] گجرات وچ ، [[منوہر لال کھٹر]] ہریانہ وچ ، [[جے رام ٹھاکر]] ہماچل پردیش وچ ، [[بی ایس یدی یورپا]] کرناٹک وچ ، [[این بیرین سنگھ]] منی پور وچ ، [[بپلب کمار دیب]] تریپورہ وچ ، [[تریویندر سنگھ راوت]] اُتریا کھنڈ وچ تے [[یوگی آدتیہ ناتھ]] اترپردیش وچ ۔ بی جے پی د‏‏ی طرف تو‏ں ہن تک کل 4 خواتین وزیر اعلیٰ ہوئیاں نيں، [[سشما سوراج]] دہلی وچ ، [[اوما بھارتی]] مدھیہ پردیش وچ ، [[آنندی بین پٹیل]] گجرات وچ تے [[وسوندھرا راجے]] راجستھان وچ ۔ [[رمن سنگھ]] چھتیس گڑھ دے وزیر اعلیٰ سن جنہاں نے مسلسل 3 مرتبہ اس عہدہ اُتے رہ ک‏ے بی جے پی د‏‏ی طرف تو‏ں سب تو‏ں زیادہ مدت تک وزیر اعلیٰ بننے دا شرف حاصل کيتا۔ اوہ 2003ء تو‏ں 2018ء اس عہدہ اُتے رہ‏‏ے۔ [[دیویندر فرنویس]] 2 مرتبہ مہاراشٹر دے وزیر اعلیٰ رہ‏‏ے۔ دوسری مرتبہ اوہ محض 3 دناں دے لئی وزیر اعلیٰ رہ پائے اس دے بعد انہاں د‏‏ی حکومت گر گئی۔ کم مدت دے لحاظ تو‏ں فڈنویس دا ناں آندا ا‏‏ے۔ جے کل مدت د‏‏ی گل کرن تاں [[سشما سوراج]] دا ناں آندا اے جو محض 52 دناں تک دہلی د‏‏ی وزیر اعلیٰ رہ پائیاں سن۔ بی جے پی دے وجود وچ آنے دے بعد [[بھیراں سنگھ شیخاوت]] سب تو‏ں پہلے وزیر اعلیٰ بنے۔ مگر اس دے کئی لیڈر پارٹی دے بننے تو‏ں پہلے [[بھارتیہ جنہاں سنگھ]] د‏‏ی حمای‏تی [[جنت‏ا پارٹی]] وچ رہندے ہوئے وزیر اعلیٰ رہ چکے سن ۔&lt;ref&gt;{{cite web|title=Janata Party merged with the Bhartiya Janata Party (BJP)|url=http://www.jagranjosh.com/current-affairs/janata-party-merged-with-the-bhartiya-janata-party-bjp-1376308568-1|publisher=jagranjosh.com|accessdate=12 نومبر 2013|date=12 اگست 2013|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112105020/http://www.jagranjosh.com/current-affairs/janata-party-merged-with-the-bhartiya-janata-party-bjp-1376308568-1|archivedate=2013-11-12|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; گجرات تے اتراکھنڈ وچ بی جے پی دے 5 وزرائے اعلیٰ رہے نيں۔ ہور مدھیہ پردیش تے اترپردیش وچ 4، دہلی، گوا، ہماچل پریش تے کرناٹک وچ 3 وزرائے اعلیٰ ہوئے نيں۔

== بھارتیہ جنت‏ا دے پارٹی وزرائے اعلیٰ ==

;اشارہ
* {{Legend inline|1 = #faecc8|text = *}}&amp;nbsp;– برسرعہدہ وزیر اعلیٰ

{| class=&quot;plainrowheaders sortable wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|- align=center
!scope=col| ریاست
!scope=col| نام
!scope=col class=unsortable| تصویر
!scope=col | مدت(s)
!scope=col | کل مدت (دن)
!scope=col class=unsortable| مدت د‏‏ی وضاحت
|- align=center
! scope=row style=&quot;text-align:center&quot; rowspan=&quot;2&quot;| [[اروناچل پردیش]]
! scope=row style=&quot;text-align:center&quot;| {{Sortname|گیگونگ اپانگ|}}{{#tag:ref|Apang was a member of the INC while becoming the chief minister for the first time.&lt;ref name=wsm&gt;{{cite web|title=States of India since 1947|url=http://www.worldstatesmen.org/India_states.html|publisher=worldstatesmen.org|accessdate=2 اگست 2013|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080618002451/http://www.worldstatesmen.org/India_states.html|archivedate=18 جون 2008|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; However, he left the INC and formed the [[Arunachal Congress]] in 1996,&lt;ref name=et1&gt;{{cite web|title=Apang back in Cong fold|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2004-08-29/news/27396043_1_gegong-apang-congress-ideology-mithi|work=[[دی اکنامک ٹائمز]]|accessdate=2 اگست 2013|date=29 اگست 2004|archive-date=2013-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20130818072531/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2004-08-29/news/27396043_1_gegong-apang-congress-ideology-mithi}}&lt;/ref&gt; and remained the chief minister till 1999.&lt;ref name=wsm /&gt; He was reelected as the chief minister in اگست 2003,&lt;ref name=wsm /&gt; and his party merged with the BJP in the same month.&lt;ref name=et2&gt;{{cite web|title=BJP bags its first NE state|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2003-08-31/news/27556648_1_bjp-bags-gegong-apang-bjp-mlas|work=The Economic Times|accessdate=2 اگست 2013|date=31 اگست 2003|archive-date=2014-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20141206081811/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2003-08-31/news/27556648_1_bjp-bags-gegong-apang-bjp-mlas}}&lt;/ref&gt; However, he again joined the INC in اگست 2004,&lt;ref name=et1 /&gt; and remained seated on the post of chief minister till 2007.&lt;ref name=wsm /&gt; He once again joined the BJP in فروری 2014,&lt;ref&gt;{{cite news|title=Congress stalwart Gegong Apang joins BJP|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Congress-stalwart-Gegong-Apang-joins-BJP/articleshow/30727186.cms|newspaper=Times Of India|date=20 فروری 2014|accessdate=3 مارچ 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140304010451/http://timesofindia.indiatimes.com/india/Congress-stalwart-Gegong-Apang-joins-BJP/articleshow/30727186.cms|archivedate=4 مارچ 2014|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; but left it in جنوری 2019 and joined the [[Janata Dal (Secular)]] in فروری 2019.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Arunachal veteran Gegong Apang joins Devegowda's JD(S) |url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/arunachal-veteran-gegong-apang-joins-devegowda-s-jd-s-119022100957_1.html |accessdate=24 مئی 2019 |work=[[Business Standard]] |date=21 فروری 2019}}&lt;/ref&gt;|group=lower-greek}}
| align=center height=100px|[[فائل:Gegong Apang.jpg|بدون_thumbnail|153x153px]]
| 1
| {{عمر دناں وچ |2003|8|31|2004|8|29}}
| {{dts|format=dmy|2003|8|31}} – {{dts|format=dmy|2004|8|29}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{عمر دناں وچ |2003|8|31|2004|8|29}})&lt;/small&gt;
|- align=center
! scope=row style=&quot;background:#faecc8;text-align:center;&quot; | {{Sortname|پیما کھانڈو
|}}*{{#tag:ref|Khandu became the chief minister in جولائ‏ی 2016 while being a member of the INC.&lt;ref name=&quot;khandu1&quot;&gt;{{cite news|title=BJP joins Pema Khandu's government in Arunachal Pradesh|url=http://www.rediff.com/news/report/bjp-to-join-pema-khandu-government-in-arunachal/20161014.htm|accessdate=31 دسمبر 2016|publisher=[[ریڈف ڈاٹ کوم]]|date=14 اکتوبر 2016|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170101001820/http://www.rediff.com/news/report/bjp-to-join-pema-khandu-government-in-arunachal/20161014.htm|archivedate=1 جنوری 2017|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; He joined the [[People's Party of Arunachal]] in ستمبر 2016,&lt;ref name=&quot;khandu1&quot; /&gt; and later defected to the BJP in دسمبر 2016.&lt;ref&gt;{{cite news|title=BJP forms government in Arunachal Pradesh with 33 PPA MLAs joining it|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/bjp-forms-government-in-arunachal-pradesh-with-33-ppa-mlas-joining-it/articleshow/56271718.cms|accessdate=31 دسمبر 2016|work=The Economic Times|date=31 دسمبر 2016|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170101062124/http://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/bjp-forms-government-in-arunachal-pradesh-with-33-ppa-mlas-joining-it/articleshow/56271718.cms|archivedate=1 جنوری 2017|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;|group=lower-greek}}
| align=center height=100px|[[فائل:Pema Khandu in July 2016.jpg|بدون_thumbnail|153x153px]]
| 1
| {{عمر دناں وچ |2016|12|31}}
| {{dts|format=dmy|2016|12|31}} – تاحال &lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{عمر دناں وچ |2016|12|31}})&lt;/small&gt;
|- align=center
! scope=row style=&quot;text-align:center&quot; rowspan=&quot;1&quot;| [[آسام]]
! scope=row style=&quot;background:#faecc8;text-align:center;&quot; | {{Sortname|سربانند سونووال
|}}*
| align=center height=100px|[[فائل:Chief Minister of Assam Sarbananda Sonowal.jpg|alt=Sarbananda Sonowal|100px|Sarbananda Sonowal, Chief Minister of Assam]]
| 1
| {{عمر دناں وچ |2016|5|24}}
| {{dts|format=dmy|2016|5|24}} – تاحال&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{عمر دناں وچ |2016|5|24}})&lt;/small&gt;
|- align=center
! scope=row style=&quot;text-align:center&quot; rowspan=&quot;1&quot;| [[چھتیس گڑھ]]
! scope=row style=&quot;text-align:center&quot;| {{Sortname|رمن سنگھ|}}
| [[فائل:The former Chief Minister of Chhattisgarh, Dr. Raman Singh.jpg|100px]]
| 3
|{{عمر دناں وچ |2003|12|7|2018|12|16}}
| {{dts|format=dmy|2003|12|7}} – 16 دسمبر 2018&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{عمر دناں وچ |2003|12|7|2018|12|16}})&lt;/small&gt;
|- align=center
! scope=row style=&quot;text-align:center&quot; rowspan=&quot;3&quot;| [[دہلی]]
! scope=row style=&quot;text-align:center&quot;| {{Sortname|مدن لال کھورانا|}}
| [[فائل:Madan Lal Khurana.jpg|100px]]
| 1
| {{عمر دناں وچ |1993|12|2|1996|2|26}}
| {{dts|format=dmy|1993|12|2}} – {{dts|format=dmy|1996|2|26}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{عمر دناں وچ |1993|12|2|1996|2|26}})
|- align=center
! scope=row style=&quot;text-align:center&quot;| {{Sortname|صاحب سنگھ ورما|}}
| [[فائل:The Union Labour Minister Dr. Sahib Singh chairing the 165th Meeting of the CBT, Employees Provident Fund in New Delhi on December 3, 2003 (Wednesday) (cropped).jpg|100px]]
| 1
| {{عمر دناں وچ |1996|2|26|1998|10|12}}
| {{dts|format=dmy|1996|2|26}} – {{dts|format=dmy|1998|10|12}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{عمر دناں وچ |1996|2|26|1998|10|12}})&lt;/small&gt;
|- align=center
! scope=row style=&quot;text-align:center&quot;| {{Sortname|سشما سوراج|}}
| [[فائل:Sushma Swaraj - 2018 (45124842302) (cropped).jpg|100px]]
| 1
| {{عمر دناں وچ |1998|10|12|1998|12|3}}
| {{dts|format=dmy|1998|10|12}} – {{dts|format=dmy|1998|12|3}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{عمر دناں وچ |1998|10|12|1998|12|3}})&lt;/small&gt;
|- align=center
! scope=row style=&quot;text-align:center&quot; rowspan=&quot;3&quot;| [[گووا]]
! scope=row style=&quot;text-align:center&quot; |{{Sortname|منوہر پاریکر|}}
| [[فائل:The official photograph of the Union Minister for Defence, Shri Manohar Parrikar.jpg|100px]]
| 3
| {{formatnum:{{formatnum:{{#expr:{{عمر دناں وچ |2000|10|12|2005|2|2}}+{{عمر دناں وچ |2012|3|9|2014|11|8}}+{{عمر دناں وچ |2017|3|14}}}}}}|R}}
| {{dts|format=dmy|2000|10|12}} – {{dts|format=dmy|2005|2|2}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{عمر دناں وچ |2000|10|12|2005|2|2}})&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;{{dts|format=dmy|2012|3|9}} – {{dts|format=dmy|2014|11|8}} &lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{عمر دناں وچ |2012|3|9|2014|11|8}})&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;{{dts|format=dmy|2017|3|14}} – {{dts|format=dmy|2019|3|17}} &lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{عمر دناں وچ |2017|3|14|2019|03|17}})&lt;/small&gt;
|- align=center
! scope=row style=&quot;text-align:center&quot; | {{Sortname|لکشمی کانت پارسیکر|}}
| [[فائل:Laxmikant Parsekar.jpg|100px]]
| 1
| {{عمر دناں وچ |2014|11|8|2017|03|14}}
| {{dts|format=dmy|2014|11|8}} – {{dts|format=dmy|2017|03|14}} &lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{عمر دناں وچ |2014|11|8|2017|03|14}})&lt;/small&gt;
|- align=center
! scope=row style=&quot;background:#faecc8;text-align:center;&quot; | {{Sortname|پرمود ساونت|}}*
| [[فائل:The Chief Minister of Goa, Shri Pramod Sawant.jpg|100px]]
| 1
| {{عمر دناں وچ |2019|3|19}}
| {{dts|format=dmy|2019|3|19}} – تاحال&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{عمر دناں وچ |2019|3|19}})&lt;/small&gt;
|- align=center
! scope=row style=&quot;text-align:center&quot; rowspan=&quot;5&quot;| [[گجرات (بھارت)]]
! scope=row style=&quot;text-align:center&quot;| {{Sortname|کیشو بھائی پٹیل|}}
| [[فائل:Keshubhai Patel.jpg|100px]]
| 2
| {{formatnum:{{formatnum:{{#expr:{{عمر دناں وچ |1995|5|19|1995|10|21}}+{{عمر دناں وچ |1998|5|4|2001|10|7}}}}}}|R}}
| {{dts|format=dmy|1995|5|19}} – {{dts|format=dmy|1995|10|21}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{عمر دناں وچ |1995|5|19|1995|10|21}})&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;{{dts|format=dmy|1998|5|4}} – {{dts|format=dmy|2001|10|7}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{عمر دناں وچ |1998|5|4|2001|10|7}})&lt;/small&gt;
|- align=center
! scope=row style=&quot;text-align:center&quot;| {{Sortname|سریش مہت‏ا|}}
| align=center height=100px| –
| 1
| {{عمر دناں وچ |1995|10|21|1996|7|19}}
| {{dts|format=dmy|1995|10|21}} – {{dts|format=dmy|1996|7|19}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{عمر دناں وچ |1995|10|21|1996|7|19}})&lt;/small&gt;
|- align=center
! scope=row style=&quot;;text-align:center;&quot; | {{Sortname|نریندر مودی|}}
| align=center height=100px| [[فائل:Prime Minister of India Narendra Modi.jpg|بدون_thumbnail|129x129px]]
| 4
| {{عمر دناں وچ |2001|10|7|2014|5|22}}
| {{dts|format=dmy|2001|10|7}} – {{dts|format=dmy|2014|5|22}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{عمر دناں وچ |2001|10|7|2014|5|22}})&lt;/small&gt;
|- align=center
! scope=row style=&quot;;text-align:center;&quot;  | {{Sortname|آنندی بین پٹیل|}}
| align=center height=100px| 
| 1
| {{عمر دناں وچ |2014|5|22|2016|8|7}}
| {{dts|format=dmy|2014|5|22}} – {{dts|format=dmy|2016|8|7}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{عمر دناں وچ |2014|5|22|2016|8|7}})&lt;/small&gt;
|- align=center
! scope=row style=&quot;background:#faecc8;text-align:center;&quot;  | {{Sortname|وجے روپانی|}}*
| [[فائل:Vijay Rupani.jpg|100px]]
| 1
| {{عمر دناں وچ |2016|8|7}}
| {{dts|format=dmy|2016|8|7}} – تاحال&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{عمر دناں وچ |2016|8|7}})&lt;/small&gt;
|- align=center
! scope=row style=&quot;text-align:center&quot; rowspan=&quot;1&quot;| [[ہریانہ]]
! scope=row style=&quot;background:#faecc8;text-align:center;&quot; | {{Sortname|منوہر لال کھٹر|}}*
| [[فائل:Manohar Lal Khattar 2015.jpg|100px]]
| 2
| {{عمر دناں وچ |2014|10|26}}
| {{dts|format=dmy|2014|10|26}} - تاحال&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{عمر دناں وچ |2014|10|26}})&lt;/small&gt;
|- align=center
! scope=row style=&quot;text-align:center&quot; rowspan=&quot;3&quot;| [[ہماچل پردیش]]
! scope=row style=&quot;text-align:center&quot;| {{Sortname|شاندا کمار|}}{{#tag:ref|Shanta Kumar became the chief minister for the first time (1977–1980) while being a member of the JP.&lt;ref name=wsm /&gt;|group=lower-greek}}
| [[فائل:Shanta Kumar.jpg|100px]]
| 1
| {{عمر دناں وچ |1990|3|5|1992|12|15}}
| {{dts|format=dmy|1990|3|5}} – {{dts|format=dmy|1992|12|15}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{عمر دناں وچ |1990|3|5|1992|12|15}})&lt;/small&gt;
|- align=center
! scope=row style=&quot;text-align:center&quot;| {{Sortname|پریم کمار دھومل|}}
| [[فائل:Prem Kumar Dhumal.jpg|100px]]
| 2
| {{formatnum:{{formatnum:{{#expr:{{عمر دناں وچ |1998|5|24|2003|3|6}}+{{عمر دناں وچ |2007|5|30|2012|12|25}}}}}}|R}}
| {{dts|format=dmy|1998|5|24}} – {{dts|format=dmy|2003|3|6}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{عمر دناں وچ |1998|5|24|2003|3|6}})&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;{{dts|format=dmy|2007|5|30}} – {{dts|format=dmy|2012|12|25}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{عمر دناں وچ |2007|5|30|2012|12|25}})&lt;/small&gt;
|- align=center
! scope=row style=&quot;background:#faecc8;text-align:center;&quot; | {{Sortname|جے رام ٹھاکر|}}*
|
| 1
| {{عمر دناں وچ |2017|12|27}}
| {{dts|format=dmy|2017|12|27}} – تاحال&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{عمر دناں وچ |2017|12|27}})&lt;/small&gt;
|- align=center
! scope=row style=&quot;text-align:center&quot; rowspan=&quot;3&quot;| [[جھارکھنڈ]]
! scope=row style=&quot;text-align:center&quot;| {{Sortname|بابو لال مرانڈی|}}
| align=center height=100px| –
| 1
| {{عمر دناں وچ |2000|11|15|2003|3|18}}
| {{dts|format=dmy|2000|11|15}} – {{dts|format=dmy|2003|3|18}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{عمر دناں وچ |2000|11|15|2003|3|18}})&lt;/small&gt;
|- align=center
! scope=row style=&quot;text-align:center&quot;| {{Sortname|ارجن منڈا|}}
| [[فائل:Arjun Munda 8992.JPG|100px]]
| 3
| {{formatnum:{{formatnum:{{#expr:{{عمر دناں وچ |2003|3|18|2005|3|2}}+{{عمر دناں وچ |2005|3|12|2006|9|18}}+{{عمر دناں وچ |2010|9|11|2013|6|13}}}}}}|R}}
| {{dts|format=dmy|2003|3|18}} – {{dts|format=dmy|2005|3|2}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{عمر دناں وچ |2003|3|18|2005|3|2}})&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;{{dts|format=dmy|2005|3|12}} – {{dts|format=dmy|2006|9|18}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{عمر دناں وچ |2005|3|12|2006|9|18}})&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;{{dts|format=dmy|2010|9|11}} – {{dts|format=dmy|2013|6|13}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{عمر دناں وچ |2010|9|11|2013|6|13}})&lt;/small&gt;
|- align=center
! scope=row style=&quot;text-align:center&quot; | {{Sortname|رگھوبر داس|}}
| [[فائل:Raghuvar Das.jpg|100px]]
| style=&quot;text-align:center;text-align:center;&quot; |1
| style=&quot;text-align:center;text-align:center;&quot; |{{عمر دناں وچ |2014|12|28|2019|12|29}}
| style=&quot;text-align:center;text-align:center;&quot; |{{dts|format=dmy|2014|12|28}} – {{dts|format=dmy|2019|12|29}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{عمر دناں وچ |2014|12|28|2019|12|29}})&lt;/small&gt;
|- align=center
! scope=row style=&quot;text-align:center&quot; rowspan=&quot;3&quot;| [[کرناٹک]]
! scope=row style=&quot;background:#faecc8;text-align:center;&quot;| {{Sortname|بی ایس یدی یورپا|}}*
| [[فائل:The Chief Minister of Karnataka, Shri B.S. Yediyurappa.jpg|100px]]
| 4
| {{formatnum:{{formatnum:{{#expr:{{عمر دناں وچ |2007|11|11|2007|11|20}}+{{عمر دناں وچ |2008|5|30|2011|8|4}}+{{عمر دناں وچ |2018|5|17|2018|5|23}}+{{عمر دناں وچ |2019|7|26}}}}}}|R}}
| {{dts|format=dmy|2007|11|11}} – {{dts|format=dmy|2007|11|20}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{عمر دناں وچ |2007|11|11|2007|11|20}})&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;{{dts|format=dmy|2008|5|30}} – {{dts|format=dmy|2011|8|4}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{عمر دناں وچ |2008|5|30|2011|8|4}})&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;{{dts|format=dmy|2018|5|17}} – {{dts|format=dmy|2018|5|23}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{عمر دناں وچ |2018|5|17|2018|5|23}})&lt;/small&gt;
{{dts|format=dmy|2019|7|26}} – تاحال&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{عمر دناں وچ |2019|7|26}})&lt;/small&gt;
|- align=center
! scope=row style=&quot;text-align:center&quot;| {{Sortname|ڈی وی سدانند گوڑا|}}
| [[فائل:Sadananda Gowda.jpg|100px]]
| 1
| {{عمر دناں وچ |2011|8|4|2012|6|12}}
| {{dts|format=dmy|2011|8|4}} – {{dts|format=dmy|2012|6|12}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{عمر دناں وچ |2011|8|4|2012|6|12}})&lt;/small&gt;
|- align=center
! scope=row style=&quot;text-align:center&quot;| {{Sortname|جگدیش شیٹر|}}
| [[فائل:Jagadish Shettar.jpg|100px]]
| 1
| {{عمر دناں وچ |2012|6|12|2013|5|13}}
| {{dts|format=dmy|2012|6|12}} – {{dts|format=dmy|2013|5|13}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{عمر دناں وچ |2012|6|12|2013|5|13}})&lt;/small&gt;
|- align=center
! scope=row style=&quot;text-align:center&quot; rowspan=&quot;4&quot;| [[مدھیہ پردیش]]{{#tag:ref|[[Kailash Chandra Joshi]] is a BJP leader who became Madhya Pradesh chief minister in 1977 as a member of JP.&lt;ref name=wsm /&gt; [[Virendra Kumar Sakhlecha]]، who became Madhya Pradesh chief minister in 1978 as a JP member, was also a BJP leader.&lt;ref name=wsm /&gt;|group=lower-greek}}
! scope=row style=&quot;text-align:center&quot;| {{Sortname|سندر لال پٹوا|}}{{#tag:ref|Patwa became the chief minister for the first time (جنوری 1980 – فروری 1980) while being a member of the JP.&lt;ref name=wsm /&gt;|group=lower-greek}}
| align=center height=100px| –
| 1
| {{عمر دناں وچ |1990|3|5|1992|12|15}}
| {{dts|format=dmy|1990|3|5}} – {{dts|format=dmy|1992|12|15}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{عمر دناں وچ |1990|3|5|1992|12|15}})&lt;/small&gt;
|- align=center
! scope=row style=&quot;text-align:center&quot;| {{Sortname|اوما بھارتی|}}
| [[فائل:Uma Bharati in 2014.jpg|100px]]
| 1
| {{عمر دناں وچ |2003|12|8|2004|8|23}}
| {{dts|format=dmy|2003|12|8}} – {{dts|format=dmy|2004|8|23}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{عمر دناں وچ |2003|12|8|2004|8|23}})&lt;/small&gt;
|- align=center
! scope=row style=&quot;text-align:center&quot;| {{Sortname|بابو لال غور|}}
| [[فائل:Babulal gaur.jpg|100px]]
| 1
| {{عمر دناں وچ |2004|8|23|2005|11|29}}
| {{dts|format=dmy|2004|8|23}} – {{dts|format=dmy|2005|11|29}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{عمر دناں وچ |2004|8|23|2005|11|29}})&lt;/small&gt;
|- align=center
! scope=row style=&quot;text-align:center&quot; | {{Sortname|شیوراج سنگھ چوہان|}}
| [[فائل:Shivraj Singh Chauhan (cropped).jpg|100px]]
| 3
| {{عمر دناں وچ |2005|11|29|2018|12|16}}
| {{dts|format=dmy|2005|11|29}} – {{dts|format=dmy|2018|12|16}} &lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{عمر دناں وچ |2005|11|29|2018|12|16}})&lt;/small&gt;
|- align=center
! scope=row style=&quot;text-align:center&quot; rowspan=&quot;1&quot;| [[مہاراشٹر]]
! scope=row style=&quot;text-align:center&quot; | {{Sortname|دیویندر فرنویس|}}
| [[فائل:Devendra fadnavis.png|100px]]
| 2
| {{formatnum:{{formatnum:{{#expr:{{عمر دناں وچ |2014|10|31|2019|11|8}}+{{عمر دناں وچ |2019|11|23|2019|11|26}}}}}}|R}}
| {{dts|format=dmy|2014|10|31}} – {{dts|format=dmy|2019|11|8}} &lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{عمر دناں وچ |2014|10|31|2019|11|8}})&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;{{dts|format=dmy|2019|11|23}} – {{dts|format=dmy|2019|11|26}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{عمر دناں وچ |2019|11|23|2019|11|26}})&lt;/small&gt;
|- align=center
! scope=row style=&quot;text-align:center&quot; rowspan=&quot;1&quot;| [[منی پور]]
! scope=row style=&quot;background:#faecc8;text-align:center;&quot; | {{Sortname|این بیرین سنگھ|}}*
| [[فائل:N. Biren Singh.jpg|100px]]
| 1
| {{عمر دناں وچ |2017|3|15}}
| {{dts|format=dmy|2017|3|15}} – تاحال&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{عمر دناں وچ |2017|3|15}})&lt;/small&gt;
|- align=center
! scope=row style=&quot;text-align:center&quot; rowspan=&quot;2&quot;| [[راجستھان]]
! scope=row style=&quot;text-align:center&quot;| {{Sortname|بھیراں سنگھ شیخاوت|}}{{#tag:ref|Shekhawat became the chief minister for the first time (1977–1980) while being a member of the JP.|group=lower-greek}}
| [[فائل:BS Shekhawat (cropped).jpg|100px]]
| 2
| {{formatnum:{{formatnum:{{#expr:{{عمر دناں وچ |1990|3|4|1992|12|15}}+{{عمر دناں وچ |1993|12|4|1998|12|1}}}}}}|R}}
| {{dts|format=dmy|1990|3|4}} – {{dts|format=dmy|1992|12|15}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{عمر دناں وچ |1990|3|4|1992|12|15}})&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;{{dts|format=dmy|1993|12|4}} – {{dts|format=dmy|1998|12|1}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{عمر دناں وچ |1993|12|4|1998|12|1}})&lt;/small&gt;
|- align=center
! scope=row style=&quot;text-align:center&quot;| {{Sortname|وسوندھرا راجے|}}
| [[فائل:Vasundhra Raje.jpg|100px]]
| 2
| {{formatnum:{{formatnum:{{#expr:{{عمر دناں وچ |2003|12|8|2008|12|18}}+{{عمر دناں وچ |2013|12|13|2018|12|16}}}}}}|R}}
| {{dts|format=dmy|2003|12|8}} – {{dts|format=dmy|2008|12|18}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{عمر دناں وچ |2003|12|8|2008|12|18}})&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;{{dts|format=dmy|2013|12|13}} – 16 دسمبر 2018&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{عمر دناں وچ |2013|12|13|2018|12|16}})&lt;/small&gt;
|- align=center
! scope=row style=&quot;text-align:center&quot; rowspan=&quot;1&quot;| [[تریپورہ]]
! scope=row style=&quot;background:#faecc8;text-align:center;&quot; | {{Sortname|بپلب کمار دیب|}}*
| align=center height=100px|[[فائل:Biplab Kumar Deb in 2018.jpg|alt=Biplab Kumar Deb|وسط|بدون_thumbnail|134x134px|Biplab Kumar Deb, Chief Minister of Tripura]]
| 1
| {{عمر دناں وچ |2018|3|9}}
| {{dts|format=dmy|2018|3|9}} – تاحال&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{عمر دناں وچ |2018|3|9}})&lt;/small&gt;
|- align=center
! scope=row style=&quot;text-align:center&quot; rowspan=&quot;5&quot;| [[اتراکھنڈ]]
! scope=row style=&quot;text-align:center&quot;| {{Sortname|نتیانند سوامی||}}
|
| 1
| {{عمر دناں وچ |2000|11|9|2001|10|30}}
| {{dts|format=dmy|2000|11|9}} – {{dts|format=dmy|2001|10|30}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{عمر دناں وچ |2000|11|9|2001|10|30}})&lt;/small&gt;
|- align=center
! scope=row style=&quot;text-align:center&quot;| {{Sortname|بھگت سنگھ کوشیاری|}}
|
| 1
| {{عمر دناں وچ |2001|10|30|2002|3|2}}
| {{dts|format=dmy|2001|10|30}} – {{dts|format=dmy|2002|3|2}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{عمر دناں وچ |2001|10|30|2002|3|2}})&lt;/small&gt;
|- align=center
! scope=row style=&quot;text-align:center&quot;| {{Sortname|بی سی کھنڈوی|}}
|
| 2
| {{formatnum:{{formatnum:{{#expr:{{عمر دناں وچ |2007|3|8|2009|6|28}}+{{عمر دناں وچ |2011|9|11|2012|3|13}}}}}}|R}}
| {{dts|format=dmy|2007|3|8}} – {{dts|format=dmy|2009|6|28}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{عمر دناں وچ |2007|3|8|2009|6|28}})&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;{{dts|format=dmy|2011|9|11}} – {{dts|format=dmy|2012|3|13}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{عمر دناں وچ |2011|9|11|2012|3|13}})&lt;/small&gt;
|- align=center
! scope=row style=&quot;text-align:center&quot;| {{Sortname|رمیش پوکھریال|}}
|
| 1
| {{عمر دناں وچ |2009|6|28|2011|9|11}}
| {{dts|format=dmy|2009|6|28}} – {{dts|format=dmy|2011|9|11}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{عمر دناں وچ |2009|6|28|2011|9|11}})&lt;/small&gt;
|- align=center
! scope=row style=&quot;background:#faecc8;text-align:center;&quot; | {{Sortname|تریویندر سنگھ راوت|}}*
| [[فائل:TrivendraSinghRawat.jpg|100px]]
| 1
| {{عمر دناں وچ |2017|3|18}}
| {{dts|format=dmy|2017|3|18}} – تاحال&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{عمر دناں وچ |2017|3|18}})&lt;/small&gt;
|- align=center
! scope=row style=&quot;text-align:center&quot; rowspan=&quot;4&quot;| [[اتر پردیش]]
! scope=row style=&quot;text-align:center&quot;| {{Sortname|کلیان سنگھ|}}
| [[فائل:Kalyan Singh1.jpg|100px]]
| 3
| {{formatnum:{{formatnum:{{#expr:{{عمر دناں وچ |1991|6|24|1992|12|6}}+{{عمر دناں وچ |1997|9|21|1998|2|21}}+{{عمر دناں وچ |1998|2|23|1999|11|12}}}}}}|R}}
| {{dts|format=dmy|1991|6|24}} – {{dts|format=dmy|1992|12|6}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{عمر دناں وچ |1991|6|24|1992|12|6}})&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;{{dts|format=dmy|1997|9|21}} – {{dts|format=dmy|1998|2|21}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{عمر دناں وچ |1997|9|21|1998|2|21}})&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;{{dts|format=dmy|1998|2|23}} – {{dts|format=dmy|1999|11|12}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{عمر دناں وچ |1998|2|23|1999|11|12}})&lt;/small&gt;
|- align=center
! scope=row style=&quot;text-align:center&quot;| {{Sortname|رام پرکاش گپتا|}}
| align=center height=100px| –
| 1
| {{عمر دناں وچ |1999|11|12|2000|10|28}}
| {{dts|format=dmy|1999|11|12}} – {{dts|format=dmy|2000|10|28}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{عمر دناں وچ |1999|11|12|2000|10|28}})&lt;/small&gt;
|- align=center
! scope=row style=&quot;text-align:center&quot;| {{Sortname|راجناتھ سنگھ|}}
| [[فائل:Rajnath.jpg|100px]]
| 1
| {{عمر دناں وچ |2000|10|28|2002|3|8}}
| {{dts|format=dmy|2000|10|28}} – {{dts|format=dmy|2002|3|8}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{عمر دناں وچ |2000|10|28|2002|3|8}})&lt;/small&gt;
|- align=center
! scope=row style=&quot;background:#faecc8;text-align:center;&quot; | {{Sortname|یوگی آدتیہ ناتھ|}}*
| [[فائل:The Uttar Pradesh Chief Minister, Shri Yogi Adityanath meeting the President, Shri Ram Nath Kovind, at Rashtrapati Bhavan, in New Delhi on February 10, 2018 (cropped).jpg|100px]]
| 1
| {{عمر دناں وچ |2017|3|19}}
| {{dts|format=dmy|2017|3|19}} – تاحال&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{عمر دناں وچ |2017|3|19}})&lt;/small&gt;
|}

{{باب|قدامت پرستی|بھارت|سیاست}}

== حوالے ==
{{حوالے}}

== باہرلے جوڑ ==
* {{دفتری ویب سائٹ|http://www.bjp.org/|name=بی جے پی د‏‏ی دفتری ویب سائٹ}}
* {{Commons category-inline|Chief ministers from the Bharatiya Janata Party|بی جے پی دے وزرائے اعلی}}
{{بھارتیہ جنت‏ا پارٹی}}
{{موجودہ بھارتی وزرائے اعلیٰ}}
{{بھارتیہ جنت‏ا پارٹی دے وزرائے اعلیٰ د‏‏ی فہرست}}

[[گٹھ:بھارتیہ جنت‏ا پارٹی دے وزرائے اعلیٰ]]
[[گٹھ:بھارتی ریاستاں دے وزرائے اعلیٰ د‏‏ی فہرستاں]]</text>
      <sha1>el200h8psjf2ipohb2mzjnop6sr7g1i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اوقیانوسیہ دیاں خود مختار ریاستاں تے تابع علاقہ جات دی لسٹ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>91816</id>
    <revision>
      <id>708781</id>
      <parentid>706902</parentid>
      <timestamp>2026-07-21T11:27:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>60</id>
      </contributor>
      <comment>Replacing Coat_of_arms_of_Samoa.svg with [[File:Public_Seal_of_Samoa.svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · Not a coat of arms, and one of many seals, so &quot;</comment>
      <origin>708781</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27275" sha1="dq0sm6wk6b058jr40ms1by0xwc3a2jp" xml:space="preserve">[[فائل:Oceania (orthographic projection).svg|thumb|اوقیانوسیہ]]

ایہ '''اوقیانوسیہ د‏‏ی خود مختار ریاستاں و تابع علاقہ جات د‏‏ی لسٹ''' (List of sovereign states and dependent territories in Oceania) ا‏‏ے۔

== خود مختار ریاستاں ==
'''خود مختار ریاست''' اک [[جغرافیائی]] علاقے اُتے اعلیٰ ترین اقدار اے جو بین الاقوامی قانونی نظام دے تحت اک آزاد مرکزی [[حکومت]] د‏‏ی طرف تو‏ں ظاہر کيتا جاندا ا‏‏ے۔

=== تسلیم شدہ ریاستاں ===
یہ تمام [[اقوام متحدہ]] د‏‏ی [[اقوام متحدہ دے رکن ملکاں|رکن]] نيں۔

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;width:100%&quot;
! class=&quot;unsortable&quot; | پرچم
!قومی نشان / نشان ریاست
! class=&quot;unsortable&quot; | نقشہ
! اردو تے مکمل انگریزی رسمی نام&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;CIA_Names&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2142.html |title=Field Listing :: Names |publisher=Central Intelligence Agency |accessdate=30 September 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225001053/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2142.html%20 |archivedate=2018-12-25 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;UN_Names&quot;&gt;{{cite web |url=http://unstats.un.org/unsd/geoinfo/UNGEGN/docs/9th-uncsgn-docs/UNGEGN%20WG%20Country%20Names%20Document%20-%20August%202009.pdf |title=UNGEGN List of Country Names |publisher=United Nations Statistics Division |year=2007 |accessdate=2011-02-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225001052/https://unstats.un.org/unsd/geoinfo/UNGEGN/docs/9th-uncsgn-docs/UNGEGN%20WG%20Country%20Names%20Document%20-%20August%202009.pdf%20 |archivedate=2018-12-25 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Europa&quot;&gt;{{cite web |url=http://publications.europa.eu/code/en/en-5000500.htm#fn-tw1 |title=List of countries, territories and currencies |publisher=Europa |date=9 August 2011 |accessdate=10 August 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225001055/http://publications.europa.eu/code/en/en-5000500.htm#fn-tw1 |archivedate=2018-12-25 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
! مقامی مختصر تے رسمی نام&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;CIA_Names&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;UN_Names&quot; /&gt;
! راجگڑھ&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;Europa&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Capital&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2057.html |title=Field Listing :: Capital |publisher=Central Intelligence Agency |accessdate=17 February 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225001050/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2057.html%20 |archivedate=2018-12-25 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://unstats.un.org/unsd/geoinfo/geonames/ |title=UNGEGN World Geographical Names |publisher=United Nations Group of Experts on Geographical Names |date=13 September 2010 |accessdate=24 February 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225001057/http://unstats.un.org/unsd/geoinfo/geonames/%20 |archivedate=2018-12-25 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
! آبادی&lt;br /&gt;{{Cref2|a}}&lt;ref name=&quot;Population&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html |title=Country Comparison :: Population |publisher=Central Intelligence Agency |date=July 2014 |accessdate=17 October 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225001058/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html%20 |archivedate=2018-12-25 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
! رقبہ&lt;br /&gt;{{Cref2|a}}&lt;ref name=&quot;Area&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2147.html |title=Field Listing :: Area |publisher=Central Intelligence Agency |accessdate=3 March 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225001054/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2147.html%20 |archivedate=2018-12-25 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[فائل:Flag of Australia.svg|centre|100px|border]]
|[[فائل:Coat of arms of the Commonwealth of Australia.svg|frameless|110x110px]]
| [[فائل:Australia (orthographic projection).svg|150px]]
| [[آسٹریلیا]]&lt;ref group=&quot;note&quot;&gt;Australia contains 4 external territories not associated with Oceania, the [[جزائر کوکوس]] and [[جزیرہ کرسمس]] in Asia, and the [[جزیرہ ہرڈ و جزیرے مکڈونلڈ]] and the claimed [[آسٹریلوی انٹارکٹک علاقہ]] in the Antarctic.&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Commonwealth of Australia
| {{Lang-en|Australia — Commonwealth of Australia}}
| [[کینبرا]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{Lang-en|Canberra}}
| 23,268,319
| {{Tri1|7741220|{{Convert|7741220|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[فائل:Flag of Federated States of Micronesia.svg|centre|100px|border]]
|[[فائل:Seal of the Federated States of Micronesia.svg|frameless|110x110px]]
| [[فائل:LocationMicronesia.png|150px]]
| [[ریاستہائے وفاقیہ مائکرونیشیا]]
| {{Lang-en|Federated States of Micronesia}}
| [[پالیکیر]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{Lang-en|Palikir}}
| 106,487
| {{Tri1|0000702|{{Convert|702|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[فائل:Flag of Fiji.svg|centre|100px|border]]
|[[فائل:Coat of arms of Fiji.svg|frameless|110x110px]]
| [[فائل:LocationFiji.png|150px]]
| [[فجی]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Republic of Fiji
| {{Lang-en|Fiji — Republic of Fiji}}&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{lang-fj|Viti — Matanitu ko Viti}}&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[فجی ہندی]] ''फीजी/Fiji - रिपब्लिक ऑफ फीजी/ Ripablik ăph Phījī''
| [[سووا]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{Lang-en|Suva}}&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{lang-fj|Suva}}&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[فجی ہندی]]: ''Suva''
| 890,057
| {{Tri1|0018275|{{Convert|18274|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[فائل:Flag of Kiribati.svg|centre|100px|border]]
|[[فائل:Coat of arms of Kiribati.svg|frameless|121x121px]]
| [[فائل:LocationKiribati.png|150px]]
| [[کیریباندی]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Republic of Kiribati
| {{Lang-en|Kiribati — Republic of Kiribati}}&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{lang-gil|Kiribati — Ribaberiki Kiribati}}
| [[تاراوا]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{Lang-en|Tarawa}}
----[[بایریکی]]

{{Lang-en|Bairiki}}
| 101,998
| {{Tri1|0000811|{{Convert|811|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[فائل:Flag of the Marshall Islands.svg|centre|100px|border]]
|[[فائل:Seal of the Marshall Islands.svg|frameless|115x115px]]
| [[فائل:LocationMarshallIslands.png|150px]]
| [[مارشل جزیرے]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Republic of the Marshall Islands
| {{Lang-en|Marshall Islands — Republic of the Marshall Islands}}&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{lang-mh|Aelōn̄ in M̧ajeļ – Aolepān Aorōkin M̧ajeļ}}
| [[ماجورو]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{Lang-en|Majuro}}
| 68,480
| {{Tri1|0000181|{{Convert|181|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[فائل:Flag of Nauru.svg|centre|100px|border]]
|[[فائل:Coat of arms of Nauru.svg|frameless|110x110px]]
| [[فائل:LocationNauru.png|150px]]
| [[ناورو]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Republic of Nauru
| {{Lang-en|Nauru — Republic of Nauru}}&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{lang-na|Naoero – Repubrikin Naoero}}
| No official Capital
----&lt;small&gt;Government offices are in [[یارن]]&lt;/small&gt;
| 9,378
| {{Tri1|0000021|{{Convert|21|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[فائل:Flag of New Zealand.svg|centre|100px|border]]
|[[فائل:Coat of arms of New Zealand.svg|frameless|113x113px]]
| [[فائل:New Zealand (orthographic projection).svg|150px]]
| [[نیوزی لینڈ]]&lt;ref group=&quot;note&quot;&gt;New Zealand also claims territory in the Antarctic as the [[راس انحصار]].&lt;/ref&gt;
| {{Lang-en|New Zealand}}&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{Lang-mi|Aotearoa}}
| [[ویلنگٹن]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{Lang-en|Wellington}}
| 4,570,038

| {{Tri1|0267710|{{Convert|267710|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[فائل:Flag of Palau.svg|centre|100px|border]]
| 
| [[فائل:LocationPalau.png|150px]]
| [[پلاؤ]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Republic of Palau
| {{Lang-en|Palau — Republic of Palau}}&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{lang-pau|Belau — Beluu er a Belau}}
| [[نگئولمود]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{Lang-en|Ngerulmud}}&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{lang-pau|Ngerulmud}}
| 21,032
| {{Tri1|0000459|{{Convert|459|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[فائل:Flag of Papua New Guinea.svg|centre|100px|border]]
|[[فائل:National emblem of Papua New Guinea.svg|frameless|110x110px]]
| [[فائل:Papua New Guinea (orthographic projection).svg|150px]]
| [[پاپوا نیو گنی]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Independent State of Papua New Guinea
| {{Lang-en|Papua New Guinea — Independent State of Papua New Guinea}}&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{lang-tpi|Papua Niugini — Independen Stet bilong Papua Niugini}}
| [[پورٹ مورسبی]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{Lang-en|Port Moresby}}
| 6,310,129
| {{Tri1|0462840|{{Convert|462840|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[فائل:Flag of Samoa.svg|centre|100px|border]]
|[[فائل:Public Seal of Samoa.svg|frameless|111x111px]]
| [[فائل:LocationSamoa.png|150px]]
| [[سامووا]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Independent State of Samoa
| {{Lang-en|Samoa — Independent State of Samoa}}&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{lang-sm|Samoa — Malo Sa‘oloto Tuto'atasi o Samoa}}
| [[آپیا]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{Lang-en|Apia}}&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{lang-sm|Apia}}
| 194,320
| {{Tri1|0002831|{{Convert|2831|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[فائل:Flag of the Solomon Islands.svg|centre|100px|border]]
|[[فائل:Coat of arms of the Solomon Islands.svg|frameless|132x132px]]
| [[فائل:LocationSolomonIslands.png|150px]]
| [[سولومن جزیرے]]
| {{Lang-en|Solomon Islands}}
| [[ہونیارا]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{Lang-en|Honiara}}
| 584,578
| {{Tri1|0028896|{{Convert|28896|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[فائل:Flag of Tonga.svg|centre|100px|border]]
|[[فائل:Coat of arms of Tonga.svg|frameless|122x122px]]
| [[فائل:LocationTonga.png|150px]]
| [[ٹونگا]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Kingdom of Tonga
| {{Lang-en|Tonga — Kingdom of Tonga}}&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{lang-to|Tonga — Pule'anga Tonga}}
| [[نوکوالوفا]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{Lang-en|Nuku'alofa}}&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{lang-to|Nuku'alofa}}
| 106,146
| {{Tri1|0000747|{{Convert|747|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[فائل:Flag of Tuvalu.svg|centre|100px|border]]
|[[فائل:Coat of arms of Tuvalu.svg|frameless|116x116px]]
| [[فائل:LocationTuvalu.png|150px]]
| [[تووالو]]
| {{Lang-en|Tuvalu}}&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{lang-tvl|Tuvalu}}
| [[فونافوندی]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{Lang-en|Funafuti}}
| 10,619
| {{Tri1|0000026|{{Convert|26|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[فائل:Flag of Vanuatu.svg|centre|100px|border]]
|[[فائل:Coat of arms of Vanuatu.svg|frameless|138x138px]]
| [[فائل:LocationVanuatu.png|150px]]
| [[وانواتو]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Republic of Vanuatu
| {{lang-bi|Vanuatu — Ripablik blong Vanuatu}}&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{Lang-en|Vanuatu — Republic of Vanuatu}}&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{Lang-fr|Vanuatu — République de Vanuatu}}
| [[پورٹ ولا]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{lang-bi|Port Vila}}&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{Lang-en|Port Vila}}&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{Lang-fr|Port-Vila}}
| 256,155
| {{Tri1|0012189|{{Convert|12189|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|}

=== غیر اقوام متحدہ رکن ریاستاں ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! class=&quot;unsortable&quot; | پرچم
! قومی نشان
! class=&quot;unsortable&quot; | نقشہ
! اردو تے مکمل انگریزی نام
! حیثیت &lt;ref name=&quot;Field Listing :: Dependency Status&quot; /&gt;
! مقامی مختصر تے رسمی نام
! راجگڑھ
! آبادی
! رقبہ
|-
| [[فائل:Flag of the Cook Islands.svg|centre|100px|border]]
| [[فائل:Coat of arms of the Cook Islands.svg|frameless|110x110px]]
| [[فائل:LocationCookIslands.png|150px]]
| [[کک جزیرے]]&lt;ref name=&quot;Europa&quot; /&gt;
| خود حکومت &lt;ref&gt;Self-governing [[Associated state#Associated States of New Zealand|in free association]] with [[نیوزی لینڈ]]&lt;/ref&gt;
| {{Lang-en|Cook Islands}}&lt;br /&gt;{{lang-rar|Kūki 'Āirani}}
| [[آواریا]]&lt;ref name=&quot;Europa&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Capital&quot; /&gt;
| 11,124&lt;ref name=&quot;Population&quot; /&gt;
| {{Tri1|00236|{{Convert|236|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[فائل:Flag of Niue.svg|centre|100px|border]]
| [[فائل:Public Seal of Niue (1974–2021).svg|frameless|110x110px]]
| [[فائل:LocationNiue.png|150px]]
| [[نیووے]]&lt;ref name=&quot;Europa&quot; /&gt;
| خود حکومت &lt;ref&gt;Self-governing [[Associated state#Associated States of New Zealand|in free association]] with New Zealand&lt;/ref&gt;
| {{lang-niu|Niuē}}&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{Lang-en|Niue}}
| [[الوفی]]&lt;ref name=&quot;Europa&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Capital&quot; /&gt;
| 1,311&lt;ref name=&quot;Population&quot; /&gt;
| {{Tri1|00260|{{Convert|260|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|}

== غیر خود مختار علاقے ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! class=&quot;unsortable&quot; | پرچم
! قومی نشان
! class=&quot;unsortable&quot; | نقشہ
! اردو تے مکمل انگریزی نام
! حیثیت &lt;ref name=&quot;Field Listing :: Dependency Status&quot; /&gt;
! مقامی مختصر تے رسمی نام
! راجگڑھ
! آبادی
! رقبہ
|-
| [[فائل:Flag of American Samoa.svg|centre|100px|border]]
|[[فائل:Seal of American Samoa.svg|frameless|110x110px]]
| [[فائل:LocationAmericanSamoa.png|150px]]
| [[امریکی سمووا]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Territory of American Samoa&lt;ref name=&quot;Europa&quot; /&gt;
| [[جزیراندی علاقہ]]
| {{Lang-en|American Samoa — Territory of American Samoa}}&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{Lang-sm|Amerika Sāmoa}}
| [[پاگو پاگو]]&lt;ref name=&quot;Europa&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Capital&quot; /&gt;
| 67,242&lt;ref name=&quot;Population&quot; /&gt;
| {{Tri1|00199|{{Convert|199|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[فائل:Flag of Australia (converted).svg|centre|100px|border]]
|
| [[فائل:AshmoreandCartierIslands.png|150px]]
| [[جزائر ایشمور و کارٹیر]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Territory of Ashmore and Cartier Islands
| [[آسٹریلیا د‏‏یاں ریاستاں تے علاقہ جات]]
| {{Lang-en|Ashmore and Cartier Islands}}
| &lt;small&gt;''غیر آباد''&lt;/small&gt;
| &lt;small&gt;''غیر آباد''&lt;/small&gt;
| {{Tri1|00005|{{Convert|5|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[فائل:Flag of United States.svg|centre|100px|border]]
|
| [[فائل:LocationBakerIsland.png|150px]]
| [[جزیرہ بیکر]]
| [[امریکی چھوٹے بیرونی جزیرے]]
| {{Lang-en|Baker Island}}
| &lt;small&gt;''غیر آباد''&lt;/small&gt;
| &lt;small&gt;''غیر آباد''&lt;/small&gt;
| {{Tri1|00129.1|{{Convert|129.1|km2|sqmi|1|abbr=on}}}}
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| {{پرچم تصویر|فرانس|size=80px}}
| style=&quot;text-align:right;&quot;   | [[جزیرہ کلپرٹن]]&lt;ref&gt;Sometimes considered to be part of [[اوقیانوسیہ]].&lt;/ref&gt;
| style=&quot;text-align:right;&quot;   | Clipperton Island
| style=&quot;text-align:right;&quot;   | [[فرانسیسی سمندر پار محکمے و علاقہ جات]]
| style=&quot;text-align:right;&quot;   | &lt;small&gt;''غیر آباد''&lt;/small&gt;
| style=&quot;text-align:right;&quot;   | {{Lang-fr|Île de la Passion}}
|-
| [[فائل:Flag of Australia (converted).svg|centre|100px|border]]
|
| [[فائل:Wyspy Morza Koralowego.png|150px]]
| [[کورل سمندری جزیرے]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Coral Sea Islands Territory
| [[آسٹریلیا د‏‏یاں ریاستاں تے علاقہ جات]]
| {{Lang-en|Coral Sea Islands — Coral Sea Islands Territory}}
| &lt;small&gt;''غیر آباد''&lt;/small&gt;
| &lt;small&gt;''غیر آباد''&lt;/small&gt;
| &amp;nbsp;{{Tri1|00003|{{Convert|3|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[فائل:Flag of Rapa Nui, Chile.svg|centre|100px|border]]
|[[فائل:Emblem of Easter Island.svg|frameless|110x110px]]
| [[فائل:Orthographic projection centred over Easter Island.png|150px]]
| [[جزیرہ ایسٹر]]
|  [[چلی]] دا خصوصی علاقہ
| {{Lang-es|Isla de Pascua}}&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{lang-rap|Rapa Nui}}
| [[ہانگا روا]]
| 6,148&lt;ref&gt;{{cite web |language= Spanish |url= http://www.ine.cl/canales/chile_estadistico/familias/demograficas_vitales.php |title= COMUNAS: ACTUALIZACIÓN POBLACIÓN 2002–2012 Y PROYECCIONES 2013–2020 |work= National Statistics Institute |accessdate= 20 April 2015 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20181225001100/http://www.ine.cl/404.html?aspxerrorpath=%2Fcanales%2Fchile_estadistico%2Ffamilias%2Fdemograficas_vitales.php |archivedate= 2018-12-25 |url-status= live}}&lt;/ref&gt;
| {{Tri1|00163.6|{{Convert|163.6|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[فائل:Flag of French Polynesia.svg|centre|100px|border]]
|[[فائل:Coat of arms of French Polynesia.svg|frameless|115x115px]]
| [[فائل:Location French Polynesia.png|150px]]
| [[فرانسیسی پولینیشیا]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Overseas Lands of French Polynesia&lt;ref name=&quot;Europa&quot; /&gt;
| [[فرانس دا سمندر پار ملک]]
| {{Lang-fr|Polynésie française — Pays d'outre-mer de la Polynesie Francaise}}&lt;ref name=&quot;CIA Names&quot; /&gt;
| [[پاپیٹی]]&lt;ref name=&quot;Europa&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Capital&quot; /&gt;
| 294,935&lt;ref name=&quot;Population&quot; /&gt;
| {{Tri1|04167|{{Convert|4167|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[فائل:Flag of Guam.svg|centre|100px|border]]
|[[فائل:Seal of Guam.svg|frameless|180x180px]]
| [[فائل:LocationGuam.png|150px]]
| [[گوام]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Territory of Guam
| [[جزیراندی علاقہ]]
| {{Lang-en|Guam — Territory of Guam}}&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{Lang-ch|Guahan}}&lt;ref name=&quot;CIA Names&quot; /&gt;
| [[هاگاِنّا]] / Agaña&lt;ref name=&quot;Europa&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Capital&quot; /&gt;
| 183,286&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gq.html |title=Guam |publisher=CIA |accessdate=23 August 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225001053/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gq.html%20 |archivedate=2018-12-25 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| {{Tri1|00544|{{Convert|544|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[فائل:Flag of Hawaii.svg|centre|100px|border]]
|[[فائل:Seal of the State of Hawaii.svg|frameless|110x110px]]
| [[فائل:LocationHawaii.png|150px]]
| [[ہوائی]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;State of Hawaii
| [[امریکا د‏‏یاں ریاستاں]] of the [[ریاستہائے متحدہ امریکا]]
| {{Lang-en|Hawaii — State of Hawaii}}&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{Lang-haw|Hawaiʻi — Mokuʻāina o Hawaiʻi}}
| [[ہونولولو، ہوائی]]
| 1,404,054&lt;ref name=&quot;Population&quot; /&gt;
| {{Tri1|28311|{{Convert|28,311|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[فائل:Flag of United States.svg|centre|100px|border]]
|
| [[فائل:LocationHowlandIsland.png|150px]]
| [[جزیرہ ہاولینڈ]]
| [[امریکی چھوٹے بیرونی جزیرے]]
| {{Lang-en|Howland Island}}
| &lt;small&gt;''غیر آباد''&lt;/small&gt;
| &lt;small&gt;''غیر آباد''&lt;/small&gt;
| {{Tri1|00138.6|{{Convert|138.6|km2|sqmi|1|abbr=on}}}}
|-
| [[فائل:Flag of United States.svg|centre|100px|border]]
|
| [[فائل:LocationJarvisIsland.png|150px]]
| [[جزیرہ جاروس]]
| [[امریکی چھوٹے بیرونی جزیرے]]
| {{Lang-en|Jarvis Island}}
| &lt;small&gt;''غیر آباد''&lt;/small&gt;
| &lt;small&gt;''غیر آباد''&lt;/small&gt;
| {{Tri1|00152|{{Convert|152|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| 
|
| [[فائل:LocationJohnstonAtoll.png|150px]]
| [[جزیرہ جانسٹن]]
| [[امریکی چھوٹے بیرونی جزیرے]]
| {{Lang-en|Johnston Atoll}}
| &lt;small&gt;''غیر آباد''&lt;/small&gt;
| &lt;small&gt;''غیر آباد''&lt;/small&gt;
| {{Tri1|00276.6|{{Convert|276.6|km2|sqmi|1|abbr=on}}}}
|-
| [[فائل:Flag of Chile.svg|centre|100px|border]]
| [[فائل:Escudo de Juan Fernández.svg|frameless|168x168px]]
| [[فائل:Orthographic projection centred over Juan Fernandez.png|150px]]
| [[جزائر جوآن فرنانڈیز]]
| Special territory of [[چلی]]
| {{Lang-es|Archipiélago Juan Fernández}}
| [[سان خوان باوتیستا، چلی|سان خوان باوتیستا]]
| 900&lt;ref name=&quot;Population&quot; /&gt;
| {{Tri1|00099.6|{{Convert|99.6|km2|sqmi|1|abbr=on}}}}
|-
| [[فائل:Flag of United States.svg|centre|100px|border]]
|
| [[فائل:Orthographic projection over Kingman Reef.png|150px]]
| [[کنگمین ریف]]
| [[امریکی چھوٹے بیرونی جزیرے]]
| {{Lang-en|Kingman Reef}}
| &lt;small&gt;''غیر آباد''&lt;/small&gt;
| &lt;small&gt;''غیر آباد''&lt;/small&gt;
| {{Tri1|01958.01|{{Convert|1958.01|km2|sqmi|2|abbr=on}}}}
|-
| [[فائل:Flag of the Midway Islands (local).svg|centre|100px|border]]
|
| [[فائل:Orthographic projection centred over midway.png|150px]]
| [[جزیرہ مڈوے]]
| [[امریکی چھوٹے بیرونی جزیرے]]
| {{Lang-en|Midway Islands}}
| &lt;small&gt;''غیر آباد''&lt;/small&gt;
| &lt;small&gt;''غیر آباد''&lt;/small&gt;
| {{Tri1|02355.2|{{Convert|2355.2|km2|sqmi|1|abbr=on}}}}
|-
| [[فائل:Flag of New Caledonia.svg|centre|100px|border]]
|[[فائل:Emblem of New Caledonia.svg|frameless|194x194px]]
| [[فائل:LocationNewCaledonia.png|150px]]
| [[نیو کیلیڈونیا]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Territory of New Caledonia and Dependencies
| [[فرانسیسی سمندر پار محکمے و علاقہ جات]]&lt;ref name=&quot;Europa&quot; /&gt;
| {{Lang-fr|Nouvelle-Calédonie — Territoire des Nouvelle-Caledonie et Dependances}}&lt;ref name=&quot;CIA Names&quot; /&gt;
| [[نومئا]]&lt;ref name=&quot;Europa&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Capital&quot; /&gt;
| 256,275&lt;ref name=&quot;Population&quot; /&gt;
| {{Tri1|18575|{{Convert|18575|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[فائل:Flag of Norfolk Island.svg|centre|100px|border]]
|[[فائل:Coat of Arms of Norfolk Island.svg|frameless|124x124px]]
| [[فائل:LocationNorfolkIsland.png|150px]]
| [[جزیرہ نورفک]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Territory of Norfolk Island&lt;ref name=&quot;Europa&quot; /&gt;
| Self-governing integral [[آسٹریلیا د‏‏یاں ریاستاں تے علاقہ جات]]
| {{Lang-en|Norfolk Island — Territory of Norfolk Island}}&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[نورفوک زبان|نورفوک]]: ''Teratri of Norf'k Ailen''
| [[کنگسٹن (جزیرہ نارفولک)]]&lt;ref name=&quot;Europa&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Capital&quot; /&gt;
| 2,169&lt;ref name=&quot;Population&quot; /&gt;
| {{Tri1|00036|{{Convert|36|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[فائل:Flag of the Northern Mariana Islands.svg|centre|100px|border]]
|[[فائل:Seal of the Northern Mariana Islands.svg|frameless|110x110px]]
| [[فائل:LocationNorthernMarianas.png|150px]]
| [[اتلے ماریانا جزیرے]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Commonwealth of the Northern Mariana Islands&lt;ref name=&quot;Europa&quot; /&gt;
| [[جزیراندی علاقہ]]
| {{Lang-en|Northern Mariana Islands — Commonwealth of the Northern Mariana Islands}}&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{Lang-ch|Islas Mariånas — Sankattan Siha Na Islas Mariånas}}
| [[سائپین]]&lt;ref name=&quot;Europa&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Capital&quot; /&gt;
| 46,050&lt;ref name=&quot;Population&quot; /&gt;
| {{Tri1|00464|{{Convert|464|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[فائل:Flag of Ogasawara, Tokyo.svg|centre|100px|border]]
|
| [[فائل:Map of ogasawara islands ja.png|150px]]
| [[اوگاساوارا، ٹوکیو|اوگاساوارا پنڈ]]
| [[اوگاساوارا، ٹوکیو|اوگاساوارا پنڈ]] دا حصہ، [[توکیو]]، [[جاپان]]
| [[جزائر بونن]]: {{Lang-ja|小笠原群島}} &lt;small&gt;(''{{کلمہ نویسی|zxx|Ogasawara Islands}}'')&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;[[جزیرہ مارکس]]: {{Lang-ja|南鳥島}} &lt;small&gt;(''{{کلمہ نویسی|zxx|Minamitorishima}}'')&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;[[جزیرہ نیشینو]]: {{Lang-ja|西之島}} &lt;small&gt;(''{{کلمہ نویسی|zxx|Western Island}}'')&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;[[جزائر اوکینوتوری]]: {{Lang-ja|沖ノ鳥島}} &lt;small&gt;(''{{کلمہ نویسی|zxx|Okinotorishima}}'')&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;[[آتش فشاں جزیرے]]: {{Lang-ja|火山列島}} &lt;small&gt;(''{{کلمہ نویسی|zxx|Kazan Rettō}}'')&lt;/small&gt;
| Ōmura ({{lang|ja|大村}})
| 2,871&lt;ref name=&quot;Bonin&quot;&gt;[http://www.soumu.metro.tokyo.jp/07ogasawara/guidance/summary.html 管内概要｜小笠原支庁] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170724190609/http://www.soumu.metro.tokyo.jp/07ogasawara/guidance/summary.html |date=2017-07-24 }} (in Japanese).&lt;/ref&gt;
| {{Tri1|104.35|{{Convert|104.35|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}&lt;ref name=&quot;Bonin&quot; /&gt;
|-
| [[فائل:Flag of Palmyra Atoll (local).svg|centre|100px|border]]
|
| [[فائل:Orthographic projection over Palmyra Atoll.png|150px]]
| [[جزیرہ پالمیرا]]&lt;ref name=&quot;CIA Names&quot; /&gt;
| [[امریکی چھوٹے بیرونی جزیرے]]
| {{Lang-en|Palmyra Atoll}}
| &lt;small&gt;''غیر آباد''&lt;/small&gt;
| &lt;small&gt;''غیر آباد''&lt;/small&gt;
| {{Tri1|00012|{{Convert|12|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
|[[فائل:Flag of Indonesia.svg|border|وسط|frameless|105x105px]]
|[[فائل:National emblem of Indonesia Garuda Pancasila.svg|وسط|frameless|109x109px]]
| [[فائل:IndonesiaPapua.png|150px]]
| [[پاپوا (صوبہ)]]

Papua Province
| [[انڈونیشیا دے صوبے]]
| {{Lang-id|Papua}}
| [[جایاپورا]]
| 3,486,432&lt;ref name=&quot;Population&quot; /&gt;
| {{Tri1|319,036.05|{{Convert|319,036.05|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[فائل:Flag of Pitcairn Islands.svg|centre|100px|border]]
|[[فائل:Coat of arms of the Pitcairn Islands.svg|frameless|129x129px]]
| [[فائل:Pitcairn Islands on the globe (French Polynesia centered).svg|150px]]
| [[پٹکیرن جزیرے]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Pitcairn Group of Islands
| [[برطانوی سمندر پار علاقے]]
| {{Lang-en|Pitcairn Islands — Pitcairn, Henderson, Ducie and Oeno Islands}}&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[پٹکیرن زبان|پٹکیرن]]: ''Pitkern Ailen''
| [[ایڈمز ٹاؤن، پٹکیرن جزیرے]]&lt;ref name=&quot;Europa&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Capital&quot; /&gt;
| 48&lt;ref name=&quot;Population&quot; /&gt;
| {{Tri1|00047|{{Convert|47|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[فائل:Flag of Tokelau.svg|centre|100px|border]]
|[[فائل:Badge of Tokelau.svg|frameless|110x110px]]
| [[فائل:LocationTokelau.png|150px]]
| [[ٹوکیلاؤ]]&lt;ref name=&quot;Europa&quot; /&gt;
| Dependent territory of [[نیوزی لینڈ]]
| {{lang-tkl|Tokelau}}&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{Lang-en|Tokelau}}
| &lt;small&gt;Each Atoll has its own administrative centre&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;Europa&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Capital&quot; /&gt;
| 1,384&lt;ref name=&quot;Population&quot; /&gt;
| {{Tri1|00012|{{Convert|12|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
| [[فائل:Flag of Wake Island.svg|centre|100px|border]]
|[[فائل:Great Seal of the United States (obverse).svg|frameless|110x110px]]
| [[فائل:LocationWakeIsland.png|150px]]
| [[جزیرہ ویک]]
| [[امریکی چھوٹے بیرونی جزیرے]]
| {{Lang-en|Wake Island}}
| &lt;small&gt;''غیر آباد''&lt;/small&gt;
| &lt;small&gt;''غیر آباد''&lt;/small&gt;
| {{Tri1|00006.5|{{Convert|6.5|km2|sqmi|1|abbr=on}}}}
|-
|[[فائل:Flag of Wallis and Futuna.svg|وسط|frameless|100x100px]]
| [[فائل:BlasonWallisetFutuna.svg|frameless|157x157px]]
| [[فائل:LocationWallisAndFutuna.png|150px]]
| [[والس و فتونہ]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Territory of the Wallis and Futuna Islands
| [[سمندر پار اجتماعیت]]
| {{Lang-fr|Wallis et Futuna — Territoire des Iles Wallis et Futuna}}&lt;ref name=&quot;CIA Names&quot; /&gt;
| [[ماتا-اتو]]&lt;ref name=&quot;Europa&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Capital&quot; /&gt;
| 15,398&lt;ref name=&quot;Population&quot; /&gt;
| {{Tri1|00142|{{Convert|142|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|-
|[[فائل:Flag of Indonesia.svg|border|وسط|frameless|105x105px]]
|[[فائل:National emblem of Indonesia Garuda Pancasila.svg|وسط|frameless|109x109px]]
| [[فائل:IndonesiaWestPapua.png|150px]]
| [[مغربی پاپوا (صوبہ)]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;West Papua Province
| [[انڈونیشیا دے صوبے]]
| {{Lang-id|Papua Barat}}
| [[مانوکواری]]
| 760,855&lt;ref name=&quot;Population&quot; /&gt;
| {{Tri1|140375.62|{{Convert|140375.62|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|}

== حوالے ==
{{حوالے|30em}}
{{حوالے|group=&quot;note&quot;}}
{{اوقیانوسیہ دے ملکاں تے خطے}}
{{دیس لسٹ بلحاظ براعظم}}

[[گٹھ:اوقیانوسی ملکاں]]
[[گٹھ:اوقیانوسیہ متعلقہ فہارستاں]]
[[گٹھ:تابع علاقے]]
[[گٹھ:جزیرہ ملکاں]]
[[گٹھ:ملکاں د‏‏ی فہرستاں بلحاظ براعظم]]</text>
      <sha1>dq0sm6wk6b058jr40ms1by0xwc3a2jp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لسٹ گھانا دی وڈی آبادیاں (بلحاظ آبادی)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>92942</id>
    <revision>
      <id>708731</id>
      <parentid>564999</parentid>
      <timestamp>2026-07-21T01:18:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>60</id>
      </contributor>
      <comment>Removing [[:c:File:Sekondi-Takoradi_street.jpg|Sekondi-Takoradi_street.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Krd|Krd]] because: [[:c:Commons:Deletion requests/File:Sekondi-Takoradi street.jpg|]].</comment>
      <origin>708731</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21845" sha1="67axivs8oha2j6upupg81bwbmzthafs" xml:space="preserve">ایہ '''لسٹ گھانا د‏‏ی وڈی آبادیاں''' (List of largest Settlements in Ghana) ا‏‏ے۔

== لسٹ گھانا د‏‏ی وڈی آبادیاں ==
{{multiple image
| header = 
| footer =
| direction = vertical
| align = left
| image1 = Ghana BMNG.png
| width1 = {{#expr: (133 * 750 / 536) round 0}}
| alt1 =
| caption1 = &lt;center&gt;گھانا دا سیٹلائٹ نقشہ&lt;/center&gt;
| image2 = Un-ghana.png
| width2 = {{#expr: (133 * 750 / 536) round 0}}
| alt2 = 
| caption2 = &lt;center&gt;[[گھانا]] دا تفصیلی نقشہ&lt;/center&gt;
}}
[[فائل:Independence Square, Accra, Ghana.JPG|thumb|کھبے|188px|&lt;center&gt;[[اکرا]]&lt;/center&gt;]]
[[فائل:KNUST main entrance with Kwame Nkrumah Memorial Park.jpg|thumb|کھبے|188px|&lt;center&gt;[[کوماسی]]&lt;/center&gt;]]
[[فائل:Sunyani Cocoa House.jpg|thumb|کھبے|188px|&lt;center&gt;[[سنیانی]]&lt;/center&gt;]]
[[فائل:Barack Obama in Cape Coast Castle.jpg|thumb|کھبے|188px|&lt;center&gt;[[کیپ کوسٹ]]&lt;/center&gt;]]
[[فائل:Ministries Koforidua.jpg|thumb|کھبے|188px|&lt;center&gt;[[کوفوریدوا]]&lt;/center&gt;]]
[[فائل:A sectional shot of the Tema Central Mall.jpg|thumb|کھبے|188px|&lt;center&gt;[[تیما، گھانا]]&lt;/center&gt;]]

{| class=&quot;wikitable&quot;
|----
! colspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#FFA500&quot; | &lt;big&gt;لسٹ گھانا د‏‏ی وڈی آبادیاں&lt;/big&gt;
|----
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#98FB98&quot; | '''درجہ''' || rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#98FB98&quot; width=20%| '''آباد مقام''' || colspan=&quot;5&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#98FB98&quot; | '''آبادی''' || rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#98FB98&quot; width=18%| '''علاقہ'''
|----
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#98FB98&quot; | '''مردم شماری &lt;br /&gt; 1 مارچ 1970 &lt;br /&gt;'''&lt;ref name=&quot;Ghana Statistical Service&quot;&gt;Ghana Statistical Service, ''2000 population and housing census: special report on urban localities'', Accra 2002&lt;/ref&gt; || align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#98FB98&quot; |'''مردم شماری &lt;br /&gt; 18 مارچ 1984 &lt;br /&gt;''' &lt;ref name=&quot;Ghana Statistical Service&quot; /&gt; || align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#98FB98&quot; | '''مردم شماری &lt;br /&gt; 26 مارچ 2000 &lt;br /&gt;''' &lt;ref name=&quot;Ghana Statistical Service&quot; /&gt; || align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#98FB98&quot; | '''تخمینہ&lt;br /&gt; 1 جنوری 2007 &lt;br /&gt;'''&lt;ref name=&quot;World Gazetteer&quot;&gt;{{cite web |url=http://bevoelkerungsstatistik.de/wg.php?x=1170623253&amp;men=gcis&amp;lng=de&amp;dat=32&amp;geo=-85&amp;srt=npan&amp;col=aohdq&amp;pt=c&amp;va=x |title=World Gazetteer online |publisher=World-gazetteer.com |accessdate= |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226014322/http://bevoelkerungsstatistik.de/wg.php?x=1170623253&amp;men=gcis&amp;lng=de&amp;dat=32&amp;geo=-85&amp;srt=npan&amp;col=aohdq&amp;pt=c&amp;va=x%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; || align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#98FB98&quot; | '''تخمینہ&lt;br /&gt; 1 جنوری 2013 &lt;br /&gt;''' &lt;ref name=&quot;World Gazetteer&quot; /&gt;
|----
|align=right | 1. || [[اکرا]] || align=right | 564,194 || align=right | 867,459 || align=right | 1,659,136 || align=right | 2,096,653 || align=right | 2,291,352 || [[عظیم اکرا علاقہ|عظیم اکرا]]
|----
|align=right | 2. || [[کوماسی]] || align=right | 260,286 ||align=right | 489,586 || align=right | 1,171,311 || align=right | 1,604,909 || align=right | 2,069,350 || [[اشاندی علاقہ|اشاندی]]
|----
|align=right | 3. || [[تامالے، گھانا|تامالے]] || align=right | 83,653 ||align=right | 135,952 || align=right | 293,879 || align=right | 390,730 || align=right | 562,919 || [[شمالی علاقہ، گھانا|شمالی]]
|----
|align=right | 4. || [[سیکونڈی-ٹاکوراڈی]] || align=right | 58,161 ||align=right | 61,484 || align=right | 175,438 || align=right | 260,651 || align=right | 445,205 || [[مغربی علاقہ، گھانا|مغربی]]
|----
|align=right | 5. || [[اشایمان]] || align=right | 22,549 ||align=right | 50,918 || align=right | 150,312 || align=right | 228,509 || align=right | 298,841 || [[عظیم اکرا علاقہ|عظیم اکرا]]
|----
|align=right | 6. || [[سنیانی]] || align=right | 28,780 ||align=right | 40,634 || align=right | 100,992 || align=right | 210,748 || align=right | 248,496 || [[برونگ-اہافو علاقہ|برونگ-اہافو]]
|----
|align=right | 7. || [[کیپ کوسٹ]] || align=right | 51,653 ||align=right | 57,224 || align=right | 118,105 || align=right | 154,204 || align=right | 227,269 || [[وسطی علاقہ، گھانا|وسطی]]
|----
|align=right | 8. || [[اوبواسی]] || align=right | 31,005 ||align=right | 60,617 || align=right | 115,564 || align=right | 147,613 || align=right | 180,334|| [[اشاندی علاقہ|اشاندی]]
|----
|align=right | 9. || [[تیشی]] || align=right | 39,382 ||align=right | 59,552 || align=right | 92,359 || align=right | 154,513 || align=right | 176,597 || [[عظیم اکرا علاقہ|عظیم اکرا]]
|----
|align=right | 10. || [[تیما، گھانا|تیما]] || align=right | 60,767 ||align=right | 100,052 || align=right | 141,479 || align=right | 161,106 || align=right | 161,612 || [[عظیم اکرا علاقہ|عظیم اکرا]]
|----
|align=right | 11. || [[مدینہ، گھانا|مدینہ]] || align=right | 7,480 ||align=right | 28,364 || align=right | 76,697 || align=right | 112,888 || align=right | 143,356 || [[عظیم اکرا علاقہ|عظیم اکرا]]
|----
|align=right | 12. || [[کوفوریدوا]] || align=right | 46,235 ||align=right | 58,731 || align=right | 87,315 || align=right | 99,890 || align=right | 130,810 || [[مشرقی علاقہ، گھانا|مشرقی]]
|----
|align=right | 13. || [[وا، گھانا|وا]] || align=right | 13,740 ||align=right | 36,067 || align=right | 66,644 || align=right | 83,091 || align=right | 105,821 || [[بالائی مغربی علاقہ|بالائی مغربی]]
|----
|align=right | 14. || [[تیچیمان]] || align=right | 12,068 ||align=right | 25,264 || align=right | 56,187 || align=right | 75,932 || align=right | 104,212 || [[برونگ-اہافو علاقہ|برونگ-اہافو]]
|----
|align=right | 15. || [[ہو، گھانا|ہو]] || align=right | 24,199 ||align=right | 37,777 || align=right | 61,658 || align=right | 73,498 || align=right | 99,375 || [[وولٹا علاقہ|وولٹا]]
|----
|align=right | 16. || [[ننگوا]] || align=right | 13,839 ||align=right | 29,146 || align=right | 62,902 || align=right | 75,622 || align=right | 86,431 || [[عظیم اکرا علاقہ|عظیم اکرا]]
|----
|align=right | 17. || [[لاشیبی]] || align=right | N/A ||align=right | 507 || align=right | 30,193 || align=right | 54,789 || align=right | 86,188 || [[عظیم اکرا علاقہ|عظیم اکرا]]
|----
|align=right | 18. || [[ڈوم، گھانا|ڈوم]] || align=right | 772 ||align=right | 1,954 || align=right | 29,618 || align=right | 56,655 || align=right | 84,904 || [[عظیم اکرا علاقہ|عظیم اکرا]]
|----
|align=right | 19. || [[تیما، گھانا]] || align=right | 13,176 ||align=right | 31,466 || align=right | 58,786 || align=right | 74,874 || align=right | 83,267 || [[عظیم اکرا علاقہ|عظیم اکرا]]
|----
|align=right | 20. || [[گباوے]] || align=right | 608 ||align=right | 837 || align=right | 28,989 || align=right | 52,910 || align=right | 80,991 || [[عظیم اکرا علاقہ|عظیم اکرا]]
|----
|align=right | 21. || [[کاسوا]] || align=right | 863 ||align=right | 2,597 || align=right | 34,719 || align=right | 48,228 || align=right | 80,820 || [[وسطی علاقہ، گھانا|وسطی]]
|----
|align=right | 22. || [[عجورا]] || align=right | 10,664 ||align=right | 18,775 || align=right | 29,478 || align=right | 49,954 || align=right | 75,390 || [[اشاندی علاقہ|اشاندی]]
|----
|align=right | 23. || [[طائفہ، اکرا|طائفہ]] || align=right | N/A ||align=right | 1,009 || align=right | 26,145 || align=right | 48,927 || align=right | 74,264 || [[عظیم اکرا علاقہ|عظیم اکرا]]
|----
|align=right | 24. || [[باوکو]] || align=right | 20,567 ||align=right | 34,074 || align=right | 51,379 || align=right | 59,055 || align=right | 71,074 || [[بالائی مشرقی علاقہ|بالائی مشرقی]]
|----
|align=right | 25. || [[افلاو]] || align=right | 1,397 ||align=right | 20,904 || align=right | 38,927 || align=right | 48,876 || align=right | 69,284 || [[وولٹا علاقہ|وولٹا]]
|----
|align=right | 26. || [[اگونا سویدرو]] || align=right | 21,522 ||align=right | 31,226 || align=right | 45,614 || align=right | 52,161 || align=right | 68,216 || [[وسطی علاقہ، گھانا|وسطی]]
|----
|align=right | 27. || [[بولگاٹانگا]] || align=right | 18,896 ||align=right | 32,495 || align=right | 49,162 || align=right | 56,583 || align=right | 68,183 || [[بالائی مشرقی علاقہ|بالائی مشرقی]]
|----
|align=right | 28. || [[تافو]] || align=right | N/A ||align=right | 25,688 || align=right | N/A || align=right | 53,165 || align=right | 62,382 || [[اشاندی علاقہ|اشاندی]]
|----
|align=right | 29. || [[بیریکم]] || align=right | 14,296 ||align=right | 22,264 || align=right | 39,649 || align=right | 49,149 || align=right | 62,364 || [[برونگ-اہافو علاقہ|برونگ-اہافو]]
|----
|align=right | 30. || [[نکاوکاو]] || align=right | 23,219 ||align=right | 31,785 || align=right | 43,703 || align=right | 48,503 || align=right | 61,785 || [[مشرقی علاقہ، گھانا|مشرقی]]
|----
|align=right | 31. || [[اکیم اودا]] || align=right | 20,957 ||align=right | 24,629 || align=right | 38,741 || align=right | 45,332 || align=right | 60,604|| [[مشرقی علاقہ، گھانا|مشرقی]]
|----
|align=right | 32. || [[ونیبا]] || align=right | 30,778 ||align=right | 27,105 || align=right | 40,017 || align=right | 45,954 || align=right | 60,331 || [[وسطی علاقہ، گھانا|وسطی]]
|----
|align=right | 33. || [[ہوہوے]] || align=right | 14,775 ||align=right | 20,994 || align=right | 35,277 || align=right | 42,550 || align=right | 58,155 || [[وولٹا علاقہ|وولٹا]]
|----
|align=right | 34. || [[یندی]] || align=right | 22,072 ||align=right | 31,633 || align=right | 40,336 || align=right | 43,908 || align=right | 52,774 || [[شمالی علاقہ، گھانا|شمالی]]
|----
|align=right | 35. || [[سوہوم، گھانا|سوہوم]] || align=right | 12,421 || align=right | 19,298 || align=right | 31,044 || align=right | 36,650 || align=right | 49,398 || [[مشرقی علاقہ، گھانا|مشرقی]]
|----
|align=right | 36. || [[کینتامپو (گھانا)|کینتامپو]] || align=right | N/A || align=right |13,943 || align=right | 28,276 || align=right | N/A || align=right | 49,046 || [[برونگ-اہافو علاقہ|برونگ-اہافو]]
|----
|align=right | 37. || [[ادیندا مشرقی]] || align=right | N/A ||align=right | N/A || align=right | 31,070 || align=right | 39,730 || align=right | 45,409 || [[عظیم اکرا علاقہ|عظیم اکرا]]
|----
|align=right | 38. || [[نساوام]] || align=right | 25,518 ||align=right | 20,439 || align=right | 29,986 || align=right | 34,142 || align=right | 44,522 || [[مشرقی علاقہ، گھانا|مشرقی]]
|----
|align=right | 39. || [[مامپونگ]] || align=right | 13,895 ||align=right | 20,228 || align=right | 31,740 || align=right | 37,575 || align=right | 42,795 || [[اشاندی علاقہ|اشاندی]]
|----
|align=right | 40. || [[کونونگو، گھانا|کونونگو]] || align=right | 10,881 ||align=right | 13,677 || align=right | 26,735 || align=right | 34,509 || align=right | 42,550 || [[اشاندی علاقہ|اشاندی]]
|----
|align=right | 41. || [[اسامانکِداں]] || align=right | 16,905 ||align=right | 23,077 || align=right | 34,855 || align=right | 37,349 || align=right | 39,435 || [[مشرقی علاقہ، گھانا|مشرقی]]
|----
|align=right | 42. || [[وینچی]] || align=right | 13,836 ||align=right | 18,583 || align=right | 28,141 || align=right | 32,735 || align=right | 39,187 || [[برونگ-اہافو علاقہ|برونگ-اہافو]]
|----
|align=right | 43. || [[سایلوگو]] || align=right | 9,895 ||align=right | 16,965 || align=right | 24,937 || align=right | 30,529 || align=right | 39,092 || [[شمالی علاقہ، گھانا|شمالی]]
|----
|align=right | 44. || [[اگوگو (گھانا)|اگوگو]] || align=right | 14,710 ||align=right | 18,879 || align=right | 28,271 || align=right | 32,859 || align=right | 36,797 || [[اشاندی علاقہ|اشاندی]]
|----
|align=right | 45. || [[انلوگا]] || align=right | 14,032 ||align=right | 18,993 || align=right | 20,886 || align=right | 30,857 || align=right | 36,771 || [[وولٹا علاقہ|وولٹا]]
|----
|align=right | 46. || [[پریستیا]] || align=right | 5,143 ||align=right | 16,922 || align=right | 21,844 || align=right | 33,170 || align=right | 35,760 || [[مغربی علاقہ، گھانا|مغربی]]
|----
|align=right | 47. || [[ایفیاکوما]] || align=right | N/A ||align=right | N/A || align=right | N/A || align=right | 31,876 || align=right | 35,094 || [[مغربی علاقہ، گھانا|مغربی]]
|----
|align=right | 48. || [[تارکوا]] || align=right | 4,702 ||align=right | 22,107 || align=right | 30,631 || align=right | 34,544 || align=right | 34,941 || [[مغربی علاقہ، گھانا|مغربی]]
|----
|align=right | 49. || [[ایلمینا]] || align=right | N/A ||align=right | 17,000 || align=right | N/A || align=right | N/A || align=right | 33,576 || [[وسطی علاقہ، گھانا|وسطی]]
|----
|align=right | 50. || [[دنکوا-آن-اوفن]] || align=right | N/A ||align=right | 16,900 || align=right | N/A || align=right | N/A || align=right | 33,379 || [[وسطی علاقہ، گھانا|وسطی]]
|----
|align=right | 51. || [[بیگورو]] || align=right | N/A ||align=right | 18,200 || align=right | N/A || align=right | N/A || align=right | 29,516 || [[مشرقی علاقہ، گھانا|مشرقی]]
|----
|align=right | 52. || [[کپاندو]] || align=right | N/A ||align=right | 15,700 || align=right | N/A || align=right | N/A || align=right | 28,917 || [[وولٹا علاقہ|وولٹا]]
|----
|align=right | 53. || [[کینتامپو (گھانا)|کینتامپو]] || align=right | 7,149 ||align=right | 13,943 || align=right | 28,276 || align=right | 36,890 || align=right | 27,921 || [[برونگ-اہافو علاقہ|برونگ-اہافو]]
|----
|align=right | 54. || [[ناورونگو]] || align=right | N/A ||align=right | N/A || align=right | N/A || align=right | N/A || align=right | 27,524 || [[بالائی مشرقی علاقہ|بالائی مشرقی]]
|----
|align=right | 55. || [[اکسیم]] || align=right | N/A ||align=right | 13,100 || align=right | N/A || align=right | N/A || align=right | 27,719 || [[مغربی علاقہ، گھانا|مغربی]]
|----
|align=right | 56. || [[اپام]] || align=right | N/A ||align=right | 13,400 || align=right | N/A || align=right | N/A || align=right | 26,466 || [[وسطی علاقہ، گھانا|وسطی]]
|----
|align=right | 57. || [[سالاگا]] || align=right | N/A ||align=right | 11,400 || align=right | N/A || align=right | N/A || align=right | 26,153 || [[شمالی علاقہ، گھانا|شمالی]]
|----
|align=right | 58. || [[سالٹ پونڈ]] || align=right | N/A ||align=right | N/A || align=right | N/A || align=right | N/A || align=right | 24,689 || [[وسطی علاقہ، گھانا|وسطی]]
|----
|align=right | 59. || [[اکواتیا]] || align=right | N/A ||align=right | N/A || align=right | N/A || align=right | N/A || align=right | 23,766 || [[مشرقی علاقہ، گھانا|مشرقی]]
|----
|align=right | 60. || [[شاما، گھانا|شاما]] || align=right | N/A ||align=right | 11,200 || align=right | N/A || align=right | N/A || align=right | 23,699 || [[مغربی علاقہ، گھانا|مغربی]]
|----
|align=right | 61. || [[کیٹا]] || align=right | N/A ||align=right | 12,600 || align=right | N/A || align=right | N/A || align=right | 23,207 || [[وولٹا علاقہ|وولٹا]]
|----
|align=right | 62. || [[نیاکروم]] || align=right | N/A ||align=right | 11,600 || align=right | N/A || align=right | N/A || align=right | 22,911 || [[وسطی علاقہ، گھانا|وسطی]]
|----
|align=right | 63. || [[بیبیانی]] || align=right | N/A ||align=right | 10,200 || align=right | N/A || align=right | N/A || align=right | 21,583 || [[مغربی علاقہ، گھانا|مغربی]]
|----
|align=right | 64. || [[سومانیا]] || align=right | N/A ||align=right | N/A || align=right | N/A || align=right | N/A || align=right | 20,596 || [[مشرقی علاقہ، گھانا|مشرقی]]
|----
|align=right | 65. || [[فوسو]] || align=right | N/A ||align=right | 10,400 || align=right | N/A || align=right | N/A || align=right | 20,541 || [[وسطی علاقہ، گھانا|وسطی]]
|----
|align=right | 66. || [[ابوری]] || align=right | N/A ||align=right | 11,531 || align=right | N/A || align=right | N/A || align=right | 18,701 || [[مشرقی علاقہ، گھانا|مشرقی]]
|----
|align=right | 67. || [[ممفوڈ، گھانا|ممفوڈ]] || align=right | N/A ||align=right | N/A || align=right | N/A || align=right | N/A || align=right | 18,368 || [[وسطی علاقہ، گھانا|وسطی]]
|----
|align=right | 68. || [[بیچیم]] || align=right | N/A ||align=right | 8,800 || align=right | N/A || align=right | N/A || align=right | 17,677 || [[برونگ-اہافو علاقہ|برونگ-اہافو]]
|----
|align=right | 69. || [[دوایاو نکواندا]] || align=right | N/A ||align=right | 8,700 || align=right | N/A || align=right | N/A || align=right | 17,476 || [[برونگ-اہافو علاقہ|برونگ-اہافو]]
|----
|align=right | 70. || [[کاڈے، گھانا|کاڈے]] || align=right | N/A ||align=right | 10,200 || align=right | N/A || align=right | N/A || align=right | 16,542 || [[مشرقی علاقہ، گھانا|مشرقی]]
|----
|align=right | 71. || [[انومابو]] || align=right | N/A ||align=right | 6,800 || align=right | N/A || align=right | N/A || align=right | 14,389 || [[وسطی علاقہ، گھانا|وسطی]]
|----
|align=right | 72. || [[اکروپونگ]] || align=right | N/A ||align=right | 8,500 || align=right | N/A || align=right | N/A || align=right | 13,785 || [[مشرقی علاقہ، گھانا|مشرقی]]
|----
|align=right | 73. || [[کیٹے-کراچی]] || align=right | N/A ||align=right | 6,400 || align=right | N/A || align=right | N/A || align=right | 11,788 || [[وولٹا علاقہ|وولٹا]]
|----
|align=right | 74. || [[کیبی، گھانا|کیبی]] || align=right | N/A ||align=right | 7,200 || align=right | N/A || align=right | N/A || align=right | 11,677 || [[مشرقی علاقہ، گھانا|مشرقی]]
|----
|align=right | 75. || [[کپانداے]] || align=right | N/A ||align=right | 5,030 || align=right | N/A || align=right | N/A || align=right | 11,540 || [[شمالی علاقہ، گھانا|شمالی]]
|----
|align=right | 76. || [[مپرایسو]] || align=right | N/A ||align=right | 6,900 || align=right | N/A || align=right | N/A || align=right | 11,190 || [[مشرقی علاقہ، گھانا|مشرقی]]
|----
|align=right | 77. || [[اکیم سویدرو]] || align=right | N/A ||align=right | 6,400 || align=right | N/A || align=right | N/A || align=right | 10,379|| [[مشرقی علاقہ، گھانا|مشرقی]]
|----
|align=right | 78. || [[ابوسو]] || align=right | N/A ||align=right | 4,700 || align=right | N/A || align=right | N/A || align=right | 9,945 || [[مغربی علاقہ، گھانا|مغربی]]
|----
|align=right | 79. || [[بیکوی]] || align=right | N/A ||align=right | 2,169 || align=right | N/A || align=right | N/A || align=right | 5,267 || [[اشاندی علاقہ|اشاندی]]
|----
|}{{clear}}

== دس وڈے میٹروپولیٹن شہر ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;margin:1em left 1em auto;&quot;
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;|'''درجہ'''
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;|'''میٹروپولیٹن علاقہ'''
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;|'''آبادی&lt;br /&gt;(2013) مردم شماری'''
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;|'''[[گھانا دے علاقہ جات|علاقہ]]'''
|-
| 1||[[اکرا]]||2,291,352||[[عظیم اکرا علاقہ|عظیم اکرا]]
|-
| 2||[[کوماسی]]||2,069,350||[[اشاندی علاقہ|اشاندی]]
|-
| 3||[[تامالے، گھانا|تامالے]]||562,919||[[شمالی علاقہ، گھانا|شمالی علاقہ]]
|-
| 4||[[سیکونڈی-ٹاکوراڈی]]||445,205||[[مغربی علاقہ، گھانا|مغربی علاقہ]]
|-
| 5||[[سنیانی]]||248,496||[[برونگ-اہافو علاقہ|برونگ-اہافو]]
|-
| 6||[[کیپ کوسٹ]]||227,269||[[وسطی علاقہ، گھانا|وسطی علاقہ]]
|-
| 7||[[اوبواسی]]||180,334||[[اشاندی علاقہ|اشاندی]]
|-
| 8||[[تیشی]]||176,597||[[عظیم اکرا علاقہ|عظیم اکرا]]
|-
| 9||[[تیما، گھانا|تیما]]||161,612||[[عظیم اکرا علاقہ|عظیم اکرا]]
|-
| 10 ||[[کوفوریدوا]]||130,810||[[مشرقی علاقہ، گھانا|مشرقی علاقہ]]
|-
|}

== حوالے ==
{{حوالے}}

{{موضوعات افریقہ
|name = افریقہ دے شہر
|title = افریقہ دے شہر
|suffix= دے شہر
}}

[[گٹھ:شہراں د‏‏ی فہرستاں بلحاظ ملک]]
[[گٹھ:لسٹ افریقہ دے شہر]]
[[گٹھ:گھانا دے آباد تھ‏‏اںو‏اں ]]
[[گٹھ:گھانا متعلقہ فہارست]]</text>
      <sha1>67axivs8oha2j6upupg81bwbmzthafs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>قومی پرچماں دی گیلری</title>
    <ns>0</ns>
    <id>92957</id>
    <revision>
      <id>708794</id>
      <parentid>692857</parentid>
      <timestamp>2026-07-21T17:31:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>60</id>
      </contributor>
      <comment>Replacing Flag_of_Cape_Verde.svg with [[File:Flag_of_Cape_Verde_(10-17).svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · Government standardized ratio is 2:3. For fu</comment>
      <origin>708794</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21872" sha1="to73xtolt2i520msk2fjn2poqmr0var" xml:space="preserve">ایہ دیس لسٹ بلحاظ قومی پرچم ا‏‏ے۔

=== A ===
{{Begin flag gallery}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Afghanistan (2013–2021).svg|Caption=[[پرچم]] [[افغانستان]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Albania.svg|Caption=[[پرچم]] [[البانیہ]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Algeria.svg|Caption=[[پرچم]] [[الجزائر]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Andorra.svg|Caption=[[پرچم]] [[انڈورہ]]}}
{{New flag row}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Angola.svg|Caption=[[پرچم]] [[انگولا]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Antigua and Barbuda.svg|Caption=[[پرچم]] [[اینٹیگوا تے باربوڈا]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Argentina.svg|Caption=[[پرچم]] [[ارجنٹائن]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Armenia.svg|Caption=[[پرچم]] [[آرمینیا]]}}
{{New flag row}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Australia.svg|Caption=[[پرچم]] [[آسٹریلیا]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Austria.svg|Caption=[[پرچم]] [[آسٹریا]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Azerbaijan.svg|Caption=[[پرچم]] [[آذربائیجان]]}}
{{End flag gallery}}

=== B ===
{{Begin flag gallery}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of the Bahamas.svg|Caption=[[پرچم]] [[بہاماس]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Bahrain.svg|Caption=[[پرچم]] [[بحرین]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Bangladesh.svg|Caption=[[پرچم]] [[بنگلہ دیش]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Barbados.svg|Caption=[[پرچم]] [[بارباڈوس]]}}
{{New flag row}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Belarus.svg|Caption=[[پرچم]] [[بیلاروس]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Belgium.svg|Caption=[[پرچم]] [[بیلجیم]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Belize.svg|Caption=[[پرچم]] [[بیلیز]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Benin.svg|Caption=[[پرچم]] [[بینن]]}}
{{New flag row}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Bhutan.svg|Caption=[[پرچم]] [[بھوٹان]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Bolivia.svg|Caption=[[پرچم]] [[بولیویا]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|Caption=[[پرچم]] [[بوسنیا تے ہرزیگووینا]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Botswana.svg|Caption=[[پرچم]] [[بوٹسوانا]]}}
{{New flag row}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Brazil.svg|Caption=[[پرچم]] [[برازیل]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Brunei.svg|Caption=[[پرچم]] [[برونائی]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Bulgaria.svg|Caption=[[پرچم]] [[بلغاریہ]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Burkina Faso.svg|Caption=[[پرچم]] [[برکینا فاسو]]}}
{{New flag row}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Burma.svg|Caption=[[پرچم]] [[میانمار]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Burundi.svg|Caption=[[پرچم]] [[برونڈی]]}}
{{End flag gallery}}

=== C ===
{{Begin flag gallery}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Cambodia.svg|Caption=[[پرچم]] [[کمبوڈیا]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Cameroon.svg|Caption=[[پرچم]] [[کیمرون]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Canada.svg|Caption=[[پرچم]] [[کینیڈا]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Cape Verde (10-17).svg|Caption=[[پرچم]] [[کیپ ورڈی]]}}
{{New flag row}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of the Central African Republic.svg|Caption=[[پرچم]] [[وسطی افریقی جمہوریہ]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Chad.svg|Caption=[[پرچم]] [[چاڈ]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Chile.svg|Caption=[[پرچم]] [[چلی]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of China.svg|Caption=[[پرچم]] [[چین]]}}
{{New flag row}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Colombia.svg|Caption=[[پرچم]] [[کولمبیا]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of the Comoros.svg|Caption=[[پرچم]] [[اتحاد القمری]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of the Democratic Republic of the Congo.svg|Caption=[[پرچم]] [[جمہوری جمہوریہ کانگو]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of the Republic of the Congo.svg|Caption=[[پرچم]] [[جمہوریہ کانگو]]}}
{{New flag row}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Costa Rica.svg|Caption=[[پرچم]] [[کوسٹاریکا]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Cote d'Ivoire.svg|Caption=[[پرچم]] [[آئیوری کوسٹ]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Croatia.svg|Caption=[[پرچم]] [[کرویئشا]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Cuba.svg|Caption=[[پرچم]] [[کیوبا]]}}
{{New flag row}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Cyprus.svg|Caption=[[پرچم]] [[قبرص]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of the Czech Republic.svg|Caption=[[پرچم]] [[چیک جمہوریہ]]}}
{{End flag gallery}}

=== D ===
{{Begin flag gallery}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Denmark.svg|Caption=[[پرچم]] [[ڈنمارک]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Djibouti.svg|Caption=[[پرچم]] [[جبوندی]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Dominica.svg|Caption=[[پرچم]] [[ڈومینیکا]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of the Dominican Republic.svg|Caption=[[پرچم]] [[جمہوریہ ڈومینیکن]]}}
{{End flag gallery}}

=== E ===
{{Begin flag gallery}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of East Timor.svg|Caption=[[پرچم]] [[مشرقی تیمور]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Ecuador.svg|Caption=[[پرچم]] [[ایکواڈور]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Egypt.svg|Caption=[[پرچم]] [[مصر]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of El Salvador.svg|Caption=[[پرچم]] [[ایل سیلواڈور]]}}
{{New flag row}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Equatorial Guinea.svg|Caption=[[پرچم]] [[استوائی گنی]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Eritrea.svg|Caption=[[پرچم]] [[اریتریا]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Estonia.svg|Caption=[[پرچم]] [[استونیا]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Ethiopia.svg|Caption=[[پرچم]] [[ایتھوپیا]]}}
{{End flag gallery}}

=== F ===
{{Begin flag gallery}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Fiji.svg|Caption=[[پرچم]] [[فجی]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Finland.svg|Caption=[[پرچم]] [[فنلینڈ]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of France.svg|Caption=[[پرچم]] [[فرانس]]}}
{{End flag gallery}}

=== G ===
{{Begin flag gallery}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Gabon.svg|Caption=[[پرچم]] [[گیبون]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of The Gambia.svg|Caption=[[پرچم]] [[گیمبیا]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Georgia.svg|Caption=[[پرچم]] [[جارجیا]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Germany.svg|Caption=[[پرچم]] [[جرمنی]]}}
{{New flag row}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Ghana.svg|Caption=[[پرچم]] [[گھانا]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Greece.svg|Caption=[[پرچم]] [[یونان]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Grenada.svg|Caption=[[پرچم]] [[گریناڈا]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Guatemala.svg|Caption=[[پرچم]] [[گواتیمالا]]}}
{{New flag row}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Guinea.svg|Caption=[[پرچم]] [[جمہوریہ گنی]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Guinea-Bissau.svg|Caption=[[پرچم]] [[گنی بساؤ]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Guyana.svg|Caption=[[پرچم]] [[گیانا]]}}
{{End flag gallery}}

=== H ===
{{Begin flag gallery}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Haiti.svg|Caption=[[پرچم]] [[ہیٹی]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Honduras (2022–present).svg|Caption=[[پرچم]] [[ہونڈوراس]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Hungary.svg|Caption=[[پرچم]] [[ہنگری]]}}
{{End flag gallery}}

=== I ===
{{Begin flag gallery}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Iceland.svg|Caption=[[پرچم]] [[آئس لینڈ]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of India.svg|Caption=[[پرچم]] [[بھارت]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Indonesia.svg|Caption=[[پرچم]] [[انڈونیشیا]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Iran.svg|Caption=[[پرچم]] [[ایران]]}}
{{New flag row}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Iraq.svg|Caption=[[پرچم]] [[عراق]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Ireland.svg|Caption=[[پرچم]] [[جمہوریہ آئرلینڈ]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Israel.svg|Caption=[[پرچم]] [[اسرائیل]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Italy.svg|Caption=[[پرچم]] [[اطالیہ]]}}
{{End flag gallery}}

=== J ===
{{Begin flag gallery}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Jamaica.svg|Caption=[[پرچم]] [[جمیکا]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Japan.svg|Caption=[[پرچم]] [[جاپان]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Jordan.svg|Caption=[[پرچم]] [[اردن]]}}
{{End flag gallery}}

=== K ===
{{Begin flag gallery}}
{{New flag row}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Kazakhstan.svg|Caption=[[پرچم]] [[قازقستان]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Kenya.svg|Caption=[[پرچم]] [[کینیا]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Kiribati.svg|Caption=[[پرچم]] [[کیریباندی]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of North Korea.svg|Caption=[[پرچم]] [[شمالی کوریا]]}}
{{New flag row}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of South Korea.svg|Caption=[[پرچم]] [[جنوبی کوریا]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Kuwait.svg|Caption=[[پرچم]] [[کویت]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Kyrgyzstan.svg|Caption=[[پرچم]] [[کرغیزستان]]}}
{{End flag gallery}}

=== L ===
{{Begin flag gallery}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Laos.svg|Caption=[[پرچم]] [[لاؤس]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Latvia.svg|Caption=[[پرچم]] [[لٹویا]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Lebanon.svg|Caption=[[پرچم]] [[لبنان]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Lesotho.svg|Caption=[[پرچم]] [[لیسوتھو]]}}
{{New flag row}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Liberia.svg|Caption=[[پرچم]] [[لائبیریا]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Libya.svg|Caption=[[پرچم]] [[لیبیا]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Liechtenstein.svg|Caption=[[پرچم]] [[لیختینستائن]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Lithuania.svg|Caption=[[پرچم]] [[لتھووینیا]]}}
{{New flag row}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Luxembourg.svg|Caption=[[پرچم]] [[لکسمبرگ]]}}
{{End flag gallery}}

=== M ===
{{Begin flag gallery}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of the Republic of Macedonia.svg|Caption=[[پرچم]] [[مقدونیہ]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Madagascar.svg|Caption=[[پرچم]] [[مڈغاسکر]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Malawi.svg|Caption=[[پرچم]] [[ملاوی]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Malaysia.svg|Caption=[[پرچم]] [[ملائیشیا]]}}
{{New flag row}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Maldives.svg|Caption=[[پرچم]] [[مالدیپ]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Mali.svg|Caption=[[پرچم]] [[مالی]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Malta.svg|Caption=[[پرچم]] [[مالٹا]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of the Marshall Islands.svg|Caption=[[پرچم]] [[مارشل جزیرے]]}}
{{New flag row}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Mauritania.svg|Caption=[[پرچم]] [[موریتانیہ]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Mauritius.svg|Caption=[[پرچم]] [[موریشس]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Mexico.svg|Caption=[[پرچم]] [[میکسیکو]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of the Federated States of Micronesia.svg|Caption=[[پرچم]] [[مائکرونیشیا]]}}
{{New flag row}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Moldova.svg|Caption=[[پرچم]] [[مالدووا]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Monaco.svg|Caption=[[پرچم]] [[موناکو]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Mongolia.svg|Caption=[[پرچم]] [[منگولیا]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Montenegro.svg|Caption=[[پرچم]] [[مونٹینیگرو]]}}
{{New flag row}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Morocco.svg|Caption=[[پرچم]] [[مراکش]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Mozambique.svg|Caption=[[پرچم]] [[موزمبیق]]}}
{{End flag gallery}}

=== N ===
{{Begin flag gallery}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Namibia.svg|Caption=[[پرچم]] [[نمیبیا]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Nauru.svg|Caption=[[پرچم]] [[ناورو]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Nepal.svg|Caption=[[پرچم]] [[نیپال]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of the Netherlands.svg|Caption=[[پرچم]] [[نیدرلینڈز]]}}
{{New flag row}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of New Zealand.svg|Caption=[[پرچم]] [[نیوزی لینڈ]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Nicaragua.svg|Caption=[[پرچم]] [[نکاراگوا]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Niger.svg|Caption=[[پرچم]] [[نائجر]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Nigeria.svg|Caption=[[پرچم]] [[نائجیریا]]}}
{{New flag row}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Norway.svg|Caption=[[پرچم]] [[ناروے]]}}
{{End flag gallery}}

=== O ===
{{Begin flag gallery}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Oman.svg|Caption=[[پرچم]] [[سلطنت عمان]]}}
{{End flag gallery}}

=== P ===
{{Begin flag gallery}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Pakistan.svg|Caption=[[پرچم]] [[پاکستان]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Palau.svg|Caption=[[پرچم]] [[پلاؤ]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Palestine.svg|Caption=[[پرچم]] [[فلسطین]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Panama.svg|Caption=[[پرچم]] [[پاناما]]}}
{{New flag row}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Papua New Guinea.svg|Caption=[[پرچم]] [[پاپوا نیو گنی]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Paraguay.svg|Caption=[[پرچم]] [[پیراگوئے]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Peru.svg|Caption=[[پرچم]] [[پیرو]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of the Philippines.svg|Caption=[[پرچم]] [[فلپائن]]}}
{{New flag row}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Poland.svg|Caption=[[پرچم]] [[پولینڈ]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Portugal.svg|Caption=[[پرچم]] [[پرتگال]]}}
{{End flag gallery}}

=== Q ===
{{Begin flag gallery}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Qatar.svg|Caption=[[پرچم]] [[قطر]]}}
{{End flag gallery}}

=== R ===
{{Begin flag gallery}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Romania.svg|Caption=[[پرچم]] [[رومانیہ]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Russia.svg|Caption=[[پرچم]] [[روس]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Rwanda.svg|Caption=[[پرچم]] [[روانڈا]]}}
{{End flag gallery}}

=== S ===
{{Begin flag gallery}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Saint Kitts and Nevis.svg|Caption=[[پرچم]] [[سینٹ کیٹز تے ناویس]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Saint Lucia.svg|Caption=[[پرچم]] [[سینٹ لوسیا]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Saint Vincent and the Grenadines.svg|Caption=[[پرچم]] [[سینٹ وینسینٹ تے گریناڈائنز]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Samoa.svg|Caption=[[پرچم]] [[سامووا]]}}
{{New flag row}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of San Marino.svg|Caption=[[پرچم]] [[سان مارینو]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Sao Tome and Principe.svg|Caption=[[پرچم]] [[ساؤ ٹومے تے پرنسپے]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Saudi Arabia.svg|Caption=[[پرچم]] [[سعودی عرب]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Senegal.svg|Caption=[[پرچم]] [[سینیگال]]}}
{{New flag row}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Serbia.svg|Caption=[[پرچم]] [[سربیا]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of the Seychelles.svg|Caption=[[پرچم]] [[سیچیلیس]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Sierra Leone.svg|Caption=[[پرچم]] [[سیرالیون]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Singapore.svg|Caption=[[پرچم]] [[سنگاپور]]}}
{{New flag row}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Slovakia.svg|Caption=[[پرچم]] [[سلوواکیہ]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Slovenia.svg|Caption=[[پرچم]] [[سلووینیا]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of the Solomon Islands.svg|Caption=[[پرچم]] [[سولومن جزیرے]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Somalia.svg|Caption=[[پرچم]] [[صومالیہ]]}}
{{New flag row}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of South Africa.svg|Caption=[[پرچم]] [[جنوبی افریقا]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of South Sudan.svg|Caption=[[پرچم]] [[جنوبی سوڈان]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Spain.svg|Caption=[[پرچم]] [[ہسپانیہ]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Sri Lanka.svg|Caption=[[پرچم]] [[سری لنکا]]}}
{{New flag row}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Sudan.svg|Caption=[[پرچم]] [[سوڈان]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Suriname.svg|Caption=[[پرچم]] [[سرینام]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Swaziland.svg|Caption=[[پرچم]] [[سوازی لینڈ]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Sweden.svg|Caption=[[پرچم]] [[سویڈن]]}}
{{New flag row}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Switzerland.svg|Caption=[[پرچم]] [[سوئٹزرلینڈ]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Syria.svg|Caption=[[پرچم]] [[شام]]}}
{{End flag gallery}}

=== T ===
{{Begin flag gallery}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Tajikistan.svg|Caption=[[پرچم]] [[تاجکستان]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Tanzania.svg|Caption=[[پرچم]] [[تنزانیہ]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Thailand.svg|Caption=[[پرچم]] [[تھائی لینڈ]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Togo (3-2).svg|Caption=[[پرچم]] [[ٹوگو]]}}
{{New flag row}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Tonga.svg|Caption=[[پرچم]] [[ٹونگا]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Trinidad and Tobago.svg|Caption=[[پرچم]] [[ٹرینیڈاڈ تے ٹوباگو]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Tunisia.svg|Caption=[[پرچم]] [[تونس]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Turkey.svg|Caption=[[پرچم]] [[ترکی]]}}
{{New flag row}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Turkmenistan.svg|Caption=[[پرچم]] [[ترکمانستان]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Tuvalu.svg|Caption=[[پرچم]] [[تووالو]]}}
{{End flag gallery}}

=== U ===
{{Begin flag gallery}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Uganda.svg|Caption=[[پرچم]] [[یوگنڈا]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Ukraine.svg|Caption=[[پرچم]] [[یوکرین]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of the United Arab Emirates.svg|Caption=[[پرچم]] [[متحدہ عرب امارات]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of the United Kingdom.svg|Caption=[[پرچم]] [[برطانیہ]]}}
{{New flag row}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of the United States.svg|Caption=[[پرچم]] [[ریاستہائے متحدہ امریکا]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Uruguay.svg|Caption=[[پرچم]] [[یوراگوئے]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Uzbekistan.svg|Caption=[[پرچم]] [[ازبکستان]]}}
{{End flag gallery}}

=== V ===
{{Begin flag gallery}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Vanuatu.svg|Caption=[[پرچم]] [[وانواتو]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of the Vatican City.svg|Caption=[[پرچم]] [[ویٹیکن سٹی]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Venezuela.svg|Caption=[[پرچم]] [[وینزویلا]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Vietnam.svg|Caption=[[پرچم]] [[ویتنام]]}}
{{End flag gallery}}

=== Y ===
{{Begin flag gallery}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Yemen.svg|Caption=[[پرچم]] [[یمن]]}}
{{End flag gallery}}

=== Z ===
{{Begin flag gallery}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Zambia.svg|Caption=[[پرچم]] [[زیمبیا]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Zimbabwe.svg|Caption=[[پرچم]] [[زمبابوے]]}}
{{End flag gallery}}

== ہور ریاستاں ==
{{Begin flag gallery}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Abkhazia.svg|Caption=[[پرچم]] [[ابخازيا]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Cook Islands.svg|Caption=[[پرچم]] [[کک جزیرے]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Kosovo.svg|Caption=[[پرچم]] [[کوسووہ]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Nagorno-Karabakh.svg|Caption=[[پرچم]] [[نگورنو کاراباخ]]}}
{{New flag row}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Niue.svg|Caption=[[پرچم]] [[نیووے]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of the Turkish Republic of Northern Cyprus.svg|Caption=[[پرچم]] [[ترک جمہوریہ شمالی قبرص]]}}
{{Flag entry|Width=200||Image=Flag of Western Sahara.svg|Caption=[[پرچم]] [[صحراوی عرب عوامی جمہوریہ]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Somaliland.svg|Caption=[[پرچم]] [[صومالی لینڈ]]}}
{{New flag row}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of South Ossetia.svg|Caption=[[پرچم]] [[جنوبی اوسیشیا]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Taiwan.svg|Caption=[[پرچم]] [[تائیوان]]}}
{{Flag entry|Width=200|Image=Flag of Transnistria.svg|Caption=[[پرچم]] [[ٹرینسنیسٹریا]]}}
{{End flag gallery}}
{{فہارست بلحاظ ملک}}
{{قومی پرچم}}

[[گٹھ:پرچماں د‏‏ی فہرستاں تے نگارخانہ جات]]
[[گٹھ:قومی پرچم]]
[[گٹھ:لسٹ قومی علامات]]</text>
      <sha1>to73xtolt2i520msk2fjn2poqmr0var</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2ء</title>
    <ns>0</ns>
    <id>93049</id>
    <revision>
      <id>708723</id>
      <parentid>565197</parentid>
      <timestamp>2026-07-20T16:07:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>For2jss</username>
        <id>44694</id>
      </contributor>
      <origin>708723</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="349" sha1="qdu5nx5fdx89943xcpt675ck5mo8axw" xml:space="preserve">{{ہور استعمال عدد}}
{{بائیں}}
== جنوری ==

== فروری ==

== مارچ ==

== اپریل ==

== مئی ==

== جون ==

== جولائ‏ی ==

== اگست ==

== ستمبر ==

== اکتوبر ==

== نومبر ==

== دسمبر ==

{{عشرہ}}
{{متضاد بین الویکی}}

[[گٹھ:2ء]]
[[گٹھ:پہلی صدی]]</text>
      <sha1>qdu5nx5fdx89943xcpt675ck5mo8axw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سری لنکا دھماکے، 2019ء</title>
    <ns>0</ns>
    <id>94419</id>
    <revision>
      <id>708730</id>
      <parentid>566963</parentid>
      <timestamp>2026-07-21T00:42:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>60</id>
      </contributor>
      <comment>Removing [[:c:File:The_Kingsbury_Hotel.JPG|The_Kingsbury_Hotel.JPG]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Krd|Krd]] because: [[:c:Commons:Deletion requests/File:The Kingsbury Hotel.JPG|]].</comment>
      <origin>708730</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5668" sha1="f0m1iibrqqjr6a52gk88vzp4180w4ef" xml:space="preserve">{{Infobox civilian attack
|title=سری لنکا دھماکے، 2019ء
|partof=جدید دور وچ مسیحیاں اُتے مظالم
|image={{multiple image
| perrow = 2
| total_width=300
| align  = center
| image_style = border:none;
| image1 = St. Anthony's Shrine, Kochchikade.jpg
| image2 = Negombo 03.jpg
| image3 =
| image4 = UG-LK Photowalk - OneGalleFace and surroundings - 2017-03-12 (13).jpg
| footer = 
}}
|image_size=
|image_upright=
|alt=
|caption=چار اہ‏م حملے۔ سینٹ انتھونی شرائن، سینٹ سیبسٹین چرچ، شنگری لا ہوٹل، دتی کنگزبری
| map           = {{maplink|frame=yes|plain=yes
|id = Q29075893|type=point|marker=fire-station|title=[[:en:St. Anthony's Shrine, Kochchikade|سینٹ انتھونی شرائن]]
|id2 = Q4036011|type2=point|marker2=fire-station|title2=[[:en:The Kingsbury|دی کنگزبری]]
|id3 = Q39048411|type3=point|marker3=fire-station|title3=[[:en:Shangri-La Hotel, Colombo|شنگری لا ہوٹل]]
|id4 = Q63247983|type4=point|marker4=fire-station|title4=[[:en:Cinnamon Grand Hotel|سِنامن گرینڈ ہوٹل]]
|type5=point|marker5=fire-station|coord5={{coord|6.93|N|79.877778|E}}|title5=ڈیماٹاگوڈا وچ گھراں وچ 
|frame-align=center
|frame-width=300
|frame-height=513
}}
|map_size=
|map_alt=
|map_caption= 
|location='''گرجا گھر''' {{Unbulleted list|[[:en:St. Anthony's Shrine, Kochchikade|سینٹ انتھونی شرائن]]|[[:en:St. Sebastian's Church, Negombo|سینٹ سیبسٹیان چرچ]]|[[:en:Zion Church, Batticaloa|زائن چرچ]]}}'''ہوٹل''' {{Unbulleted list|[[:en:Shangri-La Hotel, Colombo|شنگری لا ہوٹل]]|[[:en:Cinnamon Grand Hotel|سِنامن گرینڈ ہوٹل]]|[[:en:The Kingsbury|دی کنگزبری]]|[[:en:Tropical Inn|ٹراپیکل اِنہاں]] ہوٹل}}'''گھر''' {{Unbulleted list|اک ڈیماٹاگوڈا وچ}}
|target=مسیحی برادری تے سیاح؛ پولیس افسران
|coordinates=
|date={{start date|2019|04|21|df=yes}}
|time={{unbulleted list|'''08:00-08:45''': پہلے 6 دھماکے|'''14:10''': ٹراپیکل اِنہاں ہوٹل دا دھماکا|'''14:40 و 15:20''': ڈیماٹاگوڈا وچ دھماکا}}
|timezone=[[:en:Sri Lanka Standard Time|سری لنکی وقت]] [[متناسق عالمی وقت+05:30|م ع و+05:30]]
|type=دھماکے
|fatalities=290+
|injuries=500+
|victims=&lt;!-- or|victim= --&gt;
| perpetrators =نیشنل توحید جماعت
|assailants=&lt;!-- or|assailant= --&gt;
|susperps=&lt;!-- or|susperp= --&gt;
|weapons=
|numparts=&lt;!-- or|numpart= --&gt;
|dfens=&lt;!-- or|dfen= --&gt;
|motive=&lt;!-- [[Persecution of Christians in the modern era|Anti-Christian sentiment]] likely, needs RS --&gt;
|inquiry=
|coroner=
|accused=
|convicted=
|verdict=
|convictions=
|charges=
|litigation=
|website=&lt;!-- {{URL|example.com}} --&gt;
|module=
}}
اتوار 21 اپریل 2019ء دے دن مسیحی تہوار [[ایسٹر]] دے موقع اُتے سری لنکا دے راجگڑھ کولمبو دے تن پرتعیش ہوٹلاں تے ملک دے تن گرجا گھراں وچ بم دھماکے ہوئے۔ بعد وچ ايس‏ے روز اک ہاؤسنگ کمپلیکس وچ چھوٹے دھماکے ہوئے جنہاں وچ تفتیش تے مشتبہ تھ‏‏اںو‏اں د‏‏ی تلاش وچ مصروف تن پولیس اہلکار ہلاک ہوئے گئے۔سری لنکا دے راجگڑھ کولمبو سمیت بوہت سارے ہور شہراں نو‏‏ں نشانہ بنایا گیا۔ ہن تک د‏‏ی اطلاعات دے مطابق 293 افراد ہلاک ہوئے&lt;ref name=&quot;BBC_290_toll&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-48008073 |title=Sri Lanka attacks: Death toll soars to 290 after bombings hit churches and hotels |website=BBC News |date=22 April 2019 |accessdate=22 April 2019}}&lt;/ref&gt; جنہاں وچ 35 غیر ملکی تے تن پولیس اہلکار وی شامل نيں۔ انہاں دھماکےآں دے نتیجے وچ 500 افراد دے زخمی ہونے د‏‏ی اطلاعات نيں۔&lt;ref&gt;{{cite web|url= https://www.ndtv.com/world-news/blasts-at-two-sri-lanka-churches-during-easter-mass-news-agency-afp-2026233|title=156 Dead In Blasts At Two Sri Lanka Churches During Easter Mass: Report|website=NDTV |access-date=21 April 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.thenational.ae/world/asia/sri-lanka-easter-bombings-live-blasts-during-church-services-in-colombo-1.851633|title=Sri Lanka Easter bombings live: Blasts during church services in Colombo|website=The National|access-date=22 April 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url= https://www.reuters.com/article/us-sri-lanka-blast-idUSKCN1RX038 |title=Bombs kill more than 200 in Sri Lankan churches, hotels on Easter Sunday|date=21 April 2019|work=Reuters|access-date=22 April 2019|first1=Ranga|last1=Sirilal|first2=Shihar|last2=Aneez}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=cnn-21apr2019&gt;{{Cite news|url=https://www.cnn.com/2019/04/21/asia/sri-lanka-explosions/ |first1=Sugam|last1=Pokharel|first2=Euan|last2=McKirdy|title=Sri Lanka blasts: At least 138 dead and more than 400 injured in multiple church and hotel explosions|date=21 April 2019|work=CNN|access-date= 21 April 2019}}&lt;/ref&gt;

== حوالے ==
{{حوالے}}

[[گٹھ:2019ء وچ حملے]]
[[گٹھ:2019ء وچ قتل عام]]
[[گٹھ:سریلنکا ميں 2019ء]]
[[گٹھ:سریلنکا ميں خودکش دھمادے]]
[[گٹھ:سریلنکا ميں قتل عام]]
[[گٹھ:سریلنکا ميں مسیحیت]]
[[گٹھ:کولمبو وچ اکیہويں صدی]]
[[گٹھ:گرجا گھراں اُتے حملے]]
[[گٹھ:مسیحیت وچ 2019ء]]
[[گٹھ:نفرت اُتے مبنی جرائم]]</text>
      <sha1>f0m1iibrqqjr6a52gk88vzp4180w4ef</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کشمیر وچ شیعہ نسل کشی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>100106</id>
    <revision>
      <id>708793</id>
      <parentid>641233</parentid>
      <timestamp>2026-07-21T15:04:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>60</id>
      </contributor>
      <comment>Replacing Imambara_Zadibal.jpg with [[File:Imambara_Chushot_Yokma_Village,_Leh.jpg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · The image does not depict Imambara Za</comment>
      <origin>708793</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27896" sha1="inrzm91amfzfdj444j5zzl6n7sx9knz" xml:space="preserve">{{خانہ معلومات شہری حملہ||title=تاراج شیعہ|image=|image_size=300px|alt=|caption=Heads of the martyrs of Karbala being paraded.|location=[[سری نگر]]
{{Infobox|child=yes
| label1 = توضیح
| data1  = شیعہ مسلماناں د‏‏ی نسل کشی}}|coordinates=|date=1548 تو‏ں 1872 عیسوی دے درمیان|type=[[نسل کشی]]، [[جبری تبدیلی مذہب]]|fatalities=نامعلوم|perps=مذہبی رہنما|motive=[[شیعہ دشمنی]]}}کشمیر د‏‏ی تریخ وچ تاراج شیعہ تو‏ں مراد سن1548، 1585، 1636، 1686، 1719، 1741، 1762، 1801، 1831،اور 1872 عیسوی وچ علاقائی تے بیرونی شدت پسند سنی طاقتاں دے ہتھو‏ں شیعاں کےقتل عام تے لُٹ مار د‏‏ی مہمات نيں کہ جنہاں وچ شیعہ بستیاں نو‏‏ں لُٹیا ، انہاں دے باسیاں نو‏‏ں قتل کيتا گیا، عورتاں د‏‏ی عصمت دری کيتی گئی تے بچےآں نو‏‏ں ذبح کيتا گیا۔ شیعاں د‏‏ی مقدس کتاباں جلائی گئياں ، لاشاں د‏‏ی بے حرمتی کيتی گئی تے شیعاں دے مقدس تھ‏‏انو‏اں نو‏‏ں نذر آتش کيتا گیا۔ &lt;ref&gt;Pir Ghulam Hasan Khuihami, &quot;'''Ta'rikh-e Hasan'''&quot;, vol. 1, &quot;Taraaj-e Shia&quot;, p. 479, Research &amp; Publ. Dpt., Jammu &amp; Kashmir Gov., Srinagar (1960).&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Zaheen, &quot;'''Shi'ism in Kashmir, 1477–1885'''&quot;, International Research Journal of Social Sciences, Vol. 4(4), 74–80, April (2015).&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://iuvmpress.com/10665|title='''Shias of Kashmir: Socio-political dilemmas'''|last=seyed|first=|date=2017-06-13|website=IUVMPRESS|language=en-US|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190606010137/http://iuvmpress.com/10665|archivedate=2019-06-06|accessdate=2020-01-23}}&lt;/ref&gt;

== پس منظر ==
[[File:Mirshamsuddinaraqi.jpg|thumb| [[میر شمس الدین عراقی]] دا مقبرہ]]
1381 عیسوی وچ ، [[امیر تیمور|تیمور]] دے ایران اُتے حملہ کرنے دے بعد ، اک ایرانی صوفی [[میر سید علی ہمدانی]] ، وڈی تعداد وچ شاگرداں دے نال کشمیر پہنچے تے اسلام د‏‏ی تبلیغ کیتی۔ انہاں نے اہل بیت نال محبت نو‏‏ں نو مسلماں دے دلاں وچ بسایا تے کچھ کتاباں وی تصنیف فرماواں۔ لیکن کشمیر وچ شیعیت دا باقاعدہ تعارف [[میر شمس الدین عراقی]] &lt;ref&gt;S. A. A. Rizvi, &quot;'''A Socio-Intellectual History of Isna Ashari Shi'is in India'''&quot;, Vol. 1, pp. 168–169, Mar'ifat Publishing House, Canberra (1986).&lt;/ref&gt; نے کرایا جنہاں دے دادا [[نور بخش خراسانی|سید محمد نور بخش]] میر سید علی ہمدانی دے صوفی سلسلے نال تعلق رکھدے سن تے ایران ، قندھار ، کابل تے کشمیر وچ انہاں دا بہت اثر و رسوخ سی۔ میر شمس الدین 1481 عیسوی وچ پہلی بار کشمیر پہنچے تے فیر ایران واپس چلےگئے۔ ویہہ سال بعد سن 1501 عیسوی وچ ، اوہ 700 شیعہ صوفیاء ، اسکالرز تے مشنریاں دے نال دوبارہ کشمیر آئے۔ سن 1505 عیسوی وچ ، [[شاہ میر خاندان|شاہ میر خاندان دے]] بادشاہ نے شیعہ مذہب قبول کرلیا تے ايس‏ے طرح کشمیر دے چک قبیلے نے وی قبول کيتا۔ [[میر شمس الدین عراقی]] نے ہمالیہ د‏‏ی وادیاں وچ سفر کيتا تے [[ضلع سکردو|سکردو]] تو‏ں [[تبت|تبت وچ ]] شیعہ مذہب پھیلایا ، تے ہزاراں ہندوواں تے بدھ مت دے مننے والےآں نو‏‏ں شیعی اسلام وچ داخل کيتا ۔ اس تبلیغ دے نتیجے وچ کشمیر وچ شیعہ چک سلطنت قائم ہوئی ۔ 1586 عیسوی وچ ، کشمیر مغل سلطنت دے نال مل گیا۔ مغلاں نے باصلاحیت افسران نو‏‏ں مقرر کيتا تے کشمیر د‏‏ی ثقافتی تے معاشی زندگی وچ بہت حصہ ڈالیا۔ &lt;ref&gt;Christopher Snedden, &quot;'''Understanding Kashmir and Kashmiris'''''&quot;,'' Oxford University Press, p.&amp;nbsp;29, (2015). {{آئی ایس بی این|9781849043427}}.&lt;/ref&gt; 1753 عیسوی وچ احمد شاہ ابدالی نے کشمیر فتح کيتا ، جس د‏‏ی اولاد نے کشمیر اُتے حکومت کیت‏‏ی ایتھ‏ے تک کہ 1819 عیسوی وچ اسنو‏ں سکھاں نے فتح ک‏ر ليا ۔ انگریز تے مہاراجہ گلاب سنگھ دے درمیان جموں‏ دے سن 1846 وچ معاہدہ امرتسر دے نال وادی کشمیر ڈوگرہ حکمرانی دے تحت آیا۔

کشمیر دے 1873 دے برطانوی گزٹیر دے مطابق:

” ''سنیاں د‏‏ی تعداد شیعاں تو‏ں کدرے زیادہ اے ، ایتھ‏ے تک کہ آخر الذک‏ر ک‏ے گھراں د‏‏ی تعداد صرف اک ہزار دے لگ بھگ اے ، یعنی انہاں دتی آبادی پنج تو‏ں چھ ہزار افراد اُتے مشتمل اے ،شیعہ سرینگر دے شمال وچ واقع نند پور دے علاقےزیڈی بل وچ ڈل جھیل دے آس پاس تے حسن آباد وچ رہندے نيں۔'' ''بھانويں تعداد وچ اِنّے ہی کم نيں ، اس فرقے کےلوک مسلما‏ن آبادی دا سب تو‏ں زیادہ فعال ، محن‏‏تی تے نیک کم طبقہ نيں۔'' ''سری نگر وچ اچھے معیار دا کاغذ تے شال تیار کرنے والے بہترین کاریگر شیعہ نيں تے شہر دے کچھ سب تو‏ں مالدار آدمی ايس‏ے فرقے نال تعلق رکھدے نيں۔'' “ &lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Gazetteer of the Kashmir, p. 31, (1872–73).&lt;/ref&gt;

== واقعات ==

=== پہلا تاراج ===
1532 عیسوی وچ ، [[کاشغر]] دے سلطان سعید خان نے [[مرزا محمد حیدر دوغلات|مرزا حیدر دوغلات]]&lt;nowiki/&gt; د‏‏ی سربراہی وچ اک فوج روانہ کيتی جس نے کشمیر اُتے حملہ کيتا۔ اوہ اک سنی مذہبی عالم سی اس لئی اسنو‏ں شیعاں نال نفرت سی۔ جلد ہی اسنو‏ں اک فوجی شکست دا سامنا کرنا پيا تے اوہ لاہور وچ مغل بادشاہ [[نصیر الدین محمد ہمایو‏ں|ہمایو‏ں دے]] پاس بھج گیا۔ اوہ 1540 عیسوی وچ مغل فوج دے اک دستے دے ہمراہ کشمیر وچ مستقل طور اُتے اقتدار دے لئی بر سر پیکار دو حریف دھڑاں وچو‏ں اک د‏‏ی دعوت اُتے واپس آیا۔ اس نے چک حکمرانی نو‏‏ں ختم کردتا۔ اس دا دور خوف تے دہشت دا راج سی تے شیعاں دے پاس ''[[تقیہ]]'' اُتے عمل کرنے دے سوا کوئی چارہ نئيں سی۔ 1550 عیسوی وچ سنی اشرافیہ نال تعلق رکھنے والے ایڈی رینا تے حاجی بانڈے تے مولوی قاضی ابراہیم تے قاضی عبدالغفور د‏‏ی سفارش اُتے اس نے شیعہ محلےآں نو‏‏ں تباہ کردتا ۔ میر شمس الدین عراقی د‏‏ی قبر کھودی تے انہاں د‏‏ی لاش نو‏‏ں نذر آتش کيتا تے میر دانیال ، میر شمس الدین عراقی دے بیٹے سمیت سیکڑاں افراد نو‏‏ں قتل کردتا۔ میر دانیال نو‏‏ں اس نے اک سال پہلے کارگل تے اسکردو دے علاقے تو‏ں گرفتار کيتا سی۔ شیعاں دے ہاں اس قتل دا موازنہ واقعات [[واقعہ کربلا|کربلا]] تو‏ں کيتا گیا ۔ &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;پیر غلام حسن کوئیہامی ، ”تریخ حسن“، جلد 1 ،باب: تاراج شیعہ ، صفحات 480تا 481، شعبہ تحقیق و اشاعت ، حکومت جموں‏ کشمیر، سری نگر (۱۹٦۰)۔&lt;/ref&gt; اس قتل دا انتقام لینے دے لئی نے شیعاں نے قیام کيتا تے ايس‏ے سال دے آخر وچ مرزا دغلات نو‏‏ں قتل کرکے چک سلطنت بحال کر دتی۔ &lt;ref&gt;Zaheen, &quot;'''Shi'ism in Kashmir, 1477–1885'''&quot;, International Research Journal of Social Sciences, Vol. 4(4), p. 77, April (2015).&lt;/ref&gt;

=== دوسرا تاراج ===
1585 عیسوی وچ مرزا قاسم خان نے کشمیر نو‏‏ں مغل سلطنت وچ شامل کرنے دے لئی حملہ کيتا۔ جدو‏ں چک فوج مغل فوج دا مقابلہ کرنے باہر نکلی توسرینگر وچ بغاوت پھوٹ پئی تے سنیاں نے زادیبل دے شیعہ محلے نو‏‏ں اگ لگیا دتی ۔ انہاں دا سامان پرت لیا تے شیعہ سوانیاں د‏‏ی عصمت دری کیتی۔ اس دے بعد اوہ [[ضلع پونچھ، بھارت|پونچھ]] دے راستے مغل فوج وچ شامل ہونے دے لئی چلے گئے۔ &lt;ref&gt;پیر غلام حسن کوئیہامی ، ”تریخ حسن“، جلد 1 ،باب: تاراج شیعہ ، صفحات 481تا 482، شعبہ تحقیق و اشاعت ، حکومت جموں‏ کشمیر، سری نگر (۱۹٦۰)۔&lt;/ref&gt; چک حکمرانی دا خاتمہ ہويا۔

=== تیسرا تاراج ===
1636 عیسوی وچ جدو‏ں لوک پھل چن رہے سن ، تاں اک شیعہ تے سنی دے وچکار مذہبی بحث ہوئی جس تو‏ں عام بلوا شروع ہوگیا اورسنی لوک شیعہ محلےآں اُتے حملہ آور ہوگئے۔ زاڈی بل دا شیعہ محلہ تباہ ہوگیا ۔ رہائشیاں نو‏‏ں ذبح کيتا گیا ، تے میر شمس الدین عراقی دا مقبرہ جل ک‏ے زمین بوس گیا۔ &lt;ref&gt;پیر غلام حسن کوئیہامی ، ”تریخ حسن“، جلد 1 ،باب: تاراج شیعہ ، صفحہ482 تو‏ں 483، شعبہ تحقیق و اشاعت ، حکومت جموں‏ کشمیر، سری نگر (۱۹٦۰)۔&lt;/ref&gt;

=== چوتھا تاراج ===
[[فائل:Imambara Chushot Yokma Village, Leh.jpg|thumb| امام باڑہ زاڈی بل :سلطان محمد دے وزیر کاجی چک نے سن 1518 وچ وادی کشمیر وچ تعمیر کيتا۔ ایہ برصغیر وچ تعمیر کيتا جانے والا پہلا امام باڑہ ا‏‏ے۔]]
1686 عیسوی وچ چوتھے تاراج دا آغاز شیعہ تاجر عبد الشکور تے اک سنی گاہک دے وچکار مناقشے تو‏ں ہويا۔ عبد الشکور اُتے الزام سی کہ انہاں نے صحابہ کرام د‏‏ی توہینکيتی سی تے اک مقامی عالم نے انہاں دے خلاف ''فتویٰ'' جاری کيتا سی۔ گورنر ابراہیم خان نے انہاں نو‏ں سلامتی د‏‏ی پیش کش د‏‏ی تے صورتحال اُتے قابو پانے د‏‏ی کوشش کيتی ، لیکن سنی علماء باہر تو‏ں [[پشتون]] قبائلیاں دا لشکر لیانے وچ کامیاب ہوگئے جس د‏‏ی سربراہی الف خان ، فرید خان تے مرزا مقیم وغیرہ ک‏ر رہ‏ے سن ۔ انہاں نے گورنر کومجبور کيتا کہ اوہ شیعہ تاجر نو‏‏ں ہجوم دے حوالے کرے جس نے تشدد ک‏ر ک‏ے اسنو‏ں قتل کيتا۔ اس دے بعد سنی لشکر نے حسن آباد دے شیعہ محلے اُتے حملہ کيتا ، جس وچ متعدد افراد ہلاک ہوگئے۔ اک سنی عالم دین ، مولا محمد طاہر مفتی نے ہجوم نو‏‏ں روکنے د‏‏ی کوشش کيتی ، لیکن انہاں دے گھر نو‏‏ں وی اگ لگیا دتی گئی۔ اک ہور معروف سماجی شخصیت بابا قاسم ، جو کہ شیعہ سن، حملہ آوراں دے ہتھ لگ گئے۔ انہاں نو‏ں خوب ذلیل کيتا گیا تے تشدد دا نشانہ بنایا گیا۔ گورنر نے فسادات اُتے قابو پانے دے بعد کچھ مجرماں نو‏‏ں موت د‏‏ی سزا دی۔ &lt;ref&gt;پیر غلام حسن کوئیہامی ، ”تریخ حسن“، جلد 1 ،باب: تاراج شیعہ ، صفحات 483تا 484، شعبہ تحقیق و اشاعت ، حکومت جموں‏ کشمیر، سری نگر (۱۹٦۰)۔&lt;/ref&gt;

=== پنجواں تاراج ===
1719 عیسوی وچ اک سنی عالم ملیا عبد النبی ، جنہاں نو‏ں مہتوی خان وی کہیا جاندا اے ، دہلی وچ شہنشاہ دے ہاں ''شیخ الاسلام د‏‏ی خلعت'' حاصل کرنے دے بعد کشمیر آگئے۔انہاں نے اک ''فتویٰ'' جاری کيتا جس وچ ہندوواں اُتے گھوڑےآں د‏‏ی سواری ، سر ڈھکنے اورقابل احترام لباس پہننے اُتے پابندی عائد کردتی گئی سی تے نال ہی انہاں اُتے اپنے بچےآں نو‏‏ں اسلامی ''مدرسہ'' بھیجنا وی لازمی قرار دتا تے انہاں اُتے جزیہ وی نافذ کردتا ۔ گورنر نے اس ''فتویٰ'' نو‏‏ں نافذ کرنے تو‏ں انکار کردتا ۔ اسنو‏ں دوسرے علما د‏‏ی رائے د‏‏ی حمایت حاصل تھی۔فسادات پھوٹ پئے تے انہاں دے جنونی قسم دے سنی مریداں نے ہندو املاک اُتے حملہ کرنا شروع کردتا ۔ پولیس نو‏‏ں انہاں د‏‏ی حفاظت دے لئی طاقت دا استعمال کرنا پيا۔ گورنر نے ملیا عبد النبی د‏‏ی گرفتاری دا حکم دتا ، جس دے جواب وچ ملیا ک‏ے حامیاں نے فوج اُتے حملہ کر دتا۔ ايس‏ے دوران ملیا عبد النبی مارے ہوگئے تے ایہ افواہ پھیل گئياں کہ انہاں نو‏‏ں فوج دے شیعہ اہلکار نےقتل کيتا ا‏‏ے۔ ملیا عبد النبی دے بیٹے شرف الدین د‏‏ی سربراہی وچ انہاں دے حامیاں نے زاڈ یبل دے شیعہ محلے اُتے حملہ کيتا تے اسنو‏ں اگ لگیا دتی۔ لوکاں نو‏‏ں قتل کيتا گیا تے سوانیاں کولونڈیاں سمجھ کر انہاں د‏‏ی آبرو ریزی کیتی۔کچھ سوانیاں تے بچےآں نے میر شمس الدین عراقی دے مقبرے وچ چھپنے د‏‏ی کوشش کيتی ، لیکن جدو‏ں سنیاں دا ہجوم اوتھ‏ے پہنچیا تاں مقبرہ نو‏‏ں اگ لگیا دتی گئی تے اندر چھپے ہوئے افراد نو‏‏ں زندہ جلا دتا گیا۔ مغل گورنر نو‏‏ں اتار دتا گیا تے ڈیڑھ سال تک کشمیر وچ لا قانونیت رہی۔ 1721 عیسوی وچ مغل فوج کشمیر وچ داخل ہوئی تے نظم و ضبط بحال کيتا۔ &lt;ref&gt;پیر غلام حسن کوئیہامی ، ”تریخ حسن“، جلد 1 ،باب: تاراج شیعہ ، صفحات 485تا 489، شعبہ تحقیق و اشاعت ، حکومت جموں‏ کشمیر، سری نگر (۱۹٦۰)۔&lt;/ref&gt; شرف الدین سمیت پنجاہ افراد نو‏‏ں سزائے موت سنائی گئی۔ &lt;ref&gt;Zaheen, &quot;'''Shi'ism in Kashmir, 1477–1885'''&quot;, International Research Journal of Social Sciences, Vol. 4(4), p. 79, April (2015).&lt;/ref&gt;

=== چھٹا تاراج ===
سن 1741 تے 1745 عیسوی وچ مغل سلطنت دے خلاف اک ہور بغاوت ہوئی۔ صورتحال دا فائدہ اٹھاندے ہوئے سنی باغیاں نے شیعہ مسلماناں اُتے مظالم ڈھائے۔ انہاں دے گھراں اُتے حملہ کيتا گیا تے انہاں نو‏ں بھاری بھتہ تے جرمانے ادا کرنے اُتے مجبور کيتا گیا۔ &lt;ref&gt;پیر غلام حسن کوئیہامی ، ”تریخ حسن“، جلد 1 ،باب: تاراج شیعہ ، صفحات 489تا 490، شعبہ تحقیق و اشاعت ، حکومت جموں‏ کشمیر، سری نگر (۱۹٦۰)۔&lt;/ref&gt;

=== ساتواں تاراج ===
سن 1762 تو‏ں 1764 عیسوی وچ کشمیر دے افغان گورنر بلند خان بامزئی دے دور وچ ایہ افواہ پھیل گئی کہ کچھ شیعاں نے اک صوفی بزرگ حبیب اللہ نوشیری دے بارے وچ منفی تبصرے کیتے نيں۔ مشتعل سنی ہجوم نے زاڈی بل اُتے حملہ کيتا تے شیعاں دے مکانات نو‏‏ں نذر آتش کردتا۔ بلند خان نے توہین صحابہ دے الزام وچ شیعاں د‏‏ی گرفتاری دا حکم دتا۔ انہاں دے ناک تے کان کٹ کر انھاں ذلیل کيتا گیا تے انہاں اُتے بھاری جرمانے عائد کیتے گئے۔ &lt;ref&gt;پیر غلام حسن کوئیہامی ، ”تریخ حسن“، جلد 1 ،باب: تاراج شیعہ، صفحہ 490، شعبہ تحقیق و اشاعت ، حکومت جموں‏ کشمیر، سری نگر (۱۹٦۰)۔&lt;/ref&gt;

=== اٹھواں تاراج ===
1801 عیسوی وچ محرم دے جلوس اُتے سنیاں دے اک ہجوم نے حملہ کيتا ۔ مقامی سنی تے انتہا پسند پشتون شیعہ محلے اُتے حملہ کرنے دے لئی اکٹھے ہوئے گئے۔ انہاں نے سامان پرت لیا تے سوانیاں د‏‏ی عصمت دری کیتی۔ &lt;ref&gt;پیر غلام حسن کوئیہامی ، ”تریخ حسن“، جلد 1 ،باب: تاراج شیعہ ، صفحہ 491، شعبہ تحقیق و اشاعت ، حکومت جموں‏ کشمیر، سری نگر (۱۹٦۰)۔&lt;/ref&gt; برطانوی گزٹیرکے مطابق:&lt;blockquote&gt;” افغاناں ''کے زمانے وچ شیعاں نو‏‏ں محرم دا سوگ منانے د‏‏ی اجازت نئيں تھی'' ''۔عبداللہ خان دے زمانے وچ ، جس نے اپنے آپ نو‏‏ں کابل دے تخت تو‏ں آزاد ک‏ر ليا سی ،شیعاں نے محرم دا سوگ منانے د‏‏ی کوشش کيتی ۔ انہاں اُتے حملہ کيتا گیا ، لُٹ مار کيتی گئی تے انہاں دے گھر جلاۓ گئے۔ انہاں وچو‏ں تقریبا 150 لوکاں نو‏‏ں ( اس دن شہر وچ بوہت گھٹ لوک سن ) اکٹھا کيتا گیا ، انہاں دے ناک کٹے گئے ، تے اک رسی تو‏ں بنھ کر بازاراں وچ گھمایا گیا'' ۔“ &lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Gazetteer of the Kashmir, p. 31, (1872–73).&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

=== نواں تاراج ===
1819 وچ سکھاں نے کشمیر فتح ک‏ر ليا۔ شہنشاہ [[اورنگزیب عالمگیر|اورنگ زیب]] دے دور تو‏ں شیعاں اُتے سنیاں د‏‏ی [[جامع مسجد سرینگر|جامعہ مسجد سری نگر]] دے لئی ہر سال نويں قالین مفت فراہ‏م کرنا لازم قرار دتا گیا سی۔ 1831 عیسوی وچ انہاں نے مبینہ طور اُتے قالیناں د‏‏ی فراہمی وچ تاخیر د‏‏ی تے [[:simple:Imambara Zadibal|امام باڑہ زاڈی بل]] وچ محرم د‏‏ی مجلس وچ استعمال شدہ قالین سنی مسجد نو‏‏ں دئیے۔جدو‏ں ایہ خبر شہر تک پھیل گئی تاں اک ہجوم نے شیعہ محلے اُتے حملہ کردتا۔ قیمتی سامان پرت لیا گیا تے سوانیاں نو‏‏ں زیادتی دا نشانہ بنایا گیا۔ ایتھ‏ے تک کہ کچھ سنی مرداں نے شیعہ سوانیاں دے جنسی اعضاکو چاقو تو‏ں کٹ دتا۔ &lt;ref&gt;پیر غلام حسن کوئیہامی ، ”تریخ حسن“، جلد 1 ،باب: تاراج شیعہ ، صفحات 491 تو‏ں 492، شعبہ تحقیق و اشاعت ، حکومت جموں‏ کشمیر، سری نگر (۱۹٦۰)۔&lt;/ref&gt; برطانوی گزٹیر وچ وی اس دور دے اک واقعہ دا ذکر آیا اے:

”گورنر باما سنگھ دے زمانے وچ شیعاں نے محرم الحرام د‏‏ی رسومات ادا کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ، لیکن مشتعل سنی ہجوم انہاں اُتے ٹُٹ پيا۔ انہاں وچو‏ں پندرہ افراد نو‏‏ں موت دے گھاٹ اتار دتا گیا تے انہاں دا مال و اسباب پرت لیا گیا۔ اس ظلم د‏‏ی وجہ تو‏ں دو تو‏ں تن سو دے نیڑے ایرانی تاجر کشمیر چھڈ ک‏‏ے چلے گئے تے فیر کدی پلٹ کر نئيں آئے۔“ &lt;ref&gt;Gazetteer of the Kashmir, pp. 31 – 32, (1872–73).&lt;/ref&gt;

=== دسواں تاراج ===
سن 1872 عیسوی وچ اک سنی صوفی بزرگ سید محمد مدنی دے مزار اُتے سالانہ اجتماع ( [[عرس]] ) دے دوران ، سنیاں نے شیعہ مسجد دے اک حصے نو‏‏ں منہدم کردتا۔ شیعاں نے اکٹھا ہوک‏ے حملہ آوراں نو‏‏ں زدوکوب کيتا۔ ایہ خبر شہر وچ پھیل گئی تے سنی ہجوم نے فجر دے وقت شیعہ محلے اُتے حملہ کيتا۔ حکومت نے تیزی تو‏ں کم کيتا تے 1000 دے نیڑے افراد نو‏‏ں گرفتار کيتا۔ تفتیش دے بعد کچھ مشتعل افراد نو‏‏ں 2 تو‏ں 3 سال قید د‏‏ی سزا سنائی گئی۔نقصانات دا تخمینہ دو لکھ ايس‏ے ہزار روپے لگایا گیا سی تے حملہ آوراں نو‏‏ں ایہ ادائیگی کرنے دا پابند بنایا گیا۔ &lt;ref&gt;پیر غلام حسن کوئیہامی ، ”تریخ حسن“، جلد 1 ،باب: تاراج شیعہ ، صفحات 492تا 494، شعبہ تحقیق و اشاعت ، حکومت جموں‏ کشمیر، سری نگر (۱۹٦۰)۔&lt;/ref&gt; برطانوی گزٹیر نے فسادات نو‏‏ں اس طرح بیان کیا:&lt;blockquote&gt;”یہ فسادات اک ہفتے تک جاری رہے تے ایہ اِنّے شدید سن کہ گورنر د‏‏ی طرف تو‏ں فوج د‏‏ی کئی نفریاں بھیجی گئياں۔ کئی شیعہ محلےآں نو‏‏ں کھنڈرات دا ڈھیر بنا دتا گیا تے لمبے عرصے تک بازار مکمل طور اُتے بند رہ‏‏ے۔ شہر دا اک بہت وڈا حصہ ویران ہوئے چکيا سی۔ شیعاں نے علاقے تو‏ں ہجرت کر لئی۔ کچھ نے قریبی پہاڑو ں وچ پناہ اختیار کيتی تے کچھ شہر وچ دوسرے تھ‏‏انو‏اں چھپ گئے۔ بہت ساریاں شیعہ سوانیاں تے بچےآں نو‏‏ں اپنے اسيں مذہباں دے مشتعل ہجوم تو‏ں جان بچانے دے لئی ہندو آبادیاں تے انہاں دے گھراں وچ پناہ لینی پئی۔ جدو‏ں حالات کچھ قابو وچ ہوئے توہزاراں د‏‏ی تعداد وچ حملہ آور تے فسادی گرفتار ہوئے تے انہاں نو‏ں سزاواں سنائی گئياں۔“ &lt;ref&gt;Gazetteer of the Kashmir, p. 32, (1872–73).&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

=== پیر غلام حسن کوئیہامی د‏‏ی وکالت ===
نسل کشی د‏‏ی مہم وچ متاثرین نو‏‏ں اکثریت دے عقائد و رسوم تو‏ں مطابقت نہ رکھنے والے اک جارح تے کم تر انسان دے طور پہ پیش کيتا جاندا اے ۔اس طرح انہاں اُتے ہونے والے ظلم دا اخلاقی جواز پیدا کرنے د‏‏ی کوشش کيتی جاندی اے ۔کتاب تریخ حسن وچ پیر غلام حسن کوئیہامی شیعہ تاراج دے عنوان تو‏ں قائم کيتے گئے باب دے آغاز وچ اس مسلسل اور    ظالمانہ  قتل عام د‏‏ی وکالت  د‏‏ی کوشش کردے نيں۔ اوہ لکھدے نيں کہ کشمیری شیعہ تعصب تے کینہ رکھنے وچ معروف نيں، تے ایہ کہ ہر تِیہہ چالیس سال بعد انہاں دا قتلِ عام  اصل وچ مکافاتِ عمل ا‏‏ے۔&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;وہ اس گل پرکوئی اعتراض نئيں کرتےکہ اکثر واقعات وچ   متاثرین نو‏‏ں انصاف کیو‏ں نئيں  فراہ‏م کیہ  گیا؟ البتہ جدو‏ں 1871ء دے تاراج دے بعد رنبیر سنگھ د‏‏ی حکومت نے بلوائیاں نو‏‏ں گرفتار کيتا اور  جرمانہ عائد کيتا تاں مصنف نے اس اقدام نو‏‏ں سنیاں دے خلاف ہندوواں دا تعصب قرار دتا تے گرفتار شدگان کو” محبوسانِ مظلوم“ قرار دتا۔&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; ایہی انداز سانو‏ں اکبر دور کے  ملیا عبد القادر بدایونی د‏‏ی کتاب ”منتخب التواریخ“ وچ ملدا اے جدو‏ں اوہ لاہور وچ اک شیعہ عالم حکیم [[ملا احمد ٹھٹوی|ملا احمد نصر الله ٹھٹوی]] دے قتل تے انہاں د‏‏ی قبر نو‏‏ں اگ لگانے دے واقعے دا ذکر کردے نيں۔ وہ  لکھدے نيں   کہ ملیا احمد ٹھٹوی کو  شیعہ طریقے اُتے غسل دیندے وقت انہاں دے مقعد وچ کیل ڈالے گئے تے ان  نو‏‏ں کئی بار دریا وچ غوطے دتے گئے تے ایہ کہ موت دے بعد انہاں دا منہ خنزیر  جداں  ہوئے گیا سی۔&lt;ref&gt;ملا عبد القادر بدایونی،&quot;منتخب التواریخ&quot;، ذکر حکمای اکبر شاہی، حکیم احمد تیوی، صفحہ 598&lt;/ref&gt;اس وقت لاہور وچ شیعاں د‏‏ی اچھی خاصی تعداد بستی سی تے شیعہ فقیہ  قاضی نور الله شوستری  وی اوتھ‏ے موجود سن،  لہٰذا  ایہ نئيں کہیا جا سکدا کہ ملیا عبد القادر بدیوانی شیعہ فقہ وچ تدفین دے آداب تو‏ں نا واقف سن ۔ ایہ سب لکھنے تو‏ں بدایونی دا مقصد مقتول نو‏‏ں قتل دا حقدار قرار دیناتھا۔ اوہ شہنشاہ اکبر د‏‏ی طرف تو‏ں قاتل نو‏‏ں سزا دینے اُتے وی برہمی دا اظہار کردے نيں۔ جدید دور وچ بھی  پاکستان وچ شیعہ مخالف تشدد د‏‏ی میڈیا کوریج  دے انداز  وچ زیادہ تبدیلی نئيں  آئی  اے ۔ عبّاس زیدی نے اپنے تحقیقی مقالے وچ    پاکستانی میڈیا دے انہاں رویاں دا تجزایہ کیہ ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;Abbas Zaidi, &quot;'''[https://www.palgrave.com/gp/book/9781349949656 Covering Faith-Based Violence: Structure and Semantics of News Reporting in Pakistan]&quot;''', in: J. Syed et al. (eds.), Faith-Based Violence and Deobandi Militancy in Pakistan, Palgrave Macmillan, (2016).&lt;/ref&gt;


== ہور ویکھو ==

* [[روانڈیائی نسل کشی|روانڈیا ئی نسل کشی]]
* [[فرقہ واریت]]
* [[برصغیر وچ شیعیت|برصغیر پاک و ہند وچ شیعہ اسلام]]
* [[کشمیر]]

== حوالے ==

[[گٹھ:شیعیت بلحاظ ملک]]
[[گٹھ:شیعیت]]</text>
      <sha1>inrzm91amfzfdj444j5zzl6n7sx9knz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>نذر حافی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>101184</id>
    <revision>
      <id>708818</id>
      <parentid>661600</parentid>
      <timestamp>2026-07-22T13:15:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-40914-47</username>
        <id>44757</id>
      </contributor>
      <comment>Editing</comment>
      <origin>708818</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2924" sha1="nwsqrtlcfxqfp646kzf1omoar8i50z9" xml:space="preserve">{{خانہ-معلومات-شخصیت}}نذر حافی دا اصل ناں نذر الاسلام اے . انہاں دا تعلق [[آزاد کشمیر  |آزاد جموں‏ و کشمیر]] دے راجپوت گھرانے تو‏ں اے . انہاں دے دادا 1965 وچ مقبوضہ پونچھ تو‏ں ہجرت ک‏ر ک‏ے آزاد جموں‏ و کشمیر وچ آئے. اوہ زمانہ طالب علمی تو‏ں ہی کم گو مگر شعلہ بیان مقرر تے لکھاری محسوب ہُندے سن . کالج دے زمانے وچ کچھ ادبی و سیاسی طلبہ تنظیماں تو‏ں وی وابستہ رہے. ايس‏ے زمانے وچ باقاعدہ لکھنے لکھانے دا سلسلہ وی انہاں شروع کیا. کدی کدائيں مشاعراں وچ وی شرکت کردے سن . اُتے جدو‏ں علم التعلیم وچ پی ایچ ڈی کرنے بیرون ملک روانہ ہوئے تاں تحقیقی مقالہ جات تے کالم نویسی و مضمون نویسی ورگی اصناف نثر وچ مشغول ہوگئے. بعدازاں ایہی علمی تحقیقات انہاں د‏‏ی شناخت بنی نيں. انہاں دا شمار ایداں دے نويں لکھاریاں وچ ہُندا اے جنہاں د‏‏یاں تحریراں نو‏‏ں مقبولیت عام دا درجہ حاصل اے . انہاں د‏‏یاں تحریراں دے محاسن وچ علمی و فکری نظریات تے مزاحمتی صحافتی ادبیات نو‏‏ں خاص شہرت حاصل اے . صحافت دے علمی زوال دے اس زمانے وچ انہاں دے قارئین انہاں نو‏ں اردو صحافت د‏‏ی علمی و فنی آبرو دے علمبردار دے طور اُتے دیکھدے نيں. شدت پسندی تے مذہبی منافرت تو‏ں بیزار نيں جدو‏ں کہ کسی حد تک لبرل و سوشلسٹ افکار خصوصا ذوالفقار علی بھٹو تے مولا‏نا مودودی سمیت قائداعظم تو‏ں وی متاثر لگدے نيں.[http://voiceofnation.blogfa.com/] انہاں دیاں لکھتاں و تالیفات نو‏‏ں انٹر نیٹ اُتے دیکھیا جا سکدا اے . اج کل زوم اُتے آن دے آن لائن سیشن جہان اسلام دے فراموش شدہ موضوعات&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thepkmedia.com/ideological-relationship-between-occupied-jammu-and-kashmir-and-pakistan/|website=دی پاک میڈیا|title=Archive copy|access-date=2021-02-23|archive-date=2021-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20210413092917/https://www.thepkmedia.com/ideological-relationship-between-occupied-jammu-and-kashmir-and-pakistan/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; نو‏‏ں بہت پسند کيتا جا رہیا اے .
==ہورویکھو==
==حوالے==
{{حوالے}}
==باہرلےجوڑ==
[[گٹھ:کشمیری شخصیتاں]]</text>
      <sha1>nwsqrtlcfxqfp646kzf1omoar8i50z9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>دیس لسٹ بلحاظ آبادی 1700</title>
    <ns>0</ns>
    <id>105759</id>
    <revision>
      <id>708742</id>
      <parentid>700139</parentid>
      <timestamp>2026-07-21T07:11:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>60</id>
      </contributor>
      <comment>Replacing Naval_Ensign_of_Sweden.svg with [[File:Naval_ensign_of_Sweden.svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR6|Criterion 6]].).</comment>
      <origin>708742</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25481" sha1="gk1xfq225nc6jf11k7nt30gshezvahg" xml:space="preserve">[[فائل:1700 CE world map.PNG|thumb|دنیا دا نقشہ سال 1700ء وچ ]]
یہ دیس لسٹ بلحاظ آبادی 1700 ا‏‏ے۔
[[فائل:Countries in 1700.png|thumb|1700ء وچ دنیا د‏‏ی مجموعی آبادی دے حصص]]
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:right&quot;
!Country/Territory
!Population&lt;br /&gt;estimate&lt;br /&gt;{{circa|1700}}
!Percentage of&lt;br /&gt;World&lt;br /&gt;Population
|-
! align=&quot;left&quot; |{{noflag}} ''[[دنیا]]''&lt;ref&gt;{{cite web|title=The World at Six Billion|url=https://www.un.org/esa/population/publications/sixbillion/sixbillion.htm|publisher=UN Population Division|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305042434/http://www.un.org/esa/population/publications/sixbillion/sixbillion.htm|archive-date=March 5, 2016|url-status=live}}, [https://web.archive.org/web/20160101220025/http://www.un.org/esa/population/publications/sixbillion/sixbilpart1.pdf Table 2]&lt;/ref&gt;
!682,000,000
!-
|-
| align=&quot;left&quot; |[[فائل:Imperial standard of the Qing Emperor.svg|35x35px]] [[چنگ خاندان]]&lt;ref name=&quot;Population Statistics: Historical Demography&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.populstat.info/|title=Population Statistics: Historical Demography|access-date=29 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20150223080259/http://www.populstat.info/|archive-date=23 February 2015|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|210,715,000
|{{Percentage|210,715,000|682,000,000|1|pad=yes}}
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |[[فائل:Imperial Seal of the Mughal Empire.svg|35x35px]] [[مغلیہ سلطنت]]&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=d0SPAgAAQBAJ&amp;q=mughal+empire+population+1700&amp;pg=PA21|title=The European Union and Global Social Change|last1=Böröcz|first1=József|date=10 September 2009|isbn=978-1-135-25580-0|access-date=26 June 2017}}&lt;/ref&gt;
|158,400,000
|{{Percentage|158,400,000|682,000,000|1|pad=yes}}
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |[[فائل:Banner of the Holy Roman Emperor (after 1400).svg|35x35px]] [[مقدس رومی سلطنت]]&lt;ref&gt;The combined population of Germany (15&amp;nbsp;m), Austria (2.5m), Czechia (3.242m), Belgium (2&amp;nbsp;m), Slovenia (0.248m), and a third of Italy (4.4m), Avakov, p. 18-20.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=The Holy Roman Empire in the Seventeenth Century|url=https://faculty.history.wisc.edu/sommerville/351/holy%20roman%20empire.htm|access-date=21 May 2017|author=J.P. Sommerville|archive-date=2014-01-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20140131220732/https://faculty.history.wisc.edu/sommerville/351/holy%20roman%20empire.htm|url-status=dead}}. Archived . The figure of 20 million is given for &quot;Germany, Austria, and Bohemia&quot;, a definition of the Empire that specifically excludes the Empire's Italian territories such as the Savoyard state, Milan, and Tuscany, as well as its territories in the Low Countries.&lt;/ref&gt;
{{collapsible list|title=subdivisions|{{bulleted list
|{{flagicon|Kingdom of Bohemia}} [[Lands of the Bohemian Crown|Bohemian Crown]] – 3,242,000&lt;ref&gt;Avakov, p. 18.&lt;/ref&gt;
|[[تصویر:Bandera de España 1701-1760.svg|25px]] [[Spanish Netherlands]] – 2,000,000+
|{{flagicon|Archduchy of Austria}} [[آسٹریائی آرچڈچی]] – 2,500,000&lt;ref&gt;And related territories roughly covering the modern borders of Austria. Avakov, p. 18.&lt;/ref&gt;
|[[تصویر:Flag of Electoral Saxony.svg|25px]] [[Electorate of Saxony|Saxony]] – 2,000,000
|[[تصویر:Savoie flag.svg|25px]] [[Savoyard state]] – 1,400,000
|[[تصویر:Electoral Standard of Bavaria (1623–1806).svg|25px]] [[Electorate of Bavaria]] – 1,000,000
|[[تصویر:Wappen Mark Brandenburg.png|25px]] [[Margraviate of Brandenburg]] - ~1,000,000&lt;ref&gt;Dwyer, Philip G. The Rise of Prussia 1700–1830. United Kingdom: Taylor &amp; Francis, 2014. Page 52. The population of all of the King in Prussia's domains is given as 1.5 million in 1713, and the bulk of these lived within the Empire, rather than in the smaller and more barren holding in Ducal Prussia.&lt;/ref&gt;
|[[تصویر:Flag of the Grand Duchy of Tuscany (1562–1737) – type 2.svg|25px]] [[Grand Duchy of Tuscany]] - ~1,000,000
|{{flagicon image|Flag of the Duchy of Milan (1450).svg}} [[Duchy of Milan]] - ?
|[[تصویر:Wuerttemberg Banner.svg|25px]] [[Duchy of Württemberg]] – 340,000&lt;ref&gt;Wilson, Peter H. [https://www.google.com/books/edition/War_State_and_Society_in_Württemberg_16/Vb1RaxEawiwC?hl=en&amp;gbpv=1&amp;dq=württemberg+population+1700&amp;pg=PA43&amp;printsec=frontcover War, State and Society in Württemberg, 1677–1793]. 1995. Page 43.&lt;/ref&gt;
|[[تصویر:Banner of Baden (3^2).svg|25px]] [[Margraviate of Baden]] - ?
|[[تصویر:Flag of Thuringia.svg|25px]] [[Thuringian states]] - ?
|[[تصویر:Wappen Hessen-Darmstadt 1736.jpg|25px]] [[Landgraviate of Hesse-Darmstadt|Hesse-Darmstadt]] - ?
|[[تصویر:Flagge Großherzogtümer Mecklenburg.svg|25px]] [[Duchy of Mecklenburg-Schwerin]] - ?
|{{flag|Nassau}} - ?
|[[تصویر:Wuerzburgsiebmacher.jpg|25px]] [[Bishopric of Würzburg]] - ?
|[[تصویر:BlasonChristian Ier (1143–1167), comte d'Oldenbourg.svg|25px]] [[County of Oldenburg]] - ?
|{{flag|Luxembourg}} - ?
|[[تصویر:Flagge Fürstentum Reuß ältere Linie.svg|25px]] [[Principality of Reuss Elder Line|Reuss Elder Line]] - ?
|[[تصویر:Flagge Fürstentum Lippe.svg|25px]] [[Principality of Lippe]] - ?
|{{flag|Mecklenburg-Strelitz|name=Duchy of Mecklenburg-Strelitz}} - ?
|[[تصویر:Flag of Anhalt Duchies.png|25px]] [[Anhalt-Dessau]] - ?
|[[تصویر:Flag of Arenberg (1803–1810).svg|25px]] [[Arenberg]] - ?
|[[تصویر:Flag of Anhalt Duchies.png|25px]] [[Anhalt-Bernburg]] - ?
|[[تصویر:Flag of Anhalt Duchies.png|25px]] [[Anhalt-Köthen]] - ?
|[[تصویر:Flagge Fürstentum Schaumburg-Lippe.svg|25px]] [[Principality of Schaumburg-Lippe]] - ?
|[[تصویر:Flag of Liechtenstein (1719–1852).svg|25px]] [[لیختینستائن]] - ?
|[[تصویر:Wappen Erzbistum Salzburg.png|25px]] [[Archbishopric of Salzburg]]- ?
|[[تصویر:Flag of Hanover (1692).svg|25px]] [[Electorate of Brunswick-Lüneburg|Hannover]] - ?
|[[تصویر:Banner of the Electorate of Mainz.svg|25px]] [[Electorate of Mainz|Mainz]] - ?
|[[تصویر:Red St George's Cross.svg|25px]] [[Electorate of Trier|Trier]] - ?
|[[تصویر:Black St George's Cross.svg|25px]] [[Electorate of Cologne|Cologne]] – 39,000
|[[تصویر:Flag of The Electoral Palatinate (1604).svg|25px]] [[Electoral Palatinate]] - ?
|[[تصویر:Coat of arms of Brunswick-Lüneburg.svg|25px]] [[Duchy of Brunswick-Luneburg|Brunswick-Luneburg]] - ?
|[[تصویر:Flag of Lauenburg.svg|25px]] [[Saxe-Lauenburg]] - ?
|[[تصویر:Flag of the Prince-Bishopric of Münster.svg|25px]] [[Prince-Bishopric of Münster|Münster]] - ?
|[[تصویر:Coat of Arms of the Archbishopric of Magdeburg.svg|25px]] [[Duchy of Magdeburg|Magdeburg]] - ?
|[[تصویر:Flag of Hamburg.svg|25px]] [[ہم برک]] – 70,000
|[[تصویر:Hessen HG flag.svg|25px]] [[Hesse-Homburg]] - ?
|[[تصویر:Flag of the Free City of Lübeck.svg|25px]] [[Free City of Lübeck|Lübeck]] - ?
|[[تصویر:Schleswig Arms.svg|25px]] [[Schleswig]] - ?
|[[تصویر:Merchant Ensign of Holstein-Gottorp (Lions sinister).svg|25px]] [[Duchy of Holstein|Holstein]] - ?
|[[تصویر:Wappen Bistum Lübeck.png|25px]] [[Bishopric of Lübeck]] - ?
|[[تصویر:Wappen Brandenburg-Ansbach.svg|25px]] [[Principality of Ansbach]] - ?
}}}}
|27,400,000
|{{Percentage|27,400,000|682,000,000|1|pad=yes}}
|-
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |[[فائل:Flag of the Tokugawa Shogunate.svg|35x35px]] [[توکوگاوا شوگون شاہی]]&lt;ref&gt;Jean-Noël Biraben, &quot;The History of the Human Population From the First Beginnings to the Present&quot; in &quot;Demography: Analysis and Synthesis: A Treatise in Population&quot; (Eds: Graziella Caselli, Jacques Vallin, Guillaume J. Wunsch) Vol 3, Chapter 66, pp 5–18, Academic Press, San Diego. (2005)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Avakov, p. 18.&lt;/ref&gt;
|27,000,000
|{{Percentage|27,000,000|682,000,000|1|pad=yes}}
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |[[فائل:Flag of the Ottoman Empire.svg|35x35px]] [[سلطنت عثمانیہ]]&lt;ref name=&quot;Two Thousand Years of Economic Statistics, Volume 1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Growth of World Population&quot; /&gt;
{{collapsible list|title=subdivisions|{{bulleted list
|{{flagicon|Ottoman Empire}} [[سلطنت عثمانیہ]] – 8,400,000
|{{flagicon|Ottoman Empire}} [[ایالت مصر]] – 5,400,000
}}}}
{{collapsible list|title=vassal states|{{bulleted list
|{{flag|Wallachia|name=Principality of Wallachia}} - 600,000&lt;ref name=&quot;Murgescu2016&quot;&gt;{{cite book|last= Murgescu|first=Bogdan|title=Romania si Europa|url=https://books.google.com/books?id=YEeTDwAAQBAJ|date=14 June 2016|publisher=Polirom|isbn=9789734620418|pages=75–76}}&lt;/ref&gt;
|{{flag|Moldavia|name=Principality of Moldavia}} - 480,000&lt;ref name=&quot;Murgescu2016&quot; /&gt;
|[[تصویر:Flag of the crimeans.svg|25px]] [[خانان کریمیا]] - ?
}}}}
|24,779,000
|{{Percentage|24,779,000|682,000,000|1|pad=yes}}
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |[[فائل:Flag of Cross of Burgundy.svg|35x35px]] [[سلطنت ہسپانیہ]]&lt;ref name=&quot;Population Statistics: Historical Demography&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=A History of Spain and Portugal|url=http://libro.uca.edu/payne1/payne15.htm|access-date=29 June 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Two Thousand Years of Economic Statistics, Volume 1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Growth of World Population&quot; /&gt;
{{collapsible list|title=subdivisions|{{bulleted list
|[[تصویر:Bandera de España 1701-1760.svg|25px]] [[Enlightenment in Spain|Kingdom of Spain]] – 7,400,000
|{{flagicon|Spanish Empire}} [[نیا ہسپانیہ]] – 4,500,000
|[[تصویر:Bandera de España 1701-1760.svg|25px]] [[Spanish Netherlands]] – 2,000,000+
|[[تصویر:Cross of Burgundy-Gules, Link and Crowned.svg|25px]] [[مملکت ناپولی]] – 3,300,000
|[[تصویر:Flag of Spain (1785–1873 and 1875–1931).svg|25px]] [[Viceroyalty of New Granada|New Granada]] – 1,500,000
|{{flagicon|Spanish Empire}} [[Viceroyalty of Peru|Peru]] – 1,300,000
|{{flagicon|Spanish Empire}} [[Captaincy General of Chile|Chile]] – 800,000
|[[تصویر:Bandiera del Regno di Sicilia 4.svg|25px]] [[مملکت صقلیہ]] – 700,000
|[[تصویر:Flag of Spain (1785–1873 and 1875–1931).svg|25px]] [[Viceroyalty of the Río de la Plata|Río de la Plata]] – 450,000
|[[تصویر:Flag of Spain (1785–1873 and 1875–1931).svg|25px]] [[Captaincy General of the Philippines|Philippines]] – 400,000
|{{flagicon|Spanish Empire}} [[Provincias Internas]] – 300,000
|[[تصویر:Cross of Burgundy-Gules, Link and Crowned.svg|25px]] [[لوزیانا (نیا ہسپانیہ)]] – 250,000
|[[تصویر:Flag of Spain (1785–1873 and 1875–1931).svg|25px]] [[Captaincy General of Cuba|Cuba]] – 200,000
|[[تصویر:Coat of Arms of Guatemala City (Colonial).svg|25px]] [[Captaincy General of Guatemala|Guatemala]] – 150,000
|{{flagicon|Spanish Empire}} [[Captaincy General of Yucatán|Yucatán]] – 100,000
|[[تصویر:Flag of Spain (1785–1873 and 1875–1931).svg|25px]] [[Captaincy General of Puerto Rico|Puerto Rico]] – 80,000
}}||}}
|24,530,000
|{{Percentage|24,530,000|682,000,000|1|pad=yes}}
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |[[فائل:Royal Standard of the King of France.svg|35x35px]] [[فرانسیسی استعماری سلطنت]]&lt;ref name=&quot;Growth of World Population&quot; /&gt;
|21,471,000
|{{Percentage|21,471,000|682,000,000|1|pad=yes}}
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |[[فائل:Flag of Oryol (variant).svg|35x35px]] [[روسی زار شاہی]]&lt;ref name=&quot;Two Thousand Years of Economic Statistics, Volume 1&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=-UPyBwAAQBAJ&amp;q=population+of+ethiopia+1600&amp;pg=PA15|title=Two Thousand Years of Economic Statistics, Volume 1|last1=Avakov|first1=Alexander V.|date=April 2015|isbn=978-1-62894-101-2|access-date=6 May 2016}}&lt;/ref&gt;
|13,616,000
|{{Percentage|13,616,000|682,000,000|1|pad=yes}}
|-
| align=&quot;left&quot; |[[فائل:Flag of the King of Joseon (fringeless).svg|35x35px]] [[جوسان]]&lt;ref name=&quot;Growth of World Population&quot; /&gt;
|12,200,000
|{{Percentage|12,200,000|682,000,000|1|pad=yes}}
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |[[فائل:Flag of the Habsburg Monarchy.svg|35x35px]] [[سلطنت ہیبسبرگ]]&lt;ref name=&quot;European Population History&quot;&gt;{{cite web|title=European Population History|url=http://www.tacitus.nu/historical-atlas/population/|access-date=30 June 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Two Thousand Years of Economic Statistics, Volume 1&quot; /&gt;
{{collapsible list|title=subdivisions|{{bulleted list
|[[تصویر:Flag of Hungary (15th century, rectangular).svg|25px]] [[Kingdom of Hungary (1526–1867)|Kingdom of Hungary]] – 4,000,000
|{{flag|Kingdom of Bohemia}} - 3,242,000
|{{flagicon|Archduchy of Austria}} [[آسٹریائی آرچڈچی]] – 2,500,000&lt;ref&gt;And related territories roughly covering the modern borders of Austria. Avakov, p. 18.&lt;/ref&gt;
|[[تصویر:Transsylvanian Banner.svg|25px]] [[Principality of Transylvania (1570–1711)|Principality of Transylvania]] – 800,000
|[[تصویر:Flag of the Kingdom of Croatia (Habsburg).svg|25px]] [[Kingdom of Croatia (Habsburg)|Kingdom of Croatia]] – 647,000
|[[Duchy of Carinthia]] – 248,000&lt;ref&gt;Roughly the modern borders of [[سلووینیا]]. Avakov, p. 20.&lt;/ref&gt;
|[[تصویر:Flag of the Kingdom of Slavonia.svg|25px]] [[Kingdom of Slavonia]] - ?
}}}}
|9,989,000
|{{Percentage|9,989,000|682,000,000|1|pad=yes}}
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |[[فائل:Union flag 1606 (Kings Colors).svg|35x35px]] [[سلطنت برطانیہ]]&lt;ref&gt;Mitchison, A History of Scotland, pp. 291–2 and 301-2.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Statistics of the British Empire|author=MArshall, John|url=https://books.google.com/books?id=K1QRAQAAMAAJ&amp;q=british+empire+population+1800&amp;pg=PA24|date=1838}}&lt;/ref&gt;
{{collapsible list|title=subdivisions|{{bulleted list
|[[تصویر:Flag of England.svg|25px]] [[مملکت انگلستان]] – 5,108,500
|[[تصویر:Royal Standard of Ireland (1542–1801).svg|25px]] [[مملکت آئرلینڈ]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=The Population of Ireland: 1700–1900, A Survey|author=Grada, C. O.|url=http://www.persee.fr/doc/adh_0066-2062_1979_num_1979_1_1425}}&lt;/ref&gt; – 2,060,051
|[[تصویر:Flag of Scotland.svg|25px]] [[مملکت سکاٹ لینڈ]] – 1,200,000
|[[تصویر:Flag of Wales 2.svg|25px]] [[ویلز]] – 366,500
|[[تصویر:Union flag 1606 (Kings Colors).svg|25px]] [[برطانوی امریکا]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=ESTIMATED POPULATION OF AMERICAN COLONIES: 1610 TO 1780|url=https://web.viu.ca/davies/h320/population.colonies.htm|access-date=2021-05-24|archive-date=2017-11-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20171108060011/https://web.viu.ca/davies/h320/population.colonies.htm|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; – 250,888{{collapsible list|title=constituents|
* [[تصویر:Union flag 1606 (Kings Colors).svg|25px]] [[Colony of Virginia]] – 58,560
* [[تصویر:Union flag 1606 (Kings Colors).svg|25px]] [[Province of Massachusetts Bay]] – 55,941
* [[تصویر:Union flag 1606 (Kings Colors).svg|25px]] [[صوبہ میری لینڈ]] – 29,604
* [[تصویر:Union flag 1606 (Kings Colors).svg|25px]] [[Connecticut Colony]] – 25,970
* [[تصویر:Union flag 1606 (Kings Colors).svg|25px]] [[Province of New York]] – 19,107
* [[تصویر:Union flag 1606 (Kings Colors).svg|25px]] [[Province of Pennsylvania]] – 17,950
* [[تصویر:Union flag 1606 (Kings Colors).svg|25px]] [[Province of Carolina]] – 16,424
* [[تصویر:Union flag 1606 (Kings Colors).svg|25px]] [[East Jersey]] and [[West Jersey]] – 14,010
* [[تصویر:Union flag 1606 (Kings Colors).svg|25px]] [[Colony of Rhode Island and Providence Plantations]] – 5,894
* [[تصویر:NewHampshire1692Seal.png|25px]] [[Province of New Hampshire]] – 4,958
* [[تصویر:Union flag 1606 (Kings Colors).svg|25px]] [[Delaware Colony]] – 2,470
* [[تصویر:Union flag 1606 (Kings Colors).svg|25px]] [[برمودا]] - ?
* [[تصویر:Flag of Newfoundland (1904–1949).svg|25px]] [[Newfoundland Colony]] - ?
* [[تصویر:Union flag 1606 (Kings Colors).svg|25px]] [[Rupert's Land]] - ?
}}}}|[[تصویر:Union flag 1606 (Kings Colors).svg|25px]] [[برطانوی غرب الہند]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=Population of the English West Indies, 1655–1755|url=https://www1.umassd.edu/ir/resources/britishempire/populationbritishwestindies16551815.pdf}}&lt;/ref&gt; – 145,300{{collapsible list|title=constituents|
* [[تصویر:Union flag 1606 (Kings Colors).svg|25px]] [[بارباڈوس]] – 65,500
* [[تصویر:Union flag 1606 (Kings Colors).svg|25px]] [[Colony of Jamaica]] – 49,300
* [[تصویر:Union flag 1606 (Kings Colors).svg|25px]] [[جزائر لیوارڈ]] – 30,500
}}}}
|9,131,239
|{{Percentage|9,131,239|682,000,000|1|pad=yes}}
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |[[فائل:Polish Royal Banner of The House of Wettin.svg|35x35px]] [[Polish–Lithuanian Commonwealth]]&lt;ref name=&quot;Pogonowski&quot;&gt;Based on [http://homepage.interaccess.com/~netpol/POLISH/historia/MAPY/1618.jpg 1618 population map] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130217222629/http://homepage.interaccess.com/~netpol/POLISH/historia/MAPY/1618.jpg|date=2013-02-17}} (p.115), 1618 languages map (p.119), 1657–1667 losses map (p.128) and [http://homepage.interaccess.com/~netpol/POLISH/historia/MAPY/1717.jpg 1717 map] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130217222634/http://homepage.interaccess.com/~netpol/POLISH/historia/MAPY/1717.jpg|date=2013-02-17}} (p.141) from [[Iwo Cyprian Pogonowski]], ''Poland a Historical Atlas'', Hippocrene Books, 1987, {{ISBN|0-88029-394-2}}&lt;/ref&gt;
|9,000,000
|{{Percentage|9,000,000|682,000,000|1|pad=yes}}
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |[[فائل:Imperial Standard of Nguyen Dynasty1.svg|35x35px]] [[Đại Việt]]{{sfn|Li|1998|p=160-171}}
|8,000,000
|{{Percentage|8,000,000|682,000,000|1|pad=yes}}
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |[[فائل:Safavid Flag.svg|35x35px]] [[صفوی سلطنت]]&lt;ref name=&quot;Growth of World Population&quot; /&gt;
|4,640,000
|0.7%
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |[[فائل:Flag of Morocco 1666 1915.svg|35x35px]] [[مراکش]]&lt;ref name=&quot;Two Thousand Years of Economic Statistics, Volume 1&quot; /&gt;
|4,000,000
|0.5%
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{space|10}}[[Malla (Nepal)|Nepal]]&lt;ref name=&quot;Two Thousand Years of Economic Statistics, Volume 1&quot; /&gt;
|3,064,000
|{{Percentage|3,064,000|682,000,000|1|pad=yes}}
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |[[فائل:Flag of Thailand (Ayutthaya period).svg|35x35px]] [[Ayutthaya Kingdom]]&lt;ref name=&quot;Two Thousand Years of Economic Statistics, Volume 1&quot; /&gt;
|2,500,000
|{{Percentage|2,500,000|682,000,000|1|pad=yes}}
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |[[فائل:Naval ensign of Sweden.svg|35x35px]] [[سویڈش سلطنت]]&lt;ref name=&quot;European Population History&quot; /&gt;
{{collapsible list|title=subdivisions|{{bulleted list
|[[تصویر:Naval ensign of Sweden.svg|25px]] [[سویڈن]] – 1,485,000
|[[تصویر:Coat of arms of Finland.svg|25px]] [[فن لینڈ]]- 500,000
|[[تصویر:Small coat of arms of Estonia.svg|25px]] [[Duchy of Estonia (1561–1721)|Estonia]]- 160,000
|[[تصویر:Bremen-Verden.PNG|25px]] [[Bremen-Verden]] - ?
|[[تصویر:Pohjois-Karjala.vaakuna.svg|25px]] [[کاریلیا]] - ?
|[[تصویر:Ingria Coat-of-Arms.svg|25px]] [[Swedish Ingria|Ingria]] - ?
|[[تصویر:Coat of arms of Vidzeme.svg|25px]] [[Swedish Livonia|Livonia]] - ?
|[[تصویر:Coat of Arms of Riga small.svg|25px]] [[ریگا]] - ?
|[[تصویر:Wappen Pommern.svg|25px]] [[Swedish Pomerania|Western Pomerania]] - ?}}}}
|2,500,000
|{{Percentage|2,500,000|682,000,000|1|pad=yes}}
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{flag|Portuguese Empire|size=35px}}&lt;ref name=&quot;European Population History&quot; /&gt;
{{collapsible list|title=subdivisions|{{bulleted list
|[[تصویر:Flag Portugal (1667).svg|25px]] [[مملکت پرتگال]] – 2,000,000
|[[تصویر:Flag of the Princes of Brazil.svg|25px]] [[Colonial Brazil]] – 300,000
|{{flagicon|Portuguese Empire|size=25px}} [[State of Maranhão (colonial)|State of Maranhão]] - ?
|{{flagicon|Portuguese Empire|size=25px}} [[پرتگیزی سلطنت]] - ?{{efn|
[[الجدیدہ (مراکش)]], [[Portuguese Cape Verde]]}}
|{{flagicon|Portuguese Empire|size=25px}} [[پرتگیزی سلطنت]] - ?{{efn|
[[جزیرہ ساؤ ٹومے]], [[پرنسپے]], [[آنوبون]], [[Bioko]], [[پرتگیزی موزمبیق]], [[Portuguese Angola]], [[کاشیو]], [[زیگینچور]], [[ویدہ]], [[بساؤ]]}}
|{{flagicon|Portuguese Empire|size=25px}} [[پرتگیزی ہند]] - ?
|{{flagicon|Portuguese Empire|size=25px}} [[پرتگیزی مکاؤ]] - ?
|{{flagicon|Portuguese Empire|size=25px}} [[Portuguese Timor]] - ?
|{{flagicon|Portuguese Empire|size=25px}} [[کولونیا دیل ساکرامینتو]] - ?
}}}}
|2,300,000
|{{Percentage|2,300,000|682,000,000|1|pad=yes}}
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |[[فائل:Flag of Most Serene Republic of Venice.svg|35x35px]] [[جمہوریہ وینس]]
|2,000,000
|{{Percentage|2,000,000|682,000,000|1|pad=yes}}
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |[[فائل:Statenvlag.svg|35x35px]] [[Dutch Republic]]&lt;ref name=&quot;European Population History&quot; /&gt;
{{collapsible list|title=subdivisions|{{bulleted list
|[[تصویر:Statenvlag.svg|25px]] [[Dutch Republic]] – 1,794,000
|[[تصویر:Flag of the Dutch East India Company.svg|25px]] [[ولندیزی ایسٹ انڈیا کمپنی]]- ?
|[[تصویر:Flag of the Dutch West India Company.svg|25px]] [[Dutch West India Company]]- ?}}}}
|1,794,000
|{{Percentage|1,794,000|682,000,000|1|pad=yes}}
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |[[فائل:Flag of Cambodia (pre-1863).svg|35x35px]] [[Dark ages of Cambodia|Cambodia]]&lt;ref name=&quot;Two Thousand Years of Economic Statistics, Volume 1&quot; /&gt;
|1,650,000
|{{Percentage|1,650,000|682,000,000|1|pad=yes}}
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |[[فائل:Wappen Mark Brandenburg.png|44x44px]][[فائل:POL Prusy książęce COA.svg|43x43px]] [[Brandenburg-Prussia]]&lt;ref&gt;Dwyer, p. 52.&lt;/ref&gt;
{{collapsible list|title=subdivisions|{{bulleted list
|[[تصویر:POL Prusy książęce COA.svg|25px]] [[Duchy of Prussia]] - ?
|[[تصویر:Wappen Mark Brandenburg.png|25px]] [[Margraviate of Brandenburg]]- ?}}}}
|2,000,000
|{{Percentage|1,500,000|682,000,000|1|pad=yes}}
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |[[فائل:Savoie flag.svg|35x35px]] [[Savoyard state]]
{{collapsible list|title=subdivisions|{{bulleted list
|[[تصویر:Regione-Piemonte-Stemma.svg|25px]] [[Prince of Piedmont|Piedmont]]- 950,000
|[[تصویر:Savoie flag.svg|25px]] [[Duchy of Savoy|Savoy]] – 300,000
|[[تصویر:Arms of the House of Savoy-Aosta.svg|25px]] [[Duchy of Aosta|Aosta]] – 70,000
|[[تصویر:Comte de Nice flag.svg|25px]] [[County of Nice|Nice]]- 60,000
|[[تصویر:Savoie flag.svg|25px]] [[Oneglia]] – 16,000
}}}}
|1,396,000
|{{Percentage|1,396,000|682,000,000|1|pad=yes}}
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |[[فائل:Flag of Denmark.svg|35x35px]] [[Denmark–Norway]]&lt;ref name=&quot;European Population History&quot; /&gt;
{{collapsible list|title=subdivisions|{{bulleted list
|[[تصویر:Flag of Denmark.svg|25px]] [[Denmark–Norway|Denmark]] – 745,000
|[[تصویر:Flag of Norway 1814.png|25px]] [[Denmark–Norway|Norway]]- 540,000
|[[تصویر:Iceland stockfish coa.svg|25px]] [[History of Iceland|Iceland]]- 50,400
|[[تصویر:Coat of arms of Greenland.svg|25px]] [[History of Greenland|Greenland]] – 5,000
}}}}
|1,300,400
|{{Percentage|1,300,400|682,000,000|1|pad=yes}}
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |[[فائل:Early Swiss cross.svg|35x35px]] [[قدیم سوئس وفاق]]&lt;ref name=&quot;Growth of World Population&quot;&gt;{{cite web|title=Growth of World Population GDP and GDP Per Capita before 1820|url=http://www.ggdc.net/maddison/other_books/appendix_B.pdf|access-date=29 September 2017|author=Maddison|archive-date=12 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210212183845/http://www.ggdc.net/maddison/other_books/appendix_B.pdf|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
|1,260,000
|{{Percentage|1,260,000|682,000,000|1|pad=yes}}
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |[[فائل:Flag of the Grand Duchy of Tuscany (1562-1737) - type 2.svg|35x35px]] [[Grand Duchy of Tuscany]]&lt;ref name=&quot;Population Statistics: Historical Demography&quot; /&gt;
|~1,000,000
|{{Percentage|1,000,000|682,000,000|1|pad=yes}}
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |[[فائل:Flag of the Kingdom of Kongo according to Giovanni Cavazzi da Montecuccolo.svg|35x35px]] [[مملکت کانگو]]&lt;ref&gt;Thornton, John (1977). &quot;Demography and History in the Kingdom of Kongo, 1550–1750&quot;. The Journal of African History 18 (4): 526.&lt;/ref&gt;
|500,000
|{{Percentage|500,000|682,000,000|2|pad=yes}}
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{space|10}}[[Lan Xang]]&lt;ref name=&quot;Two Thousand Years of Economic Statistics, Volume 1&quot; /&gt;
|371,000
|{{Percentage|371,000|682,000,000|2|pad=yes}}
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |[[فائل:Fictional Flag of Ryukyu.svg|35x35px]] [[مملکت ریوکیو]]&lt;ref name=&quot;Ryukyu&quot;&gt;(a) Yoshio Oguchi, &quot;Demographics of Satsuma Domian&quot;, Reimeikan Chōsa Kenkyū Hōkoku (no. 11), pp. 87–134 (1998). (b) Yoshio Oguchi, &quot;Demographics of Satsuma Domian and early modern Ryūkyū&quot;, Reimeikan Chōsa Kenkyū Hōkoku (no. 13), pp. 1–42 (2000) (all in Japanese).&lt;/ref&gt;
|141,187
|{{Percentage|141,187|682,000,000|2|pad=yes}}
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |[[فائل:Flag of the Order of St. John (various).svg|35x35px]] [[History of Malta under the Order of Saint John|Hospitaller Malta]]
|50,000
|{{Percentage|50,000|682,000,000|2|pad=yes}}
|}

== ہور ویکھو ==
* [[دیس لسٹ بلحاظ آبادی 1900]]

== حوالے ==
{{حوالے|2}}
[[گٹھ:1700ء]]</text>
      <sha1>gk1xfq225nc6jf11k7nt30gshezvahg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کرپٹو کرنسی ایکس چینج</title>
    <ns>0</ns>
    <id>110853</id>
    <revision>
      <id>708820</id>
      <parentid>641212</parentid>
      <timestamp>2026-07-23T06:03:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jiyarwpir</username>
        <id>44764</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>708820</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23485" sha1="azdzutouv89xvc4biouxcdve3vti0mu" xml:space="preserve">اک '''کریپٹو کرنسی ایکسچینج''' ، یا '''ڈیجیٹل کرنسی ایکسچینج''' ( '''DCE''' )، اک ایسا کاروباری مرکز ہُندا اے جو صارفین نو‏‏ں [[کرپٹو کرنسی|کرپٹو]] کرنسی یا [[ڈیجیٹل کرنسی|ڈیجیٹل کرنسیاں]] نو‏‏ں دوسرے اثاثےآں دے لئی تجارت کرنے د‏‏ی سہولت دیندا اے، جداں روايتی [[زر فرمان|فیاٹ منی]] یا ہور ڈیجیٹل کرنسیاں۔ ایہ ایکسچینج کریڈٹ کارڈ تو‏ں، وائر ٹرانسفر یا رقم ادائیگی د‏‏ی ہور قسماں نو‏‏ں قبول کردے ہوئے ڈیجیٹل کرنسیاں یا کریپٹو کرنسیاں فراہ‏م ک‏ر سکدے نيں۔ اک کریپٹو کرنسی ایکسچینج اک مارکیٹ میکر ہو سکدا اے جو عام طور اُتے بولی لگاندا اے – اسپریڈ نو‏‏ں بطور ٹرانزیکشن کمیشن سروس دے لئی یا، اک پلیٹ فارم دے طور اُتے صرف فیس لیندا ا‏‏ے۔

کچھ بروکریجز جو کرپٹو کرنسی دے متبادل اُتے وی کم کردے نيں، جداں Robinhood تے eToro ، صارفین نو‏‏ں کریپٹو کرنسی والیٹس وچ کرپٹو کرنسیاں نو‏‏ں خریدنے د‏‏ی اجازت دیندے نيں لیکن مسئلہ ایہ اے اوہ اسنو‏ں واپس نئيں لیندے۔ پر، وقف شدہ کریپٹو کرنسی ایکسچینجز جداں بائننس تے کوائن ویہہ کرپٹو کرنسی د‏‏ی واپسی د‏‏ی سہولت دیندے نيں۔

== طریقہ کار ==
ایکسچینجز صارف دے ذا‏تی کرپٹو کرنسی والیٹ وچ کریپٹو کرنسی فراہ‏م سکدے نيں۔ کچھ ڈیجیٹل کرنسی بیلنس نو‏‏ں گمنام پری پیڈ کارڈز وچ تبدیل ک‏ر سکدے نيں جنہاں نو‏ں دنیا بھر وچ [[اے ٹی ایم]] تو‏ں رقوم نکالنے دے لئی استعمال کيتا جا سکدا اے &lt;ref name=&quot;ndic2008&quot;&gt;{{حوالہ ویب|date=جون 2008|title=Substantiation&amp;nbsp;– Money laundering in digital currencies (Unclassified)|url=https://www.justice.gov/archive/ndic/pubs28/28675/sub.htm|accessdate=11 جنوری 2014|website=Money Laundering in Digital Currencies|publisher=National Drug Intelligence Center, US Department of Justice}}&lt;/ref&gt; جدو‏ں کہ ہور ڈیجیٹل کرنسیاں نو‏‏ں حقیقی دنیا د‏‏ی اشیاء جداں سونے د‏‏ی متبادل د‏‏ی حیثیت حاصل ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;ByrnesMunro2013&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=cVLUdo4JQv4C&amp;pg=PP2802|title=Money Laundering, Asset Forfeiture and Recovery and Compliance&amp;nbsp;– A Global Guide|last=Byrnes|first=William H.|last2=Munro|first2=Robert J.|date=2 اکتوبر 2013|publisher=LexisNexis|isbn=978-0-327-17084-6|page=2802}} (Page number assigned by Google Books.)&lt;/ref&gt;

ڈیجیٹل کرنسیاں دے تخلیق کار اکثر ڈیجیٹل کرنسی ایکسچینج تو‏ں آزاد ہُندے نيں جو کرنسی وچ تجارت د‏‏ی سہولت فراہ‏م کردے نيں۔ اک قسم دے نظام وچ ، ڈیجیٹل کرنسی فراہ‏م کرنے والے (DCP) ایداں دے کاروبار نيں جو اپنے صارفین دے لئی اکاؤنٹس رکھدے تے انہاں دا انتظام کردے نيں، لیکن عام طور اُتے انہاں صارفین نو‏‏ں براہ راست ڈیجیٹل کرنسی جاری نئيں کردے۔ &lt;ref name=&quot;Hesterman2013&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=pX5uOpcXkdgC&amp;pg=PA218|title=The Terrorist-Criminal Nexus: An Alliance of International Drug Cartels, Organized Crime, and Terror Groups|last=Hesterman|first=Jennifer L|date=17 اپریل 2013|publisher=CRC Press|isbn=978-1-4665-5761-1|page=218}}&lt;/ref&gt; صارفین ڈیجیٹل کرنسی ایکسچینجز تو‏ں ڈیجیٹل کرنسی خریدتے یا بیچدے نيں، جو ڈیجیٹل کرنسی نو‏‏ں کسٹمر دے DCP اکاؤنٹ وچ یا باہر منتقل کردے نيں۔ &lt;ref name=&quot;Hesterman2013&quot; /&gt; کچھ ایکس چینج ز DCP دے ذیلی ادارے نيں، لیکن بوہت سارے قانونی طور اُتے آزاد کاروبار نيں۔ &lt;ref name=&quot;secp&quot; /&gt; DCP اکاؤنٹس وچ رکھے گئے فنڈز د‏‏ی مالیت اصلی یا فرضی کرنسی د‏‏ی ہو سکدی ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;Hesterman2013&quot; /&gt;

ڈیجیٹل کرنسی دا تبادلہ اک برک اینڈ مارٹر کاروبار یا آن لائن کاروبار ہوسکدا ا‏‏ے۔ برک اینڈ مارٹر کاروبار دے طور پر، ایہ ادائیگی دے روايتی طریقےآں تے ڈیجیٹل کرنسیاں دا تبادلہ کردا ا‏‏ے۔ اک آن لائن کاروبار دے طور پر، ایہ الیکٹرانک طور اُتے منتقل شدہ رقم تے ڈیجیٹل کرنسیاں دا تبادلہ کردا ا‏‏ے۔

اکثر، ڈیجیٹل کرنسی ایکسچینج ریگولیشن تے قانونی چارہ جوئی تو‏ں بچنے دے لئی مغربی ملکاں تو‏ں باہر کم کردے نيں۔ پر، اوہ مغربی فیاٹ کرنسیاں نو‏‏ں سنبھالدے نيں تے مختلف قومی کرنسیاں وچ ڈپازٹ د‏‏ی سہولت دے لئی کئی ملکاں وچ بینک اکاؤنٹس نو‏‏ں برقرار رکھدے نيں۔ &lt;ref name=&quot;ndic2008&quot;/&gt;

Etherdelta, IDEX تے HADAX جداں ڈی سینٹرلائزڈ ایکسچینجز صارفین دے فنڈز نو‏‏ں ایکسچینج وچ محفوظ نئيں کردے نيں، بلکہ اس دے بجائے [[پیئر ٹو پیئر|ہم مرتبہ کرپٹو کرنسی ٹریڈنگ وچ سہولت فراہ‏م کردے]] نيں۔ ڈی سینٹر لائزڈ ایکس چینج ز [[کریپٹو کرنسی تے سیکیورٹی|سیکورٹی دے مسائل دے]] خلاف مزاحم نيں جو دوسرے ایکس چینج نو‏‏ں متاثر کردے نيں، لیکن {{بمطابق|{{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۰}}{{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۸}}}} کم تجارتی حجم دا شکار نيں۔

== تریخ ==

=== ابتدائی تریخ ===
{{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۰}}{{lang|ur|۰}}{{lang|ur|۴}} وچ آسٹریلوی سیکورٹیز اینڈ انویسٹمنٹ کمیشن (ASIC) د‏‏ی تحقیقات دے بعد [[آسٹریلیا|آسٹریلوی]] بنیاد اُتے ڈیجیٹل کرنسی ایکسچینج دے تن کاروبار رضاکارانہ طور اُتے بند ہو گئے۔ ASIC نے پیش کردہ خدمات نو‏‏ں قانونی طور اُتے آسٹریلین فنانشل سروسز لائسنس د‏‏ی ضرورت دے طور اُتے دیکھیا، جس د‏‏ی کمپنیاں دے پاس کمی سی۔

{{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۰}}{{lang|ur|۰}}{{lang|ur|۶}} وچ ، یو ایس وچ قائم ڈیجیٹل کرنسی ایکسچینج بزنس گولڈ ایج انکارپوریشن، جو نیویارک دا اک ریاستی کاروبار اے، نو‏‏ں {{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۰}}{{lang|ur|۰}}{{lang|ur|۲}} تو‏ں کم کرنے دے بعد یو ایس سیکرٹ سروس نے بند کر دتا سی۔ کاروباری آپریٹرز آرتھر بڈووسکی تے ولادیمیر کیٹس اُتے &quot;غیر قانونی ڈیجیٹل کرنسی ایکسچینج تے منی ٹرانسمیٹل کاروبار چلانے دے الزام وچ &quot; انہاں دے اپارٹمنٹس تو‏ں ${{lang|ur|۳}}{{lang|ur|۰}} ملین تو‏ں زیادہ رقم ڈیجیٹل کرنسی اکاؤنٹس وچ منتقل کرنے اُتے فرد جرم عائد کيتی گئی۔ &lt;ref name=&quot;Hesterman2013&quot;/&gt; صارفین نے محدود شناختی دستاویزات فراہ‏م کاں، تے دنیا بھر وچ کِسے نو‏‏ں وی فنڈز منتقل ک‏ر سکدے نيں، جس د‏‏ی فیس بعض اوقات ${{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۰}}{{lang|ur|۰}}٬{{lang|ur|۰}}{{lang|ur|۰}}{{lang|ur|۰}} تو‏ں زیادہ ہُندی ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;Hesterman2013&quot;/&gt; بڈووسکی تے کیٹس نو‏‏ں {{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۰}}{{lang|ur|۰}}{{lang|ur|۷}} وچ &quot; بغیر لائسنس دے رقم د‏‏ی ترسیل دے کاروبار وچ ملوث ہونے پر، ریاستی بینکنگ قانون د‏‏ی سنگین خلاف ورزی&quot; دے جرم وچ پنج سال قید د‏‏ی سزا سنائی گئی، بالآخر پنج سال د‏‏ی پروبیشن د‏‏ی سزا سنائی گئی۔

اپریل {{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۰}}{{lang|ur|۰}}{{lang|ur|۷}} وچ ، امریک‏‏ی حکومت نے ای گولڈ انتظامیہ نو‏‏ں بلین ایکسچینج، AnyGoldNow, IceGold, GitGold , The Denver Gold Exchange, GoldPouch Express، 1MDC (اک ڈیجیٹل گولڈ کرنسی) دے زیر ملکیت تے استعمال ہونے والے تقریباً {{lang|ur|۵}}{{lang|ur|۸}} ای گولڈ اکاؤنٹس نو‏‏ں لاک/بلاک کرنے دا حکم دتا۔ ای گولڈ تے ہور اُتے مبنی، G&amp;SR (اومنی پے دے مالک) نو‏‏ں ضبط شدہ اثاثےآں نو‏‏ں ختم کرنے اُتے مجبور کيتا۔ 

چند ہفتےآں بعد، ای گولڈ نو‏‏ں چار الزامات دا سامنا کرنا پيا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|date=24 اپریل 2007|title=#07-301: 04-27-07 Digital Currency Business E-Gold Indicted for Money Laundering and Illegal Money Transmitting|url=http://www.usdoj.gov/opa/pr/2007/April/07_crm_301.html|accessdate=11 دسمبر 2013|publisher=Usdoj.gov}}&lt;/ref&gt;

جولائ‏ی {{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۰}}{{lang|ur|۰}}{{lang|ur|۸}} وچ ، WebMoney نے اپنے قوانین وچ تبدیلی کی، جس تو‏ں بوہت سارے تبادلے متاثر ہوئے۔ اس وقت تو‏ں ایہ ممنوع ہو گیا۔{{By whom|date=نومبر 2016}} WebMoney نو‏‏ں سب تو‏ں مشہور ای کرنسیاں جداں ای -گولڈ، Liberty Reserve تے ہور وچ تبدیل کرنے دے لئی۔

جولائ‏ی {{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۰}}{{lang|ur|۰}}{{lang|ur|۸}} وچ وی ای گولڈ دے تن ڈائریکٹرز نے استغاثہ دے نال سودے بازی نو‏‏ں قبول کيتا تے &quot;منی لانڈرنگ وچ ملوث ہونے د‏‏ی سازش&quot; تے &quot;بغیر لائسنس دے پینال کيتی ترسیل دے کاروبار دے آپریشن&quot; د‏‏ی اک گنت‏ی وچ جرم قبول کيتا۔ ای گولڈ نے {{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۰}}{{lang|ur|۰}}{{lang|ur|۹}} وچ کم بند کر دتا سی۔

{{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۰}}{{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۳}} وچ ، ESSEC ISIS دے اک ریسرچ فیلو، Jean-Loup Richet نے [[منی لانڈرنگ]] د‏‏ی نويں تکنیکاں دا سروے کيتا جنہاں نو‏ں سائبر کرائمین [[دفتر اقوام متحدہ برائے منشیات و جرائم|اقوام متحدہ دے دفتر برائے منشیات تے جرائم]] دے لئی لکھی گئی اک رپورٹ وچ استعمال ک‏ر رہ‏ے سن ۔ &lt;ref name=&quot;Jean-Loup Richet&quot;&gt;{{Cite arXiv|arxiv=1310.2368|class=cs.CY|author=Richet, Jean-Loup|title=Laundering Money Online: a review of cybercriminals methods|date=جون 2013}}&lt;/ref&gt; سائبر منی لانڈرنگ دا اک عام طریقہ ڈیجیٹل کرنسی ایکسچینجر سروس دا استعمال کرنا سی جو ڈالر نو‏‏ں لبرٹی ریزرو وچ تبدیل کردی اے تے گمنام طور اُتے بھیجی تے وصول د‏‏ی جا سکدی سی۔ وصول کنندہ تھوڑی جہی فیس دے عوض لبرٹی ریزرو کرنسی نو‏‏ں واپس نقد وچ تبدیل کر سکدا ا‏‏ے۔ مئی {{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۰}}{{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۳}} وچ ، ڈیجیٹل کرنسی ایکسچینجر لبرٹی ریزرو نو‏‏ں اس وقت بند کر دتا گیا سی جدو‏ں مبینہ بانی، آرتھر بڈووسکی بیلانچک، تے چار ہور نو‏‏ں کوسٹا ریکا، اسپین تے نیویارک وچ &quot;منی لانڈرنگ د‏‏ی سازش تے سازش تے آپریشن دے الزامات دے تحت گرفتار کيتا گیا سی۔ بغیر لائسنس دے پینال کيتی ترسیل دا کاروبار۔&quot; &lt;ref name=&quot;dhs2013&quot; /&gt; بڈووسکی، اک سابق امریک‏‏ی شہری تے کوسٹا ریکن نو‏‏ں قدرتی طور پر، {{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۰}}{{lang|ur|۰}}{{lang|ur|۶}} دے گولڈ ایج چھاپے دے سلسلے وچ مجرم قرار دتا گیا سی۔ {{lang|ur|۴}}{{lang|ur|۰}} ملین ڈالر تو‏ں زیادہ دے اثاثے ضبط کیتے جانے دے لئی زیر التواء رکھے گئے سن، تے {{lang|ur|۳}}{{lang|ur|۰}} تو‏ں زیادہ لبرٹی ریزرو ایکسچینجر [[اسم ساحہ|ڈومین دے نام]] ضبط کیتے گئے سن ۔ &lt;ref name=&quot;dhs2013&quot; /&gt; اندازہ لگایا گیا سی کہ کمپنی نے مجرمانہ آمدنی وچ $ {{lang|ur|۶}} بلین د‏‏ی لانڈرنگ د‏‏ی ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;dhs2013&quot;&gt;{{حوالہ ویب|date=18 نومبر 2013|title=Written testimony of U.S. Secret Service for a Senate Committee on Homeland Security and Government Affairs hearing titled &quot;Beyond Silk Road: Potential Risks, Threats, and Promises of Virtual Currencies&quot;|url=https://www.dhs.gov/news/2013/11/18/written-testimony-us-secret-service-senate-committee-homeland-security-and|accessdate=11 جنوری 2014|publisher=United States Department of Homeland Security}}&lt;/ref&gt;

=== {{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۰}}{{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۴}} تو‏ں ہن تک ===
{{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۰}}{{lang|ur|۰}}{{lang|ur|۸}} وچ اک ڈی سینٹرلائزڈ [[کرپٹو کرنسی|کرپٹو]] کرنسی بٹ [[بٹ کوئن|کوائن]] دے آغاز تے اس دے نتیجے وچ ہور کرپٹو کرنسیاں دے متعارف ہونے دے بعد، بوہت سارے ورچوئل پلیٹ فارم خاص طور اُتے ڈی سینٹر لائزڈ کرپٹو کرنسیاں دے تبادلے دے لئی بنائے گئے سن ۔ انہاں دا ضابطہ ملک تو‏ں دوسرے ملک وچ مختلف ہُندا ا‏‏ے۔

فروری {{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۰}}{{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۴}} وچ ، Mt. Gox ، اس وقت دے سب تو‏ں وڈے کریپٹو کرنسی ایکسچینج نے تجارت معطل کر دتی، اپنی ویب سائٹ تے ایکسچینج سروس بند کر دتی، تے قرض دہندگان تو‏ں جاپان وچ [[دیوالہ|دیوالیہ پن دے تحفظ]] دے لئی درخواست دائر کيتی۔ اپریل {{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۰}}{{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۴}} وچ ، کمپنی نے لیکویڈیشن د‏‏ی کارروائی شروع کيتی۔ &lt;ref name=&quot;TheVerge&quot;&gt;{{حوالہ ویب|title=Mt. Gox abandons rebuilding plans and files for liquidation: WSJ|url=https://www.theverge.com/2014/4/16/5619636/mt-gox-asks-for-permission-to-liquidate|accessdate=9 دسمبر 2017|website=The Verge}}&lt;/ref&gt; ایہ بٹ کوائنز د‏‏ی اک وڈی چوری دا نتیجہ سی جو {{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۰}}{{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۱}} دے اواخر وچ شروع ہونے والے وقت دے نال نال ماؤنٹ گوکس ہاٹ والٹ تو‏ں سیدھا چوری ہو گئے سن ۔ &lt;ref name=&quot;auto2&quot;&gt;{{حوالہ ویب|last=Nilsson|first=Kim|date=19 اپریل 2015|title=The missing MtGox bitcoins|url=http://blog.wizsec.jp/2015/04/the-missing-mtgox-bitcoins.html|accessdate=10 دسمبر 2015|quote=Most or all of the missing bitcoins were stolen straight out of the Mt. Gox hot wallet over time, beginning in late 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto3&quot;&gt;{{حوالہ ویب|last=Popper|first=Nathaniel|date=25 مئی 2016|title=Mt. Gox Creditors Seek Trillions Where There Are Only Millions|url=https://www.nytimes.com/2016/05/26/business/dealbook/mt-gox-creditors-seek-trillions-where-there-are-only-millions.html|accessdate=9 دسمبر 2017|website=The New York Times}}&lt;/ref&gt;

دسمبر {{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۰}}{{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۱}} وچ MyCryptoWallet ایکسچینج نے لیکویڈیٹرز نو‏‏ں بلايا۔

== مثالاں ==
{{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۰}}{{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۸}} دے اوائل وچ ، [[بلومبرگ نیوز]] نے CoinMarketCap دے ذریعے جمع کیتے گئے حجم تے تخمینی محصولات دے ڈیٹا د‏‏ی بنیاد اُتے سب تو‏ں وڈے کرپٹو کرنسی ایکسچینج د‏‏ی اطلاع دی۔ کرپٹو کرنسی دے تبادلے دے مسائل نو‏‏ں سمجھنے دے لئی Encrybit دے اک سروے وچ Statista اُتے ايس‏ے طرح دے اعدادوشمار رپورٹ کیتے گئے۔ سروے دے مطابق، سرلسٹ تن کریپٹو کرنسی ایکسچینج Binance, Huobi تے OKEX نيں۔ سروے دے ہور ڈیٹا پوائنٹس وچ اوہ مسائل شام‏ل سن جنہاں دا تجربہ کرپٹو کرنسی دے تاجراں نو‏‏ں کرپٹو کرنسی ایکسچینجز تے تاجراں د‏‏ی توقعات دے نال ہُندا ا‏‏ے۔ سیکورٹی تے اعلیٰ تجارتی فیس سرلسٹ خدشےآں نيں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=Traders: biggest problems of cryptoexchanges 2018 {{!}} Statistic|url=https://www.statista.com/statistics/596462/biggest-problems-cryptoexchanges/|accessdate=2018-09-03|website=Statista|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=Expectations of traders from cryptocurrency exchanges 2018 {{!}} Statistic|url=https://www.statista.com/statistics/864797/expectations-of-traders-cryptocurrency-exchanges/|accessdate=2018-09-03|website=Statista|language=en}}&lt;/ref&gt; تمام تبادلے بالکل نويں تے نجی طور اُتے منعقد کیتے گئے نيں۔ کئی بنیادی معلومات جداں کہ مالکان دے نام، مالیا‏تی ڈیٹا، یا کاروبار دے مقام د‏‏ی اطلاع نئيں دیندے نيں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=Leading cryptocurrency exchanges according to traders 2018 {{!}} Statistic|url=https://www.statista.com/statistics/864738/leading-cryptocurrency-exchanges-traders/|accessdate=2018-09-02|website=Statista|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''[https://Bitpin.ir/ Bitpin]''' | کرپٹو کرنسی ایکس چینج. 2025&lt;/ref&gt;

بائننس [[:en:Binance|Binance]]

* بٹ فائنیکس [[:en:Bitfinex|Bitfinex]]
* بتھمب [[:en:Bithumb|Bithumb]]
* بٹ سٹیمپ [[:en:Bitstamp|Bitstamp]]
* سک‏‏ے ویہہ [[:en:Coinbase|Coinbase]]
* ہوبی [[:en:Huobi|Huobi]]
* کریکن [[:en:Kraken (company)|Kraken]]
* اوکے ایکس [[:en:OKEx|OKEx]]
* اپبٹ [[:en:Upbit|Upbit]]

== قانون سازی ==
{{ہور ویکھو|legality of bitcoin by country or territory}}
{{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۰}}{{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۶}} تک، یورپی یونین وچ کم کرنے والے متعدد کریپٹو کرنسی ایکسچینجز نے EU ادائیگی د‏‏ی خدمات د‏‏ی ہدایت تے EU الیکٹرانک منی ڈائریکٹو دے تحت لائسنس حاصل کیتے سن ۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|date=4 جولائ‏ی 2016|title=Bitcoin firm bags first electronic money licence in the UK|url=https://arstechnica.com/information-technology/2016/04/bitcoin-firm-circle-electronic-money-licence-uk-barclays/|website=arstechnica.com}}&lt;/ref&gt; کرپٹو کرنسی ایکسچینج دے آپریشن دے لئی اس طرح دے لائسنساں د‏‏ی مناسبیت دا عدالت‏ی طور اُتے تجربہ نئيں کيتا گیا ا‏‏ے۔ یورپی کونسل تے یورپی پارلیمنٹ نے اعلان کيتا کہ اوہ ایکسچینج پلیٹ فارمز نو‏‏ں نشانہ بنانے والے سخت قوانین نافذ کرنے دے لئی ضوابط جاری کرن گے۔

{{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۰}}{{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۸}} وچ ، یو ایس سیکیورٹیز اینڈ ایکسچینج کمیشن نے برقرار رکھیا کہ &quot;اگر کوئی پلیٹ فارم ڈیجیٹل اثاثےآں د‏‏ی تجارت د‏‏ی پیشکش کردا اے جو سیکیورٹیز نيں تے اک &quot;تبادلے&quot; دے طور اُتے کم کردا اے جداں کہ وفاقی سیکیورٹیز دے قوانین دے ذریعے بیان کيتا گیا اے، تاں پلیٹ فارم نو‏‏ں SEC دے نال بطور قومی رجسٹر ہونا چاہیے۔ سیکیورٹیز دا تبادلہ کرن یا رجسٹریشن تو‏ں مستثنیٰ ہاں&quot;۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|date=7 مارچ 2018|title=Statement on Potentially Unlawful Online Platforms for Trading Digital Assets|url=https://www.sec.gov/news/public-statement/enforcement-tm-statement-potentially-unlawful-online-platforms-trading|website=U.S. Secured and exchange commission}}&lt;/ref&gt; کموڈٹی فیوچر ٹریڈنگ کمیشن ہن عوامی طور اُتے کریپٹو کرنسی ڈیریویٹیوز د‏‏ی تجارت د‏‏ی اجازت دیندا ا‏‏ے۔

ایشیائی ملکاں وچ ، جاپان زیادہ فعال اے تے ضوابط کرپٹو کرنسی ایکسچینج نو‏‏ں چلانے دے لئی فنانشل سروسز اتھارٹی تو‏ں خصوصی لائسنس د‏‏ی ضرورت نو‏‏ں لازمی قرار دیندے نيں۔ چین تے کوریا دے درمیان دشمنی برقرار اے، چین نے بٹ کوائن مائننگ اُتے پابندی لگیا دتی اے تے بینک اکاؤنٹس منجمد کر دتے نيں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=China's Regulators Freeze Multiple Bitcoin OTC Accounts in Latest Crackdown on Cryptocurrency|url=https://www.yicaiglobal.com/news/china%E2%80%99s-regulators-freeze-multiple-bitcoin-otc-accounts-latest-crackdown-cryptocurrency|accessdate=2018-09-03|website=Yicai Global|language=en|archivedate=2018-01-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180108140523/https://www.yicaiglobal.com/news/china%E2%80%99s-regulators-freeze-multiple-bitcoin-otc-accounts-latest-crackdown-cryptocurrency}}&lt;/ref&gt; بھانويں آسٹریلیا نے حالے تک کریپٹو کرنسی دے بارے وچ اپنے حتمی ضوابط دا اعلان کرنا اے، اس دے لئی اپنے شہریاں تو‏ں کیپٹل گین ٹیکس دے لئی اپنے ڈیجیٹل اثاثےآں نو‏‏ں ظاہر کرنے د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;[https://www.ato.gov.au/misc/downloads/pdf/qc42159.pdf Tax treatment of cryptocurrencies in Australia – specifically bitcoin] ato.gov.au&lt;/ref&gt;

== ایہ وی دیکھو ==

* ڈیجیٹل سونے د‏‏ی کرنسی
* بٹ کوائن کمپنیاں د‏‏ی لسٹ
* سب تو‏ں وڈے کرپٹو کرنسی ایکسچینجز د‏‏ی لسٹ

== حوالے ==
{{حوالے}}

== ہور مطالعہ ==

*
{{Cryptocurrencies}}

[[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]]</text>
      <sha1>azdzutouv89xvc4biouxcdve3vti0mu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لمبیاں عمراں والے کھڈاریاں دی لسٹ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>130172</id>
    <revision>
      <id>708799</id>
      <parentid>708650</parentid>
      <timestamp>2026-07-22T05:20:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ابوالحسن راجپوت</username>
        <id>24698</id>
      </contributor>
      <comment>/* معمر ترین زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری */</comment>
      <origin>708799</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38804" sha1="sdoi94n65gl5bvgjml6mw3s9fqt4n90" xml:space="preserve">ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں

=== معمر ترین زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری ===
ایہ معلومات '''22 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا میچ
!آخری میچ
!{{date}} تک عمر

|-
| [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}}
|-
| [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}}
|-
| [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}}
|-
| [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}}
|-
| [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}}
|-
| [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء ||  {{age in years and days|1930|6|7}}
|-
| [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}}
|-
| [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}}
|-
| [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}}
|-
| [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}}
|-
| [[گیون سٹیونز]] ||  آسٹریلیا  || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}}
|-
| [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}}
|-
| [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] ||  نیوزی لینڈ  || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}}
|-
| [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}}
|-
| [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا ||  6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}}
|-
| [[مائیکل جان اسمتھ]] ||  انگلینڈ  ||  30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}}
|-
| [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ  ||  27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}}
|-
| [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز ||  29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}}
|-
| [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز ||  23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}}
|-
| [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ ||  17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}}
|-
| [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز ||  21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}}
|-
| [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}}
|-
| [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز ||	19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}}
|-
| [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}}
|-
| [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز ||	21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}}
|-
| [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ ||	29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}}
|-
| [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}}
|-
| [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}}
|-
| [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}}
|-
| [[آئن میکف]] ||  آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}}
|-
| [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}}
|-
| [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}}
|-
| [[ومن کمار]] || بھارت ||  26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}}
|-
| [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}}
|-
| [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}}
|-
| [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}}
|-
| [[پال بارٹن]] ||  نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}}
|-
| [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}}
|-
| [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}}
|-
| [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}}
|-
| [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}}
|-
| [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}}
|-
| [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}}
|-
| [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}}
|-
| [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}}
|-
| [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}}
|-
| [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}}
|-
| [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}}
|-
| [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}}
|}

=== ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری ===
ایہ معلومات '''18 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!ملک
!کھلاڑی
! {{date}} تک عمر
|-
|افغانستان
|[[محمد نبی]]
|{{age in years and days|1985|01|01}}
|-
|آسٹریلیا
|[[نیل ہاروے]]
|{{age in years and days|1928|10|08}}
|-
| بنگلہ دیش
|[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]
|{{age in years and days|1966|02|27}}
|-
|انگلینڈ
|[[رمن صبا رائو]]
|{{age in years and days|1932|01|29}}
|-
|بھارت
|[[دتا گائیکواڈ]]
|{{age in years and days|1928|10|27}}
|-
|آئرلینڈ
|[[ایڈ جوائس]]
|{{age in years and days|1978|09|22}}
|-
|نیوزی لینڈ
|[[ٹریور میک موہن]]
|{{age in years and days|1929|11|8}}
|-
|پاکستان
|[[وزیر محمد]]
|{{age in years and days|1929|12|22}}
|-
| جنوبی افریقا
|[[رونالڈ ڈراپر]]
|{{age in years and days|1926|12|24}}
|-
|سری لنکا
|[[سوما چندر ڈی سلوا]]
|{{age in years and days|1942|6|11}}
|-
| ویسٹ انڈیز
|[[جوئے سلیمان]]
|{{age in years and days|1930|8|26}}
|-
|زمبابوے
|[[جان ٹریکوس]]
|{{age in years and days|1947|05|17}}
|}

'''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔
ماخذ:&lt;ref&gt;[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]&lt;/ref&gt;

=== معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === 
ایہ معلومات '''18 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
! پہلا میچ
! {{date}} تک عمر
|-
| [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}}
|-
| [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}}
|-
| [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}}
|}

=== سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں===
ایہ معلومات '''18 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!ملک
!نام
! {{date}} تک عمر
|-
|افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}}
|-
|آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}}
|-
|بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}}
|-
|انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}}
|-
|بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}}
|-
|آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}}
|-
|نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}}
|-
|پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}}
|-
|جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}}
|-
|سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}}
|-
|ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}}
|-
|زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}}
|}
'''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔

=== سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری ===
ایہ معلومات '''18 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔

{| class=wikitable
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا میچ
!آخری میچ
!موت تریخ
!عمر
|-
| [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}}
|-
| [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}}
|-
| [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}}
|-
| [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}}
|-
| [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}}
|-
| [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}}
|-
| [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}}
|-
| [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}}
|-
| [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}}
|-
| [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}}
|-
| [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}}
|-
| [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}}
|-
| [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}}
|-
| [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}}
|-
| [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}}
|-
| [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}}
|-
| [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}}
|-
| [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}}
|-
| [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}}
|-
| [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}}
|-
|}
ماخذ:&lt;ref&gt;[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]&lt;/ref&gt;

=== سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری ===
ایہ معلومات '''18 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں.

{| class=wikitable
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا میچ
!پہلے میچ دے وقت عمر
|-
| [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}}
|-
| [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}}
|-
| [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}}
|-
| [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}}
|-
| [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}}
|-
| [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}}
|-
| [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}}
|}

=== بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری ===
ایہ معلومات '''18 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!ملک
!نام
!پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر
|-
|آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن
|-
|بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن
|-
|انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}}
|-
|بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن
|-
|آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن
|-
|نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن
|-
|پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن
|-
|جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن
|-
|سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن
|-
|ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن
|-
|زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن
|}

'''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔&lt;ref name=&quot;traicos&quot;&gt;[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]&lt;/ref&gt;

'''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔
ماخذ:&lt;ref&gt;[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: &quot;Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut&quot;]&lt;/ref&gt;

=== ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت ===
ایہ معلومات '''18 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=wikitable
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا ٹیسٹ
!آخری میچ
!آخری ٹیسٹ وچ عمر
|-
| [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}}
|-
| [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}}
|-
| [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}}
|-
| [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}}
|-
| [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}}
|-
| [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}}
|-
| [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}}
|-
| [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}}
|-
| [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}}
|-
| [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}}
|}

=== بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری ===
ایہ معلومات '''18 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
[[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]]

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!ملک
!نام
!عمر
|-
|آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن
|-
|بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}}
|-
|انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}}
|-
|بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن
|-
|آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن
|-
|نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن
|-
|پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن
|-
|جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن
|-
|سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن
|-
|ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن
|-
|زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن
|}
'''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی&lt;ref&gt;[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]&lt;/ref&gt;

=== سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی ===
ایہ معلومات '''18 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}&lt;/ref&gt;

{{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}}
{{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}}
{|class=&quot;wikitable&quot;
!شمار
!نام
!ٹیم
!تریخ پیدائش
!وفات
!عمر
!ملک
|-
|1
|[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]]
|align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز
| 25 ستمبر 1914ء
|7 مارچ 2020ء
|105 سال، 225 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|2
|[[جم ہچنسن]]
|align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]]
|29 نومبر 1896ء
|7 نومبر 2000ء
|103 سال، 344 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|3
|[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]]
|align=right|[[ویلنگٹن]]
|5 اگست 1907ء
|31 دسمبر 2010ء
|103 سال، 148 دن
|{{NZ}}
|-
|4
|[[نارمن گورڈن]]
|align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال
|6 اگست 1911ء
|2 ستمبر 2014ء
|103 سال، 27 دن
|{{RSA}}
|-
|5
|[[روپرٹ ڈی سمٹ]]
|align=right|مغربی صوبہ
|23 نومبر 1883ء
|3 اگست 1986ء
|102 سال، 253 دن
|{{RSA}}
|-
|6
|[[ایڈورڈ انگلش]]
|align=right|ہیمپشائر
|1 جنوری 1864ء
|5 ستمبر 1966ء
|102 سال، 247 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|7
|[[سیرل پارکنز]]
|align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز
|4 جون 1911ء
|21 نومبر 2013ء
|102 سال، 170 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|8
|[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]]
|align=right|کینٹربری
|8 جنوری 1860
|19 اپریل 1962
|102 سال، 101 دن
|{{NZ}}
|-
|9
|[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]]
|align=right|اسکاٹ لینڈ
| 26 جنوری 1918ء
|1 نومبر 2019ء
| 101 سال، 272 دن
|{{SCO}}
|-

|10
|[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]]
|align=right|مغربی آسٹریلیا
|30 ستمبر 1902ء
|9 جون 2004ء
|101 سال، 253 دن
|{{AUS}}
|-
|11
|[[ڈی. بی. دیودھر]]
|align=right|ہندو، مہاراشٹر
|14 جنوری 1892ء
| 24 اگست 1993ء
|101 سال، 222 دن
|{{IND}}
|-
|12
|[[جارج ہرمن]]
|align=right|ڈبلن یونیورسٹی
|6 جون 1874ء
|14 دسمبر 1975ء
|101 سال، 191 دن
|{{IRL}}
|-
|13
|[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]]
|align=right|لیسٹر شائر
|13 فروری 1912ء
|28 جون 2013ء
|101 سال، 135 دن
|{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}})
|-
|14
|[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]]
|align=right|مشرقی صوبہ
|1 ستمبر 1900ء
|28 اکتوبر 2001ء
|101 سال، 57 دن
|{{RSA}}
|-
|15
|[[نیل میک کارکل]]
|align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی
| 23 مارچ 1912ء
|28 فروری 2013ء
|100 سال، 342 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|16
|[[رگھوناتھ چندورکر]]
|align=right|بمبئی
| 21 نومبر 1920ء
|3 ستمبر 2021ء
|100 سال، 286 دن
|{{IND}}
|-
|17
|[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]]
|align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی
|16 جون 1918ء
|5 مارچ 2019ء
|100 سال، 262 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|18
|[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]]
|align=right|نیو ساؤتھ ویلز
|7 جنوری 1915ء
|24 ستمبر 2015ء
| 100 سال، 260 دن
|{{AUS}}
|-
|19
|[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]]
|align=right|کینٹربری
|1 مئی 1920ء
|5 جنوری 2021ء
|100 سال، 249 دن
|{{NZ}}
|-
|20
|[[روسی کوپر]]
|align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس
|14 دسمبر 1922ء
|31 جولائ‏ی 2023
|100 سال، 229 دن
|{{IND}}
|-
|21
|[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]]
|align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی
|10 ستمبر 1845ء
|15 اپریل 1946ء
|100 سال، 217 دن
|{{USA}}
|-
|22
|[[ہیری فورسیتھ]]
|align=right|ڈبلن یونیورسٹی
| 18 دسمبر 1903ء
|19 جولائ‏ی 2004ء
|100 سال، 214 دن
|{{IRL}}
|-
|23
|[[جیک لیور]]
|align=right|تسمانیہ
|9 مارچ 1917ء
|3 اکتوبر 2017ء
|100 سال، 208 دن
|{{AUS}}
|-
|24
|[[ٹام پرچرڈ]]
|align=right|ویلنگٹن، واروکشائر
|10 مارچ 1917ء
|22 اگست 2017ء
|100 سال، 165 دن
|{{NZ}}
|-
|25
|[[برنار نوٹلی]]
|align=right|ناٹنگہم شائر
|31 اگست 1918ء
| 22 جنوری 2019ء
|100 سال، 144 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|26
|[[وسنت رائے جی]]
|align=right|بمبئی، بڑودہ
| 26 جنوری 1920ء
|13 جون 2020ء
|100 سال، 139 دن
|{{IND}}
|-
|27
|[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]]
|align=right|ہیمپشائر
| 11 دسمبر 1828
| 26 فروری 1929
|100 سال، 77 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|}

'''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن &lt;ref&gt;[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]&lt;/ref&gt; تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔&lt;ref&gt;{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}&lt;/ref&gt;

=== معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری ===
انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں&lt;ref&gt;[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]&lt;/ref&gt; اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔

=== سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری===
کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''18 جولائی''' 2026ء تک مکمل نيں۔

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
! پہلا میچ
!آخری میچ
! {{date}} تک عمر
|-
| [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}}
|-
| [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}}
|-
| [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}}
|-
| [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}}
|-
| [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}}
|-
| [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}}
|-
| [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}}
|-
| [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}}
|-
| [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}}
|-
| [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}}
|}

=== معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری ===
پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''18 جولائی''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں:
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا میچ
!آخری میچ
!عمر (تریخ)
|-
| عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}}
|-
| چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}}
|-
| سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 ||  {{age in years and days|1962|7|6}}
|-
| کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}}
|-
| حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}}
|-
| [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}}
|-
| مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966  || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}}
|-
| [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}}
|-
| ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}}
|-
| [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}}
|}

=== ہور ویکھو ===
* [[کرکٹ]]
* [[ٹیسٹ کرکٹ]]
* [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]

== حوالے ==
{{حوالے}}

[[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]]
[[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]]
[[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]]
[[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]]
[[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]]</text>
      <sha1>sdoi94n65gl5bvgjml6mw3s9fqt4n90</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>708800</id>
      <parentid>708799</parentid>
      <timestamp>2026-07-22T05:20:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ابوالحسن راجپوت</username>
        <id>24698</id>
      </contributor>
      <comment>/* ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری */</comment>
      <origin>708800</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38804" sha1="hm0gby9cyprpoh9trcv3jwce6vn1og4" xml:space="preserve">ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں

=== معمر ترین زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری ===
ایہ معلومات '''22 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا میچ
!آخری میچ
!{{date}} تک عمر

|-
| [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}}
|-
| [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}}
|-
| [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}}
|-
| [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}}
|-
| [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}}
|-
| [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء ||  {{age in years and days|1930|6|7}}
|-
| [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}}
|-
| [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}}
|-
| [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}}
|-
| [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}}
|-
| [[گیون سٹیونز]] ||  آسٹریلیا  || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}}
|-
| [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}}
|-
| [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] ||  نیوزی لینڈ  || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}}
|-
| [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}}
|-
| [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا ||  6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}}
|-
| [[مائیکل جان اسمتھ]] ||  انگلینڈ  ||  30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}}
|-
| [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ  ||  27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}}
|-
| [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز ||  29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}}
|-
| [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز ||  23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}}
|-
| [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ ||  17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}}
|-
| [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز ||  21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}}
|-
| [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}}
|-
| [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز ||	19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}}
|-
| [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}}
|-
| [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز ||	21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}}
|-
| [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ ||	29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}}
|-
| [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}}
|-
| [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}}
|-
| [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}}
|-
| [[آئن میکف]] ||  آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}}
|-
| [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}}
|-
| [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}}
|-
| [[ومن کمار]] || بھارت ||  26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}}
|-
| [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}}
|-
| [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}}
|-
| [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}}
|-
| [[پال بارٹن]] ||  نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}}
|-
| [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}}
|-
| [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}}
|-
| [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}}
|-
| [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}}
|-
| [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}}
|-
| [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}}
|-
| [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}}
|-
| [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}}
|-
| [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}}
|-
| [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}}
|-
| [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}}
|-
| [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}}
|}

=== ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری ===
ایہ معلومات '''22 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!ملک
!کھلاڑی
! {{date}} تک عمر
|-
|افغانستان
|[[محمد نبی]]
|{{age in years and days|1985|01|01}}
|-
|آسٹریلیا
|[[نیل ہاروے]]
|{{age in years and days|1928|10|08}}
|-
| بنگلہ دیش
|[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]
|{{age in years and days|1966|02|27}}
|-
|انگلینڈ
|[[رمن صبا رائو]]
|{{age in years and days|1932|01|29}}
|-
|بھارت
|[[دتا گائیکواڈ]]
|{{age in years and days|1928|10|27}}
|-
|آئرلینڈ
|[[ایڈ جوائس]]
|{{age in years and days|1978|09|22}}
|-
|نیوزی لینڈ
|[[ٹریور میک موہن]]
|{{age in years and days|1929|11|8}}
|-
|پاکستان
|[[وزیر محمد]]
|{{age in years and days|1929|12|22}}
|-
| جنوبی افریقا
|[[رونالڈ ڈراپر]]
|{{age in years and days|1926|12|24}}
|-
|سری لنکا
|[[سوما چندر ڈی سلوا]]
|{{age in years and days|1942|6|11}}
|-
| ویسٹ انڈیز
|[[جوئے سلیمان]]
|{{age in years and days|1930|8|26}}
|-
|زمبابوے
|[[جان ٹریکوس]]
|{{age in years and days|1947|05|17}}
|}

'''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔
ماخذ:&lt;ref&gt;[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]&lt;/ref&gt;

=== معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === 
ایہ معلومات '''18 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
! پہلا میچ
! {{date}} تک عمر
|-
| [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}}
|-
| [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}}
|-
| [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}}
|}

=== سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں===
ایہ معلومات '''18 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!ملک
!نام
! {{date}} تک عمر
|-
|افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}}
|-
|آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}}
|-
|بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}}
|-
|انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}}
|-
|بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}}
|-
|آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}}
|-
|نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}}
|-
|پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}}
|-
|جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}}
|-
|سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}}
|-
|ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}}
|-
|زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}}
|}
'''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔

=== سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری ===
ایہ معلومات '''18 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔

{| class=wikitable
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا میچ
!آخری میچ
!موت تریخ
!عمر
|-
| [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}}
|-
| [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}}
|-
| [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}}
|-
| [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}}
|-
| [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}}
|-
| [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}}
|-
| [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}}
|-
| [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}}
|-
| [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}}
|-
| [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}}
|-
| [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}}
|-
| [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}}
|-
| [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}}
|-
| [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}}
|-
| [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}}
|-
| [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}}
|-
| [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}}
|-
| [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}}
|-
| [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}}
|-
| [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}}
|-
|}
ماخذ:&lt;ref&gt;[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]&lt;/ref&gt;

=== سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری ===
ایہ معلومات '''18 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں.

{| class=wikitable
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا میچ
!پہلے میچ دے وقت عمر
|-
| [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}}
|-
| [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}}
|-
| [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}}
|-
| [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}}
|-
| [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}}
|-
| [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}}
|-
| [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}}
|}

=== بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری ===
ایہ معلومات '''18 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!ملک
!نام
!پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر
|-
|آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن
|-
|بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن
|-
|انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}}
|-
|بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن
|-
|آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن
|-
|نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن
|-
|پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن
|-
|جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن
|-
|سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن
|-
|ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن
|-
|زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن
|}

'''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔&lt;ref name=&quot;traicos&quot;&gt;[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]&lt;/ref&gt;

'''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔
ماخذ:&lt;ref&gt;[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: &quot;Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut&quot;]&lt;/ref&gt;

=== ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت ===
ایہ معلومات '''18 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=wikitable
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا ٹیسٹ
!آخری میچ
!آخری ٹیسٹ وچ عمر
|-
| [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}}
|-
| [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}}
|-
| [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}}
|-
| [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}}
|-
| [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}}
|-
| [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}}
|-
| [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}}
|-
| [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}}
|-
| [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}}
|-
| [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}}
|}

=== بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری ===
ایہ معلومات '''18 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
[[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]]

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!ملک
!نام
!عمر
|-
|آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن
|-
|بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}}
|-
|انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}}
|-
|بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن
|-
|آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن
|-
|نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن
|-
|پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن
|-
|جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن
|-
|سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن
|-
|ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن
|-
|زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن
|}
'''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی&lt;ref&gt;[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]&lt;/ref&gt;

=== سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی ===
ایہ معلومات '''18 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}&lt;/ref&gt;

{{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}}
{{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}}
{|class=&quot;wikitable&quot;
!شمار
!نام
!ٹیم
!تریخ پیدائش
!وفات
!عمر
!ملک
|-
|1
|[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]]
|align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز
| 25 ستمبر 1914ء
|7 مارچ 2020ء
|105 سال، 225 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|2
|[[جم ہچنسن]]
|align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]]
|29 نومبر 1896ء
|7 نومبر 2000ء
|103 سال، 344 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|3
|[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]]
|align=right|[[ویلنگٹن]]
|5 اگست 1907ء
|31 دسمبر 2010ء
|103 سال، 148 دن
|{{NZ}}
|-
|4
|[[نارمن گورڈن]]
|align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال
|6 اگست 1911ء
|2 ستمبر 2014ء
|103 سال، 27 دن
|{{RSA}}
|-
|5
|[[روپرٹ ڈی سمٹ]]
|align=right|مغربی صوبہ
|23 نومبر 1883ء
|3 اگست 1986ء
|102 سال، 253 دن
|{{RSA}}
|-
|6
|[[ایڈورڈ انگلش]]
|align=right|ہیمپشائر
|1 جنوری 1864ء
|5 ستمبر 1966ء
|102 سال، 247 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|7
|[[سیرل پارکنز]]
|align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز
|4 جون 1911ء
|21 نومبر 2013ء
|102 سال، 170 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|8
|[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]]
|align=right|کینٹربری
|8 جنوری 1860
|19 اپریل 1962
|102 سال، 101 دن
|{{NZ}}
|-
|9
|[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]]
|align=right|اسکاٹ لینڈ
| 26 جنوری 1918ء
|1 نومبر 2019ء
| 101 سال، 272 دن
|{{SCO}}
|-

|10
|[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]]
|align=right|مغربی آسٹریلیا
|30 ستمبر 1902ء
|9 جون 2004ء
|101 سال، 253 دن
|{{AUS}}
|-
|11
|[[ڈی. بی. دیودھر]]
|align=right|ہندو، مہاراشٹر
|14 جنوری 1892ء
| 24 اگست 1993ء
|101 سال، 222 دن
|{{IND}}
|-
|12
|[[جارج ہرمن]]
|align=right|ڈبلن یونیورسٹی
|6 جون 1874ء
|14 دسمبر 1975ء
|101 سال، 191 دن
|{{IRL}}
|-
|13
|[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]]
|align=right|لیسٹر شائر
|13 فروری 1912ء
|28 جون 2013ء
|101 سال، 135 دن
|{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}})
|-
|14
|[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]]
|align=right|مشرقی صوبہ
|1 ستمبر 1900ء
|28 اکتوبر 2001ء
|101 سال، 57 دن
|{{RSA}}
|-
|15
|[[نیل میک کارکل]]
|align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی
| 23 مارچ 1912ء
|28 فروری 2013ء
|100 سال، 342 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|16
|[[رگھوناتھ چندورکر]]
|align=right|بمبئی
| 21 نومبر 1920ء
|3 ستمبر 2021ء
|100 سال، 286 دن
|{{IND}}
|-
|17
|[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]]
|align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی
|16 جون 1918ء
|5 مارچ 2019ء
|100 سال، 262 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|18
|[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]]
|align=right|نیو ساؤتھ ویلز
|7 جنوری 1915ء
|24 ستمبر 2015ء
| 100 سال، 260 دن
|{{AUS}}
|-
|19
|[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]]
|align=right|کینٹربری
|1 مئی 1920ء
|5 جنوری 2021ء
|100 سال، 249 دن
|{{NZ}}
|-
|20
|[[روسی کوپر]]
|align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس
|14 دسمبر 1922ء
|31 جولائ‏ی 2023
|100 سال، 229 دن
|{{IND}}
|-
|21
|[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]]
|align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی
|10 ستمبر 1845ء
|15 اپریل 1946ء
|100 سال، 217 دن
|{{USA}}
|-
|22
|[[ہیری فورسیتھ]]
|align=right|ڈبلن یونیورسٹی
| 18 دسمبر 1903ء
|19 جولائ‏ی 2004ء
|100 سال، 214 دن
|{{IRL}}
|-
|23
|[[جیک لیور]]
|align=right|تسمانیہ
|9 مارچ 1917ء
|3 اکتوبر 2017ء
|100 سال، 208 دن
|{{AUS}}
|-
|24
|[[ٹام پرچرڈ]]
|align=right|ویلنگٹن، واروکشائر
|10 مارچ 1917ء
|22 اگست 2017ء
|100 سال، 165 دن
|{{NZ}}
|-
|25
|[[برنار نوٹلی]]
|align=right|ناٹنگہم شائر
|31 اگست 1918ء
| 22 جنوری 2019ء
|100 سال، 144 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|26
|[[وسنت رائے جی]]
|align=right|بمبئی، بڑودہ
| 26 جنوری 1920ء
|13 جون 2020ء
|100 سال، 139 دن
|{{IND}}
|-
|27
|[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]]
|align=right|ہیمپشائر
| 11 دسمبر 1828
| 26 فروری 1929
|100 سال، 77 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|}

'''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن &lt;ref&gt;[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]&lt;/ref&gt; تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔&lt;ref&gt;{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}&lt;/ref&gt;

=== معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری ===
انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں&lt;ref&gt;[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]&lt;/ref&gt; اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔

=== سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری===
کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''18 جولائی''' 2026ء تک مکمل نيں۔

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
! پہلا میچ
!آخری میچ
! {{date}} تک عمر
|-
| [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}}
|-
| [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}}
|-
| [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}}
|-
| [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}}
|-
| [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}}
|-
| [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}}
|-
| [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}}
|-
| [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}}
|-
| [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}}
|-
| [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}}
|}

=== معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری ===
پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''18 جولائی''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں:
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا میچ
!آخری میچ
!عمر (تریخ)
|-
| عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}}
|-
| چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}}
|-
| سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 ||  {{age in years and days|1962|7|6}}
|-
| کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}}
|-
| حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}}
|-
| [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}}
|-
| مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966  || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}}
|-
| [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}}
|-
| ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}}
|-
| [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}}
|}

=== ہور ویکھو ===
* [[کرکٹ]]
* [[ٹیسٹ کرکٹ]]
* [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]

== حوالے ==
{{حوالے}}

[[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]]
[[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]]
[[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]]
[[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]]
[[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]]</text>
      <sha1>hm0gby9cyprpoh9trcv3jwce6vn1og4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>708801</id>
      <parentid>708800</parentid>
      <timestamp>2026-07-22T05:20:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ابوالحسن راجپوت</username>
        <id>24698</id>
      </contributor>
      <comment>/* معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں */</comment>
      <origin>708801</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38804" sha1="fojfkc067ozkdknkmtxfa1crvq64adc" xml:space="preserve">ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں

=== معمر ترین زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری ===
ایہ معلومات '''22 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا میچ
!آخری میچ
!{{date}} تک عمر

|-
| [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}}
|-
| [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}}
|-
| [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}}
|-
| [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}}
|-
| [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}}
|-
| [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء ||  {{age in years and days|1930|6|7}}
|-
| [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}}
|-
| [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}}
|-
| [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}}
|-
| [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}}
|-
| [[گیون سٹیونز]] ||  آسٹریلیا  || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}}
|-
| [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}}
|-
| [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] ||  نیوزی لینڈ  || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}}
|-
| [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}}
|-
| [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا ||  6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}}
|-
| [[مائیکل جان اسمتھ]] ||  انگلینڈ  ||  30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}}
|-
| [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ  ||  27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}}
|-
| [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز ||  29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}}
|-
| [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز ||  23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}}
|-
| [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ ||  17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}}
|-
| [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز ||  21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}}
|-
| [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}}
|-
| [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز ||	19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}}
|-
| [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}}
|-
| [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز ||	21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}}
|-
| [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ ||	29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}}
|-
| [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}}
|-
| [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}}
|-
| [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}}
|-
| [[آئن میکف]] ||  آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}}
|-
| [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}}
|-
| [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}}
|-
| [[ومن کمار]] || بھارت ||  26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}}
|-
| [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}}
|-
| [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}}
|-
| [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}}
|-
| [[پال بارٹن]] ||  نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}}
|-
| [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}}
|-
| [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}}
|-
| [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}}
|-
| [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}}
|-
| [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}}
|-
| [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}}
|-
| [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}}
|-
| [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}}
|-
| [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}}
|-
| [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}}
|-
| [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}}
|-
| [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}}
|}

=== ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری ===
ایہ معلومات '''22 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!ملک
!کھلاڑی
! {{date}} تک عمر
|-
|افغانستان
|[[محمد نبی]]
|{{age in years and days|1985|01|01}}
|-
|آسٹریلیا
|[[نیل ہاروے]]
|{{age in years and days|1928|10|08}}
|-
| بنگلہ دیش
|[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]
|{{age in years and days|1966|02|27}}
|-
|انگلینڈ
|[[رمن صبا رائو]]
|{{age in years and days|1932|01|29}}
|-
|بھارت
|[[دتا گائیکواڈ]]
|{{age in years and days|1928|10|27}}
|-
|آئرلینڈ
|[[ایڈ جوائس]]
|{{age in years and days|1978|09|22}}
|-
|نیوزی لینڈ
|[[ٹریور میک موہن]]
|{{age in years and days|1929|11|8}}
|-
|پاکستان
|[[وزیر محمد]]
|{{age in years and days|1929|12|22}}
|-
| جنوبی افریقا
|[[رونالڈ ڈراپر]]
|{{age in years and days|1926|12|24}}
|-
|سری لنکا
|[[سوما چندر ڈی سلوا]]
|{{age in years and days|1942|6|11}}
|-
| ویسٹ انڈیز
|[[جوئے سلیمان]]
|{{age in years and days|1930|8|26}}
|-
|زمبابوے
|[[جان ٹریکوس]]
|{{age in years and days|1947|05|17}}
|}

'''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔
ماخذ:&lt;ref&gt;[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]&lt;/ref&gt;

=== معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === 
ایہ معلومات '''22 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
! پہلا میچ
! {{date}} تک عمر
|-
| [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}}
|-
| [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}}
|-
| [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}}
|}

=== سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں===
ایہ معلومات '''18 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!ملک
!نام
! {{date}} تک عمر
|-
|افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}}
|-
|آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}}
|-
|بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}}
|-
|انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}}
|-
|بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}}
|-
|آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}}
|-
|نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}}
|-
|پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}}
|-
|جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}}
|-
|سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}}
|-
|ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}}
|-
|زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}}
|}
'''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔

=== سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری ===
ایہ معلومات '''18 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔

{| class=wikitable
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا میچ
!آخری میچ
!موت تریخ
!عمر
|-
| [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}}
|-
| [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}}
|-
| [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}}
|-
| [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}}
|-
| [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}}
|-
| [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}}
|-
| [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}}
|-
| [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}}
|-
| [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}}
|-
| [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}}
|-
| [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}}
|-
| [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}}
|-
| [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}}
|-
| [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}}
|-
| [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}}
|-
| [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}}
|-
| [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}}
|-
| [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}}
|-
| [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}}
|-
| [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}}
|-
|}
ماخذ:&lt;ref&gt;[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]&lt;/ref&gt;

=== سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری ===
ایہ معلومات '''18 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں.

{| class=wikitable
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا میچ
!پہلے میچ دے وقت عمر
|-
| [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}}
|-
| [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}}
|-
| [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}}
|-
| [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}}
|-
| [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}}
|-
| [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}}
|-
| [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}}
|}

=== بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری ===
ایہ معلومات '''18 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!ملک
!نام
!پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر
|-
|آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن
|-
|بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن
|-
|انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}}
|-
|بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن
|-
|آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن
|-
|نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن
|-
|پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن
|-
|جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن
|-
|سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن
|-
|ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن
|-
|زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن
|}

'''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔&lt;ref name=&quot;traicos&quot;&gt;[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]&lt;/ref&gt;

'''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔
ماخذ:&lt;ref&gt;[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: &quot;Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut&quot;]&lt;/ref&gt;

=== ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت ===
ایہ معلومات '''18 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=wikitable
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا ٹیسٹ
!آخری میچ
!آخری ٹیسٹ وچ عمر
|-
| [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}}
|-
| [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}}
|-
| [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}}
|-
| [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}}
|-
| [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}}
|-
| [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}}
|-
| [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}}
|-
| [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}}
|-
| [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}}
|-
| [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}}
|}

=== بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری ===
ایہ معلومات '''18 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
[[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]]

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!ملک
!نام
!عمر
|-
|آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن
|-
|بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}}
|-
|انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}}
|-
|بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن
|-
|آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن
|-
|نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن
|-
|پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن
|-
|جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن
|-
|سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن
|-
|ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن
|-
|زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن
|}
'''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی&lt;ref&gt;[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]&lt;/ref&gt;

=== سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی ===
ایہ معلومات '''18 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}&lt;/ref&gt;

{{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}}
{{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}}
{|class=&quot;wikitable&quot;
!شمار
!نام
!ٹیم
!تریخ پیدائش
!وفات
!عمر
!ملک
|-
|1
|[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]]
|align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز
| 25 ستمبر 1914ء
|7 مارچ 2020ء
|105 سال، 225 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|2
|[[جم ہچنسن]]
|align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]]
|29 نومبر 1896ء
|7 نومبر 2000ء
|103 سال، 344 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|3
|[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]]
|align=right|[[ویلنگٹن]]
|5 اگست 1907ء
|31 دسمبر 2010ء
|103 سال، 148 دن
|{{NZ}}
|-
|4
|[[نارمن گورڈن]]
|align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال
|6 اگست 1911ء
|2 ستمبر 2014ء
|103 سال، 27 دن
|{{RSA}}
|-
|5
|[[روپرٹ ڈی سمٹ]]
|align=right|مغربی صوبہ
|23 نومبر 1883ء
|3 اگست 1986ء
|102 سال، 253 دن
|{{RSA}}
|-
|6
|[[ایڈورڈ انگلش]]
|align=right|ہیمپشائر
|1 جنوری 1864ء
|5 ستمبر 1966ء
|102 سال، 247 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|7
|[[سیرل پارکنز]]
|align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز
|4 جون 1911ء
|21 نومبر 2013ء
|102 سال، 170 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|8
|[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]]
|align=right|کینٹربری
|8 جنوری 1860
|19 اپریل 1962
|102 سال، 101 دن
|{{NZ}}
|-
|9
|[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]]
|align=right|اسکاٹ لینڈ
| 26 جنوری 1918ء
|1 نومبر 2019ء
| 101 سال، 272 دن
|{{SCO}}
|-

|10
|[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]]
|align=right|مغربی آسٹریلیا
|30 ستمبر 1902ء
|9 جون 2004ء
|101 سال، 253 دن
|{{AUS}}
|-
|11
|[[ڈی. بی. دیودھر]]
|align=right|ہندو، مہاراشٹر
|14 جنوری 1892ء
| 24 اگست 1993ء
|101 سال، 222 دن
|{{IND}}
|-
|12
|[[جارج ہرمن]]
|align=right|ڈبلن یونیورسٹی
|6 جون 1874ء
|14 دسمبر 1975ء
|101 سال، 191 دن
|{{IRL}}
|-
|13
|[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]]
|align=right|لیسٹر شائر
|13 فروری 1912ء
|28 جون 2013ء
|101 سال، 135 دن
|{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}})
|-
|14
|[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]]
|align=right|مشرقی صوبہ
|1 ستمبر 1900ء
|28 اکتوبر 2001ء
|101 سال، 57 دن
|{{RSA}}
|-
|15
|[[نیل میک کارکل]]
|align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی
| 23 مارچ 1912ء
|28 فروری 2013ء
|100 سال، 342 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|16
|[[رگھوناتھ چندورکر]]
|align=right|بمبئی
| 21 نومبر 1920ء
|3 ستمبر 2021ء
|100 سال، 286 دن
|{{IND}}
|-
|17
|[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]]
|align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی
|16 جون 1918ء
|5 مارچ 2019ء
|100 سال، 262 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|18
|[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]]
|align=right|نیو ساؤتھ ویلز
|7 جنوری 1915ء
|24 ستمبر 2015ء
| 100 سال، 260 دن
|{{AUS}}
|-
|19
|[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]]
|align=right|کینٹربری
|1 مئی 1920ء
|5 جنوری 2021ء
|100 سال، 249 دن
|{{NZ}}
|-
|20
|[[روسی کوپر]]
|align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس
|14 دسمبر 1922ء
|31 جولائ‏ی 2023
|100 سال، 229 دن
|{{IND}}
|-
|21
|[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]]
|align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی
|10 ستمبر 1845ء
|15 اپریل 1946ء
|100 سال، 217 دن
|{{USA}}
|-
|22
|[[ہیری فورسیتھ]]
|align=right|ڈبلن یونیورسٹی
| 18 دسمبر 1903ء
|19 جولائ‏ی 2004ء
|100 سال، 214 دن
|{{IRL}}
|-
|23
|[[جیک لیور]]
|align=right|تسمانیہ
|9 مارچ 1917ء
|3 اکتوبر 2017ء
|100 سال، 208 دن
|{{AUS}}
|-
|24
|[[ٹام پرچرڈ]]
|align=right|ویلنگٹن، واروکشائر
|10 مارچ 1917ء
|22 اگست 2017ء
|100 سال، 165 دن
|{{NZ}}
|-
|25
|[[برنار نوٹلی]]
|align=right|ناٹنگہم شائر
|31 اگست 1918ء
| 22 جنوری 2019ء
|100 سال، 144 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|26
|[[وسنت رائے جی]]
|align=right|بمبئی، بڑودہ
| 26 جنوری 1920ء
|13 جون 2020ء
|100 سال، 139 دن
|{{IND}}
|-
|27
|[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]]
|align=right|ہیمپشائر
| 11 دسمبر 1828
| 26 فروری 1929
|100 سال، 77 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|}

'''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن &lt;ref&gt;[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]&lt;/ref&gt; تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔&lt;ref&gt;{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}&lt;/ref&gt;

=== معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری ===
انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں&lt;ref&gt;[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]&lt;/ref&gt; اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔

=== سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری===
کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''18 جولائی''' 2026ء تک مکمل نيں۔

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
! پہلا میچ
!آخری میچ
! {{date}} تک عمر
|-
| [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}}
|-
| [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}}
|-
| [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}}
|-
| [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}}
|-
| [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}}
|-
| [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}}
|-
| [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}}
|-
| [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}}
|-
| [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}}
|-
| [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}}
|}

=== معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری ===
پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''18 جولائی''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں:
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا میچ
!آخری میچ
!عمر (تریخ)
|-
| عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}}
|-
| چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}}
|-
| سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 ||  {{age in years and days|1962|7|6}}
|-
| کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}}
|-
| حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}}
|-
| [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}}
|-
| مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966  || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}}
|-
| [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}}
|-
| ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}}
|-
| [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}}
|}

=== ہور ویکھو ===
* [[کرکٹ]]
* [[ٹیسٹ کرکٹ]]
* [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]

== حوالے ==
{{حوالے}}

[[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]]
[[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]]
[[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]]
[[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]]
[[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]]</text>
      <sha1>fojfkc067ozkdknkmtxfa1crvq64adc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>708802</id>
      <parentid>708801</parentid>
      <timestamp>2026-07-22T05:21:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ابوالحسن راجپوت</username>
        <id>24698</id>
      </contributor>
      <comment>/* سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں */</comment>
      <origin>708802</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38804" sha1="97ojpn5d9tphv48ak6t2zi208ir55vr" xml:space="preserve">ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں

=== معمر ترین زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری ===
ایہ معلومات '''22 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا میچ
!آخری میچ
!{{date}} تک عمر

|-
| [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}}
|-
| [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}}
|-
| [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}}
|-
| [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}}
|-
| [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}}
|-
| [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء ||  {{age in years and days|1930|6|7}}
|-
| [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}}
|-
| [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}}
|-
| [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}}
|-
| [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}}
|-
| [[گیون سٹیونز]] ||  آسٹریلیا  || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}}
|-
| [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}}
|-
| [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] ||  نیوزی لینڈ  || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}}
|-
| [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}}
|-
| [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا ||  6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}}
|-
| [[مائیکل جان اسمتھ]] ||  انگلینڈ  ||  30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}}
|-
| [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ  ||  27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}}
|-
| [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز ||  29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}}
|-
| [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز ||  23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}}
|-
| [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ ||  17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}}
|-
| [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز ||  21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}}
|-
| [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}}
|-
| [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز ||	19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}}
|-
| [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}}
|-
| [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز ||	21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}}
|-
| [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ ||	29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}}
|-
| [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}}
|-
| [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}}
|-
| [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}}
|-
| [[آئن میکف]] ||  آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}}
|-
| [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}}
|-
| [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}}
|-
| [[ومن کمار]] || بھارت ||  26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}}
|-
| [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}}
|-
| [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}}
|-
| [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}}
|-
| [[پال بارٹن]] ||  نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}}
|-
| [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}}
|-
| [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}}
|-
| [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}}
|-
| [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}}
|-
| [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}}
|-
| [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}}
|-
| [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}}
|-
| [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}}
|-
| [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}}
|-
| [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}}
|-
| [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}}
|-
| [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}}
|}

=== ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری ===
ایہ معلومات '''22 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!ملک
!کھلاڑی
! {{date}} تک عمر
|-
|افغانستان
|[[محمد نبی]]
|{{age in years and days|1985|01|01}}
|-
|آسٹریلیا
|[[نیل ہاروے]]
|{{age in years and days|1928|10|08}}
|-
| بنگلہ دیش
|[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]
|{{age in years and days|1966|02|27}}
|-
|انگلینڈ
|[[رمن صبا رائو]]
|{{age in years and days|1932|01|29}}
|-
|بھارت
|[[دتا گائیکواڈ]]
|{{age in years and days|1928|10|27}}
|-
|آئرلینڈ
|[[ایڈ جوائس]]
|{{age in years and days|1978|09|22}}
|-
|نیوزی لینڈ
|[[ٹریور میک موہن]]
|{{age in years and days|1929|11|8}}
|-
|پاکستان
|[[وزیر محمد]]
|{{age in years and days|1929|12|22}}
|-
| جنوبی افریقا
|[[رونالڈ ڈراپر]]
|{{age in years and days|1926|12|24}}
|-
|سری لنکا
|[[سوما چندر ڈی سلوا]]
|{{age in years and days|1942|6|11}}
|-
| ویسٹ انڈیز
|[[جوئے سلیمان]]
|{{age in years and days|1930|8|26}}
|-
|زمبابوے
|[[جان ٹریکوس]]
|{{age in years and days|1947|05|17}}
|}

'''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔
ماخذ:&lt;ref&gt;[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]&lt;/ref&gt;

=== معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === 
ایہ معلومات '''22 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
! پہلا میچ
! {{date}} تک عمر
|-
| [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}}
|-
| [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}}
|-
| [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}}
|}

=== سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں===
ایہ معلومات '''22 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!ملک
!نام
! {{date}} تک عمر
|-
|افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}}
|-
|آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}}
|-
|بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}}
|-
|انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}}
|-
|بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}}
|-
|آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}}
|-
|نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}}
|-
|پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}}
|-
|جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}}
|-
|سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}}
|-
|ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}}
|-
|زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}}
|}
'''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔

=== سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری ===
ایہ معلومات '''18 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔

{| class=wikitable
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا میچ
!آخری میچ
!موت تریخ
!عمر
|-
| [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}}
|-
| [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}}
|-
| [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}}
|-
| [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}}
|-
| [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}}
|-
| [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}}
|-
| [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}}
|-
| [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}}
|-
| [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}}
|-
| [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}}
|-
| [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}}
|-
| [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}}
|-
| [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}}
|-
| [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}}
|-
| [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}}
|-
| [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}}
|-
| [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}}
|-
| [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}}
|-
| [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}}
|-
| [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}}
|-
|}
ماخذ:&lt;ref&gt;[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]&lt;/ref&gt;

=== سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری ===
ایہ معلومات '''18 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں.

{| class=wikitable
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا میچ
!پہلے میچ دے وقت عمر
|-
| [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}}
|-
| [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}}
|-
| [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}}
|-
| [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}}
|-
| [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}}
|-
| [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}}
|-
| [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}}
|}

=== بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری ===
ایہ معلومات '''18 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!ملک
!نام
!پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر
|-
|آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن
|-
|بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن
|-
|انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}}
|-
|بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن
|-
|آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن
|-
|نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن
|-
|پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن
|-
|جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن
|-
|سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن
|-
|ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن
|-
|زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن
|}

'''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔&lt;ref name=&quot;traicos&quot;&gt;[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]&lt;/ref&gt;

'''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔
ماخذ:&lt;ref&gt;[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: &quot;Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut&quot;]&lt;/ref&gt;

=== ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت ===
ایہ معلومات '''18 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=wikitable
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا ٹیسٹ
!آخری میچ
!آخری ٹیسٹ وچ عمر
|-
| [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}}
|-
| [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}}
|-
| [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}}
|-
| [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}}
|-
| [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}}
|-
| [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}}
|-
| [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}}
|-
| [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}}
|-
| [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}}
|-
| [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}}
|}

=== بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری ===
ایہ معلومات '''18 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
[[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]]

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!ملک
!نام
!عمر
|-
|آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن
|-
|بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}}
|-
|انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}}
|-
|بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن
|-
|آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن
|-
|نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن
|-
|پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن
|-
|جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن
|-
|سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن
|-
|ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن
|-
|زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن
|}
'''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی&lt;ref&gt;[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]&lt;/ref&gt;

=== سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی ===
ایہ معلومات '''18 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}&lt;/ref&gt;

{{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}}
{{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}}
{|class=&quot;wikitable&quot;
!شمار
!نام
!ٹیم
!تریخ پیدائش
!وفات
!عمر
!ملک
|-
|1
|[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]]
|align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز
| 25 ستمبر 1914ء
|7 مارچ 2020ء
|105 سال، 225 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|2
|[[جم ہچنسن]]
|align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]]
|29 نومبر 1896ء
|7 نومبر 2000ء
|103 سال، 344 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|3
|[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]]
|align=right|[[ویلنگٹن]]
|5 اگست 1907ء
|31 دسمبر 2010ء
|103 سال، 148 دن
|{{NZ}}
|-
|4
|[[نارمن گورڈن]]
|align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال
|6 اگست 1911ء
|2 ستمبر 2014ء
|103 سال، 27 دن
|{{RSA}}
|-
|5
|[[روپرٹ ڈی سمٹ]]
|align=right|مغربی صوبہ
|23 نومبر 1883ء
|3 اگست 1986ء
|102 سال، 253 دن
|{{RSA}}
|-
|6
|[[ایڈورڈ انگلش]]
|align=right|ہیمپشائر
|1 جنوری 1864ء
|5 ستمبر 1966ء
|102 سال، 247 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|7
|[[سیرل پارکنز]]
|align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز
|4 جون 1911ء
|21 نومبر 2013ء
|102 سال، 170 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|8
|[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]]
|align=right|کینٹربری
|8 جنوری 1860
|19 اپریل 1962
|102 سال، 101 دن
|{{NZ}}
|-
|9
|[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]]
|align=right|اسکاٹ لینڈ
| 26 جنوری 1918ء
|1 نومبر 2019ء
| 101 سال، 272 دن
|{{SCO}}
|-

|10
|[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]]
|align=right|مغربی آسٹریلیا
|30 ستمبر 1902ء
|9 جون 2004ء
|101 سال، 253 دن
|{{AUS}}
|-
|11
|[[ڈی. بی. دیودھر]]
|align=right|ہندو، مہاراشٹر
|14 جنوری 1892ء
| 24 اگست 1993ء
|101 سال، 222 دن
|{{IND}}
|-
|12
|[[جارج ہرمن]]
|align=right|ڈبلن یونیورسٹی
|6 جون 1874ء
|14 دسمبر 1975ء
|101 سال، 191 دن
|{{IRL}}
|-
|13
|[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]]
|align=right|لیسٹر شائر
|13 فروری 1912ء
|28 جون 2013ء
|101 سال، 135 دن
|{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}})
|-
|14
|[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]]
|align=right|مشرقی صوبہ
|1 ستمبر 1900ء
|28 اکتوبر 2001ء
|101 سال، 57 دن
|{{RSA}}
|-
|15
|[[نیل میک کارکل]]
|align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی
| 23 مارچ 1912ء
|28 فروری 2013ء
|100 سال، 342 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|16
|[[رگھوناتھ چندورکر]]
|align=right|بمبئی
| 21 نومبر 1920ء
|3 ستمبر 2021ء
|100 سال، 286 دن
|{{IND}}
|-
|17
|[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]]
|align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی
|16 جون 1918ء
|5 مارچ 2019ء
|100 سال، 262 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|18
|[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]]
|align=right|نیو ساؤتھ ویلز
|7 جنوری 1915ء
|24 ستمبر 2015ء
| 100 سال، 260 دن
|{{AUS}}
|-
|19
|[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]]
|align=right|کینٹربری
|1 مئی 1920ء
|5 جنوری 2021ء
|100 سال، 249 دن
|{{NZ}}
|-
|20
|[[روسی کوپر]]
|align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس
|14 دسمبر 1922ء
|31 جولائ‏ی 2023
|100 سال، 229 دن
|{{IND}}
|-
|21
|[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]]
|align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی
|10 ستمبر 1845ء
|15 اپریل 1946ء
|100 سال، 217 دن
|{{USA}}
|-
|22
|[[ہیری فورسیتھ]]
|align=right|ڈبلن یونیورسٹی
| 18 دسمبر 1903ء
|19 جولائ‏ی 2004ء
|100 سال، 214 دن
|{{IRL}}
|-
|23
|[[جیک لیور]]
|align=right|تسمانیہ
|9 مارچ 1917ء
|3 اکتوبر 2017ء
|100 سال، 208 دن
|{{AUS}}
|-
|24
|[[ٹام پرچرڈ]]
|align=right|ویلنگٹن، واروکشائر
|10 مارچ 1917ء
|22 اگست 2017ء
|100 سال، 165 دن
|{{NZ}}
|-
|25
|[[برنار نوٹلی]]
|align=right|ناٹنگہم شائر
|31 اگست 1918ء
| 22 جنوری 2019ء
|100 سال، 144 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|26
|[[وسنت رائے جی]]
|align=right|بمبئی، بڑودہ
| 26 جنوری 1920ء
|13 جون 2020ء
|100 سال، 139 دن
|{{IND}}
|-
|27
|[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]]
|align=right|ہیمپشائر
| 11 دسمبر 1828
| 26 فروری 1929
|100 سال، 77 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|}

'''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن &lt;ref&gt;[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]&lt;/ref&gt; تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔&lt;ref&gt;{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}&lt;/ref&gt;

=== معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری ===
انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں&lt;ref&gt;[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]&lt;/ref&gt; اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔

=== سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری===
کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''18 جولائی''' 2026ء تک مکمل نيں۔

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
! پہلا میچ
!آخری میچ
! {{date}} تک عمر
|-
| [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}}
|-
| [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}}
|-
| [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}}
|-
| [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}}
|-
| [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}}
|-
| [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}}
|-
| [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}}
|-
| [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}}
|-
| [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}}
|-
| [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}}
|}

=== معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری ===
پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''18 جولائی''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں:
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا میچ
!آخری میچ
!عمر (تریخ)
|-
| عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}}
|-
| چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}}
|-
| سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 ||  {{age in years and days|1962|7|6}}
|-
| کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}}
|-
| حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}}
|-
| [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}}
|-
| مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966  || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}}
|-
| [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}}
|-
| ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}}
|-
| [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}}
|}

=== ہور ویکھو ===
* [[کرکٹ]]
* [[ٹیسٹ کرکٹ]]
* [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]

== حوالے ==
{{حوالے}}

[[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]]
[[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]]
[[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]]
[[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]]
[[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]]</text>
      <sha1>97ojpn5d9tphv48ak6t2zi208ir55vr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>708803</id>
      <parentid>708802</parentid>
      <timestamp>2026-07-22T05:21:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ابوالحسن راجپوت</username>
        <id>24698</id>
      </contributor>
      <comment>/* سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری */</comment>
      <origin>708803</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38804" sha1="rwgrn6504fwb919vj62p48jipgl4x0d" xml:space="preserve">ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں

=== معمر ترین زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری ===
ایہ معلومات '''22 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا میچ
!آخری میچ
!{{date}} تک عمر

|-
| [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}}
|-
| [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}}
|-
| [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}}
|-
| [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}}
|-
| [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}}
|-
| [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء ||  {{age in years and days|1930|6|7}}
|-
| [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}}
|-
| [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}}
|-
| [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}}
|-
| [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}}
|-
| [[گیون سٹیونز]] ||  آسٹریلیا  || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}}
|-
| [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}}
|-
| [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] ||  نیوزی لینڈ  || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}}
|-
| [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}}
|-
| [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا ||  6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}}
|-
| [[مائیکل جان اسمتھ]] ||  انگلینڈ  ||  30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}}
|-
| [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ  ||  27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}}
|-
| [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز ||  29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}}
|-
| [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز ||  23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}}
|-
| [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ ||  17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}}
|-
| [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز ||  21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}}
|-
| [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}}
|-
| [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز ||	19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}}
|-
| [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}}
|-
| [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز ||	21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}}
|-
| [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ ||	29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}}
|-
| [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}}
|-
| [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}}
|-
| [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}}
|-
| [[آئن میکف]] ||  آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}}
|-
| [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}}
|-
| [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}}
|-
| [[ومن کمار]] || بھارت ||  26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}}
|-
| [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}}
|-
| [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}}
|-
| [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}}
|-
| [[پال بارٹن]] ||  نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}}
|-
| [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}}
|-
| [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}}
|-
| [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}}
|-
| [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}}
|-
| [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}}
|-
| [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}}
|-
| [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}}
|-
| [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}}
|-
| [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}}
|-
| [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}}
|-
| [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}}
|-
| [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}}
|}

=== ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری ===
ایہ معلومات '''22 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!ملک
!کھلاڑی
! {{date}} تک عمر
|-
|افغانستان
|[[محمد نبی]]
|{{age in years and days|1985|01|01}}
|-
|آسٹریلیا
|[[نیل ہاروے]]
|{{age in years and days|1928|10|08}}
|-
| بنگلہ دیش
|[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]
|{{age in years and days|1966|02|27}}
|-
|انگلینڈ
|[[رمن صبا رائو]]
|{{age in years and days|1932|01|29}}
|-
|بھارت
|[[دتا گائیکواڈ]]
|{{age in years and days|1928|10|27}}
|-
|آئرلینڈ
|[[ایڈ جوائس]]
|{{age in years and days|1978|09|22}}
|-
|نیوزی لینڈ
|[[ٹریور میک موہن]]
|{{age in years and days|1929|11|8}}
|-
|پاکستان
|[[وزیر محمد]]
|{{age in years and days|1929|12|22}}
|-
| جنوبی افریقا
|[[رونالڈ ڈراپر]]
|{{age in years and days|1926|12|24}}
|-
|سری لنکا
|[[سوما چندر ڈی سلوا]]
|{{age in years and days|1942|6|11}}
|-
| ویسٹ انڈیز
|[[جوئے سلیمان]]
|{{age in years and days|1930|8|26}}
|-
|زمبابوے
|[[جان ٹریکوس]]
|{{age in years and days|1947|05|17}}
|}

'''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔
ماخذ:&lt;ref&gt;[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]&lt;/ref&gt;

=== معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === 
ایہ معلومات '''22 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
! پہلا میچ
! {{date}} تک عمر
|-
| [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}}
|-
| [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}}
|-
| [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}}
|}

=== سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں===
ایہ معلومات '''22 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!ملک
!نام
! {{date}} تک عمر
|-
|افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}}
|-
|آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}}
|-
|بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}}
|-
|انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}}
|-
|بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}}
|-
|آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}}
|-
|نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}}
|-
|پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}}
|-
|جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}}
|-
|سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}}
|-
|ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}}
|-
|زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}}
|}
'''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔

=== سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری ===
ایہ معلومات '''22 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔

{| class=wikitable
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا میچ
!آخری میچ
!موت تریخ
!عمر
|-
| [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}}
|-
| [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}}
|-
| [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}}
|-
| [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}}
|-
| [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}}
|-
| [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}}
|-
| [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}}
|-
| [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}}
|-
| [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}}
|-
| [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}}
|-
| [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}}
|-
| [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}}
|-
| [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}}
|-
| [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}}
|-
| [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}}
|-
| [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}}
|-
| [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}}
|-
| [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}}
|-
| [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}}
|-
| [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}}
|-
|}
ماخذ:&lt;ref&gt;[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]&lt;/ref&gt;

=== سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری ===
ایہ معلومات '''18 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں.

{| class=wikitable
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا میچ
!پہلے میچ دے وقت عمر
|-
| [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}}
|-
| [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}}
|-
| [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}}
|-
| [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}}
|-
| [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}}
|-
| [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}}
|-
| [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}}
|}

=== بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری ===
ایہ معلومات '''18 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!ملک
!نام
!پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر
|-
|آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن
|-
|بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن
|-
|انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}}
|-
|بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن
|-
|آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن
|-
|نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن
|-
|پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن
|-
|جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن
|-
|سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن
|-
|ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن
|-
|زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن
|}

'''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔&lt;ref name=&quot;traicos&quot;&gt;[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]&lt;/ref&gt;

'''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔
ماخذ:&lt;ref&gt;[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: &quot;Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut&quot;]&lt;/ref&gt;

=== ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت ===
ایہ معلومات '''18 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=wikitable
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا ٹیسٹ
!آخری میچ
!آخری ٹیسٹ وچ عمر
|-
| [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}}
|-
| [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}}
|-
| [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}}
|-
| [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}}
|-
| [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}}
|-
| [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}}
|-
| [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}}
|-
| [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}}
|-
| [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}}
|-
| [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}}
|}

=== بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری ===
ایہ معلومات '''18 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
[[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]]

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!ملک
!نام
!عمر
|-
|آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن
|-
|بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}}
|-
|انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}}
|-
|بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن
|-
|آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن
|-
|نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن
|-
|پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن
|-
|جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن
|-
|سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن
|-
|ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن
|-
|زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن
|}
'''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی&lt;ref&gt;[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]&lt;/ref&gt;

=== سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی ===
ایہ معلومات '''18 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}&lt;/ref&gt;

{{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}}
{{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}}
{|class=&quot;wikitable&quot;
!شمار
!نام
!ٹیم
!تریخ پیدائش
!وفات
!عمر
!ملک
|-
|1
|[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]]
|align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز
| 25 ستمبر 1914ء
|7 مارچ 2020ء
|105 سال، 225 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|2
|[[جم ہچنسن]]
|align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]]
|29 نومبر 1896ء
|7 نومبر 2000ء
|103 سال، 344 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|3
|[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]]
|align=right|[[ویلنگٹن]]
|5 اگست 1907ء
|31 دسمبر 2010ء
|103 سال، 148 دن
|{{NZ}}
|-
|4
|[[نارمن گورڈن]]
|align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال
|6 اگست 1911ء
|2 ستمبر 2014ء
|103 سال، 27 دن
|{{RSA}}
|-
|5
|[[روپرٹ ڈی سمٹ]]
|align=right|مغربی صوبہ
|23 نومبر 1883ء
|3 اگست 1986ء
|102 سال، 253 دن
|{{RSA}}
|-
|6
|[[ایڈورڈ انگلش]]
|align=right|ہیمپشائر
|1 جنوری 1864ء
|5 ستمبر 1966ء
|102 سال، 247 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|7
|[[سیرل پارکنز]]
|align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز
|4 جون 1911ء
|21 نومبر 2013ء
|102 سال، 170 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|8
|[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]]
|align=right|کینٹربری
|8 جنوری 1860
|19 اپریل 1962
|102 سال، 101 دن
|{{NZ}}
|-
|9
|[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]]
|align=right|اسکاٹ لینڈ
| 26 جنوری 1918ء
|1 نومبر 2019ء
| 101 سال، 272 دن
|{{SCO}}
|-

|10
|[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]]
|align=right|مغربی آسٹریلیا
|30 ستمبر 1902ء
|9 جون 2004ء
|101 سال، 253 دن
|{{AUS}}
|-
|11
|[[ڈی. بی. دیودھر]]
|align=right|ہندو، مہاراشٹر
|14 جنوری 1892ء
| 24 اگست 1993ء
|101 سال، 222 دن
|{{IND}}
|-
|12
|[[جارج ہرمن]]
|align=right|ڈبلن یونیورسٹی
|6 جون 1874ء
|14 دسمبر 1975ء
|101 سال، 191 دن
|{{IRL}}
|-
|13
|[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]]
|align=right|لیسٹر شائر
|13 فروری 1912ء
|28 جون 2013ء
|101 سال، 135 دن
|{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}})
|-
|14
|[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]]
|align=right|مشرقی صوبہ
|1 ستمبر 1900ء
|28 اکتوبر 2001ء
|101 سال، 57 دن
|{{RSA}}
|-
|15
|[[نیل میک کارکل]]
|align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی
| 23 مارچ 1912ء
|28 فروری 2013ء
|100 سال، 342 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|16
|[[رگھوناتھ چندورکر]]
|align=right|بمبئی
| 21 نومبر 1920ء
|3 ستمبر 2021ء
|100 سال، 286 دن
|{{IND}}
|-
|17
|[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]]
|align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی
|16 جون 1918ء
|5 مارچ 2019ء
|100 سال، 262 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|18
|[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]]
|align=right|نیو ساؤتھ ویلز
|7 جنوری 1915ء
|24 ستمبر 2015ء
| 100 سال، 260 دن
|{{AUS}}
|-
|19
|[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]]
|align=right|کینٹربری
|1 مئی 1920ء
|5 جنوری 2021ء
|100 سال، 249 دن
|{{NZ}}
|-
|20
|[[روسی کوپر]]
|align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس
|14 دسمبر 1922ء
|31 جولائ‏ی 2023
|100 سال، 229 دن
|{{IND}}
|-
|21
|[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]]
|align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی
|10 ستمبر 1845ء
|15 اپریل 1946ء
|100 سال، 217 دن
|{{USA}}
|-
|22
|[[ہیری فورسیتھ]]
|align=right|ڈبلن یونیورسٹی
| 18 دسمبر 1903ء
|19 جولائ‏ی 2004ء
|100 سال، 214 دن
|{{IRL}}
|-
|23
|[[جیک لیور]]
|align=right|تسمانیہ
|9 مارچ 1917ء
|3 اکتوبر 2017ء
|100 سال، 208 دن
|{{AUS}}
|-
|24
|[[ٹام پرچرڈ]]
|align=right|ویلنگٹن، واروکشائر
|10 مارچ 1917ء
|22 اگست 2017ء
|100 سال، 165 دن
|{{NZ}}
|-
|25
|[[برنار نوٹلی]]
|align=right|ناٹنگہم شائر
|31 اگست 1918ء
| 22 جنوری 2019ء
|100 سال، 144 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|26
|[[وسنت رائے جی]]
|align=right|بمبئی، بڑودہ
| 26 جنوری 1920ء
|13 جون 2020ء
|100 سال، 139 دن
|{{IND}}
|-
|27
|[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]]
|align=right|ہیمپشائر
| 11 دسمبر 1828
| 26 فروری 1929
|100 سال، 77 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|}

'''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن &lt;ref&gt;[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]&lt;/ref&gt; تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔&lt;ref&gt;{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}&lt;/ref&gt;

=== معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری ===
انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں&lt;ref&gt;[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]&lt;/ref&gt; اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔

=== سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری===
کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''18 جولائی''' 2026ء تک مکمل نيں۔

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
! پہلا میچ
!آخری میچ
! {{date}} تک عمر
|-
| [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}}
|-
| [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}}
|-
| [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}}
|-
| [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}}
|-
| [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}}
|-
| [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}}
|-
| [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}}
|-
| [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}}
|-
| [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}}
|-
| [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}}
|}

=== معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری ===
پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''18 جولائی''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں:
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا میچ
!آخری میچ
!عمر (تریخ)
|-
| عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}}
|-
| چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}}
|-
| سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 ||  {{age in years and days|1962|7|6}}
|-
| کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}}
|-
| حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}}
|-
| [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}}
|-
| مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966  || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}}
|-
| [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}}
|-
| ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}}
|-
| [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}}
|}

=== ہور ویکھو ===
* [[کرکٹ]]
* [[ٹیسٹ کرکٹ]]
* [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]

== حوالے ==
{{حوالے}}

[[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]]
[[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]]
[[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]]
[[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]]
[[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]]</text>
      <sha1>rwgrn6504fwb919vj62p48jipgl4x0d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>708804</id>
      <parentid>708803</parentid>
      <timestamp>2026-07-22T05:21:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ابوالحسن راجپوت</username>
        <id>24698</id>
      </contributor>
      <comment>/* سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری */</comment>
      <origin>708804</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38804" sha1="95iq692xhmw52un1iv09mjudd5la0qd" xml:space="preserve">ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں

=== معمر ترین زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری ===
ایہ معلومات '''22 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا میچ
!آخری میچ
!{{date}} تک عمر

|-
| [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}}
|-
| [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}}
|-
| [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}}
|-
| [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}}
|-
| [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}}
|-
| [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء ||  {{age in years and days|1930|6|7}}
|-
| [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}}
|-
| [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}}
|-
| [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}}
|-
| [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}}
|-
| [[گیون سٹیونز]] ||  آسٹریلیا  || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}}
|-
| [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}}
|-
| [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] ||  نیوزی لینڈ  || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}}
|-
| [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}}
|-
| [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا ||  6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}}
|-
| [[مائیکل جان اسمتھ]] ||  انگلینڈ  ||  30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}}
|-
| [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ  ||  27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}}
|-
| [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز ||  29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}}
|-
| [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز ||  23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}}
|-
| [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ ||  17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}}
|-
| [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز ||  21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}}
|-
| [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}}
|-
| [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز ||	19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}}
|-
| [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}}
|-
| [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز ||	21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}}
|-
| [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ ||	29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}}
|-
| [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}}
|-
| [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}}
|-
| [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}}
|-
| [[آئن میکف]] ||  آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}}
|-
| [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}}
|-
| [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}}
|-
| [[ومن کمار]] || بھارت ||  26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}}
|-
| [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}}
|-
| [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}}
|-
| [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}}
|-
| [[پال بارٹن]] ||  نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}}
|-
| [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}}
|-
| [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}}
|-
| [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}}
|-
| [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}}
|-
| [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}}
|-
| [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}}
|-
| [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}}
|-
| [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}}
|-
| [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}}
|-
| [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}}
|-
| [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}}
|-
| [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}}
|}

=== ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری ===
ایہ معلومات '''22 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!ملک
!کھلاڑی
! {{date}} تک عمر
|-
|افغانستان
|[[محمد نبی]]
|{{age in years and days|1985|01|01}}
|-
|آسٹریلیا
|[[نیل ہاروے]]
|{{age in years and days|1928|10|08}}
|-
| بنگلہ دیش
|[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]
|{{age in years and days|1966|02|27}}
|-
|انگلینڈ
|[[رمن صبا رائو]]
|{{age in years and days|1932|01|29}}
|-
|بھارت
|[[دتا گائیکواڈ]]
|{{age in years and days|1928|10|27}}
|-
|آئرلینڈ
|[[ایڈ جوائس]]
|{{age in years and days|1978|09|22}}
|-
|نیوزی لینڈ
|[[ٹریور میک موہن]]
|{{age in years and days|1929|11|8}}
|-
|پاکستان
|[[وزیر محمد]]
|{{age in years and days|1929|12|22}}
|-
| جنوبی افریقا
|[[رونالڈ ڈراپر]]
|{{age in years and days|1926|12|24}}
|-
|سری لنکا
|[[سوما چندر ڈی سلوا]]
|{{age in years and days|1942|6|11}}
|-
| ویسٹ انڈیز
|[[جوئے سلیمان]]
|{{age in years and days|1930|8|26}}
|-
|زمبابوے
|[[جان ٹریکوس]]
|{{age in years and days|1947|05|17}}
|}

'''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔
ماخذ:&lt;ref&gt;[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]&lt;/ref&gt;

=== معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === 
ایہ معلومات '''22 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
! پہلا میچ
! {{date}} تک عمر
|-
| [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}}
|-
| [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}}
|-
| [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}}
|}

=== سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں===
ایہ معلومات '''22 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!ملک
!نام
! {{date}} تک عمر
|-
|افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}}
|-
|آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}}
|-
|بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}}
|-
|انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}}
|-
|بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}}
|-
|آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}}
|-
|نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}}
|-
|پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}}
|-
|جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}}
|-
|سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}}
|-
|ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}}
|-
|زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}}
|}
'''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔

=== سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری ===
ایہ معلومات '''22 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔

{| class=wikitable
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا میچ
!آخری میچ
!موت تریخ
!عمر
|-
| [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}}
|-
| [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}}
|-
| [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}}
|-
| [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}}
|-
| [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}}
|-
| [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}}
|-
| [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}}
|-
| [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}}
|-
| [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}}
|-
| [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}}
|-
| [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}}
|-
| [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}}
|-
| [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}}
|-
| [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}}
|-
| [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}}
|-
| [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}}
|-
| [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}}
|-
| [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}}
|-
| [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}}
|-
| [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}}
|-
|}
ماخذ:&lt;ref&gt;[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]&lt;/ref&gt;

=== سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری ===
ایہ معلومات '''22 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں.

{| class=wikitable
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا میچ
!پہلے میچ دے وقت عمر
|-
| [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}}
|-
| [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}}
|-
| [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}}
|-
| [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}}
|-
| [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}}
|-
| [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}}
|-
| [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}}
|}

=== بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری ===
ایہ معلومات '''18 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!ملک
!نام
!پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر
|-
|آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن
|-
|بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن
|-
|انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}}
|-
|بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن
|-
|آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن
|-
|نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن
|-
|پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن
|-
|جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن
|-
|سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن
|-
|ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن
|-
|زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن
|}

'''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔&lt;ref name=&quot;traicos&quot;&gt;[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]&lt;/ref&gt;

'''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔
ماخذ:&lt;ref&gt;[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: &quot;Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut&quot;]&lt;/ref&gt;

=== ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت ===
ایہ معلومات '''18 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=wikitable
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا ٹیسٹ
!آخری میچ
!آخری ٹیسٹ وچ عمر
|-
| [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}}
|-
| [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}}
|-
| [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}}
|-
| [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}}
|-
| [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}}
|-
| [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}}
|-
| [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}}
|-
| [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}}
|-
| [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}}
|-
| [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}}
|}

=== بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری ===
ایہ معلومات '''18 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
[[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]]

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!ملک
!نام
!عمر
|-
|آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن
|-
|بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}}
|-
|انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}}
|-
|بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن
|-
|آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن
|-
|نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن
|-
|پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن
|-
|جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن
|-
|سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن
|-
|ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن
|-
|زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن
|}
'''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی&lt;ref&gt;[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]&lt;/ref&gt;

=== سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی ===
ایہ معلومات '''18 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}&lt;/ref&gt;

{{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}}
{{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}}
{|class=&quot;wikitable&quot;
!شمار
!نام
!ٹیم
!تریخ پیدائش
!وفات
!عمر
!ملک
|-
|1
|[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]]
|align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز
| 25 ستمبر 1914ء
|7 مارچ 2020ء
|105 سال، 225 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|2
|[[جم ہچنسن]]
|align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]]
|29 نومبر 1896ء
|7 نومبر 2000ء
|103 سال، 344 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|3
|[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]]
|align=right|[[ویلنگٹن]]
|5 اگست 1907ء
|31 دسمبر 2010ء
|103 سال، 148 دن
|{{NZ}}
|-
|4
|[[نارمن گورڈن]]
|align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال
|6 اگست 1911ء
|2 ستمبر 2014ء
|103 سال، 27 دن
|{{RSA}}
|-
|5
|[[روپرٹ ڈی سمٹ]]
|align=right|مغربی صوبہ
|23 نومبر 1883ء
|3 اگست 1986ء
|102 سال، 253 دن
|{{RSA}}
|-
|6
|[[ایڈورڈ انگلش]]
|align=right|ہیمپشائر
|1 جنوری 1864ء
|5 ستمبر 1966ء
|102 سال، 247 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|7
|[[سیرل پارکنز]]
|align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز
|4 جون 1911ء
|21 نومبر 2013ء
|102 سال، 170 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|8
|[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]]
|align=right|کینٹربری
|8 جنوری 1860
|19 اپریل 1962
|102 سال، 101 دن
|{{NZ}}
|-
|9
|[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]]
|align=right|اسکاٹ لینڈ
| 26 جنوری 1918ء
|1 نومبر 2019ء
| 101 سال، 272 دن
|{{SCO}}
|-

|10
|[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]]
|align=right|مغربی آسٹریلیا
|30 ستمبر 1902ء
|9 جون 2004ء
|101 سال، 253 دن
|{{AUS}}
|-
|11
|[[ڈی. بی. دیودھر]]
|align=right|ہندو، مہاراشٹر
|14 جنوری 1892ء
| 24 اگست 1993ء
|101 سال، 222 دن
|{{IND}}
|-
|12
|[[جارج ہرمن]]
|align=right|ڈبلن یونیورسٹی
|6 جون 1874ء
|14 دسمبر 1975ء
|101 سال، 191 دن
|{{IRL}}
|-
|13
|[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]]
|align=right|لیسٹر شائر
|13 فروری 1912ء
|28 جون 2013ء
|101 سال، 135 دن
|{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}})
|-
|14
|[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]]
|align=right|مشرقی صوبہ
|1 ستمبر 1900ء
|28 اکتوبر 2001ء
|101 سال، 57 دن
|{{RSA}}
|-
|15
|[[نیل میک کارکل]]
|align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی
| 23 مارچ 1912ء
|28 فروری 2013ء
|100 سال، 342 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|16
|[[رگھوناتھ چندورکر]]
|align=right|بمبئی
| 21 نومبر 1920ء
|3 ستمبر 2021ء
|100 سال، 286 دن
|{{IND}}
|-
|17
|[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]]
|align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی
|16 جون 1918ء
|5 مارچ 2019ء
|100 سال، 262 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|18
|[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]]
|align=right|نیو ساؤتھ ویلز
|7 جنوری 1915ء
|24 ستمبر 2015ء
| 100 سال، 260 دن
|{{AUS}}
|-
|19
|[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]]
|align=right|کینٹربری
|1 مئی 1920ء
|5 جنوری 2021ء
|100 سال، 249 دن
|{{NZ}}
|-
|20
|[[روسی کوپر]]
|align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس
|14 دسمبر 1922ء
|31 جولائ‏ی 2023
|100 سال، 229 دن
|{{IND}}
|-
|21
|[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]]
|align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی
|10 ستمبر 1845ء
|15 اپریل 1946ء
|100 سال، 217 دن
|{{USA}}
|-
|22
|[[ہیری فورسیتھ]]
|align=right|ڈبلن یونیورسٹی
| 18 دسمبر 1903ء
|19 جولائ‏ی 2004ء
|100 سال، 214 دن
|{{IRL}}
|-
|23
|[[جیک لیور]]
|align=right|تسمانیہ
|9 مارچ 1917ء
|3 اکتوبر 2017ء
|100 سال، 208 دن
|{{AUS}}
|-
|24
|[[ٹام پرچرڈ]]
|align=right|ویلنگٹن، واروکشائر
|10 مارچ 1917ء
|22 اگست 2017ء
|100 سال، 165 دن
|{{NZ}}
|-
|25
|[[برنار نوٹلی]]
|align=right|ناٹنگہم شائر
|31 اگست 1918ء
| 22 جنوری 2019ء
|100 سال، 144 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|26
|[[وسنت رائے جی]]
|align=right|بمبئی، بڑودہ
| 26 جنوری 1920ء
|13 جون 2020ء
|100 سال، 139 دن
|{{IND}}
|-
|27
|[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]]
|align=right|ہیمپشائر
| 11 دسمبر 1828
| 26 فروری 1929
|100 سال، 77 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|}

'''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن &lt;ref&gt;[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]&lt;/ref&gt; تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔&lt;ref&gt;{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}&lt;/ref&gt;

=== معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری ===
انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں&lt;ref&gt;[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]&lt;/ref&gt; اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔

=== سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری===
کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''18 جولائی''' 2026ء تک مکمل نيں۔

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
! پہلا میچ
!آخری میچ
! {{date}} تک عمر
|-
| [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}}
|-
| [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}}
|-
| [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}}
|-
| [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}}
|-
| [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}}
|-
| [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}}
|-
| [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}}
|-
| [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}}
|-
| [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}}
|-
| [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}}
|}

=== معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری ===
پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''18 جولائی''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں:
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا میچ
!آخری میچ
!عمر (تریخ)
|-
| عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}}
|-
| چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}}
|-
| سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 ||  {{age in years and days|1962|7|6}}
|-
| کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}}
|-
| حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}}
|-
| [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}}
|-
| مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966  || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}}
|-
| [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}}
|-
| ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}}
|-
| [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}}
|}

=== ہور ویکھو ===
* [[کرکٹ]]
* [[ٹیسٹ کرکٹ]]
* [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]

== حوالے ==
{{حوالے}}

[[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]]
[[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]]
[[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]]
[[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]]
[[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]]</text>
      <sha1>95iq692xhmw52un1iv09mjudd5la0qd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>708805</id>
      <parentid>708804</parentid>
      <timestamp>2026-07-22T05:22:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ابوالحسن راجپوت</username>
        <id>24698</id>
      </contributor>
      <comment>/* بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری */</comment>
      <origin>708805</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38804" sha1="hho9ehgx204b52b1t0hk6skm02t5qjz" xml:space="preserve">ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں

=== معمر ترین زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری ===
ایہ معلومات '''22 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا میچ
!آخری میچ
!{{date}} تک عمر

|-
| [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}}
|-
| [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}}
|-
| [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}}
|-
| [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}}
|-
| [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}}
|-
| [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء ||  {{age in years and days|1930|6|7}}
|-
| [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}}
|-
| [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}}
|-
| [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}}
|-
| [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}}
|-
| [[گیون سٹیونز]] ||  آسٹریلیا  || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}}
|-
| [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}}
|-
| [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] ||  نیوزی لینڈ  || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}}
|-
| [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}}
|-
| [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا ||  6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}}
|-
| [[مائیکل جان اسمتھ]] ||  انگلینڈ  ||  30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}}
|-
| [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ  ||  27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}}
|-
| [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز ||  29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}}
|-
| [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز ||  23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}}
|-
| [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ ||  17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}}
|-
| [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز ||  21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}}
|-
| [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}}
|-
| [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز ||	19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}}
|-
| [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}}
|-
| [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز ||	21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}}
|-
| [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ ||	29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}}
|-
| [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}}
|-
| [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}}
|-
| [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}}
|-
| [[آئن میکف]] ||  آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}}
|-
| [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}}
|-
| [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}}
|-
| [[ومن کمار]] || بھارت ||  26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}}
|-
| [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}}
|-
| [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}}
|-
| [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}}
|-
| [[پال بارٹن]] ||  نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}}
|-
| [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}}
|-
| [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}}
|-
| [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}}
|-
| [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}}
|-
| [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}}
|-
| [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}}
|-
| [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}}
|-
| [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}}
|-
| [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}}
|-
| [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}}
|-
| [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}}
|-
| [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}}
|}

=== ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری ===
ایہ معلومات '''22 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!ملک
!کھلاڑی
! {{date}} تک عمر
|-
|افغانستان
|[[محمد نبی]]
|{{age in years and days|1985|01|01}}
|-
|آسٹریلیا
|[[نیل ہاروے]]
|{{age in years and days|1928|10|08}}
|-
| بنگلہ دیش
|[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]
|{{age in years and days|1966|02|27}}
|-
|انگلینڈ
|[[رمن صبا رائو]]
|{{age in years and days|1932|01|29}}
|-
|بھارت
|[[دتا گائیکواڈ]]
|{{age in years and days|1928|10|27}}
|-
|آئرلینڈ
|[[ایڈ جوائس]]
|{{age in years and days|1978|09|22}}
|-
|نیوزی لینڈ
|[[ٹریور میک موہن]]
|{{age in years and days|1929|11|8}}
|-
|پاکستان
|[[وزیر محمد]]
|{{age in years and days|1929|12|22}}
|-
| جنوبی افریقا
|[[رونالڈ ڈراپر]]
|{{age in years and days|1926|12|24}}
|-
|سری لنکا
|[[سوما چندر ڈی سلوا]]
|{{age in years and days|1942|6|11}}
|-
| ویسٹ انڈیز
|[[جوئے سلیمان]]
|{{age in years and days|1930|8|26}}
|-
|زمبابوے
|[[جان ٹریکوس]]
|{{age in years and days|1947|05|17}}
|}

'''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔
ماخذ:&lt;ref&gt;[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]&lt;/ref&gt;

=== معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === 
ایہ معلومات '''22 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
! پہلا میچ
! {{date}} تک عمر
|-
| [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}}
|-
| [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}}
|-
| [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}}
|}

=== سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں===
ایہ معلومات '''22 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!ملک
!نام
! {{date}} تک عمر
|-
|افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}}
|-
|آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}}
|-
|بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}}
|-
|انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}}
|-
|بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}}
|-
|آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}}
|-
|نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}}
|-
|پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}}
|-
|جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}}
|-
|سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}}
|-
|ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}}
|-
|زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}}
|}
'''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔

=== سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری ===
ایہ معلومات '''22 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔

{| class=wikitable
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا میچ
!آخری میچ
!موت تریخ
!عمر
|-
| [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}}
|-
| [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}}
|-
| [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}}
|-
| [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}}
|-
| [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}}
|-
| [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}}
|-
| [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}}
|-
| [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}}
|-
| [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}}
|-
| [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}}
|-
| [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}}
|-
| [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}}
|-
| [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}}
|-
| [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}}
|-
| [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}}
|-
| [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}}
|-
| [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}}
|-
| [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}}
|-
| [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}}
|-
| [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}}
|-
|}
ماخذ:&lt;ref&gt;[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]&lt;/ref&gt;

=== سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری ===
ایہ معلومات '''22 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں.

{| class=wikitable
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا میچ
!پہلے میچ دے وقت عمر
|-
| [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}}
|-
| [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}}
|-
| [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}}
|-
| [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}}
|-
| [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}}
|-
| [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}}
|-
| [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}}
|}

=== بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری ===
ایہ معلومات '''22 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!ملک
!نام
!پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر
|-
|آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن
|-
|بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن
|-
|انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}}
|-
|بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن
|-
|آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن
|-
|نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن
|-
|پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن
|-
|جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن
|-
|سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن
|-
|ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن
|-
|زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن
|}

'''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔&lt;ref name=&quot;traicos&quot;&gt;[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]&lt;/ref&gt;

'''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔
ماخذ:&lt;ref&gt;[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: &quot;Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut&quot;]&lt;/ref&gt;

=== ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت ===
ایہ معلومات '''18 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=wikitable
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا ٹیسٹ
!آخری میچ
!آخری ٹیسٹ وچ عمر
|-
| [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}}
|-
| [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}}
|-
| [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}}
|-
| [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}}
|-
| [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}}
|-
| [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}}
|-
| [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}}
|-
| [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}}
|-
| [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}}
|-
| [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}}
|}

=== بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری ===
ایہ معلومات '''18 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
[[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]]

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!ملک
!نام
!عمر
|-
|آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن
|-
|بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}}
|-
|انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}}
|-
|بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن
|-
|آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن
|-
|نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن
|-
|پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن
|-
|جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن
|-
|سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن
|-
|ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن
|-
|زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن
|}
'''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی&lt;ref&gt;[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]&lt;/ref&gt;

=== سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی ===
ایہ معلومات '''18 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}&lt;/ref&gt;

{{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}}
{{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}}
{|class=&quot;wikitable&quot;
!شمار
!نام
!ٹیم
!تریخ پیدائش
!وفات
!عمر
!ملک
|-
|1
|[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]]
|align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز
| 25 ستمبر 1914ء
|7 مارچ 2020ء
|105 سال، 225 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|2
|[[جم ہچنسن]]
|align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]]
|29 نومبر 1896ء
|7 نومبر 2000ء
|103 سال، 344 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|3
|[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]]
|align=right|[[ویلنگٹن]]
|5 اگست 1907ء
|31 دسمبر 2010ء
|103 سال، 148 دن
|{{NZ}}
|-
|4
|[[نارمن گورڈن]]
|align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال
|6 اگست 1911ء
|2 ستمبر 2014ء
|103 سال، 27 دن
|{{RSA}}
|-
|5
|[[روپرٹ ڈی سمٹ]]
|align=right|مغربی صوبہ
|23 نومبر 1883ء
|3 اگست 1986ء
|102 سال، 253 دن
|{{RSA}}
|-
|6
|[[ایڈورڈ انگلش]]
|align=right|ہیمپشائر
|1 جنوری 1864ء
|5 ستمبر 1966ء
|102 سال، 247 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|7
|[[سیرل پارکنز]]
|align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز
|4 جون 1911ء
|21 نومبر 2013ء
|102 سال، 170 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|8
|[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]]
|align=right|کینٹربری
|8 جنوری 1860
|19 اپریل 1962
|102 سال، 101 دن
|{{NZ}}
|-
|9
|[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]]
|align=right|اسکاٹ لینڈ
| 26 جنوری 1918ء
|1 نومبر 2019ء
| 101 سال، 272 دن
|{{SCO}}
|-

|10
|[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]]
|align=right|مغربی آسٹریلیا
|30 ستمبر 1902ء
|9 جون 2004ء
|101 سال، 253 دن
|{{AUS}}
|-
|11
|[[ڈی. بی. دیودھر]]
|align=right|ہندو، مہاراشٹر
|14 جنوری 1892ء
| 24 اگست 1993ء
|101 سال، 222 دن
|{{IND}}
|-
|12
|[[جارج ہرمن]]
|align=right|ڈبلن یونیورسٹی
|6 جون 1874ء
|14 دسمبر 1975ء
|101 سال، 191 دن
|{{IRL}}
|-
|13
|[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]]
|align=right|لیسٹر شائر
|13 فروری 1912ء
|28 جون 2013ء
|101 سال، 135 دن
|{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}})
|-
|14
|[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]]
|align=right|مشرقی صوبہ
|1 ستمبر 1900ء
|28 اکتوبر 2001ء
|101 سال، 57 دن
|{{RSA}}
|-
|15
|[[نیل میک کارکل]]
|align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی
| 23 مارچ 1912ء
|28 فروری 2013ء
|100 سال، 342 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|16
|[[رگھوناتھ چندورکر]]
|align=right|بمبئی
| 21 نومبر 1920ء
|3 ستمبر 2021ء
|100 سال، 286 دن
|{{IND}}
|-
|17
|[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]]
|align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی
|16 جون 1918ء
|5 مارچ 2019ء
|100 سال، 262 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|18
|[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]]
|align=right|نیو ساؤتھ ویلز
|7 جنوری 1915ء
|24 ستمبر 2015ء
| 100 سال، 260 دن
|{{AUS}}
|-
|19
|[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]]
|align=right|کینٹربری
|1 مئی 1920ء
|5 جنوری 2021ء
|100 سال، 249 دن
|{{NZ}}
|-
|20
|[[روسی کوپر]]
|align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس
|14 دسمبر 1922ء
|31 جولائ‏ی 2023
|100 سال، 229 دن
|{{IND}}
|-
|21
|[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]]
|align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی
|10 ستمبر 1845ء
|15 اپریل 1946ء
|100 سال، 217 دن
|{{USA}}
|-
|22
|[[ہیری فورسیتھ]]
|align=right|ڈبلن یونیورسٹی
| 18 دسمبر 1903ء
|19 جولائ‏ی 2004ء
|100 سال، 214 دن
|{{IRL}}
|-
|23
|[[جیک لیور]]
|align=right|تسمانیہ
|9 مارچ 1917ء
|3 اکتوبر 2017ء
|100 سال، 208 دن
|{{AUS}}
|-
|24
|[[ٹام پرچرڈ]]
|align=right|ویلنگٹن، واروکشائر
|10 مارچ 1917ء
|22 اگست 2017ء
|100 سال، 165 دن
|{{NZ}}
|-
|25
|[[برنار نوٹلی]]
|align=right|ناٹنگہم شائر
|31 اگست 1918ء
| 22 جنوری 2019ء
|100 سال، 144 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|26
|[[وسنت رائے جی]]
|align=right|بمبئی، بڑودہ
| 26 جنوری 1920ء
|13 جون 2020ء
|100 سال، 139 دن
|{{IND}}
|-
|27
|[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]]
|align=right|ہیمپشائر
| 11 دسمبر 1828
| 26 فروری 1929
|100 سال، 77 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|}

'''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن &lt;ref&gt;[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]&lt;/ref&gt; تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔&lt;ref&gt;{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}&lt;/ref&gt;

=== معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری ===
انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں&lt;ref&gt;[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]&lt;/ref&gt; اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔

=== سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری===
کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''18 جولائی''' 2026ء تک مکمل نيں۔

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
! پہلا میچ
!آخری میچ
! {{date}} تک عمر
|-
| [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}}
|-
| [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}}
|-
| [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}}
|-
| [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}}
|-
| [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}}
|-
| [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}}
|-
| [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}}
|-
| [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}}
|-
| [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}}
|-
| [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}}
|}

=== معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری ===
پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''18 جولائی''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں:
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا میچ
!آخری میچ
!عمر (تریخ)
|-
| عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}}
|-
| چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}}
|-
| سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 ||  {{age in years and days|1962|7|6}}
|-
| کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}}
|-
| حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}}
|-
| [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}}
|-
| مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966  || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}}
|-
| [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}}
|-
| ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}}
|-
| [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}}
|}

=== ہور ویکھو ===
* [[کرکٹ]]
* [[ٹیسٹ کرکٹ]]
* [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]

== حوالے ==
{{حوالے}}

[[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]]
[[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]]
[[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]]
[[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]]
[[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]]</text>
      <sha1>hho9ehgx204b52b1t0hk6skm02t5qjz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>708806</id>
      <parentid>708805</parentid>
      <timestamp>2026-07-22T05:22:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ابوالحسن راجپوت</username>
        <id>24698</id>
      </contributor>
      <comment>/* ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت */</comment>
      <origin>708806</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38804" sha1="jdu3nptl7lk3ip94gbs3lv016zxyuz9" xml:space="preserve">ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں

=== معمر ترین زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری ===
ایہ معلومات '''22 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا میچ
!آخری میچ
!{{date}} تک عمر

|-
| [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}}
|-
| [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}}
|-
| [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}}
|-
| [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}}
|-
| [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}}
|-
| [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء ||  {{age in years and days|1930|6|7}}
|-
| [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}}
|-
| [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}}
|-
| [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}}
|-
| [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}}
|-
| [[گیون سٹیونز]] ||  آسٹریلیا  || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}}
|-
| [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}}
|-
| [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] ||  نیوزی لینڈ  || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}}
|-
| [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}}
|-
| [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا ||  6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}}
|-
| [[مائیکل جان اسمتھ]] ||  انگلینڈ  ||  30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}}
|-
| [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ  ||  27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}}
|-
| [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز ||  29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}}
|-
| [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز ||  23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}}
|-
| [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ ||  17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}}
|-
| [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز ||  21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}}
|-
| [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}}
|-
| [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز ||	19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}}
|-
| [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}}
|-
| [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز ||	21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}}
|-
| [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ ||	29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}}
|-
| [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}}
|-
| [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}}
|-
| [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}}
|-
| [[آئن میکف]] ||  آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}}
|-
| [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}}
|-
| [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}}
|-
| [[ومن کمار]] || بھارت ||  26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}}
|-
| [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}}
|-
| [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}}
|-
| [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}}
|-
| [[پال بارٹن]] ||  نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}}
|-
| [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}}
|-
| [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}}
|-
| [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}}
|-
| [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}}
|-
| [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}}
|-
| [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}}
|-
| [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}}
|-
| [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}}
|-
| [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}}
|-
| [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}}
|-
| [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}}
|-
| [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}}
|}

=== ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری ===
ایہ معلومات '''22 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!ملک
!کھلاڑی
! {{date}} تک عمر
|-
|افغانستان
|[[محمد نبی]]
|{{age in years and days|1985|01|01}}
|-
|آسٹریلیا
|[[نیل ہاروے]]
|{{age in years and days|1928|10|08}}
|-
| بنگلہ دیش
|[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]
|{{age in years and days|1966|02|27}}
|-
|انگلینڈ
|[[رمن صبا رائو]]
|{{age in years and days|1932|01|29}}
|-
|بھارت
|[[دتا گائیکواڈ]]
|{{age in years and days|1928|10|27}}
|-
|آئرلینڈ
|[[ایڈ جوائس]]
|{{age in years and days|1978|09|22}}
|-
|نیوزی لینڈ
|[[ٹریور میک موہن]]
|{{age in years and days|1929|11|8}}
|-
|پاکستان
|[[وزیر محمد]]
|{{age in years and days|1929|12|22}}
|-
| جنوبی افریقا
|[[رونالڈ ڈراپر]]
|{{age in years and days|1926|12|24}}
|-
|سری لنکا
|[[سوما چندر ڈی سلوا]]
|{{age in years and days|1942|6|11}}
|-
| ویسٹ انڈیز
|[[جوئے سلیمان]]
|{{age in years and days|1930|8|26}}
|-
|زمبابوے
|[[جان ٹریکوس]]
|{{age in years and days|1947|05|17}}
|}

'''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔
ماخذ:&lt;ref&gt;[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]&lt;/ref&gt;

=== معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === 
ایہ معلومات '''22 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
! پہلا میچ
! {{date}} تک عمر
|-
| [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}}
|-
| [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}}
|-
| [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}}
|}

=== سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں===
ایہ معلومات '''22 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!ملک
!نام
! {{date}} تک عمر
|-
|افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}}
|-
|آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}}
|-
|بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}}
|-
|انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}}
|-
|بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}}
|-
|آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}}
|-
|نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}}
|-
|پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}}
|-
|جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}}
|-
|سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}}
|-
|ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}}
|-
|زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}}
|}
'''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔

=== سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری ===
ایہ معلومات '''22 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔

{| class=wikitable
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا میچ
!آخری میچ
!موت تریخ
!عمر
|-
| [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}}
|-
| [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}}
|-
| [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}}
|-
| [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}}
|-
| [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}}
|-
| [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}}
|-
| [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}}
|-
| [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}}
|-
| [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}}
|-
| [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}}
|-
| [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}}
|-
| [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}}
|-
| [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}}
|-
| [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}}
|-
| [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}}
|-
| [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}}
|-
| [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}}
|-
| [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}}
|-
| [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}}
|-
| [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}}
|-
|}
ماخذ:&lt;ref&gt;[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]&lt;/ref&gt;

=== سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری ===
ایہ معلومات '''22 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں.

{| class=wikitable
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا میچ
!پہلے میچ دے وقت عمر
|-
| [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}}
|-
| [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}}
|-
| [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}}
|-
| [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}}
|-
| [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}}
|-
| [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}}
|-
| [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}}
|}

=== بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری ===
ایہ معلومات '''22 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!ملک
!نام
!پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر
|-
|آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن
|-
|بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن
|-
|انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}}
|-
|بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن
|-
|آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن
|-
|نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن
|-
|پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن
|-
|جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن
|-
|سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن
|-
|ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن
|-
|زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن
|}

'''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔&lt;ref name=&quot;traicos&quot;&gt;[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]&lt;/ref&gt;

'''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔
ماخذ:&lt;ref&gt;[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: &quot;Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut&quot;]&lt;/ref&gt;

=== ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت ===
ایہ معلومات '''22 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=wikitable
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا ٹیسٹ
!آخری میچ
!آخری ٹیسٹ وچ عمر
|-
| [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}}
|-
| [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}}
|-
| [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}}
|-
| [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}}
|-
| [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}}
|-
| [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}}
|-
| [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}}
|-
| [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}}
|-
| [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}}
|-
| [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}}
|}

=== بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری ===
ایہ معلومات '''18 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
[[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]]

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!ملک
!نام
!عمر
|-
|آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن
|-
|بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}}
|-
|انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}}
|-
|بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن
|-
|آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن
|-
|نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن
|-
|پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن
|-
|جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن
|-
|سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن
|-
|ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن
|-
|زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن
|}
'''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی&lt;ref&gt;[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]&lt;/ref&gt;

=== سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی ===
ایہ معلومات '''18 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}&lt;/ref&gt;

{{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}}
{{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}}
{|class=&quot;wikitable&quot;
!شمار
!نام
!ٹیم
!تریخ پیدائش
!وفات
!عمر
!ملک
|-
|1
|[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]]
|align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز
| 25 ستمبر 1914ء
|7 مارچ 2020ء
|105 سال، 225 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|2
|[[جم ہچنسن]]
|align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]]
|29 نومبر 1896ء
|7 نومبر 2000ء
|103 سال، 344 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|3
|[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]]
|align=right|[[ویلنگٹن]]
|5 اگست 1907ء
|31 دسمبر 2010ء
|103 سال، 148 دن
|{{NZ}}
|-
|4
|[[نارمن گورڈن]]
|align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال
|6 اگست 1911ء
|2 ستمبر 2014ء
|103 سال، 27 دن
|{{RSA}}
|-
|5
|[[روپرٹ ڈی سمٹ]]
|align=right|مغربی صوبہ
|23 نومبر 1883ء
|3 اگست 1986ء
|102 سال، 253 دن
|{{RSA}}
|-
|6
|[[ایڈورڈ انگلش]]
|align=right|ہیمپشائر
|1 جنوری 1864ء
|5 ستمبر 1966ء
|102 سال، 247 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|7
|[[سیرل پارکنز]]
|align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز
|4 جون 1911ء
|21 نومبر 2013ء
|102 سال، 170 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|8
|[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]]
|align=right|کینٹربری
|8 جنوری 1860
|19 اپریل 1962
|102 سال، 101 دن
|{{NZ}}
|-
|9
|[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]]
|align=right|اسکاٹ لینڈ
| 26 جنوری 1918ء
|1 نومبر 2019ء
| 101 سال، 272 دن
|{{SCO}}
|-

|10
|[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]]
|align=right|مغربی آسٹریلیا
|30 ستمبر 1902ء
|9 جون 2004ء
|101 سال، 253 دن
|{{AUS}}
|-
|11
|[[ڈی. بی. دیودھر]]
|align=right|ہندو، مہاراشٹر
|14 جنوری 1892ء
| 24 اگست 1993ء
|101 سال، 222 دن
|{{IND}}
|-
|12
|[[جارج ہرمن]]
|align=right|ڈبلن یونیورسٹی
|6 جون 1874ء
|14 دسمبر 1975ء
|101 سال، 191 دن
|{{IRL}}
|-
|13
|[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]]
|align=right|لیسٹر شائر
|13 فروری 1912ء
|28 جون 2013ء
|101 سال، 135 دن
|{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}})
|-
|14
|[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]]
|align=right|مشرقی صوبہ
|1 ستمبر 1900ء
|28 اکتوبر 2001ء
|101 سال، 57 دن
|{{RSA}}
|-
|15
|[[نیل میک کارکل]]
|align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی
| 23 مارچ 1912ء
|28 فروری 2013ء
|100 سال، 342 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|16
|[[رگھوناتھ چندورکر]]
|align=right|بمبئی
| 21 نومبر 1920ء
|3 ستمبر 2021ء
|100 سال، 286 دن
|{{IND}}
|-
|17
|[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]]
|align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی
|16 جون 1918ء
|5 مارچ 2019ء
|100 سال، 262 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|18
|[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]]
|align=right|نیو ساؤتھ ویلز
|7 جنوری 1915ء
|24 ستمبر 2015ء
| 100 سال، 260 دن
|{{AUS}}
|-
|19
|[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]]
|align=right|کینٹربری
|1 مئی 1920ء
|5 جنوری 2021ء
|100 سال، 249 دن
|{{NZ}}
|-
|20
|[[روسی کوپر]]
|align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس
|14 دسمبر 1922ء
|31 جولائ‏ی 2023
|100 سال، 229 دن
|{{IND}}
|-
|21
|[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]]
|align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی
|10 ستمبر 1845ء
|15 اپریل 1946ء
|100 سال، 217 دن
|{{USA}}
|-
|22
|[[ہیری فورسیتھ]]
|align=right|ڈبلن یونیورسٹی
| 18 دسمبر 1903ء
|19 جولائ‏ی 2004ء
|100 سال، 214 دن
|{{IRL}}
|-
|23
|[[جیک لیور]]
|align=right|تسمانیہ
|9 مارچ 1917ء
|3 اکتوبر 2017ء
|100 سال، 208 دن
|{{AUS}}
|-
|24
|[[ٹام پرچرڈ]]
|align=right|ویلنگٹن، واروکشائر
|10 مارچ 1917ء
|22 اگست 2017ء
|100 سال، 165 دن
|{{NZ}}
|-
|25
|[[برنار نوٹلی]]
|align=right|ناٹنگہم شائر
|31 اگست 1918ء
| 22 جنوری 2019ء
|100 سال، 144 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|26
|[[وسنت رائے جی]]
|align=right|بمبئی، بڑودہ
| 26 جنوری 1920ء
|13 جون 2020ء
|100 سال، 139 دن
|{{IND}}
|-
|27
|[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]]
|align=right|ہیمپشائر
| 11 دسمبر 1828
| 26 فروری 1929
|100 سال، 77 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|}

'''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن &lt;ref&gt;[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]&lt;/ref&gt; تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔&lt;ref&gt;{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}&lt;/ref&gt;

=== معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری ===
انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں&lt;ref&gt;[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]&lt;/ref&gt; اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔

=== سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری===
کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''18 جولائی''' 2026ء تک مکمل نيں۔

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
! پہلا میچ
!آخری میچ
! {{date}} تک عمر
|-
| [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}}
|-
| [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}}
|-
| [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}}
|-
| [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}}
|-
| [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}}
|-
| [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}}
|-
| [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}}
|-
| [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}}
|-
| [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}}
|-
| [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}}
|}

=== معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری ===
پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''18 جولائی''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں:
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا میچ
!آخری میچ
!عمر (تریخ)
|-
| عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}}
|-
| چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}}
|-
| سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 ||  {{age in years and days|1962|7|6}}
|-
| کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}}
|-
| حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}}
|-
| [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}}
|-
| مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966  || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}}
|-
| [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}}
|-
| ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}}
|-
| [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}}
|}

=== ہور ویکھو ===
* [[کرکٹ]]
* [[ٹیسٹ کرکٹ]]
* [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]

== حوالے ==
{{حوالے}}

[[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]]
[[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]]
[[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]]
[[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]]
[[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]]</text>
      <sha1>jdu3nptl7lk3ip94gbs3lv016zxyuz9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>708807</id>
      <parentid>708806</parentid>
      <timestamp>2026-07-22T05:22:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ابوالحسن راجپوت</username>
        <id>24698</id>
      </contributor>
      <comment>/* بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری */</comment>
      <origin>708807</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38804" sha1="rzruho8fyojuehc5s4vfledhsty4ces" xml:space="preserve">ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں

=== معمر ترین زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری ===
ایہ معلومات '''22 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا میچ
!آخری میچ
!{{date}} تک عمر

|-
| [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}}
|-
| [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}}
|-
| [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}}
|-
| [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}}
|-
| [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}}
|-
| [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء ||  {{age in years and days|1930|6|7}}
|-
| [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}}
|-
| [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}}
|-
| [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}}
|-
| [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}}
|-
| [[گیون سٹیونز]] ||  آسٹریلیا  || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}}
|-
| [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}}
|-
| [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] ||  نیوزی لینڈ  || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}}
|-
| [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}}
|-
| [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا ||  6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}}
|-
| [[مائیکل جان اسمتھ]] ||  انگلینڈ  ||  30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}}
|-
| [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ  ||  27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}}
|-
| [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز ||  29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}}
|-
| [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز ||  23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}}
|-
| [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ ||  17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}}
|-
| [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز ||  21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}}
|-
| [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}}
|-
| [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز ||	19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}}
|-
| [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}}
|-
| [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز ||	21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}}
|-
| [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ ||	29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}}
|-
| [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}}
|-
| [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}}
|-
| [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}}
|-
| [[آئن میکف]] ||  آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}}
|-
| [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}}
|-
| [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}}
|-
| [[ومن کمار]] || بھارت ||  26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}}
|-
| [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}}
|-
| [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}}
|-
| [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}}
|-
| [[پال بارٹن]] ||  نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}}
|-
| [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}}
|-
| [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}}
|-
| [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}}
|-
| [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}}
|-
| [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}}
|-
| [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}}
|-
| [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}}
|-
| [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}}
|-
| [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}}
|-
| [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}}
|-
| [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}}
|-
| [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}}
|}

=== ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری ===
ایہ معلومات '''22 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!ملک
!کھلاڑی
! {{date}} تک عمر
|-
|افغانستان
|[[محمد نبی]]
|{{age in years and days|1985|01|01}}
|-
|آسٹریلیا
|[[نیل ہاروے]]
|{{age in years and days|1928|10|08}}
|-
| بنگلہ دیش
|[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]
|{{age in years and days|1966|02|27}}
|-
|انگلینڈ
|[[رمن صبا رائو]]
|{{age in years and days|1932|01|29}}
|-
|بھارت
|[[دتا گائیکواڈ]]
|{{age in years and days|1928|10|27}}
|-
|آئرلینڈ
|[[ایڈ جوائس]]
|{{age in years and days|1978|09|22}}
|-
|نیوزی لینڈ
|[[ٹریور میک موہن]]
|{{age in years and days|1929|11|8}}
|-
|پاکستان
|[[وزیر محمد]]
|{{age in years and days|1929|12|22}}
|-
| جنوبی افریقا
|[[رونالڈ ڈراپر]]
|{{age in years and days|1926|12|24}}
|-
|سری لنکا
|[[سوما چندر ڈی سلوا]]
|{{age in years and days|1942|6|11}}
|-
| ویسٹ انڈیز
|[[جوئے سلیمان]]
|{{age in years and days|1930|8|26}}
|-
|زمبابوے
|[[جان ٹریکوس]]
|{{age in years and days|1947|05|17}}
|}

'''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔
ماخذ:&lt;ref&gt;[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]&lt;/ref&gt;

=== معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === 
ایہ معلومات '''22 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
! پہلا میچ
! {{date}} تک عمر
|-
| [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}}
|-
| [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}}
|-
| [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}}
|}

=== سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں===
ایہ معلومات '''22 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!ملک
!نام
! {{date}} تک عمر
|-
|افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}}
|-
|آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}}
|-
|بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}}
|-
|انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}}
|-
|بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}}
|-
|آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}}
|-
|نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}}
|-
|پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}}
|-
|جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}}
|-
|سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}}
|-
|ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}}
|-
|زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}}
|}
'''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔

=== سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری ===
ایہ معلومات '''22 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔

{| class=wikitable
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا میچ
!آخری میچ
!موت تریخ
!عمر
|-
| [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}}
|-
| [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}}
|-
| [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}}
|-
| [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}}
|-
| [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}}
|-
| [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}}
|-
| [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}}
|-
| [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}}
|-
| [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}}
|-
| [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}}
|-
| [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}}
|-
| [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}}
|-
| [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}}
|-
| [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}}
|-
| [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}}
|-
| [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}}
|-
| [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}}
|-
| [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}}
|-
| [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}}
|-
| [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}}
|-
|}
ماخذ:&lt;ref&gt;[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]&lt;/ref&gt;

=== سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری ===
ایہ معلومات '''22 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں.

{| class=wikitable
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا میچ
!پہلے میچ دے وقت عمر
|-
| [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}}
|-
| [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}}
|-
| [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}}
|-
| [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}}
|-
| [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}}
|-
| [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}}
|-
| [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}}
|}

=== بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری ===
ایہ معلومات '''22 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!ملک
!نام
!پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر
|-
|آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن
|-
|بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن
|-
|انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}}
|-
|بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن
|-
|آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن
|-
|نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن
|-
|پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن
|-
|جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن
|-
|سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن
|-
|ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن
|-
|زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن
|}

'''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔&lt;ref name=&quot;traicos&quot;&gt;[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]&lt;/ref&gt;

'''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔
ماخذ:&lt;ref&gt;[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: &quot;Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut&quot;]&lt;/ref&gt;

=== ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت ===
ایہ معلومات '''22 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=wikitable
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا ٹیسٹ
!آخری میچ
!آخری ٹیسٹ وچ عمر
|-
| [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}}
|-
| [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}}
|-
| [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}}
|-
| [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}}
|-
| [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}}
|-
| [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}}
|-
| [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}}
|-
| [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}}
|-
| [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}}
|-
| [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}}
|}

=== بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری ===
ایہ معلومات '''22 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
[[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]]

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!ملک
!نام
!عمر
|-
|آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن
|-
|بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}}
|-
|انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}}
|-
|بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن
|-
|آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن
|-
|نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن
|-
|پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن
|-
|جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن
|-
|سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن
|-
|ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن
|-
|زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن
|}
'''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی&lt;ref&gt;[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]&lt;/ref&gt;

=== سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی ===
ایہ معلومات '''18 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}&lt;/ref&gt;

{{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}}
{{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}}
{|class=&quot;wikitable&quot;
!شمار
!نام
!ٹیم
!تریخ پیدائش
!وفات
!عمر
!ملک
|-
|1
|[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]]
|align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز
| 25 ستمبر 1914ء
|7 مارچ 2020ء
|105 سال، 225 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|2
|[[جم ہچنسن]]
|align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]]
|29 نومبر 1896ء
|7 نومبر 2000ء
|103 سال، 344 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|3
|[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]]
|align=right|[[ویلنگٹن]]
|5 اگست 1907ء
|31 دسمبر 2010ء
|103 سال، 148 دن
|{{NZ}}
|-
|4
|[[نارمن گورڈن]]
|align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال
|6 اگست 1911ء
|2 ستمبر 2014ء
|103 سال، 27 دن
|{{RSA}}
|-
|5
|[[روپرٹ ڈی سمٹ]]
|align=right|مغربی صوبہ
|23 نومبر 1883ء
|3 اگست 1986ء
|102 سال، 253 دن
|{{RSA}}
|-
|6
|[[ایڈورڈ انگلش]]
|align=right|ہیمپشائر
|1 جنوری 1864ء
|5 ستمبر 1966ء
|102 سال، 247 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|7
|[[سیرل پارکنز]]
|align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز
|4 جون 1911ء
|21 نومبر 2013ء
|102 سال، 170 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|8
|[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]]
|align=right|کینٹربری
|8 جنوری 1860
|19 اپریل 1962
|102 سال، 101 دن
|{{NZ}}
|-
|9
|[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]]
|align=right|اسکاٹ لینڈ
| 26 جنوری 1918ء
|1 نومبر 2019ء
| 101 سال، 272 دن
|{{SCO}}
|-

|10
|[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]]
|align=right|مغربی آسٹریلیا
|30 ستمبر 1902ء
|9 جون 2004ء
|101 سال، 253 دن
|{{AUS}}
|-
|11
|[[ڈی. بی. دیودھر]]
|align=right|ہندو، مہاراشٹر
|14 جنوری 1892ء
| 24 اگست 1993ء
|101 سال، 222 دن
|{{IND}}
|-
|12
|[[جارج ہرمن]]
|align=right|ڈبلن یونیورسٹی
|6 جون 1874ء
|14 دسمبر 1975ء
|101 سال، 191 دن
|{{IRL}}
|-
|13
|[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]]
|align=right|لیسٹر شائر
|13 فروری 1912ء
|28 جون 2013ء
|101 سال، 135 دن
|{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}})
|-
|14
|[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]]
|align=right|مشرقی صوبہ
|1 ستمبر 1900ء
|28 اکتوبر 2001ء
|101 سال، 57 دن
|{{RSA}}
|-
|15
|[[نیل میک کارکل]]
|align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی
| 23 مارچ 1912ء
|28 فروری 2013ء
|100 سال، 342 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|16
|[[رگھوناتھ چندورکر]]
|align=right|بمبئی
| 21 نومبر 1920ء
|3 ستمبر 2021ء
|100 سال، 286 دن
|{{IND}}
|-
|17
|[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]]
|align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی
|16 جون 1918ء
|5 مارچ 2019ء
|100 سال، 262 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|18
|[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]]
|align=right|نیو ساؤتھ ویلز
|7 جنوری 1915ء
|24 ستمبر 2015ء
| 100 سال، 260 دن
|{{AUS}}
|-
|19
|[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]]
|align=right|کینٹربری
|1 مئی 1920ء
|5 جنوری 2021ء
|100 سال، 249 دن
|{{NZ}}
|-
|20
|[[روسی کوپر]]
|align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس
|14 دسمبر 1922ء
|31 جولائ‏ی 2023
|100 سال، 229 دن
|{{IND}}
|-
|21
|[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]]
|align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی
|10 ستمبر 1845ء
|15 اپریل 1946ء
|100 سال، 217 دن
|{{USA}}
|-
|22
|[[ہیری فورسیتھ]]
|align=right|ڈبلن یونیورسٹی
| 18 دسمبر 1903ء
|19 جولائ‏ی 2004ء
|100 سال، 214 دن
|{{IRL}}
|-
|23
|[[جیک لیور]]
|align=right|تسمانیہ
|9 مارچ 1917ء
|3 اکتوبر 2017ء
|100 سال، 208 دن
|{{AUS}}
|-
|24
|[[ٹام پرچرڈ]]
|align=right|ویلنگٹن، واروکشائر
|10 مارچ 1917ء
|22 اگست 2017ء
|100 سال، 165 دن
|{{NZ}}
|-
|25
|[[برنار نوٹلی]]
|align=right|ناٹنگہم شائر
|31 اگست 1918ء
| 22 جنوری 2019ء
|100 سال، 144 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|26
|[[وسنت رائے جی]]
|align=right|بمبئی، بڑودہ
| 26 جنوری 1920ء
|13 جون 2020ء
|100 سال، 139 دن
|{{IND}}
|-
|27
|[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]]
|align=right|ہیمپشائر
| 11 دسمبر 1828
| 26 فروری 1929
|100 سال، 77 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|}

'''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن &lt;ref&gt;[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]&lt;/ref&gt; تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔&lt;ref&gt;{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}&lt;/ref&gt;

=== معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری ===
انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں&lt;ref&gt;[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]&lt;/ref&gt; اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔

=== سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری===
کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''18 جولائی''' 2026ء تک مکمل نيں۔

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
! پہلا میچ
!آخری میچ
! {{date}} تک عمر
|-
| [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}}
|-
| [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}}
|-
| [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}}
|-
| [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}}
|-
| [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}}
|-
| [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}}
|-
| [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}}
|-
| [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}}
|-
| [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}}
|-
| [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}}
|}

=== معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری ===
پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''18 جولائی''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں:
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا میچ
!آخری میچ
!عمر (تریخ)
|-
| عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}}
|-
| چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}}
|-
| سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 ||  {{age in years and days|1962|7|6}}
|-
| کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}}
|-
| حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}}
|-
| [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}}
|-
| مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966  || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}}
|-
| [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}}
|-
| ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}}
|-
| [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}}
|}

=== ہور ویکھو ===
* [[کرکٹ]]
* [[ٹیسٹ کرکٹ]]
* [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]

== حوالے ==
{{حوالے}}

[[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]]
[[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]]
[[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]]
[[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]]
[[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]]</text>
      <sha1>rzruho8fyojuehc5s4vfledhsty4ces</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>708808</id>
      <parentid>708807</parentid>
      <timestamp>2026-07-22T05:23:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ابوالحسن راجپوت</username>
        <id>24698</id>
      </contributor>
      <comment>/* سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی */</comment>
      <origin>708808</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38804" sha1="plv6ig6co225idrsiwk4un4pmk3nel7" xml:space="preserve">ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں

=== معمر ترین زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری ===
ایہ معلومات '''22 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا میچ
!آخری میچ
!{{date}} تک عمر

|-
| [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}}
|-
| [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}}
|-
| [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}}
|-
| [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}}
|-
| [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}}
|-
| [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء ||  {{age in years and days|1930|6|7}}
|-
| [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}}
|-
| [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}}
|-
| [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}}
|-
| [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}}
|-
| [[گیون سٹیونز]] ||  آسٹریلیا  || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}}
|-
| [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}}
|-
| [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] ||  نیوزی لینڈ  || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}}
|-
| [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}}
|-
| [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا ||  6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}}
|-
| [[مائیکل جان اسمتھ]] ||  انگلینڈ  ||  30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}}
|-
| [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ  ||  27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}}
|-
| [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز ||  29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}}
|-
| [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز ||  23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}}
|-
| [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ ||  17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}}
|-
| [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز ||  21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}}
|-
| [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}}
|-
| [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز ||	19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}}
|-
| [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}}
|-
| [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز ||	21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}}
|-
| [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ ||	29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}}
|-
| [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}}
|-
| [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}}
|-
| [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}}
|-
| [[آئن میکف]] ||  آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}}
|-
| [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}}
|-
| [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}}
|-
| [[ومن کمار]] || بھارت ||  26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}}
|-
| [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}}
|-
| [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}}
|-
| [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}}
|-
| [[پال بارٹن]] ||  نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}}
|-
| [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}}
|-
| [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}}
|-
| [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}}
|-
| [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}}
|-
| [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}}
|-
| [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}}
|-
| [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}}
|-
| [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}}
|-
| [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}}
|-
| [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}}
|-
| [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}}
|-
| [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}}
|}

=== ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری ===
ایہ معلومات '''22 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!ملک
!کھلاڑی
! {{date}} تک عمر
|-
|افغانستان
|[[محمد نبی]]
|{{age in years and days|1985|01|01}}
|-
|آسٹریلیا
|[[نیل ہاروے]]
|{{age in years and days|1928|10|08}}
|-
| بنگلہ دیش
|[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]
|{{age in years and days|1966|02|27}}
|-
|انگلینڈ
|[[رمن صبا رائو]]
|{{age in years and days|1932|01|29}}
|-
|بھارت
|[[دتا گائیکواڈ]]
|{{age in years and days|1928|10|27}}
|-
|آئرلینڈ
|[[ایڈ جوائس]]
|{{age in years and days|1978|09|22}}
|-
|نیوزی لینڈ
|[[ٹریور میک موہن]]
|{{age in years and days|1929|11|8}}
|-
|پاکستان
|[[وزیر محمد]]
|{{age in years and days|1929|12|22}}
|-
| جنوبی افریقا
|[[رونالڈ ڈراپر]]
|{{age in years and days|1926|12|24}}
|-
|سری لنکا
|[[سوما چندر ڈی سلوا]]
|{{age in years and days|1942|6|11}}
|-
| ویسٹ انڈیز
|[[جوئے سلیمان]]
|{{age in years and days|1930|8|26}}
|-
|زمبابوے
|[[جان ٹریکوس]]
|{{age in years and days|1947|05|17}}
|}

'''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔
ماخذ:&lt;ref&gt;[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]&lt;/ref&gt;

=== معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === 
ایہ معلومات '''22 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
! پہلا میچ
! {{date}} تک عمر
|-
| [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}}
|-
| [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}}
|-
| [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}}
|}

=== سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں===
ایہ معلومات '''22 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!ملک
!نام
! {{date}} تک عمر
|-
|افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}}
|-
|آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}}
|-
|بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}}
|-
|انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}}
|-
|بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}}
|-
|آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}}
|-
|نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}}
|-
|پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}}
|-
|جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}}
|-
|سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}}
|-
|ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}}
|-
|زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}}
|}
'''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔

=== سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری ===
ایہ معلومات '''22 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔

{| class=wikitable
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا میچ
!آخری میچ
!موت تریخ
!عمر
|-
| [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}}
|-
| [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}}
|-
| [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}}
|-
| [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}}
|-
| [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}}
|-
| [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}}
|-
| [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}}
|-
| [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}}
|-
| [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}}
|-
| [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}}
|-
| [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}}
|-
| [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}}
|-
| [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}}
|-
| [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}}
|-
| [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}}
|-
| [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}}
|-
| [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}}
|-
| [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}}
|-
| [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}}
|-
| [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}}
|-
|}
ماخذ:&lt;ref&gt;[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]&lt;/ref&gt;

=== سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری ===
ایہ معلومات '''22 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں.

{| class=wikitable
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا میچ
!پہلے میچ دے وقت عمر
|-
| [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}}
|-
| [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}}
|-
| [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}}
|-
| [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}}
|-
| [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}}
|-
| [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}}
|-
| [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}}
|}

=== بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری ===
ایہ معلومات '''22 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!ملک
!نام
!پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر
|-
|آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن
|-
|بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن
|-
|انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}}
|-
|بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن
|-
|آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن
|-
|نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن
|-
|پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن
|-
|جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن
|-
|سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن
|-
|ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن
|-
|زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن
|}

'''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔&lt;ref name=&quot;traicos&quot;&gt;[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]&lt;/ref&gt;

'''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔
ماخذ:&lt;ref&gt;[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: &quot;Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut&quot;]&lt;/ref&gt;

=== ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت ===
ایہ معلومات '''22 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=wikitable
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا ٹیسٹ
!آخری میچ
!آخری ٹیسٹ وچ عمر
|-
| [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}}
|-
| [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}}
|-
| [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}}
|-
| [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}}
|-
| [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}}
|-
| [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}}
|-
| [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}}
|-
| [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}}
|-
| [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}}
|-
| [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}}
|}

=== بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری ===
ایہ معلومات '''22 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
[[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]]

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!ملک
!نام
!عمر
|-
|آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن
|-
|بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}}
|-
|انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}}
|-
|بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن
|-
|آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن
|-
|نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن
|-
|پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن
|-
|جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن
|-
|سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن
|-
|ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن
|-
|زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن
|}
'''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی&lt;ref&gt;[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]&lt;/ref&gt;

=== سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی ===
ایہ معلومات '''22 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}&lt;/ref&gt;

{{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}}
{{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}}
{|class=&quot;wikitable&quot;
!شمار
!نام
!ٹیم
!تریخ پیدائش
!وفات
!عمر
!ملک
|-
|1
|[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]]
|align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز
| 25 ستمبر 1914ء
|7 مارچ 2020ء
|105 سال، 225 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|2
|[[جم ہچنسن]]
|align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]]
|29 نومبر 1896ء
|7 نومبر 2000ء
|103 سال، 344 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|3
|[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]]
|align=right|[[ویلنگٹن]]
|5 اگست 1907ء
|31 دسمبر 2010ء
|103 سال، 148 دن
|{{NZ}}
|-
|4
|[[نارمن گورڈن]]
|align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال
|6 اگست 1911ء
|2 ستمبر 2014ء
|103 سال، 27 دن
|{{RSA}}
|-
|5
|[[روپرٹ ڈی سمٹ]]
|align=right|مغربی صوبہ
|23 نومبر 1883ء
|3 اگست 1986ء
|102 سال، 253 دن
|{{RSA}}
|-
|6
|[[ایڈورڈ انگلش]]
|align=right|ہیمپشائر
|1 جنوری 1864ء
|5 ستمبر 1966ء
|102 سال، 247 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|7
|[[سیرل پارکنز]]
|align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز
|4 جون 1911ء
|21 نومبر 2013ء
|102 سال، 170 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|8
|[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]]
|align=right|کینٹربری
|8 جنوری 1860
|19 اپریل 1962
|102 سال، 101 دن
|{{NZ}}
|-
|9
|[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]]
|align=right|اسکاٹ لینڈ
| 26 جنوری 1918ء
|1 نومبر 2019ء
| 101 سال، 272 دن
|{{SCO}}
|-

|10
|[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]]
|align=right|مغربی آسٹریلیا
|30 ستمبر 1902ء
|9 جون 2004ء
|101 سال، 253 دن
|{{AUS}}
|-
|11
|[[ڈی. بی. دیودھر]]
|align=right|ہندو، مہاراشٹر
|14 جنوری 1892ء
| 24 اگست 1993ء
|101 سال، 222 دن
|{{IND}}
|-
|12
|[[جارج ہرمن]]
|align=right|ڈبلن یونیورسٹی
|6 جون 1874ء
|14 دسمبر 1975ء
|101 سال، 191 دن
|{{IRL}}
|-
|13
|[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]]
|align=right|لیسٹر شائر
|13 فروری 1912ء
|28 جون 2013ء
|101 سال، 135 دن
|{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}})
|-
|14
|[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]]
|align=right|مشرقی صوبہ
|1 ستمبر 1900ء
|28 اکتوبر 2001ء
|101 سال، 57 دن
|{{RSA}}
|-
|15
|[[نیل میک کارکل]]
|align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی
| 23 مارچ 1912ء
|28 فروری 2013ء
|100 سال، 342 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|16
|[[رگھوناتھ چندورکر]]
|align=right|بمبئی
| 21 نومبر 1920ء
|3 ستمبر 2021ء
|100 سال، 286 دن
|{{IND}}
|-
|17
|[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]]
|align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی
|16 جون 1918ء
|5 مارچ 2019ء
|100 سال، 262 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|18
|[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]]
|align=right|نیو ساؤتھ ویلز
|7 جنوری 1915ء
|24 ستمبر 2015ء
| 100 سال، 260 دن
|{{AUS}}
|-
|19
|[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]]
|align=right|کینٹربری
|1 مئی 1920ء
|5 جنوری 2021ء
|100 سال، 249 دن
|{{NZ}}
|-
|20
|[[روسی کوپر]]
|align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس
|14 دسمبر 1922ء
|31 جولائ‏ی 2023
|100 سال، 229 دن
|{{IND}}
|-
|21
|[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]]
|align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی
|10 ستمبر 1845ء
|15 اپریل 1946ء
|100 سال، 217 دن
|{{USA}}
|-
|22
|[[ہیری فورسیتھ]]
|align=right|ڈبلن یونیورسٹی
| 18 دسمبر 1903ء
|19 جولائ‏ی 2004ء
|100 سال، 214 دن
|{{IRL}}
|-
|23
|[[جیک لیور]]
|align=right|تسمانیہ
|9 مارچ 1917ء
|3 اکتوبر 2017ء
|100 سال، 208 دن
|{{AUS}}
|-
|24
|[[ٹام پرچرڈ]]
|align=right|ویلنگٹن، واروکشائر
|10 مارچ 1917ء
|22 اگست 2017ء
|100 سال، 165 دن
|{{NZ}}
|-
|25
|[[برنار نوٹلی]]
|align=right|ناٹنگہم شائر
|31 اگست 1918ء
| 22 جنوری 2019ء
|100 سال، 144 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|26
|[[وسنت رائے جی]]
|align=right|بمبئی، بڑودہ
| 26 جنوری 1920ء
|13 جون 2020ء
|100 سال، 139 دن
|{{IND}}
|-
|27
|[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]]
|align=right|ہیمپشائر
| 11 دسمبر 1828
| 26 فروری 1929
|100 سال، 77 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|}

'''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن &lt;ref&gt;[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]&lt;/ref&gt; تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔&lt;ref&gt;{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}&lt;/ref&gt;

=== معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری ===
انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں&lt;ref&gt;[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]&lt;/ref&gt; اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔

=== سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری===
کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''18 جولائی''' 2026ء تک مکمل نيں۔

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
! پہلا میچ
!آخری میچ
! {{date}} تک عمر
|-
| [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}}
|-
| [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}}
|-
| [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}}
|-
| [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}}
|-
| [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}}
|-
| [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}}
|-
| [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}}
|-
| [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}}
|-
| [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}}
|-
| [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}}
|}

=== معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری ===
پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''18 جولائی''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں:
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا میچ
!آخری میچ
!عمر (تریخ)
|-
| عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}}
|-
| چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}}
|-
| سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 ||  {{age in years and days|1962|7|6}}
|-
| کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}}
|-
| حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}}
|-
| [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}}
|-
| مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966  || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}}
|-
| [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}}
|-
| ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}}
|-
| [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}}
|}

=== ہور ویکھو ===
* [[کرکٹ]]
* [[ٹیسٹ کرکٹ]]
* [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]

== حوالے ==
{{حوالے}}

[[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]]
[[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]]
[[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]]
[[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]]
[[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]]</text>
      <sha1>plv6ig6co225idrsiwk4un4pmk3nel7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>708809</id>
      <parentid>708808</parentid>
      <timestamp>2026-07-22T05:23:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ابوالحسن راجپوت</username>
        <id>24698</id>
      </contributor>
      <comment>/* سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری */</comment>
      <origin>708809</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38804" sha1="noht3i770n1lv0bh4wluqpp02bfmxn9" xml:space="preserve">ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں

=== معمر ترین زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری ===
ایہ معلومات '''22 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا میچ
!آخری میچ
!{{date}} تک عمر

|-
| [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}}
|-
| [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}}
|-
| [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}}
|-
| [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}}
|-
| [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}}
|-
| [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء ||  {{age in years and days|1930|6|7}}
|-
| [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}}
|-
| [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}}
|-
| [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}}
|-
| [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}}
|-
| [[گیون سٹیونز]] ||  آسٹریلیا  || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}}
|-
| [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}}
|-
| [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] ||  نیوزی لینڈ  || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}}
|-
| [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}}
|-
| [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا ||  6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}}
|-
| [[مائیکل جان اسمتھ]] ||  انگلینڈ  ||  30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}}
|-
| [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ  ||  27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}}
|-
| [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز ||  29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}}
|-
| [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز ||  23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}}
|-
| [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ ||  17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}}
|-
| [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز ||  21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}}
|-
| [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}}
|-
| [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز ||	19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}}
|-
| [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}}
|-
| [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز ||	21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}}
|-
| [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ ||	29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}}
|-
| [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}}
|-
| [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}}
|-
| [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}}
|-
| [[آئن میکف]] ||  آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}}
|-
| [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}}
|-
| [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}}
|-
| [[ومن کمار]] || بھارت ||  26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}}
|-
| [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}}
|-
| [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}}
|-
| [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}}
|-
| [[پال بارٹن]] ||  نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}}
|-
| [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}}
|-
| [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}}
|-
| [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}}
|-
| [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}}
|-
| [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}}
|-
| [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}}
|-
| [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}}
|-
| [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}}
|-
| [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}}
|-
| [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}}
|-
| [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}}
|-
| [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}}
|}

=== ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری ===
ایہ معلومات '''22 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!ملک
!کھلاڑی
! {{date}} تک عمر
|-
|افغانستان
|[[محمد نبی]]
|{{age in years and days|1985|01|01}}
|-
|آسٹریلیا
|[[نیل ہاروے]]
|{{age in years and days|1928|10|08}}
|-
| بنگلہ دیش
|[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]
|{{age in years and days|1966|02|27}}
|-
|انگلینڈ
|[[رمن صبا رائو]]
|{{age in years and days|1932|01|29}}
|-
|بھارت
|[[دتا گائیکواڈ]]
|{{age in years and days|1928|10|27}}
|-
|آئرلینڈ
|[[ایڈ جوائس]]
|{{age in years and days|1978|09|22}}
|-
|نیوزی لینڈ
|[[ٹریور میک موہن]]
|{{age in years and days|1929|11|8}}
|-
|پاکستان
|[[وزیر محمد]]
|{{age in years and days|1929|12|22}}
|-
| جنوبی افریقا
|[[رونالڈ ڈراپر]]
|{{age in years and days|1926|12|24}}
|-
|سری لنکا
|[[سوما چندر ڈی سلوا]]
|{{age in years and days|1942|6|11}}
|-
| ویسٹ انڈیز
|[[جوئے سلیمان]]
|{{age in years and days|1930|8|26}}
|-
|زمبابوے
|[[جان ٹریکوس]]
|{{age in years and days|1947|05|17}}
|}

'''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔
ماخذ:&lt;ref&gt;[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]&lt;/ref&gt;

=== معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === 
ایہ معلومات '''22 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
! پہلا میچ
! {{date}} تک عمر
|-
| [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}}
|-
| [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}}
|-
| [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}}
|}

=== سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں===
ایہ معلومات '''22 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!ملک
!نام
! {{date}} تک عمر
|-
|افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}}
|-
|آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}}
|-
|بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}}
|-
|انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}}
|-
|بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}}
|-
|آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}}
|-
|نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}}
|-
|پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}}
|-
|جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}}
|-
|سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}}
|-
|ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}}
|-
|زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}}
|}
'''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔

=== سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری ===
ایہ معلومات '''22 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔

{| class=wikitable
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا میچ
!آخری میچ
!موت تریخ
!عمر
|-
| [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}}
|-
| [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}}
|-
| [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}}
|-
| [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}}
|-
| [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}}
|-
| [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}}
|-
| [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}}
|-
| [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}}
|-
| [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}}
|-
| [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}}
|-
| [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}}
|-
| [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}}
|-
| [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}}
|-
| [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}}
|-
| [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}}
|-
| [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}}
|-
| [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}}
|-
| [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}}
|-
| [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}}
|-
| [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}}
|-
|}
ماخذ:&lt;ref&gt;[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]&lt;/ref&gt;

=== سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری ===
ایہ معلومات '''22 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں.

{| class=wikitable
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا میچ
!پہلے میچ دے وقت عمر
|-
| [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}}
|-
| [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}}
|-
| [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}}
|-
| [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}}
|-
| [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}}
|-
| [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}}
|-
| [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}}
|}

=== بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری ===
ایہ معلومات '''22 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!ملک
!نام
!پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر
|-
|آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن
|-
|بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن
|-
|انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}}
|-
|بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن
|-
|آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن
|-
|نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن
|-
|پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن
|-
|جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن
|-
|سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن
|-
|ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن
|-
|زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن
|}

'''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔&lt;ref name=&quot;traicos&quot;&gt;[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]&lt;/ref&gt;

'''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔
ماخذ:&lt;ref&gt;[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: &quot;Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut&quot;]&lt;/ref&gt;

=== ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت ===
ایہ معلومات '''22 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=wikitable
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا ٹیسٹ
!آخری میچ
!آخری ٹیسٹ وچ عمر
|-
| [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}}
|-
| [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}}
|-
| [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}}
|-
| [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}}
|-
| [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}}
|-
| [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}}
|-
| [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}}
|-
| [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}}
|-
| [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}}
|-
| [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}}
|}

=== بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری ===
ایہ معلومات '''22 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
[[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]]

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!ملک
!نام
!عمر
|-
|آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن
|-
|بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}}
|-
|انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}}
|-
|بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن
|-
|آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن
|-
|نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن
|-
|پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن
|-
|جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن
|-
|سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن
|-
|ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن
|-
|زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن
|}
'''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی&lt;ref&gt;[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]&lt;/ref&gt;

=== سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی ===
ایہ معلومات '''22 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}&lt;/ref&gt;

{{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}}
{{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}}
{|class=&quot;wikitable&quot;
!شمار
!نام
!ٹیم
!تریخ پیدائش
!وفات
!عمر
!ملک
|-
|1
|[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]]
|align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز
| 25 ستمبر 1914ء
|7 مارچ 2020ء
|105 سال، 225 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|2
|[[جم ہچنسن]]
|align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]]
|29 نومبر 1896ء
|7 نومبر 2000ء
|103 سال، 344 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|3
|[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]]
|align=right|[[ویلنگٹن]]
|5 اگست 1907ء
|31 دسمبر 2010ء
|103 سال، 148 دن
|{{NZ}}
|-
|4
|[[نارمن گورڈن]]
|align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال
|6 اگست 1911ء
|2 ستمبر 2014ء
|103 سال، 27 دن
|{{RSA}}
|-
|5
|[[روپرٹ ڈی سمٹ]]
|align=right|مغربی صوبہ
|23 نومبر 1883ء
|3 اگست 1986ء
|102 سال، 253 دن
|{{RSA}}
|-
|6
|[[ایڈورڈ انگلش]]
|align=right|ہیمپشائر
|1 جنوری 1864ء
|5 ستمبر 1966ء
|102 سال، 247 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|7
|[[سیرل پارکنز]]
|align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز
|4 جون 1911ء
|21 نومبر 2013ء
|102 سال، 170 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|8
|[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]]
|align=right|کینٹربری
|8 جنوری 1860
|19 اپریل 1962
|102 سال، 101 دن
|{{NZ}}
|-
|9
|[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]]
|align=right|اسکاٹ لینڈ
| 26 جنوری 1918ء
|1 نومبر 2019ء
| 101 سال، 272 دن
|{{SCO}}
|-

|10
|[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]]
|align=right|مغربی آسٹریلیا
|30 ستمبر 1902ء
|9 جون 2004ء
|101 سال، 253 دن
|{{AUS}}
|-
|11
|[[ڈی. بی. دیودھر]]
|align=right|ہندو، مہاراشٹر
|14 جنوری 1892ء
| 24 اگست 1993ء
|101 سال، 222 دن
|{{IND}}
|-
|12
|[[جارج ہرمن]]
|align=right|ڈبلن یونیورسٹی
|6 جون 1874ء
|14 دسمبر 1975ء
|101 سال، 191 دن
|{{IRL}}
|-
|13
|[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]]
|align=right|لیسٹر شائر
|13 فروری 1912ء
|28 جون 2013ء
|101 سال، 135 دن
|{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}})
|-
|14
|[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]]
|align=right|مشرقی صوبہ
|1 ستمبر 1900ء
|28 اکتوبر 2001ء
|101 سال، 57 دن
|{{RSA}}
|-
|15
|[[نیل میک کارکل]]
|align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی
| 23 مارچ 1912ء
|28 فروری 2013ء
|100 سال، 342 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|16
|[[رگھوناتھ چندورکر]]
|align=right|بمبئی
| 21 نومبر 1920ء
|3 ستمبر 2021ء
|100 سال، 286 دن
|{{IND}}
|-
|17
|[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]]
|align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی
|16 جون 1918ء
|5 مارچ 2019ء
|100 سال، 262 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|18
|[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]]
|align=right|نیو ساؤتھ ویلز
|7 جنوری 1915ء
|24 ستمبر 2015ء
| 100 سال، 260 دن
|{{AUS}}
|-
|19
|[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]]
|align=right|کینٹربری
|1 مئی 1920ء
|5 جنوری 2021ء
|100 سال، 249 دن
|{{NZ}}
|-
|20
|[[روسی کوپر]]
|align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس
|14 دسمبر 1922ء
|31 جولائ‏ی 2023
|100 سال، 229 دن
|{{IND}}
|-
|21
|[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]]
|align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی
|10 ستمبر 1845ء
|15 اپریل 1946ء
|100 سال، 217 دن
|{{USA}}
|-
|22
|[[ہیری فورسیتھ]]
|align=right|ڈبلن یونیورسٹی
| 18 دسمبر 1903ء
|19 جولائ‏ی 2004ء
|100 سال، 214 دن
|{{IRL}}
|-
|23
|[[جیک لیور]]
|align=right|تسمانیہ
|9 مارچ 1917ء
|3 اکتوبر 2017ء
|100 سال، 208 دن
|{{AUS}}
|-
|24
|[[ٹام پرچرڈ]]
|align=right|ویلنگٹن، واروکشائر
|10 مارچ 1917ء
|22 اگست 2017ء
|100 سال، 165 دن
|{{NZ}}
|-
|25
|[[برنار نوٹلی]]
|align=right|ناٹنگہم شائر
|31 اگست 1918ء
| 22 جنوری 2019ء
|100 سال، 144 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|26
|[[وسنت رائے جی]]
|align=right|بمبئی، بڑودہ
| 26 جنوری 1920ء
|13 جون 2020ء
|100 سال، 139 دن
|{{IND}}
|-
|27
|[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]]
|align=right|ہیمپشائر
| 11 دسمبر 1828
| 26 فروری 1929
|100 سال، 77 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|}

'''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن &lt;ref&gt;[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]&lt;/ref&gt; تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔&lt;ref&gt;{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}&lt;/ref&gt;

=== معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری ===
انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں&lt;ref&gt;[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]&lt;/ref&gt; اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔

=== سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری===
کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''22 جولائی''' 2026ء تک مکمل نيں۔

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
! پہلا میچ
!آخری میچ
! {{date}} تک عمر
|-
| [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}}
|-
| [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}}
|-
| [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}}
|-
| [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}}
|-
| [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}}
|-
| [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}}
|-
| [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}}
|-
| [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}}
|-
| [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}}
|-
| [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}}
|}

=== معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری ===
پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''18 جولائی''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں:
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا میچ
!آخری میچ
!عمر (تریخ)
|-
| عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}}
|-
| چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}}
|-
| سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 ||  {{age in years and days|1962|7|6}}
|-
| کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}}
|-
| حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}}
|-
| [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}}
|-
| مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966  || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}}
|-
| [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}}
|-
| ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}}
|-
| [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}}
|}

=== ہور ویکھو ===
* [[کرکٹ]]
* [[ٹیسٹ کرکٹ]]
* [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]

== حوالے ==
{{حوالے}}

[[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]]
[[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]]
[[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]]
[[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]]
[[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]]</text>
      <sha1>noht3i770n1lv0bh4wluqpp02bfmxn9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>708810</id>
      <parentid>708809</parentid>
      <timestamp>2026-07-22T05:24:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ابوالحسن راجپوت</username>
        <id>24698</id>
      </contributor>
      <comment>/* معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری */</comment>
      <origin>708810</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38804" sha1="85a6y92tv8bppme9v1xb31zvj49gb3o" xml:space="preserve">ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں

=== معمر ترین زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری ===
ایہ معلومات '''22 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا میچ
!آخری میچ
!{{date}} تک عمر

|-
| [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}}
|-
| [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}}
|-
| [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}}
|-
| [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}}
|-
| [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}}
|-
| [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء ||  {{age in years and days|1930|6|7}}
|-
| [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}}
|-
| [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}}
|-
| [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}}
|-
| [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}}
|-
| [[گیون سٹیونز]] ||  آسٹریلیا  || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}}
|-
| [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}}
|-
| [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] ||  نیوزی لینڈ  || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}}
|-
| [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}}
|-
| [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا ||  6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}}
|-
| [[مائیکل جان اسمتھ]] ||  انگلینڈ  ||  30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}}
|-
| [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ  ||  27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}}
|-
| [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز ||  29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}}
|-
| [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز ||  23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}}
|-
| [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ ||  17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}}
|-
| [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز ||  21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}}
|-
| [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}}
|-
| [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز ||	19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}}
|-
| [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}}
|-
| [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز ||	21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}}
|-
| [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ ||	29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}}
|-
| [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}}
|-
| [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}}
|-
| [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}}
|-
| [[آئن میکف]] ||  آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}}
|-
| [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}}
|-
| [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}}
|-
| [[ومن کمار]] || بھارت ||  26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}}
|-
| [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}}
|-
| [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}}
|-
| [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}}
|-
| [[پال بارٹن]] ||  نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}}
|-
| [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}}
|-
| [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}}
|-
| [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}}
|-
| [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}}
|-
| [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}}
|-
| [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}}
|-
| [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}}
|-
| [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}}
|-
| [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}}
|-
| [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}}
|-
| [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}}
|-
| [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}}
|}

=== ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری ===
ایہ معلومات '''22 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!ملک
!کھلاڑی
! {{date}} تک عمر
|-
|افغانستان
|[[محمد نبی]]
|{{age in years and days|1985|01|01}}
|-
|آسٹریلیا
|[[نیل ہاروے]]
|{{age in years and days|1928|10|08}}
|-
| بنگلہ دیش
|[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]
|{{age in years and days|1966|02|27}}
|-
|انگلینڈ
|[[رمن صبا رائو]]
|{{age in years and days|1932|01|29}}
|-
|بھارت
|[[دتا گائیکواڈ]]
|{{age in years and days|1928|10|27}}
|-
|آئرلینڈ
|[[ایڈ جوائس]]
|{{age in years and days|1978|09|22}}
|-
|نیوزی لینڈ
|[[ٹریور میک موہن]]
|{{age in years and days|1929|11|8}}
|-
|پاکستان
|[[وزیر محمد]]
|{{age in years and days|1929|12|22}}
|-
| جنوبی افریقا
|[[رونالڈ ڈراپر]]
|{{age in years and days|1926|12|24}}
|-
|سری لنکا
|[[سوما چندر ڈی سلوا]]
|{{age in years and days|1942|6|11}}
|-
| ویسٹ انڈیز
|[[جوئے سلیمان]]
|{{age in years and days|1930|8|26}}
|-
|زمبابوے
|[[جان ٹریکوس]]
|{{age in years and days|1947|05|17}}
|}

'''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔
ماخذ:&lt;ref&gt;[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]&lt;/ref&gt;

=== معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === 
ایہ معلومات '''22 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
! پہلا میچ
! {{date}} تک عمر
|-
| [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}}
|-
| [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}}
|-
| [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}}
|}

=== سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں===
ایہ معلومات '''22 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!ملک
!نام
! {{date}} تک عمر
|-
|افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}}
|-
|آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}}
|-
|بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}}
|-
|انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}}
|-
|بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}}
|-
|آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}}
|-
|نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}}
|-
|پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}}
|-
|جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}}
|-
|سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}}
|-
|ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}}
|-
|زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}}
|}
'''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔

=== سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری ===
ایہ معلومات '''22 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔

{| class=wikitable
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا میچ
!آخری میچ
!موت تریخ
!عمر
|-
| [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}}
|-
| [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}}
|-
| [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}}
|-
| [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}}
|-
| [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}}
|-
| [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}}
|-
| [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}}
|-
| [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}}
|-
| [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}}
|-
| [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}}
|-
| [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}}
|-
| [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}}
|-
| [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}}
|-
| [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}}
|-
| [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}}
|-
| [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}}
|-
| [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}}
|-
| [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}}
|-
| [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}}
|-
| [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}}
|-
|}
ماخذ:&lt;ref&gt;[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]&lt;/ref&gt;

=== سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری ===
ایہ معلومات '''22 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں.

{| class=wikitable
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا میچ
!پہلے میچ دے وقت عمر
|-
| [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}}
|-
| [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}}
|-
| [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}}
|-
| [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}}
|-
| [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}}
|-
| [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}}
|-
| [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}}
|}

=== بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری ===
ایہ معلومات '''22 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!ملک
!نام
!پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر
|-
|آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن
|-
|بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن
|-
|انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}}
|-
|بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن
|-
|آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن
|-
|نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن
|-
|پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن
|-
|جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن
|-
|سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن
|-
|ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن
|-
|زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن
|}

'''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔&lt;ref name=&quot;traicos&quot;&gt;[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]&lt;/ref&gt;

'''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔
ماخذ:&lt;ref&gt;[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: &quot;Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut&quot;]&lt;/ref&gt;

=== ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت ===
ایہ معلومات '''22 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
{| class=wikitable
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا ٹیسٹ
!آخری میچ
!آخری ٹیسٹ وچ عمر
|-
| [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}}
|-
| [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}}
|-
| [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}}
|-
| [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}}
|-
| [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}}
|-
| [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}}
|-
| [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}}
|-
| [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}}
|-
| [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}}
|-
| [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}}
|}

=== بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری ===
ایہ معلومات '''22 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔
[[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]]

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!ملک
!نام
!عمر
|-
|آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن
|-
|بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}}
|-
|انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}}
|-
|بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن
|-
|آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن
|-
|نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن
|-
|پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن
|-
|جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن
|-
|سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن
|-
|ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن
|-
|زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن
|}
'''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی&lt;ref&gt;[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]&lt;/ref&gt;

=== سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی ===
ایہ معلومات '''22 جولائی''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}&lt;/ref&gt;

{{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}}
{{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}}
{|class=&quot;wikitable&quot;
!شمار
!نام
!ٹیم
!تریخ پیدائش
!وفات
!عمر
!ملک
|-
|1
|[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]]
|align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز
| 25 ستمبر 1914ء
|7 مارچ 2020ء
|105 سال، 225 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|2
|[[جم ہچنسن]]
|align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]]
|29 نومبر 1896ء
|7 نومبر 2000ء
|103 سال، 344 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|3
|[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]]
|align=right|[[ویلنگٹن]]
|5 اگست 1907ء
|31 دسمبر 2010ء
|103 سال، 148 دن
|{{NZ}}
|-
|4
|[[نارمن گورڈن]]
|align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال
|6 اگست 1911ء
|2 ستمبر 2014ء
|103 سال، 27 دن
|{{RSA}}
|-
|5
|[[روپرٹ ڈی سمٹ]]
|align=right|مغربی صوبہ
|23 نومبر 1883ء
|3 اگست 1986ء
|102 سال، 253 دن
|{{RSA}}
|-
|6
|[[ایڈورڈ انگلش]]
|align=right|ہیمپشائر
|1 جنوری 1864ء
|5 ستمبر 1966ء
|102 سال، 247 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|7
|[[سیرل پارکنز]]
|align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز
|4 جون 1911ء
|21 نومبر 2013ء
|102 سال، 170 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|8
|[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]]
|align=right|کینٹربری
|8 جنوری 1860
|19 اپریل 1962
|102 سال، 101 دن
|{{NZ}}
|-
|9
|[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]]
|align=right|اسکاٹ لینڈ
| 26 جنوری 1918ء
|1 نومبر 2019ء
| 101 سال، 272 دن
|{{SCO}}
|-

|10
|[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]]
|align=right|مغربی آسٹریلیا
|30 ستمبر 1902ء
|9 جون 2004ء
|101 سال، 253 دن
|{{AUS}}
|-
|11
|[[ڈی. بی. دیودھر]]
|align=right|ہندو، مہاراشٹر
|14 جنوری 1892ء
| 24 اگست 1993ء
|101 سال، 222 دن
|{{IND}}
|-
|12
|[[جارج ہرمن]]
|align=right|ڈبلن یونیورسٹی
|6 جون 1874ء
|14 دسمبر 1975ء
|101 سال، 191 دن
|{{IRL}}
|-
|13
|[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]]
|align=right|لیسٹر شائر
|13 فروری 1912ء
|28 جون 2013ء
|101 سال، 135 دن
|{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}})
|-
|14
|[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]]
|align=right|مشرقی صوبہ
|1 ستمبر 1900ء
|28 اکتوبر 2001ء
|101 سال، 57 دن
|{{RSA}}
|-
|15
|[[نیل میک کارکل]]
|align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی
| 23 مارچ 1912ء
|28 فروری 2013ء
|100 سال، 342 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|16
|[[رگھوناتھ چندورکر]]
|align=right|بمبئی
| 21 نومبر 1920ء
|3 ستمبر 2021ء
|100 سال، 286 دن
|{{IND}}
|-
|17
|[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]]
|align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی
|16 جون 1918ء
|5 مارچ 2019ء
|100 سال، 262 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|18
|[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]]
|align=right|نیو ساؤتھ ویلز
|7 جنوری 1915ء
|24 ستمبر 2015ء
| 100 سال، 260 دن
|{{AUS}}
|-
|19
|[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]]
|align=right|کینٹربری
|1 مئی 1920ء
|5 جنوری 2021ء
|100 سال، 249 دن
|{{NZ}}
|-
|20
|[[روسی کوپر]]
|align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس
|14 دسمبر 1922ء
|31 جولائ‏ی 2023
|100 سال، 229 دن
|{{IND}}
|-
|21
|[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]]
|align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی
|10 ستمبر 1845ء
|15 اپریل 1946ء
|100 سال، 217 دن
|{{USA}}
|-
|22
|[[ہیری فورسیتھ]]
|align=right|ڈبلن یونیورسٹی
| 18 دسمبر 1903ء
|19 جولائ‏ی 2004ء
|100 سال، 214 دن
|{{IRL}}
|-
|23
|[[جیک لیور]]
|align=right|تسمانیہ
|9 مارچ 1917ء
|3 اکتوبر 2017ء
|100 سال، 208 دن
|{{AUS}}
|-
|24
|[[ٹام پرچرڈ]]
|align=right|ویلنگٹن، واروکشائر
|10 مارچ 1917ء
|22 اگست 2017ء
|100 سال، 165 دن
|{{NZ}}
|-
|25
|[[برنار نوٹلی]]
|align=right|ناٹنگہم شائر
|31 اگست 1918ء
| 22 جنوری 2019ء
|100 سال، 144 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|26
|[[وسنت رائے جی]]
|align=right|بمبئی، بڑودہ
| 26 جنوری 1920ء
|13 جون 2020ء
|100 سال، 139 دن
|{{IND}}
|-
|27
|[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]]
|align=right|ہیمپشائر
| 11 دسمبر 1828
| 26 فروری 1929
|100 سال، 77 دن
|{{cr|ENG}}
|-
|}

'''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن &lt;ref&gt;[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]&lt;/ref&gt; تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔&lt;ref&gt;{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}&lt;/ref&gt;

=== معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری ===
انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں&lt;ref&gt;[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]&lt;/ref&gt; اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔

=== سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری===
کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''22 جولائی''' 2026ء تک مکمل نيں۔

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
! پہلا میچ
!آخری میچ
! {{date}} تک عمر
|-
| [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}}
|-
| [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}}
|-
| [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}}
|-
| [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}}
|-
| [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}}
|-
| [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}}
|-
| [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}}
|-
| [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}}
|-
| [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}}
|-
| [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}}
|}

=== معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری ===
پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''22 جولائی''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں:
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!نام
!ملک
!تریخ پیدائش
!پہلا میچ
!آخری میچ
!عمر (تریخ)
|-
| عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}}
|-
| چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}}
|-
| سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 ||  {{age in years and days|1962|7|6}}
|-
| کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}}
|-
| حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}}
|-
| [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}}
|-
| مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966  || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}}
|-
| [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}}
|-
| ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}}
|-
| [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}}
|}

=== ہور ویکھو ===
* [[کرکٹ]]
* [[ٹیسٹ کرکٹ]]
* [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]]

== حوالے ==
{{حوالے}}

[[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]]
[[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]]
[[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]]
[[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]]
[[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]]</text>
      <sha1>85a6y92tv8bppme9v1xb31zvj49gb3o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ورتن گل بات:Renamed user a29161f5d515bf3045de34b3cccd5da4</title>
    <ns>3</ns>
    <id>136409</id>
    <revision>
      <id>708727</id>
      <parentid>673542</parentid>
      <timestamp>2026-07-20T20:00:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr-Taher</username>
        <id>23747</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Dr-Taher پلٹی صفحہ [[ورتن گل بات:Cstogmuller]] توں [[ورتن گل بات:Renamed user a29161f5d515bf3045de34b3cccd5da4]] اک ڑیڈائرکٹ چھڈے بغیر: ؜Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/Cstogmuller|Cstogmuller]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/Renamed user a29161f5d515bf3045de34b3cccd5da4|Renamed user a29161f5d515bf3045de34b3cccd5da4]]&quot;</comment>
      <origin>673542</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1936" sha1="n1coxvsrb0eo2f2z1jpwc4ux7xq3ekz" xml:space="preserve">==جی آیاں نوں!==
&lt;font size=&quot;4&quot;&gt;
السلام و علیکم! {{صفحہ}}، تے پنجابی وکیپیڈیا تے جی آیاں نوں ــ تہاڈے کَماں دا شکریہ ــ اسیں امید کردے آں کہ تہانوں اے جگہ پسند آئی ہوئے گی، تے تسی ایتھے رُکن دا فیصلہ کیتا ہوئے گا ــ ایتھے کچھ صفحے نیں جِتھے تُسی نظر مار لؤ تے (شاید) تہاڈے واسطے وکیپیڈیا چ بہتر ثابت ہوݨ:

* '''[[وکیپیڈیا:پنج تھم|وکیپیڈیا دے پنج تھم]]'''
* '''[[وکیپیڈیا:صفحے نوں کیویں بدلیئے|صفحے نوں کیویں بدلیئے]]'''
* '''[[وکیپیڈیا:مددآلے صفحے|مددآلے صفحے]]'''
* '''[[وکیپیڈیا:سبق|سبق]]'''
* '''[[وکیپیڈیا:چنگا مضمون کیویں لکھیئے|چنگا مضمون کیویں لکھیئے]]'''
* '''[[وکیپیڈیا:کم کرن دا وَل|کم کرن دا وَل]]'''&lt;br&gt;
* تے اگر تسی وکیپیڈیا تے نیا صفحہ لکھنا چوندے او تے جاؤ '''[[وکیپیڈیا:صفحہ لکھاری|صفحہ لکھاری]]''' تےــ&lt;br&gt;
میربانی کر کے گلاں  دے صفحے چ اے نشان پاؤ: (~&amp;#126;~~)، اے اپنے آپ ای تہاڈا ناں تے کم دی تریخ پاء دیوے گا۔&lt;br&gt;
جے تہانوں کسی مدد دی لوڑ ہووے تے میری گلاں دے صفحے تے میرے کولوں پوچھ لو یا فیر اپنی گلاں دے صفحے تے '''&lt;code&gt;{&amp;#123;مدد کرو}}&lt;/code&gt;'''  لکھ کے چھڈ دیؤ۔ کوئی وی تہاڈے سوال دا جواب دے سکتا وا۔ 
اک واری فیر، جی آیاں نوں!&lt;/font&gt;
 --[[ورتنوالا:KaleemBot|KaleemBot]] ([[ورتن گل بات:KaleemBot|گل بات]] • [[خاص:Contributions/KaleemBot|کم]]) ۱۵:۲۶, ۲۵ ستمبر ۲۰۲۴ (PKT)</text>
      <sha1>n1coxvsrb0eo2f2z1jpwc4ux7xq3ekz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ورتن گل بات:Brrreadi</title>
    <ns>3</ns>
    <id>141346</id>
    <revision>
      <id>708816</id>
      <parentid>691344</parentid>
      <timestamp>2026-07-22T09:21:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ternarius</username>
        <id>7787</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Ternarius پلٹی صفحہ [[ورتن گل بات:BreadyPolonia]] توں [[ورتن گل بات:Brrreadi]]: ؜Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/BreadyPolonia|BreadyPolonia]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/Brrreadi|Brrreadi]]&quot;</comment>
      <origin>691344</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1938" sha1="f2lar6f2iq7gvqpqx4mv6ppfs8321tu" xml:space="preserve">==جی آیاں نوں!==
&lt;font size=&quot;4&quot;&gt;
السلام و علیکم! {{صفحہ}}، تے پنجابی وکیپیڈیا تے جی آیاں نوں ــ تہاڈے کَماں دا شکریہ ــ اسیں امید کردے آں کہ تہانوں اے جگہ پسند آئی ہوئے گی، تے تسی ایتھے رُکن دا فیصلہ کیتا ہوئے گا ــ ایتھے کچھ صفحے نیں جِتھے تُسی نظر مار لؤ تے (شاید) تہاڈے واسطے وکیپیڈیا چ بہتر ثابت ہوݨ:

* '''[[وکیپیڈیا:پنج تھم|وکیپیڈیا دے پنج تھم]]'''
* '''[[وکیپیڈیا:صفحے نوں کیویں بدلیئے|صفحے نوں کیویں بدلیئے]]'''
* '''[[وکیپیڈیا:مددآلے صفحے|مددآلے صفحے]]'''
* '''[[وکیپیڈیا:سبق|سبق]]'''
* '''[[وکیپیڈیا:چنگا مضمون کیویں لکھیئے|چنگا مضمون کیویں لکھیئے]]'''
* '''[[وکیپیڈیا:کم کرن دا وَل|کم کرن دا وَل]]'''&lt;br&gt;
* تے اگر تسی وکیپیڈیا تے نیا صفحہ لکھنا چوندے او تے جاؤ '''[[وکیپیڈیا:صفحہ لکھاری|صفحہ لکھاری]]''' تےــ&lt;br&gt;
میربانی کر کے گلاں  دے صفحے چ اے نشان پاؤ: (~&amp;#126;~~)، اے اپنے آپ ای تہاڈا ناں تے کم دی تریخ پاء دیوے گا۔&lt;br&gt;
جے تہانوں کسی مدد دی لوڑ ہووے تے میری گلاں دے صفحے تے میرے کولوں پوچھ لو یا فیر اپنی گلاں دے صفحے تے '''&lt;code&gt;{&amp;#123;مدد کرو}}&lt;/code&gt;'''  لکھ کے چھڈ دیؤ۔ کوئی وی تہاڈے سوال دا جواب دے سکتا وا۔ 
اک واری فیر، جی آیاں نوں!&lt;/font&gt;
 --[[ورتنوالا:KaleemBot|KaleemBot]] ([[ورتن گل بات:KaleemBot|گل بات]] • [[خاص:Contributions/KaleemBot|کم]]) ۲۳:۵۷, ۲۱ جولائی ۲۰۲۵ (PKT)</text>
      <sha1>f2lar6f2iq7gvqpqx4mv6ppfs8321tu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لیبر پارٹی (برطانیا)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>144128</id>
    <revision>
      <id>708795</id>
      <parentid>699611</parentid>
      <timestamp>2026-07-21T18:31:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>60</id>
      </contributor>
      <comment>Removing [[:c:File:Labour_Party_(UK)_logo.svg|Labour_Party_(UK)_logo.svg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Túrelio|Túrelio]] because: Copyright violation; see [[:c:Commons:Licensing|]] ([[:c:COM:CSD#F1|F1]]): Non-free logo above [[:c:Common</comment>
      <origin>708795</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10072" sha1="bii0madg0dbml4enftt505dpdwvm085" xml:space="preserve">{{Infobox political party
| name             = Labour Party
| logo             =
| logo_size        = 250px
| colorcode        = {{party color|Labour Party (UK)}}
| leader1_title    = [[Leader of the Labour Party (UK)|Leader]]
| leader1_name     = [[Keir Starmer]]
| leader2_title    = [[Deputy Leader of the Labour Party (UK)|Deputy Leader]]
| leader2_name     = [[Lucy Powell]]
| leader3_title    = [[Leader of the Labour Party in the House of Lords|Lords Leader]]
| leader3_name     = [[Angela Smith, Baroness Smith of Basildon|The Baroness Smith of Basildon]]
| leader4_title    = [[Chair of the Labour Party|Chair]]
| leader4_name     = [[Anna Turley]]
| founded          = {{start date and age|1900|02|27|df=yes|br=yes}}{{sfn|Brivati|Heffernan|2000|ps=: &quot;On 27 February 1900, the Labour Representation Committee was formed to campaign for the election of working class representatives to parliament.&quot;}}{{sfn|Thorpe|2008|p=8}}&lt;br&gt;(as the [[Labour Representation Committee (1900)|Labour Representation Committee]])
| headquarters     = [[Labour Party Headquarters (UK)|Labour Party Headquarters]]&lt;br&gt;{{plainlist|
*20 Rushworth Street,&lt;br&gt;[[London]]&lt;br&gt;[[SE postcode area|SE1 0SS]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://labour.org.uk/ |title=Labour |work=The Labour Party |access-date=7 December 2024 |archive-date=26 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220426211547/https://labour.org.uk/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
*Labour Central,&lt;br&gt;Kings Manor,&lt;br&gt; [[Newcastle upon Tyne]]&lt;br&gt;[[NE postcode area|NE1 6PA]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://labour.org.uk/contact/ |title=Contact |publisher=Labour Party |access-date=14 September 2020 |archive-date=24 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200924174125/https://labour.org.uk/contact/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}
| student_wing     = [[Labour Students]]
| youth_wing       = [[Young Labour (UK)|Young Labour]]
| womens_wing      = [[Labour Women's Network]]
| wing2_title      = LGBT wing
| wing2            = [[LGBT+ Labour]]
| membership_year  = December 2025
| membership       = &lt; 250,000&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Witherow |first=Tom |date=2025-12-12 |title=Reform now UK's largest party after Labour membership collapse |url=https://www.thetimes.com/uk/politics/article/reform-membership-largest-party-t957zwmq9 |access-date=2025-12-12 |website=[[The Times]] |language=en |archive-date=12 December 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251212151320/https://www.thetimes.com/uk/politics/article/reform-membership-largest-party-t957zwmq9 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| ideology         = &lt;!-- Please discuss on talk page before changing. --&gt; [[Social democracy]]
| position         = [[Centre-left politics|Centre-left]]{{refn|&lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{cite web |url=https://edition.cnn.com/2024/07/04/europe/uk-election-europe-populist-surge-intl/index.html |title=As Europe turns right, why has a center-left party won by a landslide in the UK? |publisher=[[CNN]] |first=Luke |last=McGee |date=5 July 2024 |access-date=8 July 2024 |archive-date=5 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240705023128/https://edition.cnn.com/2024/07/04/europe/uk-election-europe-populist-surge-intl/index.html |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;auto4&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;auto3&quot;/&gt;{{sfn|Budge|2008|pp=26–27|}}}}
| european         = [[Party of European Socialists]]
| international    = [[Progressive Alliance]]&lt;br /&gt;[[Socialist International]] (observer)
| affiliation1_title = Affiliate party
| affiliation1     = {{Nowrap|[[Co-operative Party]]&lt;br /&gt;([[Labour and Co-operative Party]]) &lt;br /&gt;{{collapsible list|title = Former affiliates:|[[Independent Labour Party]]&lt;br&gt;(1906–1932)||[[British Socialist Party]]&lt;br&gt;(1916–1920)|[[National Socialist Party (UK)|National Socialist Party]]&lt;br&gt;(1918–1939/1942)}}}}
| affiliation2_title = Northern Irish affiliation
| affiliation2     = [[Social Democratic and Labour Party]]
| blank4_title     = Affiliated trade unions
| blank4           = {{collapsible list|title = List of affiliated trade unions:|[[Associated Society of Locomotive Engineers and Firemen|ASLEF]]|
[[Community (trade union)|Community]]| 
[[Communication Workers Union (UK)|CWU]]| 
[[Fire Brigades Union|FBU]]| 
[[GMB (trade union)|GMB]]|
[[Musicians' Union (UK)|MU]]|
[[National Union of Mineworkers (Great Britain)|NUM]]|
[[Transport Salaried Staffs' Association|TSSA]]|
[[UNISON]]|
[[Unite the Union|Unite]]|
[[Union of Shop, Distributive and Allied Workers|USDAW]]|}}
| colours          = {{colour box|{{party colour|Labour Party (UK)}}|border=darkgray}} Red
| governing_body   = [[National Executive Committee (Labour Party)|National Executive Committee]]
| slogan           = ''Renew Britain'' (2025)&lt;ref&gt;{{cite news|title='Change begins now', says Sir Keir Starmer in first speech after winning general election|url=https://www.telegraph.co.uk/politics/2024/07/05/keir-starmer-first-speech-labour-biggest-party-holborn/|author=The Telegraph|publisher=The Telegraph|access-date=18 October 2024|archive-date=10 October 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241010024330/https://www.telegraph.co.uk/politics/2024/07/05/keir-starmer-first-speech-labour-biggest-party-holborn/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|first=Andrew|last=Sparrow|url=https://www.theguardian.com/politics/live/2024/sep/17/keir-starmer-gifts-labour-conservatives-lib-dems-uk-politics-news-latest-updates?CMP=share_btn_url&amp;page=with%3Ablock-66e9a11e8f086ad2b4929b15#block-66e9a11e8f086ad2b4929b15|title=Labour unveils 'Change Begins' as conference slogan|work=The Guardian|date=17 September 2024|access-date=18 October 2024}}&lt;/ref&gt;
| anthem           = &quot;[[The Red Flag]]&quot;{{parabr}}[[File:The Red Flag from Lansbury's Labour Weekly.ogg|100px]]
| symbol           = [[File:UK Labour ballot logo.png{{!}}class=skin-invert|100px]]
| blank2_title     = [[Devolution in the United Kingdom|Devolved or semi-autonomous branches]]
| blank2           = {{plainlist|
* [[London Labour]]
* [[Scottish Labour]]
* [[Welsh Labour]]
* [[Labour Party in Northern Ireland]]
}}
| blank3_title     = [[Parliamentary party]]
| blank3           = [[Parliamentary Labour Party]] (PLP)
| seats1_title     = [[House of Commons of the United Kingdom|House of Commons]]
| seats1           = {{composition bar|404|650|hex={{party color|Labour Party (UK)}}}}
| seats2_title     = [[House of Lords]]
| seats2           = {{composition bar|{{HOL|LAB}}|{{HOL|TOTAL}}|hex={{party color|Labour Party (UK)}}}}
| seats3_title     = [[Scottish Parliament]]
| seats3           = {{composition bar|21|129|hex={{party color|Labour Party (UK)}}}}
| seats4_title     = [[Senedd]]
| seats4           = {{composition bar|29|60|hex={{party color|Labour Party (UK)}}}}
| seats5_title     = [[London Assembly]]
| seats5           = {{composition bar|11|25|hex={{party color|Labour Party (UK)}}}}
| seats6_title     = [[Directly elected mayors in England#Mayoralties covering more than one local authority (strategic authority mayors)|Directly elected strategic authority mayors in England]]
| seats6           = {{composition bar|9|14|hex={{party color|Labour Party (UK)}}}}
| seats7_title     = [[Directly elected mayors in England#Mayoralties covering a single local authority|Directly elected single authority mayors in England]]
| seats7           = {{composition bar|9|13|hex={{party color|Labour Party (UK)}}}}
| seats8_title     = [[Political make-up of local councils in the United Kingdom|Councillors]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Labour Party (Latest) |url=http://opencouncildata.co.uk/councillors.php?p=157&amp;y=0 |website=opencouncildata.co.uk |access-date=2 May 2025 |archive-date=19 April 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250419123545/http://opencouncildata.co.uk/councillors.php?p=157&amp;y=0 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Open Council Data UK (Councillors Breakdown by Party Latest) |url=https://opencouncildata.co.uk/councillors2.php?y=0 |website=opencouncildata.co.uk |access-date=2 May 2025 |archive-date=4 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250504203548/https://opencouncildata.co.uk/councillors2.php?y=0 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| seats8           = {{composition bar|5901|18645|hex={{party color|Labour Party (UK)}}}}
| seats9_title     = [[Political make-up of local councils in the United Kingdom|Councils led]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Open Council Data UK |url=http://opencouncildata.co.uk/ |website=opencouncildata.co.uk |access-date=19 December 2022 |archive-date=30 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210430183531/http://opencouncildata.co.uk/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| seats9           = {{composition bar|154|369|hex={{party colour|Labour Party (UK)
}}}}
| seats10_title    = [[Police and crime commissioner|PCCs and PFCCs]]
| seats10          = {{composition bar|17|37|hex={{party color|Labour Party (UK)}}}}
| flag             = 
| website          = {{Official URL}}
| country          = the United Kingdom
}}

'''لیبر پارٹی''' برطانیہ کی ایک سیاسی جماعت ہے جسے سماجی جمہوریت، جمہوری اشتراکیت اور انجمنِ مزدوروں کا اتحاد قرار دیا گیا ہے۔ [18] لیبر پارٹی سیاسی میدانِ عمل کے مرکز بائیں طرف بیٹھتی ہے۔ 1922 کے بعد سے تمام عام انتخابات میں لیبر یا تو ایک گورننگ پارٹی یا سرکاری حزب اختلاف رہی ہے۔ سات لیبر وزیر اعظم اور چودہ لیبر وزارت رہ چکے ہیں۔ یہ برطانیہ کی گورننگ پارٹی ہے، جس نے 2024 کے عام انتخابات میں کامیابی حاصل کی ہے اور ہاؤس آف کامنز میں ڈالے گئے ووٹوں کی تعداد اور نشستوں کی تعداد کے لحاظ سے برطانیہ کی سب سے بڑی سیاسی جماعت ہے۔ پارٹی روایتی طور پر پارٹی کانفرنس سیزن کے دوران سالانہ لیبر پارٹی کانفرنس کا انعقاد کرتی ہے۔
== حوالے==</text>
      <sha1>bii0madg0dbml4enftt505dpdwvm085</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>علاقائی چار روزہ مقابلہ 2016-17ء</title>
    <ns>0</ns>
    <id>149210</id>
    <revision>
      <id>708734</id>
      <timestamp>2026-07-21T06:34:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abbas dhothar</username>
        <id>361</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;{{Infobox cricket tournament | fromdate = 11 نومبر 2016 | todate = 24 اپریل 2017 | administrator = [[West Indies Cricket Board|WICB]] | cricket format = [[First-class cricket|First-class]] (four-day) | tournament format = Double [[Round-robin tournament|round-robin]] | champions = {{cr|Guyana}} | count = 9 | participants = 6 | matches = 30 | most runs = {{flagicon|TRI}} [[Yannic Cariah]] (691) | most wickets = {{flagicon|JAM}} Nikita Mille...؜&quot; نال صفحہ بنایا گیا۔</comment>
      <origin>708734</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39113" sha1="t6rho7behf3sk53t2e4l5vhrqnm52si" xml:space="preserve">{{Infobox cricket tournament
| fromdate = 11 نومبر 2016
| todate = 24 اپریل 2017
| administrator = [[West Indies Cricket Board|WICB]]
| cricket format = [[First-class cricket|First-class]] (four-day)
| tournament format = Double [[Round-robin tournament|round-robin]]
| champions = {{cr|Guyana}}
| count = 9
| participants = 6
| matches = 30
| most runs = {{flagicon|TRI}} [[Yannic Cariah]] (691)
| most wickets = {{flagicon|JAM}} [[Nikita Miller]] (58)
| previous_year = 2015–16
| previous_tournament = 2015–16 Regional Four Day Competition
| next_year = 2017–18
| next_tournament = 2017–18 Regional Four Day Competition
}}

[[ویسٹ انڈیز چیمپئن شپ|علاقائی چار روزہ مقابلہ]] علاقائی چار روزہ مقابلے دا 51 واں ایڈیشن سی جو [[کرکٹ ویسٹ انڈیز|ویسٹ انڈیز کرکٹ بورڈ]] دے ملکاں دے لئی گھریلو [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] مقابلہ ا‏‏ے۔ ایہ مقابلہ 11 نومبر 2016ء تو‏ں 24 اپریل 2017ء تک جاری رہیا۔ ڈبلیو سی آئی بی نے مقابلے وچ [[دن/رات کرکٹ|دن/رات]] دے فکسچر نو‏‏ں دوبارہ متعارف کرایا جس وچ 6 میچ کھیلے گئے۔ &lt;ref name=&quot;day&quot;&gt;{{حوالہ ویب |title=WICB re-introduces day-night matches for first-class cricket |url=http://www.espncricinfo.com/west-indies-domestic-2016-17/content/story/1062542.html |access-date=27 اکتوبر 2016 |website=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt;

6 ٹیماں نے ٹورنامنٹ وچ حصہ لیا-[[بارباڈوس قومی کرکٹ ٹیم|بارباڈوس]] [[گیانا قومی کرکٹ ٹیم|گیانا]] [[جمیکا قومی کرکٹ ٹیم|جمیکا]] [[جزائر لیوارڈ کرکٹ ٹیم|جزائر لیوارڈ]] [[ٹرینیڈاڈ وٹوباگو قومی کرکٹ ٹیم|ٹرینیڈاڈ تے ٹوباگو]] تے جزیرے ونڈورڈ۔ گیانا نے [[جزائر ونڈوارڈ کرکٹ ٹیم|ونڈورڈ جزیرے]] نو‏‏ں انہاں دے آخری میچ وچ شکست دینے دے بعد ایہ مقابلہ، انہاں دا مسلسل تیسرا ٹائٹل جِتیا۔ &lt;ref name=&quot;Guyana&quot;&gt;{{حوالہ ویب |title=Keemo Paul bowls Guyana to another first-class title |url=http://www.espncricinfo.com/westindies/content/story/1093071.html |access-date=18 اپریل 2017 |website=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt;

== پوائنٹس ٹیبل ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! style=&quot;width:200px&quot;|Team&lt;ref name=&quot;Points&quot;&gt;{{cite web |url= https://www.espncricinfo.com/series/regional-cl-4-day-2016-17-1063295/points-table-standings |title=Points Table |publisher=ESPN Cricinfo |accessdate=17 اپریل 2017}}&lt;/ref&gt;
!width=&quot;20&quot;|{{Tooltip | Pld | Played}}
!width=&quot;20&quot;|{{Tooltip | W | Won}}
!width=&quot;20&quot;|{{Tooltip | L | Lost}}
!width=&quot;20&quot;|{{Tooltip | D | Drawn}}
!width=&quot;20&quot;|{{Tooltip | Pts | Points}}
|- style=&quot;background:#cfc&quot;
| style=&quot;text-align:left;&quot;| {{cr|GUY}}
| 10 || 5 || 2 || 3 || '''134.8'''
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot;| {{cr|BAR}}
| 10 || 4 || 1 || 5 || '''124'''
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot;| {{cr|JAM}}
| 10 || 4 || 5 || 1 || '''103.6'''
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot;| {{nobr|{{cr|TTO}}}}
| 10 || 4 || 5 || 1 || '''102.8'''
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot;| {{cr|WWD}}
| 10 || 3 || 5 || 2 || '''97.6'''
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot;| {{cr|LEE}}
| 10 || 1 || 5 || 2 || '''89.2'''
|}

چیمپئنز{{Colour box|#cfc|border=darkgray}}

== میچاں د‏‏ی تفصیل ==

=== راؤنڈ 1 ===
{{Test match
| date = 11–14 نومبر 2016
| team1 = {{cr-rt|Guyana}}
| team2 = {{cr|Jamaica}}
| score-team1-inns1 = 298 (103 overs)
| runs-team1-inns1 = [[Shivnarine Chanderpaul]] 91 (140)
| wickets-team1-inns1 = [[Nikita Miller]] 4/71 (39 overs)

| score-team2-inns1 = 208 (65.4 overs)
| runs-team2-inns1 = [[John Campbell (cricketer)|John Campbell]] 71 (101)
| wickets-team2-inns1 = [[Veerasammy Permaul]] 5/60 (22 overs)

| score-team1-inns2 = 238/4[[Declaration and forfeiture#Declaration|d]] (81.3 overs)
| runs-team1-inns2 = [[Vishaul Singh]] 71 (149)
| wickets-team1-inns2 = [[Jermaine Blackwood]] 2/12 (3 overs)

| score-team2-inns2 = 147 (85.2 overs)
| runs-team2-inns2 = [[Jermaine Blackwood]] 96 (223)
| wickets-team2-inns2 = [[Gudakesh Motie]] 4/35 (30 overs)

| venue = [[Providence Stadium]], [[Guyana]]
| toss = Guyana won the toss and elected to bat.
| umpires = [[Jonathan Blades]] and [[Nigel Duguid]]
| motm = [[Veerasammy Permaul]] (Guyana)
| rain = 
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1063300.html Scorecard]
| result = Guyana won by 181 runs
| notes = [[Eon Hooper]] (Guyana) and [[Derval Green]] (Jamaica) both made their first-class debuts.
}}
----
{{Test match
| date = 11–14 نومبر 2016
| team1 = {{cr-rt|Leeward Islands}}
| team2 = {{cr|Barbados}}
| score-team1-inns1 = 377 (157.5 overs)
| runs-team1-inns1 = [[Nkrumah Bonner]] 94 (254)
| wickets-team1-inns1 = [[Kenroy Williams]] 4/26 (8.5 overs)

| score-team2-inns1 = 237 (84 overs)
| runs-team2-inns1 = [[Kenroy Williams]] 46 (101)
| wickets-team2-inns1 = [[Rahkeem Cornwall]] 5/117 (35 overs)

| score-team1-inns2 = 164/6[[Declaration and forfeiture#Declaration|d]] (56 overs)
| runs-team1-inns2 = [[Rahkeem Cornwall]] 60 (51)
| wickets-team1-inns2 = [[Jomel Warrican]] 3/31 (17 overs)

| score-team2-inns2 = 235/5 (80 overs)
| runs-team2-inns2 = [[Anthony Alleyne]] 84 (199)
| wickets-team2-inns2 = [[Rahkeem Cornwall]] 4/101 (35 overs)

| venue = [[Warner Park Sporting Complex|Warner Park]], [[Basseterre]]
| toss = Leeward Islands won the toss and elected to bat.
| umpires = [[Carl Tuckett]] and [[Joel Wilson (umpire)|Joel Wilson]]
| motm = [[Rahkeem Cornwall]] (Leeward Islands)
| rain = 
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1063301.html Scorecard]
| result = Match drawn
| notes =
}}
----
{{Test match
| date = 11–14 نومبر 2016
| daynight = Yes
| team1 = {{cr-rt|Windward Islands}}
| team2 = {{cr|Trinidad and Tobago}}
| score-team1-inns1 = 142 (37.3 overs)
| runs-team1-inns1 = [[Devon Smith]] 86
| wickets-team1-inns1 = [[Roshon Primus]] 6/30 (6 overs)

| score-team2-inns1 = 242 (83.4 overs)
| runs-team2-inns1 = [[Jason Mohammed]] 70 (95)
| wickets-team2-inns1 = [[Shane Shillingford]] 3/53 (17 overs)

| score-team1-inns2 = 254 (77.2 overs)
| runs-team1-inns2 = [[Shane Shillingford]] 65 (94)
| wickets-team1-inns2 = [[Imran Khan (cricketer, born 1984)|Imran Khan]] 5/84 (26.2 overs)

| score-team2-inns2 = 157/1 (44.1 overs)
| runs-team2-inns2 = [[Kyle Hope]] 79[[not out|*]] (120)
| wickets-team2-inns2 = [[Shane Shillingford]] 1/32 (14 overs)

| venue = [[Queen's Park Oval]], [[Port of Spain]]
| toss = Trinidad and Tobago won the toss and elected to field.
| umpires = [[Zahid Bassarath]] and [[Patrick Gustard]]
| motm = 
| rain = 
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1063299.html Scorecard]
| result = Trinidad and Tobago won by 9 wickets
| notes = [[Roshon Primus]] (Trinidad and Tobago) made his first-class debut.
}}

=== راؤنڈ 2 ===
{{Test match
| date = 18–21 نومبر 2016
| team1 = {{cr-rt|Barbados}}
| team2 = {{cr|Trinidad and Tobago}}
| score-team1-inns1 = 242 (106.5 overs)
| runs-team1-inns1 = [[Anthony Alleyne]] 88 (201)
| wickets-team1-inns1 = [[Sheldon Cottrell]] 3/27 (15.5 overs)

| score-team2-inns1 = 168 (58.5 overs)
| runs-team2-inns1 = [[Roshon Primus]] 65 (78)
| wickets-team2-inns1 = [[Kenroy Williams]] 3/21 (7.5 overs)

| score-team1-inns2 = 317/2[[Declaration and forfeiture#Declaration|d]] (71.4 overs)
| runs-team1-inns2 = [[Anthony Alleyne]] 186 (215)
| wickets-team1-inns2 = [[Marlon Richards]] 1/41 (8.4 overs)

| score-team2-inns2 = 99 (53 overs)
| runs-team2-inns2 = [[Kyle Hope]] 26 (44)
| wickets-team2-inns2 = [[Kevin Stoute]] 3/14 (12 overs)

| venue = [[Queen's Park Oval]], [[Port of Spain]]
| toss = Trinidad and Tobago won the toss and elected to field.
| umpires = [[Deighton Butler]] and [[Peter Nero (umpire)|Peter Nero]]
| motm = [[Anthony Alleyne]] (Barbados)
| rain = 
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1063303.html Scorecard]
| result = Barbados won by 292 runs
| notes = [[Jyd Goolie]] (Trinidad and Tobago) made his first-class debut.
}}
----
{{Test match
| date = 18–21 نومبر 2016
| team1 = {{cr-rt|Guyana}}
| team2 = {{cr|Leeward Islands}}
| score-team1-inns1 = 293 (83.2 overs)
| runs-team1-inns1 = [[Shivnarine Chanderpaul]] 81 (148)
| wickets-team1-inns1 = [[Rahkeem Cornwall]] 6/87 (29.2 overs)

| score-team2-inns1 = 158 (77 overs)
| runs-team2-inns1 = [[Kieran Powell]] 79 (181)
| wickets-team2-inns1 = [[Gudakesh Motie]] 3/43 (17 overs)

| score-team1-inns2 = 233/8[[Declaration and forfeiture#Declaration|d]] (75.4 overs)
| runs-team1-inns2 = [[Christopher Barnwell]] 61 (121)
| wickets-team1-inns2 = [[Hayden Walsh, Jr.|Hayden Walsh]] 4/56 (10.4 overs)

| score-team2-inns2 = 372/6 (111.3 overs)
| runs-team2-inns2 = [[Montcin Hodge]] 114 (287)
| wickets-team2-inns2 = [[Veerasammy Permaul]] 4/109 (40 overs)

| venue = [[Warner Park Sporting Complex|Warner Park]], [[Basseterre]]
| toss = Leeward Islands won the toss and elected to field.
| umpires = [[Gregory Brathwaite]] and [[Patrick Gustard]]
| motm = [[Montcin Hodge]] (Leeward Islands)
| rain = 
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1063304.html Scorecard]
| result = Leeward Islands won by 4 wickets
| notes
}}
----
{{Test match
| date = 18–21 نومبر 2016
| team1 = {{cr-rt|Jamaica}}
| team2 = {{cr|Windward Islands}}
| score-team1-inns1 = 151 (60.3 overs)
| runs-team1-inns1 = [[Devon Thomas]] 51 (137)
| wickets-team1-inns1 = [[Shane Shillingford]] 5/32 (15 overs)

| score-team2-inns1 = 205 (64.2 overs)
| runs-team2-inns1 = [[Sunil Ambris]] 61 (94)
| wickets-team2-inns1 = [[Oshane Thomas]] 2/26 (7 overs)

| score-team1-inns2 = 159 (61.1 overs)
| runs-team1-inns2 = [[John Campbell (cricketer)|John Campbell]] 67 (141)
| wickets-team1-inns2 = [[Larry Edwards (cricketer)|Larry Edwards]] 6/20 (15 overs)

| score-team2-inns2 = 64 (27 overs)
| runs-team2-inns2 = [[Devon Smith]] 19 (36)
| wickets-team2-inns2 = [[Nikita Miller]] 5/22 (9 overs)

| venue = [[Sabina Park]], [[Kingston, Jamaica|Kingston]]
| toss = Windward Islands won the toss and elected to field.
| umpires = [[Leslie Reifer (umpire)|Leslie Reifer]] and [[Verdayne Smith]]
| motm = [[Nikita Miller]] (Jamaica)
| rain = 
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1063302.html Scorecard]
| result = Jamaica won by 41 runs
| notes = [[Oshane Thomas]] (Jamaica) made his first-class debut.
}}

=== راؤنڈ 3 ===
{{Test match
| date = 25–28 نومبر 2016
| team1 = {{cr-rt|Trinidad and Tobago}}
| team2 = {{cr|Leeward Islands}}
| score-team1-inns1 = 287/8 (92 overs)
| runs-team1-inns1 = [[Kyle Hope]] 86 (120)
| wickets-team1-inns1 = [[Kieran Powell]] 3/29 (14 overs)

| score-team2-inns1 = 
| runs-team2-inns1 = 
| wickets-team2-inns1 =

| score-team1-inns2 = 
| runs-team1-inns2 = 
| wickets-team1-inns2 =

| score-team2-inns2 = 
| runs-team2-inns2 = 
| wickets-team2-inns2 =

| venue = [[Queen's Park Oval]], [[Port of Spain]]
| toss = Leeward Islands won the toss and elected to field.
| umpires = [[Gregory Brathwaite]] and Danesh Ramdhanie
| motm = 
| rain = No play was possible on day 1.
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1063306.html Scorecard]
| result = Match drawn
| notes = [[Isaiah Rajah]] and [[Khary Pierre]] (Trinidad and Tobago) both made their first-class debuts.
}}
----
{{Test match
| date = 25–28 نومبر 2016
| team1 = {{cr-rt|Jamaica}}
| team2 = {{cr|Barbados}}
| score-team1-inns1 = 224 (86.2 overs)
| runs-team1-inns1 = [[John Campbell (cricketer)|John Campbell]] 60 (142)
| wickets-team1-inns1 = [[Kemar Roach]] 3/27 (18 overs)

| score-team2-inns1 = 273 (103.5 overs)
| runs-team2-inns1 = [[Anthony Alleyne]] 66 (123)
| wickets-team2-inns1 = [[Fabian Allen]] 3/34 (12.5 overs)

| score-team1-inns2 = 112/2 (33 overs)
| runs-team1-inns2 = [[John Campbell (cricketer)|John Campbell]] 49 (66)
| wickets-team1-inns2 = [[Jomel Warrican]] 2/29 (13 overs)

| score-team2-inns2 = 
| runs-team2-inns2 = 
| wickets-team2-inns2 =

| venue = [[Sabina Park]], [[Kingston, Jamaica|Kingston]]
| toss = Barbados won the toss and elected to field.
| umpires = [[Nigel Duguid]] and [[Jacqueline Williams]]
| motm = [[John Campbell (cricketer)|John Campbell]] (Jamaica)
| rain = No play was possible on day 1.
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1063305.html Scorecard]
| result = Match drawn
| notes = [[Fabian Allen]] (Jamaica) made his first-class debut.
}}
----
{{Test match
| date = 25–28 نومبر 2016
| daynight = Yes
| team1 = {{cr-rt|Windward Islands}}
| team2 = {{cr|Guyana}}
| score-team1-inns1 = 192 (51.3 overs)
| runs-team1-inns1 = [[Kyle Mayers]] 51 (65)
| wickets-team1-inns1 = [[Raymon Reifer]] 6/82 (16.3 overs)

| score-team2-inns1 = 219 (70.3 overs)
| runs-team2-inns1 = [[Anthony Bramble]] 58 (75)
| wickets-team2-inns1 = [[Mervin Matthew]] 4/43 (19.4 overs)

| score-team1-inns2 = 90/4 (38.4 overs)
| runs-team1-inns2 = [[Tyrone Theophile]] 39 (100)
| wickets-team1-inns2 = [[Keon Joseph]] 3/26 (9 overs)

| score-team2-inns2 = 
| runs-team2-inns2 = 
| wickets-team2-inns2 =

| venue = [[Daren Sammy Cricket Ground]], [[Gros Islet]]
| toss = Guyana won the toss and elected to field.
| umpires = [[Deighton Butler]] and [[Joel Wilson (umpire)|Joel Wilson]]
| motm = [[Raymon Reifer]] (Guyana)
| rain = 
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1063307.html Scorecard]
| result = Match drawn
| notes =
}}

=== راؤنڈ 4 ===
{{Test match
| date = 8–11 دسمبر 2016
| team1 = {{cr-rt|Jamaica}}
| team2 = {{cr|Trinidad and Tobago}}
| score-team1-inns1 = 314 (78.4 overs)
| runs-team1-inns1 = [[Andre McCarthy]] 82 (137)
| wickets-team1-inns1 = [[Roshon Primus]] 3/32 (9 overs)

| score-team2-inns1 = 206 (53.5 overs)
| runs-team2-inns1 = [[Jason Mohammed]] 91[[not out|*]] (125)
| wickets-team2-inns1 = [[Damion Jacobs]] 4/61 (15 overs)

| score-team1-inns2 = 229 (59.3 overs)
| runs-team1-inns2 = [[Jermaine Blackwood]] 81 (126)
| wickets-team1-inns2 = [[Imran Khan (cricketer, born 1984)|Imran Khan]] 5/50 (18.3 overs)

| score-team2-inns2 = 205 (56 overs)
| runs-team2-inns2 = [[Imran Khan (cricketer, born 1984)|Imran Khan]] 52 (80)
| wickets-team2-inns2 = [[Nikita Miller]] 9/41 (22 overs)

| venue = [[Sabina Park]], [[Kingston, Jamaica|Kingston]]
| toss = Jamaica won the toss and elected to bat.
| umpires = [[Gregory Brathwaite]] and [[Verdayne Smith]]
| motm = [[Nikita Miller]] (Jamaica)
| rain = 
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1063308.html Scorecard]
| result = Jamaica won by 132 runs
| notes = [[Nikita Miller]] took nine consecutive wickets in the second innings before [[Damion Jacobs]] took the final wicket. His figures of 9/41 were the best in West Indies' domestic cricket.&lt;ref name=&quot;consec&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/wicb-regional-4-day-2016-17/content/story/1072081.html |title=Miller narrowly misses out on ten-for in big Jamaica win |accessdate=11 دسمبر 2016 |work=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;best&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/westindies/content/story/1072396.html |title=Was more focused on winning than getting all ten |accessdate=14 دسمبر 2016 |work=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt;
}}
----
{{Test match
| date = 9–12 دسمبر 2016
| team1 = {{cr-rt|Windward Islands}}
| team2 = {{cr|Leeward Islands}}
| score-team1-inns1 = 291 (64.2 overs)
| runs-team1-inns1 = [[Liam Sebastien]] 80[[not out|*]] (162)
| wickets-team1-inns1 = [[Gavin Tonge]] 5/56 (11 overs)

| score-team2-inns1 = 259 (97.5 overs)
| runs-team2-inns1 = [[Jahmar Hamilton]] 94 (140)
| wickets-team2-inns1 = [[Shane Shillingford]] 5/96 (37.5 overs)

| score-team1-inns2 = 333/8[[Declaration and forfeiture#Declaration|d]] (82.1 overs)
| runs-team1-inns2 = [[Tyrone Theophile]] 96 (113)
| wickets-team1-inns2 = [[Gavin Tonge]] 3/48 (10.1 overs)

| score-team2-inns2 = 273 (80.2 overs)
| runs-team2-inns2 = [[Jahmar Hamilton]] 125 (134)
| wickets-team2-inns2 = [[Liam Sebastien]] 4/67 (22 overs)

| venue = [[Windsor Park (Dominica)|Windsor Park]], [[Roseau]]
| toss = Leeward Islands won the toss and elected to field.
| umpires = Danesh Ramdhanie and [[Leslie Reifer (umpire)|Leslie Reifer]]
| motm = [[Liam Sebastien]] (Windward Islands)
| rain = 
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1063309.html Scorecard]
| result = Windward Islands won by 94 runs
| notes = [[Taryck Gabriel]] (Windward Islands) made his first-class debut.
}}
----
{{Test match
| date = 9–12 دسمبر 2016
| daynight = Yes
| team1 = {{cr-rt|Guyana}}
| team2 = {{cr|Barbados}}
| score-team1-inns1 = 311 (88.2 overs)
| runs-team1-inns1 = [[Shivnarine Chanderpaul]] 100 (141)
| wickets-team1-inns1 = [[Kemar Roach]] 3/47 (16 overs)

| score-team2-inns1 = 288 (104.1 overs)
| runs-team2-inns1 = [[Shai Hope]] 70 (231)
| wickets-team2-inns1 = [[Veerasammy Permaul]] 4/68 (34 overs)

| score-team1-inns2 = 137 (35.2 overs)
| runs-team1-inns2 = [[Shimron Hetmyer]] 67 (83)
| wickets-team1-inns2 = [[Roston Chase]] 5/41 (13 overs)

| score-team2-inns2 = 25/3 (8.1 overs)
| runs-team2-inns2 = [[Shamarh Brooks]] 11[[not out|*]] (17)
| wickets-team2-inns2 = [[Raymon Reifer]] 2/13 (4 overs)

| venue = [[Guyana National Stadium]], [[Providence, Guyana|Providence]]
| toss = Guyana won the toss and elected to bat.
| umpires = [[Shannon Crawford (umpire)|Shannon Crawford]] and [[Peter Nero (umpire)|Peter Nero]]
| motm = [[Shimron Hetmyer]] (Guyana)
| rain = 
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1063310.html Scorecard]
| result = Match drawn
| notes
}}

=== راؤنڈ 5 ===
{{Test match
| date = 15–18 دسمبر 2016
| daynight = Yes
| team1 = {{cr-rt|Leeward Islands}}
| team2 = {{cr|Jamaica}}
| score-team1-inns1 = 243 (80.5 overs)
| runs-team1-inns1 = [[Jahmar Hamilton]] 103 (200)
| wickets-team1-inns1 = [[Damion Jacobs]] 5/103 (37 overs)

| score-team2-inns1 = 550/7[[Declaration and forfeiture#Declaration|d]] (117.3 overs)
| runs-team2-inns1 = [[Brandon King (cricketer)|Brandon King]] 194 (218)
| wickets-team2-inns1 = [[Rahkeem Cornwall]] 2/68 (21 overs)

| score-team1-inns2 = 234 (72 overs)
| runs-team1-inns2 = [[Chesney Hughes]] 54 (152)
| wickets-team1-inns2 = [[Damion Jacobs]] 5/64 (18 overs)

| score-team2-inns2 = 
| runs-team2-inns2 = 
| wickets-team2-inns2 =

| venue = [[Warner Park Sporting Complex|Warner Park]], [[Basseterre]]
| toss = Leeward Islands won the toss and elected to bat.
| umpires = [[Zahid Bassarath]] and [[Leslie Reifer (umpire)|Leslie Reifer]]
| motm = [[Brandon King (cricketer)|Brandon King]] (Jamaica)
| rain = 
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1063311.html Scorecard]
| result = Jamaica won by an innings and 73 runs
| notes
}}
----
{{Test match
| date = 16–19 دسمبر 2016
| team1 = {{cr-rt|Trinidad and Tobago}}
| team2 = {{cr|Guyana}}
| score-team1-inns1 = 162 (53.2 overs)
| runs-team1-inns1 = [[Roshon Primus]] 42 (65)
| wickets-team1-inns1 = [[Veerasammy Permaul]] 3/30 (14 overs)

| score-team2-inns1 = 378 (108.2 overs)
| runs-team2-inns1 = [[Shivnarine Chanderpaul]] 143 (231)
| wickets-team2-inns1 = [[Imran Khan (cricketer, born 1984)|Imran Khan]] 4/78 (24 overs)

| score-team1-inns2 = 235 (95 overs)
| runs-team1-inns2 = [[Isaiah Rajah]] 63 (114)
| wickets-team1-inns2 = [[Veerasammy Permaul]] 5/53 (28 overs)

| score-team2-inns2 = 21/0 (2.4 overs)
| runs-team2-inns2 = [[Shimron Hetmyer]] 17[[not out|*]] (12)
| wickets-team2-inns2 =

| venue = [[Guyana National Stadium]], [[Providence, Guyana|Providence]]
| toss = Trinidad and Tobago won the toss and elected to bat.
| umpires = [[Nigel Duguid]] and [[Christopher Taylor (umpire)|Christopher Taylor]]
| motm = [[Shivnarine Chanderpaul]] (Guyana)
| rain = 
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1063313.html Scorecard]
| result = Guyana won by 10 wickets
| notes =
}}
----
{{Test match
| date = 16–19 دسمبر 2016
| team1 = {{cr-rt|Barbados}}
| team2 = {{cr|Windward Islands}}
| score-team1-inns1 = 200/8[[Declaration and forfeiture#Declaration|d]] (63.4 overs)
| runs-team1-inns1 = [[Kevin Stoute]] 50[[not out|*]] (63)
| wickets-team1-inns1 = [[Mervin Matthew]] 4/52 (18 overs)

| score-team2-inns1 = 42/0 (11 overs)
| runs-team2-inns1 = [[Tyrone Theophile]] 27[[not out|*]] (35)
| wickets-team2-inns1 =

| score-team1-inns2 = 
| runs-team1-inns2 = 
| wickets-team1-inns2 =

| score-team2-inns2 = 
| runs-team2-inns2 = 
| wickets-team2-inns2 =

| venue = [[Kensington Oval]], [[Bridgetown]]
| toss = Windward Islands won the toss and elected to field.
| umpires = [[Jonathan Blades]] and [[Joel Wilson (umpire)|Joel Wilson]]
| motm = 
| rain = 
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1063312.html Scorecard]
| result = Match drawn
| notes = [[Audley Alexander]] and [[Roland Cato]] (Windward Islands) both made their first-class debuts.
}}

=== راؤنڈ 6 ===
{{Test match
| date = 10–13 مارچ 2017
| team1 = {{cr-rt|Jamaica}}
| team2 = {{cr|Guyana}}
| score-team1-inns1 = 255 (70.3 overs)
| runs-team1-inns1 = [[Chadwick Walton]] 101 (173)
| wickets-team1-inns1 = [[Keon Joseph]] 7/53 (15.3 overs)

| score-team2-inns1 = 262 (88.3 overs)
| runs-team2-inns1 = [[Shimron Hetmyer]] 74 (79)
| wickets-team2-inns1 = [[Nikita Miller]] 4/69 (34 overs)

| score-team1-inns2 = 188 (62.2 overs)
| runs-team1-inns2 = [[Jermaine Blackwood]] 37 (38)
| wickets-team1-inns2 = [[Raymon Reifer]] 5/60 (16.2 overs)

| score-team2-inns2 = 184/3 (54 overs)
| runs-team2-inns2 = [[Vishaul Singh]] 63[[not out|*]] (183)
| wickets-team2-inns2 = [[Marquino Mindley]] 1/19 (10 overs)

| venue = [[Sabina Park]], [[Kingston, Jamaica|Kingston]]
| toss = Guyana won the toss and elected to field.
| umpires = [[Verdayne Smith]] and [[Joel Wilson (umpire)|Joel Wilson]]
| motm = [[Raymon Reifer]] (Guyana)
| rain = 
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1071093.html Scorecard]
| result = Guyana won by 7 wickets
| notes = [[Romario Shepherd]] (Guyana) made his first-class debut.
}}
----
{{Test match
| date = 10–13 مارچ 2017
| team1 = {{cr-rt|Trinidad and Tobago}}
| team2 = {{cr|Windward Islands}}
| score-team1-inns1 = 275 (102 overs)
| runs-team1-inns1 = [[Yannic Cariah]] 102[[not out|*]] (212)
| wickets-team1-inns1 = [[Kyle Mayers]] 4/24 (13 overs)

| score-team2-inns1 = 104 (46.5 overs)
| runs-team2-inns1 = [[Shane Shillingford]] 34 (82)
| wickets-team2-inns1 = [[Sheldon Cottrell]] 3/30 (9 overs)

| score-team1-inns2 = 203/5[[Declaration and forfeiture#Declaration|d]] (68 overs)
| runs-team1-inns2 = [[Kyle Hope]] 105[[not out|*]] (212)
| wickets-team1-inns2 = [[Kyle Mayers]] 1/20 (6 overs)

| score-team2-inns2 = 202 (81.3 overs)
| runs-team2-inns2 = [[Devon Smith]] 49 (157)
| wickets-team2-inns2 = [[Imran Khan (cricketer, born 1984)|Imran Khan]] 5/67 (25 overs)

| venue = [[National Cricket Stadium (Grenada)|National Cricket Stadium]], [[Grenada]]
| toss = Windward Islands won the toss and elected to field.
| umpires = [[Jonathan Blades]] and [[Deighton Butler]]
| motm = [[Imran Khan (cricketer, born 1984)|Imran Khan]] (Trinidad and Tobago)
| rain = 
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1071092.html Scorecard]
| result = Trinidad and Tobago won by 172 runs
| notes = [[Nicholas Alexis]] (Trinidad and Tobago) and [[Shermon Lewis]] (Windward Islands) both made their first-class debuts.
}}
----
{{Test match
| date = 11–14 مارچ 2017
| team1 = {{cr-rt|Barbados}}
| team2 = {{cr|Leeward Islands}}
| score-team1-inns1 = 313 (100.2 overs)
| runs-team1-inns1 = [[Shamarh Brooks]] 63 (116)
| wickets-team1-inns1 = [[Alzarri Joseph]] 5/42 (24.2 overs)

| score-team2-inns1 = 163 (61.2 overs)
| runs-team2-inns1 = [[Nkrumah Bonner]] 70 (169)
| wickets-team2-inns1 = [[Kemar Roach]] 3/29 (14 overs)

| score-team1-inns2 = 
| runs-team1-inns2 = 
| wickets-team1-inns2 =

| score-team2-inns2 = 124 (59 overs) ([[follow-on|f/o]])
| runs-team2-inns2 = [[Keacy Carty]] 79 (181)
| wickets-team2-inns2 = [[Kemar Roach]] 4/18 (16 overs)

| venue = [[Kensington Oval]], [[Bridgetown]]
| toss = Barbados won the toss and elected to bat.
| umpires = [[Graham Lloyd]] and [[Leslie Reifer (umpire)|Leslie Reifer]]
| motm = [[Kemar Roach]] (Barbados)
| rain = 
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1071094.html Scorecard]
| result = Barbados won by an innings and 26 runs
| notes = [[Jermaine Otto]] (Leeward Islands) made his first-class debut.
}}

=== راؤنڈ 7 ===
{{Test match
| date = 17–20 مارچ 2017
| team1 = {{cr-rt|Windward Islands}}
| team2 = {{cr|Barbados}}
| score-team1-inns1 = 293 (85 overs)
| runs-team1-inns1 = [[Devon Smith]] 103 (196)
| wickets-team1-inns1 = [[Kemar Roach]] 4/22 (15 overs)

| score-team2-inns1 = 324 (76.5 overs)
| runs-team2-inns1 = [[Kevin Stoute]] 61 (82)
| wickets-team2-inns1 = [[Shermon Lewis]] 3/56 (14 overs)

| score-team1-inns2 = 71 (25.1 overs)
| runs-team1-inns2 = [[Shane Shillingford]] 16 (13)
| wickets-team1-inns2 = [[Roston Chase]] 7/22 (12.1 overs)

| score-team2-inns2 = 41/1 (4 overs)
| runs-team2-inns2 = [[Anthony Alleyne]] 26 (15)
| wickets-team2-inns2 = [[Liam Sebastien]] 1/12 (1 over)

| venue = [[Kensington Oval]], [[Bridgetown]]
| toss = Windward Islands won the toss and elected to bat.
| umpires = [[Zahid Bassarath]] and [[Gregory Brathwaite]]
| motm = [[Roston Chase]] (Barbados)
| rain = 
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1071095.html Scorecard]
| result = Barbados won by 9 wickets
| notes =
}}
----
{{Test match
| date = 17–20 مارچ 2017
| team1 = {{cr-rt|Trinidad and Tobago}}
| team2 = {{cr|Guyana}}
| score-team1-inns1 = 202 (76.1 overs)
| runs-team1-inns1 = [[Isaiah Rajah]] 41 (96)
| wickets-team1-inns1 = [[Romario Shepherd]] 2/36 (16.2 overs)

| score-team2-inns1 = 330 (124 overs)
| runs-team2-inns1 = [[Assad Fudadin]] 57 (135)
| wickets-team2-inns1 = [[Marlon Richards]] 4/57 (25 overs)

| score-team1-inns2 = 183 (57.5 overs)
| runs-team1-inns2 = [[Isaiah Rajah]] 40 (84)
| wickets-team1-inns2 = [[Veerasammy Permaul]] 7/48 (25.5 overs)

| score-team2-inns2 = 56/0 (12.4 overs)
| runs-team2-inns2 = [[Shimron Hetmyer]] 44[[not out|*]] (40)
| wickets-team2-inns2 =

| venue = [[Queen's Park Oval]], [[Port of Spain]]
| toss = Trinidad and Tobago won the toss and elected to bat.
| umpires = [[Graham Lloyd]] and [[Peter Nero (umpire)|Peter Nero]]
| motm = [[Veerasammy Permaul]] (Guyana)
| rain = 
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1071096.html Scorecard]
| result = Guyana won by 10 wickets
| notes = [[Keemo Paul]] (Guyana) and [[Anderson Phillip]] (Trinidad and Tobago) both made their first-class debuts.
}}
----
{{Test match
| date = 17–20 مارچ 2017
| daynight = Yes
| team1 = {{cr-rt|Leeward Islands}}
| team2 = {{cr|Jamaica}}
| score-team1-inns1 = 71 (34.4 overs)
| runs-team1-inns1 = [[Rahkeem Cornwall]] 29 (41)
| wickets-team1-inns1 = [[Jerome Taylor]] 5/31 (14 overs)

| score-team2-inns1 = 56 (29.1 overs)
| runs-team2-inns1 = [[Andre McCarthy]] 13 (41)
| wickets-team2-inns1 = [[Jeremiah Louis]] 4/4 (10 overs)

| score-team1-inns2 = 133 (50 overs)
| runs-team1-inns2 = [[Jahmar Hamilton]] 45 (98)
| wickets-team1-inns2 = [[Rovman Powell]] 2/12 (7 overs)

| score-team2-inns2 = 114 (37.5 overs)
| runs-team2-inns2 = [[Jermaine Blackwood]] 47 (90)
| wickets-team2-inns2 = [[Alzarri Joseph]] 5/43 (15.5 overs)

| venue = [[Sabina Park]], [[Kingston, Jamaica|Kingston]]
| toss = Jamaica won the toss and elected to field.
| umpires = [[Christopher Taylor (umpire)|Christopher Taylor]] and [[Joel Wilson (umpire)|Joel Wilson]]
| motm = [[Jeremiah Louis]] (Leeward Islands)
| rain = No play was possible on day 1.
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1071097.html Scorecard]
| result = Leeward Islands won by 34 runs
| notes =
}}

=== راؤنڈ 8 ===
{{Test match
| date = 23–27 مارچ 2017
| team1 = {{cr-rt|Barbados}}
| team2 = {{cr|Guyana}}
| score-team1-inns1 = 480/3[[Declaration and forfeiture#Declaration|d]] (137 overs)
| runs-team1-inns1 = [[Shai Hope]] 215[[not out|*]] (391)
| wickets-team1-inns1 = [[Romario Shepherd]] 2/111 (27 overs)

| score-team2-inns1 = 250 (89.2 overs)
| runs-team2-inns1 = [[Anthony Bramble]] 77 (115)
| wickets-team2-inns1 = [[Miguel Cummins]] 5/41 (18.2 overs)

| score-team1-inns2 = 322 (119.2 overs)
| runs-team1-inns2 = [[Shivnarine Chanderpaul]] 63 (113)
| wickets-team1-inns2 = [[Miguel Cummins]] 3/57 (22 overs)

| score-team2-inns2 = 75/5 (12 overs)
| runs-team2-inns2 = [[Shai Hope]] 35 (34)
| wickets-team2-inns2 = [[Raymon Reifer]] 4/49 (6 overs)

| venue = [[Kensington Oval]], [[Bridgetown]]
| toss = Barbados won the toss and elected to bat.
| umpires = [[Jonathan Blades]] and [[Patrick Gustard]]
| motm = [[Shai Hope]] (Barbados)
| rain = 
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1071099.html Scorecard]
| result = Match drawn
| notes = [[Keon Harding]] (Barbados) and [[Clinton Pestano]] (Guyana) both made their first-class debuts.
* ''There was no play on 26 مارچ, as the venue was used for the [[Twenty20 International]] fixture between [[Pakistani cricket team in the West Indies in 2016–17#1st T20I|the West Indies and Pakistan]].''&lt;ref name=&quot;T20I&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1077947.html |title=Pakistan tour of West Indies, 1st T20I: West Indies v Pakistan at Bridgetown, Mar 26, 2017 |work=ESPN Cricinfo |accessdate=27 مارچ 2017}}&lt;/ref&gt;
}}
----
{{Test match
| date = 24–27 مارچ 2017
| team1 = {{cr-rt|Windward Islands}}
| team2 = {{cr|Leeward Islands}}
| score-team1-inns1 = 540 (127 overs)
| runs-team1-inns1 = [[Sunil Ambris]] 231 (256)
| wickets-team1-inns1 = [[Rahkeem Cornwall]] 4/151 (44 overs)

| score-team2-inns1 = 240 (89.3 overs)
| runs-team2-inns1 = [[Nkrumah Bonner]] 55 (108)
| wickets-team2-inns1 = [[Shane Shillingford]] 6/78 (34.3 overs)

| score-team1-inns2 = 351 (114.4 overs)
| runs-team1-inns2 = [[Keacy Carty]] 103 (178)
| wickets-team1-inns2 = [[Shane Shillingford]] 6/114 (34.4 overs)

| score-team2-inns2 = 52/3 (14.4 overs)
| runs-team2-inns2 = [[Tyrone Theophile]] 32[[not out|*]] (52)
| wickets-team2-inns2 = [[Rahkeem Cornwall]] 3/23 (7.4 overs)

| venue = [[Warner Park Sporting Complex|Warner Park]], [[Basseterre]]
| toss = Leeward Islands won the toss and elected to field.
| umpires = Danesh Ramdhanie and [[Carl Tuckett]]
| motm = [[Sunil Ambris]] (Windward Islands)
| rain = 
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1071098.html Scorecard]
| result = Windward Islands won by 7 wickets
| notes =
}}
----
{{Test match
| date = 24–27 مارچ 2017
| team1 = {{cr-rt|Jamaica}}
| team2 = {{cr|Trinidad and Tobago}}
| score-team1-inns1 = 201 (50.4 overs)
| runs-team1-inns1 = [[Jermaine Blackwood]] 68 (84)
| wickets-team1-inns1 = [[Imran Khan (cricketer, born 1984)|Imran Khan]] 4/28 (9.4 overs)

| score-team2-inns1 = 174 (84.2 overs)
| runs-team2-inns1 = [[Kyle Hope]] 67 (219)
| wickets-team2-inns1 = [[Nikita Miller]] 4/39 (28 overs)

| score-team1-inns2 = 201 (55.3 overs)
| runs-team1-inns2 = [[Fabian Allen]] 60 (68)
| wickets-team1-inns2 = [[Rayad Emrit]] 3/30 (8 overs)

| score-team2-inns2 = 141 (43.5 overs)
| runs-team2-inns2 = [[Marlon Richards]] 47 (42)
| wickets-team2-inns2 = [[Nikita Miller]] 5/45 (16.5 overs)

| venue = [[Queen's Park Oval]], [[Port of Spain]]
| toss = Trinidad and Tobago won the toss and elected to field.
| umpires = [[Zahid Bassarath]] and [[Deighton Butler]]
| motm = 
| rain = 
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1071100.html Scorecard]
| result = Jamaica won by 87 runs
| notes =
}}

=== راؤنڈ 9 ===
{{Test match
| date = 7–10 اپریل 2017
| team1 = {{cr-rt|Jamaica}}
| team2 = {{cr|Windward Islands}}
| score-team1-inns1 = 56 (19.4 overs)
| runs-team1-inns1 = [[Oraine Williams]] 15 (18)
| wickets-team1-inns1 = [[Kyle Mayers]] 6/29 (9.4 overs)

| score-team2-inns1 = 223/9[[Declaration and forfeiture#Declaration|d]] (88 overs)
| runs-team2-inns1 = [[Devon Smith]] 100[[not out|*]] (253)
| wickets-team2-inns1 = [[Nikita Miller]] 5/58 (36 overs)

| score-team1-inns2 = 262 (75.2 overs)
| runs-team1-inns2 = [[Fabian Allen]] 77 (95)
| wickets-team1-inns2 = [[Shane Shillingford]] 7/91 (30.2 overs)

| score-team2-inns2 = 96/2 (28.4 overs)
| runs-team2-inns2 = [[Tyrone Theophile]] 36 (72)
| wickets-team2-inns2 = [[Dennis Bulli]] 1/15 (4 overs)

| venue = [[Arnos Vale Stadium]], [[Kingstown]], [[Saint Vincent and the Grenadines|St Vincent]]
| toss = Jamaica won the toss and elected to bat.
| umpires = [[Deighton Butler]] and [[Leslie Reifer (umpire)|Leslie Reifer]]
| motm = [[Devon Smith]] (Windward Islands)
| rain = 
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1071101.html Scorecard]
| result = Windward Islands won by 8 wickets
| notes = [[Oraine Williams]] (Jamaica) made his first-class debut.
}}
----
{{Test match
| date = 7–10 اپریل 2017
| daynight = Yes
| team1 = {{cr-rt|Trinidad and Tobago}}
| team2 = {{cr|Barbados}}
| score-team1-inns1 = 196 (68.1 overs)
| runs-team1-inns1 = [[Roshon Primus]] 60 (80)
| wickets-team1-inns1 = [[Kevin Stoute]] 4/51 (18 overs)

| score-team2-inns1 = 168 (64 overs)
| runs-team2-inns1 = [[Kevin Stoute]] 81[[not out|*]] (137)
| wickets-team2-inns1 = [[Roshon Primus]] 4/21 (10 overs)

| score-team1-inns2 = 211 (59.3 overs)
| runs-team1-inns2 = [[Roshon Primus]] 51 (62)
| wickets-team1-inns2 = [[Justin Greaves]] 5/63 (17 overs)

| score-team2-inns2 = 109 (40 overs)
| runs-team2-inns2 = [[Justin Greaves]] 20 (36)
| wickets-team2-inns2 = [[Roshon Primus]] 5/21 (9 overs)

| venue = [[Kensington Oval]], [[Bridgetown]]
| toss = Trinidad and Tobago won the toss and elected to bat.
| umpires = [[Jonathan Blades]] and [[Christopher Taylor (umpire)|Christopher Taylor]]
| motm = [[Roshon Primus]] (Trinidad and Tobago)
| rain = 
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1071103.html Scorecard]
| result = Trinidad and Tobago won by 130 runs
| notes = [[Preston McSween]], [[Rachid O'Neale]] (Barbados), [[Akiel Cooper]], [[Amir Jangoo]] and [[Tion Webster]] (Trinidad and Tobago) all made their first-class debuts.
}}
----
{{Test match
| date = 21–24 اپریل 2017
| team1 = {{cr-rt|Guyana}}
| team2 = {{cr|Leeward Islands}}
| score-team1-inns1 = 187 (62.4 overs)
| runs-team1-inns1 = [[Leon Johnson (cricketer)|Leon Johnson]] 33 (74)
| wickets-team1-inns1 = [[Rahkeem Cornwall]] 6/68 (26.4 overs)

| score-team2-inns1 = 306 (127.2 overs)
| runs-team2-inns1 = [[Jacques Taylor]] 72 (160)
| wickets-team2-inns1 = [[Raymon Reifer]] 6/74 (30 overs)

| score-team1-inns2 = 143 (53.3 overs)
| runs-team1-inns2 = [[Chandrapaul Hemraj]] 29 (59)
| wickets-team1-inns2 = [[Gavin Tonge]] 3/33 (16 overs)

| score-team2-inns2 = 25/0 (9.1 overs)
| runs-team2-inns2 = [[Chesney Hughes]] 14[[not out|*]] (20)
| wickets-team2-inns2 =

| venue = [[Providence Stadium]], [[Guyana]]
| toss = Guyana won the toss and elected to bat.
| umpires = [[Nigel Duguid]] and Danesh Ramdhanie
| motm = [[Rahkeem Cornwall]] (Leeward Islands)
| rain = 
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1071102.html Scorecard]
| result = Leeward Islands won by 10 wickets
| notes = This match was original scheduled to be played between 7–10 اپریل 2017.
* '' [[Akenie Adams]], [[Bhaskar Yadram]] (Guyana) and [[Elvin Berridge]] (Leeward Islands) all made their first-class debuts.''
}}

=== راؤنڈ 10 ===
{{Test match
| date = 15–18 اپریل 2017
| team1 = {{cr-rt|Windward Islands}}
| team2 = {{cr|Guyana}}
| score-team1-inns1 = 95 (28.1 overs)
| runs-team1-inns1 = [[Sunil Ambris]] 29 (42)
| wickets-team1-inns1 = [[Keemo Paul]] 6/28 (10.1 overs)

| score-team2-inns1 = 379 (112 overs)
| runs-team2-inns1 = [[Assad Fudadin]] 125 (189)
| wickets-team2-inns1 = [[Delorn Johnson]] 5/46 (23 overs)

| score-team1-inns2 = 162 (46.1 overs)
| runs-team1-inns2 = [[Devon Smith]] 61 (117)
| wickets-team1-inns2 = [[Gudakesh Motie]] 4/45 (9 overs)

| score-team2-inns2 = 
| runs-team2-inns2 = 
| wickets-team2-inns2 =

| venue = [[Providence Stadium]], [[Guyana]]
| toss = Windward Islands won the toss and elected to bat.
| umpires = [[Zahid Bassarath]] and [[Shannon Crawford (umpire)|Shannon Crawford]]
| motm = [[Keemo Paul]] (Guyana)
| rain = 
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1071104.html Scorecard]
| result = Guyana won by an innings and 122 runs
| notes = [[Sherfane Rutherford]] (Guyana) made his first-class debut.
}}
----
{{Test match
| date = 15–18 اپریل 2017
| team1 = {{cr-rt|Trinidad and Tobago}}
| team2 = {{cr|Leeward Islands}}
| score-team1-inns1 = 553 (135.4 overs)
| runs-team1-inns1 = [[Yannic Cariah]] 196 (261)
| wickets-team1-inns1 = [[Jason Campbell (cricketer)|Jason Campbell]] 3/100 (29 overs)

| score-team2-inns1 = 299 (107.5 overs)
| runs-team2-inns1 = [[Chesney Hughes]] 71 (133)
| wickets-team2-inns1 = [[Imran Khan (cricketer, born 1984)|Imran Khan]] 5/66 (28 overs)

| score-team1-inns2 = 
| runs-team1-inns2 = 
| wickets-team1-inns2 =

| score-team2-inns2 = 237 (79.5 overs) ([[follow-on|f/o]])
| runs-team2-inns2 = [[Montcin Hodge]] 96 (222)
| wickets-team2-inns2 = [[Imran Khan (cricketer, born 1984)|Imran Khan]] 6/74 (32.5 overs)

| venue = [[Warner Park Sporting Complex|Warner Park]], [[Basseterre]]
| toss = Leeward Islands won the toss and elected to field.
| umpires = [[Patrick Gustard]] and [[Carl Tuckett]]
| motm = [[Imran Khan (cricketer, born 1984)|Imran Khan]] (Trinidad and Tobago)
| rain = 
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1071105.html Scorecard]
| result = Trinidad and Tobago won by an innings and 17 runs
| notes =
}}
----
{{Test match
| date = 15–18 اپریل 2017
| team1 = {{cr-rt|Barbados}}
| team2 = {{cr|Jamaica}}
| score-team1-inns1 = 377 (118.1 overs)
| runs-team1-inns1 = [[Justin Greaves]] 114 (205)
| wickets-team1-inns1 = [[Derval Green]] 3/57 (17 overs)

| score-team2-inns1 = 224 (64.3 overs)
| runs-team2-inns1 = [[Devon Thomas]] 59 (78)
| wickets-team2-inns1 = [[Justin Greaves]] 3/40 (9 overs)

| score-team1-inns2 = 187 (57.1 overs)
| runs-team1-inns2 = [[Kevin Stoute]] 52 (102)
| wickets-team1-inns2 = [[Nikita Miller]] 4/46 (22.1 overs)

| score-team2-inns2 = 314 (87.1 overs)
| runs-team2-inns2 = [[Chadwick Walton]] 93 (181)
| wickets-team2-inns2 = [[Jomel Warrican]] 5/87 (26.1 overs)

| venue = [[Kensington Oval]], [[Bridgetown]]
| toss = Jamaica won the toss and elected to field.
| umpires = [[Peter Nero (umpire)|Peter Nero]] and [[Leslie Reifer (umpire)|Leslie Reifer]]
| motm = [[Justin Greaves]] (Barbados)
| rain = 
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1071106.html Scorecard]
| result = Barbados won by 26 runs
| notes = [[Ryan Wiggins]] (Barbados) made his first-class debut.
}}

== حوالے ==
{{حوالے}}

[[گٹھ:ویسٹ انڈیز کرکٹ وچ 2017ء]]
[[گٹھ:ویسٹ انڈیز کرکٹ وچ 2016ء]]
[[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]]
[[گٹھ:مضمون مع مختصر وضاحت]]</text>
      <sha1>t6rho7behf3sk53t2e4l5vhrqnm52si</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اینڈی برنہم</title>
    <ns>0</ns>
    <id>149211</id>
    <revision>
      <id>708735</id>
      <timestamp>2026-07-21T06:36:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abbas dhothar</username>
        <id>361</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;{{خانہ معلومات شخصیت}} '''اینڈریو مری برنہم''' {{ہور نام|انگریزی=Andrew Murray Burnham}} اک برطانوی سیاست دان نيں جو 20 جولائ‏ی 2026ء تو‏ں [[وزیراعظم مملکت متحدہ|مملکت متحدہ دے وزیرِ اعظم]] تے [[لیبر پارٹی (مملکت متحدہ)|لیبر پارٹی]] دے سربراہ دے طور اُتے خدمات انجام دے رہے...؜&quot; نال صفحہ بنایا گیا۔</comment>
      <origin>708735</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2496" sha1="50ahx0jtp42ykbs7ua53a9amvz5wh1t" xml:space="preserve">{{خانہ معلومات شخصیت}}
'''اینڈریو مری برنہم''' {{ہور نام|انگریزی=Andrew Murray Burnham}} اک برطانوی سیاست دان نيں جو 20 جولائ‏ی 2026ء تو‏ں [[وزیراعظم مملکت متحدہ|مملکت متحدہ دے وزیرِ اعظم]] تے [[لیبر پارٹی (مملکت متحدہ)|لیبر پارٹی]] دے سربراہ دے طور اُتے خدمات انجام دے رہے نيں۔ اوہ جون 2026ء تو‏ں [[میکر فیلڈ]] دے [[رکنِ پارلیمان (مملکت متحدہ)|رکنِ پارلیمان]] (ایم پی) نيں تے 2017ء تو‏ں 2026ء تک [[مانچسٹر عظمی]] دے [[میئر]] رہ‏‏ے۔ 2001ء تو‏ں 2017ء تک اوہ [[لائی (برطانیہ)|لائی]] دے رکنِ پارلیمان رہے تے کابینہ وچ کئی عہدےآں اُتے فائز رہے؛ انہاں وچ سب تو‏ں حالیہ عہدہ 2009ء تو‏ں 2010ء دے دوران اودو‏ں دے وزیرِ اعظم [[گورڈن براؤن]] د‏‏ی کابینہ وچ وزیرِ صحت دا سی۔ [[لیبر تے کوآپریٹو پارٹی]] دے رکن برنہم خود نو‏‏ں اک [[اشتراکیت]] [[اشتراکیت|پسند]] تے لیبر پارٹی دے [[نرم کھبے بازو]] دھڑے تو‏ں وابستہ قرار دیندے نيں تے انہاں دے سیاسی نظریے نو‏‏ں &quot;مانچسٹریت&quot; (Manchesterism) دا ناں دتا گیا ا‏‏ے۔

وہ 2001ء تو‏ں 2026ء دے درمیان سرگرم عمل رہ‏‏ے۔
وہ [[Leigh Genesis F.C.]] دے لئی کھیل چکے نيں۔

== حوالے ==
{{حوالے}}

== باہرلے جوڑ ==
{{ویکی ذخائر دا زمرہ}}

{{افراد-نامکمل}}

[[گٹھ:1970 دے جم]]
[[گٹھ:آئرش نژاد انگریز شخصیتاں]]
[[گٹھ:انگریز رومن کیتھولک]]
[[گٹھ:برطانوی اشتراکیت پسند]]
[[گٹھ:برطانوی حامی حقوق نسواں]]
[[گٹھ:زندہ شخصیتاں]]
[[گٹھ:فٹز ولیم کالج، کیمبرج دے فضلا]]
[[گٹھ:مملکت متحدہ ارکان پارلیمان 2001–05ء]]
[[گٹھ:مملکت متحدہ ارکان پارلیمان 2005–10ء]]
[[گٹھ:مملکت متحدہ ارکان پارلیمان 2010–15ء]]
[[گٹھ:مملکت متحدہ ارکان پارلیمان 2015–17ء]]
[[گٹھ:مملکت متحدہ د‏‏ی پریوی کونسل دے ارکان]]</text>
      <sha1>50ahx0jtp42ykbs7ua53a9amvz5wh1t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لیکویلی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>149212</id>
    <revision>
      <id>708736</id>
      <timestamp>2026-07-21T06:42:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abbas dhothar</username>
        <id>361</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the page &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1365198601|Likweli]]&quot;</comment>
      <origin>708736</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14438" sha1="cpzwwec4e5azboejc7vpm93ypckpcsz" xml:space="preserve">
'''لیکویلی''' ( '''''کولوبس کنگوئنسس''''' ) کولوبس جینس ''[[کالا چٹا کولوبس|کولوبس]]'' دے [[پرانی دنیا دے باندر|پرانے دنیا دے باندراں]] دی اک ونڈ اے۔  ایہ مشرقی وسطی [[لوکراج کانگو|جمہوری جمہوریہ کانگو]] (ڈی آر سی) وچ [[لومامی دریا|دریائے لومامی]] تے دریائے لیلو دے درمیان نشیب بارش دے جنگلات دے اک چھوٹے تو ں علاقے وچ مقامی اے ، جس وچو ں زیادہ تر لومامی نیشنل پارک دے اندر واقع ا ے۔  باقاعدہ طور تے 2026 وچ بیان کیتا گیا ، ایہ ''کولوبس'' دی ستویں تسلیم شدہ پرجاتی اے تے پچھلے 75 سالاں وچ بیان کیتی گئی افریقی بندر دی پنجویں نویںA four-year comparative study by researchers, completed in 2026, recorded likweli mating calls and vocalizations. The analysis revealed that the species' vocalizations are highly distinct from those of other genus members پرجاتی اے۔  

بندر نکا ہوندا اے (اک کولوبس لئی) تے زیادہ تر کالا ہوندا اے۔ ایہ منہ تے ناک دے آسے پاسے ننگی جلد دے گلابی توں سنتری کریم دے پیچ نال ممتاز اے، جو اک سیاہ چہرے دے خلاف اے جس چ اکھاں دے آسے پاسے اک سرمئی ماسک شامل اے، تے مقعد دے آسے پاسے اک نمایاں چٹا پیچ اے۔  [[جینیٹکس|جینیاتی]] ، جسمانی ، تے صوتی ثبوت اس دے سب تو ں نیڑےی رشتہ دار نو ں مغربی وسطی افریقہ دے [[کالا کولوبس|بلیک کولوبس]] ( ''Colobus satanas'' ) دے طور اُتے شناخت کردے نيں ، جو {{Convert|1200|km|mi}} تو ں زیادہ ا ے۔ دور۔ اندازہ لگایا گیا اے کہ لیکویلی تقریباً 5 ملین سال پہلے کالے کولوبس توں وکھ ہو گیا سی، جہڑا کہ جینس دے اندر جانی جان آلی سب توں ڈوہنگی تقسیم اے۔   اس دے کھوجیاں نے سفارش کیتی اے کہ اس A four-year comparative study by researchers, completed in 2026, recorded likweli mating calls and vocalizations. The analysis revealed that the species' vocalizations are highly distinct from those of other genus membersنوں آئی یو سی این ریڈ لسٹ وچ [[مکدیاں نسلاں|خطرے توں دوچار دے]] طور تے درجہ دتا جائے۔ 

== درجہ بندی ==
''کولوبس کنگوئنسس نو'' جولائی 2026 وچ جرنل ''پی ایل او ایس ون'' وچ جان اے ہارٹ، جونیئر ڈی امبوکو تے کیٹ ایم ڈیٹویلر دی اگوائی وچ اک ٹیم نے بیان کیتا سی، جہڑی A four-year comparative study by researchers, completed in 2026, recorded likweli mating calls and vocalizations. The analysis revealed that the species' vocalizations are highly distinct from those of other genus membersلوکورو وائلڈ لائف ریسرچ فاؤنڈیشن، فرینکفرٹ زولوجیکل سوسائٹی ، فلوریڈا اٹلانٹک یونیورسٹی تے [[ییل یونیورسٹی]] سمیت اداریاں دے محققین دے نال کم کر رئی سی۔   ایہ خاندان [[پرانی دنیا دے باندر|سرکوپیتھیسیڈی]] ، ذیلی خاندان کولوبین ، تے جینس ''[[کالا چٹا کولوبس|کولوبس]]'' وچ رکھیا گیا اے ، جس وچ پہلے چھ پرجاتیاں اُتے مشتمل سمجھیا جاندا سی۔ 

ہولو ٹائپ اک بالغ مرد جلد تے کنکال اے ( ییل پیبوڈی میوزیم ، وائی پی ایم ایم اے ایم 17307)، جس چ دو بالغ مادہ پیرا ٹائپ دے طور تے نامزد کیتیاں گئیاں نیں; نمونے پارک گشت دے دوران شکاریاں توں ضبط کیتے گئے مردہ افراد توں حاصل کیتے گئے ہن۔ ایہ قسم دا مقام لومامی نیشنل پارک، تشوپو صوبے دے بائیونڈو سیکٹر چ لومامیA four-year comparative study by researchers, completed in 2026, recorded likweli mating calls and vocalizations. The analysis revealed that the species' vocalizations are highly distinct from those of other genus members دریا دے چڑھدے کنارے تے اے۔ 

=== اتپتی ===
مخصوص لقب ''congoensis'' جمہوری جمہوریہ کانگو تک پرجاتیاں دی پابندی توں مراد اے; مصنفین نے اینوں اپنے علم دے مطابق، ملک دے ناں تے رکھیا گیا پہلا پرائمیٹ قرار دتا اے۔   تجویز کردہ عام ناں ، ''لیکویلی'' ، دریائے لومامی دے مغرب وچ رہنے والے بلانگا لوکاں دے ذریعہ استعمال ہونے والا اک مقامی ناں ا ے۔ اس دی حد دے مشرقی کنارے تے میٹوکو کمیونٹیز اس دی بجائے اس نوں ''کاسابا نکونی'' کہندے نیںA four-year comparative study by researchers, completed in 2026, recorded likweli mating calls and vocalizations. The analysis revealed that the species' vocalizations are highly distinct from those of other genus members، جس دا مطلب اے &quot;شاخ ہلان آلا&quot;۔  

=== فائیلوجینی ===
مائٹوکونڈریل ڈی این اے دے تجزیےA four-year comparative study by researchers, completed in 2026, recorded likweli mating calls and vocalizations. The analysis revealed that the species' vocalizations are highly distinct from those of other genus members نے ''سی کونگوئنسس نو'' بلیک کولوبس ( ''سی سیٹناس'' ) دی بھین پرجاتی دے طور تے برآمد کیتا، جس چ دوویں مل کے دوجیاں ساریاں ''کولوبس'' پرجاتیاں دی بھین نسب تشکیل دیندے ہن۔  کھوپڑی تے دنداں دی اناٹومی تے دہاڑن آلیاں آوازاں دے موازنہ نے وی ''سی سیٹناس'' دے نال نیڑے دے تعلقات دی نشاندہی کیتی۔  جیواشم-انشانکن تخمینے دا استعمال کردے ہوئے، دو پرجاتیاں دے وچکار انحراف تقریباً 5.0 ملین سال پہلے (تقریبا 4.3–5.8 ملین سال دے 95٪ سب توں ودھ پچھلے کثافت دے وقفے دے نال) دا تعین کیتا گیا سی، جو ''کولوبسA four-year comparative study by researchers, completed in 2026, recorded likweli mating calls and vocalizations. The analysis revealed that the species' vocalizations are highly distinct from those of other genus members'' باندراں وچ ہلے تیکر شناخت شدہ سب توں ڈوہنگی انحراف دی نمائندگی کردا اے۔  

== تفصیل ==
''کولوبس کانگوئنسس'' اک نکا، لمی پونچھ آلا کولوبس اے جہدے وچ جنساں دے وشکار کوٹ دے رنگ وچ تھوڑا فرق ہوندا اے۔ جسم، انگاں تے پونچھ دا پیلاج کالا ہوندا اے، جس دے اوپری موڈھیاں تے پٹھ تے سب توں لمے وال ہوندے نیں، جہڑے کجھ لوکاں چ چمک تے کیپ ورگی شکل پیدا کر سکدے نیں۔  &lt;ref&gt;{{Cite news|last=Woodford|first=James|date=15 July 2026|title=Congolese monkey with mask-like face and strong BO is new to science|url=https://www.newscientist.com/article/2579257-congolian-monkey-with-mask-like-face-and-strong-bo-is-new-to-science/}}&lt;/ref&gt; سب توں وکھری خصوصیت منہ تے فلٹرم دے آلے دوالے تے ناک دے تھلویں حصیاں تک پھیلی ہوئی ننگی، گلابی توں سنتری کریم دی جلد دا اک نمایاں ٹکڑا اے، جہڑا دوجی صورت وچ کالے چہرے دے نال تیزی نال برعکس اے; گالھاں تے مندراں تے گہری سرمئی جلد چہرے نو ماسک ورگی شکل دیندی اے۔  کن وڈے، کالے تے حاشیے تے جوڑے ہوئے ہوندے نیں۔ دوہاں جنساں دے مقعد دے آلے دوالے چمڑی دا اک چنگا چٹا دھبہ ہوندا اے۔ ایہ پیچ مادہ چ وڈا تے بغیر والاں دے ہوندا اے، تے نراںA four-year comparative study by researchers, completed in 2026, recorded likweli mating calls and vocalizations. The analysis revealed that the species' vocalizations are highly distinct from those of other genus members چ باریک چٹے والاں نال تھوڑا جیہا ڈھکیا ہوندا اے۔  

محققین دے چار سالہ تقابلی مطالعے، جہڑا 2026 وچ مکمل ہویا، نے لیکویلی ملن دیاں کالاں تے آوازاں نوں ریکارڈ کیتا۔ تجزیہ توں پتہ چلدا اے کہ پرجاتیاں دے ووکلائزیشن دوجے A four-year comparative study by researchers, completed in 2026, recorded likweli mating calls and vocalizations. The analysis revealed that the species' vocalizations are highly distinct from those of other genus membersجینس ممبراں توں بہت وکھرے ہن۔ 

ایہ پرجاتی A four-year comparative study by researchers, completed in 2026, recorded likweli mating calls and vocalizations. The analysis revealed that the species' vocalizations are highly distinct from those of other genus membersجسم دے وزن تے کھوپڑی دے ناپ وچ وی جینس دے دوجے سارے ممبراں نالوں نکی اے۔   ایہ نیڑے دے رشتہ دار کالے کولوبس توں مختلف اے، جہدا چہرہ مکمل طور تے کالا اے، اپنے چہرے دے ہلکے پیچ، اس دے وسیع چٹے پیریانل پیچ، اس دے نکے سائز، اس دے نکے پچھلے وال، تے پونچھ دے مڈھ تے لمے والاں دے اک ٹفٹ دی عدم موجودگی دی وجہ توں۔  

== تقسیم تے رہائش گاہ ==
''سی کونگوینسس'' دی معلوم رینج تقریباً 1,700 احاطہ کردی اے۔   مشرقی وسطی ڈی آر سی دے ٹشوپو تے مانیما دے صوبےآں وچ، تشواپا -لومامی- لوالابا (ٹی ایل 2) انٹرفلیو دے اندر۔  ایہ دریائے لومامی دے چڑھدے کنارے توں چڑھدے ول دریائے لیلو تک آندا اے جہڑا [[کانگو دریا|دریائے کانگو]] دا اک معاون دریا اے۔ بظاہر مناسب جنگل دے باوجود، ایہ لومامی دے مغرب چ نئیں پایا گیا۔  ریکارڈ شدہ بلندیاں تقریباً 390  توں 500A four-year comparative study by researchers, completed in 2026, recorded likweli mating calls and vocalizations. The analysis revealed that the species' vocalizations are highly distinct from those of other genus members ہوندیاں نیں سمندر دی سطح توں اُپر ۔ 

باندر وڈی حد تک لمے، بند چھتری آلے جنگل تک محدود اے جہڑا گہری مٹی دی مٹی تے اگدا اے تے ٹیرا فرم جنگل دے جزیرےآں تک، جتھے ایہ دو ہور کولوبائن بندراں، لومامی ریڈ کولوبس ( ''پیلیوکولوبس پارمینٹیری'' ) تے [[انگولا کولوبس]] ( ''کولوبس اینگولنسس'' ) دے نال رہندا اے۔  اس دی زیادہ تر حد لومامی نیشنل پارک دے اندر واقع اے۔  

== رویہ تے ماحولیات ==
''کولوبس کانگوئنسس'' درختاں تے رہندا اے تے جنگل دی چھتری چ رہندا اے۔ ایہ اکثر چھ افراد دے اوسطاً نکے گروپاں وچ ویکھیا جاندا سی، اکثر دوجے بندراں دے نال مخلوط پرجاتیاں دے تعلقات وچ۔   محققین نے اس نو خاموش تے مشاہدہ کرنا مشکل قرار دتا، کیونکہ سامنا کرن تے فرار ہون دی بجائے، گروپ چھتری چ اُچے چڑھدے نیں تے محققین نو ویکھدے نیں۔   اٹھ ہور پرائمیٹ پرجاتیاں اس دی حد نوں سانجھا کردیاں نیں، جنہاں چوں [[بونوبو]] ( ''پین پینیسکوس'' ) شامل اے۔ 

دوجے کولوبس بندراں دی طرح، ایہ پرجاتی اُچی، ڈوہنگی دہاڑ آلی آوازاں پیدا کردی اے، جہڑی اکثر سویر دے آسے پاسے سنی جاندی اے۔ اس دی دہاڑاں ساختی طور تے کالے کولوبس دے دہاڑاں نال سب توں زیادہ ملدیاں نیں، تیز نبض دی شرح، ہائی فریکوئنسی، تے فریکوئنسی ماڈیولیشن دا اشتراک کردیاں نیں، تے اوہناں دی نبض دی شرح تے دہاڑن آلیاں ترتیباں دے وچکار اک خصوصیت دے ذریعہ ہمدرد انگولا کولوبس دے دہاڑاں توں ممتاز کیتی جا سکدی اے۔  گرجنا کئی سیاق و سباق وچ ریکارڈ کیتا گیا سی ، جس وچ اک تاج دار عقاب ( ''Stephanoaetus coronatus'' ) دے حملے دے دوران اک شدید حملہ وی شامل سی۔ 

== تحفظ ==
بیان کرن آلے مصنفین نے آئی یو سی این ریڈ لسٹ پیمانے تے [[مکدیاں نسلاں|خطرے توں دوچار]] دی ابتدائی حیثیت تجویز کیتی، پرجاتیاں دی بہت چھوٹی رینج تے آبادی دا حوالہ دیندے ہوئے، شکار تے رہائش گاہ دے نقصان دے ودھدے ہوئے متوقع اثرات دے نال۔   انہاں نے لومامی نیشنل پارک دے مسلسل تحفظ تے گوانڈھی برادریاں دے نال تعاون نو بندر دے شکار نو حوصلہ شکنی کرن دے لیی اس دی بقا دے سب توں اہم اقدامات دے طور تے نشاندہی کیتا۔  

== حوالے ==
 
[[گٹھ:جنور]]
[[گٹھ:ترجمے نوں سمکھیاواں چاہیدیاں]]</text>
      <sha1>cpzwwec4e5azboejc7vpm93ypckpcsz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>708737</id>
      <parentid>708736</parentid>
      <timestamp>2026-07-21T06:43:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abbas dhothar</username>
        <id>361</id>
      </contributor>
      <origin>708737</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12021" sha1="1p2ykhzrn30lp5fk455nylj2lcgcvta" xml:space="preserve">
'''لیکویلی''' ( '''''کولوبس کنگوئنسس''''' ) کولوبس جینس ''[[کالا چٹا کولوبس|کولوبس]]'' دے [[پرانی دنیا دے باندر|پرانے دنیا دے باندراں]] دی اک ونڈ اے۔  ایہ مشرقی وسطی [[لوکراج کانگو|جمہوری جمہوریہ کانگو]] (ڈی آر سی) وچ [[لومامی دریا|دریائے لومامی]] تے دریائے لیلو دے درمیان نشیب بارش دے جنگلات دے اک چھوٹے تو ں علاقے وچ مقامی اے ، جس وچو ں زیادہ تر لومامی نیشنل پارک دے اندر واقع ا ے۔  باقاعدہ طور تے 2026 وچ بیان کیتا گیا ، ایہ ''کولوبس'' دی ستویں تسلیم شدہ پرجاتی اے تے پچھلے 75 سالاں وچ بیان کیتی گئی افریقی بندر دی پنجویں نویں پرجاتی اے۔  

بندر نکا ہوندا اے (اک کولوبس لئی) تے زیادہ تر کالا ہوندا اے۔ ایہ منہ تے ناک دے آسے پاسے ننگی جلد دے گلابی توں سنتری کریم دے پیچ نال ممتاز اے، جو اک سیاہ چہرے دے خلاف اے جس چ اکھاں دے آسے پاسے اک سرمئی ماسک شامل اے، تے مقعد دے آسے پاسے اک نمایاں چٹا پیچ اے۔  [[جینیٹکس|جینیاتی]] ، جسمانی ، تے صوتی ثبوت اس دے سب تو ں نیڑےی رشتہ دار نو ں مغربی وسطی افریقہ دے [[کالا کولوبس|بلیک کولوبس]] ( ''Colobus satanas'' ) دے طور اُتے شناخت کردے نيں ، جو {{Convert|1200|km|mi}} تو ں زیادہ ا ے۔ دور۔ اندازہ لگایا گیا اے کہ لیکویلی تقریباً 5 ملین سال پہلے کالے کولوبس توں وکھ ہو گیا سی، جہڑا کہ جینس دے اندر جانی جان آلی سب توں ڈوہنگی تقسیم اے۔   اس دے کھوجیاں نے سفارش کیتی اے کہ اس نوں آئی یو سی این ریڈ لسٹ وچ [[مکدیاں نسلاں|خطرے توں دوچار دے]] طور تے درجہ دتا جائے۔ 

== درجہ بندی ==
''کولوبس کنگوئنسس نو'' جولائی 2026 وچ جرنل ''پی ایل او ایس ون'' وچ جان اے ہارٹ، جونیئر ڈی امبوکو تے کیٹ ایم ڈیٹویلر دی اگوائی وچ اک ٹیم نے بیان کیتا سی، جہڑی لوکورو وائلڈ لائف ریسرچ فاؤنڈیشن، فرینکفرٹ زولوجیکل سوسائٹی ، فلوریڈا اٹلانٹک یونیورسٹی تے [[ییل یونیورسٹی]] سمیت اداریاں دے محققین دے نال کم کر رئی سی۔   ایہ خاندان [[پرانی دنیا دے باندر|سرکوپیتھیسیڈی]] ، ذیلی خاندان کولوبین ، تے جینس ''[[کالا چٹا کولوبس|کولوبس]]'' وچ رکھیا گیا اے ، جس وچ پہلے چھ پرجاتیاں اُتے مشتمل سمجھیا جاندا سی۔ 

ہولو ٹائپ اک بالغ مرد جلد تے کنکال اے ( ییل پیبوڈی میوزیم ، وائی پی ایم ایم اے ایم 17307)، جس چ دو بالغ مادہ پیرا ٹائپ دے طور تے نامزد کیتیاں گئیاں نیں; نمونے پارک گشت دے دوران شکاریاں توں ضبط کیتے گئے مردہ افراد توں حاصل کیتے گئے ہن۔ ایہ قسم دا مقام لومامی نیشنل پارک، تشوپو صوبے دے بائیونڈو سیکٹر چ لومامی دریا دے چڑھدے کنارے تے اے۔ 

=== اتپتی ===
مخصوص لقب ''congoensis'' جمہوری جمہوریہ کانگو تک پرجاتیاں دی پابندی توں مراد اے; مصنفین نے اینوں اپنے علم دے مطابق، ملک دے ناں تے رکھیا گیا پہلا پرائمیٹ قرار دتا اے۔   تجویز کردہ عام ناں ، ''لیکویلی'' ، دریائے لومامی دے مغرب وچ رہنے والے بلانگا لوکاں دے ذریعہ استعمال ہونے والا اک مقامی ناں ا ے۔ اس دی حد دے مشرقی کنارے تے میٹوکو کمیونٹیز اس دی بجائے اس نوں ''کاسابا نکونی'' کہندے نیں، جس دا مطلب اے &quot;شاخ ہلان آلا&quot;۔  

=== فائیلوجینی ===
مائٹوکونڈریل ڈی این اے دے تجزیے نے ''سی کونگوئنسس نو'' بلیک کولوبس ( ''سی سیٹناس'' ) دی بھین پرجاتی دے طور تے برآمد کیتا، جس چ دوویں مل کے دوجیاں ساریاں ''کولوبس'' پرجاتیاں دی بھین نسب تشکیل دیندے ہن۔  کھوپڑی تے دنداں دی اناٹومی تے دہاڑن آلیاں آوازاں دے موازنہ نے وی ''سی سیٹناس'' دے نال نیڑے دے تعلقات دی نشاندہی کیتی۔  جیواشم-انشانکن تخمینے دا استعمال کردے ہوئے، دو پرجاتیاں دے وچکار انحراف تقریباً 5.0 ملین سال پہلے (تقریبا 4.3–5.8 ملین سال دے 95٪ سب توں ودھ پچھلے کثافت دے وقفے دے نال) دا تعین کیتا گیا سی، جو ''کولوبس'' باندراں وچ ہلے تیکر شناخت شدہ سب توں ڈوہنگی انحراف دی نمائندگی کردا اے۔  

== تفصیل ==
''کولوبس کانگوئنسس'' اک نکا، لمی پونچھ آلا کولوبس اے جہدے وچ جنساں دے وشکار کوٹ دے رنگ وچ تھوڑا فرق ہوندا اے۔ جسم، انگاں تے پونچھ دا پیلاج کالا ہوندا اے، جس دے اوپری موڈھیاں تے پٹھ تے سب توں لمے وال ہوندے نیں، جہڑے کجھ لوکاں چ چمک تے کیپ ورگی شکل پیدا کر سکدے نیں۔  &lt;ref&gt;{{Cite news|last=Woodford|first=James|date=15 July 2026|title=Congolese monkey with mask-like face and strong BO is new to science|url=https://www.newscientist.com/article/2579257-congolian-monkey-with-mask-like-face-and-strong-bo-is-new-to-science/}}&lt;/ref&gt; سب توں وکھری خصوصیت منہ تے فلٹرم دے آلے دوالے تے ناک دے تھلویں حصیاں تک پھیلی ہوئی ننگی، گلابی توں سنتری کریم دی جلد دا اک نمایاں ٹکڑا اے، جہڑا دوجی صورت وچ کالے چہرے دے نال تیزی نال برعکس اے; گالھاں تے مندراں تے گہری سرمئی جلد چہرے نو ماسک ورگی شکل دیندی اے۔  کن وڈے، کالے تے حاشیے تے جوڑے ہوئے ہوندے نیں۔ دوہاں جنساں دے مقعد دے آلے دوالے چمڑی دا اک چنگا چٹا دھبہ ہوندا اے۔ ایہ پیچ مادہ چ وڈا تے بغیر والاں دے ہوندا اے، تے نراں چ باریک چٹے والاں نال تھوڑا جیہا ڈھکیا ہوندا اے۔  

محققین دے چار سالہ تقابلی مطالعے، جہڑا 2026 وچ مکمل ہویا، نے لیکویلی ملن دیاں کالاں تے آوازاں نوں ریکارڈ کیتا۔ تجزیہ توں پتہ چلدا اے کہ پرجاتیاں دے ووکلائزیشن دوجے جینس ممبراں توں بہت وکھرے ہن۔ 

ایہ پرجاتی جسم دے وزن تے کھوپڑی دے ناپ وچ وی جینس دے دوجے سارے ممبراں نالوں نکی اے۔   ایہ نیڑے دے رشتہ دار کالے کولوبس توں مختلف اے، جہدا چہرہ مکمل طور تے کالا اے، اپنے چہرے دے ہلکے پیچ، اس دے وسیع چٹے پیریانل پیچ، اس دے نکے سائز، اس دے نکے پچھلے وال، تے پونچھ دے مڈھ تے لمے والاں دے اک ٹفٹ دی عدم موجودگی دی وجہ توں۔  

== تقسیم تے رہائش گاہ ==
''سی کونگوینسس'' دی معلوم رینج تقریباً 1,700 احاطہ کردی اے۔   مشرقی وسطی ڈی آر سی دے ٹشوپو تے مانیما دے صوبےآں وچ، تشواپا -لومامی- لوالابا (ٹی ایل 2) انٹرفلیو دے اندر۔  ایہ دریائے لومامی دے چڑھدے کنارے توں چڑھدے ول دریائے لیلو تک آندا اے جہڑا [[کانگو دریا|دریائے کانگو]] دا اک معاون دریا اے۔ بظاہر مناسب جنگل دے باوجود، ایہ لومامی دے مغرب چ نئیں پایا گیا۔  ریکارڈ شدہ بلندیاں تقریباً 390  توں 500 ہوندیاں نیں سمندر دی سطح توں اُپر ۔ 

باندر وڈی حد تک لمے، بند چھتری آلے جنگل تک محدود اے جہڑا گہری مٹی دی مٹی تے اگدا اے تے ٹیرا فرم جنگل دے جزیرےآں تک، جتھے ایہ دو ہور کولوبائن بندراں، لومامی ریڈ کولوبس ( ''پیلیوکولوبس پارمینٹیری'' ) تے [[انگولا کولوبس]] ( ''کولوبس اینگولنسس'' ) دے نال رہندا اے۔  اس دی زیادہ تر حد لومامی نیشنل پارک دے اندر واقع اے۔  

== رویہ تے ماحولیات ==
''کولوبس کانگوئنسس'' درختاں تے رہندا اے تے جنگل دی چھتری چ رہندا اے۔ ایہ اکثر چھ افراد دے اوسطاً نکے گروپاں وچ ویکھیا جاندا سی، اکثر دوجے بندراں دے نال مخلوط پرجاتیاں دے تعلقات وچ۔   محققین نے اس نو خاموش تے مشاہدہ کرنا مشکل قرار دتا، کیونکہ سامنا کرن تے فرار ہون دی بجائے، گروپ چھتری چ اُچے چڑھدے نیں تے محققین نو ویکھدے نیں۔   اٹھ ہور پرائمیٹ پرجاتیاں اس دی حد نوں سانجھا کردیاں نیں، جنہاں چوں [[بونوبو]] ( ''پین پینیسکوس'' ) شامل اے۔ 

دوجے کولوبس بندراں دی طرح، ایہ پرجاتی اُچی، ڈوہنگی دہاڑ آلی آوازاں پیدا کردی اے، جہڑی اکثر سویر دے آسے پاسے سنی جاندی اے۔ اس دی دہاڑاں ساختی طور تے کالے کولوبس دے دہاڑاں نال سب توں زیادہ ملدیاں نیں، تیز نبض دی شرح، ہائی فریکوئنسی، تے فریکوئنسی ماڈیولیشن دا اشتراک کردیاں نیں، تے اوہناں دی نبض دی شرح تے دہاڑن آلیاں ترتیباں دے وچکار اک خصوصیت دے ذریعہ ہمدرد انگولا کولوبس دے دہاڑاں توں ممتاز کیتی جا سکدی اے۔  گرجنا کئی سیاق و سباق وچ ریکارڈ کیتا گیا سی ، جس وچ اک تاج دار عقاب ( ''Stephanoaetus coronatus'' ) دے حملے دے دوران اک شدید حملہ وی شامل سی۔ 

== تحفظ ==
بیان کرن آلے مصنفین نے آئی یو سی این ریڈ لسٹ پیمانے تے [[مکدیاں نسلاں|خطرے توں دوچار]] دی ابتدائی حیثیت تجویز کیتی، پرجاتیاں دی بہت چھوٹی رینج تے آبادی دا حوالہ دیندے ہوئے، شکار تے رہائش گاہ دے نقصان دے ودھدے ہوئے متوقع اثرات دے نال۔   انہاں نے لومامی نیشنل پارک دے مسلسل تحفظ تے گوانڈھی برادریاں دے نال تعاون نو بندر دے شکار نو حوصلہ شکنی کرن دے لیی اس دی بقا دے سب توں اہم اقدامات دے طور تے نشاندہی کیتا۔  

== حوالے ==
 {{حوالے}}
[[گٹھ:جنور]]
[[گٹھ:ترجمے نوں سمکھیاواں چاہیدیاں]]</text>
      <sha1>1p2ykhzrn30lp5fk455nylj2lcgcvta</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>708738</id>
      <parentid>708737</parentid>
      <timestamp>2026-07-21T06:44:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abbas dhothar</username>
        <id>361</id>
      </contributor>
      <origin>708738</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12217" sha1="ex50li3up6qfamhypt85xjlrc2gdjwn" xml:space="preserve">{{Speciesbox
| image = Likweli.PNG
| image_caption = 
| genus = Colobus
| species = congoensis
| authority = Hart et al., 2026
| range_map = 
| range_map_caption = 
}}{{معلومات-جانور}}
'''لیکویلی''' ( '''''کولوبس کنگوئنسس''''' ) کولوبس جینس ''[[کالا چٹا کولوبس|کولوبس]]'' دے [[پرانی دنیا دے باندر|پرانے دنیا دے باندراں]] دی اک ونڈ اے۔  ایہ مشرقی وسطی [[لوکراج کانگو|جمہوری جمہوریہ کانگو]] (ڈی آر سی) وچ [[لومامی دریا|دریائے لومامی]] تے دریائے لیلو دے درمیان نشیب بارش دے جنگلات دے اک چھوٹے تو ں علاقے وچ مقامی اے ، جس وچو ں زیادہ تر لومامی نیشنل پارک دے اندر واقع ا ے۔  باقاعدہ طور تے 2026 وچ بیان کیتا گیا ، ایہ ''کولوبس'' دی ستویں تسلیم شدہ پرجاتی اے تے پچھلے 75 سالاں وچ بیان کیتی گئی افریقی بندر دی پنجویں نویں پرجاتی اے۔  

بندر نکا ہوندا اے (اک کولوبس لئی) تے زیادہ تر کالا ہوندا اے۔ ایہ منہ تے ناک دے آسے پاسے ننگی جلد دے گلابی توں سنتری کریم دے پیچ نال ممتاز اے، جو اک سیاہ چہرے دے خلاف اے جس چ اکھاں دے آسے پاسے اک سرمئی ماسک شامل اے، تے مقعد دے آسے پاسے اک نمایاں چٹا پیچ اے۔  [[جینیٹکس|جینیاتی]] ، جسمانی ، تے صوتی ثبوت اس دے سب تو ں نیڑےی رشتہ دار نو ں مغربی وسطی افریقہ دے [[کالا کولوبس|بلیک کولوبس]] ( ''Colobus satanas'' ) دے طور اُتے شناخت کردے نيں ، جو {{Convert|1200|km|mi}} تو ں زیادہ ا ے۔ دور۔ اندازہ لگایا گیا اے کہ لیکویلی تقریباً 5 ملین سال پہلے کالے کولوبس توں وکھ ہو گیا سی، جہڑا کہ جینس دے اندر جانی جان آلی سب توں ڈوہنگی تقسیم اے۔   اس دے کھوجیاں نے سفارش کیتی اے کہ اس نوں آئی یو سی این ریڈ لسٹ وچ [[مکدیاں نسلاں|خطرے توں دوچار دے]] طور تے درجہ دتا جائے۔ 

== درجہ بندی ==
''کولوبس کنگوئنسس نو'' جولائی 2026 وچ جرنل ''پی ایل او ایس ون'' وچ جان اے ہارٹ، جونیئر ڈی امبوکو تے کیٹ ایم ڈیٹویلر دی اگوائی وچ اک ٹیم نے بیان کیتا سی، جہڑی لوکورو وائلڈ لائف ریسرچ فاؤنڈیشن، فرینکفرٹ زولوجیکل سوسائٹی ، فلوریڈا اٹلانٹک یونیورسٹی تے [[ییل یونیورسٹی]] سمیت اداریاں دے محققین دے نال کم کر رئی سی۔   ایہ خاندان [[پرانی دنیا دے باندر|سرکوپیتھیسیڈی]] ، ذیلی خاندان کولوبین ، تے جینس ''[[کالا چٹا کولوبس|کولوبس]]'' وچ رکھیا گیا اے ، جس وچ پہلے چھ پرجاتیاں اُتے مشتمل سمجھیا جاندا سی۔ 

ہولو ٹائپ اک بالغ مرد جلد تے کنکال اے ( ییل پیبوڈی میوزیم ، وائی پی ایم ایم اے ایم 17307)، جس چ دو بالغ مادہ پیرا ٹائپ دے طور تے نامزد کیتیاں گئیاں نیں; نمونے پارک گشت دے دوران شکاریاں توں ضبط کیتے گئے مردہ افراد توں حاصل کیتے گئے ہن۔ ایہ قسم دا مقام لومامی نیشنل پارک، تشوپو صوبے دے بائیونڈو سیکٹر چ لومامی دریا دے چڑھدے کنارے تے اے۔ 

=== اتپتی ===
مخصوص لقب ''congoensis'' جمہوری جمہوریہ کانگو تک پرجاتیاں دی پابندی توں مراد اے; مصنفین نے اینوں اپنے علم دے مطابق، ملک دے ناں تے رکھیا گیا پہلا پرائمیٹ قرار دتا اے۔   تجویز کردہ عام ناں ، ''لیکویلی'' ، دریائے لومامی دے مغرب وچ رہنے والے بلانگا لوکاں دے ذریعہ استعمال ہونے والا اک مقامی ناں ا ے۔ اس دی حد دے مشرقی کنارے تے میٹوکو کمیونٹیز اس دی بجائے اس نوں ''کاسابا نکونی'' کہندے نیں، جس دا مطلب اے &quot;شاخ ہلان آلا&quot;۔  

=== فائیلوجینی ===
مائٹوکونڈریل ڈی این اے دے تجزیے نے ''سی کونگوئنسس نو'' بلیک کولوبس ( ''سی سیٹناس'' ) دی بھین پرجاتی دے طور تے برآمد کیتا، جس چ دوویں مل کے دوجیاں ساریاں ''کولوبس'' پرجاتیاں دی بھین نسب تشکیل دیندے ہن۔  کھوپڑی تے دنداں دی اناٹومی تے دہاڑن آلیاں آوازاں دے موازنہ نے وی ''سی سیٹناس'' دے نال نیڑے دے تعلقات دی نشاندہی کیتی۔  جیواشم-انشانکن تخمینے دا استعمال کردے ہوئے، دو پرجاتیاں دے وچکار انحراف تقریباً 5.0 ملین سال پہلے (تقریبا 4.3–5.8 ملین سال دے 95٪ سب توں ودھ پچھلے کثافت دے وقفے دے نال) دا تعین کیتا گیا سی، جو ''کولوبس'' باندراں وچ ہلے تیکر شناخت شدہ سب توں ڈوہنگی انحراف دی نمائندگی کردا اے۔  

== تفصیل ==
''کولوبس کانگوئنسس'' اک نکا، لمی پونچھ آلا کولوبس اے جہدے وچ جنساں دے وشکار کوٹ دے رنگ وچ تھوڑا فرق ہوندا اے۔ جسم، انگاں تے پونچھ دا پیلاج کالا ہوندا اے، جس دے اوپری موڈھیاں تے پٹھ تے سب توں لمے وال ہوندے نیں، جہڑے کجھ لوکاں چ چمک تے کیپ ورگی شکل پیدا کر سکدے نیں۔  &lt;ref&gt;{{Cite news|last=Woodford|first=James|date=15 July 2026|title=Congolese monkey with mask-like face and strong BO is new to science|url=https://www.newscientist.com/article/2579257-congolian-monkey-with-mask-like-face-and-strong-bo-is-new-to-science/}}&lt;/ref&gt; سب توں وکھری خصوصیت منہ تے فلٹرم دے آلے دوالے تے ناک دے تھلویں حصیاں تک پھیلی ہوئی ننگی، گلابی توں سنتری کریم دی جلد دا اک نمایاں ٹکڑا اے، جہڑا دوجی صورت وچ کالے چہرے دے نال تیزی نال برعکس اے; گالھاں تے مندراں تے گہری سرمئی جلد چہرے نو ماسک ورگی شکل دیندی اے۔  کن وڈے، کالے تے حاشیے تے جوڑے ہوئے ہوندے نیں۔ دوہاں جنساں دے مقعد دے آلے دوالے چمڑی دا اک چنگا چٹا دھبہ ہوندا اے۔ ایہ پیچ مادہ چ وڈا تے بغیر والاں دے ہوندا اے، تے نراں چ باریک چٹے والاں نال تھوڑا جیہا ڈھکیا ہوندا اے۔  

محققین دے چار سالہ تقابلی مطالعے، جہڑا 2026 وچ مکمل ہویا، نے لیکویلی ملن دیاں کالاں تے آوازاں نوں ریکارڈ کیتا۔ تجزیہ توں پتہ چلدا اے کہ پرجاتیاں دے ووکلائزیشن دوجے جینس ممبراں توں بہت وکھرے ہن۔ 

ایہ پرجاتی جسم دے وزن تے کھوپڑی دے ناپ وچ وی جینس دے دوجے سارے ممبراں نالوں نکی اے۔   ایہ نیڑے دے رشتہ دار کالے کولوبس توں مختلف اے، جہدا چہرہ مکمل طور تے کالا اے، اپنے چہرے دے ہلکے پیچ، اس دے وسیع چٹے پیریانل پیچ، اس دے نکے سائز، اس دے نکے پچھلے وال، تے پونچھ دے مڈھ تے لمے والاں دے اک ٹفٹ دی عدم موجودگی دی وجہ توں۔  

== تقسیم تے رہائش گاہ ==
''سی کونگوینسس'' دی معلوم رینج تقریباً 1,700 احاطہ کردی اے۔   مشرقی وسطی ڈی آر سی دے ٹشوپو تے مانیما دے صوبےآں وچ، تشواپا -لومامی- لوالابا (ٹی ایل 2) انٹرفلیو دے اندر۔  ایہ دریائے لومامی دے چڑھدے کنارے توں چڑھدے ول دریائے لیلو تک آندا اے جہڑا [[کانگو دریا|دریائے کانگو]] دا اک معاون دریا اے۔ بظاہر مناسب جنگل دے باوجود، ایہ لومامی دے مغرب چ نئیں پایا گیا۔  ریکارڈ شدہ بلندیاں تقریباً 390  توں 500 ہوندیاں نیں سمندر دی سطح توں اُپر ۔ 

باندر وڈی حد تک لمے، بند چھتری آلے جنگل تک محدود اے جہڑا گہری مٹی دی مٹی تے اگدا اے تے ٹیرا فرم جنگل دے جزیرےآں تک، جتھے ایہ دو ہور کولوبائن بندراں، لومامی ریڈ کولوبس ( ''پیلیوکولوبس پارمینٹیری'' ) تے [[انگولا کولوبس]] ( ''کولوبس اینگولنسس'' ) دے نال رہندا اے۔  اس دی زیادہ تر حد لومامی نیشنل پارک دے اندر واقع اے۔  

== رویہ تے ماحولیات ==
''کولوبس کانگوئنسس'' درختاں تے رہندا اے تے جنگل دی چھتری چ رہندا اے۔ ایہ اکثر چھ افراد دے اوسطاً نکے گروپاں وچ ویکھیا جاندا سی، اکثر دوجے بندراں دے نال مخلوط پرجاتیاں دے تعلقات وچ۔   محققین نے اس نو خاموش تے مشاہدہ کرنا مشکل قرار دتا، کیونکہ سامنا کرن تے فرار ہون دی بجائے، گروپ چھتری چ اُچے چڑھدے نیں تے محققین نو ویکھدے نیں۔   اٹھ ہور پرائمیٹ پرجاتیاں اس دی حد نوں سانجھا کردیاں نیں، جنہاں چوں [[بونوبو]] ( ''پین پینیسکوس'' ) شامل اے۔ 

دوجے کولوبس بندراں دی طرح، ایہ پرجاتی اُچی، ڈوہنگی دہاڑ آلی آوازاں پیدا کردی اے، جہڑی اکثر سویر دے آسے پاسے سنی جاندی اے۔ اس دی دہاڑاں ساختی طور تے کالے کولوبس دے دہاڑاں نال سب توں زیادہ ملدیاں نیں، تیز نبض دی شرح، ہائی فریکوئنسی، تے فریکوئنسی ماڈیولیشن دا اشتراک کردیاں نیں، تے اوہناں دی نبض دی شرح تے دہاڑن آلیاں ترتیباں دے وچکار اک خصوصیت دے ذریعہ ہمدرد انگولا کولوبس دے دہاڑاں توں ممتاز کیتی جا سکدی اے۔  گرجنا کئی سیاق و سباق وچ ریکارڈ کیتا گیا سی ، جس وچ اک تاج دار عقاب ( ''Stephanoaetus coronatus'' ) دے حملے دے دوران اک شدید حملہ وی شامل سی۔ 

== تحفظ ==
بیان کرن آلے مصنفین نے آئی یو سی این ریڈ لسٹ پیمانے تے [[مکدیاں نسلاں|خطرے توں دوچار]] دی ابتدائی حیثیت تجویز کیتی، پرجاتیاں دی بہت چھوٹی رینج تے آبادی دا حوالہ دیندے ہوئے، شکار تے رہائش گاہ دے نقصان دے ودھدے ہوئے متوقع اثرات دے نال۔   انہاں نے لومامی نیشنل پارک دے مسلسل تحفظ تے گوانڈھی برادریاں دے نال تعاون نو بندر دے شکار نو حوصلہ شکنی کرن دے لیی اس دی بقا دے سب توں اہم اقدامات دے طور تے نشاندہی کیتا۔  

== حوالے ==
 {{حوالے}}
[[گٹھ:جنور]]
[[گٹھ:ترجمے نوں سمکھیاواں چاہیدیاں]]</text>
      <sha1>ex50li3up6qfamhypt85xjlrc2gdjwn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برینس</title>
    <ns>0</ns>
    <id>149213</id>
    <revision>
      <id>708743</id>
      <timestamp>2026-07-21T07:21:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abbas dhothar</username>
        <id>361</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;{{خانہ معلومات شاہی اقتدار/عربی}}  '''برینس''' یا '''برینوس''' سینونز دا اک قدیم [[گول قوم|گیلک]] سردار سی۔ 387 ق م وچ اس نے علیا د‏‏ی جنگ وچ رومیاں نو‏‏ں شکست دتی۔ اس سال دے آخر وچ ، اس نے [[قدیم روم|روم]] اُتے حملے وچ [[سیسالپائن گال]] د‏‏ی فوج د‏‏ی قیادت د‏‏ی ت...؜&quot; نال صفحہ بنایا گیا۔</comment>
      <origin>708743</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2077" sha1="f2gt3zdlmcvatrnf5nrx8yilgffqll6" xml:space="preserve">{{خانہ معلومات شاہی اقتدار/عربی}}

'''برینس''' یا '''برینوس''' سینونز دا اک قدیم [[گول قوم|گیلک]] سردار سی۔ 387 ق م وچ اس نے علیا د‏‏ی جنگ وچ رومیاں نو‏‏ں شکست دتی۔ اس سال دے آخر وچ ، اس نے [[قدیم روم|روم]] اُتے حملے وچ [[سیسالپائن گال]] د‏‏ی فوج د‏‏ی قیادت د‏‏ی تے شہر دے بیشتر حصے اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے اسنو‏ں کئی مہینےآں تک اپنے قبضے وچ رکھا۔ برینس د‏‏ی طرف تو‏ں روم نو‏‏ں لُٹنا 800 سالاں وچ واحد موقع سی جدو‏ں 410 عیسوی وچ شہر دے وزیگوتھاں دے ہتھو‏ں گرنے تو‏ں پہلے اس شہر اُتے غیر رومی فوج دا قبضہ سی۔&lt;ref name=&quot;De Bello Gallico&quot;&gt;G.J. Caesar, Book 2 Chapter 2&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;OCD&quot;&gt;{{Citation |آخری=Drummond |پہلا=Andrew |فصل=Fabius Ambustus, Quintus |سال=1996 |عنوان=[[Oxford Classical Dictionary]] |مرتب آخری1-last=Hornblower |مرتب آخری1-first=Simon |مرتب آخری1-link=Simon Hornblower |مرتب آخری2-last=Spawforth |مرتب آخری2-first=Anthony |مرتب آخری2-link=Anthony Spawforth |ایڈیشن= 3rd |مقام=Oxford |ناشر=[[اوکسفرڈ یونیورسٹی پریس]] |آئی_ایس_بی_این=0-19-521693-8 |او_سی_ایل_سی=45857759}}&lt;/ref&gt;

== حوالے ==
{{حوالے}}
{{معلومات کتاباں خانہ}}

[[گٹھ:اطالیہ وچ چوتھ‏ی صدی ق م]]
[[گٹھ:پنجويں صدی ق م د‏‏ی پیدائشاں]]
[[گٹھ:فرانس د‏‏ی تریخ]]
[[گٹھ:یورپ د‏‏ی تریخ]]
[[گٹھ:چوتھ‏ی صدی ق م دیاں شخصیتاں]]
[[گٹھ:چوتھ‏ی صدی ق م دے فرماں روا]]
[[گٹھ:روم]]
[[گٹھ:سال پیدائش نامعلوم]]
[[گٹھ:سیلدی لوک]]
[[گٹھ:قدیم اطالوی تریخ]]
[[گٹھ:نامعلوم سال وفات]]</text>
      <sha1>f2gt3zdlmcvatrnf5nrx8yilgffqll6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>امام محمد ابن عبد الوہاب مسجد</title>
    <ns>0</ns>
    <id>149214</id>
    <revision>
      <id>708744</id>
      <timestamp>2026-07-21T07:23:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abbas dhothar</username>
        <id>361</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;{{خانہ معلومات مذہبی عمارت | name = امام محمد ابن عبد الوہاب مسجد | religious_affiliation = اسلام }} '''امام محمد ابن عبد الوہاب مسجد''' [[قطر]] د‏‏ی [[لسٹ مسیتاں|قومی مسجد]] ا‏‏ے۔ اس مسجد دا ناں [[نجد]] دے علاقے نال تعلق رکھنے والے [[مبلغ]]، [[محقق]] تے [[عالم دین]] محمد بن عبد ا...؜&quot; نال صفحہ بنایا گیا۔</comment>
      <origin>708744</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5198" sha1="jlo1irgttzws3d1jnhn9jpmys6upskr" xml:space="preserve">{{خانہ معلومات مذہبی عمارت
| name = امام محمد ابن عبد الوہاب مسجد
| religious_affiliation = اسلام
}}
'''امام محمد ابن عبد الوہاب مسجد''' [[قطر]] د‏‏ی [[لسٹ مسیتاں|قومی مسجد]] ا‏‏ے۔ اس مسجد دا ناں [[نجد]] دے علاقے نال تعلق رکھنے والے [[مبلغ]]، [[محقق]] تے [[عالم دین]] [[محمد بن عبد الوہاب|محمد ابن عبد الوہاب]] دے ناں اُتے رکھیا گیا ا‏‏ے۔&lt;ref name=&quot;Laoust2012&quot;&gt;{{حوالہ موسوعہ|آخری=Laoust|مرتب آخری3-first=C. E.|عنوان=Ibn ʿAbd al-Wahhāb|اصل تریخ=1993|سال=2012|مرتب آخری1-last=Bearman|مرتب آخری1-first=P. J.|مرتب آخری1-link=Peri Bearman|مرتب آخری2-last=Bianquis|مرتب آخری2-first=Th.|مرتب آخری2-link=Thierry Bianquis|مرتب آخری3-last=Bosworth|پہلا=H.|مرتب آخری4-last=van Donzel|مرتب آخری3-link=Clifford Edmund Bosworth|مرتب آخری4-first=E. J.|مرتب آخری4-link=Emeri Johannes van Donzel|مرتب آخری5-last=Heinrichs|مرتب آخری5-first=W. P.|مرتب آخری5-link=Wolfhart Heinrichs|انسائیکلوپیڈیا=[[انسائیکلوپیڈیا الاسلامیہ]]|ایڈیشن=2nd|مقام=[[لائیڈن]]|ناشر=[[Brill Publishers]]|ڈی او آئی=10.1163/1573-3912_islam_SIM_3033|آئی_ایس_بی_این=978-90-04-16121-4}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Haykel2013&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|عنوان=The Princeton Encyclopedia of Islamic Political Thought|آخری=Haykel|پہلا=Bernard|ناشر=[[مطبع جامعہ پرنسٹن]]|سال=2013|آئی_ایس_بی_این=978-0-691-13484-0|مرتب آخری1-last=Böwering|مرتب آخری1-first=Gerhard|مرتب آخری1-link=Gerhard Böwering|مقام=[[پرنسٹن، نیو جرسی]]|صفحات=231-232|فصل=Ibn ‛Abd al-Wahhab, Muhammad (1703–92)|ربط مصنف=Bernard Haykel|تریخ رسائی=15 جولائ‏ی 2020|مرتب آخری2-last=Crone|مرتب آخری2-first=Patricia|مرتب آخری2-link=Patricia Crone|مرتب آخری3-last=Kadi|مرتب آخری3-first=Wadad|مرتب آخری4-last=Mirza|مرتب آخری4-first=Mahan|مرتب آخری5-last=Stewart|مرتب آخری5-first=Devin J.|مرتب آخری5-link=Devin J. Stewart|مرتب آخری6-last=Zaman|مرتب آخری6-first=Muhammad Qasim|فصل یوآرایل=https://books.google.com/books?id=q1I0pcrFFSUC&amp;pg=PA231}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Oxford2020&quot;&gt;{{حوالہ ویب|یوآرایل=http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t125/e916|عنوان=Ibn Abd al-Wahhab, Muhammad – Oxford Islamic Studies Online|تریخ=2020|ویب گاہ=www.oxfordislamicstudies.com|ناشر=[[اوکسفرڈ یونیورسٹی پریس]]|تریخ رسائی=15 جولائ‏ی 2020|آرکائیو تریخ=2016-07-12|آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20160712051853/http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t125/e916|یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ خبر|عنوان=Qatar's state mosque opens to the public|یوآرایل=http://dohanews.co/the-state-mosque-of-qatar-now-officially/|تریخ رسائی=27 جون 2015|ایجنسی=Doha News|ناشر=Doha News|تریخ=6 دسمبر 2011|آرکائیو تریخ=2015-06-19|آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20150619092225/http://dohanews.co/the-state-mosque-of-qatar-now-officially/|یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{حوالہ ویب|عنوان=Imam Muhammad ibn Abdul Wahhab Mosque in Doha – Qatar|یوآرایل=http://www.beautifulmosque.com/Imam-Muhammad-ibn-Abdul-Wahhab-Mosque-in-Doha-Qatar|ویب گاہ=Beautiful Mosque|تریخ رسائی=19 جون 2015|آرکائیو تریخ=2015-06-12|آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20150612015824/http://www.beautifulmosque.com/Imam-Muhammad-ibn-Abdul-Wahhab-Mosque-in-Doha-Qatar|یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}}&lt;/ref&gt;

اس [[مسجد]] نو‏‏ں 2011ء وچ [[لسٹ امراء قطر|قطر دے امیر]] د‏‏ی موجودگی وچ کھولیا گیا سی۔&lt;ref name=&quot;:32&quot;&gt;{{حوالہ ویب|عنوان=Imam Muhammad ibn Abdul Wahhab Mosque in Doha – Qatar|یوآرایل=http://www.beautifulmosque.com/Imam-Muhammad-ibn-Abdul-Wahhab-Mosque-in-Doha-Qatar|ویب گاہ=Beautiful Mosque|تریخ رسائی=19 جون 2015|آرکائیو تریخ=2015-06-12|آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20150612015824/http://www.beautifulmosque.com/Imam-Muhammad-ibn-Abdul-Wahhab-Mosque-in-Doha-Qatar|یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}}&lt;/ref&gt;

== حوالے ==
{{حوالے}}

{{دوحہ بلدیہ}}

[[گٹھ:2011ء وچ مکمل ہوݨ والیاں مسیتاں]]
[[گٹھ:اکیہويں صدی دیاں مسیتاں]]
[[گٹھ:دوحہ دیاں مسیتاں]]
[[گٹھ:قطر وچ 2011ء دیاں تاسیساں]]
[[گٹھ:وہابیت]]
[[گٹھ:1433ھ]]
[[گٹھ:2011ء دیاں تاسیساں]]
[[گٹھ:محمد بن عبد الوہاب]]
[[گٹھ:ایشیا وچ اکیہويں صدی دیاں مسیتاں]]</text>
      <sha1>jlo1irgttzws3d1jnhn9jpmys6upskr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>708745</id>
      <parentid>708744</parentid>
      <timestamp>2026-07-21T07:24:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abbas dhothar</username>
        <id>361</id>
      </contributor>
      <origin>708745</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5288" sha1="p66pg2myts5odpype7pb4wkgumdew1m" xml:space="preserve">{{خانہ معلومات مذہبی عمارت
| name = امام محمد ابن عبد الوہاب مسجد
| religious_affiliation = اسلام
}}{{خانہ-معلومات-مسجد}}{{معلومات-مسیت}}{{معلومات-مسجد}}
'''امام محمد ابن عبد الوہاب مسجد''' [[قطر]] د‏‏ی [[لسٹ مسیتاں|قومی مسجد]] ا‏‏ے۔ اس مسجد دا ناں [[نجد]] دے علاقے نال تعلق رکھنے والے [[مبلغ]]، [[محقق]] تے [[عالم دین]] [[محمد بن عبد الوہاب|محمد ابن عبد الوہاب]] دے ناں اُتے رکھیا گیا ا‏‏ے۔&lt;ref name=&quot;Laoust2012&quot;&gt;{{حوالہ موسوعہ|آخری=Laoust|مرتب آخری3-first=C. E.|عنوان=Ibn ʿAbd al-Wahhāb|اصل تریخ=1993|سال=2012|مرتب آخری1-last=Bearman|مرتب آخری1-first=P. J.|مرتب آخری1-link=Peri Bearman|مرتب آخری2-last=Bianquis|مرتب آخری2-first=Th.|مرتب آخری2-link=Thierry Bianquis|مرتب آخری3-last=Bosworth|پہلا=H.|مرتب آخری4-last=van Donzel|مرتب آخری3-link=Clifford Edmund Bosworth|مرتب آخری4-first=E. J.|مرتب آخری4-link=Emeri Johannes van Donzel|مرتب آخری5-last=Heinrichs|مرتب آخری5-first=W. P.|مرتب آخری5-link=Wolfhart Heinrichs|انسائیکلوپیڈیا=[[انسائیکلوپیڈیا الاسلامیہ]]|ایڈیشن=2nd|مقام=[[لائیڈن]]|ناشر=[[Brill Publishers]]|ڈی او آئی=10.1163/1573-3912_islam_SIM_3033|آئی_ایس_بی_این=978-90-04-16121-4}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Haykel2013&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|عنوان=The Princeton Encyclopedia of Islamic Political Thought|آخری=Haykel|پہلا=Bernard|ناشر=[[مطبع جامعہ پرنسٹن]]|سال=2013|آئی_ایس_بی_این=978-0-691-13484-0|مرتب آخری1-last=Böwering|مرتب آخری1-first=Gerhard|مرتب آخری1-link=Gerhard Böwering|مقام=[[پرنسٹن، نیو جرسی]]|صفحات=231-232|فصل=Ibn ‛Abd al-Wahhab, Muhammad (1703–92)|ربط مصنف=Bernard Haykel|تریخ رسائی=15 جولائ‏ی 2020|مرتب آخری2-last=Crone|مرتب آخری2-first=Patricia|مرتب آخری2-link=Patricia Crone|مرتب آخری3-last=Kadi|مرتب آخری3-first=Wadad|مرتب آخری4-last=Mirza|مرتب آخری4-first=Mahan|مرتب آخری5-last=Stewart|مرتب آخری5-first=Devin J.|مرتب آخری5-link=Devin J. Stewart|مرتب آخری6-last=Zaman|مرتب آخری6-first=Muhammad Qasim|فصل یوآرایل=https://books.google.com/books?id=q1I0pcrFFSUC&amp;pg=PA231}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Oxford2020&quot;&gt;{{حوالہ ویب|یوآرایل=http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t125/e916|عنوان=Ibn Abd al-Wahhab, Muhammad – Oxford Islamic Studies Online|تریخ=2020|ویب گاہ=www.oxfordislamicstudies.com|ناشر=[[اوکسفرڈ یونیورسٹی پریس]]|تریخ رسائی=15 جولائ‏ی 2020|آرکائیو تریخ=2016-07-12|آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20160712051853/http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t125/e916|یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ خبر|عنوان=Qatar's state mosque opens to the public|یوآرایل=http://dohanews.co/the-state-mosque-of-qatar-now-officially/|تریخ رسائی=27 جون 2015|ایجنسی=Doha News|ناشر=Doha News|تریخ=6 دسمبر 2011|آرکائیو تریخ=2015-06-19|آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20150619092225/http://dohanews.co/the-state-mosque-of-qatar-now-officially/|یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{حوالہ ویب|عنوان=Imam Muhammad ibn Abdul Wahhab Mosque in Doha – Qatar|یوآرایل=http://www.beautifulmosque.com/Imam-Muhammad-ibn-Abdul-Wahhab-Mosque-in-Doha-Qatar|ویب گاہ=Beautiful Mosque|تریخ رسائی=19 جون 2015|آرکائیو تریخ=2015-06-12|آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20150612015824/http://www.beautifulmosque.com/Imam-Muhammad-ibn-Abdul-Wahhab-Mosque-in-Doha-Qatar|یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}}&lt;/ref&gt;

اس [[مسجد]] نو‏‏ں 2011ء وچ [[لسٹ امراء قطر|قطر دے امیر]] د‏‏ی موجودگی وچ کھولیا گیا سی۔&lt;ref name=&quot;:32&quot;&gt;{{حوالہ ویب|عنوان=Imam Muhammad ibn Abdul Wahhab Mosque in Doha – Qatar|یوآرایل=http://www.beautifulmosque.com/Imam-Muhammad-ibn-Abdul-Wahhab-Mosque-in-Doha-Qatar|ویب گاہ=Beautiful Mosque|تریخ رسائی=19 جون 2015|آرکائیو تریخ=2015-06-12|آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20150612015824/http://www.beautifulmosque.com/Imam-Muhammad-ibn-Abdul-Wahhab-Mosque-in-Doha-Qatar|یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}}&lt;/ref&gt;

== حوالے ==
{{حوالے}}

{{دوحہ بلدیہ}}

[[گٹھ:2011ء وچ مکمل ہوݨ والیاں مسیتاں]]
[[گٹھ:اکیہويں صدی دیاں مسیتاں]]
[[گٹھ:دوحہ دیاں مسیتاں]]
[[گٹھ:قطر وچ 2011ء دیاں تاسیساں]]
[[گٹھ:وہابیت]]
[[گٹھ:1433ھ]]
[[گٹھ:2011ء دیاں تاسیساں]]
[[گٹھ:محمد بن عبد الوہاب]]
[[گٹھ:ایشیا وچ اکیہويں صدی دیاں مسیتاں]]</text>
      <sha1>p66pg2myts5odpype7pb4wkgumdew1m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>708746</id>
      <parentid>708745</parentid>
      <timestamp>2026-07-21T07:25:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abbas dhothar</username>
        <id>361</id>
      </contributor>
      <origin>708746</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5076" sha1="ls86p7qj4smcng3mxlr8j1s2mpwsmz6" xml:space="preserve"> {{معلومات-مسجد}}
'''امام محمد ابن عبد الوہاب مسجد''' [[قطر]] د‏‏ی [[لسٹ مسیتاں|قومی مسجد]] ا‏‏ے۔ اس مسجد دا ناں [[نجد]] دے علاقے نال تعلق رکھنے والے [[مبلغ]]، [[محقق]] تے [[عالم دین]] [[محمد بن عبد الوہاب|محمد ابن عبد الوہاب]] دے ناں اُتے رکھیا گیا ا‏‏ے۔&lt;ref name=&quot;Laoust2012&quot;&gt;{{حوالہ موسوعہ|آخری=Laoust|مرتب آخری3-first=C. E.|عنوان=Ibn ʿAbd al-Wahhāb|اصل تریخ=1993|سال=2012|مرتب آخری1-last=Bearman|مرتب آخری1-first=P. J.|مرتب آخری1-link=Peri Bearman|مرتب آخری2-last=Bianquis|مرتب آخری2-first=Th.|مرتب آخری2-link=Thierry Bianquis|مرتب آخری3-last=Bosworth|پہلا=H.|مرتب آخری4-last=van Donzel|مرتب آخری3-link=Clifford Edmund Bosworth|مرتب آخری4-first=E. J.|مرتب آخری4-link=Emeri Johannes van Donzel|مرتب آخری5-last=Heinrichs|مرتب آخری5-first=W. P.|مرتب آخری5-link=Wolfhart Heinrichs|انسائیکلوپیڈیا=[[انسائیکلوپیڈیا الاسلامیہ]]|ایڈیشن=2nd|مقام=[[لائیڈن]]|ناشر=[[Brill Publishers]]|ڈی او آئی=10.1163/1573-3912_islam_SIM_3033|آئی_ایس_بی_این=978-90-04-16121-4}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Haykel2013&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|عنوان=The Princeton Encyclopedia of Islamic Political Thought|آخری=Haykel|پہلا=Bernard|ناشر=[[مطبع جامعہ پرنسٹن]]|سال=2013|آئی_ایس_بی_این=978-0-691-13484-0|مرتب آخری1-last=Böwering|مرتب آخری1-first=Gerhard|مرتب آخری1-link=Gerhard Böwering|مقام=[[پرنسٹن، نیو جرسی]]|صفحات=231-232|فصل=Ibn ‛Abd al-Wahhab, Muhammad (1703–92)|ربط مصنف=Bernard Haykel|تریخ رسائی=15 جولائ‏ی 2020|مرتب آخری2-last=Crone|مرتب آخری2-first=Patricia|مرتب آخری2-link=Patricia Crone|مرتب آخری3-last=Kadi|مرتب آخری3-first=Wadad|مرتب آخری4-last=Mirza|مرتب آخری4-first=Mahan|مرتب آخری5-last=Stewart|مرتب آخری5-first=Devin J.|مرتب آخری5-link=Devin J. Stewart|مرتب آخری6-last=Zaman|مرتب آخری6-first=Muhammad Qasim|فصل یوآرایل=https://books.google.com/books?id=q1I0pcrFFSUC&amp;pg=PA231}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Oxford2020&quot;&gt;{{حوالہ ویب|یوآرایل=http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t125/e916|عنوان=Ibn Abd al-Wahhab, Muhammad – Oxford Islamic Studies Online|تریخ=2020|ویب گاہ=www.oxfordislamicstudies.com|ناشر=[[اوکسفرڈ یونیورسٹی پریس]]|تریخ رسائی=15 جولائ‏ی 2020|آرکائیو تریخ=2016-07-12|آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20160712051853/http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t125/e916|یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ خبر|عنوان=Qatar's state mosque opens to the public|یوآرایل=http://dohanews.co/the-state-mosque-of-qatar-now-officially/|تریخ رسائی=27 جون 2015|ایجنسی=Doha News|ناشر=Doha News|تریخ=6 دسمبر 2011|آرکائیو تریخ=2015-06-19|آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20150619092225/http://dohanews.co/the-state-mosque-of-qatar-now-officially/|یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{حوالہ ویب|عنوان=Imam Muhammad ibn Abdul Wahhab Mosque in Doha – Qatar|یوآرایل=http://www.beautifulmosque.com/Imam-Muhammad-ibn-Abdul-Wahhab-Mosque-in-Doha-Qatar|ویب گاہ=Beautiful Mosque|تریخ رسائی=19 جون 2015|آرکائیو تریخ=2015-06-12|آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20150612015824/http://www.beautifulmosque.com/Imam-Muhammad-ibn-Abdul-Wahhab-Mosque-in-Doha-Qatar|یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}}&lt;/ref&gt;

اس [[مسجد]] نو‏‏ں 2011ء وچ [[لسٹ امراء قطر|قطر دے امیر]] د‏‏ی موجودگی وچ کھولیا گیا سی۔&lt;ref name=&quot;:32&quot;&gt;{{حوالہ ویب|عنوان=Imam Muhammad ibn Abdul Wahhab Mosque in Doha – Qatar|یوآرایل=http://www.beautifulmosque.com/Imam-Muhammad-ibn-Abdul-Wahhab-Mosque-in-Doha-Qatar|ویب گاہ=Beautiful Mosque|تریخ رسائی=19 جون 2015|آرکائیو تریخ=2015-06-12|آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20150612015824/http://www.beautifulmosque.com/Imam-Muhammad-ibn-Abdul-Wahhab-Mosque-in-Doha-Qatar|یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}}&lt;/ref&gt;

== حوالے ==
{{حوالے}}

{{دوحہ بلدیہ}}

[[گٹھ:2011ء وچ مکمل ہوݨ والیاں مسیتاں]]
[[گٹھ:اکیہويں صدی دیاں مسیتاں]]
[[گٹھ:دوحہ دیاں مسیتاں]]
[[گٹھ:قطر وچ 2011ء دیاں تاسیساں]]
[[گٹھ:وہابیت]]
[[گٹھ:1433ھ]]
[[گٹھ:2011ء دیاں تاسیساں]]
[[گٹھ:محمد بن عبد الوہاب]]
[[گٹھ:ایشیا وچ اکیہويں صدی دیاں مسیتاں]]</text>
      <sha1>ls86p7qj4smcng3mxlr8j1s2mpwsmz6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>یارک دا پاولینوس</title>
    <ns>0</ns>
    <id>149215</id>
    <revision>
      <id>708747</id>
      <timestamp>2026-07-21T07:35:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abbas dhothar</username>
        <id>361</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the page &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1365254697|Paulinus of York]]&quot;</comment>
      <origin>708747</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18354" sha1="c5njak191t1ste4qvgt8c31vnyizubh" xml:space="preserve"> 

'''پاولینوس''' {{Efn|{{IPAc-en|p|ɔː|ˈ|l|aɪ|n|ə|s}} {{respell|paw|LYNE|əss}}}} (10 اکتوبر 644 نوں مر گیا) اک رومن مشنری تے یارک دا پہلا بشپ سی۔ {{Efn|York did not become an archbishopric until 735.&lt;ref name=Ecgbert&gt;Lapidge &quot;Ecgbert&quot; ''Blackwell Encyclopedia of Anglo-Saxon England''&lt;/ref&gt;}} پوپ گریگوری اول ولوں 601 وچ [[اینگلوسیکسن|اینگلو سیکسناں نوں]] اوہناں دے آبائی اینگلو سیکسن کافر مذہب توں عیسائی بنان لئی بھیجے گئے گریگوری مشن دا اک رکن، پاولینوس 604 تک دوجے مشنری گروپ دے نال انگلینڈ Bede describes Paulinus as &quot;a man tall of stature, a little stooping, with black hair and a thin face, a hooked and thin nose, his aspect both venerable and awe-inspiringپہنچیا۔ آن آلے دو دہائیاں چ پاؤلینس دیاں سرگرمیاں بارے بہوں گھٹ جانکاری اے۔

[[کینٹ، انگلینڈ|کینٹ]] چ کجھ سال گزارن دے بعد، شاید 625 چ، پالنس نوں بشپ قرار دتا گیا۔ اوہ نارتھمبریا دے بادشاہ ایڈون نال ویاہ کرن لئی نارتھمبریا دے سفر تے کینٹ دے بادشاہ ایڈبالڈ دی بھین، کینٹ دے اتھلبرگ دے نال سی، تے آخر کار ایڈون نو عیسائیت وچ تبدیل کرن وچ کامیاب ہو گیا۔ پاؤلینس نے ایڈون دے بوہت سارے رعایا نو‏‏ں وی مذہب تبدیل کیتا تے کچھ گرجا گھر بنائے۔ پولینس نے جنہاں عورتاں [[بپتسمہ|نو بپتسمہ دتا]] اوہناں چوں اک مستقبل دی سنت سی، ہلڈا آف وٹبی ۔

633 وچ ایڈون دی موت دے بعد، پالنس تے ایتھلبرگ نارتھمبریا توں فرار ہو گئے، پالنس دے پادری دے اک رکن، جیمز دی ڈیکن نوں چھڈ کے۔ پالنس کینٹ واپس آیا، جتھے اوہ Bede describes Paulinus as &quot;a man tall of stature, a little stooping, with black hair and a thin face, a hooked and thin nose, his aspect both venerable and awe-inspiringروچیسٹر دا بشپ بن گیا۔ اوہنوں پوپ توں اک پیلیم ملیا، جہڑا یارک دے آرچ بشپ دے طور تے اوہدی تقرری دی علامت سی، پر موثر ہون لئی بہت دیر ہو گئی۔ 644 وچ اوہدی موت دے بعد، پاولینوس نو اک سنت دے طور تے مقدس قرار دتا گیا تے ہن اوہ مشرقی آرتھوڈوکس ، [[کیتھولک چرچ|رومن کیتھولک]] تے [[انگلیکان کمیونین|اینگلیکن]] گرجا گھراں وچ پوجا کیتا جاندا اے۔

== ابتدائی زندگی ==
پاؤلینس روم دا اک راہب سی جسنو‏ں پوپ گریگوری اول نے 601 وچ کینٹ د‏‏ی بادشاہت وچ میلیٹس تے دوسرےآں دے نال مل ک‏ے اینگلو سیکسناں نو‏‏ں عیسائیت وچ تبدیل کرنے دے لئی بھیجے گئے مشنریاں دے دوسرے گروہ دا حصہ بنایا۔ اوہ شاید پیدائشی طور تے اک اطالوی سی۔  مشنریاں دا دوسرا گروہ 604 تک کینٹ پہنچ گیا ، لیکن Bede describes Paulinus as &quot;a man tall of stature, a little stooping, with black hair and a thin face, a hooked and thin nose, his aspect both venerable and awe-inspiringپولینس د‏‏ی ہور سرگرمیاں دے بارے وچ بہت کم معلوم اے جدو‏ں تک کہ اوہ نارتھمبریا نئيں گیا۔ &lt;ref name=&quot;DNB&quot; /&gt;

پاولینوس 625 تک کینٹ چ رہیا، جدوں اوہنوں 21 جولائی نوں کینٹربری دے آرچ بشپ جسٹس نے بشپ دے طور تے مقدس کر دتا۔  فیر اوہ کینٹ دے بادشاہ ایڈبالڈ دی بھین Æthelburg دے نال نارتھمبریا گیا، جتھے اوہ بادشاہ ایڈون نال ویاہ کرنی سی۔ شادی دی اک شرط ایہ سی کہ ایڈون نے وعدہ کیتا سی کہ اوہ اتھیلبرگ نو مسیحی رہن تے اوہدی پسند دے مطابق عبادت کرن دی اجازت دیوے گا۔ بیڈ ، 8ویں صدی دے اوائل چ لکھدے ہوئے، رپورٹ کردا اے کہ پاولینوس نارتھمبریئناں نو تبدیل کرنBede describes Paulinus as &quot;a man tall of stature, a little stooping, with black hair and a thin face, a hooked and thin nose, his aspect both venerable and awe-inspiringدی خواہش رکھدا سی، اس دے نال نال نویں ملکہ نو مذہبی خدمات فراہم کرنا چاہندا سی۔ 

بیڈ دے ایتھلبور دی شادی دے تریخی سلسلے وچ کجھ اوکڑاں نیں، کیونکہ ایڈون نوں پوپ دے بچن آلے خطوط جہدے وچ اوہنوں مذہب تبدیل کرن تے زور دتا گیا سی، ایہ ظاہر کردا اے کہ ایڈبالڈ حال ای وچ مسیحی بن گیا سی، جہڑا بیڈ دے بیان نال متصادم اے۔Bede describes Paulinus as &quot;a man tall of stature, a little stooping, with black hair and a thin face, a hooked and thin nose, his aspect both venerable and awe-inspiring مورخ ڈی پی کربی دا کہنا اے کہ اس لیی پاولینوس تے ایتھلبور 624 توں پہلے نارتھمبریا گئے ہون گے، تے پالنس شمال ول گیا سی، اک بشپ دے طور تے نئیں، بلکہ اک پادری دے طور تے، بعد چ پوتر ہون لئی واپس آیا۔ &lt;ref name=&quot;Earliest33&quot; /&gt; مورخ ہنری مائر ہارٹنگ کربی دی دلیل نال اتفاق کردے ہن۔  اک ہور مورخ، پیٹر ہنٹر بلیئر ، دلیل دیندا اے کہ Æthelburh تے ایڈون 625 توں پہلے ویاہے ہوئے سن، لیکن اوہ 625 تک نارتھمبریا نئیں گئی۔  جے کربی دے دلائل قبول کیتے جاندے نیں، تے فیر پالینوس دی تقدیس دی تاریخ نوں اک سال تبدیل کرن دی لوڑ اے، جولائی 263 

بیڈے نے پاؤلینس نو &quot;اک لمبا قد، تھوڑا جیہا جھکیا ہویا، کالے والاں تے پتلا چہرہ، جھکے ہوئے تے پتلے نک، اوہدا پہلو قابل احترام تے خوفناک&quot; دے طور تے بیان کردا اے۔ 

== یارک دا بشپ ==
[[فائل:Kingdoms_in_England_and_Wales_about_600_AD.svg|alt=Map showing the kingdoms of Dyfed, Powys, and Gwynedd in the west central part of the island of Great Britain. Dumnonia is below those kingdoms. Mercia, Middle Anglia, and East Anglia run across the middle of the island from west to east. Below those kingdoms are Wessex, Sussex and Kent, also from west to east. The northern kingdoms are Elmet, Deira, and Bernicia.|right|thumb|440x440px|برطانیہ دے کجھ بادشاہتاں دا نقشہ c. 600]]
بیڈ دسدا اے کہ پاولینوس نے ایڈون نوں دسیا کہ ایسٹر 626 وچ اوہدی تے ایتھیلبرگ دی دھی دی پیدائش پالنس دیاں دعاواں دی وجہ توں ہوئی۔ ایہ پیدائش ویسکس دے مغربی سیکسن دے اک گروہ ولوں بادشاہ تے ناکام قتل دی کوشش دے نال میل کھاندی اے۔ ایڈون نے وعدہ کیتا کہ جے اوہ ویسکس تے فتح حاصل کردا اے تے اوہ عیسائیت قبول کرے گا تے اپنی نویں دھی اینفلڈ نوں بپتسمہ دین دی اجازت دیوے گا۔ اس نے مغربی سیکسن دے خلاف اپنی بعد دی فوجی کامیابی دے فوری بعد اپنا وعدہ پورا نئیں کیتا، تاہم، صرف اس وقت تبدیل ہویا جدوں پولینس نے مشرقی انگلیا دے بادشاہ ریڈوالڈ دے دربار وچ جلاوطنی دے دوران، تخت سنبھالن توں پہلے بادشاہ Bede describes Paulinus as &quot;a man tall of stature, a little stooping, with black hair and a thin face, a hooked and thin nose, his aspect both venerable and awe-inspiringدے اک خواب دی تفصیلات ظاہر کیتیاں۔ اس خواب وچ ، بیڈے دے مطابق ، اک اجنبی نے ایڈون نو‏‏ں دسیا کہ مستقب ل وچ طاقت اس د‏ی ہوئے گی جدو‏ں کوئی اس دے سر اُتے ہتھ رکھے گا۔ جدوں پاولینوس ایڈون نوں سفنا دس رہیا سی، اوہنے اپنا ہتھ بادشاہ دے سر تے رکھیا، جہڑا ایڈون نوں لوڑیندا ثبوت سی۔ پوپ گریگوری اول دی ستویں صدی دے اخیر دی ہیگیوگرافی دا دعویٰ اے کہ پاولینوس وژن وچ اجنبی سی؛  جے سچ اے، تے ایہ دس سکدا اے کہ پاؤلینس نے ریڈوالڈ دے دربار وچ کجھ ویلہ گزاریا،  حالانکہ بیڈے نے اجہے کسے وی دورے دا ذکر نئیں کیتا۔ &lt;ref name=&quot;DNB&quot; /&gt;

ایہ امکان نئیں اے کہ صرف مافوق الفطرت معاملات تے پاولینوس دی قائل کرن دی وجہ توں ایڈون نے مذہب تبدیل کیتا۔ نظر آندا اے کہ نارتھمبرین شریف رضامند سن تے بادشاہ Bede describes Paulinus as &quot;a man tall of stature, a little stooping, with black hair and a thin face, a hooked and thin nose, his aspect both venerable and awe-inspiringنو‏‏ں پوپ بونیفیسس V تو‏ں خطوط وی موصول ہوئے سن جنہاں وچ اس د‏ی مذہب تبدیل کرنے اُتے زور دتا گیا سی۔  آخر کار قائل ہو گئے، ایڈون تے اس دے بوہت سارے پیروکاراں نے 627 وچ [[یارک]] وچ بپتسمہ لیا۔  اک کہانی بیان کردی اے کہ ایڈون تے Æthelburg دے نال ییورنگ وچ اپنے محل وچ قیام دے دوران، پالنس نے 36&amp;nbsp;نویں تبدیل ہون آلیاں نو بپتسمہ دین آلے دن۔ &lt;ref name=&quot;BSE&quot; /&gt; پاولینوس وی لنڈسی چ اک سرگرم مشنری سی،  تے اس دی مشنری سرگرمیاں ایڈون دے شاہی اختیار دی حداں نو ظاہر کرن چ مدد کردیاں نیں۔ 

پوپ گریگوریBede describes Paulinus as &quot;a man tall of stature, a little stooping, with black hair and a thin face, a hooked and thin nose, his aspect both venerable and awe-inspiring نے منصوبہ بنایا سی کہ یارک انگلینڈ دا دوجا میٹروپولیٹن سی ہووے گا، اس لی پاولین نے اوتھے اپنا گرجا گھر قائم کیتا۔  اگرچہ پتھر تو‏ں تعمیر کيتا گیا اے لیکن اس دا کوئی سراغ نئيں ملیا ا‏‏ے۔  پاولینوس نے شاہی جاگیراں تے کئی گرجا گھر وی بنائے ۔  لنکن چ اس دے گرجا گھر دی شناخت بیل چ سینٹ پال دے گرجا گھر دی تعمیر دے ابتدائی مرحلے دے نال کیتی گئی اے۔ &lt;ref name=&quot;DNB&quot; /&gt;

پاولینوس ولوںBede describes Paulinus as &quot;a man tall of stature, a little stooping, with black hair and a thin face, a hooked and thin nose, his aspect both venerable and awe-inspiring بپتسمہ لین آلیاں چ ہلڈا ، بعد چ وائٹبی ایبی دی بانی ایبیس،  تے ہلڈا دی جانشین، اینفلڈ ، ایڈون دی دھی شامل سن۔  انگلینڈ چ واحد رومن بشپ دے طور تے، پالنس نے جسٹس دی موت دے بعد، 628 تے 631 دے درمیان، کینٹربری دے آرچ بشپ دے طور تے اک ہور گریگوری مشنری، ہونوریس نو وی مقدس کیتا۔ 

== بشپ آف روچیسٹر ==
ایڈون نوں Bede describes Paulinus as &quot;a man tall of stature, a little stooping, with black hair and a thin face, a hooked and thin nose, his aspect both venerable and awe-inspiringگوینڈ ویلش تے مرسیئن اینگلز دے اتحاد نے شکست دتی، ہیٹ فیلڈ چیس دی لڑائی چ ماریا گیا ، روایتی طور تے 12 اکتوبر 633 دی تاریخ  اک آرچ بشپ دے اختیار دی علامت، اوہناں چوں ہر اک لئی۔ &lt;ref name=&quot;Earliest56&quot; /&gt; پوپ دے خط تو‏ں کوئی اشارہ نئيں ملدا اے کہ ایڈون د‏‏ی موت د‏‏ی خبر جنگ د‏‏ی مبینہ تاریخ دے تقریباً نو مہینے بعد روم تک پہنچ چکی ا‏‏ے۔ مورخ ڈی پی کربی دا کہنا اے کہ شعور دی اس کمی نے اس گل دا زیادہ امکان پیدا کیتا اے کہ جنگ 634 وچ ہوئی سی۔ 

ایڈون دی ہار تے موت دی وجہ توں اوہدی بادشاہت گھٹ توں گھٹ دو حصیاں چ ونڈ گئی۔  اس نے نارتھمبریا &lt;ref name=&quot;ASE116&quot; /&gt; وچ عیسائیت وچ وی تیزی تو ں کمی دا باعث بنی جدو ں ایڈون دے فوری جانشیناں نے کافر مذہب د ی طرف واپس آنے۔ &lt;ref name=&quot;DNB&quot; /&gt; بیوہ ملکہ Æthelburg اپنے بھرا ایڈبالڈ دے کینٹ بادشاہی چ نس گئی۔ پاولینوس ایڈون تے ایتھیلبرگ دے پتر، دھی تے پوتے دے نال اوہدے نال گیا۔ دوویں منڈے حفاظت لئی براعظم، بادشاہ ڈاگوبرٹ اول دے دربار چ چلے گئے۔ ایتھیلبرگ، اینفلڈ، تے پاولینوس کینٹ چ رہ گئے، جتھے پالنس نوں روچیسٹر دی سی، یا بشپ دی پیشکش کیتی گئی، جہنوںBede describes Paulinus as &quot;a man tall of stature, a little stooping, with black hair and a thin face, a hooked and thin nose, his aspect both venerable and awe-inspiring اس نے اپنی موت تک رکھیا۔ کیونکہ پیلیئم پاولینوس تک نئیں پہنچیا جدوں تک کہ اوہ یارک توں نئیں نکلیا، اس لی اس دے کوئی فائدہ نئیں سی۔ &lt;ref name=&quot;DNB&quot; /&gt; پاولینوس دا نائب ، جیمز ڈیکن ، شمال وچ رہیا تے رومن مشن نو‏‏ں دوبارہ تعمیر کرنے دے لئی جدوجہد کيتی۔ 

== موت تے پوجا ==
پاولینوس 10 اکتوبر 644 نوں روچیسٹر،  {{Efn|If Kirby's arguments on the date of Paulinus's consecration are accepted, this date would be 10 October 645 instead.&lt;ref name=Earliest206/&gt;}} چ مر گیا جتھے اوہنوں گرجا گھر دے مقدس خانے چ دفن کیتا گیا۔  روچیسٹر وچ اس دا جانشین ایتھمار سی ، جو پہلا انگریز سی جسنوں گریگوری مشنری سی دے لئی مقدس کیتا گیا سی۔  پاؤلینس دی موت دے بعد، پاؤلینس نوں اک سنت دے طور تے پوجا کیتا جاندا سی، Bede describes Paulinus as &quot;a man tall of stature, a little stooping, with black hair and a thin face, a hooked and thin nose, his aspect both venerable and awe-inspiringجس دا دن 10 اکتوبر نوں اک عید سی۔ جدوں 1080 دی دہائی چ روچیسٹر چ اک نواں گرجا بنایا گیا، تے اوہدے آثار ، یا باقیات، نو اک نویں مزار چ ترجمہ کیتا گیا (رسمی طور تے منتقل کیتا گیا)۔  کینٹربری وچ پاولینوس دے مزار وی سن ، تے گھٹ تو ں گھٹ پنج گرجا گھر اس دے لئی وقف سن ۔  اگرچہ روچیسٹر دے کول پاولینوس دے کجھ اوشیش سن، اوتھے اوہدے فرقے دا فروغ 1066 وچ نارمن فتح دے بعد ہویا سی۔  اوہنوں [[کیتھولک چرچ|رومن کیتھولک چرچ]] ، [[انگلیکان کمیونین|اینگلیکن کمیونین]] تے [[چڑھدا آرتھوڈکس چرچ|ایسٹرن آرتھوڈوکس چرچ]] ولوں سنت سمجھیا جاندا اے۔  

پولینس دی مشنری کوششاں دا اندازہ لانا اوکھا اے۔ بیڈ دا مطلب اے کہ نارتھمبریا وچ مشن کامیاب رہیا، لیکن اس دے بہت گھٹ ثبوت موجود نيں، تے اس گل دا زیادہ امکان اے Bede describes Paulinus as &quot;a man tall of stature, a little stooping, with black hair and a thin face, a hooked and thin nose, his aspect both venerable and awe-inspiringکہ اوتھ ے پاولینوس د ی مشنری کوششاں نسبتاً غیر موثر سن۔ اگرچہ ایڈون دے جانشیناں وچو‏ں اک اوسریک نو‏‏ں پاؤلینس نے عیسائیت وچ تبدیل کرلیا سی لیکن اوہ ایڈون د‏‏ی وفات دے بعد کافر مذہب وچ واپس آگیا۔ ہلڈا، تاہم، اک عیسائی رہیا، تے آخر کار بااثر وٹبی ایبی دی ایبس بن گئی۔ نارتھمبریا دی عیسائیت وچ تبدیلی بنیادی طور تے آئرش مشنریاں دے ذریعہ حاصل کیتی گئی سی جہناں نو ایڈون دے آخری جانشین، اوسوالڈ نے اس خطے وچ لیایا سی۔ 

== ایہہ وی ویکھو ==

== نوٹ ==
&lt;templatestyles src=&quot;Reflist/styles.css&quot; /&gt;{{Notelist|60em}}

== حوالے ==

== حوالے ==
 

== ہور پڑھو ==
&lt;templatestyles src=&quot;Refbegin/styles.css&quot; /&gt;

== باہرلے جوڑ ==

* Paulinus 1&amp;nbsp;– [[Primary source|بنیادی ذرائع]] وچ پولینس دے سب توں زیادہ عصری تے عصری دے نیڑے دے ذکراں دی فہرست۔ کجھ جعلی چارٹر لسٹنگ شامل اے۔
{{S-start}}
{{s-rel|[[Christianity|Christian]] titles}}
{{s-new|diocese}}
{{S-ttl}}
{{s-aft|after=[[Chad of Mercia|Chad]]}}
{{S-bef}}
{{S-ttl}}
{{s-aft|after=[[Ithamar (bishop)|Ithamar]]}}
{{s-end}}
[[گٹھ:644ء دیاں موتاں]]
[[گٹھ:ترجمے نوں سمکھیاواں چاہیدیاں]]</text>
      <sha1>c5njak191t1ste4qvgt8c31vnyizubh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>708748</id>
      <parentid>708747</parentid>
      <timestamp>2026-07-21T07:39:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abbas dhothar</username>
        <id>361</id>
      </contributor>
      <origin>708748</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20819" sha1="1eqj803x47olvt5jsw8vwfc3rya99bu" xml:space="preserve"> {{خانہ-معلومات-شخصیت}}

'''پاولینوس''' {{Efn|{{IPAc-en|p|ɔː|ˈ|l|aɪ|n|ə|s}} {{respell|paw|LYNE|əss}}}} (10 اکتوبر 644 نوں مر گیا) اک رومن مشنری تے یارک دا پہلا بشپ سی۔ {{Efn|York did not become an archbishopric until 735.&lt;ref name=Ecgbert&gt;Lapidge &quot;Ecgbert&quot; ''Blackwell Encyclopedia of Anglo-Saxon England''&lt;/ref&gt;}} پوپ گریگوری اول ولوں 601 وچ [[اینگلوسیکسن|اینگلو سیکسناں نوں]] اوہناں دے آبائی اینگلو سیکسن کافر مذہب توں عیسائی بنان لئی بھیجے گئے گریگوری مشن دا اک رکن، پاولینوس 604 تک دوجے مشنری گروپ دے نال انگلینڈ پہنچیا۔ آن آلے دو دہائیاں چ پاؤلینس دیاں سرگرمیاں بارے بہوں گھٹ جانکاری اے۔

[[کینٹ، انگلینڈ|کینٹ]] چ کجھ سال گزارن دے بعد، شاید 625 چ، پالنس نوں بشپ قرار دتا گیا۔ اوہ نارتھمبریا دے بادشاہ ایڈون نال ویاہ کرن لئی نارتھمبریا دے سفر تے کینٹ دے بادشاہ ایڈبالڈ دی بھین، کینٹ دے اتھلبرگ دے نال سی، تے آخر کار ایڈون نو عیسائیت وچ تبدیل کرن وچ کامیاب ہو گیا۔ پاؤلینس نے ایڈون دے بوہت سارے رعایا نو‏‏ں وی مذہب تبدیل کیتا تے کچھ گرجا گھر بنائے۔ پولینس نے جنہاں عورتاں [[بپتسمہ|نو بپتسمہ دتا]] اوہناں چوں اک مستقبل دی سنت سی، ہلڈا آف وٹبی ۔

633 وچ ایڈون دی موت دے بعد، پالنس تے ایتھلبرگ نارتھمبریا توں فرار ہو گئے، پالنس دے پادری دے اک رکن، جیمز دی ڈیکن نوں چھڈ کے۔ پالنس کینٹ واپس آیا، جتھے اوہ روچیسٹر دا بشپ بن گیا۔ اوہنوں پوپ توں اک پیلیم ملیا، جہڑا یارک دے آرچ بشپ دے طور تے اوہدی تقرری دی علامت سی، پر موثر ہون لئی بہت دیر ہو گئی۔ 644 وچ اوہدی موت دے بعد، پاولینوس نو اک سنت دے طور تے مقدس قرار دتا گیا تے ہن اوہ مشرقی آرتھوڈوکس ، [[کیتھولک چرچ|رومن کیتھولک]] تے [[انگلیکان کمیونین|اینگلیکن]] گرجا گھراں وچ پوجا کیتا جاندا اے۔

== ابتدائی زندگی ==
پاؤلینس روم دا اک راہب سی جسنو‏ں پوپ گریگوری اول نے 601 وچ کینٹ د‏‏ی بادشاہت وچ میلیٹس تے دوسرےآں دے نال مل ک‏ے اینگلو سیکسناں نو‏‏ں عیسائیت وچ تبدیل کرنے دے لئی بھیجے گئے مشنریاں دے دوسرے گروہ دا حصہ بنایا۔ اوہ شاید پیدائشی طور تے اک اطالوی سی۔  مشنریاں دا دوسرا گروہ 604 تک کینٹ پہنچ گیا ، لیکن پولینس د‏‏ی ہور سرگرمیاں دے بارے وچ بہت کم معلوم اے جدو‏ں تک کہ اوہ نارتھمبریا نئيں گیا۔ &lt;ref name=&quot;DNB&quot; /&gt;

پاولینوس 625 تک کینٹ چ رہیا، جدوں اوہنوں 21 جولائی نوں کینٹربری دے آرچ بشپ جسٹس نے بشپ دے طور تے مقدس کر دتا۔  فیر اوہ کینٹ دے بادشاہ ایڈبالڈ دی بھین Æthelburg دے نال نارتھمبریا گیا، جتھے اوہ بادشاہ ایڈون نال ویاہ کرنی سی۔ شادی دی اک شرط ایہ سی کہ ایڈون نے وعدہ کیتا سی کہ اوہ اتھیلبرگ نو مسیحی رہن تے اوہدی پسند دے مطابق عبادت کرن دی اجازت دیوے گا۔ بیڈ ، 8ویں صدی دے اوائل چ لکھدے ہوئے، رپورٹ کردا اے کہ پاولینوس نارتھمبریئناں نو تبدیل کرندی خواہش رکھدا سی، اس دے نال نال نویں ملکہ نو مذہبی خدمات فراہم کرنا چاہندا سی۔ 

بیڈ دے ایتھلبور دی شادی دے تریخی سلسلے وچ کجھ اوکڑاں نیں، کیونکہ ایڈون نوں پوپ دے بچن آلے خطوط جہدے وچ اوہنوں مذہب تبدیل کرن تے زور دتا گیا سی، ایہ ظاہر کردا اے کہ ایڈبالڈ حال ای وچ مسیحی بن گیا سی، جہڑا بیڈ دے بیان نال متصادم اے۔ مورخ ڈی پی کربی دا کہنا اے کہ اس لیی پاولینوس تے ایتھلبور 624 توں پہلے نارتھمبریا گئے ہون گے، تے پالنس شمال ول گیا سی، اک بشپ دے طور تے نئیں، بلکہ اک پادری دے طور تے، بعد چ پوتر ہون لئی واپس آیا۔ &lt;ref name=&quot;Earliest33&quot; /&gt; مورخ ہنری مائر ہارٹنگ کربی دی دلیل نال اتفاق کردے ہن۔  اک ہور مورخ، پیٹر ہنٹر بلیئر ، دلیل دیندا اے کہ Æthelburh تے ایڈون 625 توں پہلے ویاہے ہوئے سن، لیکن اوہ 625 تک نارتھمبریا نئیں گئی۔  جے کربی دے دلائل قبول کیتے جاندے نیں، تے فیر پالینوس دی تقدیس دی تاریخ نوں اک سال تبدیل کرن دی لوڑ اے، جولائی 263 

بیڈے نے پاؤلینس نو &quot;اک لمبا قد، تھوڑا جیہا جھکیا ہویا، کالے والاں تے پتلا چہرہ، جھکے ہوئے تے پتلے نک، اوہدا پہلو قابل احترام تے خوفناک&quot; دے طور تے بیان کردا اے۔ 

== یارک دا بشپ ==
[[فائل:Kingdoms_in_England_and_Wales_about_600_AD.svg|alt=Map showing the kingdoms of Dyfed, Powys, and Gwynedd in the west central part of the island of Great Britain. Dumnonia is below those kingdoms. Mercia, Middle Anglia, and East Anglia run across the middle of the island from west to east. Below those kingdoms are Wessex, Sussex and Kent, also from west to east. The northern kingdoms are Elmet, Deira, and Bernicia.|right|thumb|440x440px|برطانیہ دے کجھ بادشاہتاں دا نقشہ c. 600]]
بیڈ دسدا اے کہ پاولینوس نے ایڈون نوں دسیا کہ ایسٹر 626 وچ اوہدی تے ایتھیلبرگ دی دھی دی پیدائش پالنس دیاں دعاواں دی وجہ توں ہوئی۔ ایہ پیدائش ویسکس دے مغربی سیکسن دے اک گروہ ولوں بادشاہ تے ناکام قتل دی کوشش دے نال میل کھاندی اے۔ ایڈون نے وعدہ کیتا کہ جے اوہ ویسکس تے فتح حاصل کردا اے تے اوہ عیسائیت قبول کرے گا تے اپنی نویں دھی اینفلڈ نوں بپتسمہ دین دی اجازت دیوے گا۔ اس نے مغربی سیکسن دے خلاف اپنی بعد دی فوجی کامیابی دے فوری بعد اپنا وعدہ پورا نئیں کیتا، تاہم، صرف اس وقت تبدیل ہویا جدوں پولینس نے مشرقی انگلیا دے بادشاہ ریڈوالڈ دے دربار وچ جلاوطنی دے دوران، تخت سنبھالن توں پہلے بادشاہ دے اک خواب دی تفصیلات ظاہر کیتیاں۔ اس خواب وچ ، بیڈے دے مطابق ، اک اجنبی نے ایڈون نو‏‏ں دسیا کہ مستقب ل وچ طاقت اس د‏ی ہوئے گی جدو‏ں کوئی اس دے سر اُتے ہتھ رکھے گا۔ جدوں پاولینوس ایڈون نوں سفنا دس رہیا سی، اوہنے اپنا ہتھ بادشاہ دے سر تے رکھیا، جہڑا ایڈون نوں لوڑیندا ثبوت سی۔ پوپ گریگوری اول دی ستویں صدی دے اخیر دی ہیگیوگرافی دا دعویٰ اے کہ پاولینوس وژن وچ اجنبی سی؛  جے سچ اے، تے ایہ دس سکدا اے کہ پاؤلینس نے ریڈوالڈ دے دربار وچ کجھ ویلہ گزاریا،  حالانکہ بیڈے نے اجہے کسے وی دورے دا ذکر نئیں کیتا۔ &lt;ref name=&quot;DNB&quot; /&gt;

ایہ امکان نئیں اے کہ صرف مافوق الفطرت معاملات تے پاولینوس دی قائل کرن دی وجہ توں ایڈون نے مذہب تبدیل کیتا۔ نظر آندا اے کہ نارتھمبرین شریف رضامند سن تے بادشاہ نو‏‏ں پوپ بونیفیسس V تو‏ں خطوط وی موصول ہوئے سن جنہاں وچ اس د‏ی مذہب تبدیل کرنے اُتے زور دتا گیا سی۔  آخر کار قائل ہو گئے، ایڈون تے اس دے بوہت سارے پیروکاراں نے 627 وچ [[یارک]] وچ بپتسمہ لیا۔  اک کہانی بیان کردی اے کہ ایڈون تے Æthelburg دے نال ییورنگ وچ اپنے محل وچ قیام دے دوران، پالنس نے 36&amp;nbsp;نویں تبدیل ہون آلیاں نو بپتسمہ دین آلے دن۔ &lt;ref name=&quot;BSE&quot; /&gt; پاولینوس وی لنڈسی چ اک سرگرم مشنری سی،  تے اس دی مشنری سرگرمیاں ایڈون دے شاہی اختیار دی حداں نو ظاہر کرن چ مدد کردیاں نیں۔ 

پوپ گریگوری نے منصوبہ بنایا سی کہ یارک انگلینڈ دا دوجا میٹروپولیٹن سی ہووے گا، اس لی پاولین نے اوتھے اپنا گرجا گھر قائم کیتا۔  اگرچہ پتھر تو‏ں تعمیر کيتا گیا اے لیکن اس دا کوئی سراغ نئيں ملیا ا‏‏ے۔  پاولینوس نے شاہی جاگیراں تے کئی گرجا گھر وی بنائے ۔  لنکن چ اس دے گرجا گھر دی شناخت بیل چ سینٹ پال دے گرجا گھر دی تعمیر دے ابتدائی مرحلے دے نال کیتی گئی اے۔ &lt;ref name=&quot;DNB&quot; /&gt;

پاولینوس ولوں بپتسمہ لین آلیاں چ ہلڈا ، بعد چ وائٹبی ایبی دی بانی ایبیس،  تے ہلڈا دی جانشین، اینفلڈ ، ایڈون دی دھی شامل سن۔  انگلینڈ چ واحد رومن بشپ دے طور تے، پالنس نے جسٹس دی موت دے بعد، 628 تے 631 دے درمیان، کینٹربری دے آرچ بشپ دے طور تے اک ہور گریگوری مشنری، ہونوریس نو وی مقدس کیتا۔ 

== بشپ آف روچیسٹر ==
ایڈون نوں گوینڈ ویلش تے مرسیئن اینگلز دے اتحاد نے شکست دتی، ہیٹ فیلڈ چیس دی لڑائی چ ماریا گیا ، روایتی طور تے 12 اکتوبر 633 دی تاریخ  اک آرچ بشپ دے اختیار دی علامت، اوہناں چوں ہر اک لئی۔ &lt;ref name=&quot;Earliest56&quot; /&gt; پوپ دے خط تو‏ں کوئی اشارہ نئيں ملدا اے کہ ایڈون د‏‏ی موت د‏‏ی خبر جنگ د‏‏ی مبینہ تاریخ دے تقریباً نو مہینے بعد روم تک پہنچ چکی ا‏‏ے۔ مورخ ڈی پی کربی دا کہنا اے کہ شعور دی اس کمی نے اس گل دا زیادہ امکان پیدا کیتا اے کہ جنگ 634 وچ ہوئی سی۔ 

ایڈون دی ہار تے موت دی وجہ توں اوہدی بادشاہت گھٹ توں گھٹ دو حصیاں چ ونڈ گئی۔  اس نے نارتھمبریا &lt;ref name=&quot;ASE116&quot; /&gt; وچ عیسائیت وچ وی تیزی تو ں کمی دا باعث بنی جدو ں ایڈون دے فوری جانشیناں نے کافر مذہب د ی طرف واپس آنے۔ &lt;ref name=&quot;DNB&quot; /&gt; بیوہ ملکہ Æthelburg اپنے بھرا ایڈبالڈ دے کینٹ بادشاہی چ نس گئی۔ پاولینوس ایڈون تے ایتھیلبرگ دے پتر، دھی تے پوتے دے نال اوہدے نال گیا۔ دوویں منڈے حفاظت لئی براعظم، بادشاہ ڈاگوبرٹ اول دے دربار چ چلے گئے۔ ایتھیلبرگ، اینفلڈ، تے پاولینوس کینٹ چ رہ گئے، جتھے پالنس نوں روچیسٹر دی سی، یا بشپ دی پیشکش کیتی گئی، جہنوں اس نے اپنی موت تک رکھیا۔ کیونکہ پیلیئم پاولینوس تک نئیں پہنچیا جدوں تک کہ اوہ یارک توں نئیں نکلیا، اس لی اس دے کوئی فائدہ نئیں سی۔ &lt;ref name=&quot;DNB&quot; /&gt; پاولینوس دا نائب ، جیمز ڈیکن ، شمال وچ رہیا تے رومن مشن نو‏‏ں دوبارہ تعمیر کرنے دے لئی جدوجہد کيتی۔ 

== موت تے پوجا ==
پاولینوس 10 اکتوبر 644 نوں روچیسٹر،  {{Efn|If Kirby's arguments on the date of Paulinus's consecration are accepted, this date would be 10 October 645 instead.&lt;ref name=Earliest206/&gt;}} چ مر گیا جتھے اوہنوں گرجا گھر دے مقدس خانے چ دفن کیتا گیا۔  روچیسٹر وچ اس دا جانشین ایتھمار سی ، جو پہلا انگریز سی جسنوں گریگوری مشنری سی دے لئی مقدس کیتا گیا سی۔  پاؤلینس دی موت دے بعد، پاؤلینس نوں اک سنت دے طور تے پوجا کیتا جاندا سی، جس دا دن 10 اکتوبر نوں اک عید سی۔ جدوں 1080 دی دہائی چ روچیسٹر چ اک نواں گرجا بنایا گیا، تے اوہدے آثار ، یا باقیات، نو اک نویں مزار چ ترجمہ کیتا گیا (رسمی طور تے منتقل کیتا گیا)۔  کینٹربری وچ پاولینوس دے مزار وی سن ، تے گھٹ تو ں گھٹ پنج گرجا گھر اس دے لئی وقف سن ۔  اگرچہ روچیسٹر دے کول پاولینوس دے کجھ اوشیش سن، اوتھے اوہدے فرقے دا فروغ 1066 وچ نارمن فتح دے بعد ہویا سی۔  اوہنوں [[کیتھولک چرچ|رومن کیتھولک چرچ]] ، [[انگلیکان کمیونین|اینگلیکن کمیونین]] تے [[چڑھدا آرتھوڈکس چرچ|ایسٹرن آرتھوڈوکس چرچ]] ولوں سنت سمجھیا جاندا اے۔  

پولینس دی مشنری کوششاں دا اندازہ لانا اوکھا اے۔ بیڈ دا مطلب اے کہ نارتھمبریا وچ مشن کامیاب رہیا، لیکن اس دے بہت گھٹ ثبوت موجود نيں، تے اس گل دا زیادہ امکان اے کہ اوتھ ے پاولینوس د ی مشنری کوششاں نسبتاً غیر موثر سن۔ اگرچہ ایڈون دے جانشیناں وچو‏ں اک اوسریک نو‏‏ں پاؤلینس نے عیسائیت وچ تبدیل کرلیا سی لیکن اوہ ایڈون د‏‏ی وفات دے بعد کافر مذہب وچ واپس آگیا۔ ہلڈا، تاہم، اک عیسائی رہیا، تے آخر کار بااثر وٹبی ایبی دی ایبس بن گئی۔ نارتھمبریا دی عیسائیت وچ تبدیلی بنیادی طور تے آئرش مشنریاں دے ذریعہ حاصل کیتی گئی سی جہناں نو ایڈون دے آخری جانشین، اوسوالڈ نے اس خطے وچ لیایا سی۔ 

== ایہہ وی ویکھو ==

== نوٹ ==
&lt; {{Notelist|60em}}

== حوالے ==
{{حوالے}}
 {{Reflist|colwidth=40em}}

 
==کتابیات==

{{Refbegin|60em}}
* {{cite book |author=Blair, Peter Hunter |title=The World of Bede |publisher=Cambridge University Press |author-link= Peter Hunter Blair |location=Cambridge, UK |year=1990 |edition=Reprint of 1970 |isbn=0-521-39819-3 }}
* {{cite encyclopedia |author=Costambeys, Marios |title=Paulinus (St Paulinus) (d. 644) |encyclopedia=[[Oxford Dictionary of National Biography]] |publisher=Oxford University Press |year=2004 |edition=October 2005 revised |url=http://www.oxforddnb.com/view/article/21626 |access-date=6 March 2009 |doi=10.1093/ref:odnb/21626 |url-access=subscription }} {{ODNBsub}}
* {{cite book| author=Farmer, David Hugh |title=Oxford Dictionary of Saints |publisher=Oxford University Press |year=2004 |edition=Fifth |location=Oxford, UK |isbn= 978-0-19-860949-0 }}
* {{cite book |author1=Fryde, E. B. |author2=Greenway, D. E. |author3=Porter, S. |author4=Roy, I. |title=Handbook of British Chronology |edition=Third revised |author1-link=Edmund Fryde |author2-link=Diana Greenway |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge, UK |date=1996 |isbn=0-521-56350-X }}
* {{cite book |author=Kirby, D. P. |title=The Earliest English Kings |author-link=David Peter Kirby |publisher=Routledge |location=New York |year=2000 |isbn=0-415-24211-8 }}
* {{cite encyclopedia |author=Lapidge, Michael |title=Ecgberht |author-link=Michael Lapidge |page=157 |encyclopedia=The Blackwell Encyclopaedia of Anglo-Saxon England |editor1=Lapidge, Michael |editor1-link=Michael Lapidge |editor2=Blair, John |editor2-link=John Blair (historian) |editor3=Keynes, Simon |editor-link3=Simon Keynes|editor4=Scragg, Donald |year=2001 |publisher=Blackwell |location=Malden, MA |isbn=978-0-631-22492-1 }}
* {{cite encyclopedia |author=Lapidge, Michael |title=Paulinus |author-link=Michael Lapidge |page=359 |encyclopedia=The Blackwell Encyclopaedia of Anglo-Saxon England |editor1=Lapidge, Michael |editor1-link=Michael Lapidge |editor2=Blair, John |editor2-link=John Blair (historian) |editor3=Keynes, Simon |editor-link3=Simon Keynes |editor4=Scragg, Donald |year=2001 |publisher=Blackwell |location=Malden, MA |isbn=978-0-631-22492-1 }}
* {{cite book |author=Mayr-Harting, Henry |title=The Coming of Christianity to Anglo-Saxon England |author-link=Henry Mayr-Harting |publisher=Pennsylvania State University Press |location=University Park, PA |year=1991 |isbn=0-271-00769-9 }}
* {{cite web |author=Rollason, David |title=The Shrines of Saints in later Anglo-Saxon England: Distribution and Significance |url=http://ads.ahds.ac.uk/catalogue/adsdata/cbaresrep/pdf/060/06002001.pdf |author-link=David Rollason |work=Archaeology Data Services |publisher=Department of Archaeology, University of York |archive-url=https://web.archive.org/web/20110613151752/http://ads.ahds.ac.uk/catalogue/adsdata/cbaresrep/pdf/060/06002001.pdf |access-date=29 March 2009 |archive-date=13 June 2011 }}
* {{cite journal |author=Sharpe, R. |title=The Naming of Bishop Ithamar |journal=[[English Historical Review]] |author-link=Richard Sharpe (historian) |volume=117 |issue=473 |date=September 2002 |pages=889–894 |doi=10.1093/ehr/117.473.889 |jstor= 3489611 |s2cid=159918370 }}
* {{cite book |author=Stenton, F. M. |title=Anglo-Saxon England |author-link=Frank Stenton |year=1971 |publisher=Oxford University Press |location=Oxford, UK |edition=Third |isbn=978-0-19-280139-5 }}
* {{cite book |author=Walsh, Michael J. |title=A New Dictionary of Saints: East and West |year=2007 |publisher=Burns &amp; Oats |location=London |isbn=978-0-86012-438-2 }}
* {{cite book |author=Williams, Ann |title=Kingship and Government in Pre-Conquest England c. 500–1066 |author-link=Ann Williams (historian) |publisher=MacMillan |location=London |year=1999 |isbn=0-333-56797-8 }}
* {{cite book |author=Yorke, Barbara |title=The Conversion of Britain: Religion, Politics and Society in Britain c. 600–800 |author-link=Barbara Yorke |publisher=Pearson/Longman |location=London |year=2006 |isbn=0-582-77292-3 }}
* {{cite book |author=Yorke, Barbara |title=Kings and Kingdoms of Early Anglo-Saxon England |publisher=Routledge |author-link=Barbara Yorke |location=New York |year=1997 |isbn=0-415-16639-X }}
{{Refend}}

== ہور پڑھو ==

{{refbegin}}
* {{cite encyclopedia |author=Mayr-Harting, H. M. R. E. |title=Paulinus of York |encyclopedia=Studies in Church History IV: The Province of York |author-link=Henry Mayr-Harting |editor-link=Geoffrey Cuming |editor=G. J. Cuming |location=Leiden |publisher=Brill |year=1967 |pages=15–21 }}
{{refend}}
== باہرلے جوڑ ==
* {{PASE|7734|Paulinus 1}}&amp;nbsp;– listing of most contemporary and close to contemporary mentions of Paulinus in the [[primary source]]s. Includes some spurious charter listings.
* Paulinus 1&amp;nbsp;– [[Primary source|بنیادی ذرائع]] وچ پولینس دے سب توں زیادہ عصری تے عصری دے نیڑے دے ذکراں دی فہرست۔ کجھ جعلی چارٹر لسٹنگ شامل اے۔
{{S-start}}
{{s-rel|[[Christianity|Christian]] titles}}
{{s-new|diocese}}
{{S-ttl}}
{{s-aft|after=[[Chad of Mercia|Chad]]}}
{{S-bef}}
{{S-ttl}}
{{s-aft|after=[[Ithamar (bishop)|Ithamar]]}}
{{s-end}}
[[گٹھ:644ء دیاں موتاں]]
[[گٹھ:ترجمے نوں سمکھیاواں چاہیدیاں]]</text>
      <sha1>1eqj803x47olvt5jsw8vwfc3rya99bu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>708749</id>
      <parentid>708748</parentid>
      <timestamp>2026-07-21T07:40:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abbas dhothar</username>
        <id>361</id>
      </contributor>
      <comment>/* یارک دا بشپ */</comment>
      <origin>708749</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20813" sha1="a6bjnzjfz8jwl5tm2i6pfclwfvi8qj7" xml:space="preserve"> {{خانہ-معلومات-شخصیت}}

'''پاولینوس''' {{Efn|{{IPAc-en|p|ɔː|ˈ|l|aɪ|n|ə|s}} {{respell|paw|LYNE|əss}}}} (10 اکتوبر 644 نوں مر گیا) اک رومن مشنری تے یارک دا پہلا بشپ سی۔ {{Efn|York did not become an archbishopric until 735.&lt;ref name=Ecgbert&gt;Lapidge &quot;Ecgbert&quot; ''Blackwell Encyclopedia of Anglo-Saxon England''&lt;/ref&gt;}} پوپ گریگوری اول ولوں 601 وچ [[اینگلوسیکسن|اینگلو سیکسناں نوں]] اوہناں دے آبائی اینگلو سیکسن کافر مذہب توں عیسائی بنان لئی بھیجے گئے گریگوری مشن دا اک رکن، پاولینوس 604 تک دوجے مشنری گروپ دے نال انگلینڈ پہنچیا۔ آن آلے دو دہائیاں چ پاؤلینس دیاں سرگرمیاں بارے بہوں گھٹ جانکاری اے۔

[[کینٹ، انگلینڈ|کینٹ]] چ کجھ سال گزارن دے بعد، شاید 625 چ، پالنس نوں بشپ قرار دتا گیا۔ اوہ نارتھمبریا دے بادشاہ ایڈون نال ویاہ کرن لئی نارتھمبریا دے سفر تے کینٹ دے بادشاہ ایڈبالڈ دی بھین، کینٹ دے اتھلبرگ دے نال سی، تے آخر کار ایڈون نو عیسائیت وچ تبدیل کرن وچ کامیاب ہو گیا۔ پاؤلینس نے ایڈون دے بوہت سارے رعایا نو‏‏ں وی مذہب تبدیل کیتا تے کچھ گرجا گھر بنائے۔ پولینس نے جنہاں عورتاں [[بپتسمہ|نو بپتسمہ دتا]] اوہناں چوں اک مستقبل دی سنت سی، ہلڈا آف وٹبی ۔

633 وچ ایڈون دی موت دے بعد، پالنس تے ایتھلبرگ نارتھمبریا توں فرار ہو گئے، پالنس دے پادری دے اک رکن، جیمز دی ڈیکن نوں چھڈ کے۔ پالنس کینٹ واپس آیا، جتھے اوہ روچیسٹر دا بشپ بن گیا۔ اوہنوں پوپ توں اک پیلیم ملیا، جہڑا یارک دے آرچ بشپ دے طور تے اوہدی تقرری دی علامت سی، پر موثر ہون لئی بہت دیر ہو گئی۔ 644 وچ اوہدی موت دے بعد، پاولینوس نو اک سنت دے طور تے مقدس قرار دتا گیا تے ہن اوہ مشرقی آرتھوڈوکس ، [[کیتھولک چرچ|رومن کیتھولک]] تے [[انگلیکان کمیونین|اینگلیکن]] گرجا گھراں وچ پوجا کیتا جاندا اے۔

== ابتدائی زندگی ==
پاؤلینس روم دا اک راہب سی جسنو‏ں پوپ گریگوری اول نے 601 وچ کینٹ د‏‏ی بادشاہت وچ میلیٹس تے دوسرےآں دے نال مل ک‏ے اینگلو سیکسناں نو‏‏ں عیسائیت وچ تبدیل کرنے دے لئی بھیجے گئے مشنریاں دے دوسرے گروہ دا حصہ بنایا۔ اوہ شاید پیدائشی طور تے اک اطالوی سی۔  مشنریاں دا دوسرا گروہ 604 تک کینٹ پہنچ گیا ، لیکن پولینس د‏‏ی ہور سرگرمیاں دے بارے وچ بہت کم معلوم اے جدو‏ں تک کہ اوہ نارتھمبریا نئيں گیا۔ &lt;ref name=&quot;DNB&quot; /&gt;

پاولینوس 625 تک کینٹ چ رہیا، جدوں اوہنوں 21 جولائی نوں کینٹربری دے آرچ بشپ جسٹس نے بشپ دے طور تے مقدس کر دتا۔  فیر اوہ کینٹ دے بادشاہ ایڈبالڈ دی بھین Æthelburg دے نال نارتھمبریا گیا، جتھے اوہ بادشاہ ایڈون نال ویاہ کرنی سی۔ شادی دی اک شرط ایہ سی کہ ایڈون نے وعدہ کیتا سی کہ اوہ اتھیلبرگ نو مسیحی رہن تے اوہدی پسند دے مطابق عبادت کرن دی اجازت دیوے گا۔ بیڈ ، 8ویں صدی دے اوائل چ لکھدے ہوئے، رپورٹ کردا اے کہ پاولینوس نارتھمبریئناں نو تبدیل کرندی خواہش رکھدا سی، اس دے نال نال نویں ملکہ نو مذہبی خدمات فراہم کرنا چاہندا سی۔ 

بیڈ دے ایتھلبور دی شادی دے تریخی سلسلے وچ کجھ اوکڑاں نیں، کیونکہ ایڈون نوں پوپ دے بچن آلے خطوط جہدے وچ اوہنوں مذہب تبدیل کرن تے زور دتا گیا سی، ایہ ظاہر کردا اے کہ ایڈبالڈ حال ای وچ مسیحی بن گیا سی، جہڑا بیڈ دے بیان نال متصادم اے۔ مورخ ڈی پی کربی دا کہنا اے کہ اس لیی پاولینوس تے ایتھلبور 624 توں پہلے نارتھمبریا گئے ہون گے، تے پالنس شمال ول گیا سی، اک بشپ دے طور تے نئیں، بلکہ اک پادری دے طور تے، بعد چ پوتر ہون لئی واپس آیا۔ &lt;ref name=&quot;Earliest33&quot; /&gt; مورخ ہنری مائر ہارٹنگ کربی دی دلیل نال اتفاق کردے ہن۔  اک ہور مورخ، پیٹر ہنٹر بلیئر ، دلیل دیندا اے کہ Æthelburh تے ایڈون 625 توں پہلے ویاہے ہوئے سن، لیکن اوہ 625 تک نارتھمبریا نئیں گئی۔  جے کربی دے دلائل قبول کیتے جاندے نیں، تے فیر پالینوس دی تقدیس دی تاریخ نوں اک سال تبدیل کرن دی لوڑ اے، جولائی 263 

بیڈے نے پاؤلینس نو &quot;اک لمبا قد، تھوڑا جیہا جھکیا ہویا، کالے والاں تے پتلا چہرہ، جھکے ہوئے تے پتلے نک، اوہدا پہلو قابل احترام تے خوفناک&quot; دے طور تے بیان کردا اے۔ 

== یارک دا بشپ ==
[[فائل:Kingdoms_in_England_and_Wales_about_600_AD.svg|alt=Map showing the kingdoms of Dyfed, Powys, and Gwynedd in the west central part of the island of Great Britain. Dumnonia is below those kingdoms. Mercia, Middle Anglia, and East Anglia run across the middle of the island from west to east. Below those kingdoms are Wessex, Sussex and Kent, also from west to east. The northern kingdoms are Elmet, Deira, and Bernicia.|thumb|440x440px|برطانیہ دے کجھ بادشاہتاں دا نقشہ ت. 600]]
بیڈ دسدا اے کہ پاولینوس نے ایڈون نوں دسیا کہ ایسٹر 626 وچ اوہدی تے ایتھیلبرگ دی دھی دی پیدائش پالنس دیاں دعاواں دی وجہ توں ہوئی۔ ایہ پیدائش ویسکس دے مغربی سیکسن دے اک گروہ ولوں بادشاہ تے ناکام قتل دی کوشش دے نال میل کھاندی اے۔ ایڈون نے وعدہ کیتا کہ جے اوہ ویسکس تے فتح حاصل کردا اے تے اوہ عیسائیت قبول کرے گا تے اپنی نویں دھی اینفلڈ نوں بپتسمہ دین دی اجازت دیوے گا۔ اس نے مغربی سیکسن دے خلاف اپنی بعد دی فوجی کامیابی دے فوری بعد اپنا وعدہ پورا نئیں کیتا، تاہم، صرف اس وقت تبدیل ہویا جدوں پولینس نے مشرقی انگلیا دے بادشاہ ریڈوالڈ دے دربار وچ جلاوطنی دے دوران، تخت سنبھالن توں پہلے بادشاہ دے اک خواب دی تفصیلات ظاہر کیتیاں۔ اس خواب وچ ، بیڈے دے مطابق ، اک اجنبی نے ایڈون نو‏‏ں دسیا کہ مستقب ل وچ طاقت اس د‏ی ہوئے گی جدو‏ں کوئی اس دے سر اُتے ہتھ رکھے گا۔ جدوں پاولینوس ایڈون نوں سفنا دس رہیا سی، اوہنے اپنا ہتھ بادشاہ دے سر تے رکھیا، جہڑا ایڈون نوں لوڑیندا ثبوت سی۔ پوپ گریگوری اول دی ستویں صدی دے اخیر دی ہیگیوگرافی دا دعویٰ اے کہ پاولینوس وژن وچ اجنبی سی؛  جے سچ اے، تے ایہ دس سکدا اے کہ پاؤلینس نے ریڈوالڈ دے دربار وچ کجھ ویلہ گزاریا،  حالانکہ بیڈے نے اجہے کسے وی دورے دا ذکر نئیں کیتا۔ &lt;ref name=&quot;DNB&quot; /&gt;

ایہ امکان نئیں اے کہ صرف مافوق الفطرت معاملات تے پاولینوس دی قائل کرن دی وجہ توں ایڈون نے مذہب تبدیل کیتا۔ نظر آندا اے کہ نارتھمبرین شریف رضامند سن تے بادشاہ نو‏‏ں پوپ بونیفیسس V تو‏ں خطوط وی موصول ہوئے سن جنہاں وچ اس د‏ی مذہب تبدیل کرنے اُتے زور دتا گیا سی۔  آخر کار قائل ہو گئے، ایڈون تے اس دے بوہت سارے پیروکاراں نے 627 وچ [[یارک]] وچ بپتسمہ لیا۔  اک کہانی بیان کردی اے کہ ایڈون تے Æthelburg دے نال ییورنگ وچ اپنے محل وچ قیام دے دوران، پالنس نے 36&amp;nbsp;نویں تبدیل ہون آلیاں نو بپتسمہ دین آلے دن۔ &lt;ref name=&quot;BSE&quot; /&gt; پاولینوس وی لنڈسی چ اک سرگرم مشنری سی،  تے اس دی مشنری سرگرمیاں ایڈون دے شاہی اختیار دی حداں نو ظاہر کرن چ مدد کردیاں نیں۔ 

پوپ گریگوری نے منصوبہ بنایا سی کہ یارک انگلینڈ دا دوجا میٹروپولیٹن سی ہووے گا، اس لی پاولین نے اوتھے اپنا گرجا گھر قائم کیتا۔  اگرچہ پتھر تو‏ں تعمیر کيتا گیا اے لیکن اس دا کوئی سراغ نئيں ملیا ا‏‏ے۔  پاولینوس نے شاہی جاگیراں تے کئی گرجا گھر وی بنائے ۔  لنکن چ اس دے گرجا گھر دی شناخت بیل چ سینٹ پال دے گرجا گھر دی تعمیر دے ابتدائی مرحلے دے نال کیتی گئی اے۔ &lt;ref name=&quot;DNB&quot; /&gt;

پاولینوس ولوں بپتسمہ لین آلیاں چ ہلڈا ، بعد چ وائٹبی ایبی دی بانی ایبیس،  تے ہلڈا دی جانشین، اینفلڈ ، ایڈون دی دھی شامل سن۔  انگلینڈ چ واحد رومن بشپ دے طور تے، پالنس نے جسٹس دی موت دے بعد، 628 تے 631 دے درمیان، کینٹربری دے آرچ بشپ دے طور تے اک ہور گریگوری مشنری، ہونوریس نو وی مقدس کیتا۔

== بشپ آف روچیسٹر ==
ایڈون نوں گوینڈ ویلش تے مرسیئن اینگلز دے اتحاد نے شکست دتی، ہیٹ فیلڈ چیس دی لڑائی چ ماریا گیا ، روایتی طور تے 12 اکتوبر 633 دی تاریخ  اک آرچ بشپ دے اختیار دی علامت، اوہناں چوں ہر اک لئی۔ &lt;ref name=&quot;Earliest56&quot; /&gt; پوپ دے خط تو‏ں کوئی اشارہ نئيں ملدا اے کہ ایڈون د‏‏ی موت د‏‏ی خبر جنگ د‏‏ی مبینہ تاریخ دے تقریباً نو مہینے بعد روم تک پہنچ چکی ا‏‏ے۔ مورخ ڈی پی کربی دا کہنا اے کہ شعور دی اس کمی نے اس گل دا زیادہ امکان پیدا کیتا اے کہ جنگ 634 وچ ہوئی سی۔ 

ایڈون دی ہار تے موت دی وجہ توں اوہدی بادشاہت گھٹ توں گھٹ دو حصیاں چ ونڈ گئی۔  اس نے نارتھمبریا &lt;ref name=&quot;ASE116&quot; /&gt; وچ عیسائیت وچ وی تیزی تو ں کمی دا باعث بنی جدو ں ایڈون دے فوری جانشیناں نے کافر مذہب د ی طرف واپس آنے۔ &lt;ref name=&quot;DNB&quot; /&gt; بیوہ ملکہ Æthelburg اپنے بھرا ایڈبالڈ دے کینٹ بادشاہی چ نس گئی۔ پاولینوس ایڈون تے ایتھیلبرگ دے پتر، دھی تے پوتے دے نال اوہدے نال گیا۔ دوویں منڈے حفاظت لئی براعظم، بادشاہ ڈاگوبرٹ اول دے دربار چ چلے گئے۔ ایتھیلبرگ، اینفلڈ، تے پاولینوس کینٹ چ رہ گئے، جتھے پالنس نوں روچیسٹر دی سی، یا بشپ دی پیشکش کیتی گئی، جہنوں اس نے اپنی موت تک رکھیا۔ کیونکہ پیلیئم پاولینوس تک نئیں پہنچیا جدوں تک کہ اوہ یارک توں نئیں نکلیا، اس لی اس دے کوئی فائدہ نئیں سی۔ &lt;ref name=&quot;DNB&quot; /&gt; پاولینوس دا نائب ، جیمز ڈیکن ، شمال وچ رہیا تے رومن مشن نو‏‏ں دوبارہ تعمیر کرنے دے لئی جدوجہد کيتی۔ 

== موت تے پوجا ==
پاولینوس 10 اکتوبر 644 نوں روچیسٹر،  {{Efn|If Kirby's arguments on the date of Paulinus's consecration are accepted, this date would be 10 October 645 instead.&lt;ref name=Earliest206/&gt;}} چ مر گیا جتھے اوہنوں گرجا گھر دے مقدس خانے چ دفن کیتا گیا۔  روچیسٹر وچ اس دا جانشین ایتھمار سی ، جو پہلا انگریز سی جسنوں گریگوری مشنری سی دے لئی مقدس کیتا گیا سی۔  پاؤلینس دی موت دے بعد، پاؤلینس نوں اک سنت دے طور تے پوجا کیتا جاندا سی، جس دا دن 10 اکتوبر نوں اک عید سی۔ جدوں 1080 دی دہائی چ روچیسٹر چ اک نواں گرجا بنایا گیا، تے اوہدے آثار ، یا باقیات، نو اک نویں مزار چ ترجمہ کیتا گیا (رسمی طور تے منتقل کیتا گیا)۔  کینٹربری وچ پاولینوس دے مزار وی سن ، تے گھٹ تو ں گھٹ پنج گرجا گھر اس دے لئی وقف سن ۔  اگرچہ روچیسٹر دے کول پاولینوس دے کجھ اوشیش سن، اوتھے اوہدے فرقے دا فروغ 1066 وچ نارمن فتح دے بعد ہویا سی۔  اوہنوں [[کیتھولک چرچ|رومن کیتھولک چرچ]] ، [[انگلیکان کمیونین|اینگلیکن کمیونین]] تے [[چڑھدا آرتھوڈکس چرچ|ایسٹرن آرتھوڈوکس چرچ]] ولوں سنت سمجھیا جاندا اے۔  

پولینس دی مشنری کوششاں دا اندازہ لانا اوکھا اے۔ بیڈ دا مطلب اے کہ نارتھمبریا وچ مشن کامیاب رہیا، لیکن اس دے بہت گھٹ ثبوت موجود نيں، تے اس گل دا زیادہ امکان اے کہ اوتھ ے پاولینوس د ی مشنری کوششاں نسبتاً غیر موثر سن۔ اگرچہ ایڈون دے جانشیناں وچو‏ں اک اوسریک نو‏‏ں پاؤلینس نے عیسائیت وچ تبدیل کرلیا سی لیکن اوہ ایڈون د‏‏ی وفات دے بعد کافر مذہب وچ واپس آگیا۔ ہلڈا، تاہم، اک عیسائی رہیا، تے آخر کار بااثر وٹبی ایبی دی ایبس بن گئی۔ نارتھمبریا دی عیسائیت وچ تبدیلی بنیادی طور تے آئرش مشنریاں دے ذریعہ حاصل کیتی گئی سی جہناں نو ایڈون دے آخری جانشین، اوسوالڈ نے اس خطے وچ لیایا سی۔ 

== ایہہ وی ویکھو ==

== نوٹ ==
&lt; {{Notelist|60em}}

== حوالے ==
{{حوالے}}
 {{Reflist|colwidth=40em}}

 
==کتابیات==

{{Refbegin|60em}}
* {{cite book |author=Blair, Peter Hunter |title=The World of Bede |publisher=Cambridge University Press |author-link= Peter Hunter Blair |location=Cambridge, UK |year=1990 |edition=Reprint of 1970 |isbn=0-521-39819-3 }}
* {{cite encyclopedia |author=Costambeys, Marios |title=Paulinus (St Paulinus) (d. 644) |encyclopedia=[[Oxford Dictionary of National Biography]] |publisher=Oxford University Press |year=2004 |edition=October 2005 revised |url=http://www.oxforddnb.com/view/article/21626 |access-date=6 March 2009 |doi=10.1093/ref:odnb/21626 |url-access=subscription }} {{ODNBsub}}
* {{cite book| author=Farmer, David Hugh |title=Oxford Dictionary of Saints |publisher=Oxford University Press |year=2004 |edition=Fifth |location=Oxford, UK |isbn= 978-0-19-860949-0 }}
* {{cite book |author1=Fryde, E. B. |author2=Greenway, D. E. |author3=Porter, S. |author4=Roy, I. |title=Handbook of British Chronology |edition=Third revised |author1-link=Edmund Fryde |author2-link=Diana Greenway |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge, UK |date=1996 |isbn=0-521-56350-X }}
* {{cite book |author=Kirby, D. P. |title=The Earliest English Kings |author-link=David Peter Kirby |publisher=Routledge |location=New York |year=2000 |isbn=0-415-24211-8 }}
* {{cite encyclopedia |author=Lapidge, Michael |title=Ecgberht |author-link=Michael Lapidge |page=157 |encyclopedia=The Blackwell Encyclopaedia of Anglo-Saxon England |editor1=Lapidge, Michael |editor1-link=Michael Lapidge |editor2=Blair, John |editor2-link=John Blair (historian) |editor3=Keynes, Simon |editor-link3=Simon Keynes|editor4=Scragg, Donald |year=2001 |publisher=Blackwell |location=Malden, MA |isbn=978-0-631-22492-1 }}
* {{cite encyclopedia |author=Lapidge, Michael |title=Paulinus |author-link=Michael Lapidge |page=359 |encyclopedia=The Blackwell Encyclopaedia of Anglo-Saxon England |editor1=Lapidge, Michael |editor1-link=Michael Lapidge |editor2=Blair, John |editor2-link=John Blair (historian) |editor3=Keynes, Simon |editor-link3=Simon Keynes |editor4=Scragg, Donald |year=2001 |publisher=Blackwell |location=Malden, MA |isbn=978-0-631-22492-1 }}
* {{cite book |author=Mayr-Harting, Henry |title=The Coming of Christianity to Anglo-Saxon England |author-link=Henry Mayr-Harting |publisher=Pennsylvania State University Press |location=University Park, PA |year=1991 |isbn=0-271-00769-9 }}
* {{cite web |author=Rollason, David |title=The Shrines of Saints in later Anglo-Saxon England: Distribution and Significance |url=http://ads.ahds.ac.uk/catalogue/adsdata/cbaresrep/pdf/060/06002001.pdf |author-link=David Rollason |work=Archaeology Data Services |publisher=Department of Archaeology, University of York |archive-url=https://web.archive.org/web/20110613151752/http://ads.ahds.ac.uk/catalogue/adsdata/cbaresrep/pdf/060/06002001.pdf |access-date=29 March 2009 |archive-date=13 June 2011 }}
* {{cite journal |author=Sharpe, R. |title=The Naming of Bishop Ithamar |journal=[[English Historical Review]] |author-link=Richard Sharpe (historian) |volume=117 |issue=473 |date=September 2002 |pages=889–894 |doi=10.1093/ehr/117.473.889 |jstor= 3489611 |s2cid=159918370 }}
* {{cite book |author=Stenton, F. M. |title=Anglo-Saxon England |author-link=Frank Stenton |year=1971 |publisher=Oxford University Press |location=Oxford, UK |edition=Third |isbn=978-0-19-280139-5 }}
* {{cite book |author=Walsh, Michael J. |title=A New Dictionary of Saints: East and West |year=2007 |publisher=Burns &amp; Oats |location=London |isbn=978-0-86012-438-2 }}
* {{cite book |author=Williams, Ann |title=Kingship and Government in Pre-Conquest England c. 500–1066 |author-link=Ann Williams (historian) |publisher=MacMillan |location=London |year=1999 |isbn=0-333-56797-8 }}
* {{cite book |author=Yorke, Barbara |title=The Conversion of Britain: Religion, Politics and Society in Britain c. 600–800 |author-link=Barbara Yorke |publisher=Pearson/Longman |location=London |year=2006 |isbn=0-582-77292-3 }}
* {{cite book |author=Yorke, Barbara |title=Kings and Kingdoms of Early Anglo-Saxon England |publisher=Routledge |author-link=Barbara Yorke |location=New York |year=1997 |isbn=0-415-16639-X }}
{{Refend}}

== ہور پڑھو ==

{{refbegin}}
* {{cite encyclopedia |author=Mayr-Harting, H. M. R. E. |title=Paulinus of York |encyclopedia=Studies in Church History IV: The Province of York |author-link=Henry Mayr-Harting |editor-link=Geoffrey Cuming |editor=G. J. Cuming |location=Leiden |publisher=Brill |year=1967 |pages=15–21 }}
{{refend}}
== باہرلے جوڑ ==
* {{PASE|7734|Paulinus 1}}&amp;nbsp;– listing of most contemporary and close to contemporary mentions of Paulinus in the [[primary source]]s. Includes some spurious charter listings.
* Paulinus 1&amp;nbsp;– [[Primary source|بنیادی ذرائع]] وچ پولینس دے سب توں زیادہ عصری تے عصری دے نیڑے دے ذکراں دی فہرست۔ کجھ جعلی چارٹر لسٹنگ شامل اے۔
{{S-start}}
{{s-rel|[[Christianity|Christian]] titles}}
{{s-new|diocese}}
{{S-ttl}}
{{s-aft|after=[[Chad of Mercia|Chad]]}}
{{S-bef}}
{{S-ttl}}
{{s-aft|after=[[Ithamar (bishop)|Ithamar]]}}
{{s-end}}
[[گٹھ:644ء دیاں موتاں]]
[[گٹھ:ترجمے نوں سمکھیاواں چاہیدیاں]]</text>
      <sha1>a6bjnzjfz8jwl5tm2i6pfclwfvi8qj7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سمیفع اشوع</title>
    <ns>0</ns>
    <id>149216</id>
    <revision>
      <id>708751</id>
      <timestamp>2026-07-21T09:03:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abbas dhothar</username>
        <id>361</id>
      </contributor>
      <comment>&quot; {{خانہ-معلومات-شاہی-اقتدار/عربی}} '''سمیفع اشوع یزنی''' (تقریباً 460ء - 535ء) سبأ دا بادشاہ سی تے فروری 530ء وچ تخت نشین ہويا۔ اس دا ناں پہلی بار ذی القَیظ 596 حـ (تقویم حميري) دے اک کتبے وچ ملدا اے، جو جون 486ء دے مطابق ا‏‏ے۔  سميفع أشوع د‏‏ی طویل سیاسی زندگی نو‏‏...؜&quot; نال صفحہ بنایا گیا۔</comment>
      <origin>708751</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7719" sha1="g85wj6884iz93k12uaspcf8nwi94c53" xml:space="preserve"> {{خانہ-معلومات-شاہی-اقتدار/عربی}}
'''سمیفع اشوع یزنی''' (تقریباً 460ء - 535ء) سبأ دا بادشاہ سی تے فروری 530ء وچ تخت نشین ہويا۔ اس دا ناں پہلی بار ذی القَیظ 596 حـ (تقویم حميري) دے اک کتبے وچ ملدا اے، جو جون 486ء دے مطابق ا‏‏ے۔

سميفع أشوع د‏‏ی طویل سیاسی زندگی نو‏‏ں سبئی کتبےآں (نقوش) دے ذریعے تفصیل تو‏ں دستاویزی حیثیت حاصل ا‏‏ے۔ اوہ پنجويں صدی عیسوی دے چھیويں عشرے وچ پیدا ہويا تے ايس‏ے صدی دے اٹھويں عشرے وچ قبیلہ ذی یزن دے اک اہ‏م امیر بن گیا۔

515ء (تقویم حميري: 625) وچ ، سميفع أشوع نے یَزَنیاں د‏‏ی قیادت وچ اک فوجی مہم چلا‏ئی جو أسعاء (مہرة دے علاقے وچ واقع اک شہر) دے خلاف سی&lt;ref name=&quot;مولد تلقائيا1&quot;&gt;[http://dasi.cnr.it/index.php?id=30&amp;prjId=1&amp;corId=0&amp;colId=0&amp;navId=676835090&amp;recId=2422 DASI: Digital Archive for the Study of pre-islamic arabian -MAFRAY-Abū Ṯawr 4.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230805055723/http://dasi.cnr.it/index.php?id=30&amp;amp;prjId=1&amp;amp;corId=0&amp;amp;colId=0&amp;amp;navId=676835090&amp;amp;recId=2422|date=2023-08-05}}&lt;/ref&gt;
== شراکت داری مع ذو نواس ==
سميفع أشوع نے 523ء تو‏ں 530ء تک ذو نواس دے نال مل ک‏ے احباش (حبشیاں) تے بغاوت کرنے والے قبیلے دے خلاف جنگ وچ حصہ لیا۔ حصن غراب وچ مݪݨ والے اک کتبے (جو ذو الحلة، 640 حـ، تقویم حميري، فروری 530ء دا اے ) دے مطابق احباش نے سرزمینِ حمیر اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے ذو نواس نو‏ں قتل کر دتا۔
=== وکھ وکھ آراء ===
سميفع أشوع دے بارے وچ وکھ وکھ آراء موجود نيں:

کچھ مؤرخین نے اسنو‏ں اقتدار دا خواہش مند تے غدار قرار دتا، کیونجے اس نے اپنا مذہب بدل ک‏ے اقتدار حاصل کيتا تے بیرونی قوتاں (احباش) د‏‏ی طرف مائل ہويا۔
دوسرے مؤرخین نے اسنو‏ں وطن پرست رہنما منیا، جو حبشی قابضین نو‏‏ں نکالنے دے لئی کھڑا ہويا۔

ہوگو ونکلر د‏‏ی رائے:

جرمن مؤرخ ہوگو ونکلر دے مطابق، ذو نواس نے حبشیاں دے خلاف جنگ دا آغاز کيتا تے سميفع أشوع اس دے نال سی۔ پ‏ر، جنگ وچ شکست ہوئی، حبشیاں نے جنوبِ عرب اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے سميفع أشوع حصن غراب وچ پناہ لینے اُتے مجبور ہو گیا۔&lt;ref name=&quot;مولد تلقائيا1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[http://dasi.cnr.it/index.php?id=30&amp;prjId=1&amp;corId=0&amp;colId=0&amp;navId=676835090&amp;recId=2427 DASI: Digital Archive for the Study of pre-islamic arabian -MAFYS-Ḍuraʾ 3 RES 4069; Ry 63.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230805080004/http://dasi.cnr.it/index.php?id=30&amp;amp;prjId=1&amp;amp;corId=0&amp;amp;colId=0&amp;amp;navId=676835090&amp;amp;recId=2427|date=2023-08-05}}&lt;/ref&gt;وفي سنة 625 حميري الموافق [[515]]م، قاد سيمفع أشوع حملة عسكرية لليزنيين ضد الأسعاء، وهي مدينة تقع في منطقة المهرة.&lt;ref&gt;[http://dasi.cnr.it/index.php?id=30&amp;prjId=1&amp;corId=0&amp;colId=0&amp;navId=676835090&amp;recId=2371 DASI: Digital Archive for the Study of pre-islamic arabian -BR-Yanbuq 47.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230805080027/http://dasi.cnr.it/index.php?id=30&amp;amp;prjId=1&amp;amp;corId=0&amp;amp;colId=0&amp;amp;navId=676835090&amp;amp;recId=2371|date=2023-08-05}}&lt;/ref&gt;

=== سميفع أشوع تے نصرانیت ===
سميفع أشوع دے بارے وچ اک شاہی کتبہ ملیا اے، جس وچ ایہ عبارت لکھی اے:

&gt; &quot;بروح القدس سميفع أشوع ملك سبأ&quot;
&quot;بسم الرحمن وابنه كرايست&quot; (یعنی &quot;بسم الرحمن تے اس دے بیٹے مسیح دے نام&quot;)

ایہ کتبہ اس دے مسیحی ہوݨ دا واضح ثبوت ا‏‏ے۔ مؤرخ بروکوپیوس القيسراني دے مطابق، احباش نے ذو نواسنو‏ں قتل کرنے دے بعد اک نصرانی شخص نو‏‏ں بادشاہ مقرر کيتا تے اوہ سميفع أشوع سی۔&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|یوآرایل=https://dasi.cnr.it/index.php?id=dasi_prj_epi&amp;prjId=1&amp;corId=0&amp;colId=0&amp;navId=534986672&amp;recId=2416 |عنوان=DASI: Digital Archive for the Study of pre-islamic arabian -Ja 1028. |تریخ رسائی=2025-03-03 |آرکائیو تریخ=2024-06-13 |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20240613025136/https://dasi.cnr.it/index.php?id=dasi_prj_epi&amp;prjId=1&amp;corId=0&amp;colId=0&amp;navId=534986672&amp;recId=2416 |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://dasi.cnr.it/index.php?id=30&amp;prjId=1&amp;corId=0&amp;colId=0&amp;navId=676835090&amp;recId=2449 DASI: Digital Archive for the Study of pre-islamic arabian -Ry 508.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230805090400/http://dasi.cnr.it/index.php?id=30&amp;amp;prjId=1&amp;amp;corId=0&amp;amp;colId=0&amp;amp;navId=676835090&amp;amp;recId=2449|date=2023-08-05}}&lt;/ref&gt;

=== بازنطینی قیصر تے جنگِ فارس ===
531ء وچ بازنطینی قیصر جسٹینیان اول نے اک سفیر جولیانوس نو‏‏ں نجاشی تے سميفع أشوع دے پاس بھیجیا تاکہ اوہ فارس دے خلاف جنگ چھیڑ داں تے رومیاں دا نال دتیاں قیصر نے سميفع أشوع تو‏ں کہیا کہ اوہ &quot;قيس&quot; (خبرے امرؤ القيس) نو‏‏ں قبیلہ معد دا سردار بنائے تے فارس اُتے حملے دے لئی فوج تیار کرے، مگر ایہ منصوبہ ناکا‏م رہیا۔&lt;ref&gt;[https://books.google.com.sa/books?id=speKEAAAQBAJ&amp;pg=PT46#v=onepage&amp;q&amp;f=false History of the Wars – Procopius – Page 46] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230805090551/https://books.google.com.sa/books?id=speKEAAAQBAJ&amp;amp;pg=PT46|date=2023-08-05}}&lt;/ref&gt;

=== ابرہہ دے ہتھو‏ں زوال ===
کچھ سال بعد، ابرہہ (اک حبشی سردار) نے سميفع أشوع دے خلاف بغاوت کیت‏‏ی تے خود نو‏‏ں یمن دا حکمران قرار دتا۔ بروکوپیوس القيسراني دے مطابق، حبشی فوج نے سميفع أشوع دا محاصرہ ک‏ر لیا تے ابرہہ نو‏‏ں حکمران بنا دتا۔ نجاشی نے ابرہہ نو‏‏ں سزا دینے دے لئی فوج بھیجی، مگر اوہ ناکا‏م ہو گئی۔ بعد وچ ، ابرہہ نے نجاشی دے جانشین نال معاہدہ کيتا تے یمن اُتے اپنا اقتدار مستحکم ک‏ر ليا۔&lt;ref&gt;[https://books.google.com.sa/books?id=atyVEAAAQBAJ&amp;pg=PA94#v=onepage&amp;q&amp;f=false Procopius of Caesarea -Geoffrey Greatrex – Page 94] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230805090604/https://books.google.com.sa/books?id=atyVEAAAQBAJ&amp;amp;pg=PA94|date=2023-08-05}}&lt;/ref&gt;

== حوالے ==
{{حوالے}}

[[گٹھ:یمن دے فرماں روا]]
[[گٹھ:حمیری بادشاہ]]
[[گٹھ:مشرق وسطی دے بادشاہ]]
[[گٹھ:مسیحی عرب]]
[[گٹھ:چھیويں صدی دیاں عرب شخصیتاں]]
[[گٹھ:یمن دے حکمران]]
[[گٹھ:یمن د‏‏ی قدیم تریخ]]
[[گٹھ:460 دے جم]]
[[گٹھ:535 دیاں موتاں]]</text>
      <sha1>g85wj6884iz93k12uaspcf8nwi94c53</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>708752</id>
      <parentid>708751</parentid>
      <timestamp>2026-07-21T09:05:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abbas dhothar</username>
        <id>361</id>
      </contributor>
      <comment>/* بازنطینی قیصر تے جنگِ فارس */</comment>
      <origin>708752</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7721" sha1="jgytzz9j8rvtr3jqimtsfz30dzjyntl" xml:space="preserve"> {{خانہ-معلومات-شاہی-اقتدار/عربی}}
'''سمیفع اشوع یزنی''' (تقریباً 460ء - 535ء) سبأ دا بادشاہ سی تے فروری 530ء وچ تخت نشین ہويا۔ اس دا ناں پہلی بار ذی القَیظ 596 حـ (تقویم حميري) دے اک کتبے وچ ملدا اے، جو جون 486ء دے مطابق ا‏‏ے۔

سميفع أشوع د‏‏ی طویل سیاسی زندگی نو‏‏ں سبئی کتبےآں (نقوش) دے ذریعے تفصیل تو‏ں دستاویزی حیثیت حاصل ا‏‏ے۔ اوہ پنجويں صدی عیسوی دے چھیويں عشرے وچ پیدا ہويا تے ايس‏ے صدی دے اٹھويں عشرے وچ قبیلہ ذی یزن دے اک اہ‏م امیر بن گیا۔

515ء (تقویم حميري: 625) وچ ، سميفع أشوع نے یَزَنیاں د‏‏ی قیادت وچ اک فوجی مہم چلا‏ئی جو أسعاء (مہرة دے علاقے وچ واقع اک شہر) دے خلاف سی&lt;ref name=&quot;مولد تلقائيا1&quot;&gt;[http://dasi.cnr.it/index.php?id=30&amp;prjId=1&amp;corId=0&amp;colId=0&amp;navId=676835090&amp;recId=2422 DASI: Digital Archive for the Study of pre-islamic arabian -MAFRAY-Abū Ṯawr 4.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230805055723/http://dasi.cnr.it/index.php?id=30&amp;amp;prjId=1&amp;amp;corId=0&amp;amp;colId=0&amp;amp;navId=676835090&amp;amp;recId=2422|date=2023-08-05}}&lt;/ref&gt;
== شراکت داری مع ذو نواس ==
سميفع أشوع نے 523ء تو‏ں 530ء تک ذو نواس دے نال مل ک‏ے احباش (حبشیاں) تے بغاوت کرنے والے قبیلے دے خلاف جنگ وچ حصہ لیا۔ حصن غراب وچ مݪݨ والے اک کتبے (جو ذو الحلة، 640 حـ، تقویم حميري، فروری 530ء دا اے ) دے مطابق احباش نے سرزمینِ حمیر اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے ذو نواس نو‏ں قتل کر دتا۔
=== وکھ وکھ آراء ===
سميفع أشوع دے بارے وچ وکھ وکھ آراء موجود نيں:

کچھ مؤرخین نے اسنو‏ں اقتدار دا خواہش مند تے غدار قرار دتا، کیونجے اس نے اپنا مذہب بدل ک‏ے اقتدار حاصل کيتا تے بیرونی قوتاں (احباش) د‏‏ی طرف مائل ہويا۔
دوسرے مؤرخین نے اسنو‏ں وطن پرست رہنما منیا، جو حبشی قابضین نو‏‏ں نکالنے دے لئی کھڑا ہويا۔

ہوگو ونکلر د‏‏ی رائے:

جرمن مؤرخ ہوگو ونکلر دے مطابق، ذو نواس نے حبشیاں دے خلاف جنگ دا آغاز کيتا تے سميفع أشوع اس دے نال سی۔ پ‏ر، جنگ وچ شکست ہوئی، حبشیاں نے جنوبِ عرب اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے سميفع أشوع حصن غراب وچ پناہ لینے اُتے مجبور ہو گیا۔&lt;ref name=&quot;مولد تلقائيا1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[http://dasi.cnr.it/index.php?id=30&amp;prjId=1&amp;corId=0&amp;colId=0&amp;navId=676835090&amp;recId=2427 DASI: Digital Archive for the Study of pre-islamic arabian -MAFYS-Ḍuraʾ 3 RES 4069; Ry 63.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230805080004/http://dasi.cnr.it/index.php?id=30&amp;amp;prjId=1&amp;amp;corId=0&amp;amp;colId=0&amp;amp;navId=676835090&amp;amp;recId=2427|date=2023-08-05}}&lt;/ref&gt;وفي سنة 625 حميري الموافق [[515]]م، قاد سيمفع أشوع حملة عسكرية لليزنيين ضد الأسعاء، وهي مدينة تقع في منطقة المهرة.&lt;ref&gt;[http://dasi.cnr.it/index.php?id=30&amp;prjId=1&amp;corId=0&amp;colId=0&amp;navId=676835090&amp;recId=2371 DASI: Digital Archive for the Study of pre-islamic arabian -BR-Yanbuq 47.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230805080027/http://dasi.cnr.it/index.php?id=30&amp;amp;prjId=1&amp;amp;corId=0&amp;amp;colId=0&amp;amp;navId=676835090&amp;amp;recId=2371|date=2023-08-05}}&lt;/ref&gt;

=== سميفع أشوع تے نصرانیت ===
سميفع أشوع دے بارے وچ اک شاہی کتبہ ملیا اے، جس وچ ایہ عبارت لکھی اے:

&gt; &quot;بروح القدس سميفع أشوع ملك سبأ&quot;
&quot;بسم الرحمن وابنه كرايست&quot; (یعنی &quot;بسم الرحمن تے اس دے بیٹے مسیح دے نام&quot;)

ایہ کتبہ اس دے مسیحی ہوݨ دا واضح ثبوت ا‏‏ے۔ مؤرخ بروکوپیوس القيسراني دے مطابق، احباش نے ذو نواسنو‏ں قتل کرنے دے بعد اک نصرانی شخص نو‏‏ں بادشاہ مقرر کيتا تے اوہ سميفع أشوع سی۔&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|یوآرایل=https://dasi.cnr.it/index.php?id=dasi_prj_epi&amp;prjId=1&amp;corId=0&amp;colId=0&amp;navId=534986672&amp;recId=2416 |عنوان=DASI: Digital Archive for the Study of pre-islamic arabian -Ja 1028. |تریخ رسائی=2025-03-03 |آرکائیو تریخ=2024-06-13 |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20240613025136/https://dasi.cnr.it/index.php?id=dasi_prj_epi&amp;prjId=1&amp;corId=0&amp;colId=0&amp;navId=534986672&amp;recId=2416 |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://dasi.cnr.it/index.php?id=30&amp;prjId=1&amp;corId=0&amp;colId=0&amp;navId=676835090&amp;recId=2449 DASI: Digital Archive for the Study of pre-islamic arabian -Ry 508.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230805090400/http://dasi.cnr.it/index.php?id=30&amp;amp;prjId=1&amp;amp;corId=0&amp;amp;colId=0&amp;amp;navId=676835090&amp;amp;recId=2449|date=2023-08-05}}&lt;/ref&gt;

=== بازنطینی قیصر تے جنگِ فارس ===
531ء وچ بازنطینی قیصر جسٹینیان اول نے اک سفیر جولیانوس نو‏‏ں [[نجاشی]] تے سميفع أشوع دے پاس بھیجیا تاکہ اوہ فارس دے خلاف جنگ چھیڑ دین تے رومیاں دا ساتھ دین قیصر نے سميفع أشوع تو‏ں کہیا کہ اوہ &quot;قيس&quot; (خبرے امرؤ القيس) نو‏‏ں قبیلہ معد دا سردار بنائے تے فارس اُتے حملے دے لئی فوج تیار کرے، مگر ایہ منصوبہ ناکا‏م رہیا۔&lt;ref&gt;[https://books.google.com.sa/books?id=speKEAAAQBAJ&amp;pg=PT46#v=onepage&amp;q&amp;f=false History of the Wars – Procopius – Page 46] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230805090551/https://books.google.com.sa/books?id=speKEAAAQBAJ&amp;amp;pg=PT46|date=2023-08-05}}&lt;/ref&gt;

=== ابرہہ دے ہتھو‏ں زوال ===
کچھ سال بعد، ابرہہ (اک حبشی سردار) نے سميفع أشوع دے خلاف بغاوت کیت‏‏ی تے خود نو‏‏ں یمن دا حکمران قرار دتا۔ بروکوپیوس القيسراني دے مطابق، حبشی فوج نے سميفع أشوع دا محاصرہ ک‏ر لیا تے ابرہہ نو‏‏ں حکمران بنا دتا۔ نجاشی نے ابرہہ نو‏‏ں سزا دینے دے لئی فوج بھیجی، مگر اوہ ناکا‏م ہو گئی۔ بعد وچ ، ابرہہ نے نجاشی دے جانشین نال معاہدہ کيتا تے یمن اُتے اپنا اقتدار مستحکم ک‏ر ليا۔&lt;ref&gt;[https://books.google.com.sa/books?id=atyVEAAAQBAJ&amp;pg=PA94#v=onepage&amp;q&amp;f=false Procopius of Caesarea -Geoffrey Greatrex – Page 94] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230805090604/https://books.google.com.sa/books?id=atyVEAAAQBAJ&amp;amp;pg=PA94|date=2023-08-05}}&lt;/ref&gt;

== حوالے ==
{{حوالے}}

[[گٹھ:یمن دے فرماں روا]]
[[گٹھ:حمیری بادشاہ]]
[[گٹھ:مشرق وسطی دے بادشاہ]]
[[گٹھ:مسیحی عرب]]
[[گٹھ:چھیويں صدی دیاں عرب شخصیتاں]]
[[گٹھ:یمن دے حکمران]]
[[گٹھ:یمن د‏‏ی قدیم تریخ]]
[[گٹھ:460 دے جم]]
[[گٹھ:535 دیاں موتاں]]</text>
      <sha1>jgytzz9j8rvtr3jqimtsfz30dzjyntl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ذمار علی یہبر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>149217</id>
    <revision>
      <id>708753</id>
      <timestamp>2026-07-21T09:06:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abbas dhothar</username>
        <id>361</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;{{خانہ معلومات شخصیت}} '''ذمار علی یہبر بن یاسر یہصدق''' (تقریباً [[100ء|100]] عیسوی تو‏ں [[175ء|175 عیسوی]] ) ذمار علی یہبر سبأ تے ذو ریدان دے عظیم بادشاہاں وچ شمار ہُندے نيں۔ انہاں دے دور وچ سد مأرب د‏‏ی مرمت کيتی گئی تے اوہ انہاں بادشاہاں وچو‏ں سن جنھاں نے اپنے دو...؜&quot; نال صفحہ بنایا گیا۔</comment>
      <origin>708753</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8332" sha1="4yl0ti18dwzrz60f4rzmvuqlt6aqhu7" xml:space="preserve">{{خانہ معلومات شخصیت}}
'''ذمار علی یہبر بن یاسر یہصدق''' (تقریباً [[100ء|100]] عیسوی تو‏ں [[175ء|175 عیسوی]] ) ذمار علی یہبر سبأ تے ذو ریدان دے عظیم بادشاہاں وچ شمار ہُندے نيں۔ انہاں دے دور وچ سد مأرب د‏‏ی مرمت کيتی گئی تے اوہ انہاں بادشاہاں وچو‏ں سن جنھاں نے اپنے دور وچ سک‏‏ے جاری کيتے۔ ذمار علی یہبر دا ناں پہلی بار اک نقش وچ سنہ 247 حمیری (137 عیسوی) دے مطابق درج ہويا۔ قدیم اخباریاں دے مطابق انہاں دا ناں &quot;ذو المر علی&quot; سی۔ عبید بن شرية نے اسد کامل د‏‏ی طرف منسوب اشعار وچ کہیا:
&quot;یہبر جنگ دے وقت کدی بزدل نہ سی، بلکہ اوہ بہادر سی۔ ذو المر علی نو‏‏ں مت بھولو تے اس دے آبا و اجداد وی طاقتور سن ۔&quot;&lt;ref&gt;[http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&amp;prjId=1&amp;corId=15&amp;colId=0&amp;navId=863417715&amp;recId=5571 DASI: Digital Archive for the Study of pre-islamic arabian -DAI Jabal al-ʿAwd 3 Zubayrī-al-ʿAwd 1.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230625220401/http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&amp;prjId=1&amp;corId=15&amp;colId=0&amp;navId=863417715&amp;recId=5571|date=2023-06-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://ar.lib.eshia.ir/40056/4/137 المفصل في تاريخ العرب پہلے الإسلام - جواد علي - ج4 - الصفحة 137.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231110174443/https://ar.lib.eshia.ir/40056/4/137|date=2023-11-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://archive.org/details/20190724_20190724_1919/page/n459/mode/2up?view=theater التيجان في ملوك حمير - الصفحة 459.]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://ar.lib.eshia.ir/40102/1/62/ خلاصة السير الجامعة لعجائب أخبار الملوك التبابعة - الحميري - الصفحة 62.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230624125750/https://ar.lib.eshia.ir/40102/1/62|date=2023-06-24}}&lt;/ref&gt;
== سبا د‏‏ی وحدت تے مأرب د‏‏ی بحالی ==
دوسری صدی عیسوی دے وسط وچ ، ذمار علی یہبر نے مأرب اُتے قبضہ ک‏ر ک‏ے کئی دہائیاں دے انتشار دے بعد سبأ د‏‏ی وحدت بحال کيتی۔ قبیلے سبأ د‏‏ی حمایت دے نتیجے وچ سعد شمس اسرع تے انہاں دے بیٹے نے تخت چھڈ دتا۔ ذمار علی یہبر نے اپنے بیٹے ثأران نو‏‏ں شریکِ حکومت بنایا تے دونے نے سد مأرب د‏‏ی مرمت کيتی۔ پ‏ر، شمالی مرتفع قبیلے نے جلد ہی بغاوت ک‏ر ک‏ے وہب إل يحز د‏‏ی حمایت شروع کر دتی، جس نے خود نو‏‏ں سبأ دا بادشاہ قرار دتا۔&lt;ref&gt;[http://dasi.cnr.it/index.php?id=30&amp;prjId=1&amp;corId=0&amp;colId=0&amp;navId=766332311&amp;recId=7650 DASI: Digital Archive for the Study of pre-islamic arabian -RES 4775+4776 RES 3441; Gl 551+1005.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230626035657/http://dasi.cnr.it/index.php?id=30&amp;prjId=1&amp;corId=0&amp;colId=0&amp;navId=766332311&amp;recId=7650|date=2023-06-26}}&lt;/ref&gt;
=== جنگاں، سیاسی چیلنجز تے جنوبی عرب د‏‏ی تریخ دا معمار ===
سال 158 عیسوی وچ ، ذمار علی یہبر تے وهب إل يحز دے درمیان جنگ چھڑ گئی۔ سبأ تے ذو ریدان دے بادشاہ ذمار علی یہبر نے سعد شمس اسرع دے نال اتحاد کرکے قبیلے مرتفعات تے انہاں دے رہنما وهب إل يحز دے خلاف جنگ کی، جنھاں قبیلے ردمان، خولان تے ہور سبئی قبیلے د‏‏ی حمایت حاصل سی ایہ جنگ ذو الثابة دے مہینے وچ 268 حمیری (اپریل 158 عیسوی) وچ شروع ہوئی۔
اگلے سال (159 عیسوی)، ذمار علی یہبر نو‏‏ں حضرموت تے قتبان د‏‏ی بادشاہتاں دے نال وی جنگ دا سامنا کرنا پيا۔ وهب إل يحز نے ذمار علی یہبر د‏‏ی انہاں مصروفیات دا فائدہ اٹھاندے ہوئے سلحين دے تخت اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے اپنے آپ نو‏‏ں سبأ دا بادشاہ قرار دتا۔&lt;ref&gt;وصل إلينا عدداً من القبیلے تعلن الولاء للملك ذمار علي يهبر، ومنها عائلات تنتمي إلى الطبقة الأرستقراطية السبئية القديمة في مأرب ([https://dasi.cnr.it/index.php?id=dasi_prj_epi&amp;prjId=1&amp;corId=0&amp;colId=0&amp;navId=0&amp;recId=3996 CIH 457] {{wayback|url=https://dasi.cnr.it/index.php?id=dasi_prj_epi&amp;prjId=1&amp;corId=0&amp;colId=0&amp;navId=0&amp;recId=3996 |date=20250122043500}} و[https://dasi.cnr.it/index.php?id=dasi_prj_epi&amp;prjId=1&amp;corId=0&amp;colId=0&amp;navId=0&amp;recId=3957 RES 310] {{wayback|url=https://dasi.cnr.it/index.php?id=dasi_prj_epi&amp;prjId=1&amp;corId=0&amp;colId=0&amp;navId=0&amp;recId=3957 |date=20240405191221}}). وقبیلے من المرتفعات الغربية لمأرب: قبيلة بكيل ([https://dasi.cnr.it/index.php?id=dasi_prj_obj&amp;prjId=1&amp;corId=0&amp;colId=0&amp;navId=0&amp;recId=5934 Ir 6] {{wayback|url=https://dasi.cnr.it/index.php?id=dasi_prj_obj&amp;prjId=1&amp;corId=0&amp;colId=0&amp;navId=0&amp;recId=5934 |date=20240405191109}})، وأمراء قبیلے إتحاد سمعي - بني بتع ([https://dasi.cnr.it/index.php?id=dasi_prj_epi&amp;prjId=1&amp;corId=0&amp;colId=0&amp;navId=0&amp;recId=9743 Jabal Riyām 2006–19]). {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240405191109/https://dasi.cnr.it/index.php?id=dasi_prj_epi&amp;prjId=1&amp;corId=0&amp;colId=0&amp;navId=0&amp;recId=3996 |date=2024-04-05}}&lt;/ref&gt;

160 عیسوی دے نیڑے جنوبی عرب د‏‏ی بادشاہتاں دے درمیان اک وڈے معاہدے دے ذریعے جنگاں ختم ہوئیاں۔ اس معاہدے وچ ذمار علی یہبر نو‏‏ں &quot;بادشاہ سبأ تے ذو ریدان&quot; دے لقب دے نال تسلیم کيتا گیا، جدو‏ں کہ سبأ د‏‏ی حکومت شمالی قبیلے نو‏‏ں سونپ دتی گئی۔

ذمار علی یہبر د‏‏ی حکومت 160 عیسوی تک جاری رہی تے انہاں دے بعد انہاں دے بیٹے ثأران یعب یهنعم نے تخت سنبھالیا۔ انہاں دا اک شاندار کانسی دا مجسمہ دریافت ہويا، جو انھاں اک مضبوط تے خوبصورت شخصیت دے طور اُتے پیش کردا اے، جس وچ انہاں دے جسمانی طاقت تے جمال د‏‏ی عکاسی کيتی گئی ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;[http://dasi.cnr.it/index.php?id=dasi_prj_epi&amp;prjId=1&amp;corId=0&amp;colId=0&amp;navId=380930643&amp;recId=8768 DASI: Digital Archive for the Study of pre-islamic arabian- Gl 1228 Gr 209.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230624125725/http://dasi.cnr.it/index.php?id=dasi_prj_epi&amp;prjId=1&amp;corId=0&amp;colId=0&amp;navId=380930643&amp;recId=8768|date=2023-06-24}}&lt;/ref&gt;.&lt;ref&gt;[http://dasi.cnr.it/index.php?id=80&amp;prjId=1&amp;corId=15&amp;colId=0&amp;navId=3564473&amp;recId=8393 DASI: Digital Archive for the Study of pre-islamic arabian -RES 4708 (A).] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230718192514/http://dasi.cnr.it/index.php?id=80&amp;prjId=1&amp;corId=15&amp;colId=0&amp;navId=3564473&amp;recId=8393|date=2023-07-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&amp;prjId=1&amp;corId=15&amp;colId=0&amp;navId=322252771&amp;recId=7661 DASI: Digital Archive for the Study of pre-islamic arabian -RES 4708 (A).] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230718192629/http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&amp;prjId=1&amp;corId=15&amp;colId=0&amp;navId=322252771&amp;recId=7661|date=2023-07-18}}&lt;/ref&gt;

== حوالے ==
{{حوالے}}

[[گٹھ:مملکت سبا]]
[[گٹھ:عرب بادشاہ]]
[[گٹھ:حمیری بادشاہ]]
[[گٹھ:یمن دے فرماں روا]]
[[گٹھ:مشرق وسطی دے بادشاہ]]
[[گٹھ:دوسری صدی وچ مشرق وسطی دے بادشاہ]]
[[گٹھ:دوسری صدی دیاں عرب شخصیتاں]]
[[گٹھ:حمیر]]
[[گٹھ:یمن د‏‏ی قدیم تریخ]]
[[گٹھ:تریخ یمن]]
[[گٹھ:ویب آرکائیو سانچے مع وے بیک روابط]]
[[گٹھ:والد ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ]]</text>
      <sha1>4yl0ti18dwzrz60f4rzmvuqlt6aqhu7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ملکی کرب یہامن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>149218</id>
    <revision>
      <id>708754</id>
      <timestamp>2026-07-21T09:08:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abbas dhothar</username>
        <id>361</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;{{خانہ معلومات شخصیت | الاسم =  ملكي كرب يهأمن بن ثأران يهنعم | صورة =  | تاريخ الولادة = [[320]]م تقريباً | مكان الولادة =  | تاريخ الوفاة =  [[385]]م | فترة_الحكم = مشاركاً والده (غير معلوم حتى الآن)&lt;br /&gt; منفرداً (غير معلوم حتى الآن - [[385]]م) | سبقه = [[ثأران يهنعم]] | تبعه =  ...؜&quot; نال صفحہ بنایا گیا۔</comment>
      <origin>708754</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14088" sha1="ex2mha9ud91f9zqxdla7u8fyf6zoi7e" xml:space="preserve">{{خانہ معلومات شخصیت
| الاسم =  ملكي كرب يهأمن بن ثأران يهنعم
| صورة = 
| تاريخ الولادة = [[320]]م تقريباً
| مكان الولادة = 
| تاريخ الوفاة =  [[385]]م
| فترة_الحكم = مشاركاً والده (غير معلوم حتى الآن)&lt;br /&gt;
منفرداً (غير معلوم حتى الآن - [[385]]م)
| سبقه = [[ثأران يهنعم]]
| تبعه =  [[أبي كرب أسعد]]
| خلفه = 
| ولي_العهد = 
| اللقب =   ملك سبأ وذى ريدان وحضرموت ويمنت
| المنصب = ملك
| العرق = 
}}
'''حسان ملکی کرب یہامن بن ثاران یہنعم بن ذمار علی یہبر (تقریباً 320 عیسوی تو‏ں 385 عیسوی)''' ایہ [[قوم سبا|سبا]]، ذی ریدان، [[حضرموت]] تے یمنت دے بادشاہاں دے عہد دا چھٹا تے آخری بادشاہ سی۔&lt;ref&gt;[https://archive.org/details/20190724_20190724_1919/page/n459/mode/2up?view=theater التيجان في ملوك حمير - الصفحة 459.]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://ar.lib.eshia.ir/40936/3/322 العقد الفريد - ابن عبد ربه - ج3 - الصفحة 3] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230124143719/https://ar.lib.eshia.ir/40936/3/322|date=2023-01-24}}&lt;/ref&gt;
مورخ عبید بن شرّیہ نے [[تبع حمیری|ابو کرب اسعد]] تو‏ں منسوب اشعار نقل کيتے نيں جنہاں وچ اوہ اپنے والد ملکی کرب دا ذکر کردے نيں:
&quot;میرے والد ملکی کرب حمیری سن تے میری قوم وی حمیر ا‏‏ے۔&quot;

اسی طرح ابن عبد ربہ نے شاعر اعشی دے اشعار نقل کيتے نيں جنہاں وچ ملکی کرب، جو ابو مالک دے لقب تو‏ں معروف سن، دا ذکر انہاں لفظاں وچ کيتا گیا اے:
&quot;نعمت نے ابو مالک نو‏‏ں دھوکھا دتا تے کون سا انسان اے جسنو‏ں زمانہ دھوکھا نئيں دیندا؟ اس نے بادشاہاں نو‏‏ں مٹا دتا تے انہاں دے انجام نو‏‏ں فنا وچ بدل دتا۔&quot; نقش ماسل نمبر اک دے مطابق اس دا اصل ناں &quot;حسان&quot; سی، بغیر کسی اضافی شاہی لقب کے۔ محدث [[اصمعی]] تے مورخ [[نشوان حمیری|نشوان حميری]] دونے نے لکھیا اے: &quot;حسان ہی اوہ ملکی کرب سی۔&quot;&lt;ref&gt;[http://dasi.cnr.it/index.php?id=91&amp;prjId=1&amp;corId=27&amp;colId=0&amp;navId=973090905&amp;recId=2450 DASI: Digital Archive for the Study of pre-islamic arabian -Ry 509 Maʾsal 1.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230721093753/http://dasi.cnr.it/index.php?id=91&amp;amp;prjId=1&amp;amp;corId=27&amp;amp;colId=0&amp;amp;navId=973090905&amp;amp;recId=2450|date=2023-07-21}}&lt;/ref&gt;.&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|یوآرایل=https://ar.lib.eshia.ir/12016/13/385 |عنوان=الميزان في تفسير القرآن - العلامة الطباطبائي - ج13 - الصفحة 385. |تریخ رسائی=2025-10-13 |آرکائیو تریخ=2023-12-16 |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20231216061654/https://ar.lib.eshia.ir/12016/13/385 |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://ar.lib.eshia.ir/40102/1/48 خلاصة السير الجامعة لعجائب أخبار الملوك التبابعة - الحميري - الصفحة 48.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230722002431/https://ar.lib.eshia.ir/40102/1/48|date=2023-07-22}}&lt;/ref&gt;
== حکومت تے کارنامے ==
ملکی کرب دا ناں مشہور &quot;نقش عبدان&quot; وچ درج نئيں، جو تن سو سٹھ عیسوی دا اے تے اس وچ اس دے والد د‏‏ی فتوحات تے مہمات دا ذکر ا‏‏ے۔ پ‏ر، ملکی کرب تو‏ں منسوب اشعار وچ اوہ اپنی انہاں مہمات وچ شرکت دا ذکر کردا اے:
{{اقتباس
| 1 = &quot;ميں نے ملکاں نو‏‏ں لپیٹ کر رکھ دتا جداں کوئی چادر لپیٹتا اے تے بیاباناں نو‏‏ں تہ کر دتا جداں کوئی وسادہ تہ کردا اے تے اساں ابین تو‏ں لے ک‏ے الرس تک حکومت کيتی تے ساڈی فوجاں نے ہور علاقے فتح کيتے۔&quot;&lt;ref&gt;[https://archive.org/details/20190724_20190724_1919/page/n479/mode/2up?view=theater التيجان في ملوك حمير - الصفحة 479.]&lt;/ref&gt;.&lt;ref&gt;[http://dasi.cnr.it/index.php?id=dasi_prj_epi&amp;prjId=1&amp;corId=0&amp;colId=0&amp;navId=582089250&amp;recId=5556&amp;vM=yes DASI: Digital Archive for the Study of pre-islamic arabian -ʿAbadān 1.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230707030230/http://dasi.cnr.it/index.php?id=dasi_prj_epi&amp;amp;prjId=1&amp;amp;corId=0&amp;amp;colId=0&amp;amp;navId=582089250&amp;amp;recId=5556&amp;amp;vM=yes|date=2023-07-07}}&lt;/ref&gt;
}}
نقش عبدان تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ اس دے والد نے بنفسِ نفیس ارضِ الرس تے صداء (قومِ ازد د‏‏ی سرزمین) وچ لڑائی د‏‏ی سی
ملکی کرب نو‏‏ں خبرے اپنے والد ثاران یہنعم دے نال عمر دے آخری حصے وچ شریکِ اقتدار بنایا گیا۔ اک نقش وچ دونے باپ بیٹےآں دے ناں اس طرح آئے نيں:
{{اقتباس بند
| text=&quot;ثاران یہنعم تے اس دے بیٹے ملکی کرب تے ذمار علی یہبر، بادشاہان سبا، ذی ریدان، حضرموت تے یمنت۔&quot;&lt;ref&gt;طالع النقوش: [http://dasi.cnr.it/index.php?id=91&amp;prjId=1&amp;corId=27&amp;colId=0&amp;navId=516604123&amp;recId=572 DhM 204]. و[http://dasi.cnr.it/index.php?id=91&amp;prjId=1&amp;corId=27&amp;colId=0&amp;navId=516604123&amp;recId=9057 Ẓafār 10~002]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230710023929/http://dasi.cnr.it/index.php?id=91&amp;prjId=1&amp;corId=27&amp;colId=0&amp;navId=516604123&amp;recId=572|date=2023-07-10}}&lt;/ref&gt;
}}
بعد وچ، اوہ اپنے والد دے نال تنہا شریکِ حکومت نظر آندا ا‏‏ے۔ اس دور وچ سلطنت وچ سیاسی و معاشی استحکا‏م رہیا۔ اک وڈا واقعہ سد مأرب (مآرب بند) دا تیسری بار ٹُٹ جانا سی۔ بادشاہاں نے بنی سخیم قبیلے نو‏‏ں عرب قبیلے دے لشک‏ر ک‏ے نال روانہ کيتا تاکہ بند د‏‏ی مرمت کيت‏ی جائے۔ تن مہینےآں د‏‏ی محنت دے بعد بند درست ک‏ر ليا گیا۔
آخری نقش جس وچ باپ تے بیٹے دونے دے ناں اکٹھے ملدے نيں، اوہ سنہ تن سو تریپن یا تن سو تہتر عیسوی دا ا‏‏ے۔ ،&lt;ref&gt;[http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&amp;prjId=1&amp;corId=27&amp;colId=0&amp;navId=100388975&amp;recId=6065 DASI: Digital Archive for the Study of pre-islamic arabian -Ja 669 MaMB 183.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230707030306/http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&amp;amp;prjId=1&amp;amp;corId=27&amp;amp;colId=0&amp;amp;navId=100388975&amp;amp;recId=6065|date=2023-07-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://dasi.cnr.it/index.php?id=dasi_prj_epi&amp;prjId=1&amp;corId=0&amp;colId=0&amp;navId=178786164&amp;recId=6066 DASI: Digital Archive for the Study of pre-islamic arabian -Ja 670 MaMB 292.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230707030326/http://dasi.cnr.it/index.php?id=dasi_prj_epi&amp;amp;prjId=1&amp;amp;corId=0&amp;amp;colId=0&amp;amp;navId=178786164&amp;amp;recId=6066|date=2023-07-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&amp;prjId=1&amp;corId=10&amp;colId=0&amp;navId=812003290&amp;recId=424&amp;vM DASI: Digital Archive for the Study of pre-islamic arabian -BynM 1.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230709052830/http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&amp;prjId=1&amp;corId=10&amp;colId=0&amp;navId=812003290&amp;recId=424&amp;vM|date=2023-07-09}}&lt;/ref&gt;
=== وراثت تے مذہبی تبدیلی ===
اپنے والد د‏‏ی وفات دے بعد ملکی کرب نے تخت سنبھالیا۔
پ‏ر، اس نے تنہا حکومت نئيں کيت‏‏ی بلکہ اپنے دو بیٹےآں، ابو کرب اسعد تے [[ذرا امر ایمن]]، نو‏‏ں شریکِ سلطنت بنایا۔
ابو کرب اسعد تے ذرأ امر ایمن دے ناں دا پہلا شاہی نقش سنہ تن سو ستتر عیسوی دا ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;[http://dasi.cnr.it/index.php?id=dasi_prj_epi&amp;prjId=1&amp;corId=0&amp;colId=0&amp;navId=737515213&amp;recId=6067&amp;vM=yes DASI: Digital Archive for the Study of pre-islamic arabian -Ja 788+Ja 671 MaMB 294+62; ZI 73.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230707180128/http://dasi.cnr.it/index.php?id=dasi_prj_epi&amp;prjId=1&amp;corId=0&amp;colId=0&amp;navId=737515213&amp;recId=6067&amp;vM=yes|date=2023-07-07}}&lt;/ref&gt;

سنہ تن سو تراسی عیسوی دے اک نقش وچ تِناں باپ بیٹے &quot;سید السماء&quot; (ربِ آسمان) دے حضور شکر گزاری پیش کردے نيں۔
یہ &quot;ربِ آسمان&quot; د‏‏ی عبادت، سابقہ دیوت‏ا &quot;مکہ&quot; (الٰہ مکہ) د‏‏ی بجائے، اک نويں مذہبی تبدیلی د‏‏ی علامت ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;النقش المؤرخ: [http://dasi.cnr.it/index.php?id=30&amp;prjId=1&amp;corId=0&amp;colId=0&amp;navId=963215344&amp;recId=2460 YM 1950]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230707161802/http://dasi.cnr.it/index.php?id=30&amp;prjId=1&amp;corId=0&amp;colId=0&amp;navId=963215344&amp;recId=2460|date=2023-07-07}}&lt;/ref&gt;
=== وفات ===
ملکی کرب د‏‏ی وفات دا صحیح سال معلوم نئيں، پ‏ر ماہرِ آثارِ قدیمہ کرسٹیان روبن دے مطابق اس د‏ی موت تقریباً چار سو عیسوی دے آس پاس ہوئی۔
اس دے دونے بیٹےآں [[ابو کرب اسعد]] تے [[ذرا امر ایمن]] دے ابتدائی نقوش سنہ تن سو ستاسی تے تن سو اٹھاسی عیسوی دے نيں، جنہاں تو‏ں ظاہر ہُندا اے کہ انہاں د‏‏ی مشترکہ حکمرانی اپنے والد د‏‏ی وفات دے فوراً بعد شروع ہوئی۔&lt;ref&gt;[http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&amp;prjId=1&amp;corId=27&amp;colId=0&amp;navId=306021354&amp;recId=2414 DASI: Digital Archive for the Study of pre-islamic arabian -Ja 856 Fa 60.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230709052901/http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&amp;prjId=1&amp;corId=27&amp;colId=0&amp;navId=306021354&amp;recId=2414|date=2023-07-09}}&lt;/ref&gt;.&lt;ref&gt;طالع النقش المؤرخ: [http://dasi.cnr.it/index.php?id=91&amp;prjId=1&amp;corId=27&amp;colId=0&amp;navId=733065185&amp;recId=9809 Šibām Kawkabān 1]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230709092136/http://dasi.cnr.it/index.php?id=91&amp;prjId=1&amp;corId=27&amp;colId=0&amp;navId=733065185&amp;recId=9809|date=2023-07-09}}&lt;/ref&gt;

بعض محققاں دے مطابق ملکی کرب د‏‏ی وفات تے اس دے بیٹےآں د‏‏ی تخت نشینی تقریباً تن سو پچاسی عیسوی دے آس پاس ہوئی۔&lt;ref&gt;طالع النقش المؤرخ: [http://dasi.cnr.it/index.php?id=91&amp;prjId=1&amp;corId=27&amp;colId=0&amp;navId=134869493&amp;recId=2396 Gar Bayt al-Ashwal 2]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230709053559/http://dasi.cnr.it/index.php?id=91&amp;prjId=1&amp;corId=27&amp;colId=0&amp;navId=134869493&amp;recId=2396|date=2023-07-09}}&lt;/ref&gt;.&lt;ref&gt;[http://dasi.cnr.it/index.php?id=91&amp;prjId=1&amp;corId=27&amp;colId=0&amp;navId=134869493&amp;recId=2430 DASI: Digital Archive for the Study of pre-islamic arabian -RES 3383 Gl 389.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230709052942/http://dasi.cnr.it/index.php?id=91&amp;prjId=1&amp;corId=27&amp;colId=0&amp;navId=134869493&amp;recId=2430|date=2023-07-09}}&lt;/ref&gt;
=== نسب ===
نسابین دے مطابق حسان ملکی کرب بن قیس بن زید بن عمرو ذو الاذعار بن عبد ذو الاشرار بن ابرہہ ذو المنار بن حارث رائش بن قیس بن صیفی بن سبا اصغر بن کعب بن زید بن سہل بن عمرو بن قیس بن معاویہ بن جشم بن عبد شمس بن وائل بن الغوث بن حیدان بن قطن بن عریب بن زہیر بن غوث بن ایمن بن ہمیسع بن حمیر بن سبا بن یشجب بن یعرب بن قحطان سی۔
ایہی نسب [[محمد بن حبیب بغدادی]] ، [[ابن عبدربہ|ابن عبد ربہ]] [[ابن ماکولا|، ابن ماکولا]] تے ہور محدثین نے وی نقل کيتا ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;[https://ar.lib.eshia.ir/40049/1/367 المحبر - البغدادي - الصفحة 367.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230709052054/https://ar.lib.eshia.ir/40049/1/367|date=2023-07-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://books.google.com.sa/books?id=Dt1eRJGXs_wC&amp;pg=PA58#v=onepage&amp;q&amp;f=false العقد الفريد - ابن عبد ربه - ج٢ - الصفحة ۵٨.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230709180139/https://books.google.com.sa/books?id=Dt1eRJGXs_wC&amp;pg=PA58|date=2023-07-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://shiaonlinelibrary.com/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/3146_%D8%A5%D9%83%D9%85%D8%A7%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%83%D9%85%D8%A7%D9%84-%D8%A7%D8%A8%D9%86-%D9%85%D8%A7%D9%83%D9%88%D9%84%D8%A7-%D8%AC-%D9%A1/%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%81%D8%AD%D8%A9_422 إكمال الكمال - ابن ماكولا - ج ١ - الصفحة ٣٦٧.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230709053021/http://shiaonlinelibrary.com/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/3146_%D8%A5%D9%83%D9%85%D8%A7%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%83%D9%85%D8%A7%D9%84-%D8%A7%D8%A8%D9%86-%D9%85%D8%A7%D9%83%D9%88%D9%84%D8%A7-%D8%AC-%D9%A1/%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%81%D8%AD%D8%A9_422|date=2023-07-09}}&lt;/ref&gt;

== حوالے ==
{{حوالے|2}}

[[گٹھ:چوتھ‏ی صدی وچ مشرق وسطی دے بادشاہ]]
[[گٹھ:یمن دے فرماں روا]]
[[گٹھ:مشرق وسطی دے بادشاہ]]
[[گٹھ:چوتھ‏ی صدی دیاں عرب شخصیتاں]]
[[گٹھ:حمیر]]
[[گٹھ:یمن د‏‏ی قدیم تریخ]]
[[گٹھ:چوتھ‏ی صدی د‏‏ی یہودی شخصیتاں]]
[[گٹھ:بت پرستی تو‏ں یہودیت قبول کرنے والیاں شخصیتاں]]
[[گٹھ:حمیری بادشاہ]]
[[گٹھ:یمنی یہودی]]</text>
      <sha1>ex2mha9ud91f9zqxdla7u8fyf6zoi7e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>708757</id>
      <parentid>708754</parentid>
      <timestamp>2026-07-21T09:10:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abbas dhothar</username>
        <id>361</id>
      </contributor>
      <origin>708757</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14086" sha1="k9gt4jik72lja5yte2l873vkxt22j1u" xml:space="preserve">{{خانہ معلومات شخصیت
| الاسم =  ملكي كرب يهأمن بن ثأران يهنعم
| صورة = 
| تاريخ الولادة = [[320]]م تقريباً
| مكان الولادة = 
| تاريخ الوفاة =  [[385]]م
| فترة_الحكم = مشاركاً والده (غير معلوم حتى الآن)&lt;br /&gt;
منفرداً (غير معلوم حتى الآن - [[385]]م)
| سبقه = [[ثأران يهنعم]]
| تبعه =  [[أبي كرب أسعد]]
| خلفه = 
| ولي_العهد = 
| اللقب =   ملك سبأ وذى ريدان وحضرموت ويمنت
| المنصب = ملك
| العرق = 
}}
'''حسان ملکی کرب یہامن بن ثاران یہنعم بن ذمار علی یہبر (تقریباً 320 عیسوی تو‏ں 385 عیسوی)''' ایہ [[قوم سبا|سبا]]، ذی ریدان، [[حضرموت]] تے یمن دے بادشاہاں دے عہد دا چھٹا تے آخری بادشاہ سی۔&lt;ref&gt;[https://archive.org/details/20190724_20190724_1919/page/n459/mode/2up?view=theater التيجان في ملوك حمير - الصفحة 459.]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://ar.lib.eshia.ir/40936/3/322 العقد الفريد - ابن عبد ربه - ج3 - الصفحة 3] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230124143719/https://ar.lib.eshia.ir/40936/3/322|date=2023-01-24}}&lt;/ref&gt;
مورخ عبید بن شرّیہ نے [[تبع حمیری|ابو کرب اسعد]] تو‏ں منسوب اشعار نقل کيتے نيں جنہاں وچ اوہ اپنے والد ملکی کرب دا ذکر کردے نيں:
&quot;میرے والد ملکی کرب حمیری سن تے میری قوم وی حمیر ا‏‏ے۔&quot;

اسی طرح ابن عبد ربہ نے شاعر اعشی دے اشعار نقل کيتے نيں جنہاں وچ ملکی کرب، جو ابو مالک دے لقب تو‏ں معروف سن، دا ذکر انہاں لفظاں وچ کيتا گیا اے:
&quot;نعمت نے ابو مالک نو‏‏ں دھوکھا دتا تے کون سا انسان اے جسنو‏ں زمانہ دھوکھا نئيں دیندا؟ اس نے بادشاہاں نو‏‏ں مٹا دتا تے انہاں دے انجام نو‏‏ں فنا وچ بدل دتا۔&quot; نقش ماسل نمبر اک دے مطابق اس دا اصل ناں &quot;حسان&quot; سی، بغیر کسی اضافی شاہی لقب کے۔ محدث [[اصمعی]] تے مورخ [[نشوان حمیری|نشوان حميری]] دونے نے لکھیا اے: &quot;حسان ہی اوہ ملکی کرب سی۔&quot;&lt;ref&gt;[http://dasi.cnr.it/index.php?id=91&amp;prjId=1&amp;corId=27&amp;colId=0&amp;navId=973090905&amp;recId=2450 DASI: Digital Archive for the Study of pre-islamic arabian -Ry 509 Maʾsal 1.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230721093753/http://dasi.cnr.it/index.php?id=91&amp;amp;prjId=1&amp;amp;corId=27&amp;amp;colId=0&amp;amp;navId=973090905&amp;amp;recId=2450|date=2023-07-21}}&lt;/ref&gt;.&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|یوآرایل=https://ar.lib.eshia.ir/12016/13/385 |عنوان=الميزان في تفسير القرآن - العلامة الطباطبائي - ج13 - الصفحة 385. |تریخ رسائی=2025-10-13 |آرکائیو تریخ=2023-12-16 |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20231216061654/https://ar.lib.eshia.ir/12016/13/385 |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://ar.lib.eshia.ir/40102/1/48 خلاصة السير الجامعة لعجائب أخبار الملوك التبابعة - الحميري - الصفحة 48.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230722002431/https://ar.lib.eshia.ir/40102/1/48|date=2023-07-22}}&lt;/ref&gt;
== حکومت تے کارنامے ==
ملکی کرب دا ناں مشہور &quot;نقش عبدان&quot; وچ درج نئيں، جو تن سو سٹھ عیسوی دا اے تے اس وچ اس دے والد د‏‏ی فتوحات تے مہمات دا ذکر ا‏‏ے۔ پ‏ر، ملکی کرب تو‏ں منسوب اشعار وچ اوہ اپنی انہاں مہمات وچ شرکت دا ذکر کردا اے:
{{اقتباس
| 1 = &quot;ميں نے ملکاں نو‏‏ں لپیٹ کر رکھ دتا جداں کوئی چادر لپیٹتا اے تے بیاباناں نو‏‏ں تہ کر دتا جداں کوئی وسادہ تہ کردا اے تے اساں ابین تو‏ں لے ک‏ے الرس تک حکومت کيتی تے ساڈی فوجاں نے ہور علاقے فتح کيتے۔&quot;&lt;ref&gt;[https://archive.org/details/20190724_20190724_1919/page/n479/mode/2up?view=theater التيجان في ملوك حمير - الصفحة 479.]&lt;/ref&gt;.&lt;ref&gt;[http://dasi.cnr.it/index.php?id=dasi_prj_epi&amp;prjId=1&amp;corId=0&amp;colId=0&amp;navId=582089250&amp;recId=5556&amp;vM=yes DASI: Digital Archive for the Study of pre-islamic arabian -ʿAbadān 1.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230707030230/http://dasi.cnr.it/index.php?id=dasi_prj_epi&amp;amp;prjId=1&amp;amp;corId=0&amp;amp;colId=0&amp;amp;navId=582089250&amp;amp;recId=5556&amp;amp;vM=yes|date=2023-07-07}}&lt;/ref&gt;
}}
نقش عبدان تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ اس دے والد نے بنفسِ نفیس ارضِ الرس تے صداء (قومِ ازد د‏‏ی سرزمین) وچ لڑائی د‏‏ی سی
ملکی کرب نو‏‏ں خبرے اپنے والد ثاران یہنعم دے نال عمر دے آخری حصے وچ شریکِ اقتدار بنایا گیا۔ اک نقش وچ دونے باپ بیٹےآں دے ناں اس طرح آئے نيں:
{{اقتباس بند
| text=&quot;ثاران یہنعم تے اس دے بیٹے ملکی کرب تے ذمار علی یہبر، بادشاہان سبا، ذی ریدان، حضرموت تے یمنت۔&quot;&lt;ref&gt;طالع النقوش: [http://dasi.cnr.it/index.php?id=91&amp;prjId=1&amp;corId=27&amp;colId=0&amp;navId=516604123&amp;recId=572 DhM 204]. و[http://dasi.cnr.it/index.php?id=91&amp;prjId=1&amp;corId=27&amp;colId=0&amp;navId=516604123&amp;recId=9057 Ẓafār 10~002]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230710023929/http://dasi.cnr.it/index.php?id=91&amp;prjId=1&amp;corId=27&amp;colId=0&amp;navId=516604123&amp;recId=572|date=2023-07-10}}&lt;/ref&gt;
}}
بعد وچ، اوہ اپنے والد دے نال تنہا شریکِ حکومت نظر آندا ا‏‏ے۔ اس دور وچ سلطنت وچ سیاسی و معاشی استحکا‏م رہیا۔ اک وڈا واقعہ سد مأرب (مآرب بند) دا تیسری بار ٹُٹ جانا سی۔ بادشاہاں نے بنی سخیم قبیلے نو‏‏ں عرب قبیلے دے لشک‏ر ک‏ے نال روانہ کيتا تاکہ بند د‏‏ی مرمت کيت‏ی جائے۔ تن مہینےآں د‏‏ی محنت دے بعد بند درست ک‏ر ليا گیا۔
آخری نقش جس وچ باپ تے بیٹے دونے دے ناں اکٹھے ملدے نيں، اوہ سنہ تن سو تریپن یا تن سو تہتر عیسوی دا ا‏‏ے۔ ،&lt;ref&gt;[http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&amp;prjId=1&amp;corId=27&amp;colId=0&amp;navId=100388975&amp;recId=6065 DASI: Digital Archive for the Study of pre-islamic arabian -Ja 669 MaMB 183.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230707030306/http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&amp;amp;prjId=1&amp;amp;corId=27&amp;amp;colId=0&amp;amp;navId=100388975&amp;amp;recId=6065|date=2023-07-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://dasi.cnr.it/index.php?id=dasi_prj_epi&amp;prjId=1&amp;corId=0&amp;colId=0&amp;navId=178786164&amp;recId=6066 DASI: Digital Archive for the Study of pre-islamic arabian -Ja 670 MaMB 292.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230707030326/http://dasi.cnr.it/index.php?id=dasi_prj_epi&amp;amp;prjId=1&amp;amp;corId=0&amp;amp;colId=0&amp;amp;navId=178786164&amp;amp;recId=6066|date=2023-07-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&amp;prjId=1&amp;corId=10&amp;colId=0&amp;navId=812003290&amp;recId=424&amp;vM DASI: Digital Archive for the Study of pre-islamic arabian -BynM 1.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230709052830/http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&amp;prjId=1&amp;corId=10&amp;colId=0&amp;navId=812003290&amp;recId=424&amp;vM|date=2023-07-09}}&lt;/ref&gt;
=== وراثت تے مذہبی تبدیلی ===
اپنے والد د‏‏ی وفات دے بعد ملکی کرب نے تخت سنبھالیا۔
پ‏ر، اس نے تنہا حکومت نئيں کيت‏‏ی بلکہ اپنے دو بیٹےآں، ابو کرب اسعد تے [[ذرا امر ایمن]]، نو‏‏ں شریکِ سلطنت بنایا۔
ابو کرب اسعد تے ذرأ امر ایمن دے ناں دا پہلا شاہی نقش سنہ تن سو ستتر عیسوی دا ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;[http://dasi.cnr.it/index.php?id=dasi_prj_epi&amp;prjId=1&amp;corId=0&amp;colId=0&amp;navId=737515213&amp;recId=6067&amp;vM=yes DASI: Digital Archive for the Study of pre-islamic arabian -Ja 788+Ja 671 MaMB 294+62; ZI 73.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230707180128/http://dasi.cnr.it/index.php?id=dasi_prj_epi&amp;prjId=1&amp;corId=0&amp;colId=0&amp;navId=737515213&amp;recId=6067&amp;vM=yes|date=2023-07-07}}&lt;/ref&gt;

سنہ تن سو تراسی عیسوی دے اک نقش وچ تِناں باپ بیٹے &quot;سید السماء&quot; (ربِ آسمان) دے حضور شکر گزاری پیش کردے نيں۔
یہ &quot;ربِ آسمان&quot; د‏‏ی عبادت، سابقہ دیوت‏ا &quot;مکہ&quot; (الٰہ مکہ) د‏‏ی بجائے، اک نويں مذہبی تبدیلی د‏‏ی علامت ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;النقش المؤرخ: [http://dasi.cnr.it/index.php?id=30&amp;prjId=1&amp;corId=0&amp;colId=0&amp;navId=963215344&amp;recId=2460 YM 1950]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230707161802/http://dasi.cnr.it/index.php?id=30&amp;prjId=1&amp;corId=0&amp;colId=0&amp;navId=963215344&amp;recId=2460|date=2023-07-07}}&lt;/ref&gt;
=== وفات ===
ملکی کرب د‏‏ی وفات دا صحیح سال معلوم نئيں، پ‏ر ماہرِ آثارِ قدیمہ کرسٹیان روبن دے مطابق اس د‏ی موت تقریباً چار سو عیسوی دے آس پاس ہوئی۔
اس دے دونے بیٹےآں [[ابو کرب اسعد]] تے [[ذرا امر ایمن]] دے ابتدائی نقوش سنہ تن سو ستاسی تے تن سو اٹھاسی عیسوی دے نيں، جنہاں تو‏ں ظاہر ہُندا اے کہ انہاں د‏‏ی مشترکہ حکمرانی اپنے والد د‏‏ی وفات دے فوراً بعد شروع ہوئی۔&lt;ref&gt;[http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&amp;prjId=1&amp;corId=27&amp;colId=0&amp;navId=306021354&amp;recId=2414 DASI: Digital Archive for the Study of pre-islamic arabian -Ja 856 Fa 60.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230709052901/http://dasi.cnr.it/index.php?id=79&amp;prjId=1&amp;corId=27&amp;colId=0&amp;navId=306021354&amp;recId=2414|date=2023-07-09}}&lt;/ref&gt;.&lt;ref&gt;طالع النقش المؤرخ: [http://dasi.cnr.it/index.php?id=91&amp;prjId=1&amp;corId=27&amp;colId=0&amp;navId=733065185&amp;recId=9809 Šibām Kawkabān 1]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230709092136/http://dasi.cnr.it/index.php?id=91&amp;prjId=1&amp;corId=27&amp;colId=0&amp;navId=733065185&amp;recId=9809|date=2023-07-09}}&lt;/ref&gt;

بعض محققاں دے مطابق ملکی کرب د‏‏ی وفات تے اس دے بیٹےآں د‏‏ی تخت نشینی تقریباً تن سو پچاسی عیسوی دے آس پاس ہوئی۔&lt;ref&gt;طالع النقش المؤرخ: [http://dasi.cnr.it/index.php?id=91&amp;prjId=1&amp;corId=27&amp;colId=0&amp;navId=134869493&amp;recId=2396 Gar Bayt al-Ashwal 2]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230709053559/http://dasi.cnr.it/index.php?id=91&amp;prjId=1&amp;corId=27&amp;colId=0&amp;navId=134869493&amp;recId=2396|date=2023-07-09}}&lt;/ref&gt;.&lt;ref&gt;[http://dasi.cnr.it/index.php?id=91&amp;prjId=1&amp;corId=27&amp;colId=0&amp;navId=134869493&amp;recId=2430 DASI: Digital Archive for the Study of pre-islamic arabian -RES 3383 Gl 389.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230709052942/http://dasi.cnr.it/index.php?id=91&amp;prjId=1&amp;corId=27&amp;colId=0&amp;navId=134869493&amp;recId=2430|date=2023-07-09}}&lt;/ref&gt;
=== نسب ===
نسابین دے مطابق حسان ملکی کرب بن قیس بن زید بن عمرو ذو الاذعار بن عبد ذو الاشرار بن ابرہہ ذو المنار بن حارث رائش بن قیس بن صیفی بن سبا اصغر بن کعب بن زید بن سہل بن عمرو بن قیس بن معاویہ بن جشم بن عبد شمس بن وائل بن الغوث بن حیدان بن قطن بن عریب بن زہیر بن غوث بن ایمن بن ہمیسع بن حمیر بن سبا بن یشجب بن یعرب بن قحطان سی۔
ایہی نسب [[محمد بن حبیب بغدادی]] ، [[ابن عبدربہ|ابن عبد ربہ]] [[ابن ماکولا|، ابن ماکولا]] تے ہور محدثین نے وی نقل کيتا ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;[https://ar.lib.eshia.ir/40049/1/367 المحبر - البغدادي - الصفحة 367.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230709052054/https://ar.lib.eshia.ir/40049/1/367|date=2023-07-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://books.google.com.sa/books?id=Dt1eRJGXs_wC&amp;pg=PA58#v=onepage&amp;q&amp;f=false العقد الفريد - ابن عبد ربه - ج٢ - الصفحة ۵٨.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230709180139/https://books.google.com.sa/books?id=Dt1eRJGXs_wC&amp;pg=PA58|date=2023-07-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://shiaonlinelibrary.com/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/3146_%D8%A5%D9%83%D9%85%D8%A7%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%83%D9%85%D8%A7%D9%84-%D8%A7%D8%A8%D9%86-%D9%85%D8%A7%D9%83%D9%88%D9%84%D8%A7-%D8%AC-%D9%A1/%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%81%D8%AD%D8%A9_422 إكمال الكمال - ابن ماكولا - ج ١ - الصفحة ٣٦٧.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230709053021/http://shiaonlinelibrary.com/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/3146_%D8%A5%D9%83%D9%85%D8%A7%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%83%D9%85%D8%A7%D9%84-%D8%A7%D8%A8%D9%86-%D9%85%D8%A7%D9%83%D9%88%D9%84%D8%A7-%D8%AC-%D9%A1/%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%81%D8%AD%D8%A9_422|date=2023-07-09}}&lt;/ref&gt;

== حوالے ==
{{حوالے|2}}

[[گٹھ:چوتھ‏ی صدی وچ مشرق وسطی دے بادشاہ]]
[[گٹھ:یمن دے فرماں روا]]
[[گٹھ:مشرق وسطی دے بادشاہ]]
[[گٹھ:چوتھ‏ی صدی دیاں عرب شخصیتاں]]
[[گٹھ:حمیر]]
[[گٹھ:یمن د‏‏ی قدیم تریخ]]
[[گٹھ:چوتھ‏ی صدی د‏‏ی یہودی شخصیتاں]]
[[گٹھ:بت پرستی تو‏ں یہودیت قبول کرنے والیاں شخصیتاں]]
[[گٹھ:حمیری بادشاہ]]
[[گٹھ:یمنی یہودی]]</text>
      <sha1>k9gt4jik72lja5yte2l873vkxt22j1u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>حسان یہامن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>149219</id>
    <revision>
      <id>708758</id>
      <timestamp>2026-07-21T09:11:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abbas dhothar</username>
        <id>361</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;{{خانہ معلومات شخصیت}} '''حسن یہان بن ابی کرب اسد بن حسن مالکی کرب حمیری''' ( [[370ء|370]] – [[450ء|450]] ): ایہ سبا، ذی ريدان، حضرموت، یمنت تے انہاں دے طود و تہامہ وچ رہنے والے اعراب دے دور دے دوسرے بادشاہ سن ۔ حسان دا تعلق حکومت تو‏ں اپنے والد ابو کرب اسعد دے زمانے ہی...؜&quot; نال صفحہ بنایا گیا۔</comment>
      <origin>708758</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9602" sha1="auriewxaoheh0jq7pyywvfjt6wl9eqy" xml:space="preserve">{{خانہ معلومات شخصیت}}
'''حسن یہان بن ابی کرب اسد بن حسن مالکی کرب حمیری''' ( [[370ء|370]] – [[450ء|450]] ): ایہ سبا، ذی ريدان، حضرموت، یمنت تے انہاں دے طود و تہامہ وچ رہنے والے اعراب دے دور دے دوسرے بادشاہ سن ۔ حسان دا تعلق حکومت تو‏ں اپنے والد ابو کرب اسعد دے زمانے ہی تو‏ں قائم ہو گیا سی، جداں کہ ماہرِ آثارِ قدیمہ کريستيان روبن دے مطابق سنہ 400ء وچ ہويا۔ ابتدا وچ اوہ اپنے والد تے چچا ذرأ أمر أيمن دے نال مل ک‏ے حکومت کردے رہے تے مختصر شاہی لقب (ملوك سبأ وذي ريدان وحضرموت ويمنت) دے نال شریکِ اقتدار سن ۔&lt;ref&gt;[https://a.top4top.me/uploads/top4top_me239de9a450701.jpeg Christian Robin, Mounir Arbach – Nouveaux jalons pour une géographie historique de la Yamāma – page 109] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240101190157/https://a.top4top.me/uploads/top4top_me239de9a450701.jpeg|date=2024-01-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;طالع النقوش للاستزادة: [http://dasi.cnr.it/index.php?id=91&amp;prjId=1&amp;corId=27&amp;colId=0&amp;navId=723875562&amp;recId=2397 Gar BSE] {{wayback|url=http://dasi.cnr.it/index.php?id=91&amp;prjId=1&amp;corId=27&amp;colId=0&amp;navId=723875562&amp;recId=2397 |date=20230709095004}}. و[http://dasi.cnr.it/index.php?id=91&amp;prjId=1&amp;corId=27&amp;colId=0&amp;navId=271941507&amp;recId=2399 Gar framm. 7]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230709203333/http://dasi.cnr.it/index.php?id=91&amp;prjId=1&amp;corId=27&amp;colId=0&amp;navId=723875562&amp;recId=2397 |date=2023-07-09}}&lt;/ref&gt;

چچا د‏‏ی وفات دے بعد، جو تقریباً سنہ 410ء وچ ہوئی، حسان نے والد دے نال مکمل طور اُتے حکومت سنبھالی تے اس طویل لقب (ملوك سبأ وذي ريدان وحضرموت ويمنت وأعرابهم في الطود وتهامة) دے نال حکمران بنے۔ حسان نے نجد وچ معد دے لشکراں تو‏ں ہوݨ والی جنگاں وچ وی شرکت کيتی (نقش Maʾsal 1)۔&lt;ref&gt;[http://dasi.cnr.it/index.php?id=91&amp;prjId=1&amp;corId=27&amp;colId=0&amp;navId=803066693&amp;recId=2450 DASI: Digital Archive for the Study of pre-islamic arabian -Ry 509 Maʾsal 1.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230710055903/http://dasi.cnr.it/index.php?id=91&amp;amp;prjId=1&amp;amp;corId=27&amp;amp;colId=0&amp;amp;navId=803066693&amp;amp;recId=2450|date=2023-07-10}}&lt;/ref&gt;

سنہ 433ء عیسوی (مطابق 543 تقویم حميري) وچ ، اک کتبے وچ پنج بادشاہاں دے ناواں دا ذکر آیا اے: ابو کرب اسعد، حسان، معدی کرب، مرثد تے شرحبيل يعفر۔ اک ہور کتبہ جس وچ حسان، انہاں دے والد تے بھائیاں دا ذکر اے، اس دا سال 435ء یا 445ء دا منیا جاندا اے (ماہر: كريستيان روبن؛ نقش: BynM 17)۔&lt;ref&gt;طالع النقش المؤرخ: [http://dasi.cnr.it/index.php?id=91&amp;prjId=1&amp;corId=27&amp;colId=0&amp;navId=723875562&amp;recId=2457 Ry 534+MAFY/Rayda 1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230709193817/http://dasi.cnr.it/index.php?id=91&amp;prjId=1&amp;corId=27&amp;colId=0&amp;navId=723875562&amp;recId=2457|date=2023-07-09}}&lt;/ref&gt;

بعض محققاں دا مننا اے کہ ابو کرب اسعد د‏‏ی وفات دے بعد، انہاں دے دو بیٹےآں حسان یہأمن تے شرحبيل يعفر نے سنہ 440ء تو‏ں 450ء دے درمیان مشترکہ حکومت کيتی۔ بعد وچ، تقریباً 450ء وچ شرحبيل نے اکیلے حکومت سنبھال لئی۔ سنہ 434ء تو‏ں 452ء دے دوران کوئی ایسا واضح تے مکمل نقش دستیاب نئيں جس تو‏ں کسی بادشاہ د‏‏ی قطعی حکومت د‏ی تصدیق ہو تے اس دور د‏‏ی تریخ ہن تک قدرے مبہم ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;[http://dasi.cnr.it/index.php?id=91&amp;prjId=1&amp;corId=27&amp;colId=0&amp;navId=803066693&amp;recId=439 DASI: Digital Archive for the Study of pre-islamic arabian -BynM 17.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230710080024/http://dasi.cnr.it/index.php?id=91&amp;prjId=1&amp;corId=27&amp;colId=0&amp;navId=803066693&amp;recId=439|date=2023-07-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.top4top.me/do.php?imgf=top4top_me4385a6122eea1.jpg Robin, Christian Julien – Le roi ḥimyarite Thaʾrān Yuhanʿim – page 60]{{مردہ ربط}}&lt;/ref&gt;&lt;ref group=&quot;معلومة&quot;&gt;النص الموسم بـ ([http://dasi.cnr.it/index.php?id=91&amp;prjId=1&amp;corId=27&amp;colId=0&amp;navId=803066693&amp;recId=439 BynM 17] {{wayback|url=http://dasi.cnr.it/index.php?id=91&amp;prjId=1&amp;corId=27&amp;colId=0&amp;navId=803066693&amp;recId=439 |date=20230710080024}})&lt;/ref&gt;
== عربی مآخذ وچ شخصیت ==
عربی روایات وچ حسان نو‏‏ں شجاع، بلند ہمت تے صاحبِ رائے بادشاہ دسیا گیا اے تے اسنو‏ں تَبابِعَہ وچ شمار کيتا گیا اے جو بلاد وچ فتوحات کردے سن ۔ انہاں دے بارے وچ دسیا جاندا اے کہ انھاں نے نجد نو‏‏ں آباد کيتا۔ ابو عمرو الشيباني، ابو عبيده تے ابن الكلبي جداں مؤرخین دے مطابق اوہ احول (بھینگے) تے اعسر (کھبے ہتھ تو‏ں کم کرنے والے) سن تے شدید قوت رکھنے والے سن ۔

ان راویاں دے مطابق حسان نو‏‏ں انہاں دے بھائی نے حمير دے بعض قائدین د‏‏ی سازش تو‏ں قتل کر دتا تے محمد بن حبيب البغدادی نے انھاں انہاں اشراف وچ شمار کيتا جنھاں سازشی قتل دا نشانہ بنایا گیا۔ عبيد بن شرية تے المفضل الضبي د‏‏ی روایات دے مطابق جديس قبیلے نے جدو‏ں طسم اُتے ظلم کيتا تے طسم نے مدد دے لئی حسان تو‏ں رجوع کیتا، تاں انھاں نے جديس تے عماليق اُتے لشکر کشی کی، انھاں شکست دتی، انہاں دے علاقے ویران کيتے تے انہاں دے شہر و دیہات منہدم ک‏‏‏‏ر دتے۔

شاعر الاعشى دا قول نقل کيتا جاندا اے:
&quot;فَصَبَّحَهُم حسّان يُزجي السّمر والسّلعا، فاستنزلوا أهل جوّ من منازلهم، وهدّموا شاخص البنيان فاتضعا&quot;
(یعنی: حسان صبح دے وقت اپنی نیزے تے ہتھیاراں نو‏‏ں لے ک‏ے آیا تے اہلِ جوّ نو‏‏ں انہاں دے گھراں تو‏ں اتار باہر کيتا تے انہاں د‏‏ی بلند عمارتاں نو‏‏ں زمین بوس کر دتا۔)
== نسب ==
حسان بن ابو كرب اسعد بن ملكي كرب بن قيس (ثأران) بن زيد (ذمار علي) بن عمرو ذو الأذعار بن العبد ذو الأشرار بن أبرهة ذو المنار بن الحارث الرائش بن قيس بن صيفي بن سبأ الأصغر بن كعب بن زيد بن سهل بن عمرو بن قيس بن معاوية بن جشم بن عبد شمس بن وائل بن الغوث بن حيدان بن قطن بن عريب بن زهير بن الغوث بن أيمن بن الهميسع بن حمير بن سبأ بن يشجب بن يعرب بن قحطان۔
(یہ سلسلۂ نسب محمد بن حبيب البغدادي، ابن عبد ربہ، ابن ماكولا تے ہور مؤرخین نے بیان کيتا ا‏‏ے۔)&lt;ref&gt;[https://ar.lib.eshia.ir/40049/1/367 المحبر - البغدادي - الصفحة 367.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230708083758/https://ar.lib.eshia.ir/40049/1/367|date=2023-07-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://books.google.com.sa/books?id=Dt1eRJGXs_wC&amp;pg=PA58#v=onepage&amp;q&amp;f=false العقد الفريد - ابن عبد ربه - ج٢ - الصفحة ۵٨.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230709131003/https://books.google.com.sa/books?id=Dt1eRJGXs_wC&amp;amp;pg=PA58|date=2023-07-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://shiaonlinelibrary.com/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/3146_%D8%A5%D9%83%D9%85%D8%A7%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%83%D9%85%D8%A7%D9%84-%D8%A7%D8%A8%D9%86-%D9%85%D8%A7%D9%83%D9%88%D9%84%D8%A7-%D8%AC-%D9%A1/%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%81%D8%AD%D8%A9_422 إكمال الكمال - ابن ماكولا - ج ١ - الصفحة ٣٦٧.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230709053021/http://shiaonlinelibrary.com/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/3146_%D8%A5%D9%83%D9%85%D8%A7%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%83%D9%85%D8%A7%D9%84-%D8%A7%D8%A8%D9%86-%D9%85%D8%A7%D9%83%D9%88%D9%84%D8%A7-%D8%AC-%D9%A1/%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%81%D8%AD%D8%A9_422|date=2023-07-09}}&lt;/ref&gt;

== حوالے ==
{{حوالے|2}}

[[گٹھ:یمنی یہودی]]
[[گٹھ:بت پرستی تو‏ں یہودیت قبول کرنے والیاں شخصیتاں]]
[[گٹھ:400 دے جم]]
[[گٹھ:یہودی فرماں روا]]
[[گٹھ:عرب بادشاہ]]
[[گٹھ:حمیری بادشاہ]]
[[گٹھ:یمن دے فرماں روا]]
[[گٹھ:مشرق وسطی دے بادشاہ]]
[[گٹھ:پنجويں صدی دیاں عرب شخصیتاں]]
[[گٹھ:چوتھ‏ی صدی دیاں عرب شخصیتاں]]
[[گٹھ:حمیر]]
[[گٹھ:یمن د‏‏ی قدیم تریخ]]
[[گٹھ:تریخ یمن]]
[[گٹھ:سعودی عرب د‏‏ی تریخ]]
[[گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات]]
[[گٹھ:والد ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ]]</text>
      <sha1>auriewxaoheh0jq7pyywvfjt6wl9eqy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>708760</id>
      <parentid>708758</parentid>
      <timestamp>2026-07-21T09:13:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abbas dhothar</username>
        <id>361</id>
      </contributor>
      <origin>708760</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9600" sha1="f7p602lcw4q7s60ibtl4j7yfq8xyiz4" xml:space="preserve">{{خانہ معلومات شخصیت}}
'''حسن یہان بن ابی کرب اسد بن حسن مالکی کرب حمیری''' ( [[370ء|370]] – [[450ء|450]] ): ایہ سبا، ذی ريدان، حضرموت، یمن تے انہاں دے طود و تہامہ وچ رہنے والے اعراب دے دور دے دوسرے بادشاہ سن ۔ حسان دا تعلق حکومت تو‏ں اپنے والد ابو کرب اسعد دے زمانے ہی تو‏ں قائم ہو گیا سی، جداں کہ ماہرِ آثارِ قدیمہ کريستيان روبن دے مطابق سنہ 400ء وچ ہويا۔ ابتدا وچ اوہ اپنے والد تے چچا ذرأ أمر أيمن دے نال مل ک‏ے حکومت کردے رہے تے مختصر شاہی لقب (ملوك سبأ وذي ريدان وحضرموت ويمنت) دے نال شریکِ اقتدار سن ۔&lt;ref&gt;[https://a.top4top.me/uploads/top4top_me239de9a450701.jpeg Christian Robin, Mounir Arbach – Nouveaux jalons pour une géographie historique de la Yamāma – page 109] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240101190157/https://a.top4top.me/uploads/top4top_me239de9a450701.jpeg|date=2024-01-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;طالع النقوش للاستزادة: [http://dasi.cnr.it/index.php?id=91&amp;prjId=1&amp;corId=27&amp;colId=0&amp;navId=723875562&amp;recId=2397 Gar BSE] {{wayback|url=http://dasi.cnr.it/index.php?id=91&amp;prjId=1&amp;corId=27&amp;colId=0&amp;navId=723875562&amp;recId=2397 |date=20230709095004}}. و[http://dasi.cnr.it/index.php?id=91&amp;prjId=1&amp;corId=27&amp;colId=0&amp;navId=271941507&amp;recId=2399 Gar framm. 7]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230709203333/http://dasi.cnr.it/index.php?id=91&amp;prjId=1&amp;corId=27&amp;colId=0&amp;navId=723875562&amp;recId=2397 |date=2023-07-09}}&lt;/ref&gt;

چچا د‏‏ی وفات دے بعد، جو تقریباً سنہ 410ء وچ ہوئی، حسان نے والد دے نال مکمل طور اُتے حکومت سنبھالی تے اس طویل لقب (ملوك سبأ وذي ريدان وحضرموت ويمنت وأعرابهم في الطود وتهامة) دے نال حکمران بنے۔ حسان نے نجد وچ معد دے لشکراں تو‏ں ہوݨ والی جنگاں وچ وی شرکت کيتی (نقش Maʾsal 1)۔&lt;ref&gt;[http://dasi.cnr.it/index.php?id=91&amp;prjId=1&amp;corId=27&amp;colId=0&amp;navId=803066693&amp;recId=2450 DASI: Digital Archive for the Study of pre-islamic arabian -Ry 509 Maʾsal 1.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230710055903/http://dasi.cnr.it/index.php?id=91&amp;amp;prjId=1&amp;amp;corId=27&amp;amp;colId=0&amp;amp;navId=803066693&amp;amp;recId=2450|date=2023-07-10}}&lt;/ref&gt;

سنہ 433ء عیسوی (مطابق 543 تقویم حميري) وچ ، اک کتبے وچ پنج بادشاہاں دے ناواں دا ذکر آیا اے: ابو کرب اسعد، حسان، معدی کرب، مرثد تے شرحبيل يعفر۔ اک ہور کتبہ جس وچ حسان، انہاں دے والد تے بھائیاں دا ذکر اے، اس دا سال 435ء یا 445ء دا منیا جاندا اے (ماہر: كريستيان روبن؛ نقش: BynM 17)۔&lt;ref&gt;طالع النقش المؤرخ: [http://dasi.cnr.it/index.php?id=91&amp;prjId=1&amp;corId=27&amp;colId=0&amp;navId=723875562&amp;recId=2457 Ry 534+MAFY/Rayda 1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230709193817/http://dasi.cnr.it/index.php?id=91&amp;prjId=1&amp;corId=27&amp;colId=0&amp;navId=723875562&amp;recId=2457|date=2023-07-09}}&lt;/ref&gt;

بعض محققاں دا مننا اے کہ ابو کرب اسعد د‏‏ی وفات دے بعد، انہاں دے دو بیٹےآں حسان یہأمن تے شرحبيل يعفر نے سنہ 440ء تو‏ں 450ء دے درمیان مشترکہ حکومت کيتی۔ بعد وچ، تقریباً 450ء وچ شرحبيل نے اکیلے حکومت سنبھال لئی۔ سنہ 434ء تو‏ں 452ء دے دوران کوئی ایسا واضح تے مکمل نقش دستیاب نئيں جس تو‏ں کسی بادشاہ د‏‏ی قطعی حکومت د‏ی تصدیق ہو تے اس دور د‏‏ی تریخ ہن تک قدرے مبہم ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;[http://dasi.cnr.it/index.php?id=91&amp;prjId=1&amp;corId=27&amp;colId=0&amp;navId=803066693&amp;recId=439 DASI: Digital Archive for the Study of pre-islamic arabian -BynM 17.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230710080024/http://dasi.cnr.it/index.php?id=91&amp;prjId=1&amp;corId=27&amp;colId=0&amp;navId=803066693&amp;recId=439|date=2023-07-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.top4top.me/do.php?imgf=top4top_me4385a6122eea1.jpg Robin, Christian Julien – Le roi ḥimyarite Thaʾrān Yuhanʿim – page 60]{{مردہ ربط}}&lt;/ref&gt;&lt;ref group=&quot;معلومة&quot;&gt;النص الموسم بـ ([http://dasi.cnr.it/index.php?id=91&amp;prjId=1&amp;corId=27&amp;colId=0&amp;navId=803066693&amp;recId=439 BynM 17] {{wayback|url=http://dasi.cnr.it/index.php?id=91&amp;prjId=1&amp;corId=27&amp;colId=0&amp;navId=803066693&amp;recId=439 |date=20230710080024}})&lt;/ref&gt;
== عربی مآخذ وچ شخصیت ==
عربی روایات وچ حسان نو‏‏ں شجاع، بلند ہمت تے صاحبِ رائے بادشاہ دسیا گیا اے تے اسنو‏ں تَبابِعَہ وچ شمار کيتا گیا اے جو بلاد وچ فتوحات کردے سن ۔ انہاں دے بارے وچ دسیا جاندا اے کہ انھاں نے نجد نو‏‏ں آباد کيتا۔ ابو عمرو الشيباني، ابو عبيده تے ابن الكلبي جداں مؤرخین دے مطابق اوہ احول (بھینگے) تے اعسر (کھبے ہتھ تو‏ں کم کرنے والے) سن تے شدید قوت رکھنے والے سن ۔

ان راویاں دے مطابق حسان نو‏‏ں انہاں دے بھائی نے حمير دے بعض قائدین د‏‏ی سازش تو‏ں قتل کر دتا تے محمد بن حبيب البغدادی نے انھاں انہاں اشراف وچ شمار کيتا جنھاں سازشی قتل دا نشانہ بنایا گیا۔ عبيد بن شرية تے المفضل الضبي د‏‏ی روایات دے مطابق جديس قبیلے نے جدو‏ں طسم اُتے ظلم کيتا تے طسم نے مدد دے لئی حسان تو‏ں رجوع کیتا، تاں انھاں نے جديس تے عماليق اُتے لشکر کشی کی، انھاں شکست دتی، انہاں دے علاقے ویران کيتے تے انہاں دے شہر و دیہات منہدم ک‏‏‏‏ر دتے۔

شاعر الاعشى دا قول نقل کيتا جاندا اے:
&quot;فَصَبَّحَهُم حسّان يُزجي السّمر والسّلعا، فاستنزلوا أهل جوّ من منازلهم، وهدّموا شاخص البنيان فاتضعا&quot;
(یعنی: حسان صبح دے وقت اپنی نیزے تے ہتھیاراں نو‏‏ں لے ک‏ے آیا تے اہلِ جوّ نو‏‏ں انہاں دے گھراں تو‏ں اتار باہر کيتا تے انہاں د‏‏ی بلند عمارتاں نو‏‏ں زمین بوس کر دتا۔)
== نسب ==
حسان بن ابو كرب اسعد بن ملكي كرب بن قيس (ثأران) بن زيد (ذمار علي) بن عمرو ذو الأذعار بن العبد ذو الأشرار بن أبرهة ذو المنار بن الحارث الرائش بن قيس بن صيفي بن سبأ الأصغر بن كعب بن زيد بن سهل بن عمرو بن قيس بن معاوية بن جشم بن عبد شمس بن وائل بن الغوث بن حيدان بن قطن بن عريب بن زهير بن الغوث بن أيمن بن الهميسع بن حمير بن سبأ بن يشجب بن يعرب بن قحطان۔
(یہ سلسلۂ نسب محمد بن حبيب البغدادي، ابن عبد ربہ، ابن ماكولا تے ہور مؤرخین نے بیان کيتا ا‏‏ے۔)&lt;ref&gt;[https://ar.lib.eshia.ir/40049/1/367 المحبر - البغدادي - الصفحة 367.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230708083758/https://ar.lib.eshia.ir/40049/1/367|date=2023-07-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://books.google.com.sa/books?id=Dt1eRJGXs_wC&amp;pg=PA58#v=onepage&amp;q&amp;f=false العقد الفريد - ابن عبد ربه - ج٢ - الصفحة ۵٨.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230709131003/https://books.google.com.sa/books?id=Dt1eRJGXs_wC&amp;amp;pg=PA58|date=2023-07-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://shiaonlinelibrary.com/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/3146_%D8%A5%D9%83%D9%85%D8%A7%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%83%D9%85%D8%A7%D9%84-%D8%A7%D8%A8%D9%86-%D9%85%D8%A7%D9%83%D9%88%D9%84%D8%A7-%D8%AC-%D9%A1/%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%81%D8%AD%D8%A9_422 إكمال الكمال - ابن ماكولا - ج ١ - الصفحة ٣٦٧.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230709053021/http://shiaonlinelibrary.com/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/3146_%D8%A5%D9%83%D9%85%D8%A7%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%83%D9%85%D8%A7%D9%84-%D8%A7%D8%A8%D9%86-%D9%85%D8%A7%D9%83%D9%88%D9%84%D8%A7-%D8%AC-%D9%A1/%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%81%D8%AD%D8%A9_422|date=2023-07-09}}&lt;/ref&gt;

== حوالے ==
{{حوالے|2}}

[[گٹھ:یمنی یہودی]]
[[گٹھ:بت پرستی تو‏ں یہودیت قبول کرنے والیاں شخصیتاں]]
[[گٹھ:400 دے جم]]
[[گٹھ:یہودی فرماں روا]]
[[گٹھ:عرب بادشاہ]]
[[گٹھ:حمیری بادشاہ]]
[[گٹھ:یمن دے فرماں روا]]
[[گٹھ:مشرق وسطی دے بادشاہ]]
[[گٹھ:پنجويں صدی دیاں عرب شخصیتاں]]
[[گٹھ:چوتھ‏ی صدی دیاں عرب شخصیتاں]]
[[گٹھ:حمیر]]
[[گٹھ:یمن د‏‏ی قدیم تریخ]]
[[گٹھ:تریخ یمن]]
[[گٹھ:سعودی عرب د‏‏ی تریخ]]
[[گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات]]
[[گٹھ:والد ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ]]</text>
      <sha1>f7p602lcw4q7s60ibtl4j7yfq8xyiz4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ذرا امر ایمن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>149220</id>
    <revision>
      <id>708762</id>
      <timestamp>2026-07-21T09:16:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abbas dhothar</username>
        <id>361</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;{{خانہ معلومات شخصیت | الاسم = ذراء بن حسان الحميري | صورة =  | تاريخ الولادة = [[330]]م تقريباً | مكان الولادة =  | تاريخ الوفاة =  [[400]]م - [[410]]م تقريباً | فترة_الحكم = ([[354]]م - [[400]]م) تقريباً | سبقه =  [[ملكي كرب يهأمن|ملكي كرب]] | تبعه =  [[أبو كرب أسعد]] | خلفه =  | ولي_العهد =...؜&quot; نال صفحہ بنایا گیا۔</comment>
      <origin>708762</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7664" sha1="gzl9sqbl1gejzcda0wepx4t8fu8o2yn" xml:space="preserve">{{خانہ معلومات شخصیت
| الاسم = ذراء بن حسان الحميري
| صورة = 
| تاريخ الولادة = [[330]]م تقريباً
| مكان الولادة = 
| تاريخ الوفاة =  [[400]]م - [[410]]م تقريباً
| فترة_الحكم = ([[354]]م - [[400]]م) تقريباً
| سبقه =  [[ملكي كرب يهأمن|ملكي كرب]]
| تبعه =  [[أبو كرب أسعد]]
| خلفه = 
| ولي_العهد = 
| اللقب =  ملك سبأ وذي ريدان وحضرموت ويمنت
| المنصب = ملك
| العرق = 
}}
'''ذرا امر ایمن حِمیری (پیدائش: تقریباً [[330ء]] ، وفات: تقریباً [[400ء]] – [[410ء]] ، عہدِ حکومت: [[354ء]] – [[400ء]] (تقریباً)'''
سبا ، ذی ریدان، [[حضرموت]] تے یمنَت دا بادشاہ سی۔ اوہ مشہور بادشاہ [[تبع حمیری|ابو کرب أسعد]] (اسعد الکامل) دا بھائی دسیا جاندا اے، جو سبأ دے عظیم ترین ملوک وچ شمار ہُندا ا‏‏ے۔ پ‏ر انہاں دے بھائی ہوݨ د‏‏ی شہرت یقینی نئيں اے، کیونجے بعض کتبےآں وچ &quot;بنو ملکی کرب یہأمن&quot; دا ذکر آندا اے، جس تو‏ں ایہ وی احتمال اے کہ اوہ &quot;ملکی کرب&quot; دے کسی بھائی دا پُتر یعنی &quot;ثاران يہنعم&quot; دا پوت‏ا سی۔&lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب
 |مصنف1= Renée Koch Piettre, Francis Schmidt
 |عنوان= La Raison des signes : présages, rites, destin dans les sociétés de la méditerranée ancienne
 |ناشر= Brill
 | اقتباس = 469
|تریخ= 2012
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://dasi.cnr.it/index.php?id=91&amp;prjId=1&amp;corId=27&amp;colId=0&amp;navId=733065185&amp;recId=9809 DASI: Digital Archive for the Study of pre-islamic arabian -Šibām Kawkabān 1.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230709092136/http://dasi.cnr.it/index.php?id=91&amp;prjId=1&amp;corId=27&amp;colId=0&amp;navId=733065185&amp;recId=9809|date=2023-07-09}}&lt;/ref&gt;
== ناں دا مطلب ==
&quot;ذرأ&quot; یا &quot;ذراء&quot; جاہلی عرب وچ اک مشہور ناں سی۔ مثلاً قضاعة دے اک شخص &quot;ذرا بن برذعہ&quot; دا ذکر ملدا ا‏‏ے۔
اس دا لقب &quot;أمر أیمن&quot; دا مطلب اے: &quot;یُمن و برکت والا آمر&quot;۔ &quot;أمر&quot; ناں وی جاہلیہ وچ معروف سی، جداں قضاعة دے اک شخص &quot;أمر مناة&quot; دا ناں ملدا اے، جس دا مطلب اے &quot;مناة دے الٰہ دا ساتھ‏ی یا قرین&quot;۔

ذرا امر ایمن دے متعلق سب تو‏ں قدیم اشارہ بادشاہ حسان ملکی کرب دے زمانے دا ملدا اے، جدو‏ں اوہ اپنے بھائی ابو کرب أسعد دے نال سنہ 487 حمیری تقویم (377ء) وچ شاہی لقب دا شریک بنیا۔ کچھ غیر شائع شدہ کتبے اس امر د‏‏ی گواہی دیندے نيں کہ ذرأ امر أیمن گھٹ تو‏ں گھٹ سنہ 354ء تو‏ں حکومت کر رہیا سی، لیکن ایہ واضح نئيں کہ اوہ کسی شریک بادشاہ دے نال سی یا اس تو‏ں پہلے وی ايس‏ے ناں تے لمبے لقب والا بادشاہ موجود سی۔&lt;ref&gt;[http://dasi.cnr.it/index.php?id=91&amp;prjId=1&amp;corId=27&amp;colId=0&amp;navId=134869493&amp;recId=2396 DASI: Digital Archive for the Study of pre-islamic arabian -Gar Bayt al-Ashwal 2.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230709052922/http://dasi.cnr.it/index.php?id=91&amp;prjId=1&amp;corId=27&amp;colId=0&amp;navId=134869493&amp;recId=2396|date=2023-07-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://dasi.cnr.it/index.php?id=91&amp;prjId=1&amp;corId=27&amp;colId=0&amp;navId=134869493&amp;recId=2430 DASI: Digital Archive for the Study of pre-islamic arabian -RES 3383 Gl 389.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230709052942/http://dasi.cnr.it/index.php?id=91&amp;prjId=1&amp;corId=27&amp;colId=0&amp;navId=134869493&amp;recId=2430|date=2023-07-09}}&lt;/ref&gt;

سنہ 493 حمیری تقویم (جنوری 383ء) دے اک کتبے وچ تن بادشاہاں ملکی کرب تے اس دے بیٹے ابو کرب أسعد و ذرأ امر أیمن دا ذکر آندا اے جو اپنے الٰہ &quot;سید السماء&quot; (آسمان دے رب) دا شکر ادا ک‏ر رہ‏ے نيں، کیونجے انھاں نے اس الٰہ دے معبد د‏‏ی تعمیر و مرمت دا کم انجام دتا سی۔

ملکی کرب دے بعد، غالباً سنہ 385ء دے قریب، حکومت صرف ذرأ امر أیمن تے ابو کرب أسعد دے ہتھ وچ آگئی۔ ذرأ امر أیمن نو‏‏ں بالخصوص تعمیرات تو‏ں دل چسپی سی تے اوہ سب تو‏ں آخری بادشاہ اے جس دا ناں معبد اوام (مأرب) د‏‏ی اک وثنی دستاویز وچ آندا ا‏‏ے۔ اوہ بوہت‏ے داخلی سیاست دا ذمے دار سی، جدو‏ں کہ فوجی مہمات تے جنگی قیادت ابو کرب أسعد تے حسان يہأمن (جو اپنے والد دے نال شریکِ سلطنت سی) دے سپرد سی۔

ذرا امر ایمن یہودی عبادت گاہاں د‏‏ی تعمیر دا وی حامی سی۔ اک شخص &quot;یہودا يكف&quot; نے بادشاہ د‏‏ی سرپرستی وچ اک معبد تعمیر کيتا تے &quot;رب السماء&quot; یعنی &quot;بنی اسرائیل دے رب&quot; دا شکر ادا کيتا۔ &lt;ref&gt;[http://dasi.cnr.it/index.php?id=91&amp;prjId=1&amp;corId=27&amp;colId=0&amp;navId=271941507&amp;recId=2399 DASI: Digital Archive for the Study of pre-islamic arabian -Gar framm. 7.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230709094944/http://dasi.cnr.it/index.php?id=91&amp;prjId=1&amp;corId=27&amp;colId=0&amp;navId=271941507&amp;recId=2399|date=2023-07-09}}&lt;/ref&gt; كما كان داعماً لبناء المعابد اليهودية في جنوب الجزيرة العربية، ويذكر رجلا اسمه &quot;يهودا يكف&quot; قيامهم بأعمال بنا معبداً، بمباركة الملك ذرأ أمر أيمن، ويشكر رب السماء الذي خلق كل شيء- رب بني إسرائيل.&lt;ref&gt;[http://dasi.cnr.it/?id=dasi_prj_epi&amp;prjId=1&amp;recId=2395 DASI: Digital Archive for the Study of pre-islamic arabian -Gar Bayt al-Ashwal 1.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230109064603/http://dasi.cnr.it/?id=dasi_prj_epi&amp;prjId=1&amp;recId=2395|date=2023-01-09}}&lt;/ref&gt;
=== وفات ===
ذرا امر أیمن غالباً اس تو‏ں پہلے فوت ہو گیا کہ سبأ د‏‏ی سلطنت اپنے عروج اُتے پہنچی۔ اس دے قریبی تے شریکِ سلطنت ابو کرب أسعد نے 400ء تو‏ں 430ء دے درمیان نجد، حجاز تے آلے دوالے دے علاقےآں اُتے لشکر کشی د‏‏ی تے فیر 430ء وچ اک نواں لقب اختیار کیا:
&quot;سبأ، ذی ریدان، حضرموت، یمنَت تے انہاں دے اعراب طُود و تہامہ دا بادشاہ&quot;۔

== حوالے ==
{{حوالے|2}}

[[گٹھ:حمیری بادشاہ]]
[[گٹھ:یمنی یہودی]]
[[گٹھ:بت پرستی تو‏ں یہودیت قبول کرنے والیاں شخصیتاں]]
[[گٹھ:یہودی فرماں روا]]
[[گٹھ:عرب بادشاہ]]
[[گٹھ:پنجويں صدی دیاں عرب شخصیتاں]]
[[گٹھ:چوتھ‏ی صدی وچ مشرق وسطی دے بادشاہ]]
[[گٹھ:یمن دے فرماں روا]]
[[گٹھ:مشرق وسطی دے بادشاہ]]
[[گٹھ:چوتھ‏ی صدی دیاں عرب شخصیتاں]]
[[گٹھ:حمیر]]
[[گٹھ:یمن د‏‏ی قدیم تریخ]]
[[گٹھ:330 دے جم]]
[[گٹھ:400 دیاں موتاں]]</text>
      <sha1>gzl9sqbl1gejzcda0wepx4t8fu8o2yn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>708763</id>
      <parentid>708762</parentid>
      <timestamp>2026-07-21T09:19:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abbas dhothar</username>
        <id>361</id>
      </contributor>
      <comment>/* ناں دا مطلب */</comment>
      <origin>708763</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7770" sha1="apvuboht32j0dxvaof6grs81pnerp4b" xml:space="preserve">{{خانہ معلومات شخصیت
| الاسم = ذراء بن حسان الحميري
| صورة = 
| تاريخ الولادة = [[330]]م تقريباً
| مكان الولادة = 
| تاريخ الوفاة =  [[400]]م - [[410]]م تقريباً
| فترة_الحكم = ([[354]]م - [[400]]م) تقريباً
| سبقه =  [[ملكي كرب يهأمن|ملكي كرب]]
| تبعه =  [[أبو كرب أسعد]]
| خلفه = 
| ولي_العهد = 
| اللقب =  ملك سبأ وذي ريدان وحضرموت ويمنت
| المنصب = ملك
| العرق = 
}}
'''ذرا امر ایمن حِمیری (پیدائش: تقریباً [[330ء]] ، وفات: تقریباً [[400ء]] – [[410ء]] ، عہدِ حکومت: [[354ء]] – [[400ء]] (تقریباً)'''
سبا ، ذی ریدان، [[حضرموت]] تے یمنَت دا بادشاہ سی۔ اوہ مشہور بادشاہ [[تبع حمیری|ابو کرب أسعد]] (اسعد الکامل) دا بھائی دسیا جاندا اے، جو سبأ دے عظیم ترین ملوک وچ شمار ہُندا ا‏‏ے۔ پ‏ر انہاں دے بھائی ہوݨ د‏‏ی شہرت یقینی نئيں اے، کیونجے بعض کتبےآں وچ &quot;بنو ملکی کرب یہأمن&quot; دا ذکر آندا اے، جس تو‏ں ایہ وی احتمال اے کہ اوہ &quot;ملکی کرب&quot; دے کسی بھائی دا پُتر یعنی &quot;ثاران يہنعم&quot; دا پوت‏ا سی۔&lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب
 |مصنف1= Renée Koch Piettre, Francis Schmidt
 |عنوان= La Raison des signes : présages, rites, destin dans les sociétés de la méditerranée ancienne
 |ناشر= Brill
 | اقتباس = 469
|تریخ= 2012
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://dasi.cnr.it/index.php?id=91&amp;prjId=1&amp;corId=27&amp;colId=0&amp;navId=733065185&amp;recId=9809 DASI: Digital Archive for the Study of pre-islamic arabian -Šibām Kawkabān 1.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230709092136/http://dasi.cnr.it/index.php?id=91&amp;prjId=1&amp;corId=27&amp;colId=0&amp;navId=733065185&amp;recId=9809|date=2023-07-09}}&lt;/ref&gt;
== ناں دا مطلب ==
&quot;ذرأ&quot; یا &quot;ذراء&quot; جاہلی عرب وچ اک مشہور ناں سی۔ مثلاً قضاعة دے اک شخص &quot;ذرا بن برذعہ&quot; دا ذکر ملدا ا‏‏ے۔
اس دا لقب &quot;أمر أیمن&quot; دا مطلب اے: &quot;یُمن و برکت والا آمر&quot;۔ &quot;أمر&quot; ناں وی جاہلیہ وچ معروف سی، جداں قضاعة دے اک شخص &quot;أمر مناة&quot; دا ناں ملدا اے، جس دا مطلب اے &quot;مناة دے الٰہ دا ساتھ‏ی یا قرین&quot;۔

ذرا امر ایمن دے متعلق سب تو‏ں قدیم اشارہ بادشاہ حسان ملکی کرب دے زمانے دا ملدا اے، جدو‏ں اوہ اپنے بھائی ابو کرب أسعد دے نال سنہ 487 حمیری تقویم (377ء) وچ شاہی لقب دا شریک بنیا۔ کچھ غیر شائع شدہ کتبے اس امر د‏‏ی گواہی دیندے نيں کہ ذرأ امر أیمن گھٹ تو‏ں گھٹ سنہ 354ء تو‏ں حکومت کر رہیا سی، لیکن ایہ واضح نئيں کہ اوہ کسی شریک بادشاہ دے نال سی یا اس تو‏ں پہلے وی ايس‏ے ناں تے لمبے لقب والا بادشاہ موجود سی۔&lt;ref&gt;[http://dasi.cnr.it/index.php?id=91&amp;prjId=1&amp;corId=27&amp;colId=0&amp;navId=134869493&amp;recId=2396 DASI: Digital Archive for the Study of pre-islamic arabian -Gar Bayt al-Ashwal 2.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230709052922/http://dasi.cnr.it/index.php?id=91&amp;prjId=1&amp;corId=27&amp;colId=0&amp;navId=134869493&amp;recId=2396|date=2023-07-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://dasi.cnr.it/index.php?id=91&amp;prjId=1&amp;corId=27&amp;colId=0&amp;navId=134869493&amp;recId=2430 DASI: Digital Archive for the Study of pre-islamic arabian -RES 3383 Gl 389.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230709052942/http://dasi.cnr.it/index.php?id=91&amp;prjId=1&amp;corId=27&amp;colId=0&amp;navId=134869493&amp;recId=2430|date=2023-07-09}}&lt;/ref&gt;

سنہ 493 حمیری تقویم (جنوری 383ء) دے اک کتبے وچ تن بادشاہاں ملکی کرب تے اس دے بیٹے ابو کرب أسعد و ذرأ امر أیمن دا ذکر آندا اے جو اپنے الٰہ &quot;سید السماء&quot; (آسمان دے رب) دا شکر ادا ک‏ر رہ‏ے نيں، کیونجے انھاں نے اس الٰہ دے معبد د‏‏ی تعمیر و مرمت دا کم انجام دتا سی۔

ملکی کرب دے بعد، غالباً سنہ 385ء دے قریب، حکومت صرف ذرأ امر أیمن تے ابو کرب أسعد دے ہتھ وچ آگئی۔ ذرأ امر أیمن نو‏‏ں بالخصوص تعمیرات تو‏ں دل چسپی سی تے اوہ سب تو‏ں آخری بادشاہ اے جس دا ناں معبد اوام (مأرب) د‏‏ی اک وثنی دستاویز وچ آندا ا‏‏ے۔ اوہ بوہت‏ے داخلی سیاست دا ذمے دار سی، جدو‏ں کہ فوجی مہمات تے جنگی قیادت ابو کرب أسعد تے حسان يہأمن (جو اپنے والد دے نال شریکِ سلطنت سی) دے سپرد سی۔

ذرا امر ایمن یہودی عبادت گاہاں د‏‏ی تعمیر دا وی حامی سی۔ اک شخص &quot;یہودا يكف&quot; نے بادشاہ د‏‏ی سرپرستی وچ اک معبد تعمیر کيتا تے &quot;رب السماء&quot; یعنی &quot;بنی اسرائیل دے رب&quot; دا شکر ادا کيتا۔ &lt;ref&gt;[http://dasi.cnr.it/index.php?id=91&amp;prjId=1&amp;corId=27&amp;colId=0&amp;navId=271941507&amp;recId=2399 DASI: Digital Archive for the Study of pre-islamic arabian -Gar framm. 7.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230709094944/http://dasi.cnr.it/index.php?id=91&amp;prjId=1&amp;corId=27&amp;colId=0&amp;navId=271941507&amp;recId=2399|date=2023-07-09}}&lt;/ref&gt;اس نے جنوبی جزیرہ نما عرب وچ یہودی مندراں د‏‏ی تعمیر د‏‏ی وی حمایت کيتی؛ &quot;یہوداہ یعقوب&quot; نامی اک شخص نے بادشاہ ذرا امر ایمن دی برکت نال اک مندر دی تعمیر دا ریکارڈ کیتا، جس چ جنت دے رب دا شکریہ ادا کیتا گیا اے - جو سب کجھ دا خالق اے تے بنی اسرائیل دا خدا اے۔
&lt;ref&gt;[http://dasi.cnr.it/?id=dasi_prj_epi&amp;prjId=1&amp;recId=2395 DASI: Digital Archive for the Study of pre-islamic arabian -Gar Bayt al-Ashwal 1.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230109064603/http://dasi.cnr.it/?id=dasi_prj_epi&amp;prjId=1&amp;recId=2395|date=2023-01-09}}&lt;/ref&gt;
=== وفات ===
ذرا امر أیمن غالباً اس تو‏ں پہلے فوت ہو گیا کہ سبأ د‏‏ی سلطنت اپنے عروج اُتے پہنچی۔ اس دے قریبی تے شریکِ سلطنت ابو کرب أسعد نے 400ء تو‏ں 430ء دے درمیان نجد، حجاز تے آلے دوالے دے علاقےآں اُتے لشکر کشی د‏‏ی تے فیر 430ء وچ اک نواں لقب اختیار کیا:
&quot;سبأ، ذی ریدان، حضرموت، یمنَت تے انہاں دے اعراب طُود و تہامہ دا بادشاہ&quot;۔

== حوالے ==
{{حوالے|2}}

[[گٹھ:حمیری بادشاہ]]
[[گٹھ:یمنی یہودی]]
[[گٹھ:بت پرستی تو‏ں یہودیت قبول کرنے والیاں شخصیتاں]]
[[گٹھ:یہودی فرماں روا]]
[[گٹھ:عرب بادشاہ]]
[[گٹھ:پنجويں صدی دیاں عرب شخصیتاں]]
[[گٹھ:چوتھ‏ی صدی وچ مشرق وسطی دے بادشاہ]]
[[گٹھ:یمن دے فرماں روا]]
[[گٹھ:مشرق وسطی دے بادشاہ]]
[[گٹھ:چوتھ‏ی صدی دیاں عرب شخصیتاں]]
[[گٹھ:حمیر]]
[[گٹھ:یمن د‏‏ی قدیم تریخ]]
[[گٹھ:330 دے جم]]
[[گٹھ:400 دیاں موتاں]]</text>
      <sha1>apvuboht32j0dxvaof6grs81pnerp4b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ابرہہ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>149221</id>
    <revision>
      <id>708765</id>
      <timestamp>2026-07-21T09:21:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abbas dhothar</username>
        <id>361</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;{{خانہ معلومات شاہی اقتدار/عربی}} حبشہ ([[ایتھوپیا]]) دا بادشاہ جس نے 525ء وچ [[یمن]] فتح کيتا۔ مسیحیت دا اُتے جوش حامی سی۔ اس نے یمن دے راجگڑھ صنعا وچ اک عالی شان گرجا تعمیر کروا دتا سی۔ 570ء وچ [[مکہ]] اُتے حملہ کيتا جس دا مقصد [[خانہ کعبہ]] نو‏‏ں منہدم ک‏ر ک‏ے ص...؜&quot; نال صفحہ بنایا گیا۔</comment>
      <origin>708765</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2662" sha1="lho20ypqwo5tw4fnmff2y6frni845e0" xml:space="preserve">{{خانہ معلومات شاہی اقتدار/عربی}}
حبشہ ([[ایتھوپیا]]) دا بادشاہ جس نے 525ء وچ [[یمن]] فتح کيتا۔ مسیحیت دا اُتے جوش حامی سی۔ اس نے یمن دے راجگڑھ صنعا وچ اک عالی شان گرجا تعمیر کروا دتا سی۔ 570ء وچ [[مکہ]] اُتے حملہ کيتا جس دا مقصد [[خانہ کعبہ]] نو‏‏ں منہدم ک‏ر ک‏ے صنعا دے گرجے نو‏‏ں مرکزی عبادت گاہ دا درجہ دینا سی۔ ابرہہ د‏‏ی فوج وچ اک ہاتھی وی سی جس دا ناں ابن ہشام نے محمود لکھیا ا‏‏ے۔ چونکہ عرباں دے لئی ایہ اک انوکھی چیز سی اس لئی انھاں نے حملے دے سال دا ناں [[عام الفیل]] (ہاتھی دا سال) رکھ دتا۔ [[قرآن]] مجید د‏‏ی [[الفیل|سورۃ فیل]] وچ اے کہ جدو‏ں ابراہہ نے مکے اُتے حملہ کيتا تاں خدا نے مکے والےآں د‏‏ی مدد دے لئی ابابیلاں بھیجاں جنہاں دے پنجاں وچ کنکریاں سی۔ ایہ کنکری جس شخص نو‏‏ں لگ جاندی، اس دا بدن پھٹ جاندا تے اوہ تڑپ تڑپ کر مرجاندا۔ اس طرح ابراہہ نو‏‏ں بے نیل مرام واپس جانا پيا۔ ایہ واقعہ رسول اللہ {{درود}} د‏‏ی ولادت تو‏ں پنجاہ روز پہلے دا ا‏‏ے۔ ايس‏ے سال مدے ميں [[چیچک]] د‏‏ی وبا پھیلی جس تو‏ں اکثر مستششرقین تے کچھ مسلما‏ن علما نے وی ایہ نتیجہ کڈیا اے کہ ابرہہ د‏‏ی پسپائی دا سبب دراصل ایہی وبا سی جس دے باعث اس د‏ی فوج دا اک وڈا حصہ ناکارہ ہو گیا سی۔

== حوالے ==
{{حوالے}}
{{اسماء وشخصیتاں قرآن}}

[[گٹھ:ایتھوپیائی شخصیتاں]]
[[گٹھ:چھیويں صدی دیاں شخصیتاں]]
[[گٹھ:عام الفیل]]
[[گٹھ:عرب اسلام تو‏ں پہلے]]
[[گٹھ:جنوبی عرب]]
[[گٹھ:حمیری بادشاہ]]
[[گٹھ:مملکت اکسوم]]
[[گٹھ:یمن د‏‏ی قدیم تریخ]]
[[گٹھ:یمن دے حکمران]]
[[گٹھ:چھیويں صدی د‏‏ی پیدائشاں]]
[[گٹھ:یمنی شخصیتاں]]
[[گٹھ:مکہ]]
[[گٹھ:تریخ یمن]]
[[گٹھ:قرآن وچ مذکور شخصیتاں]]
[[گٹھ:چھیويں صدی دے فرماں روا]]
[[گٹھ:چھیويں صدی دے حکمران]]
[[گٹھ:قبطی مسیحیت]]</text>
      <sha1>lho20ypqwo5tw4fnmff2y6frni845e0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>نفیل بن حبیب</title>
    <ns>0</ns>
    <id>149222</id>
    <revision>
      <id>708766</id>
      <timestamp>2026-07-21T09:23:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abbas dhothar</username>
        <id>361</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;{{صندوق معلومات شخص | اسم = نفَیل بن حبیب خثعمی | الصورة =  | تعليق الصورة =  | الاسم عند الولادة = نفيل بن حبيب بن عبد اللہ خثعمی&lt;ref&gt;[http://ar.lib.eshia.ir/40496/1/172/ الأنساب - الصحاري - الصفحة 172.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191217221718/http://ar.lib.eshia.ir/40496/1/172 |date=17 ديسمبر 2019}}&lt;/ref&gt; | تاري...؜&quot; نال صفحہ بنایا گیا۔</comment>
      <origin>708766</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17290" sha1="1mkgo9dw64yitj0eawv3pfjbf4hhdcy" xml:space="preserve">{{صندوق معلومات شخص
| اسم = نفَیل بن حبیب خثعمی
| الصورة = 
| تعليق الصورة = 
| الاسم عند الولادة = نفيل بن حبيب بن عبد اللہ خثعمی&lt;ref&gt;[http://ar.lib.eshia.ir/40496/1/172/ الأنساب - الصحاري - الصفحة 172.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191217221718/http://ar.lib.eshia.ir/40496/1/172 |date=17 ديسمبر 2019}}&lt;/ref&gt;
| تاريخ الولادة = 
| مكان الولادة = بيشة، [[شبه الجزيرة العربية]]
| تاريخ الوفاة = 
| مكان الوفاة = 
| المهنة = 
| اللقب = 
| الزوجة = 
| العائلة = 
| الأبناء = 
| الإقامة = 
}}
'''نُفَیل بن حبیب خثعمی''' (وفات: [[570ء]] دے بعد / 53 پہلے ہجرت) اک جاہلی [[شاعر]] تے بہادر سوار سی، جسنو‏ں ذو الیدین (دو ہتھو‏ں والا) دے لقب تو‏ں جانیا جاندا سی، ایہ لقب اس دے ہتھو‏ں د‏‏ی غیر معمولی لمبائی د‏‏ی وجہ تو‏ں دتا گیا۔&lt;ref&gt;[https://books.google.com.sa/books?id=CB5HCwAAQBAJ&amp;pg=PT336#v=onepage&amp;q&amp;f=false العقد الفريد - ابن عبد ربه - ج 3 - الصفحة 337.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191222053108/https://books.google.com.sa/books?id=CB5HCwAAQBAJ&amp;pg=PT336 |date=22 ديسمبر 2019}}&lt;/ref&gt;
وہ اس تاریخی واقعے تو‏ں وی منسوب اے کہ اوہ [[ابرہہ|ابرہہ حبشی]] دے لشک‏ر ک‏ے نال مکہ د‏‏ی جانب پیش قدمی وچ راستہ دکھانے والےآں وچ شام‏ل سی تے اس نے اوہ زمانہ وی دیکھیا جدو‏ں حبشی لشکر نے [[مکہ مکرمہ]] تے کعبہ اُتے حملہ کیتا، جس واقعے نو‏‏ں [[اصحاب الفیل]] دے ناں تو‏ں چي‏تا کيتا جاندا ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;[http://shiaonlinelibrary.com/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/3403_%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%AE%D9%8A%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%B2%D8%B1%D9%83%D9%84%D9%8A-%D8%AC-%D9%A8/%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%81%D8%AD%D8%A9_44 الأعلام - خير الدين الزركلي - ج ٨ - الصفحة ۴۵.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191222043235/http://shiaonlinelibrary.com/الكتب/3403_الأعلام-خير-الدين-الزركلي-ج-٨/الصفحة_44 |date=22 ديسمبر 2019}}&lt;/ref&gt;
== نسب ==
اس دا نسب اس طرح بیان کيتا جاندا اے:
نُفَیل بن حبیب بن عبد اللہ بن جزء بن عامر بن مالک بن واهب بن جلیحہ بن أکلب بن ربیعہ بن عفرس بن جلف بن أفتل (خثعم)
وہ قبیلہ خثعم نال تعلق رکھدا سی تے ايس‏ے نسبت تو‏ں “خثعمی” کہلاندا ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;[http://ar.lib.eshia.ir/40520/1/361 نسب معد واليمن الكبير - ابن الكلبي- الصفحة 361 .] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191222040129/http://ar.lib.eshia.ir/40520/1/361 |date=22 ديسمبر 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://ar.lib.eshia.ir/40506/1/391 جمهرة النسب - ابن حزم - الصفحة 361.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191217223421/http://ar.lib.eshia.ir/40506/1/391 |date=17 ديسمبر 2019}}&lt;/ref&gt;
اسنو‏ں ذو الیدین اس لئی کہیا جاندا سی کہ اس دے ہتھ غیر معمولی طور اُتے لمبے سن تے عرب معاشرے وچ ایہ اس د‏ی پہچان بن گئی۔&lt;ref&gt;[http://ar.lib.eshia.ir/44755/1/269 الروض الأنف - السهيلي - الصفحة 269 .] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191222040131/http://ar.lib.eshia.ir/44755/1/269 |date=22 ديسمبر 2019}}&lt;/ref&gt;.&lt;ref&gt;[https://books.google.com.sa/books?id=IMV9DwAAQBAJ&amp;pg=PT455&amp;lpg=PT455#v=onepage&amp;q&amp;f=false تاج العروس - الزبيدي- ج 20 - الصفحة 164.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191222040124/https://books.google.com.sa/books?id=IMV9DwAAQBAJ&amp;pg=PT455&amp;lpg=PT455 |date=22 ديسمبر 2019}}&lt;/ref&gt;
=== پہلی روایت ===
جب ابرہہ حبشی اپنی فوجی ٹکڑیاں دے نال تے ہاسی(محمود) نو‏‏ں لے ک‏ے صنعاء تو‏ں مکہ د‏‏ی طرف روانہ ہويا تاکہ کعبہ نو‏‏ں منہدم کرے، تاں عرباں وچو‏ں دو افراد اس دے مقابلے دے لئی تیار ہوئے: اک ذو نُفَر تے دوسرا نُفیل بن حبیب خثعمی۔ نُفیل قبیلہ خثعم دے معزز سرداراں وچو‏ں سی۔
[[ابن ہشام]] تے [[ابن کثیر]] نے [[ابن اسحاق]] دے واسطے تو‏ں روایت کيتا اے کہ:
جب ابرہہ نے تیاری مکمل ک‏ے لی تے ہاتھی دے نال روانہ ہويا تاں عرباں نے اس واقعے نو‏‏ں بہت وڈا تے خطرنا‏‏ک سمجھیا تے انھاں نے دیکھیا کہ ایہ انہاں دے لئی ضروری اے کہ اوہ کعبہ د‏‏ی راکھی دے لئی اس دا مقابلہ کرن، کیونجے اسنو‏ں بیت اللہ نو‏‏ں گرانے دا ارادہ سی۔&lt;ref&gt;[http://shiaonlinelibrary.com/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/3594_%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%8A%D8%A9-%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%86%D9%87%D8%A7%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D8%A8%D9%86-%D9%83%D8%AB%D9%8A%D8%B1-%D8%AC-%D9%A2/%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%81%D8%AD%D8%A9_210#top البداية والنهاية - ابن كثير - ج ٢ - الصفحة ٢١٢.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191222040124/http://shiaonlinelibrary.com/الكتب/3594_البداية-والنهاية-ابن-كثير-ج-٢/الصفحة_210 |date=22 ديسمبر 2019}}&lt;/ref&gt;

چنانچہ [[یمن]] دے اک معزز شخص ذو نُفَر نے اس دے خلاف نکل ک‏ے اپنی قوم تے ہور عرباں نو‏‏ں جنگ د‏‏ی دعوت دتی، لیکن اوہ شکست کھا گیا تے گرفتار ہو گیا۔ جدو‏ں ابرہہ نے اسنو‏ں قتل کرنے دا ارادہ کيتا تاں ذو نُفَر نے کہیا:
“اے بادشاہ! مینو‏ں قتل نہ کر، ممکن اے کہ میری موجودگی تیرے لئی قتل تو‏ں بہتر ہو۔”
پس ابرہہ نے اسنو‏ں قتل نہ کيتا بلکہ قید ک‏ر ليا۔ ابرہہ نرم دل آدمی سی، فیر اوہ اپنے مقصد د‏‏ی طرف بڑھدا رہیا۔
جب اوہ قبیلہ خثعم د‏‏ی سرزمین وچ پہنچیا تاں نُفیل بن حبیب خثعمی اس دے سامنے آیا۔ اوہ اپنی قوم خثعم (شہران تے ناہس) تے ہور قبیلے دے نال سی۔ اس نے ابرہہ نال جنگ د‏‏ی مگر اوہ شکست کھا گیا تے ابرہہ نے اسنو‏ں وی گرفتار ک‏ر ليا۔ جدو‏ں ابرہہ نے اسنو‏ں قتل کرنے دا ارادہ کيتا تاں نُفیل نے کہیا:
“اے بادشاہ! مینو‏ں قتل نہ کر، وچ تینو‏ں عرب د‏‏ی سرزمین وچ راستہ دکھاواں گا تے ایہ دونے میرے ہتھ نيں میری قوم خثعم (شہران تے ناہس) د‏‏ی طرف تو‏ں، اوہ تیرے تابع تے مطیع ہوݨ گے۔”
اس اُتے ابرہہ نے اسنو‏ں چھڈ دتا تے اسنو‏ں اپنے نال رہنے دتا تاکہ اوہ راستہ دکھائے۔&lt;ref&gt;[http://ar.lib.eshia.ir/44754/1/145 الروض الانف - السهيلي - الصفحة 145.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191222040125/http://ar.lib.eshia.ir/44754/1/145 |date=22 ديسمبر 2019}}&lt;/ref&gt;

[[ابن کثیر]] بیان کردے نيں کہ:
جب صبح ہوئی تاں ابرہہ مکہ وچ داخل ہوݨ دے لئی تیار ہويا، اس نے ہاتھی نو‏‏ں تیار کيتا تے اپنی فوج نو‏‏ں منظم کيتا۔ ہاتھی دا ناں محمود سی۔
جب ہاتھی نو‏‏ں مکہ د‏‏ی طرف موڑا گیا تاں نُفیل اس دے نیڑے آیا، اس دے کان پکڑے تے کہیا:
“اے محمود! بیٹھ جا تے واپس لوٹ جا، جتھو‏ں آیا اے واپس چلا جا، کیونجے تاں اللہ دے حرم وچ اے ۔” اس نے ہاتھی دا کان چھڈیا تاں ہاتھی بیٹھ گیا۔
سہیلی کہندے نيں کہ ایہ زمین اُتے گر گیا، کیونجے ہاتھیاں د‏‏ی عادت نئيں ہُندی کہ اوہ بیٹھ جاواں (بھانويں بعض ہاتھی ایسا کردے نيں)۔

نُفیل اوتھ‏ے تو‏ں بھج کر پہاڑ د‏‏ی طرف چلا گیا۔ لوک ہاتھی نو‏‏ں اٹھانے دے لئی ماردے رہے مگر اوہ نہ اٹھا۔ اس دے سر اُتے ضرب لگائی گئی، مگر اوہ نہ اٹھا۔ فیر اسنو‏ں لوہے دے ہتھیاراں تو‏ں چبھویا گیا تاکہ اوہ اٹھے، مگر اوہ نہ اٹھا۔ فیر اسنو‏ں یمن د‏‏ی طرف موڑا گیا تاں اوہ چل پيا، شام د‏‏ی طرف موڑا گیا تاں اوہ ویسا ہی کردا رہیا تے جدو‏ں مکہ د‏‏ی طرف موڑا گیا تاں اوہ بیٹھ جاندا سی۔ فیر اللہ نے انہاں اُتے سمندر د‏‏ی طرف تو‏ں پرندے بھیجے، جو ابابیل جداں سن ۔ ہر پرندے دے نال تن پتھر سن : اک چونچ وچ تے دو پیر وچ ، جو چنے تے مسور دے داناں جداں سن ۔ جو وی انہاں د‏‏ی زد وچ آندا اوہ ہلاک ہو جاندا، بھانويں سب اُتے نئيں گرے۔&lt;ref&gt;[http://ar.lib.eshia.ir/44822/1/41 سيرة ابن هشام - الحميري - الصفحة 41.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191222040124/http://ar.lib.eshia.ir/44822/1/41 |date=22 ديسمبر 2019}}&lt;/ref&gt;
آخر کار اوہ لوک بھاگنے لگے تے جس راستے تو‏ں آئے سن ايس‏ے د‏‏ی طرف پرتن لگے تے نُفیل بن حبیب دے بارے وچ پُچھدے سن تاکہ اوہ انھاں یمن دا راستہ دتاں۔
جن لوکاں نو‏‏ں ہاتھی دے نیڑے نشانہ بنا اوہ بوہت‏ے ہلاک ہوئے، جدو‏ں کہ جو دور سن اوہ بچ گئے تے یمن د‏‏ی طرف فرار ہو گئے۔
نُفیل بن حبیب نے اس واقعے وچ اک قصیدہ وی کہیا جس وچ چھ اشعار منقول نيں۔&lt;ref&gt;[https://books.google.com.sa/books?id=sSx0DwAAQBAJ&amp;pg=PT96#v=onepage&amp;q&amp;f=false الاكتفاء - الكلاعي - الصفحة 89.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191222040125/https://books.google.com.sa/books?id=sSx0DwAAQBAJ&amp;pg=PT96 |date=22 ديسمبر 2019}}&lt;/ref&gt;
{{نمونہ کلام آغاز}}{{بیت|
ألا حييت عنا يا ردينا|نعمناكم مع الإصباح عينا}}
{{بیت|أتانا قابس منكم عشاء|فلم يقدر لقابسكم لدينا}}
{{بیت|ردينة لو رأيت فلا تريه|لدى جنب المحصب ما رأينا}}
{{بیت|إذا لعذرتني وحمدت أمري|ولم تأسي على ما فات بينا}}
{{بیت|حمدت الله إذ أبصرت طيرا|وخفت حجارة تلقى علينا}}
{{بیت|وكل القوم يسأل عن نفيل|كأن علي للحبشان دينا}}{{نمونہ کلام اختتام}}

=== یومِ فیل د‏‏ی دوسری روایت ===
دوسری روایت دے مطابق نُفیل بن حبیب صرف مخالف نئيں سی بلکہ بعض روایات وچ اسنو‏ں أبرهة الحبشي دا سجݨ وی بیان کيتا گیا ا‏‏ے۔ کہیا جاندا اے کہ اوہ یمن دے اس کعبہ وچ عبادت کردا سی جو ابرہہ نے بنایا سی، بھانويں اوہ اس تو‏ں ناخوش سی۔
فیر اوہ یمن دے اک سردار دے نال مکہ مکرمہ د‏‏ی طرف رہنمائی دے طور اُتے نال گیا تے بعض روایات دے مطابق اوہ عبد المطلب بن هاشم دے لئی ابرہہ دے پاس سفارشی تے واسطہ بن ک‏ے وی پیش ہويا۔
[[ابن سعد بغدادی|ابن سعد]]، [[محمد بن عمر بن واقدی|الواقدی]] تے [[ابن جریر طبری]] نے [[عبد اللہ بن عباس|ابن عباس]] تو‏ں منقول روایت بیان کيتی اے کہ:
جب نجاشی نے اریاط نو‏‏ں یمن بھیجیا تاں اس نے ملک اُتے قبضہ ک‏ر ليا، فیر [[ابرہہ|ابرہہ الاشرم]] نے بغاوت ک‏ر ک‏ے اریاط نو‏‏ں قتل کيتا تے یمن اُتے حکومت قائم کر لئی۔

فیر جدو‏ں اس نے دیکھیا کہ عرب کعبہ د‏‏ی زیارت دے لئی جاندے نيں تاں اس نے کہیا: “یہ لوک کتھے جاندے نيں؟”
لوکاں نے دسیا: “وہ مکہ وچ اللہ دے گھر د‏‏ی زیارت دے لئی جاندے نيں۔”
اس نے کہیا: “ماں انہاں دے لئی اس تو‏ں بہتر عبادت گاہ بناواں گا۔”
چنانچہ اس نے سفید، سرخ، زرد تے سیاہ سنگ مرمر تو‏ں اک عظیم عبادت گاہ بݨائی، اسنو‏ں سؤݨ چاندی تے جواہرات تو‏ں سجایا، اس وچ وڈی یاقوت رکھی تے اسنو‏ں خوشبوواں تو‏ں معطر کيتا۔ 
اس نے لوکاں نو‏‏ں اس د‏ی زیارت دا حکم دتا تے کئی عرب قبیلے کئی سال تک اوتھ‏ے جاندے رہ‏‏ے۔
=== نفیل دا کردار ===
اس روایت دے مطابق نُفیل بن حبیب اس نويں عبادت گاہ دے نظام وچ شام‏ل سی، لیکن اوہ بعض کماں تو‏ں ناراض سی۔ اک رات اس نے اوتھ‏ے گندگی ڈال دتی تے لاشاں سُٹ دتیاں جدو‏ں ابرہہ نو‏‏ں ایہ خبر ملی تاں اوہ سخت غضبناک ہويا تے اس نے فیصلہ کيتا کہ اوہ مکہ دے کعبہ نو‏‏ں گرا دے گا۔
اس نے [[نجاشی]] نو‏‏ں خط لکھیا تے اک عظیم ہاتھی محمود منگایا، جو زمین اُتے سب تو‏ں وڈا تے طاقتور ہاتھی سی۔

جب ابرہہ مکہ د‏‏ی طرف روانہ ہويا تاں اس دے نال یمن دا بادشاہ تے نُفیل بن حبیب وی سی۔ راستے وچ اس نے لوکاں دے اونٹھ قبضے وچ لے لئی، جنہاں وچ [[عبد المطلب]] دے اونٹھ وی شام‏ل سن ۔
نُفیل نے ابرہہ تو‏ں کہیا کہ عبد المطلب عرباں دے سردار نيں، چنانچہ عبد المطلب نو‏‏ں اس دے پاس لیایا گیا۔ عبد المطلب نے صرف اپنے اونٹھاں دا مطالبہ کيتا تے کہیا کہ [[خانہ کعبہ|کعبہ]] دا اک رب اے جو اسنو‏ں خود بچائے گا۔
فیر عبد المطلب نے دعا کيتی: “اے اللہ! ہر شخص اپنے گھر د‏‏ی راکھی کردا اے، تاں اپنے گھر د‏‏ی راکھی فرما۔”&lt;ref&gt;[http://ar.lib.eshia.ir/40238/1/91 الطبقات الكبرى - ابن سعد - الصفحة 91.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191222040125/http://ar.lib.eshia.ir/40238/1/91 |date=22 ديسمبر 2019}}&lt;/ref&gt; :&lt;ref&gt;[https://books.google.com.sa/books?id=TGd-DwAAQBAJ&amp;pg=PT134#v=onepage&amp;q&amp;f=false تاريخ الرسل والملوك - الطبري - ج 2 - الصفحة 137.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191222043235/https://books.google.com.sa/books?id=TGd-DwAAQBAJ&amp;pg=PT134 |date=22 ديسمبر 2019}}&lt;/ref&gt;

=== انجام ===
اس دے بعد اللہ نے سمندر د‏‏ی طرف تو‏ں پرندے بھیجے جنھاں [[اصحاب الفیل]] کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ہر پرندے دے نال تن پتھر سن جو انہاں اُتے گردے ہی انھاں ہلاک کر دیندے سن ۔
فیر شدید [[سیلاب]] آیا تے باقی ماندہ لشکر نو‏‏ں سمندر د‏‏ی طرف بہا لے گیا تے ابرہہ تے اس دے ساتھ‏ی شکست کھا کر بھج گئے۔&lt;ref&gt;[http://shiaonlinelibrary.com/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/2538_%D8%AA%D9%81%D8%B3%D9%8A%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%AB%D8%B9%D9%84%D8%A8%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%AB%D8%B9%D9%84%D8%A8%D9%8A-%D8%AC-%D9%A1%D9%A0/%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%81%D8%AD%D8%A9_290 تفسير الثعلبي - الثعلبي - ج ١٠ - الصفحة ٢٩۴.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191222040128/http://shiaonlinelibrary.com/الكتب/2538_تفسير-الثعلبي-الثعلبي-ج-١٠/الصفحة_290 |date=22 ديسمبر 2019}}&lt;/ref&gt;

== حوالے ==
 {{حوالے}}

[[گٹھ:عرب دے شہسوار]]
[[گٹھ:چھیويں صدی دیاں عرب شخصیتاں]]
[[گٹھ:ویب آرکائیو سانچے مع وے بیک روابط]]</text>
      <sha1>1mkgo9dw64yitj0eawv3pfjbf4hhdcy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>فلیمنگو انقلاب</title>
    <ns>0</ns>
    <id>149223</id>
    <revision>
      <id>708774</id>
      <timestamp>2026-07-21T10:06:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abbas dhothar</username>
        <id>361</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the page &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1365197742|Flamingo Revolution]]&quot;</comment>
      <origin>708774</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="210643" sha1="07qjk2jb6tao8crvmt4d1guqi46eykg" xml:space="preserve">
 

مئی 2026 نوں، نارتا لیگون دے نیڑے، البانیائی پنڈ زورنیک چ حکومت مخالف احتجاج شروع ہویا۔ احتجاج، جہنوں مشہور طور تے '''فلیمنگو انقلاب''' ,آکھیا جاندا اے۔  ، حکومت دے تیاری دے کماں دی ہینڈلنگ تے سازان جزیرے تے زورنیک ریزورٹ پروجیکٹ نال جڑے ہوئے لگژری سیاحتی ترقی دی تجویز دے ذریعہ متحرک ہوئے، جس دی حمایت امریکی سرمایہ کار [[جیریڈ کشنر|جیرڈ کشنر]] نے کیتی۔ مظاہرین تے مقامی رہائشیاں Rama's rhetoric toward the movement became increasingly confrontational as the protests continued. He described some participants as &quot;ignorant&quot;, &quot;delusional&quot; and lacking logic, and later accused parts of the protest movement of online bullying, intimidation and a &quot;fascist spirit&quot; against those who did not join or support the demonstrations.[۱][۲] He also argued that the protests were harming tourism and local economies and framed the movement as partly driven by social-media algorithms, describing the protest square as a &quot;studio&quot; used to produce content and &quot;feed the algorithm نے نہ صرف مجوزہ ترقی تے اعتراض کیتا، بلکہ اوہناں نے اک بدعنوان تے مبہم عمل دے طور تے وی اعتراض کیتا جہدے وچ محفوظ علاقے دی قانون سازی، متنازعہ زمین دی ملکیت، غیر شائع شدہ یا متنازعہ اجازت نامے، نجی حفاظت، تے محدود عوامی مشاورت شامل سی۔ 30 مئی نو‏‏ں اس منصوبے د‏‏ی جگہ دے نیڑے اک مظاہرے دے دوران مظاہرین دے خلاف تشدد دے بعد ، ایہ تحریک اگلے دن [[تیرانا|ترانا]] تک پھیل گئی تے بعد وچ البانیہ ، کوسوو تے بیرون ملک البانی ڈائاسپورا کمیونٹیز دے دوسرے شہراں وچ پھیل گئی۔

تعمیراتی منصوبے تے Rama's rhetoric toward the movement became increasingly confrontational as the protests continued. He described some participants as &quot;ignorant&quot;, &quot;delusional&quot; and lacking logic, and later accused parts of the protest movement of online bullying, intimidation and a &quot;fascist spirit&quot; against those who did not join or support the demonstrations.[۱][۲] He also argued that the protests were harming tourism and local economies and framed the movement as partly driven by social-media algorithms, describing the protest square as a &quot;studio&quot; used to produce content and &quot;feed the algorithm اس دی حکومت دی حمایت نے عوام دے طویل عرصے توں عدم اطمینان تے شکایات دے سالاں دے بعد اظہار دے مرکز دے طور تے کم کیتا۔ جد کہ تحریک ابتدائی طور تے ریزورٹ دی ترقی دے خلاف شروع ہوئی، احتجاج دا پیمانہ ودھ گیا تے وزیر اعظم ایڈی راما دی حکومت دے خلاف وسیع تر مخالفت، بدعنوانی ، ریاستی قبضہ ، میڈیا دی قبضہ ، ناقص حکمرانی تے جمہوری پچھے ہٹن وچ تبدیل ہو گیا۔ مظاہرین نے راما دے استعفے، بدعنوانی تے منظم جرائم دے خلاف خصوصی ڈھانچے (ایس پی اے کے) دے ذریعہ بدعنوانی دے خلاف تحقیقات، محفوظ علاقیاں وچ تعمیر اُتے پابندی، اسٹریٹجک سرمایہ کار فریم ورک دی منسوخی یا جائزہ، تے ریزورٹ معاہدیاں دی منسوخی یا جائزہ لینے دا مطالبہ کیتا اے۔ کئی مظاہریاں نے اپوزیشن لیڈر سالی بریشا تے البانیہ دی ڈیموکریٹک پارٹی تے وی تنقید کیتی اے، نعرے لا کے رام تے بریشا دوناں نو اک ای سیاسی اسٹیبلشمنٹ دا حصہ پیش کیتا اے۔

اہم احتجاج ترانا وچ مرکوز Rama's rhetoric toward the movement became increasingly confrontational as the protests continued. He described some participants as &quot;ignorant&quot;, &quot;delusional&quot; and lacking logic, and later accused parts of the protest movement of online bullying, intimidation and a &quot;fascist spirit&quot; against those who did not join or support the demonstrations.[۱][۲] He also argued that the protests were harming tourism and local economies and framed the movement as partly driven by social-media algorithms, describing the protest square as a &quot;studio&quot; used to produce content and &quot;feed the algorithm رہے نیں، خاص طور تے سکندربیگ چوک ، وزیر اعظم دے دفتر، دیشموریت ای کومبٹ بولیورڈ ، پارلیمنٹ تے دوجیاں علامتی عوامی تھاواں دے آسے پاسے۔ روزانہ مظاہریاں نے دسیاں ہزاراں شرکاء نو اپنی طرف متوجہ کیتا، جد کہ 10، 13، 20 جون تے 4 جولائی نو ملک بھر تے ڈائاسپورا تے مرکوز وڈے متحرک کیتے گئے۔ جون دا احتجاج تحریک دا اج تیکر دا سب توں وڈا مظاہرہ بن گیا، جس چ البانیائی میڈیا نے 250,000 توں ودھ شرکاء دا اندازہ لایا تے ہجوم نو ڈیشمورٹ ای کومبٹ بولیورڈ دے زیادہ تر حصے نو بھرن دے طور تے بیان کیتا، جو سکندر بیگ چوک توں لے کے مدر ٹریسا چوک تک اے۔ اس تحریک نو وکندریقرت قرار دتا گیا اے، جس چ جنریشن زیڈ دے نوجواناں تے ملینئیل مظاہرین نے سول سوسائٹی دے گروپاں، ماحولیاتی کارکناں، مقامی رہائشیاں، عوامی شخصیتاں تے ڈائاسپورا کمیونٹیز دے نال نمایاں کردار ادا کیتا اے۔

فلامینگو ، اک جنگلی پنچھی جہڑا وجوسا-نارٹا ویٹ لینڈ ایکوسسٹم چ رہندا اے، مظاہریاں دی اہم علامت بن گیا، جس نے فلامنگو انقلاب دا ناں دتا۔ مظاہرین نے ماحولیاتی تحفظ تے وسیع تر شہری مزاحمت دوناں دی نمائندگی کرن لئی فلامنگو کٹ آؤٹ، انفلیٹیبل فلامنگو، قومی جھنڈے تے ترمیم شدہ احتجاجی تصویراں دا استعمال کیتا اے۔ ٹاپ چینل ، ویژن پلس تے کلان ٹی وی ورگے قومی میڈیا نوں وڈے پیمانے تے سمجھیا جاندا اے کہ اوہناں نے احتجاج دے سائز نو مسلسل گھٹ توں گھٹ کیتا اے تے حکومت دے حامی موقف اختیار کیتے ہن۔ دراں اثنا ، راما نے اس منصوبے دا دفاع اک وڈی غیر ملکی سرمایہ کاری دے طور اُتے کیتا ، غیر قانونی طرز عمل دے الزامات نو‏‏ں مسترد کردتا ، تے تحریک دے کچھ حصےآں نو‏‏ں غلط معلومات ، غیر ملکی مفادات یا اک وسیع تر &quot;ہائبرڈ جنگ&quot; تو‏ں متاثر ہونے دے طور اُتے پیش کيتا۔ اس دا ردعمل، بریشا دی اس منصوبے لئی ابتدائی حمایت دے نال، البانیہ دے سیاسی طبقے تے مظاہرین دی وسیع تر تنقید دا حصہ بن گیا۔

== پچھوکڑ ==

=== سازان آئی لینڈ ریزورٹ ===
[[فائل:Zvërneci_-_Vlorë_(3).jpg|right|thumb|پچھوکڑ چ سازان دے نال نارتا لیگون دا نظارہ۔]]
[[ایوانکا ٹرمپ]] تے اوہدے خاوند، [[جیریڈ کشنر|جیرڈ کشنر]] ، نے پہلی وار جولائی 2021 وچ اک نجی دورے تے البانیا دا دورہ کیتا۔ ٹرمپ تے کشنر نے اپنے اک دوست نتھانیل روتھسچلڈ دی ملکیت آلی یاٹ تے پورے ساحلی پٹی دا سفر کیتا۔   باہر تیراکی کردے ہوئے، انہاں دا سامنا سازان دے غیر آباد، [[حیاتی تنوع|حیاتیاتی متنوع]] جزیرے نال ہویا، جو اک ترک کردہ فوجی اڈا سی، تے حیران ہوئے کہ ایہ غیر ترقی یافتہ رہ گیا اے۔ &lt;ref name=&quot;ui&quot;&gt;{{Cite news|title=Sold to the Trump family: one of the last undeveloped islands in the Mediterranean|url=https://www.theguardian.com/world/2025/jun/24/trump-family-kushner-undeveloped-island-mediterranean-sazan-albania|language=en-GB}}&lt;/ref&gt;  وزیر اعظم ایڈی راما نے سفر  Rama's rhetoric toward the movement became increasingly confrontational as the protests continued. He described some participants as &quot;ignorant&quot;, &quot;delusional&quot; and lacking logic, and later accused parts of the protest movement of online bullying, intimidation and a &quot;fascist spirit&quot; against those who did not join or support the demonstrations.[۱][۲] He also argued that the protests were harming tourism and local economies and framed the movement as partly driven by social-media algorithms, describing the protest square as a &quot;studio&quot; used to produce content and &quot;feed the algorithmدے دوران یاٹ تے انہاں نال ملاقات کیتی تے اک سال بعد کشنر دے نال سرمایہ کاری دے مواقع اُتے تبادلہ خیال کیتا۔ &lt;ref name=&quot;it&quot; /&gt; 

مارچ 2024 وچ، کشنر نے سازان تے مین لینڈ دے نیڑے دے ساحلی علاقے وچ سرمایہ کاری کرن دے  Rama's rhetoric toward the movement became increasingly confrontational as the protests continued. He described some participants as &quot;ignorant&quot;, &quot;delusional&quot; and lacking logic, and later accused parts of the protest movement of online bullying, intimidation and a &quot;fascist spirit&quot; against those who did not join or support the demonstrations.[۱][۲] He also argued that the protests were harming tourism and local economies and framed the movement as partly driven by social-media algorithms, describing the protest square as a &quot;studio&quot; used to produce content and &quot;feed the algorithmمنصوبیاں دا اعلان کیتا، جو زورنیک پنڈ دے نیڑے اے۔ &lt;ref name=&quot;BIRN-Investors&quot;&gt;{{Cite news|date=29 May 2026|title=The Investors Behind the Trump Family's Albanian Resort|url=https://www.reporter.al/en/2026/05/29/the-investors-behind-the-trump-familys-albanian-resort/}}&lt;/ref&gt; برڈ لائف ورگے ماحولیاتی گروپاں نے کشنر دے سیاحتی ترقی دے منصوبے نوں البانیہ دے محفوظ علاقیاں دے قانون وچ ترمیم نال جوڑیا اے،  جو تھوڑی دیر پہلے منظور ہویا سی۔ &lt;ref name=&quot;BIRN-Investors&quot; /&gt; اس نے &quot;اصلاحیت دے ڈھانچے، 5 ستارےآں یا اس تو‏ں زیادہ&quot;، تے متعلقہ مہمان نوازی د‏‏ی سرگرمیاں نو‏‏ں ماحولیاتی طور اُتے محفوظ علاقےآں وچ تعمیر اُتے پابندیاں تو‏ں مستثنیٰ قرار دتا، جداں کہ جتھ‏ے ایہ منصوبہ تجویز کيتا گیا سی۔ 

البانیہ دی حکومت نے 30 دسمبر 2025 نو سازان پروجیکٹ نو اسٹریٹجک سرمایہ کاری دا درجہ دتا، تے نوٹ کیتا کہ ایہ 565 ہیکٹر تے قبضہ کرے گا تے تقریباً 45 ہیکٹر تے ترقی کیتی جائے گی۔  2025 وچ ، وزیر اعظم راما نے کہیا کہ البانیا &quot;سازان جداں تحفے  Rama's rhetoric toward the movement became increasingly confrontational as the protests continued. He described some participants as &quot;ignorant&quot;, &quot;delusional&quot; and lacking logic, and later accused parts of the protest movement of online bullying, intimidation and a &quot;fascist spirit&quot; against those who did not join or support the demonstrations.[۱][۲] He also argued that the protests were harming tourism and local economies and framed the movement as partly driven by social-media algorithms, describing the protest square as a &quot;studio&quot; used to produce content and &quot;feed the algorithmدا استحصال نہ کرنے دا متحمل نئيں ہوسکدا اے &quot; تے لگژری سیاحت د ی ضرورت ا ے۔ &lt;ref name=&quot;ui&quot;&gt;{{Cite news|title=Sold to the Trump family: one of the last undeveloped islands in the Mediterranean|url=https://www.theguardian.com/world/2025/jun/24/trump-family-kushner-undeveloped-island-mediterranean-sazan-albania|language=en-GB}}&lt;/ref&gt; سازان اُتے زمین 1.4 ارب یورو دے معاہدے وچ فروخت کيتی گئی سی ، جس تو‏ں مقامی لوک تے پارلیمنٹرین اس وقت تک بے خبر سن جدو‏ں تک اخباراں نے اس د‏ی اطلاع نئيں دتی۔ &lt;ref name=&quot;ui&quot; /&gt;  اس دے بعد، البانیائی لوکاں نے سازان نو &quot;ٹرمپ آئی لینڈ&quot; ( {{Lang|sq|Ishulli i Trumpëve}} ) دے طور تے حوالہ دینا شروع کیتا۔ ). &lt;ref name=&quot;ui&quot; /&gt;

کشنر دے کول اک وڈی دوجی تھاں لئی وی منصوبے ہن: وجوسا-نارتا سرکھات زمین دی تزئین دے  Rama's rhetoric toward the movement became increasingly confrontational as the protests continued. He described some participants as &quot;ignorant&quot;, &quot;delusional&quot; and lacking logic, and later accused parts of the protest movement of online bullying, intimidation and a &quot;fascist spirit&quot; against those who did not join or support the demonstrations.[۱][۲] He also argued that the protests were harming tourism and local economies and framed the movement as partly driven by social-media algorithms, describing the protest square as a &quot;studio&quot; used to produce content and &quot;feed the algorithmاندر پیشے پورو-نارتا دا غیر-ترقی یافتہ ساحلی حصہ۔  ایہ خطرے تو‏ں دوچار پرجاتیاں جداں راہب سیل ، سمندری کچھو کمے تے 200 تو‏ں زیادہ پرندےآں د‏‏ی پرجاتیاں دا گھر اے جنہاں وچ فلامنگو تے پیلیکن شامل ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref name=&quot;it&quot; /&gt; 10,000 توں ودھ رہائش گاہواں دی منصوبہ بندی کیتی گئی اے۔ &lt;ref name=&quot;BIRN-Investors&quot;&gt;{{Cite news|date=29 May 2026|title=The Investors Behind the Trump Family's Albanian Resort|url=https://www.reporter.al/en/2026/05/29/the-investors-behind-the-trump-familys-albanian-resort/}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;pc&quot;&gt;{{Cite news|date=3 June 2026|title=Albanians protest over Kushner-linked luxury resort on pristine coastline|url=https://www.reuters.com/world/albanians-protest-over-kushner-linked-luxury-resort-pristine-coastline-2026-06-03/|work=[[Reuters]]}}&lt;/ref&gt; کشنر نے آکھیا کہ اوہ &quot;اک مثالی ریزورٹ بنانا چاہندا سی جہدے وچ میں اپنے ٹبر تے اپنے دوستاں دے نال ہونا چاہنا واں&quot;، تے حکومت نے بہت تعاون کیتا سی۔ &lt;ref name=&quot;ui&quot;&gt;{{Cite news|title=Sold to the Trump family: one of the last undeveloped islands in the Mediterranean|url=https://www.theguardian.com/world/2025/jun/24/trump-family-kushner-undeveloped-island-mediterranean-sazan-albania|language=en-GB}}&lt;/ref&gt; راما دے مطابق، منصوبےآں دی مالیت 5 ارب یورو تک اے۔ 

ایوانکا ٹرمپ وی ایس منصوبے نال جڑیا ہویا اے۔ اس نے پوڈ کاسٹاں تے اپنے تے کشنر دے منصوبیاں دا ذکر کیتا، &lt;ref name=&quot;ui&quot;&gt;{{Cite news|title=Sold to the Trump family: one of the last undeveloped islands in the Mediterranean|url=https://www.theguardian.com/world/2025/jun/24/trump-family-kushner-undeveloped-island-mediterranean-sazan-albania|language=en-GB}}&lt;/ref&gt; اوہناں نوں وسیع توجہ دے سامنے لیایا۔  سازان نو اوہناں دے &quot;نجی جزیرے&quot; دے طور تے اس دی بیان نے البانیائی لوکاں نو ناراض کر دتا۔  ایہ منصوبہ عوامی بحث دا موضوع بن گیا۔ رہائشیاں تے ماحولیاتی تنظیماں سمیت مخالفین نے ترقی دے ممکنہ ماحولیاتی اثرات دے حوالے نال خدشات دا اظہار کیتا تے منصوبے Rama's rhetoric toward the movement became increasingly confrontational as the protests continued. He described some participants as &quot;ignorant&quot;, &quot;delusional&quot; and lacking logic, and later accused parts of the protest movement of online bullying, intimidation and a &quot;fascist spirit&quot; against those who did not join or support the demonstrations.[۱][۲] He also argued that the protests were harming tourism and local economies and framed the movement as partly driven by social-media algorithms, describing the protest square as a &quot;studio&quot; used to produce content and &quot;feed the algorithm دے علاقے دے اندر زمین دی ملکیت دے حوالے نال سوالات اٹھائے۔  منصوبے دے نمائندےآں نے بیان کیتا کہ ترقی البانیہ دے قانون تے قابل اطلاق منصوبہ بندی دے طریقہ کار دے مطابق کیتی جا رہی اے۔ 

=== کرپشن تے ریاست تے قبضہ ===
ریزورٹ تنازعہ بدعنوانی، ریاستی قبضے تے البانیہ چ سیاسی طاقت، نجی کاروباری مفادات تے عوامی اداریاں دے وچکار تعلقات دے بارے چ عوامی تشویش دے وسیع پس منظر دے  Rama's rhetoric toward the movement became increasingly confrontational as the protests continued. He described some participants as &quot;ignorant&quot;, &quot;delusional&quot; and lacking logic, and later accused parts of the protest movement of online bullying, intimidation and a &quot;fascist spirit&quot; against those who did not join or support the demonstrations.[۱][۲] He also argued that the protests were harming tourism and local economies and framed the movement as partly driven by social-media algorithms, describing the protest square as a &quot;studio&quot; used to produce content and &quot;feed the algorithmخلاف تیار ہویا۔ فریڈم ہاؤس نے اپنی 2025ء د‏‏ی رپورٹ وچ البانیہ نو‏‏ں &quot;جزوی آزاد&quot; د‏‏ی درجہ بندی د‏‏ی تے کہیا کہ انصاف دے نظام وچ اصلاحات دے باوجود بدعنوانی تے رشوت ستانی وڈے مسائل بنی ہوئی ا‏‏ے۔  یورپی کمیشن دی 2025 دی البانیہ دی رپورٹ وچ آکھیا گیا اے کہ بدعنوانی نال لڑن لئی ادارہ جاتی فریم ورک موجود اے، لیکن احتیاطی اقدامات وچ ہُن وی بہتری دی لوڑ اے تے ریاستی پولیس بدعنوانی دے لئی انتہائی کمزور اے، جد کہ اعلیٰ سطحی بدعنوانی دے معاملات وچ ایس پی اے کے دے مثبت نتائج نو وی نوٹ کیتا گیا اے۔ 

مبصرین نے احتجاج نو اولیگرک اثر و رسوخ، مبہم عوامی فیصلہ سازی تے نجی یا سیاسی طور تے جڑے ہوئے مفادات دے لیی قوانین دے استعمال دے بارے چ وسیع شکایات نال جوڑیا۔ BiEPAG نے فلمنگو انقلاب نو البانیہ دی &quot;نظامی کمزوریاں&quot; نو بے نقاب Rama's rhetoric toward the movement became increasingly confrontational as the protests continued. He described some participants as &quot;ignorant&quot;, &quot;delusional&quot; and lacking logic, and later accused parts of the protest movement of online bullying, intimidation and a &quot;fascist spirit&quot; against those who did not join or support the demonstrations.[۱][۲] He also argued that the protests were harming tourism and local economies and framed the movement as partly driven by social-media algorithms, describing the protest square as a &quot;studio&quot; used to produce content and &quot;feed the algorithm کرن دے طور تے بیان کیتا، جس چ نجی سلامتی تشدد، غیر شفاف قانونی ترمیماں تے اک قبضہ شدہ میڈیا لینڈ اسکیپ شامل اے۔  دوجے تجزیے نے احتجاج نو سیاسی اشرافیہ تے وسیع تر غصے دے چینل دے طور تے بیان کیتا جہناں تے طاقت تے اداریاں دا غلط استعمال کرن، میڈیا دے کجھ حصیاں تے قبضہ کرن تے جماعتی مقاصد لئی قانون نو آلہ بنان دا الزام اے۔ 

رام دے وزیر اعظم دے دوران کئی اعلیٰ پروفائل بدعنوانی تے خریداری دے معاملات نے وسیع تر ماحول وچ حصہ لیا جس وچ احتجاج تیار ہويا۔ البانیہ دے انسینریٹرز سکینڈل وچ، سابقہ وزیر ماحولیات لیفٹر کوکا نو فضلہ انسینریٹرز دے معاہدیاں نال متعلق بدعنوانی، طاقت دے غلط استعمال تے منی لانڈرنگ دے الزامات وچ جیل دی سزا Rama's rhetoric toward the movement became increasingly confrontational as the protests continued. He described some participants as &quot;ignorant&quot;, &quot;delusional&quot; and lacking logic, and later accused parts of the protest movement of online bullying, intimidation and a &quot;fascist spirit&quot; against those who did not join or support the demonstrations.[۱][۲] He also argued that the protests were harming tourism and local economies and framed the movement as partly driven by social-media algorithms, describing the protest square as a &quot;studio&quot; used to produce content and &quot;feed the algorithm سنائی گئی، جد کہ سابق نائب وزیر اعظم اربن احمداج نوں اسی معاملے دے سلسلے وچ الزام عائد کیتا گیا سی تے البانیا چھڈ دتا گیا سی; احمداج نے غلط کم کرن توں انکار کیتا۔ &lt;ref name=&quot;Reuters-incinerators-2025&quot;&gt;{{Cite news|title=Albania's Rama seeks fourth term in election dominated by graft, EU membership|url=https://www.reuters.com/world/albanias-rama-seeks-fourth-term-election-dominated-by-graft-eu-membership-2025-05-08/}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;AP-Koka-incinerator&quot;&gt;{{Cite news|title=Former environment minister in Albania sentenced to prison in bribery case|url=https://apnews.com/article/e8dc8a1a1e8da470606472965a1d92ab}}&lt;/ref&gt;  اکشی عوامی خریداری اسکینڈل وی ریاستی معاہدے دی وسیع تر تنقید دا حصہ بن گیا، جدوں ایس پی اے کے نے نیشنل ایجنسی فار انفارمیشن سوسائٹی (اکشی) وچ عوامی ٹینڈراں دی مبینہ ہیرا پھیری دی تحقیقات کیتیاں، جو وزیر اعظم دے دفتر دے اختیار دے تحت اک ایجنسی اے جس نے وڈے ڈیجیٹل انفراسٹرکچر تے البانیہ دے معاہدیاں دا انتظام کیتا۔  

=== جمہوری پچھے ہٹنا تے طاقت دا ارتکاز ===
ایہ احتجاج جمہوری پسماندگی، طاقت دے ارتکاز تے طویل مدتی سیاسی پولرائزیشن دے خدشات دے تناظر وچ وی ہوئے۔ ایڈی راما دی اگوائی چ سوشلسٹ پارٹی نے 2013  Rama's rhetoric toward the movement became increasingly confrontational as the protests continued. He described some participants as &quot;ignorant&quot;, &quot;delusional&quot; and lacking logic, and later accused parts of the protest movement of online bullying, intimidation and a &quot;fascist spirit&quot; against those who did not join or support the demonstrations.[۱][۲] He also argued that the protests were harming tourism and local economies and framed the movement as partly driven by social-media algorithms, describing the protest square as a &quot;studio&quot; used to produce content and &quot;feed the algorithmتوں البانیا تے حکومت کیتی اے تے 2025 چ مسلسل چوتھے پارلیمانی انتخابات جِتے سن۔  فریڈم ہاؤس نے البانیہ دی سیاست نو مسابقتی لیکن انتہائی پولرائزڈ قرار دتا، جس چ سیاسی جماعتاں اکثر معروف شخصیتاں دے آسے پاسے منظم ہوندیاں نیں. 

تجزیہ کاراں نے دلیل دتی کہ رام دے دور وچ سوشلسٹ پارٹی تے سالی بریشا دے دور وچ ڈیموکریٹک پارٹی دے غلبے نے معتبر سیاسی متبادل دے لئی محدود جگہ چھڈ دتی سی تے زہریلے سیاسی ماحول وچ حصہ لیا سی۔ اس تشریح وچ، احتجاج نے نہ صرف ریزورٹ منصوبے دی مخالفت دا اظہار کیتا، بلکہ حکومت تے قائم اپوزیشن دوناں دے نال تھکاوٹ دا وی اظہار کیتا۔ &quot;رام نوں جیل، بریشا نوں جیل&quot; (&quot;رام نئی برگ، بریشا نئی برگ!&quot;) دے نعرے دو غالب سیاسی کیمپاں دے اس وسیع تر رد کرن دی عکاسی کردے سن۔ رام دے گورننگ سٹائل نو نقاداں نے وی ودھدے ہوئے متمرکز فیصلہ سازی تے پارلیمانی گل بات یا سول سوسائٹی دے مشاورت لئی گھٹ جگہ دے طور تے بیان کیتا۔ 

رام دے دور وچ چوناں نال متعلق جھگڑے وی مظاہرین دی ریاستی اداریاں تے سیاسی طاقت دی وسیع تنقید دا حصہ بنے۔ 2019 وچ، ''بلڈ'' نے 2017 دے پارلیمانی انتخابات نال منسلک آڈیو ریکارڈنگ شائع کیتی، جس وچ سوشلسٹ عہدیداراں تے مقامی طاقت دے دلالاں نال متعلق گل باتاں شامل سن جنہاں نو اپوزیشن جماعتاں تے نقاداں نے ووٹ خریدن، دھمکیاں تے سیاست تے منظم جرائم دے وچکار روابط دے ثبوت دے طور تے بیان کیتا۔  2021 وچ سرپرستی پسنداں دے اسکینڈل نے ذاتی ڈیٹا دے استعمال تے پارٹی نال جڑے ووٹراں دی نگرانی دے بارے وچ ہور خدشات پیدا کیتے، جدوں ''Lapsi.al نے'' رپورٹ دتی کہ سوشلسٹ پارٹی نال مبینہ طور تے جڑے ہوئے اک ڈیٹا بیس وچ تقریباً 910,000 ووٹراں یا ترانا Rama's rhetoric toward the movement became increasingly confrontational as the protests continued. He described some participants as &quot;ignorant&quot;, &quot;delusional&quot; and lacking logic, and later accused parts of the protest movement of online bullying, intimidation and a &quot;fascist spirit&quot; against those who did not join or support the demonstrations.[۱][۲] He also argued that the protests were harming tourism and local economies and framed the movement as partly driven by social-media algorithms, describing the protest square as a &quot;studio&quot; used to produce content and &quot;feed the algorithm دے رہائشیاں لئی ذاتی معلومات تے سیاسی ترجیح دے نوٹ شامل سن۔   2025 دے پارلیمانی انتخابات تے او ایس سی ای / او ڈی آئی ایچ آر دی آخری رپورٹ وچ بعد وچ آکھیا گیا کہ ووٹ مسابقتی تے پیشہ ورانہ طور تے منظم کیتا گیا سی، لیکن ایہ کہ مقابلہ کرن آلے اک برابر دے میدان توں لطف اندوز نئیں ہوئے تے دھمکیاں، عوامی وسائل دے غلط استعمال، سرکاری ملازماں تے دباؤ تے ووٹ خریدن دے الزامات دا حوالہ دتا۔ 

اختیارات دی علیحدگی دے بارے وچ خدشات وی 2026 وچ ودھ گئے جدوں راما نے قانون سازی دے منصوبےآں Rama's rhetoric toward the movement became increasingly confrontational as the protests continued. He described some participants as &quot;ignorant&quot;, &quot;delusional&quot; and lacking logic, and later accused parts of the protest movement of online bullying, intimidation and a &quot;fascist spirit&quot; against those who did not join or support the demonstrations.[۱][۲] He also argued that the protests were harming tourism and local economies and framed the movement as partly driven by social-media algorithms, describing the protest square as a &quot;studio&quot; used to produce content and &quot;feed the algorithm دا اعلان کیتا جو عدالتاں نو فوجداری تحقیقات دے تحت وزیراں نو معطل کرن توں روکے گا۔ رائٹرز نے رپورٹ دتی کہ ورودھی دھراں دا کہنا سی کہ اس تجویز نال عدالتی آزادی نوں نقصان پہنچیگا اتے رام دے سہیوگیاں دی راکھی ہوویگی، جدکہ رام نے عدلیہ 'تے اوور ریچ دا الزام لایا. &lt;ref name=&quot;Reuters-judiciary-2026&quot;&gt;{{Cite news|title=Albanian PM seeks to stop judiciary from suspending ministers|url=https://www.reuters.com/world/albanian-pm-seeks-stop-judiciary-dismissing-ministers-2026-02-16/}}&lt;/ref&gt; ایہ تجویز نائب وزیر اعظم تے بنیادی ڈھانچے دی وزیر بیلندا بالوکو سمیت سینئر حکومتی افراد دے خلاف بدعنوانی دی کارروائی دے بعد آئی، جنہاں نے عوامی ٹینڈراں دے مبینہ ہیرا پھیری دے الزامات دی تردید کیتی۔ &lt;ref name=&quot;Reuters-Balluku-court&quot;&gt;{{Cite news|title=Albanian court dismisses PM Rama's deputy over corruption charges|url=https://www.reuters.com/world/albanian-court-dismisses-pm-ramas-deputy-over-corruption-charges-2025-11-20/}}&lt;/ref&gt;

=== میڈیا کیپچر تے حکومتی اثر و رسوخ ===
میڈیا کیپچر تے عوامی معلومات تے سیاسی اثر و رسوخ دے خدشات نے وی احتجاج دے پس منظر دا حصہ بنایا۔ 2026 [[اشاریہ آزادی صحافت|ورلڈ پریس فریڈم انڈیکس]] ، [[نامہ نگار بلا سرحداں|رپورٹرز ود آؤٹ بارڈرز]] ولوں جاری کیتا گیا، البانیا نوں 180 ملکاں چوں 83 ویں نمبر تے رکھیا، جس چ آکھیا گیا اے کہ [[آزادی اشاعت|پریس دی آزادی]] تے میڈیا دی آزادی نوں کاروبار تے سیاست دے وچکار مفادات دے تنازعات ، اک ناقص قانونی فریم ورک تے جماعتی ریگولیشن دی وجہ توں خطرہ سی۔ اس وچ ایہ وی کہیا گیا سی کہ جو صحافی حکام اُتے تنقید کردے سن انہاں نو ں اکثر بدنام کرنے والے حملےآں دا نشانہ بنایا جاندا سی ، کہ ریاستی معلومات Rama's rhetoric toward the movement became increasingly confrontational as the protests continued. He described some participants as &quot;ignorant&quot;, &quot;delusional&quot; and lacking logic, and later accused parts of the protest movement of online bullying, intimidation and a &quot;fascist spirit&quot; against those who did not join or support the demonstrations.[۱][۲] He also argued that the protests were harming tourism and local economies and framed the movement as partly driven by social-media algorithms, describing the protest square as a &quot;studio&quot; used to produce content and &quot;feed the algorithm تک رسائی مشکل سی ، تے ایہ کہ خود سنسر شپ وسیع پیمانے اُتے سی۔ 

ٹرانسپیرنسی انٹرنیشنل یورپی یونین نے اسی طرح ماس میڈیا دی ملکیت دے ارتکاز، ماس میڈیا دی ملکیت وچ شفافیت دی کمی، تے عوامی خدمت دے میڈیا دی آزادی دے بارے وچ خدشات نو نوٹ کیتا، جد کہ 2025 وچ صحافیاں دے خلاف حملیاں وچ اضافے دی وی اطلاع دتی۔ 

احتجاج دے ابتدائی مرحلے دے دوران، میڈیا کیپچر مبصرین تے کارکناں دے ذریعہ اٹھائے گئے معاملات چوں اک بن گیا۔ BiEPAG نے دلیل دتی کہ کئی مرکزی دھارے دے آؤٹ لیٹس نے براہ راست کوریج نو نظر انداز کیتا سی یا احتجاج دے بارے چ غلط معلومات پھیلائیاں سن، جس چ دعوے نو ودھانا وی شامل اے کہ مظاہرے بیرونی طور تے سپانسر کیتے گئے سن یا غیر ملکی مفادات دی حوصلہ افزائی کیتی گئی سی۔  رپورٹر ڈاٹ ال نے احتجاج دی داستان دے خلاف مصنوعی ذہانت نال تیار کردہ تصویراں تے پولیس کیمرے دے مواد دے استعمال نو وی بیان کیتا، جس نے معلوماتی مہم نو تحریک نو بدنام کرن دی کوششاں نال جوڑیا۔  اس لیی سوشل میڈیا، لائیو سٹریم، میمز تے ڈائاسپورا نیٹ ورکس تے مظاہرین دا انحصار جزوی طور تے Rama's rhetoric toward the movement became increasingly confrontational as the protests continued. He described some participants as &quot;ignorant&quot;, &quot;delusional&quot; and lacking logic, and later accused parts of the protest movement of online bullying, intimidation and a &quot;fascist spirit&quot; against those who did not join or support the demonstrations.[۱][۲] He also argued that the protests were harming tourism and local economies and framed the movement as partly driven by social-media algorithms, describing the protest square as a &quot;studio&quot; used to produce content and &quot;feed the algorithm روایتی میڈیا دے عدم اعتماد تے قومی براڈکاسٹرز تے وڈے نجی آؤٹ لیٹس تے سمجھے جان آلے حکومتی اثر و رسوخ دے ردعمل دے طور تے فریم کیتا گیا سی۔ 

رام دے تحت پہلے میڈیا دی آزادی دے تنازعات نے وی احتجاجی تحریک دے مرکزی دھارے دے میڈیا تے سرکاری داستاناں دے عدم اعتماد نو تشکیل دتا۔ 2019 وچ ، راما د‏‏ی حکومت نے البانیہ د‏‏ی میڈیا قانون سازی وچ تبدیلیاں د‏‏ی تجویز پیش کيت‏ی ، جسنو‏ں ناقدین &quot;اینٹی بدنامی&quot; پیکیج دے ناں تو‏ں جاندے نيں ، جس تو‏ں آڈیو ویژول Rama's rhetoric toward the movement became increasingly confrontational as the protests continued. He described some participants as &quot;ignorant&quot;, &quot;delusional&quot; and lacking logic, and later accused parts of the protest movement of online bullying, intimidation and a &quot;fascist spirit&quot; against those who did not join or support the demonstrations.[۱][۲] He also argued that the protests were harming tourism and local economies and framed the movement as partly driven by social-media algorithms, describing the protest square as a &quot;studio&quot; used to produce content and &quot;feed the algorithm میڈیا اتھارٹی نو‏‏ں آن لائن میڈیا آؤٹ لیٹس نو‏‏ں جرمانہ کرنے تے مواد نو‏‏ں ہٹانے یا بلاک کرنے دا حکم دینے د‏‏ی اجازت مل جاندی۔ البانیہ تے بین الاقوامی میڈیا تنظیماں نے مسودہ قوانین نو آزاد اظہار رائے تے آن لائن صحافت دے لیی خطرہ قرار دے کے تنقید دا نشانہ بنایا۔   البانیہ دے محتسب نے آکھیا کہ مسودہ قوانین بین الاقوامی معیار تے پورا نئیں اتردے، جد کہ وینس کمیشن نے بعد چ کئی خامیاں دی نشاندہی کیتی تے اظہار رائے دی آزادی دے تحفظ دے مقصد نال تبدیلیاں دی سفارش کیتی۔ 

راما نے البانیہ وچ میڈیا دی آزادی دے جائزیاں تے [[نامہ نگار بلا سرحداں|رپورٹرز ود آؤٹ بارڈرز]] دے نال وی عوامی طور تے جھڑپ کیتی اے۔ ورلڈ پریس فریڈم انڈیکس وچ البانیہ دے زوال دے بعد ، راما نے تنظیم د‏‏ی تنقید دے کچھ حصےآں نو‏‏ں &quot;جھوٹ&quot; تے &quot;کلپنا&quot; دے طور اُتے مسترد کردتا۔ رپورٹرز ود آؤٹ بارڈرز نے صحافیاں دے نال اس دے سلوک تے تنقید کردے ہوئے تے تنقیدی رپورٹراں تے سیاسی حملیاں تے دباؤ دی طرف اشارہ کردے ہوئے جواب دتا۔ &lt;ref&gt;{{Cite news|title=Reporters Without Borders clap back at Albanian prime minister's denials|url=https://www.euractiv.com/section/digital/news/reporters-without-borders-clap-back-at-albanian-prime-ministers-denials/}}&lt;/ref&gt; 

=== احتجاج دا آغاز ===
زورنیک دے رہائشیاں نو ترقی دے بارے چ نئیں دسیا گیا سی تے اوہ میڈیا رپورٹاں دے ذریعے تقریباً خصوصی طور تے آگاہ ہوئے۔ &lt;ref name=&quot;BIRN-Investors&quot;&gt;{{Cite news|date=29 May 2026|title=The Investors Behind the Trump Family's Albanian Resort|url=https://www.reporter.al/en/2026/05/29/the-investors-behind-the-trump-familys-albanian-resort/}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;ui&quot;&gt;{{Cite news|title=Sold to the Trump family: one of the last undeveloped islands in the Mediterranean|url=https://www.theguardian.com/world/2025/jun/24/trump-family-kushner-undeveloped-island-mediterranean-sazan-albania|language=en-GB}}&lt;/ref&gt; اپریل 2026 دے آخر وچ، کمپنی زورنیک ساؤتھ ایڈریاٹک ڈویلپمنٹ نے متنازعہ ورک پرمٹ دا استعمال کردے ہوئے تیاریاں دے حصے دے طور تے زورنیک-پورٹونوو دے محفوظ ساحلی علاقے دے اک حصے نوں باڑ لا دتی۔   رہائشیاں، جویں کہ پنڈ دے سربراہ کوستاک کونومی، نے آکھیا کہ ساحل سمندر تے کیڈسٹرل زون 3951 دے اندر دعوی کردہ  Rama's rhetoric toward the movement became increasingly confrontational as the protests continued. He described some participants as &quot;ignorant&quot;, &quot;delusional&quot; and lacking logic, and later accused parts of the protest movement of online bullying, intimidation and a &quot;fascist spirit&quot; against those who did not join or support the demonstrations.[۱][۲] He also argued that the protests were harming tourism and local economies and framed the movement as partly driven by social-media algorithms, describing the protest square as a &quot;studio&quot; used to produce content and &quot;feed the algorithmآبائی جائیداداں موجود سن; دو دہائیاں توں، مقامی لوک آرتور شیہو ورگے کاروباری لوکاں دے نال قانونی زمین دے تنازعات وچ ملوث ہن۔ &lt;ref name=&quot;BIRN-Investors&quot; /&gt;

رپورٹر ڈاٹ ال، بلقان انویسٹیگیٹو رپورٹنگ نیٹ ورک دا البانی آؤٹ لیٹ، نے رپورٹ دتی  Rama's rhetoric toward the movement became increasingly confrontational as the protests continued. He described some participants as &quot;ignorant&quot;, &quot;delusional&quot; and lacking logic, and later accused parts of the protest movement of online bullying, intimidation and a &quot;fascist spirit&quot; against those who did not join or support the demonstrations.[۱][۲] He also argued that the protests were harming tourism and local economies and framed the movement as partly driven by social-media algorithms, describing the protest square as a &quot;studio&quot; used to produce content and &quot;feed the algorithmکہ زورنیک ساؤتھ ایڈریاٹک ڈویلپمنٹ اگست 2024 وچ قائم کیتا گیا سی تے ڈچ ٹرسٹ مینجمنٹ بی وی، اک ڈچ ٹرسٹ دی ملکیت سی، جس نے مالکان دی شناخت نوں دھندلا دتا سی۔ ایہ کمپنی شیل کمپنیاں دے نیٹ ورک دے ذریعے سازان جزیرے دے منصوبے تے قطری سرمایہ کار بھائیاں رامز الخیاط تے محمد الخیاط تو‏ں منسلک ا‏‏ے۔ آؤٹ لیٹ نے ایہ وی اطلاع دتی کہ کمپنی نے زورنیک چ سیاحتی ریزورٹس لئی نیشنل ٹیریٹوریل کونسل توں دو غیر شائع شدہ ترقیاتی اجازت نامے حاصل کیتے سن، جہڑے سرکاری طور تے شائع نئیں کیتے گئے سن، تے بعد چ کمپنی دے نمائندیاں نے انسپکٹراں نوں اک اے زیڈ ایچ ٹی دستاویز پیش کرن دے بعد تیاری دی باڑ لگان تے رسائی روڈ دے کم کیتے گئے سن جہدے بارے رپورٹر ڈاٹ ال نے آکھیا کہ اوہ اجے وی باقاعدہ منظوری دا انتظار کر رہیا اے۔ &lt;ref name=&quot;BIRN-Investors&quot;&gt;{{Cite news|date=29 May 2026|title=The Investors Behind the Trump Family's Albanian Resort|url=https://www.reporter.al/en/2026/05/29/the-investors-behind-the-trump-familys-albanian-resort/}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;BIRN-Controversy&quot;&gt;{{Cite news|last=Karaj|first=Vladimir|date=7 May 2026|title=Jared Kushner's Luxury Resort in Albania Launched Amid Controversy|url=https://www.reporter.al/en/2026/05/07/jared-kushners-luxury-resort-in-albania-launched-amid-controversy/}}&lt;/ref&gt; 2026 دے احتجاج دے دوران ، راما نے کشنر تے ٹرمپ د‏‏ی شمولیت د‏‏ی تصدیق د‏‏ی لیکن ایہ وی کہیا کہ ڈنمارک ، فرانس ، یونان ، جاپان تے ترکی تو‏ں سرمایہ کاراں تے معماراں دا اک وسیع گروپ موجود ا‏‏ے۔ 

مئی 2026 نوں Rama's rhetoric toward the movement became increasingly confrontational as the protests continued. He described some participants as &quot;ignorant&quot;, &quot;delusional&quot; and lacking logic, and later accused parts of the protest movement of online bullying, intimidation and a &quot;fascist spirit&quot; against those who did not join or support the demonstrations.[۱][۲] He also argued that the protests were harming tourism and local economies and framed the movement as partly driven by social-media algorithms, describing the protest square as a &quot;studio&quot; used to produce content and &quot;feed the algorithm، کارکناں تے مقامی رہائشیاں تے نجی سکیورٹی اہلکاراں نے حملہ کیتا۔ پولیس موجود سی پر مداخلت نئیں کیتی کیونکہ اک مظاہرین نو باڑ آلے علاقے دے اندر گھسیٹیا گیا سی۔  انہاں واقعات نے مقامی تنازعہ نو‏‏ں ترانا وچ عوامی احتجاج وچ ودھا دتا۔ 

=== علامتاں ===
[[فائل:Laguna_e_Nartës_-_Vlorë_(29).jpg|right|thumb|نارتا لگون دے اتے اڈن آلے فلیمنگو دا نظارہ]]
فلامنگو احتجاج د‏‏ی علامت بن گیا ، جسنو‏ں متعدد میڈیا آؤٹ لیٹس نے &quot;فلامنگو انقلاب&quot; دے ناں تو‏ں Rama's rhetoric toward the movement became increasingly confrontational as the protests continued. He described some participants as &quot;ignorant&quot;, &quot;delusional&quot; and lacking logic, and later accused parts of the protest movement of online bullying, intimidation and a &quot;fascist spirit&quot; against those who did not join or support the demonstrations.[۱][۲] He also argued that the protests were harming tourism and local economies and framed the movement as partly driven by social-media algorithms, describing the protest square as a &quot;studio&quot; used to produce content and &quot;feed the algorithm بیان کيتا۔ &lt;ref&gt;{{Cite news|last=Smith|first=Helena|date=2026-06-22|title='We want a new Albania': protests against Jared Kushner-backed resort turn anger on government|url=https://www.theguardian.com/world/2026/jun/22/albania-protests-jared-kushner-ivanka-trump-resort-sazan-island-anger-government|language=en-GB}}&lt;/ref&gt;   [[وڈا فلیمنگو|گریٹر فلامنگو]] ( ''Phoenicopterus roseus'' ) انہاں پرجاتیاں وچ شامل نيں جو محفوظ Vjosa-Narta ویٹ لینڈ ماحولیاتی نظام وچ رہندے نيں۔ &lt;ref name=&quot;pc&quot;&gt;{{Cite news|date=3 June 2026|title=Albanians protest over Kushner-linked luxury resort on pristine coastline|url=https://www.reuters.com/world/albanians-protest-over-kushner-linked-luxury-resort-pristine-coastline-2026-06-03/|work=[[Reuters]]}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{حوالہ رسالہ|last=Shumka|first=Spase|title=The Vjosa catchment – a natural heritage|url=https://www.researchgate.net/publication/329118705}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;AP-3June&quot;&gt;{{Cite news|last=Cimili|first=Zana|date=4 June 2026|title=What to know about the growing opposition to Trump family-linked resort in Albania|url=https://apnews.com/article/albania-kushner-trump-development-protest-tourism-sazan-8d7d0e216c28d23fe1b2e51cbb05b926}}&lt;/ref&gt; مظاہریاں دے دوران، مظاہرین نے فلامینگو کٹ آؤٹ تے انفلیٹیبل فلامنگو لے کے گئے۔ &lt;ref name=&quot;Reuters-5June&quot;&gt;{{Cite news|date=5 June 2026|title='Albania is not for sale', protesters say over Kushner-linked luxury resort near a protected wetland|url=https://www.reuters.com/world/albania-is-not-sale-protesters-say-over-kushner-linked-luxury-resort-near-2026-06-05/}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;AP-3June&quot; /&gt;

کجھ احتجاجی تصویراں Rama's rhetoric toward the movement became increasingly confrontational as the protests continued. He described some participants as &quot;ignorant&quot;, &quot;delusional&quot; and lacking logic, and later accused parts of the protest movement of online bullying, intimidation and a &quot;fascist spirit&quot; against those who did not join or support the demonstrations.[۱][۲] He also argued that the protests were harming tourism and local economies and framed the movement as partly driven by social-media algorithms, describing the protest square as a &quot;studio&quot; used to produce content and &quot;feed the algorithm نے البانیہ دے جھنڈے تے عقاب دی تھاں فلیمنگو نوں لے لیا تے لال پچھوکڑ نوں نیلے رنگ وچ بدل دتا، جو سمندر تے گیلے علاقے دے ماحولیاتی نظام دا حوالہ اے۔  بلکان ویب نے فلامینگو نو اک شہری احتجاج دی علامت دے طور تے بیان کیتا جہڑا براہ راست کسی وی موجودہ البانیہ دی سیاسی جماعت نال منسلک نئیں سی۔ 

منگا سیریز Rama's rhetoric toward the movement became increasingly confrontational as the protests continued. He described some participants as &quot;ignorant&quot;, &quot;delusional&quot; and lacking logic, and later accused parts of the protest movement of online bullying, intimidation and a &quot;fascist spirit&quot; against those who did not join or support the demonstrations.[۱][۲] He also argued that the protests were harming tourism and local economies and framed the movement as partly driven by social-media algorithms, describing the protest square as a &quot;studio&quot; used to produce content and &quot;feed the algorithm ''ون پیس'' توں اسٹرا ہیٹس دا جولی راجر جھنڈا وی احتجاج وچ ظاہر ہون دی اطلاع دتی گئی سی۔  اس جھنڈے نو‏‏ں بین الاقوامی سطح اُتے نوجواناں د‏‏ی قیادت وچ ہور احتجاجی تحریکاں وچ اتھارٹی دے خلاف مزاحمت د‏‏ی علامت دے طور اُتے استعمال کيتا گیا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{Cite news|title='A symbol of liberation': how the One Piece manga flag became the symbol of Asia's Gen Z protest movement|url=https://www.theguardian.com/world/2025/sep/24/how-one-piece-manga-flag-became-symbol-asia-gen-z-protest-movement-liberation|date=24 September 2025}}&lt;/ref&gt; کجھ ذرائع نے مظاہریاں نو جنریشن زیڈ دے احتجاج دے طور تے بیان کیتا اے کیونکہ جنریشن زیڈ دا انہاں دی تنظیم تے علامت وچ نمایاں کردار اے۔  &lt;ref name=&quot;TPZ&quot; /&gt;

== احتجاج ==

=== مئی 2026 ===
16 مئی نو‏‏ں Rama's rhetoric toward the movement became increasingly confrontational as the protests continued. He described some participants as &quot;ignorant&quot;, &quot;delusional&quot; and lacking logic, and later accused parts of the protest movement of online bullying, intimidation and a &quot;fascist spirit&quot; against those who did not join or support the demonstrations.[۱][۲] He also argued that the protests were harming tourism and local economies and framed the movement as partly driven by social-media algorithms, describing the protest square as a &quot;studio&quot; used to produce content and &quot;feed the algorithm ، پشے پورو-نارتا دے علاقے وچ اکرنی د‏‏ی تعمیر د‏‏ی جگہ اُتے اک پیش خیمہ مظاہرہ منعقد کيتا گیا سی۔ مقامی رہائشیاں تے ماحولیاتی کارکناں نے باڑ لگی ہوئی تھاں تے مارچ کیتا، اس دے داخلی دروازے دا اک حصہ ہٹا دتا تے تعمیراتی علاقے وچ داخل ہوئے، ایہ استدلال کردے ہوئے کہ کم اک محفوظ زمین دی تزئین نو خطرہ بناندے نیں تے ترقی دے بارے وچ معلومات عوامی نئیں کیتیاں گئیاں۔ [[National Inspectorate for Territorial Protection|نیشنل انسپکٹریٹ فار ٹیریٹوریل پروٹیکشن نے]] آکھیا کہ ایہ سرگرمی نجی طور تے رجسٹرڈ زمین تے باڑ لگان تے رسائی دیاں سڑکاں لئی تیاری دے کم تے مشتمل سی تے ایہ اک ترقیاتی اجازت نامے تے ماحولیاتی اثرات دی رپورٹ دے تحت سی۔ 

23 مئی نو‏‏ں ، مقامی باشندے تے ماحولیاتی کارکناں نے نارتا لیگون دے نیڑے جمع ہوئے تاکہ پشی پورو-نارتا بیچ د‏‏ی خار دار تاراں د‏‏ی باڑ لگانے دے خلاف احتجاج کیتا جاسک‏‏ے ، جو محفوظ وجوسا-نارتا زمین د‏‏ی تزئین دا حصہ ا‏‏ے۔ رپورٹر ڈاٹ ال دے مطابق، مظاہرین نے قدرتی ماحول دا دفاع کردے ہوئے بینر چکے تے حکومت نال جڑے کاروباری مفادات دے ذریعہ مقامی جائیداد دی ضبطی دے طور تے بیان کردہ اس دی مخالفت کیتی۔ &lt;ref name=&quot;BIRN-Investors&quot;&gt;{{Cite news|date=29 May 2026|title=The Investors Behind the Trump Family's Albanian Resort|url=https://www.reporter.al/en/2026/05/29/the-investors-behind-the-trump-familys-albanian-resort/}}&lt;/ref&gt;

30 مئی نو‏‏ں ، مظاہرین پورٹونووو وچ منصوبے د‏‏ی جگہ دے نیڑے جمع ہوئے۔ احتجاج دے دوران، مظاہرین تے سائٹ تے موجود نجی سکیورٹی اہلکاراں دے وچکار محاذ آرائی  Rama's rhetoric toward the movement became increasingly confrontational as the protests continued. He described some participants as &quot;ignorant&quot;, &quot;delusional&quot; and lacking logic, and later accused parts of the protest movement of online bullying, intimidation and a &quot;fascist spirit&quot; against those who did not join or support the demonstrations.[۱][۲] He also argued that the protests were harming tourism and local economies and framed the movement as partly driven by social-media algorithms, describing the protest square as a &quot;studio&quot; used to produce content and &quot;feed the algorithmہوئی۔  البانیہ دے کارکناں تے صحافیاں ولوں شائع کیتیاں گئیاں ویڈیوز تے تصویراں وچ جسمانی جھگڑے تے مرچاں دے سپرے دا استعمال وکھایا گیا، جس نے مبینہ طور تے پولیس افسراں تے لیوزیا باشکے دی کارکن تے صحافی لوریٹا کولیچی نوں متاثر کیتا۔  &lt;ref name=&quot;Boldnews&quot; /&gt; اس واقعے دے بعد، البانیہ دے حکام نے ملوث لوکاں دے طرز عمل دی تحقیقات دا اعلان کیتا۔ 

البانیہ دی ہیلسنکی کمیٹی نے بعد چ Rama's rhetoric toward the movement became increasingly confrontational as the protests continued. He described some participants as &quot;ignorant&quot;, &quot;delusional&quot; and lacking logic, and later accused parts of the protest movement of online bullying, intimidation and a &quot;fascist spirit&quot; against those who did not join or support the demonstrations.[۱][۲] He also argued that the protests were harming tourism and local economies and framed the movement as partly driven by social-media algorithms, describing the protest square as a &quot;studio&quot; used to produce content and &quot;feed the algorithm آکھیا کہ، اس دی نگرانی دے مطابق، احتجاج پرامن طور تے شروع ہویا سی تے مظاہرے چ حصہ لین آلے اک مقامی رہائشی نو شہریاں ولوں زبردستی باڑ آلے تعمیراتی علاقے دے اندر گھسیٹیا گیا سی جہڑے معاہدہ شدہ مرٹو نجی حفاظتی ڈھانچے دا حصہ نئیں سن۔ کمیٹی نے غیر مجاز افراد دے ذریعہ طاقت دے استعمال تے مرچ سپرے دے مظاہرین تے پولیس افسراں دوناں نو متاثر کرن آلی رپورٹاں دی مکمل تحقیقات دا مطالبہ کیتا۔ 

31 مئی نو‏‏ں ، احتجاج پہلی بار ترانا تک پھیل گیا۔ مظاہرین نے اسٹیٹ پولیس ڈائریکٹوریٹ توں وزارت داخلہ تے فیر وزیر اعظم دے دفتر تک مارچ کیتا، زورنیک تشدد تے احتساب دا مطالبہ کیتا تے &quot;البانیہ فروخت لئی نئیں اے&quot; تے &quot;منصوبہ منسوخ کرو&quot; سمیت نعرے ورتے۔  

=== جون 2026 ===
1–2 جون نو‏‏ں ،  Rama's rhetoric toward the movement became increasingly confrontational as the protests continued. He described some participants as &quot;ignorant&quot;, &quot;delusional&quot; and lacking logic, and later accused parts of the protest movement of online bullying, intimidation and a &quot;fascist spirit&quot; against those who did not join or support the demonstrations.[۱][۲] He also argued that the protests were harming tourism and local economies and framed the movement as partly driven by social-media algorithms, describing the protest square as a &quot;studio&quot; used to produce content and &quot;feed the algorithmمنصوبہ بند ریزورٹ منصوبے دے خلاف ٹرانا وچ روزانہ مظاہرے جاری رہے۔ مظاہرین نے سکندربیگ چوک وچ اکٹھے ہوئے تے وزیر اعظم دے دفتر دی طرف مارچ کیتا، محفوظ علاقیاں وچ تعمیر دی مخالفت کیتی، ترقیاتی معاہدیاں تے شفافیت دا مطالبہ کیتا تے تیزی نال وزیر اعظم ایڈی راما دے استعفے دا مطالبہ کیتا۔ &lt;ref&gt;{{Cite news|last=Flori|first=Anna|date=2 June 2026|title=Protests against luxury resort in Albania linked to Jared Kushner now in second day|url=https://www.euronews.com/my-europe/2026/06/02/protests-against-luxury-resort-in-albania-linked-to-jared-jushner-now-in-second-day|work=[[Euronews]]}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;NYT&quot;&gt;{{Cite news|last=Nierenberg|first=Amelia|date=2 June 2026|title=Protests in Albania Target Luxury Hotel Project Linked to Jared Kushner|url=https://www.nytimes.com/2026/06/02/world/europe/albania-kushner-protests-hotel.html|work=[[The New York Times]]}}&lt;/ref&gt;  منظم گروہاں نے 20 افراد دے وفد نال ملن دی رام دی پیشکش نوں مسترد کر دتا، اس دی بجائے عوامی مظاہرے جاری رکھن دا انتخاب کیتا۔ &lt;ref name=&quot;NYT&quot; /&gt;
[[فائل:2026_Zvërnec_protests_Tirana_bulevard_June_2nd_-_2.jpg|thumb|2 جون نوں [[تیرانا]] چ مظاہرین]]
3 جون نو‏‏ں ، ترانا وچ احتجاج ودھ گیا۔ مظاہرین نے راما دے استعفے دا مطالبہ کیتا، ورودھی دھر دے نیتا سالی بریشا نوں تنقید کیتی اتے سرکھات کھیتراں دے قانون وچ تبدیلیاں نوں ختم کرن دی منگ کیتی.   [[ایسوسی ایٹڈ پریس|ایسوسی ایٹ پریس]] نے رپورٹ دتی کہ مظاہرین نے پولیس دے گھیرے نو توڑ دتا تے پولیس نے بھیڑ نو منتشر کرن دے لی پانی دی توپ دا استعمال کیتا۔ &lt;ref name=&quot;AP-3June&quot;&gt;{{Cite news|last=Cimili|first=Zana|date=4 June 2026|title=What to know about the growing opposition to Trump family-linked resort in Albania|url=https://apnews.com/article/albania-kushner-trump-development-protest-tourism-sazan-8d7d0e216c28d23fe1b2e51cbb05b926}}&lt;/ref&gt; مظاہرین نے ڈیموکریٹک پارٹی آف البانیہ دے ہیڈ کوارٹر دے باہر وی رک گئے ، اس منصوبے دے بارے وچ پارٹی دے موقف تے اس دے لئی بیریشا د ی پہلے د ی حمایت اُتے تنقید کيتی۔  ابتدائی مظاہریاں دے دوران اسرائیل مخالف پیغامات د ی اک چھوٹی سی تعداد شائع ہوئی؛ بین الاقوامی تے علاقائی ذرائع نے انہاں نو سازشی داستاناں دے طور تے بیان کیتا تے Rama's rhetoric toward the movement became increasingly confrontational as the protests continued. He described some participants as &quot;ignorant&quot;, &quot;delusional&quot; and lacking logic, and later accused parts of the protest movement of online bullying, intimidation and a &quot;fascist spirit&quot; against those who did not join or support the demonstrations.[۱][۲] He also argued that the protests were harming tourism and local economies and framed the movement as partly driven by social-media algorithms, describing the protest square as a &quot;studio&quot; used to produce content and &quot;feed the algorithm تحریک دے اہم مطالبات دا نمائندہ نئیں۔  &lt;ref name=&quot;Euronews-Hybrid&quot;&gt;{{Cite news|date=5 June 2026|title=Rama alleges 'hybrid war' behind protests against Kushner-linked coastal development|url=https://www.euronews.com/my-europe/2026/06/05/rama-alleges-hybrid-war-behind-protests-against-kushner-linked-coastal-development|work=Euronews}}&lt;/ref&gt; 

4–9 جون نو‏‏ں ، ترانا دے مظاہرے جاری رہے تے ایہ تحریک البانیہ دے دوسرے شہراں وچ پھیل گئی ، جنہاں وچ [[کورچہ|کورچے]] ، [[فیر|فیئر]] ، [[کوکس]] ، [[ولورہ|ولورو]] ، [[الباسان|ایلباسان]] ، [[دورس|ڈوریس]] ، [[شکودر|شکودیر]] ، [[پوگرادتس|پوگریڈک]] ، [[ارجیر|گجیروکاسٹر]] تے [[لژہ|لیزہ]] شامل ني‏‏‏‏ں۔   6 جون نو‏‏ں ، زورنیک دے علاقے وچ دالان بیچ اُتے اک علیحدہ اجتماع منعقد کيتا گیا ، جس وچ مجوزہ ترقی دے نیڑے ساحل اُتے مظاہرےآں نو‏‏ں واپس کیتا گیا۔  8 جون نو‏‏ں ، رام دے شکودر دے دورے دے دوران مظاہرین قلعہ روزافہ دے تھلے جمع ہوئے ،  Rama's rhetoric toward the movement became increasingly confrontational as the protests continued. He described some participants as &quot;ignorant&quot;, &quot;delusional&quot; and lacking logic, and later accused parts of the protest movement of online bullying, intimidation and a &quot;fascist spirit&quot; against those who did not join or support the demonstrations.[۱][۲] He also argued that the protests were harming tourism and local economies and framed the movement as partly driven by social-media algorithms, describing the protest square as a &quot;studio&quot; used to produce content and &quot;feed the algorithmجس نے زورنیک تے رجول دونے وچ پیش رفت د‏‏ی مخالفت کيتی۔  9 جون نو‏‏ں ، مظاہرین نے وسطی لیژہ دے ذریعے مارچ کيتا تے زندگی دے اخراجات ، بے روزگاری تے ہجرت دے بارے وچ وسیع تر خدشات ظاہر کیتے ، جدو‏ں کہ الباسان تے جیروکاسٹر وچ چھوٹے اجتماعات جاری رہے۔   رائٹرز تے الجزیرہ نے رپورٹ دتی کہ کئی ہزار لوکاں نے ترانا وچ احتجاج جاری رکھیا جد کہ اوہناں نے فلیمنگو دے نشان پھڑے ہوئے سن تے منصوبے نو روکن دا مطالبہ کیتا۔ &lt;ref name=&quot;Reuters-5June&quot;&gt;{{Cite news|date=5 June 2026|title='Albania is not for sale', protesters say over Kushner-linked luxury resort near a protected wetland|url=https://www.reuters.com/world/albania-is-not-sale-protesters-say-over-kushner-linked-luxury-resort-near-2026-06-05/}}&lt;/ref&gt; 
[[فائل:2026_Zvërnec_protests_Tirana_bulevard_June_7th_-_1.jpg|thumb|جون نوں تیرانا چ مظاہرین]]
جون نو‏‏ں  Rama's rhetoric toward the movement became increasingly confrontational as the protests continued. He described some participants as &quot;ignorant&quot;, &quot;delusional&quot; and lacking logic, and later accused parts of the protest movement of online bullying, intimidation and a &quot;fascist spirit&quot; against those who did not join or support the demonstrations.[۱][۲] He also argued that the protests were harming tourism and local economies and framed the movement as partly driven by social-media algorithms, describing the protest square as a &quot;studio&quot; used to produce content and &quot;feed the algorithm، البانیہ د‏‏ی ڈیموکریٹک پارٹی دے یوتھ فورم دے ارکان دے ترانا مظاہرے وچ شامل ہونے د‏‏ی کوشش کرنے دے بعد احتجاجی تحریک دے اندر کشیدگی د‏‏ی اطلاع ملی۔ کجھ مظاہرین نے اوہناں دی شرکت دی مخالفت کیتی تے ڈیموکریٹک پارٹی تے الزام لایا کہ اوہ تحریک نوں سنبھالن یا تقسیم کرن دی کوشش کر رئی اے، جد کہ منتظمین نے بعد چ عوامی تقریراں نوں سائنس تے تعلیم ورگے شعبیاں دے منتخب نمائندیاں تک محدود کر دتا۔  

جون نوں، ترانا چ احتجاج اک وڈے ملک گیر اجتماع دے طور تے منعقد کیتا گیا سی تے لیگ آف پریزرن دی 148ویں سالگرہ دے نال میل کھاندا سی۔ لکھاں لوکاں نے احتجاج چ حصہ لیا۔  مظاہرین نے &quot;پریزرن 1878 ، تیرانا 2026&quot; دا نعرہ استعمال کيتا ، جدو‏ں کہ میڈیا تے مبصرین نے اس تحریک نو‏‏ں زویرنک منصوبے د‏‏ی مخالفت تو‏ں سیاسی نظام ، مرکزی جماعتاں تے رام حکومت دے لئی اک وسیع تر چیلنج دے طور اُتے بیان کيتا۔   

جون نو، Rama's rhetoric toward the movement became increasingly confrontational as the protests continued. He described some participants as &quot;ignorant&quot;, &quot;delusional&quot; and lacking logic, and later accused parts of the protest movement of online bullying, intimidation and a &quot;fascist spirit&quot; against those who did not join or support the demonstrations.[۱][۲] He also argued that the protests were harming tourism and local economies and framed the movement as partly driven by social-media algorithms, describing the protest square as a &quot;studio&quot; used to produce content and &quot;feed the algorithm آر جول دے رہائشیاں نے اک وکھرے ریزورٹ تعمیراتی منصوبے دے خلاف احتجاج کیتا، سائٹ دے آسے پاسے باڑ دے اک حصے نو توڑ دتا تے تعمیراتی علاقے چ داخل ہو گئے، رہائشیاں، پولیس تے نجی حفاظت دے وچکار کشیدگی دی اطلاع دتی گئی۔   بعد چ اسی دن، ترانا احتجاج تحریک دے سب توں وڈے اجتماعات چوں اک بن گیا، جس چ البانی ڈائاسپورا نے مضبوط شرکت کیتی۔ بین الاقوامی میڈیا نے بھیڑ دا اندازہ 100,000 توں 200,000 تک لایا، جد کہ مظاہرین نے رام دے استعفے تے پورے سیاسی طبقے وچ بدعنوانی دے خلاف کارروائی دا مطالبہ جاری رکھیا۔   
[[فائل:Flamingo_Revolution_Tirana_Protest_nr14_June_13_2026_13.jpg|thumb|تیرانا وچ 13 جون نوں مظاہرین]]
جون نو‏‏ں ، مظاہرین Rama's rhetoric toward the movement became increasingly confrontational as the protests continued. He described some participants as &quot;ignorant&quot;, &quot;delusional&quot; and lacking logic, and later accused parts of the protest movement of online bullying, intimidation and a &quot;fascist spirit&quot; against those who did not join or support the demonstrations.[۱][۲] He also argued that the protests were harming tourism and local economies and framed the movement as partly driven by social-media algorithms, describing the protest square as a &quot;studio&quot; used to produce content and &quot;feed the algorithm نے سکندربیگ چوک تو‏ں وزیر اعظم دے دفتر تک مارچ کیتا تے بعد وچ ترانا-ڈورس ہائی وے اُتے مارچ کیتا ، رینا روڈ تے ترانا انٹرنیشنل ایئرپورٹ نینی ٹریزا د‏‏ی طرف جانے تو‏ں پہلے کئی گھنٹےآں تک شاہراہ نو‏‏ں روک دتا۔   15 جون نوں 02:00 دے نیڑے، شکیپونجاٹ تے ریپڈ انٹروینشن فورسز (ایف این ایس ایچ) سمیت پولیس یونٹاں نے ہوائی اڈے دے نیڑے مارچ روک دتا۔ مظاہرین تقریباً اک گھنٹے تک ریناس روڈ تے بیٹھے رہے تے بعد چ سویرے سویرے منتشر ہو کے ترانا ول واپس آ گئے۔ 
[[فائل:Flamingo_Revolution_Tirana_Protest_nr15_June_14_2026_49.jpg|thumb|تیرانا وچ 14 جون نوں مظاہرین]]
15 تے 19 جون دے درمیان ، ترانا وچ روزانہ شام دے احتجاج تے مارچ جاری رہے۔ مظاہرین نے بار بار حکومت تے پرانے اپوزیشن دوناں نو نشانہ بنایا، جد کہ پولیس نے بعد چ ریناس مارچ تے 16 لوکاں دے خلاف فوجداری کارروائی شروع کیتی جدوں مظاہرین ورلڈ کپ دے نشریات دے دوران سکندربیگ چوک چ فین زون چ داخل ہوئے۔ Rama's rhetoric toward the movement became increasingly confrontational as the protests continued. He described some participants as &quot;ignorant&quot;, &quot;delusional&quot; and lacking logic, and later accused parts of the protest movement of online bullying, intimidation and a &quot;fascist spirit&quot; against those who did not join or support the demonstrations.[۱][۲] He also argued that the protests were harming tourism and local economies and framed the movement as partly driven by social-media algorithms, describing the protest square as a &quot;studio&quot; used to produce content and &quot;feed the algorithm   18 جون نوں، مظاہرین نے اک مکمل اجلاس دے دوران پارلیمنٹ دی عمارت تیکر مارچ کیتا، ڈپٹیاں نوں استعفیٰ دین دا مطالبہ کیتا تے سوشلسٹ پارٹی دے رکن پارلیمنٹ اردیت بیڈو دا مقابلہ کیتا، جہنوں پولیس نے لے جایا۔  

20 جون نو‏‏ں ، اکیسواں مسلسل احتجاج تحریک دا اج تک دا سب تو‏ں وڈا مظاہرہ بن گیا۔ اس دا اہتمام ترانا وچ ملک گیر حکومت مخالف متحرک دے طور اُتے کیتا گیا سی ، جس وچ شرکاء پورے البانیہ تو ں تے البانیہ دے ڈائاسپورا تو ں آئے سن ۔   بھیڑ نے Rama's rhetoric toward the movement became increasingly confrontational as the protests continued. He described some participants as &quot;ignorant&quot;, &quot;delusional&quot; and lacking logic, and later accused parts of the protest movement of online bullying, intimidation and a &quot;fascist spirit&quot; against those who did not join or support the demonstrations.[۱][۲] He also argued that the protests were harming tourism and local economies and framed the movement as partly driven by social-media algorithms, describing the protest square as a &quot;studio&quot; used to produce content and &quot;feed the algorithm ڈیشموریت ای کومبٹ بولیورڈ دا بہتا حصہ بھر دتا، جد کہ مقررین نے بدعنوانی، ریاستی قبضے تے پرانے سیاسی طبقے دے خلاف اک پرامن قومی شہری بغاوت دے طور تے تحریک پیش کیتی۔  البانیا دے میڈیا دے اندازے دے مطابق 250,000 توں ودھ لوکاں دی شرکت اے۔ 
[[فائل:Flamingo_Revolution_Tirana_Protest_nr22_June_21_2026_65.jpg|thumb|تیرانا چ 21 جون نوں مظاہرین]]
21–23 جون نو‏‏ں ، احتجاج د‏‏ی لہر دوسرے شہری تے سماجی معاملات تک پھیل گئی۔ کاکومے وچ، رہائشیاں تے تارکین وطن نے طویل عرصے توں چل رئے جائیداد دے تنازعات تے احتجاج کیتا تے متنازعہ زمین دے آسے پاسے باڑ دے حصے ہٹا دتے؛ احتجاج نو پرامن قرار دتا گیا۔  22 جون نو‏‏ں ، احتجاج دے تال میل گروپ نے رام دے استعفے ، 12 ماہ د‏‏ی غیر جماعتی تکنیکی حکومت ، آئینی تے انتخابی اصلاحات ، وزیر اعظم دے عہدے د‏‏ی مدت د‏‏ی حدود ، متنازعہ قوانین تے ترقی دے پیکیجاں د‏‏ی منسوخی ، تے اک نواں سماجی معاہدہ کرنے دے لئی پنج نکاتی پلیٹ فارم پیش کيتا۔   23 جون نو‏‏ں ، البانیہ د‏‏ی ٹریڈ یونیناں د‏‏ی یونین نے تنخواہاں ، عملے د‏‏ی سطح ، سماجی مکالمے ، ٹریڈ یونین دے حقوق تے عوامی خدمات دے معیار اُتے ترانا وچ اک متعلقہ احتجاج منعقد کيتا۔  

25–26 جون نو‏‏ں Rama's rhetoric toward the movement became increasingly confrontational as the protests continued. He described some participants as &quot;ignorant&quot;, &quot;delusional&quot; and lacking logic, and later accused parts of the protest movement of online bullying, intimidation and a &quot;fascist spirit&quot; against those who did not join or support the demonstrations.[۱][۲] He also argued that the protests were harming tourism and local economies and framed the movement as partly driven by social-media algorithms, describing the protest square as a &quot;studio&quot; used to produce content and &quot;feed the algorithm ، مظاہرین نے اک بار فیر پنج نکاتی پلیٹ فارم نو‏‏ں پڑھیا تے مغربی سفیراں تے البانیہ وچ تسلیم شدہ مشن دے سربراہان نو‏‏ں اک سرکاری خط بھیجیا۔ خط وچ تحریک نو‏‏ں پرامن تے شہری قرار دتا گیا اے تے سفارتکاراں نو‏‏ں کہیا گیا اے کہ اوہ مظاہرین دے ناقابل مذاکرات مطالبات نو‏‏ں سنجیدگی تو‏ں لین۔   مظاہرین دا اک چھوٹا جیا گروہ وی وزیر اعظم دے دفتر دے نیڑے رات گزارنا شروع کر دتا ، ایہ رواج آنے والے دناں وچ وقفے وقفے تو‏ں جاری رہیا۔ 

جون نوں،  Rama's rhetoric toward the movement became increasingly confrontational as the protests continued. He described some participants as &quot;ignorant&quot;, &quot;delusional&quot; and lacking logic, and later accused parts of the protest movement of online bullying, intimidation and a &quot;fascist spirit&quot; against those who did not join or support the demonstrations.[۱][۲] He also argued that the protests were harming tourism and local economies and framed the movement as partly driven by social-media algorithms, describing the protest square as a &quot;studio&quot; used to produce content and &quot;feed the algorithmلگاتار اٹھائیویں احتجاج ہفتے بھر دے اک ہور اجتماع دے طور تے منعقد کیتا گیا سی جہدے وچ پردیسیاں دی اہم شرکت سی۔ اطالوی ایم ای پی ایلاریہ سالس نے احتجاج وچ شمولیت اختیار کيتی تے اس تحریک نو‏‏ں یورپ وچ شہری ہمت د‏‏ی مثال قرار دتا۔   28 جون نو‏‏ں ، مسلسل انیہويں احتجاج اپنے پنجويں ہفتے وچ داخل ہويا ، تے مظاہرین نے 4 جولائ‏ی دے لئی ملک بھر وچ اک وڈی متحرک ہونے دا اعلان کيتا۔  

جون نو‏‏ں ، Rama's rhetoric toward the movement became increasingly confrontational as the protests continued. He described some participants as &quot;ignorant&quot;, &quot;delusional&quot; and lacking logic, and later accused parts of the protest movement of online bullying, intimidation and a &quot;fascist spirit&quot; against those who did not join or support the demonstrations.[۱][۲] He also argued that the protests were harming tourism and local economies and framed the movement as partly driven by social-media algorithms, describing the protest square as a &quot;studio&quot; used to produce content and &quot;feed the algorithm مسلسل تیسويں احتجاج نے روزانہ مظاہرےآں دا اک مہینہ نشان زد کيتا۔ کئی یورپی سیاسی نمائندےآں نے ریلی وچ شمولیت اختیار کیتی یا اس نال خطاب کیتا، جنہاں وچ ایم ای پیز ٹائنیک سٹرائیک ، ڈینیل فرائینڈ ، کرسٹینا گارڈا ، جوٹا پولس تے انا اسٹرولینبرگ شامل سن، جد کہ بعد وچ کوریج نے [[یورپی پارلیمنٹ]] دے نائب صدر نکولائی شتیفانوتا، تے یورپی پارلیمنٹ گرین تسویلا دے سہِ چیئرمین دی تقریراں دی وی اطلاع دتی۔ . اوہناں دے ریمارکس جمہوریت، اینٹی کرپشن، ماحولیاتی تحفظ تے البانیا دے یورپی مستقبل تے مرکوز سن۔   

30 جون نو‏‏ں ، مظاہرین البانیہ د‏‏ی پارلیمنٹ دے باہر اک مکمل اجلاس دے دوران جمع ہوئے۔ مظاہرین نے پارلیمنٹ اُتے شہریاں د‏‏ی نمائندگی کرنے وچ ناکامی دا الزام عائد کيتا تے رام تے انہاں د‏‏ی حکومت دے استعفے دا مطالبہ کيتا۔ احتجاج چ ڈپٹیاں تے سرکاری گڈیاں دے خلاف علامتی کارروائیاں شامل سن، تے سوشلسٹ عہدیداراں تے گڈیاں تے انڈے سُٹن دے بعد کشیدگی ودھ گئی۔   پولیس دے نال جسمانی محاذ آرائی دے بعد کئی مظاہرین نو‏‏ں تھانےآں تک پہنچایا گیا۔ آپرچونٹی پارٹی دے رہنما اگرون شہاج تے ایم پی ایرالڈ کاپری پولیس ولوں لئے گئے لوکاں دے بارے چ معلومات لین لئی تیرانا پولیس ڈائریکٹوریٹ تے بعد چ تھانیاں چ گئے؛ شہاج دے مطابق، چھ مظاہرین نو رکاب یا حراست چ لیا گیا سی۔ بلکن ویب نے بعد چ رپورٹ دتی کہ چھ نو کئی گھنٹیاں دے بعد رہا کر دتا گیا سی۔  

اس شام نوں بعد Rama's rhetoric toward the movement became increasingly confrontational as the protests continued. He described some participants as &quot;ignorant&quot;, &quot;delusional&quot; and lacking logic, and later accused parts of the protest movement of online bullying, intimidation and a &quot;fascist spirit&quot; against those who did not join or support the demonstrations.[۱][۲] He also argued that the protests were harming tourism and local economies and framed the movement as partly driven by social-media algorithms, describing the protest square as a &quot;studio&quot; used to produce content and &quot;feed the algorithm وچّ، سکندربیگ چوک اتے پردھان منتری دے دفتر دے باہر باقاعدہ اکتیویں ورودھ دوبارہ شروع ہویا۔ مظاہرین نے اک واری فیر ترانا دے ذریعے مارچ کیتا، جس نے حکومت تے پرانی اپوزیشن دوناں نو نشانہ بنایا، تے اگلے دن لئی ایس پی اے کے دے باہر اک اجتماع دا اعلان کیتا۔  

=== جولائی 2026 ===
یکم جولائی نو، مظاہرین نے ترانا چ ایس پی اے کے دے باہر اکٹھے ہوئے تے کتاب ''دی البانی فائلز'' نال متعلق مواد جمع کروایا، جہنوں انہاں نے ریاستی قبضے، محفوظ علاقیاں چ غیر قانونی ترقی تے مفادات دے تنازعات دے ثبوت دے طور تے بیان کیتا۔ کارکن سیڈوریلا وٹنیکاج نے مواد جمع کروان لئی عمارت وچ داخل ہویا، Rama's rhetoric toward the movement became increasingly confrontational as the protests continued. He described some participants as &quot;ignorant&quot;, &quot;delusional&quot; and lacking logic, and later accused parts of the protest movement of online bullying, intimidation and a &quot;fascist spirit&quot; against those who did not join or support the demonstrations.[۱][۲] He also argued that the protests were harming tourism and local economies and framed the movement as partly driven by social-media algorithms, describing the protest square as a &quot;studio&quot; used to produce content and &quot;feed the algorithm جد کہ احتجاجی تحریک نال جڑے وکیلاں نے آکھیا کہ اوہ اشاعت ولوں اٹھائے گئے معاملات نال متعلق فوجداری شکایت تیار کر رئے سن۔    باقاعدہ شام دا احتجاج بعد وچ ترانا وچ جاری رہیا ، جتھ ے مظاہرین نے اک بار فیر رام دے استعفے ، رام تے نائب وزیر اعظم بیلندا بالوکو د ی تحقیقات ، تے اگلے دن پارلیمنٹ دے باہر احتجاج دا مطالبہ کيتا۔ 

2 جولائ‏ی نو‏‏ں ، مظاہرین البانیہ د‏‏ی پارلیمنٹ دے باہر اک مکمل اجلاس دے دوران جمع ہوئے ، جو اس مقام تک تحریک دے سب تو‏ں سنگین اضافے وچ سی۔ پولیس نے پارلیمنٹ دے علاقے نو گھیر لیا تے اضافی حفاظتی اقدامات تعینات کیتے، جس چ اک بکتر بند گڈی تے اک پانی دا ٹینکر شامل اے، جد کہ مظاہرین نے سوشلسٹ پارٹی دے ڈپٹیاں تے گڈیاں تے انڈے تے آٹا سٹیا تے ڈپٹیاں نو استعفیٰ دین دا مطالبہ کیتا۔     مظاہرین نے دھات دی رکاوٹ دا اک حصہ ہٹان دی کوشش کرن تے پولیس دے گھیرے دی خلاف ورزی کرن دے بعد احتجاج ودھ گیا۔ مظاہرین نے پتھر، انڈے، بوتلاں تے ہور شیواں سُٹن دے بعد پولیس نے آنسو گیس، مرچ سپرے تے پانی دی توپ دا استعمال کیتا۔   

جھڑپاں  Rama's rhetoric toward the movement became increasingly confrontational as the protests continued. He described some participants as &quot;ignorant&quot;, &quot;delusional&quot; and lacking logic, and later accused parts of the protest movement of online bullying, intimidation and a &quot;fascist spirit&quot; against those who did not join or support the demonstrations.[۱][۲] He also argued that the protests were harming tourism and local economies and framed the movement as partly driven by social-media algorithms, describing the protest square as a &quot;studio&quot; used to produce content and &quot;feed the algorithmمگروں 19 بندیاں نے طبی علاج حاصل کیتا جہناں وچ 15 پولیس افسر تے چار مظاہرین یاں شہری شامل سن۔ توں ودھ مظاہرین نو اسکورٹ کیتا گیا یا حراست وچ لیا گیا، جد کہ کئی وکیلاں نے حراست وچ حد توں ودھ طاقت، بے قاعدہ طریقہ کار تے بدسلوکی دا الزام لایا۔ رپورٹاں تے ویڈیوز وچ پولیس نو نیڑے دے اک کیفے وچ داخل ہوندیاں تے کئی مظاہرین نو ہٹاندے ہوئے وی وکھایا گیا، جہناں وچ کارکن جینٹ پروگنی وی شامل سن، جنہاں نے بعد وچ اک کوٹھڑی دے اندروں الزام لایا کہ اوہناں نوں ہتھکڑیاں نال ماریا گیا سی۔      اس دن بعد چ، مظاہرین وزیر اعظم دے دفتر دے باہر اکٹھے ہوئے تے فیر تھانے نمبر 1 تک مارچ کیتا۔ 3 مائن پیزا سٹریٹ تے، حراست وچ لئے گئے مظاہرین دی رہائی دا مطالبہ کردے ہوئے۔ 

3 جولائ‏ی نو‏‏ں  Rama's rhetoric toward the movement became increasingly confrontational as the protests continued. He described some participants as &quot;ignorant&quot;, &quot;delusional&quot; and lacking logic, and later accused parts of the protest movement of online bullying, intimidation and a &quot;fascist spirit&quot; against those who did not join or support the demonstrations.[۱][۲] He also argued that the protests were harming tourism and local economies and framed the movement as partly driven by social-media algorithms, describing the protest square as a &quot;studio&quot; used to produce content and &quot;feed the algorithmترانا وچ مسلسل چوتیويں احتجاج منعقد ہويا۔ پردھان منتری دے دفتر، تھانے نمبر 1 ولّ ودھن توں پہلاں اکٹھ سکندربیگ چوک توں شروع ہویا۔ 3 تے ترانا پراسیکیوٹر آفس، راما دے استعفے تے 2 جولائی دے جھڑپاں دے بعد حراست وچ لئے گئے لوکاں دی رہائی دے نال باقی مرکزی مطالبات۔ منتظمین نے احتجاج نو 4 جولائی نو اعلان کردہ اک وڈے ملک گیر متحرک کرن دی تمہید دے طور تے پیش کیتا۔    
[[فائل:Flamingo_Revolution_on_4_July_2026.jpg|thumb|تیرانا وچ 4 جولائی نوں مظاہرین]]
4 جولائ‏ی نو‏‏ں ، ترانا وچ مسلسل پینتیسواں احتجاج اک ملک گیر تے پردیسی متحرک ہونے دے طور اُتے منعقد کيتا گیا۔ لکھاں لوکاں نے احتجاج چ حصہ لیا۔  دن دے شروع چ، سرحد پار کرن آلیاں تھاں تے بھاری ٹریفک تے لمیاں قطاراں دی اطلاع ملی، جس چ مورین وی شامل اے، جتھے 11,000 توں ودھ شہری چار گھنٹیاں دے اندر اندر البانیا چ داخل ہو گئے۔ کوسوو بارڈر مینجمنٹ سینٹر دے نوٹس وچ آکھیا گیا اے کہ قطاراں بن گئیاں سن کیونکہ البانیہ دے حکام البانیہ دے علاقے وچ داخل ہون آلے لوکاں نو رجسٹر کر رئے سی، جد کہ ڈائاسپورا گروپ وی موریکان تے دوجے  Rama's rhetoric toward the movement became increasingly confrontational as the protests continued. He described some participants as &quot;ignorant&quot;, &quot;delusional&quot; and lacking logic, and later accused parts of the protest movement of online bullying, intimidation and a &quot;fascist spirit&quot; against those who did not join or support the demonstrations.[۱][۲] He also argued that the protests were harming tourism and local economies and framed the movement as partly driven by social-media algorithms, describing the protest square as a &quot;studio&quot; used to produce content and &quot;feed the algorithmکراسنگ دے ذریعے داخل ہوئے۔    

جولائ‏ی دا احتجاج سکندربیگ چوک تو‏ں شروع ہويا تے وزیر اعظم دے دفتر د‏‏ی طرف دیشموریت ای کومبٹ بولیورڈ دے نال جاری رہیا۔ مظاہرین نے قومی جھنڈے، پلاکارڈ تے اینٹی گورنمنٹ علامتاں نوں اپنے نال لیا، تے رام دے استعفے، اک تکنیکی حکومت، ایس پی اے کے ولوں تحقیقات تے 2 جولائی دی پارلیمنٹ جھڑپاں دے بعد حراست وچ لئے گئے مظاہرین دی رہائی دا مطالبہ جاری رکھیا۔ احتجاج وچ رام د‏‏ی سالگرہ تو‏ں منسلک علامتی کارروائیاں وی شامل سن جنہاں وچ اک نقلی سالگرہ دا کیک تے اک علامتی تابوت شامل ا‏‏ے۔ رام دا اک لمبا مجسمہ وی رسی نال ڈھا دتا گیا سی، اک ایسی کارروائی وچ جس دا موازنہ [[ایسوسی ایٹڈ پریس|ایسوسی ایٹ پریس نے]] 1991 وچ کمیونسٹ رہنما [[انور خوجا|اینور ہوکسہا]] دے مجسمے نوں ڈھا دین نال کیتا۔ &lt;ref name=&quot;AP-4July-symbolism&quot;&gt;{{Cite news|date=4 July 2026|title=Albanians take to the streets in protest for the 35th night in a row|url=https://apnews.com/article/resort-prime-minister-rama-kushner-flamingos-resort-9e2cbb682d9445f2e2d946c44ea2fecd}}&lt;/ref&gt;    وزیر اعظم دے دفتر دے باہر کئی گھنٹیاں دے بعد مظاہرین نے تھانے نمبر 1 تک مارچ کیتا۔ 3 مائن پیزا سٹریٹ تے۔ عمارت دیاں کھڑکیاں دے ٹٹن دے بعد اوتھے کشیدگی پیدا ہو گئی، تے پولیس نے بھیڑ نو منتشر کرن دے لیی پانی Rama's rhetoric toward the movement became increasingly confrontational as the protests continued. He described some participants as &quot;ignorant&quot;, &quot;delusional&quot; and lacking logic, and later accused parts of the protest movement of online bullying, intimidation and a &quot;fascist spirit&quot; against those who did not join or support the demonstrations.[۱][۲] He also argued that the protests were harming tourism and local economies and framed the movement as partly driven by social-media algorithms, describing the protest square as a &quot;studio&quot; used to produce content and &quot;feed the algorithm دا استعمال کیتا۔  

اس توں علاوہ 4 جولائی نوں، وکیل جینٹیان سرجانی نے الزام لایا کہ حراست وچ لئے گئے مظاہرین نیکو قرکج نوں مرگی دے دوریاں دا شکار ہون دے بعد مائن پیزا سٹریٹ دے نیڑے سکیورٹی بلاک وچ رکھے جان دے دوران پولیس نے ماریا سی۔ سرجانی نے دسیا کہ قرکج نے اوہناں نوں خون نال بھرے ہوئے کپڑے وکھائے سن، ضبطیاں دے دوران اوہناں نوں مناسب مدد نہیں ملی سی تے اوہناں دی نظربندی دے بعد توں اوہ بھکھ ہڑتال تے سن۔ بعد وچ قرکج نوں سکیورٹی بلاک توں ایمبولینس راہیں ہسپتال لے جایا گیا، جدکہ اوہناں دے وکیل نے کیہا کہ پیپلز ایڈووکیٹ اتے Rama's rhetoric toward the movement became increasingly confrontational as the protests continued. He described some participants as &quot;ignorant&quot;, &quot;delusional&quot; and lacking logic, and later accused parts of the protest movement of online bullying, intimidation and a &quot;fascist spirit&quot; against those who did not join or support the demonstrations.[۱][۲] He also argued that the protests were harming tourism and local economies and framed the movement as partly driven by social-media algorithms, describing the protest square as a &quot;studio&quot; used to produce content and &quot;feed the algorithm البانیائی ہیلسنکی کمیٹی نوں اطلاع دے دتی گئی سی۔   

5 جولائ‏ی نو‏‏ں ، [[تروپویہ|ٹروپوجے]] وچ نکاج میرٹور دے باشندےآں تے ماحولیاتی کارکناں نے میرتور دریا اُتے تن ڈیماں د‏‏ی تعمیر دے لئی کیش منصوبے دے خلاف احتجاج کيتا ، تے ایہ استدلال کيتا کہ کماں وچ مناسب مشاورت د‏‏ی کمی اے تے اس علاقے د‏‏ی قدرتی تے سیاحتی قدر نو‏‏ں خطرہ ا‏‏ے۔   اسی دن، ترانا عدالت نے 2 جولائی دی پارلیمنٹ جھڑپاں دے بعد حراست وچ لئے گئے 21 لوکاں دے حفاظتی اقدامات دا جائزہ لیا، دو مظاہرین، ایورسٹ بردھی تے اروین گیگا نو گھر وچ نظر بند کر دتا، 14 ہور لوکاں دی رپورٹنگ دی ذمہ داریاں دا حکم دتا تے پنج نو بغیر حفاظتی اقدامات دے رہا کر دتا۔   

5 تے 10 جولائ‏ی دے درمیان ، ترانا وچ روزانہ احتجاج جاری رہیا ، جس وچ مظاہرین نے 2  Rama's rhetoric toward the movement became increasingly confrontational as the protests continued. He described some participants as &quot;ignorant&quot;, &quot;delusional&quot; and lacking logic, and later accused parts of the protest movement of online bullying, intimidation and a &quot;fascist spirit&quot; against those who did not join or support the demonstrations.[۱][۲] He also argued that the protests were harming tourism and local economies and framed the movement as partly driven by social-media algorithms, describing the protest square as a &quot;studio&quot; used to produce content and &quot;feed the algorithmجولائ‏ی دے پولیس دے رد عمل تے نظر بندیاں اُتے رام دے استعفے ، اک عبوری حکومت تے احتساب دے مطالبات نو‏‏ں برقرار رکھیا۔      

اسی عرصے دے دوران، مظاہرین نے ٹرانا دے نیڑے کینی ویسٹ کنسرٹ دے لیی ریاستی بجٹ دے ریزرو فنڈ توں 400 ملین لیک (4.2 ملین یورو) مختص کرن دے حکومت دے فیصلے تے وی رد عمل ظاہر کیتا۔ فوری تے ضروری اقدامات دے لئی آئینی طریقہ کار دا استعمال کردے ہوئے ، 6 جولائ ی نو ں اک معیاری ایکٹ دے ذریعے ونڈ د ی منظوری دتی گئی سی۔  رائٹرز نے رپورٹ دتی کہ اس فیصلے نے احتجاج  Rama's rhetoric toward the movement became increasingly confrontational as the protests continued. He described some participants as &quot;ignorant&quot;, &quot;delusional&quot; and lacking logic, and later accused parts of the protest movement of online bullying, intimidation and a &quot;fascist spirit&quot; against those who did not join or support the demonstrations.[۱][۲] He also argued that the protests were harming tourism and local economies and framed the movement as partly driven by social-media algorithms, describing the protest square as a &quot;studio&quot; used to produce content and &quot;feed the algorithmدے درمیان عوامی غصے وچ اضافہ کیتا ، جدو ں کہ راما نے تقریب د ی منسوخی نو ں روکنے دے لئی ضروری فنڈنگ دا دفاع کیتا تے دلیل دتی کہ اس تو ں گھٹ تو ں گھٹ 100 ملین یورو د ی آمدنی پیدا ہوئے گی۔ جولائی دے احتجاج وچ، کارکناں نے کاروباراں دے آن لائن جائزیاں تے پولیس دی کارروائی دے نال کنسرٹ دی فنڈنگ دی مذمت کیتی۔  

اپوزیشن گروپاں  Rama's rhetoric toward the movement became increasingly confrontational as the protests continued. He described some participants as &quot;ignorant&quot;, &quot;delusional&quot; and lacking logic, and later accused parts of the protest movement of online bullying, intimidation and a &quot;fascist spirit&quot; against those who did not join or support the demonstrations.[۱][۲] He also argued that the protests were harming tourism and local economies and framed the movement as partly driven by social-media algorithms, describing the protest square as a &quot;studio&quot; used to produce content and &quot;feed the algorithmنے بعد چ ونڈ لئی قانونی چیلنجاں دا پیچھا کیتا۔ جولائ‏ی نو‏‏ں ، لیوزیا شکیپیریا بیہٹ نے آئینی عدالت نو‏‏ں اک درخواست جمع کروائی جس وچ معیاری ایکٹ نو‏‏ں منسوخ کرنے د‏‏ی درخواست کيتی گئی۔  13 جولائ‏ی نو‏‏ں ، ڈیموکریٹک پارٹی دے پارلیمانی گروپ نے راما تے ثقافت دے وزیر بلینڈی گونکشجا دے خلاف ایس پی اے کے وچ مجرمانہ شکایت درج کروائی۔ شکایت وچ ونڈ دے سلسلے وچ عہدے دا غلط استعمال تے عوامی خریداری وچ مساوات دی خلاف ورزی دا الزام لایا گیا اے; الزاماں دا فیصلہ نئیں کیتا گیا سی۔ 

11 جولائ‏ی نو‏‏ں ،  Rama's rhetoric toward the movement became increasingly confrontational as the protests continued. He described some participants as &quot;ignorant&quot;, &quot;delusional&quot; and lacking logic, and later accused parts of the protest movement of online bullying, intimidation and a &quot;fascist spirit&quot; against those who did not join or support the demonstrations.[۱][۲] He also argued that the protests were harming tourism and local economies and framed the movement as partly driven by social-media algorithms, describing the protest square as a &quot;studio&quot; used to produce content and &quot;feed the algorithmمسلسل 42واں احتجاج ترانا وچ اک ہور ہفتہ دے طور اُتے ملک گیر تے ڈائاسپورا متحرک کرنے دے طور اُتے منعقد کيتا گیا۔ مظاہرین نے سکندربیگ چوک وچ جمع ہوئے تے وزیر اعظم دے دفتر د‏‏ی طرف مارچ کیتا ، جدو‏ں کہ منتظمین نے کہیا کہ البانیائی ڈائاسپورا دے ارکان اک بار فیر مظاہرے وچ شامل ہون گے۔ بلکن ویب نے رپورٹ دتی کہ مظاہرین نے راما دے استعفے دا مطالبہ جاری رکھیا تے ترانا د‏‏ی کئی اہ‏م سڑکاں اُتے مارچ کیتا ، بعد وچ ڈرون فوٹیج وچ دارالحکومت د‏‏ی گلیاں وچ دسیاں ہزاراں شرکاء نو‏‏ں دکھایا گیا۔  

12–19 جولائ‏ی نو‏‏ں ، ترانا وچ مسلسل تیہويں تو‏ں پنجاہويں احتجاج منعقد ہوئے۔ مظاہرین نے سکندربیگ چوک وچ جمع ہوئے ، وزیر اعظم دے دفتر تک جاری رکھیا تے وسطی ترانا دے ذریعے مارچ کیتا ، رام دے استعفے دے لئی اپنے مطالبات نو ں برقرار رکھدے ہوئے۔          13 جولائی نوں، وکیل تے کارکن الٹین گوکسج نے اسٹیٹ پولیس دے ڈائریکٹر سکیندر ہیٹا دے خلاف ایس پی اے کے دے نال اک فوجداری شکایت وی درج کروائی، جہدے وچ پولیس دے منفی جائزیاں دے سلسلے وچ عہدے دے غلط استعمال تے  Rama's rhetoric toward the movement became increasingly confrontational as the protests continued. He described some participants as &quot;ignorant&quot;, &quot;delusional&quot; and lacking logic, and later accused parts of the protest movement of online bullying, intimidation and a &quot;fascist spirit&quot; against those who did not join or support the demonstrations.[۱][۲] He also argued that the protests were harming tourism and local economies and framed the movement as partly driven by social-media algorithms, describing the protest square as a &quot;studio&quot; used to produce content and &quot;feed the algorithmغیر قانونی ظلم و ستم دا الزام لایا گیا سی۔ کاروبار; الزاماں دا فیصلہ نئیں کیتا گیا سی۔ 

20 جولائ‏ی نو‏‏ں ، اک مکمل اجلاس دے دوران البانیہ د‏‏ی پارلیمنٹ دے باہر اک احتجاج منعقد کيتا گیا۔ مظاہرین سائیڈ تے مین اینٹریز دے نیڑے اکٹھے ہوئے، جتھے اضافی پولیس یونٹاں تے دھاتی رکاوٹاں تعینات کیتیاں گئیاں سن، تے رام دے استعفے تے رام تے بیلندا بالوکو دی تحقیقات دے مطالبات نو بار بار کیتا۔   کجھ مظاہرین نے سرکاری عہدیداراں تے ڈپٹیاں دے ناں نال نشان لگے ہوئے انڈے لے کے چلے گئے تے قانون سازاں دیاں گڈیاں تے انڈے سُٹے؛ ایم پی وانگجل ڈولے نوں وی نشانہ بنایا گیا جدوں اوہ پارلیمنٹ وچ داخل ہوئے۔   پارلیمنٹ دے  Rama's rhetoric toward the movement became increasingly confrontational as the protests continued. He described some participants as &quot;ignorant&quot;, &quot;delusional&quot; and lacking logic, and later accused parts of the protest movement of online bullying, intimidation and a &quot;fascist spirit&quot; against those who did not join or support the demonstrations.[۱][۲] He also argued that the protests were harming tourism and local economies and framed the movement as partly driven by social-media algorithms, describing the protest square as a &quot;studio&quot; used to produce content and &quot;feed the algorithmباہر اک وڈا احتجاج 23 جولائی تک اعلان کیتا گیا سی، جو گرمیاں دی چھٹی توں پہلے آخری مکمل اجلاس دے نال میل کھاندا سی۔ 

== بین الاقوامی احتجاج ==
[[فائل:(20260621_164613782_HDR)_Flamingo_Revolution_Berlin.jpg|thumb|[[برلن]] وچ 21 جون نوں البانی ڈائاسپورا ولوں ریلی]]
یورپ، شمالی Rama's rhetoric toward the movement became increasingly confrontational as the protests continued. He described some participants as &quot;ignorant&quot;, &quot;delusional&quot; and lacking logic, and later accused parts of the protest movement of online bullying, intimidation and a &quot;fascist spirit&quot; against those who did not join or support the demonstrations.[۱][۲] He also argued that the protests were harming tourism and local economies and framed the movement as partly driven by social-media algorithms, describing the protest square as a &quot;studio&quot; used to produce content and &quot;feed the algorithm امریکہ تے [[آسٹریلیا]] چ البانی ڈائاسپورا کمیونٹیز دے وچکار کئی یکجہتی ریلیاں دا اعلان کیتا گیا تے بعد چ منعقد کیتا گیا، جد کہ دوجے شہراں لئی ہور احتجاجی کالاں گردش کیتیاں گئیاں۔  ابتدائی بین الاقوامی ریلیاں تے احتجاجی کالاں وچ 5 جون نو‏‏ں برلن ، میونخ تے اسٹاک ہوم شامل سن ؛ لندن، میلان، فلورنس، نیویارک شہر، واشنگٹن، ڈی سی، تے ٹورنٹو 6 جون نوں؛ برسلز، بولوگنا تے سکوپے 7 جون نوں؛ تے 15 جون لئی اک ہور نیویارک اجتماع دا اعلان کیتا گیا۔  

7 جون نو‏‏ں ، لندن ، برسلز ، ہیمبرگ ، میلان ، نیویارک شہر تے برن سمیت متعدد شہراں وچ ڈائاسپورا احتجاج وی منعقد کيتا گیا ، جس وچ شرکاء نے منصوبہ بند پیش رفت  Rama's rhetoric toward the movement became increasingly confrontational as the protests continued. He described some participants as &quot;ignorant&quot;, &quot;delusional&quot; and lacking logic, and later accused parts of the protest movement of online bullying, intimidation and a &quot;fascist spirit&quot; against those who did not join or support the demonstrations.[۱][۲] He also argued that the protests were harming tourism and local economies and framed the movement as partly driven by social-media algorithms, describing the protest square as a &quot;studio&quot; used to produce content and &quot;feed the algorithmنو‏‏ں سنبھالنے د‏‏ی حکومت د‏‏ی مخالفت کيتی تے زیادہ شفافیت تے احتساب دا مطالبہ کيتا۔  [[یورپ]] تے شمالی امریکہ دے 17 شہراں وچ 14 جون نوں ہور بیک وقت ریلیاں دی منصوبہ بندی کیتی گئی سی، جنہاں وچ [[نیو یارک شہر|نیویارک شہر]] ، [[شکاگو]] ، [[بوسٹن]] ، [[مشیگن|مشی گن]] [[ٹورانٹو|،]] [[برلن|ٹورانٹو]] ، [[میونخ|برلن]] ، [[کلون|میونخ]] ، کولن، [[سٹٹگارٹ]] ، [[ایتھنز]] ، [[جینوآ|جینوا]] ، فینزا ، [[ہیگ|دی ہیگ]] ، [[شٹراسبرگ|اسٹراسبرگ]] ، [[ویآنا|وینابرگ]] ، وینس، [[اوسلو|اولونس]] تے [[اوڈینس|اولوسن]] شامل ہن۔  

جون وچ قومی احتجاج وچ Rama's rhetoric toward the movement became increasingly confrontational as the protests continued. He described some participants as &quot;ignorant&quot;, &quot;delusional&quot; and lacking logic, and later accused parts of the protest movement of online bullying, intimidation and a &quot;fascist spirit&quot; against those who did not join or support the demonstrations.[۱][۲] He also argued that the protests were harming tourism and local economies and framed the movement as partly driven by social-media algorithms, describing the protest square as a &quot;studio&quot; used to produce content and &quot;feed the algorithm شامل ہون لئی لندن توں ٹرانا جان آلے البانیائی پردیسیاں دے مربوط سڑک دے سفر وچ شامل اک شہری تحریک ہوئی۔  اگرچہ ایہ سفر چند دن تک جاری رہیا لیکن مقصد 20 جون نو‏‏ں منظم احتجاج دے لئی ترانا وچ ہونا سی۔ قافلے نے [[لندن]] توں 45 آٹوموبیلاں دے نال سفر کرنا شروع کیتا۔ بعد چ، [[بیلجیم]] ، [[جرمنی]] ، [[آسٹریا]] ، [[ہنگری]] تے دوجے یورپی ملکاں توں ہور آٹوموبیلاں نے موٹر کیڈ چ شمولیت اختیار کیتی، تے فیر [[شکودر|شکوڈر دے]] نیڑے البانیہ دے علاقے چ داخل ہو گئیاں۔  ترانا پہنچن دے بعد، موٹر کیڈ لاپراکے پہنچی، تے فیر اس دے شرکاء نے پیدل وزیر اعظم دے دفتر تک مارچ کیتا۔

=== یورپ ===
[[فائل:Albanian_protestors_London.jpg|thumb|240x240px|[[لندن]] چ البانیہ دے سفارت خانے دے باہر البانیائی مظاہرین، 7 جون 2026]]
6 جون نو‏‏ں ، [[ویآنا|ویانا]] وچ البانیائیاں نے البانیہ د‏‏ی حکومت دے خلاف احتجاج کيتا ، &quot;البانیا فروخت دے لئی نئيں اے &quot; جداں پلاکارڈ لے ک‏ے رام دے استعفیٰ دے نعرے لگائے۔  7 جون نو‏‏ں ، لوک [[البانیا|البانیہ]] وچ احتجاج د‏‏ی حمایت وچ برسلز وچ [[یورپی یونین]] دے ہیڈ کوارٹر دے نیڑے جمع ہوئے ، البانیہ دے جھنڈے تے پلاکارڈ لے ک‏ے ماحولیاتی تحفظ تے Rama's rhetoric toward the movement became increasingly confrontational as the protests continued. He described some participants as &quot;ignorant&quot;, &quot;delusional&quot; and lacking logic, and later accused parts of the protest movement of online bullying, intimidation and a &quot;fascist spirit&quot; against those who did not join or support the demonstrations.[۱][۲] He also argued that the protests were harming tourism and local economies and framed the movement as partly driven by social-media algorithms, describing the protest square as a &quot;studio&quot; used to produce content and &quot;feed the algorithm منصوبہ بند ترقی اُتے شفافیت دا مطالبہ کردے سن ۔  8 جون نو‏‏ں ، [[صوفیہ]] وچ آندرے رالیف دے زیر اہتمام احتجاج دے دوران ، مظاہرین نے [[یورپی یونین|یورپی یونین نو]] ‏‏ں فوری طور اُتے کارروائی کرنے تے البانیہ وچ مظاہرین دا ساتھ دینے دا مطالبہ کيتا۔  13 جون نو‏‏ں ، البانیا وچ احتجاج د‏‏ی حمایت وچ البانیہ دے لوک جھنڈے تے فلامینگو د‏‏ی علامتاں دے نال [[لیون (فرانس)|لیون]] وچ جمع ہوئے۔ 

5 جون نو‏‏ں ، کئی سو مظاہرین [[برلن]] وچ البانیہ دے سفارت خانے دے نیڑے اس منصوبے دے خلاف احتجاج کرنے دے لئی جمع ہوئے ، جدو‏ں کہ پنشن ، کم کرنے دے حالات ، تعلیم تے نوجواناں نو‏‏ں متاثر کرنے والی حکومتی پالیسیاں دے بارے وچ وی خدشات ظاہر کیتے۔  &lt;ref&gt;{{Cite news|date=5 June 2026|title=The &quot;Flamingo Revolution&quot; arrives in Berlin, hundreds of Albanians gathered near the Albanian embassy against the project in Zvërnec|url=https://www.gazetaexpress.com/en/revolucioni-i-flamingos-2mberrin-ne-berlin-qindra-shqiptare-u-mblodhen-prane-ambasades-shqiptare-kunder-projektit-ne-zvernec/|work=[[Gazeta Express]]}}&lt;/ref&gt; اسی دن ، [[میونخ]] وچ البانیہ دے قونصلیٹ دے نیڑے اک ہور ریلی منعقد کيتی گئی ، جس وچ &quot;فطرت دے لئی ، انصاف دے لئی ، البانیہ دے لئی&quot; دا مطالبہ کيتا گیا سی۔  7 جون نوں، [[ہامبرگ|ہیمبرگ]] ، [[سٹٹگارٹ]] تے [[ہائیڈلبرگ|ہیڈلبرگ]] چ وی ڈائاسپورا احتجاج منعقد کیتا گیا۔    13 جون نو‏‏ں ، درجناں البانیائی [[نیورمبرگ]] وچ ڈائاسپورا احتجاج دے حصے دے طور اُتے جمع ہوئے۔  14 جون نو‏‏ں ، ترانا وچ مظاہرےآں دے نال میونخ وچ البانیائیاں نے اک ہور احتجاج کيتا ، جس Rama's rhetoric toward the movement became increasingly confrontational as the protests continued. He described some participants as &quot;ignorant&quot;, &quot;delusional&quot; and lacking logic, and later accused parts of the protest movement of online bullying, intimidation and a &quot;fascist spirit&quot; against those who did not join or support the demonstrations.[۱][۲] He also argued that the protests were harming tourism and local economies and framed the movement as partly driven by social-media algorithms, describing the protest square as a &quot;studio&quot; used to produce content and &quot;feed the algorithm وچ &quot; جیل وچ راما ، جیل وچ بریشا&quot; دے نعرے لگائے گئے۔  اسی دن، کئی سو لوکاں نے [[کلون|کولن]] چ اک مظاہرے چ حصہ لیا۔ 

16 جون نو‏‏ں ، مشرقی  Rama's rhetoric toward the movement became increasingly confrontational as the protests continued. He described some participants as &quot;ignorant&quot;, &quot;delusional&quot; and lacking logic, and later accused parts of the protest movement of online bullying, intimidation and a &quot;fascist spirit&quot; against those who did not join or support the demonstrations.[۱][۲] He also argued that the protests were harming tourism and local economies and framed the movement as partly driven by social-media algorithms, describing the protest square as a &quot;studio&quot; used to produce content and &quot;feed the algorithmکمیٹی د‏‏ی سالانہ کانفرنس دے دورے دے دوران رام نو‏‏ں برلن وچ البانیہ دے مظاہرین نے سامنا کيتا۔ جدوں اوہ تقریب توں باہر نکلے تے مظاہرین نے &quot;ایدی راما، غدار، جلد از جلد استعفیٰ دے&quot;، &quot;شرم کرو&quot;، &quot;منصوبہ منسوخ کرو&quot; تے &quot;قانون منسوخ کرو&quot; سمیت نعرے لائے؛ رام نے اپنی گڈی چ وڑن توں پہلاں مظاہرین ول ہتھ ہلایا۔  

یکم جولائی نوں، رام نوں  Rama's rhetoric toward the movement became increasingly confrontational as the protests continued. He described some participants as &quot;ignorant&quot;, &quot;delusional&quot; and lacking logic, and later accused parts of the protest movement of online bullying, intimidation and a &quot;fascist spirit&quot; against those who did not join or support the demonstrations.[۱][۲] He also argued that the protests were harming tourism and local economies and framed the movement as partly driven by social-media algorithms, describing the protest square as a &quot;studio&quot; used to produce content and &quot;feed the algorithmجرمنی چ البانیائی ڈائاسپورا دے مظاہرین نے فیر ملاقات کیتی، اس وار [[ڈسلڈورف]] چ، جتھے اوہ شمالی رائن ویسٹفالیا دے وزیر صدر ہینڈرک وسٹ دے نال ملاقات لئی سفر کیتا سی۔ قومی علامتاں لے کے البانیہ دے مظاہرین دا اک گروپ اجلاس دے آغاز تے جمع ہویا تے رام دے استعفے دا مطالبہ کیتا۔ بلکن ویب نے رپورٹ دتی کہ مظاہرین نے انہاں قوانین دے خلاف پلے کارڈ تے نعرے وی اٹھائے جو انہاں دے مطابق عوامی اثاثےآں د ی نجکاری دے حق وچ سن ، جس نے ڈسلڈورف احتجاج نو ں ترانا وچ ہونے والے وسیع مظاہریاں تو ں جوڑیا۔ 

جون نو، البانیائی تارکین وطن تے  Rama's rhetoric toward the movement became increasingly confrontational as the protests continued. He described some participants as &quot;ignorant&quot;, &quot;delusional&quot; and lacking logic, and later accused parts of the protest movement of online bullying, intimidation and a &quot;fascist spirit&quot; against those who did not join or support the demonstrations.[۱][۲] He also argued that the protests were harming tourism and local economies and framed the movement as partly driven by social-media algorithms, describing the protest square as a &quot;studio&quot; used to produce content and &quot;feed the algorithmیکجہتی دے کارکناں نے سنٹگما اسکوائر ، [[ایتھنز]] چ مظاہرہ کیتا، جس چ محفوظ وجوسا-نارٹا ویٹ لینڈز تے زورنیک ساحلی پٹی دے نیڑے منصوبہ بند سیاحتی ترقی دی مخالفت کیتی گئی۔ شرکاء نے تحریک نال منسلک بینر تے فلامنگو علامتاں لے کے چلیاں۔   13 جون نو‏‏ں [[ڈبلن]] وچ لوگ جمع ہوئے تے رام د‏‏ی حکومت دے خلاف احتجاج کیتا تے اس دے استعفے دا مطالبہ کيت‏‏ا۔ 

6 جون نو‏‏ں ، تقریباً 2000 افراد [[میلان]] وچ احتجاج وچ شامل ہونے دے لئی جمع ہوئے ، انہاں دے ہتھاں وچ نشانات سن ، قومی گانے گاندے ہوئے تے البانیہ د‏‏ی حکومت دے خلاف نعرے لگائے گئے سن ۔ &lt;ref&gt;{{Cite news|last=Shulku|first=Ervin|date=6 June 2026|title=Albanian Community In Italy Supports Flamingo Revolution|url=https://www.reutersconnect.com/item/albanian-community-in-italy-supports-flamingo-revolution/dGFnOnJldXRlcnMuY29tLDIwMjY6bmV3c21sX01UMVpVTUEwMDBGNEJOUEI|agency=[[Reuters]]}}&lt;/ref&gt;  ايس‏ے دن [[فلورنس]] وچ اسی طرح دے احتجاج دے لئی 450 افراد جمع ہوئے۔  7 جون نوں، سینکڑیاں البانیائی [[بولونا|بولونیا]] چ اکٹھے ہوئے، ایڈی راما دے خلاف نعرے لائے تے منصوبہ بند ریزورٹ منصوبے دی مخالفت کیتی۔  14 جون نوں، اٹلی چ ڈائاسپورا ریلیاں جاری رہیاں۔ [[جینوآ|جینوا]] تے فینزا نو 14 جون دے منصوبہ بند اجتماعات چ درج کیتا گیا سی، جد کہ [[روم]] تے [[پیسا]] چ وی احتجاج منعقد کیتا گیا سی، جتھے شرکاء نے البانیائی جھنڈے تے پلے کارڈز لے کے البانیہ دی حکومت دے استعفے دا مطالبہ کیتا۔   

4 جون نو‏‏ں ، کارکناں تے شہریاں نے البانیہ وچ احتجاج دے نال یکجہتی وچ [[پریسٹینا]] وچ البانیہ دے سفارت خانے دے باہر جمع ہوئے۔ انہاں نے محفوظ قدرتی علاقیاں وچ منصوبہ بند مداخلتاں دی مخالفت کیتی تے تنقید کیتی جہنوں انہاں نے عوامی تھاواں دی نجکاری دے طور تے بیان کیتا۔  7 جون نو‏‏ں ، البانیائیاں نے [[ہیگ]] وچ البانیہ د‏‏ی حکومت تے زورنیک وچ منصوبہ بند ترقی دے خلاف احتجاج کيتا ، جس وچ &quot;البانیہ فروخت دے لئی نئيں اے &quot; سمیت نعرےآں دا استعمال کيتا گیا۔  7 جون نوں، اک یکجہتی احتجاج [[سکوپئے|سکوپے]] چ، مقدونیہ چوک تے، تحریک نال جڑے بین Rama's rhetoric toward the movement became increasingly confrontational as the protests continued. He described some participants as &quot;ignorant&quot;, &quot;delusional&quot; and lacking logic, and later accused parts of the protest movement of online bullying, intimidation and a &quot;fascist spirit&quot; against those who did not join or support the demonstrations.[۱][۲] He also argued that the protests were harming tourism and local economies and framed the movement as partly driven by social-media algorithms, describing the protest square as a &quot;studio&quot; used to produce content and &quot;feed the algorithm الاقوامی احتجاجی کیلنڈر دے حصے دے طور تے درج کیتا گیا سی۔ 

5 جون نو‏‏ں ، [[سٹاکہوم|اسٹاک ہوم]] وچ &quot;وجوسا نارتا نو‏‏ں بچاؤ&quot; دے ناں تو‏ں اک احتجاج منعقد کيتا گیا۔  13 جون نو‏‏ں ، اسٹاک ہوم وچ البانیائی ڈائاسپورا نے اک بار فیر احتجاج کيتا ، &quot;رام استعفیٰ&quot; تے &quot;رام جیل وچ&quot; دے نعرے لگائے تے البانیہ د‏‏ی حکومت اُتے ملک فروخت کرنے دا الزام عائد کيتا۔  7 جون نو‏‏ں ، لوک [[برن]] وچ کئی یورپی تے شمالی امریکی شہراں وچ منعقد ہونے والے وسیع ڈائاسپورا احتجاج دے حصے دے طور اُتے جمع ہوئے۔  13 جون نو‏‏ں ، برن وچ البانیہ دے سفارت خانے دے باہر اک ہور احتجاج منعقد کيتا گیا ، جس وچ شرکاء نے راما دے استعفے دا  Rama's rhetoric toward the movement became increasingly confrontational as the protests continued. He described some participants as &quot;ignorant&quot;, &quot;delusional&quot; and lacking logic, and later accused parts of the protest movement of online bullying, intimidation and a &quot;fascist spirit&quot; against those who did not join or support the demonstrations.[۱][۲] He also argued that the protests were harming tourism and local economies and framed the movement as partly driven by social-media algorithms, describing the protest square as a &quot;studio&quot; used to produce content and &quot;feed the algorithmمطالبہ کيتا۔ 

6 جون نو‏‏ں ، البانیائی ڈائاسپورا دے ارکان [[لندن]] وچ البانیہ دے سفارت خانے دے باہر جمع ہوئے تے منصوبہ بند ریزورٹ د‏‏ی ترقی دے خلاف احتجاج کردے نيں تے راما دے استعفے دا مطالبہ کردے ني‏‏‏‏ں۔  احتجاج اگلے دن وی جاری رہیا ، جدو‏ں برطانیہ وچ رہنے والے البانیائی لوک سفارت خانے دے باہر قومی جھنڈے تے پلاکارڈز لے ک‏ے ماحولیاتی تحفظ ، شفافیت تے رام دے استعفے دا مطالبہ کردے ہوئے دوبارہ جمع ہوئے۔   13 جون نو‏‏ں ، لندن وچ البانیائی لوک اک بار فیر فلامنگو د‏‏ی علامتاں تے البانیائی جھنڈےآں دے نال جمع ہوئے جو وسیع ڈائاسپورا متحرک  Rama's rhetoric toward the movement became increasingly confrontational as the protests continued. He described some participants as &quot;ignorant&quot;, &quot;delusional&quot; and lacking logic, and later accused parts of the protest movement of online bullying, intimidation and a &quot;fascist spirit&quot; against those who did not join or support the demonstrations.[۱][۲] He also argued that the protests were harming tourism and local economies and framed the movement as partly driven by social-media algorithms, describing the protest square as a &quot;studio&quot; used to produce content and &quot;feed the algorithmکرنے دے حصے دے طور اُتے ا‏‏ے۔ 

=== شمالی امریکہ ===
[[فائل:Flamingo_Revolution_rally_in_Toronto,_June_6,_2026_(2).jpg|thumb|6 جون نوں [[ٹورانٹو]] وچ البانی ڈائاسپورا ولوں ریلی]]
6 جون نو‏‏ں ، [[ٹورانٹو|ٹورنٹو]] وچ لوکاں نے احتجاج وچ حصہ لیا ، لال تے سیاہ لباس پہنے ہوئے سن تے البانیہ دے جھنڈے چکے ہوئے سن جدو‏ں کہ وزیر اعظم ایڈی راما نو ‏‏ں استعفیٰ دینے دا مطالبہ کيتا گیا سی۔  ٹورانٹو نو‏‏ں وی انہاں شہراں وچ درج کیتا گیا سی Rama's rhetoric toward the movement became increasingly confrontational as the protests continued. He described some participants as &quot;ignorant&quot;, &quot;delusional&quot; and lacking logic, and later accused parts of the protest movement of online bullying, intimidation and a &quot;fascist spirit&quot; against those who did not join or support the demonstrations.[۱][۲] He also argued that the protests were harming tourism and local economies and framed the movement as partly driven by social-media algorithms, describing the protest square as a &quot;studio&quot; used to produce content and &quot;feed the algorithm جتھ‏ے 14 جون دے لئی ہور ڈائاسپورا ریلیاں دا منصوبہ بنایا گیا سی۔ 

6 جون نو‏‏ں ، اک اندازے دے مطابق 1،500 تو‏ں 2،000 افراد [[نیو یارک شہر|نیویارک شہر]] وچ البانیہ دے قونصل خانے دے باہر ویجوسا-نارتا ویٹ لینڈز د‏‏ی حفاظت د‏‏ی حمایت تے منصوبہ Rama's rhetoric toward the movement became increasingly confrontational as the protests continued. He described some participants as &quot;ignorant&quot;, &quot;delusional&quot; and lacking logic, and later accused parts of the protest movement of online bullying, intimidation and a &quot;fascist spirit&quot; against those who did not join or support the demonstrations.[۱][۲] He also argued that the protests were harming tourism and local economies and framed the movement as partly driven by social-media algorithms, describing the protest square as a &quot;studio&quot; used to produce content and &quot;feed the algorithm بند ریزورٹ منصوبے د‏‏ی مخالفت وچ جمع ہوئے۔ اک دوجا نیویارک اکٹھ 14 جون نوں منعقدہ کیتا گیا سی۔  اسی دن ، البانیائی ڈائاسپورا دے ارکان وی [[واشنگٹن ڈی سی]] وچ البانیائی سفارت خانے دے باہر جمع ہوئے ، تے رام تے حکومت دے استعفے دا مطالبہ کردے ہوئے۔  28 جون نوں، واٹر بری، کنیکٹیکٹ چ اک وڈا احتجاج ہویا جہدے چ بنیادی طور تے البانی ڈائاسپورا دے ارکان شامل سن۔ 

12 جولائ‏ی نو‏‏ں Rama's rhetoric toward the movement became increasingly confrontational as the protests continued. He described some participants as &quot;ignorant&quot;, &quot;delusional&quot; and lacking logic, and later accused parts of the protest movement of online bullying, intimidation and a &quot;fascist spirit&quot; against those who did not join or support the demonstrations.[۱][۲] He also argued that the protests were harming tourism and local economies and framed the movement as partly driven by social-media algorithms, describing the protest square as a &quot;studio&quot; used to produce content and &quot;feed the algorithm ، کئی ریاستاں دے البانیائی امریکی البانیہ وچ مسلسل تیہويں احتجاج د‏‏ی حمایت وچ نیویارک وچ اقوام متحدہ دے ہیڈ کوارٹر دے باہر جمع ہوئے۔ مظاہرین نے تحریک دے متنازعہ قوانین نو‏‏ں منسوخ کرنے ، سیاسی تے انتخابی اصلاحات ، غیر جماعتی عبوری حکومت تے رام دے استعفے دے لئی تحریک دے مطالبات نو‏‏ں دہرایا۔ 

=== اوشینیا ===
13 جون  Rama's rhetoric toward the movement became increasingly confrontational as the protests continued. He described some participants as &quot;ignorant&quot;, &quot;delusional&quot; and lacking logic, and later accused parts of the protest movement of online bullying, intimidation and a &quot;fascist spirit&quot; against those who did not join or support the demonstrations.[۱][۲] He also argued that the protests were harming tourism and local economies and framed the movement as partly driven by social-media algorithms, describing the protest square as a &quot;studio&quot; used to produce content and &quot;feed the algorithmنو‏‏ں ، لوک [[میلبورن]] وچ البانیہ وچ احتجاج د‏‏ی حمایت وچ اکٹھے ہوئے تے وزیر اعظم ایڈی راما دے استعفے تے حکومت وچ تبدیلی دا مطالبہ کيتا۔ 

== رد عمل ==

=== حکومت ===

==== ایڈی راما ====
وزیر اعظم  Rama's rhetoric toward the movement became increasingly confrontational as the protests continued. He described some participants as &quot;ignorant&quot;, &quot;delusional&quot; and lacking logic, and later accused parts of the protest movement of online bullying, intimidation and a &quot;fascist spirit&quot; against those who did not join or support the demonstrations.[۱][۲] He also argued that the protests were harming tourism and local economies and framed the movement as partly driven by social-media algorithms, describing the protest square as a &quot;studio&quot; used to produce content and &quot;feed the algorithmایڈی راما نے منصوبہ بند ترقی دا دفاع کردے ہوئے عوامی جائیداد دے غیر قانونی طور اُتے منتقلی دے الزامات نو‏‏ں مسترد کردے ہوئے کہیا کہ منصوبے وچ شامل زمین نجی مالکان نے قانونی طور اُتے حاصل کيتی ا‏‏ے۔  2 جون نو‏‏ں ، انہاں نے اس منصوبے نو‏‏ں منسوخ کرنے د‏‏ی کالاں نو‏‏ں مسترد کردتا ، تے سی نیوز نو‏‏ں دسیا کہ &quot;کوئی موقع نئيں اے &quot; جدو‏ں کہ اوہ عہدے اُتے رہندے نيں ، سرمایہ کاری بند ہوجائے گی تے اسنو‏ں البانیہ دے سیاحت دے شعبے دے لئی اک وڈی غیر ملکی سرمایہ کاری دے طور اُتے پیش کردے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref name=&quot;SeeNews&quot;&gt;{{Cite news|title='No chance' to cancel Kushner's resort project in Albania – PM|url=https://seenews.com/news/no-chance-to-cancel-kushners-resort-project-in-albania-pm-1295784}}&lt;/ref&gt; [[ایسوسی ایٹڈ پریس|ایسوسی ایٹ پریس نے]] راما دے حوالے نال وی آکھیا کہ البانیا نوں 4 ارب یورو دی سرمایہ کاری کرن آلے شراکت داراں دے منصوبے توں خوفزدہ نئیں ہونا چاہیدا۔ &lt;ref name=&quot;AP-3June&quot;&gt;{{Cite news|last=Cimili|first=Zana|date=4 June 2026|title=What to know about the growing opposition to Trump family-linked resort in Albania|url=https://apnews.com/article/albania-kushner-trump-development-protest-tourism-sazan-8d7d0e216c28d23fe1b2e51cbb05b926}}&lt;/ref&gt;

راما نے ابتدائی طور اُتے مظاہریاں دے سائز تے اہمیت نو‏‏ں کم تو‏ں کم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ، تے کہیا کہ شرکت رپورٹ تو‏ں کدرے کم اے تے بین الاقوامی میڈیا تے سوشل نیٹ ورکس اُتے اس مسئلے دے آس پاس &quot;ڈیجیٹل ہسٹیریا&quot; پیدا کرنے دا الزام عائد کيتا۔  اس نے ایہ وی تجویز کیتا کہ غیر ملکی میڈیا تے بیرونی مفادات احتجاج نو ودھا رئے سن یا اس توں استحصال کر رئے سی۔ انٹرویو تے عوامی بیانات وچ، راما نے مظاہریاں نو البانیہ تے اسرائیل دے دشمناں ولوں استعمال ہون آلی &quot; ہائبرڈ جنگ &quot; دا حصہ قرار دتا، خاص طور تے ایران دا حوالہ دیندے ہوئے، جد کہ البانیائی میڈیا تے مبصرین نے سرکاری یا حکومت دے حامی داستاناں دا اک سلسلہ رپورٹ کیتا جہدے وچ احتجاج نو یونانی، سربیا، روسی تے ایرانی  Rama's rhetoric toward the movement became increasingly confrontational as the protests continued. He described some participants as &quot;ignorant&quot;, &quot;delusional&quot; and lacking logic, and later accused parts of the protest movement of online bullying, intimidation and a &quot;fascist spirit&quot; against those who did not join or support the demonstrations.[۱][۲] He also argued that the protests were harming tourism and local economies and framed the movement as partly driven by social-media algorithms, describing the protest square as a &quot;studio&quot; used to produce content and &quot;feed the algorithmمفادات سمیت غیر ملکی اداکاراں نال جوڑیا گیا۔    [[وزارت امور خارجہ ایران|ایرانی وزارت خارجہ]] دے ترجمان اسماعیل بغائی نے اس الزام دی تردید کردے ہوئے اس نوں &quot;ہسن آلا الزام&quot; تے عوامی مطالبات نو موڑن دا طریقہ قرار دتا۔ 

جدوں احتجاج جاری رہیا تے رام دی تحریک دے بارے چ بیان بازی ودھدی گئی۔ انہاں نے کچھ شرکاء نو‏‏ں &quot;جاہل&quot; ، &quot;واہمی&quot; تے منطق تو‏ں محروم قرار دتا ، تے بعد وچ احتجاجی تحریک دے کچھ حصےآں اُتے آن لائن بدمعاشی ، دھمکیاں تے انہاں لوکاں دے خلاف &quot;فاشسٹ روح&quot; دا الزام عائد کيتا جو مظاہریاں وچ شامل نئيں ہوئے یا اس د‏‏ی حمایت نئيں کردے سن ۔   اس نے ایہ وی دلیل دتی کہ احتجاج سیاحت تے مقامی معیشتاں نو نقصان پہنچا رہیا اے تے اس تحریک نو جزوی طور تے سوشل میڈیا الگورتھم دے ذریعہ چلن آلے دے طور تے فریم کیتا، احتجاج دے چوک نو Rama's rhetoric toward the movement became increasingly confrontational as the protests continued. He described some participants as &quot;ignorant&quot;, &quot;delusional&quot; and lacking logic, and later accused parts of the protest movement of online bullying, intimidation and a &quot;fascist spirit&quot; against those who did not join or support the demonstrations.[۱][۲] He also argued that the protests were harming tourism and local economies and framed the movement as partly driven by social-media algorithms, describing the protest square as a &quot;studio&quot; used to produce content and &quot;feed the algorithm مواد تیار کرن تے &quot;الگورتھم نو کھلان&quot; دے لیی استعمال ہون آلے &quot;سٹوڈیو&quot; دے طور تے بیان کیتا۔  

''وینیٹی فیئر اٹلی'' دے نال 16 جون دے اک انٹرویو وچ، راما نے آکھیا کہ زورنیک ساحلی سائٹ لئی لین دین اس ویلے تک معطل کر دتا گیا سی جدوں تک کہ زمین دی قانونی ملکیت واضح نئیں ہو جاندی۔ اس نے استدلال کیتا کہ اس منصوبے اُتے تنقید &quot;ادھ سچ&quot; اُتے مبنی اے ، کہیا کہ سازان جزیرہ فروخت نئيں کیتا جا رہیا اے بلکہ شراکت داری دے لئی غور کيتا گیا اے ، تے بیان کيتا کہ کوئی حتمی ٹھوس منصوبہ حالے تک مکمل نئيں ہويا ا‏‏ے۔  ''فنانشل ٹائمز'' دے نال 23 جون دے اک انٹرویو وچ ، انہاں نے البانیہ وچ &quot;گاڈ فادر&quot; شخصیت دے الزامات نو‏‏ں مسترد کردتا ، کشنر تو‏ں منسلک سرمایہ کاری نو‏‏ں جائز قرار دتا ، اس گل تو‏ں انکار کيتا کہ اوہ منی لانڈرنگ تو‏ں جڑے سن ، تے کہیا کہ احتجاج دے باوجود ساحلی ترقی دے منصوبے جاری رہن گے۔ &lt;ref&gt;{{Cite news|title='I'm not the Godfather', Albanian PM says|url=https://www.ft.com/content/3cb689e3-8c00-486a-bd21-ffc9349ddbf8|language=en}}&lt;/ref&gt;

رام نے اس تحریک تو‏ں وابستہ کئی شخصیات اُتے وی ذاتی طور اُتے حملہ کيتا۔ [[کوسوو لبریشن آرمی|کوسوو لبریشن آرمی دے]] سابقہ لڑاکا ڈریٹن گوکساج دے بعد احتجاجی مربوط گروپ دے پنج نکاتی پلیٹ فارم نو‏‏ں پڑھنے دے بعد ، راما نے انہاں نو‏ں &quot;ایرانی مفادات دے ترجمان&quot; تے بعد وچ &quot;نصف طالبان ، نصف افسانوی ہیرا پھیری&quot; دے طور اُتے بیان کيتا۔   ''لاپسی ڈاٹ ال نے'' بعد چ گوکسہج دے ردعمل نو گورننگ کیمپ ولوں احتجاج نو غیر جائز قرار دین دی اک وسیع تر کوشش دے طور تے بیان کیتا تاکہ اس دے مطالبات توں اس شخص دی سوانح عمری تے نظریات ول توجہ منتقل کیتی جا سکے  Rama's rhetoric toward the movement became increasingly confrontational as the protests continued. He described some participants as &quot;ignorant&quot;, &quot;delusional&quot; and lacking logic, and later accused parts of the protest movement of online bullying, intimidation and a &quot;fascist spirit&quot; against those who did not join or support the demonstrations.[۱][۲] He also argued that the protests were harming tourism and local economies and framed the movement as partly driven by social-media algorithms, describing the protest square as a &quot;studio&quot; used to produce content and &quot;feed the algorithmجس نے انہاں نو عوامی طور تے پڑھیا سی۔ 

پارلیمنٹ دے باہر 2 جولائ‏ی د‏‏ی جھڑپاں دے بعد ، راما نے کہیا کہ ہر اک نو‏‏ں حکومتی فیصلےآں دا مقابلہ کرنے دا حق اے ، لیکن ایہ کہ &quot;اک جمہوریت وچ طاقت د‏‏ی اجارہ داری ریاست د‏‏ی اے ، فرد د‏‏ی نئيں&quot;۔ اس نے پرامن &quot;فلامینگو&quot; تے پرتشدد &quot;کوے تے کوے&quot; دے وچکار فرق کیتا، تے کجھ احتجاج دے شرکاء نو پریسٹینا تے ٹیٹووا دے &quot;اخواہ شدہ نوکر&quot; تے &quot;کرائے دے فوجی&quot; دے طور تے حوالہ دتا۔   بعد دی اک پوسٹ وچ اوہناں نے لکھیا کہ جس نوں اوہناں نے &quot;شہریت، حب الوطنی تے پاکیزگی دا خوبصورت احتجاج&quot; آکھیا، اس نے تنازعات، جھگڑیاں تے تشدد دے اک پرانے نمونے نوں راہ دے دتا اے۔ 

==== ہور سوشلسٹ پارٹی تے حکومتی شخصیات ====
[[فائل:Political_AI-Generated_video_by_Taulant_Balla_mocking_the_stance_of_the_Democratic_party_on_the_2026_Flaming_Revolution_in_Albania.webm|thumb|263x263px|ڈیموکریٹک پارٹی تے سالی بریشا دے احتجاج تے موقف دا مذاق اڑاندی ہوئی طولنت بلاہ دی سیاسی اے آئی توں بنائی گئی ویڈیو]]
سوشلسٹ پارٹی دے پارلیمانی رہنما تولنت بلا نے سالی بریشا تے ڈیموکریٹک پارٹی تے موقع پرستی دا الزام لایا تے آکھیا کہ احتجاج دی رفتار ودھن مگروں ای اوہناں نے ایس منصوبے بارے موقف بدلیا۔ اس نے اک اللو دے فلامنگو وچ تبدیل ہون دی اک اے آئی توں تیار کردہ ویڈیو وی شیئر کیتی، جس نوں اس نے احتجاج نو منظور کرن دی اپوزیشن دی کوشش دے طور تے بیان کرن دے استعارے دے طور تے استعمال کیتا۔   رپورٹر ڈاٹ ال نے بعد چ اک غلط دعوے نو بیان کیتا کہ سرمایہ کاری نو احتجاج نو کمزور کرن دے لیی سیاسی غلط معلومات دے طور تے مائیکونوس منتقل کیتا  Rama's rhetoric toward the movement became increasingly confrontational as the protests continued. He described some participants as &quot;ignorant&quot;, &quot;delusional&quot; and lacking logic, and later accused parts of the protest movement of online bullying, intimidation and a &quot;fascist spirit&quot; against those who did not join or support the demonstrations.[۱][۲] He also argued that the protests were harming tourism and local economies and framed the movement as partly driven by social-media algorithms, describing the protest square as a &quot;studio&quot; used to produce content and &quot;feed the algorithmجا رہیا سی، تے مظاہریاں دے بارے چ گمراہ کن داستاناں دے سلسلے چ اردیت بیڈو تے بالا دوناں دا ذکر کیتا۔ 

جون دے اخیر تے Rama's rhetoric toward the movement became increasingly confrontational as the protests continued. He described some participants as &quot;ignorant&quot;, &quot;delusional&quot; and lacking logic, and later accused parts of the protest movement of online bullying, intimidation and a &quot;fascist spirit&quot; against those who did not join or support the demonstrations.[۱][۲] He also argued that the protests were harming tourism and local economies and framed the movement as partly driven by social-media algorithms, describing the protest square as a &quot;studio&quot; used to produce content and &quot;feed the algorithm جولائی دے شروع چ ہون آلے محاذ آرائیاں دے بعد بالا دی بیان بازی تیز ہو گئی۔ 30 جون نو‏‏ں ، انہاں نے کارکن جینٹجان پروگنی نو‏‏ں بار بار قانون توڑنے والا قرار دتا تے کہیا کہ اک &quot;مجرمانہ تے دہشت گرد گروہ&quot; احتجاج نو‏‏ں اپنے مفادات دے لئی استعمال کررہیا ا‏‏ے۔  پارلیمنٹ دے باہر 2 جولائ‏ی دے جھڑپاں دے بعد ، انہاں نے کہیا کہ سوشلسٹ اکثریت &quot;سماجی تے سیاسی فضول&quot; د‏‏ی وجہ تو‏ں پِچھے ہٹے گی ، جدو‏ں کہ &quot;حقیقی مظاہرین&quot; تے تشدد دا الزام عائد کرنے والےآں دے درمیان وی فرق کردے ني‏‏‏‏ں۔  

دوجے سوشلسٹ شخصیتاں نے زیادہ باریک بینی نال موقف اختیار کیتے۔ رکن پارلیمنٹ ایریون براچے نے آکھیا کہ Rama's rhetoric toward the movement became increasingly confrontational as the protests continued. He described some participants as &quot;ignorant&quot;, &quot;delusional&quot; and lacking logic, and later accused parts of the protest movement of online bullying, intimidation and a &quot;fascist spirit&quot; against those who did not join or support the demonstrations.[۱][۲] He also argued that the protests were harming tourism and local economies and framed the movement as partly driven by social-media algorithms, describing the protest square as a &quot;studio&quot; used to produce content and &quot;feed the algorithm احتجاج وچ حقیقی شہری وی شامل سن جہناں وچ کجھ سوشلسٹ وی شامل سن تے حکومت نوں اوہناں دے خدشیاں نوں سننا چاہیدا اے۔ اس دے نال ہی، اس نے زورنیک منصوبے نو اک معاشی موقع دے طور تے دفاع کیتا تے دلیل دتی کہ ماحولیاتی، جائیداد تے ترقی دے مفادات نو متوازن ہونا چاہی دا اے۔   سابق یورپ تے وزیر خارجہ الیسا سپیروپالی نے مضبوط اداریاں، جمہوری مخالفت، میڈیا دی آزادی، احتساب تے سیاسی طاقت دی حداں دی بنیاد تے &quot;البانیا لئی اک نواں معاہدہ&quot; دا مطالبہ کیتا۔  16 جولائ‏ی نو‏‏ں ، انہاں نے سوشلسٹ پارٹی د‏‏ی جنرل اسمبلی وچ اک تحریک جمع کروائی جس وچ اس تجویز اُتے اندرونی بحث دا مطالبہ کيتا گیا سی۔ تحریک وچ پارٹی دی اندرونی جمہوریت، ریاست تے پارٹی دی سیاست دے وچکار واضح علیحدگی، تے انفرادی عہدیداراں دی بجائے شہریاں دی خدمت کرن آلی عوامی انتظامیہ دا مطالبہ کیتا گیا۔ سپیروپالی نے دلیل دتی کہ شہری متحرک نو‏‏ں خطرہ یا دبا دینے دے طور اُتے نئيں سمجھیا جانا چاہیدا ، بلکہ عکاسی تے ادارہ جاتی رد عمل دے موقع دے طور اُتے سمجھیا جانا چاہیے ، تے کہیا کہ پارٹی نو‏‏ں شہریاں نو‏‏ں تکبر د‏‏ی بجائے عاجزی دے نال جواب دینا چاہیے۔  

==== سوشلسٹ پارٹی دے اختلاف کرن آلے تے سابقہ عہدیدار ====
کئی سابقہ سوشلسٹ عہدیداراں نے احتجاج دے خلاف رام دے ردعمل اُتے عوامی طور اُتے تنقید کيتی۔ سابقہ وزیر خارجہ آرتا ڈیڈے نے سوشلسٹ پارٹی دی سالگرہ دے تقریب تے راما دے علامتی ایوارڈ دی دعوت نو مسترد کر دتا، اس اجتماع نو اک منعقدہ &quot;اینٹی ریلی&quot; قرار Rama's rhetoric toward the movement became increasingly confrontational as the protests continued. He described some participants as &quot;ignorant&quot;, &quot;delusional&quot; and lacking logic, and later accused parts of the protest movement of online bullying, intimidation and a &quot;fascist spirit&quot; against those who did not join or support the demonstrations.[۱][۲] He also argued that the protests were harming tourism and local economies and framed the movement as partly driven by social-media algorithms, describing the protest square as a &quot;studio&quot; used to produce content and &quot;feed the algorithm دتا تے وقار تے سماجی حقوق دے لیی احتجاج کرن آلے نوجواناں دی حمایت دا اظہار کیتا۔  سابق سوشلسٹ وزیر ارملندا میکسی نے آکھیا کہ راما نے شفافیت، بدعنوانی تے مشاورت دے حوالے نال مظاہرین دے خدشات نو دور کرن دی بجائے مظاہرین دی گنتی تے گھٹ کرن تے توجہ دتی۔  سابق وزیر خارجہ ڈتمیر بشاتی نے مظاہریاں نو &quot;وقار دے احتجاج&quot; دے طور تے بیان کیتا، خبردار کیتا کہ مظاہرین نو غیر ملکی ایجنڈے دی خدمت کرن دا الزام لانا خطرناک اے، تے تحریک نو طاقت دے ارتکاز تے جمہوری احتساب دے خدشات نال جوڑیا۔ 

مارجانا کوچیکو ، 2025 وچ شکودر وچ سوشلسٹ پارٹی دی بند فہرست توں چنی گئی، نے پارٹی دے پارلیمانی گروپ نوں چھڈ دتا تے اعلان کیتا کہ اوہ اک آزاد ایم پی دے طور تے جاری رہن گیاں۔  اس دے بعد اس نے اپنے آپ نو احتجاج دے نال جوڑیا، اک کھلا خط شائع کیتا جہدے وچ رام نوں استعفیٰ دین دا مطالبہ کیتا گیا سی، تے آکھیا کہ مظاہرے شہریاں تے سیاسی اداریاں دے وچکار اعتماد دے گہرے بحران  Rama's rhetoric toward the movement became increasingly confrontational as the protests continued. He described some participants as &quot;ignorant&quot;, &quot;delusional&quot; and lacking logic, and later accused parts of the protest movement of online bullying, intimidation and a &quot;fascist spirit&quot; against those who did not join or support the demonstrations.[۱][۲] He also argued that the protests were harming tourism and local economies and framed the movement as partly driven by social-media algorithms, describing the protest square as a &quot;studio&quot; used to produce content and &quot;feed the algorithmدی عکاسی کردے ہن۔   30 جون نو‏‏ں ، کوچیکو نے کہیا کہ اوہ احتجاج ، ماحولیاتی معاملات ، بدعنوانی تے جو کچھ اس نے من مانی حکومتی طاقت دے طور اُتے بیان کيتا اس [[یورپی پارلیمنٹ|اُتے]] تبادلہ خیال کرنے دے لئی کئی ایم ای پیز د‏‏ی دعوت اُتے یورپی پارلیمنٹ وچ سی۔  سابق وزیر خزانہ اربن ملاج نے ایہ وی کہیا کہ احتجاج گورننس دے گہرے مسائل د ی عکاسی کردے نيں تے دلیل دتی کہ رام دا استعفیٰ اک حقیقت پسندانہ سیاسی نتیجہ بن گیا ا ے۔  

=== ڈیموکریٹک پارٹی ===
البانیہ دی ڈیموکریٹک پارٹی ، البانیہ  Rama's rhetoric toward the movement became increasingly confrontational as the protests continued. He described some participants as &quot;ignorant&quot;, &quot;delusional&quot; and lacking logic, and later accused parts of the protest movement of online bullying, intimidation and a &quot;fascist spirit&quot; against those who did not join or support the demonstrations.[۱][۲] He also argued that the protests were harming tourism and local economies and framed the movement as partly driven by social-media algorithms, describing the protest square as a &quot;studio&quot; used to produce content and &quot;feed the algorithmدی سب توں وڈی اپوزیشن پارٹی، نے احتجاج دے حوالے نال ابتدائی طور تے محتاط تے متنازعہ موقف رکھیا۔ تحریک دے ابتدائی دناں وچ، مظاہرین نے رام تے ڈیموکریٹک پارٹی دے رہنما سالی بریشا دوناں تے تنقید کیتی، جس توں پرانے سیاسی طبقے دے خلاف اینٹی اسٹیبلشمنٹ موڈ تے عدم اعتماد دی عکاسی ہوندی اے۔   یکم جون نو‏‏ں ، بریشا نے زورنیک وچ مظاہرین دے خلاف تشدد د‏‏ی مذمت کيت‏ی جدو‏ں کہ ایہ وی کہیا کہ ڈیموکریٹک پارٹی غیر ملکی سرمایہ کاری د‏‏ی حمایت کردی اے تے سرمایہ کاراں نو‏‏ں البانیہ تو‏ں دور کرنے د‏‏ی کوشش نئيں کررہی ا‏‏ے۔  

جدوں مظاہرے جاری رہے، بریشا نے ہور واضح حمایت دی طرف ودھن لگ پئی۔ جون تک، ٹاپ چینل نے اپنے موقف نو الٹاؤ دے طور تے بیان کیتا، تے رپورٹ دتی کہ اوہ سرمایہ کاری تے شفافیت دے مطالبات دی مشروط حمایت توں اس منصوبے دی مخالفت کرن آلے مظاہرین دی مکمل حمایت ول ٹر گئے سن۔  10 جون نو‏‏ں ، اس نے ڈیموکریٹک پارٹی دے حامیاں نو‏‏ں پارٹی د‏‏ی علامتاں دے بغیر مظاہرےآں وچ شامل ہونے د‏‏ی ہدایت د‏‏ی ، تے کہیا کہ ایہ تحریک شہری تے نوجواناں د‏‏ی قیادت وچ سی تے پارٹی نے یورپی پیپلز پارٹی تو‏ں وی احتجاج دے لئی حمایت منگی سی۔ 

پارٹی دی ودھدی ہوئی حمایت متنازعہ رہی کیونکہ احتجاجی تحریک نے اپنے آپ نو شہری تے غیر جماعتی طور تے پیش کیتا۔ 8 جون نو‏‏ں ، کشیدگی اس وقت پیدا ہوئی جدو‏ں البانیہ د‏‏ی ڈیموکریٹک پارٹی دے یوتھ فورم دے ارکان نے احتجاج وچ شامل ہونے د‏‏ی کوشش کيتی تے کچھ مظاہرین نے پارٹی دے کارکناں اُتے تحریک نو‏‏ں تقسیم کرنے یا منظور کرنے د‏‏ی کوشش کرنے دا الزام عائد کيتا۔  پارلیمانی بحثاں وچ ، ڈیموکریٹک پارٹی دے نمائندےآں نے تیزی تو‏ں مظاہرین دے مطالبات دا دفاع کيتا ، جس وچ راما دا استعفیٰ وی شامل اے ، جدو‏ں کہ حکومت‏ی شخصیات نے بریشا تے اپوزیشن اُتے موقع پرستی دا الزام عائد کرنے دے لئی پارٹی دے موقف د‏‏ی تبدیلی دا استعمال کيتا۔ 

جولائی 2026 نوں، ''ٹرتھ ٹائمز'' نوں دتے گئے اک انٹرویو وچ، اپوزیشن لیڈر سالی بریشا نے  Rama's rhetoric toward the movement became increasingly confrontational as the protests continued. He described some participants as &quot;ignorant&quot;, &quot;delusional&quot; and lacking logic, and later accused parts of the protest movement of online bullying, intimidation and a &quot;fascist spirit&quot; against those who did not join or support the demonstrations.[۱][۲] He also argued that the protests were harming tourism and local economies and framed the movement as partly driven by social-media algorithms, describing the protest square as a &quot;studio&quot; used to produce content and &quot;feed the algorithmمظاہریاں نوں &quot;پچھلے 35 سالاں دی سب توں اہم تحریک&quot; دے طور تے بیان کیتا، اوہناں دا موازنہ اوس تحریک نال کیتا جس نے 1990 دی دہائی دے شروع وچ البانیہ دی کمیونسٹ حکومت نوں ختم کیتا سی۔ اوہناں نے آکھیا کہ ڈیموکریٹک پارٹی نے احتجاج دی حمایت کیتی پر اوہناں دی اگوائی کرن دی کوشش نئیں کیتی، وزیر اعظم ایڈی راما دے استعفے تے غیر جماعتی نگران حکومت دی تشکیل دا مطالبہ کیتا، مظاہریاں وچ غیر ملکی شمولیت دے حکومت دے دعویاں نوں مسترد کیتا، تے الزام لایا کہ حکام نے احتجاج نوں یہود دشمنی دے طور تے پیش کرن دی کوشش کیتی اے جد کہ تحریک وچ یہود دشمنی، تے یہود دشمنی نئیں اے۔ &lt;ref&gt;{{Cite news|title=Sali Berisha on Albania's Protests: 'This Is the Most Important Movement in 35 Years'|work=Truth Times|date=7 July 2026|url=https://truthtimes.com/sali-berisha-albanias-protests-this-is/}}&lt;/ref&gt;

ڈیموکریٹک پارٹی نے  Rama's rhetoric toward the movement became increasingly confrontational as the protests continued. He described some participants as &quot;ignorant&quot;, &quot;delusional&quot; and lacking logic, and later accused parts of the protest movement of online bullying, intimidation and a &quot;fascist spirit&quot; against those who did not join or support the demonstrations.[۱][۲] He also argued that the protests were harming tourism and local economies and framed the movement as partly driven by social-media algorithms, describing the protest square as a &quot;studio&quot; used to produce content and &quot;feed the algorithmمظاہرین دے مطالبات د ی حمایت وچ پارلیمانی بائیکاٹ دا وی استعمال کیتا۔ 18 جون نو‏‏ں ، اس دے نائباں نے ایہ استدلال کرنے دے بعد کہ مظاہرین دے مطالبات نو‏‏ں پارلیمنٹ دے ایجنڈے اُتے ترجیح دتی جانی چاہیے ، جزوی معافی دے بل اُتے ووٹ دا بائیکاٹ کيتا۔  13 جولائ‏ی تو‏ں ، پارلیمانی گروپ نے مکمل اجلاساں دا وسیع تر بائیکاٹ شروع کيتا ، جدو‏ں کہ پارلیمانی کمیٹیاں وچ حصہ لینا جاری رکھیا۔ بریشا نے آکھیا کہ بائیکاٹ اودوں تیکر جاری رہوے گا جدوں تیکر مظاہرین دے پنج مطالبات دی حمایت وچ ڈیموکریٹک پارٹی دے ڈپٹیاں ولوں پیش کیتیاں گئیاں ترمیماں نوں پارلیمنٹ دے سامنڑے نئیں لیایا جاندا۔  پارٹی دے اندر فیصلہ متنازعہ کیتا گیا: ارکان پارلیمنٹ جورڈا تابکو ، اینا ژوپا تے [[Bujar Leskaj|بجار لیسکاج نے]] دلیل دتی کہ مکمل اجلاساں توں غیر حاضری نے اپوزیشن تے مظاہرین نو اک اہم عوامی پلیٹ فارم توں محروم کر دتا۔ 

=== معمولی اپوزیشن جماعتاں ===
اپرچونٹی پارٹی احتجاج  Rama's rhetoric toward the movement became increasingly confrontational as the protests continued. He described some participants as &quot;ignorant&quot;, &quot;delusional&quot; and lacking logic, and later accused parts of the protest movement of online bullying, intimidation and a &quot;fascist spirit&quot; against those who did not join or support the demonstrations.[۱][۲] He also argued that the protests were harming tourism and local economies and framed the movement as partly driven by social-media algorithms, describing the protest square as a &quot;studio&quot; used to produce content and &quot;feed the algorithmدے دوران پارلیمنٹ وچ نمائندگی کرن آلی سب توں وڈی معمولی اپوزیشن پارٹی سی، جس وچ 2025 دے پارلیمانی انتخابات دے بعد دو ارکان پارلیمنٹ، ایگرون شہاج تے ایرالڈ کاپری شامل سن۔   پارٹی نے احتجاجی تحریک دی حمایت کیتی، شہاج نے عوامی طور تے تھیتھ توں نارٹی تک سیاحتی ترقی تے جائیداد دے تنازعات دے احتجاج وچ اپنی ملوثیت دا اعتراف کیتا، جس وچ زورنیک وی شامل اے۔  اس دے نمائندے متعلقہ Rrjoll پراپرٹی تے ریزورٹ تنازعہ وچ وی سرگرم سن، جو ساحلی ترقی، نجی مفادات تے جائیداد دے حقوق دے بارے وچ وسیع احتجاجی داستان تو ں منسلک ہو گیا۔    احتجاج دے ترانا مرحلے دے دوران، شہاج تے کاپری نے حراست وچ لئے گئے مظاہرین دی صورتحال دی پیروی کیتی، پارلیمنٹ جھڑپاں دے بعد پولیس حکام توں معلومات منگیاں تے تھانیاں تے منعقد مظاہرین دا دورہ کیتا۔   

احتجاج دے عرصے دے دوران آپرچونٹی پارٹی دے دوناں ارکان پارلیمنٹ نو پارلیمانی کارروائیاں توں انضباطی طور تے خارج کیتا گیا سی۔ 18 جون نوں، پارلیمینٹ دے سپیکر نیکو پیلیشی نے شہاج نوں بیٹھک توں ہٹاؤن دا حکم دتا جدوں اس نے سزا-معافی بلّ 'تے ووٹنگ دوران رام نوں استعفے دین لئی کئی وار کیہا سی۔  22 جون نو‏‏ں ، پارلیمنٹ د‏‏ی اخلاقیات دے ادارے نے شہاج اُتے ہور 30 دن تے کاپری اُتے 20 دن دا اخراج عائد کيتا ، جس وچ کہیا گیا سی کہ انہاں دونے نے رام دے نال اپنے محاذ آرائی دے دوران 18 جون دے اجلاس وچ رکاوٹ پائی سی۔  شہاج دے خلاف اضافی اقدام وزیر خزانہ پیٹریٹ ملاج دے نال پہلے محاذ آرائی دے بعد عائد کردہ 30 دناں دی وکھری معطلی دے بعد کیتا گیا سی، جس نے پارلیمانی کم توں مسلسل اخراج نو 60 دن تک ودھا دتا سی۔ 

لیوزیا باشکے  Rama's rhetoric toward the movement became increasingly confrontational as the protests continued. He described some participants as &quot;ignorant&quot;, &quot;delusional&quot; and lacking logic, and later accused parts of the protest movement of online bullying, intimidation and a &quot;fascist spirit&quot; against those who did not join or support the demonstrations.[۱][۲] He also argued that the protests were harming tourism and local economies and framed the movement as partly driven by social-media algorithms, describing the protest square as a &quot;studio&quot; used to produce content and &quot;feed the algorithmتے اس دے رہنما ارلنڈ قوری تے ریدی موچی وی احتجاج دے نال ظاہری طور اُتے منسلک ابتدائی سیاسی اداکاراں وچ شامل سن ، حالانکہ مظاہرےآں نو ں منتظمین نے پارٹی د ی قیادت د ی بجائے شہری دے طور اُتے پیش کيتا سی۔ قوری تے موچی نے مظاہرین دے مطالبات د ی حمایت د ی ، رام تے بریشا دونے اُتے تنقید کيتی ، تے اس تحریک نو ں پرانے سیاسی اسٹیبلشمنٹ دے وسیع تر رد دے طور اُتے فریم کيتا۔   

ایڈریاٹک لاپاج دی اگوائی چ لیویزا شکیپیریا بیہٹ وی احتجاج دے ترانا مرحلے دے دوران نظر آن لگ پیا، جد کہ تحریک نال جڑے کارکناں نے احتجاج نال متعلق متحرک تے ڈائاسپورا یکجہتی دے اقدامات نو فروغ دتا۔  انہاں جماعتاں دی میڈیا کوریج نے انہاں Rama's rhetoric toward the movement became increasingly confrontational as the protests continued. He described some participants as &quot;ignorant&quot;, &quot;delusional&quot; and lacking logic, and later accused parts of the protest movement of online bullying, intimidation and a &quot;fascist spirit&quot; against those who did not join or support the demonstrations.[۱][۲] He also argued that the protests were harming tourism and local economies and framed the movement as partly driven by social-media algorithms, describing the protest square as a &quot;studio&quot; used to produce content and &quot;feed the algorithm دی ودھدی ہوئی نمائش تے تحریک تے غلبہ حاصل کرن دی کسی وی جماعت دی کوششاں تے مظاہرین دے وچکار مسلسل حساسیت دوناں تے زور دتا۔ 

=== صدر ===
24 جون نو‏‏ں Rama's rhetoric toward the movement became increasingly confrontational as the protests continued. He described some participants as &quot;ignorant&quot;, &quot;delusional&quot; and lacking logic, and later accused parts of the protest movement of online bullying, intimidation and a &quot;fascist spirit&quot; against those who did not join or support the demonstrations.[۱][۲] He also argued that the protests were harming tourism and local economies and framed the movement as partly driven by social-media algorithms, describing the protest square as a &quot;studio&quot; used to produce content and &quot;feed the algorithm ، صدر بجرام بیگج نے پہلی بار احتجاج اُتے عوامی طور اُتے رد عمل ظاہر کيتا۔ ترانا پریفیکچر دی تشکیل دی 100ویں سالگرہ دے موقعے تے اک تقریب دے دوران گل بات کردے ہوئے، بیگج نے آکھیا کہ شہری پرامن طریقے نال عوامی طور تے خدشات تے توقعات دا اظہار کر رئے نیں تے عوامی زندگی وچ حصہ لین دا حق البانیہ دے آئین دے ذریعہ محفوظ اے۔ اوہناں نے ایہہ وی آکھیا کہ ایس حق نوں آئین تے قانون دے مطابق استعمال کرنا ضروری اے، تے جمہوری استحکام نوں شہریاں تے اداریاں دے قانون دی حکمرانی تے عوامی مفاد لئی سانجھے عزم نال جوڑیا۔ 

=== پروجیکٹ ڈویلپرز ===
پروجیکٹ ڈویلپر نے آکھیا کہ ترقی البانیہ دے قانون تے قابل اطلاق منصوبہ بندی دے طریقہ کار دے مطابق کیتی جا رئی اے۔  رائٹرز نے سازان رئیل اسٹیٹ ڈویلپمنٹ ایل ایل سی دے چیئرمین اشیر ابیہ سیرا دے حوالے نال آکھیا کہ ڈویلپرز دی توجہ &quot;ذمہ دار نگرانی، ماحولیاتی وادھا، روزگار دی تشکیل، تے مقامی کمیونٹیز لئی طویل مدتی قدر پیدا کرن&quot; تے رہی۔ &lt;ref name=&quot;pc&quot;&gt;{{Cite news|date=3 June 2026|title=Albanians protest over Kushner-linked luxury resort on pristine coastline|url=https://www.reuters.com/world/albanians-protest-over-kushner-linked-luxury-resort-pristine-coastline-2026-06-03/|work=[[Reuters]]}}&lt;/ref&gt; 22 جون نوں، افینٹی پارٹنرز ، [[جیریڈ کشنر|جیرڈ کشنر]] دی اگوائی چ سرمایہ کاری فرم، نے اس گل توں انکار کیتا کہ اوہ زورنیک ریزورٹ پروجیکٹ چ ملوث سی، کہندے ہوئے کہ ایہ منصوبہ سازان رئیل اسٹیٹ ڈویلپمنٹ ایل ایل سی ولوں تیار کیتا جا رہیا سی تے کوئی وی امریکی شراکت دار افینٹی پارٹنرز دی طرفوں کم کرن دی بجائے ذاتی حیثیت نال کم کر رہیا سی۔ 

=== ریاستی ادارے تے قانون نافذ کرن آلے ادارے ===

==== البانیہ دی ریاستی پولیس ====
زورنیک چ 30 مئی دے واقعے دے بعد، البانیہ دی ریاستی پولیس نے احتجاج دی تھاں تے ہون آلے واقعات دی تحقیقات دا اعلان کیتا۔ جنرل ڈائریکٹوریٹ آف اسٹیٹ پولیس نے ولور دے ڈائریکٹر آف پولیس نو معطل کر دتا، تے آکھیا کہ واقعے دے بارے چ ابتدائی طور تے جاری کیتی گئی معلومات غلط سن; پولیس نے 15 مظاہرین دے خلاف فوجداری کارروائی دا وی اعلان کیتا، جد کہ دو نجی سکیورٹی ملازماں نو تحقیقات دے تحت رکھیا گیا۔  یکم جون نو ، ریاستی پولیس نے نجی سیکیورٹی کمپنیاں مرٹو سیکیورٹی 1.3 اے تے میجر سیکیورٹی دے لائسنس منسوخ کر دتے  Rama's rhetoric toward the movement became increasingly confrontational as the protests continued. He described some participants as &quot;ignorant&quot;, &quot;delusional&quot; and lacking logic, and later accused parts of the protest movement of online bullying, intimidation and a &quot;fascist spirit&quot; against those who did not join or support the demonstrations.[۱][۲] He also argued that the protests were harming tourism and local economies and framed the movement as partly driven by social-media algorithms, describing the protest square as a &quot;studio&quot; used to produce content and &quot;feed the algorithm، زورنیک احتجاج دے دوران تشدد تو ں منسلک خلاف ورزیاں دا حوالہ دیندے ہوئے۔ 

احتجاج دے ترانا مرحلے دے دوران، پولیس دے اقدامات محاذ آرائی دا اک بار بار آن آلا ذریعہ بن گئے۔ پولیس نے کئی مظاہریاں دے دوران رکاوٹاں تے گھیرے دا استعمال کیتا، شاہراہ تے فین زون دے واقعات دے بعد فوجداری کارروائیاں شروع کیتیاں، تے 2 جولائی نو پارلیمنٹ دے باہر جھڑپاں دے دوران طاقت دا استعمال کیتا، جتھے [[ایسوسی ایٹڈ پریس|ایسوسی ایٹ پریس]] نے رپورٹ دتی کہ پولیس نے مظاہرین دے پتھر، انڈے، بوتلاں تے دوجیاں شیواں سُٹن دے بعد آنسو گیس، مرچ سپرے تے پانی دی توپ دا استعمال Rama's rhetoric toward the movement became increasingly confrontational as the protests continued. He described some participants as &quot;ignorant&quot;, &quot;delusional&quot; and lacking logic, and later accused parts of the protest movement of online bullying, intimidation and a &quot;fascist spirit&quot; against those who did not join or support the demonstrations.[۱][۲] He also argued that the protests were harming tourism and local economies and framed the movement as partly driven by social-media algorithms, describing the protest square as a &quot;studio&quot; used to produce content and &quot;feed the algorithm کیتا۔  البانیہ دے دکاناں نے وڈے پیمانے اُتے حراستاں ، پولیس دے نیڑے دے اک کیفے وچ داخلے تے وکیلاں دے الزامات د ی وی اطلاع دتی کہ کئی حراست وچ لینے والےآں دے نال بدسلوکی یا بے قاعدگی تو ں گرفتار کيتیاں گئیاں۔     4 جولائی نوں، وکیل جینٹیان سرجانی نے الزام لایا کہ حراست وچ لئے گئے مظاہرین نیکو قرکج نوں مرگی دے دوریاں دا شکار ہون دے بعد حراست وچ رہندیاں ہوئیاں ماریا گیا سی تے بعد وچ آکھیا کہ پیپلز ایڈووکیٹ تے البانیائی ہیلسنکی کمیٹی نوں مطلع کر Rama's rhetoric toward the movement became increasingly confrontational as the protests continued. He described some participants as &quot;ignorant&quot;, &quot;delusional&quot; and lacking logic, and later accused parts of the protest movement of online bullying, intimidation and a &quot;fascist spirit&quot; against those who did not join or support the demonstrations.[۱][۲] He also argued that the protests were harming tourism and local economies and framed the movement as partly driven by social-media algorithms, describing the protest square as a &quot;studio&quot; used to produce content and &quot;feed the algorithm دتا گیا سی۔ 

جولائی نوں، البانیائی ہیلسنکی کمیٹی نے ، پارلیمنٹ دے باہر 2 جولائی دے احتجاج دی نگرانی کرن دے بعد، آکھیا کہ تشدد دے انفرادی اعمال غیر متناسب پولیس فورس نو جواز نئیں پیش کردے۔ اس نے تشویش پیدا کیتی کہ آنسو گیس مبینہ طور تے عوامی انتباہ یا رضاکارانہ منتشر کرن دے لیی کافی ویلے دے بغیر استعمال کیتی گئی سی، تے انہاں لوکاں دے خلاف طاقت دے الزامات دی آزاد تحقیقات دا مطالبہ کیتا گیا سی جنہاں نو  Rama's rhetoric toward the movement became increasingly confrontational as the protests continued. He described some participants as &quot;ignorant&quot;, &quot;delusional&quot; and lacking logic, and later accused parts of the protest movement of online bullying, intimidation and a &quot;fascist spirit&quot; against those who did not join or support the demonstrations.[۱][۲] He also argued that the protests were harming tourism and local economies and framed the movement as partly driven by social-media algorithms, describing the protest square as a &quot;studio&quot; used to produce content and &quot;feed the algorithmپہلے ای زمین تے بے اثر کر دتا گیا سی۔ 

ٹاپ چینل نے بعد وچ رپورٹ دتی کہ پیپلز ایڈووکیٹ دیاں دو ٹیماں ہسپتال اتے سکیورٹی بلاک وچ ا Rama's rhetoric toward the movement became increasingly confrontational as the protests continued. He described some participants as &quot;ignorant&quot;, &quot;delusional&quot; and lacking logic, and later accused parts of the protest movement of online bullying, intimidation and a &quot;fascist spirit&quot; against those who did not join or support the demonstrations.[۱][۲] He also argued that the protests were harming tourism and local economies and framed the movement as partly driven by social-media algorithms, describing the protest square as a &quot;studio&quot; used to produce content and &quot;feed the algorithmوہناں الزاماں دی تصدیق کرن لئی گئیاں کہ نیکو قرکج نوں حراست وچ زیادتی دا نشانہ بنایا گیا سی اتے اس دے مرگی دے دوریاں نوں صحیح طریقے نال حلّ نہیں کیتا گیا سی۔ 

جولائی نوں Rama's rhetoric toward the movement became increasingly confrontational as the protests continued. He described some participants as &quot;ignorant&quot;, &quot;delusional&quot; and lacking logic, and later accused parts of the protest movement of online bullying, intimidation and a &quot;fascist spirit&quot; against those who did not join or support the demonstrations.[۱][۲] He also argued that the protests were harming tourism and local economies and framed the movement as partly driven by social-media algorithms, describing the protest square as a &quot;studio&quot; used to produce content and &quot;feed the algorithm، ریاستی پولیس دے جنرل ڈائریکٹر سکینڈر ہیٹا نے اعلان کیتا کہ سائبر کرائم یونٹ اک مبینہ طور تے مربوط آن لائن مہم دی تصدیق کر رئے سی جہدے وچ 10,000 توں ودھ اکاؤنٹس شامل سن جنہاں نے ہوٹلاں، ریستوراناں تے دوجے سیاحتی کاروباراں دے منفی جائزے پوسٹ کیتے سن۔ لاپسی ڈاٹ ال نے مہم نو احتجاج نال متعلق کالاں نال جوڑیا جہناں نے کاروباراں نو نشانہ بنایا جہناں نو راما دے نیڑے قرار دتا گیا سی یا عوامی جائیداد یا دوجے سرکاری فائدیاں توں فائدہ اٹھایا سی۔   ہیتا نے آکھیا کہ متاثرہ کاروباری ادارےآں نو شکایتاں درج کروانیاں چاہیدیاں نیں تے الیکٹرانک ثبوتاں نو محفوظ رکھنا چاہیدا اے، جد کہ جے مجرمانہ عناصر دی نشاندہی کیتی جاندی اے تے پولیس مواد نو پراسیکیوٹرز دے حوالے کرے گی۔ &lt;ref name=&quot;Lapsi-Google-reviews&quot; /&gt;

==== ایس پی اے کے ====
جون  Rama's rhetoric toward the movement became increasingly confrontational as the protests continued. He described some participants as &quot;ignorant&quot;, &quot;delusional&quot; and lacking logic, and later accused parts of the protest movement of online bullying, intimidation and a &quot;fascist spirit&quot; against those who did not join or support the demonstrations.[۱][۲] He also argued that the protests were harming tourism and local economies and framed the movement as partly driven by social-media algorithms, describing the protest square as a &quot;studio&quot; used to produce content and &quot;feed the algorithmنو، بدعنوانی تے منظم جرائم دے خلاف خصوصی ڈھانچے (ایس پی اے کے) نے بدعنوانی دی ابتدائی تحقیقات دا اعلان کیتا کہ کس طرح ترقیاتی زون دے اندر ساحلی زمین دے عنوانات نو پروسیس کیتا گیا سی تے نجی ادارےآں نو منتقل کیتا گیا سی۔ &lt;ref name=&quot;Fox&quot;&gt;{{Cite news|last=Singman|first=Brooke|date=2 June 2026|title=Jared Kushner's overseas luxury resort project faces anti-corruption investigation amid violent protests|url=https://www.foxnews.com/politics/jared-kushners-overseas-luxury-resort-project-faces-anti-corruption-investigation-amid-violent-protests|work=[[Fox News]]}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Politico&quot;&gt;{{Cite news|last=Weizman|first=Jakob|date=2 June 2026|title=Albanian authorities probe seaside resort project linked to Jared Kushner|url=https://www.politico.eu/article/albanian-authorities-probe-seaside-resort-project-linked-to-jared-kushner/|work=[[Politico Europe]]}}&lt;/ref&gt; ''[[دی گارڈیئن|گارڈین نے]]'' بعد چ رپورٹ دتی کہ ایس پی اے کے نے محفوظ علاقیاں دے حوالے نال 2024 چ منظور کیتیاں گئیاں متنازعہ قانون سازی دیاں تبدیلیاں دی وی تحقیقات شروع کیتیاں سن۔ &lt;ref name=&quot;Guardian&quot;&gt;{{Cite news|date=4 June 2026|title=Protests in Albania grow over Jared Kushner-backed luxury resort|url=https://www.theguardian.com/world/2026/jun/04/protests-in-albania-grow-over-jared-kushner-backed-luxury-resort}}&lt;/ref&gt;

جون نوں، منظم جرائم تے بدعنوانی دی رپورٹنگ پروجیکٹ (او سی سی آر پی)، اپنے البانیائی پارٹنر ایس ایچ ٹی ای جی دے نال مل کے، رپورٹ دتی کہ منشیات دی اسمگلنگ دی اک وکھری تحقیقات توں عدالتی دستاویزات منصوبہ بند ریزورٹ نال جڑے ہوئے زمین دے لین دین دی ایس پی اے کے دی انکوائری نال اوورلیپ ہو گئیاں۔ او سی سی آر پی دے مطابق، اک خصوصی عدالت دے حکم نے آرتور شیہو تے البانی لینڈ ڈویلپمنٹ دے وچکار زمین دی فروخت نال منسلک 110 ملین یورو توں ودھ دے بینک اکاؤنٹ تے احتیاطی ضبطی عائد کیتی; رپورٹ وچ آکھیا گیا اے کہ عدالتی دستاویزات نے شیہو نوں منی لانڈرنگ تے اک منظم جرائم دے گروپ وچ شرکت سمیت جرائم وچ مشتبہ قرار دتا اے، جد کہ ایہ وی نوٹ کیتا گیا اے کہ دستاویزات وچ البانی لینڈ ڈویلپمنٹ نوں غلط کماں وچ ملوث نئیں کیتا گیا اے تے ایہ کہ کوئی ثبوت نئیں سی کہ [[ایوانکا ٹرمپ]] ، [[جیریڈ کشنر|جیرڈ کشنر]] یا ریزورٹ پروجیکٹ دے سرمایہ کاراں نوں شیہو دے خلاف SPAK دی تحقیقات یا الزامات دا علم سی۔ 

جولائی نوں Rama's rhetoric toward the movement became increasingly confrontational as the protests continued. He described some participants as &quot;ignorant&quot;, &quot;delusional&quot; and lacking logic, and later accused parts of the protest movement of online bullying, intimidation and a &quot;fascist spirit&quot; against those who did not join or support the demonstrations.[۱][۲] He also argued that the protests were harming tourism and local economies and framed the movement as partly driven by social-media algorithms, describing the protest square as a &quot;studio&quot; used to produce content and &quot;feed the algorithm، رائٹرز نے رپورٹ دتی کہ ایس پی اے کے کیس فائلاں دا جائزہ لیا گیا سی کہ شیہو تے ایسوسی ایٹس نے جعلی زمین دی ملکیت دیاں دستاویزات دا استعمال کیتا سی تے منشیات دی اسمگلنگ توں پیسے نوں جائیداداں حاصل کرن تے منتقل کرن لئی لانڈر کیتا سی، جس چ زمین وی شامل سی جہڑی بعد چ منصوبہ بند ریزورٹ لئی البانیہ لینڈ ڈویلپمنٹ نوں فروخت کیتی گئی سی۔ رائٹرز نے رپورٹ دتی کہ فروخت دے فنڈز، تقریباً 110 ملین یورو، نوٹری اکاؤنٹ وچ منجمد کر دتے گئے سن، تے کشنر، سازان رئیل اسٹیٹ ڈویلپمنٹ، البانیہ لینڈ ڈویلپمنٹ یا دوجے پروجیکٹ سرمایہ کاراں دے خلاف کوئی غلطی دا الزام نئیں لایا گیا۔ سازان رئیل اسٹیٹ ڈویلپمنٹ دے ترجمان نے آکھیا کہ کمپنی دا خیال اے کہ زمین دے حصول قانونی طور تے کیتے گئے سن تے اوہ کسی وی قانونی عمل دے نال تعاون کرے گی۔ &lt;ref&gt;{{Cite news|date=11 July 2026|title=Businessman who sold land for Kushner resort in Albania suspected of faking the deeds|url=https://www.reuters.com/world/europe/businessman-who-sold-land-kushner-resort-albania-suspected-faking-deeds-2026-07-11/|work=[[Reuters]]}}&lt;/ref&gt;

=== بین الاقوامی ردعمل ===

==== [[فائل:Flag_of_the_European_Union.svg|border|22x22px]] یورپی یونین ====
البانیہ وچ یورپی یونین دے وفد نے البانیہ دے حکام توں اس علاقے وچ پیش رفت دے بارے وچ معلومات منگیاں تے البانیہ دے یورپی یونین وچ الحاق دے عمل دے تناظر وچ ماحولیاتی تحفظ تے تحفظ دے معیارات دی اہمیت تے زور دتا۔  7 جون نوں، یورپی کمیشن نے خبردار کیتا کہ مجوزہ منصوبہ البانیہ دے یورپی یونین وچ الحاق دے عمل نو پیچیدہ بنا سکدا اے، تے آکھیا گیا کہ ملک نو یورپی یونین دے ماحولیاتی قانون سازی دی تعمیل کرنی پوے گی، جس وچ باب 27 وی شامل اے، تے البانیہ دے محفوظ علاقیاں تے اسٹریٹجک سرمایہ کاری دے قوانین وچ حالیہ تبدیلیاں تے Rama's rhetoric toward the movement became increasingly confrontational as the protests continued. He described some participants as &quot;ignorant&quot;, &quot;delusional&quot; and lacking logic, and later accused parts of the protest movement of online bullying, intimidation and a &quot;fascist spirit&quot; against those who did not join or support the demonstrations.[۱][۲] He also argued that the protests were harming tourism and local economies and framed the movement as partly driven by social-media algorithms, describing the protest square as a &quot;studio&quot; used to produce content and &quot;feed the algorithm خدشات نو دہراندے ہوئے۔ 

14 جولائ‏ی نو‏‏ں ، یورپی کمشنر برائے توسیع مارٹا کوس نے کہیا کہ زورنیک منصوبے Rama's rhetoric toward the movement became increasingly confrontational as the protests continued. He described some participants as &quot;ignorant&quot;, &quot;delusional&quot; and lacking logic, and later accused parts of the protest movement of online bullying, intimidation and a &quot;fascist spirit&quot; against those who did not join or support the demonstrations.[۱][۲] He also argued that the protests were harming tourism and local economies and framed the movement as partly driven by social-media algorithms, describing the protest square as a &quot;studio&quot; used to produce content and &quot;feed the algorithm اُتے لاگو ہونے والے ماحولیاتی تحفظات البانیہ دے یورپی یونین وچ الحاق دے معیار دا حصہ ني‏‏‏‏ں۔ کوس نے بیان کیتا کہ، احتجاج شروع ہون توں پہلاں، کمیشن تے البانیہ دے حکام نے اس گل تے اتفاق کیتا سی کہ محفوظ علاقیاں تے اسٹریٹجک سرمایہ کاری دے قوانین نو متاثر کرن آلی 2024 دی ترمیماں نو باب 27 دے تحت البانیہ دی ذمہ داریاں دے حصے دے طور تے منسوخ کیتا جانا چاہیدا اے، تے اس نے حکام تے زور دتا کہ اوہ جلد از جلد کارروائی کرن۔ اوہناں نے احتجاج نوں جمہوریت دا اک جزو وی قرار دتا تے حکومت توں شہریاں دے خدشیاں نوں دور کرن دا مطالبہ کیتا۔ 

راما نے Rama's rhetoric toward the movement became increasingly confrontational as the protests continued. He described some participants as &quot;ignorant&quot;, &quot;delusional&quot; and lacking logic, and later accused parts of the protest movement of online bullying, intimidation and a &quot;fascist spirit&quot; against those who did not join or support the demonstrations.[۱][۲] He also argued that the protests were harming tourism and local economies and framed the movement as partly driven by social-media algorithms, describing the protest square as a &quot;studio&quot; used to produce content and &quot;feed the algorithm جواب دتا کہ اسٹریٹجک انویسٹمنٹس قانون نو منسوخ کر دتا جائے گا کیونکہ اس نے اپنا مقصد پورا کیتا اے تے حکومت یورپی یونین دے معیارات دی بنیاد تے یورپی کمیشن دے نال متبادل قانون سازی تے تبادلہ خیال کر رئی اے۔ اُتے ، انہاں نے محفوظ علاقےآں دے قانون نو‏‏ں منسوخ کرنے تو‏ں انکار کردے ہوئے اسنو‏ں حکومت دے بہترین قوانین وچو‏ں اک قرار دتا تے کہیا کہ اسنو‏ں بجائے یورپی یونین د‏‏ی ضروریات نو‏‏ں پورا کرنے دے لئی ڈھال لیا جائے گا۔ 

کئی  Rama's rhetoric toward the movement became increasingly confrontational as the protests continued. He described some participants as &quot;ignorant&quot;, &quot;delusional&quot; and lacking logic, and later accused parts of the protest movement of online bullying, intimidation and a &quot;fascist spirit&quot; against those who did not join or support the demonstrations.[۱][۲] He also argued that the protests were harming tourism and local economies and framed the movement as partly driven by social-media algorithms, describing the protest square as a &quot;studio&quot; used to produce content and &quot;feed the algorithmایم ای پیز تے یورپی سیاسی گروہاں نے مظاہرین دے ماحولیاتی تے اینٹی کرپشن مطالبات دی حمایت دا اظہار کیتا۔ جرمن ایم ای پی سیبسٹین ایورڈنگ نے [[یورپی پارلیمنٹ]] وچ اس مسئلے نو حل کیتا، تے اعلان کیتا کہ &quot;البانیہ فروخت دے لیی نئیں اے&quot;، جد کہ ڈچ ایم ای پی ٹائنیک سٹرائیک تے انا سٹرولنبرگ نے شفافیت، عوامی وسائل، سماجی لوڑاں تے ماحولیاتی تحفظات دے حوالے نال مضبوط یورپی توجہ دا مطالبہ کیتا۔    اطالوی ایم ای پی ایلاریہ سالس نے احتجاج نو عوامی خود مختاری دے دفاع دے طور تے بیان کیتا تے بعد چ ترانا چ مظاہریاں چ شامل ہو گئیاں، جتھے انہاں نے تحریک نو بدعنوانی، اولیگرک استحقاق تے کلائنٹسٹ ڈویلپمنٹ ماڈل دے خلاف مخالفت نال جوڑیا۔  

یورپی Rama's rhetoric toward the movement became increasingly confrontational as the protests continued. He described some participants as &quot;ignorant&quot;, &quot;delusional&quot; and lacking logic, and later accused parts of the protest movement of online bullying, intimidation and a &quot;fascist spirit&quot; against those who did not join or support the demonstrations.[۱][۲] He also argued that the protests were harming tourism and local economies and framed the movement as partly driven by social-media algorithms, describing the protest square as a &quot;studio&quot; used to produce content and &quot;feed the algorithm پارلیمنٹ چ گرین یورپی فری الائنس گروپ نے احتجاجی تحریک دی حمایت دا اظہار کیتا تے 29 جون توں 1 جولائی تک البانیہ چ اک مشن دا اعلان کیتا جہدی اگوائی ہڑتال کیتی گئی سی تے اس چ ایم ای پیز کرسٹینا گارڈا ، وسنٹ مارزا ، ڈینیل فرائینڈ ، جوٹا پاؤلس تے سٹرولنبرگ شامل سن۔ گروپ نے آکھیا کہ وفد وجوسا-نارٹے محفوظ زمین دی تزئین دا دورہ کرے گا تے مقامی کمیونٹیز، ماحولیاتی محافظاں تے سرکاری نمائندیاں نال ملے گا۔  مشن دے ارکان نے بعد وچ ترانا وچ مسلسل 30 واں احتجاج وچ شمولیت اختیار کيتی تے کہیا کہ مظاہرین دے ذریعہ اٹھائے گئے خدشات نو ں برسلز وچ لیایا جائے گا۔   

دوجے Rama's rhetoric toward the movement became increasingly confrontational as the protests continued. He described some participants as &quot;ignorant&quot;, &quot;delusional&quot; and lacking logic, and later accused parts of the protest movement of online bullying, intimidation and a &quot;fascist spirit&quot; against those who did not join or support the demonstrations.[۱][۲] He also argued that the protests were harming tourism and local economies and framed the movement as partly driven by social-media algorithms, describing the protest square as a &quot;studio&quot; used to produce content and &quot;feed the algorithm یورپی پارٹی دے ٹبراں نے وی رد عمل ظاہر کیتا۔ یورپی ڈیموکریٹک پارٹی نے آکھیا کہ احتجاج اک محفوظ علاقے وچ اک متنازعہ رئیل اسٹیٹ منصوبے دی مخالفت توں احتساب تے جمہوری تجدید دے وسیع مطالبے وچ ودھ گیا اے۔ اس دے سیکرٹری جنرل، ایم ای پی سینڈرو گوزی نے آکھیا کہ احتجاج دا پیغام ترانا تے برسلز دوناں چ سننا سی تے یورپی کمیشن نوں قانون دی بالادستی، شفافیت، ماحولیاتی تحفظ تے پرامن احتجاج دے حوالے نال البانیہ دیاں ذمہ داریاں دے بارے چ اک ترجیحی تحریری سوال پیش کیتا۔  سیری ٹی وی نے ایہ وی اطلاع دتی کہ یورپی پیپلز پارٹی دے فیکٹ فائنڈنگ مشن دے نتائج نے ریاستی قبضے، نظامی بدعنوانی، منظم جرائم دے اثر و رسوخ، منی لانڈرنگ، عوامی خریداری، بنیادی ڈھانچے دے منصوبےآں تے البانیہ دے میڈیا ماحول دے بارے وچ خدشات پیدا کیتے ہن۔ 

17  Rama's rhetoric toward the movement became increasingly confrontational as the protests continued. He described some participants as &quot;ignorant&quot;, &quot;delusional&quot; and lacking logic, and later accused parts of the protest movement of online bullying, intimidation and a &quot;fascist spirit&quot; against those who did not join or support the demonstrations.[۱][۲] He also argued that the protests were harming tourism and local economies and framed the movement as partly driven by social-media algorithms, describing the protest square as a &quot;studio&quot; used to produce content and &quot;feed the algorithmجون نو‏‏ں ، یورپی پارلیمنٹ نے البانیہ دے بارے وچ 2025 کمیشن د‏‏ی رپورٹ دے بارے وچ اپنی قرارداد منظور کيتی۔ قرارداد وچ آکھیا گیا اے کہ بدعنوانی اک سنگین تشویش بنی ہوئی اے، ایس پی اے کے ورگے اینٹی کرپشن اداریاں دی آزادی تے وسائل دی حفاظت دا مطالبہ کیتا گیا اے، تے ماحولیاتی طور تے حساس علاقیاں وچ البانیہ دی اسٹریٹجک سرمایہ کاری تے اجازت دین آلے فریم ورک تے تشویش دا اظہار کیتا گیا اے۔ اس نے محفوظ علاقیاں دے قانون وچ 2024 دیاں ترمیماں نوں منسوخ کرن دا وی مطالبہ کیتا، جس بارے پارلیمنٹ نے آکھیا کہ ماحولیاتی نگرانی کمزور ہو گئی اے تے محفوظ علاقیاں دے اندر وڈے پیمانے تے سیاحتی بنیادی ڈھانچے دی اجازت دتی گئی اے۔  

==== [[فائل:Flag_of_the_United_States_(DDD-F-416E_specifications).svg|border|22x22px]] امریکہ ====
امریکی سیاسی شخصیتاں، میڈیا آؤٹ لیٹس تے تبصرہ نگاراں نے احتجاج تے وڈی حد تک رد عمل ظاہر کیتا کیونکہ منصوبہ بند ترقی وچ جیرڈ کشنر تے ایوانکا ٹرمپ دی شمولیت سی۔ 9 جون نو‏‏ں ، امریکی سینیٹر برنی سینڈرز نے لکھیا کہ البانیہ وچ 100،000 تو‏ں زیادہ لوکاں نے کشنر تے اس دے قطری ارب پتی شراکت داراں دے ذریعہ منصوبہ بند ماحولیاتی طور اُتے تباہ کن لگژری ریزورٹ دے خلاف احتجاج کيتا اے ، اس معاملے نو‏‏ں &quot;عالمی اولیگرکی&quot; د‏‏ی مثال قرار دتا ا‏‏ے۔   راما نے جواب دتا کہ البانیا &quot;اک ملک اے ، امریکی سیاسی بحث وچ اک لائن نئيں اے &quot; تے سینڈرز دے ذریعہ حوالہ دتے گئے احتجاجی اعداد و شمار تو ں تنازعہ کيتا۔ 

جون  Rama's rhetoric toward the movement became increasingly confrontational as the protests continued. He described some participants as &quot;ignorant&quot;, &quot;delusional&quot; and lacking logic, and later accused parts of the protest movement of online bullying, intimidation and a &quot;fascist spirit&quot; against those who did not join or support the demonstrations.[۱][۲] He also argued that the protests were harming tourism and local economies and framed the movement as partly driven by social-media algorithms, describing the protest square as a &quot;studio&quot; used to produce content and &quot;feed the algorithmنوں، کوڈپنک تے گلوبل ایکسچینج دے شریک بانی، میڈیا بنیامین نے &quot;لانگ لائیو البانیا دا فلمنگو انقلاب&quot; دے عنوان نال اک مضمون شائع کیتا، جس وچ اس تحریک نوں ارب پتی دی اگوائی والی ترقی، خفیہ حکومتی سودے تے بدعنوانی لئی اک چیلنج قرار دتا گیا۔  ''جمہوریت ہن!'' &quot;البانیہ فروخت دے لئی نئيں اے&quot; دے سرخی دے تحت احتجاج دے بارے وچ وی رپورٹ دتی ، مظاہرےآں نو‏‏ں کشنر تو‏ں منسلک لگژری ریزورٹ دے خلاف احتجاج قرار دتا تے نوٹ کیتا کہ شرکاء رام دے استعفے دا مطالبہ کررہے سن ۔ 

قدامت پسند تبصرہ نگار کینڈس اوونز نے البانیہ دے منصوبے تے ایوانکا ٹرمپ تے جیرڈ کشنر تے تنقید کیتی۔ ''ڈیلی بیسٹ نے'' رپورٹ دتی کہ اوونز نے منصوبہ بند سازان دی ترقی تے حملہ کرن لئی اک پوڈ کاسٹ سیگمنٹ وقف کیتا تے اس منصوبے دے خلاف البانیہ وچ احتجاج دا حوالہ دتا۔  یہودی ٹیلیگرافک ایجنسی ، ''یروشلم پوسٹ'' ولوں دوبارہ شائع کیتی گئی، نے ایہہ وی رپورٹ دتی کہ اوونز نے Rama's rhetoric toward the movement became increasingly confrontational as the protests continued. He described some participants as &quot;ignorant&quot;, &quot;delusional&quot; and lacking logic, and later accused parts of the protest movement of online bullying, intimidation and a &quot;fascist spirit&quot; against those who did not join or support the demonstrations.[۱][۲] He also argued that the protests were harming tourism and local economies and framed the movement as partly driven by social-media algorithms, describing the protest square as a &quot;studio&quot; used to produce content and &quot;feed the algorithm ایکس تے البانیہ دے احتجاج دی منظوری دے نال لکھیا، جد کہ احتجاجی بحث دے حاشیے دے آسے پاسے یہود دشمن سازشی بیان بازی دے وسیع تر بحث دے حصے دے طور تے اپنے ریمارکس پیش کیتے۔ 

27 جون نو‏‏ں ، جارجیا دے امریکی سینیٹر جون اوسوف نے اک انتخابی مہم دے پروگرام دے دوران اس منصوبے دا حوالہ دتا ، اسنو‏ں ٹرمپ خاندان وچ نجی مفادات تے سیاسی طاقت دے درمیان تعلقات د‏‏ی مثال دے طور اُتے پیش کیتا۔ ہیش ٹیگ ڈاٹ ال تے ووکس نیوز دے مطابق، اوسوف نے آکھیا کہ ٹرمپ دے وائٹ ہاؤس واپس Rama's rhetoric toward the movement became increasingly confrontational as the protests continued. He described some participants as &quot;ignorant&quot;, &quot;delusional&quot; and lacking logic, and later accused parts of the protest movement of online bullying, intimidation and a &quot;fascist spirit&quot; against those who did not join or support the demonstrations.[۱][۲] He also argued that the protests were harming tourism and local economies and framed the movement as partly driven by social-media algorithms, describing the protest square as a &quot;studio&quot; used to produce content and &quot;feed the algorithm آن دے بعد، البانیہ دی حکومت نے کشنر دی کمپنی نو اسٹریٹجک سرمایہ کار دا درجہ دتا، جس نے اجازت نامے تے منظوریاں دے طریقہ کار نو تیز کرن دی دلیل دتی۔ انہاں نے احتجاج نو‏‏ں &quot;فلامینگو انقلاب&quot; قرار دتا تے کہیا کہ عام البانیائی اس معاہدے تو‏ں متفق نئيں ني‏‏‏‏ں۔  

3 جولائ‏ی نو‏‏ں ، البانیا دے میڈیا نے اطلاع دتی کہ جنوبی کیرولائنا دے امریکی نمائندے تے ٹرمپ دے اتحادی جو ولسن نے رولز کمیٹی پرنٹ 119–33 وچ &quot;بلقان وچ کاروبار&quot; دے عنوان تو‏ں اک ترمیم د‏‏ی پیشکش کيتی ا‏‏ے۔ ترمیم دے لیی، [[وزیر خارجہ ریاستہائے متحدہ امریکا|ریاستہائے متحدہ دے سیکرٹری آف اسٹیٹ نو]] ، نیشنل انٹیلی جنس دے ڈائریکٹر دے نال تال میل نال، البانیہ اچ منشیات دی اسمگلنگ، اس طرح دی منشیات دی اسمگلنگ  Rama's rhetoric toward the movement became increasingly confrontational as the protests continued. He described some participants as &quot;ignorant&quot;, &quot;delusional&quot; and lacking logic, and later accused parts of the protest movement of online bullying, intimidation and a &quot;fascist spirit&quot; against those who did not join or support the demonstrations.[۱][۲] He also argued that the protests were harming tourism and local economies and framed the movement as partly driven by social-media algorithms, describing the protest square as a &quot;studio&quot; used to produce content and &quot;feed the algorithmدی سہولت اچ البانیہ دی حکومت دا کردار، تے حکومت ولوں سیاسی جبر دی جانچ پڑتال کرن آلیاں مناسب کانگریس کمیٹیاں نو اک خفیہ رپورٹ پیش کرن دی لوڑ ہووے گی۔   

==== دوجے ملک ====

* {{جھنڈا|یونان}}  – [[Ministry of Foreign Affairs (Greece)|یونانی وزارت خارجہ نے]] [[Zvërnec|زورنیک]] دے واقعات تے تشویش دا اظہار کیتا، تے آکھیا کہ رہائشیاں دے جائیداد دے حقوق دے حوالے نال احتجاج دے دوران اک یونانی شہری زخمی ہویا سی۔ وزارت نے آکھیا کہ [[تیرانا|ترانا]] چ یونانی سفارت خانے نے البانیہ دے حکام توں واقعے دی مکمل وضاحت تے Rama's rhetoric toward the movement became increasingly confrontational as the protests continued. He described some participants as &quot;ignorant&quot;, &quot;delusional&quot; and lacking logic, and later accused parts of the protest movement of online bullying, intimidation and a &quot;fascist spirit&quot; against those who did not join or support the demonstrations.[۱][۲] He also argued that the protests were harming tourism and local economies and framed the movement as partly driven by social-media algorithms, describing the protest square as a &quot;studio&quot; used to produce content and &quot;feed the algorithm احتساب دی درخواست کیتی اے، جد کہ البانیہ دے [[Acquis communautaire|یورپی حصول]] دے نال سیدھ دے تناظر چ قانون دی بالادستی، اقلیتاں دے جائیداد دے حقوق تے ماحولیاتی تحفظ تے زور دتا اے۔ 

* {{جھنڈا|اٹلی}}  – [[Greens and Left Alliance|گرین اینڈ لیفٹ الائنس نے]] ، [[Angelo Bonelli|اینجلو بونیلی]] دے ذریعے، راما دی مذمت کیتی، اس تے غیر ملکی سرمایہ کاراں نوں البانیہ دی قدرتی وراثت فروخت کرن  Rama's rhetoric toward the movement became increasingly confrontational as the protests continued. He described some participants as &quot;ignorant&quot;, &quot;delusional&quot; and lacking logic, and later accused parts of the protest movement of online bullying, intimidation and a &quot;fascist spirit&quot; against those who did not join or support the demonstrations.[۱][۲] He also argued that the protests were harming tourism and local economies and framed the movement as partly driven by social-media algorithms, describing the protest square as a &quot;studio&quot; used to produce content and &quot;feed the algorithmدا الزام لایا تے احتجاج دے نال یکجہتی دا اظہار کیتا۔ 

* {{جھنڈا|اسرائیل}}  – ترانا چ اسرائیلی سفیر گلیت پیلیگ نے آکھیا کہ احتجاج جائز سی پر اس گل تے تشویش دا اظہار کیتا کہ کجھ شرکاء ولوں ورتے گئے اسرائیل مخالف Rama's rhetoric toward the movement became increasingly confrontational as the protests continued. He described some participants as &quot;ignorant&quot;, &quot;delusional&quot; and lacking logic, and later accused parts of the protest movement of online bullying, intimidation and a &quot;fascist spirit&quot; against those who did not join or support the demonstrations.[۱][۲] He also argued that the protests were harming tourism and local economies and framed the movement as partly driven by social-media algorithms, describing the protest square as a &quot;studio&quot; used to produce content and &quot;feed the algorithm نعرے، پیغامات تے علامتاں [[ضد سامیت|یہود دشمنی نوں]] ہوا دے سکدیاں نیں۔ اس نے کہیا کہ کجھ بینراں نے اس نوں [[نازی جرمنی|1930 دی دہائی چ جرمنی]] دی یاد دلائی۔ 

* {{جھنڈا|کوسووہ}}  – سابقہ [[Vetëvendosje|ویٹیوینڈوسجے]] پارلیمانی امیدوار ہسامدین فیراج نے ترانا وچ احتجاج وچ شمولیت اختیار کيتی ، جو [[Lëvizja Bashkë|لیویزجا باشکے]] دے [[Arlind Qori|ارلنڈ قوری]] دے نال پیش ہوئے۔ اس دی رلت اس منصوبے دی مخالفت کرن آلے احتجاج تے سیاسی تبدیلی دا مطالبہ کرن آلے احتجاج اچ ویٹوینڈوسجے کارکناں دی پہلے Rama's rhetoric toward the movement became increasingly confrontational as the protests continued. He described some participants as &quot;ignorant&quot;, &quot;delusional&quot; and lacking logic, and later accused parts of the protest movement of online bullying, intimidation and a &quot;fascist spirit&quot; against those who did not join or support the demonstrations.[۱][۲] He also argued that the protests were harming tourism and local economies and framed the movement as partly driven by social-media algorithms, describing the protest square as a &quot;studio&quot; used to produce content and &quot;feed the algorithm دی شمولیت دے بعد ہوئی۔ 

* {{جھنڈا|روس}}  – 3 جولائ‏ی نو‏‏ں ، البانیہ وچ روسی سفارت خانے نے [[Taulant Balla|تاولنت بالا]] تے وزیر [[Blendi Gonxhja|بلینڈی گونکسجا دے]] احتجاج وچ روسی ملوث ہونے دا الزام یا تجویز کرنے دے بعد رد عمل ظاہر کيتا۔ سفارت خانے نے آکھیا کہ &quot;کریملن دی شمولیت&quot; دے بارے Rama's rhetoric toward the movement became increasingly confrontational as the protests continued. He described some participants as &quot;ignorant&quot;, &quot;delusional&quot; and lacking logic, and later accused parts of the protest movement of online bullying, intimidation and a &quot;fascist spirit&quot; against those who did not join or support the demonstrations.[۱][۲] He also argued that the protests were harming tourism and local economies and framed the movement as partly driven by social-media algorithms, describing the protest square as a &quot;studio&quot; used to produce content and &quot;feed the algorithm وچ دعوے بے بنیاد نیں، آکھیا کہ روس غیر ملکی ریاستاں دے اندرونی معاملات وچ عدم مداخلت دے اصول دی پیروی کردا اے، تے البانیہ دے سیاست داناں توں مطالبہ کیتا کہ اوہ دشمناں دی تلاش نہ کرن &quot;جتھے اوہ موجود نئیں&quot;۔  

== عوامی تے تنظیمی مدد ==

=== ماحولیاتی تے دوجیاں تنظیماں ===
[[فائل:2026_Zvërnec_protests_Tirana_bulevard_June_7th_-_4.jpg|thumb|267x267px|ترانا دے دیشمورٹ ای کومبٹ بولیورڈ تے سازان تے مختلف جانوراں دی تصویر کشی دے نال مظاہرین، 7 جون]]

==== ماحولیاتی تنظیماں ====
ماحولیاتی تنظیماں نے اس منصوبے دی اس بنیاد تے مخالفت کیتی کہ اس نال وجوسا-نارٹا گیلے علاقے دے ماحولیاتی نظام نو خطرہ اے تے ساحلی رہائش گاہواں دی حفاظت کیتی گئی اے ۔ اٹھارہ ماحولیاتی تنظیماں نے سیاحت تے ماحولیات دی وزارت دے نال مشاورت دے بائیکاٹ دا اعلان کیتا جدوں تک کہ محفوظ علاقیاں دے قانون وچ ترمیماں واپس نئیں لئیاں جاندیاں، اک ایسے عمل وچ شرکت توں انکار Rama's rhetoric toward the movement became increasingly confrontational as the protests continued. He described some participants as &quot;ignorant&quot;, &quot;delusional&quot; and lacking logic, and later accused parts of the protest movement of online bullying, intimidation and a &quot;fascist spirit&quot; against those who did not join or support the demonstrations.[۱][۲] He also argued that the protests were harming tourism and local economies and framed the movement as partly driven by social-media algorithms, describing the protest square as a &quot;studio&quot; used to produce content and &quot;feed the algorithm کردے ہوئے اوہناں نے آکھیا کہ محفوظ علاقیاں دے حفاظتی اقدامات دے کمزور ہون نال نمٹدا نئیں سی۔ 

پی پی این ای اے - برڈ لائف البانیہ نے تعمیر نو روکن، بھاری مشینری نو ہٹان، باڑاں نو ختم کرن تے تباہ شدہ رہائش گاہاں نو بحال کرن دا مطالبہ کیتا اس توں پہلے کہ کوئی مشاورت شروع ہو سکے۔ &lt;ref name=&quot;pc&quot;&gt;{{Cite news|date=3 June 2026|title=Albanians protest over Kushner-linked luxury resort on pristine coastline|url=https://www.reuters.com/world/albanians-protest-over-kushner-linked-luxury-resort-pristine-coastline-2026-06-03/|work=[[Reuters]]}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Guardian&quot;&gt;{{Cite news|date=4 June 2026|title=Protests in Albania grow over Jared Kushner-backed luxury resort|url=https://www.theguardian.com/world/2026/jun/04/protests-in-albania-grow-over-jared-kushner-backed-luxury-resort}}&lt;/ref&gt; ورلڈ وائلڈ لائف فنڈ نے اس علاقے وچ ترقی د‏‏ی سرگرمیاں د‏‏ی مذمت د‏‏ی تے البانیہ د‏‏ی حکومت تو‏ں مطالبہ کيتا کہ اوہ کماں نو‏‏ں روکے، ماحولیاتی قانون سازی د‏‏ی تعمیل کرے تے بین الاقوامی تحفظ دے عہداں دا احترام کرے۔  [[EuroNatur|یورو نیچر نے]] دلیل دتی کہ مطلوبہ ماحولیاتی طریقہ کار دی مناسب طریقے نال پیروی نئیں کیتی گئی سی تے یورپی یونین نال جڑے فطرت دے تحفظ دے معیارات، بشمول نیچورا 2000 تے ایمرالڈ نیٹ ورک ، نو نظر انداز کر دتا گیا سی۔  [https://riverwatch.eu/en ریور واچ نے] محفوظ ڈیلٹا دے علاقے دے اندر تجارتی ترقی دے خلاف مزاحمت کرن لئی بین الاقوامی وکالت مہمات تے عوامی درخواستاں نو مربوط کرکے تحریک دی فعال طور تے حمایت کیتی اے۔ کلائمیٹ ایکشن نیٹ ورک نے وی احتجاج دی حمایت کیتی تے تعمیر نو فوری طور تے روکن، مکمل قانونی تحفظات دی بحالی تے ماحولیاتی فیصلےآں اچ عوامی شرکت لئی مضبوط ضمانتاں دا مطالبہ کیتا۔ 

==== علمی تے پیشہ ورانہ گروپ ====
یونین آف یونیورسٹی ایمپلائز آف البانیا (SPUSH) نے احتجاج دی حمایت کیتی، انہاں نو فعال شہریت تے جمہوری مصروفیت دا اظہار قرار دتا۔ یونین نے مظاہریاں نو قدرتی علاقیاں دے تحفظ، عوامی اثاثیاں، شفافیت تے شہریاں دی مشاورت نال جوڑیا، تے Rama's rhetoric toward the movement became increasingly confrontational as the protests continued. He described some participants as &quot;ignorant&quot;, &quot;delusional&quot; and lacking logic, and later accused parts of the protest movement of online bullying, intimidation and a &quot;fascist spirit&quot; against those who did not join or support the demonstrations.[۱][۲] He also argued that the protests were harming tourism and local economies and framed the movement as partly driven by social-media algorithms, describing the protest square as a &quot;studio&quot; used to produce content and &quot;feed the algorithm ماحول، پائیدار ترقی تے عوامی جائیداد دے فیصلیاں وچ تعلیمی مہارت نو شامل کرن دا مطالبہ کیتا۔  

25 جون نو‏‏ں ، مختلف ملکاں دے 260 ماہرین تعلیم ، طلباء تے پروفیسراں نے احتجاج د‏‏ی حمایت کردے ہوئے اک عوامی خط اُتے دستخط کیتے۔ خط وچ ماحولیاتی تحفظ، جمہوری احتساب تے قانون دی بالادستی دے مطالبات دے نال یکجہتی دا اظہار کیتا گیا اے، تے آکھیا گیا اے کہ تحریک نے ماحولیاتی مسئلے توں باہر شفافیت، بدعنوانی، ریاستی قبضے تے کمزور جمہوری اداریاں دے خدشات نو شامل کرن دے لیی توسیع کیتی اے۔ 

==== شہری تے بین الاقوامی وکالت گروپ ====
کئی شہری، سیاسی تے بین الاقوامی وکالت گروپاں نے وی احتجاج دی حمایت دا اظہار کیتا۔ یورپی ڈیموکریٹک پارٹی نے البانیہ دی حکومت توں شہریاں دی گل سنن دا مطالبہ کیتا تے آکھیا کہ جمہوری شرکت، قانون دی حکمرانی تے ماحولیاتی تحفظ تحریک لئی مرکزی حیثیت رکھدے نیں۔  بین الاقوامی سوشلسٹ لیگ نے مظاہرین Rama's rhetoric toward the movement became increasingly confrontational as the protests continued. He described some participants as &quot;ignorant&quot;, &quot;delusional&quot; and lacking logic, and later accused parts of the protest movement of online bullying, intimidation and a &quot;fascist spirit&quot; against those who did not join or support the demonstrations.[۱][۲] He also argued that the protests were harming tourism and local economies and framed the movement as partly driven by social-media algorithms, describing the protest square as a &quot;studio&quot; used to produce content and &quot;feed the algorithm دے مطالبات تے مقامی برادریاں دے اپنی زمین تے قدرتی وسائل دے بارے وچ فیصلہ کرنے دے حق د ی حمایت کيتی۔  البانیہ دے سفیراں دی کونسل نے احتجاج دی حمایت کیتی تے رام نوں استعفیٰ دین دا مطالبہ کیتا۔ 

البانیہ دی قومی ٹیم دے حامیاں دی ایسوسی ایشن ٹفوزات کوق ای زی نے 6 جون نوں لکسمبرگ دے خلاف دوستانہ میچ دا بائیکاٹ کیتا تے وزیر اعظم دے دفتر دے باہر احتجاج وچ رلتی ہو گئے۔  کوڈ پنک نے اس تحریک نو‏‏ں ارب پتی ، بدعنوانی تے Rama's rhetoric toward the movement became increasingly confrontational as the protests continued. He described some participants as &quot;ignorant&quot;, &quot;delusional&quot; and lacking logic, and later accused parts of the protest movement of online bullying, intimidation and a &quot;fascist spirit&quot; against those who did not join or support the demonstrations.[۱][۲] He also argued that the protests were harming tourism and local economies and framed the movement as partly driven by social-media algorithms, describing the protest square as a &quot;studio&quot; used to produce content and &quot;feed the algorithm ماحولیاتی تباہی دے لئی اک چیلنج قرار دتا۔  مالٹی کارکن گروپ موویمنٹ گرافٹی نے وی البانی شہریاں تے ماحولیاتی گروپاں دے نال اک یکجہتی دا بیان جاری کیتا جہڑا وجوسا-نارٹا ویٹ لینڈ وچ تعمیر دی مخالفت کردا اے۔ 

=== عوامی شخصیتاں ===
عوامی شخصیتاں جنہاں نے عوامی طور تے احتجاج دی حمایت کیتی، اوہناں چ شامل نیں:

=== دوجے رد عمل ===
البانیا دے احتجاج وچ غیر ملکی سیاحاں نے وی حصہ لیا، جنہاں نے مظاہرین دے نال یکجہتی دا اظہار کیتا۔     امریکی گلوکارہ کیٹی پیری نے اک ویڈیو دے تحت &quot; ڈیلولو جزیرہ&quot; دا تبصرہ پوسٹ کرن دے بعد سوشل میڈیا تے توجہ مبذول کروائی جس وچ ایوانکا ٹرمپ نے سازان جزیرے تے سیاحتی ترقی دے مجوزہ منصوبے تے تبادلہ خیال کیتا۔  جاری مظاہریاں دے دوران ترانا وچ مظاہرین د ی اک تصویر نو ں ''دی گارڈین'' نے اپنی &quot;دن د ی تصویراں&quot; وچو ں اک دے طور اُتے منتخب کيتا سی۔ 

== ایہہ وی ویکھو ==

* 2011 البانی اپوزیشن دے مظاہرے
* البانیہ وچ 2013 شامی کیمیائی ہتھیاراں دے خلاف احتجاج
* 2017 البانیائی اپوزیشن دے احتجاج
* البانیہ چ 2018–2019 دے طالب علماں دے احتجاج
* 2019 البانی اپوزیشن دے احتجاج
* 2020 البانیہ دے احتجاج
* 2022 البانیہ دے احتجاج
* 2025-2026 البانی اپوزیشن دے احتجاج
* 2024–موجودہ سربیا دے اینٹی کرپشن احتجاج
* 2025–2026 بلغاریہ دے احتجاج
* 2026 ماحول وچ
* البانیہ چ ماحولیاتی مسائل
* اکیسویں صدی دے احتجاجاں دی فہرست
* البانیہ دے محفوظ علاقے
* ولورا انٹرنیشنل ایئرپورٹ
[[گٹھ:البانیا]]
[[گٹھ:انقلابات]]
[[گٹھ:ترجمے نوں سمکھیاواں چاہیدیاں]]</text>
      <sha1>07qjk2jb6tao8crvmt4d1guqi46eykg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>708776</id>
      <parentid>708774</parentid>
      <timestamp>2026-07-21T10:08:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abbas dhothar</username>
        <id>361</id>
      </contributor>
      <origin>708776</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="146798" sha1="1fgn04nlfz86i5nacu107e1xz4nr871" xml:space="preserve">{{معلومات-واقعہ}}
 

مئی 2026 نوں، نارتا لیگون دے نیڑے، البانیائی پنڈ زورنیک چ حکومت مخالف احتجاج شروع ہویا۔ احتجاج، جہنوں مشہور طور تے '''فلیمنگو انقلاب''' ,آکھیا جاندا اے۔  ، حکومت دے تیاری دے کماں دی ہینڈلنگ تے سازان جزیرے تے زورنیک ریزورٹ پروجیکٹ نال جڑے ہوئے لگژری سیاحتی ترقی دی تجویز دے ذریعہ متحرک ہوئے، جس دی حمایت امریکی سرمایہ کار [[جیریڈ کشنر|جیرڈ کشنر]] نے کیتی۔ مظاہرین تے مقامی رہائشیاں نے نہ صرف مجوزہ ترقی تے اعتراض کیتا، بلکہ اوہناں نے اک بدعنوان تے مبہم عمل دے طور تے وی اعتراض کیتا جہدے وچ محفوظ علاقے دی قانون سازی، متنازعہ زمین دی ملکیت، غیر شائع شدہ یا متنازعہ اجازت نامے، نجی حفاظت، تے محدود عوامی مشاورت شامل سی۔ 30 مئی نو‏‏ں اس منصوبے د‏‏ی جگہ دے نیڑے اک مظاہرے دے دوران مظاہرین دے خلاف تشدد دے بعد ، ایہ تحریک اگلے دن [[تیرانا|ترانا]] تک پھیل گئی تے بعد وچ البانیہ ، کوسوو تے بیرون ملک البانی ڈائاسپورا کمیونٹیز دے دوسرے شہراں وچ پھیل گئی۔

تعمیراتی منصوبے تے اس دی حکومت دی حمایت نے عوام دے طویل عرصے توں عدم اطمینان تے شکایات دے سالاں دے بعد اظہار دے مرکز دے طور تے کم کیتا۔ جد کہ تحریک ابتدائی طور تے ریزورٹ دی ترقی دے خلاف شروع ہوئی، احتجاج دا پیمانہ ودھ گیا تے وزیر اعظم ایڈی راما دی حکومت دے خلاف وسیع تر مخالفت، بدعنوانی ، ریاستی قبضہ ، میڈیا دی قبضہ ، ناقص حکمرانی تے جمہوری پچھے ہٹن وچ تبدیل ہو گیا۔ مظاہرین نے راما دے استعفے، بدعنوانی تے منظم جرائم دے خلاف خصوصی ڈھانچے (ایس پی اے کے) دے ذریعہ بدعنوانی دے خلاف تحقیقات، محفوظ علاقیاں وچ تعمیر اُتے پابندی، اسٹریٹجک سرمایہ کار فریم ورک دی منسوخی یا جائزہ، تے ریزورٹ معاہدیاں دی منسوخی یا جائزہ لینے دا مطالبہ کیتا اے۔ کئی مظاہریاں نے اپوزیشن لیڈر سالی بریشا تے البانیہ دی ڈیموکریٹک پارٹی تے وی تنقید کیتی اے، نعرے لا کے رام تے بریشا دوناں نو اک ای سیاسی اسٹیبلشمنٹ دا حصہ پیش کیتا اے۔

اہم احتجاج ترانا وچ مرکوز رہے نیں، خاص طور تے سکندربیگ چوک ، وزیر اعظم دے دفتر، دیشموریت ای کومبٹ بولیورڈ ، پارلیمنٹ تے دوجیاں علامتی عوامی تھاواں دے آسے پاسے۔ روزانہ مظاہریاں نے دسیاں ہزاراں شرکاء نو اپنی طرف متوجہ کیتا، جد کہ 10، 13، 20 جون تے 4 جولائی نو ملک بھر تے ڈائاسپورا تے مرکوز وڈے متحرک کیتے گئے۔ جون دا احتجاج تحریک دا اج تیکر دا سب توں وڈا مظاہرہ بن گیا، جس چ البانیائی میڈیا نے 250,000 توں ودھ شرکاء دا اندازہ لایا تے ہجوم نو ڈیشمورٹ ای کومبٹ بولیورڈ دے زیادہ تر حصے نو بھرن دے طور تے بیان کیتا، جو سکندر بیگ چوک توں لے کے مدر ٹریسا چوک تک اے۔ اس تحریک نو وکندریقرت قرار دتا گیا اے، جس چ جنریشن زیڈ دے نوجواناں تے ملینئیل مظاہرین نے سول سوسائٹی دے گروپاں، ماحولیاتی کارکناں، مقامی رہائشیاں، عوامی شخصیتاں تے ڈائاسپورا کمیونٹیز دے نال نمایاں کردار ادا کیتا اے۔

فلامینگو ، اک جنگلی پنچھی جہڑا وجوسا-نارٹا ویٹ لینڈ ایکوسسٹم چ رہندا اے، مظاہریاں دی اہم علامت بن گیا، جس نے فلامنگو انقلاب دا ناں دتا۔ مظاہرین نے ماحولیاتی تحفظ تے وسیع تر شہری مزاحمت دوناں دی نمائندگی کرن لئی فلامنگو کٹ آؤٹ، انفلیٹیبل فلامنگو، قومی جھنڈے تے ترمیم شدہ احتجاجی تصویراں دا استعمال کیتا اے۔ ٹاپ چینل ، ویژن پلس تے کلان ٹی وی ورگے قومی میڈیا نوں وڈے پیمانے تے سمجھیا جاندا اے کہ اوہناں نے احتجاج دے سائز نو مسلسل گھٹ توں گھٹ کیتا اے تے حکومت دے حامی موقف اختیار کیتے ہن۔ دراں اثنا ، راما نے اس منصوبے دا دفاع اک وڈی غیر ملکی سرمایہ کاری دے طور اُتے کیتا ، غیر قانونی طرز عمل دے الزامات نو‏‏ں مسترد کردتا ، تے تحریک دے کچھ حصےآں نو‏‏ں غلط معلومات ، غیر ملکی مفادات یا اک وسیع تر &quot;ہائبرڈ جنگ&quot; تو‏ں متاثر ہونے دے طور اُتے پیش کيتا۔ اس دا ردعمل، بریشا دی اس منصوبے لئی ابتدائی حمایت دے نال، البانیہ دے سیاسی طبقے تے مظاہرین دی وسیع تر تنقید دا حصہ بن گیا۔

== پچھوکڑ ==

=== سازان آئی لینڈ ریزورٹ ===
[[فائل:Zvërneci_-_Vlorë_(3).jpg|right|thumb|پچھوکڑ چ سازان دے نال نارتا لیگون دا نظارہ۔]]
[[ایوانکا ٹرمپ]] تے اوہدے خاوند، [[جیریڈ کشنر|جیرڈ کشنر]] ، نے پہلی وار جولائی 2021 وچ اک نجی دورے تے البانیا دا دورہ کیتا۔ ٹرمپ تے کشنر نے اپنے اک دوست نتھانیل روتھسچلڈ دی ملکیت آلی یاٹ تے پورے ساحلی پٹی دا سفر کیتا۔   باہر تیراکی کردے ہوئے، انہاں دا سامنا سازان دے غیر آباد، [[حیاتی تنوع|حیاتیاتی متنوع]] جزیرے نال ہویا، جو اک ترک کردہ فوجی اڈا سی، تے حیران ہوئے کہ ایہ غیر ترقی یافتہ رہ گیا اے۔ &lt;ref name=&quot;ui&quot;&gt;{{Cite news|title=Sold to the Trump family: one of the last undeveloped islands in the Mediterranean|url=https://www.theguardian.com/world/2025/jun/24/trump-family-kushner-undeveloped-island-mediterranean-sazan-albania|language=en-GB}}&lt;/ref&gt;  وزیر اعظم ایڈی راما نے سفر دے دوران یاٹ تے انہاں نال ملاقات کیتی تے اک سال بعد کشنر دے نال سرمایہ کاری دے مواقع اُتے تبادلہ خیال کیتا۔ &lt;ref name=&quot;it&quot; /&gt; 

مارچ 2024 وچ، کشنر نے سازان تے مین لینڈ دے نیڑے دے ساحلی علاقے وچ سرمایہ کاری کرن دے منصوبیاں دا اعلان کیتا، جو زورنیک پنڈ دے نیڑے اے۔ &lt;ref name=&quot;BIRN-Investors&quot;&gt;{{Cite news|date=29 May 2026|title=The Investors Behind the Trump Family's Albanian Resort|url=https://www.reporter.al/en/2026/05/29/the-investors-behind-the-trump-familys-albanian-resort/}}&lt;/ref&gt; برڈ لائف ورگے ماحولیاتی گروپاں نے کشنر دے سیاحتی ترقی دے منصوبے نوں البانیہ دے محفوظ علاقیاں دے قانون وچ ترمیم نال جوڑیا اے،  جو تھوڑی دیر پہلے منظور ہویا سی۔ &lt;ref name=&quot;BIRN-Investors&quot; /&gt; اس نے &quot;اصلاحیت دے ڈھانچے، 5 ستارےآں یا اس تو‏ں زیادہ&quot;، تے متعلقہ مہمان نوازی د‏‏ی سرگرمیاں نو‏‏ں ماحولیاتی طور اُتے محفوظ علاقےآں وچ تعمیر اُتے پابندیاں تو‏ں مستثنیٰ قرار دتا، جداں کہ جتھ‏ے ایہ منصوبہ تجویز کيتا گیا سی۔ 

البانیہ دی حکومت نے 30 دسمبر 2025 نو سازان پروجیکٹ نو اسٹریٹجک سرمایہ کاری دا درجہ دتا، تے نوٹ کیتا کہ ایہ 565 ہیکٹر تے قبضہ کرے گا تے تقریباً 45 ہیکٹر تے ترقی کیتی جائے گی۔  2025 وچ ، وزیر اعظم راما نے کہیا کہ البانیا &quot;سازان جداں تحفے دا استحصال نہ کرنے دا متحمل نئيں ہوسکدا اے &quot; تے لگژری سیاحت د ی ضرورت ا ے۔ &lt;ref name=&quot;ui&quot;&gt;{{Cite news|title=Sold to the Trump family: one of the last undeveloped islands in the Mediterranean|url=https://www.theguardian.com/world/2025/jun/24/trump-family-kushner-undeveloped-island-mediterranean-sazan-albania|language=en-GB}}&lt;/ref&gt; سازان اُتے زمین 1.4 ارب یورو دے معاہدے وچ فروخت کيتی گئی سی ، جس تو‏ں مقامی لوک تے پارلیمنٹرین اس وقت تک بے خبر سن جدو‏ں تک اخباراں نے اس د‏ی اطلاع نئيں دتی۔ &lt;ref name=&quot;ui&quot; /&gt;  اس دے بعد، البانیائی لوکاں نے سازان نو &quot;ٹرمپ آئی لینڈ&quot; ( {{Lang|sq|Ishulli i Trumpëve}} ) دے طور تے حوالہ دینا شروع کیتا۔ ). &lt;ref name=&quot;ui&quot; /&gt;

کشنر دے کول اک وڈی دوجی تھاں لئی وی منصوبے ہن: وجوسا-نارتا سرکھات زمین دی تزئین دے اندر پیشے پورو-نارتا دا غیر-ترقی یافتہ ساحلی حصہ۔  ایہ خطرے تو‏ں دوچار پرجاتیاں جداں راہب سیل ، سمندری کچھو کمے تے 200 تو‏ں زیادہ پرندےآں د‏‏ی پرجاتیاں دا گھر اے جنہاں وچ فلامنگو تے پیلیکن شامل ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref name=&quot;it&quot; /&gt; 10,000 توں ودھ رہائش گاہواں دی منصوبہ بندی کیتی گئی اے۔ &lt;ref name=&quot;BIRN-Investors&quot;&gt;{{Cite news|date=29 May 2026|title=The Investors Behind the Trump Family's Albanian Resort|url=https://www.reporter.al/en/2026/05/29/the-investors-behind-the-trump-familys-albanian-resort/}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;pc&quot;&gt;{{Cite news|date=3 June 2026|title=Albanians protest over Kushner-linked luxury resort on pristine coastline|url=https://www.reuters.com/world/albanians-protest-over-kushner-linked-luxury-resort-pristine-coastline-2026-06-03/|work=[[Reuters]]}}&lt;/ref&gt; کشنر نے آکھیا کہ اوہ &quot;اک مثالی ریزورٹ بنانا چاہندا سی جہدے وچ میں اپنے ٹبر تے اپنے دوستاں دے نال ہونا چاہنا واں&quot;، تے حکومت نے بہت تعاون کیتا سی۔ &lt;ref name=&quot;ui&quot;&gt;{{Cite news|title=Sold to the Trump family: one of the last undeveloped islands in the Mediterranean|url=https://www.theguardian.com/world/2025/jun/24/trump-family-kushner-undeveloped-island-mediterranean-sazan-albania|language=en-GB}}&lt;/ref&gt; راما دے مطابق، منصوبےآں دی مالیت 5 ارب یورو تک اے۔ 

ایوانکا ٹرمپ وی ایس منصوبے نال جڑیا ہویا اے۔ اس نے پوڈ کاسٹاں تے اپنے تے کشنر دے منصوبیاں دا ذکر کیتا، &lt;ref name=&quot;ui&quot;&gt;{{Cite news|title=Sold to the Trump family: one of the last undeveloped islands in the Mediterranean|url=https://www.theguardian.com/world/2025/jun/24/trump-family-kushner-undeveloped-island-mediterranean-sazan-albania|language=en-GB}}&lt;/ref&gt; اوہناں نوں وسیع توجہ دے سامنے لیایا۔  سازان نو اوہناں دے &quot;نجی جزیرے&quot; دے طور تے اس دی بیان نے البانیائی لوکاں نو ناراض کر دتا۔  ایہ منصوبہ عوامی بحث دا موضوع بن گیا۔ رہائشیاں تے ماحولیاتی تنظیماں سمیت مخالفین نے ترقی دے ممکنہ ماحولیاتی اثرات دے حوالے نال خدشات دا اظہار کیتا تے منصوبے دے علاقے دے اندر زمین دی ملکیت دے حوالے نال سوالات اٹھائے۔  منصوبے دے نمائندےآں نے بیان کیتا کہ ترقی البانیہ دے قانون تے قابل اطلاق منصوبہ بندی دے طریقہ کار دے مطابق کیتی جا رہی اے۔ 

=== کرپشن تے ریاست تے قبضہ ===
ریزورٹ تنازعہ بدعنوانی، ریاستی قبضے تے البانیہ چ سیاسی طاقت، نجی کاروباری مفادات تے عوامی اداریاں دے وچکار تعلقات دے بارے چ عوامی تشویش دے وسیع پس منظر دے خلاف تیار ہویا۔ فریڈم ہاؤس نے اپنی 2025ء د‏‏ی رپورٹ وچ البانیہ نو‏‏ں &quot;جزوی آزاد&quot; د‏‏ی درجہ بندی د‏‏ی تے کہیا کہ انصاف دے نظام وچ اصلاحات دے باوجود بدعنوانی تے رشوت ستانی وڈے مسائل بنی ہوئی ا‏‏ے۔  یورپی کمیشن دی 2025 دی البانیہ دی رپورٹ وچ آکھیا گیا اے کہ بدعنوانی نال لڑن لئی ادارہ جاتی فریم ورک موجود اے، لیکن احتیاطی اقدامات وچ ہُن وی بہتری دی لوڑ اے تے ریاستی پولیس بدعنوانی دے لئی انتہائی کمزور اے، جد کہ اعلیٰ سطحی بدعنوانی دے معاملات وچ ایس پی اے کے دے مثبت نتائج نو وی نوٹ کیتا گیا اے۔ 

مبصرین نے احتجاج نو اولیگرک اثر و رسوخ، مبہم عوامی فیصلہ سازی تے نجی یا سیاسی طور تے جڑے ہوئے مفادات دے لیی قوانین دے استعمال دے بارے چ وسیع شکایات نال جوڑیا۔ BiEPAG نے فلمنگو انقلاب نو البانیہ دی &quot;نظامی کمزوریاں&quot; نو بے نقاب کرن دے طور تے بیان کیتا، جس چ نجی سلامتی تشدد، غیر شفاف قانونی ترمیماں تے اک قبضہ شدہ میڈیا لینڈ اسکیپ شامل اے۔  دوجے تجزیے نے احتجاج نو سیاسی اشرافیہ تے وسیع تر غصے دے چینل دے طور تے بیان کیتا جہناں تے طاقت تے اداریاں دا غلط استعمال کرن، میڈیا دے کجھ حصیاں تے قبضہ کرن تے جماعتی مقاصد لئی قانون نو آلہ بنان دا الزام اے۔ 

رام دے وزیر اعظم دے دوران کئی اعلیٰ پروفائل بدعنوانی تے خریداری دے معاملات نے وسیع تر ماحول وچ حصہ لیا جس وچ احتجاج تیار ہويا۔ البانیہ دے انسینریٹرز سکینڈل وچ، سابقہ وزیر ماحولیات لیفٹر کوکا نو فضلہ انسینریٹرز دے معاہدیاں نال متعلق بدعنوانی، طاقت دے غلط استعمال تے منی لانڈرنگ دے الزامات وچ جیل دی سزا سنائی گئی، جد کہ سابق نائب وزیر اعظم اربن احمداج نوں اسی معاملے دے سلسلے وچ الزام عائد کیتا گیا سی تے البانیا چھڈ دتا گیا سی; احمداج نے غلط کم کرن توں انکار کیتا۔ &lt;ref name=&quot;Reuters-incinerators-2025&quot;&gt;{{Cite news|title=Albania's Rama seeks fourth term in election dominated by graft, EU membership|url=https://www.reuters.com/world/albanias-rama-seeks-fourth-term-election-dominated-by-graft-eu-membership-2025-05-08/}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;AP-Koka-incinerator&quot;&gt;{{Cite news|title=Former environment minister in Albania sentenced to prison in bribery case|url=https://apnews.com/article/e8dc8a1a1e8da470606472965a1d92ab}}&lt;/ref&gt;  اکشی عوامی خریداری اسکینڈل وی ریاستی معاہدے دی وسیع تر تنقید دا حصہ بن گیا، جدوں ایس پی اے کے نے نیشنل ایجنسی فار انفارمیشن سوسائٹی (اکشی) وچ عوامی ٹینڈراں دی مبینہ ہیرا پھیری دی تحقیقات کیتیاں، جو وزیر اعظم دے دفتر دے اختیار دے تحت اک ایجنسی اے جس نے وڈے ڈیجیٹل انفراسٹرکچر تے البانیہ دے معاہدیاں دا انتظام کیتا۔  

=== جمہوری پچھے ہٹنا تے طاقت دا ارتکاز ===
ایہ احتجاج جمہوری پسماندگی، طاقت دے ارتکاز تے طویل مدتی سیاسی پولرائزیشن دے خدشات دے تناظر وچ وی ہوئے۔ ایڈی راما دی اگوائی چ سوشلسٹ پارٹی نے 2013 توں البانیا تے حکومت کیتی اے تے 2025 چ مسلسل چوتھے پارلیمانی انتخابات جِتے سن۔  فریڈم ہاؤس نے البانیہ دی سیاست نو مسابقتی لیکن انتہائی پولرائزڈ قرار دتا، جس چ سیاسی جماعتاں اکثر معروف شخصیتاں دے آسے پاسے منظم ہوندیاں نیں. 

تجزیہ کاراں نے دلیل دتی کہ رام دے دور وچ سوشلسٹ پارٹی تے سالی بریشا دے دور وچ ڈیموکریٹک پارٹی دے غلبے نے معتبر سیاسی متبادل دے لئی محدود جگہ چھڈ دتی سی تے زہریلے سیاسی ماحول وچ حصہ لیا سی۔ اس تشریح وچ، احتجاج نے نہ صرف ریزورٹ منصوبے دی مخالفت دا اظہار کیتا، بلکہ حکومت تے قائم اپوزیشن دوناں دے نال تھکاوٹ دا وی اظہار کیتا۔ &quot;رام نوں جیل، بریشا نوں جیل&quot; (&quot;رام نئی برگ، بریشا نئی برگ!&quot;) دے نعرے دو غالب سیاسی کیمپاں دے اس وسیع تر رد کرن دی عکاسی کردے سن۔ رام دے گورننگ سٹائل نو نقاداں نے وی ودھدے ہوئے متمرکز فیصلہ سازی تے پارلیمانی گل بات یا سول سوسائٹی دے مشاورت لئی گھٹ جگہ دے طور تے بیان کیتا۔ 

رام دے دور وچ چوناں نال متعلق جھگڑے وی مظاہرین دی ریاستی اداریاں تے سیاسی طاقت دی وسیع تنقید دا حصہ بنے۔ 2019 وچ، ''بلڈ'' نے 2017 دے پارلیمانی انتخابات نال منسلک آڈیو ریکارڈنگ شائع کیتی، جس وچ سوشلسٹ عہدیداراں تے مقامی طاقت دے دلالاں نال متعلق گل باتاں شامل سن جنہاں نو اپوزیشن جماعتاں تے نقاداں نے ووٹ خریدن، دھمکیاں تے سیاست تے منظم جرائم دے وچکار روابط دے ثبوت دے طور تے بیان کیتا۔  2021 وچ سرپرستی پسنداں دے اسکینڈل نے ذاتی ڈیٹا دے استعمال تے پارٹی نال جڑے ووٹراں دی نگرانی دے بارے وچ ہور خدشات پیدا کیتے، جدوں ''Lapsi.al نے'' رپورٹ دتی کہ سوشلسٹ پارٹی نال مبینہ طور تے جڑے ہوئے اک ڈیٹا بیس وچ تقریباً 910,000 ووٹراں یا ترانا دے رہائشیاں لئی ذاتی معلومات تے سیاسی ترجیح دے نوٹ شامل سن۔   2025 دے پارلیمانی انتخابات تے او ایس سی ای / او ڈی آئی ایچ آر دی آخری رپورٹ وچ بعد وچ آکھیا گیا کہ ووٹ مسابقتی تے پیشہ ورانہ طور تے منظم کیتا گیا سی، لیکن ایہ کہ مقابلہ کرن آلے اک برابر دے میدان توں لطف اندوز نئیں ہوئے تے دھمکیاں، عوامی وسائل دے غلط استعمال، سرکاری ملازماں تے دباؤ تے ووٹ خریدن دے الزامات دا حوالہ دتا۔ 

اختیارات دی علیحدگی دے بارے وچ خدشات وی 2026 وچ ودھ گئے جدوں راما نے قانون سازی دے منصوبےآں دا اعلان کیتا جو عدالتاں نو فوجداری تحقیقات دے تحت وزیراں نو معطل کرن توں روکے گا۔ رائٹرز نے رپورٹ دتی کہ ورودھی دھراں دا کہنا سی کہ اس تجویز نال عدالتی آزادی نوں نقصان پہنچیگا اتے رام دے سہیوگیاں دی راکھی ہوویگی، جدکہ رام نے عدلیہ 'تے اوور ریچ دا الزام لایا. &lt;ref name=&quot;Reuters-judiciary-2026&quot;&gt;{{Cite news|title=Albanian PM seeks to stop judiciary from suspending ministers|url=https://www.reuters.com/world/albanian-pm-seeks-stop-judiciary-dismissing-ministers-2026-02-16/}}&lt;/ref&gt; ایہ تجویز نائب وزیر اعظم تے بنیادی ڈھانچے دی وزیر بیلندا بالوکو سمیت سینئر حکومتی افراد دے خلاف بدعنوانی دی کارروائی دے بعد آئی، جنہاں نے عوامی ٹینڈراں دے مبینہ ہیرا پھیری دے الزامات دی تردید کیتی۔ &lt;ref name=&quot;Reuters-Balluku-court&quot;&gt;{{Cite news|title=Albanian court dismisses PM Rama's deputy over corruption charges|url=https://www.reuters.com/world/albanian-court-dismisses-pm-ramas-deputy-over-corruption-charges-2025-11-20/}}&lt;/ref&gt;

=== میڈیا کیپچر تے حکومتی اثر و رسوخ ===
میڈیا کیپچر تے عوامی معلومات تے سیاسی اثر و رسوخ دے خدشات نے وی احتجاج دے پس منظر دا حصہ بنایا۔ 2026 [[اشاریہ آزادی صحافت|ورلڈ پریس فریڈم انڈیکس]] ، [[نامہ نگار بلا سرحداں|رپورٹرز ود آؤٹ بارڈرز]] ولوں جاری کیتا گیا، البانیا نوں 180 ملکاں چوں 83 ویں نمبر تے رکھیا، جس چ آکھیا گیا اے کہ [[آزادی اشاعت|پریس دی آزادی]] تے میڈیا دی آزادی نوں کاروبار تے سیاست دے وچکار مفادات دے تنازعات ، اک ناقص قانونی فریم ورک تے جماعتی ریگولیشن دی وجہ توں خطرہ سی۔ اس وچ ایہ وی کہیا گیا سی کہ جو صحافی حکام اُتے تنقید کردے سن انہاں نو ں اکثر بدنام کرنے والے حملےآں دا نشانہ بنایا جاندا سی ، کہ ریاستی معلومات تک رسائی مشکل سی ، تے ایہ کہ خود سنسر شپ وسیع پیمانے اُتے سی۔ 

ٹرانسپیرنسی انٹرنیشنل یورپی یونین نے اسی طرح ماس میڈیا دی ملکیت دے ارتکاز، ماس میڈیا دی ملکیت وچ شفافیت دی کمی، تے عوامی خدمت دے میڈیا دی آزادی دے بارے وچ خدشات نو نوٹ کیتا، جد کہ 2025 وچ صحافیاں دے خلاف حملیاں وچ اضافے دی وی اطلاع دتی۔ 

احتجاج دے ابتدائی مرحلے دے دوران، میڈیا کیپچر مبصرین تے کارکناں دے ذریعہ اٹھائے گئے معاملات چوں اک بن گیا۔ BiEPAG نے دلیل دتی کہ کئی مرکزی دھارے دے آؤٹ لیٹس نے براہ راست کوریج نو نظر انداز کیتا سی یا احتجاج دے بارے چ غلط معلومات پھیلائیاں سن، جس چ دعوے نو ودھانا وی شامل اے کہ مظاہرے بیرونی طور تے سپانسر کیتے گئے سن یا غیر ملکی مفادات دی حوصلہ افزائی کیتی گئی سی۔  رپورٹر ڈاٹ ال نے احتجاج دی داستان دے خلاف مصنوعی ذہانت نال تیار کردہ تصویراں تے پولیس کیمرے دے مواد دے استعمال نو وی بیان کیتا، جس نے معلوماتی مہم نو تحریک نو بدنام کرن دی کوششاں نال جوڑیا۔  اس لیی سوشل میڈیا، لائیو سٹریم، میمز تے ڈائاسپورا نیٹ ورکس تے مظاہرین دا انحصار جزوی طور تے روایتی میڈیا دے عدم اعتماد تے قومی براڈکاسٹرز تے وڈے نجی آؤٹ لیٹس تے سمجھے جان آلے حکومتی اثر و رسوخ دے ردعمل دے طور تے فریم کیتا گیا سی۔ 

رام دے تحت پہلے میڈیا دی آزادی دے تنازعات نے وی احتجاجی تحریک دے مرکزی دھارے دے میڈیا تے سرکاری داستاناں دے عدم اعتماد نو تشکیل دتا۔ 2019 وچ ، راما د‏‏ی حکومت نے البانیہ د‏‏ی میڈیا قانون سازی وچ تبدیلیاں د‏‏ی تجویز پیش کيت‏ی ، جسنو‏ں ناقدین &quot;اینٹی بدنامی&quot; پیکیج دے ناں تو‏ں جاندے نيں ، جس تو‏ں آڈیو ویژول میڈیا اتھارٹی نو‏‏ں آن لائن میڈیا آؤٹ لیٹس نو‏‏ں جرمانہ کرنے تے مواد نو‏‏ں ہٹانے یا بلاک کرنے دا حکم دینے د‏‏ی اجازت مل جاندی۔ البانیہ تے بین الاقوامی میڈیا تنظیماں نے مسودہ قوانین نو آزاد اظہار رائے تے آن لائن صحافت دے لیی خطرہ قرار دے کے تنقید دا نشانہ بنایا۔   البانیہ دے محتسب نے آکھیا کہ مسودہ قوانین بین الاقوامی معیار تے پورا نئیں اتردے، جد کہ وینس کمیشن نے بعد چ کئی خامیاں دی نشاندہی کیتی تے اظہار رائے دی آزادی دے تحفظ دے مقصد نال تبدیلیاں دی سفارش کیتی۔ 

راما نے البانیہ وچ میڈیا دی آزادی دے جائزیاں تے [[نامہ نگار بلا سرحداں|رپورٹرز ود آؤٹ بارڈرز]] دے نال وی عوامی طور تے جھڑپ کیتی اے۔ ورلڈ پریس فریڈم انڈیکس وچ البانیہ دے زوال دے بعد ، راما نے تنظیم د‏‏ی تنقید دے کچھ حصےآں نو‏‏ں &quot;جھوٹ&quot; تے &quot;کلپنا&quot; دے طور اُتے مسترد کردتا۔ رپورٹرز ود آؤٹ بارڈرز نے صحافیاں دے نال اس دے سلوک تے تنقید کردے ہوئے تے تنقیدی رپورٹراں تے سیاسی حملیاں تے دباؤ دی طرف اشارہ کردے ہوئے جواب دتا۔ &lt;ref&gt;{{Cite news|title=Reporters Without Borders clap back at Albanian prime minister's denials|url=https://www.euractiv.com/section/digital/news/reporters-without-borders-clap-back-at-albanian-prime-ministers-denials/}}&lt;/ref&gt; 

=== احتجاج دا آغاز ===
زورنیک دے رہائشیاں نو ترقی دے بارے چ نئیں دسیا گیا سی تے اوہ میڈیا رپورٹاں دے ذریعے تقریباً خصوصی طور تے آگاہ ہوئے۔ &lt;ref name=&quot;BIRN-Investors&quot;&gt;{{Cite news|date=29 May 2026|title=The Investors Behind the Trump Family's Albanian Resort|url=https://www.reporter.al/en/2026/05/29/the-investors-behind-the-trump-familys-albanian-resort/}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;ui&quot;&gt;{{Cite news|title=Sold to the Trump family: one of the last undeveloped islands in the Mediterranean|url=https://www.theguardian.com/world/2025/jun/24/trump-family-kushner-undeveloped-island-mediterranean-sazan-albania|language=en-GB}}&lt;/ref&gt; اپریل 2026 دے آخر وچ، کمپنی زورنیک ساؤتھ ایڈریاٹک ڈویلپمنٹ نے متنازعہ ورک پرمٹ دا استعمال کردے ہوئے تیاریاں دے حصے دے طور تے زورنیک-پورٹونوو دے محفوظ ساحلی علاقے دے اک حصے نوں باڑ لا دتی۔   رہائشیاں، جویں کہ پنڈ دے سربراہ کوستاک کونومی، نے آکھیا کہ ساحل سمندر تے کیڈسٹرل زون 3951 دے اندر دعوی کردہ آبائی جائیداداں موجود سن; دو دہائیاں توں، مقامی لوک آرتور شیہو ورگے کاروباری لوکاں دے نال قانونی زمین دے تنازعات وچ ملوث ہن۔ &lt;ref name=&quot;BIRN-Investors&quot; /&gt;

رپورٹر ڈاٹ ال، بلقان انویسٹیگیٹو رپورٹنگ نیٹ ورک دا البانی آؤٹ لیٹ، نے رپورٹ دتی کہ زورنیک ساؤتھ ایڈریاٹک ڈویلپمنٹ اگست 2024 وچ قائم کیتا گیا سی تے ڈچ ٹرسٹ مینجمنٹ بی وی، اک ڈچ ٹرسٹ دی ملکیت سی، جس نے مالکان دی شناخت نوں دھندلا دتا سی۔ ایہ کمپنی شیل کمپنیاں دے نیٹ ورک دے ذریعے سازان جزیرے دے منصوبے تے قطری سرمایہ کار بھائیاں رامز الخیاط تے محمد الخیاط تو‏ں منسلک ا‏‏ے۔ آؤٹ لیٹ نے ایہ وی اطلاع دتی کہ کمپنی نے زورنیک چ سیاحتی ریزورٹس لئی نیشنل ٹیریٹوریل کونسل توں دو غیر شائع شدہ ترقیاتی اجازت نامے حاصل کیتے سن، جہڑے سرکاری طور تے شائع نئیں کیتے گئے سن، تے بعد چ کمپنی دے نمائندیاں نے انسپکٹراں نوں اک اے زیڈ ایچ ٹی دستاویز پیش کرن دے بعد تیاری دی باڑ لگان تے رسائی روڈ دے کم کیتے گئے سن جہدے بارے رپورٹر ڈاٹ ال نے آکھیا کہ اوہ اجے وی باقاعدہ منظوری دا انتظار کر رہیا اے۔ &lt;ref name=&quot;BIRN-Investors&quot;&gt;{{Cite news|date=29 May 2026|title=The Investors Behind the Trump Family's Albanian Resort|url=https://www.reporter.al/en/2026/05/29/the-investors-behind-the-trump-familys-albanian-resort/}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;BIRN-Controversy&quot;&gt;{{Cite news|last=Karaj|first=Vladimir|date=7 May 2026|title=Jared Kushner's Luxury Resort in Albania Launched Amid Controversy|url=https://www.reporter.al/en/2026/05/07/jared-kushners-luxury-resort-in-albania-launched-amid-controversy/}}&lt;/ref&gt; 2026 دے احتجاج دے دوران ، راما نے کشنر تے ٹرمپ د‏‏ی شمولیت د‏‏ی تصدیق د‏‏ی لیکن ایہ وی کہیا کہ ڈنمارک ، فرانس ، یونان ، جاپان تے ترکی تو‏ں سرمایہ کاراں تے معماراں دا اک وسیع گروپ موجود ا‏‏ے۔ 

مئی 2026 نوں، کارکناں تے مقامی رہائشیاں تے نجی سکیورٹی اہلکاراں نے حملہ کیتا۔ پولیس موجود سی پر مداخلت نئیں کیتی کیونکہ اک مظاہرین نو باڑ آلے علاقے دے اندر گھسیٹیا گیا سی۔  انہاں واقعات نے مقامی تنازعہ نو‏‏ں ترانا وچ عوامی احتجاج وچ ودھا دتا۔ 

=== علامتاں ===
[[فائل:Laguna_e_Nartës_-_Vlorë_(29).jpg|right|thumb|نارتا لگون دے اتے اڈن آلے فلیمنگو دا نظارہ]]
فلامنگو احتجاج د‏‏ی علامت بن گیا ، جسنو‏ں متعدد میڈیا آؤٹ لیٹس نے &quot;فلامنگو انقلاب&quot; دے ناں تو‏ں بیان کيتا۔ &lt;ref&gt;{{Cite news|last=Smith|first=Helena|date=2026-06-22|title='We want a new Albania': protests against Jared Kushner-backed resort turn anger on government|url=https://www.theguardian.com/world/2026/jun/22/albania-protests-jared-kushner-ivanka-trump-resort-sazan-island-anger-government|language=en-GB}}&lt;/ref&gt;   [[وڈا فلیمنگو|گریٹر فلامنگو]] ( ''Phoenicopterus roseus'' ) انہاں پرجاتیاں وچ شامل نيں جو محفوظ Vjosa-Narta ویٹ لینڈ ماحولیاتی نظام وچ رہندے نيں۔ &lt;ref name=&quot;pc&quot;&gt;{{Cite news|date=3 June 2026|title=Albanians protest over Kushner-linked luxury resort on pristine coastline|url=https://www.reuters.com/world/albanians-protest-over-kushner-linked-luxury-resort-pristine-coastline-2026-06-03/|work=[[Reuters]]}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{حوالہ رسالہ|last=Shumka|first=Spase|title=The Vjosa catchment – a natural heritage|url=https://www.researchgate.net/publication/329118705}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;AP-3June&quot;&gt;{{Cite news|last=Cimili|first=Zana|date=4 June 2026|title=What to know about the growing opposition to Trump family-linked resort in Albania|url=https://apnews.com/article/albania-kushner-trump-development-protest-tourism-sazan-8d7d0e216c28d23fe1b2e51cbb05b926}}&lt;/ref&gt; مظاہریاں دے دوران، مظاہرین نے فلامینگو کٹ آؤٹ تے انفلیٹیبل فلامنگو لے کے گئے۔ &lt;ref name=&quot;Reuters-5June&quot;&gt;{{Cite news|date=5 June 2026|title='Albania is not for sale', protesters say over Kushner-linked luxury resort near a protected wetland|url=https://www.reuters.com/world/albania-is-not-sale-protesters-say-over-kushner-linked-luxury-resort-near-2026-06-05/}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;AP-3June&quot; /&gt;

کجھ احتجاجی تصویراں نے البانیہ دے جھنڈے تے عقاب دی تھاں فلیمنگو نوں لے لیا تے لال پچھوکڑ نوں نیلے رنگ وچ بدل دتا، جو سمندر تے گیلے علاقے دے ماحولیاتی نظام دا حوالہ اے۔  بلکان ویب نے فلامینگو نو اک شہری احتجاج دی علامت دے طور تے بیان کیتا جہڑا براہ راست کسی وی موجودہ البانیہ دی سیاسی جماعت نال منسلک نئیں سی۔ 

منگا سیریز ''ون پیس'' توں اسٹرا ہیٹس دا جولی راجر جھنڈا وی احتجاج وچ ظاہر ہون دی اطلاع دتی گئی سی۔  اس جھنڈے نو‏‏ں بین الاقوامی سطح اُتے نوجواناں د‏‏ی قیادت وچ ہور احتجاجی تحریکاں وچ اتھارٹی دے خلاف مزاحمت د‏‏ی علامت دے طور اُتے استعمال کيتا گیا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{Cite news|title='A symbol of liberation': how the One Piece manga flag became the symbol of Asia's Gen Z protest movement|url=https://www.theguardian.com/world/2025/sep/24/how-one-piece-manga-flag-became-symbol-asia-gen-z-protest-movement-liberation|date=24 September 2025}}&lt;/ref&gt; کجھ ذرائع نے مظاہریاں نو جنریشن زیڈ دے احتجاج دے طور تے بیان کیتا اے کیونکہ جنریشن زیڈ دا انہاں دی تنظیم تے علامت وچ نمایاں کردار اے۔  &lt;ref name=&quot;TPZ&quot; /&gt;

== احتجاج ==

=== مئی 2026 ===
16 مئی نو‏‏ں ، پشے پورو-نارتا دے علاقے وچ اکرنی د‏‏ی تعمیر د‏‏ی جگہ اُتے اک پیش خیمہ مظاہرہ منعقد کيتا گیا سی۔ مقامی رہائشیاں تے ماحولیاتی کارکناں نے باڑ لگی ہوئی تھاں تے مارچ کیتا، اس دے داخلی دروازے دا اک حصہ ہٹا دتا تے تعمیراتی علاقے وچ داخل ہوئے، ایہ استدلال کردے ہوئے کہ کم اک محفوظ زمین دی تزئین نو خطرہ بناندے نیں تے ترقی دے بارے وچ معلومات عوامی نئیں کیتیاں گئیاں۔ [[National Inspectorate for Territorial Protection|نیشنل انسپکٹریٹ فار ٹیریٹوریل پروٹیکشن نے]] آکھیا کہ ایہ سرگرمی نجی طور تے رجسٹرڈ زمین تے باڑ لگان تے رسائی دیاں سڑکاں لئی تیاری دے کم تے مشتمل سی تے ایہ اک ترقیاتی اجازت نامے تے ماحولیاتی اثرات دی رپورٹ دے تحت سی۔ 

23 مئی نو‏‏ں ، مقامی باشندے تے ماحولیاتی کارکناں نے نارتا لیگون دے نیڑے جمع ہوئے تاکہ پشی پورو-نارتا بیچ د‏‏ی خار دار تاراں د‏‏ی باڑ لگانے دے خلاف احتجاج کیتا جاسک‏‏ے ، جو محفوظ وجوسا-نارتا زمین د‏‏ی تزئین دا حصہ ا‏‏ے۔ رپورٹر ڈاٹ ال دے مطابق، مظاہرین نے قدرتی ماحول دا دفاع کردے ہوئے بینر چکے تے حکومت نال جڑے کاروباری مفادات دے ذریعہ مقامی جائیداد دی ضبطی دے طور تے بیان کردہ اس دی مخالفت کیتی۔ &lt;ref name=&quot;BIRN-Investors&quot;&gt;{{Cite news|date=29 May 2026|title=The Investors Behind the Trump Family's Albanian Resort|url=https://www.reporter.al/en/2026/05/29/the-investors-behind-the-trump-familys-albanian-resort/}}&lt;/ref&gt;

30 مئی نو‏‏ں ، مظاہرین پورٹونووو وچ منصوبے د‏‏ی جگہ دے نیڑے جمع ہوئے۔ احتجاج دے دوران، مظاہرین تے سائٹ تے موجود نجی سکیورٹی اہلکاراں دے وچکار محاذ آرائی ہوئی۔  البانیہ دے کارکناں تے صحافیاں ولوں شائع کیتیاں گئیاں ویڈیوز تے تصویراں وچ جسمانی جھگڑے تے مرچاں دے سپرے دا استعمال وکھایا گیا، جس نے مبینہ طور تے پولیس افسراں تے لیوزیا باشکے دی کارکن تے صحافی لوریٹا کولیچی نوں متاثر کیتا۔  &lt;ref name=&quot;Boldnews&quot; /&gt; اس واقعے دے بعد، البانیہ دے حکام نے ملوث لوکاں دے طرز عمل دی تحقیقات دا اعلان کیتا۔ 

البانیہ دی ہیلسنکی کمیٹی نے بعد چ آکھیا کہ، اس دی نگرانی دے مطابق، احتجاج پرامن طور تے شروع ہویا سی تے مظاہرے چ حصہ لین آلے اک مقامی رہائشی نو شہریاں ولوں زبردستی باڑ آلے تعمیراتی علاقے دے اندر گھسیٹیا گیا سی جہڑے معاہدہ شدہ مرٹو نجی حفاظتی ڈھانچے دا حصہ نئیں سن۔ کمیٹی نے غیر مجاز افراد دے ذریعہ طاقت دے استعمال تے مرچ سپرے دے مظاہرین تے پولیس افسراں دوناں نو متاثر کرن آلی رپورٹاں دی مکمل تحقیقات دا مطالبہ کیتا۔ 

31 مئی نو‏‏ں ، احتجاج پہلی بار ترانا تک پھیل گیا۔ مظاہرین نے اسٹیٹ پولیس ڈائریکٹوریٹ توں وزارت داخلہ تے فیر وزیر اعظم دے دفتر تک مارچ کیتا، زورنیک تشدد تے احتساب دا مطالبہ کیتا تے &quot;البانیہ فروخت لئی نئیں اے&quot; تے &quot;منصوبہ منسوخ کرو&quot; سمیت نعرے ورتے۔  

=== جون 2026 ===
1–2 جون نو‏‏ں ، منصوبہ بند ریزورٹ منصوبے دے خلاف ٹرانا وچ روزانہ مظاہرے جاری رہے۔ مظاہرین نے سکندربیگ چوک وچ اکٹھے ہوئے تے وزیر اعظم دے دفتر دی طرف مارچ کیتا، محفوظ علاقیاں وچ تعمیر دی مخالفت کیتی، ترقیاتی معاہدیاں تے شفافیت دا مطالبہ کیتا تے تیزی نال وزیر اعظم ایڈی راما دے استعفے دا مطالبہ کیتا۔ &lt;ref&gt;{{Cite news|last=Flori|first=Anna|date=2 June 2026|title=Protests against luxury resort in Albania linked to Jared Kushner now in second day|url=https://www.euronews.com/my-europe/2026/06/02/protests-against-luxury-resort-in-albania-linked-to-jared-jushner-now-in-second-day|work=[[Euronews]]}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;NYT&quot;&gt;{{Cite news|last=Nierenberg|first=Amelia|date=2 June 2026|title=Protests in Albania Target Luxury Hotel Project Linked to Jared Kushner|url=https://www.nytimes.com/2026/06/02/world/europe/albania-kushner-protests-hotel.html|work=[[The New York Times]]}}&lt;/ref&gt;  منظم گروہاں نے 20 افراد دے وفد نال ملن دی رام دی پیشکش نوں مسترد کر دتا، اس دی بجائے عوامی مظاہرے جاری رکھن دا انتخاب کیتا۔ &lt;ref name=&quot;NYT&quot; /&gt;
[[فائل:2026_Zvërnec_protests_Tirana_bulevard_June_2nd_-_2.jpg|thumb|2 جون نوں [[تیرانا]] چ مظاہرین]]
3 جون نو‏‏ں ، ترانا وچ احتجاج ودھ گیا۔ مظاہرین نے راما دے استعفے دا مطالبہ کیتا، ورودھی دھر دے نیتا سالی بریشا نوں تنقید کیتی اتے سرکھات کھیتراں دے قانون وچ تبدیلیاں نوں ختم کرن دی منگ کیتی.   [[ایسوسی ایٹڈ پریس|ایسوسی ایٹ پریس]] نے رپورٹ دتی کہ مظاہرین نے پولیس دے گھیرے نو توڑ دتا تے پولیس نے بھیڑ نو منتشر کرن دے لی پانی دی توپ دا استعمال کیتا۔ &lt;ref name=&quot;AP-3June&quot;&gt;{{Cite news|last=Cimili|first=Zana|date=4 June 2026|title=What to know about the growing opposition to Trump family-linked resort in Albania|url=https://apnews.com/article/albania-kushner-trump-development-protest-tourism-sazan-8d7d0e216c28d23fe1b2e51cbb05b926}}&lt;/ref&gt; مظاہرین نے ڈیموکریٹک پارٹی آف البانیہ دے ہیڈ کوارٹر دے باہر وی رک گئے ، اس منصوبے دے بارے وچ پارٹی دے موقف تے اس دے لئی بیریشا د ی پہلے د ی حمایت اُتے تنقید کيتی۔  ابتدائی مظاہریاں دے دوران اسرائیل مخالف پیغامات د ی اک چھوٹی سی تعداد شائع ہوئی؛ بین الاقوامی تے علاقائی ذرائع نے انہاں نو سازشی داستاناں دے طور تے بیان کیتا تے تحریک دے اہم مطالبات دا نمائندہ نئیں۔  &lt;ref name=&quot;Euronews-Hybrid&quot;&gt;{{Cite news|date=5 June 2026|title=Rama alleges 'hybrid war' behind protests against Kushner-linked coastal development|url=https://www.euronews.com/my-europe/2026/06/05/rama-alleges-hybrid-war-behind-protests-against-kushner-linked-coastal-development|work=Euronews}}&lt;/ref&gt; 

4–9 جون نو‏‏ں ، ترانا دے مظاہرے جاری رہے تے ایہ تحریک البانیہ دے دوسرے شہراں وچ پھیل گئی ، جنہاں وچ [[کورچہ|کورچے]] ، [[فیر|فیئر]] ، [[کوکس]] ، [[ولورہ|ولورو]] ، [[الباسان|ایلباسان]] ، [[دورس|ڈوریس]] ، [[شکودر|شکودیر]] ، [[پوگرادتس|پوگریڈک]] ، [[ارجیر|گجیروکاسٹر]] تے [[لژہ|لیزہ]] شامل ني‏‏‏‏ں۔   6 جون نو‏‏ں ، زورنیک دے علاقے وچ دالان بیچ اُتے اک علیحدہ اجتماع منعقد کيتا گیا ، جس وچ مجوزہ ترقی دے نیڑے ساحل اُتے مظاہرےآں نو‏‏ں واپس کیتا گیا۔  8 جون نو‏‏ں ، رام دے شکودر دے دورے دے دوران مظاہرین قلعہ روزافہ دے تھلے جمع ہوئے ، جس نے زورنیک تے رجول دونے وچ پیش رفت د‏‏ی مخالفت کيتی۔  9 جون نو‏‏ں ، مظاہرین نے وسطی لیژہ دے ذریعے مارچ کيتا تے زندگی دے اخراجات ، بے روزگاری تے ہجرت دے بارے وچ وسیع تر خدشات ظاہر کیتے ، جدو‏ں کہ الباسان تے جیروکاسٹر وچ چھوٹے اجتماعات جاری رہے۔   رائٹرز تے الجزیرہ نے رپورٹ دتی کہ کئی ہزار لوکاں نے ترانا وچ احتجاج جاری رکھیا جد کہ اوہناں نے فلیمنگو دے نشان پھڑے ہوئے سن تے منصوبے نو روکن دا مطالبہ کیتا۔ &lt;ref name=&quot;Reuters-5June&quot;&gt;{{Cite news|date=5 June 2026|title='Albania is not for sale', protesters say over Kushner-linked luxury resort near a protected wetland|url=https://www.reuters.com/world/albania-is-not-sale-protesters-say-over-kushner-linked-luxury-resort-near-2026-06-05/}}&lt;/ref&gt; 
[[فائل:2026_Zvërnec_protests_Tirana_bulevard_June_7th_-_1.jpg|thumb|جون نوں تیرانا چ مظاہرین]]
جون نو‏‏ں ، البانیہ د‏‏ی ڈیموکریٹک پارٹی دے یوتھ فورم دے ارکان دے ترانا مظاہرے وچ شامل ہونے د‏‏ی کوشش کرنے دے بعد احتجاجی تحریک دے اندر کشیدگی د‏‏ی اطلاع ملی۔ کجھ مظاہرین نے اوہناں دی شرکت دی مخالفت کیتی تے ڈیموکریٹک پارٹی تے الزام لایا کہ اوہ تحریک نوں سنبھالن یا تقسیم کرن دی کوشش کر رئی اے، جد کہ منتظمین نے بعد چ عوامی تقریراں نوں سائنس تے تعلیم ورگے شعبیاں دے منتخب نمائندیاں تک محدود کر دتا۔  

جون نوں، ترانا چ احتجاج اک وڈے ملک گیر اجتماع دے طور تے منعقد کیتا گیا سی تے لیگ آف پریزرن دی 148ویں سالگرہ دے نال میل کھاندا سی۔ لکھاں لوکاں نے احتجاج چ حصہ لیا۔  مظاہرین نے &quot;پریزرن 1878 ، تیرانا 2026&quot; دا نعرہ استعمال کيتا ، جدو‏ں کہ میڈیا تے مبصرین نے اس تحریک نو‏‏ں زویرنک منصوبے د‏‏ی مخالفت تو‏ں سیاسی نظام ، مرکزی جماعتاں تے رام حکومت دے لئی اک وسیع تر چیلنج دے طور اُتے بیان کيتا۔   

جون نو، آر جول دے رہائشیاں نے اک وکھرے ریزورٹ تعمیراتی منصوبے دے خلاف احتجاج کیتا، سائٹ دے آسے پاسے باڑ دے اک حصے نو توڑ دتا تے تعمیراتی علاقے چ داخل ہو گئے، رہائشیاں، پولیس تے نجی حفاظت دے وچکار کشیدگی دی اطلاع دتی گئی۔   بعد چ اسی دن، ترانا احتجاج تحریک دے سب توں وڈے اجتماعات چوں اک بن گیا، جس چ البانی ڈائاسپورا نے مضبوط شرکت کیتی۔ بین الاقوامی میڈیا نے بھیڑ دا اندازہ 100,000 توں 200,000 تک لایا، جد کہ مظاہرین نے رام دے استعفے تے پورے سیاسی طبقے وچ بدعنوانی دے خلاف کارروائی دا مطالبہ جاری رکھیا۔   
[[فائل:Flamingo_Revolution_Tirana_Protest_nr14_June_13_2026_13.jpg|thumb|تیرانا وچ 13 جون نوں مظاہرین]]
جون نو‏‏ں ، مظاہرین نے سکندربیگ چوک تو‏ں وزیر اعظم دے دفتر تک مارچ کیتا تے بعد وچ ترانا-ڈورس ہائی وے اُتے مارچ کیتا ، رینا روڈ تے ترانا انٹرنیشنل ایئرپورٹ نینی ٹریزا د‏‏ی طرف جانے تو‏ں پہلے کئی گھنٹےآں تک شاہراہ نو‏‏ں روک دتا۔   15 جون نوں 02:00 دے نیڑے، شکیپونجاٹ تے ریپڈ انٹروینشن فورسز (ایف این ایس ایچ) سمیت پولیس یونٹاں نے ہوائی اڈے دے نیڑے مارچ روک دتا۔ مظاہرین تقریباً اک گھنٹے تک ریناس روڈ تے بیٹھے رہے تے بعد چ سویرے سویرے منتشر ہو کے ترانا ول واپس آ گئے۔ 
[[فائل:Flamingo_Revolution_Tirana_Protest_nr15_June_14_2026_49.jpg|thumb|تیرانا وچ 14 جون نوں مظاہرین]]
15 تے 19 جون دے درمیان ، ترانا وچ روزانہ شام دے احتجاج تے مارچ جاری رہے۔ مظاہرین نے بار بار حکومت تے پرانے اپوزیشن دوناں نو نشانہ بنایا، جد کہ پولیس نے بعد چ ریناس مارچ تے 16 لوکاں دے خلاف فوجداری کارروائی شروع کیتی جدوں مظاہرین ورلڈ کپ دے نشریات دے دوران سکندربیگ چوک چ فین زون چ داخل ہوئے۔   18 جون نوں، مظاہرین نے اک مکمل اجلاس دے دوران پارلیمنٹ دی عمارت تیکر مارچ کیتا، ڈپٹیاں نوں استعفیٰ دین دا مطالبہ کیتا تے سوشلسٹ پارٹی دے رکن پارلیمنٹ اردیت بیڈو دا مقابلہ کیتا، جہنوں پولیس نے لے جایا۔  

20 جون نو‏‏ں ، اکیسواں مسلسل احتجاج تحریک دا اج تک دا سب تو‏ں وڈا مظاہرہ بن گیا۔ اس دا اہتمام ترانا وچ ملک گیر حکومت مخالف متحرک دے طور اُتے کیتا گیا سی ، جس وچ شرکاء پورے البانیہ تو ں تے البانیہ دے ڈائاسپورا تو ں آئے سن ۔   بھیڑ نے ڈیشموریت ای کومبٹ بولیورڈ دا بہتا حصہ بھر دتا، جد کہ مقررین نے بدعنوانی، ریاستی قبضے تے پرانے سیاسی طبقے دے خلاف اک پرامن قومی شہری بغاوت دے طور تے تحریک پیش کیتی۔  البانیا دے میڈیا دے اندازے دے مطابق 250,000 توں ودھ لوکاں دی شرکت اے۔ 
[[فائل:Flamingo_Revolution_Tirana_Protest_nr22_June_21_2026_65.jpg|thumb|تیرانا چ 21 جون نوں مظاہرین]]
21–23 جون نو‏‏ں ، احتجاج د‏‏ی لہر دوسرے شہری تے سماجی معاملات تک پھیل گئی۔ کاکومے وچ، رہائشیاں تے تارکین وطن نے طویل عرصے توں چل رئے جائیداد دے تنازعات تے احتجاج کیتا تے متنازعہ زمین دے آسے پاسے باڑ دے حصے ہٹا دتے؛ احتجاج نو پرامن قرار دتا گیا۔  22 جون نو‏‏ں ، احتجاج دے تال میل گروپ نے رام دے استعفے ، 12 ماہ د‏‏ی غیر جماعتی تکنیکی حکومت ، آئینی تے انتخابی اصلاحات ، وزیر اعظم دے عہدے د‏‏ی مدت د‏‏ی حدود ، متنازعہ قوانین تے ترقی دے پیکیجاں د‏‏ی منسوخی ، تے اک نواں سماجی معاہدہ کرنے دے لئی پنج نکاتی پلیٹ فارم پیش کيتا۔   23 جون نو‏‏ں ، البانیہ د‏‏ی ٹریڈ یونیناں د‏‏ی یونین نے تنخواہاں ، عملے د‏‏ی سطح ، سماجی مکالمے ، ٹریڈ یونین دے حقوق تے عوامی خدمات دے معیار اُتے ترانا وچ اک متعلقہ احتجاج منعقد کيتا۔  

25–26 جون نو‏‏ں ، مظاہرین نے اک بار فیر پنج نکاتی پلیٹ فارم نو‏‏ں پڑھیا تے مغربی سفیراں تے البانیہ وچ تسلیم شدہ مشن دے سربراہان نو‏‏ں اک سرکاری خط بھیجیا۔ خط وچ تحریک نو‏‏ں پرامن تے شہری قرار دتا گیا اے تے سفارتکاراں نو‏‏ں کہیا گیا اے کہ اوہ مظاہرین دے ناقابل مذاکرات مطالبات نو‏‏ں سنجیدگی تو‏ں لین۔   مظاہرین دا اک چھوٹا جیا گروہ وی وزیر اعظم دے دفتر دے نیڑے رات گزارنا شروع کر دتا ، ایہ رواج آنے والے دناں وچ وقفے وقفے تو‏ں جاری رہیا۔ 

جون نوں، لگاتار اٹھائیویں احتجاج ہفتے بھر دے اک ہور اجتماع دے طور تے منعقد کیتا گیا سی جہدے وچ پردیسیاں دی اہم شرکت سی۔ اطالوی ایم ای پی ایلاریہ سالس نے احتجاج وچ شمولیت اختیار کيتی تے اس تحریک نو‏‏ں یورپ وچ شہری ہمت د‏‏ی مثال قرار دتا۔   28 جون نو‏‏ں ، مسلسل انیہويں احتجاج اپنے پنجويں ہفتے وچ داخل ہويا ، تے مظاہرین نے 4 جولائ‏ی دے لئی ملک بھر وچ اک وڈی متحرک ہونے دا اعلان کيتا۔  

جون نو‏‏ں ، مسلسل تیسويں احتجاج نے روزانہ مظاہرےآں دا اک مہینہ نشان زد کيتا۔ کئی یورپی سیاسی نمائندےآں نے ریلی وچ شمولیت اختیار کیتی یا اس نال خطاب کیتا، جنہاں وچ ایم ای پیز ٹائنیک سٹرائیک ، ڈینیل فرائینڈ ، کرسٹینا گارڈا ، جوٹا پولس تے انا اسٹرولینبرگ شامل سن، جد کہ بعد وچ کوریج نے [[یورپی پارلیمنٹ]] دے نائب صدر نکولائی شتیفانوتا، تے یورپی پارلیمنٹ گرین تسویلا دے سہِ چیئرمین دی تقریراں دی وی اطلاع دتی۔ . اوہناں دے ریمارکس جمہوریت، اینٹی کرپشن، ماحولیاتی تحفظ تے البانیا دے یورپی مستقبل تے مرکوز سن۔   

30 جون نو‏‏ں ، مظاہرین البانیہ د‏‏ی پارلیمنٹ دے باہر اک مکمل اجلاس دے دوران جمع ہوئے۔ مظاہرین نے پارلیمنٹ اُتے شہریاں د‏‏ی نمائندگی کرنے وچ ناکامی دا الزام عائد کيتا تے رام تے انہاں د‏‏ی حکومت دے استعفے دا مطالبہ کيتا۔ احتجاج چ ڈپٹیاں تے سرکاری گڈیاں دے خلاف علامتی کارروائیاں شامل سن، تے سوشلسٹ عہدیداراں تے گڈیاں تے انڈے سُٹن دے بعد کشیدگی ودھ گئی۔   پولیس دے نال جسمانی محاذ آرائی دے بعد کئی مظاہرین نو‏‏ں تھانےآں تک پہنچایا گیا۔ آپرچونٹی پارٹی دے رہنما اگرون شہاج تے ایم پی ایرالڈ کاپری پولیس ولوں لئے گئے لوکاں دے بارے چ معلومات لین لئی تیرانا پولیس ڈائریکٹوریٹ تے بعد چ تھانیاں چ گئے؛ شہاج دے مطابق، چھ مظاہرین نو رکاب یا حراست چ لیا گیا سی۔ بلکن ویب نے بعد چ رپورٹ دتی کہ چھ نو کئی گھنٹیاں دے بعد رہا کر دتا گیا سی۔  

اس شام نوں بعد وچّ، سکندربیگ چوک اتے پردھان منتری دے دفتر دے باہر باقاعدہ اکتیویں ورودھ دوبارہ شروع ہویا۔ مظاہرین نے اک واری فیر ترانا دے ذریعے مارچ کیتا، جس نے حکومت تے پرانی اپوزیشن دوناں نو نشانہ بنایا، تے اگلے دن لئی ایس پی اے کے دے باہر اک اجتماع دا اعلان کیتا۔  

=== جولائی 2026 ===
یکم جولائی نو، مظاہرین نے ترانا چ ایس پی اے کے دے باہر اکٹھے ہوئے تے کتاب ''دی البانی فائلز'' نال متعلق مواد جمع کروایا، جہنوں انہاں نے ریاستی قبضے، محفوظ علاقیاں چ غیر قانونی ترقی تے مفادات دے تنازعات دے ثبوت دے طور تے بیان کیتا۔ کارکن سیڈوریلا وٹنیکاج نے مواد جمع کروان لئی عمارت وچ داخل ہویا، جد کہ احتجاجی تحریک نال جڑے وکیلاں نے آکھیا کہ اوہ اشاعت ولوں اٹھائے گئے معاملات نال متعلق فوجداری شکایت تیار کر رئے سن۔    باقاعدہ شام دا احتجاج بعد وچ ترانا وچ جاری رہیا ، جتھ ے مظاہرین نے اک بار فیر رام دے استعفے ، رام تے نائب وزیر اعظم بیلندا بالوکو د ی تحقیقات ، تے اگلے دن پارلیمنٹ دے باہر احتجاج دا مطالبہ کيتا۔ 

2 جولائ‏ی نو‏‏ں ، مظاہرین البانیہ د‏‏ی پارلیمنٹ دے باہر اک مکمل اجلاس دے دوران جمع ہوئے ، جو اس مقام تک تحریک دے سب تو‏ں سنگین اضافے وچ سی۔ پولیس نے پارلیمنٹ دے علاقے نو گھیر لیا تے اضافی حفاظتی اقدامات تعینات کیتے، جس چ اک بکتر بند گڈی تے اک پانی دا ٹینکر شامل اے، جد کہ مظاہرین نے سوشلسٹ پارٹی دے ڈپٹیاں تے گڈیاں تے انڈے تے آٹا سٹیا تے ڈپٹیاں نو استعفیٰ دین دا مطالبہ کیتا۔     مظاہرین نے دھات دی رکاوٹ دا اک حصہ ہٹان دی کوشش کرن تے پولیس دے گھیرے دی خلاف ورزی کرن دے بعد احتجاج ودھ گیا۔ مظاہرین نے پتھر، انڈے، بوتلاں تے ہور شیواں سُٹن دے بعد پولیس نے آنسو گیس، مرچ سپرے تے پانی دی توپ دا استعمال کیتا۔   

جھڑپاں مگروں 19 بندیاں نے طبی علاج حاصل کیتا جہناں وچ 15 پولیس افسر تے چار مظاہرین یاں شہری شامل سن۔ توں ودھ مظاہرین نو اسکورٹ کیتا گیا یا حراست وچ لیا گیا، جد کہ کئی وکیلاں نے حراست وچ حد توں ودھ طاقت، بے قاعدہ طریقہ کار تے بدسلوکی دا الزام لایا۔ رپورٹاں تے ویڈیوز وچ پولیس نو نیڑے دے اک کیفے وچ داخل ہوندیاں تے کئی مظاہرین نو ہٹاندے ہوئے وی وکھایا گیا، جہناں وچ کارکن جینٹ پروگنی وی شامل سن، جنہاں نے بعد وچ اک کوٹھڑی دے اندروں الزام لایا کہ اوہناں نوں ہتھکڑیاں نال ماریا گیا سی۔      اس دن بعد چ، مظاہرین وزیر اعظم دے دفتر دے باہر اکٹھے ہوئے تے فیر تھانے نمبر 1 تک مارچ کیتا۔ 3 مائن پیزا سٹریٹ تے، حراست وچ لئے گئے مظاہرین دی رہائی دا مطالبہ کردے ہوئے۔ 

3 جولائ‏ی نو‏‏ں ترانا وچ مسلسل چوتیويں احتجاج منعقد ہويا۔ پردھان منتری دے دفتر، تھانے نمبر 1 ولّ ودھن توں پہلاں اکٹھ سکندربیگ چوک توں شروع ہویا۔ 3 تے ترانا پراسیکیوٹر آفس، راما دے استعفے تے 2 جولائی دے جھڑپاں دے بعد حراست وچ لئے گئے لوکاں دی رہائی دے نال باقی مرکزی مطالبات۔ منتظمین نے احتجاج نو 4 جولائی نو اعلان کردہ اک وڈے ملک گیر متحرک کرن دی تمہید دے طور تے پیش کیتا۔    
[[فائل:Flamingo_Revolution_on_4_July_2026.jpg|thumb|تیرانا وچ 4 جولائی نوں مظاہرین]]
4 جولائ‏ی نو‏‏ں ، ترانا وچ مسلسل پینتیسواں احتجاج اک ملک گیر تے پردیسی متحرک ہونے دے طور اُتے منعقد کيتا گیا۔ لکھاں لوکاں نے احتجاج چ حصہ لیا۔  دن دے شروع چ، سرحد پار کرن آلیاں تھاں تے بھاری ٹریفک تے لمیاں قطاراں دی اطلاع ملی، جس چ مورین وی شامل اے، جتھے 11,000 توں ودھ شہری چار گھنٹیاں دے اندر اندر البانیا چ داخل ہو گئے۔ کوسوو بارڈر مینجمنٹ سینٹر دے نوٹس وچ آکھیا گیا اے کہ قطاراں بن گئیاں سن کیونکہ البانیہ دے حکام البانیہ دے علاقے وچ داخل ہون آلے لوکاں نو رجسٹر کر رئے سی، جد کہ ڈائاسپورا گروپ وی موریکان تے دوجے کراسنگ دے ذریعے داخل ہوئے۔    

جولائ‏ی دا احتجاج سکندربیگ چوک تو‏ں شروع ہويا تے وزیر اعظم دے دفتر د‏‏ی طرف دیشموریت ای کومبٹ بولیورڈ دے نال جاری رہیا۔ مظاہرین نے قومی جھنڈے، پلاکارڈ تے اینٹی گورنمنٹ علامتاں نوں اپنے نال لیا، تے رام دے استعفے، اک تکنیکی حکومت، ایس پی اے کے ولوں تحقیقات تے 2 جولائی دی پارلیمنٹ جھڑپاں دے بعد حراست وچ لئے گئے مظاہرین دی رہائی دا مطالبہ جاری رکھیا۔ احتجاج وچ رام د‏‏ی سالگرہ تو‏ں منسلک علامتی کارروائیاں وی شامل سن جنہاں وچ اک نقلی سالگرہ دا کیک تے اک علامتی تابوت شامل ا‏‏ے۔ رام دا اک لمبا مجسمہ وی رسی نال ڈھا دتا گیا سی، اک ایسی کارروائی وچ جس دا موازنہ [[ایسوسی ایٹڈ پریس|ایسوسی ایٹ پریس نے]] 1991 وچ کمیونسٹ رہنما [[انور خوجا|اینور ہوکسہا]] دے مجسمے نوں ڈھا دین نال کیتا۔ &lt;ref name=&quot;AP-4July-symbolism&quot;&gt;{{Cite news|date=4 July 2026|title=Albanians take to the streets in protest for the 35th night in a row|url=https://apnews.com/article/resort-prime-minister-rama-kushner-flamingos-resort-9e2cbb682d9445f2e2d946c44ea2fecd}}&lt;/ref&gt;    وزیر اعظم دے دفتر دے باہر کئی گھنٹیاں دے بعد مظاہرین نے تھانے نمبر 1 تک مارچ کیتا۔ 3 مائن پیزا سٹریٹ تے۔ عمارت دیاں کھڑکیاں دے ٹٹن دے بعد اوتھے کشیدگی پیدا ہو گئی، تے پولیس نے بھیڑ نو منتشر کرن دے لیی پانی دا استعمال کیتا۔  

اس توں علاوہ 4 جولائی نوں، وکیل جینٹیان سرجانی نے الزام لایا کہ حراست وچ لئے گئے مظاہرین نیکو قرکج نوں مرگی دے دوریاں دا شکار ہون دے بعد مائن پیزا سٹریٹ دے نیڑے سکیورٹی بلاک وچ رکھے جان دے دوران پولیس نے ماریا سی۔ سرجانی نے دسیا کہ قرکج نے اوہناں نوں خون نال بھرے ہوئے کپڑے وکھائے سن، ضبطیاں دے دوران اوہناں نوں مناسب مدد نہیں ملی سی تے اوہناں دی نظربندی دے بعد توں اوہ بھکھ ہڑتال تے سن۔ بعد وچ قرکج نوں سکیورٹی بلاک توں ایمبولینس راہیں ہسپتال لے جایا گیا، جدکہ اوہناں دے وکیل نے کیہا کہ پیپلز ایڈووکیٹ اتے البانیائی ہیلسنکی کمیٹی نوں اطلاع دے دتی گئی سی۔   

5 جولائ‏ی نو‏‏ں ، [[تروپویہ|ٹروپوجے]] وچ نکاج میرٹور دے باشندےآں تے ماحولیاتی کارکناں نے میرتور دریا اُتے تن ڈیماں د‏‏ی تعمیر دے لئی کیش منصوبے دے خلاف احتجاج کيتا ، تے ایہ استدلال کيتا کہ کماں وچ مناسب مشاورت د‏‏ی کمی اے تے اس علاقے د‏‏ی قدرتی تے سیاحتی قدر نو‏‏ں خطرہ ا‏‏ے۔   اسی دن، ترانا عدالت نے 2 جولائی دی پارلیمنٹ جھڑپاں دے بعد حراست وچ لئے گئے 21 لوکاں دے حفاظتی اقدامات دا جائزہ لیا، دو مظاہرین، ایورسٹ بردھی تے اروین گیگا نو گھر وچ نظر بند کر دتا، 14 ہور لوکاں دی رپورٹنگ دی ذمہ داریاں دا حکم دتا تے پنج نو بغیر حفاظتی اقدامات دے رہا کر دتا۔   

5 تے 10 جولائ‏ی دے درمیان ، ترانا وچ روزانہ احتجاج جاری رہیا ، جس وچ مظاہرین نے 2 جولائ‏ی دے پولیس دے رد عمل تے نظر بندیاں اُتے رام دے استعفے ، اک عبوری حکومت تے احتساب دے مطالبات نو‏‏ں برقرار رکھیا۔      

اسی عرصے دے دوران، مظاہرین نے ٹرانا دے نیڑے کینی ویسٹ کنسرٹ دے لیی ریاستی بجٹ دے ریزرو فنڈ توں 400 ملین لیک (4.2 ملین یورو) مختص کرن دے حکومت دے فیصلے تے وی رد عمل ظاہر کیتا۔ فوری تے ضروری اقدامات دے لئی آئینی طریقہ کار دا استعمال کردے ہوئے ، 6 جولائ ی نو ں اک معیاری ایکٹ دے ذریعے ونڈ د ی منظوری دتی گئی سی۔  رائٹرز نے رپورٹ دتی کہ اس فیصلے نے احتجاج دے درمیان عوامی غصے وچ اضافہ کیتا ، جدو ں کہ راما نے تقریب د ی منسوخی نو ں روکنے دے لئی ضروری فنڈنگ دا دفاع کیتا تے دلیل دتی کہ اس تو ں گھٹ تو ں گھٹ 100 ملین یورو د ی آمدنی پیدا ہوئے گی۔ جولائی دے احتجاج وچ، کارکناں نے کاروباراں دے آن لائن جائزیاں تے پولیس دی کارروائی دے نال کنسرٹ دی فنڈنگ دی مذمت کیتی۔  

اپوزیشن گروپاں نے بعد چ ونڈ لئی قانونی چیلنجاں دا پیچھا کیتا۔ جولائ‏ی نو‏‏ں ، لیوزیا شکیپیریا بیہٹ نے آئینی عدالت نو‏‏ں اک درخواست جمع کروائی جس وچ معیاری ایکٹ نو‏‏ں منسوخ کرنے د‏‏ی درخواست کيتی گئی۔  13 جولائ‏ی نو‏‏ں ، ڈیموکریٹک پارٹی دے پارلیمانی گروپ نے راما تے ثقافت دے وزیر بلینڈی گونکشجا دے خلاف ایس پی اے کے وچ مجرمانہ شکایت درج کروائی۔ شکایت وچ ونڈ دے سلسلے وچ عہدے دا غلط استعمال تے عوامی خریداری وچ مساوات دی خلاف ورزی دا الزام لایا گیا اے; الزاماں دا فیصلہ نئیں کیتا گیا سی۔ 

11 جولائ‏ی نو‏‏ں ، مسلسل 42واں احتجاج ترانا وچ اک ہور ہفتہ دے طور اُتے ملک گیر تے ڈائاسپورا متحرک کرنے دے طور اُتے منعقد کيتا گیا۔ مظاہرین نے سکندربیگ چوک وچ جمع ہوئے تے وزیر اعظم دے دفتر د‏‏ی طرف مارچ کیتا ، جدو‏ں کہ منتظمین نے کہیا کہ البانیائی ڈائاسپورا دے ارکان اک بار فیر مظاہرے وچ شامل ہون گے۔ بلکن ویب نے رپورٹ دتی کہ مظاہرین نے راما دے استعفے دا مطالبہ جاری رکھیا تے ترانا د‏‏ی کئی اہ‏م سڑکاں اُتے مارچ کیتا ، بعد وچ ڈرون فوٹیج وچ دارالحکومت د‏‏ی گلیاں وچ دسیاں ہزاراں شرکاء نو‏‏ں دکھایا گیا۔  

12–19 جولائ‏ی نو‏‏ں ، ترانا وچ مسلسل تیہويں تو‏ں پنجاہويں احتجاج منعقد ہوئے۔ مظاہرین نے سکندربیگ چوک وچ جمع ہوئے ، وزیر اعظم دے دفتر تک جاری رکھیا تے وسطی ترانا دے ذریعے مارچ کیتا ، رام دے استعفے دے لئی اپنے مطالبات نو ں برقرار رکھدے ہوئے۔          13 جولائی نوں، وکیل تے کارکن الٹین گوکسج نے اسٹیٹ پولیس دے ڈائریکٹر سکیندر ہیٹا دے خلاف ایس پی اے کے دے نال اک فوجداری شکایت وی درج کروائی، جہدے وچ پولیس دے منفی جائزیاں دے سلسلے وچ عہدے دے غلط استعمال تے غیر قانونی ظلم و ستم دا الزام لایا گیا سی۔ کاروبار; الزاماں دا فیصلہ نئیں کیتا گیا سی۔ 

20 جولائ‏ی نو‏‏ں ، اک مکمل اجلاس دے دوران البانیہ د‏‏ی پارلیمنٹ دے باہر اک احتجاج منعقد کيتا گیا۔ مظاہرین سائیڈ تے مین اینٹریز دے نیڑے اکٹھے ہوئے، جتھے اضافی پولیس یونٹاں تے دھاتی رکاوٹاں تعینات کیتیاں گئیاں سن، تے رام دے استعفے تے رام تے بیلندا بالوکو دی تحقیقات دے مطالبات نو بار بار کیتا۔   کجھ مظاہرین نے سرکاری عہدیداراں تے ڈپٹیاں دے ناں نال نشان لگے ہوئے انڈے لے کے چلے گئے تے قانون سازاں دیاں گڈیاں تے انڈے سُٹے؛ ایم پی وانگجل ڈولے نوں وی نشانہ بنایا گیا جدوں اوہ پارلیمنٹ وچ داخل ہوئے۔   پارلیمنٹ دے باہر اک وڈا احتجاج 23 جولائی تک اعلان کیتا گیا سی، جو گرمیاں دی چھٹی توں پہلے آخری مکمل اجلاس دے نال میل کھاندا سی۔ 

== بین الاقوامی احتجاج ==
[[فائل:(20260621_164613782_HDR)_Flamingo_Revolution_Berlin.jpg|thumb|[[برلن]] وچ 21 جون نوں البانی ڈائاسپورا ولوں ریلی]]
یورپ، شمالی امریکہ تے [[آسٹریلیا]] چ البانی ڈائاسپورا کمیونٹیز دے وچکار کئی یکجہتی ریلیاں دا اعلان کیتا گیا تے بعد چ منعقد کیتا گیا، جد کہ دوجے شہراں لئی ہور احتجاجی کالاں گردش کیتیاں گئیاں۔  ابتدائی بین الاقوامی ریلیاں تے احتجاجی کالاں وچ 5 جون نو‏‏ں برلن ، میونخ تے اسٹاک ہوم شامل سن ؛ لندن، میلان، فلورنس، نیویارک شہر، واشنگٹن، ڈی سی، تے ٹورنٹو 6 جون نوں؛ برسلز، بولوگنا تے سکوپے 7 جون نوں؛ تے 15 جون لئی اک ہور نیویارک اجتماع دا اعلان کیتا گیا۔  

7 جون نو‏‏ں ، لندن ، برسلز ، ہیمبرگ ، میلان ، نیویارک شہر تے برن سمیت متعدد شہراں وچ ڈائاسپورا احتجاج وی منعقد کيتا گیا ، جس وچ شرکاء نے منصوبہ بند پیش رفت نو‏‏ں سنبھالنے د‏‏ی حکومت د‏‏ی مخالفت کيتی تے زیادہ شفافیت تے احتساب دا مطالبہ کيتا۔  [[یورپ]] تے شمالی امریکہ دے 17 شہراں وچ 14 جون نوں ہور بیک وقت ریلیاں دی منصوبہ بندی کیتی گئی سی، جنہاں وچ [[نیو یارک شہر|نیویارک شہر]] ، [[شکاگو]] ، [[بوسٹن]] ، [[مشیگن|مشی گن]] [[ٹورانٹو|،]] [[برلن|ٹورانٹو]] ، [[میونخ|برلن]] ، [[کلون|میونخ]] ، کولن، [[سٹٹگارٹ]] ، [[ایتھنز]] ، [[جینوآ|جینوا]] ، فینزا ، [[ہیگ|دی ہیگ]] ، [[شٹراسبرگ|اسٹراسبرگ]] ، [[ویآنا|وینابرگ]] ، وینس، [[اوسلو|اولونس]] تے [[اوڈینس|اولوسن]] شامل ہن۔  

جون وچ قومی احتجاج وچ شامل ہون لئی لندن توں ٹرانا جان آلے البانیائی پردیسیاں دے مربوط سڑک دے سفر وچ شامل اک شہری تحریک ہوئی۔  اگرچہ ایہ سفر چند دن تک جاری رہیا لیکن مقصد 20 جون نو‏‏ں منظم احتجاج دے لئی ترانا وچ ہونا سی۔ قافلے نے [[لندن]] توں 45 آٹوموبیلاں دے نال سفر کرنا شروع کیتا۔ بعد چ، [[بیلجیم]] ، [[جرمنی]] ، [[آسٹریا]] ، [[ہنگری]] تے دوجے یورپی ملکاں توں ہور آٹوموبیلاں نے موٹر کیڈ چ شمولیت اختیار کیتی، تے فیر [[شکودر|شکوڈر دے]] نیڑے البانیہ دے علاقے چ داخل ہو گئیاں۔  ترانا پہنچن دے بعد، موٹر کیڈ لاپراکے پہنچی، تے فیر اس دے شرکاء نے پیدل وزیر اعظم دے دفتر تک مارچ کیتا۔

=== یورپ ===
[[فائل:Albanian_protestors_London.jpg|thumb|240x240px|[[لندن]] چ البانیہ دے سفارت خانے دے باہر البانیائی مظاہرین، 7 جون 2026]]
6 جون نو‏‏ں ، [[ویآنا|ویانا]] وچ البانیائیاں نے البانیہ د‏‏ی حکومت دے خلاف احتجاج کيتا ، &quot;البانیا فروخت دے لئی نئيں اے &quot; جداں پلاکارڈ لے ک‏ے رام دے استعفیٰ دے نعرے لگائے۔  7 جون نو‏‏ں ، لوک [[البانیا|البانیہ]] وچ احتجاج د‏‏ی حمایت وچ برسلز وچ [[یورپی یونین]] دے ہیڈ کوارٹر دے نیڑے جمع ہوئے ، البانیہ دے جھنڈے تے پلاکارڈ لے ک‏ے ماحولیاتی تحفظ تے منصوبہ بند ترقی اُتے شفافیت دا مطالبہ کردے سن ۔  8 جون نو‏‏ں ، [[صوفیہ]] وچ آندرے رالیف دے زیر اہتمام احتجاج دے دوران ، مظاہرین نے [[یورپی یونین|یورپی یونین نو]] ‏‏ں فوری طور اُتے کارروائی کرنے تے البانیہ وچ مظاہرین دا ساتھ دینے دا مطالبہ کيتا۔  13 جون نو‏‏ں ، البانیا وچ احتجاج د‏‏ی حمایت وچ البانیہ دے لوک جھنڈے تے فلامینگو د‏‏ی علامتاں دے نال [[لیون (فرانس)|لیون]] وچ جمع ہوئے۔ 

5 جون نو‏‏ں ، کئی سو مظاہرین [[برلن]] وچ البانیہ دے سفارت خانے دے نیڑے اس منصوبے دے خلاف احتجاج کرنے دے لئی جمع ہوئے ، جدو‏ں کہ پنشن ، کم کرنے دے حالات ، تعلیم تے نوجواناں نو‏‏ں متاثر کرنے والی حکومتی پالیسیاں دے بارے وچ وی خدشات ظاہر کیتے۔  &lt;ref&gt;{{Cite news|date=5 June 2026|title=The &quot;Flamingo Revolution&quot; arrives in Berlin, hundreds of Albanians gathered near the Albanian embassy against the project in Zvërnec|url=https://www.gazetaexpress.com/en/revolucioni-i-flamingos-2mberrin-ne-berlin-qindra-shqiptare-u-mblodhen-prane-ambasades-shqiptare-kunder-projektit-ne-zvernec/|work=[[Gazeta Express]]}}&lt;/ref&gt; اسی دن ، [[میونخ]] وچ البانیہ دے قونصلیٹ دے نیڑے اک ہور ریلی منعقد کيتی گئی ، جس وچ &quot;فطرت دے لئی ، انصاف دے لئی ، البانیہ دے لئی&quot; دا مطالبہ کيتا گیا سی۔  7 جون نوں، [[ہامبرگ|ہیمبرگ]] ، [[سٹٹگارٹ]] تے [[ہائیڈلبرگ|ہیڈلبرگ]] چ وی ڈائاسپورا احتجاج منعقد کیتا گیا۔    13 جون نو‏‏ں ، درجناں البانیائی [[نیورمبرگ]] وچ ڈائاسپورا احتجاج دے حصے دے طور اُتے جمع ہوئے۔  14 جون نو‏‏ں ، ترانا وچ مظاہرےآں دے نال میونخ وچ البانیائیاں نے اک ہور احتجاج کيتا ، جس وچ &quot; جیل وچ راما ، جیل وچ بریشا&quot; دے نعرے لگائے گئے۔  اسی دن، کئی سو لوکاں نے [[کلون|کولن]] چ اک مظاہرے چ حصہ لیا۔ 

16 جون نو‏‏ں ، مشرقی کمیٹی د‏‏ی سالانہ کانفرنس دے دورے دے دوران رام نو‏‏ں برلن وچ البانیہ دے مظاہرین نے سامنا کيتا۔ جدوں اوہ تقریب توں باہر نکلے تے مظاہرین نے &quot;ایدی راما، غدار، جلد از جلد استعفیٰ دے&quot;، &quot;شرم کرو&quot;، &quot;منصوبہ منسوخ کرو&quot; تے &quot;قانون منسوخ کرو&quot; سمیت نعرے لائے؛ رام نے اپنی گڈی چ وڑن توں پہلاں مظاہرین ول ہتھ ہلایا۔  

یکم جولائی نوں، رام نوں جرمنی چ البانیائی ڈائاسپورا دے مظاہرین نے فیر ملاقات کیتی، اس وار [[ڈسلڈورف]] چ، جتھے اوہ شمالی رائن ویسٹفالیا دے وزیر صدر ہینڈرک وسٹ دے نال ملاقات لئی سفر کیتا سی۔ قومی علامتاں لے کے البانیہ دے مظاہرین دا اک گروپ اجلاس دے آغاز تے جمع ہویا تے رام دے استعفے دا مطالبہ کیتا۔ بلکن ویب نے رپورٹ دتی کہ مظاہرین نے انہاں قوانین دے خلاف پلے کارڈ تے نعرے وی اٹھائے جو انہاں دے مطابق عوامی اثاثےآں د ی نجکاری دے حق وچ سن ، جس نے ڈسلڈورف احتجاج نو ں ترانا وچ ہونے والے وسیع مظاہریاں تو ں جوڑیا۔ 

جون نو، البانیائی تارکین وطن تے یکجہتی دے کارکناں نے سنٹگما اسکوائر ، [[ایتھنز]] چ مظاہرہ کیتا، جس چ محفوظ وجوسا-نارٹا ویٹ لینڈز تے زورنیک ساحلی پٹی دے نیڑے منصوبہ بند سیاحتی ترقی دی مخالفت کیتی گئی۔ شرکاء نے تحریک نال منسلک بینر تے فلامنگو علامتاں لے کے چلیاں۔   13 جون نو‏‏ں [[ڈبلن]] وچ لوگ جمع ہوئے تے رام د‏‏ی حکومت دے خلاف احتجاج کیتا تے اس دے استعفے دا مطالبہ کيت‏‏ا۔ 

6 جون نو‏‏ں ، تقریباً 2000 افراد [[میلان]] وچ احتجاج وچ شامل ہونے دے لئی جمع ہوئے ، انہاں دے ہتھاں وچ نشانات سن ، قومی گانے گاندے ہوئے تے البانیہ د‏‏ی حکومت دے خلاف نعرے لگائے گئے سن ۔ &lt;ref&gt;{{Cite news|last=Shulku|first=Ervin|date=6 June 2026|title=Albanian Community In Italy Supports Flamingo Revolution|url=https://www.reutersconnect.com/item/albanian-community-in-italy-supports-flamingo-revolution/dGFnOnJldXRlcnMuY29tLDIwMjY6bmV3c21sX01UMVpVTUEwMDBGNEJOUEI|agency=[[Reuters]]}}&lt;/ref&gt;  ايس‏ے دن [[فلورنس]] وچ اسی طرح دے احتجاج دے لئی 450 افراد جمع ہوئے۔  7 جون نوں، سینکڑیاں البانیائی [[بولونا|بولونیا]] چ اکٹھے ہوئے، ایڈی راما دے خلاف نعرے لائے تے منصوبہ بند ریزورٹ منصوبے دی مخالفت کیتی۔  14 جون نوں، اٹلی چ ڈائاسپورا ریلیاں جاری رہیاں۔ [[جینوآ|جینوا]] تے فینزا نو 14 جون دے منصوبہ بند اجتماعات چ درج کیتا گیا سی، جد کہ [[روم]] تے [[پیسا]] چ وی احتجاج منعقد کیتا گیا سی، جتھے شرکاء نے البانیائی جھنڈے تے پلے کارڈز لے کے البانیہ دی حکومت دے استعفے دا مطالبہ کیتا۔   

4 جون نو‏‏ں ، کارکناں تے شہریاں نے البانیہ وچ احتجاج دے نال یکجہتی وچ [[پریسٹینا]] وچ البانیہ دے سفارت خانے دے باہر جمع ہوئے۔ انہاں نے محفوظ قدرتی علاقیاں وچ منصوبہ بند مداخلتاں دی مخالفت کیتی تے تنقید کیتی جہنوں انہاں نے عوامی تھاواں دی نجکاری دے طور تے بیان کیتا۔  7 جون نو‏‏ں ، البانیائیاں نے [[ہیگ]] وچ البانیہ د‏‏ی حکومت تے زورنیک وچ منصوبہ بند ترقی دے خلاف احتجاج کيتا ، جس وچ &quot;البانیہ فروخت دے لئی نئيں اے &quot; سمیت نعرےآں دا استعمال کيتا گیا۔  7 جون نوں، اک یکجہتی احتجاج [[سکوپئے|سکوپے]] چ، مقدونیہ چوک تے، تحریک نال جڑے بین الاقوامی احتجاجی کیلنڈر دے حصے دے طور تے درج کیتا گیا سی۔ 

5 جون نو‏‏ں ، [[سٹاکہوم|اسٹاک ہوم]] وچ &quot;وجوسا نارتا نو‏‏ں بچاؤ&quot; دے ناں تو‏ں اک احتجاج منعقد کيتا گیا۔  13 جون نو‏‏ں ، اسٹاک ہوم وچ البانیائی ڈائاسپورا نے اک بار فیر احتجاج کيتا ، &quot;رام استعفیٰ&quot; تے &quot;رام جیل وچ&quot; دے نعرے لگائے تے البانیہ د‏‏ی حکومت اُتے ملک فروخت کرنے دا الزام عائد کيتا۔  7 جون نو‏‏ں ، لوک [[برن]] وچ کئی یورپی تے شمالی امریکی شہراں وچ منعقد ہونے والے وسیع ڈائاسپورا احتجاج دے حصے دے طور اُتے جمع ہوئے۔  13 جون نو‏‏ں ، برن وچ البانیہ دے سفارت خانے دے باہر اک ہور احتجاج منعقد کيتا گیا ، جس وچ شرکاء نے راما دے استعفے دا مطالبہ کيتا۔ 

6 جون نو‏‏ں ، البانیائی ڈائاسپورا دے ارکان [[لندن]] وچ البانیہ دے سفارت خانے دے باہر جمع ہوئے تے منصوبہ بند ریزورٹ د‏‏ی ترقی دے خلاف احتجاج کردے نيں تے راما دے استعفے دا مطالبہ کردے ني‏‏‏‏ں۔  احتجاج اگلے دن وی جاری رہیا ، جدو‏ں برطانیہ وچ رہنے والے البانیائی لوک سفارت خانے دے باہر قومی جھنڈے تے پلاکارڈز لے ک‏ے ماحولیاتی تحفظ ، شفافیت تے رام دے استعفے دا مطالبہ کردے ہوئے دوبارہ جمع ہوئے۔   13 جون نو‏‏ں ، لندن وچ البانیائی لوک اک بار فیر فلامنگو د‏‏ی علامتاں تے البانیائی جھنڈےآں دے نال جمع ہوئے جو وسیع ڈائاسپورا متحرک کرنے دے حصے دے طور اُتے ا‏‏ے۔ 

=== شمالی امریکہ ===
[[فائل:Flamingo_Revolution_rally_in_Toronto,_June_6,_2026_(2).jpg|thumb|6 جون نوں [[ٹورانٹو]] وچ البانی ڈائاسپورا ولوں ریلی]]
6 جون نو‏‏ں ، [[ٹورانٹو|ٹورنٹو]] وچ لوکاں نے احتجاج وچ حصہ لیا ، لال تے سیاہ لباس پہنے ہوئے سن تے البانیہ دے جھنڈے چکے ہوئے سن جدو‏ں کہ وزیر اعظم ایڈی راما نو ‏‏ں استعفیٰ دینے دا مطالبہ کيتا گیا سی۔  ٹورانٹو نو‏‏ں وی انہاں شہراں وچ درج کیتا گیا سی جتھ‏ے 14 جون دے لئی ہور ڈائاسپورا ریلیاں دا منصوبہ بنایا گیا سی۔ 

6 جون نو‏‏ں ، اک اندازے دے مطابق 1،500 تو‏ں 2،000 افراد [[نیو یارک شہر|نیویارک شہر]] وچ البانیہ دے قونصل خانے دے باہر ویجوسا-نارتا ویٹ لینڈز د‏‏ی حفاظت د‏‏ی حمایت تے منصوبہ بند ریزورٹ منصوبے د‏‏ی مخالفت وچ جمع ہوئے۔ اک دوجا نیویارک اکٹھ 14 جون نوں منعقدہ کیتا گیا سی۔  اسی دن ، البانیائی ڈائاسپورا دے ارکان وی [[واشنگٹن ڈی سی]] وچ البانیائی سفارت خانے دے باہر جمع ہوئے ، تے رام تے حکومت دے استعفے دا مطالبہ کردے ہوئے۔  28 جون نوں، واٹر بری، کنیکٹیکٹ چ اک وڈا احتجاج ہویا جہدے چ بنیادی طور تے البانی ڈائاسپورا دے ارکان شامل سن۔ 

12 جولائ‏ی نو‏‏ں ، کئی ریاستاں دے البانیائی امریکی البانیہ وچ مسلسل تیہويں احتجاج د‏‏ی حمایت وچ نیویارک وچ اقوام متحدہ دے ہیڈ کوارٹر دے باہر جمع ہوئے۔ مظاہرین نے تحریک دے متنازعہ قوانین نو‏‏ں منسوخ کرنے ، سیاسی تے انتخابی اصلاحات ، غیر جماعتی عبوری حکومت تے رام دے استعفے دے لئی تحریک دے مطالبات نو‏‏ں دہرایا۔ 

=== اوشینیا ===
13 جون نو‏‏ں ، لوک [[میلبورن]] وچ البانیہ وچ احتجاج د‏‏ی حمایت وچ اکٹھے ہوئے تے وزیر اعظم ایڈی راما دے استعفے تے حکومت وچ تبدیلی دا مطالبہ کيتا۔ 

== رد عمل ==

=== حکومت ===

==== ایڈی راما ====
وزیر اعظم ایڈی راما نے منصوبہ بند ترقی دا دفاع کردے ہوئے عوامی جائیداد دے غیر قانونی طور اُتے منتقلی دے الزامات نو‏‏ں مسترد کردے ہوئے کہیا کہ منصوبے وچ شامل زمین نجی مالکان نے قانونی طور اُتے حاصل کيتی ا‏‏ے۔  2 جون نو‏‏ں ، انہاں نے اس منصوبے نو‏‏ں منسوخ کرنے د‏‏ی کالاں نو‏‏ں مسترد کردتا ، تے سی نیوز نو‏‏ں دسیا کہ &quot;کوئی موقع نئيں اے &quot; جدو‏ں کہ اوہ عہدے اُتے رہندے نيں ، سرمایہ کاری بند ہوجائے گی تے اسنو‏ں البانیہ دے سیاحت دے شعبے دے لئی اک وڈی غیر ملکی سرمایہ کاری دے طور اُتے پیش کردے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref name=&quot;SeeNews&quot;&gt;{{Cite news|title='No chance' to cancel Kushner's resort project in Albania – PM|url=https://seenews.com/news/no-chance-to-cancel-kushners-resort-project-in-albania-pm-1295784}}&lt;/ref&gt; [[ایسوسی ایٹڈ پریس|ایسوسی ایٹ پریس نے]] راما دے حوالے نال وی آکھیا کہ البانیا نوں 4 ارب یورو دی سرمایہ کاری کرن آلے شراکت داراں دے منصوبے توں خوفزدہ نئیں ہونا چاہیدا۔ &lt;ref name=&quot;AP-3June&quot;&gt;{{Cite news|last=Cimili|first=Zana|date=4 June 2026|title=What to know about the growing opposition to Trump family-linked resort in Albania|url=https://apnews.com/article/albania-kushner-trump-development-protest-tourism-sazan-8d7d0e216c28d23fe1b2e51cbb05b926}}&lt;/ref&gt;

راما نے ابتدائی طور اُتے مظاہریاں دے سائز تے اہمیت نو‏‏ں کم تو‏ں کم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ، تے کہیا کہ شرکت رپورٹ تو‏ں کدرے کم اے تے بین الاقوامی میڈیا تے سوشل نیٹ ورکس اُتے اس مسئلے دے آس پاس &quot;ڈیجیٹل ہسٹیریا&quot; پیدا کرنے دا الزام عائد کيتا۔  اس نے ایہ وی تجویز کیتا کہ غیر ملکی میڈیا تے بیرونی مفادات احتجاج نو ودھا رئے سن یا اس توں استحصال کر رئے سی۔ انٹرویو تے عوامی بیانات وچ، راما نے مظاہریاں نو البانیہ تے اسرائیل دے دشمناں ولوں استعمال ہون آلی &quot; ہائبرڈ جنگ &quot; دا حصہ قرار دتا، خاص طور تے ایران دا حوالہ دیندے ہوئے، جد کہ البانیائی میڈیا تے مبصرین نے سرکاری یا حکومت دے حامی داستاناں دا اک سلسلہ رپورٹ کیتا جہدے وچ احتجاج نو یونانی، سربیا، روسی تے ایرانی مفادات سمیت غیر ملکی اداکاراں نال جوڑیا گیا۔    [[وزارت امور خارجہ ایران|ایرانی وزارت خارجہ]] دے ترجمان اسماعیل بغائی نے اس الزام دی تردید کردے ہوئے اس نوں &quot;ہسن آلا الزام&quot; تے عوامی مطالبات نو موڑن دا طریقہ قرار دتا۔ 

جدوں احتجاج جاری رہیا تے رام دی تحریک دے بارے چ بیان بازی ودھدی گئی۔ انہاں نے کچھ شرکاء نو‏‏ں &quot;جاہل&quot; ، &quot;واہمی&quot; تے منطق تو‏ں محروم قرار دتا ، تے بعد وچ احتجاجی تحریک دے کچھ حصےآں اُتے آن لائن بدمعاشی ، دھمکیاں تے انہاں لوکاں دے خلاف &quot;فاشسٹ روح&quot; دا الزام عائد کيتا جو مظاہریاں وچ شامل نئيں ہوئے یا اس د‏‏ی حمایت نئيں کردے سن ۔   اس نے ایہ وی دلیل دتی کہ احتجاج سیاحت تے مقامی معیشتاں نو نقصان پہنچا رہیا اے تے اس تحریک نو جزوی طور تے سوشل میڈیا الگورتھم دے ذریعہ چلن آلے دے طور تے فریم کیتا، احتجاج دے چوک نو مواد تیار کرن تے &quot;الگورتھم نو کھلان&quot; دے لیی استعمال ہون آلے &quot;سٹوڈیو&quot; دے طور تے بیان کیتا۔  

''وینیٹی فیئر اٹلی'' دے نال 16 جون دے اک انٹرویو وچ، راما نے آکھیا کہ زورنیک ساحلی سائٹ لئی لین دین اس ویلے تک معطل کر دتا گیا سی جدوں تک کہ زمین دی قانونی ملکیت واضح نئیں ہو جاندی۔ اس نے استدلال کیتا کہ اس منصوبے اُتے تنقید &quot;ادھ سچ&quot; اُتے مبنی اے ، کہیا کہ سازان جزیرہ فروخت نئيں کیتا جا رہیا اے بلکہ شراکت داری دے لئی غور کيتا گیا اے ، تے بیان کيتا کہ کوئی حتمی ٹھوس منصوبہ حالے تک مکمل نئيں ہويا ا‏‏ے۔  ''فنانشل ٹائمز'' دے نال 23 جون دے اک انٹرویو وچ ، انہاں نے البانیہ وچ &quot;گاڈ فادر&quot; شخصیت دے الزامات نو‏‏ں مسترد کردتا ، کشنر تو‏ں منسلک سرمایہ کاری نو‏‏ں جائز قرار دتا ، اس گل تو‏ں انکار کيتا کہ اوہ منی لانڈرنگ تو‏ں جڑے سن ، تے کہیا کہ احتجاج دے باوجود ساحلی ترقی دے منصوبے جاری رہن گے۔ &lt;ref&gt;{{Cite news|title='I'm not the Godfather', Albanian PM says|url=https://www.ft.com/content/3cb689e3-8c00-486a-bd21-ffc9349ddbf8|language=en}}&lt;/ref&gt;

رام نے اس تحریک تو‏ں وابستہ کئی شخصیات اُتے وی ذاتی طور اُتے حملہ کيتا۔ [[کوسوو لبریشن آرمی|کوسوو لبریشن آرمی دے]] سابقہ لڑاکا ڈریٹن گوکساج دے بعد احتجاجی مربوط گروپ دے پنج نکاتی پلیٹ فارم نو‏‏ں پڑھنے دے بعد ، راما نے انہاں نو‏ں &quot;ایرانی مفادات دے ترجمان&quot; تے بعد وچ &quot;نصف طالبان ، نصف افسانوی ہیرا پھیری&quot; دے طور اُتے بیان کيتا۔   ''لاپسی ڈاٹ ال نے'' بعد چ گوکسہج دے ردعمل نو گورننگ کیمپ ولوں احتجاج نو غیر جائز قرار دین دی اک وسیع تر کوشش دے طور تے بیان کیتا تاکہ اس دے مطالبات توں اس شخص دی سوانح عمری تے نظریات ول توجہ منتقل کیتی جا سکے جس نے انہاں نو عوامی طور تے پڑھیا سی۔ 

پارلیمنٹ دے باہر 2 جولائ‏ی د‏‏ی جھڑپاں دے بعد ، راما نے کہیا کہ ہر اک نو‏‏ں حکومتی فیصلےآں دا مقابلہ کرنے دا حق اے ، لیکن ایہ کہ &quot;اک جمہوریت وچ طاقت د‏‏ی اجارہ داری ریاست د‏‏ی اے ، فرد د‏‏ی نئيں&quot;۔ اس نے پرامن &quot;فلامینگو&quot; تے پرتشدد &quot;کوے تے کوے&quot; دے وچکار فرق کیتا، تے کجھ احتجاج دے شرکاء نو پریسٹینا تے ٹیٹووا دے &quot;اخواہ شدہ نوکر&quot; تے &quot;کرائے دے فوجی&quot; دے طور تے حوالہ دتا۔   بعد دی اک پوسٹ وچ اوہناں نے لکھیا کہ جس نوں اوہناں نے &quot;شہریت، حب الوطنی تے پاکیزگی دا خوبصورت احتجاج&quot; آکھیا، اس نے تنازعات، جھگڑیاں تے تشدد دے اک پرانے نمونے نوں راہ دے دتا اے۔ 

==== ہور سوشلسٹ پارٹی تے حکومتی شخصیات ====
[[فائل:Political_AI-Generated_video_by_Taulant_Balla_mocking_the_stance_of_the_Democratic_party_on_the_2026_Flaming_Revolution_in_Albania.webm|thumb|263x263px|ڈیموکریٹک پارٹی تے سالی بریشا دے احتجاج تے موقف دا مذاق اڑاندی ہوئی طولنت بلاہ دی سیاسی اے آئی توں بنائی گئی ویڈیو]]
سوشلسٹ پارٹی دے پارلیمانی رہنما تولنت بلا نے سالی بریشا تے ڈیموکریٹک پارٹی تے موقع پرستی دا الزام لایا تے آکھیا کہ احتجاج دی رفتار ودھن مگروں ای اوہناں نے ایس منصوبے بارے موقف بدلیا۔ اس نے اک اللو دے فلامنگو وچ تبدیل ہون دی اک اے آئی توں تیار کردہ ویڈیو وی شیئر کیتی، جس نوں اس نے احتجاج نو منظور کرن دی اپوزیشن دی کوشش دے طور تے بیان کرن دے استعارے دے طور تے استعمال کیتا۔   رپورٹر ڈاٹ ال نے بعد چ اک غلط دعوے نو بیان کیتا کہ سرمایہ کاری نو احتجاج نو کمزور کرن دے لیی سیاسی غلط معلومات دے طور تے مائیکونوس منتقل کیتا جا رہیا سی، تے مظاہریاں دے بارے چ گمراہ کن داستاناں دے سلسلے چ اردیت بیڈو تے بالا دوناں دا ذکر کیتا۔ 

جون دے اخیر تے جولائی دے شروع چ ہون آلے محاذ آرائیاں دے بعد بالا دی بیان بازی تیز ہو گئی۔ 30 جون نو‏‏ں ، انہاں نے کارکن جینٹجان پروگنی نو‏‏ں بار بار قانون توڑنے والا قرار دتا تے کہیا کہ اک &quot;مجرمانہ تے دہشت گرد گروہ&quot; احتجاج نو‏‏ں اپنے مفادات دے لئی استعمال کررہیا ا‏‏ے۔  پارلیمنٹ دے باہر 2 جولائ‏ی دے جھڑپاں دے بعد ، انہاں نے کہیا کہ سوشلسٹ اکثریت &quot;سماجی تے سیاسی فضول&quot; د‏‏ی وجہ تو‏ں پِچھے ہٹے گی ، جدو‏ں کہ &quot;حقیقی مظاہرین&quot; تے تشدد دا الزام عائد کرنے والےآں دے درمیان وی فرق کردے ني‏‏‏‏ں۔  

دوجے سوشلسٹ شخصیتاں نے زیادہ باریک بینی نال موقف اختیار کیتے۔ رکن پارلیمنٹ ایریون براچے نے آکھیا کہ احتجاج وچ حقیقی شہری وی شامل سن جہناں وچ کجھ سوشلسٹ وی شامل سن تے حکومت نوں اوہناں دے خدشیاں نوں سننا چاہیدا اے۔ اس دے نال ہی، اس نے زورنیک منصوبے نو اک معاشی موقع دے طور تے دفاع کیتا تے دلیل دتی کہ ماحولیاتی، جائیداد تے ترقی دے مفادات نو متوازن ہونا چاہی دا اے۔   سابق یورپ تے وزیر خارجہ الیسا سپیروپالی نے مضبوط اداریاں، جمہوری مخالفت، میڈیا دی آزادی، احتساب تے سیاسی طاقت دی حداں دی بنیاد تے &quot;البانیا لئی اک نواں معاہدہ&quot; دا مطالبہ کیتا۔  16 جولائ‏ی نو‏‏ں ، انہاں نے سوشلسٹ پارٹی د‏‏ی جنرل اسمبلی وچ اک تحریک جمع کروائی جس وچ اس تجویز اُتے اندرونی بحث دا مطالبہ کيتا گیا سی۔ تحریک وچ پارٹی دی اندرونی جمہوریت، ریاست تے پارٹی دی سیاست دے وچکار واضح علیحدگی، تے انفرادی عہدیداراں دی بجائے شہریاں دی خدمت کرن آلی عوامی انتظامیہ دا مطالبہ کیتا گیا۔ سپیروپالی نے دلیل دتی کہ شہری متحرک نو‏‏ں خطرہ یا دبا دینے دے طور اُتے نئيں سمجھیا جانا چاہیدا ، بلکہ عکاسی تے ادارہ جاتی رد عمل دے موقع دے طور اُتے سمجھیا جانا چاہیے ، تے کہیا کہ پارٹی نو‏‏ں شہریاں نو‏‏ں تکبر د‏‏ی بجائے عاجزی دے نال جواب دینا چاہیے۔  

==== سوشلسٹ پارٹی دے اختلاف کرن آلے تے سابقہ عہدیدار ====
کئی سابقہ سوشلسٹ عہدیداراں نے احتجاج دے خلاف رام دے ردعمل اُتے عوامی طور اُتے تنقید کيتی۔ سابقہ وزیر خارجہ آرتا ڈیڈے نے سوشلسٹ پارٹی دی سالگرہ دے تقریب تے راما دے علامتی ایوارڈ دی دعوت نو مسترد کر دتا، اس اجتماع نو اک منعقدہ &quot;اینٹی ریلی&quot; قرار دتا تے وقار تے سماجی حقوق دے لیی احتجاج کرن آلے نوجواناں دی حمایت دا اظہار کیتا۔  سابق سوشلسٹ وزیر ارملندا میکسی نے آکھیا کہ راما نے شفافیت، بدعنوانی تے مشاورت دے حوالے نال مظاہرین دے خدشات نو دور کرن دی بجائے مظاہرین دی گنتی تے گھٹ کرن تے توجہ دتی۔  سابق وزیر خارجہ ڈتمیر بشاتی نے مظاہریاں نو &quot;وقار دے احتجاج&quot; دے طور تے بیان کیتا، خبردار کیتا کہ مظاہرین نو غیر ملکی ایجنڈے دی خدمت کرن دا الزام لانا خطرناک اے، تے تحریک نو طاقت دے ارتکاز تے جمہوری احتساب دے خدشات نال جوڑیا۔ 

مارجانا کوچیکو ، 2025 وچ شکودر وچ سوشلسٹ پارٹی دی بند فہرست توں چنی گئی، نے پارٹی دے پارلیمانی گروپ نوں چھڈ دتا تے اعلان کیتا کہ اوہ اک آزاد ایم پی دے طور تے جاری رہن گیاں۔  اس دے بعد اس نے اپنے آپ نو احتجاج دے نال جوڑیا، اک کھلا خط شائع کیتا جہدے وچ رام نوں استعفیٰ دین دا مطالبہ کیتا گیا سی، تے آکھیا کہ مظاہرے شہریاں تے سیاسی اداریاں دے وچکار اعتماد دے گہرے بحران دی عکاسی کردے ہن۔   30 جون نو‏‏ں ، کوچیکو نے کہیا کہ اوہ احتجاج ، ماحولیاتی معاملات ، بدعنوانی تے جو کچھ اس نے من مانی حکومتی طاقت دے طور اُتے بیان کيتا اس [[یورپی پارلیمنٹ|اُتے]] تبادلہ خیال کرنے دے لئی کئی ایم ای پیز د‏‏ی دعوت اُتے یورپی پارلیمنٹ وچ سی۔  سابق وزیر خزانہ اربن ملاج نے ایہ وی کہیا کہ احتجاج گورننس دے گہرے مسائل د ی عکاسی کردے نيں تے دلیل دتی کہ رام دا استعفیٰ اک حقیقت پسندانہ سیاسی نتیجہ بن گیا ا ے۔  

=== ڈیموکریٹک پارٹی ===
البانیہ دی ڈیموکریٹک پارٹی ، البانیہ دی سب توں وڈی اپوزیشن پارٹی، نے احتجاج دے حوالے نال ابتدائی طور تے محتاط تے متنازعہ موقف رکھیا۔ تحریک دے ابتدائی دناں وچ، مظاہرین نے رام تے ڈیموکریٹک پارٹی دے رہنما سالی بریشا دوناں تے تنقید کیتی، جس توں پرانے سیاسی طبقے دے خلاف اینٹی اسٹیبلشمنٹ موڈ تے عدم اعتماد دی عکاسی ہوندی اے۔   یکم جون نو‏‏ں ، بریشا نے زورنیک وچ مظاہرین دے خلاف تشدد د‏‏ی مذمت کيت‏ی جدو‏ں کہ ایہ وی کہیا کہ ڈیموکریٹک پارٹی غیر ملکی سرمایہ کاری د‏‏ی حمایت کردی اے تے سرمایہ کاراں نو‏‏ں البانیہ تو‏ں دور کرنے د‏‏ی کوشش نئيں کررہی ا‏‏ے۔  

جدوں مظاہرے جاری رہے، بریشا نے ہور واضح حمایت دی طرف ودھن لگ پئی۔ جون تک، ٹاپ چینل نے اپنے موقف نو الٹاؤ دے طور تے بیان کیتا، تے رپورٹ دتی کہ اوہ سرمایہ کاری تے شفافیت دے مطالبات دی مشروط حمایت توں اس منصوبے دی مخالفت کرن آلے مظاہرین دی مکمل حمایت ول ٹر گئے سن۔  10 جون نو‏‏ں ، اس نے ڈیموکریٹک پارٹی دے حامیاں نو‏‏ں پارٹی د‏‏ی علامتاں دے بغیر مظاہرےآں وچ شامل ہونے د‏‏ی ہدایت د‏‏ی ، تے کہیا کہ ایہ تحریک شہری تے نوجواناں د‏‏ی قیادت وچ سی تے پارٹی نے یورپی پیپلز پارٹی تو‏ں وی احتجاج دے لئی حمایت منگی سی۔ 

پارٹی دی ودھدی ہوئی حمایت متنازعہ رہی کیونکہ احتجاجی تحریک نے اپنے آپ نو شہری تے غیر جماعتی طور تے پیش کیتا۔ 8 جون نو‏‏ں ، کشیدگی اس وقت پیدا ہوئی جدو‏ں البانیہ د‏‏ی ڈیموکریٹک پارٹی دے یوتھ فورم دے ارکان نے احتجاج وچ شامل ہونے د‏‏ی کوشش کيتی تے کچھ مظاہرین نے پارٹی دے کارکناں اُتے تحریک نو‏‏ں تقسیم کرنے یا منظور کرنے د‏‏ی کوشش کرنے دا الزام عائد کيتا۔  پارلیمانی بحثاں وچ ، ڈیموکریٹک پارٹی دے نمائندےآں نے تیزی تو‏ں مظاہرین دے مطالبات دا دفاع کيتا ، جس وچ راما دا استعفیٰ وی شامل اے ، جدو‏ں کہ حکومت‏ی شخصیات نے بریشا تے اپوزیشن اُتے موقع پرستی دا الزام عائد کرنے دے لئی پارٹی دے موقف د‏‏ی تبدیلی دا استعمال کيتا۔ 

جولائی 2026 نوں، ''ٹرتھ ٹائمز'' نوں دتے گئے اک انٹرویو وچ، اپوزیشن لیڈر سالی بریشا نے مظاہریاں نوں &quot;پچھلے 35 سالاں دی سب توں اہم تحریک&quot; دے طور تے بیان کیتا، اوہناں دا موازنہ اوس تحریک نال کیتا جس نے 1990 دی دہائی دے شروع وچ البانیہ دی کمیونسٹ حکومت نوں ختم کیتا سی۔ اوہناں نے آکھیا کہ ڈیموکریٹک پارٹی نے احتجاج دی حمایت کیتی پر اوہناں دی اگوائی کرن دی کوشش نئیں کیتی، وزیر اعظم ایڈی راما دے استعفے تے غیر جماعتی نگران حکومت دی تشکیل دا مطالبہ کیتا، مظاہریاں وچ غیر ملکی شمولیت دے حکومت دے دعویاں نوں مسترد کیتا، تے الزام لایا کہ حکام نے احتجاج نوں یہود دشمنی دے طور تے پیش کرن دی کوشش کیتی اے جد کہ تحریک وچ یہود دشمنی، تے یہود دشمنی نئیں اے۔ &lt;ref&gt;{{Cite news|title=Sali Berisha on Albania's Protests: 'This Is the Most Important Movement in 35 Years'|work=Truth Times|date=7 July 2026|url=https://truthtimes.com/sali-berisha-albanias-protests-this-is/}}&lt;/ref&gt;

ڈیموکریٹک پارٹی نے مظاہرین دے مطالبات د ی حمایت وچ پارلیمانی بائیکاٹ دا وی استعمال کیتا۔ 18 جون نو‏‏ں ، اس دے نائباں نے ایہ استدلال کرنے دے بعد کہ مظاہرین دے مطالبات نو‏‏ں پارلیمنٹ دے ایجنڈے اُتے ترجیح دتی جانی چاہیے ، جزوی معافی دے بل اُتے ووٹ دا بائیکاٹ کيتا۔  13 جولائ‏ی تو‏ں ، پارلیمانی گروپ نے مکمل اجلاساں دا وسیع تر بائیکاٹ شروع کيتا ، جدو‏ں کہ پارلیمانی کمیٹیاں وچ حصہ لینا جاری رکھیا۔ بریشا نے آکھیا کہ بائیکاٹ اودوں تیکر جاری رہوے گا جدوں تیکر مظاہرین دے پنج مطالبات دی حمایت وچ ڈیموکریٹک پارٹی دے ڈپٹیاں ولوں پیش کیتیاں گئیاں ترمیماں نوں پارلیمنٹ دے سامنڑے نئیں لیایا جاندا۔  پارٹی دے اندر فیصلہ متنازعہ کیتا گیا: ارکان پارلیمنٹ جورڈا تابکو ، اینا ژوپا تے [[Bujar Leskaj|بجار لیسکاج نے]] دلیل دتی کہ مکمل اجلاساں توں غیر حاضری نے اپوزیشن تے مظاہرین نو اک اہم عوامی پلیٹ فارم توں محروم کر دتا۔ 

=== معمولی اپوزیشن جماعتاں ===
اپرچونٹی پارٹی احتجاج دے دوران پارلیمنٹ وچ نمائندگی کرن آلی سب توں وڈی معمولی اپوزیشن پارٹی سی، جس وچ 2025 دے پارلیمانی انتخابات دے بعد دو ارکان پارلیمنٹ، ایگرون شہاج تے ایرالڈ کاپری شامل سن۔   پارٹی نے احتجاجی تحریک دی حمایت کیتی، شہاج نے عوامی طور تے تھیتھ توں نارٹی تک سیاحتی ترقی تے جائیداد دے تنازعات دے احتجاج وچ اپنی ملوثیت دا اعتراف کیتا، جس وچ زورنیک وی شامل اے۔  اس دے نمائندے متعلقہ Rrjoll پراپرٹی تے ریزورٹ تنازعہ وچ وی سرگرم سن، جو ساحلی ترقی، نجی مفادات تے جائیداد دے حقوق دے بارے وچ وسیع احتجاجی داستان تو ں منسلک ہو گیا۔    احتجاج دے ترانا مرحلے دے دوران، شہاج تے کاپری نے حراست وچ لئے گئے مظاہرین دی صورتحال دی پیروی کیتی، پارلیمنٹ جھڑپاں دے بعد پولیس حکام توں معلومات منگیاں تے تھانیاں تے منعقد مظاہرین دا دورہ کیتا۔   

احتجاج دے عرصے دے دوران آپرچونٹی پارٹی دے دوناں ارکان پارلیمنٹ نو پارلیمانی کارروائیاں توں انضباطی طور تے خارج کیتا گیا سی۔ 18 جون نوں، پارلیمینٹ دے سپیکر نیکو پیلیشی نے شہاج نوں بیٹھک توں ہٹاؤن دا حکم دتا جدوں اس نے سزا-معافی بلّ 'تے ووٹنگ دوران رام نوں استعفے دین لئی کئی وار کیہا سی۔  22 جون نو‏‏ں ، پارلیمنٹ د‏‏ی اخلاقیات دے ادارے نے شہاج اُتے ہور 30 دن تے کاپری اُتے 20 دن دا اخراج عائد کيتا ، جس وچ کہیا گیا سی کہ انہاں دونے نے رام دے نال اپنے محاذ آرائی دے دوران 18 جون دے اجلاس وچ رکاوٹ پائی سی۔  شہاج دے خلاف اضافی اقدام وزیر خزانہ پیٹریٹ ملاج دے نال پہلے محاذ آرائی دے بعد عائد کردہ 30 دناں دی وکھری معطلی دے بعد کیتا گیا سی، جس نے پارلیمانی کم توں مسلسل اخراج نو 60 دن تک ودھا دتا سی۔ 

لیوزیا باشکے تے اس دے رہنما ارلنڈ قوری تے ریدی موچی وی احتجاج دے نال ظاہری طور اُتے منسلک ابتدائی سیاسی اداکاراں وچ شامل سن ، حالانکہ مظاہرےآں نو ں منتظمین نے پارٹی د ی قیادت د ی بجائے شہری دے طور اُتے پیش کيتا سی۔ قوری تے موچی نے مظاہرین دے مطالبات د ی حمایت د ی ، رام تے بریشا دونے اُتے تنقید کيتی ، تے اس تحریک نو ں پرانے سیاسی اسٹیبلشمنٹ دے وسیع تر رد دے طور اُتے فریم کيتا۔   

ایڈریاٹک لاپاج دی اگوائی چ لیویزا شکیپیریا بیہٹ وی احتجاج دے ترانا مرحلے دے دوران نظر آن لگ پیا، جد کہ تحریک نال جڑے کارکناں نے احتجاج نال متعلق متحرک تے ڈائاسپورا یکجہتی دے اقدامات نو فروغ دتا۔  انہاں جماعتاں دی میڈیا کوریج نے انہاں دی ودھدی ہوئی نمائش تے تحریک تے غلبہ حاصل کرن دی کسی وی جماعت دی کوششاں تے مظاہرین دے وچکار مسلسل حساسیت دوناں تے زور دتا۔ 

=== صدر ===
24 جون نو‏‏ں ، صدر بجرام بیگج نے پہلی بار احتجاج اُتے عوامی طور اُتے رد عمل ظاہر کيتا۔ ترانا پریفیکچر دی تشکیل دی 100ویں سالگرہ دے موقعے تے اک تقریب دے دوران گل بات کردے ہوئے، بیگج نے آکھیا کہ شہری پرامن طریقے نال عوامی طور تے خدشات تے توقعات دا اظہار کر رئے نیں تے عوامی زندگی وچ حصہ لین دا حق البانیہ دے آئین دے ذریعہ محفوظ اے۔ اوہناں نے ایہہ وی آکھیا کہ ایس حق نوں آئین تے قانون دے مطابق استعمال کرنا ضروری اے، تے جمہوری استحکام نوں شہریاں تے اداریاں دے قانون دی حکمرانی تے عوامی مفاد لئی سانجھے عزم نال جوڑیا۔ 

=== پروجیکٹ ڈویلپرز ===
پروجیکٹ ڈویلپر نے آکھیا کہ ترقی البانیہ دے قانون تے قابل اطلاق منصوبہ بندی دے طریقہ کار دے مطابق کیتی جا رئی اے۔  رائٹرز نے سازان رئیل اسٹیٹ ڈویلپمنٹ ایل ایل سی دے چیئرمین اشیر ابیہ سیرا دے حوالے نال آکھیا کہ ڈویلپرز دی توجہ &quot;ذمہ دار نگرانی، ماحولیاتی وادھا، روزگار دی تشکیل، تے مقامی کمیونٹیز لئی طویل مدتی قدر پیدا کرن&quot; تے رہی۔ &lt;ref name=&quot;pc&quot;&gt;{{Cite news|date=3 June 2026|title=Albanians protest over Kushner-linked luxury resort on pristine coastline|url=https://www.reuters.com/world/albanians-protest-over-kushner-linked-luxury-resort-pristine-coastline-2026-06-03/|work=[[Reuters]]}}&lt;/ref&gt; 22 جون نوں، افینٹی پارٹنرز ، [[جیریڈ کشنر|جیرڈ کشنر]] دی اگوائی چ سرمایہ کاری فرم، نے اس گل توں انکار کیتا کہ اوہ زورنیک ریزورٹ پروجیکٹ چ ملوث سی، کہندے ہوئے کہ ایہ منصوبہ سازان رئیل اسٹیٹ ڈویلپمنٹ ایل ایل سی ولوں تیار کیتا جا رہیا سی تے کوئی وی امریکی شراکت دار افینٹی پارٹنرز دی طرفوں کم کرن دی بجائے ذاتی حیثیت نال کم کر رہیا سی۔ 

=== ریاستی ادارے تے قانون نافذ کرن آلے ادارے ===

==== البانیہ دی ریاستی پولیس ====
زورنیک چ 30 مئی دے واقعے دے بعد، البانیہ دی ریاستی پولیس نے احتجاج دی تھاں تے ہون آلے واقعات دی تحقیقات دا اعلان کیتا۔ جنرل ڈائریکٹوریٹ آف اسٹیٹ پولیس نے ولور دے ڈائریکٹر آف پولیس نو معطل کر دتا، تے آکھیا کہ واقعے دے بارے چ ابتدائی طور تے جاری کیتی گئی معلومات غلط سن; پولیس نے 15 مظاہرین دے خلاف فوجداری کارروائی دا وی اعلان کیتا، جد کہ دو نجی سکیورٹی ملازماں نو تحقیقات دے تحت رکھیا گیا۔  یکم جون نو ، ریاستی پولیس نے نجی سیکیورٹی کمپنیاں مرٹو سیکیورٹی 1.3 اے تے میجر سیکیورٹی دے لائسنس منسوخ کر دتے ، زورنیک احتجاج دے دوران تشدد تو ں منسلک خلاف ورزیاں دا حوالہ دیندے ہوئے۔ 

احتجاج دے ترانا مرحلے دے دوران، پولیس دے اقدامات محاذ آرائی دا اک بار بار آن آلا ذریعہ بن گئے۔ پولیس نے کئی مظاہریاں دے دوران رکاوٹاں تے گھیرے دا استعمال کیتا، شاہراہ تے فین زون دے واقعات دے بعد فوجداری کارروائیاں شروع کیتیاں، تے 2 جولائی نو پارلیمنٹ دے باہر جھڑپاں دے دوران طاقت دا استعمال کیتا، جتھے [[ایسوسی ایٹڈ پریس|ایسوسی ایٹ پریس]] نے رپورٹ دتی کہ پولیس نے مظاہرین دے پتھر، انڈے، بوتلاں تے دوجیاں شیواں سُٹن دے بعد آنسو گیس، مرچ سپرے تے پانی دی توپ دا استعمال کیتا۔  البانیہ دے دکاناں نے وڈے پیمانے اُتے حراستاں ، پولیس دے نیڑے دے اک کیفے وچ داخلے تے وکیلاں دے الزامات د ی وی اطلاع دتی کہ کئی حراست وچ لینے والےآں دے نال بدسلوکی یا بے قاعدگی تو ں گرفتار کيتیاں گئیاں۔     4 جولائی نوں، وکیل جینٹیان سرجانی نے الزام لایا کہ حراست وچ لئے گئے مظاہرین نیکو قرکج نوں مرگی دے دوریاں دا شکار ہون دے بعد حراست وچ رہندیاں ہوئیاں ماریا گیا سی تے بعد وچ آکھیا کہ پیپلز ایڈووکیٹ تے البانیائی ہیلسنکی کمیٹی نوں مطلع کر دتا گیا سی۔ 

جولائی نوں، البانیائی ہیلسنکی کمیٹی نے ، پارلیمنٹ دے باہر 2 جولائی دے احتجاج دی نگرانی کرن دے بعد، آکھیا کہ تشدد دے انفرادی اعمال غیر متناسب پولیس فورس نو جواز نئیں پیش کردے۔ اس نے تشویش پیدا کیتی کہ آنسو گیس مبینہ طور تے عوامی انتباہ یا رضاکارانہ منتشر کرن دے لیی کافی ویلے دے بغیر استعمال کیتی گئی سی، تے انہاں لوکاں دے خلاف طاقت دے الزامات دی آزاد تحقیقات دا مطالبہ کیتا گیا سی جنہاں نو پہلے ای زمین تے بے اثر کر دتا گیا سی۔ 

ٹاپ چینل نے بعد وچ رپورٹ دتی کہ پیپلز ایڈووکیٹ دیاں دو ٹیماں ہسپتال اتے سکیورٹی بلاک وچ اوہناں الزاماں دی تصدیق کرن لئی گئیاں کہ نیکو قرکج نوں حراست وچ زیادتی دا نشانہ بنایا گیا سی اتے اس دے مرگی دے دوریاں نوں صحیح طریقے نال حلّ نہیں کیتا گیا سی۔ 

جولائی نوں، ریاستی پولیس دے جنرل ڈائریکٹر سکینڈر ہیٹا نے اعلان کیتا کہ سائبر کرائم یونٹ اک مبینہ طور تے مربوط آن لائن مہم دی تصدیق کر رئے سی جہدے وچ 10,000 توں ودھ اکاؤنٹس شامل سن جنہاں نے ہوٹلاں، ریستوراناں تے دوجے سیاحتی کاروباراں دے منفی جائزے پوسٹ کیتے سن۔ لاپسی ڈاٹ ال نے مہم نو احتجاج نال متعلق کالاں نال جوڑیا جہناں نے کاروباراں نو نشانہ بنایا جہناں نو راما دے نیڑے قرار دتا گیا سی یا عوامی جائیداد یا دوجے سرکاری فائدیاں توں فائدہ اٹھایا سی۔   ہیتا نے آکھیا کہ متاثرہ کاروباری ادارےآں نو شکایتاں درج کروانیاں چاہیدیاں نیں تے الیکٹرانک ثبوتاں نو محفوظ رکھنا چاہیدا اے، جد کہ جے مجرمانہ عناصر دی نشاندہی کیتی جاندی اے تے پولیس مواد نو پراسیکیوٹرز دے حوالے کرے گی۔ &lt;ref name=&quot;Lapsi-Google-reviews&quot; /&gt;

==== ایس پی اے کے ====
جون نو، بدعنوانی تے منظم جرائم دے خلاف خصوصی ڈھانچے (ایس پی اے کے) نے بدعنوانی دی ابتدائی تحقیقات دا اعلان کیتا کہ کس طرح ترقیاتی زون دے اندر ساحلی زمین دے عنوانات نو پروسیس کیتا گیا سی تے نجی ادارےآں نو منتقل کیتا گیا سی۔ &lt;ref name=&quot;Fox&quot;&gt;{{Cite news|last=Singman|first=Brooke|date=2 June 2026|title=Jared Kushner's overseas luxury resort project faces anti-corruption investigation amid violent protests|url=https://www.foxnews.com/politics/jared-kushners-overseas-luxury-resort-project-faces-anti-corruption-investigation-amid-violent-protests|work=[[Fox News]]}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Politico&quot;&gt;{{Cite news|last=Weizman|first=Jakob|date=2 June 2026|title=Albanian authorities probe seaside resort project linked to Jared Kushner|url=https://www.politico.eu/article/albanian-authorities-probe-seaside-resort-project-linked-to-jared-kushner/|work=[[Politico Europe]]}}&lt;/ref&gt; ''[[دی گارڈیئن|گارڈین نے]]'' بعد چ رپورٹ دتی کہ ایس پی اے کے نے محفوظ علاقیاں دے حوالے نال 2024 چ منظور کیتیاں گئیاں متنازعہ قانون سازی دیاں تبدیلیاں دی وی تحقیقات شروع کیتیاں سن۔ &lt;ref name=&quot;Guardian&quot;&gt;{{Cite news|date=4 June 2026|title=Protests in Albania grow over Jared Kushner-backed luxury resort|url=https://www.theguardian.com/world/2026/jun/04/protests-in-albania-grow-over-jared-kushner-backed-luxury-resort}}&lt;/ref&gt;

جون نوں، منظم جرائم تے بدعنوانی دی رپورٹنگ پروجیکٹ (او سی سی آر پی)، اپنے البانیائی پارٹنر ایس ایچ ٹی ای جی دے نال مل کے، رپورٹ دتی کہ منشیات دی اسمگلنگ دی اک وکھری تحقیقات توں عدالتی دستاویزات منصوبہ بند ریزورٹ نال جڑے ہوئے زمین دے لین دین دی ایس پی اے کے دی انکوائری نال اوورلیپ ہو گئیاں۔ او سی سی آر پی دے مطابق، اک خصوصی عدالت دے حکم نے آرتور شیہو تے البانی لینڈ ڈویلپمنٹ دے وچکار زمین دی فروخت نال منسلک 110 ملین یورو توں ودھ دے بینک اکاؤنٹ تے احتیاطی ضبطی عائد کیتی; رپورٹ وچ آکھیا گیا اے کہ عدالتی دستاویزات نے شیہو نوں منی لانڈرنگ تے اک منظم جرائم دے گروپ وچ شرکت سمیت جرائم وچ مشتبہ قرار دتا اے، جد کہ ایہ وی نوٹ کیتا گیا اے کہ دستاویزات وچ البانی لینڈ ڈویلپمنٹ نوں غلط کماں وچ ملوث نئیں کیتا گیا اے تے ایہ کہ کوئی ثبوت نئیں سی کہ [[ایوانکا ٹرمپ]] ، [[جیریڈ کشنر|جیرڈ کشنر]] یا ریزورٹ پروجیکٹ دے سرمایہ کاراں نوں شیہو دے خلاف SPAK دی تحقیقات یا الزامات دا علم سی۔ 

جولائی نوں، رائٹرز نے رپورٹ دتی کہ ایس پی اے کے کیس فائلاں دا جائزہ لیا گیا سی کہ شیہو تے ایسوسی ایٹس نے جعلی زمین دی ملکیت دیاں دستاویزات دا استعمال کیتا سی تے منشیات دی اسمگلنگ توں پیسے نوں جائیداداں حاصل کرن تے منتقل کرن لئی لانڈر کیتا سی، جس چ زمین وی شامل سی جہڑی بعد چ منصوبہ بند ریزورٹ لئی البانیہ لینڈ ڈویلپمنٹ نوں فروخت کیتی گئی سی۔ رائٹرز نے رپورٹ دتی کہ فروخت دے فنڈز، تقریباً 110 ملین یورو، نوٹری اکاؤنٹ وچ منجمد کر دتے گئے سن، تے کشنر، سازان رئیل اسٹیٹ ڈویلپمنٹ، البانیہ لینڈ ڈویلپمنٹ یا دوجے پروجیکٹ سرمایہ کاراں دے خلاف کوئی غلطی دا الزام نئیں لایا گیا۔ سازان رئیل اسٹیٹ ڈویلپمنٹ دے ترجمان نے آکھیا کہ کمپنی دا خیال اے کہ زمین دے حصول قانونی طور تے کیتے گئے سن تے اوہ کسی وی قانونی عمل دے نال تعاون کرے گی۔ &lt;ref&gt;{{Cite news|date=11 July 2026|title=Businessman who sold land for Kushner resort in Albania suspected of faking the deeds|url=https://www.reuters.com/world/europe/businessman-who-sold-land-kushner-resort-albania-suspected-faking-deeds-2026-07-11/|work=[[Reuters]]}}&lt;/ref&gt;

=== بین الاقوامی ردعمل ===

==== [[فائل:Flag_of_the_European_Union.svg|border|22x22px]] یورپی یونین ====
البانیہ وچ یورپی یونین دے وفد نے البانیہ دے حکام توں اس علاقے وچ پیش رفت دے بارے وچ معلومات منگیاں تے البانیہ دے یورپی یونین وچ الحاق دے عمل دے تناظر وچ ماحولیاتی تحفظ تے تحفظ دے معیارات دی اہمیت تے زور دتا۔  7 جون نوں، یورپی کمیشن نے خبردار کیتا کہ مجوزہ منصوبہ البانیہ دے یورپی یونین وچ الحاق دے عمل نو پیچیدہ بنا سکدا اے، تے آکھیا گیا کہ ملک نو یورپی یونین دے ماحولیاتی قانون سازی دی تعمیل کرنی پوے گی، جس وچ باب 27 وی شامل اے، تے البانیہ دے محفوظ علاقیاں تے اسٹریٹجک سرمایہ کاری دے قوانین وچ حالیہ تبدیلیاں تے خدشات نو دہراندے ہوئے۔ 

14 جولائ‏ی نو‏‏ں ، یورپی کمشنر برائے توسیع مارٹا کوس نے کہیا کہ زورنیک منصوبے اُتے لاگو ہونے والے ماحولیاتی تحفظات البانیہ دے یورپی یونین وچ الحاق دے معیار دا حصہ ني‏‏‏‏ں۔ کوس نے بیان کیتا کہ، احتجاج شروع ہون توں پہلاں، کمیشن تے البانیہ دے حکام نے اس گل تے اتفاق کیتا سی کہ محفوظ علاقیاں تے اسٹریٹجک سرمایہ کاری دے قوانین نو متاثر کرن آلی 2024 دی ترمیماں نو باب 27 دے تحت البانیہ دی ذمہ داریاں دے حصے دے طور تے منسوخ کیتا جانا چاہیدا اے، تے اس نے حکام تے زور دتا کہ اوہ جلد از جلد کارروائی کرن۔ اوہناں نے احتجاج نوں جمہوریت دا اک جزو وی قرار دتا تے حکومت توں شہریاں دے خدشیاں نوں دور کرن دا مطالبہ کیتا۔ 

راما نے جواب دتا کہ اسٹریٹجک انویسٹمنٹس قانون نو منسوخ کر دتا جائے گا کیونکہ اس نے اپنا مقصد پورا کیتا اے تے حکومت یورپی یونین دے معیارات دی بنیاد تے یورپی کمیشن دے نال متبادل قانون سازی تے تبادلہ خیال کر رئی اے۔ اُتے ، انہاں نے محفوظ علاقےآں دے قانون نو‏‏ں منسوخ کرنے تو‏ں انکار کردے ہوئے اسنو‏ں حکومت دے بہترین قوانین وچو‏ں اک قرار دتا تے کہیا کہ اسنو‏ں بجائے یورپی یونین د‏‏ی ضروریات نو‏‏ں پورا کرنے دے لئی ڈھال لیا جائے گا۔ 

کئی ایم ای پیز تے یورپی سیاسی گروہاں نے مظاہرین دے ماحولیاتی تے اینٹی کرپشن مطالبات دی حمایت دا اظہار کیتا۔ جرمن ایم ای پی سیبسٹین ایورڈنگ نے [[یورپی پارلیمنٹ]] وچ اس مسئلے نو حل کیتا، تے اعلان کیتا کہ &quot;البانیہ فروخت دے لیی نئیں اے&quot;، جد کہ ڈچ ایم ای پی ٹائنیک سٹرائیک تے انا سٹرولنبرگ نے شفافیت، عوامی وسائل، سماجی لوڑاں تے ماحولیاتی تحفظات دے حوالے نال مضبوط یورپی توجہ دا مطالبہ کیتا۔    اطالوی ایم ای پی ایلاریہ سالس نے احتجاج نو عوامی خود مختاری دے دفاع دے طور تے بیان کیتا تے بعد چ ترانا چ مظاہریاں چ شامل ہو گئیاں، جتھے انہاں نے تحریک نو بدعنوانی، اولیگرک استحقاق تے کلائنٹسٹ ڈویلپمنٹ ماڈل دے خلاف مخالفت نال جوڑیا۔  

یورپی پارلیمنٹ چ گرین یورپی فری الائنس گروپ نے احتجاجی تحریک دی حمایت دا اظہار کیتا تے 29 جون توں 1 جولائی تک البانیہ چ اک مشن دا اعلان کیتا جہدی اگوائی ہڑتال کیتی گئی سی تے اس چ ایم ای پیز کرسٹینا گارڈا ، وسنٹ مارزا ، ڈینیل فرائینڈ ، جوٹا پاؤلس تے سٹرولنبرگ شامل سن۔ گروپ نے آکھیا کہ وفد وجوسا-نارٹے محفوظ زمین دی تزئین دا دورہ کرے گا تے مقامی کمیونٹیز، ماحولیاتی محافظاں تے سرکاری نمائندیاں نال ملے گا۔  مشن دے ارکان نے بعد وچ ترانا وچ مسلسل 30 واں احتجاج وچ شمولیت اختیار کيتی تے کہیا کہ مظاہرین دے ذریعہ اٹھائے گئے خدشات نو ں برسلز وچ لیایا جائے گا۔   

دوجے یورپی پارٹی دے ٹبراں نے وی رد عمل ظاہر کیتا۔ یورپی ڈیموکریٹک پارٹی نے آکھیا کہ احتجاج اک محفوظ علاقے وچ اک متنازعہ رئیل اسٹیٹ منصوبے دی مخالفت توں احتساب تے جمہوری تجدید دے وسیع مطالبے وچ ودھ گیا اے۔ اس دے سیکرٹری جنرل، ایم ای پی سینڈرو گوزی نے آکھیا کہ احتجاج دا پیغام ترانا تے برسلز دوناں چ سننا سی تے یورپی کمیشن نوں قانون دی بالادستی، شفافیت، ماحولیاتی تحفظ تے پرامن احتجاج دے حوالے نال البانیہ دیاں ذمہ داریاں دے بارے چ اک ترجیحی تحریری سوال پیش کیتا۔  سیری ٹی وی نے ایہ وی اطلاع دتی کہ یورپی پیپلز پارٹی دے فیکٹ فائنڈنگ مشن دے نتائج نے ریاستی قبضے، نظامی بدعنوانی، منظم جرائم دے اثر و رسوخ، منی لانڈرنگ، عوامی خریداری، بنیادی ڈھانچے دے منصوبےآں تے البانیہ دے میڈیا ماحول دے بارے وچ خدشات پیدا کیتے ہن۔ 

17 جون نو‏‏ں ، یورپی پارلیمنٹ نے البانیہ دے بارے وچ 2025 کمیشن د‏‏ی رپورٹ دے بارے وچ اپنی قرارداد منظور کيتی۔ قرارداد وچ آکھیا گیا اے کہ بدعنوانی اک سنگین تشویش بنی ہوئی اے، ایس پی اے کے ورگے اینٹی کرپشن اداریاں دی آزادی تے وسائل دی حفاظت دا مطالبہ کیتا گیا اے، تے ماحولیاتی طور تے حساس علاقیاں وچ البانیہ دی اسٹریٹجک سرمایہ کاری تے اجازت دین آلے فریم ورک تے تشویش دا اظہار کیتا گیا اے۔ اس نے محفوظ علاقیاں دے قانون وچ 2024 دیاں ترمیماں نوں منسوخ کرن دا وی مطالبہ کیتا، جس بارے پارلیمنٹ نے آکھیا کہ ماحولیاتی نگرانی کمزور ہو گئی اے تے محفوظ علاقیاں دے اندر وڈے پیمانے تے سیاحتی بنیادی ڈھانچے دی اجازت دتی گئی اے۔  

==== [[فائل:Flag_of_the_United_States_(DDD-F-416E_specifications).svg|border|22x22px]] امریکہ ====
امریکی سیاسی شخصیتاں، میڈیا آؤٹ لیٹس تے تبصرہ نگاراں نے احتجاج تے وڈی حد تک رد عمل ظاہر کیتا کیونکہ منصوبہ بند ترقی وچ جیرڈ کشنر تے ایوانکا ٹرمپ دی شمولیت سی۔ 9 جون نو‏‏ں ، امریکی سینیٹر برنی سینڈرز نے لکھیا کہ البانیہ وچ 100،000 تو‏ں زیادہ لوکاں نے کشنر تے اس دے قطری ارب پتی شراکت داراں دے ذریعہ منصوبہ بند ماحولیاتی طور اُتے تباہ کن لگژری ریزورٹ دے خلاف احتجاج کيتا اے ، اس معاملے نو‏‏ں &quot;عالمی اولیگرکی&quot; د‏‏ی مثال قرار دتا ا‏‏ے۔   راما نے جواب دتا کہ البانیا &quot;اک ملک اے ، امریکی سیاسی بحث وچ اک لائن نئيں اے &quot; تے سینڈرز دے ذریعہ حوالہ دتے گئے احتجاجی اعداد و شمار تو ں تنازعہ کيتا۔ 

جون نوں، کوڈپنک تے گلوبل ایکسچینج دے شریک بانی، میڈیا بنیامین نے &quot;لانگ لائیو البانیا دا فلمنگو انقلاب&quot; دے عنوان نال اک مضمون شائع کیتا، جس وچ اس تحریک نوں ارب پتی دی اگوائی والی ترقی، خفیہ حکومتی سودے تے بدعنوانی لئی اک چیلنج قرار دتا گیا۔  ''جمہوریت ہن!'' &quot;البانیہ فروخت دے لئی نئيں اے&quot; دے سرخی دے تحت احتجاج دے بارے وچ وی رپورٹ دتی ، مظاہرےآں نو‏‏ں کشنر تو‏ں منسلک لگژری ریزورٹ دے خلاف احتجاج قرار دتا تے نوٹ کیتا کہ شرکاء رام دے استعفے دا مطالبہ کررہے سن ۔ 

قدامت پسند تبصرہ نگار کینڈس اوونز نے البانیہ دے منصوبے تے ایوانکا ٹرمپ تے جیرڈ کشنر تے تنقید کیتی۔ ''ڈیلی بیسٹ نے'' رپورٹ دتی کہ اوونز نے منصوبہ بند سازان دی ترقی تے حملہ کرن لئی اک پوڈ کاسٹ سیگمنٹ وقف کیتا تے اس منصوبے دے خلاف البانیہ وچ احتجاج دا حوالہ دتا۔  یہودی ٹیلیگرافک ایجنسی ، ''یروشلم پوسٹ'' ولوں دوبارہ شائع کیتی گئی، نے ایہہ وی رپورٹ دتی کہ اوونز نے ایکس تے البانیہ دے احتجاج دی منظوری دے نال لکھیا، جد کہ احتجاجی بحث دے حاشیے دے آسے پاسے یہود دشمن سازشی بیان بازی دے وسیع تر بحث دے حصے دے طور تے اپنے ریمارکس پیش کیتے۔ 

27 جون نو‏‏ں ، جارجیا دے امریکی سینیٹر جون اوسوف نے اک انتخابی مہم دے پروگرام دے دوران اس منصوبے دا حوالہ دتا ، اسنو‏ں ٹرمپ خاندان وچ نجی مفادات تے سیاسی طاقت دے درمیان تعلقات د‏‏ی مثال دے طور اُتے پیش کیتا۔ ہیش ٹیگ ڈاٹ ال تے ووکس نیوز دے مطابق، اوسوف نے آکھیا کہ ٹرمپ دے وائٹ ہاؤس واپس آن دے بعد، البانیہ دی حکومت نے کشنر دی کمپنی نو اسٹریٹجک سرمایہ کار دا درجہ دتا، جس نے اجازت نامے تے منظوریاں دے طریقہ کار نو تیز کرن دی دلیل دتی۔ انہاں نے احتجاج نو‏‏ں &quot;فلامینگو انقلاب&quot; قرار دتا تے کہیا کہ عام البانیائی اس معاہدے تو‏ں متفق نئيں ني‏‏‏‏ں۔  

3 جولائ‏ی نو‏‏ں ، البانیا دے میڈیا نے اطلاع دتی کہ جنوبی کیرولائنا دے امریکی نمائندے تے ٹرمپ دے اتحادی جو ولسن نے رولز کمیٹی پرنٹ 119–33 وچ &quot;بلقان وچ کاروبار&quot; دے عنوان تو‏ں اک ترمیم د‏‏ی پیشکش کيتی ا‏‏ے۔ ترمیم دے لیی، [[وزیر خارجہ ریاستہائے متحدہ امریکا|ریاستہائے متحدہ دے سیکرٹری آف اسٹیٹ نو]] ، نیشنل انٹیلی جنس دے ڈائریکٹر دے نال تال میل نال، البانیہ اچ منشیات دی اسمگلنگ، اس طرح دی منشیات دی اسمگلنگ دی سہولت اچ البانیہ دی حکومت دا کردار، تے حکومت ولوں سیاسی جبر دی جانچ پڑتال کرن آلیاں مناسب کانگریس کمیٹیاں نو اک خفیہ رپورٹ پیش کرن دی لوڑ ہووے گی۔   

==== دوجے ملک ====

* {{جھنڈا|یونان}}  – [[Ministry of Foreign Affairs (Greece)|یونانی وزارت خارجہ نے]] [[Zvërnec|زورنیک]] دے واقعات تے تشویش دا اظہار کیتا، تے آکھیا کہ رہائشیاں دے جائیداد دے حقوق دے حوالے نال احتجاج دے دوران اک یونانی شہری زخمی ہویا سی۔ وزارت نے آکھیا کہ [[تیرانا|ترانا]] چ یونانی سفارت خانے نے البانیہ دے حکام توں واقعے دی مکمل وضاحت تے احتساب دی درخواست کیتی اے، جد کہ البانیہ دے [[Acquis communautaire|یورپی حصول]] دے نال سیدھ دے تناظر چ قانون دی بالادستی، اقلیتاں دے جائیداد دے حقوق تے ماحولیاتی تحفظ تے زور دتا اے۔ 

* {{جھنڈا|اٹلی}}  – [[Greens and Left Alliance|گرین اینڈ لیفٹ الائنس نے]] ، [[Angelo Bonelli|اینجلو بونیلی]] دے ذریعے، راما دی مذمت کیتی، اس تے غیر ملکی سرمایہ کاراں نوں البانیہ دی قدرتی وراثت فروخت کرن دا الزام لایا تے احتجاج دے نال یکجہتی دا اظہار کیتا۔ 

* {{جھنڈا|اسرائیل}}  – ترانا چ اسرائیلی سفیر گلیت پیلیگ نے آکھیا کہ احتجاج جائز سی پر اس گل تے تشویش دا اظہار کیتا کہ کجھ شرکاء ولوں ورتے گئے اسرائیل مخالف نعرے، پیغامات تے علامتاں [[ضد سامیت|یہود دشمنی نوں]] ہوا دے سکدیاں نیں۔ اس نے کہیا کہ کجھ بینراں نے اس نوں [[نازی جرمنی|1930 دی دہائی چ جرمنی]] دی یاد دلائی۔ 

* {{جھنڈا|کوسووہ}}  – سابقہ [[Vetëvendosje|ویٹیوینڈوسجے]] پارلیمانی امیدوار ہسامدین فیراج نے ترانا وچ احتجاج وچ شمولیت اختیار کيتی ، جو [[Lëvizja Bashkë|لیویزجا باشکے]] دے [[Arlind Qori|ارلنڈ قوری]] دے نال پیش ہوئے۔ اس دی رلت اس منصوبے دی مخالفت کرن آلے احتجاج تے سیاسی تبدیلی دا مطالبہ کرن آلے احتجاج اچ ویٹوینڈوسجے کارکناں دی پہلے دی شمولیت دے بعد ہوئی۔ 

* {{جھنڈا|روس}}  – 3 جولائ‏ی نو‏‏ں ، البانیہ وچ روسی سفارت خانے نے [[Taulant Balla|تاولنت بالا]] تے وزیر [[Blendi Gonxhja|بلینڈی گونکسجا دے]] احتجاج وچ روسی ملوث ہونے دا الزام یا تجویز کرنے دے بعد رد عمل ظاہر کيتا۔ سفارت خانے نے آکھیا کہ &quot;کریملن دی شمولیت&quot; دے بارے وچ دعوے بے بنیاد نیں، آکھیا کہ روس غیر ملکی ریاستاں دے اندرونی معاملات وچ عدم مداخلت دے اصول دی پیروی کردا اے، تے البانیہ دے سیاست داناں توں مطالبہ کیتا کہ اوہ دشمناں دی تلاش نہ کرن &quot;جتھے اوہ موجود نئیں&quot;۔  

== عوامی تے تنظیمی مدد ==

=== ماحولیاتی تے دوجیاں تنظیماں ===
[[فائل:2026_Zvërnec_protests_Tirana_bulevard_June_7th_-_4.jpg|thumb|267x267px|ترانا دے دیشمورٹ ای کومبٹ بولیورڈ تے سازان تے مختلف جانوراں دی تصویر کشی دے نال مظاہرین، 7 جون]]

==== ماحولیاتی تنظیماں ====
ماحولیاتی تنظیماں نے اس منصوبے دی اس بنیاد تے مخالفت کیتی کہ اس نال وجوسا-نارٹا گیلے علاقے دے ماحولیاتی نظام نو خطرہ اے تے ساحلی رہائش گاہواں دی حفاظت کیتی گئی اے ۔ اٹھارہ ماحولیاتی تنظیماں نے سیاحت تے ماحولیات دی وزارت دے نال مشاورت دے بائیکاٹ دا اعلان کیتا جدوں تک کہ محفوظ علاقیاں دے قانون وچ ترمیماں واپس نئیں لئیاں جاندیاں، اک ایسے عمل وچ شرکت توں انکار کردے ہوئے اوہناں نے آکھیا کہ محفوظ علاقیاں دے حفاظتی اقدامات دے کمزور ہون نال نمٹدا نئیں سی۔ 

پی پی این ای اے - برڈ لائف البانیہ نے تعمیر نو روکن، بھاری مشینری نو ہٹان، باڑاں نو ختم کرن تے تباہ شدہ رہائش گاہاں نو بحال کرن دا مطالبہ کیتا اس توں پہلے کہ کوئی مشاورت شروع ہو سکے۔ &lt;ref name=&quot;pc&quot;&gt;{{Cite news|date=3 June 2026|title=Albanians protest over Kushner-linked luxury resort on pristine coastline|url=https://www.reuters.com/world/albanians-protest-over-kushner-linked-luxury-resort-pristine-coastline-2026-06-03/|work=[[Reuters]]}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Guardian&quot;&gt;{{Cite news|date=4 June 2026|title=Protests in Albania grow over Jared Kushner-backed luxury resort|url=https://www.theguardian.com/world/2026/jun/04/protests-in-albania-grow-over-jared-kushner-backed-luxury-resort}}&lt;/ref&gt; ورلڈ وائلڈ لائف فنڈ نے اس علاقے وچ ترقی د‏‏ی سرگرمیاں د‏‏ی مذمت د‏‏ی تے البانیہ د‏‏ی حکومت تو‏ں مطالبہ کيتا کہ اوہ کماں نو‏‏ں روکے، ماحولیاتی قانون سازی د‏‏ی تعمیل کرے تے بین الاقوامی تحفظ دے عہداں دا احترام کرے۔  [[EuroNatur|یورو نیچر نے]] دلیل دتی کہ مطلوبہ ماحولیاتی طریقہ کار دی مناسب طریقے نال پیروی نئیں کیتی گئی سی تے یورپی یونین نال جڑے فطرت دے تحفظ دے معیارات، بشمول نیچورا 2000 تے ایمرالڈ نیٹ ورک ، نو نظر انداز کر دتا گیا سی۔  [https://riverwatch.eu/en ریور واچ نے] محفوظ ڈیلٹا دے علاقے دے اندر تجارتی ترقی دے خلاف مزاحمت کرن لئی بین الاقوامی وکالت مہمات تے عوامی درخواستاں نو مربوط کرکے تحریک دی فعال طور تے حمایت کیتی اے۔ کلائمیٹ ایکشن نیٹ ورک نے وی احتجاج دی حمایت کیتی تے تعمیر نو فوری طور تے روکن، مکمل قانونی تحفظات دی بحالی تے ماحولیاتی فیصلےآں اچ عوامی شرکت لئی مضبوط ضمانتاں دا مطالبہ کیتا۔ 

==== علمی تے پیشہ ورانہ گروپ ====
یونین آف یونیورسٹی ایمپلائز آف البانیا (SPUSH) نے احتجاج دی حمایت کیتی، انہاں نو فعال شہریت تے جمہوری مصروفیت دا اظہار قرار دتا۔ یونین نے مظاہریاں نو قدرتی علاقیاں دے تحفظ، عوامی اثاثیاں، شفافیت تے شہریاں دی مشاورت نال جوڑیا، تے ماحول، پائیدار ترقی تے عوامی جائیداد دے فیصلیاں وچ تعلیمی مہارت نو شامل کرن دا مطالبہ کیتا۔  

25 جون نو‏‏ں ، مختلف ملکاں دے 260 ماہرین تعلیم ، طلباء تے پروفیسراں نے احتجاج د‏‏ی حمایت کردے ہوئے اک عوامی خط اُتے دستخط کیتے۔ خط وچ ماحولیاتی تحفظ، جمہوری احتساب تے قانون دی بالادستی دے مطالبات دے نال یکجہتی دا اظہار کیتا گیا اے، تے آکھیا گیا اے کہ تحریک نے ماحولیاتی مسئلے توں باہر شفافیت، بدعنوانی، ریاستی قبضے تے کمزور جمہوری اداریاں دے خدشات نو شامل کرن دے لیی توسیع کیتی اے۔ 

==== شہری تے بین الاقوامی وکالت گروپ ====
کئی شہری، سیاسی تے بین الاقوامی وکالت گروپاں نے وی احتجاج دی حمایت دا اظہار کیتا۔ یورپی ڈیموکریٹک پارٹی نے البانیہ دی حکومت توں شہریاں دی گل سنن دا مطالبہ کیتا تے آکھیا کہ جمہوری شرکت، قانون دی حکمرانی تے ماحولیاتی تحفظ تحریک لئی مرکزی حیثیت رکھدے نیں۔  بین الاقوامی سوشلسٹ لیگ نے مظاہرین دے مطالبات تے مقامی برادریاں دے اپنی زمین تے قدرتی وسائل دے بارے وچ فیصلہ کرنے دے حق د ی حمایت کيتی۔  البانیہ دے سفیراں دی کونسل نے احتجاج دی حمایت کیتی تے رام نوں استعفیٰ دین دا مطالبہ کیتا۔ 

البانیہ دی قومی ٹیم دے حامیاں دی ایسوسی ایشن ٹفوزات کوق ای زی نے 6 جون نوں لکسمبرگ دے خلاف دوستانہ میچ دا بائیکاٹ کیتا تے وزیر اعظم دے دفتر دے باہر احتجاج وچ رلتی ہو گئے۔  کوڈ پنک نے اس تحریک نو‏‏ں ارب پتی ، بدعنوانی تے ماحولیاتی تباہی دے لئی اک چیلنج قرار دتا۔  مالٹی کارکن گروپ موویمنٹ گرافٹی نے وی البانی شہریاں تے ماحولیاتی گروپاں دے نال اک یکجہتی دا بیان جاری کیتا جہڑا وجوسا-نارٹا ویٹ لینڈ وچ تعمیر دی مخالفت کردا اے۔ 

=== عوامی شخصیتاں ===
عوامی شخصیتاں جنہاں نے عوامی طور تے احتجاج دی حمایت کیتی، اوہناں چ شامل نیں:

=== دوجے رد عمل ===
البانیا دے احتجاج وچ غیر ملکی سیاحاں نے وی حصہ لیا، جنہاں نے مظاہرین دے نال یکجہتی دا اظہار کیتا۔     امریکی گلوکارہ کیٹی پیری نے اک ویڈیو دے تحت &quot; ڈیلولو جزیرہ&quot; دا تبصرہ پوسٹ کرن دے بعد سوشل میڈیا تے توجہ مبذول کروائی جس وچ ایوانکا ٹرمپ نے سازان جزیرے تے سیاحتی ترقی دے مجوزہ منصوبے تے تبادلہ خیال کیتا۔  جاری مظاہریاں دے دوران ترانا وچ مظاہرین د ی اک تصویر نو ں ''دی گارڈین'' نے اپنی &quot;دن د ی تصویراں&quot; وچو ں اک دے طور اُتے منتخب کيتا سی۔ 

== ایہہ وی ویکھو ==

* 2011 البانی اپوزیشن دے مظاہرے
* البانیہ وچ 2013 شامی کیمیائی ہتھیاراں دے خلاف احتجاج
* 2017 البانیائی اپوزیشن دے احتجاج
* البانیہ چ 2018–2019 دے طالب علماں دے احتجاج
* 2019 البانی اپوزیشن دے احتجاج
* 2020 البانیہ دے احتجاج
* 2022 البانیہ دے احتجاج
* 2025-2026 البانی اپوزیشن دے احتجاج
* 2024–موجودہ سربیا دے اینٹی کرپشن احتجاج
* 2025–2026 بلغاریہ دے احتجاج
* 2026 ماحول وچ
* البانیہ چ ماحولیاتی مسائل
* اکیسویں صدی دے احتجاجاں دی فہرست
* البانیہ دے محفوظ علاقے
* ولورا انٹرنیشنل ایئرپورٹ
[[گٹھ:البانیا]]
[[گٹھ:انقلابات]]
[[گٹھ:ترجمے نوں سمکھیاواں چاہیدیاں]]</text>
      <sha1>1fgn04nlfz86i5nacu107e1xz4nr871</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>708778</id>
      <parentid>708776</parentid>
      <timestamp>2026-07-21T10:12:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abbas dhothar</username>
        <id>361</id>
      </contributor>
      <origin>708778</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="189689" sha1="1ajspihlljqtay4z7u1nf2cwvnkqyws" xml:space="preserve">{{معلومات-واقعہ}}
 
{{Infobox civil conflict
| name = Flamingo Revolution
| part_of = the [[Gen Z protests]]
| image = {{multiple image|perrow = 2
| border      = infobox
| total_width = 300
| image1      = Flamingo Revolution Tirana Protest nr14 June 13 2026 05.jpg
| image2      = Flamingo Revolution Tirana Protest nr14 June 13 2026 11.jpg
| image3      = Flamingo Revolution Tirana Protest nr15 June 14 2026 61.jpg
| image4      = Flamingo Revolution Tirana Protest nr15 June 14 2026 40.jpg
| footer_align = center
| footer       = Protesters in [[Tirana]] on 13 and 14 June 2026
}}
| caption = 
| date = 23 May 2026 – present
| location = [[Albania]], and worldwide in the [[Albanian diaspora]]
| causes = * [[Corruption in Albania|Government corruption]], poor governance, [[State capture#Albania|state capture]] and [[Democratic backsliding in Europe by country#Albania|democratic backsliding]]&lt;ref name=&quot;Reuters-2026-06-10&quot;&gt;{{Cite news |date=10 June 2026 |title=Albania protests swell as opposition to Kushner resort persists |url=https://www.reuters.com/world/albania-protests-swell-opposition-kushner-resort-persists-2026-06-10/ |work=Reuters |access-date=15 June 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[Mass media in Albania#Media capture and government influence|Media capture]] and political disinformation&lt;ref name=&quot;BIEPAG-Flamingo&quot;&gt;{{Cite web |date=5 June 2026 |title=The Flamingo Revolution — How Albania's Civic Protest Exposes Lack of Transparency and Media Capture |url=https://www.biepag.eu/blog/the-flamingo-revolution-how-albanias-civic-protest-exposes-lack-of-transparency-and-media-capture |website=BiEPAG |access-date=15 June 2026 |archive-date=12 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260612074527/https://www.biepag.eu/blog/the-flamingo-revolution-how-albanias-civic-protest-exposes-lack-of-transparency-and-media-capture |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Reporter-disinformation-2026-06-10&quot;&gt;{{Cite web |date=2026-06-10 |title=Dezinformimi si mjet politik: Si u fabrikua 'zhvendosja e investimit në Mikonos' |url=https://www.reporter.al/2026/06/10/dezinformimi-si-mjet-politik-si-u-fabrikua-zhvendosja-e-investimit-ne-mikonos/ |access-date=2026-06-10 |website=Reporter.al |language=sq-AL |last=Karaj |first=Vladimir |archive-date=10 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260610173608/https://www.reporter.al/2026/06/10/dezinformimi-si-mjet-politik-si-u-fabrikua-zhvendosja-e-investimit-ne-mikonos/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* Violence by private security personnel and allegations of [[police brutality]] against protesters&lt;ref name=&quot;BalkanWeb-security-2026-06-01&quot;&gt;{{Cite web |date=1 June 2026 |title=Clashes with residents at the Zvërnec protest, &quot;Myrto Security 1.3A&quot; and &quot;Major Security&quot; licenses revoked |url=https://www.balkanweb.com/en/clash-with-residents-in-the-Zvernec-protest--myrto-security-1-3a-and-major-security-licenses-were-revoked/ |website=BalkanWeb |language=en |access-date=15 June 2026 |archive-date=10 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260610144104/https://www.balkanweb.com/en/clash-with-residents-in-the-Zvernec-protest--myrto-security-1-3a-and-major-security-licenses-were-revoked/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Agolli 2026&quot;&gt;{{Cite news |last1=Agolli |first1=Hameraldi |last2=Cimili |first2=Zana |date=2 July 2026 |title=Albanian police use tear gas and pepper spray as Tirana protest turns violent |url=https://apnews.com/article/063288405ee82156e32e6bde500d0569 |work=[[Associated Press]] |access-date=3 July 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Escalates 2026&quot;&gt;{{Cite web |date=2 July 2026 |title=LIVE-Përshkallëzohet situata! Shoqërime në masë të protestuesve, të shtirë në tokë e të prangosur, policët bëhen gardh, pengojnë pamjet |trans-title=Live – The situation escalates! Mass escorting of protesters, lying on the ground and handcuffed; police form a barrier and obstruct footage |url=https://www.balkanweb.com/live-pershkallezohet-situata-shoqerime-ne-mase-te-protestuesve-te-shtire-ne-toke-e-te-prangosur-policet-behen-gardh-pengojne-pamjet/ |website=BalkanWeb |language=sq |access-date=2 July 2026 |archive-date=2 July 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260702133649/https://www.balkanweb.com/live-pershkallezohet-situata-shoqerime-ne-mase-te-protestuesve-te-shtire-ne-toke-e-te-prangosur-policet-behen-gardh-pengojne-pamjet/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Qarkaj 2026&quot;&gt;{{Cite web |date=4 July 2026 |title=&quot;Niko Qarkaj është dhunuar nga policia, pas krizave të epilepsisë&quot;/ Avokati i protestuesit të ndaluar: Është në grevë urie, gjendja e tij jo e mirë. Njoftuam Avokatin e Popullit dhe &quot;Helsinkin&quot; |trans-title=&quot;Niko Qarkaj was beaten by police after epileptic seizures&quot; / Lawyer of detained protester: He is on hunger strike, his condition is not good. We notified the People's Advocate and &quot;Helsinki&quot; |url=https://www.balkanweb.com/niko-qarkaj-eshte-dhunuar-nga-policia-pas-krizave-te-epilepsise-avokati-i-protestuesit-te-ndaluar-eshte-ne-greve-urie-gjendja-e-tij-jo-e-mire-njoftuam-avokatin-e-popullit-dhe-helsinkin/ |website=BalkanWeb |language=sq |access-date=4 July 2026}}&lt;/ref&gt;
* Lack of transparency around foreign-backed development projects and land ownership disputes&lt;ref name=&quot;Reuters-2026-06-10&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;BIEPAG-Flamingo&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Reuters-land-2026-06-13&quot;&gt;{{Cite news |date=13 June 2026 |title=Kushner project being developed on disputed land, Albanian villagers say |url=https://www.reuters.com/world/europe/kushner-project-being-developed-disputed-land-albanian-villagers-say-2026-06-13/ |work=Reuters |access-date=15 June 2026}}&lt;/ref&gt;
* Opposition to proposed luxury tourism developments in the Portonovo area, [[Sazan Island]], [[Zvërnec]] and [[Rrjolli|Baks-Rrjoll]]&lt;ref name=&quot;Reuters-2026-06-10&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;BalkanWeb-Rrjoll-2026-06-14&quot;&gt;{{Cite web |date=14 June 2026 |title=Kundër ndërtimit të resortit/ Me darë me vete për të prerë telat me gjemba, banorët e Rrjollit hidhen në protestë |trans-title=Against the construction of the resort / With pliers to cut barbed wire, Rrjoll residents take to protest |url=https://www.balkanweb.com/kunder-ndertimit-te-resortit-me-dare-me-vete-per-te-prere-telat-me-gjemba-banoret-e-rrjollit-hidhen-ne-proteste/ |website=BalkanWeb |language=sq |access-date=15 June 2026 |archive-date=14 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260614124105/https://www.balkanweb.com/kunder-ndertimit-te-resortit-me-dare-me-vete-per-te-prere-telat-me-gjemba-banoret-e-rrjollit-hidhen-ne-proteste/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* Environmental concerns in protected coastal zones, including the [[Vjosa–Nartë Protected Landscape]] and wildlife habitats&lt;ref name=&quot;BirdLife-2026-06-04&quot;&gt;{{Cite web |date=4 June 2026 |title=Albania's flamingo protests: When a government sells off a wetland, it's selling off democracy too |url=https://www.birdlife.org/news/2026/06/04/albanias-flamingo-protests-when-a-government-sells-off-a-wetland-its-selling-off-democracy-too/ |website=BirdLife International |access-date=5 June 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Reuters-2026-06-08&quot;&gt;{{Cite news |date=8 June 2026 |title=Albania's Rama vows to push on with Kushner-linked luxury resort despite protests |url=https://www.reuters.com/world/albanias-rama-vows-push-with-kushner-linked-luxury-resort-despite-protests-2026-06-08/ |work=Reuters |access-date=15 June 2026}}&lt;/ref&gt;
| goals = * Resignation of [[Edi Rama]] and the [[Rama IV Government|Rama government]]&lt;ref name=&quot;Lapsi-2026-06-22-demands&quot;&gt;{{Cite web |date=22 June 2026 |title=Protesta e qytetarëve shpall 5 kërkesat drejtuar Ramës |trans-title=Citizens' protest announces five demands addressed to Rama |url=https://lapsi.al/protesta-e-qytetareve-shpall-5-kerkesat-drejtuar-rames-i1088427 |website=Lapsi.al |language=sq |access-date=22 June 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Syri-2026-06-22-demands&quot;&gt;{{Cite web |date=22 June 2026 |title=Protestuesit paraqesin 5 kërkesat: Dorëheqje e panegociueshme e Ramës, qeveri teknike e kufizim mandati të kryeministrit... |trans-title=Protesters present five demands: Rama's non-negotiable resignation, technical government and prime ministerial term limit |url=https://www.syri.net/politike/898061/protestuesit-paraqesin-5-kerkesat-doreheqje-e-panegociueshme-e-rames-qeveri-teknike-e-kufizim-mandati-te-kryeministrit/ |website=Syri.net |language=sq |access-date=22 June 2026 |archive-date=25 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260625112924/https://www.syri.net/politike/898061/protestuesit-paraqesin-5-kerkesat-doreheqje-e-panegociueshme-e-rames-qeveri-teknike-e-kufizim-mandati-te-kryeministrit/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Formation of a 12-month non-partisan technical transitional government&lt;ref name=&quot;Lapsi-2026-06-22-demands&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Syri-2026-06-22-demands&quot;/&gt;
* Constitutional and electoral reforms, including a two-term lifetime limit for the office of [[Prime Minister of Albania|prime minister]]&lt;ref name=&quot;Lapsi-2026-06-22-demands&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Syri-2026-06-22-demands&quot;/&gt;
* Repeal or reversal of disputed laws and packages on strategic investments, protected areas, cultural heritage and mountain development&lt;ref name=&quot;Lapsi-2026-06-22-demands&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Syri-2026-06-22-demands&quot;/&gt;
* A new social contract between citizens and the state&lt;ref name=&quot;Lapsi-2026-06-22-demands&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Syri-2026-06-22-demands&quot;/&gt;
| methods = * [[Political demonstration|Demonstrations]]
* Public gatherings and marches
* [[Traffic obstruction|Road blockades]]
* [[Motorcade]]s
* Media [[boycotts]]
* [[Internet activism]]
* [[Civil disobedience]]
* [[Sit-in]]
| status = Ongoing
| side1 = {{tree list}}
* {{flagicon|Albania}} '''Protesters'''
** Anti-government demonstrators
** Youth and student protesters
** Albanian diaspora protesters
** Civil society groups
** Environmental activists and organizations
** Local residents of Zvërnec, Nartë, Rrjoll and&lt;br/&gt;Pishë-Poro
* '''Supported by'''
** [[File:PPNEA_Logo.png|17px|link=|alt=PPNEA Logo]] [[PPNEA]] / [[File:BirdLife_International_logo.svg|17px|link=|alt=BirdLife International Logo]] [[BirdLife International|BirdLife Albania]]&lt;ref name=&quot;BirdLife-2026-06-04&quot;/&gt;
** {{flagicon image|Flag of the Democratic Party of Albania.svg}} [[Democratic Party of Albania|Democratic Party]] / [[Alliance for a Magnificent Albania|ASHM]]{{efn|The Democratic Party's position was initially contested. [[Sali Berisha|Berisha]] condemned violence against protesters and defended their right to demonstrate, but also expressed support for foreign investment and for the Zvërnec project. By 7–10 June, the party had shifted toward explicit support for the protests and their demands, although demonstrators continued to criticize Berisha and the Democratic Party as part of the old political class.&lt;ref name=&quot;ADN-Berisha&quot;&gt;{{Cite news |date=3 June 2026 |title=Berisha Voices Support for Kushner's Zvërnec Project, Backs Foreign Investment in Albania |url=https://albaniandailynews.com/news/berisha-voices-support-for-kushner-s-zv-rnec-project-backs-foreign-investment-in-albania |work=Albanian Daily News |access-date=4 June 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;dq&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;TopChannel-Berisha-shift&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;PD-Berisha-10June&quot;/&gt;}}
** {{flagicon image|Logo of the Opportunity Party (Albania).svg}} [[Opportunity Party (Albania)|Opportunity Party]]&lt;ref name=&quot;VNA-minor-parties&quot;&gt;{{Cite web |date=2 June 2026 |title=Protestat për Zvërnecin, cilat janë partitë që e mbështesin? |trans-title=The protests over Zvërnec, which parties support them? |url=https://vna.al/protestat-per-zvernecin-cilat-jane-partite-qe-e-mbeshtesin-i24650 |website=VNA |language=sq |access-date=5 July 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=VNA&gt;{{Cite web |date=1 June 2026 |title=Shehaj pranon përfshirjen e &quot;Mundësisë&quot; në protestat për Zvërnecin: Kemi qenë nga Thethi deri në Nartë |trans-title=Shehaj acknowledges the involvement of &quot;Mundësia&quot; in the protests over Zvërnec: We have been from Theth to Nartë |url=https://vna.al/shehaj-pranon-perfshirjen-e-mundesise-ne-protestat-per-zvernecin-kemi-qene-nga-thethi-deri-ne-narte-i24626 |website=VNA |language=sq |access-date=5 July 2026}}&lt;/ref&gt;
** {{flagicon image|Lëvizja Bashkë Logo.jpg}} [[Lëvizja Bashkë]]&lt;ref name=&quot;VNA-minor-parties&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Arlind Qori Nuk e Fsheh&quot;&gt;{{Cite web |date=1 June 2026 |title=Arlind Qori nuk e fsheh: &quot;Lëvizja Bashkë&quot; organizatore e protestave për Zvërnecin |trans-title=Arlind Qori does not hide it: &quot;Lëvizja Bashkë&quot; organizer of the protests over Zvërnec |url=https://vna.al/arlind-qori-nuk-e-fsheh-levizja-bashke-organizatore-e-protestave-per-zvernecin-i24625 |website=VNA |language=sq |access-date=5 July 2026 |archive-date=5 July 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260705110739/https://vna.al/arlind-qori-nuk-e-fsheh-levizja-bashke-organizatore-e-protestave-per-zvernecin-i24625 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
** {{flagicon image|Shqiperia Behet logo.png}} [[Lëvizja Shqipëria Bëhet]]&lt;ref name=&quot;VNA-minor-parties&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Adriatik Lapaj&quot;&gt;{{Cite web |date=8 June 2026 |title=Adriatik Lapaj merr pjesë në protestën për Zvërnecin |trans-title=Adriatik Lapaj participates in the protest over Zvërnec |url=https://shqiptarja.com/lajm/adriatik-lapaj-merr-pjese-ne-protesten-per-zvernecin |website=Shqiptarja.com |language=sq |access-date=5 July 2026}}&lt;/ref&gt;
** [[Marjana Koçeku]] &lt;small&gt;(former [[Socialist Party of Albania|Socialist Party]] MP; [[Independent politician|independent]] [[Parliament of Albania|MP]] from 15 June 2026)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;Neomalësorja&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;bp&quot;&gt;{{Cite web |date=20 June 2026 |title=VIDEO/ Braktisi Edi Ramën, deputetja Marjana Koçeku i bashkohet protestës |trans-title=Video / After abandoning Edi Rama, MP Marjana Koçeku joins the protest |url=https://www.syri.net/politike/897587/video-braktisi-edi-ramen-deputetja-marjana-koceku-i-bashkohet-protestes/ |website=Syri.net |language=sq |access-date=20 June 2026}}&lt;/ref&gt;
{{tree list/end}}
| side2 = {{tree list}}
* [[File:Coat of arms of Albania.svg|15px|link=|alt=Coat of arms of Albania]] '''[[Rama IV Government|Government of Albania]]'''
** {{flagicon image|Partia_Socialiste.svg|size=15px|border=yes}} [[Socialist Party of Albania]]
** {{flagicon image|Partia Social Demokrate (old logo).svg|size=17px|border=yes}} [[Social Democratic Party of Albania]]&lt;ref name=&quot;Reporter-PS-PSD-majority&quot;&gt;{{Cite web |last=Erebara |first=Gjergj |date=23 April 2025 |title=Aleanca e pashpallur PS-PSD bëhet aleancë e kushtëzuar |trans-title=The undeclared PS-PSD alliance becomes a conditional alliance |url=https://www.reporter.al/2025/04/23/aleanca-e-pashpallur-ps-psd-behet-aleance-e-kushtezuar/ |website=[[Reporter.al]] |language=sq |access-date=6 July 2026 |archive-date=6 July 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260706193251/https://www.reporter.al/2025/04/23/aleanca-e-pashpallur-ps-psd-behet-aleance-e-kushtezuar/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ABC-PSD-PS-support&quot;&gt;{{Cite web |date=29 April 2025 |title=&quot;Aleancë vetëm me PS&quot;, Doshi: PSD pas 11 maji do bashkëpunojë vetëm me Ramën |trans-title=&quot;Alliance only with PS&quot;, Doshi: PSD after 11 May will cooperate only with Rama |url=https://abcnews.al/aleance-vetem-me-ps-doshi-psd-pas-11-maji-do-bashkepunoje-vetem-me-ramen/ |website=ABC News |language=sq |access-date=6 July 2026 |archive-date=16 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250516052113/https://abcnews.al/aleance-vetem-me-ps-doshi-psd-pas-11-maji-do-bashkepunoje-vetem-me-ramen/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
** [[File:Policia e Shtetit.svg|17px|link=|alt=Patch of the State Police]] [[State Police (Albania)|State Police]]
*** [[File:Forcat e Ndërhyrjes së Shpejtë.svg|17px|border]] [[Rapid Intervention Force (Albania)|FNSH]]
*** [[File:Shqiponjat.svg|17px|border]] [[Shqiponjat (police unit)|Shqiponjat]]
*'''Associated project entities'''
** Zvërnec South Adriatic Development
** [[File:Affinity Partners.jpg|17px|link=|alt=Affinity Partners logo]] [[Affinity Partners]]
** Private security personnel
{{tree list/end}}
| lead_figures1 = ''Decentralised leadership''
| lead_figures2 = '''[[Edi Rama]]'''&lt;br/&gt;[[Taulant Balla]]&lt;br/&gt;[[Skënder Hita]]
| how_many1 = {{tree list}}
* Tens of thousands of protesters every day
* '''Reported participation at major rallies:'''
** Hundreds of thousands (10 June rally)&lt;ref name=&quot;BalkanWeb-10June-crowd&quot;&gt;{{Cite web |date=11 June 2026 |title=Qindra mijëra qytetarë zbarkojnë në shesh/ “E akuzojnë se nuk lufton korrupsionin”, Reuters: Protestat, sfidë për kryeministrin! |trans-title=Hundreds of thousands of citizens gather in the square / Reuters: Protests pose a challenge to the prime minister |url=https://www.balkanweb.com/qindra-mijera-qytetare-zbarkojne-ne-shesh-e-akuzojne-se-nuk-lufton-korrupsionin-reuters-protestat-sfide-per-kryeministrin/ |website=[[BalkanWeb]] |language=sq |access-date=20 July 2026}}&lt;/ref&gt;
** 100,000–200,000 (13 June rally)
** More than 250,000 (20 June rally, estimated)&lt;ref name=&quot;Mongabay-2026-06-12&quot;&gt;{{cite web |last=Lovgren |first=Stefan |date=12 June 2026 |title='Flamingo Revolution' aims to stop Kushner-backed resort on protected Albanian delta |url=https://news.mongabay.com/2026/06/flamingo-revolution-aims-to-stop-kushner-backed-resort-on-protected-albanian-delta/ |website=Mongabay |language=en |access-date=14 June 2026 |quote=The protests have grown larger every day, with tens of thousands demanding accountability. |archive-date=13 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260613011402/https://news.mongabay.com/2026/06/flamingo-revolution-aims-to-stop-kushner-backed-resort-on-protected-albanian-delta/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Politico-2026-06-15-crowd&quot;&gt;{{cite web |last=Taylor |first=Alice |date=15 June 2026 |title=Albania's PM Rama lashes out at 'flamingo' protesters, comparing them to animals |url=https://www.politico.eu/article/albanias-rama-lashes-out-at-flamingo-protesters-comparing-them-to-animals/ |website=Politico Europe |language=en-GB |access-date=18 June 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BalkanWeb-2026-06-13-drone&quot;&gt;{{cite web |date=13 June 2026 |title=Pamje me dron – 'Uragan' njerëzish në Bulevard, qindra mijëra qytetarë kërkojne dorëheqjen e Ramës |trans-title=Drone footage – 'Hurricane' of people on the Boulevard, hundreds of thousands of citizens demand Rama's resignation |url=https://www.balkanweb.com/pamje-me-dron-uragan-njerezish-ne-bulevard-qindra-mijera-qytetare-kerkojne-doreheqjen-e-rames/ |website=BalkanWeb |language=sq |access-date=14 June 2026 |archive-date=14 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260614104523/https://www.balkanweb.com/pamje-me-dron-uragan-njerezish-ne-bulevard-qindra-mijera-qytetare-kerkojne-doreheqjen-e-rames/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BalkanWeb-2026-06-21-250k&quot;&gt;{{Cite web |date=21 June 2026 |title=Pamje me dron – Si u rrethua Kryeministria në pak minuta nga 'uragani' i qytetarëve, 250 mijë shqiptarë në shesh për dorëheqjen e Ramës |trans-title=Drone footage – How the Prime Minister's Office was surrounded within minutes by the &quot;hurricane&quot; of citizens, 250,000 Albanians in the square for Rama's resignation |url=https://www.balkanweb.com/pamje-me-dron-si-u-rrethua-kryeministria-ne-pak-minuta-nga-uragani-i-qytetareve-mbi-150-mije-shqiptare-ne-shesh-per-doreheqjen-e-rames/ |website=BalkanWeb |language=sq |access-date=21 June 2026 |archive-date=21 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260621053839/https://www.balkanweb.com/pamje-me-dron-si-u-rrethua-kryeministria-ne-pak-minuta-nga-uragani-i-qytetareve-mbi-150-mije-shqiptare-ne-shesh-per-doreheqjen-e-rames/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
** Hundreds of thousands (4 July rally)&lt;ref name=&quot;Syri-4July-crowd&quot;&gt;{{Cite web |date=4 July 2026 |title=Qytetarë dhe shqiptarë nga diaspora 'pushtojnë' bulevardin 'Dëshmorët e Kombit' – SHIKONI PAMJET |trans-title=Citizens and Albanians from the diaspora fill Dëshmorët e Kombit Boulevard – See the footage |url=https://www.syri.net/politike/901032/qytetare-dhe-shqiptare-nga-diaspora-pushtojne-bulevardin-deshmoret-e-kombit-shikoni-pamjet/ |website=Syri.net |language=sq |access-date=20 July 2026}}&lt;/ref&gt;
{{tree list/end}}
| how_many2 = {{tree list}}
* Unknown number of police officers and riot police
* '''Equipment used:'''
** [[Police car|Police vehicles]]
** [[Water cannon|Water cannon vehicles]]
** [[Pepper spray]]
** [[Tear gas]]
** Protective [[Riot protection helmet|helmets]] and [[Riot shield|shields]]
{{tree list/end}}
| casualties_label = Casualties, detentions and damage
| casualties1 = * Several protesters or civilians and at least one journalist injured or hospitalized during the 30 May Zvërnec confrontation&lt;ref name=&quot;Helsinki&quot;&gt;{{Cite web |date=2 June 2026 |title=&quot;Truproja tërhoqi zvarrë protestuesin, por kompania nuk kishte kontratë me investitorët&quot;, &quot;Helsinki&quot; për protestën në Zvërnec: Policia e prokuroria të hetojnë! |trans-title=&quot;The bodyguard dragged the protester, but the company had no contract with the investors&quot;; Helsinki on the Zvërnec protest: Police and prosecutors should investigate |url=https://www.balkanweb.com/truproja-terhoqi-zvarre-protestuesin-por-kompania-nuk-kishte-kontrate-me-investitoret-helsinki-per-protesten-ne-zvernec-policia-e-prokuroria-te-hetojne/ |website=[[BalkanWeb]] |language=sq |access-date=4 June 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BalkanWeb-security-2026-06-01&quot;/&gt;
* Four protesters or civilians received medical treatment after the 2 July Parliament clashes&lt;ref name=&quot;Clashes 2026&quot;&gt;{{Cite web |date=2 July 2026 |title=Përplasjet para Kuvendit mes protestuesve dhe policisë/ QSUT dhe &quot;Trauma&quot; në njoftim zyrtar: U paraqitën 15 efektivë dhe 4 qytetarë |trans-title=Clashes outside Parliament between protesters and police / QSUT and Trauma Hospital in official notice: 15 officers and 4 citizens appeared for treatment |url=https://www.balkanweb.com/perplasjet-para-kuvendit-mes-protestuesve-dhe-policise-qsut-dhe-trauma-ne-njoftim-zyrtar-u-paraqiten-15-efektive-dhe-4-qytetare/ |website=BalkanWeb |language=sq |access-date=2 July 2026 |archive-date=2 July 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260702153931/https://www.balkanweb.com/perplasjet-para-kuvendit-mes-protestuesve-dhe-policise-qsut-dhe-trauma-ne-njoftim-zyrtar-u-paraqiten-15-efektive-dhe-4-qytetare/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| casualties2 = * Police officers affected by pepper spray during the 30 May Zvërnec confrontation&lt;ref name=&quot;Helsinki&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Reporter&quot;/&gt;
* Fifteen police officers received medical treatment after the 2 July Parliament clashes&lt;ref name=&quot;Clashes 2026&quot;/&gt;
| detentions = * More than 20 protesters were escorted or detained after the 2 July Parliament clashes&lt;ref name=&quot;Escorted 2026&quot;&gt;{{Cite web |date=2 July 2026 |title=Mbi 20 të shoqëruar pas tensioneve në protestë/ Qytetarët para Komisariatit nr.3, bllokohet qarkullimi në rrugën Mine Peza |trans-title=More than 20 escorted after tensions in the protest / Citizens outside police station no. 3, traffic blocked on Mine Peza Street |url=https://www.balkanweb.com/mbi-20-te-shoqeruar-pas-tensioneve-ne-proteste-qytetaret-para-komisariatit-nr-3-bllokohet-qarkullim-ne-rrugen-mine-peza/ |website=BalkanWeb |language=sq |access-date=2 July 2026 |archive-date=2 July 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260702153412/https://www.balkanweb.com/mbi-20-te-shoqeruar-pas-tensioneve-ne-proteste-qytetaret-para-komisariatit-nr-3-bllokohet-qarkullim-ne-rrugen-mine-peza/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Security measures were reviewed for 21 detainees: two were placed under house arrest, 14 were ordered to report to police and five were released without a security measure&lt;ref name=&quot;Zeri-5July-security-measures&quot;&gt;{{Cite web |date=5 July 2026 |title=Arrestimi i 21 protestuesve/ Gjykata jep vendimin: 2 në arrest shtëpie, detyrim paraqitje për 14 të tjerë dhe 5 pa masë |trans-title=The arrest of 21 protesters / The court gives the decision: two under house arrest, reporting obligation for 14 others and five without a measure |url=https://zeri.ai/aktualitet-arrestimi-i-21-protestuesve-gjykata-jep-vendimin-2-ne-arrest-shtepie-detyrim-paraqitje-per-14-te-tjere-dhe-5-i244508 |website=Zeri |language=sq |access-date=6 July 2026 |archive-date=11 July 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260711055901/https://zeri.ai/aktualitet-arrestimi-i-21-protestuesve-gjykata-jep-vendimin-2-ne-arrest-shtepie-detyrim-paraqitje-per-14-te-tjere-dhe-5-i244508 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| arrests = * Three people arrested in connection with violence against a protester at Zvërnec&lt;ref name=&quot;BalkanWeb-Arrests&quot;&gt;{{Cite web |date=3 June 2026 |title=&quot;Nuk figurojnë si roje të sigurisë private&quot;/ Pas dhunuesit Gerald Biba, arrestohen edhe 2 personat që tërhoqën zvarrë protestuesin në Zvërnec |trans-title=&quot;They do not appear as private security guards&quot; / After assailant Gerald Biba, two more people who dragged the protester in Zvërnec are arrested |url=https://www.balkanweb.com/nuk-figurojne-si-roje-te-sigurise-private-pas-dhunuesit-gerald-biba-arrestohen-edhe-2-personat-qe-terhoqen-zvarre-protestuesin-ne-zvernec/ |website=BalkanWeb |language=sq |access-date=15 June 2026}}&lt;/ref&gt;
| charged = * Criminal proceedings opened against 19 people on 15 June, 16 on 17 June, 27 on 19 June, 11 on 25 June and 31 on 29 June; two people were additionally declared wanted&lt;ref name=&quot;pp&quot;&gt;{{Cite web |date=15 June 2026 |title=Marshimi i protestuesve drejt Rinasit/ Policia: Procedohen penalisht 19 persona! Bllokuan qarkullimin |trans-title=Protesters' march toward Rinas / Police: 19 people criminally proceeded against; they blocked traffic |url=https://dosja.al/politike/marshimi-i-protestuesve-drejt-rinasit-policia-procedohen-penalisht-19-p-i500372 |website=Dosja.al |language=sq |access-date=18 June 2026 |archive-date=18 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260618134523/https://dosja.al/politike/marshimi-i-protestuesve-drejt-rinasit-policia-procedohen-penalisht-19-p-i500372 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;fz&quot;&gt;{{Cite web |date=17 June 2026 |title=Policia procedon 16 protestues, 2 në kërkim: U futën në 'fun zone' te Sheshi 'Skënderbej' dhe penguan qarkullimin |trans-title=Police proceed against 16 protesters, 2 wanted: They entered the Fan Zone at Skanderbeg Square and obstructed traffic |url=https://euronews.al/policia-procedon-16-protestues-2-ne-kerkim-u-futen-ne-fun-zone-te-sheshi-skenderbej-dhe-penguan-qarkullimin/ |website=Euronews Albania |language=sq |access-date=18 June 2026 |archive-date=19 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260619174242/https://euronews.al/policia-procedon-16-protestues-2-ne-kerkim-u-futen-ne-fun-zone-te-sheshi-skenderbej-dhe-penguan-qarkullimin/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;tp&quot;&gt;{{Cite web |date=19 June 2026 |title=Tiranë/Procedohen penalisht 27 shtetas |trans-title=Tirana / 27 citizens subject to criminal proceedings |url=https://asp.gov.al/tirane-procedohen-penalisht-27-shtetas/ |website=Policia e Shtetit |language=sq |access-date=19 June 2026 |archive-date=19 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260619225530/https://asp.gov.al/tirane-procedohen-penalisht-27-shtetas/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TopChannel-11Protesters&quot;&gt;{{Cite web |date=25 June 2026 |title=Bllokimi i qarkullimit gjatë marshimeve në rrugët e Tiranës, procedohen penalisht 11 protestues |trans-title=Blocking traffic during marches in Tirana streets, 11 protesters placed under criminal proceedings |url=https://top-channel.tv/2026/06/25/bllokimi-i-qarkullimit-gjate-marshimeve-ne-rruget-e-tiranes-procedohen-penalisht-11-protestues564/ |website=[[Top Channel]] |language=sq |access-date=25 June 2026 |archive-date=26 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260626172648/https://top-channel.tv/2026/06/25/bllokimi-i-qarkullimit-gjate-marshimeve-ne-rruget-e-tiranes-procedohen-penalisht-11-protestues564/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Syri-31Protesters&quot;&gt;{{Cite web |date=29 June 2026 |title=Protestat s'ndalen, Rama i 'ndërsen' policinë! Procedon penalisht 31 persona! |trans-title=The protests do not stop, Rama &quot;sets&quot; the police on them! Criminal proceedings opened against 31 people! |url=https://www.syri.net/kronike/899744/protestat-s-ndalen-rama-i-ndersen-policine-procedon-penalisht-31-persona/ |website=Syri.net |language=sq |access-date=29 June 2026 |archive-date=29 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260629211932/https://www.syri.net/kronike/899744/protestat-s-ndalen-rama-i-ndersen-policine-procedon-penalisht-31-persona/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| damage = * Police vehicle damaged during the 2 July Parliament clashes&lt;ref name=&quot;Agolli 2026&quot;/&gt;
* Windows broken at police station no. 3 in Tirana on 4 July&lt;ref name=&quot;Lapsi-police-station-damage&quot;&gt;{{Cite web |date=5 July 2026 |title=Tension para komisariatit 3/ Protestuesit thyejnë xhamat, ndërhyn policia |trans-title=Tension outside police station no. 3 / Protesters break windows, police intervene |url=https://lapsi.al/tension-para-komisariatit-3-protestuesit-thyejne-xhamat-nderhyn-policia-i1089316 |website=Lapsi.al |language=sq |access-date=5 July 2026 |archive-date=6 July 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260706070010/https://lapsi.al/tension-para-komisariatit-3-protestuesit-thyejne-xhamat-nderhyn-policia-i1089316 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
}}
مئی 2026 نوں، نارتا لیگون دے نیڑے، البانیائی پنڈ زورنیک چ حکومت مخالف احتجاج شروع ہویا۔ احتجاج، جہنوں مشہور طور تے '''فلیمنگو انقلاب''' ,آکھیا جاندا اے۔  ، حکومت دے تیاری دے کماں دی ہینڈلنگ تے سازان جزیرے تے زورنیک ریزورٹ پروجیکٹ نال جڑے ہوئے لگژری سیاحتی ترقی دی تجویز دے ذریعہ متحرک ہوئے، جس دی حمایت امریکی سرمایہ کار [[جیریڈ کشنر|جیرڈ کشنر]] نے کیتی۔ مظاہرین تے مقامی رہائشیاں نے نہ صرف مجوزہ ترقی تے اعتراض کیتا، بلکہ اوہناں نے اک بدعنوان تے مبہم عمل دے طور تے وی اعتراض کیتا جہدے وچ محفوظ علاقے دی قانون سازی، متنازعہ زمین دی ملکیت، غیر شائع شدہ یا متنازعہ اجازت نامے، نجی حفاظت، تے محدود عوامی مشاورت شامل سی۔ 30 مئی نو‏‏ں اس منصوبے د‏‏ی جگہ دے نیڑے اک مظاہرے دے دوران مظاہرین دے خلاف تشدد دے بعد ، ایہ تحریک اگلے دن [[تیرانا|ترانا]] تک پھیل گئی تے بعد وچ البانیہ ، کوسوو تے بیرون ملک البانی ڈائاسپورا کمیونٹیز دے دوسرے شہراں وچ پھیل گئی۔

تعمیراتی منصوبے تے اس دی حکومت دی حمایت نے عوام دے طویل عرصے توں عدم اطمینان تے شکایات دے سالاں دے بعد اظہار دے مرکز دے طور تے کم کیتا۔ جد کہ تحریک ابتدائی طور تے ریزورٹ دی ترقی دے خلاف شروع ہوئی، احتجاج دا پیمانہ ودھ گیا تے وزیر اعظم ایڈی راما دی حکومت دے خلاف وسیع تر مخالفت، بدعنوانی ، ریاستی قبضہ ، میڈیا دی قبضہ ، ناقص حکمرانی تے جمہوری پچھے ہٹن وچ تبدیل ہو گیا۔ مظاہرین نے راما دے استعفے، بدعنوانی تے منظم جرائم دے خلاف خصوصی ڈھانچے (ایس پی اے کے) دے ذریعہ بدعنوانی دے خلاف تحقیقات، محفوظ علاقیاں وچ تعمیر اُتے پابندی، اسٹریٹجک سرمایہ کار فریم ورک دی منسوخی یا جائزہ، تے ریزورٹ معاہدیاں دی منسوخی یا جائزہ لینے دا مطالبہ کیتا اے۔ کئی مظاہریاں نے اپوزیشن لیڈر سالی بریشا تے البانیہ دی ڈیموکریٹک پارٹی تے وی تنقید کیتی اے، نعرے لا کے رام تے بریشا دوناں نو اک ای سیاسی اسٹیبلشمنٹ دا حصہ پیش کیتا اے۔

اہم احتجاج ترانا وچ مرکوز رہے نیں، خاص طور تے سکندربیگ چوک ، وزیر اعظم دے دفتر، دیشموریت ای کومبٹ بولیورڈ ، پارلیمنٹ تے دوجیاں علامتی عوامی تھاواں دے آسے پاسے۔ روزانہ مظاہریاں نے دسیاں ہزاراں شرکاء نو اپنی طرف متوجہ کیتا، جد کہ 10، 13، 20 جون تے 4 جولائی نو ملک بھر تے ڈائاسپورا تے مرکوز وڈے متحرک کیتے گئے۔ جون دا احتجاج تحریک دا اج تیکر دا سب توں وڈا مظاہرہ بن گیا، جس چ البانیائی میڈیا نے 250,000 توں ودھ شرکاء دا اندازہ لایا تے ہجوم نو ڈیشمورٹ ای کومبٹ بولیورڈ دے زیادہ تر حصے نو بھرن دے طور تے بیان کیتا، جو سکندر بیگ چوک توں لے کے مدر ٹریسا چوک تک اے۔ اس تحریک نو وکندریقرت قرار دتا گیا اے، جس چ جنریشن زیڈ دے نوجواناں تے ملینئیل مظاہرین نے سول سوسائٹی دے گروپاں، ماحولیاتی کارکناں، مقامی رہائشیاں، عوامی شخصیتاں تے ڈائاسپورا کمیونٹیز دے نال نمایاں کردار ادا کیتا اے۔

فلامینگو ، اک جنگلی پنچھی جہڑا وجوسا-نارٹا ویٹ لینڈ ایکوسسٹم چ رہندا اے، مظاہریاں دی اہم علامت بن گیا، جس نے فلامنگو انقلاب دا ناں دتا۔ مظاہرین نے ماحولیاتی تحفظ تے وسیع تر شہری مزاحمت دوناں دی نمائندگی کرن لئی فلامنگو کٹ آؤٹ، انفلیٹیبل فلامنگو، قومی جھنڈے تے ترمیم شدہ احتجاجی تصویراں دا استعمال کیتا اے۔ ٹاپ چینل ، ویژن پلس تے کلان ٹی وی ورگے قومی میڈیا نوں وڈے پیمانے تے سمجھیا جاندا اے کہ اوہناں نے احتجاج دے سائز نو مسلسل گھٹ توں گھٹ کیتا اے تے حکومت دے حامی موقف اختیار کیتے ہن۔ دراں اثنا ، راما نے اس منصوبے دا دفاع اک وڈی غیر ملکی سرمایہ کاری دے طور اُتے کیتا ، غیر قانونی طرز عمل دے الزامات نو‏‏ں مسترد کردتا ، تے تحریک دے کچھ حصےآں نو‏‏ں غلط معلومات ، غیر ملکی مفادات یا اک وسیع تر &quot;ہائبرڈ جنگ&quot; تو‏ں متاثر ہونے دے طور اُتے پیش کيتا۔ اس دا ردعمل، بریشا دی اس منصوبے لئی ابتدائی حمایت دے نال، البانیہ دے سیاسی طبقے تے مظاہرین دی وسیع تر تنقید دا حصہ بن گیا۔

== پچھوکڑ ==

=== سازان آئی لینڈ ریزورٹ ===
[[فائل:Zvërneci_-_Vlorë_(3).jpg|right|thumb|پچھوکڑ چ سازان دے نال نارتا لیگون دا نظارہ۔]]
[[ایوانکا ٹرمپ]] تے اوہدے خاوند، [[جیریڈ کشنر|جیرڈ کشنر]] ، نے پہلی وار جولائی 2021 وچ اک نجی دورے تے البانیا دا دورہ کیتا۔ ٹرمپ تے کشنر نے اپنے اک دوست نتھانیل روتھسچلڈ دی ملکیت آلی یاٹ تے پورے ساحلی پٹی دا سفر کیتا۔   باہر تیراکی کردے ہوئے، انہاں دا سامنا سازان دے غیر آباد، [[حیاتی تنوع|حیاتیاتی متنوع]] جزیرے نال ہویا، جو اک ترک کردہ فوجی اڈا سی، تے حیران ہوئے کہ ایہ غیر ترقی یافتہ رہ گیا اے۔ &lt;ref name=&quot;ui&quot;&gt;{{Cite news|title=Sold to the Trump family: one of the last undeveloped islands in the Mediterranean|url=https://www.theguardian.com/world/2025/jun/24/trump-family-kushner-undeveloped-island-mediterranean-sazan-albania|language=en-GB}}&lt;/ref&gt;  وزیر اعظم ایڈی راما نے سفر دے دوران یاٹ تے انہاں نال ملاقات کیتی تے اک سال بعد کشنر دے نال سرمایہ کاری دے مواقع اُتے تبادلہ خیال کیتا۔ &lt;ref name=&quot;it&quot; /&gt; 

مارچ 2024 وچ، کشنر نے سازان تے مین لینڈ دے نیڑے دے ساحلی علاقے وچ سرمایہ کاری کرن دے منصوبیاں دا اعلان کیتا، جو زورنیک پنڈ دے نیڑے اے۔ &lt;ref name=&quot;BIRN-Investors&quot;&gt;{{Cite news|date=29 May 2026|title=The Investors Behind the Trump Family's Albanian Resort|url=https://www.reporter.al/en/2026/05/29/the-investors-behind-the-trump-familys-albanian-resort/}}&lt;/ref&gt; برڈ لائف ورگے ماحولیاتی گروپاں نے کشنر دے سیاحتی ترقی دے منصوبے نوں البانیہ دے محفوظ علاقیاں دے قانون وچ ترمیم نال جوڑیا اے،  جو تھوڑی دیر پہلے منظور ہویا سی۔ &lt;ref name=&quot;BIRN-Investors&quot; /&gt; اس نے &quot;اصلاحیت دے ڈھانچے، 5 ستارےآں یا اس تو‏ں زیادہ&quot;، تے متعلقہ مہمان نوازی د‏‏ی سرگرمیاں نو‏‏ں ماحولیاتی طور اُتے محفوظ علاقےآں وچ تعمیر اُتے پابندیاں تو‏ں مستثنیٰ قرار دتا، جداں کہ جتھ‏ے ایہ منصوبہ تجویز کيتا گیا سی۔ 

البانیہ دی حکومت نے 30 دسمبر 2025 نو سازان پروجیکٹ نو اسٹریٹجک سرمایہ کاری دا درجہ دتا، تے نوٹ کیتا کہ ایہ 565 ہیکٹر تے قبضہ کرے گا تے تقریباً 45 ہیکٹر تے ترقی کیتی جائے گی۔  2025 وچ ، وزیر اعظم راما نے کہیا کہ البانیا &quot;سازان جداں تحفے دا استحصال نہ کرنے دا متحمل نئيں ہوسکدا اے &quot; تے لگژری سیاحت د ی ضرورت ا ے۔ &lt;ref name=&quot;ui&quot;&gt;{{Cite news|title=Sold to the Trump family: one of the last undeveloped islands in the Mediterranean|url=https://www.theguardian.com/world/2025/jun/24/trump-family-kushner-undeveloped-island-mediterranean-sazan-albania|language=en-GB}}&lt;/ref&gt; سازان اُتے زمین 1.4 ارب یورو دے معاہدے وچ فروخت کيتی گئی سی ، جس تو‏ں مقامی لوک تے پارلیمنٹرین اس وقت تک بے خبر سن جدو‏ں تک اخباراں نے اس د‏ی اطلاع نئيں دتی۔ &lt;ref name=&quot;ui&quot; /&gt;  اس دے بعد، البانیائی لوکاں نے سازان نو &quot;ٹرمپ آئی لینڈ&quot; ( {{Lang|sq|Ishulli i Trumpëve}} ) دے طور تے حوالہ دینا شروع کیتا۔ ). &lt;ref name=&quot;ui&quot; /&gt;

کشنر دے کول اک وڈی دوجی تھاں لئی وی منصوبے ہن: وجوسا-نارتا سرکھات زمین دی تزئین دے اندر پیشے پورو-نارتا دا غیر-ترقی یافتہ ساحلی حصہ۔  ایہ خطرے تو‏ں دوچار پرجاتیاں جداں راہب سیل ، سمندری کچھو کمے تے 200 تو‏ں زیادہ پرندےآں د‏‏ی پرجاتیاں دا گھر اے جنہاں وچ فلامنگو تے پیلیکن شامل ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref name=&quot;it&quot; /&gt; 10,000 توں ودھ رہائش گاہواں دی منصوبہ بندی کیتی گئی اے۔ &lt;ref name=&quot;BIRN-Investors&quot;&gt;{{Cite news|date=29 May 2026|title=The Investors Behind the Trump Family's Albanian Resort|url=https://www.reporter.al/en/2026/05/29/the-investors-behind-the-trump-familys-albanian-resort/}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;pc&quot;&gt;{{Cite news|date=3 June 2026|title=Albanians protest over Kushner-linked luxury resort on pristine coastline|url=https://www.reuters.com/world/albanians-protest-over-kushner-linked-luxury-resort-pristine-coastline-2026-06-03/|work=[[Reuters]]}}&lt;/ref&gt; کشنر نے آکھیا کہ اوہ &quot;اک مثالی ریزورٹ بنانا چاہندا سی جہدے وچ میں اپنے ٹبر تے اپنے دوستاں دے نال ہونا چاہنا واں&quot;، تے حکومت نے بہت تعاون کیتا سی۔ &lt;ref name=&quot;ui&quot;&gt;{{Cite news|title=Sold to the Trump family: one of the last undeveloped islands in the Mediterranean|url=https://www.theguardian.com/world/2025/jun/24/trump-family-kushner-undeveloped-island-mediterranean-sazan-albania|language=en-GB}}&lt;/ref&gt; راما دے مطابق، منصوبےآں دی مالیت 5 ارب یورو تک اے۔ 

ایوانکا ٹرمپ وی ایس منصوبے نال جڑیا ہویا اے۔ اس نے پوڈ کاسٹاں تے اپنے تے کشنر دے منصوبیاں دا ذکر کیتا، &lt;ref name=&quot;ui&quot;&gt;{{Cite news|title=Sold to the Trump family: one of the last undeveloped islands in the Mediterranean|url=https://www.theguardian.com/world/2025/jun/24/trump-family-kushner-undeveloped-island-mediterranean-sazan-albania|language=en-GB}}&lt;/ref&gt; اوہناں نوں وسیع توجہ دے سامنے لیایا۔  سازان نو اوہناں دے &quot;نجی جزیرے&quot; دے طور تے اس دی بیان نے البانیائی لوکاں نو ناراض کر دتا۔  ایہ منصوبہ عوامی بحث دا موضوع بن گیا۔ رہائشیاں تے ماحولیاتی تنظیماں سمیت مخالفین نے ترقی دے ممکنہ ماحولیاتی اثرات دے حوالے نال خدشات دا اظہار کیتا تے منصوبے دے علاقے دے اندر زمین دی ملکیت دے حوالے نال سوالات اٹھائے۔  منصوبے دے نمائندےآں نے بیان کیتا کہ ترقی البانیہ دے قانون تے قابل اطلاق منصوبہ بندی دے طریقہ کار دے مطابق کیتی جا رہی اے۔ 

=== کرپشن تے ریاست تے قبضہ ===
ریزورٹ تنازعہ بدعنوانی، ریاستی قبضے تے البانیہ چ سیاسی طاقت، نجی کاروباری مفادات تے عوامی اداریاں دے وچکار تعلقات دے بارے چ عوامی تشویش دے وسیع پس منظر دے خلاف تیار ہویا۔ فریڈم ہاؤس نے اپنی 2025ء د‏‏ی رپورٹ وچ البانیہ نو‏‏ں &quot;جزوی آزاد&quot; د‏‏ی درجہ بندی د‏‏ی تے کہیا کہ انصاف دے نظام وچ اصلاحات دے باوجود بدعنوانی تے رشوت ستانی وڈے مسائل بنی ہوئی ا‏‏ے۔  یورپی کمیشن دی 2025 دی البانیہ دی رپورٹ وچ آکھیا گیا اے کہ بدعنوانی نال لڑن لئی ادارہ جاتی فریم ورک موجود اے، لیکن احتیاطی اقدامات وچ ہُن وی بہتری دی لوڑ اے تے ریاستی پولیس بدعنوانی دے لئی انتہائی کمزور اے، جد کہ اعلیٰ سطحی بدعنوانی دے معاملات وچ ایس پی اے کے دے مثبت نتائج نو وی نوٹ کیتا گیا اے۔ 

مبصرین نے احتجاج نو اولیگرک اثر و رسوخ، مبہم عوامی فیصلہ سازی تے نجی یا سیاسی طور تے جڑے ہوئے مفادات دے لیی قوانین دے استعمال دے بارے چ وسیع شکایات نال جوڑیا۔ BiEPAG نے فلمنگو انقلاب نو البانیہ دی &quot;نظامی کمزوریاں&quot; نو بے نقاب کرن دے طور تے بیان کیتا، جس چ نجی سلامتی تشدد، غیر شفاف قانونی ترمیماں تے اک قبضہ شدہ میڈیا لینڈ اسکیپ شامل اے۔  دوجے تجزیے نے احتجاج نو سیاسی اشرافیہ تے وسیع تر غصے دے چینل دے طور تے بیان کیتا جہناں تے طاقت تے اداریاں دا غلط استعمال کرن، میڈیا دے کجھ حصیاں تے قبضہ کرن تے جماعتی مقاصد لئی قانون نو آلہ بنان دا الزام اے۔ 

رام دے وزیر اعظم دے دوران کئی اعلیٰ پروفائل بدعنوانی تے خریداری دے معاملات نے وسیع تر ماحول وچ حصہ لیا جس وچ احتجاج تیار ہويا۔ البانیہ دے انسینریٹرز سکینڈل وچ، سابقہ وزیر ماحولیات لیفٹر کوکا نو فضلہ انسینریٹرز دے معاہدیاں نال متعلق بدعنوانی، طاقت دے غلط استعمال تے منی لانڈرنگ دے الزامات وچ جیل دی سزا سنائی گئی، جد کہ سابق نائب وزیر اعظم اربن احمداج نوں اسی معاملے دے سلسلے وچ الزام عائد کیتا گیا سی تے البانیا چھڈ دتا گیا سی; احمداج نے غلط کم کرن توں انکار کیتا۔ &lt;ref name=&quot;Reuters-incinerators-2025&quot;&gt;{{Cite news|title=Albania's Rama seeks fourth term in election dominated by graft, EU membership|url=https://www.reuters.com/world/albanias-rama-seeks-fourth-term-election-dominated-by-graft-eu-membership-2025-05-08/}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;AP-Koka-incinerator&quot;&gt;{{Cite news|title=Former environment minister in Albania sentenced to prison in bribery case|url=https://apnews.com/article/e8dc8a1a1e8da470606472965a1d92ab}}&lt;/ref&gt;  اکشی عوامی خریداری اسکینڈل وی ریاستی معاہدے دی وسیع تر تنقید دا حصہ بن گیا، جدوں ایس پی اے کے نے نیشنل ایجنسی فار انفارمیشن سوسائٹی (اکشی) وچ عوامی ٹینڈراں دی مبینہ ہیرا پھیری دی تحقیقات کیتیاں، جو وزیر اعظم دے دفتر دے اختیار دے تحت اک ایجنسی اے جس نے وڈے ڈیجیٹل انفراسٹرکچر تے البانیہ دے معاہدیاں دا انتظام کیتا۔  

=== جمہوری پچھے ہٹنا تے طاقت دا ارتکاز ===
ایہ احتجاج جمہوری پسماندگی، طاقت دے ارتکاز تے طویل مدتی سیاسی پولرائزیشن دے خدشات دے تناظر وچ وی ہوئے۔ ایڈی راما دی اگوائی چ سوشلسٹ پارٹی نے 2013 توں البانیا تے حکومت کیتی اے تے 2025 چ مسلسل چوتھے پارلیمانی انتخابات جِتے سن۔  فریڈم ہاؤس نے البانیہ دی سیاست نو مسابقتی لیکن انتہائی پولرائزڈ قرار دتا، جس چ سیاسی جماعتاں اکثر معروف شخصیتاں دے آسے پاسے منظم ہوندیاں نیں. 

تجزیہ کاراں نے دلیل دتی کہ رام دے دور وچ سوشلسٹ پارٹی تے سالی بریشا دے دور وچ ڈیموکریٹک پارٹی دے غلبے نے معتبر سیاسی متبادل دے لئی محدود جگہ چھڈ دتی سی تے زہریلے سیاسی ماحول وچ حصہ لیا سی۔ اس تشریح وچ، احتجاج نے نہ صرف ریزورٹ منصوبے دی مخالفت دا اظہار کیتا، بلکہ حکومت تے قائم اپوزیشن دوناں دے نال تھکاوٹ دا وی اظہار کیتا۔ &quot;رام نوں جیل، بریشا نوں جیل&quot; (&quot;رام نئی برگ، بریشا نئی برگ!&quot;) دے نعرے دو غالب سیاسی کیمپاں دے اس وسیع تر رد کرن دی عکاسی کردے سن۔ رام دے گورننگ سٹائل نو نقاداں نے وی ودھدے ہوئے متمرکز فیصلہ سازی تے پارلیمانی گل بات یا سول سوسائٹی دے مشاورت لئی گھٹ جگہ دے طور تے بیان کیتا۔ 

رام دے دور وچ چوناں نال متعلق جھگڑے وی مظاہرین دی ریاستی اداریاں تے سیاسی طاقت دی وسیع تنقید دا حصہ بنے۔ 2019 وچ، ''بلڈ'' نے 2017 دے پارلیمانی انتخابات نال منسلک آڈیو ریکارڈنگ شائع کیتی، جس وچ سوشلسٹ عہدیداراں تے مقامی طاقت دے دلالاں نال متعلق گل باتاں شامل سن جنہاں نو اپوزیشن جماعتاں تے نقاداں نے ووٹ خریدن، دھمکیاں تے سیاست تے منظم جرائم دے وچکار روابط دے ثبوت دے طور تے بیان کیتا۔  2021 وچ سرپرستی پسنداں دے اسکینڈل نے ذاتی ڈیٹا دے استعمال تے پارٹی نال جڑے ووٹراں دی نگرانی دے بارے وچ ہور خدشات پیدا کیتے، جدوں ''Lapsi.al نے'' رپورٹ دتی کہ سوشلسٹ پارٹی نال مبینہ طور تے جڑے ہوئے اک ڈیٹا بیس وچ تقریباً 910,000 ووٹراں یا ترانا دے رہائشیاں لئی ذاتی معلومات تے سیاسی ترجیح دے نوٹ شامل سن۔   2025 دے پارلیمانی انتخابات تے او ایس سی ای / او ڈی آئی ایچ آر دی آخری رپورٹ وچ بعد وچ آکھیا گیا کہ ووٹ مسابقتی تے پیشہ ورانہ طور تے منظم کیتا گیا سی، لیکن ایہ کہ مقابلہ کرن آلے اک برابر دے میدان توں لطف اندوز نئیں ہوئے تے دھمکیاں، عوامی وسائل دے غلط استعمال، سرکاری ملازماں تے دباؤ تے ووٹ خریدن دے الزامات دا حوالہ دتا۔ 

اختیارات دی علیحدگی دے بارے وچ خدشات وی 2026 وچ ودھ گئے جدوں راما نے قانون سازی دے منصوبےآں دا اعلان کیتا جو عدالتاں نو فوجداری تحقیقات دے تحت وزیراں نو معطل کرن توں روکے گا۔ رائٹرز نے رپورٹ دتی کہ ورودھی دھراں دا کہنا سی کہ اس تجویز نال عدالتی آزادی نوں نقصان پہنچیگا اتے رام دے سہیوگیاں دی راکھی ہوویگی، جدکہ رام نے عدلیہ 'تے اوور ریچ دا الزام لایا. &lt;ref name=&quot;Reuters-judiciary-2026&quot;&gt;{{Cite news|title=Albanian PM seeks to stop judiciary from suspending ministers|url=https://www.reuters.com/world/albanian-pm-seeks-stop-judiciary-dismissing-ministers-2026-02-16/}}&lt;/ref&gt; ایہ تجویز نائب وزیر اعظم تے بنیادی ڈھانچے دی وزیر بیلندا بالوکو سمیت سینئر حکومتی افراد دے خلاف بدعنوانی دی کارروائی دے بعد آئی، جنہاں نے عوامی ٹینڈراں دے مبینہ ہیرا پھیری دے الزامات دی تردید کیتی۔ &lt;ref name=&quot;Reuters-Balluku-court&quot;&gt;{{Cite news|title=Albanian court dismisses PM Rama's deputy over corruption charges|url=https://www.reuters.com/world/albanian-court-dismisses-pm-ramas-deputy-over-corruption-charges-2025-11-20/}}&lt;/ref&gt;

=== میڈیا کیپچر تے حکومتی اثر و رسوخ ===
میڈیا کیپچر تے عوامی معلومات تے سیاسی اثر و رسوخ دے خدشات نے وی احتجاج دے پس منظر دا حصہ بنایا۔ 2026 [[اشاریہ آزادی صحافت|ورلڈ پریس فریڈم انڈیکس]] ، [[نامہ نگار بلا سرحداں|رپورٹرز ود آؤٹ بارڈرز]] ولوں جاری کیتا گیا، البانیا نوں 180 ملکاں چوں 83 ویں نمبر تے رکھیا، جس چ آکھیا گیا اے کہ [[آزادی اشاعت|پریس دی آزادی]] تے میڈیا دی آزادی نوں کاروبار تے سیاست دے وچکار مفادات دے تنازعات ، اک ناقص قانونی فریم ورک تے جماعتی ریگولیشن دی وجہ توں خطرہ سی۔ اس وچ ایہ وی کہیا گیا سی کہ جو صحافی حکام اُتے تنقید کردے سن انہاں نو ں اکثر بدنام کرنے والے حملےآں دا نشانہ بنایا جاندا سی ، کہ ریاستی معلومات تک رسائی مشکل سی ، تے ایہ کہ خود سنسر شپ وسیع پیمانے اُتے سی۔ 

ٹرانسپیرنسی انٹرنیشنل یورپی یونین نے اسی طرح ماس میڈیا دی ملکیت دے ارتکاز، ماس میڈیا دی ملکیت وچ شفافیت دی کمی، تے عوامی خدمت دے میڈیا دی آزادی دے بارے وچ خدشات نو نوٹ کیتا، جد کہ 2025 وچ صحافیاں دے خلاف حملیاں وچ اضافے دی وی اطلاع دتی۔ 

احتجاج دے ابتدائی مرحلے دے دوران، میڈیا کیپچر مبصرین تے کارکناں دے ذریعہ اٹھائے گئے معاملات چوں اک بن گیا۔ BiEPAG نے دلیل دتی کہ کئی مرکزی دھارے دے آؤٹ لیٹس نے براہ راست کوریج نو نظر انداز کیتا سی یا احتجاج دے بارے چ غلط معلومات پھیلائیاں سن، جس چ دعوے نو ودھانا وی شامل اے کہ مظاہرے بیرونی طور تے سپانسر کیتے گئے سن یا غیر ملکی مفادات دی حوصلہ افزائی کیتی گئی سی۔  رپورٹر ڈاٹ ال نے احتجاج دی داستان دے خلاف مصنوعی ذہانت نال تیار کردہ تصویراں تے پولیس کیمرے دے مواد دے استعمال نو وی بیان کیتا، جس نے معلوماتی مہم نو تحریک نو بدنام کرن دی کوششاں نال جوڑیا۔  اس لیی سوشل میڈیا، لائیو سٹریم، میمز تے ڈائاسپورا نیٹ ورکس تے مظاہرین دا انحصار جزوی طور تے روایتی میڈیا دے عدم اعتماد تے قومی براڈکاسٹرز تے وڈے نجی آؤٹ لیٹس تے سمجھے جان آلے حکومتی اثر و رسوخ دے ردعمل دے طور تے فریم کیتا گیا سی۔ 

رام دے تحت پہلے میڈیا دی آزادی دے تنازعات نے وی احتجاجی تحریک دے مرکزی دھارے دے میڈیا تے سرکاری داستاناں دے عدم اعتماد نو تشکیل دتا۔ 2019 وچ ، راما د‏‏ی حکومت نے البانیہ د‏‏ی میڈیا قانون سازی وچ تبدیلیاں د‏‏ی تجویز پیش کيت‏ی ، جسنو‏ں ناقدین &quot;اینٹی بدنامی&quot; پیکیج دے ناں تو‏ں جاندے نيں ، جس تو‏ں آڈیو ویژول میڈیا اتھارٹی نو‏‏ں آن لائن میڈیا آؤٹ لیٹس نو‏‏ں جرمانہ کرنے تے مواد نو‏‏ں ہٹانے یا بلاک کرنے دا حکم دینے د‏‏ی اجازت مل جاندی۔ البانیہ تے بین الاقوامی میڈیا تنظیماں نے مسودہ قوانین نو آزاد اظہار رائے تے آن لائن صحافت دے لیی خطرہ قرار دے کے تنقید دا نشانہ بنایا۔   البانیہ دے محتسب نے آکھیا کہ مسودہ قوانین بین الاقوامی معیار تے پورا نئیں اتردے، جد کہ وینس کمیشن نے بعد چ کئی خامیاں دی نشاندہی کیتی تے اظہار رائے دی آزادی دے تحفظ دے مقصد نال تبدیلیاں دی سفارش کیتی۔ 

راما نے البانیہ وچ میڈیا دی آزادی دے جائزیاں تے [[نامہ نگار بلا سرحداں|رپورٹرز ود آؤٹ بارڈرز]] دے نال وی عوامی طور تے جھڑپ کیتی اے۔ ورلڈ پریس فریڈم انڈیکس وچ البانیہ دے زوال دے بعد ، راما نے تنظیم د‏‏ی تنقید دے کچھ حصےآں نو‏‏ں &quot;جھوٹ&quot; تے &quot;کلپنا&quot; دے طور اُتے مسترد کردتا۔ رپورٹرز ود آؤٹ بارڈرز نے صحافیاں دے نال اس دے سلوک تے تنقید کردے ہوئے تے تنقیدی رپورٹراں تے سیاسی حملیاں تے دباؤ دی طرف اشارہ کردے ہوئے جواب دتا۔ &lt;ref&gt;{{Cite news|title=Reporters Without Borders clap back at Albanian prime minister's denials|url=https://www.euractiv.com/section/digital/news/reporters-without-borders-clap-back-at-albanian-prime-ministers-denials/}}&lt;/ref&gt; 

=== احتجاج دا آغاز ===
زورنیک دے رہائشیاں نو ترقی دے بارے چ نئیں دسیا گیا سی تے اوہ میڈیا رپورٹاں دے ذریعے تقریباً خصوصی طور تے آگاہ ہوئے۔ &lt;ref name=&quot;BIRN-Investors&quot;&gt;{{Cite news|date=29 May 2026|title=The Investors Behind the Trump Family's Albanian Resort|url=https://www.reporter.al/en/2026/05/29/the-investors-behind-the-trump-familys-albanian-resort/}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;ui&quot;&gt;{{Cite news|title=Sold to the Trump family: one of the last undeveloped islands in the Mediterranean|url=https://www.theguardian.com/world/2025/jun/24/trump-family-kushner-undeveloped-island-mediterranean-sazan-albania|language=en-GB}}&lt;/ref&gt; اپریل 2026 دے آخر وچ، کمپنی زورنیک ساؤتھ ایڈریاٹک ڈویلپمنٹ نے متنازعہ ورک پرمٹ دا استعمال کردے ہوئے تیاریاں دے حصے دے طور تے زورنیک-پورٹونوو دے محفوظ ساحلی علاقے دے اک حصے نوں باڑ لا دتی۔   رہائشیاں، جویں کہ پنڈ دے سربراہ کوستاک کونومی، نے آکھیا کہ ساحل سمندر تے کیڈسٹرل زون 3951 دے اندر دعوی کردہ آبائی جائیداداں موجود سن; دو دہائیاں توں، مقامی لوک آرتور شیہو ورگے کاروباری لوکاں دے نال قانونی زمین دے تنازعات وچ ملوث ہن۔ &lt;ref name=&quot;BIRN-Investors&quot; /&gt;

رپورٹر ڈاٹ ال، بلقان انویسٹیگیٹو رپورٹنگ نیٹ ورک دا البانی آؤٹ لیٹ، نے رپورٹ دتی کہ زورنیک ساؤتھ ایڈریاٹک ڈویلپمنٹ اگست 2024 وچ قائم کیتا گیا سی تے ڈچ ٹرسٹ مینجمنٹ بی وی، اک ڈچ ٹرسٹ دی ملکیت سی، جس نے مالکان دی شناخت نوں دھندلا دتا سی۔ ایہ کمپنی شیل کمپنیاں دے نیٹ ورک دے ذریعے سازان جزیرے دے منصوبے تے قطری سرمایہ کار بھائیاں رامز الخیاط تے محمد الخیاط تو‏ں منسلک ا‏‏ے۔ آؤٹ لیٹ نے ایہ وی اطلاع دتی کہ کمپنی نے زورنیک چ سیاحتی ریزورٹس لئی نیشنل ٹیریٹوریل کونسل توں دو غیر شائع شدہ ترقیاتی اجازت نامے حاصل کیتے سن، جہڑے سرکاری طور تے شائع نئیں کیتے گئے سن، تے بعد چ کمپنی دے نمائندیاں نے انسپکٹراں نوں اک اے زیڈ ایچ ٹی دستاویز پیش کرن دے بعد تیاری دی باڑ لگان تے رسائی روڈ دے کم کیتے گئے سن جہدے بارے رپورٹر ڈاٹ ال نے آکھیا کہ اوہ اجے وی باقاعدہ منظوری دا انتظار کر رہیا اے۔ &lt;ref name=&quot;BIRN-Investors&quot;&gt;{{Cite news|date=29 May 2026|title=The Investors Behind the Trump Family's Albanian Resort|url=https://www.reporter.al/en/2026/05/29/the-investors-behind-the-trump-familys-albanian-resort/}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;BIRN-Controversy&quot;&gt;{{Cite news|last=Karaj|first=Vladimir|date=7 May 2026|title=Jared Kushner's Luxury Resort in Albania Launched Amid Controversy|url=https://www.reporter.al/en/2026/05/07/jared-kushners-luxury-resort-in-albania-launched-amid-controversy/}}&lt;/ref&gt; 2026 دے احتجاج دے دوران ، راما نے کشنر تے ٹرمپ د‏‏ی شمولیت د‏‏ی تصدیق د‏‏ی لیکن ایہ وی کہیا کہ ڈنمارک ، فرانس ، یونان ، جاپان تے ترکی تو‏ں سرمایہ کاراں تے معماراں دا اک وسیع گروپ موجود ا‏‏ے۔ 

مئی 2026 نوں، کارکناں تے مقامی رہائشیاں تے نجی سکیورٹی اہلکاراں نے حملہ کیتا۔ پولیس موجود سی پر مداخلت نئیں کیتی کیونکہ اک مظاہرین نو باڑ آلے علاقے دے اندر گھسیٹیا گیا سی۔  انہاں واقعات نے مقامی تنازعہ نو‏‏ں ترانا وچ عوامی احتجاج وچ ودھا دتا۔ 

=== علامتاں ===
[[فائل:Laguna_e_Nartës_-_Vlorë_(29).jpg|right|thumb|نارتا لگون دے اتے اڈن آلے فلیمنگو دا نظارہ]]
فلامنگو احتجاج د‏‏ی علامت بن گیا ، جسنو‏ں متعدد میڈیا آؤٹ لیٹس نے &quot;فلامنگو انقلاب&quot; دے ناں تو‏ں بیان کيتا۔ &lt;ref&gt;{{Cite news|last=Smith|first=Helena|date=2026-06-22|title='We want a new Albania': protests against Jared Kushner-backed resort turn anger on government|url=https://www.theguardian.com/world/2026/jun/22/albania-protests-jared-kushner-ivanka-trump-resort-sazan-island-anger-government|language=en-GB}}&lt;/ref&gt;   [[وڈا فلیمنگو|گریٹر فلامنگو]] ( ''Phoenicopterus roseus'' ) انہاں پرجاتیاں وچ شامل نيں جو محفوظ Vjosa-Narta ویٹ لینڈ ماحولیاتی نظام وچ رہندے نيں۔ &lt;ref name=&quot;pc&quot;&gt;{{Cite news|date=3 June 2026|title=Albanians protest over Kushner-linked luxury resort on pristine coastline|url=https://www.reuters.com/world/albanians-protest-over-kushner-linked-luxury-resort-pristine-coastline-2026-06-03/|work=[[Reuters]]}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{حوالہ رسالہ|last=Shumka|first=Spase|title=The Vjosa catchment – a natural heritage|url=https://www.researchgate.net/publication/329118705}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;AP-3June&quot;&gt;{{Cite news|last=Cimili|first=Zana|date=4 June 2026|title=What to know about the growing opposition to Trump family-linked resort in Albania|url=https://apnews.com/article/albania-kushner-trump-development-protest-tourism-sazan-8d7d0e216c28d23fe1b2e51cbb05b926}}&lt;/ref&gt; مظاہریاں دے دوران، مظاہرین نے فلامینگو کٹ آؤٹ تے انفلیٹیبل فلامنگو لے کے گئے۔ &lt;ref name=&quot;Reuters-5June&quot;&gt;{{Cite news|date=5 June 2026|title='Albania is not for sale', protesters say over Kushner-linked luxury resort near a protected wetland|url=https://www.reuters.com/world/albania-is-not-sale-protesters-say-over-kushner-linked-luxury-resort-near-2026-06-05/}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;AP-3June&quot; /&gt;

کجھ احتجاجی تصویراں نے البانیہ دے جھنڈے تے عقاب دی تھاں فلیمنگو نوں لے لیا تے لال پچھوکڑ نوں نیلے رنگ وچ بدل دتا، جو سمندر تے گیلے علاقے دے ماحولیاتی نظام دا حوالہ اے۔  بلکان ویب نے فلامینگو نو اک شہری احتجاج دی علامت دے طور تے بیان کیتا جہڑا براہ راست کسی وی موجودہ البانیہ دی سیاسی جماعت نال منسلک نئیں سی۔ 

منگا سیریز ''ون پیس'' توں اسٹرا ہیٹس دا جولی راجر جھنڈا وی احتجاج وچ ظاہر ہون دی اطلاع دتی گئی سی۔  اس جھنڈے نو‏‏ں بین الاقوامی سطح اُتے نوجواناں د‏‏ی قیادت وچ ہور احتجاجی تحریکاں وچ اتھارٹی دے خلاف مزاحمت د‏‏ی علامت دے طور اُتے استعمال کيتا گیا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{Cite news|title='A symbol of liberation': how the One Piece manga flag became the symbol of Asia's Gen Z protest movement|url=https://www.theguardian.com/world/2025/sep/24/how-one-piece-manga-flag-became-symbol-asia-gen-z-protest-movement-liberation|date=24 September 2025}}&lt;/ref&gt; کجھ ذرائع نے مظاہریاں نو جنریشن زیڈ دے احتجاج دے طور تے بیان کیتا اے کیونکہ جنریشن زیڈ دا انہاں دی تنظیم تے علامت وچ نمایاں کردار اے۔  &lt;ref name=&quot;TPZ&quot; /&gt;

== احتجاج ==

=== مئی 2026 ===
16 مئی نو‏‏ں ، پشے پورو-نارتا دے علاقے وچ اکرنی د‏‏ی تعمیر د‏‏ی جگہ اُتے اک پیش خیمہ مظاہرہ منعقد کيتا گیا سی۔ مقامی رہائشیاں تے ماحولیاتی کارکناں نے باڑ لگی ہوئی تھاں تے مارچ کیتا، اس دے داخلی دروازے دا اک حصہ ہٹا دتا تے تعمیراتی علاقے وچ داخل ہوئے، ایہ استدلال کردے ہوئے کہ کم اک محفوظ زمین دی تزئین نو خطرہ بناندے نیں تے ترقی دے بارے وچ معلومات عوامی نئیں کیتیاں گئیاں۔ [[National Inspectorate for Territorial Protection|نیشنل انسپکٹریٹ فار ٹیریٹوریل پروٹیکشن نے]] آکھیا کہ ایہ سرگرمی نجی طور تے رجسٹرڈ زمین تے باڑ لگان تے رسائی دیاں سڑکاں لئی تیاری دے کم تے مشتمل سی تے ایہ اک ترقیاتی اجازت نامے تے ماحولیاتی اثرات دی رپورٹ دے تحت سی۔ 

23 مئی نو‏‏ں ، مقامی باشندے تے ماحولیاتی کارکناں نے نارتا لیگون دے نیڑے جمع ہوئے تاکہ پشی پورو-نارتا بیچ د‏‏ی خار دار تاراں د‏‏ی باڑ لگانے دے خلاف احتجاج کیتا جاسک‏‏ے ، جو محفوظ وجوسا-نارتا زمین د‏‏ی تزئین دا حصہ ا‏‏ے۔ رپورٹر ڈاٹ ال دے مطابق، مظاہرین نے قدرتی ماحول دا دفاع کردے ہوئے بینر چکے تے حکومت نال جڑے کاروباری مفادات دے ذریعہ مقامی جائیداد دی ضبطی دے طور تے بیان کردہ اس دی مخالفت کیتی۔ &lt;ref name=&quot;BIRN-Investors&quot;&gt;{{Cite news|date=29 May 2026|title=The Investors Behind the Trump Family's Albanian Resort|url=https://www.reporter.al/en/2026/05/29/the-investors-behind-the-trump-familys-albanian-resort/}}&lt;/ref&gt;

30 مئی نو‏‏ں ، مظاہرین پورٹونووو وچ منصوبے د‏‏ی جگہ دے نیڑے جمع ہوئے۔ احتجاج دے دوران، مظاہرین تے سائٹ تے موجود نجی سکیورٹی اہلکاراں دے وچکار محاذ آرائی ہوئی۔  البانیہ دے کارکناں تے صحافیاں ولوں شائع کیتیاں گئیاں ویڈیوز تے تصویراں وچ جسمانی جھگڑے تے مرچاں دے سپرے دا استعمال وکھایا گیا، جس نے مبینہ طور تے پولیس افسراں تے لیوزیا باشکے دی کارکن تے صحافی لوریٹا کولیچی نوں متاثر کیتا۔  &lt;ref name=&quot;Boldnews&quot; /&gt; اس واقعے دے بعد، البانیہ دے حکام نے ملوث لوکاں دے طرز عمل دی تحقیقات دا اعلان کیتا۔ 

البانیہ دی ہیلسنکی کمیٹی نے بعد چ آکھیا کہ، اس دی نگرانی دے مطابق، احتجاج پرامن طور تے شروع ہویا سی تے مظاہرے چ حصہ لین آلے اک مقامی رہائشی نو شہریاں ولوں زبردستی باڑ آلے تعمیراتی علاقے دے اندر گھسیٹیا گیا سی جہڑے معاہدہ شدہ مرٹو نجی حفاظتی ڈھانچے دا حصہ نئیں سن۔ کمیٹی نے غیر مجاز افراد دے ذریعہ طاقت دے استعمال تے مرچ سپرے دے مظاہرین تے پولیس افسراں دوناں نو متاثر کرن آلی رپورٹاں دی مکمل تحقیقات دا مطالبہ کیتا۔ 

31 مئی نو‏‏ں ، احتجاج پہلی بار ترانا تک پھیل گیا۔ مظاہرین نے اسٹیٹ پولیس ڈائریکٹوریٹ توں وزارت داخلہ تے فیر وزیر اعظم دے دفتر تک مارچ کیتا، زورنیک تشدد تے احتساب دا مطالبہ کیتا تے &quot;البانیہ فروخت لئی نئیں اے&quot; تے &quot;منصوبہ منسوخ کرو&quot; سمیت نعرے ورتے۔  

=== جون 2026 ===
1–2 جون نو‏‏ں ، منصوبہ بند ریزورٹ منصوبے دے خلاف ٹرانا وچ روزانہ مظاہرے جاری رہے۔ مظاہرین نے سکندربیگ چوک وچ اکٹھے ہوئے تے وزیر اعظم دے دفتر دی طرف مارچ کیتا، محفوظ علاقیاں وچ تعمیر دی مخالفت کیتی، ترقیاتی معاہدیاں تے شفافیت دا مطالبہ کیتا تے تیزی نال وزیر اعظم ایڈی راما دے استعفے دا مطالبہ کیتا۔ &lt;ref&gt;{{Cite news|last=Flori|first=Anna|date=2 June 2026|title=Protests against luxury resort in Albania linked to Jared Kushner now in second day|url=https://www.euronews.com/my-europe/2026/06/02/protests-against-luxury-resort-in-albania-linked-to-jared-jushner-now-in-second-day|work=[[Euronews]]}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;NYT&quot;&gt;{{Cite news|last=Nierenberg|first=Amelia|date=2 June 2026|title=Protests in Albania Target Luxury Hotel Project Linked to Jared Kushner|url=https://www.nytimes.com/2026/06/02/world/europe/albania-kushner-protests-hotel.html|work=[[The New York Times]]}}&lt;/ref&gt;  منظم گروہاں نے 20 افراد دے وفد نال ملن دی رام دی پیشکش نوں مسترد کر دتا، اس دی بجائے عوامی مظاہرے جاری رکھن دا انتخاب کیتا۔ &lt;ref name=&quot;NYT&quot; /&gt;
[[فائل:2026_Zvërnec_protests_Tirana_bulevard_June_2nd_-_2.jpg|thumb|2 جون نوں [[تیرانا]] چ مظاہرین]]
3 جون نو‏‏ں ، ترانا وچ احتجاج ودھ گیا۔ مظاہرین نے راما دے استعفے دا مطالبہ کیتا، ورودھی دھر دے نیتا سالی بریشا نوں تنقید کیتی اتے سرکھات کھیتراں دے قانون وچ تبدیلیاں نوں ختم کرن دی منگ کیتی.   [[ایسوسی ایٹڈ پریس|ایسوسی ایٹ پریس]] نے رپورٹ دتی کہ مظاہرین نے پولیس دے گھیرے نو توڑ دتا تے پولیس نے بھیڑ نو منتشر کرن دے لی پانی دی توپ دا استعمال کیتا۔ &lt;ref name=&quot;AP-3June&quot;&gt;{{Cite news|last=Cimili|first=Zana|date=4 June 2026|title=What to know about the growing opposition to Trump family-linked resort in Albania|url=https://apnews.com/article/albania-kushner-trump-development-protest-tourism-sazan-8d7d0e216c28d23fe1b2e51cbb05b926}}&lt;/ref&gt; مظاہرین نے ڈیموکریٹک پارٹی آف البانیہ دے ہیڈ کوارٹر دے باہر وی رک گئے ، اس منصوبے دے بارے وچ پارٹی دے موقف تے اس دے لئی بیریشا د ی پہلے د ی حمایت اُتے تنقید کيتی۔  ابتدائی مظاہریاں دے دوران اسرائیل مخالف پیغامات د ی اک چھوٹی سی تعداد شائع ہوئی؛ بین الاقوامی تے علاقائی ذرائع نے انہاں نو سازشی داستاناں دے طور تے بیان کیتا تے تحریک دے اہم مطالبات دا نمائندہ نئیں۔  &lt;ref name=&quot;Euronews-Hybrid&quot;&gt;{{Cite news|date=5 June 2026|title=Rama alleges 'hybrid war' behind protests against Kushner-linked coastal development|url=https://www.euronews.com/my-europe/2026/06/05/rama-alleges-hybrid-war-behind-protests-against-kushner-linked-coastal-development|work=Euronews}}&lt;/ref&gt; 

4–9 جون نو‏‏ں ، ترانا دے مظاہرے جاری رہے تے ایہ تحریک البانیہ دے دوسرے شہراں وچ پھیل گئی ، جنہاں وچ [[کورچہ|کورچے]] ، [[فیر|فیئر]] ، [[کوکس]] ، [[ولورہ|ولورو]] ، [[الباسان|ایلباسان]] ، [[دورس|ڈوریس]] ، [[شکودر|شکودیر]] ، [[پوگرادتس|پوگریڈک]] ، [[ارجیر|گجیروکاسٹر]] تے [[لژہ|لیزہ]] شامل ني‏‏‏‏ں۔   6 جون نو‏‏ں ، زورنیک دے علاقے وچ دالان بیچ اُتے اک علیحدہ اجتماع منعقد کيتا گیا ، جس وچ مجوزہ ترقی دے نیڑے ساحل اُتے مظاہرےآں نو‏‏ں واپس کیتا گیا۔  8 جون نو‏‏ں ، رام دے شکودر دے دورے دے دوران مظاہرین قلعہ روزافہ دے تھلے جمع ہوئے ، جس نے زورنیک تے رجول دونے وچ پیش رفت د‏‏ی مخالفت کيتی۔  9 جون نو‏‏ں ، مظاہرین نے وسطی لیژہ دے ذریعے مارچ کيتا تے زندگی دے اخراجات ، بے روزگاری تے ہجرت دے بارے وچ وسیع تر خدشات ظاہر کیتے ، جدو‏ں کہ الباسان تے جیروکاسٹر وچ چھوٹے اجتماعات جاری رہے۔   رائٹرز تے الجزیرہ نے رپورٹ دتی کہ کئی ہزار لوکاں نے ترانا وچ احتجاج جاری رکھیا جد کہ اوہناں نے فلیمنگو دے نشان پھڑے ہوئے سن تے منصوبے نو روکن دا مطالبہ کیتا۔ &lt;ref name=&quot;Reuters-5June&quot;&gt;{{Cite news|date=5 June 2026|title='Albania is not for sale', protesters say over Kushner-linked luxury resort near a protected wetland|url=https://www.reuters.com/world/albania-is-not-sale-protesters-say-over-kushner-linked-luxury-resort-near-2026-06-05/}}&lt;/ref&gt; 
[[فائل:2026_Zvërnec_protests_Tirana_bulevard_June_7th_-_1.jpg|thumb|جون نوں تیرانا چ مظاہرین]]
جون نو‏‏ں ، البانیہ د‏‏ی ڈیموکریٹک پارٹی دے یوتھ فورم دے ارکان دے ترانا مظاہرے وچ شامل ہونے د‏‏ی کوشش کرنے دے بعد احتجاجی تحریک دے اندر کشیدگی د‏‏ی اطلاع ملی۔ کجھ مظاہرین نے اوہناں دی شرکت دی مخالفت کیتی تے ڈیموکریٹک پارٹی تے الزام لایا کہ اوہ تحریک نوں سنبھالن یا تقسیم کرن دی کوشش کر رئی اے، جد کہ منتظمین نے بعد چ عوامی تقریراں نوں سائنس تے تعلیم ورگے شعبیاں دے منتخب نمائندیاں تک محدود کر دتا۔  

جون نوں، ترانا چ احتجاج اک وڈے ملک گیر اجتماع دے طور تے منعقد کیتا گیا سی تے لیگ آف پریزرن دی 148ویں سالگرہ دے نال میل کھاندا سی۔ لکھاں لوکاں نے احتجاج چ حصہ لیا۔  مظاہرین نے &quot;پریزرن 1878 ، تیرانا 2026&quot; دا نعرہ استعمال کيتا ، جدو‏ں کہ میڈیا تے مبصرین نے اس تحریک نو‏‏ں زویرنک منصوبے د‏‏ی مخالفت تو‏ں سیاسی نظام ، مرکزی جماعتاں تے رام حکومت دے لئی اک وسیع تر چیلنج دے طور اُتے بیان کيتا۔   

جون نو، آر جول دے رہائشیاں نے اک وکھرے ریزورٹ تعمیراتی منصوبے دے خلاف احتجاج کیتا، سائٹ دے آسے پاسے باڑ دے اک حصے نو توڑ دتا تے تعمیراتی علاقے چ داخل ہو گئے، رہائشیاں، پولیس تے نجی حفاظت دے وچکار کشیدگی دی اطلاع دتی گئی۔   بعد چ اسی دن، ترانا احتجاج تحریک دے سب توں وڈے اجتماعات چوں اک بن گیا، جس چ البانی ڈائاسپورا نے مضبوط شرکت کیتی۔ بین الاقوامی میڈیا نے بھیڑ دا اندازہ 100,000 توں 200,000 تک لایا، جد کہ مظاہرین نے رام دے استعفے تے پورے سیاسی طبقے وچ بدعنوانی دے خلاف کارروائی دا مطالبہ جاری رکھیا۔   
[[فائل:Flamingo_Revolution_Tirana_Protest_nr14_June_13_2026_13.jpg|thumb|تیرانا وچ 13 جون نوں مظاہرین]]
جون نو‏‏ں ، مظاہرین نے سکندربیگ چوک تو‏ں وزیر اعظم دے دفتر تک مارچ کیتا تے بعد وچ ترانا-ڈورس ہائی وے اُتے مارچ کیتا ، رینا روڈ تے ترانا انٹرنیشنل ایئرپورٹ نینی ٹریزا د‏‏ی طرف جانے تو‏ں پہلے کئی گھنٹےآں تک شاہراہ نو‏‏ں روک دتا۔   15 جون نوں 02:00 دے نیڑے، شکیپونجاٹ تے ریپڈ انٹروینشن فورسز (ایف این ایس ایچ) سمیت پولیس یونٹاں نے ہوائی اڈے دے نیڑے مارچ روک دتا۔ مظاہرین تقریباً اک گھنٹے تک ریناس روڈ تے بیٹھے رہے تے بعد چ سویرے سویرے منتشر ہو کے ترانا ول واپس آ گئے۔ 
[[فائل:Flamingo_Revolution_Tirana_Protest_nr15_June_14_2026_49.jpg|thumb|تیرانا وچ 14 جون نوں مظاہرین]]
15 تے 19 جون دے درمیان ، ترانا وچ روزانہ شام دے احتجاج تے مارچ جاری رہے۔ مظاہرین نے بار بار حکومت تے پرانے اپوزیشن دوناں نو نشانہ بنایا، جد کہ پولیس نے بعد چ ریناس مارچ تے 16 لوکاں دے خلاف فوجداری کارروائی شروع کیتی جدوں مظاہرین ورلڈ کپ دے نشریات دے دوران سکندربیگ چوک چ فین زون چ داخل ہوئے۔   18 جون نوں، مظاہرین نے اک مکمل اجلاس دے دوران پارلیمنٹ دی عمارت تیکر مارچ کیتا، ڈپٹیاں نوں استعفیٰ دین دا مطالبہ کیتا تے سوشلسٹ پارٹی دے رکن پارلیمنٹ اردیت بیڈو دا مقابلہ کیتا، جہنوں پولیس نے لے جایا۔  

20 جون نو‏‏ں ، اکیسواں مسلسل احتجاج تحریک دا اج تک دا سب تو‏ں وڈا مظاہرہ بن گیا۔ اس دا اہتمام ترانا وچ ملک گیر حکومت مخالف متحرک دے طور اُتے کیتا گیا سی ، جس وچ شرکاء پورے البانیہ تو ں تے البانیہ دے ڈائاسپورا تو ں آئے سن ۔   بھیڑ نے ڈیشموریت ای کومبٹ بولیورڈ دا بہتا حصہ بھر دتا، جد کہ مقررین نے بدعنوانی، ریاستی قبضے تے پرانے سیاسی طبقے دے خلاف اک پرامن قومی شہری بغاوت دے طور تے تحریک پیش کیتی۔  البانیا دے میڈیا دے اندازے دے مطابق 250,000 توں ودھ لوکاں دی شرکت اے۔ 
[[فائل:Flamingo_Revolution_Tirana_Protest_nr22_June_21_2026_65.jpg|thumb|تیرانا چ 21 جون نوں مظاہرین]]
21–23 جون نو‏‏ں ، احتجاج د‏‏ی لہر دوسرے شہری تے سماجی معاملات تک پھیل گئی۔ کاکومے وچ، رہائشیاں تے تارکین وطن نے طویل عرصے توں چل رئے جائیداد دے تنازعات تے احتجاج کیتا تے متنازعہ زمین دے آسے پاسے باڑ دے حصے ہٹا دتے؛ احتجاج نو پرامن قرار دتا گیا۔  22 جون نو‏‏ں ، احتجاج دے تال میل گروپ نے رام دے استعفے ، 12 ماہ د‏‏ی غیر جماعتی تکنیکی حکومت ، آئینی تے انتخابی اصلاحات ، وزیر اعظم دے عہدے د‏‏ی مدت د‏‏ی حدود ، متنازعہ قوانین تے ترقی دے پیکیجاں د‏‏ی منسوخی ، تے اک نواں سماجی معاہدہ کرنے دے لئی پنج نکاتی پلیٹ فارم پیش کيتا۔   23 جون نو‏‏ں ، البانیہ د‏‏ی ٹریڈ یونیناں د‏‏ی یونین نے تنخواہاں ، عملے د‏‏ی سطح ، سماجی مکالمے ، ٹریڈ یونین دے حقوق تے عوامی خدمات دے معیار اُتے ترانا وچ اک متعلقہ احتجاج منعقد کيتا۔  

25–26 جون نو‏‏ں ، مظاہرین نے اک بار فیر پنج نکاتی پلیٹ فارم نو‏‏ں پڑھیا تے مغربی سفیراں تے البانیہ وچ تسلیم شدہ مشن دے سربراہان نو‏‏ں اک سرکاری خط بھیجیا۔ خط وچ تحریک نو‏‏ں پرامن تے شہری قرار دتا گیا اے تے سفارتکاراں نو‏‏ں کہیا گیا اے کہ اوہ مظاہرین دے ناقابل مذاکرات مطالبات نو‏‏ں سنجیدگی تو‏ں لین۔   مظاہرین دا اک چھوٹا جیا گروہ وی وزیر اعظم دے دفتر دے نیڑے رات گزارنا شروع کر دتا ، ایہ رواج آنے والے دناں وچ وقفے وقفے تو‏ں جاری رہیا۔ 

جون نوں، لگاتار اٹھائیویں احتجاج ہفتے بھر دے اک ہور اجتماع دے طور تے منعقد کیتا گیا سی جہدے وچ پردیسیاں دی اہم شرکت سی۔ اطالوی ایم ای پی ایلاریہ سالس نے احتجاج وچ شمولیت اختیار کيتی تے اس تحریک نو‏‏ں یورپ وچ شہری ہمت د‏‏ی مثال قرار دتا۔   28 جون نو‏‏ں ، مسلسل انیہويں احتجاج اپنے پنجويں ہفتے وچ داخل ہويا ، تے مظاہرین نے 4 جولائ‏ی دے لئی ملک بھر وچ اک وڈی متحرک ہونے دا اعلان کيتا۔  

جون نو‏‏ں ، مسلسل تیسويں احتجاج نے روزانہ مظاہرےآں دا اک مہینہ نشان زد کيتا۔ کئی یورپی سیاسی نمائندےآں نے ریلی وچ شمولیت اختیار کیتی یا اس نال خطاب کیتا، جنہاں وچ ایم ای پیز ٹائنیک سٹرائیک ، ڈینیل فرائینڈ ، کرسٹینا گارڈا ، جوٹا پولس تے انا اسٹرولینبرگ شامل سن، جد کہ بعد وچ کوریج نے [[یورپی پارلیمنٹ]] دے نائب صدر نکولائی شتیفانوتا، تے یورپی پارلیمنٹ گرین تسویلا دے سہِ چیئرمین دی تقریراں دی وی اطلاع دتی۔ . اوہناں دے ریمارکس جمہوریت، اینٹی کرپشن، ماحولیاتی تحفظ تے البانیا دے یورپی مستقبل تے مرکوز سن۔   

30 جون نو‏‏ں ، مظاہرین البانیہ د‏‏ی پارلیمنٹ دے باہر اک مکمل اجلاس دے دوران جمع ہوئے۔ مظاہرین نے پارلیمنٹ اُتے شہریاں د‏‏ی نمائندگی کرنے وچ ناکامی دا الزام عائد کيتا تے رام تے انہاں د‏‏ی حکومت دے استعفے دا مطالبہ کيتا۔ احتجاج چ ڈپٹیاں تے سرکاری گڈیاں دے خلاف علامتی کارروائیاں شامل سن، تے سوشلسٹ عہدیداراں تے گڈیاں تے انڈے سُٹن دے بعد کشیدگی ودھ گئی۔   پولیس دے نال جسمانی محاذ آرائی دے بعد کئی مظاہرین نو‏‏ں تھانےآں تک پہنچایا گیا۔ آپرچونٹی پارٹی دے رہنما اگرون شہاج تے ایم پی ایرالڈ کاپری پولیس ولوں لئے گئے لوکاں دے بارے چ معلومات لین لئی تیرانا پولیس ڈائریکٹوریٹ تے بعد چ تھانیاں چ گئے؛ شہاج دے مطابق، چھ مظاہرین نو رکاب یا حراست چ لیا گیا سی۔ بلکن ویب نے بعد چ رپورٹ دتی کہ چھ نو کئی گھنٹیاں دے بعد رہا کر دتا گیا سی۔  

اس شام نوں بعد وچّ، سکندربیگ چوک اتے پردھان منتری دے دفتر دے باہر باقاعدہ اکتیویں ورودھ دوبارہ شروع ہویا۔ مظاہرین نے اک واری فیر ترانا دے ذریعے مارچ کیتا، جس نے حکومت تے پرانی اپوزیشن دوناں نو نشانہ بنایا، تے اگلے دن لئی ایس پی اے کے دے باہر اک اجتماع دا اعلان کیتا۔  

=== جولائی 2026 ===
یکم جولائی نو، مظاہرین نے ترانا چ ایس پی اے کے دے باہر اکٹھے ہوئے تے کتاب ''دی البانی فائلز'' نال متعلق مواد جمع کروایا، جہنوں انہاں نے ریاستی قبضے، محفوظ علاقیاں چ غیر قانونی ترقی تے مفادات دے تنازعات دے ثبوت دے طور تے بیان کیتا۔ کارکن سیڈوریلا وٹنیکاج نے مواد جمع کروان لئی عمارت وچ داخل ہویا، جد کہ احتجاجی تحریک نال جڑے وکیلاں نے آکھیا کہ اوہ اشاعت ولوں اٹھائے گئے معاملات نال متعلق فوجداری شکایت تیار کر رئے سن۔    باقاعدہ شام دا احتجاج بعد وچ ترانا وچ جاری رہیا ، جتھ ے مظاہرین نے اک بار فیر رام دے استعفے ، رام تے نائب وزیر اعظم بیلندا بالوکو د ی تحقیقات ، تے اگلے دن پارلیمنٹ دے باہر احتجاج دا مطالبہ کيتا۔ 

2 جولائ‏ی نو‏‏ں ، مظاہرین البانیہ د‏‏ی پارلیمنٹ دے باہر اک مکمل اجلاس دے دوران جمع ہوئے ، جو اس مقام تک تحریک دے سب تو‏ں سنگین اضافے وچ سی۔ پولیس نے پارلیمنٹ دے علاقے نو گھیر لیا تے اضافی حفاظتی اقدامات تعینات کیتے، جس چ اک بکتر بند گڈی تے اک پانی دا ٹینکر شامل اے، جد کہ مظاہرین نے سوشلسٹ پارٹی دے ڈپٹیاں تے گڈیاں تے انڈے تے آٹا سٹیا تے ڈپٹیاں نو استعفیٰ دین دا مطالبہ کیتا۔     مظاہرین نے دھات دی رکاوٹ دا اک حصہ ہٹان دی کوشش کرن تے پولیس دے گھیرے دی خلاف ورزی کرن دے بعد احتجاج ودھ گیا۔ مظاہرین نے پتھر، انڈے، بوتلاں تے ہور شیواں سُٹن دے بعد پولیس نے آنسو گیس، مرچ سپرے تے پانی دی توپ دا استعمال کیتا۔   

جھڑپاں مگروں 19 بندیاں نے طبی علاج حاصل کیتا جہناں وچ 15 پولیس افسر تے چار مظاہرین یاں شہری شامل سن۔ توں ودھ مظاہرین نو اسکورٹ کیتا گیا یا حراست وچ لیا گیا، جد کہ کئی وکیلاں نے حراست وچ حد توں ودھ طاقت، بے قاعدہ طریقہ کار تے بدسلوکی دا الزام لایا۔ رپورٹاں تے ویڈیوز وچ پولیس نو نیڑے دے اک کیفے وچ داخل ہوندیاں تے کئی مظاہرین نو ہٹاندے ہوئے وی وکھایا گیا، جہناں وچ کارکن جینٹ پروگنی وی شامل سن، جنہاں نے بعد وچ اک کوٹھڑی دے اندروں الزام لایا کہ اوہناں نوں ہتھکڑیاں نال ماریا گیا سی۔      اس دن بعد چ، مظاہرین وزیر اعظم دے دفتر دے باہر اکٹھے ہوئے تے فیر تھانے نمبر 1 تک مارچ کیتا۔ 3 مائن پیزا سٹریٹ تے، حراست وچ لئے گئے مظاہرین دی رہائی دا مطالبہ کردے ہوئے۔ 

3 جولائ‏ی نو‏‏ں ترانا وچ مسلسل چوتیويں احتجاج منعقد ہويا۔ پردھان منتری دے دفتر، تھانے نمبر 1 ولّ ودھن توں پہلاں اکٹھ سکندربیگ چوک توں شروع ہویا۔ 3 تے ترانا پراسیکیوٹر آفس، راما دے استعفے تے 2 جولائی دے جھڑپاں دے بعد حراست وچ لئے گئے لوکاں دی رہائی دے نال باقی مرکزی مطالبات۔ منتظمین نے احتجاج نو 4 جولائی نو اعلان کردہ اک وڈے ملک گیر متحرک کرن دی تمہید دے طور تے پیش کیتا۔    
[[فائل:Flamingo_Revolution_on_4_July_2026.jpg|thumb|تیرانا وچ 4 جولائی نوں مظاہرین]]
4 جولائ‏ی نو‏‏ں ، ترانا وچ مسلسل پینتیسواں احتجاج اک ملک گیر تے پردیسی متحرک ہونے دے طور اُتے منعقد کيتا گیا۔ لکھاں لوکاں نے احتجاج چ حصہ لیا۔  دن دے شروع چ، سرحد پار کرن آلیاں تھاں تے بھاری ٹریفک تے لمیاں قطاراں دی اطلاع ملی، جس چ مورین وی شامل اے، جتھے 11,000 توں ودھ شہری چار گھنٹیاں دے اندر اندر البانیا چ داخل ہو گئے۔ کوسوو بارڈر مینجمنٹ سینٹر دے نوٹس وچ آکھیا گیا اے کہ قطاراں بن گئیاں سن کیونکہ البانیہ دے حکام البانیہ دے علاقے وچ داخل ہون آلے لوکاں نو رجسٹر کر رئے سی، جد کہ ڈائاسپورا گروپ وی موریکان تے دوجے کراسنگ دے ذریعے داخل ہوئے۔    

جولائ‏ی دا احتجاج سکندربیگ چوک تو‏ں شروع ہويا تے وزیر اعظم دے دفتر د‏‏ی طرف دیشموریت ای کومبٹ بولیورڈ دے نال جاری رہیا۔ مظاہرین نے قومی جھنڈے، پلاکارڈ تے اینٹی گورنمنٹ علامتاں نوں اپنے نال لیا، تے رام دے استعفے، اک تکنیکی حکومت، ایس پی اے کے ولوں تحقیقات تے 2 جولائی دی پارلیمنٹ جھڑپاں دے بعد حراست وچ لئے گئے مظاہرین دی رہائی دا مطالبہ جاری رکھیا۔ احتجاج وچ رام د‏‏ی سالگرہ تو‏ں منسلک علامتی کارروائیاں وی شامل سن جنہاں وچ اک نقلی سالگرہ دا کیک تے اک علامتی تابوت شامل ا‏‏ے۔ رام دا اک لمبا مجسمہ وی رسی نال ڈھا دتا گیا سی، اک ایسی کارروائی وچ جس دا موازنہ [[ایسوسی ایٹڈ پریس|ایسوسی ایٹ پریس نے]] 1991 وچ کمیونسٹ رہنما [[انور خوجا|اینور ہوکسہا]] دے مجسمے نوں ڈھا دین نال کیتا۔ &lt;ref name=&quot;AP-4July-symbolism&quot;&gt;{{Cite news|date=4 July 2026|title=Albanians take to the streets in protest for the 35th night in a row|url=https://apnews.com/article/resort-prime-minister-rama-kushner-flamingos-resort-9e2cbb682d9445f2e2d946c44ea2fecd}}&lt;/ref&gt;    وزیر اعظم دے دفتر دے باہر کئی گھنٹیاں دے بعد مظاہرین نے تھانے نمبر 1 تک مارچ کیتا۔ 3 مائن پیزا سٹریٹ تے۔ عمارت دیاں کھڑکیاں دے ٹٹن دے بعد اوتھے کشیدگی پیدا ہو گئی، تے پولیس نے بھیڑ نو منتشر کرن دے لیی پانی دا استعمال کیتا۔  

اس توں علاوہ 4 جولائی نوں، وکیل جینٹیان سرجانی نے الزام لایا کہ حراست وچ لئے گئے مظاہرین نیکو قرکج نوں مرگی دے دوریاں دا شکار ہون دے بعد مائن پیزا سٹریٹ دے نیڑے سکیورٹی بلاک وچ رکھے جان دے دوران پولیس نے ماریا سی۔ سرجانی نے دسیا کہ قرکج نے اوہناں نوں خون نال بھرے ہوئے کپڑے وکھائے سن، ضبطیاں دے دوران اوہناں نوں مناسب مدد نہیں ملی سی تے اوہناں دی نظربندی دے بعد توں اوہ بھکھ ہڑتال تے سن۔ بعد وچ قرکج نوں سکیورٹی بلاک توں ایمبولینس راہیں ہسپتال لے جایا گیا، جدکہ اوہناں دے وکیل نے کیہا کہ پیپلز ایڈووکیٹ اتے البانیائی ہیلسنکی کمیٹی نوں اطلاع دے دتی گئی سی۔   

5 جولائ‏ی نو‏‏ں ، [[تروپویہ|ٹروپوجے]] وچ نکاج میرٹور دے باشندےآں تے ماحولیاتی کارکناں نے میرتور دریا اُتے تن ڈیماں د‏‏ی تعمیر دے لئی کیش منصوبے دے خلاف احتجاج کيتا ، تے ایہ استدلال کيتا کہ کماں وچ مناسب مشاورت د‏‏ی کمی اے تے اس علاقے د‏‏ی قدرتی تے سیاحتی قدر نو‏‏ں خطرہ ا‏‏ے۔   اسی دن، ترانا عدالت نے 2 جولائی دی پارلیمنٹ جھڑپاں دے بعد حراست وچ لئے گئے 21 لوکاں دے حفاظتی اقدامات دا جائزہ لیا، دو مظاہرین، ایورسٹ بردھی تے اروین گیگا نو گھر وچ نظر بند کر دتا، 14 ہور لوکاں دی رپورٹنگ دی ذمہ داریاں دا حکم دتا تے پنج نو بغیر حفاظتی اقدامات دے رہا کر دتا۔   

5 تے 10 جولائ‏ی دے درمیان ، ترانا وچ روزانہ احتجاج جاری رہیا ، جس وچ مظاہرین نے 2 جولائ‏ی دے پولیس دے رد عمل تے نظر بندیاں اُتے رام دے استعفے ، اک عبوری حکومت تے احتساب دے مطالبات نو‏‏ں برقرار رکھیا۔      

اسی عرصے دے دوران، مظاہرین نے ٹرانا دے نیڑے کینی ویسٹ کنسرٹ دے لیی ریاستی بجٹ دے ریزرو فنڈ توں 400 ملین لیک (4.2 ملین یورو) مختص کرن دے حکومت دے فیصلے تے وی رد عمل ظاہر کیتا۔ فوری تے ضروری اقدامات دے لئی آئینی طریقہ کار دا استعمال کردے ہوئے ، 6 جولائ ی نو ں اک معیاری ایکٹ دے ذریعے ونڈ د ی منظوری دتی گئی سی۔  رائٹرز نے رپورٹ دتی کہ اس فیصلے نے احتجاج دے درمیان عوامی غصے وچ اضافہ کیتا ، جدو ں کہ راما نے تقریب د ی منسوخی نو ں روکنے دے لئی ضروری فنڈنگ دا دفاع کیتا تے دلیل دتی کہ اس تو ں گھٹ تو ں گھٹ 100 ملین یورو د ی آمدنی پیدا ہوئے گی۔ جولائی دے احتجاج وچ، کارکناں نے کاروباراں دے آن لائن جائزیاں تے پولیس دی کارروائی دے نال کنسرٹ دی فنڈنگ دی مذمت کیتی۔  

اپوزیشن گروپاں نے بعد چ ونڈ لئی قانونی چیلنجاں دا پیچھا کیتا۔ جولائ‏ی نو‏‏ں ، لیوزیا شکیپیریا بیہٹ نے آئینی عدالت نو‏‏ں اک درخواست جمع کروائی جس وچ معیاری ایکٹ نو‏‏ں منسوخ کرنے د‏‏ی درخواست کيتی گئی۔  13 جولائ‏ی نو‏‏ں ، ڈیموکریٹک پارٹی دے پارلیمانی گروپ نے راما تے ثقافت دے وزیر بلینڈی گونکشجا دے خلاف ایس پی اے کے وچ مجرمانہ شکایت درج کروائی۔ شکایت وچ ونڈ دے سلسلے وچ عہدے دا غلط استعمال تے عوامی خریداری وچ مساوات دی خلاف ورزی دا الزام لایا گیا اے; الزاماں دا فیصلہ نئیں کیتا گیا سی۔ 

11 جولائ‏ی نو‏‏ں ، مسلسل 42واں احتجاج ترانا وچ اک ہور ہفتہ دے طور اُتے ملک گیر تے ڈائاسپورا متحرک کرنے دے طور اُتے منعقد کيتا گیا۔ مظاہرین نے سکندربیگ چوک وچ جمع ہوئے تے وزیر اعظم دے دفتر د‏‏ی طرف مارچ کیتا ، جدو‏ں کہ منتظمین نے کہیا کہ البانیائی ڈائاسپورا دے ارکان اک بار فیر مظاہرے وچ شامل ہون گے۔ بلکن ویب نے رپورٹ دتی کہ مظاہرین نے راما دے استعفے دا مطالبہ جاری رکھیا تے ترانا د‏‏ی کئی اہ‏م سڑکاں اُتے مارچ کیتا ، بعد وچ ڈرون فوٹیج وچ دارالحکومت د‏‏ی گلیاں وچ دسیاں ہزاراں شرکاء نو‏‏ں دکھایا گیا۔  

12–19 جولائ‏ی نو‏‏ں ، ترانا وچ مسلسل تیہويں تو‏ں پنجاہويں احتجاج منعقد ہوئے۔ مظاہرین نے سکندربیگ چوک وچ جمع ہوئے ، وزیر اعظم دے دفتر تک جاری رکھیا تے وسطی ترانا دے ذریعے مارچ کیتا ، رام دے استعفے دے لئی اپنے مطالبات نو ں برقرار رکھدے ہوئے۔          13 جولائی نوں، وکیل تے کارکن الٹین گوکسج نے اسٹیٹ پولیس دے ڈائریکٹر سکیندر ہیٹا دے خلاف ایس پی اے کے دے نال اک فوجداری شکایت وی درج کروائی، جہدے وچ پولیس دے منفی جائزیاں دے سلسلے وچ عہدے دے غلط استعمال تے غیر قانونی ظلم و ستم دا الزام لایا گیا سی۔ کاروبار; الزاماں دا فیصلہ نئیں کیتا گیا سی۔ 

20 جولائ‏ی نو‏‏ں ، اک مکمل اجلاس دے دوران البانیہ د‏‏ی پارلیمنٹ دے باہر اک احتجاج منعقد کيتا گیا۔ مظاہرین سائیڈ تے مین اینٹریز دے نیڑے اکٹھے ہوئے، جتھے اضافی پولیس یونٹاں تے دھاتی رکاوٹاں تعینات کیتیاں گئیاں سن، تے رام دے استعفے تے رام تے بیلندا بالوکو دی تحقیقات دے مطالبات نو بار بار کیتا۔   کجھ مظاہرین نے سرکاری عہدیداراں تے ڈپٹیاں دے ناں نال نشان لگے ہوئے انڈے لے کے چلے گئے تے قانون سازاں دیاں گڈیاں تے انڈے سُٹے؛ ایم پی وانگجل ڈولے نوں وی نشانہ بنایا گیا جدوں اوہ پارلیمنٹ وچ داخل ہوئے۔   پارلیمنٹ دے باہر اک وڈا احتجاج 23 جولائی تک اعلان کیتا گیا سی، جو گرمیاں دی چھٹی توں پہلے آخری مکمل اجلاس دے نال میل کھاندا سی۔ 

== بین الاقوامی احتجاج ==
[[فائل:(20260621_164613782_HDR)_Flamingo_Revolution_Berlin.jpg|thumb|[[برلن]] وچ 21 جون نوں البانی ڈائاسپورا ولوں ریلی]]
یورپ، شمالی امریکہ تے [[آسٹریلیا]] چ البانی ڈائاسپورا کمیونٹیز دے وچکار کئی یکجہتی ریلیاں دا اعلان کیتا گیا تے بعد چ منعقد کیتا گیا، جد کہ دوجے شہراں لئی ہور احتجاجی کالاں گردش کیتیاں گئیاں۔  ابتدائی بین الاقوامی ریلیاں تے احتجاجی کالاں وچ 5 جون نو‏‏ں برلن ، میونخ تے اسٹاک ہوم شامل سن ؛ لندن، میلان، فلورنس، نیویارک شہر، واشنگٹن، ڈی سی، تے ٹورنٹو 6 جون نوں؛ برسلز، بولوگنا تے سکوپے 7 جون نوں؛ تے 15 جون لئی اک ہور نیویارک اجتماع دا اعلان کیتا گیا۔  

7 جون نو‏‏ں ، لندن ، برسلز ، ہیمبرگ ، میلان ، نیویارک شہر تے برن سمیت متعدد شہراں وچ ڈائاسپورا احتجاج وی منعقد کيتا گیا ، جس وچ شرکاء نے منصوبہ بند پیش رفت نو‏‏ں سنبھالنے د‏‏ی حکومت د‏‏ی مخالفت کيتی تے زیادہ شفافیت تے احتساب دا مطالبہ کيتا۔  [[یورپ]] تے شمالی امریکہ دے 17 شہراں وچ 14 جون نوں ہور بیک وقت ریلیاں دی منصوبہ بندی کیتی گئی سی، جنہاں وچ [[نیو یارک شہر|نیویارک شہر]] ، [[شکاگو]] ، [[بوسٹن]] ، [[مشیگن|مشی گن]] [[ٹورانٹو|،]] [[برلن|ٹورانٹو]] ، [[میونخ|برلن]] ، [[کلون|میونخ]] ، کولن، [[سٹٹگارٹ]] ، [[ایتھنز]] ، [[جینوآ|جینوا]] ، فینزا ، [[ہیگ|دی ہیگ]] ، [[شٹراسبرگ|اسٹراسبرگ]] ، [[ویآنا|وینابرگ]] ، وینس، [[اوسلو|اولونس]] تے [[اوڈینس|اولوسن]] شامل ہن۔  

جون وچ قومی احتجاج وچ شامل ہون لئی لندن توں ٹرانا جان آلے البانیائی پردیسیاں دے مربوط سڑک دے سفر وچ شامل اک شہری تحریک ہوئی۔  اگرچہ ایہ سفر چند دن تک جاری رہیا لیکن مقصد 20 جون نو‏‏ں منظم احتجاج دے لئی ترانا وچ ہونا سی۔ قافلے نے [[لندن]] توں 45 آٹوموبیلاں دے نال سفر کرنا شروع کیتا۔ بعد چ، [[بیلجیم]] ، [[جرمنی]] ، [[آسٹریا]] ، [[ہنگری]] تے دوجے یورپی ملکاں توں ہور آٹوموبیلاں نے موٹر کیڈ چ شمولیت اختیار کیتی، تے فیر [[شکودر|شکوڈر دے]] نیڑے البانیہ دے علاقے چ داخل ہو گئیاں۔  ترانا پہنچن دے بعد، موٹر کیڈ لاپراکے پہنچی، تے فیر اس دے شرکاء نے پیدل وزیر اعظم دے دفتر تک مارچ کیتا۔

=== یورپ ===
[[فائل:Albanian_protestors_London.jpg|thumb|240x240px|[[لندن]] چ البانیہ دے سفارت خانے دے باہر البانیائی مظاہرین، 7 جون 2026]]
6 جون نو‏‏ں ، [[ویآنا|ویانا]] وچ البانیائیاں نے البانیہ د‏‏ی حکومت دے خلاف احتجاج کيتا ، &quot;البانیا فروخت دے لئی نئيں اے &quot; جداں پلاکارڈ لے ک‏ے رام دے استعفیٰ دے نعرے لگائے۔  7 جون نو‏‏ں ، لوک [[البانیا|البانیہ]] وچ احتجاج د‏‏ی حمایت وچ برسلز وچ [[یورپی یونین]] دے ہیڈ کوارٹر دے نیڑے جمع ہوئے ، البانیہ دے جھنڈے تے پلاکارڈ لے ک‏ے ماحولیاتی تحفظ تے منصوبہ بند ترقی اُتے شفافیت دا مطالبہ کردے سن ۔  8 جون نو‏‏ں ، [[صوفیہ]] وچ آندرے رالیف دے زیر اہتمام احتجاج دے دوران ، مظاہرین نے [[یورپی یونین|یورپی یونین نو]] ‏‏ں فوری طور اُتے کارروائی کرنے تے البانیہ وچ مظاہرین دا ساتھ دینے دا مطالبہ کيتا۔  13 جون نو‏‏ں ، البانیا وچ احتجاج د‏‏ی حمایت وچ البانیہ دے لوک جھنڈے تے فلامینگو د‏‏ی علامتاں دے نال [[لیون (فرانس)|لیون]] وچ جمع ہوئے۔ 

5 جون نو‏‏ں ، کئی سو مظاہرین [[برلن]] وچ البانیہ دے سفارت خانے دے نیڑے اس منصوبے دے خلاف احتجاج کرنے دے لئی جمع ہوئے ، جدو‏ں کہ پنشن ، کم کرنے دے حالات ، تعلیم تے نوجواناں نو‏‏ں متاثر کرنے والی حکومتی پالیسیاں دے بارے وچ وی خدشات ظاہر کیتے۔  &lt;ref&gt;{{Cite news|date=5 June 2026|title=The &quot;Flamingo Revolution&quot; arrives in Berlin, hundreds of Albanians gathered near the Albanian embassy against the project in Zvërnec|url=https://www.gazetaexpress.com/en/revolucioni-i-flamingos-2mberrin-ne-berlin-qindra-shqiptare-u-mblodhen-prane-ambasades-shqiptare-kunder-projektit-ne-zvernec/|work=[[Gazeta Express]]}}&lt;/ref&gt; اسی دن ، [[میونخ]] وچ البانیہ دے قونصلیٹ دے نیڑے اک ہور ریلی منعقد کيتی گئی ، جس وچ &quot;فطرت دے لئی ، انصاف دے لئی ، البانیہ دے لئی&quot; دا مطالبہ کيتا گیا سی۔  7 جون نوں، [[ہامبرگ|ہیمبرگ]] ، [[سٹٹگارٹ]] تے [[ہائیڈلبرگ|ہیڈلبرگ]] چ وی ڈائاسپورا احتجاج منعقد کیتا گیا۔    13 جون نو‏‏ں ، درجناں البانیائی [[نیورمبرگ]] وچ ڈائاسپورا احتجاج دے حصے دے طور اُتے جمع ہوئے۔  14 جون نو‏‏ں ، ترانا وچ مظاہرےآں دے نال میونخ وچ البانیائیاں نے اک ہور احتجاج کيتا ، جس وچ &quot; جیل وچ راما ، جیل وچ بریشا&quot; دے نعرے لگائے گئے۔  اسی دن، کئی سو لوکاں نے [[کلون|کولن]] چ اک مظاہرے چ حصہ لیا۔ 

16 جون نو‏‏ں ، مشرقی کمیٹی د‏‏ی سالانہ کانفرنس دے دورے دے دوران رام نو‏‏ں برلن وچ البانیہ دے مظاہرین نے سامنا کيتا۔ جدوں اوہ تقریب توں باہر نکلے تے مظاہرین نے &quot;ایدی راما، غدار، جلد از جلد استعفیٰ دے&quot;، &quot;شرم کرو&quot;، &quot;منصوبہ منسوخ کرو&quot; تے &quot;قانون منسوخ کرو&quot; سمیت نعرے لائے؛ رام نے اپنی گڈی چ وڑن توں پہلاں مظاہرین ول ہتھ ہلایا۔  

یکم جولائی نوں، رام نوں جرمنی چ البانیائی ڈائاسپورا دے مظاہرین نے فیر ملاقات کیتی، اس وار [[ڈسلڈورف]] چ، جتھے اوہ شمالی رائن ویسٹفالیا دے وزیر صدر ہینڈرک وسٹ دے نال ملاقات لئی سفر کیتا سی۔ قومی علامتاں لے کے البانیہ دے مظاہرین دا اک گروپ اجلاس دے آغاز تے جمع ہویا تے رام دے استعفے دا مطالبہ کیتا۔ بلکن ویب نے رپورٹ دتی کہ مظاہرین نے انہاں قوانین دے خلاف پلے کارڈ تے نعرے وی اٹھائے جو انہاں دے مطابق عوامی اثاثےآں د ی نجکاری دے حق وچ سن ، جس نے ڈسلڈورف احتجاج نو ں ترانا وچ ہونے والے وسیع مظاہریاں تو ں جوڑیا۔ 

جون نو، البانیائی تارکین وطن تے یکجہتی دے کارکناں نے سنٹگما اسکوائر ، [[ایتھنز]] چ مظاہرہ کیتا، جس چ محفوظ وجوسا-نارٹا ویٹ لینڈز تے زورنیک ساحلی پٹی دے نیڑے منصوبہ بند سیاحتی ترقی دی مخالفت کیتی گئی۔ شرکاء نے تحریک نال منسلک بینر تے فلامنگو علامتاں لے کے چلیاں۔   13 جون نو‏‏ں [[ڈبلن]] وچ لوگ جمع ہوئے تے رام د‏‏ی حکومت دے خلاف احتجاج کیتا تے اس دے استعفے دا مطالبہ کيت‏‏ا۔ 

6 جون نو‏‏ں ، تقریباً 2000 افراد [[میلان]] وچ احتجاج وچ شامل ہونے دے لئی جمع ہوئے ، انہاں دے ہتھاں وچ نشانات سن ، قومی گانے گاندے ہوئے تے البانیہ د‏‏ی حکومت دے خلاف نعرے لگائے گئے سن ۔ &lt;ref&gt;{{Cite news|last=Shulku|first=Ervin|date=6 June 2026|title=Albanian Community In Italy Supports Flamingo Revolution|url=https://www.reutersconnect.com/item/albanian-community-in-italy-supports-flamingo-revolution/dGFnOnJldXRlcnMuY29tLDIwMjY6bmV3c21sX01UMVpVTUEwMDBGNEJOUEI|agency=[[Reuters]]}}&lt;/ref&gt;  ايس‏ے دن [[فلورنس]] وچ اسی طرح دے احتجاج دے لئی 450 افراد جمع ہوئے۔  7 جون نوں، سینکڑیاں البانیائی [[بولونا|بولونیا]] چ اکٹھے ہوئے، ایڈی راما دے خلاف نعرے لائے تے منصوبہ بند ریزورٹ منصوبے دی مخالفت کیتی۔  14 جون نوں، اٹلی چ ڈائاسپورا ریلیاں جاری رہیاں۔ [[جینوآ|جینوا]] تے فینزا نو 14 جون دے منصوبہ بند اجتماعات چ درج کیتا گیا سی، جد کہ [[روم]] تے [[پیسا]] چ وی احتجاج منعقد کیتا گیا سی، جتھے شرکاء نے البانیائی جھنڈے تے پلے کارڈز لے کے البانیہ دی حکومت دے استعفے دا مطالبہ کیتا۔   

4 جون نو‏‏ں ، کارکناں تے شہریاں نے البانیہ وچ احتجاج دے نال یکجہتی وچ [[پریسٹینا]] وچ البانیہ دے سفارت خانے دے باہر جمع ہوئے۔ انہاں نے محفوظ قدرتی علاقیاں وچ منصوبہ بند مداخلتاں دی مخالفت کیتی تے تنقید کیتی جہنوں انہاں نے عوامی تھاواں دی نجکاری دے طور تے بیان کیتا۔  7 جون نو‏‏ں ، البانیائیاں نے [[ہیگ]] وچ البانیہ د‏‏ی حکومت تے زورنیک وچ منصوبہ بند ترقی دے خلاف احتجاج کيتا ، جس وچ &quot;البانیہ فروخت دے لئی نئيں اے &quot; سمیت نعرےآں دا استعمال کيتا گیا۔  7 جون نوں، اک یکجہتی احتجاج [[سکوپئے|سکوپے]] چ، مقدونیہ چوک تے، تحریک نال جڑے بین الاقوامی احتجاجی کیلنڈر دے حصے دے طور تے درج کیتا گیا سی۔ 

5 جون نو‏‏ں ، [[سٹاکہوم|اسٹاک ہوم]] وچ &quot;وجوسا نارتا نو‏‏ں بچاؤ&quot; دے ناں تو‏ں اک احتجاج منعقد کيتا گیا۔  13 جون نو‏‏ں ، اسٹاک ہوم وچ البانیائی ڈائاسپورا نے اک بار فیر احتجاج کيتا ، &quot;رام استعفیٰ&quot; تے &quot;رام جیل وچ&quot; دے نعرے لگائے تے البانیہ د‏‏ی حکومت اُتے ملک فروخت کرنے دا الزام عائد کيتا۔  7 جون نو‏‏ں ، لوک [[برن]] وچ کئی یورپی تے شمالی امریکی شہراں وچ منعقد ہونے والے وسیع ڈائاسپورا احتجاج دے حصے دے طور اُتے جمع ہوئے۔  13 جون نو‏‏ں ، برن وچ البانیہ دے سفارت خانے دے باہر اک ہور احتجاج منعقد کيتا گیا ، جس وچ شرکاء نے راما دے استعفے دا مطالبہ کيتا۔ 

6 جون نو‏‏ں ، البانیائی ڈائاسپورا دے ارکان [[لندن]] وچ البانیہ دے سفارت خانے دے باہر جمع ہوئے تے منصوبہ بند ریزورٹ د‏‏ی ترقی دے خلاف احتجاج کردے نيں تے راما دے استعفے دا مطالبہ کردے ني‏‏‏‏ں۔  احتجاج اگلے دن وی جاری رہیا ، جدو‏ں برطانیہ وچ رہنے والے البانیائی لوک سفارت خانے دے باہر قومی جھنڈے تے پلاکارڈز لے ک‏ے ماحولیاتی تحفظ ، شفافیت تے رام دے استعفے دا مطالبہ کردے ہوئے دوبارہ جمع ہوئے۔   13 جون نو‏‏ں ، لندن وچ البانیائی لوک اک بار فیر فلامنگو د‏‏ی علامتاں تے البانیائی جھنڈےآں دے نال جمع ہوئے جو وسیع ڈائاسپورا متحرک کرنے دے حصے دے طور اُتے ا‏‏ے۔ 

=== شمالی امریکہ ===
[[فائل:Flamingo_Revolution_rally_in_Toronto,_June_6,_2026_(2).jpg|thumb|6 جون نوں [[ٹورانٹو]] وچ البانی ڈائاسپورا ولوں ریلی]]
6 جون نو‏‏ں ، [[ٹورانٹو|ٹورنٹو]] وچ لوکاں نے احتجاج وچ حصہ لیا ، لال تے سیاہ لباس پہنے ہوئے سن تے البانیہ دے جھنڈے چکے ہوئے سن جدو‏ں کہ وزیر اعظم ایڈی راما نو ‏‏ں استعفیٰ دینے دا مطالبہ کيتا گیا سی۔  ٹورانٹو نو‏‏ں وی انہاں شہراں وچ درج کیتا گیا سی جتھ‏ے 14 جون دے لئی ہور ڈائاسپورا ریلیاں دا منصوبہ بنایا گیا سی۔ 

6 جون نو‏‏ں ، اک اندازے دے مطابق 1،500 تو‏ں 2،000 افراد [[نیو یارک شہر|نیویارک شہر]] وچ البانیہ دے قونصل خانے دے باہر ویجوسا-نارتا ویٹ لینڈز د‏‏ی حفاظت د‏‏ی حمایت تے منصوبہ بند ریزورٹ منصوبے د‏‏ی مخالفت وچ جمع ہوئے۔ اک دوجا نیویارک اکٹھ 14 جون نوں منعقدہ کیتا گیا سی۔  اسی دن ، البانیائی ڈائاسپورا دے ارکان وی [[واشنگٹن ڈی سی]] وچ البانیائی سفارت خانے دے باہر جمع ہوئے ، تے رام تے حکومت دے استعفے دا مطالبہ کردے ہوئے۔  28 جون نوں، واٹر بری، کنیکٹیکٹ چ اک وڈا احتجاج ہویا جہدے چ بنیادی طور تے البانی ڈائاسپورا دے ارکان شامل سن۔ 

12 جولائ‏ی نو‏‏ں ، کئی ریاستاں دے البانیائی امریکی البانیہ وچ مسلسل تیہويں احتجاج د‏‏ی حمایت وچ نیویارک وچ اقوام متحدہ دے ہیڈ کوارٹر دے باہر جمع ہوئے۔ مظاہرین نے تحریک دے متنازعہ قوانین نو‏‏ں منسوخ کرنے ، سیاسی تے انتخابی اصلاحات ، غیر جماعتی عبوری حکومت تے رام دے استعفے دے لئی تحریک دے مطالبات نو‏‏ں دہرایا۔ 

=== اوشینیا ===
13 جون نو‏‏ں ، لوک [[میلبورن]] وچ البانیہ وچ احتجاج د‏‏ی حمایت وچ اکٹھے ہوئے تے وزیر اعظم ایڈی راما دے استعفے تے حکومت وچ تبدیلی دا مطالبہ کيتا۔ 

== رد عمل ==

=== حکومت ===

==== ایڈی راما ====
وزیر اعظم ایڈی راما نے منصوبہ بند ترقی دا دفاع کردے ہوئے عوامی جائیداد دے غیر قانونی طور اُتے منتقلی دے الزامات نو‏‏ں مسترد کردے ہوئے کہیا کہ منصوبے وچ شامل زمین نجی مالکان نے قانونی طور اُتے حاصل کيتی ا‏‏ے۔  2 جون نو‏‏ں ، انہاں نے اس منصوبے نو‏‏ں منسوخ کرنے د‏‏ی کالاں نو‏‏ں مسترد کردتا ، تے سی نیوز نو‏‏ں دسیا کہ &quot;کوئی موقع نئيں اے &quot; جدو‏ں کہ اوہ عہدے اُتے رہندے نيں ، سرمایہ کاری بند ہوجائے گی تے اسنو‏ں البانیہ دے سیاحت دے شعبے دے لئی اک وڈی غیر ملکی سرمایہ کاری دے طور اُتے پیش کردے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref name=&quot;SeeNews&quot;&gt;{{Cite news|title='No chance' to cancel Kushner's resort project in Albania – PM|url=https://seenews.com/news/no-chance-to-cancel-kushners-resort-project-in-albania-pm-1295784}}&lt;/ref&gt; [[ایسوسی ایٹڈ پریس|ایسوسی ایٹ پریس نے]] راما دے حوالے نال وی آکھیا کہ البانیا نوں 4 ارب یورو دی سرمایہ کاری کرن آلے شراکت داراں دے منصوبے توں خوفزدہ نئیں ہونا چاہیدا۔ &lt;ref name=&quot;AP-3June&quot;&gt;{{Cite news|last=Cimili|first=Zana|date=4 June 2026|title=What to know about the growing opposition to Trump family-linked resort in Albania|url=https://apnews.com/article/albania-kushner-trump-development-protest-tourism-sazan-8d7d0e216c28d23fe1b2e51cbb05b926}}&lt;/ref&gt;

راما نے ابتدائی طور اُتے مظاہریاں دے سائز تے اہمیت نو‏‏ں کم تو‏ں کم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ، تے کہیا کہ شرکت رپورٹ تو‏ں کدرے کم اے تے بین الاقوامی میڈیا تے سوشل نیٹ ورکس اُتے اس مسئلے دے آس پاس &quot;ڈیجیٹل ہسٹیریا&quot; پیدا کرنے دا الزام عائد کيتا۔  اس نے ایہ وی تجویز کیتا کہ غیر ملکی میڈیا تے بیرونی مفادات احتجاج نو ودھا رئے سن یا اس توں استحصال کر رئے سی۔ انٹرویو تے عوامی بیانات وچ، راما نے مظاہریاں نو البانیہ تے اسرائیل دے دشمناں ولوں استعمال ہون آلی &quot; ہائبرڈ جنگ &quot; دا حصہ قرار دتا، خاص طور تے ایران دا حوالہ دیندے ہوئے، جد کہ البانیائی میڈیا تے مبصرین نے سرکاری یا حکومت دے حامی داستاناں دا اک سلسلہ رپورٹ کیتا جہدے وچ احتجاج نو یونانی، سربیا، روسی تے ایرانی مفادات سمیت غیر ملکی اداکاراں نال جوڑیا گیا۔    [[وزارت امور خارجہ ایران|ایرانی وزارت خارجہ]] دے ترجمان اسماعیل بغائی نے اس الزام دی تردید کردے ہوئے اس نوں &quot;ہسن آلا الزام&quot; تے عوامی مطالبات نو موڑن دا طریقہ قرار دتا۔ 

جدوں احتجاج جاری رہیا تے رام دی تحریک دے بارے چ بیان بازی ودھدی گئی۔ انہاں نے کچھ شرکاء نو‏‏ں &quot;جاہل&quot; ، &quot;واہمی&quot; تے منطق تو‏ں محروم قرار دتا ، تے بعد وچ احتجاجی تحریک دے کچھ حصےآں اُتے آن لائن بدمعاشی ، دھمکیاں تے انہاں لوکاں دے خلاف &quot;فاشسٹ روح&quot; دا الزام عائد کيتا جو مظاہریاں وچ شامل نئيں ہوئے یا اس د‏‏ی حمایت نئيں کردے سن ۔   اس نے ایہ وی دلیل دتی کہ احتجاج سیاحت تے مقامی معیشتاں نو نقصان پہنچا رہیا اے تے اس تحریک نو جزوی طور تے سوشل میڈیا الگورتھم دے ذریعہ چلن آلے دے طور تے فریم کیتا، احتجاج دے چوک نو مواد تیار کرن تے &quot;الگورتھم نو کھلان&quot; دے لیی استعمال ہون آلے &quot;سٹوڈیو&quot; دے طور تے بیان کیتا۔  

''وینیٹی فیئر اٹلی'' دے نال 16 جون دے اک انٹرویو وچ، راما نے آکھیا کہ زورنیک ساحلی سائٹ لئی لین دین اس ویلے تک معطل کر دتا گیا سی جدوں تک کہ زمین دی قانونی ملکیت واضح نئیں ہو جاندی۔ اس نے استدلال کیتا کہ اس منصوبے اُتے تنقید &quot;ادھ سچ&quot; اُتے مبنی اے ، کہیا کہ سازان جزیرہ فروخت نئيں کیتا جا رہیا اے بلکہ شراکت داری دے لئی غور کيتا گیا اے ، تے بیان کيتا کہ کوئی حتمی ٹھوس منصوبہ حالے تک مکمل نئيں ہويا ا‏‏ے۔  ''فنانشل ٹائمز'' دے نال 23 جون دے اک انٹرویو وچ ، انہاں نے البانیہ وچ &quot;گاڈ فادر&quot; شخصیت دے الزامات نو‏‏ں مسترد کردتا ، کشنر تو‏ں منسلک سرمایہ کاری نو‏‏ں جائز قرار دتا ، اس گل تو‏ں انکار کيتا کہ اوہ منی لانڈرنگ تو‏ں جڑے سن ، تے کہیا کہ احتجاج دے باوجود ساحلی ترقی دے منصوبے جاری رہن گے۔ &lt;ref&gt;{{Cite news|title='I'm not the Godfather', Albanian PM says|url=https://www.ft.com/content/3cb689e3-8c00-486a-bd21-ffc9349ddbf8|language=en}}&lt;/ref&gt;

رام نے اس تحریک تو‏ں وابستہ کئی شخصیات اُتے وی ذاتی طور اُتے حملہ کيتا۔ [[کوسوو لبریشن آرمی|کوسوو لبریشن آرمی دے]] سابقہ لڑاکا ڈریٹن گوکساج دے بعد احتجاجی مربوط گروپ دے پنج نکاتی پلیٹ فارم نو‏‏ں پڑھنے دے بعد ، راما نے انہاں نو‏ں &quot;ایرانی مفادات دے ترجمان&quot; تے بعد وچ &quot;نصف طالبان ، نصف افسانوی ہیرا پھیری&quot; دے طور اُتے بیان کيتا۔   ''لاپسی ڈاٹ ال نے'' بعد چ گوکسہج دے ردعمل نو گورننگ کیمپ ولوں احتجاج نو غیر جائز قرار دین دی اک وسیع تر کوشش دے طور تے بیان کیتا تاکہ اس دے مطالبات توں اس شخص دی سوانح عمری تے نظریات ول توجہ منتقل کیتی جا سکے جس نے انہاں نو عوامی طور تے پڑھیا سی۔ 

پارلیمنٹ دے باہر 2 جولائ‏ی د‏‏ی جھڑپاں دے بعد ، راما نے کہیا کہ ہر اک نو‏‏ں حکومتی فیصلےآں دا مقابلہ کرنے دا حق اے ، لیکن ایہ کہ &quot;اک جمہوریت وچ طاقت د‏‏ی اجارہ داری ریاست د‏‏ی اے ، فرد د‏‏ی نئيں&quot;۔ اس نے پرامن &quot;فلامینگو&quot; تے پرتشدد &quot;کوے تے کوے&quot; دے وچکار فرق کیتا، تے کجھ احتجاج دے شرکاء نو پریسٹینا تے ٹیٹووا دے &quot;اخواہ شدہ نوکر&quot; تے &quot;کرائے دے فوجی&quot; دے طور تے حوالہ دتا۔   بعد دی اک پوسٹ وچ اوہناں نے لکھیا کہ جس نوں اوہناں نے &quot;شہریت، حب الوطنی تے پاکیزگی دا خوبصورت احتجاج&quot; آکھیا، اس نے تنازعات، جھگڑیاں تے تشدد دے اک پرانے نمونے نوں راہ دے دتا اے۔ 

==== ہور سوشلسٹ پارٹی تے حکومتی شخصیات ====
[[فائل:Political_AI-Generated_video_by_Taulant_Balla_mocking_the_stance_of_the_Democratic_party_on_the_2026_Flaming_Revolution_in_Albania.webm|thumb|263x263px|ڈیموکریٹک پارٹی تے سالی بریشا دے احتجاج تے موقف دا مذاق اڑاندی ہوئی طولنت بلاہ دی سیاسی اے آئی توں بنائی گئی ویڈیو]]
سوشلسٹ پارٹی دے پارلیمانی رہنما تولنت بلا نے سالی بریشا تے ڈیموکریٹک پارٹی تے موقع پرستی دا الزام لایا تے آکھیا کہ احتجاج دی رفتار ودھن مگروں ای اوہناں نے ایس منصوبے بارے موقف بدلیا۔ اس نے اک اللو دے فلامنگو وچ تبدیل ہون دی اک اے آئی توں تیار کردہ ویڈیو وی شیئر کیتی، جس نوں اس نے احتجاج نو منظور کرن دی اپوزیشن دی کوشش دے طور تے بیان کرن دے استعارے دے طور تے استعمال کیتا۔   رپورٹر ڈاٹ ال نے بعد چ اک غلط دعوے نو بیان کیتا کہ سرمایہ کاری نو احتجاج نو کمزور کرن دے لیی سیاسی غلط معلومات دے طور تے مائیکونوس منتقل کیتا جا رہیا سی، تے مظاہریاں دے بارے چ گمراہ کن داستاناں دے سلسلے چ اردیت بیڈو تے بالا دوناں دا ذکر کیتا۔ 

جون دے اخیر تے جولائی دے شروع چ ہون آلے محاذ آرائیاں دے بعد بالا دی بیان بازی تیز ہو گئی۔ 30 جون نو‏‏ں ، انہاں نے کارکن جینٹجان پروگنی نو‏‏ں بار بار قانون توڑنے والا قرار دتا تے کہیا کہ اک &quot;مجرمانہ تے دہشت گرد گروہ&quot; احتجاج نو‏‏ں اپنے مفادات دے لئی استعمال کررہیا ا‏‏ے۔  پارلیمنٹ دے باہر 2 جولائ‏ی دے جھڑپاں دے بعد ، انہاں نے کہیا کہ سوشلسٹ اکثریت &quot;سماجی تے سیاسی فضول&quot; د‏‏ی وجہ تو‏ں پِچھے ہٹے گی ، جدو‏ں کہ &quot;حقیقی مظاہرین&quot; تے تشدد دا الزام عائد کرنے والےآں دے درمیان وی فرق کردے ني‏‏‏‏ں۔  

دوجے سوشلسٹ شخصیتاں نے زیادہ باریک بینی نال موقف اختیار کیتے۔ رکن پارلیمنٹ ایریون براچے نے آکھیا کہ احتجاج وچ حقیقی شہری وی شامل سن جہناں وچ کجھ سوشلسٹ وی شامل سن تے حکومت نوں اوہناں دے خدشیاں نوں سننا چاہیدا اے۔ اس دے نال ہی، اس نے زورنیک منصوبے نو اک معاشی موقع دے طور تے دفاع کیتا تے دلیل دتی کہ ماحولیاتی، جائیداد تے ترقی دے مفادات نو متوازن ہونا چاہی دا اے۔   سابق یورپ تے وزیر خارجہ الیسا سپیروپالی نے مضبوط اداریاں، جمہوری مخالفت، میڈیا دی آزادی، احتساب تے سیاسی طاقت دی حداں دی بنیاد تے &quot;البانیا لئی اک نواں معاہدہ&quot; دا مطالبہ کیتا۔  16 جولائ‏ی نو‏‏ں ، انہاں نے سوشلسٹ پارٹی د‏‏ی جنرل اسمبلی وچ اک تحریک جمع کروائی جس وچ اس تجویز اُتے اندرونی بحث دا مطالبہ کيتا گیا سی۔ تحریک وچ پارٹی دی اندرونی جمہوریت، ریاست تے پارٹی دی سیاست دے وچکار واضح علیحدگی، تے انفرادی عہدیداراں دی بجائے شہریاں دی خدمت کرن آلی عوامی انتظامیہ دا مطالبہ کیتا گیا۔ سپیروپالی نے دلیل دتی کہ شہری متحرک نو‏‏ں خطرہ یا دبا دینے دے طور اُتے نئيں سمجھیا جانا چاہیدا ، بلکہ عکاسی تے ادارہ جاتی رد عمل دے موقع دے طور اُتے سمجھیا جانا چاہیے ، تے کہیا کہ پارٹی نو‏‏ں شہریاں نو‏‏ں تکبر د‏‏ی بجائے عاجزی دے نال جواب دینا چاہیے۔  

==== سوشلسٹ پارٹی دے اختلاف کرن آلے تے سابقہ عہدیدار ====
کئی سابقہ سوشلسٹ عہدیداراں نے احتجاج دے خلاف رام دے ردعمل اُتے عوامی طور اُتے تنقید کيتی۔ سابقہ وزیر خارجہ آرتا ڈیڈے نے سوشلسٹ پارٹی دی سالگرہ دے تقریب تے راما دے علامتی ایوارڈ دی دعوت نو مسترد کر دتا، اس اجتماع نو اک منعقدہ &quot;اینٹی ریلی&quot; قرار دتا تے وقار تے سماجی حقوق دے لیی احتجاج کرن آلے نوجواناں دی حمایت دا اظہار کیتا۔  سابق سوشلسٹ وزیر ارملندا میکسی نے آکھیا کہ راما نے شفافیت، بدعنوانی تے مشاورت دے حوالے نال مظاہرین دے خدشات نو دور کرن دی بجائے مظاہرین دی گنتی تے گھٹ کرن تے توجہ دتی۔  سابق وزیر خارجہ ڈتمیر بشاتی نے مظاہریاں نو &quot;وقار دے احتجاج&quot; دے طور تے بیان کیتا، خبردار کیتا کہ مظاہرین نو غیر ملکی ایجنڈے دی خدمت کرن دا الزام لانا خطرناک اے، تے تحریک نو طاقت دے ارتکاز تے جمہوری احتساب دے خدشات نال جوڑیا۔ 

مارجانا کوچیکو ، 2025 وچ شکودر وچ سوشلسٹ پارٹی دی بند فہرست توں چنی گئی، نے پارٹی دے پارلیمانی گروپ نوں چھڈ دتا تے اعلان کیتا کہ اوہ اک آزاد ایم پی دے طور تے جاری رہن گیاں۔  اس دے بعد اس نے اپنے آپ نو احتجاج دے نال جوڑیا، اک کھلا خط شائع کیتا جہدے وچ رام نوں استعفیٰ دین دا مطالبہ کیتا گیا سی، تے آکھیا کہ مظاہرے شہریاں تے سیاسی اداریاں دے وچکار اعتماد دے گہرے بحران دی عکاسی کردے ہن۔   30 جون نو‏‏ں ، کوچیکو نے کہیا کہ اوہ احتجاج ، ماحولیاتی معاملات ، بدعنوانی تے جو کچھ اس نے من مانی حکومتی طاقت دے طور اُتے بیان کيتا اس [[یورپی پارلیمنٹ|اُتے]] تبادلہ خیال کرنے دے لئی کئی ایم ای پیز د‏‏ی دعوت اُتے یورپی پارلیمنٹ وچ سی۔  سابق وزیر خزانہ اربن ملاج نے ایہ وی کہیا کہ احتجاج گورننس دے گہرے مسائل د ی عکاسی کردے نيں تے دلیل دتی کہ رام دا استعفیٰ اک حقیقت پسندانہ سیاسی نتیجہ بن گیا ا ے۔  

=== ڈیموکریٹک پارٹی ===
البانیہ دی ڈیموکریٹک پارٹی ، البانیہ دی سب توں وڈی اپوزیشن پارٹی، نے احتجاج دے حوالے نال ابتدائی طور تے محتاط تے متنازعہ موقف رکھیا۔ تحریک دے ابتدائی دناں وچ، مظاہرین نے رام تے ڈیموکریٹک پارٹی دے رہنما سالی بریشا دوناں تے تنقید کیتی، جس توں پرانے سیاسی طبقے دے خلاف اینٹی اسٹیبلشمنٹ موڈ تے عدم اعتماد دی عکاسی ہوندی اے۔   یکم جون نو‏‏ں ، بریشا نے زورنیک وچ مظاہرین دے خلاف تشدد د‏‏ی مذمت کيت‏ی جدو‏ں کہ ایہ وی کہیا کہ ڈیموکریٹک پارٹی غیر ملکی سرمایہ کاری د‏‏ی حمایت کردی اے تے سرمایہ کاراں نو‏‏ں البانیہ تو‏ں دور کرنے د‏‏ی کوشش نئيں کررہی ا‏‏ے۔  

جدوں مظاہرے جاری رہے، بریشا نے ہور واضح حمایت دی طرف ودھن لگ پئی۔ جون تک، ٹاپ چینل نے اپنے موقف نو الٹاؤ دے طور تے بیان کیتا، تے رپورٹ دتی کہ اوہ سرمایہ کاری تے شفافیت دے مطالبات دی مشروط حمایت توں اس منصوبے دی مخالفت کرن آلے مظاہرین دی مکمل حمایت ول ٹر گئے سن۔  10 جون نو‏‏ں ، اس نے ڈیموکریٹک پارٹی دے حامیاں نو‏‏ں پارٹی د‏‏ی علامتاں دے بغیر مظاہرےآں وچ شامل ہونے د‏‏ی ہدایت د‏‏ی ، تے کہیا کہ ایہ تحریک شہری تے نوجواناں د‏‏ی قیادت وچ سی تے پارٹی نے یورپی پیپلز پارٹی تو‏ں وی احتجاج دے لئی حمایت منگی سی۔ 

پارٹی دی ودھدی ہوئی حمایت متنازعہ رہی کیونکہ احتجاجی تحریک نے اپنے آپ نو شہری تے غیر جماعتی طور تے پیش کیتا۔ 8 جون نو‏‏ں ، کشیدگی اس وقت پیدا ہوئی جدو‏ں البانیہ د‏‏ی ڈیموکریٹک پارٹی دے یوتھ فورم دے ارکان نے احتجاج وچ شامل ہونے د‏‏ی کوشش کيتی تے کچھ مظاہرین نے پارٹی دے کارکناں اُتے تحریک نو‏‏ں تقسیم کرنے یا منظور کرنے د‏‏ی کوشش کرنے دا الزام عائد کيتا۔  پارلیمانی بحثاں وچ ، ڈیموکریٹک پارٹی دے نمائندےآں نے تیزی تو‏ں مظاہرین دے مطالبات دا دفاع کيتا ، جس وچ راما دا استعفیٰ وی شامل اے ، جدو‏ں کہ حکومت‏ی شخصیات نے بریشا تے اپوزیشن اُتے موقع پرستی دا الزام عائد کرنے دے لئی پارٹی دے موقف د‏‏ی تبدیلی دا استعمال کيتا۔ 

جولائی 2026 نوں، ''ٹرتھ ٹائمز'' نوں دتے گئے اک انٹرویو وچ، اپوزیشن لیڈر سالی بریشا نے مظاہریاں نوں &quot;پچھلے 35 سالاں دی سب توں اہم تحریک&quot; دے طور تے بیان کیتا، اوہناں دا موازنہ اوس تحریک نال کیتا جس نے 1990 دی دہائی دے شروع وچ البانیہ دی کمیونسٹ حکومت نوں ختم کیتا سی۔ اوہناں نے آکھیا کہ ڈیموکریٹک پارٹی نے احتجاج دی حمایت کیتی پر اوہناں دی اگوائی کرن دی کوشش نئیں کیتی، وزیر اعظم ایڈی راما دے استعفے تے غیر جماعتی نگران حکومت دی تشکیل دا مطالبہ کیتا، مظاہریاں وچ غیر ملکی شمولیت دے حکومت دے دعویاں نوں مسترد کیتا، تے الزام لایا کہ حکام نے احتجاج نوں یہود دشمنی دے طور تے پیش کرن دی کوشش کیتی اے جد کہ تحریک وچ یہود دشمنی، تے یہود دشمنی نئیں اے۔ &lt;ref&gt;{{Cite news|title=Sali Berisha on Albania's Protests: 'This Is the Most Important Movement in 35 Years'|work=Truth Times|date=7 July 2026|url=https://truthtimes.com/sali-berisha-albanias-protests-this-is/}}&lt;/ref&gt;

ڈیموکریٹک پارٹی نے مظاہرین دے مطالبات د ی حمایت وچ پارلیمانی بائیکاٹ دا وی استعمال کیتا۔ 18 جون نو‏‏ں ، اس دے نائباں نے ایہ استدلال کرنے دے بعد کہ مظاہرین دے مطالبات نو‏‏ں پارلیمنٹ دے ایجنڈے اُتے ترجیح دتی جانی چاہیے ، جزوی معافی دے بل اُتے ووٹ دا بائیکاٹ کيتا۔  13 جولائ‏ی تو‏ں ، پارلیمانی گروپ نے مکمل اجلاساں دا وسیع تر بائیکاٹ شروع کيتا ، جدو‏ں کہ پارلیمانی کمیٹیاں وچ حصہ لینا جاری رکھیا۔ بریشا نے آکھیا کہ بائیکاٹ اودوں تیکر جاری رہوے گا جدوں تیکر مظاہرین دے پنج مطالبات دی حمایت وچ ڈیموکریٹک پارٹی دے ڈپٹیاں ولوں پیش کیتیاں گئیاں ترمیماں نوں پارلیمنٹ دے سامنڑے نئیں لیایا جاندا۔  پارٹی دے اندر فیصلہ متنازعہ کیتا گیا: ارکان پارلیمنٹ جورڈا تابکو ، اینا ژوپا تے [[Bujar Leskaj|بجار لیسکاج نے]] دلیل دتی کہ مکمل اجلاساں توں غیر حاضری نے اپوزیشن تے مظاہرین نو اک اہم عوامی پلیٹ فارم توں محروم کر دتا۔ 

=== معمولی اپوزیشن جماعتاں ===
اپرچونٹی پارٹی احتجاج دے دوران پارلیمنٹ وچ نمائندگی کرن آلی سب توں وڈی معمولی اپوزیشن پارٹی سی، جس وچ 2025 دے پارلیمانی انتخابات دے بعد دو ارکان پارلیمنٹ، ایگرون شہاج تے ایرالڈ کاپری شامل سن۔   پارٹی نے احتجاجی تحریک دی حمایت کیتی، شہاج نے عوامی طور تے تھیتھ توں نارٹی تک سیاحتی ترقی تے جائیداد دے تنازعات دے احتجاج وچ اپنی ملوثیت دا اعتراف کیتا، جس وچ زورنیک وی شامل اے۔  اس دے نمائندے متعلقہ Rrjoll پراپرٹی تے ریزورٹ تنازعہ وچ وی سرگرم سن، جو ساحلی ترقی، نجی مفادات تے جائیداد دے حقوق دے بارے وچ وسیع احتجاجی داستان تو ں منسلک ہو گیا۔    احتجاج دے ترانا مرحلے دے دوران، شہاج تے کاپری نے حراست وچ لئے گئے مظاہرین دی صورتحال دی پیروی کیتی، پارلیمنٹ جھڑپاں دے بعد پولیس حکام توں معلومات منگیاں تے تھانیاں تے منعقد مظاہرین دا دورہ کیتا۔   

احتجاج دے عرصے دے دوران آپرچونٹی پارٹی دے دوناں ارکان پارلیمنٹ نو پارلیمانی کارروائیاں توں انضباطی طور تے خارج کیتا گیا سی۔ 18 جون نوں، پارلیمینٹ دے سپیکر نیکو پیلیشی نے شہاج نوں بیٹھک توں ہٹاؤن دا حکم دتا جدوں اس نے سزا-معافی بلّ 'تے ووٹنگ دوران رام نوں استعفے دین لئی کئی وار کیہا سی۔  22 جون نو‏‏ں ، پارلیمنٹ د‏‏ی اخلاقیات دے ادارے نے شہاج اُتے ہور 30 دن تے کاپری اُتے 20 دن دا اخراج عائد کيتا ، جس وچ کہیا گیا سی کہ انہاں دونے نے رام دے نال اپنے محاذ آرائی دے دوران 18 جون دے اجلاس وچ رکاوٹ پائی سی۔  شہاج دے خلاف اضافی اقدام وزیر خزانہ پیٹریٹ ملاج دے نال پہلے محاذ آرائی دے بعد عائد کردہ 30 دناں دی وکھری معطلی دے بعد کیتا گیا سی، جس نے پارلیمانی کم توں مسلسل اخراج نو 60 دن تک ودھا دتا سی۔ 

لیوزیا باشکے تے اس دے رہنما ارلنڈ قوری تے ریدی موچی وی احتجاج دے نال ظاہری طور اُتے منسلک ابتدائی سیاسی اداکاراں وچ شامل سن ، حالانکہ مظاہرےآں نو ں منتظمین نے پارٹی د ی قیادت د ی بجائے شہری دے طور اُتے پیش کيتا سی۔ قوری تے موچی نے مظاہرین دے مطالبات د ی حمایت د ی ، رام تے بریشا دونے اُتے تنقید کيتی ، تے اس تحریک نو ں پرانے سیاسی اسٹیبلشمنٹ دے وسیع تر رد دے طور اُتے فریم کيتا۔   

ایڈریاٹک لاپاج دی اگوائی چ لیویزا شکیپیریا بیہٹ وی احتجاج دے ترانا مرحلے دے دوران نظر آن لگ پیا، جد کہ تحریک نال جڑے کارکناں نے احتجاج نال متعلق متحرک تے ڈائاسپورا یکجہتی دے اقدامات نو فروغ دتا۔  انہاں جماعتاں دی میڈیا کوریج نے انہاں دی ودھدی ہوئی نمائش تے تحریک تے غلبہ حاصل کرن دی کسی وی جماعت دی کوششاں تے مظاہرین دے وچکار مسلسل حساسیت دوناں تے زور دتا۔ 

=== صدر ===
24 جون نو‏‏ں ، صدر بجرام بیگج نے پہلی بار احتجاج اُتے عوامی طور اُتے رد عمل ظاہر کيتا۔ ترانا پریفیکچر دی تشکیل دی 100ویں سالگرہ دے موقعے تے اک تقریب دے دوران گل بات کردے ہوئے، بیگج نے آکھیا کہ شہری پرامن طریقے نال عوامی طور تے خدشات تے توقعات دا اظہار کر رئے نیں تے عوامی زندگی وچ حصہ لین دا حق البانیہ دے آئین دے ذریعہ محفوظ اے۔ اوہناں نے ایہہ وی آکھیا کہ ایس حق نوں آئین تے قانون دے مطابق استعمال کرنا ضروری اے، تے جمہوری استحکام نوں شہریاں تے اداریاں دے قانون دی حکمرانی تے عوامی مفاد لئی سانجھے عزم نال جوڑیا۔ 

=== پروجیکٹ ڈویلپرز ===
پروجیکٹ ڈویلپر نے آکھیا کہ ترقی البانیہ دے قانون تے قابل اطلاق منصوبہ بندی دے طریقہ کار دے مطابق کیتی جا رئی اے۔  رائٹرز نے سازان رئیل اسٹیٹ ڈویلپمنٹ ایل ایل سی دے چیئرمین اشیر ابیہ سیرا دے حوالے نال آکھیا کہ ڈویلپرز دی توجہ &quot;ذمہ دار نگرانی، ماحولیاتی وادھا، روزگار دی تشکیل، تے مقامی کمیونٹیز لئی طویل مدتی قدر پیدا کرن&quot; تے رہی۔ &lt;ref name=&quot;pc&quot;&gt;{{Cite news|date=3 June 2026|title=Albanians protest over Kushner-linked luxury resort on pristine coastline|url=https://www.reuters.com/world/albanians-protest-over-kushner-linked-luxury-resort-pristine-coastline-2026-06-03/|work=[[Reuters]]}}&lt;/ref&gt; 22 جون نوں، افینٹی پارٹنرز ، [[جیریڈ کشنر|جیرڈ کشنر]] دی اگوائی چ سرمایہ کاری فرم، نے اس گل توں انکار کیتا کہ اوہ زورنیک ریزورٹ پروجیکٹ چ ملوث سی، کہندے ہوئے کہ ایہ منصوبہ سازان رئیل اسٹیٹ ڈویلپمنٹ ایل ایل سی ولوں تیار کیتا جا رہیا سی تے کوئی وی امریکی شراکت دار افینٹی پارٹنرز دی طرفوں کم کرن دی بجائے ذاتی حیثیت نال کم کر رہیا سی۔ 

=== ریاستی ادارے تے قانون نافذ کرن آلے ادارے ===

==== البانیہ دی ریاستی پولیس ====
زورنیک چ 30 مئی دے واقعے دے بعد، البانیہ دی ریاستی پولیس نے احتجاج دی تھاں تے ہون آلے واقعات دی تحقیقات دا اعلان کیتا۔ جنرل ڈائریکٹوریٹ آف اسٹیٹ پولیس نے ولور دے ڈائریکٹر آف پولیس نو معطل کر دتا، تے آکھیا کہ واقعے دے بارے چ ابتدائی طور تے جاری کیتی گئی معلومات غلط سن; پولیس نے 15 مظاہرین دے خلاف فوجداری کارروائی دا وی اعلان کیتا، جد کہ دو نجی سکیورٹی ملازماں نو تحقیقات دے تحت رکھیا گیا۔  یکم جون نو ، ریاستی پولیس نے نجی سیکیورٹی کمپنیاں مرٹو سیکیورٹی 1.3 اے تے میجر سیکیورٹی دے لائسنس منسوخ کر دتے ، زورنیک احتجاج دے دوران تشدد تو ں منسلک خلاف ورزیاں دا حوالہ دیندے ہوئے۔ 

احتجاج دے ترانا مرحلے دے دوران، پولیس دے اقدامات محاذ آرائی دا اک بار بار آن آلا ذریعہ بن گئے۔ پولیس نے کئی مظاہریاں دے دوران رکاوٹاں تے گھیرے دا استعمال کیتا، شاہراہ تے فین زون دے واقعات دے بعد فوجداری کارروائیاں شروع کیتیاں، تے 2 جولائی نو پارلیمنٹ دے باہر جھڑپاں دے دوران طاقت دا استعمال کیتا، جتھے [[ایسوسی ایٹڈ پریس|ایسوسی ایٹ پریس]] نے رپورٹ دتی کہ پولیس نے مظاہرین دے پتھر، انڈے، بوتلاں تے دوجیاں شیواں سُٹن دے بعد آنسو گیس، مرچ سپرے تے پانی دی توپ دا استعمال کیتا۔  البانیہ دے دکاناں نے وڈے پیمانے اُتے حراستاں ، پولیس دے نیڑے دے اک کیفے وچ داخلے تے وکیلاں دے الزامات د ی وی اطلاع دتی کہ کئی حراست وچ لینے والےآں دے نال بدسلوکی یا بے قاعدگی تو ں گرفتار کيتیاں گئیاں۔     4 جولائی نوں، وکیل جینٹیان سرجانی نے الزام لایا کہ حراست وچ لئے گئے مظاہرین نیکو قرکج نوں مرگی دے دوریاں دا شکار ہون دے بعد حراست وچ رہندیاں ہوئیاں ماریا گیا سی تے بعد وچ آکھیا کہ پیپلز ایڈووکیٹ تے البانیائی ہیلسنکی کمیٹی نوں مطلع کر دتا گیا سی۔ 

جولائی نوں، البانیائی ہیلسنکی کمیٹی نے ، پارلیمنٹ دے باہر 2 جولائی دے احتجاج دی نگرانی کرن دے بعد، آکھیا کہ تشدد دے انفرادی اعمال غیر متناسب پولیس فورس نو جواز نئیں پیش کردے۔ اس نے تشویش پیدا کیتی کہ آنسو گیس مبینہ طور تے عوامی انتباہ یا رضاکارانہ منتشر کرن دے لیی کافی ویلے دے بغیر استعمال کیتی گئی سی، تے انہاں لوکاں دے خلاف طاقت دے الزامات دی آزاد تحقیقات دا مطالبہ کیتا گیا سی جنہاں نو پہلے ای زمین تے بے اثر کر دتا گیا سی۔ 

ٹاپ چینل نے بعد وچ رپورٹ دتی کہ پیپلز ایڈووکیٹ دیاں دو ٹیماں ہسپتال اتے سکیورٹی بلاک وچ اوہناں الزاماں دی تصدیق کرن لئی گئیاں کہ نیکو قرکج نوں حراست وچ زیادتی دا نشانہ بنایا گیا سی اتے اس دے مرگی دے دوریاں نوں صحیح طریقے نال حلّ نہیں کیتا گیا سی۔ 

جولائی نوں، ریاستی پولیس دے جنرل ڈائریکٹر سکینڈر ہیٹا نے اعلان کیتا کہ سائبر کرائم یونٹ اک مبینہ طور تے مربوط آن لائن مہم دی تصدیق کر رئے سی جہدے وچ 10,000 توں ودھ اکاؤنٹس شامل سن جنہاں نے ہوٹلاں، ریستوراناں تے دوجے سیاحتی کاروباراں دے منفی جائزے پوسٹ کیتے سن۔ لاپسی ڈاٹ ال نے مہم نو احتجاج نال متعلق کالاں نال جوڑیا جہناں نے کاروباراں نو نشانہ بنایا جہناں نو راما دے نیڑے قرار دتا گیا سی یا عوامی جائیداد یا دوجے سرکاری فائدیاں توں فائدہ اٹھایا سی۔   ہیتا نے آکھیا کہ متاثرہ کاروباری ادارےآں نو شکایتاں درج کروانیاں چاہیدیاں نیں تے الیکٹرانک ثبوتاں نو محفوظ رکھنا چاہیدا اے، جد کہ جے مجرمانہ عناصر دی نشاندہی کیتی جاندی اے تے پولیس مواد نو پراسیکیوٹرز دے حوالے کرے گی۔ &lt;ref name=&quot;Lapsi-Google-reviews&quot; /&gt;

==== ایس پی اے کے ====
جون نو، بدعنوانی تے منظم جرائم دے خلاف خصوصی ڈھانچے (ایس پی اے کے) نے بدعنوانی دی ابتدائی تحقیقات دا اعلان کیتا کہ کس طرح ترقیاتی زون دے اندر ساحلی زمین دے عنوانات نو پروسیس کیتا گیا سی تے نجی ادارےآں نو منتقل کیتا گیا سی۔ &lt;ref name=&quot;Fox&quot;&gt;{{Cite news|last=Singman|first=Brooke|date=2 June 2026|title=Jared Kushner's overseas luxury resort project faces anti-corruption investigation amid violent protests|url=https://www.foxnews.com/politics/jared-kushners-overseas-luxury-resort-project-faces-anti-corruption-investigation-amid-violent-protests|work=[[Fox News]]}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Politico&quot;&gt;{{Cite news|last=Weizman|first=Jakob|date=2 June 2026|title=Albanian authorities probe seaside resort project linked to Jared Kushner|url=https://www.politico.eu/article/albanian-authorities-probe-seaside-resort-project-linked-to-jared-kushner/|work=[[Politico Europe]]}}&lt;/ref&gt; ''[[دی گارڈیئن|گارڈین نے]]'' بعد چ رپورٹ دتی کہ ایس پی اے کے نے محفوظ علاقیاں دے حوالے نال 2024 چ منظور کیتیاں گئیاں متنازعہ قانون سازی دیاں تبدیلیاں دی وی تحقیقات شروع کیتیاں سن۔ &lt;ref name=&quot;Guardian&quot;&gt;{{Cite news|date=4 June 2026|title=Protests in Albania grow over Jared Kushner-backed luxury resort|url=https://www.theguardian.com/world/2026/jun/04/protests-in-albania-grow-over-jared-kushner-backed-luxury-resort}}&lt;/ref&gt;

جون نوں، منظم جرائم تے بدعنوانی دی رپورٹنگ پروجیکٹ (او سی سی آر پی)، اپنے البانیائی پارٹنر ایس ایچ ٹی ای جی دے نال مل کے، رپورٹ دتی کہ منشیات دی اسمگلنگ دی اک وکھری تحقیقات توں عدالتی دستاویزات منصوبہ بند ریزورٹ نال جڑے ہوئے زمین دے لین دین دی ایس پی اے کے دی انکوائری نال اوورلیپ ہو گئیاں۔ او سی سی آر پی دے مطابق، اک خصوصی عدالت دے حکم نے آرتور شیہو تے البانی لینڈ ڈویلپمنٹ دے وچکار زمین دی فروخت نال منسلک 110 ملین یورو توں ودھ دے بینک اکاؤنٹ تے احتیاطی ضبطی عائد کیتی; رپورٹ وچ آکھیا گیا اے کہ عدالتی دستاویزات نے شیہو نوں منی لانڈرنگ تے اک منظم جرائم دے گروپ وچ شرکت سمیت جرائم وچ مشتبہ قرار دتا اے، جد کہ ایہ وی نوٹ کیتا گیا اے کہ دستاویزات وچ البانی لینڈ ڈویلپمنٹ نوں غلط کماں وچ ملوث نئیں کیتا گیا اے تے ایہ کہ کوئی ثبوت نئیں سی کہ [[ایوانکا ٹرمپ]] ، [[جیریڈ کشنر|جیرڈ کشنر]] یا ریزورٹ پروجیکٹ دے سرمایہ کاراں نوں شیہو دے خلاف SPAK دی تحقیقات یا الزامات دا علم سی۔ 

جولائی نوں، رائٹرز نے رپورٹ دتی کہ ایس پی اے کے کیس فائلاں دا جائزہ لیا گیا سی کہ شیہو تے ایسوسی ایٹس نے جعلی زمین دی ملکیت دیاں دستاویزات دا استعمال کیتا سی تے منشیات دی اسمگلنگ توں پیسے نوں جائیداداں حاصل کرن تے منتقل کرن لئی لانڈر کیتا سی، جس چ زمین وی شامل سی جہڑی بعد چ منصوبہ بند ریزورٹ لئی البانیہ لینڈ ڈویلپمنٹ نوں فروخت کیتی گئی سی۔ رائٹرز نے رپورٹ دتی کہ فروخت دے فنڈز، تقریباً 110 ملین یورو، نوٹری اکاؤنٹ وچ منجمد کر دتے گئے سن، تے کشنر، سازان رئیل اسٹیٹ ڈویلپمنٹ، البانیہ لینڈ ڈویلپمنٹ یا دوجے پروجیکٹ سرمایہ کاراں دے خلاف کوئی غلطی دا الزام نئیں لایا گیا۔ سازان رئیل اسٹیٹ ڈویلپمنٹ دے ترجمان نے آکھیا کہ کمپنی دا خیال اے کہ زمین دے حصول قانونی طور تے کیتے گئے سن تے اوہ کسی وی قانونی عمل دے نال تعاون کرے گی۔ &lt;ref&gt;{{Cite news|date=11 July 2026|title=Businessman who sold land for Kushner resort in Albania suspected of faking the deeds|url=https://www.reuters.com/world/europe/businessman-who-sold-land-kushner-resort-albania-suspected-faking-deeds-2026-07-11/|work=[[Reuters]]}}&lt;/ref&gt;

=== بین الاقوامی ردعمل ===

==== [[فائل:Flag_of_the_European_Union.svg|border|22x22px]] یورپی یونین ====
البانیہ وچ یورپی یونین دے وفد نے البانیہ دے حکام توں اس علاقے وچ پیش رفت دے بارے وچ معلومات منگیاں تے البانیہ دے یورپی یونین وچ الحاق دے عمل دے تناظر وچ ماحولیاتی تحفظ تے تحفظ دے معیارات دی اہمیت تے زور دتا۔  7 جون نوں، یورپی کمیشن نے خبردار کیتا کہ مجوزہ منصوبہ البانیہ دے یورپی یونین وچ الحاق دے عمل نو پیچیدہ بنا سکدا اے، تے آکھیا گیا کہ ملک نو یورپی یونین دے ماحولیاتی قانون سازی دی تعمیل کرنی پوے گی، جس وچ باب 27 وی شامل اے، تے البانیہ دے محفوظ علاقیاں تے اسٹریٹجک سرمایہ کاری دے قوانین وچ حالیہ تبدیلیاں تے خدشات نو دہراندے ہوئے۔ 

14 جولائ‏ی نو‏‏ں ، یورپی کمشنر برائے توسیع مارٹا کوس نے کہیا کہ زورنیک منصوبے اُتے لاگو ہونے والے ماحولیاتی تحفظات البانیہ دے یورپی یونین وچ الحاق دے معیار دا حصہ ني‏‏‏‏ں۔ کوس نے بیان کیتا کہ، احتجاج شروع ہون توں پہلاں، کمیشن تے البانیہ دے حکام نے اس گل تے اتفاق کیتا سی کہ محفوظ علاقیاں تے اسٹریٹجک سرمایہ کاری دے قوانین نو متاثر کرن آلی 2024 دی ترمیماں نو باب 27 دے تحت البانیہ دی ذمہ داریاں دے حصے دے طور تے منسوخ کیتا جانا چاہیدا اے، تے اس نے حکام تے زور دتا کہ اوہ جلد از جلد کارروائی کرن۔ اوہناں نے احتجاج نوں جمہوریت دا اک جزو وی قرار دتا تے حکومت توں شہریاں دے خدشیاں نوں دور کرن دا مطالبہ کیتا۔ 

راما نے جواب دتا کہ اسٹریٹجک انویسٹمنٹس قانون نو منسوخ کر دتا جائے گا کیونکہ اس نے اپنا مقصد پورا کیتا اے تے حکومت یورپی یونین دے معیارات دی بنیاد تے یورپی کمیشن دے نال متبادل قانون سازی تے تبادلہ خیال کر رئی اے۔ اُتے ، انہاں نے محفوظ علاقےآں دے قانون نو‏‏ں منسوخ کرنے تو‏ں انکار کردے ہوئے اسنو‏ں حکومت دے بہترین قوانین وچو‏ں اک قرار دتا تے کہیا کہ اسنو‏ں بجائے یورپی یونین د‏‏ی ضروریات نو‏‏ں پورا کرنے دے لئی ڈھال لیا جائے گا۔ 

کئی ایم ای پیز تے یورپی سیاسی گروہاں نے مظاہرین دے ماحولیاتی تے اینٹی کرپشن مطالبات دی حمایت دا اظہار کیتا۔ جرمن ایم ای پی سیبسٹین ایورڈنگ نے [[یورپی پارلیمنٹ]] وچ اس مسئلے نو حل کیتا، تے اعلان کیتا کہ &quot;البانیہ فروخت دے لیی نئیں اے&quot;، جد کہ ڈچ ایم ای پی ٹائنیک سٹرائیک تے انا سٹرولنبرگ نے شفافیت، عوامی وسائل، سماجی لوڑاں تے ماحولیاتی تحفظات دے حوالے نال مضبوط یورپی توجہ دا مطالبہ کیتا۔    اطالوی ایم ای پی ایلاریہ سالس نے احتجاج نو عوامی خود مختاری دے دفاع دے طور تے بیان کیتا تے بعد چ ترانا چ مظاہریاں چ شامل ہو گئیاں، جتھے انہاں نے تحریک نو بدعنوانی، اولیگرک استحقاق تے کلائنٹسٹ ڈویلپمنٹ ماڈل دے خلاف مخالفت نال جوڑیا۔  

یورپی پارلیمنٹ چ گرین یورپی فری الائنس گروپ نے احتجاجی تحریک دی حمایت دا اظہار کیتا تے 29 جون توں 1 جولائی تک البانیہ چ اک مشن دا اعلان کیتا جہدی اگوائی ہڑتال کیتی گئی سی تے اس چ ایم ای پیز کرسٹینا گارڈا ، وسنٹ مارزا ، ڈینیل فرائینڈ ، جوٹا پاؤلس تے سٹرولنبرگ شامل سن۔ گروپ نے آکھیا کہ وفد وجوسا-نارٹے محفوظ زمین دی تزئین دا دورہ کرے گا تے مقامی کمیونٹیز، ماحولیاتی محافظاں تے سرکاری نمائندیاں نال ملے گا۔  مشن دے ارکان نے بعد وچ ترانا وچ مسلسل 30 واں احتجاج وچ شمولیت اختیار کيتی تے کہیا کہ مظاہرین دے ذریعہ اٹھائے گئے خدشات نو ں برسلز وچ لیایا جائے گا۔   

دوجے یورپی پارٹی دے ٹبراں نے وی رد عمل ظاہر کیتا۔ یورپی ڈیموکریٹک پارٹی نے آکھیا کہ احتجاج اک محفوظ علاقے وچ اک متنازعہ رئیل اسٹیٹ منصوبے دی مخالفت توں احتساب تے جمہوری تجدید دے وسیع مطالبے وچ ودھ گیا اے۔ اس دے سیکرٹری جنرل، ایم ای پی سینڈرو گوزی نے آکھیا کہ احتجاج دا پیغام ترانا تے برسلز دوناں چ سننا سی تے یورپی کمیشن نوں قانون دی بالادستی، شفافیت، ماحولیاتی تحفظ تے پرامن احتجاج دے حوالے نال البانیہ دیاں ذمہ داریاں دے بارے چ اک ترجیحی تحریری سوال پیش کیتا۔  سیری ٹی وی نے ایہ وی اطلاع دتی کہ یورپی پیپلز پارٹی دے فیکٹ فائنڈنگ مشن دے نتائج نے ریاستی قبضے، نظامی بدعنوانی، منظم جرائم دے اثر و رسوخ، منی لانڈرنگ، عوامی خریداری، بنیادی ڈھانچے دے منصوبےآں تے البانیہ دے میڈیا ماحول دے بارے وچ خدشات پیدا کیتے ہن۔ 

17 جون نو‏‏ں ، یورپی پارلیمنٹ نے البانیہ دے بارے وچ 2025 کمیشن د‏‏ی رپورٹ دے بارے وچ اپنی قرارداد منظور کيتی۔ قرارداد وچ آکھیا گیا اے کہ بدعنوانی اک سنگین تشویش بنی ہوئی اے، ایس پی اے کے ورگے اینٹی کرپشن اداریاں دی آزادی تے وسائل دی حفاظت دا مطالبہ کیتا گیا اے، تے ماحولیاتی طور تے حساس علاقیاں وچ البانیہ دی اسٹریٹجک سرمایہ کاری تے اجازت دین آلے فریم ورک تے تشویش دا اظہار کیتا گیا اے۔ اس نے محفوظ علاقیاں دے قانون وچ 2024 دیاں ترمیماں نوں منسوخ کرن دا وی مطالبہ کیتا، جس بارے پارلیمنٹ نے آکھیا کہ ماحولیاتی نگرانی کمزور ہو گئی اے تے محفوظ علاقیاں دے اندر وڈے پیمانے تے سیاحتی بنیادی ڈھانچے دی اجازت دتی گئی اے۔  

==== [[فائل:Flag_of_the_United_States_(DDD-F-416E_specifications).svg|border|22x22px]] امریکہ ====
امریکی سیاسی شخصیتاں، میڈیا آؤٹ لیٹس تے تبصرہ نگاراں نے احتجاج تے وڈی حد تک رد عمل ظاہر کیتا کیونکہ منصوبہ بند ترقی وچ جیرڈ کشنر تے ایوانکا ٹرمپ دی شمولیت سی۔ 9 جون نو‏‏ں ، امریکی سینیٹر برنی سینڈرز نے لکھیا کہ البانیہ وچ 100،000 تو‏ں زیادہ لوکاں نے کشنر تے اس دے قطری ارب پتی شراکت داراں دے ذریعہ منصوبہ بند ماحولیاتی طور اُتے تباہ کن لگژری ریزورٹ دے خلاف احتجاج کيتا اے ، اس معاملے نو‏‏ں &quot;عالمی اولیگرکی&quot; د‏‏ی مثال قرار دتا ا‏‏ے۔   راما نے جواب دتا کہ البانیا &quot;اک ملک اے ، امریکی سیاسی بحث وچ اک لائن نئيں اے &quot; تے سینڈرز دے ذریعہ حوالہ دتے گئے احتجاجی اعداد و شمار تو ں تنازعہ کيتا۔ 

جون نوں، کوڈپنک تے گلوبل ایکسچینج دے شریک بانی، میڈیا بنیامین نے &quot;لانگ لائیو البانیا دا فلمنگو انقلاب&quot; دے عنوان نال اک مضمون شائع کیتا، جس وچ اس تحریک نوں ارب پتی دی اگوائی والی ترقی، خفیہ حکومتی سودے تے بدعنوانی لئی اک چیلنج قرار دتا گیا۔  ''جمہوریت ہن!'' &quot;البانیہ فروخت دے لئی نئيں اے&quot; دے سرخی دے تحت احتجاج دے بارے وچ وی رپورٹ دتی ، مظاہرےآں نو‏‏ں کشنر تو‏ں منسلک لگژری ریزورٹ دے خلاف احتجاج قرار دتا تے نوٹ کیتا کہ شرکاء رام دے استعفے دا مطالبہ کررہے سن ۔ 

قدامت پسند تبصرہ نگار کینڈس اوونز نے البانیہ دے منصوبے تے ایوانکا ٹرمپ تے جیرڈ کشنر تے تنقید کیتی۔ ''ڈیلی بیسٹ نے'' رپورٹ دتی کہ اوونز نے منصوبہ بند سازان دی ترقی تے حملہ کرن لئی اک پوڈ کاسٹ سیگمنٹ وقف کیتا تے اس منصوبے دے خلاف البانیہ وچ احتجاج دا حوالہ دتا۔  یہودی ٹیلیگرافک ایجنسی ، ''یروشلم پوسٹ'' ولوں دوبارہ شائع کیتی گئی، نے ایہہ وی رپورٹ دتی کہ اوونز نے ایکس تے البانیہ دے احتجاج دی منظوری دے نال لکھیا، جد کہ احتجاجی بحث دے حاشیے دے آسے پاسے یہود دشمن سازشی بیان بازی دے وسیع تر بحث دے حصے دے طور تے اپنے ریمارکس پیش کیتے۔ 

27 جون نو‏‏ں ، جارجیا دے امریکی سینیٹر جون اوسوف نے اک انتخابی مہم دے پروگرام دے دوران اس منصوبے دا حوالہ دتا ، اسنو‏ں ٹرمپ خاندان وچ نجی مفادات تے سیاسی طاقت دے درمیان تعلقات د‏‏ی مثال دے طور اُتے پیش کیتا۔ ہیش ٹیگ ڈاٹ ال تے ووکس نیوز دے مطابق، اوسوف نے آکھیا کہ ٹرمپ دے وائٹ ہاؤس واپس آن دے بعد، البانیہ دی حکومت نے کشنر دی کمپنی نو اسٹریٹجک سرمایہ کار دا درجہ دتا، جس نے اجازت نامے تے منظوریاں دے طریقہ کار نو تیز کرن دی دلیل دتی۔ انہاں نے احتجاج نو‏‏ں &quot;فلامینگو انقلاب&quot; قرار دتا تے کہیا کہ عام البانیائی اس معاہدے تو‏ں متفق نئيں ني‏‏‏‏ں۔  

3 جولائ‏ی نو‏‏ں ، البانیا دے میڈیا نے اطلاع دتی کہ جنوبی کیرولائنا دے امریکی نمائندے تے ٹرمپ دے اتحادی جو ولسن نے رولز کمیٹی پرنٹ 119–33 وچ &quot;بلقان وچ کاروبار&quot; دے عنوان تو‏ں اک ترمیم د‏‏ی پیشکش کيتی ا‏‏ے۔ ترمیم دے لیی، [[وزیر خارجہ ریاستہائے متحدہ امریکا|ریاستہائے متحدہ دے سیکرٹری آف اسٹیٹ نو]] ، نیشنل انٹیلی جنس دے ڈائریکٹر دے نال تال میل نال، البانیہ اچ منشیات دی اسمگلنگ، اس طرح دی منشیات دی اسمگلنگ دی سہولت اچ البانیہ دی حکومت دا کردار، تے حکومت ولوں سیاسی جبر دی جانچ پڑتال کرن آلیاں مناسب کانگریس کمیٹیاں نو اک خفیہ رپورٹ پیش کرن دی لوڑ ہووے گی۔   

==== دوجے ملک ====

* {{جھنڈا|یونان}}  – [[Ministry of Foreign Affairs (Greece)|یونانی وزارت خارجہ نے]] [[Zvërnec|زورنیک]] دے واقعات تے تشویش دا اظہار کیتا، تے آکھیا کہ رہائشیاں دے جائیداد دے حقوق دے حوالے نال احتجاج دے دوران اک یونانی شہری زخمی ہویا سی۔ وزارت نے آکھیا کہ [[تیرانا|ترانا]] چ یونانی سفارت خانے نے البانیہ دے حکام توں واقعے دی مکمل وضاحت تے احتساب دی درخواست کیتی اے، جد کہ البانیہ دے [[Acquis communautaire|یورپی حصول]] دے نال سیدھ دے تناظر چ قانون دی بالادستی، اقلیتاں دے جائیداد دے حقوق تے ماحولیاتی تحفظ تے زور دتا اے۔ 

* {{جھنڈا|اٹلی}}  – [[Greens and Left Alliance|گرین اینڈ لیفٹ الائنس نے]] ، [[Angelo Bonelli|اینجلو بونیلی]] دے ذریعے، راما دی مذمت کیتی، اس تے غیر ملکی سرمایہ کاراں نوں البانیہ دی قدرتی وراثت فروخت کرن دا الزام لایا تے احتجاج دے نال یکجہتی دا اظہار کیتا۔ 

* {{جھنڈا|اسرائیل}}  – ترانا چ اسرائیلی سفیر گلیت پیلیگ نے آکھیا کہ احتجاج جائز سی پر اس گل تے تشویش دا اظہار کیتا کہ کجھ شرکاء ولوں ورتے گئے اسرائیل مخالف نعرے، پیغامات تے علامتاں [[ضد سامیت|یہود دشمنی نوں]] ہوا دے سکدیاں نیں۔ اس نے کہیا کہ کجھ بینراں نے اس نوں [[نازی جرمنی|1930 دی دہائی چ جرمنی]] دی یاد دلائی۔ 

* {{جھنڈا|کوسووہ}}  – سابقہ [[Vetëvendosje|ویٹیوینڈوسجے]] پارلیمانی امیدوار ہسامدین فیراج نے ترانا وچ احتجاج وچ شمولیت اختیار کيتی ، جو [[Lëvizja Bashkë|لیویزجا باشکے]] دے [[Arlind Qori|ارلنڈ قوری]] دے نال پیش ہوئے۔ اس دی رلت اس منصوبے دی مخالفت کرن آلے احتجاج تے سیاسی تبدیلی دا مطالبہ کرن آلے احتجاج اچ ویٹوینڈوسجے کارکناں دی پہلے دی شمولیت دے بعد ہوئی۔ 

* {{جھنڈا|روس}}  – 3 جولائ‏ی نو‏‏ں ، البانیہ وچ روسی سفارت خانے نے [[Taulant Balla|تاولنت بالا]] تے وزیر [[Blendi Gonxhja|بلینڈی گونکسجا دے]] احتجاج وچ روسی ملوث ہونے دا الزام یا تجویز کرنے دے بعد رد عمل ظاہر کيتا۔ سفارت خانے نے آکھیا کہ &quot;کریملن دی شمولیت&quot; دے بارے وچ دعوے بے بنیاد نیں، آکھیا کہ روس غیر ملکی ریاستاں دے اندرونی معاملات وچ عدم مداخلت دے اصول دی پیروی کردا اے، تے البانیہ دے سیاست داناں توں مطالبہ کیتا کہ اوہ دشمناں دی تلاش نہ کرن &quot;جتھے اوہ موجود نئیں&quot;۔  

== عوامی تے تنظیمی مدد ==

=== ماحولیاتی تے دوجیاں تنظیماں ===
[[فائل:2026_Zvërnec_protests_Tirana_bulevard_June_7th_-_4.jpg|thumb|267x267px|ترانا دے دیشمورٹ ای کومبٹ بولیورڈ تے سازان تے مختلف جانوراں دی تصویر کشی دے نال مظاہرین، 7 جون]]

==== ماحولیاتی تنظیماں ====
ماحولیاتی تنظیماں نے اس منصوبے دی اس بنیاد تے مخالفت کیتی کہ اس نال وجوسا-نارٹا گیلے علاقے دے ماحولیاتی نظام نو خطرہ اے تے ساحلی رہائش گاہواں دی حفاظت کیتی گئی اے ۔ اٹھارہ ماحولیاتی تنظیماں نے سیاحت تے ماحولیات دی وزارت دے نال مشاورت دے بائیکاٹ دا اعلان کیتا جدوں تک کہ محفوظ علاقیاں دے قانون وچ ترمیماں واپس نئیں لئیاں جاندیاں، اک ایسے عمل وچ شرکت توں انکار کردے ہوئے اوہناں نے آکھیا کہ محفوظ علاقیاں دے حفاظتی اقدامات دے کمزور ہون نال نمٹدا نئیں سی۔ 

پی پی این ای اے - برڈ لائف البانیہ نے تعمیر نو روکن، بھاری مشینری نو ہٹان، باڑاں نو ختم کرن تے تباہ شدہ رہائش گاہاں نو بحال کرن دا مطالبہ کیتا اس توں پہلے کہ کوئی مشاورت شروع ہو سکے۔ &lt;ref name=&quot;pc&quot;&gt;{{Cite news|date=3 June 2026|title=Albanians protest over Kushner-linked luxury resort on pristine coastline|url=https://www.reuters.com/world/albanians-protest-over-kushner-linked-luxury-resort-pristine-coastline-2026-06-03/|work=[[Reuters]]}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Guardian&quot;&gt;{{Cite news|date=4 June 2026|title=Protests in Albania grow over Jared Kushner-backed luxury resort|url=https://www.theguardian.com/world/2026/jun/04/protests-in-albania-grow-over-jared-kushner-backed-luxury-resort}}&lt;/ref&gt; ورلڈ وائلڈ لائف فنڈ نے اس علاقے وچ ترقی د‏‏ی سرگرمیاں د‏‏ی مذمت د‏‏ی تے البانیہ د‏‏ی حکومت تو‏ں مطالبہ کيتا کہ اوہ کماں نو‏‏ں روکے، ماحولیاتی قانون سازی د‏‏ی تعمیل کرے تے بین الاقوامی تحفظ دے عہداں دا احترام کرے۔  [[EuroNatur|یورو نیچر نے]] دلیل دتی کہ مطلوبہ ماحولیاتی طریقہ کار دی مناسب طریقے نال پیروی نئیں کیتی گئی سی تے یورپی یونین نال جڑے فطرت دے تحفظ دے معیارات، بشمول نیچورا 2000 تے ایمرالڈ نیٹ ورک ، نو نظر انداز کر دتا گیا سی۔  [https://riverwatch.eu/en ریور واچ نے] محفوظ ڈیلٹا دے علاقے دے اندر تجارتی ترقی دے خلاف مزاحمت کرن لئی بین الاقوامی وکالت مہمات تے عوامی درخواستاں نو مربوط کرکے تحریک دی فعال طور تے حمایت کیتی اے۔ کلائمیٹ ایکشن نیٹ ورک نے وی احتجاج دی حمایت کیتی تے تعمیر نو فوری طور تے روکن، مکمل قانونی تحفظات دی بحالی تے ماحولیاتی فیصلےآں اچ عوامی شرکت لئی مضبوط ضمانتاں دا مطالبہ کیتا۔ 

==== علمی تے پیشہ ورانہ گروپ ====
یونین آف یونیورسٹی ایمپلائز آف البانیا (SPUSH) نے احتجاج دی حمایت کیتی، انہاں نو فعال شہریت تے جمہوری مصروفیت دا اظہار قرار دتا۔ یونین نے مظاہریاں نو قدرتی علاقیاں دے تحفظ، عوامی اثاثیاں، شفافیت تے شہریاں دی مشاورت نال جوڑیا، تے ماحول، پائیدار ترقی تے عوامی جائیداد دے فیصلیاں وچ تعلیمی مہارت نو شامل کرن دا مطالبہ کیتا۔  

25 جون نو‏‏ں ، مختلف ملکاں دے 260 ماہرین تعلیم ، طلباء تے پروفیسراں نے احتجاج د‏‏ی حمایت کردے ہوئے اک عوامی خط اُتے دستخط کیتے۔ خط وچ ماحولیاتی تحفظ، جمہوری احتساب تے قانون دی بالادستی دے مطالبات دے نال یکجہتی دا اظہار کیتا گیا اے، تے آکھیا گیا اے کہ تحریک نے ماحولیاتی مسئلے توں باہر شفافیت، بدعنوانی، ریاستی قبضے تے کمزور جمہوری اداریاں دے خدشات نو شامل کرن دے لیی توسیع کیتی اے۔ 

==== شہری تے بین الاقوامی وکالت گروپ ====
کئی شہری، سیاسی تے بین الاقوامی وکالت گروپاں نے وی احتجاج دی حمایت دا اظہار کیتا۔ یورپی ڈیموکریٹک پارٹی نے البانیہ دی حکومت توں شہریاں دی گل سنن دا مطالبہ کیتا تے آکھیا کہ جمہوری شرکت، قانون دی حکمرانی تے ماحولیاتی تحفظ تحریک لئی مرکزی حیثیت رکھدے نیں۔  بین الاقوامی سوشلسٹ لیگ نے مظاہرین دے مطالبات تے مقامی برادریاں دے اپنی زمین تے قدرتی وسائل دے بارے وچ فیصلہ کرنے دے حق د ی حمایت کيتی۔  البانیہ دے سفیراں دی کونسل نے احتجاج دی حمایت کیتی تے رام نوں استعفیٰ دین دا مطالبہ کیتا۔ 

البانیہ دی قومی ٹیم دے حامیاں دی ایسوسی ایشن ٹفوزات کوق ای زی نے 6 جون نوں لکسمبرگ دے خلاف دوستانہ میچ دا بائیکاٹ کیتا تے وزیر اعظم دے دفتر دے باہر احتجاج وچ رلتی ہو گئے۔  کوڈ پنک نے اس تحریک نو‏‏ں ارب پتی ، بدعنوانی تے ماحولیاتی تباہی دے لئی اک چیلنج قرار دتا۔  مالٹی کارکن گروپ موویمنٹ گرافٹی نے وی البانی شہریاں تے ماحولیاتی گروپاں دے نال اک یکجہتی دا بیان جاری کیتا جہڑا وجوسا-نارٹا ویٹ لینڈ وچ تعمیر دی مخالفت کردا اے۔ 

=== عوامی شخصیتاں ===
عوامی شخصیتاں جنہاں نے عوامی طور تے احتجاج دی حمایت کیتی، اوہناں چ شامل نیں:

{{Div col|colwidth=12em}}
* [[Dua Lipa]]&lt;ref name=&quot;France24-Dua-Lipa-Flamingo&quot;&gt;{{Cite news |date=14 July 2026 |title=Dua Lipa backs Albanian protests against Trump-linked resort |url=https://www.france24.com/en/live-news/20260714-dua-lipa-backs-albanian-protests-against-trump-linked-resort |work=[[France 24]] |agency=[[Agence France-Presse]] |access-date=14 July 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[Robert Aliaj]]&lt;ref name=&quot;Shqiptarja 2026&quot;&gt;{{cite web |work=Shqiptarja |title=Këngëtarja Gala Dragot: Kurajë, mos lejoni politikën t'u njollosë të ardhmen! Robert Aliaj: Qeveria që s'është krah jush, është armiku juaj |url=https://shqiptarja.com/lajm/kengetarja-gala-dragot-kuraje-mos-lejoni-politiken-tu-njollose-te-ardhmen-robert-aliaj-qeveria-qe-seshte-krah-jush-eshte-armiku-juaj |access-date=17 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260617083001/https://shqiptarja.com/lajm/kengetarja-gala-dragot-kuraje-mos-lejoni-politiken-tu-njollose-te-ardhmen-robert-aliaj-qeveria-qe-seshte-krah-jush-eshte-armiku-juaj |archive-date=17 June 2026 |language=sq |date=16 June 2026 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* [[Eva Buzo]]&lt;ref&gt;{{cite web |last=Kryeziu |first=Erisa |work=Citizens |title='Don't touch it!': Eva Buzo swims for Vjosa-Narta |url=https://citizens.al/en/2026/06/06/Don%27t-touch-Eva-Buzo--she%27s-swimming-for-the-summer./ |access-date=16 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260616144334/https://citizens.al/en/2026/06/06/Don%27t-touch-Eva-Buzo--she%27s-swimming-for-the-summer./ |archive-date=16 June 2026 |date=6 June 2026 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Feitelberg |first=Rosemary |work=[[Women's Wear Daily]] (WWD) |title=Albanian Designers Give Close-ups of the 'Flamingo Revolution' |url=https://wwd.com/pop-culture/culture-news/albania-ivanka-trump-designers-flamingo-revolution-1239003641/ |access-date=16 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260610152603/https://wwd.com/pop-culture/culture-news/albania-ivanka-trump-designers-flamingo-revolution-1239003641/ |archive-date=10 June 2026 |date=10 June 2026 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* [[Cristina Guarda]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=MEP Cristina Guarda announces participation in the protest in Tirana: Europe has an obligation to listen to citizens |url=https://albeu.com/english/mep-cristina-guarda-announces-participation-in-the-protest-in-tirana-europe-has-an-obligation-to-listen-to-citizens/896882/ |website=Albeu.com |access-date=26 June 2026 |date=26 June 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[Lorik Cana]]&lt;ref&gt;{{cite web |publisher=Dosja |title=Ish-kapiteni i Kombëtares shqiptare, Lorik Cana mbështet kauzën për mbrojtjen e Zvërnecit: Natyra, kultura dhe trashëgimia janë për të ardhmen |url=https://dosja.al/aktualitet/ish-kapiteni-i-kombetares-shqiptare-lorik-cana-mbeshtet-kauzen-per-mb-i498499 |access-date=16 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260616123220/https://dosja.al/aktualitet/ish-kapiteni-i-kombetares-shqiptare-lorik-cana-mbeshtet-kauzen-per-mb-i498499 |archive-date=16 June 2026 |language=sq |date=3 June 2026 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* [[Elvira Dones]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title='You are the biggest mistake we made'/ Writer Elvira Dones supports the mass protests in Tirana, calls on Rama: Go! Don't make Albania a sacrifice for your sick ambition |url=https://www.balkanweb.com/en/You-are-the-biggest-mistake-we-made--writer-Elvira-Dones-supports-the-massive-protests-in-Tirana--calls-on-Rama-to-leave--don%27t-make-Albania-a-sacrifice-for-your-sick-ambition/ |access-date=2026-06-16 |language=en |archive-date=16 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260616221252/https://www.balkanweb.com/en/You-are-the-biggest-mistake-we-made--writer-Elvira-Dones-supports-the-massive-protests-in-Tirana--calls-on-Rama-to-leave--don%27t-make-Albania-a-sacrifice-for-your-sick-ambition/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* [[Aurela Gaçe]]&lt;ref name=&quot;Zëri&quot;&gt;{{cite web |work=Zëri |title=Zvërneci 'ngre peshë' rrjetin, reagim në bllok i VIP-ave shqiptarë: Shqipëria nuk është në shitje, mos e prekni vendin tim |url=https://zeri.ai/qyteterim-zverneci-ngre-peshe-rrjetin-reagim-ne-bllok-i-vip-ave-shqiptare-shqiperia-nuk-eshte-ne-shitje-mos-e-prekni-ven-i243296 |access-date=16 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260616124210/https://zeri.ai/qyteterim-zverneci-ngre-peshe-rrjetin-reagim-ne-bllok-i-vip-ave-shqiptare-shqiperia-nuk-eshte-ne-shitje-mos-e-prekni-ven-i243296 |archive-date=16 June 2026 |language=sq |date=1 June 2026 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* [[Ermonela Jaho]]&lt;ref&gt;{{cite web |work=Dosja |title=Ermonela Jaho mbështet protestën për Zvërnecin, shpërndan pamjet në rrjetet sociale |url=https://dosja.al/art-argetim/ermonela-jaho-mbeshtet-protesten-per-zvernecin-shperndan-pamjet-ne-r-i498202 |access-date=16 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260616135006/https://dosja.al/art-argetim/ermonela-jaho-mbeshtet-protesten-per-zvernecin-shperndan-pamjet-ne-r-i498202 |archive-date=16 June 2026 |language=sq |date=1 June 2026 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* [[Marjana Koçeku]]&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-15 |title=After leaving the SP, &quot;Neomalsorja&quot; supports the protests; posts the flamingo symbol |url=https://pamfleti.net/politike/pas-largimit-nga-ps-neomalesorja-mbeshtet-protestat-poston-simbolin-e-f-i340545 |access-date=2026-06-16 |website=Pamfleti |archive-date=16 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260616195932/https://pamfleti.net/politike/pas-largimit-nga-ps-neomalesorja-mbeshtet-protestat-poston-simbolin-e-f-i340545 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* [[Jonida Maliqi]]&lt;ref&gt;{{cite web |work=Panorama |title='Revolucion', 'Dorëheqje e Ramës' Kush janë VIP-at e ekranit që iu bashkuan protestave masive kundër Qeverisë |url=https://www.panorama.com.al/revolucion-doreheqje-e-rames-kush-jane-vip-at-e-ekranit-qe-iu-bashkuan-protestave-masive-kunder-qeverise/ |access-date=17 June 2026 |language=sq |date=6 June 2026 |url-status=live |archive-date=20 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260620015035/https://www.panorama.com.al/revolucion-doreheqje-e-rames-kush-jane-vip-at-e-ekranit-qe-iu-bashkuan-protestave-masive-kunder-qeverise/}}&lt;/ref&gt;
* [[Jutta Paulus]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=German MEP Jutta Paulus Backs Albanian Environmental Protests, Pledges to Join Demonstrations in Vjosa-Narta |url=https://www.ocnal.com/2026/06/german-mep-jutta-paulus-backs-albanian.html |website=Oculus News |access-date=26 June 2026 |language=en-gb |date=25 June 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[Sonila Meço]]&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Meço |first=Sonila |date=23 June 2026 |title=Alo, nuk jam Edi! |url=https://sot.com.al/aktualitet/alo-nuk-jam-edi/ |website=Sot News |language=sq |access-date=23 June 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[Bernie Sanders]]&lt;ref&gt;{{cite web |publisher=Euronews Albania  |title=Protestat kundër projektit në Zvërnec, reagon senatori demokrat Bernie Sanders: Shikoni oligarkinë globale në Shqipëri |url=https://euronews.al/protestat-kunder-projektit-ne-zvernec-reagon-senatori-demokrat-bernie-sanders-shikoni-oligarkine-globale-ne-shqiperi/ |access-date=16 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260616122532/https://euronews.al/protestat-kunder-projektit-ne-zvernec-reagon-senatori-demokrat-bernie-sanders-shikoni-oligarkine-globale-ne-shqiperi/ |archive-date=16 June 2026 |language=sq |date=9 June 2026 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* [[Joe Hoxha]]&lt;ref name=&quot;CTInsider-Joe-Hoxha-Flamingo&quot;&gt;{{Cite news |last=Hoxha |first=Joe |date=16 July 2026 |title=Opinion: Albania's Flamingo Revolution resonates in America |url=https://www.ctinsider.com/opinion/article/albania-america-flamingo-hoxha-22346624.php |work=CT Insider |access-date=18 July 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[Shkodra Elektronike]]&lt;ref&gt;{{cite web |work=BalkanWeb |title='Një shok na thotë që këtë mrekulli s'e ka pa kurrë', 'Shkodra Elektronike' i bashkohet revoltës për Zvërnecin: Edhe na po çohena! |url=https://www.balkanweb.com/nje-shok-na-thote-qe-kete-mrekulli-se-ka-pa-kurre-shkodra-elektronike-i-bashkohet-revoltes-per-zvernecin-edhe-na-po-cohena/#gsc.tab=0 |access-date=17 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260605170236/https://www.balkanweb.com/nje-shok-na-thote-qe-kete-mrekulli-se-ka-pa-kurre-shkodra-elektronike-i-bashkohet-revoltes-per-zvernecin-edhe-na-po-cohena/#gsc.tab=0 |archive-date=5 June 2026 |language=sq |date=4 June 2026 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* [[Alban Skënderaj]]&lt;ref name=&quot;Zëri&quot;/&gt;
* [[Sebastian Everding]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sebastian Everding Highlights Albania Protests and Narta Lagoon in European Parliament |url=https://www.ocnal.com/2026/06/german-mep-sebastian-everding-albania-protests-narta-lagoon-european-parliament.html |website=Oculus News |access-date=26 June 2026 |language=en-gb |date=16 June 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[Tayna]]&lt;ref name=&quot;Zëri&quot;/&gt;
* [[Lea Ypi]]&lt;ref&gt;{{cite web |publisher=Euronews Albania |title=Lea Ypi reagon për protestat kundër projektit në Zvërnec, shkrimi në median ndërkombëtare |url=https://euronews.al/lea-ypi-reagon-per-protestat-kunder-projektit-ne-zvernec-shkrimi-ne-median-nderkombetare/ |access-date=16 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260616121939/https://euronews.al/lea-ypi-reagon-per-protestat-kunder-projektit-ne-zvernec-shkrimi-ne-median-nderkombetare/ |archive-date=16 June 2026 |language=sq |date=8 June 2026 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* [[Robert Wilton (author)|Robert Wilton]]&lt;ref&gt;{{Cite web |date=23 June 2026 |title=VIDEO/ 24 ditë revoltë për dorëheqjen e Ramës! Robert Wilton, ish-zv ambasadori i OSBE në Tiranë pjesë e protestës |trans-title=Video / 24 days of revolt for Rama's resignation! Robert Wilton, former OSCE deputy ambassador in Tirana, part of the protest |url=https://www.balkanweb.com/video-24-dite-revolte-per-doreheqjen-e-rames-robert-wilton-ish-zv-ambasadori-i-osbe-ne-tirane-pjese-e-protestes/ |website=BalkanWeb |language=sq |access-date=23 June 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[Florjan Binaj]]&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kryeziu |first=Erisa |date=12 June 2026 |title=&quot;Rama resigns&quot;: The Flamingo Revolution on the 13th day |url=https://citizens.al/en/2026/06/12/rama-jepe-doreheqjen-revolucioni-flamingo-ne-diten-e-13-te/ |website=Citizens.al |language=en |access-date=1 July 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[Ilaria Salis]]&lt;ref name=&quot;ADN-Ilaria-Salis-Flamingo&quot;&gt;{{Cite web |date=27 June 2026 |title=Italian MEP joins anti-government protest in Albania, backs environmental causes |url=https://albaniandailynews.com/news/italian-mep-joins-anti-government-protest-in-albania-backs-environmental-causes |website=[[Albanian Daily News]] |access-date=14 July 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[Tineke Strik]]&lt;ref name=&quot;OBCT-European-delegation-Flamingo&quot;&gt;{{Cite web |last=Kryeziu |first=Erisa |date=3 July 2026 |title=Albania is ready for the EU, but the government not yet |url=https://www.balcanicaucaso.org/en/cp_article/albania-is-ready-for-the-eu-but-the-government-not-yet/ |website=Osservatorio Balcani e Caucaso Transeuropa |access-date=14 July 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[Anna Strolenberg]]&lt;ref name=&quot;OBCT-European-delegation-Flamingo&quot;/&gt;
* [[Nicolae Ștefănuță]]&lt;ref name=&quot;OBCT-European-delegation-Flamingo&quot;/&gt;
* {{Ill|Vula Tsetsi|de|Vula Tsetsi}}&lt;ref name=&quot;BalkanWeb-Vula-Tsetsi-Flamingo&quot;&gt;{{Cite web |last=Ghencaj |first=Ergys |date=1 July 2026 |title=European Greens side with the protest: &quot;Test for democracy&quot;, Vula Tsetsi says Rama must take the situation seriously |url=https://www.balkanweb.com/en/te-gjelbrit-evropiane-krah-protestes-test-per-demokracine-vula-tsetsi-per-news24-rama-duhet-te-marre-seriozisht-situaten-smund-te-mbyllet-kapitulli-27-pa-zgjidhur/ |website=BalkanWeb |language=en |access-date=14 July 2026}}&lt;/ref&gt;
* {{Ill|Bujar Asqeriu|sq|Bujar Asqeriu}}&lt;ref&gt;{{cite web |title=&quot;Victory is with you, not with the politicians who are tearing Albania apart&quot;/ Actor Bujar Asqeriu supports the protests for Rama's removal: Stand firm and don't move |url=https://www.balkanweb.com/en/Victory-is-with-you--not-with-the-politicians-who-are-tearing-Albania-apart.-The-generous-actor-Bujar-Asqeriu-supports-the-protests-for-Rama%27s-removal.-Stay-and-don%27t-move./#gsc.tab=0 |website=Balkanweb |access-date=26 June 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* {{Ill|Dalina Buzi|sq|Dalina Buzi}}&lt;ref&gt;{{Cite web |date=10 June 2026 |title=Albania's 'Flamingo Revolution': From Environmental Protection to Demanding Rule of Law and Institutional Transparency |url=https://unipd-centrodirittiumani.it/en/topics/albanias-flamingo-revolution-from-environmental-protection-to-demanding-rule-of-law-and-institutional-transparency |website=University of Padua Human Rights Centre |language=en |access-date=1 July 2026}}&lt;/ref&gt;
* {{Ill|Ema Andrea|sq|Ema Andrea}}&lt;ref name=&quot;Panorama-VIPs&quot;&gt;{{Cite web |date=6 June 2026 |title=&quot;Revolucion&quot;, &quot;Dorëheqje e Ramës&quot; – Kush janë VIP-at e ekranit që iu bashkuan protestave masive kundër Qeverisë |trans-title=&quot;Revolution&quot;, &quot;Rama's resignation&quot; – Who are the screen VIPs who joined the mass protests against the government |url=https://www.panorama.com.al/revolucion-doreheqje-e-rames-kush-jane-vip-at-e-ekranit-qe-iu-bashkuan-protestave-masive-kunder-qeverise/ |website=Panorama |language=sq |access-date=1 July 2026}}&lt;/ref&gt;
* {{Ill|Gala Dragot|sq|Gala Dragot}}&lt;ref name=&quot;Shqiptarja 2026&quot;/&gt;
* {{Ill|Mehdi Malkaj|sq|Mehdi Malkaj}}&lt;ref&gt;{{Cite web |date=27 June 2026 |title=Four weeks of protest, citizens determined to remove Rama |url=https://pamfleti.net/english/live-updates/minute-pas-minute-kater-jave-proteste-qytetaret-te-vendosur-per-lar-i342449 |website=Pamfleti |language=en |access-date=1 July 2026}}&lt;/ref&gt;
* {{Ill|Olta Gixhari|sq|Olta Gixhari}}&lt;ref name=&quot;Zëri&quot;/&gt;
{{Div col end}}
=== دوجے رد عمل ===
البانیا دے احتجاج وچ غیر ملکی سیاحاں نے وی حصہ لیا، جنہاں نے مظاہرین دے نال یکجہتی دا اظہار کیتا۔     امریکی گلوکارہ کیٹی پیری نے اک ویڈیو دے تحت &quot; ڈیلولو جزیرہ&quot; دا تبصرہ پوسٹ کرن دے بعد سوشل میڈیا تے توجہ مبذول کروائی جس وچ ایوانکا ٹرمپ نے سازان جزیرے تے سیاحتی ترقی دے مجوزہ منصوبے تے تبادلہ خیال کیتا۔  جاری مظاہریاں دے دوران ترانا وچ مظاہرین د ی اک تصویر نوں ''دی گارڈین'' نے اپنی &quot;دن د ی تصویراں&quot; وچو ں اک دے طور اُتے منتخب کيتا سی۔ 

== ایہہ وی ویکھو ==

* 2011 البانی اپوزیشن دے مظاہرے
* البانیہ وچ 2013 شامی کیمیائی ہتھیاراں دے خلاف احتجاج
* 2017 البانیائی اپوزیشن دے احتجاج
* البانیہ چ 2018–2019 دے طالب علماں دے احتجاج
* 2019 البانی اپوزیشن دے احتجاج
* 2020 البانیہ دے احتجاج
* 2022 البانیہ دے احتجاج
* 2025-2026 البانی اپوزیشن دے احتجاج
* 2024–موجودہ سربیا دے اینٹی کرپشن احتجاج
* 2025–2026 بلغاریہ دے احتجاج
* 2026 ماحول وچ
* البانیہ چ ماحولیاتی مسائل
* اکیسویں صدی دے احتجاجاں دی فہرست
* البانیہ دے محفوظ علاقے
* ولورا انٹرنیشنل ایئرپورٹ
==حوالے==
{{حوالے}}
[[گٹھ:البانیا]]
[[گٹھ:انقلابات]]
[[گٹھ:ترجمے نوں سمکھیاواں چاہیدیاں]]</text>
      <sha1>1ajspihlljqtay4z7u1nf2cwvnkqyws</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>708798</id>
      <parentid>708778</parentid>
      <timestamp>2026-07-22T05:11:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abbas dhothar</username>
        <id>361</id>
      </contributor>
      <comment>/* علامتاں */</comment>
      <origin>708798</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="189683" sha1="qefmnft8dt1x28iwjff11z9k5dkfnl9" xml:space="preserve">{{معلومات-واقعہ}}
 
{{Infobox civil conflict
| name = Flamingo Revolution
| part_of = the [[Gen Z protests]]
| image = {{multiple image|perrow = 2
| border      = infobox
| total_width = 300
| image1      = Flamingo Revolution Tirana Protest nr14 June 13 2026 05.jpg
| image2      = Flamingo Revolution Tirana Protest nr14 June 13 2026 11.jpg
| image3      = Flamingo Revolution Tirana Protest nr15 June 14 2026 61.jpg
| image4      = Flamingo Revolution Tirana Protest nr15 June 14 2026 40.jpg
| footer_align = center
| footer       = Protesters in [[Tirana]] on 13 and 14 June 2026
}}
| caption = 
| date = 23 May 2026 – present
| location = [[Albania]], and worldwide in the [[Albanian diaspora]]
| causes = * [[Corruption in Albania|Government corruption]], poor governance, [[State capture#Albania|state capture]] and [[Democratic backsliding in Europe by country#Albania|democratic backsliding]]&lt;ref name=&quot;Reuters-2026-06-10&quot;&gt;{{Cite news |date=10 June 2026 |title=Albania protests swell as opposition to Kushner resort persists |url=https://www.reuters.com/world/albania-protests-swell-opposition-kushner-resort-persists-2026-06-10/ |work=Reuters |access-date=15 June 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[Mass media in Albania#Media capture and government influence|Media capture]] and political disinformation&lt;ref name=&quot;BIEPAG-Flamingo&quot;&gt;{{Cite web |date=5 June 2026 |title=The Flamingo Revolution — How Albania's Civic Protest Exposes Lack of Transparency and Media Capture |url=https://www.biepag.eu/blog/the-flamingo-revolution-how-albanias-civic-protest-exposes-lack-of-transparency-and-media-capture |website=BiEPAG |access-date=15 June 2026 |archive-date=12 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260612074527/https://www.biepag.eu/blog/the-flamingo-revolution-how-albanias-civic-protest-exposes-lack-of-transparency-and-media-capture |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Reporter-disinformation-2026-06-10&quot;&gt;{{Cite web |date=2026-06-10 |title=Dezinformimi si mjet politik: Si u fabrikua 'zhvendosja e investimit në Mikonos' |url=https://www.reporter.al/2026/06/10/dezinformimi-si-mjet-politik-si-u-fabrikua-zhvendosja-e-investimit-ne-mikonos/ |access-date=2026-06-10 |website=Reporter.al |language=sq-AL |last=Karaj |first=Vladimir |archive-date=10 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260610173608/https://www.reporter.al/2026/06/10/dezinformimi-si-mjet-politik-si-u-fabrikua-zhvendosja-e-investimit-ne-mikonos/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* Violence by private security personnel and allegations of [[police brutality]] against protesters&lt;ref name=&quot;BalkanWeb-security-2026-06-01&quot;&gt;{{Cite web |date=1 June 2026 |title=Clashes with residents at the Zvërnec protest, &quot;Myrto Security 1.3A&quot; and &quot;Major Security&quot; licenses revoked |url=https://www.balkanweb.com/en/clash-with-residents-in-the-Zvernec-protest--myrto-security-1-3a-and-major-security-licenses-were-revoked/ |website=BalkanWeb |language=en |access-date=15 June 2026 |archive-date=10 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260610144104/https://www.balkanweb.com/en/clash-with-residents-in-the-Zvernec-protest--myrto-security-1-3a-and-major-security-licenses-were-revoked/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Agolli 2026&quot;&gt;{{Cite news |last1=Agolli |first1=Hameraldi |last2=Cimili |first2=Zana |date=2 July 2026 |title=Albanian police use tear gas and pepper spray as Tirana protest turns violent |url=https://apnews.com/article/063288405ee82156e32e6bde500d0569 |work=[[Associated Press]] |access-date=3 July 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Escalates 2026&quot;&gt;{{Cite web |date=2 July 2026 |title=LIVE-Përshkallëzohet situata! Shoqërime në masë të protestuesve, të shtirë në tokë e të prangosur, policët bëhen gardh, pengojnë pamjet |trans-title=Live – The situation escalates! Mass escorting of protesters, lying on the ground and handcuffed; police form a barrier and obstruct footage |url=https://www.balkanweb.com/live-pershkallezohet-situata-shoqerime-ne-mase-te-protestuesve-te-shtire-ne-toke-e-te-prangosur-policet-behen-gardh-pengojne-pamjet/ |website=BalkanWeb |language=sq |access-date=2 July 2026 |archive-date=2 July 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260702133649/https://www.balkanweb.com/live-pershkallezohet-situata-shoqerime-ne-mase-te-protestuesve-te-shtire-ne-toke-e-te-prangosur-policet-behen-gardh-pengojne-pamjet/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Qarkaj 2026&quot;&gt;{{Cite web |date=4 July 2026 |title=&quot;Niko Qarkaj është dhunuar nga policia, pas krizave të epilepsisë&quot;/ Avokati i protestuesit të ndaluar: Është në grevë urie, gjendja e tij jo e mirë. Njoftuam Avokatin e Popullit dhe &quot;Helsinkin&quot; |trans-title=&quot;Niko Qarkaj was beaten by police after epileptic seizures&quot; / Lawyer of detained protester: He is on hunger strike, his condition is not good. We notified the People's Advocate and &quot;Helsinki&quot; |url=https://www.balkanweb.com/niko-qarkaj-eshte-dhunuar-nga-policia-pas-krizave-te-epilepsise-avokati-i-protestuesit-te-ndaluar-eshte-ne-greve-urie-gjendja-e-tij-jo-e-mire-njoftuam-avokatin-e-popullit-dhe-helsinkin/ |website=BalkanWeb |language=sq |access-date=4 July 2026}}&lt;/ref&gt;
* Lack of transparency around foreign-backed development projects and land ownership disputes&lt;ref name=&quot;Reuters-2026-06-10&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;BIEPAG-Flamingo&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Reuters-land-2026-06-13&quot;&gt;{{Cite news |date=13 June 2026 |title=Kushner project being developed on disputed land, Albanian villagers say |url=https://www.reuters.com/world/europe/kushner-project-being-developed-disputed-land-albanian-villagers-say-2026-06-13/ |work=Reuters |access-date=15 June 2026}}&lt;/ref&gt;
* Opposition to proposed luxury tourism developments in the Portonovo area, [[Sazan Island]], [[Zvërnec]] and [[Rrjolli|Baks-Rrjoll]]&lt;ref name=&quot;Reuters-2026-06-10&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;BalkanWeb-Rrjoll-2026-06-14&quot;&gt;{{Cite web |date=14 June 2026 |title=Kundër ndërtimit të resortit/ Me darë me vete për të prerë telat me gjemba, banorët e Rrjollit hidhen në protestë |trans-title=Against the construction of the resort / With pliers to cut barbed wire, Rrjoll residents take to protest |url=https://www.balkanweb.com/kunder-ndertimit-te-resortit-me-dare-me-vete-per-te-prere-telat-me-gjemba-banoret-e-rrjollit-hidhen-ne-proteste/ |website=BalkanWeb |language=sq |access-date=15 June 2026 |archive-date=14 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260614124105/https://www.balkanweb.com/kunder-ndertimit-te-resortit-me-dare-me-vete-per-te-prere-telat-me-gjemba-banoret-e-rrjollit-hidhen-ne-proteste/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* Environmental concerns in protected coastal zones, including the [[Vjosa–Nartë Protected Landscape]] and wildlife habitats&lt;ref name=&quot;BirdLife-2026-06-04&quot;&gt;{{Cite web |date=4 June 2026 |title=Albania's flamingo protests: When a government sells off a wetland, it's selling off democracy too |url=https://www.birdlife.org/news/2026/06/04/albanias-flamingo-protests-when-a-government-sells-off-a-wetland-its-selling-off-democracy-too/ |website=BirdLife International |access-date=5 June 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Reuters-2026-06-08&quot;&gt;{{Cite news |date=8 June 2026 |title=Albania's Rama vows to push on with Kushner-linked luxury resort despite protests |url=https://www.reuters.com/world/albanias-rama-vows-push-with-kushner-linked-luxury-resort-despite-protests-2026-06-08/ |work=Reuters |access-date=15 June 2026}}&lt;/ref&gt;
| goals = * Resignation of [[Edi Rama]] and the [[Rama IV Government|Rama government]]&lt;ref name=&quot;Lapsi-2026-06-22-demands&quot;&gt;{{Cite web |date=22 June 2026 |title=Protesta e qytetarëve shpall 5 kërkesat drejtuar Ramës |trans-title=Citizens' protest announces five demands addressed to Rama |url=https://lapsi.al/protesta-e-qytetareve-shpall-5-kerkesat-drejtuar-rames-i1088427 |website=Lapsi.al |language=sq |access-date=22 June 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Syri-2026-06-22-demands&quot;&gt;{{Cite web |date=22 June 2026 |title=Protestuesit paraqesin 5 kërkesat: Dorëheqje e panegociueshme e Ramës, qeveri teknike e kufizim mandati të kryeministrit... |trans-title=Protesters present five demands: Rama's non-negotiable resignation, technical government and prime ministerial term limit |url=https://www.syri.net/politike/898061/protestuesit-paraqesin-5-kerkesat-doreheqje-e-panegociueshme-e-rames-qeveri-teknike-e-kufizim-mandati-te-kryeministrit/ |website=Syri.net |language=sq |access-date=22 June 2026 |archive-date=25 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260625112924/https://www.syri.net/politike/898061/protestuesit-paraqesin-5-kerkesat-doreheqje-e-panegociueshme-e-rames-qeveri-teknike-e-kufizim-mandati-te-kryeministrit/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Formation of a 12-month non-partisan technical transitional government&lt;ref name=&quot;Lapsi-2026-06-22-demands&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Syri-2026-06-22-demands&quot;/&gt;
* Constitutional and electoral reforms, including a two-term lifetime limit for the office of [[Prime Minister of Albania|prime minister]]&lt;ref name=&quot;Lapsi-2026-06-22-demands&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Syri-2026-06-22-demands&quot;/&gt;
* Repeal or reversal of disputed laws and packages on strategic investments, protected areas, cultural heritage and mountain development&lt;ref name=&quot;Lapsi-2026-06-22-demands&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Syri-2026-06-22-demands&quot;/&gt;
* A new social contract between citizens and the state&lt;ref name=&quot;Lapsi-2026-06-22-demands&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Syri-2026-06-22-demands&quot;/&gt;
| methods = * [[Political demonstration|Demonstrations]]
* Public gatherings and marches
* [[Traffic obstruction|Road blockades]]
* [[Motorcade]]s
* Media [[boycotts]]
* [[Internet activism]]
* [[Civil disobedience]]
* [[Sit-in]]
| status = Ongoing
| side1 = {{tree list}}
* {{flagicon|Albania}} '''Protesters'''
** Anti-government demonstrators
** Youth and student protesters
** Albanian diaspora protesters
** Civil society groups
** Environmental activists and organizations
** Local residents of Zvërnec, Nartë, Rrjoll and&lt;br/&gt;Pishë-Poro
* '''Supported by'''
** [[File:PPNEA_Logo.png|17px|link=|alt=PPNEA Logo]] [[PPNEA]] / [[File:BirdLife_International_logo.svg|17px|link=|alt=BirdLife International Logo]] [[BirdLife International|BirdLife Albania]]&lt;ref name=&quot;BirdLife-2026-06-04&quot;/&gt;
** {{flagicon image|Flag of the Democratic Party of Albania.svg}} [[Democratic Party of Albania|Democratic Party]] / [[Alliance for a Magnificent Albania|ASHM]]{{efn|The Democratic Party's position was initially contested. [[Sali Berisha|Berisha]] condemned violence against protesters and defended their right to demonstrate, but also expressed support for foreign investment and for the Zvërnec project. By 7–10 June, the party had shifted toward explicit support for the protests and their demands, although demonstrators continued to criticize Berisha and the Democratic Party as part of the old political class.&lt;ref name=&quot;ADN-Berisha&quot;&gt;{{Cite news |date=3 June 2026 |title=Berisha Voices Support for Kushner's Zvërnec Project, Backs Foreign Investment in Albania |url=https://albaniandailynews.com/news/berisha-voices-support-for-kushner-s-zv-rnec-project-backs-foreign-investment-in-albania |work=Albanian Daily News |access-date=4 June 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;dq&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;TopChannel-Berisha-shift&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;PD-Berisha-10June&quot;/&gt;}}
** {{flagicon image|Logo of the Opportunity Party (Albania).svg}} [[Opportunity Party (Albania)|Opportunity Party]]&lt;ref name=&quot;VNA-minor-parties&quot;&gt;{{Cite web |date=2 June 2026 |title=Protestat për Zvërnecin, cilat janë partitë që e mbështesin? |trans-title=The protests over Zvërnec, which parties support them? |url=https://vna.al/protestat-per-zvernecin-cilat-jane-partite-qe-e-mbeshtesin-i24650 |website=VNA |language=sq |access-date=5 July 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=VNA&gt;{{Cite web |date=1 June 2026 |title=Shehaj pranon përfshirjen e &quot;Mundësisë&quot; në protestat për Zvërnecin: Kemi qenë nga Thethi deri në Nartë |trans-title=Shehaj acknowledges the involvement of &quot;Mundësia&quot; in the protests over Zvërnec: We have been from Theth to Nartë |url=https://vna.al/shehaj-pranon-perfshirjen-e-mundesise-ne-protestat-per-zvernecin-kemi-qene-nga-thethi-deri-ne-narte-i24626 |website=VNA |language=sq |access-date=5 July 2026}}&lt;/ref&gt;
** {{flagicon image|Lëvizja Bashkë Logo.jpg}} [[Lëvizja Bashkë]]&lt;ref name=&quot;VNA-minor-parties&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Arlind Qori Nuk e Fsheh&quot;&gt;{{Cite web |date=1 June 2026 |title=Arlind Qori nuk e fsheh: &quot;Lëvizja Bashkë&quot; organizatore e protestave për Zvërnecin |trans-title=Arlind Qori does not hide it: &quot;Lëvizja Bashkë&quot; organizer of the protests over Zvërnec |url=https://vna.al/arlind-qori-nuk-e-fsheh-levizja-bashke-organizatore-e-protestave-per-zvernecin-i24625 |website=VNA |language=sq |access-date=5 July 2026 |archive-date=5 July 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260705110739/https://vna.al/arlind-qori-nuk-e-fsheh-levizja-bashke-organizatore-e-protestave-per-zvernecin-i24625 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
** {{flagicon image|Shqiperia Behet logo.png}} [[Lëvizja Shqipëria Bëhet]]&lt;ref name=&quot;VNA-minor-parties&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Adriatik Lapaj&quot;&gt;{{Cite web |date=8 June 2026 |title=Adriatik Lapaj merr pjesë në protestën për Zvërnecin |trans-title=Adriatik Lapaj participates in the protest over Zvërnec |url=https://shqiptarja.com/lajm/adriatik-lapaj-merr-pjese-ne-protesten-per-zvernecin |website=Shqiptarja.com |language=sq |access-date=5 July 2026}}&lt;/ref&gt;
** [[Marjana Koçeku]] &lt;small&gt;(former [[Socialist Party of Albania|Socialist Party]] MP; [[Independent politician|independent]] [[Parliament of Albania|MP]] from 15 June 2026)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;Neomalësorja&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;bp&quot;&gt;{{Cite web |date=20 June 2026 |title=VIDEO/ Braktisi Edi Ramën, deputetja Marjana Koçeku i bashkohet protestës |trans-title=Video / After abandoning Edi Rama, MP Marjana Koçeku joins the protest |url=https://www.syri.net/politike/897587/video-braktisi-edi-ramen-deputetja-marjana-koceku-i-bashkohet-protestes/ |website=Syri.net |language=sq |access-date=20 June 2026}}&lt;/ref&gt;
{{tree list/end}}
| side2 = {{tree list}}
* [[File:Coat of arms of Albania.svg|15px|link=|alt=Coat of arms of Albania]] '''[[Rama IV Government|Government of Albania]]'''
** {{flagicon image|Partia_Socialiste.svg|size=15px|border=yes}} [[Socialist Party of Albania]]
** {{flagicon image|Partia Social Demokrate (old logo).svg|size=17px|border=yes}} [[Social Democratic Party of Albania]]&lt;ref name=&quot;Reporter-PS-PSD-majority&quot;&gt;{{Cite web |last=Erebara |first=Gjergj |date=23 April 2025 |title=Aleanca e pashpallur PS-PSD bëhet aleancë e kushtëzuar |trans-title=The undeclared PS-PSD alliance becomes a conditional alliance |url=https://www.reporter.al/2025/04/23/aleanca-e-pashpallur-ps-psd-behet-aleance-e-kushtezuar/ |website=[[Reporter.al]] |language=sq |access-date=6 July 2026 |archive-date=6 July 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260706193251/https://www.reporter.al/2025/04/23/aleanca-e-pashpallur-ps-psd-behet-aleance-e-kushtezuar/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ABC-PSD-PS-support&quot;&gt;{{Cite web |date=29 April 2025 |title=&quot;Aleancë vetëm me PS&quot;, Doshi: PSD pas 11 maji do bashkëpunojë vetëm me Ramën |trans-title=&quot;Alliance only with PS&quot;, Doshi: PSD after 11 May will cooperate only with Rama |url=https://abcnews.al/aleance-vetem-me-ps-doshi-psd-pas-11-maji-do-bashkepunoje-vetem-me-ramen/ |website=ABC News |language=sq |access-date=6 July 2026 |archive-date=16 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250516052113/https://abcnews.al/aleance-vetem-me-ps-doshi-psd-pas-11-maji-do-bashkepunoje-vetem-me-ramen/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
** [[File:Policia e Shtetit.svg|17px|link=|alt=Patch of the State Police]] [[State Police (Albania)|State Police]]
*** [[File:Forcat e Ndërhyrjes së Shpejtë.svg|17px|border]] [[Rapid Intervention Force (Albania)|FNSH]]
*** [[File:Shqiponjat.svg|17px|border]] [[Shqiponjat (police unit)|Shqiponjat]]
*'''Associated project entities'''
** Zvërnec South Adriatic Development
** [[File:Affinity Partners.jpg|17px|link=|alt=Affinity Partners logo]] [[Affinity Partners]]
** Private security personnel
{{tree list/end}}
| lead_figures1 = ''Decentralised leadership''
| lead_figures2 = '''[[Edi Rama]]'''&lt;br/&gt;[[Taulant Balla]]&lt;br/&gt;[[Skënder Hita]]
| how_many1 = {{tree list}}
* Tens of thousands of protesters every day
* '''Reported participation at major rallies:'''
** Hundreds of thousands (10 June rally)&lt;ref name=&quot;BalkanWeb-10June-crowd&quot;&gt;{{Cite web |date=11 June 2026 |title=Qindra mijëra qytetarë zbarkojnë në shesh/ “E akuzojnë se nuk lufton korrupsionin”, Reuters: Protestat, sfidë për kryeministrin! |trans-title=Hundreds of thousands of citizens gather in the square / Reuters: Protests pose a challenge to the prime minister |url=https://www.balkanweb.com/qindra-mijera-qytetare-zbarkojne-ne-shesh-e-akuzojne-se-nuk-lufton-korrupsionin-reuters-protestat-sfide-per-kryeministrin/ |website=[[BalkanWeb]] |language=sq |access-date=20 July 2026}}&lt;/ref&gt;
** 100,000–200,000 (13 June rally)
** More than 250,000 (20 June rally, estimated)&lt;ref name=&quot;Mongabay-2026-06-12&quot;&gt;{{cite web |last=Lovgren |first=Stefan |date=12 June 2026 |title='Flamingo Revolution' aims to stop Kushner-backed resort on protected Albanian delta |url=https://news.mongabay.com/2026/06/flamingo-revolution-aims-to-stop-kushner-backed-resort-on-protected-albanian-delta/ |website=Mongabay |language=en |access-date=14 June 2026 |quote=The protests have grown larger every day, with tens of thousands demanding accountability. |archive-date=13 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260613011402/https://news.mongabay.com/2026/06/flamingo-revolution-aims-to-stop-kushner-backed-resort-on-protected-albanian-delta/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Politico-2026-06-15-crowd&quot;&gt;{{cite web |last=Taylor |first=Alice |date=15 June 2026 |title=Albania's PM Rama lashes out at 'flamingo' protesters, comparing them to animals |url=https://www.politico.eu/article/albanias-rama-lashes-out-at-flamingo-protesters-comparing-them-to-animals/ |website=Politico Europe |language=en-GB |access-date=18 June 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BalkanWeb-2026-06-13-drone&quot;&gt;{{cite web |date=13 June 2026 |title=Pamje me dron – 'Uragan' njerëzish në Bulevard, qindra mijëra qytetarë kërkojne dorëheqjen e Ramës |trans-title=Drone footage – 'Hurricane' of people on the Boulevard, hundreds of thousands of citizens demand Rama's resignation |url=https://www.balkanweb.com/pamje-me-dron-uragan-njerezish-ne-bulevard-qindra-mijera-qytetare-kerkojne-doreheqjen-e-rames/ |website=BalkanWeb |language=sq |access-date=14 June 2026 |archive-date=14 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260614104523/https://www.balkanweb.com/pamje-me-dron-uragan-njerezish-ne-bulevard-qindra-mijera-qytetare-kerkojne-doreheqjen-e-rames/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BalkanWeb-2026-06-21-250k&quot;&gt;{{Cite web |date=21 June 2026 |title=Pamje me dron – Si u rrethua Kryeministria në pak minuta nga 'uragani' i qytetarëve, 250 mijë shqiptarë në shesh për dorëheqjen e Ramës |trans-title=Drone footage – How the Prime Minister's Office was surrounded within minutes by the &quot;hurricane&quot; of citizens, 250,000 Albanians in the square for Rama's resignation |url=https://www.balkanweb.com/pamje-me-dron-si-u-rrethua-kryeministria-ne-pak-minuta-nga-uragani-i-qytetareve-mbi-150-mije-shqiptare-ne-shesh-per-doreheqjen-e-rames/ |website=BalkanWeb |language=sq |access-date=21 June 2026 |archive-date=21 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260621053839/https://www.balkanweb.com/pamje-me-dron-si-u-rrethua-kryeministria-ne-pak-minuta-nga-uragani-i-qytetareve-mbi-150-mije-shqiptare-ne-shesh-per-doreheqjen-e-rames/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
** Hundreds of thousands (4 July rally)&lt;ref name=&quot;Syri-4July-crowd&quot;&gt;{{Cite web |date=4 July 2026 |title=Qytetarë dhe shqiptarë nga diaspora 'pushtojnë' bulevardin 'Dëshmorët e Kombit' – SHIKONI PAMJET |trans-title=Citizens and Albanians from the diaspora fill Dëshmorët e Kombit Boulevard – See the footage |url=https://www.syri.net/politike/901032/qytetare-dhe-shqiptare-nga-diaspora-pushtojne-bulevardin-deshmoret-e-kombit-shikoni-pamjet/ |website=Syri.net |language=sq |access-date=20 July 2026}}&lt;/ref&gt;
{{tree list/end}}
| how_many2 = {{tree list}}
* Unknown number of police officers and riot police
* '''Equipment used:'''
** [[Police car|Police vehicles]]
** [[Water cannon|Water cannon vehicles]]
** [[Pepper spray]]
** [[Tear gas]]
** Protective [[Riot protection helmet|helmets]] and [[Riot shield|shields]]
{{tree list/end}}
| casualties_label = Casualties, detentions and damage
| casualties1 = * Several protesters or civilians and at least one journalist injured or hospitalized during the 30 May Zvërnec confrontation&lt;ref name=&quot;Helsinki&quot;&gt;{{Cite web |date=2 June 2026 |title=&quot;Truproja tërhoqi zvarrë protestuesin, por kompania nuk kishte kontratë me investitorët&quot;, &quot;Helsinki&quot; për protestën në Zvërnec: Policia e prokuroria të hetojnë! |trans-title=&quot;The bodyguard dragged the protester, but the company had no contract with the investors&quot;; Helsinki on the Zvërnec protest: Police and prosecutors should investigate |url=https://www.balkanweb.com/truproja-terhoqi-zvarre-protestuesin-por-kompania-nuk-kishte-kontrate-me-investitoret-helsinki-per-protesten-ne-zvernec-policia-e-prokuroria-te-hetojne/ |website=[[BalkanWeb]] |language=sq |access-date=4 June 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BalkanWeb-security-2026-06-01&quot;/&gt;
* Four protesters or civilians received medical treatment after the 2 July Parliament clashes&lt;ref name=&quot;Clashes 2026&quot;&gt;{{Cite web |date=2 July 2026 |title=Përplasjet para Kuvendit mes protestuesve dhe policisë/ QSUT dhe &quot;Trauma&quot; në njoftim zyrtar: U paraqitën 15 efektivë dhe 4 qytetarë |trans-title=Clashes outside Parliament between protesters and police / QSUT and Trauma Hospital in official notice: 15 officers and 4 citizens appeared for treatment |url=https://www.balkanweb.com/perplasjet-para-kuvendit-mes-protestuesve-dhe-policise-qsut-dhe-trauma-ne-njoftim-zyrtar-u-paraqiten-15-efektive-dhe-4-qytetare/ |website=BalkanWeb |language=sq |access-date=2 July 2026 |archive-date=2 July 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260702153931/https://www.balkanweb.com/perplasjet-para-kuvendit-mes-protestuesve-dhe-policise-qsut-dhe-trauma-ne-njoftim-zyrtar-u-paraqiten-15-efektive-dhe-4-qytetare/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| casualties2 = * Police officers affected by pepper spray during the 30 May Zvërnec confrontation&lt;ref name=&quot;Helsinki&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Reporter&quot;/&gt;
* Fifteen police officers received medical treatment after the 2 July Parliament clashes&lt;ref name=&quot;Clashes 2026&quot;/&gt;
| detentions = * More than 20 protesters were escorted or detained after the 2 July Parliament clashes&lt;ref name=&quot;Escorted 2026&quot;&gt;{{Cite web |date=2 July 2026 |title=Mbi 20 të shoqëruar pas tensioneve në protestë/ Qytetarët para Komisariatit nr.3, bllokohet qarkullimi në rrugën Mine Peza |trans-title=More than 20 escorted after tensions in the protest / Citizens outside police station no. 3, traffic blocked on Mine Peza Street |url=https://www.balkanweb.com/mbi-20-te-shoqeruar-pas-tensioneve-ne-proteste-qytetaret-para-komisariatit-nr-3-bllokohet-qarkullim-ne-rrugen-mine-peza/ |website=BalkanWeb |language=sq |access-date=2 July 2026 |archive-date=2 July 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260702153412/https://www.balkanweb.com/mbi-20-te-shoqeruar-pas-tensioneve-ne-proteste-qytetaret-para-komisariatit-nr-3-bllokohet-qarkullim-ne-rrugen-mine-peza/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* Security measures were reviewed for 21 detainees: two were placed under house arrest, 14 were ordered to report to police and five were released without a security measure&lt;ref name=&quot;Zeri-5July-security-measures&quot;&gt;{{Cite web |date=5 July 2026 |title=Arrestimi i 21 protestuesve/ Gjykata jep vendimin: 2 në arrest shtëpie, detyrim paraqitje për 14 të tjerë dhe 5 pa masë |trans-title=The arrest of 21 protesters / The court gives the decision: two under house arrest, reporting obligation for 14 others and five without a measure |url=https://zeri.ai/aktualitet-arrestimi-i-21-protestuesve-gjykata-jep-vendimin-2-ne-arrest-shtepie-detyrim-paraqitje-per-14-te-tjere-dhe-5-i244508 |website=Zeri |language=sq |access-date=6 July 2026 |archive-date=11 July 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260711055901/https://zeri.ai/aktualitet-arrestimi-i-21-protestuesve-gjykata-jep-vendimin-2-ne-arrest-shtepie-detyrim-paraqitje-per-14-te-tjere-dhe-5-i244508 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| arrests = * Three people arrested in connection with violence against a protester at Zvërnec&lt;ref name=&quot;BalkanWeb-Arrests&quot;&gt;{{Cite web |date=3 June 2026 |title=&quot;Nuk figurojnë si roje të sigurisë private&quot;/ Pas dhunuesit Gerald Biba, arrestohen edhe 2 personat që tërhoqën zvarrë protestuesin në Zvërnec |trans-title=&quot;They do not appear as private security guards&quot; / After assailant Gerald Biba, two more people who dragged the protester in Zvërnec are arrested |url=https://www.balkanweb.com/nuk-figurojne-si-roje-te-sigurise-private-pas-dhunuesit-gerald-biba-arrestohen-edhe-2-personat-qe-terhoqen-zvarre-protestuesin-ne-zvernec/ |website=BalkanWeb |language=sq |access-date=15 June 2026}}&lt;/ref&gt;
| charged = * Criminal proceedings opened against 19 people on 15 June, 16 on 17 June, 27 on 19 June, 11 on 25 June and 31 on 29 June; two people were additionally declared wanted&lt;ref name=&quot;pp&quot;&gt;{{Cite web |date=15 June 2026 |title=Marshimi i protestuesve drejt Rinasit/ Policia: Procedohen penalisht 19 persona! Bllokuan qarkullimin |trans-title=Protesters' march toward Rinas / Police: 19 people criminally proceeded against; they blocked traffic |url=https://dosja.al/politike/marshimi-i-protestuesve-drejt-rinasit-policia-procedohen-penalisht-19-p-i500372 |website=Dosja.al |language=sq |access-date=18 June 2026 |archive-date=18 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260618134523/https://dosja.al/politike/marshimi-i-protestuesve-drejt-rinasit-policia-procedohen-penalisht-19-p-i500372 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;fz&quot;&gt;{{Cite web |date=17 June 2026 |title=Policia procedon 16 protestues, 2 në kërkim: U futën në 'fun zone' te Sheshi 'Skënderbej' dhe penguan qarkullimin |trans-title=Police proceed against 16 protesters, 2 wanted: They entered the Fan Zone at Skanderbeg Square and obstructed traffic |url=https://euronews.al/policia-procedon-16-protestues-2-ne-kerkim-u-futen-ne-fun-zone-te-sheshi-skenderbej-dhe-penguan-qarkullimin/ |website=Euronews Albania |language=sq |access-date=18 June 2026 |archive-date=19 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260619174242/https://euronews.al/policia-procedon-16-protestues-2-ne-kerkim-u-futen-ne-fun-zone-te-sheshi-skenderbej-dhe-penguan-qarkullimin/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;tp&quot;&gt;{{Cite web |date=19 June 2026 |title=Tiranë/Procedohen penalisht 27 shtetas |trans-title=Tirana / 27 citizens subject to criminal proceedings |url=https://asp.gov.al/tirane-procedohen-penalisht-27-shtetas/ |website=Policia e Shtetit |language=sq |access-date=19 June 2026 |archive-date=19 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260619225530/https://asp.gov.al/tirane-procedohen-penalisht-27-shtetas/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TopChannel-11Protesters&quot;&gt;{{Cite web |date=25 June 2026 |title=Bllokimi i qarkullimit gjatë marshimeve në rrugët e Tiranës, procedohen penalisht 11 protestues |trans-title=Blocking traffic during marches in Tirana streets, 11 protesters placed under criminal proceedings |url=https://top-channel.tv/2026/06/25/bllokimi-i-qarkullimit-gjate-marshimeve-ne-rruget-e-tiranes-procedohen-penalisht-11-protestues564/ |website=[[Top Channel]] |language=sq |access-date=25 June 2026 |archive-date=26 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260626172648/https://top-channel.tv/2026/06/25/bllokimi-i-qarkullimit-gjate-marshimeve-ne-rruget-e-tiranes-procedohen-penalisht-11-protestues564/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Syri-31Protesters&quot;&gt;{{Cite web |date=29 June 2026 |title=Protestat s'ndalen, Rama i 'ndërsen' policinë! Procedon penalisht 31 persona! |trans-title=The protests do not stop, Rama &quot;sets&quot; the police on them! Criminal proceedings opened against 31 people! |url=https://www.syri.net/kronike/899744/protestat-s-ndalen-rama-i-ndersen-policine-procedon-penalisht-31-persona/ |website=Syri.net |language=sq |access-date=29 June 2026 |archive-date=29 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260629211932/https://www.syri.net/kronike/899744/protestat-s-ndalen-rama-i-ndersen-policine-procedon-penalisht-31-persona/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| damage = * Police vehicle damaged during the 2 July Parliament clashes&lt;ref name=&quot;Agolli 2026&quot;/&gt;
* Windows broken at police station no. 3 in Tirana on 4 July&lt;ref name=&quot;Lapsi-police-station-damage&quot;&gt;{{Cite web |date=5 July 2026 |title=Tension para komisariatit 3/ Protestuesit thyejnë xhamat, ndërhyn policia |trans-title=Tension outside police station no. 3 / Protesters break windows, police intervene |url=https://lapsi.al/tension-para-komisariatit-3-protestuesit-thyejne-xhamat-nderhyn-policia-i1089316 |website=Lapsi.al |language=sq |access-date=5 July 2026 |archive-date=6 July 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260706070010/https://lapsi.al/tension-para-komisariatit-3-protestuesit-thyejne-xhamat-nderhyn-policia-i1089316 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
}}
مئی 2026 نوں، نارتا لیگون دے نیڑے، البانیائی پنڈ زورنیک چ حکومت مخالف احتجاج شروع ہویا۔ احتجاج، جہنوں مشہور طور تے '''فلیمنگو انقلاب''' ,آکھیا جاندا اے۔  ، حکومت دے تیاری دے کماں دی ہینڈلنگ تے سازان جزیرے تے زورنیک ریزورٹ پروجیکٹ نال جڑے ہوئے لگژری سیاحتی ترقی دی تجویز دے ذریعہ متحرک ہوئے، جس دی حمایت امریکی سرمایہ کار [[جیریڈ کشنر|جیرڈ کشنر]] نے کیتی۔ مظاہرین تے مقامی رہائشیاں نے نہ صرف مجوزہ ترقی تے اعتراض کیتا، بلکہ اوہناں نے اک بدعنوان تے مبہم عمل دے طور تے وی اعتراض کیتا جہدے وچ محفوظ علاقے دی قانون سازی، متنازعہ زمین دی ملکیت، غیر شائع شدہ یا متنازعہ اجازت نامے، نجی حفاظت، تے محدود عوامی مشاورت شامل سی۔ 30 مئی نو‏‏ں اس منصوبے د‏‏ی جگہ دے نیڑے اک مظاہرے دے دوران مظاہرین دے خلاف تشدد دے بعد ، ایہ تحریک اگلے دن [[تیرانا|ترانا]] تک پھیل گئی تے بعد وچ البانیہ ، کوسوو تے بیرون ملک البانی ڈائاسپورا کمیونٹیز دے دوسرے شہراں وچ پھیل گئی۔

تعمیراتی منصوبے تے اس دی حکومت دی حمایت نے عوام دے طویل عرصے توں عدم اطمینان تے شکایات دے سالاں دے بعد اظہار دے مرکز دے طور تے کم کیتا۔ جد کہ تحریک ابتدائی طور تے ریزورٹ دی ترقی دے خلاف شروع ہوئی، احتجاج دا پیمانہ ودھ گیا تے وزیر اعظم ایڈی راما دی حکومت دے خلاف وسیع تر مخالفت، بدعنوانی ، ریاستی قبضہ ، میڈیا دی قبضہ ، ناقص حکمرانی تے جمہوری پچھے ہٹن وچ تبدیل ہو گیا۔ مظاہرین نے راما دے استعفے، بدعنوانی تے منظم جرائم دے خلاف خصوصی ڈھانچے (ایس پی اے کے) دے ذریعہ بدعنوانی دے خلاف تحقیقات، محفوظ علاقیاں وچ تعمیر اُتے پابندی، اسٹریٹجک سرمایہ کار فریم ورک دی منسوخی یا جائزہ، تے ریزورٹ معاہدیاں دی منسوخی یا جائزہ لینے دا مطالبہ کیتا اے۔ کئی مظاہریاں نے اپوزیشن لیڈر سالی بریشا تے البانیہ دی ڈیموکریٹک پارٹی تے وی تنقید کیتی اے، نعرے لا کے رام تے بریشا دوناں نو اک ای سیاسی اسٹیبلشمنٹ دا حصہ پیش کیتا اے۔

اہم احتجاج ترانا وچ مرکوز رہے نیں، خاص طور تے سکندربیگ چوک ، وزیر اعظم دے دفتر، دیشموریت ای کومبٹ بولیورڈ ، پارلیمنٹ تے دوجیاں علامتی عوامی تھاواں دے آسے پاسے۔ روزانہ مظاہریاں نے دسیاں ہزاراں شرکاء نو اپنی طرف متوجہ کیتا، جد کہ 10، 13، 20 جون تے 4 جولائی نو ملک بھر تے ڈائاسپورا تے مرکوز وڈے متحرک کیتے گئے۔ جون دا احتجاج تحریک دا اج تیکر دا سب توں وڈا مظاہرہ بن گیا، جس چ البانیائی میڈیا نے 250,000 توں ودھ شرکاء دا اندازہ لایا تے ہجوم نو ڈیشمورٹ ای کومبٹ بولیورڈ دے زیادہ تر حصے نو بھرن دے طور تے بیان کیتا، جو سکندر بیگ چوک توں لے کے مدر ٹریسا چوک تک اے۔ اس تحریک نو وکندریقرت قرار دتا گیا اے، جس چ جنریشن زیڈ دے نوجواناں تے ملینئیل مظاہرین نے سول سوسائٹی دے گروپاں، ماحولیاتی کارکناں، مقامی رہائشیاں، عوامی شخصیتاں تے ڈائاسپورا کمیونٹیز دے نال نمایاں کردار ادا کیتا اے۔

فلامینگو ، اک جنگلی پنچھی جہڑا وجوسا-نارٹا ویٹ لینڈ ایکوسسٹم چ رہندا اے، مظاہریاں دی اہم علامت بن گیا، جس نے فلامنگو انقلاب دا ناں دتا۔ مظاہرین نے ماحولیاتی تحفظ تے وسیع تر شہری مزاحمت دوناں دی نمائندگی کرن لئی فلامنگو کٹ آؤٹ، انفلیٹیبل فلامنگو، قومی جھنڈے تے ترمیم شدہ احتجاجی تصویراں دا استعمال کیتا اے۔ ٹاپ چینل ، ویژن پلس تے کلان ٹی وی ورگے قومی میڈیا نوں وڈے پیمانے تے سمجھیا جاندا اے کہ اوہناں نے احتجاج دے سائز نو مسلسل گھٹ توں گھٹ کیتا اے تے حکومت دے حامی موقف اختیار کیتے ہن۔ دراں اثنا ، راما نے اس منصوبے دا دفاع اک وڈی غیر ملکی سرمایہ کاری دے طور اُتے کیتا ، غیر قانونی طرز عمل دے الزامات نو‏‏ں مسترد کردتا ، تے تحریک دے کچھ حصےآں نو‏‏ں غلط معلومات ، غیر ملکی مفادات یا اک وسیع تر &quot;ہائبرڈ جنگ&quot; تو‏ں متاثر ہونے دے طور اُتے پیش کيتا۔ اس دا ردعمل، بریشا دی اس منصوبے لئی ابتدائی حمایت دے نال، البانیہ دے سیاسی طبقے تے مظاہرین دی وسیع تر تنقید دا حصہ بن گیا۔

== پچھوکڑ ==

=== سازان آئی لینڈ ریزورٹ ===
[[فائل:Zvërneci_-_Vlorë_(3).jpg|right|thumb|پچھوکڑ چ سازان دے نال نارتا لیگون دا نظارہ۔]]
[[ایوانکا ٹرمپ]] تے اوہدے خاوند، [[جیریڈ کشنر|جیرڈ کشنر]] ، نے پہلی وار جولائی 2021 وچ اک نجی دورے تے البانیا دا دورہ کیتا۔ ٹرمپ تے کشنر نے اپنے اک دوست نتھانیل روتھسچلڈ دی ملکیت آلی یاٹ تے پورے ساحلی پٹی دا سفر کیتا۔   باہر تیراکی کردے ہوئے، انہاں دا سامنا سازان دے غیر آباد، [[حیاتی تنوع|حیاتیاتی متنوع]] جزیرے نال ہویا، جو اک ترک کردہ فوجی اڈا سی، تے حیران ہوئے کہ ایہ غیر ترقی یافتہ رہ گیا اے۔ &lt;ref name=&quot;ui&quot;&gt;{{Cite news|title=Sold to the Trump family: one of the last undeveloped islands in the Mediterranean|url=https://www.theguardian.com/world/2025/jun/24/trump-family-kushner-undeveloped-island-mediterranean-sazan-albania|language=en-GB}}&lt;/ref&gt;  وزیر اعظم ایڈی راما نے سفر دے دوران یاٹ تے انہاں نال ملاقات کیتی تے اک سال بعد کشنر دے نال سرمایہ کاری دے مواقع اُتے تبادلہ خیال کیتا۔ &lt;ref name=&quot;it&quot; /&gt; 

مارچ 2024 وچ، کشنر نے سازان تے مین لینڈ دے نیڑے دے ساحلی علاقے وچ سرمایہ کاری کرن دے منصوبیاں دا اعلان کیتا، جو زورنیک پنڈ دے نیڑے اے۔ &lt;ref name=&quot;BIRN-Investors&quot;&gt;{{Cite news|date=29 May 2026|title=The Investors Behind the Trump Family's Albanian Resort|url=https://www.reporter.al/en/2026/05/29/the-investors-behind-the-trump-familys-albanian-resort/}}&lt;/ref&gt; برڈ لائف ورگے ماحولیاتی گروپاں نے کشنر دے سیاحتی ترقی دے منصوبے نوں البانیہ دے محفوظ علاقیاں دے قانون وچ ترمیم نال جوڑیا اے،  جو تھوڑی دیر پہلے منظور ہویا سی۔ &lt;ref name=&quot;BIRN-Investors&quot; /&gt; اس نے &quot;اصلاحیت دے ڈھانچے، 5 ستارےآں یا اس تو‏ں زیادہ&quot;، تے متعلقہ مہمان نوازی د‏‏ی سرگرمیاں نو‏‏ں ماحولیاتی طور اُتے محفوظ علاقےآں وچ تعمیر اُتے پابندیاں تو‏ں مستثنیٰ قرار دتا، جداں کہ جتھ‏ے ایہ منصوبہ تجویز کيتا گیا سی۔ 

البانیہ دی حکومت نے 30 دسمبر 2025 نو سازان پروجیکٹ نو اسٹریٹجک سرمایہ کاری دا درجہ دتا، تے نوٹ کیتا کہ ایہ 565 ہیکٹر تے قبضہ کرے گا تے تقریباً 45 ہیکٹر تے ترقی کیتی جائے گی۔  2025 وچ ، وزیر اعظم راما نے کہیا کہ البانیا &quot;سازان جداں تحفے دا استحصال نہ کرنے دا متحمل نئيں ہوسکدا اے &quot; تے لگژری سیاحت د ی ضرورت ا ے۔ &lt;ref name=&quot;ui&quot;&gt;{{Cite news|title=Sold to the Trump family: one of the last undeveloped islands in the Mediterranean|url=https://www.theguardian.com/world/2025/jun/24/trump-family-kushner-undeveloped-island-mediterranean-sazan-albania|language=en-GB}}&lt;/ref&gt; سازان اُتے زمین 1.4 ارب یورو دے معاہدے وچ فروخت کيتی گئی سی ، جس تو‏ں مقامی لوک تے پارلیمنٹرین اس وقت تک بے خبر سن جدو‏ں تک اخباراں نے اس د‏ی اطلاع نئيں دتی۔ &lt;ref name=&quot;ui&quot; /&gt;  اس دے بعد، البانیائی لوکاں نے سازان نو &quot;ٹرمپ آئی لینڈ&quot; ( {{Lang|sq|Ishulli i Trumpëve}} ) دے طور تے حوالہ دینا شروع کیتا۔ ). &lt;ref name=&quot;ui&quot; /&gt;

کشنر دے کول اک وڈی دوجی تھاں لئی وی منصوبے ہن: وجوسا-نارتا سرکھات زمین دی تزئین دے اندر پیشے پورو-نارتا دا غیر-ترقی یافتہ ساحلی حصہ۔  ایہ خطرے تو‏ں دوچار پرجاتیاں جداں راہب سیل ، سمندری کچھو کمے تے 200 تو‏ں زیادہ پرندےآں د‏‏ی پرجاتیاں دا گھر اے جنہاں وچ فلامنگو تے پیلیکن شامل ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref name=&quot;it&quot; /&gt; 10,000 توں ودھ رہائش گاہواں دی منصوبہ بندی کیتی گئی اے۔ &lt;ref name=&quot;BIRN-Investors&quot;&gt;{{Cite news|date=29 May 2026|title=The Investors Behind the Trump Family's Albanian Resort|url=https://www.reporter.al/en/2026/05/29/the-investors-behind-the-trump-familys-albanian-resort/}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;pc&quot;&gt;{{Cite news|date=3 June 2026|title=Albanians protest over Kushner-linked luxury resort on pristine coastline|url=https://www.reuters.com/world/albanians-protest-over-kushner-linked-luxury-resort-pristine-coastline-2026-06-03/|work=[[Reuters]]}}&lt;/ref&gt; کشنر نے آکھیا کہ اوہ &quot;اک مثالی ریزورٹ بنانا چاہندا سی جہدے وچ میں اپنے ٹبر تے اپنے دوستاں دے نال ہونا چاہنا واں&quot;، تے حکومت نے بہت تعاون کیتا سی۔ &lt;ref name=&quot;ui&quot;&gt;{{Cite news|title=Sold to the Trump family: one of the last undeveloped islands in the Mediterranean|url=https://www.theguardian.com/world/2025/jun/24/trump-family-kushner-undeveloped-island-mediterranean-sazan-albania|language=en-GB}}&lt;/ref&gt; راما دے مطابق، منصوبےآں دی مالیت 5 ارب یورو تک اے۔ 

ایوانکا ٹرمپ وی ایس منصوبے نال جڑیا ہویا اے۔ اس نے پوڈ کاسٹاں تے اپنے تے کشنر دے منصوبیاں دا ذکر کیتا، &lt;ref name=&quot;ui&quot;&gt;{{Cite news|title=Sold to the Trump family: one of the last undeveloped islands in the Mediterranean|url=https://www.theguardian.com/world/2025/jun/24/trump-family-kushner-undeveloped-island-mediterranean-sazan-albania|language=en-GB}}&lt;/ref&gt; اوہناں نوں وسیع توجہ دے سامنے لیایا۔  سازان نو اوہناں دے &quot;نجی جزیرے&quot; دے طور تے اس دی بیان نے البانیائی لوکاں نو ناراض کر دتا۔  ایہ منصوبہ عوامی بحث دا موضوع بن گیا۔ رہائشیاں تے ماحولیاتی تنظیماں سمیت مخالفین نے ترقی دے ممکنہ ماحولیاتی اثرات دے حوالے نال خدشات دا اظہار کیتا تے منصوبے دے علاقے دے اندر زمین دی ملکیت دے حوالے نال سوالات اٹھائے۔  منصوبے دے نمائندےآں نے بیان کیتا کہ ترقی البانیہ دے قانون تے قابل اطلاق منصوبہ بندی دے طریقہ کار دے مطابق کیتی جا رہی اے۔ 

=== کرپشن تے ریاست تے قبضہ ===
ریزورٹ تنازعہ بدعنوانی، ریاستی قبضے تے البانیہ چ سیاسی طاقت، نجی کاروباری مفادات تے عوامی اداریاں دے وچکار تعلقات دے بارے چ عوامی تشویش دے وسیع پس منظر دے خلاف تیار ہویا۔ فریڈم ہاؤس نے اپنی 2025ء د‏‏ی رپورٹ وچ البانیہ نو‏‏ں &quot;جزوی آزاد&quot; د‏‏ی درجہ بندی د‏‏ی تے کہیا کہ انصاف دے نظام وچ اصلاحات دے باوجود بدعنوانی تے رشوت ستانی وڈے مسائل بنی ہوئی ا‏‏ے۔  یورپی کمیشن دی 2025 دی البانیہ دی رپورٹ وچ آکھیا گیا اے کہ بدعنوانی نال لڑن لئی ادارہ جاتی فریم ورک موجود اے، لیکن احتیاطی اقدامات وچ ہُن وی بہتری دی لوڑ اے تے ریاستی پولیس بدعنوانی دے لئی انتہائی کمزور اے، جد کہ اعلیٰ سطحی بدعنوانی دے معاملات وچ ایس پی اے کے دے مثبت نتائج نو وی نوٹ کیتا گیا اے۔ 

مبصرین نے احتجاج نو اولیگرک اثر و رسوخ، مبہم عوامی فیصلہ سازی تے نجی یا سیاسی طور تے جڑے ہوئے مفادات دے لیی قوانین دے استعمال دے بارے چ وسیع شکایات نال جوڑیا۔ BiEPAG نے فلمنگو انقلاب نو البانیہ دی &quot;نظامی کمزوریاں&quot; نو بے نقاب کرن دے طور تے بیان کیتا، جس چ نجی سلامتی تشدد، غیر شفاف قانونی ترمیماں تے اک قبضہ شدہ میڈیا لینڈ اسکیپ شامل اے۔  دوجے تجزیے نے احتجاج نو سیاسی اشرافیہ تے وسیع تر غصے دے چینل دے طور تے بیان کیتا جہناں تے طاقت تے اداریاں دا غلط استعمال کرن، میڈیا دے کجھ حصیاں تے قبضہ کرن تے جماعتی مقاصد لئی قانون نو آلہ بنان دا الزام اے۔ 

رام دے وزیر اعظم دے دوران کئی اعلیٰ پروفائل بدعنوانی تے خریداری دے معاملات نے وسیع تر ماحول وچ حصہ لیا جس وچ احتجاج تیار ہويا۔ البانیہ دے انسینریٹرز سکینڈل وچ، سابقہ وزیر ماحولیات لیفٹر کوکا نو فضلہ انسینریٹرز دے معاہدیاں نال متعلق بدعنوانی، طاقت دے غلط استعمال تے منی لانڈرنگ دے الزامات وچ جیل دی سزا سنائی گئی، جد کہ سابق نائب وزیر اعظم اربن احمداج نوں اسی معاملے دے سلسلے وچ الزام عائد کیتا گیا سی تے البانیا چھڈ دتا گیا سی; احمداج نے غلط کم کرن توں انکار کیتا۔ &lt;ref name=&quot;Reuters-incinerators-2025&quot;&gt;{{Cite news|title=Albania's Rama seeks fourth term in election dominated by graft, EU membership|url=https://www.reuters.com/world/albanias-rama-seeks-fourth-term-election-dominated-by-graft-eu-membership-2025-05-08/}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;AP-Koka-incinerator&quot;&gt;{{Cite news|title=Former environment minister in Albania sentenced to prison in bribery case|url=https://apnews.com/article/e8dc8a1a1e8da470606472965a1d92ab}}&lt;/ref&gt;  اکشی عوامی خریداری اسکینڈل وی ریاستی معاہدے دی وسیع تر تنقید دا حصہ بن گیا، جدوں ایس پی اے کے نے نیشنل ایجنسی فار انفارمیشن سوسائٹی (اکشی) وچ عوامی ٹینڈراں دی مبینہ ہیرا پھیری دی تحقیقات کیتیاں، جو وزیر اعظم دے دفتر دے اختیار دے تحت اک ایجنسی اے جس نے وڈے ڈیجیٹل انفراسٹرکچر تے البانیہ دے معاہدیاں دا انتظام کیتا۔  

=== جمہوری پچھے ہٹنا تے طاقت دا ارتکاز ===
ایہ احتجاج جمہوری پسماندگی، طاقت دے ارتکاز تے طویل مدتی سیاسی پولرائزیشن دے خدشات دے تناظر وچ وی ہوئے۔ ایڈی راما دی اگوائی چ سوشلسٹ پارٹی نے 2013 توں البانیا تے حکومت کیتی اے تے 2025 چ مسلسل چوتھے پارلیمانی انتخابات جِتے سن۔  فریڈم ہاؤس نے البانیہ دی سیاست نو مسابقتی لیکن انتہائی پولرائزڈ قرار دتا، جس چ سیاسی جماعتاں اکثر معروف شخصیتاں دے آسے پاسے منظم ہوندیاں نیں. 

تجزیہ کاراں نے دلیل دتی کہ رام دے دور وچ سوشلسٹ پارٹی تے سالی بریشا دے دور وچ ڈیموکریٹک پارٹی دے غلبے نے معتبر سیاسی متبادل دے لئی محدود جگہ چھڈ دتی سی تے زہریلے سیاسی ماحول وچ حصہ لیا سی۔ اس تشریح وچ، احتجاج نے نہ صرف ریزورٹ منصوبے دی مخالفت دا اظہار کیتا، بلکہ حکومت تے قائم اپوزیشن دوناں دے نال تھکاوٹ دا وی اظہار کیتا۔ &quot;رام نوں جیل، بریشا نوں جیل&quot; (&quot;رام نئی برگ، بریشا نئی برگ!&quot;) دے نعرے دو غالب سیاسی کیمپاں دے اس وسیع تر رد کرن دی عکاسی کردے سن۔ رام دے گورننگ سٹائل نو نقاداں نے وی ودھدے ہوئے متمرکز فیصلہ سازی تے پارلیمانی گل بات یا سول سوسائٹی دے مشاورت لئی گھٹ جگہ دے طور تے بیان کیتا۔ 

رام دے دور وچ چوناں نال متعلق جھگڑے وی مظاہرین دی ریاستی اداریاں تے سیاسی طاقت دی وسیع تنقید دا حصہ بنے۔ 2019 وچ، ''بلڈ'' نے 2017 دے پارلیمانی انتخابات نال منسلک آڈیو ریکارڈنگ شائع کیتی، جس وچ سوشلسٹ عہدیداراں تے مقامی طاقت دے دلالاں نال متعلق گل باتاں شامل سن جنہاں نو اپوزیشن جماعتاں تے نقاداں نے ووٹ خریدن، دھمکیاں تے سیاست تے منظم جرائم دے وچکار روابط دے ثبوت دے طور تے بیان کیتا۔  2021 وچ سرپرستی پسنداں دے اسکینڈل نے ذاتی ڈیٹا دے استعمال تے پارٹی نال جڑے ووٹراں دی نگرانی دے بارے وچ ہور خدشات پیدا کیتے، جدوں ''Lapsi.al نے'' رپورٹ دتی کہ سوشلسٹ پارٹی نال مبینہ طور تے جڑے ہوئے اک ڈیٹا بیس وچ تقریباً 910,000 ووٹراں یا ترانا دے رہائشیاں لئی ذاتی معلومات تے سیاسی ترجیح دے نوٹ شامل سن۔   2025 دے پارلیمانی انتخابات تے او ایس سی ای / او ڈی آئی ایچ آر دی آخری رپورٹ وچ بعد وچ آکھیا گیا کہ ووٹ مسابقتی تے پیشہ ورانہ طور تے منظم کیتا گیا سی، لیکن ایہ کہ مقابلہ کرن آلے اک برابر دے میدان توں لطف اندوز نئیں ہوئے تے دھمکیاں، عوامی وسائل دے غلط استعمال، سرکاری ملازماں تے دباؤ تے ووٹ خریدن دے الزامات دا حوالہ دتا۔ 

اختیارات دی علیحدگی دے بارے وچ خدشات وی 2026 وچ ودھ گئے جدوں راما نے قانون سازی دے منصوبےآں دا اعلان کیتا جو عدالتاں نو فوجداری تحقیقات دے تحت وزیراں نو معطل کرن توں روکے گا۔ رائٹرز نے رپورٹ دتی کہ ورودھی دھراں دا کہنا سی کہ اس تجویز نال عدالتی آزادی نوں نقصان پہنچیگا اتے رام دے سہیوگیاں دی راکھی ہوویگی، جدکہ رام نے عدلیہ 'تے اوور ریچ دا الزام لایا. &lt;ref name=&quot;Reuters-judiciary-2026&quot;&gt;{{Cite news|title=Albanian PM seeks to stop judiciary from suspending ministers|url=https://www.reuters.com/world/albanian-pm-seeks-stop-judiciary-dismissing-ministers-2026-02-16/}}&lt;/ref&gt; ایہ تجویز نائب وزیر اعظم تے بنیادی ڈھانچے دی وزیر بیلندا بالوکو سمیت سینئر حکومتی افراد دے خلاف بدعنوانی دی کارروائی دے بعد آئی، جنہاں نے عوامی ٹینڈراں دے مبینہ ہیرا پھیری دے الزامات دی تردید کیتی۔ &lt;ref name=&quot;Reuters-Balluku-court&quot;&gt;{{Cite news|title=Albanian court dismisses PM Rama's deputy over corruption charges|url=https://www.reuters.com/world/albanian-court-dismisses-pm-ramas-deputy-over-corruption-charges-2025-11-20/}}&lt;/ref&gt;

=== میڈیا کیپچر تے حکومتی اثر و رسوخ ===
میڈیا کیپچر تے عوامی معلومات تے سیاسی اثر و رسوخ دے خدشات نے وی احتجاج دے پس منظر دا حصہ بنایا۔ 2026 [[اشاریہ آزادی صحافت|ورلڈ پریس فریڈم انڈیکس]] ، [[نامہ نگار بلا سرحداں|رپورٹرز ود آؤٹ بارڈرز]] ولوں جاری کیتا گیا، البانیا نوں 180 ملکاں چوں 83 ویں نمبر تے رکھیا، جس چ آکھیا گیا اے کہ [[آزادی اشاعت|پریس دی آزادی]] تے میڈیا دی آزادی نوں کاروبار تے سیاست دے وچکار مفادات دے تنازعات ، اک ناقص قانونی فریم ورک تے جماعتی ریگولیشن دی وجہ توں خطرہ سی۔ اس وچ ایہ وی کہیا گیا سی کہ جو صحافی حکام اُتے تنقید کردے سن انہاں نو ں اکثر بدنام کرنے والے حملےآں دا نشانہ بنایا جاندا سی ، کہ ریاستی معلومات تک رسائی مشکل سی ، تے ایہ کہ خود سنسر شپ وسیع پیمانے اُتے سی۔ 

ٹرانسپیرنسی انٹرنیشنل یورپی یونین نے اسی طرح ماس میڈیا دی ملکیت دے ارتکاز، ماس میڈیا دی ملکیت وچ شفافیت دی کمی، تے عوامی خدمت دے میڈیا دی آزادی دے بارے وچ خدشات نو نوٹ کیتا، جد کہ 2025 وچ صحافیاں دے خلاف حملیاں وچ اضافے دی وی اطلاع دتی۔ 

احتجاج دے ابتدائی مرحلے دے دوران، میڈیا کیپچر مبصرین تے کارکناں دے ذریعہ اٹھائے گئے معاملات چوں اک بن گیا۔ BiEPAG نے دلیل دتی کہ کئی مرکزی دھارے دے آؤٹ لیٹس نے براہ راست کوریج نو نظر انداز کیتا سی یا احتجاج دے بارے چ غلط معلومات پھیلائیاں سن، جس چ دعوے نو ودھانا وی شامل اے کہ مظاہرے بیرونی طور تے سپانسر کیتے گئے سن یا غیر ملکی مفادات دی حوصلہ افزائی کیتی گئی سی۔  رپورٹر ڈاٹ ال نے احتجاج دی داستان دے خلاف مصنوعی ذہانت نال تیار کردہ تصویراں تے پولیس کیمرے دے مواد دے استعمال نو وی بیان کیتا، جس نے معلوماتی مہم نو تحریک نو بدنام کرن دی کوششاں نال جوڑیا۔  اس لیی سوشل میڈیا، لائیو سٹریم، میمز تے ڈائاسپورا نیٹ ورکس تے مظاہرین دا انحصار جزوی طور تے روایتی میڈیا دے عدم اعتماد تے قومی براڈکاسٹرز تے وڈے نجی آؤٹ لیٹس تے سمجھے جان آلے حکومتی اثر و رسوخ دے ردعمل دے طور تے فریم کیتا گیا سی۔ 

رام دے تحت پہلے میڈیا دی آزادی دے تنازعات نے وی احتجاجی تحریک دے مرکزی دھارے دے میڈیا تے سرکاری داستاناں دے عدم اعتماد نو تشکیل دتا۔ 2019 وچ ، راما د‏‏ی حکومت نے البانیہ د‏‏ی میڈیا قانون سازی وچ تبدیلیاں د‏‏ی تجویز پیش کيت‏ی ، جسنو‏ں ناقدین &quot;اینٹی بدنامی&quot; پیکیج دے ناں تو‏ں جاندے نيں ، جس تو‏ں آڈیو ویژول میڈیا اتھارٹی نو‏‏ں آن لائن میڈیا آؤٹ لیٹس نو‏‏ں جرمانہ کرنے تے مواد نو‏‏ں ہٹانے یا بلاک کرنے دا حکم دینے د‏‏ی اجازت مل جاندی۔ البانیہ تے بین الاقوامی میڈیا تنظیماں نے مسودہ قوانین نو آزاد اظہار رائے تے آن لائن صحافت دے لیی خطرہ قرار دے کے تنقید دا نشانہ بنایا۔   البانیہ دے محتسب نے آکھیا کہ مسودہ قوانین بین الاقوامی معیار تے پورا نئیں اتردے، جد کہ وینس کمیشن نے بعد چ کئی خامیاں دی نشاندہی کیتی تے اظہار رائے دی آزادی دے تحفظ دے مقصد نال تبدیلیاں دی سفارش کیتی۔ 

راما نے البانیہ وچ میڈیا دی آزادی دے جائزیاں تے [[نامہ نگار بلا سرحداں|رپورٹرز ود آؤٹ بارڈرز]] دے نال وی عوامی طور تے جھڑپ کیتی اے۔ ورلڈ پریس فریڈم انڈیکس وچ البانیہ دے زوال دے بعد ، راما نے تنظیم د‏‏ی تنقید دے کچھ حصےآں نو‏‏ں &quot;جھوٹ&quot; تے &quot;کلپنا&quot; دے طور اُتے مسترد کردتا۔ رپورٹرز ود آؤٹ بارڈرز نے صحافیاں دے نال اس دے سلوک تے تنقید کردے ہوئے تے تنقیدی رپورٹراں تے سیاسی حملیاں تے دباؤ دی طرف اشارہ کردے ہوئے جواب دتا۔ &lt;ref&gt;{{Cite news|title=Reporters Without Borders clap back at Albanian prime minister's denials|url=https://www.euractiv.com/section/digital/news/reporters-without-borders-clap-back-at-albanian-prime-ministers-denials/}}&lt;/ref&gt; 

=== احتجاج دا آغاز ===
زورنیک دے رہائشیاں نو ترقی دے بارے چ نئیں دسیا گیا سی تے اوہ میڈیا رپورٹاں دے ذریعے تقریباً خصوصی طور تے آگاہ ہوئے۔ &lt;ref name=&quot;BIRN-Investors&quot;&gt;{{Cite news|date=29 May 2026|title=The Investors Behind the Trump Family's Albanian Resort|url=https://www.reporter.al/en/2026/05/29/the-investors-behind-the-trump-familys-albanian-resort/}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;ui&quot;&gt;{{Cite news|title=Sold to the Trump family: one of the last undeveloped islands in the Mediterranean|url=https://www.theguardian.com/world/2025/jun/24/trump-family-kushner-undeveloped-island-mediterranean-sazan-albania|language=en-GB}}&lt;/ref&gt; اپریل 2026 دے آخر وچ، کمپنی زورنیک ساؤتھ ایڈریاٹک ڈویلپمنٹ نے متنازعہ ورک پرمٹ دا استعمال کردے ہوئے تیاریاں دے حصے دے طور تے زورنیک-پورٹونوو دے محفوظ ساحلی علاقے دے اک حصے نوں باڑ لا دتی۔   رہائشیاں، جویں کہ پنڈ دے سربراہ کوستاک کونومی، نے آکھیا کہ ساحل سمندر تے کیڈسٹرل زون 3951 دے اندر دعوی کردہ آبائی جائیداداں موجود سن; دو دہائیاں توں، مقامی لوک آرتور شیہو ورگے کاروباری لوکاں دے نال قانونی زمین دے تنازعات وچ ملوث ہن۔ &lt;ref name=&quot;BIRN-Investors&quot; /&gt;

رپورٹر ڈاٹ ال، بلقان انویسٹیگیٹو رپورٹنگ نیٹ ورک دا البانی آؤٹ لیٹ، نے رپورٹ دتی کہ زورنیک ساؤتھ ایڈریاٹک ڈویلپمنٹ اگست 2024 وچ قائم کیتا گیا سی تے ڈچ ٹرسٹ مینجمنٹ بی وی، اک ڈچ ٹرسٹ دی ملکیت سی، جس نے مالکان دی شناخت نوں دھندلا دتا سی۔ ایہ کمپنی شیل کمپنیاں دے نیٹ ورک دے ذریعے سازان جزیرے دے منصوبے تے قطری سرمایہ کار بھائیاں رامز الخیاط تے محمد الخیاط تو‏ں منسلک ا‏‏ے۔ آؤٹ لیٹ نے ایہ وی اطلاع دتی کہ کمپنی نے زورنیک چ سیاحتی ریزورٹس لئی نیشنل ٹیریٹوریل کونسل توں دو غیر شائع شدہ ترقیاتی اجازت نامے حاصل کیتے سن، جہڑے سرکاری طور تے شائع نئیں کیتے گئے سن، تے بعد چ کمپنی دے نمائندیاں نے انسپکٹراں نوں اک اے زیڈ ایچ ٹی دستاویز پیش کرن دے بعد تیاری دی باڑ لگان تے رسائی روڈ دے کم کیتے گئے سن جہدے بارے رپورٹر ڈاٹ ال نے آکھیا کہ اوہ اجے وی باقاعدہ منظوری دا انتظار کر رہیا اے۔ &lt;ref name=&quot;BIRN-Investors&quot;&gt;{{Cite news|date=29 May 2026|title=The Investors Behind the Trump Family's Albanian Resort|url=https://www.reporter.al/en/2026/05/29/the-investors-behind-the-trump-familys-albanian-resort/}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;BIRN-Controversy&quot;&gt;{{Cite news|last=Karaj|first=Vladimir|date=7 May 2026|title=Jared Kushner's Luxury Resort in Albania Launched Amid Controversy|url=https://www.reporter.al/en/2026/05/07/jared-kushners-luxury-resort-in-albania-launched-amid-controversy/}}&lt;/ref&gt; 2026 دے احتجاج دے دوران ، راما نے کشنر تے ٹرمپ د‏‏ی شمولیت د‏‏ی تصدیق د‏‏ی لیکن ایہ وی کہیا کہ ڈنمارک ، فرانس ، یونان ، جاپان تے ترکی تو‏ں سرمایہ کاراں تے معماراں دا اک وسیع گروپ موجود ا‏‏ے۔ 

مئی 2026 نوں، کارکناں تے مقامی رہائشیاں تے نجی سکیورٹی اہلکاراں نے حملہ کیتا۔ پولیس موجود سی پر مداخلت نئیں کیتی کیونکہ اک مظاہرین نو باڑ آلے علاقے دے اندر گھسیٹیا گیا سی۔  انہاں واقعات نے مقامی تنازعہ نو‏‏ں ترانا وچ عوامی احتجاج وچ ودھا دتا۔ 

=== علامتاں ===
[[فائل:Laguna_e_Nartës_-_Vlorë_(29).jpg|thumb|نارتا لگون دے اتے اڈن آلے فلیمنگو دا نظارہ]]
فلامنگو احتجاج د‏‏ی علامت بن گیا ، جسنو‏ں متعدد میڈیا آؤٹ لیٹس نے &quot;فلامنگو انقلاب&quot; دے ناں تو‏ں بیان کيتا۔ &lt;ref&gt;{{Cite news|last=Smith|first=Helena|date=2026-06-22|title='We want a new Albania': protests against Jared Kushner-backed resort turn anger on government|url=https://www.theguardian.com/world/2026/jun/22/albania-protests-jared-kushner-ivanka-trump-resort-sazan-island-anger-government|language=en-GB}}&lt;/ref&gt;   [[وڈا فلیمنگو|گریٹر فلامنگو]] ( ''Phoenicopterus roseus'' ) انہاں پرجاتیاں وچ شامل نيں جو محفوظ Vjosa-Narta ویٹ لینڈ ماحولیاتی نظام وچ رہندے نيں۔ &lt;ref name=&quot;pc&quot;&gt;{{Cite news|date=3 June 2026|title=Albanians protest over Kushner-linked luxury resort on pristine coastline|url=https://www.reuters.com/world/albanians-protest-over-kushner-linked-luxury-resort-pristine-coastline-2026-06-03/|work=[[Reuters]]}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{حوالہ رسالہ|last=Shumka|first=Spase|title=The Vjosa catchment – a natural heritage|url=https://www.researchgate.net/publication/329118705}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;AP-3June&quot;&gt;{{Cite news|last=Cimili|first=Zana|date=4 June 2026|title=What to know about the growing opposition to Trump family-linked resort in Albania|url=https://apnews.com/article/albania-kushner-trump-development-protest-tourism-sazan-8d7d0e216c28d23fe1b2e51cbb05b926}}&lt;/ref&gt; مظاہریاں دے دوران، مظاہرین نے فلامینگو کٹ آؤٹ تے انفلیٹیبل فلامنگو لے کے گئے۔ &lt;ref name=&quot;Reuters-5June&quot;&gt;{{Cite news|date=5 June 2026|title='Albania is not for sale', protesters say over Kushner-linked luxury resort near a protected wetland|url=https://www.reuters.com/world/albania-is-not-sale-protesters-say-over-kushner-linked-luxury-resort-near-2026-06-05/}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;AP-3June&quot; /&gt;

کجھ احتجاجی تصویراں نے البانیہ دے جھنڈے تے عقاب دی تھاں فلیمنگو نوں لے لیا تے لال پچھوکڑ نوں نیلے رنگ وچ بدل دتا، جو سمندر تے گیلے علاقے دے ماحولیاتی نظام دا حوالہ اے۔  بلکان ویب نے فلامینگو نو اک شہری احتجاج دی علامت دے طور تے بیان کیتا جہڑا براہ راست کسی وی موجودہ البانیہ دی سیاسی جماعت نال منسلک نئیں سی۔ 

منگا سیریز ''ون پیس'' توں اسٹرا ہیٹس دا جولی راجر جھنڈا وی احتجاج وچ ظاہر ہون دی اطلاع دتی گئی سی۔  اس جھنڈے نو‏‏ں بین الاقوامی سطح اُتے نوجواناں د‏‏ی قیادت وچ ہور احتجاجی تحریکاں وچ اتھارٹی دے خلاف مزاحمت د‏‏ی علامت دے طور اُتے استعمال کيتا گیا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{Cite news|title='A symbol of liberation': how the One Piece manga flag became the symbol of Asia's Gen Z protest movement|url=https://www.theguardian.com/world/2025/sep/24/how-one-piece-manga-flag-became-symbol-asia-gen-z-protest-movement-liberation|date=24 September 2025}}&lt;/ref&gt; کجھ ذرائع نے مظاہریاں نو جنریشن زیڈ دے احتجاج دے طور تے بیان کیتا اے کیونکہ جنریشن زیڈ دا انہاں دی تنظیم تے علامت وچ نمایاں کردار اے۔  &lt;ref name=&quot;TPZ&quot; /&gt;

== احتجاج ==

=== مئی 2026 ===
16 مئی نو‏‏ں ، پشے پورو-نارتا دے علاقے وچ اکرنی د‏‏ی تعمیر د‏‏ی جگہ اُتے اک پیش خیمہ مظاہرہ منعقد کيتا گیا سی۔ مقامی رہائشیاں تے ماحولیاتی کارکناں نے باڑ لگی ہوئی تھاں تے مارچ کیتا، اس دے داخلی دروازے دا اک حصہ ہٹا دتا تے تعمیراتی علاقے وچ داخل ہوئے، ایہ استدلال کردے ہوئے کہ کم اک محفوظ زمین دی تزئین نو خطرہ بناندے نیں تے ترقی دے بارے وچ معلومات عوامی نئیں کیتیاں گئیاں۔ [[National Inspectorate for Territorial Protection|نیشنل انسپکٹریٹ فار ٹیریٹوریل پروٹیکشن نے]] آکھیا کہ ایہ سرگرمی نجی طور تے رجسٹرڈ زمین تے باڑ لگان تے رسائی دیاں سڑکاں لئی تیاری دے کم تے مشتمل سی تے ایہ اک ترقیاتی اجازت نامے تے ماحولیاتی اثرات دی رپورٹ دے تحت سی۔ 

23 مئی نو‏‏ں ، مقامی باشندے تے ماحولیاتی کارکناں نے نارتا لیگون دے نیڑے جمع ہوئے تاکہ پشی پورو-نارتا بیچ د‏‏ی خار دار تاراں د‏‏ی باڑ لگانے دے خلاف احتجاج کیتا جاسک‏‏ے ، جو محفوظ وجوسا-نارتا زمین د‏‏ی تزئین دا حصہ ا‏‏ے۔ رپورٹر ڈاٹ ال دے مطابق، مظاہرین نے قدرتی ماحول دا دفاع کردے ہوئے بینر چکے تے حکومت نال جڑے کاروباری مفادات دے ذریعہ مقامی جائیداد دی ضبطی دے طور تے بیان کردہ اس دی مخالفت کیتی۔ &lt;ref name=&quot;BIRN-Investors&quot;&gt;{{Cite news|date=29 May 2026|title=The Investors Behind the Trump Family's Albanian Resort|url=https://www.reporter.al/en/2026/05/29/the-investors-behind-the-trump-familys-albanian-resort/}}&lt;/ref&gt;

30 مئی نو‏‏ں ، مظاہرین پورٹونووو وچ منصوبے د‏‏ی جگہ دے نیڑے جمع ہوئے۔ احتجاج دے دوران، مظاہرین تے سائٹ تے موجود نجی سکیورٹی اہلکاراں دے وچکار محاذ آرائی ہوئی۔  البانیہ دے کارکناں تے صحافیاں ولوں شائع کیتیاں گئیاں ویڈیوز تے تصویراں وچ جسمانی جھگڑے تے مرچاں دے سپرے دا استعمال وکھایا گیا، جس نے مبینہ طور تے پولیس افسراں تے لیوزیا باشکے دی کارکن تے صحافی لوریٹا کولیچی نوں متاثر کیتا۔  &lt;ref name=&quot;Boldnews&quot; /&gt; اس واقعے دے بعد، البانیہ دے حکام نے ملوث لوکاں دے طرز عمل دی تحقیقات دا اعلان کیتا۔ 

البانیہ دی ہیلسنکی کمیٹی نے بعد چ آکھیا کہ، اس دی نگرانی دے مطابق، احتجاج پرامن طور تے شروع ہویا سی تے مظاہرے چ حصہ لین آلے اک مقامی رہائشی نو شہریاں ولوں زبردستی باڑ آلے تعمیراتی علاقے دے اندر گھسیٹیا گیا سی جہڑے معاہدہ شدہ مرٹو نجی حفاظتی ڈھانچے دا حصہ نئیں سن۔ کمیٹی نے غیر مجاز افراد دے ذریعہ طاقت دے استعمال تے مرچ سپرے دے مظاہرین تے پولیس افسراں دوناں نو متاثر کرن آلی رپورٹاں دی مکمل تحقیقات دا مطالبہ کیتا۔ 

31 مئی نو‏‏ں ، احتجاج پہلی بار ترانا تک پھیل گیا۔ مظاہرین نے اسٹیٹ پولیس ڈائریکٹوریٹ توں وزارت داخلہ تے فیر وزیر اعظم دے دفتر تک مارچ کیتا، زورنیک تشدد تے احتساب دا مطالبہ کیتا تے &quot;البانیہ فروخت لئی نئیں اے&quot; تے &quot;منصوبہ منسوخ کرو&quot; سمیت نعرے ورتے۔  

=== جون 2026 ===
1–2 جون نو‏‏ں ، منصوبہ بند ریزورٹ منصوبے دے خلاف ٹرانا وچ روزانہ مظاہرے جاری رہے۔ مظاہرین نے سکندربیگ چوک وچ اکٹھے ہوئے تے وزیر اعظم دے دفتر دی طرف مارچ کیتا، محفوظ علاقیاں وچ تعمیر دی مخالفت کیتی، ترقیاتی معاہدیاں تے شفافیت دا مطالبہ کیتا تے تیزی نال وزیر اعظم ایڈی راما دے استعفے دا مطالبہ کیتا۔ &lt;ref&gt;{{Cite news|last=Flori|first=Anna|date=2 June 2026|title=Protests against luxury resort in Albania linked to Jared Kushner now in second day|url=https://www.euronews.com/my-europe/2026/06/02/protests-against-luxury-resort-in-albania-linked-to-jared-jushner-now-in-second-day|work=[[Euronews]]}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;NYT&quot;&gt;{{Cite news|last=Nierenberg|first=Amelia|date=2 June 2026|title=Protests in Albania Target Luxury Hotel Project Linked to Jared Kushner|url=https://www.nytimes.com/2026/06/02/world/europe/albania-kushner-protests-hotel.html|work=[[The New York Times]]}}&lt;/ref&gt;  منظم گروہاں نے 20 افراد دے وفد نال ملن دی رام دی پیشکش نوں مسترد کر دتا، اس دی بجائے عوامی مظاہرے جاری رکھن دا انتخاب کیتا۔ &lt;ref name=&quot;NYT&quot; /&gt;
[[فائل:2026_Zvërnec_protests_Tirana_bulevard_June_2nd_-_2.jpg|thumb|2 جون نوں [[تیرانا]] چ مظاہرین]]
3 جون نو‏‏ں ، ترانا وچ احتجاج ودھ گیا۔ مظاہرین نے راما دے استعفے دا مطالبہ کیتا، ورودھی دھر دے نیتا سالی بریشا نوں تنقید کیتی اتے سرکھات کھیتراں دے قانون وچ تبدیلیاں نوں ختم کرن دی منگ کیتی.   [[ایسوسی ایٹڈ پریس|ایسوسی ایٹ پریس]] نے رپورٹ دتی کہ مظاہرین نے پولیس دے گھیرے نو توڑ دتا تے پولیس نے بھیڑ نو منتشر کرن دے لی پانی دی توپ دا استعمال کیتا۔ &lt;ref name=&quot;AP-3June&quot;&gt;{{Cite news|last=Cimili|first=Zana|date=4 June 2026|title=What to know about the growing opposition to Trump family-linked resort in Albania|url=https://apnews.com/article/albania-kushner-trump-development-protest-tourism-sazan-8d7d0e216c28d23fe1b2e51cbb05b926}}&lt;/ref&gt; مظاہرین نے ڈیموکریٹک پارٹی آف البانیہ دے ہیڈ کوارٹر دے باہر وی رک گئے ، اس منصوبے دے بارے وچ پارٹی دے موقف تے اس دے لئی بیریشا د ی پہلے د ی حمایت اُتے تنقید کيتی۔  ابتدائی مظاہریاں دے دوران اسرائیل مخالف پیغامات د ی اک چھوٹی سی تعداد شائع ہوئی؛ بین الاقوامی تے علاقائی ذرائع نے انہاں نو سازشی داستاناں دے طور تے بیان کیتا تے تحریک دے اہم مطالبات دا نمائندہ نئیں۔  &lt;ref name=&quot;Euronews-Hybrid&quot;&gt;{{Cite news|date=5 June 2026|title=Rama alleges 'hybrid war' behind protests against Kushner-linked coastal development|url=https://www.euronews.com/my-europe/2026/06/05/rama-alleges-hybrid-war-behind-protests-against-kushner-linked-coastal-development|work=Euronews}}&lt;/ref&gt; 

4–9 جون نو‏‏ں ، ترانا دے مظاہرے جاری رہے تے ایہ تحریک البانیہ دے دوسرے شہراں وچ پھیل گئی ، جنہاں وچ [[کورچہ|کورچے]] ، [[فیر|فیئر]] ، [[کوکس]] ، [[ولورہ|ولورو]] ، [[الباسان|ایلباسان]] ، [[دورس|ڈوریس]] ، [[شکودر|شکودیر]] ، [[پوگرادتس|پوگریڈک]] ، [[ارجیر|گجیروکاسٹر]] تے [[لژہ|لیزہ]] شامل ني‏‏‏‏ں۔   6 جون نو‏‏ں ، زورنیک دے علاقے وچ دالان بیچ اُتے اک علیحدہ اجتماع منعقد کيتا گیا ، جس وچ مجوزہ ترقی دے نیڑے ساحل اُتے مظاہرےآں نو‏‏ں واپس کیتا گیا۔  8 جون نو‏‏ں ، رام دے شکودر دے دورے دے دوران مظاہرین قلعہ روزافہ دے تھلے جمع ہوئے ، جس نے زورنیک تے رجول دونے وچ پیش رفت د‏‏ی مخالفت کيتی۔  9 جون نو‏‏ں ، مظاہرین نے وسطی لیژہ دے ذریعے مارچ کيتا تے زندگی دے اخراجات ، بے روزگاری تے ہجرت دے بارے وچ وسیع تر خدشات ظاہر کیتے ، جدو‏ں کہ الباسان تے جیروکاسٹر وچ چھوٹے اجتماعات جاری رہے۔   رائٹرز تے الجزیرہ نے رپورٹ دتی کہ کئی ہزار لوکاں نے ترانا وچ احتجاج جاری رکھیا جد کہ اوہناں نے فلیمنگو دے نشان پھڑے ہوئے سن تے منصوبے نو روکن دا مطالبہ کیتا۔ &lt;ref name=&quot;Reuters-5June&quot;&gt;{{Cite news|date=5 June 2026|title='Albania is not for sale', protesters say over Kushner-linked luxury resort near a protected wetland|url=https://www.reuters.com/world/albania-is-not-sale-protesters-say-over-kushner-linked-luxury-resort-near-2026-06-05/}}&lt;/ref&gt; 
[[فائل:2026_Zvërnec_protests_Tirana_bulevard_June_7th_-_1.jpg|thumb|جون نوں تیرانا چ مظاہرین]]
جون نو‏‏ں ، البانیہ د‏‏ی ڈیموکریٹک پارٹی دے یوتھ فورم دے ارکان دے ترانا مظاہرے وچ شامل ہونے د‏‏ی کوشش کرنے دے بعد احتجاجی تحریک دے اندر کشیدگی د‏‏ی اطلاع ملی۔ کجھ مظاہرین نے اوہناں دی شرکت دی مخالفت کیتی تے ڈیموکریٹک پارٹی تے الزام لایا کہ اوہ تحریک نوں سنبھالن یا تقسیم کرن دی کوشش کر رئی اے، جد کہ منتظمین نے بعد چ عوامی تقریراں نوں سائنس تے تعلیم ورگے شعبیاں دے منتخب نمائندیاں تک محدود کر دتا۔  

جون نوں، ترانا چ احتجاج اک وڈے ملک گیر اجتماع دے طور تے منعقد کیتا گیا سی تے لیگ آف پریزرن دی 148ویں سالگرہ دے نال میل کھاندا سی۔ لکھاں لوکاں نے احتجاج چ حصہ لیا۔  مظاہرین نے &quot;پریزرن 1878 ، تیرانا 2026&quot; دا نعرہ استعمال کيتا ، جدو‏ں کہ میڈیا تے مبصرین نے اس تحریک نو‏‏ں زویرنک منصوبے د‏‏ی مخالفت تو‏ں سیاسی نظام ، مرکزی جماعتاں تے رام حکومت دے لئی اک وسیع تر چیلنج دے طور اُتے بیان کيتا۔   

جون نو، آر جول دے رہائشیاں نے اک وکھرے ریزورٹ تعمیراتی منصوبے دے خلاف احتجاج کیتا، سائٹ دے آسے پاسے باڑ دے اک حصے نو توڑ دتا تے تعمیراتی علاقے چ داخل ہو گئے، رہائشیاں، پولیس تے نجی حفاظت دے وچکار کشیدگی دی اطلاع دتی گئی۔   بعد چ اسی دن، ترانا احتجاج تحریک دے سب توں وڈے اجتماعات چوں اک بن گیا، جس چ البانی ڈائاسپورا نے مضبوط شرکت کیتی۔ بین الاقوامی میڈیا نے بھیڑ دا اندازہ 100,000 توں 200,000 تک لایا، جد کہ مظاہرین نے رام دے استعفے تے پورے سیاسی طبقے وچ بدعنوانی دے خلاف کارروائی دا مطالبہ جاری رکھیا۔   
[[فائل:Flamingo_Revolution_Tirana_Protest_nr14_June_13_2026_13.jpg|thumb|تیرانا وچ 13 جون نوں مظاہرین]]
جون نو‏‏ں ، مظاہرین نے سکندربیگ چوک تو‏ں وزیر اعظم دے دفتر تک مارچ کیتا تے بعد وچ ترانا-ڈورس ہائی وے اُتے مارچ کیتا ، رینا روڈ تے ترانا انٹرنیشنل ایئرپورٹ نینی ٹریزا د‏‏ی طرف جانے تو‏ں پہلے کئی گھنٹےآں تک شاہراہ نو‏‏ں روک دتا۔   15 جون نوں 02:00 دے نیڑے، شکیپونجاٹ تے ریپڈ انٹروینشن فورسز (ایف این ایس ایچ) سمیت پولیس یونٹاں نے ہوائی اڈے دے نیڑے مارچ روک دتا۔ مظاہرین تقریباً اک گھنٹے تک ریناس روڈ تے بیٹھے رہے تے بعد چ سویرے سویرے منتشر ہو کے ترانا ول واپس آ گئے۔ 
[[فائل:Flamingo_Revolution_Tirana_Protest_nr15_June_14_2026_49.jpg|thumb|تیرانا وچ 14 جون نوں مظاہرین]]
15 تے 19 جون دے درمیان ، ترانا وچ روزانہ شام دے احتجاج تے مارچ جاری رہے۔ مظاہرین نے بار بار حکومت تے پرانے اپوزیشن دوناں نو نشانہ بنایا، جد کہ پولیس نے بعد چ ریناس مارچ تے 16 لوکاں دے خلاف فوجداری کارروائی شروع کیتی جدوں مظاہرین ورلڈ کپ دے نشریات دے دوران سکندربیگ چوک چ فین زون چ داخل ہوئے۔   18 جون نوں، مظاہرین نے اک مکمل اجلاس دے دوران پارلیمنٹ دی عمارت تیکر مارچ کیتا، ڈپٹیاں نوں استعفیٰ دین دا مطالبہ کیتا تے سوشلسٹ پارٹی دے رکن پارلیمنٹ اردیت بیڈو دا مقابلہ کیتا، جہنوں پولیس نے لے جایا۔  

20 جون نو‏‏ں ، اکیسواں مسلسل احتجاج تحریک دا اج تک دا سب تو‏ں وڈا مظاہرہ بن گیا۔ اس دا اہتمام ترانا وچ ملک گیر حکومت مخالف متحرک دے طور اُتے کیتا گیا سی ، جس وچ شرکاء پورے البانیہ تو ں تے البانیہ دے ڈائاسپورا تو ں آئے سن ۔   بھیڑ نے ڈیشموریت ای کومبٹ بولیورڈ دا بہتا حصہ بھر دتا، جد کہ مقررین نے بدعنوانی، ریاستی قبضے تے پرانے سیاسی طبقے دے خلاف اک پرامن قومی شہری بغاوت دے طور تے تحریک پیش کیتی۔  البانیا دے میڈیا دے اندازے دے مطابق 250,000 توں ودھ لوکاں دی شرکت اے۔ 
[[فائل:Flamingo_Revolution_Tirana_Protest_nr22_June_21_2026_65.jpg|thumb|تیرانا چ 21 جون نوں مظاہرین]]
21–23 جون نو‏‏ں ، احتجاج د‏‏ی لہر دوسرے شہری تے سماجی معاملات تک پھیل گئی۔ کاکومے وچ، رہائشیاں تے تارکین وطن نے طویل عرصے توں چل رئے جائیداد دے تنازعات تے احتجاج کیتا تے متنازعہ زمین دے آسے پاسے باڑ دے حصے ہٹا دتے؛ احتجاج نو پرامن قرار دتا گیا۔  22 جون نو‏‏ں ، احتجاج دے تال میل گروپ نے رام دے استعفے ، 12 ماہ د‏‏ی غیر جماعتی تکنیکی حکومت ، آئینی تے انتخابی اصلاحات ، وزیر اعظم دے عہدے د‏‏ی مدت د‏‏ی حدود ، متنازعہ قوانین تے ترقی دے پیکیجاں د‏‏ی منسوخی ، تے اک نواں سماجی معاہدہ کرنے دے لئی پنج نکاتی پلیٹ فارم پیش کيتا۔   23 جون نو‏‏ں ، البانیہ د‏‏ی ٹریڈ یونیناں د‏‏ی یونین نے تنخواہاں ، عملے د‏‏ی سطح ، سماجی مکالمے ، ٹریڈ یونین دے حقوق تے عوامی خدمات دے معیار اُتے ترانا وچ اک متعلقہ احتجاج منعقد کيتا۔  

25–26 جون نو‏‏ں ، مظاہرین نے اک بار فیر پنج نکاتی پلیٹ فارم نو‏‏ں پڑھیا تے مغربی سفیراں تے البانیہ وچ تسلیم شدہ مشن دے سربراہان نو‏‏ں اک سرکاری خط بھیجیا۔ خط وچ تحریک نو‏‏ں پرامن تے شہری قرار دتا گیا اے تے سفارتکاراں نو‏‏ں کہیا گیا اے کہ اوہ مظاہرین دے ناقابل مذاکرات مطالبات نو‏‏ں سنجیدگی تو‏ں لین۔   مظاہرین دا اک چھوٹا جیا گروہ وی وزیر اعظم دے دفتر دے نیڑے رات گزارنا شروع کر دتا ، ایہ رواج آنے والے دناں وچ وقفے وقفے تو‏ں جاری رہیا۔ 

جون نوں، لگاتار اٹھائیویں احتجاج ہفتے بھر دے اک ہور اجتماع دے طور تے منعقد کیتا گیا سی جہدے وچ پردیسیاں دی اہم شرکت سی۔ اطالوی ایم ای پی ایلاریہ سالس نے احتجاج وچ شمولیت اختیار کيتی تے اس تحریک نو‏‏ں یورپ وچ شہری ہمت د‏‏ی مثال قرار دتا۔   28 جون نو‏‏ں ، مسلسل انیہويں احتجاج اپنے پنجويں ہفتے وچ داخل ہويا ، تے مظاہرین نے 4 جولائ‏ی دے لئی ملک بھر وچ اک وڈی متحرک ہونے دا اعلان کيتا۔  

جون نو‏‏ں ، مسلسل تیسويں احتجاج نے روزانہ مظاہرےآں دا اک مہینہ نشان زد کيتا۔ کئی یورپی سیاسی نمائندےآں نے ریلی وچ شمولیت اختیار کیتی یا اس نال خطاب کیتا، جنہاں وچ ایم ای پیز ٹائنیک سٹرائیک ، ڈینیل فرائینڈ ، کرسٹینا گارڈا ، جوٹا پولس تے انا اسٹرولینبرگ شامل سن، جد کہ بعد وچ کوریج نے [[یورپی پارلیمنٹ]] دے نائب صدر نکولائی شتیفانوتا، تے یورپی پارلیمنٹ گرین تسویلا دے سہِ چیئرمین دی تقریراں دی وی اطلاع دتی۔ . اوہناں دے ریمارکس جمہوریت، اینٹی کرپشن، ماحولیاتی تحفظ تے البانیا دے یورپی مستقبل تے مرکوز سن۔   

30 جون نو‏‏ں ، مظاہرین البانیہ د‏‏ی پارلیمنٹ دے باہر اک مکمل اجلاس دے دوران جمع ہوئے۔ مظاہرین نے پارلیمنٹ اُتے شہریاں د‏‏ی نمائندگی کرنے وچ ناکامی دا الزام عائد کيتا تے رام تے انہاں د‏‏ی حکومت دے استعفے دا مطالبہ کيتا۔ احتجاج چ ڈپٹیاں تے سرکاری گڈیاں دے خلاف علامتی کارروائیاں شامل سن، تے سوشلسٹ عہدیداراں تے گڈیاں تے انڈے سُٹن دے بعد کشیدگی ودھ گئی۔   پولیس دے نال جسمانی محاذ آرائی دے بعد کئی مظاہرین نو‏‏ں تھانےآں تک پہنچایا گیا۔ آپرچونٹی پارٹی دے رہنما اگرون شہاج تے ایم پی ایرالڈ کاپری پولیس ولوں لئے گئے لوکاں دے بارے چ معلومات لین لئی تیرانا پولیس ڈائریکٹوریٹ تے بعد چ تھانیاں چ گئے؛ شہاج دے مطابق، چھ مظاہرین نو رکاب یا حراست چ لیا گیا سی۔ بلکن ویب نے بعد چ رپورٹ دتی کہ چھ نو کئی گھنٹیاں دے بعد رہا کر دتا گیا سی۔  

اس شام نوں بعد وچّ، سکندربیگ چوک اتے پردھان منتری دے دفتر دے باہر باقاعدہ اکتیویں ورودھ دوبارہ شروع ہویا۔ مظاہرین نے اک واری فیر ترانا دے ذریعے مارچ کیتا، جس نے حکومت تے پرانی اپوزیشن دوناں نو نشانہ بنایا، تے اگلے دن لئی ایس پی اے کے دے باہر اک اجتماع دا اعلان کیتا۔  

=== جولائی 2026 ===
یکم جولائی نو، مظاہرین نے ترانا چ ایس پی اے کے دے باہر اکٹھے ہوئے تے کتاب ''دی البانی فائلز'' نال متعلق مواد جمع کروایا، جہنوں انہاں نے ریاستی قبضے، محفوظ علاقیاں چ غیر قانونی ترقی تے مفادات دے تنازعات دے ثبوت دے طور تے بیان کیتا۔ کارکن سیڈوریلا وٹنیکاج نے مواد جمع کروان لئی عمارت وچ داخل ہویا، جد کہ احتجاجی تحریک نال جڑے وکیلاں نے آکھیا کہ اوہ اشاعت ولوں اٹھائے گئے معاملات نال متعلق فوجداری شکایت تیار کر رئے سن۔    باقاعدہ شام دا احتجاج بعد وچ ترانا وچ جاری رہیا ، جتھ ے مظاہرین نے اک بار فیر رام دے استعفے ، رام تے نائب وزیر اعظم بیلندا بالوکو د ی تحقیقات ، تے اگلے دن پارلیمنٹ دے باہر احتجاج دا مطالبہ کيتا۔ 

2 جولائ‏ی نو‏‏ں ، مظاہرین البانیہ د‏‏ی پارلیمنٹ دے باہر اک مکمل اجلاس دے دوران جمع ہوئے ، جو اس مقام تک تحریک دے سب تو‏ں سنگین اضافے وچ سی۔ پولیس نے پارلیمنٹ دے علاقے نو گھیر لیا تے اضافی حفاظتی اقدامات تعینات کیتے، جس چ اک بکتر بند گڈی تے اک پانی دا ٹینکر شامل اے، جد کہ مظاہرین نے سوشلسٹ پارٹی دے ڈپٹیاں تے گڈیاں تے انڈے تے آٹا سٹیا تے ڈپٹیاں نو استعفیٰ دین دا مطالبہ کیتا۔     مظاہرین نے دھات دی رکاوٹ دا اک حصہ ہٹان دی کوشش کرن تے پولیس دے گھیرے دی خلاف ورزی کرن دے بعد احتجاج ودھ گیا۔ مظاہرین نے پتھر، انڈے، بوتلاں تے ہور شیواں سُٹن دے بعد پولیس نے آنسو گیس، مرچ سپرے تے پانی دی توپ دا استعمال کیتا۔   

جھڑپاں مگروں 19 بندیاں نے طبی علاج حاصل کیتا جہناں وچ 15 پولیس افسر تے چار مظاہرین یاں شہری شامل سن۔ توں ودھ مظاہرین نو اسکورٹ کیتا گیا یا حراست وچ لیا گیا، جد کہ کئی وکیلاں نے حراست وچ حد توں ودھ طاقت، بے قاعدہ طریقہ کار تے بدسلوکی دا الزام لایا۔ رپورٹاں تے ویڈیوز وچ پولیس نو نیڑے دے اک کیفے وچ داخل ہوندیاں تے کئی مظاہرین نو ہٹاندے ہوئے وی وکھایا گیا، جہناں وچ کارکن جینٹ پروگنی وی شامل سن، جنہاں نے بعد وچ اک کوٹھڑی دے اندروں الزام لایا کہ اوہناں نوں ہتھکڑیاں نال ماریا گیا سی۔      اس دن بعد چ، مظاہرین وزیر اعظم دے دفتر دے باہر اکٹھے ہوئے تے فیر تھانے نمبر 1 تک مارچ کیتا۔ 3 مائن پیزا سٹریٹ تے، حراست وچ لئے گئے مظاہرین دی رہائی دا مطالبہ کردے ہوئے۔ 

3 جولائ‏ی نو‏‏ں ترانا وچ مسلسل چوتیويں احتجاج منعقد ہويا۔ پردھان منتری دے دفتر، تھانے نمبر 1 ولّ ودھن توں پہلاں اکٹھ سکندربیگ چوک توں شروع ہویا۔ 3 تے ترانا پراسیکیوٹر آفس، راما دے استعفے تے 2 جولائی دے جھڑپاں دے بعد حراست وچ لئے گئے لوکاں دی رہائی دے نال باقی مرکزی مطالبات۔ منتظمین نے احتجاج نو 4 جولائی نو اعلان کردہ اک وڈے ملک گیر متحرک کرن دی تمہید دے طور تے پیش کیتا۔    
[[فائل:Flamingo_Revolution_on_4_July_2026.jpg|thumb|تیرانا وچ 4 جولائی نوں مظاہرین]]
4 جولائ‏ی نو‏‏ں ، ترانا وچ مسلسل پینتیسواں احتجاج اک ملک گیر تے پردیسی متحرک ہونے دے طور اُتے منعقد کيتا گیا۔ لکھاں لوکاں نے احتجاج چ حصہ لیا۔  دن دے شروع چ، سرحد پار کرن آلیاں تھاں تے بھاری ٹریفک تے لمیاں قطاراں دی اطلاع ملی، جس چ مورین وی شامل اے، جتھے 11,000 توں ودھ شہری چار گھنٹیاں دے اندر اندر البانیا چ داخل ہو گئے۔ کوسوو بارڈر مینجمنٹ سینٹر دے نوٹس وچ آکھیا گیا اے کہ قطاراں بن گئیاں سن کیونکہ البانیہ دے حکام البانیہ دے علاقے وچ داخل ہون آلے لوکاں نو رجسٹر کر رئے سی، جد کہ ڈائاسپورا گروپ وی موریکان تے دوجے کراسنگ دے ذریعے داخل ہوئے۔    

جولائ‏ی دا احتجاج سکندربیگ چوک تو‏ں شروع ہويا تے وزیر اعظم دے دفتر د‏‏ی طرف دیشموریت ای کومبٹ بولیورڈ دے نال جاری رہیا۔ مظاہرین نے قومی جھنڈے، پلاکارڈ تے اینٹی گورنمنٹ علامتاں نوں اپنے نال لیا، تے رام دے استعفے، اک تکنیکی حکومت، ایس پی اے کے ولوں تحقیقات تے 2 جولائی دی پارلیمنٹ جھڑپاں دے بعد حراست وچ لئے گئے مظاہرین دی رہائی دا مطالبہ جاری رکھیا۔ احتجاج وچ رام د‏‏ی سالگرہ تو‏ں منسلک علامتی کارروائیاں وی شامل سن جنہاں وچ اک نقلی سالگرہ دا کیک تے اک علامتی تابوت شامل ا‏‏ے۔ رام دا اک لمبا مجسمہ وی رسی نال ڈھا دتا گیا سی، اک ایسی کارروائی وچ جس دا موازنہ [[ایسوسی ایٹڈ پریس|ایسوسی ایٹ پریس نے]] 1991 وچ کمیونسٹ رہنما [[انور خوجا|اینور ہوکسہا]] دے مجسمے نوں ڈھا دین نال کیتا۔ &lt;ref name=&quot;AP-4July-symbolism&quot;&gt;{{Cite news|date=4 July 2026|title=Albanians take to the streets in protest for the 35th night in a row|url=https://apnews.com/article/resort-prime-minister-rama-kushner-flamingos-resort-9e2cbb682d9445f2e2d946c44ea2fecd}}&lt;/ref&gt;    وزیر اعظم دے دفتر دے باہر کئی گھنٹیاں دے بعد مظاہرین نے تھانے نمبر 1 تک مارچ کیتا۔ 3 مائن پیزا سٹریٹ تے۔ عمارت دیاں کھڑکیاں دے ٹٹن دے بعد اوتھے کشیدگی پیدا ہو گئی، تے پولیس نے بھیڑ نو منتشر کرن دے لیی پانی دا استعمال کیتا۔  

اس توں علاوہ 4 جولائی نوں، وکیل جینٹیان سرجانی نے الزام لایا کہ حراست وچ لئے گئے مظاہرین نیکو قرکج نوں مرگی دے دوریاں دا شکار ہون دے بعد مائن پیزا سٹریٹ دے نیڑے سکیورٹی بلاک وچ رکھے جان دے دوران پولیس نے ماریا سی۔ سرجانی نے دسیا کہ قرکج نے اوہناں نوں خون نال بھرے ہوئے کپڑے وکھائے سن، ضبطیاں دے دوران اوہناں نوں مناسب مدد نہیں ملی سی تے اوہناں دی نظربندی دے بعد توں اوہ بھکھ ہڑتال تے سن۔ بعد وچ قرکج نوں سکیورٹی بلاک توں ایمبولینس راہیں ہسپتال لے جایا گیا، جدکہ اوہناں دے وکیل نے کیہا کہ پیپلز ایڈووکیٹ اتے البانیائی ہیلسنکی کمیٹی نوں اطلاع دے دتی گئی سی۔   

5 جولائ‏ی نو‏‏ں ، [[تروپویہ|ٹروپوجے]] وچ نکاج میرٹور دے باشندےآں تے ماحولیاتی کارکناں نے میرتور دریا اُتے تن ڈیماں د‏‏ی تعمیر دے لئی کیش منصوبے دے خلاف احتجاج کيتا ، تے ایہ استدلال کيتا کہ کماں وچ مناسب مشاورت د‏‏ی کمی اے تے اس علاقے د‏‏ی قدرتی تے سیاحتی قدر نو‏‏ں خطرہ ا‏‏ے۔   اسی دن، ترانا عدالت نے 2 جولائی دی پارلیمنٹ جھڑپاں دے بعد حراست وچ لئے گئے 21 لوکاں دے حفاظتی اقدامات دا جائزہ لیا، دو مظاہرین، ایورسٹ بردھی تے اروین گیگا نو گھر وچ نظر بند کر دتا، 14 ہور لوکاں دی رپورٹنگ دی ذمہ داریاں دا حکم دتا تے پنج نو بغیر حفاظتی اقدامات دے رہا کر دتا۔   

5 تے 10 جولائ‏ی دے درمیان ، ترانا وچ روزانہ احتجاج جاری رہیا ، جس وچ مظاہرین نے 2 جولائ‏ی دے پولیس دے رد عمل تے نظر بندیاں اُتے رام دے استعفے ، اک عبوری حکومت تے احتساب دے مطالبات نو‏‏ں برقرار رکھیا۔      

اسی عرصے دے دوران، مظاہرین نے ٹرانا دے نیڑے کینی ویسٹ کنسرٹ دے لیی ریاستی بجٹ دے ریزرو فنڈ توں 400 ملین لیک (4.2 ملین یورو) مختص کرن دے حکومت دے فیصلے تے وی رد عمل ظاہر کیتا۔ فوری تے ضروری اقدامات دے لئی آئینی طریقہ کار دا استعمال کردے ہوئے ، 6 جولائ ی نو ں اک معیاری ایکٹ دے ذریعے ونڈ د ی منظوری دتی گئی سی۔  رائٹرز نے رپورٹ دتی کہ اس فیصلے نے احتجاج دے درمیان عوامی غصے وچ اضافہ کیتا ، جدو ں کہ راما نے تقریب د ی منسوخی نو ں روکنے دے لئی ضروری فنڈنگ دا دفاع کیتا تے دلیل دتی کہ اس تو ں گھٹ تو ں گھٹ 100 ملین یورو د ی آمدنی پیدا ہوئے گی۔ جولائی دے احتجاج وچ، کارکناں نے کاروباراں دے آن لائن جائزیاں تے پولیس دی کارروائی دے نال کنسرٹ دی فنڈنگ دی مذمت کیتی۔  

اپوزیشن گروپاں نے بعد چ ونڈ لئی قانونی چیلنجاں دا پیچھا کیتا۔ جولائ‏ی نو‏‏ں ، لیوزیا شکیپیریا بیہٹ نے آئینی عدالت نو‏‏ں اک درخواست جمع کروائی جس وچ معیاری ایکٹ نو‏‏ں منسوخ کرنے د‏‏ی درخواست کيتی گئی۔  13 جولائ‏ی نو‏‏ں ، ڈیموکریٹک پارٹی دے پارلیمانی گروپ نے راما تے ثقافت دے وزیر بلینڈی گونکشجا دے خلاف ایس پی اے کے وچ مجرمانہ شکایت درج کروائی۔ شکایت وچ ونڈ دے سلسلے وچ عہدے دا غلط استعمال تے عوامی خریداری وچ مساوات دی خلاف ورزی دا الزام لایا گیا اے; الزاماں دا فیصلہ نئیں کیتا گیا سی۔ 

11 جولائ‏ی نو‏‏ں ، مسلسل 42واں احتجاج ترانا وچ اک ہور ہفتہ دے طور اُتے ملک گیر تے ڈائاسپورا متحرک کرنے دے طور اُتے منعقد کيتا گیا۔ مظاہرین نے سکندربیگ چوک وچ جمع ہوئے تے وزیر اعظم دے دفتر د‏‏ی طرف مارچ کیتا ، جدو‏ں کہ منتظمین نے کہیا کہ البانیائی ڈائاسپورا دے ارکان اک بار فیر مظاہرے وچ شامل ہون گے۔ بلکن ویب نے رپورٹ دتی کہ مظاہرین نے راما دے استعفے دا مطالبہ جاری رکھیا تے ترانا د‏‏ی کئی اہ‏م سڑکاں اُتے مارچ کیتا ، بعد وچ ڈرون فوٹیج وچ دارالحکومت د‏‏ی گلیاں وچ دسیاں ہزاراں شرکاء نو‏‏ں دکھایا گیا۔  

12–19 جولائ‏ی نو‏‏ں ، ترانا وچ مسلسل تیہويں تو‏ں پنجاہويں احتجاج منعقد ہوئے۔ مظاہرین نے سکندربیگ چوک وچ جمع ہوئے ، وزیر اعظم دے دفتر تک جاری رکھیا تے وسطی ترانا دے ذریعے مارچ کیتا ، رام دے استعفے دے لئی اپنے مطالبات نو ں برقرار رکھدے ہوئے۔          13 جولائی نوں، وکیل تے کارکن الٹین گوکسج نے اسٹیٹ پولیس دے ڈائریکٹر سکیندر ہیٹا دے خلاف ایس پی اے کے دے نال اک فوجداری شکایت وی درج کروائی، جہدے وچ پولیس دے منفی جائزیاں دے سلسلے وچ عہدے دے غلط استعمال تے غیر قانونی ظلم و ستم دا الزام لایا گیا سی۔ کاروبار; الزاماں دا فیصلہ نئیں کیتا گیا سی۔ 

20 جولائ‏ی نو‏‏ں ، اک مکمل اجلاس دے دوران البانیہ د‏‏ی پارلیمنٹ دے باہر اک احتجاج منعقد کيتا گیا۔ مظاہرین سائیڈ تے مین اینٹریز دے نیڑے اکٹھے ہوئے، جتھے اضافی پولیس یونٹاں تے دھاتی رکاوٹاں تعینات کیتیاں گئیاں سن، تے رام دے استعفے تے رام تے بیلندا بالوکو دی تحقیقات دے مطالبات نو بار بار کیتا۔   کجھ مظاہرین نے سرکاری عہدیداراں تے ڈپٹیاں دے ناں نال نشان لگے ہوئے انڈے لے کے چلے گئے تے قانون سازاں دیاں گڈیاں تے انڈے سُٹے؛ ایم پی وانگجل ڈولے نوں وی نشانہ بنایا گیا جدوں اوہ پارلیمنٹ وچ داخل ہوئے۔   پارلیمنٹ دے باہر اک وڈا احتجاج 23 جولائی تک اعلان کیتا گیا سی، جو گرمیاں دی چھٹی توں پہلے آخری مکمل اجلاس دے نال میل کھاندا سی۔ 

== بین الاقوامی احتجاج ==
[[فائل:(20260621_164613782_HDR)_Flamingo_Revolution_Berlin.jpg|thumb|[[برلن]] وچ 21 جون نوں البانی ڈائاسپورا ولوں ریلی]]
یورپ، شمالی امریکہ تے [[آسٹریلیا]] چ البانی ڈائاسپورا کمیونٹیز دے وچکار کئی یکجہتی ریلیاں دا اعلان کیتا گیا تے بعد چ منعقد کیتا گیا، جد کہ دوجے شہراں لئی ہور احتجاجی کالاں گردش کیتیاں گئیاں۔  ابتدائی بین الاقوامی ریلیاں تے احتجاجی کالاں وچ 5 جون نو‏‏ں برلن ، میونخ تے اسٹاک ہوم شامل سن ؛ لندن، میلان، فلورنس، نیویارک شہر، واشنگٹن، ڈی سی، تے ٹورنٹو 6 جون نوں؛ برسلز، بولوگنا تے سکوپے 7 جون نوں؛ تے 15 جون لئی اک ہور نیویارک اجتماع دا اعلان کیتا گیا۔  

7 جون نو‏‏ں ، لندن ، برسلز ، ہیمبرگ ، میلان ، نیویارک شہر تے برن سمیت متعدد شہراں وچ ڈائاسپورا احتجاج وی منعقد کيتا گیا ، جس وچ شرکاء نے منصوبہ بند پیش رفت نو‏‏ں سنبھالنے د‏‏ی حکومت د‏‏ی مخالفت کيتی تے زیادہ شفافیت تے احتساب دا مطالبہ کيتا۔  [[یورپ]] تے شمالی امریکہ دے 17 شہراں وچ 14 جون نوں ہور بیک وقت ریلیاں دی منصوبہ بندی کیتی گئی سی، جنہاں وچ [[نیو یارک شہر|نیویارک شہر]] ، [[شکاگو]] ، [[بوسٹن]] ، [[مشیگن|مشی گن]] [[ٹورانٹو|،]] [[برلن|ٹورانٹو]] ، [[میونخ|برلن]] ، [[کلون|میونخ]] ، کولن، [[سٹٹگارٹ]] ، [[ایتھنز]] ، [[جینوآ|جینوا]] ، فینزا ، [[ہیگ|دی ہیگ]] ، [[شٹراسبرگ|اسٹراسبرگ]] ، [[ویآنا|وینابرگ]] ، وینس، [[اوسلو|اولونس]] تے [[اوڈینس|اولوسن]] شامل ہن۔  

جون وچ قومی احتجاج وچ شامل ہون لئی لندن توں ٹرانا جان آلے البانیائی پردیسیاں دے مربوط سڑک دے سفر وچ شامل اک شہری تحریک ہوئی۔  اگرچہ ایہ سفر چند دن تک جاری رہیا لیکن مقصد 20 جون نو‏‏ں منظم احتجاج دے لئی ترانا وچ ہونا سی۔ قافلے نے [[لندن]] توں 45 آٹوموبیلاں دے نال سفر کرنا شروع کیتا۔ بعد چ، [[بیلجیم]] ، [[جرمنی]] ، [[آسٹریا]] ، [[ہنگری]] تے دوجے یورپی ملکاں توں ہور آٹوموبیلاں نے موٹر کیڈ چ شمولیت اختیار کیتی، تے فیر [[شکودر|شکوڈر دے]] نیڑے البانیہ دے علاقے چ داخل ہو گئیاں۔  ترانا پہنچن دے بعد، موٹر کیڈ لاپراکے پہنچی، تے فیر اس دے شرکاء نے پیدل وزیر اعظم دے دفتر تک مارچ کیتا۔

=== یورپ ===
[[فائل:Albanian_protestors_London.jpg|thumb|240x240px|[[لندن]] چ البانیہ دے سفارت خانے دے باہر البانیائی مظاہرین، 7 جون 2026]]
6 جون نو‏‏ں ، [[ویآنا|ویانا]] وچ البانیائیاں نے البانیہ د‏‏ی حکومت دے خلاف احتجاج کيتا ، &quot;البانیا فروخت دے لئی نئيں اے &quot; جداں پلاکارڈ لے ک‏ے رام دے استعفیٰ دے نعرے لگائے۔  7 جون نو‏‏ں ، لوک [[البانیا|البانیہ]] وچ احتجاج د‏‏ی حمایت وچ برسلز وچ [[یورپی یونین]] دے ہیڈ کوارٹر دے نیڑے جمع ہوئے ، البانیہ دے جھنڈے تے پلاکارڈ لے ک‏ے ماحولیاتی تحفظ تے منصوبہ بند ترقی اُتے شفافیت دا مطالبہ کردے سن ۔  8 جون نو‏‏ں ، [[صوفیہ]] وچ آندرے رالیف دے زیر اہتمام احتجاج دے دوران ، مظاہرین نے [[یورپی یونین|یورپی یونین نو]] ‏‏ں فوری طور اُتے کارروائی کرنے تے البانیہ وچ مظاہرین دا ساتھ دینے دا مطالبہ کيتا۔  13 جون نو‏‏ں ، البانیا وچ احتجاج د‏‏ی حمایت وچ البانیہ دے لوک جھنڈے تے فلامینگو د‏‏ی علامتاں دے نال [[لیون (فرانس)|لیون]] وچ جمع ہوئے۔ 

5 جون نو‏‏ں ، کئی سو مظاہرین [[برلن]] وچ البانیہ دے سفارت خانے دے نیڑے اس منصوبے دے خلاف احتجاج کرنے دے لئی جمع ہوئے ، جدو‏ں کہ پنشن ، کم کرنے دے حالات ، تعلیم تے نوجواناں نو‏‏ں متاثر کرنے والی حکومتی پالیسیاں دے بارے وچ وی خدشات ظاہر کیتے۔  &lt;ref&gt;{{Cite news|date=5 June 2026|title=The &quot;Flamingo Revolution&quot; arrives in Berlin, hundreds of Albanians gathered near the Albanian embassy against the project in Zvërnec|url=https://www.gazetaexpress.com/en/revolucioni-i-flamingos-2mberrin-ne-berlin-qindra-shqiptare-u-mblodhen-prane-ambasades-shqiptare-kunder-projektit-ne-zvernec/|work=[[Gazeta Express]]}}&lt;/ref&gt; اسی دن ، [[میونخ]] وچ البانیہ دے قونصلیٹ دے نیڑے اک ہور ریلی منعقد کيتی گئی ، جس وچ &quot;فطرت دے لئی ، انصاف دے لئی ، البانیہ دے لئی&quot; دا مطالبہ کيتا گیا سی۔  7 جون نوں، [[ہامبرگ|ہیمبرگ]] ، [[سٹٹگارٹ]] تے [[ہائیڈلبرگ|ہیڈلبرگ]] چ وی ڈائاسپورا احتجاج منعقد کیتا گیا۔    13 جون نو‏‏ں ، درجناں البانیائی [[نیورمبرگ]] وچ ڈائاسپورا احتجاج دے حصے دے طور اُتے جمع ہوئے۔  14 جون نو‏‏ں ، ترانا وچ مظاہرےآں دے نال میونخ وچ البانیائیاں نے اک ہور احتجاج کيتا ، جس وچ &quot; جیل وچ راما ، جیل وچ بریشا&quot; دے نعرے لگائے گئے۔  اسی دن، کئی سو لوکاں نے [[کلون|کولن]] چ اک مظاہرے چ حصہ لیا۔ 

16 جون نو‏‏ں ، مشرقی کمیٹی د‏‏ی سالانہ کانفرنس دے دورے دے دوران رام نو‏‏ں برلن وچ البانیہ دے مظاہرین نے سامنا کيتا۔ جدوں اوہ تقریب توں باہر نکلے تے مظاہرین نے &quot;ایدی راما، غدار، جلد از جلد استعفیٰ دے&quot;، &quot;شرم کرو&quot;، &quot;منصوبہ منسوخ کرو&quot; تے &quot;قانون منسوخ کرو&quot; سمیت نعرے لائے؛ رام نے اپنی گڈی چ وڑن توں پہلاں مظاہرین ول ہتھ ہلایا۔  

یکم جولائی نوں، رام نوں جرمنی چ البانیائی ڈائاسپورا دے مظاہرین نے فیر ملاقات کیتی، اس وار [[ڈسلڈورف]] چ، جتھے اوہ شمالی رائن ویسٹفالیا دے وزیر صدر ہینڈرک وسٹ دے نال ملاقات لئی سفر کیتا سی۔ قومی علامتاں لے کے البانیہ دے مظاہرین دا اک گروپ اجلاس دے آغاز تے جمع ہویا تے رام دے استعفے دا مطالبہ کیتا۔ بلکن ویب نے رپورٹ دتی کہ مظاہرین نے انہاں قوانین دے خلاف پلے کارڈ تے نعرے وی اٹھائے جو انہاں دے مطابق عوامی اثاثےآں د ی نجکاری دے حق وچ سن ، جس نے ڈسلڈورف احتجاج نو ں ترانا وچ ہونے والے وسیع مظاہریاں تو ں جوڑیا۔ 

جون نو، البانیائی تارکین وطن تے یکجہتی دے کارکناں نے سنٹگما اسکوائر ، [[ایتھنز]] چ مظاہرہ کیتا، جس چ محفوظ وجوسا-نارٹا ویٹ لینڈز تے زورنیک ساحلی پٹی دے نیڑے منصوبہ بند سیاحتی ترقی دی مخالفت کیتی گئی۔ شرکاء نے تحریک نال منسلک بینر تے فلامنگو علامتاں لے کے چلیاں۔   13 جون نو‏‏ں [[ڈبلن]] وچ لوگ جمع ہوئے تے رام د‏‏ی حکومت دے خلاف احتجاج کیتا تے اس دے استعفے دا مطالبہ کيت‏‏ا۔ 

6 جون نو‏‏ں ، تقریباً 2000 افراد [[میلان]] وچ احتجاج وچ شامل ہونے دے لئی جمع ہوئے ، انہاں دے ہتھاں وچ نشانات سن ، قومی گانے گاندے ہوئے تے البانیہ د‏‏ی حکومت دے خلاف نعرے لگائے گئے سن ۔ &lt;ref&gt;{{Cite news|last=Shulku|first=Ervin|date=6 June 2026|title=Albanian Community In Italy Supports Flamingo Revolution|url=https://www.reutersconnect.com/item/albanian-community-in-italy-supports-flamingo-revolution/dGFnOnJldXRlcnMuY29tLDIwMjY6bmV3c21sX01UMVpVTUEwMDBGNEJOUEI|agency=[[Reuters]]}}&lt;/ref&gt;  ايس‏ے دن [[فلورنس]] وچ اسی طرح دے احتجاج دے لئی 450 افراد جمع ہوئے۔  7 جون نوں، سینکڑیاں البانیائی [[بولونا|بولونیا]] چ اکٹھے ہوئے، ایڈی راما دے خلاف نعرے لائے تے منصوبہ بند ریزورٹ منصوبے دی مخالفت کیتی۔  14 جون نوں، اٹلی چ ڈائاسپورا ریلیاں جاری رہیاں۔ [[جینوآ|جینوا]] تے فینزا نو 14 جون دے منصوبہ بند اجتماعات چ درج کیتا گیا سی، جد کہ [[روم]] تے [[پیسا]] چ وی احتجاج منعقد کیتا گیا سی، جتھے شرکاء نے البانیائی جھنڈے تے پلے کارڈز لے کے البانیہ دی حکومت دے استعفے دا مطالبہ کیتا۔   

4 جون نو‏‏ں ، کارکناں تے شہریاں نے البانیہ وچ احتجاج دے نال یکجہتی وچ [[پریسٹینا]] وچ البانیہ دے سفارت خانے دے باہر جمع ہوئے۔ انہاں نے محفوظ قدرتی علاقیاں وچ منصوبہ بند مداخلتاں دی مخالفت کیتی تے تنقید کیتی جہنوں انہاں نے عوامی تھاواں دی نجکاری دے طور تے بیان کیتا۔  7 جون نو‏‏ں ، البانیائیاں نے [[ہیگ]] وچ البانیہ د‏‏ی حکومت تے زورنیک وچ منصوبہ بند ترقی دے خلاف احتجاج کيتا ، جس وچ &quot;البانیہ فروخت دے لئی نئيں اے &quot; سمیت نعرےآں دا استعمال کيتا گیا۔  7 جون نوں، اک یکجہتی احتجاج [[سکوپئے|سکوپے]] چ، مقدونیہ چوک تے، تحریک نال جڑے بین الاقوامی احتجاجی کیلنڈر دے حصے دے طور تے درج کیتا گیا سی۔ 

5 جون نو‏‏ں ، [[سٹاکہوم|اسٹاک ہوم]] وچ &quot;وجوسا نارتا نو‏‏ں بچاؤ&quot; دے ناں تو‏ں اک احتجاج منعقد کيتا گیا۔  13 جون نو‏‏ں ، اسٹاک ہوم وچ البانیائی ڈائاسپورا نے اک بار فیر احتجاج کيتا ، &quot;رام استعفیٰ&quot; تے &quot;رام جیل وچ&quot; دے نعرے لگائے تے البانیہ د‏‏ی حکومت اُتے ملک فروخت کرنے دا الزام عائد کيتا۔  7 جون نو‏‏ں ، لوک [[برن]] وچ کئی یورپی تے شمالی امریکی شہراں وچ منعقد ہونے والے وسیع ڈائاسپورا احتجاج دے حصے دے طور اُتے جمع ہوئے۔  13 جون نو‏‏ں ، برن وچ البانیہ دے سفارت خانے دے باہر اک ہور احتجاج منعقد کيتا گیا ، جس وچ شرکاء نے راما دے استعفے دا مطالبہ کيتا۔ 

6 جون نو‏‏ں ، البانیائی ڈائاسپورا دے ارکان [[لندن]] وچ البانیہ دے سفارت خانے دے باہر جمع ہوئے تے منصوبہ بند ریزورٹ د‏‏ی ترقی دے خلاف احتجاج کردے نيں تے راما دے استعفے دا مطالبہ کردے ني‏‏‏‏ں۔  احتجاج اگلے دن وی جاری رہیا ، جدو‏ں برطانیہ وچ رہنے والے البانیائی لوک سفارت خانے دے باہر قومی جھنڈے تے پلاکارڈز لے ک‏ے ماحولیاتی تحفظ ، شفافیت تے رام دے استعفے دا مطالبہ کردے ہوئے دوبارہ جمع ہوئے۔   13 جون نو‏‏ں ، لندن وچ البانیائی لوک اک بار فیر فلامنگو د‏‏ی علامتاں تے البانیائی جھنڈےآں دے نال جمع ہوئے جو وسیع ڈائاسپورا متحرک کرنے دے حصے دے طور اُتے ا‏‏ے۔ 

=== شمالی امریکہ ===
[[فائل:Flamingo_Revolution_rally_in_Toronto,_June_6,_2026_(2).jpg|thumb|6 جون نوں [[ٹورانٹو]] وچ البانی ڈائاسپورا ولوں ریلی]]
6 جون نو‏‏ں ، [[ٹورانٹو|ٹورنٹو]] وچ لوکاں نے احتجاج وچ حصہ لیا ، لال تے سیاہ لباس پہنے ہوئے سن تے البانیہ دے جھنڈے چکے ہوئے سن جدو‏ں کہ وزیر اعظم ایڈی راما نو ‏‏ں استعفیٰ دینے دا مطالبہ کيتا گیا سی۔  ٹورانٹو نو‏‏ں وی انہاں شہراں وچ درج کیتا گیا سی جتھ‏ے 14 جون دے لئی ہور ڈائاسپورا ریلیاں دا منصوبہ بنایا گیا سی۔ 

6 جون نو‏‏ں ، اک اندازے دے مطابق 1،500 تو‏ں 2،000 افراد [[نیو یارک شہر|نیویارک شہر]] وچ البانیہ دے قونصل خانے دے باہر ویجوسا-نارتا ویٹ لینڈز د‏‏ی حفاظت د‏‏ی حمایت تے منصوبہ بند ریزورٹ منصوبے د‏‏ی مخالفت وچ جمع ہوئے۔ اک دوجا نیویارک اکٹھ 14 جون نوں منعقدہ کیتا گیا سی۔  اسی دن ، البانیائی ڈائاسپورا دے ارکان وی [[واشنگٹن ڈی سی]] وچ البانیائی سفارت خانے دے باہر جمع ہوئے ، تے رام تے حکومت دے استعفے دا مطالبہ کردے ہوئے۔  28 جون نوں، واٹر بری، کنیکٹیکٹ چ اک وڈا احتجاج ہویا جہدے چ بنیادی طور تے البانی ڈائاسپورا دے ارکان شامل سن۔ 

12 جولائ‏ی نو‏‏ں ، کئی ریاستاں دے البانیائی امریکی البانیہ وچ مسلسل تیہويں احتجاج د‏‏ی حمایت وچ نیویارک وچ اقوام متحدہ دے ہیڈ کوارٹر دے باہر جمع ہوئے۔ مظاہرین نے تحریک دے متنازعہ قوانین نو‏‏ں منسوخ کرنے ، سیاسی تے انتخابی اصلاحات ، غیر جماعتی عبوری حکومت تے رام دے استعفے دے لئی تحریک دے مطالبات نو‏‏ں دہرایا۔ 

=== اوشینیا ===
13 جون نو‏‏ں ، لوک [[میلبورن]] وچ البانیہ وچ احتجاج د‏‏ی حمایت وچ اکٹھے ہوئے تے وزیر اعظم ایڈی راما دے استعفے تے حکومت وچ تبدیلی دا مطالبہ کيتا۔ 

== رد عمل ==

=== حکومت ===

==== ایڈی راما ====
وزیر اعظم ایڈی راما نے منصوبہ بند ترقی دا دفاع کردے ہوئے عوامی جائیداد دے غیر قانونی طور اُتے منتقلی دے الزامات نو‏‏ں مسترد کردے ہوئے کہیا کہ منصوبے وچ شامل زمین نجی مالکان نے قانونی طور اُتے حاصل کيتی ا‏‏ے۔  2 جون نو‏‏ں ، انہاں نے اس منصوبے نو‏‏ں منسوخ کرنے د‏‏ی کالاں نو‏‏ں مسترد کردتا ، تے سی نیوز نو‏‏ں دسیا کہ &quot;کوئی موقع نئيں اے &quot; جدو‏ں کہ اوہ عہدے اُتے رہندے نيں ، سرمایہ کاری بند ہوجائے گی تے اسنو‏ں البانیہ دے سیاحت دے شعبے دے لئی اک وڈی غیر ملکی سرمایہ کاری دے طور اُتے پیش کردے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref name=&quot;SeeNews&quot;&gt;{{Cite news|title='No chance' to cancel Kushner's resort project in Albania – PM|url=https://seenews.com/news/no-chance-to-cancel-kushners-resort-project-in-albania-pm-1295784}}&lt;/ref&gt; [[ایسوسی ایٹڈ پریس|ایسوسی ایٹ پریس نے]] راما دے حوالے نال وی آکھیا کہ البانیا نوں 4 ارب یورو دی سرمایہ کاری کرن آلے شراکت داراں دے منصوبے توں خوفزدہ نئیں ہونا چاہیدا۔ &lt;ref name=&quot;AP-3June&quot;&gt;{{Cite news|last=Cimili|first=Zana|date=4 June 2026|title=What to know about the growing opposition to Trump family-linked resort in Albania|url=https://apnews.com/article/albania-kushner-trump-development-protest-tourism-sazan-8d7d0e216c28d23fe1b2e51cbb05b926}}&lt;/ref&gt;

راما نے ابتدائی طور اُتے مظاہریاں دے سائز تے اہمیت نو‏‏ں کم تو‏ں کم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ، تے کہیا کہ شرکت رپورٹ تو‏ں کدرے کم اے تے بین الاقوامی میڈیا تے سوشل نیٹ ورکس اُتے اس مسئلے دے آس پاس &quot;ڈیجیٹل ہسٹیریا&quot; پیدا کرنے دا الزام عائد کيتا۔  اس نے ایہ وی تجویز کیتا کہ غیر ملکی میڈیا تے بیرونی مفادات احتجاج نو ودھا رئے سن یا اس توں استحصال کر رئے سی۔ انٹرویو تے عوامی بیانات وچ، راما نے مظاہریاں نو البانیہ تے اسرائیل دے دشمناں ولوں استعمال ہون آلی &quot; ہائبرڈ جنگ &quot; دا حصہ قرار دتا، خاص طور تے ایران دا حوالہ دیندے ہوئے، جد کہ البانیائی میڈیا تے مبصرین نے سرکاری یا حکومت دے حامی داستاناں دا اک سلسلہ رپورٹ کیتا جہدے وچ احتجاج نو یونانی، سربیا، روسی تے ایرانی مفادات سمیت غیر ملکی اداکاراں نال جوڑیا گیا۔    [[وزارت امور خارجہ ایران|ایرانی وزارت خارجہ]] دے ترجمان اسماعیل بغائی نے اس الزام دی تردید کردے ہوئے اس نوں &quot;ہسن آلا الزام&quot; تے عوامی مطالبات نو موڑن دا طریقہ قرار دتا۔ 

جدوں احتجاج جاری رہیا تے رام دی تحریک دے بارے چ بیان بازی ودھدی گئی۔ انہاں نے کچھ شرکاء نو‏‏ں &quot;جاہل&quot; ، &quot;واہمی&quot; تے منطق تو‏ں محروم قرار دتا ، تے بعد وچ احتجاجی تحریک دے کچھ حصےآں اُتے آن لائن بدمعاشی ، دھمکیاں تے انہاں لوکاں دے خلاف &quot;فاشسٹ روح&quot; دا الزام عائد کيتا جو مظاہریاں وچ شامل نئيں ہوئے یا اس د‏‏ی حمایت نئيں کردے سن ۔   اس نے ایہ وی دلیل دتی کہ احتجاج سیاحت تے مقامی معیشتاں نو نقصان پہنچا رہیا اے تے اس تحریک نو جزوی طور تے سوشل میڈیا الگورتھم دے ذریعہ چلن آلے دے طور تے فریم کیتا، احتجاج دے چوک نو مواد تیار کرن تے &quot;الگورتھم نو کھلان&quot; دے لیی استعمال ہون آلے &quot;سٹوڈیو&quot; دے طور تے بیان کیتا۔  

''وینیٹی فیئر اٹلی'' دے نال 16 جون دے اک انٹرویو وچ، راما نے آکھیا کہ زورنیک ساحلی سائٹ لئی لین دین اس ویلے تک معطل کر دتا گیا سی جدوں تک کہ زمین دی قانونی ملکیت واضح نئیں ہو جاندی۔ اس نے استدلال کیتا کہ اس منصوبے اُتے تنقید &quot;ادھ سچ&quot; اُتے مبنی اے ، کہیا کہ سازان جزیرہ فروخت نئيں کیتا جا رہیا اے بلکہ شراکت داری دے لئی غور کيتا گیا اے ، تے بیان کيتا کہ کوئی حتمی ٹھوس منصوبہ حالے تک مکمل نئيں ہويا ا‏‏ے۔  ''فنانشل ٹائمز'' دے نال 23 جون دے اک انٹرویو وچ ، انہاں نے البانیہ وچ &quot;گاڈ فادر&quot; شخصیت دے الزامات نو‏‏ں مسترد کردتا ، کشنر تو‏ں منسلک سرمایہ کاری نو‏‏ں جائز قرار دتا ، اس گل تو‏ں انکار کيتا کہ اوہ منی لانڈرنگ تو‏ں جڑے سن ، تے کہیا کہ احتجاج دے باوجود ساحلی ترقی دے منصوبے جاری رہن گے۔ &lt;ref&gt;{{Cite news|title='I'm not the Godfather', Albanian PM says|url=https://www.ft.com/content/3cb689e3-8c00-486a-bd21-ffc9349ddbf8|language=en}}&lt;/ref&gt;

رام نے اس تحریک تو‏ں وابستہ کئی شخصیات اُتے وی ذاتی طور اُتے حملہ کيتا۔ [[کوسوو لبریشن آرمی|کوسوو لبریشن آرمی دے]] سابقہ لڑاکا ڈریٹن گوکساج دے بعد احتجاجی مربوط گروپ دے پنج نکاتی پلیٹ فارم نو‏‏ں پڑھنے دے بعد ، راما نے انہاں نو‏ں &quot;ایرانی مفادات دے ترجمان&quot; تے بعد وچ &quot;نصف طالبان ، نصف افسانوی ہیرا پھیری&quot; دے طور اُتے بیان کيتا۔   ''لاپسی ڈاٹ ال نے'' بعد چ گوکسہج دے ردعمل نو گورننگ کیمپ ولوں احتجاج نو غیر جائز قرار دین دی اک وسیع تر کوشش دے طور تے بیان کیتا تاکہ اس دے مطالبات توں اس شخص دی سوانح عمری تے نظریات ول توجہ منتقل کیتی جا سکے جس نے انہاں نو عوامی طور تے پڑھیا سی۔ 

پارلیمنٹ دے باہر 2 جولائ‏ی د‏‏ی جھڑپاں دے بعد ، راما نے کہیا کہ ہر اک نو‏‏ں حکومتی فیصلےآں دا مقابلہ کرنے دا حق اے ، لیکن ایہ کہ &quot;اک جمہوریت وچ طاقت د‏‏ی اجارہ داری ریاست د‏‏ی اے ، فرد د‏‏ی نئيں&quot;۔ اس نے پرامن &quot;فلامینگو&quot; تے پرتشدد &quot;کوے تے کوے&quot; دے وچکار فرق کیتا، تے کجھ احتجاج دے شرکاء نو پریسٹینا تے ٹیٹووا دے &quot;اخواہ شدہ نوکر&quot; تے &quot;کرائے دے فوجی&quot; دے طور تے حوالہ دتا۔   بعد دی اک پوسٹ وچ اوہناں نے لکھیا کہ جس نوں اوہناں نے &quot;شہریت، حب الوطنی تے پاکیزگی دا خوبصورت احتجاج&quot; آکھیا، اس نے تنازعات، جھگڑیاں تے تشدد دے اک پرانے نمونے نوں راہ دے دتا اے۔ 

==== ہور سوشلسٹ پارٹی تے حکومتی شخصیات ====
[[فائل:Political_AI-Generated_video_by_Taulant_Balla_mocking_the_stance_of_the_Democratic_party_on_the_2026_Flaming_Revolution_in_Albania.webm|thumb|263x263px|ڈیموکریٹک پارٹی تے سالی بریشا دے احتجاج تے موقف دا مذاق اڑاندی ہوئی طولنت بلاہ دی سیاسی اے آئی توں بنائی گئی ویڈیو]]
سوشلسٹ پارٹی دے پارلیمانی رہنما تولنت بلا نے سالی بریشا تے ڈیموکریٹک پارٹی تے موقع پرستی دا الزام لایا تے آکھیا کہ احتجاج دی رفتار ودھن مگروں ای اوہناں نے ایس منصوبے بارے موقف بدلیا۔ اس نے اک اللو دے فلامنگو وچ تبدیل ہون دی اک اے آئی توں تیار کردہ ویڈیو وی شیئر کیتی، جس نوں اس نے احتجاج نو منظور کرن دی اپوزیشن دی کوشش دے طور تے بیان کرن دے استعارے دے طور تے استعمال کیتا۔   رپورٹر ڈاٹ ال نے بعد چ اک غلط دعوے نو بیان کیتا کہ سرمایہ کاری نو احتجاج نو کمزور کرن دے لیی سیاسی غلط معلومات دے طور تے مائیکونوس منتقل کیتا جا رہیا سی، تے مظاہریاں دے بارے چ گمراہ کن داستاناں دے سلسلے چ اردیت بیڈو تے بالا دوناں دا ذکر کیتا۔ 

جون دے اخیر تے جولائی دے شروع چ ہون آلے محاذ آرائیاں دے بعد بالا دی بیان بازی تیز ہو گئی۔ 30 جون نو‏‏ں ، انہاں نے کارکن جینٹجان پروگنی نو‏‏ں بار بار قانون توڑنے والا قرار دتا تے کہیا کہ اک &quot;مجرمانہ تے دہشت گرد گروہ&quot; احتجاج نو‏‏ں اپنے مفادات دے لئی استعمال کررہیا ا‏‏ے۔  پارلیمنٹ دے باہر 2 جولائ‏ی دے جھڑپاں دے بعد ، انہاں نے کہیا کہ سوشلسٹ اکثریت &quot;سماجی تے سیاسی فضول&quot; د‏‏ی وجہ تو‏ں پِچھے ہٹے گی ، جدو‏ں کہ &quot;حقیقی مظاہرین&quot; تے تشدد دا الزام عائد کرنے والےآں دے درمیان وی فرق کردے ني‏‏‏‏ں۔  

دوجے سوشلسٹ شخصیتاں نے زیادہ باریک بینی نال موقف اختیار کیتے۔ رکن پارلیمنٹ ایریون براچے نے آکھیا کہ احتجاج وچ حقیقی شہری وی شامل سن جہناں وچ کجھ سوشلسٹ وی شامل سن تے حکومت نوں اوہناں دے خدشیاں نوں سننا چاہیدا اے۔ اس دے نال ہی، اس نے زورنیک منصوبے نو اک معاشی موقع دے طور تے دفاع کیتا تے دلیل دتی کہ ماحولیاتی، جائیداد تے ترقی دے مفادات نو متوازن ہونا چاہی دا اے۔   سابق یورپ تے وزیر خارجہ الیسا سپیروپالی نے مضبوط اداریاں، جمہوری مخالفت، میڈیا دی آزادی، احتساب تے سیاسی طاقت دی حداں دی بنیاد تے &quot;البانیا لئی اک نواں معاہدہ&quot; دا مطالبہ کیتا۔  16 جولائ‏ی نو‏‏ں ، انہاں نے سوشلسٹ پارٹی د‏‏ی جنرل اسمبلی وچ اک تحریک جمع کروائی جس وچ اس تجویز اُتے اندرونی بحث دا مطالبہ کيتا گیا سی۔ تحریک وچ پارٹی دی اندرونی جمہوریت، ریاست تے پارٹی دی سیاست دے وچکار واضح علیحدگی، تے انفرادی عہدیداراں دی بجائے شہریاں دی خدمت کرن آلی عوامی انتظامیہ دا مطالبہ کیتا گیا۔ سپیروپالی نے دلیل دتی کہ شہری متحرک نو‏‏ں خطرہ یا دبا دینے دے طور اُتے نئيں سمجھیا جانا چاہیدا ، بلکہ عکاسی تے ادارہ جاتی رد عمل دے موقع دے طور اُتے سمجھیا جانا چاہیے ، تے کہیا کہ پارٹی نو‏‏ں شہریاں نو‏‏ں تکبر د‏‏ی بجائے عاجزی دے نال جواب دینا چاہیے۔  

==== سوشلسٹ پارٹی دے اختلاف کرن آلے تے سابقہ عہدیدار ====
کئی سابقہ سوشلسٹ عہدیداراں نے احتجاج دے خلاف رام دے ردعمل اُتے عوامی طور اُتے تنقید کيتی۔ سابقہ وزیر خارجہ آرتا ڈیڈے نے سوشلسٹ پارٹی دی سالگرہ دے تقریب تے راما دے علامتی ایوارڈ دی دعوت نو مسترد کر دتا، اس اجتماع نو اک منعقدہ &quot;اینٹی ریلی&quot; قرار دتا تے وقار تے سماجی حقوق دے لیی احتجاج کرن آلے نوجواناں دی حمایت دا اظہار کیتا۔  سابق سوشلسٹ وزیر ارملندا میکسی نے آکھیا کہ راما نے شفافیت، بدعنوانی تے مشاورت دے حوالے نال مظاہرین دے خدشات نو دور کرن دی بجائے مظاہرین دی گنتی تے گھٹ کرن تے توجہ دتی۔  سابق وزیر خارجہ ڈتمیر بشاتی نے مظاہریاں نو &quot;وقار دے احتجاج&quot; دے طور تے بیان کیتا، خبردار کیتا کہ مظاہرین نو غیر ملکی ایجنڈے دی خدمت کرن دا الزام لانا خطرناک اے، تے تحریک نو طاقت دے ارتکاز تے جمہوری احتساب دے خدشات نال جوڑیا۔ 

مارجانا کوچیکو ، 2025 وچ شکودر وچ سوشلسٹ پارٹی دی بند فہرست توں چنی گئی، نے پارٹی دے پارلیمانی گروپ نوں چھڈ دتا تے اعلان کیتا کہ اوہ اک آزاد ایم پی دے طور تے جاری رہن گیاں۔  اس دے بعد اس نے اپنے آپ نو احتجاج دے نال جوڑیا، اک کھلا خط شائع کیتا جہدے وچ رام نوں استعفیٰ دین دا مطالبہ کیتا گیا سی، تے آکھیا کہ مظاہرے شہریاں تے سیاسی اداریاں دے وچکار اعتماد دے گہرے بحران دی عکاسی کردے ہن۔   30 جون نو‏‏ں ، کوچیکو نے کہیا کہ اوہ احتجاج ، ماحولیاتی معاملات ، بدعنوانی تے جو کچھ اس نے من مانی حکومتی طاقت دے طور اُتے بیان کيتا اس [[یورپی پارلیمنٹ|اُتے]] تبادلہ خیال کرنے دے لئی کئی ایم ای پیز د‏‏ی دعوت اُتے یورپی پارلیمنٹ وچ سی۔  سابق وزیر خزانہ اربن ملاج نے ایہ وی کہیا کہ احتجاج گورننس دے گہرے مسائل د ی عکاسی کردے نيں تے دلیل دتی کہ رام دا استعفیٰ اک حقیقت پسندانہ سیاسی نتیجہ بن گیا ا ے۔  

=== ڈیموکریٹک پارٹی ===
البانیہ دی ڈیموکریٹک پارٹی ، البانیہ دی سب توں وڈی اپوزیشن پارٹی، نے احتجاج دے حوالے نال ابتدائی طور تے محتاط تے متنازعہ موقف رکھیا۔ تحریک دے ابتدائی دناں وچ، مظاہرین نے رام تے ڈیموکریٹک پارٹی دے رہنما سالی بریشا دوناں تے تنقید کیتی، جس توں پرانے سیاسی طبقے دے خلاف اینٹی اسٹیبلشمنٹ موڈ تے عدم اعتماد دی عکاسی ہوندی اے۔   یکم جون نو‏‏ں ، بریشا نے زورنیک وچ مظاہرین دے خلاف تشدد د‏‏ی مذمت کيت‏ی جدو‏ں کہ ایہ وی کہیا کہ ڈیموکریٹک پارٹی غیر ملکی سرمایہ کاری د‏‏ی حمایت کردی اے تے سرمایہ کاراں نو‏‏ں البانیہ تو‏ں دور کرنے د‏‏ی کوشش نئيں کررہی ا‏‏ے۔  

جدوں مظاہرے جاری رہے، بریشا نے ہور واضح حمایت دی طرف ودھن لگ پئی۔ جون تک، ٹاپ چینل نے اپنے موقف نو الٹاؤ دے طور تے بیان کیتا، تے رپورٹ دتی کہ اوہ سرمایہ کاری تے شفافیت دے مطالبات دی مشروط حمایت توں اس منصوبے دی مخالفت کرن آلے مظاہرین دی مکمل حمایت ول ٹر گئے سن۔  10 جون نو‏‏ں ، اس نے ڈیموکریٹک پارٹی دے حامیاں نو‏‏ں پارٹی د‏‏ی علامتاں دے بغیر مظاہرےآں وچ شامل ہونے د‏‏ی ہدایت د‏‏ی ، تے کہیا کہ ایہ تحریک شہری تے نوجواناں د‏‏ی قیادت وچ سی تے پارٹی نے یورپی پیپلز پارٹی تو‏ں وی احتجاج دے لئی حمایت منگی سی۔ 

پارٹی دی ودھدی ہوئی حمایت متنازعہ رہی کیونکہ احتجاجی تحریک نے اپنے آپ نو شہری تے غیر جماعتی طور تے پیش کیتا۔ 8 جون نو‏‏ں ، کشیدگی اس وقت پیدا ہوئی جدو‏ں البانیہ د‏‏ی ڈیموکریٹک پارٹی دے یوتھ فورم دے ارکان نے احتجاج وچ شامل ہونے د‏‏ی کوشش کيتی تے کچھ مظاہرین نے پارٹی دے کارکناں اُتے تحریک نو‏‏ں تقسیم کرنے یا منظور کرنے د‏‏ی کوشش کرنے دا الزام عائد کيتا۔  پارلیمانی بحثاں وچ ، ڈیموکریٹک پارٹی دے نمائندےآں نے تیزی تو‏ں مظاہرین دے مطالبات دا دفاع کيتا ، جس وچ راما دا استعفیٰ وی شامل اے ، جدو‏ں کہ حکومت‏ی شخصیات نے بریشا تے اپوزیشن اُتے موقع پرستی دا الزام عائد کرنے دے لئی پارٹی دے موقف د‏‏ی تبدیلی دا استعمال کيتا۔ 

جولائی 2026 نوں، ''ٹرتھ ٹائمز'' نوں دتے گئے اک انٹرویو وچ، اپوزیشن لیڈر سالی بریشا نے مظاہریاں نوں &quot;پچھلے 35 سالاں دی سب توں اہم تحریک&quot; دے طور تے بیان کیتا، اوہناں دا موازنہ اوس تحریک نال کیتا جس نے 1990 دی دہائی دے شروع وچ البانیہ دی کمیونسٹ حکومت نوں ختم کیتا سی۔ اوہناں نے آکھیا کہ ڈیموکریٹک پارٹی نے احتجاج دی حمایت کیتی پر اوہناں دی اگوائی کرن دی کوشش نئیں کیتی، وزیر اعظم ایڈی راما دے استعفے تے غیر جماعتی نگران حکومت دی تشکیل دا مطالبہ کیتا، مظاہریاں وچ غیر ملکی شمولیت دے حکومت دے دعویاں نوں مسترد کیتا، تے الزام لایا کہ حکام نے احتجاج نوں یہود دشمنی دے طور تے پیش کرن دی کوشش کیتی اے جد کہ تحریک وچ یہود دشمنی، تے یہود دشمنی نئیں اے۔ &lt;ref&gt;{{Cite news|title=Sali Berisha on Albania's Protests: 'This Is the Most Important Movement in 35 Years'|work=Truth Times|date=7 July 2026|url=https://truthtimes.com/sali-berisha-albanias-protests-this-is/}}&lt;/ref&gt;

ڈیموکریٹک پارٹی نے مظاہرین دے مطالبات د ی حمایت وچ پارلیمانی بائیکاٹ دا وی استعمال کیتا۔ 18 جون نو‏‏ں ، اس دے نائباں نے ایہ استدلال کرنے دے بعد کہ مظاہرین دے مطالبات نو‏‏ں پارلیمنٹ دے ایجنڈے اُتے ترجیح دتی جانی چاہیے ، جزوی معافی دے بل اُتے ووٹ دا بائیکاٹ کيتا۔  13 جولائ‏ی تو‏ں ، پارلیمانی گروپ نے مکمل اجلاساں دا وسیع تر بائیکاٹ شروع کيتا ، جدو‏ں کہ پارلیمانی کمیٹیاں وچ حصہ لینا جاری رکھیا۔ بریشا نے آکھیا کہ بائیکاٹ اودوں تیکر جاری رہوے گا جدوں تیکر مظاہرین دے پنج مطالبات دی حمایت وچ ڈیموکریٹک پارٹی دے ڈپٹیاں ولوں پیش کیتیاں گئیاں ترمیماں نوں پارلیمنٹ دے سامنڑے نئیں لیایا جاندا۔  پارٹی دے اندر فیصلہ متنازعہ کیتا گیا: ارکان پارلیمنٹ جورڈا تابکو ، اینا ژوپا تے [[Bujar Leskaj|بجار لیسکاج نے]] دلیل دتی کہ مکمل اجلاساں توں غیر حاضری نے اپوزیشن تے مظاہرین نو اک اہم عوامی پلیٹ فارم توں محروم کر دتا۔ 

=== معمولی اپوزیشن جماعتاں ===
اپرچونٹی پارٹی احتجاج دے دوران پارلیمنٹ وچ نمائندگی کرن آلی سب توں وڈی معمولی اپوزیشن پارٹی سی، جس وچ 2025 دے پارلیمانی انتخابات دے بعد دو ارکان پارلیمنٹ، ایگرون شہاج تے ایرالڈ کاپری شامل سن۔   پارٹی نے احتجاجی تحریک دی حمایت کیتی، شہاج نے عوامی طور تے تھیتھ توں نارٹی تک سیاحتی ترقی تے جائیداد دے تنازعات دے احتجاج وچ اپنی ملوثیت دا اعتراف کیتا، جس وچ زورنیک وی شامل اے۔  اس دے نمائندے متعلقہ Rrjoll پراپرٹی تے ریزورٹ تنازعہ وچ وی سرگرم سن، جو ساحلی ترقی، نجی مفادات تے جائیداد دے حقوق دے بارے وچ وسیع احتجاجی داستان تو ں منسلک ہو گیا۔    احتجاج دے ترانا مرحلے دے دوران، شہاج تے کاپری نے حراست وچ لئے گئے مظاہرین دی صورتحال دی پیروی کیتی، پارلیمنٹ جھڑپاں دے بعد پولیس حکام توں معلومات منگیاں تے تھانیاں تے منعقد مظاہرین دا دورہ کیتا۔   

احتجاج دے عرصے دے دوران آپرچونٹی پارٹی دے دوناں ارکان پارلیمنٹ نو پارلیمانی کارروائیاں توں انضباطی طور تے خارج کیتا گیا سی۔ 18 جون نوں، پارلیمینٹ دے سپیکر نیکو پیلیشی نے شہاج نوں بیٹھک توں ہٹاؤن دا حکم دتا جدوں اس نے سزا-معافی بلّ 'تے ووٹنگ دوران رام نوں استعفے دین لئی کئی وار کیہا سی۔  22 جون نو‏‏ں ، پارلیمنٹ د‏‏ی اخلاقیات دے ادارے نے شہاج اُتے ہور 30 دن تے کاپری اُتے 20 دن دا اخراج عائد کيتا ، جس وچ کہیا گیا سی کہ انہاں دونے نے رام دے نال اپنے محاذ آرائی دے دوران 18 جون دے اجلاس وچ رکاوٹ پائی سی۔  شہاج دے خلاف اضافی اقدام وزیر خزانہ پیٹریٹ ملاج دے نال پہلے محاذ آرائی دے بعد عائد کردہ 30 دناں دی وکھری معطلی دے بعد کیتا گیا سی، جس نے پارلیمانی کم توں مسلسل اخراج نو 60 دن تک ودھا دتا سی۔ 

لیوزیا باشکے تے اس دے رہنما ارلنڈ قوری تے ریدی موچی وی احتجاج دے نال ظاہری طور اُتے منسلک ابتدائی سیاسی اداکاراں وچ شامل سن ، حالانکہ مظاہرےآں نو ں منتظمین نے پارٹی د ی قیادت د ی بجائے شہری دے طور اُتے پیش کيتا سی۔ قوری تے موچی نے مظاہرین دے مطالبات د ی حمایت د ی ، رام تے بریشا دونے اُتے تنقید کيتی ، تے اس تحریک نو ں پرانے سیاسی اسٹیبلشمنٹ دے وسیع تر رد دے طور اُتے فریم کيتا۔   

ایڈریاٹک لاپاج دی اگوائی چ لیویزا شکیپیریا بیہٹ وی احتجاج دے ترانا مرحلے دے دوران نظر آن لگ پیا، جد کہ تحریک نال جڑے کارکناں نے احتجاج نال متعلق متحرک تے ڈائاسپورا یکجہتی دے اقدامات نو فروغ دتا۔  انہاں جماعتاں دی میڈیا کوریج نے انہاں دی ودھدی ہوئی نمائش تے تحریک تے غلبہ حاصل کرن دی کسی وی جماعت دی کوششاں تے مظاہرین دے وچکار مسلسل حساسیت دوناں تے زور دتا۔ 

=== صدر ===
24 جون نو‏‏ں ، صدر بجرام بیگج نے پہلی بار احتجاج اُتے عوامی طور اُتے رد عمل ظاہر کيتا۔ ترانا پریفیکچر دی تشکیل دی 100ویں سالگرہ دے موقعے تے اک تقریب دے دوران گل بات کردے ہوئے، بیگج نے آکھیا کہ شہری پرامن طریقے نال عوامی طور تے خدشات تے توقعات دا اظہار کر رئے نیں تے عوامی زندگی وچ حصہ لین دا حق البانیہ دے آئین دے ذریعہ محفوظ اے۔ اوہناں نے ایہہ وی آکھیا کہ ایس حق نوں آئین تے قانون دے مطابق استعمال کرنا ضروری اے، تے جمہوری استحکام نوں شہریاں تے اداریاں دے قانون دی حکمرانی تے عوامی مفاد لئی سانجھے عزم نال جوڑیا۔ 

=== پروجیکٹ ڈویلپرز ===
پروجیکٹ ڈویلپر نے آکھیا کہ ترقی البانیہ دے قانون تے قابل اطلاق منصوبہ بندی دے طریقہ کار دے مطابق کیتی جا رئی اے۔  رائٹرز نے سازان رئیل اسٹیٹ ڈویلپمنٹ ایل ایل سی دے چیئرمین اشیر ابیہ سیرا دے حوالے نال آکھیا کہ ڈویلپرز دی توجہ &quot;ذمہ دار نگرانی، ماحولیاتی وادھا، روزگار دی تشکیل، تے مقامی کمیونٹیز لئی طویل مدتی قدر پیدا کرن&quot; تے رہی۔ &lt;ref name=&quot;pc&quot;&gt;{{Cite news|date=3 June 2026|title=Albanians protest over Kushner-linked luxury resort on pristine coastline|url=https://www.reuters.com/world/albanians-protest-over-kushner-linked-luxury-resort-pristine-coastline-2026-06-03/|work=[[Reuters]]}}&lt;/ref&gt; 22 جون نوں، افینٹی پارٹنرز ، [[جیریڈ کشنر|جیرڈ کشنر]] دی اگوائی چ سرمایہ کاری فرم، نے اس گل توں انکار کیتا کہ اوہ زورنیک ریزورٹ پروجیکٹ چ ملوث سی، کہندے ہوئے کہ ایہ منصوبہ سازان رئیل اسٹیٹ ڈویلپمنٹ ایل ایل سی ولوں تیار کیتا جا رہیا سی تے کوئی وی امریکی شراکت دار افینٹی پارٹنرز دی طرفوں کم کرن دی بجائے ذاتی حیثیت نال کم کر رہیا سی۔ 

=== ریاستی ادارے تے قانون نافذ کرن آلے ادارے ===

==== البانیہ دی ریاستی پولیس ====
زورنیک چ 30 مئی دے واقعے دے بعد، البانیہ دی ریاستی پولیس نے احتجاج دی تھاں تے ہون آلے واقعات دی تحقیقات دا اعلان کیتا۔ جنرل ڈائریکٹوریٹ آف اسٹیٹ پولیس نے ولور دے ڈائریکٹر آف پولیس نو معطل کر دتا، تے آکھیا کہ واقعے دے بارے چ ابتدائی طور تے جاری کیتی گئی معلومات غلط سن; پولیس نے 15 مظاہرین دے خلاف فوجداری کارروائی دا وی اعلان کیتا، جد کہ دو نجی سکیورٹی ملازماں نو تحقیقات دے تحت رکھیا گیا۔  یکم جون نو ، ریاستی پولیس نے نجی سیکیورٹی کمپنیاں مرٹو سیکیورٹی 1.3 اے تے میجر سیکیورٹی دے لائسنس منسوخ کر دتے ، زورنیک احتجاج دے دوران تشدد تو ں منسلک خلاف ورزیاں دا حوالہ دیندے ہوئے۔ 

احتجاج دے ترانا مرحلے دے دوران، پولیس دے اقدامات محاذ آرائی دا اک بار بار آن آلا ذریعہ بن گئے۔ پولیس نے کئی مظاہریاں دے دوران رکاوٹاں تے گھیرے دا استعمال کیتا، شاہراہ تے فین زون دے واقعات دے بعد فوجداری کارروائیاں شروع کیتیاں، تے 2 جولائی نو پارلیمنٹ دے باہر جھڑپاں دے دوران طاقت دا استعمال کیتا، جتھے [[ایسوسی ایٹڈ پریس|ایسوسی ایٹ پریس]] نے رپورٹ دتی کہ پولیس نے مظاہرین دے پتھر، انڈے، بوتلاں تے دوجیاں شیواں سُٹن دے بعد آنسو گیس، مرچ سپرے تے پانی دی توپ دا استعمال کیتا۔  البانیہ دے دکاناں نے وڈے پیمانے اُتے حراستاں ، پولیس دے نیڑے دے اک کیفے وچ داخلے تے وکیلاں دے الزامات د ی وی اطلاع دتی کہ کئی حراست وچ لینے والےآں دے نال بدسلوکی یا بے قاعدگی تو ں گرفتار کيتیاں گئیاں۔     4 جولائی نوں، وکیل جینٹیان سرجانی نے الزام لایا کہ حراست وچ لئے گئے مظاہرین نیکو قرکج نوں مرگی دے دوریاں دا شکار ہون دے بعد حراست وچ رہندیاں ہوئیاں ماریا گیا سی تے بعد وچ آکھیا کہ پیپلز ایڈووکیٹ تے البانیائی ہیلسنکی کمیٹی نوں مطلع کر دتا گیا سی۔ 

جولائی نوں، البانیائی ہیلسنکی کمیٹی نے ، پارلیمنٹ دے باہر 2 جولائی دے احتجاج دی نگرانی کرن دے بعد، آکھیا کہ تشدد دے انفرادی اعمال غیر متناسب پولیس فورس نو جواز نئیں پیش کردے۔ اس نے تشویش پیدا کیتی کہ آنسو گیس مبینہ طور تے عوامی انتباہ یا رضاکارانہ منتشر کرن دے لیی کافی ویلے دے بغیر استعمال کیتی گئی سی، تے انہاں لوکاں دے خلاف طاقت دے الزامات دی آزاد تحقیقات دا مطالبہ کیتا گیا سی جنہاں نو پہلے ای زمین تے بے اثر کر دتا گیا سی۔ 

ٹاپ چینل نے بعد وچ رپورٹ دتی کہ پیپلز ایڈووکیٹ دیاں دو ٹیماں ہسپتال اتے سکیورٹی بلاک وچ اوہناں الزاماں دی تصدیق کرن لئی گئیاں کہ نیکو قرکج نوں حراست وچ زیادتی دا نشانہ بنایا گیا سی اتے اس دے مرگی دے دوریاں نوں صحیح طریقے نال حلّ نہیں کیتا گیا سی۔ 

جولائی نوں، ریاستی پولیس دے جنرل ڈائریکٹر سکینڈر ہیٹا نے اعلان کیتا کہ سائبر کرائم یونٹ اک مبینہ طور تے مربوط آن لائن مہم دی تصدیق کر رئے سی جہدے وچ 10,000 توں ودھ اکاؤنٹس شامل سن جنہاں نے ہوٹلاں، ریستوراناں تے دوجے سیاحتی کاروباراں دے منفی جائزے پوسٹ کیتے سن۔ لاپسی ڈاٹ ال نے مہم نو احتجاج نال متعلق کالاں نال جوڑیا جہناں نے کاروباراں نو نشانہ بنایا جہناں نو راما دے نیڑے قرار دتا گیا سی یا عوامی جائیداد یا دوجے سرکاری فائدیاں توں فائدہ اٹھایا سی۔   ہیتا نے آکھیا کہ متاثرہ کاروباری ادارےآں نو شکایتاں درج کروانیاں چاہیدیاں نیں تے الیکٹرانک ثبوتاں نو محفوظ رکھنا چاہیدا اے، جد کہ جے مجرمانہ عناصر دی نشاندہی کیتی جاندی اے تے پولیس مواد نو پراسیکیوٹرز دے حوالے کرے گی۔ &lt;ref name=&quot;Lapsi-Google-reviews&quot; /&gt;

==== ایس پی اے کے ====
جون نو، بدعنوانی تے منظم جرائم دے خلاف خصوصی ڈھانچے (ایس پی اے کے) نے بدعنوانی دی ابتدائی تحقیقات دا اعلان کیتا کہ کس طرح ترقیاتی زون دے اندر ساحلی زمین دے عنوانات نو پروسیس کیتا گیا سی تے نجی ادارےآں نو منتقل کیتا گیا سی۔ &lt;ref name=&quot;Fox&quot;&gt;{{Cite news|last=Singman|first=Brooke|date=2 June 2026|title=Jared Kushner's overseas luxury resort project faces anti-corruption investigation amid violent protests|url=https://www.foxnews.com/politics/jared-kushners-overseas-luxury-resort-project-faces-anti-corruption-investigation-amid-violent-protests|work=[[Fox News]]}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Politico&quot;&gt;{{Cite news|last=Weizman|first=Jakob|date=2 June 2026|title=Albanian authorities probe seaside resort project linked to Jared Kushner|url=https://www.politico.eu/article/albanian-authorities-probe-seaside-resort-project-linked-to-jared-kushner/|work=[[Politico Europe]]}}&lt;/ref&gt; ''[[دی گارڈیئن|گارڈین نے]]'' بعد چ رپورٹ دتی کہ ایس پی اے کے نے محفوظ علاقیاں دے حوالے نال 2024 چ منظور کیتیاں گئیاں متنازعہ قانون سازی دیاں تبدیلیاں دی وی تحقیقات شروع کیتیاں سن۔ &lt;ref name=&quot;Guardian&quot;&gt;{{Cite news|date=4 June 2026|title=Protests in Albania grow over Jared Kushner-backed luxury resort|url=https://www.theguardian.com/world/2026/jun/04/protests-in-albania-grow-over-jared-kushner-backed-luxury-resort}}&lt;/ref&gt;

جون نوں، منظم جرائم تے بدعنوانی دی رپورٹنگ پروجیکٹ (او سی سی آر پی)، اپنے البانیائی پارٹنر ایس ایچ ٹی ای جی دے نال مل کے، رپورٹ دتی کہ منشیات دی اسمگلنگ دی اک وکھری تحقیقات توں عدالتی دستاویزات منصوبہ بند ریزورٹ نال جڑے ہوئے زمین دے لین دین دی ایس پی اے کے دی انکوائری نال اوورلیپ ہو گئیاں۔ او سی سی آر پی دے مطابق، اک خصوصی عدالت دے حکم نے آرتور شیہو تے البانی لینڈ ڈویلپمنٹ دے وچکار زمین دی فروخت نال منسلک 110 ملین یورو توں ودھ دے بینک اکاؤنٹ تے احتیاطی ضبطی عائد کیتی; رپورٹ وچ آکھیا گیا اے کہ عدالتی دستاویزات نے شیہو نوں منی لانڈرنگ تے اک منظم جرائم دے گروپ وچ شرکت سمیت جرائم وچ مشتبہ قرار دتا اے، جد کہ ایہ وی نوٹ کیتا گیا اے کہ دستاویزات وچ البانی لینڈ ڈویلپمنٹ نوں غلط کماں وچ ملوث نئیں کیتا گیا اے تے ایہ کہ کوئی ثبوت نئیں سی کہ [[ایوانکا ٹرمپ]] ، [[جیریڈ کشنر|جیرڈ کشنر]] یا ریزورٹ پروجیکٹ دے سرمایہ کاراں نوں شیہو دے خلاف SPAK دی تحقیقات یا الزامات دا علم سی۔ 

جولائی نوں، رائٹرز نے رپورٹ دتی کہ ایس پی اے کے کیس فائلاں دا جائزہ لیا گیا سی کہ شیہو تے ایسوسی ایٹس نے جعلی زمین دی ملکیت دیاں دستاویزات دا استعمال کیتا سی تے منشیات دی اسمگلنگ توں پیسے نوں جائیداداں حاصل کرن تے منتقل کرن لئی لانڈر کیتا سی، جس چ زمین وی شامل سی جہڑی بعد چ منصوبہ بند ریزورٹ لئی البانیہ لینڈ ڈویلپمنٹ نوں فروخت کیتی گئی سی۔ رائٹرز نے رپورٹ دتی کہ فروخت دے فنڈز، تقریباً 110 ملین یورو، نوٹری اکاؤنٹ وچ منجمد کر دتے گئے سن، تے کشنر، سازان رئیل اسٹیٹ ڈویلپمنٹ، البانیہ لینڈ ڈویلپمنٹ یا دوجے پروجیکٹ سرمایہ کاراں دے خلاف کوئی غلطی دا الزام نئیں لایا گیا۔ سازان رئیل اسٹیٹ ڈویلپمنٹ دے ترجمان نے آکھیا کہ کمپنی دا خیال اے کہ زمین دے حصول قانونی طور تے کیتے گئے سن تے اوہ کسی وی قانونی عمل دے نال تعاون کرے گی۔ &lt;ref&gt;{{Cite news|date=11 July 2026|title=Businessman who sold land for Kushner resort in Albania suspected of faking the deeds|url=https://www.reuters.com/world/europe/businessman-who-sold-land-kushner-resort-albania-suspected-faking-deeds-2026-07-11/|work=[[Reuters]]}}&lt;/ref&gt;

=== بین الاقوامی ردعمل ===

==== [[فائل:Flag_of_the_European_Union.svg|border|22x22px]] یورپی یونین ====
البانیہ وچ یورپی یونین دے وفد نے البانیہ دے حکام توں اس علاقے وچ پیش رفت دے بارے وچ معلومات منگیاں تے البانیہ دے یورپی یونین وچ الحاق دے عمل دے تناظر وچ ماحولیاتی تحفظ تے تحفظ دے معیارات دی اہمیت تے زور دتا۔  7 جون نوں، یورپی کمیشن نے خبردار کیتا کہ مجوزہ منصوبہ البانیہ دے یورپی یونین وچ الحاق دے عمل نو پیچیدہ بنا سکدا اے، تے آکھیا گیا کہ ملک نو یورپی یونین دے ماحولیاتی قانون سازی دی تعمیل کرنی پوے گی، جس وچ باب 27 وی شامل اے، تے البانیہ دے محفوظ علاقیاں تے اسٹریٹجک سرمایہ کاری دے قوانین وچ حالیہ تبدیلیاں تے خدشات نو دہراندے ہوئے۔ 

14 جولائ‏ی نو‏‏ں ، یورپی کمشنر برائے توسیع مارٹا کوس نے کہیا کہ زورنیک منصوبے اُتے لاگو ہونے والے ماحولیاتی تحفظات البانیہ دے یورپی یونین وچ الحاق دے معیار دا حصہ ني‏‏‏‏ں۔ کوس نے بیان کیتا کہ، احتجاج شروع ہون توں پہلاں، کمیشن تے البانیہ دے حکام نے اس گل تے اتفاق کیتا سی کہ محفوظ علاقیاں تے اسٹریٹجک سرمایہ کاری دے قوانین نو متاثر کرن آلی 2024 دی ترمیماں نو باب 27 دے تحت البانیہ دی ذمہ داریاں دے حصے دے طور تے منسوخ کیتا جانا چاہیدا اے، تے اس نے حکام تے زور دتا کہ اوہ جلد از جلد کارروائی کرن۔ اوہناں نے احتجاج نوں جمہوریت دا اک جزو وی قرار دتا تے حکومت توں شہریاں دے خدشیاں نوں دور کرن دا مطالبہ کیتا۔ 

راما نے جواب دتا کہ اسٹریٹجک انویسٹمنٹس قانون نو منسوخ کر دتا جائے گا کیونکہ اس نے اپنا مقصد پورا کیتا اے تے حکومت یورپی یونین دے معیارات دی بنیاد تے یورپی کمیشن دے نال متبادل قانون سازی تے تبادلہ خیال کر رئی اے۔ اُتے ، انہاں نے محفوظ علاقےآں دے قانون نو‏‏ں منسوخ کرنے تو‏ں انکار کردے ہوئے اسنو‏ں حکومت دے بہترین قوانین وچو‏ں اک قرار دتا تے کہیا کہ اسنو‏ں بجائے یورپی یونین د‏‏ی ضروریات نو‏‏ں پورا کرنے دے لئی ڈھال لیا جائے گا۔ 

کئی ایم ای پیز تے یورپی سیاسی گروہاں نے مظاہرین دے ماحولیاتی تے اینٹی کرپشن مطالبات دی حمایت دا اظہار کیتا۔ جرمن ایم ای پی سیبسٹین ایورڈنگ نے [[یورپی پارلیمنٹ]] وچ اس مسئلے نو حل کیتا، تے اعلان کیتا کہ &quot;البانیہ فروخت دے لیی نئیں اے&quot;، جد کہ ڈچ ایم ای پی ٹائنیک سٹرائیک تے انا سٹرولنبرگ نے شفافیت، عوامی وسائل، سماجی لوڑاں تے ماحولیاتی تحفظات دے حوالے نال مضبوط یورپی توجہ دا مطالبہ کیتا۔    اطالوی ایم ای پی ایلاریہ سالس نے احتجاج نو عوامی خود مختاری دے دفاع دے طور تے بیان کیتا تے بعد چ ترانا چ مظاہریاں چ شامل ہو گئیاں، جتھے انہاں نے تحریک نو بدعنوانی، اولیگرک استحقاق تے کلائنٹسٹ ڈویلپمنٹ ماڈل دے خلاف مخالفت نال جوڑیا۔  

یورپی پارلیمنٹ چ گرین یورپی فری الائنس گروپ نے احتجاجی تحریک دی حمایت دا اظہار کیتا تے 29 جون توں 1 جولائی تک البانیہ چ اک مشن دا اعلان کیتا جہدی اگوائی ہڑتال کیتی گئی سی تے اس چ ایم ای پیز کرسٹینا گارڈا ، وسنٹ مارزا ، ڈینیل فرائینڈ ، جوٹا پاؤلس تے سٹرولنبرگ شامل سن۔ گروپ نے آکھیا کہ وفد وجوسا-نارٹے محفوظ زمین دی تزئین دا دورہ کرے گا تے مقامی کمیونٹیز، ماحولیاتی محافظاں تے سرکاری نمائندیاں نال ملے گا۔  مشن دے ارکان نے بعد وچ ترانا وچ مسلسل 30 واں احتجاج وچ شمولیت اختیار کيتی تے کہیا کہ مظاہرین دے ذریعہ اٹھائے گئے خدشات نو ں برسلز وچ لیایا جائے گا۔   

دوجے یورپی پارٹی دے ٹبراں نے وی رد عمل ظاہر کیتا۔ یورپی ڈیموکریٹک پارٹی نے آکھیا کہ احتجاج اک محفوظ علاقے وچ اک متنازعہ رئیل اسٹیٹ منصوبے دی مخالفت توں احتساب تے جمہوری تجدید دے وسیع مطالبے وچ ودھ گیا اے۔ اس دے سیکرٹری جنرل، ایم ای پی سینڈرو گوزی نے آکھیا کہ احتجاج دا پیغام ترانا تے برسلز دوناں چ سننا سی تے یورپی کمیشن نوں قانون دی بالادستی، شفافیت، ماحولیاتی تحفظ تے پرامن احتجاج دے حوالے نال البانیہ دیاں ذمہ داریاں دے بارے چ اک ترجیحی تحریری سوال پیش کیتا۔  سیری ٹی وی نے ایہ وی اطلاع دتی کہ یورپی پیپلز پارٹی دے فیکٹ فائنڈنگ مشن دے نتائج نے ریاستی قبضے، نظامی بدعنوانی، منظم جرائم دے اثر و رسوخ، منی لانڈرنگ، عوامی خریداری، بنیادی ڈھانچے دے منصوبےآں تے البانیہ دے میڈیا ماحول دے بارے وچ خدشات پیدا کیتے ہن۔ 

17 جون نو‏‏ں ، یورپی پارلیمنٹ نے البانیہ دے بارے وچ 2025 کمیشن د‏‏ی رپورٹ دے بارے وچ اپنی قرارداد منظور کيتی۔ قرارداد وچ آکھیا گیا اے کہ بدعنوانی اک سنگین تشویش بنی ہوئی اے، ایس پی اے کے ورگے اینٹی کرپشن اداریاں دی آزادی تے وسائل دی حفاظت دا مطالبہ کیتا گیا اے، تے ماحولیاتی طور تے حساس علاقیاں وچ البانیہ دی اسٹریٹجک سرمایہ کاری تے اجازت دین آلے فریم ورک تے تشویش دا اظہار کیتا گیا اے۔ اس نے محفوظ علاقیاں دے قانون وچ 2024 دیاں ترمیماں نوں منسوخ کرن دا وی مطالبہ کیتا، جس بارے پارلیمنٹ نے آکھیا کہ ماحولیاتی نگرانی کمزور ہو گئی اے تے محفوظ علاقیاں دے اندر وڈے پیمانے تے سیاحتی بنیادی ڈھانچے دی اجازت دتی گئی اے۔  

==== [[فائل:Flag_of_the_United_States_(DDD-F-416E_specifications).svg|border|22x22px]] امریکہ ====
امریکی سیاسی شخصیتاں، میڈیا آؤٹ لیٹس تے تبصرہ نگاراں نے احتجاج تے وڈی حد تک رد عمل ظاہر کیتا کیونکہ منصوبہ بند ترقی وچ جیرڈ کشنر تے ایوانکا ٹرمپ دی شمولیت سی۔ 9 جون نو‏‏ں ، امریکی سینیٹر برنی سینڈرز نے لکھیا کہ البانیہ وچ 100،000 تو‏ں زیادہ لوکاں نے کشنر تے اس دے قطری ارب پتی شراکت داراں دے ذریعہ منصوبہ بند ماحولیاتی طور اُتے تباہ کن لگژری ریزورٹ دے خلاف احتجاج کيتا اے ، اس معاملے نو‏‏ں &quot;عالمی اولیگرکی&quot; د‏‏ی مثال قرار دتا ا‏‏ے۔   راما نے جواب دتا کہ البانیا &quot;اک ملک اے ، امریکی سیاسی بحث وچ اک لائن نئيں اے &quot; تے سینڈرز دے ذریعہ حوالہ دتے گئے احتجاجی اعداد و شمار تو ں تنازعہ کيتا۔ 

جون نوں، کوڈپنک تے گلوبل ایکسچینج دے شریک بانی، میڈیا بنیامین نے &quot;لانگ لائیو البانیا دا فلمنگو انقلاب&quot; دے عنوان نال اک مضمون شائع کیتا، جس وچ اس تحریک نوں ارب پتی دی اگوائی والی ترقی، خفیہ حکومتی سودے تے بدعنوانی لئی اک چیلنج قرار دتا گیا۔  ''جمہوریت ہن!'' &quot;البانیہ فروخت دے لئی نئيں اے&quot; دے سرخی دے تحت احتجاج دے بارے وچ وی رپورٹ دتی ، مظاہرےآں نو‏‏ں کشنر تو‏ں منسلک لگژری ریزورٹ دے خلاف احتجاج قرار دتا تے نوٹ کیتا کہ شرکاء رام دے استعفے دا مطالبہ کررہے سن ۔ 

قدامت پسند تبصرہ نگار کینڈس اوونز نے البانیہ دے منصوبے تے ایوانکا ٹرمپ تے جیرڈ کشنر تے تنقید کیتی۔ ''ڈیلی بیسٹ نے'' رپورٹ دتی کہ اوونز نے منصوبہ بند سازان دی ترقی تے حملہ کرن لئی اک پوڈ کاسٹ سیگمنٹ وقف کیتا تے اس منصوبے دے خلاف البانیہ وچ احتجاج دا حوالہ دتا۔  یہودی ٹیلیگرافک ایجنسی ، ''یروشلم پوسٹ'' ولوں دوبارہ شائع کیتی گئی، نے ایہہ وی رپورٹ دتی کہ اوونز نے ایکس تے البانیہ دے احتجاج دی منظوری دے نال لکھیا، جد کہ احتجاجی بحث دے حاشیے دے آسے پاسے یہود دشمن سازشی بیان بازی دے وسیع تر بحث دے حصے دے طور تے اپنے ریمارکس پیش کیتے۔ 

27 جون نو‏‏ں ، جارجیا دے امریکی سینیٹر جون اوسوف نے اک انتخابی مہم دے پروگرام دے دوران اس منصوبے دا حوالہ دتا ، اسنو‏ں ٹرمپ خاندان وچ نجی مفادات تے سیاسی طاقت دے درمیان تعلقات د‏‏ی مثال دے طور اُتے پیش کیتا۔ ہیش ٹیگ ڈاٹ ال تے ووکس نیوز دے مطابق، اوسوف نے آکھیا کہ ٹرمپ دے وائٹ ہاؤس واپس آن دے بعد، البانیہ دی حکومت نے کشنر دی کمپنی نو اسٹریٹجک سرمایہ کار دا درجہ دتا، جس نے اجازت نامے تے منظوریاں دے طریقہ کار نو تیز کرن دی دلیل دتی۔ انہاں نے احتجاج نو‏‏ں &quot;فلامینگو انقلاب&quot; قرار دتا تے کہیا کہ عام البانیائی اس معاہدے تو‏ں متفق نئيں ني‏‏‏‏ں۔  

3 جولائ‏ی نو‏‏ں ، البانیا دے میڈیا نے اطلاع دتی کہ جنوبی کیرولائنا دے امریکی نمائندے تے ٹرمپ دے اتحادی جو ولسن نے رولز کمیٹی پرنٹ 119–33 وچ &quot;بلقان وچ کاروبار&quot; دے عنوان تو‏ں اک ترمیم د‏‏ی پیشکش کيتی ا‏‏ے۔ ترمیم دے لیی، [[وزیر خارجہ ریاستہائے متحدہ امریکا|ریاستہائے متحدہ دے سیکرٹری آف اسٹیٹ نو]] ، نیشنل انٹیلی جنس دے ڈائریکٹر دے نال تال میل نال، البانیہ اچ منشیات دی اسمگلنگ، اس طرح دی منشیات دی اسمگلنگ دی سہولت اچ البانیہ دی حکومت دا کردار، تے حکومت ولوں سیاسی جبر دی جانچ پڑتال کرن آلیاں مناسب کانگریس کمیٹیاں نو اک خفیہ رپورٹ پیش کرن دی لوڑ ہووے گی۔   

==== دوجے ملک ====

* {{جھنڈا|یونان}}  – [[Ministry of Foreign Affairs (Greece)|یونانی وزارت خارجہ نے]] [[Zvërnec|زورنیک]] دے واقعات تے تشویش دا اظہار کیتا، تے آکھیا کہ رہائشیاں دے جائیداد دے حقوق دے حوالے نال احتجاج دے دوران اک یونانی شہری زخمی ہویا سی۔ وزارت نے آکھیا کہ [[تیرانا|ترانا]] چ یونانی سفارت خانے نے البانیہ دے حکام توں واقعے دی مکمل وضاحت تے احتساب دی درخواست کیتی اے، جد کہ البانیہ دے [[Acquis communautaire|یورپی حصول]] دے نال سیدھ دے تناظر چ قانون دی بالادستی، اقلیتاں دے جائیداد دے حقوق تے ماحولیاتی تحفظ تے زور دتا اے۔ 

* {{جھنڈا|اٹلی}}  – [[Greens and Left Alliance|گرین اینڈ لیفٹ الائنس نے]] ، [[Angelo Bonelli|اینجلو بونیلی]] دے ذریعے، راما دی مذمت کیتی، اس تے غیر ملکی سرمایہ کاراں نوں البانیہ دی قدرتی وراثت فروخت کرن دا الزام لایا تے احتجاج دے نال یکجہتی دا اظہار کیتا۔ 

* {{جھنڈا|اسرائیل}}  – ترانا چ اسرائیلی سفیر گلیت پیلیگ نے آکھیا کہ احتجاج جائز سی پر اس گل تے تشویش دا اظہار کیتا کہ کجھ شرکاء ولوں ورتے گئے اسرائیل مخالف نعرے، پیغامات تے علامتاں [[ضد سامیت|یہود دشمنی نوں]] ہوا دے سکدیاں نیں۔ اس نے کہیا کہ کجھ بینراں نے اس نوں [[نازی جرمنی|1930 دی دہائی چ جرمنی]] دی یاد دلائی۔ 

* {{جھنڈا|کوسووہ}}  – سابقہ [[Vetëvendosje|ویٹیوینڈوسجے]] پارلیمانی امیدوار ہسامدین فیراج نے ترانا وچ احتجاج وچ شمولیت اختیار کيتی ، جو [[Lëvizja Bashkë|لیویزجا باشکے]] دے [[Arlind Qori|ارلنڈ قوری]] دے نال پیش ہوئے۔ اس دی رلت اس منصوبے دی مخالفت کرن آلے احتجاج تے سیاسی تبدیلی دا مطالبہ کرن آلے احتجاج اچ ویٹوینڈوسجے کارکناں دی پہلے دی شمولیت دے بعد ہوئی۔ 

* {{جھنڈا|روس}}  – 3 جولائ‏ی نو‏‏ں ، البانیہ وچ روسی سفارت خانے نے [[Taulant Balla|تاولنت بالا]] تے وزیر [[Blendi Gonxhja|بلینڈی گونکسجا دے]] احتجاج وچ روسی ملوث ہونے دا الزام یا تجویز کرنے دے بعد رد عمل ظاہر کيتا۔ سفارت خانے نے آکھیا کہ &quot;کریملن دی شمولیت&quot; دے بارے وچ دعوے بے بنیاد نیں، آکھیا کہ روس غیر ملکی ریاستاں دے اندرونی معاملات وچ عدم مداخلت دے اصول دی پیروی کردا اے، تے البانیہ دے سیاست داناں توں مطالبہ کیتا کہ اوہ دشمناں دی تلاش نہ کرن &quot;جتھے اوہ موجود نئیں&quot;۔  

== عوامی تے تنظیمی مدد ==

=== ماحولیاتی تے دوجیاں تنظیماں ===
[[فائل:2026_Zvërnec_protests_Tirana_bulevard_June_7th_-_4.jpg|thumb|267x267px|ترانا دے دیشمورٹ ای کومبٹ بولیورڈ تے سازان تے مختلف جانوراں دی تصویر کشی دے نال مظاہرین، 7 جون]]

==== ماحولیاتی تنظیماں ====
ماحولیاتی تنظیماں نے اس منصوبے دی اس بنیاد تے مخالفت کیتی کہ اس نال وجوسا-نارٹا گیلے علاقے دے ماحولیاتی نظام نو خطرہ اے تے ساحلی رہائش گاہواں دی حفاظت کیتی گئی اے ۔ اٹھارہ ماحولیاتی تنظیماں نے سیاحت تے ماحولیات دی وزارت دے نال مشاورت دے بائیکاٹ دا اعلان کیتا جدوں تک کہ محفوظ علاقیاں دے قانون وچ ترمیماں واپس نئیں لئیاں جاندیاں، اک ایسے عمل وچ شرکت توں انکار کردے ہوئے اوہناں نے آکھیا کہ محفوظ علاقیاں دے حفاظتی اقدامات دے کمزور ہون نال نمٹدا نئیں سی۔ 

پی پی این ای اے - برڈ لائف البانیہ نے تعمیر نو روکن، بھاری مشینری نو ہٹان، باڑاں نو ختم کرن تے تباہ شدہ رہائش گاہاں نو بحال کرن دا مطالبہ کیتا اس توں پہلے کہ کوئی مشاورت شروع ہو سکے۔ &lt;ref name=&quot;pc&quot;&gt;{{Cite news|date=3 June 2026|title=Albanians protest over Kushner-linked luxury resort on pristine coastline|url=https://www.reuters.com/world/albanians-protest-over-kushner-linked-luxury-resort-pristine-coastline-2026-06-03/|work=[[Reuters]]}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Guardian&quot;&gt;{{Cite news|date=4 June 2026|title=Protests in Albania grow over Jared Kushner-backed luxury resort|url=https://www.theguardian.com/world/2026/jun/04/protests-in-albania-grow-over-jared-kushner-backed-luxury-resort}}&lt;/ref&gt; ورلڈ وائلڈ لائف فنڈ نے اس علاقے وچ ترقی د‏‏ی سرگرمیاں د‏‏ی مذمت د‏‏ی تے البانیہ د‏‏ی حکومت تو‏ں مطالبہ کيتا کہ اوہ کماں نو‏‏ں روکے، ماحولیاتی قانون سازی د‏‏ی تعمیل کرے تے بین الاقوامی تحفظ دے عہداں دا احترام کرے۔  [[EuroNatur|یورو نیچر نے]] دلیل دتی کہ مطلوبہ ماحولیاتی طریقہ کار دی مناسب طریقے نال پیروی نئیں کیتی گئی سی تے یورپی یونین نال جڑے فطرت دے تحفظ دے معیارات، بشمول نیچورا 2000 تے ایمرالڈ نیٹ ورک ، نو نظر انداز کر دتا گیا سی۔  [https://riverwatch.eu/en ریور واچ نے] محفوظ ڈیلٹا دے علاقے دے اندر تجارتی ترقی دے خلاف مزاحمت کرن لئی بین الاقوامی وکالت مہمات تے عوامی درخواستاں نو مربوط کرکے تحریک دی فعال طور تے حمایت کیتی اے۔ کلائمیٹ ایکشن نیٹ ورک نے وی احتجاج دی حمایت کیتی تے تعمیر نو فوری طور تے روکن، مکمل قانونی تحفظات دی بحالی تے ماحولیاتی فیصلےآں اچ عوامی شرکت لئی مضبوط ضمانتاں دا مطالبہ کیتا۔ 

==== علمی تے پیشہ ورانہ گروپ ====
یونین آف یونیورسٹی ایمپلائز آف البانیا (SPUSH) نے احتجاج دی حمایت کیتی، انہاں نو فعال شہریت تے جمہوری مصروفیت دا اظہار قرار دتا۔ یونین نے مظاہریاں نو قدرتی علاقیاں دے تحفظ، عوامی اثاثیاں، شفافیت تے شہریاں دی مشاورت نال جوڑیا، تے ماحول، پائیدار ترقی تے عوامی جائیداد دے فیصلیاں وچ تعلیمی مہارت نو شامل کرن دا مطالبہ کیتا۔  

25 جون نو‏‏ں ، مختلف ملکاں دے 260 ماہرین تعلیم ، طلباء تے پروفیسراں نے احتجاج د‏‏ی حمایت کردے ہوئے اک عوامی خط اُتے دستخط کیتے۔ خط وچ ماحولیاتی تحفظ، جمہوری احتساب تے قانون دی بالادستی دے مطالبات دے نال یکجہتی دا اظہار کیتا گیا اے، تے آکھیا گیا اے کہ تحریک نے ماحولیاتی مسئلے توں باہر شفافیت، بدعنوانی، ریاستی قبضے تے کمزور جمہوری اداریاں دے خدشات نو شامل کرن دے لیی توسیع کیتی اے۔ 

==== شہری تے بین الاقوامی وکالت گروپ ====
کئی شہری، سیاسی تے بین الاقوامی وکالت گروپاں نے وی احتجاج دی حمایت دا اظہار کیتا۔ یورپی ڈیموکریٹک پارٹی نے البانیہ دی حکومت توں شہریاں دی گل سنن دا مطالبہ کیتا تے آکھیا کہ جمہوری شرکت، قانون دی حکمرانی تے ماحولیاتی تحفظ تحریک لئی مرکزی حیثیت رکھدے نیں۔  بین الاقوامی سوشلسٹ لیگ نے مظاہرین دے مطالبات تے مقامی برادریاں دے اپنی زمین تے قدرتی وسائل دے بارے وچ فیصلہ کرنے دے حق د ی حمایت کيتی۔  البانیہ دے سفیراں دی کونسل نے احتجاج دی حمایت کیتی تے رام نوں استعفیٰ دین دا مطالبہ کیتا۔ 

البانیہ دی قومی ٹیم دے حامیاں دی ایسوسی ایشن ٹفوزات کوق ای زی نے 6 جون نوں لکسمبرگ دے خلاف دوستانہ میچ دا بائیکاٹ کیتا تے وزیر اعظم دے دفتر دے باہر احتجاج وچ رلتی ہو گئے۔  کوڈ پنک نے اس تحریک نو‏‏ں ارب پتی ، بدعنوانی تے ماحولیاتی تباہی دے لئی اک چیلنج قرار دتا۔  مالٹی کارکن گروپ موویمنٹ گرافٹی نے وی البانی شہریاں تے ماحولیاتی گروپاں دے نال اک یکجہتی دا بیان جاری کیتا جہڑا وجوسا-نارٹا ویٹ لینڈ وچ تعمیر دی مخالفت کردا اے۔ 

=== عوامی شخصیتاں ===
عوامی شخصیتاں جنہاں نے عوامی طور تے احتجاج دی حمایت کیتی، اوہناں چ شامل نیں:

{{Div col|colwidth=12em}}
* [[Dua Lipa]]&lt;ref name=&quot;France24-Dua-Lipa-Flamingo&quot;&gt;{{Cite news |date=14 July 2026 |title=Dua Lipa backs Albanian protests against Trump-linked resort |url=https://www.france24.com/en/live-news/20260714-dua-lipa-backs-albanian-protests-against-trump-linked-resort |work=[[France 24]] |agency=[[Agence France-Presse]] |access-date=14 July 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[Robert Aliaj]]&lt;ref name=&quot;Shqiptarja 2026&quot;&gt;{{cite web |work=Shqiptarja |title=Këngëtarja Gala Dragot: Kurajë, mos lejoni politikën t'u njollosë të ardhmen! Robert Aliaj: Qeveria që s'është krah jush, është armiku juaj |url=https://shqiptarja.com/lajm/kengetarja-gala-dragot-kuraje-mos-lejoni-politiken-tu-njollose-te-ardhmen-robert-aliaj-qeveria-qe-seshte-krah-jush-eshte-armiku-juaj |access-date=17 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260617083001/https://shqiptarja.com/lajm/kengetarja-gala-dragot-kuraje-mos-lejoni-politiken-tu-njollose-te-ardhmen-robert-aliaj-qeveria-qe-seshte-krah-jush-eshte-armiku-juaj |archive-date=17 June 2026 |language=sq |date=16 June 2026 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* [[Eva Buzo]]&lt;ref&gt;{{cite web |last=Kryeziu |first=Erisa |work=Citizens |title='Don't touch it!': Eva Buzo swims for Vjosa-Narta |url=https://citizens.al/en/2026/06/06/Don%27t-touch-Eva-Buzo--she%27s-swimming-for-the-summer./ |access-date=16 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260616144334/https://citizens.al/en/2026/06/06/Don%27t-touch-Eva-Buzo--she%27s-swimming-for-the-summer./ |archive-date=16 June 2026 |date=6 June 2026 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Feitelberg |first=Rosemary |work=[[Women's Wear Daily]] (WWD) |title=Albanian Designers Give Close-ups of the 'Flamingo Revolution' |url=https://wwd.com/pop-culture/culture-news/albania-ivanka-trump-designers-flamingo-revolution-1239003641/ |access-date=16 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260610152603/https://wwd.com/pop-culture/culture-news/albania-ivanka-trump-designers-flamingo-revolution-1239003641/ |archive-date=10 June 2026 |date=10 June 2026 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* [[Cristina Guarda]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=MEP Cristina Guarda announces participation in the protest in Tirana: Europe has an obligation to listen to citizens |url=https://albeu.com/english/mep-cristina-guarda-announces-participation-in-the-protest-in-tirana-europe-has-an-obligation-to-listen-to-citizens/896882/ |website=Albeu.com |access-date=26 June 2026 |date=26 June 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[Lorik Cana]]&lt;ref&gt;{{cite web |publisher=Dosja |title=Ish-kapiteni i Kombëtares shqiptare, Lorik Cana mbështet kauzën për mbrojtjen e Zvërnecit: Natyra, kultura dhe trashëgimia janë për të ardhmen |url=https://dosja.al/aktualitet/ish-kapiteni-i-kombetares-shqiptare-lorik-cana-mbeshtet-kauzen-per-mb-i498499 |access-date=16 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260616123220/https://dosja.al/aktualitet/ish-kapiteni-i-kombetares-shqiptare-lorik-cana-mbeshtet-kauzen-per-mb-i498499 |archive-date=16 June 2026 |language=sq |date=3 June 2026 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* [[Elvira Dones]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title='You are the biggest mistake we made'/ Writer Elvira Dones supports the mass protests in Tirana, calls on Rama: Go! Don't make Albania a sacrifice for your sick ambition |url=https://www.balkanweb.com/en/You-are-the-biggest-mistake-we-made--writer-Elvira-Dones-supports-the-massive-protests-in-Tirana--calls-on-Rama-to-leave--don%27t-make-Albania-a-sacrifice-for-your-sick-ambition/ |access-date=2026-06-16 |language=en |archive-date=16 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260616221252/https://www.balkanweb.com/en/You-are-the-biggest-mistake-we-made--writer-Elvira-Dones-supports-the-massive-protests-in-Tirana--calls-on-Rama-to-leave--don%27t-make-Albania-a-sacrifice-for-your-sick-ambition/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* [[Aurela Gaçe]]&lt;ref name=&quot;Zëri&quot;&gt;{{cite web |work=Zëri |title=Zvërneci 'ngre peshë' rrjetin, reagim në bllok i VIP-ave shqiptarë: Shqipëria nuk është në shitje, mos e prekni vendin tim |url=https://zeri.ai/qyteterim-zverneci-ngre-peshe-rrjetin-reagim-ne-bllok-i-vip-ave-shqiptare-shqiperia-nuk-eshte-ne-shitje-mos-e-prekni-ven-i243296 |access-date=16 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260616124210/https://zeri.ai/qyteterim-zverneci-ngre-peshe-rrjetin-reagim-ne-bllok-i-vip-ave-shqiptare-shqiperia-nuk-eshte-ne-shitje-mos-e-prekni-ven-i243296 |archive-date=16 June 2026 |language=sq |date=1 June 2026 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* [[Ermonela Jaho]]&lt;ref&gt;{{cite web |work=Dosja |title=Ermonela Jaho mbështet protestën për Zvërnecin, shpërndan pamjet në rrjetet sociale |url=https://dosja.al/art-argetim/ermonela-jaho-mbeshtet-protesten-per-zvernecin-shperndan-pamjet-ne-r-i498202 |access-date=16 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260616135006/https://dosja.al/art-argetim/ermonela-jaho-mbeshtet-protesten-per-zvernecin-shperndan-pamjet-ne-r-i498202 |archive-date=16 June 2026 |language=sq |date=1 June 2026 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* [[Marjana Koçeku]]&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-15 |title=After leaving the SP, &quot;Neomalsorja&quot; supports the protests; posts the flamingo symbol |url=https://pamfleti.net/politike/pas-largimit-nga-ps-neomalesorja-mbeshtet-protestat-poston-simbolin-e-f-i340545 |access-date=2026-06-16 |website=Pamfleti |archive-date=16 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260616195932/https://pamfleti.net/politike/pas-largimit-nga-ps-neomalesorja-mbeshtet-protestat-poston-simbolin-e-f-i340545 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* [[Jonida Maliqi]]&lt;ref&gt;{{cite web |work=Panorama |title='Revolucion', 'Dorëheqje e Ramës' Kush janë VIP-at e ekranit që iu bashkuan protestave masive kundër Qeverisë |url=https://www.panorama.com.al/revolucion-doreheqje-e-rames-kush-jane-vip-at-e-ekranit-qe-iu-bashkuan-protestave-masive-kunder-qeverise/ |access-date=17 June 2026 |language=sq |date=6 June 2026 |url-status=live |archive-date=20 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260620015035/https://www.panorama.com.al/revolucion-doreheqje-e-rames-kush-jane-vip-at-e-ekranit-qe-iu-bashkuan-protestave-masive-kunder-qeverise/}}&lt;/ref&gt;
* [[Jutta Paulus]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=German MEP Jutta Paulus Backs Albanian Environmental Protests, Pledges to Join Demonstrations in Vjosa-Narta |url=https://www.ocnal.com/2026/06/german-mep-jutta-paulus-backs-albanian.html |website=Oculus News |access-date=26 June 2026 |language=en-gb |date=25 June 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[Sonila Meço]]&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Meço |first=Sonila |date=23 June 2026 |title=Alo, nuk jam Edi! |url=https://sot.com.al/aktualitet/alo-nuk-jam-edi/ |website=Sot News |language=sq |access-date=23 June 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[Bernie Sanders]]&lt;ref&gt;{{cite web |publisher=Euronews Albania  |title=Protestat kundër projektit në Zvërnec, reagon senatori demokrat Bernie Sanders: Shikoni oligarkinë globale në Shqipëri |url=https://euronews.al/protestat-kunder-projektit-ne-zvernec-reagon-senatori-demokrat-bernie-sanders-shikoni-oligarkine-globale-ne-shqiperi/ |access-date=16 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260616122532/https://euronews.al/protestat-kunder-projektit-ne-zvernec-reagon-senatori-demokrat-bernie-sanders-shikoni-oligarkine-globale-ne-shqiperi/ |archive-date=16 June 2026 |language=sq |date=9 June 2026 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* [[Joe Hoxha]]&lt;ref name=&quot;CTInsider-Joe-Hoxha-Flamingo&quot;&gt;{{Cite news |last=Hoxha |first=Joe |date=16 July 2026 |title=Opinion: Albania's Flamingo Revolution resonates in America |url=https://www.ctinsider.com/opinion/article/albania-america-flamingo-hoxha-22346624.php |work=CT Insider |access-date=18 July 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[Shkodra Elektronike]]&lt;ref&gt;{{cite web |work=BalkanWeb |title='Një shok na thotë që këtë mrekulli s'e ka pa kurrë', 'Shkodra Elektronike' i bashkohet revoltës për Zvërnecin: Edhe na po çohena! |url=https://www.balkanweb.com/nje-shok-na-thote-qe-kete-mrekulli-se-ka-pa-kurre-shkodra-elektronike-i-bashkohet-revoltes-per-zvernecin-edhe-na-po-cohena/#gsc.tab=0 |access-date=17 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260605170236/https://www.balkanweb.com/nje-shok-na-thote-qe-kete-mrekulli-se-ka-pa-kurre-shkodra-elektronike-i-bashkohet-revoltes-per-zvernecin-edhe-na-po-cohena/#gsc.tab=0 |archive-date=5 June 2026 |language=sq |date=4 June 2026 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* [[Alban Skënderaj]]&lt;ref name=&quot;Zëri&quot;/&gt;
* [[Sebastian Everding]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sebastian Everding Highlights Albania Protests and Narta Lagoon in European Parliament |url=https://www.ocnal.com/2026/06/german-mep-sebastian-everding-albania-protests-narta-lagoon-european-parliament.html |website=Oculus News |access-date=26 June 2026 |language=en-gb |date=16 June 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[Tayna]]&lt;ref name=&quot;Zëri&quot;/&gt;
* [[Lea Ypi]]&lt;ref&gt;{{cite web |publisher=Euronews Albania |title=Lea Ypi reagon për protestat kundër projektit në Zvërnec, shkrimi në median ndërkombëtare |url=https://euronews.al/lea-ypi-reagon-per-protestat-kunder-projektit-ne-zvernec-shkrimi-ne-median-nderkombetare/ |access-date=16 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260616121939/https://euronews.al/lea-ypi-reagon-per-protestat-kunder-projektit-ne-zvernec-shkrimi-ne-median-nderkombetare/ |archive-date=16 June 2026 |language=sq |date=8 June 2026 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* [[Robert Wilton (author)|Robert Wilton]]&lt;ref&gt;{{Cite web |date=23 June 2026 |title=VIDEO/ 24 ditë revoltë për dorëheqjen e Ramës! Robert Wilton, ish-zv ambasadori i OSBE në Tiranë pjesë e protestës |trans-title=Video / 24 days of revolt for Rama's resignation! Robert Wilton, former OSCE deputy ambassador in Tirana, part of the protest |url=https://www.balkanweb.com/video-24-dite-revolte-per-doreheqjen-e-rames-robert-wilton-ish-zv-ambasadori-i-osbe-ne-tirane-pjese-e-protestes/ |website=BalkanWeb |language=sq |access-date=23 June 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[Florjan Binaj]]&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kryeziu |first=Erisa |date=12 June 2026 |title=&quot;Rama resigns&quot;: The Flamingo Revolution on the 13th day |url=https://citizens.al/en/2026/06/12/rama-jepe-doreheqjen-revolucioni-flamingo-ne-diten-e-13-te/ |website=Citizens.al |language=en |access-date=1 July 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[Ilaria Salis]]&lt;ref name=&quot;ADN-Ilaria-Salis-Flamingo&quot;&gt;{{Cite web |date=27 June 2026 |title=Italian MEP joins anti-government protest in Albania, backs environmental causes |url=https://albaniandailynews.com/news/italian-mep-joins-anti-government-protest-in-albania-backs-environmental-causes |website=[[Albanian Daily News]] |access-date=14 July 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[Tineke Strik]]&lt;ref name=&quot;OBCT-European-delegation-Flamingo&quot;&gt;{{Cite web |last=Kryeziu |first=Erisa |date=3 July 2026 |title=Albania is ready for the EU, but the government not yet |url=https://www.balcanicaucaso.org/en/cp_article/albania-is-ready-for-the-eu-but-the-government-not-yet/ |website=Osservatorio Balcani e Caucaso Transeuropa |access-date=14 July 2026}}&lt;/ref&gt;
* [[Anna Strolenberg]]&lt;ref name=&quot;OBCT-European-delegation-Flamingo&quot;/&gt;
* [[Nicolae Ștefănuță]]&lt;ref name=&quot;OBCT-European-delegation-Flamingo&quot;/&gt;
* {{Ill|Vula Tsetsi|de|Vula Tsetsi}}&lt;ref name=&quot;BalkanWeb-Vula-Tsetsi-Flamingo&quot;&gt;{{Cite web |last=Ghencaj |first=Ergys |date=1 July 2026 |title=European Greens side with the protest: &quot;Test for democracy&quot;, Vula Tsetsi says Rama must take the situation seriously |url=https://www.balkanweb.com/en/te-gjelbrit-evropiane-krah-protestes-test-per-demokracine-vula-tsetsi-per-news24-rama-duhet-te-marre-seriozisht-situaten-smund-te-mbyllet-kapitulli-27-pa-zgjidhur/ |website=BalkanWeb |language=en |access-date=14 July 2026}}&lt;/ref&gt;
* {{Ill|Bujar Asqeriu|sq|Bujar Asqeriu}}&lt;ref&gt;{{cite web |title=&quot;Victory is with you, not with the politicians who are tearing Albania apart&quot;/ Actor Bujar Asqeriu supports the protests for Rama's removal: Stand firm and don't move |url=https://www.balkanweb.com/en/Victory-is-with-you--not-with-the-politicians-who-are-tearing-Albania-apart.-The-generous-actor-Bujar-Asqeriu-supports-the-protests-for-Rama%27s-removal.-Stay-and-don%27t-move./#gsc.tab=0 |website=Balkanweb |access-date=26 June 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* {{Ill|Dalina Buzi|sq|Dalina Buzi}}&lt;ref&gt;{{Cite web |date=10 June 2026 |title=Albania's 'Flamingo Revolution': From Environmental Protection to Demanding Rule of Law and Institutional Transparency |url=https://unipd-centrodirittiumani.it/en/topics/albanias-flamingo-revolution-from-environmental-protection-to-demanding-rule-of-law-and-institutional-transparency |website=University of Padua Human Rights Centre |language=en |access-date=1 July 2026}}&lt;/ref&gt;
* {{Ill|Ema Andrea|sq|Ema Andrea}}&lt;ref name=&quot;Panorama-VIPs&quot;&gt;{{Cite web |date=6 June 2026 |title=&quot;Revolucion&quot;, &quot;Dorëheqje e Ramës&quot; – Kush janë VIP-at e ekranit që iu bashkuan protestave masive kundër Qeverisë |trans-title=&quot;Revolution&quot;, &quot;Rama's resignation&quot; – Who are the screen VIPs who joined the mass protests against the government |url=https://www.panorama.com.al/revolucion-doreheqje-e-rames-kush-jane-vip-at-e-ekranit-qe-iu-bashkuan-protestave-masive-kunder-qeverise/ |website=Panorama |language=sq |access-date=1 July 2026}}&lt;/ref&gt;
* {{Ill|Gala Dragot|sq|Gala Dragot}}&lt;ref name=&quot;Shqiptarja 2026&quot;/&gt;
* {{Ill|Mehdi Malkaj|sq|Mehdi Malkaj}}&lt;ref&gt;{{Cite web |date=27 June 2026 |title=Four weeks of protest, citizens determined to remove Rama |url=https://pamfleti.net/english/live-updates/minute-pas-minute-kater-jave-proteste-qytetaret-te-vendosur-per-lar-i342449 |website=Pamfleti |language=en |access-date=1 July 2026}}&lt;/ref&gt;
* {{Ill|Olta Gixhari|sq|Olta Gixhari}}&lt;ref name=&quot;Zëri&quot;/&gt;
{{Div col end}}
=== دوجے رد عمل ===
البانیا دے احتجاج وچ غیر ملکی سیاحاں نے وی حصہ لیا، جنہاں نے مظاہرین دے نال یکجہتی دا اظہار کیتا۔     امریکی گلوکارہ کیٹی پیری نے اک ویڈیو دے تحت &quot; ڈیلولو جزیرہ&quot; دا تبصرہ پوسٹ کرن دے بعد سوشل میڈیا تے توجہ مبذول کروائی جس وچ ایوانکا ٹرمپ نے سازان جزیرے تے سیاحتی ترقی دے مجوزہ منصوبے تے تبادلہ خیال کیتا۔  جاری مظاہریاں دے دوران ترانا وچ مظاہرین د ی اک تصویر نوں ''دی گارڈین'' نے اپنی &quot;دن د ی تصویراں&quot; وچو ں اک دے طور اُتے منتخب کيتا سی۔ 

== ایہہ وی ویکھو ==

* 2011 البانی اپوزیشن دے مظاہرے
* البانیہ وچ 2013 شامی کیمیائی ہتھیاراں دے خلاف احتجاج
* 2017 البانیائی اپوزیشن دے احتجاج
* البانیہ چ 2018–2019 دے طالب علماں دے احتجاج
* 2019 البانی اپوزیشن دے احتجاج
* 2020 البانیہ دے احتجاج
* 2022 البانیہ دے احتجاج
* 2025-2026 البانی اپوزیشن دے احتجاج
* 2024–موجودہ سربیا دے اینٹی کرپشن احتجاج
* 2025–2026 بلغاریہ دے احتجاج
* 2026 ماحول وچ
* البانیہ چ ماحولیاتی مسائل
* اکیسویں صدی دے احتجاجاں دی فہرست
* البانیہ دے محفوظ علاقے
* ولورا انٹرنیشنل ایئرپورٹ
==حوالے==
{{حوالے}}
[[گٹھ:البانیا]]
[[گٹھ:انقلابات]]
[[گٹھ:ترجمے نوں سمکھیاواں چاہیدیاں]]</text>
      <sha1>qefmnft8dt1x28iwjff11z9k5dkfnl9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>آئرلینڈ چ ولیمائیٹ جنگ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>149224</id>
    <revision>
      <id>708811</id>
      <timestamp>2026-07-22T05:41:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abbas dhothar</username>
        <id>361</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the page &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1365374183|Williamite War in Ireland]]&quot;</comment>
      <origin>708811</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="82319" sha1="15fvusca1pn7vgutymx3mqs83sh5iaw" xml:space="preserve">
{{Infobox Military Conflict|conflict=آئرلینڈ وچ ولیمائیٹ جنگ|partof=[[شاندار انقلاب]]|image=[[File:Jan_van_Huchtenburg_-_De_slag_aan_de_Boyne.jpg|250px]]|caption=''بیٹل آف دی بوائن'' جان وان [[ہچٹنبرگ]]|date=12 مارچ 1689 – 3 اکتوبر1691|place=[[آئر لینڈ بادشاہت]]|result=ولیمائٹ-ڈچ جت|combatant1={{flagicon image|Royal Standard of England (1689-1702) rev2.svg}} [[ولیمائٹ|ولیمائٹس]] ([[انگلینڈ دا ولیم سوم|ولیم III/II دے وفادار]])&lt;hr&gt;{{flagdeco|Dutch Republic|1581}} [[ڈچ لوکراج]]|combatant2={{flagicon image|Royal Standard of England (1603–1689).svg}} [[جیکوبیزم|جیکوبیٹس]] ([[انگلینڈ دا جیمز دوم|جیمز II/VII دے وفادار]])&lt;hr&gt;{{flagdeco|Kingdom of France}} [[فرانسیسی بادشاہت]]|commander1={{flagicon image|Royal Standard of England (1689-1702) rev2.svg}} [[ انگلینڈ دا ولیم سوم]]&lt;br /&gt;{{flagicon image|Royal Standard of England (1689-1702) rev2.svg}} [[فریڈرک شومبرگ، شومبرگ دا پہلا ڈیوک|فریڈرک شومبرگ]]{{KIA}}&lt;br /&gt;{{flagdeco|Dutch Republic|1581}} [[گوڈرٹ ڈی گنکل، اتھلون دا پہلا ارل|گوڈرٹ ڈی گنکل]]|commander2={{flagicon image|Royal Standard of England (1603–1689).svg}} [[انگلینڈ دا ولیم سوم|ولیم III/II]]&lt;br /&gt;{{flagicon image|Royal Standard of England (1603–1689).svg}} [[رچرڈ ٹیلبوٹ، ٹائرکونیل دا پہلا ارل|ٹائرکونیل دا ارل]]&lt;br /&gt;{{flagicon image|Royal Standard of England (1603–1689).svg}} [[پیٹرک سارس فیلڈ]]&lt;br /&gt;{{flagicon image|Royal Standard of England (1603–1689).svg}} [[ولیم ڈورنگٹن]]&lt;br /&gt;{{flagdeco|Kingdom of France}} [[کونراڈ وان روزن]]&lt;br /&gt;{{flagdeco|Kingdom of France}} [[چارلس چلموت ڈی سینٹ روہے]]{{KIA}}|strength1=44,000&lt;ref name=chandler&gt;Chandler (2003), ''Marlborough as Military Commander'', p. 35&lt;/ref&gt;|strength2=36,000{{sfn|Bartlett|Jeffery|1997|p=190}}–39,000&lt;ref name=chandler/&gt;|casualties1=10,000 مر گیا یا بیماری نال مر گیا{{sfn|Manning|2006|p=398}}|casualties2=15,293 مر گیا یا بیماری نال مر گیا{{sfn|Manning|2006|p=398}}|campaignbox=}}

'''آئرلینڈ چ ولیمائٹ جنگ''' {{Efn|{{langx|ga|Cogadh an Dá Rí}}, or &quot;War of the two kings&quot;{{sfn|Maguire|1990|p=2}}}} مارچ 1689 توں اکتوبر 1691 تک ہوئی۔ جیمز II دے جیکوبائٹ حامیاں تے اوہدے جانشین ولیم III دے وچکار لڑی گئی، جہدے نتیجے چ ولیمائیٹ دی فتح ہوئی۔ اسنو‏ں عام طور اُتے 1688 تو‏ں 1697Ireland was selected because some 75% of the population shared James' Catholicism, with Protestants concentrated in Ulster, where they comprised nearly 50% of the population.[8] It also possessed a large Catholic army, built up by the Earl of Tyrconnell since 1687; although the majority were poorly equipped, unpaid recruits, James brought weapons and French regulars with him to provide training.[9] However, the concessions demanded by Irish Catholics in return for their backing undermined Jacobite support in England and Scotland, which were overwhelmingly Protestant. This also applied to Ulster, without which James could not support the rising in Scotland, invade England or prevent William bringing in troops and supplies.[10] [[نو سالہ جنگ|د‏‏ی نو سالہ جنگ]] دے متعلقہ تنازعہ دے طور اُتے دیکھیا جاندا ا‏‏ے۔

نومبر 1688 دے شاندار انقلاب نے [[کیتھولک چرچ|کیتھولک]] جیمز دی تھاں اوہدی [[پروٹسٹنٹ مسیحیت|پروٹسٹنٹ]] دھی [[میری دوم ملکہ انگلستان|میری II]] تے اوہدے خاوند ولیم نوں لے لیا، جنہاں نے [[انگلستان بادشاہت|انگلینڈ]] ، [[آئرلینڈ بادشاہت|آئرلینڈ]] تے [[سکاٹ لینڈ بادشاہت|سکاٹ لینڈ]] دے سانجھے بادشاہاں دے طور تے حکومت کیتی۔ تاہم، جیمز نے وڈی حد تک کیتھولک آئرلینڈ وچ کافی حمایت برقرار رکھی، جتھے ایہ امید کیتی جاندی سی کہ اوہ زمین دی ملکیت، مذہب تے شہری حقوق تے طویل عرصے توں جاری شکایتاں نو حلIreland was selected because some 75% of the population shared James' Catholicism, with Protestants concentrated in Ulster, where they comprised nearly 50% of the population.[8] It also possessed a large Catholic army, built up by the Earl of Tyrconnell since 1687; although the majority were poorly equipped, unpaid recruits, James brought weapons and French regulars with him to provide training.[9] However, the concessions demanded by Irish Catholics in return for their backing undermined Jacobite support in England and Scotland, which were overwhelmingly Protestant. This also applied to Ulster, without which James could not support the rising in Scotland, invade England or prevent William bringing in troops and supplies.[10] کرے گا۔

جنگ مارچ 1689 وچ جیمز دی آئرش فوج ، جہڑی 1688 وچ وفادار رہی سی، تے پروٹسٹنٹ ملیشیا دے وچکار جھڑپاں دے سلسلے دے نال شروع ہوئی۔ {{Sfn|Childs|2007}} لڑائی دا اختتام ڈیری دے محاصرے تے ہویا، جتھے جیکوبائٹس شمال دے کلیدی شہراں چوں اک تے دوبارہ کنٹرول حاصل کرن چ ناکام رہے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ رسالہ|last=Deane|first=Seamus|date=1993|title=The Siege of Derry|url=http://dx.doi.org/10.2307/25007608|journal=Grand Street|issue=44|pages=26–27|doi=10.2307/25007608|issn=0734-5496}}&lt;/ref&gt; اس تو‏ں ولیم نو‏‏ں اک مہم جوئی فوج نو‏‏ں اتارنے دے قابل بنایا گیا ، جس نے جولائ‏ی 1690 وچ بوئن وچ مرکزی جیکبائٹ فوج نو‏‏ں شکست دتی ، جیمز جنگ دے بعد [[فرانس]] واپس آیا ، جدو‏ں کہ جیکبائٹس نو‏‏ں 1691 وچ اگرم وچ فیصلہ کن طور اُتے شکست ہوئی۔ جنگIreland was selected because some 75% of the population shared James' Catholicism, with Protestants concentrated in Ulster, where they comprised nearly 50% of the population.[8] It also possessed a large Catholic army, built up by the Earl of Tyrconnell since 1687; although the majority were poorly equipped, unpaid recruits, James brought weapons and French regulars with him to provide training.[9] However, the concessions demanded by Irish Catholics in return for their backing undermined Jacobite support in England and Scotland, which were overwhelmingly Protestant. This also applied to Ulster, without which James could not support the rising in Scotland, invade England or prevent William bringing in troops and supplies.[10] اکتوبر 169 وچ لیمرک دے معاہدے دے نال ختم ہوئی۔

اس دے بعد Ireland was selected because some 75% of the population shared James' Catholicism, with Protestants concentrated in Ulster, where they comprised nearly 50% of the population.[8] It also possessed a large Catholic army, built up by the Earl of Tyrconnell since 1687; although the majority were poorly equipped, unpaid recruits, James brought weapons and French regulars with him to provide training.[9] However, the concessions demanded by Irish Catholics in return for their backing undermined Jacobite support in England and Scotland, which were overwhelmingly Protestant. This also applied to Ulster, without which James could not support the rising in Scotland, invade England or prevent William bringing in troops and supplies.[10]دے جیکوب بغاوتاں سکاٹ لینڈ تے انگلینڈ تک محدود سن ، لیکن جنگ نے آئرلینڈ دے سیاسی تے ثقافتی منظر نامے اُتے دیرپا اثر ڈالنا سی ، جس تو ں دو صدیاں تو ں زیادہ عرصے تک ملک اُتے برطانوی تے پروٹسٹنٹ حکومت د ی تصدیق ہوئی۔ جد کہ لیمرک دے معاہدے نے کیتھولکاں نوں ضمانتاں دا اک سلسلہ پیش کیتا سی، بعد چ سزا دے قوانین دی توسیع، خاص طور تے ہسپانوی جانشینی دی جنگ دے دوران، اوہناں دے شہری حقوق نو ہور ختم کر دیوے گی۔

== پچھوکڑ ==
جنگ مارچ 1689 وچ شروع ہوئی جدوں جیمز II تے VII نومبر 1688 دے شاندار انقلاب نو الٹن دی کوشش وچ آئرلینڈ وچ اترے، جس نے اس دی جگہ اس دے بھتیجے ولیم III تے بیٹی [[میری دوم ملکہ انگلستان|مریم II نوں]] لے لیا سی۔ ایہ تنازعہ فرانس دے [[لوئی چودواں|لوئس XIV]] تے گرینڈ الائنس دے وچکار 1688 توں 1697 تک نو سالہ جنگ دا حصہ سی، جو ولیم دی اگوائی ڈچ جمہوریہ دے سٹیڈ ہولڈر دے طور تے کیتا گیا سی۔ لوئس تے ولیم دوناں نے آئرلینڈ نو اک ذیلی تھیٹر دے طور تے ویکھیا، جیمز دی طرح، Ireland was selected because some 75% of the population shared James' Catholicism, with Protestants concentrated in Ulster, where they comprised nearly 50% of the population.[8] It also possessed a large Catholic army, built up by the Earl of Tyrconnell since 1687; although the majority were poorly equipped, unpaid recruits, James brought weapons and French regulars with him to provide training.[9] However, the concessions demanded by Irish Catholics in return for their backing undermined Jacobite support in England and Scotland, which were overwhelmingly Protestant. This also applied to Ulster, without which James could not support the rising in Scotland, invade England or prevent William bringing in troops and supplies.[10]جہدا بنیادی مقصد [[انگلستان بادشاہت|انگلینڈ نو]] دوبارہ حاصل کرنا سی۔ {{Sfn|McKay|1983}}

آئرلینڈ دا انتخاب اس لی کیتا گیا سی کیونکہ تقریباً 75 فیصد آبادی جیمز دی [[کیتھولک چرچ|کیتھولک مذہب نوں]] سانجھا کردی سی، پروٹسٹنٹ [[الستر|السٹر]] چ مرکوز سن، جتھے اوہ تقریباً 50 فیصد آبادی تے مشتمل سن۔ {{Sfn|Harris|2005}} اس دے کول اک وڈی کیتھولک فوج وی سی، جس نوں 1687 توں ٹائرکونیل دے ارل نے بنایا سی؛ اگرچہ اکثریت ناقص لیس، بغیر تنخواہ دے بھرتی سن، جیمز تربیت فراہم کرن دے لیی اپنے نال ہتھیار تے فرانسیسی ریگولر لےIreland was selected because some 75% of the population shared James' Catholicism, with Protestants concentrated in Ulster, where they comprised nearly 50% of the population.[8] It also possessed a large Catholic army, built up by the Earl of Tyrconnell since 1687; although the majority were poorly equipped, unpaid recruits, James brought weapons and French regulars with him to provide training.[9] However, the concessions demanded by Irish Catholics in return for their backing undermined Jacobite support in England and Scotland, which were overwhelmingly Protestant. This also applied to Ulster, without which James could not support the rising in Scotland, invade England or prevent William bringing in troops and supplies.[10] کے آیا۔ {{Sfn|Harris|2005}} اُتے ، آئرش کیتھولکاں د‏‏ی طرف تو‏ں انہاں د‏‏ی حمایت دے بدلے وچ مطالبہ کردہ رعایتاں نے انگلینڈ تے اسکاٹ لینڈ وچ جیکبائیٹ د‏‏ی حمایت نو‏‏ں کمزور کردتا ، جو بھاری تعداد وچ پروٹسٹنٹ سن ۔ ایہ السٹر تے وی لاگو ہوندا سی، جس دے بغیر جیمز سکاٹ لینڈ چ عروج دی حمایت نئیں کر سکدا سی، انگلینڈ تے حملہ نئیں کر سکدا سی یا ولیم نو فوجیاں تے رسد لیان توں روک نئیں سکدا سی۔ {{Sfn|McKay|1983}}

اوہناں دے وڈے مطالبات چ زمین دی ضبطی دا الٹنا شامل سی جس نے کیتھولک زمین دی ملکیت نو 1600 چ 90 فیصد توں گھٹا کے 1685 تک 22 فیصد کر دتا سی۔ اس دی مخالفت پروٹسٹنٹ تے آئرش کیتھولک اشرافیہ دے انہاں ممبراں نے کیتی جنہاں نے پچھلی بستیاں توں فائدہ اٹھایا، جنہاں چ خود ٹائرکونیل تے جیمز وی شامل سن۔ اک ہور آئرلینڈ دی پارلیمنٹ دی خود مختاری سی، اک خیال جہڑا سٹورٹ نظریے نال ٹکراؤندا سی، جہڑا سختی نال یونینسٹ سی۔ {{Sfn|Stephen|2010}} انہاں مختلف بیرونی تےIreland was selected because some 75% of the population shared James' Catholicism, with Protestants concentrated in Ulster, where they comprised nearly 50% of the population.[8] It also possessed a large Catholic army, built up by the Earl of Tyrconnell since 1687; although the majority were poorly equipped, unpaid recruits, James brought weapons and French regulars with him to provide training.[9] However, the concessions demanded by Irish Catholics in return for their backing undermined Jacobite support in England and Scotland, which were overwhelmingly Protestant. This also applied to Ulster, without which James could not support the rising in Scotland, invade England or prevent William bringing in troops and supplies.[10] اندرونی مقاصد نے یعقوب مہم نو کمزور کیتا۔ {{Sfn|Harris|2005}}

== جنگ ==

=== 1688–1689: شمال ===
نومبر 1688 توں پہلے، جیمز نوں اینا یقین سی کہ آئرلینڈ وفادار رہوے گا کہ اس نے 2,500 فوجیاں، یا آئرش فوج دا تقریباً 40٪، انگلینڈ منتقل کرن دا حکم دتا۔ {{Sfn|Childs|2007}} اس نے ٹائرکونیل نو اہم تربیت یافتہ اہلکاراں توں محروم کر دتا، جد کہ انہاں دی موجودگی نے جیمز دے کئی قابل اعتماد انگریزی یونٹاں چ بغاوت دے نیڑے ہو گیا۔ {{Sfn|Miller|1978}} ولیم دے لینڈنگ دے بعد آئرش رینک تے فائل دے بوہت سارے افراد نو‏‏ں گرفتار کرلیا گیا ، تےIreland was selected because some 75% of the population shared James' Catholicism, with Protestants concentrated in Ulster, where they comprised nearly 50% of the population.[8] It also possessed a large Catholic army, built up by the Earl of Tyrconnell since 1687; although the majority were poorly equipped, unpaid recruits, James brought weapons and French regulars with him to provide training.[9] However, the concessions demanded by Irish Catholics in return for their backing undermined Jacobite support in England and Scotland, which were overwhelmingly Protestant. This also applied to Ulster, without which James could not support the rising in Scotland, invade England or prevent William bringing in troops and supplies.[10] بعد وچ [[ترکی دی جنگ عظیم|آسٹریا - عثمانی جنگ]] وچ شہنشاہ لیوپولڈ دے ماتحت خدمات انجام دینے دے لئی بھیج دتا گیا۔ {{Sfn|Lenihan|2001}}{{Location map many|Northern Ireland}}بظاہر جیمز دے زوال دی رفتار توں ہلے ہوئے، ٹائرکونیل نے ولیم دے نال مذاکرات شروع کیتے، حالانکہ ایہ تاخیر کرن آلا حربہ ہو سکدا اے۔ {{Sfn|Szechi|1994}} اس دی بیوی،Ireland was selected because some 75% of the population shared James' Catholicism, with Protestants concentrated in Ulster, where they comprised nearly 50% of the population.[8] It also possessed a large Catholic army, built up by the Earl of Tyrconnell since 1687; although the majority were poorly equipped, unpaid recruits, James brought weapons and French regulars with him to provide training.[9] However, the concessions demanded by Irish Catholics in return for their backing undermined Jacobite support in England and Scotland, which were overwhelmingly Protestant. This also applied to Ulster, without which James could not support the rising in Scotland, invade England or prevent William bringing in troops and supplies.[10] فرانسس ٹیلبوٹ ، سارہ چرچل دی وڈی بھین سی، جس دا شوہر مارلبورو جیمز دے خلاف انگریزی فوجی سازش دا اک کلیدی رکن سی۔ ستمبر وچ انگلینڈ منتقل ہون آلیاں وچوں اک رچرڈ ہیملٹن سی، جو اک آئرش کیتھولک پیشہ ور فوجی سی۔ جیمز دی پرواز دے بعد [[ٹاور آف لندن]] وچ قید، جنوری وچ ولیم نے اس نوں ٹائرکونیل دے نال گل بات کرن لئی بھیجیا: اک وار آئرلینڈ واپس آ جان تے، تاہم، اس دے بارے وچ وڈے پیمانے تے خیال کیتا جاندا سی کہ اس نے ٹائرکونیل نوں مذاکرات چھڈن لئی قائل کیتا سی۔ {{Sfn|Childs|1987}}

جنوری وچ، ٹائرکونیل نے ہور 40,000 لیویز دی بھرتی دے وارنٹ جاری کیتے، جو تقریباً مکمل طور تے کیتھولک سن تے معیاری ریجمنٹل لائناں دے نال منظم سن۔ {{Sfn|Hayes-McCoy|1942}} موسم بہار 1689 تک ، فوج دے پاس نظریا‏تی طور اُتے تقریبا 36،000 آدمی سن ، حالانکہ تجربہ کار افسران د‏‏ی قلت رہندی سی۔ {{Sfn|Bartlett|Jeffery|1997}} اس تعداد نو ادا کرنا، لیس کرنا تے تربیت دینا ناممکن سی تے بوہت سارے ریپاری یا بے قاعدہ دے طور تے منظم کیتے گئے سن، جو وڈی حد تک ٹائرکونیل دے کنٹرول توں باہر سن۔ {{Sfn|Harris|2005}} تحفظ دیIreland was selected because some 75% of the population shared James' Catholicism, with Protestants concentrated in Ulster, where they comprised nearly 50% of the population.[8] It also possessed a large Catholic army, built up by the Earl of Tyrconnell since 1687; although the majority were poorly equipped, unpaid recruits, James brought weapons and French regulars with him to provide training.[9] However, the concessions demanded by Irish Catholics in return for their backing undermined Jacobite support in England and Scotland, which were overwhelmingly Protestant. This also applied to Ulster, without which James could not support the rising in Scotland, invade England or prevent William bringing in troops and supplies.[10] یقین دہانیاں دے باوجود، رسد یا پیسہ حاصل کرن دا سب توں سوکھا طریقہ پروٹسٹنٹ توں ضبط کرنا سی؛ بہت سارے لوک شمال یا انگلینڈ ول فرار ہو گئے، &quot;آسن آلی تباہی دی پیشن گوئیاں&quot; پھیلاندے ہوئے۔ {{Sfn|Childs|2007}}

خوف ودھدا گیا کیونکہ شہراں توں باہر دے علاقے تیزی نال بے قانونی ہو گئے، جدوں ڈبلن کیسل نے پروٹسٹنٹ ملیشیا نوں بے ہتھیار کرن دا حکم دتا تے ایہ گل ودھ گئی۔ {{Sfn|Simms|1986}} اس دی وجہ توں دیہی علاقیاں توں ہجرت ہو گئی؛ ڈیری دی آبادی دسمبر چ 2,500 توں ودھ کے اپریل تک 30,000 توں ودھ گئی۔  قانون تے نظم و ضبط نو یقینی بنان لئی ٹائرکونیل دی حکومت دی صلاحیت تے شک صرف پروٹسٹنٹ تک محدود نئیں سی; بہت سارے کیتھولک وی بیرون ملک یا وڈے شہراں چIreland was selected because some 75% of the population shared James' Catholicism, with Protestants concentrated in Ulster, where they comprised nearly 50% of the population.[8] It also possessed a large Catholic army, built up by the Earl of Tyrconnell since 1687; although the majority were poorly equipped, unpaid recruits, James brought weapons and French regulars with him to provide training.[9] However, the concessions demanded by Irish Catholics in return for their backing undermined Jacobite support in England and Scotland, which were overwhelmingly Protestant. This also applied to Ulster, without which James could not support the rising in Scotland, invade England or prevent William bringing in troops and supplies.[10] حفاظت دی تلاش کردے سن۔ {{Sfn|Gillespie|1992}}

جیمز 12 مارچ نو کنسیل اچ اتریا، کونراڈ وان روزن دے تحت فرانسیسی ریگولر دے نال، انگریزی، سکاٹش تے آئرش رضاکاراں دے نال۔ {{Sfn|Bartlett|Jeffery|1997}} اس خبر نے [[بیلفاسٹ]] وچ ولیمائٹ دے حامی مظاہریاں نو جنم دتا، جس دی تلافی دوجیاں تھاواں تے زیادہ محتاط ردعمل نال ہوئی۔ آرتھر راوڈن ، جس نے بعد چ آرمی آف دی نارتھ دا اہتمام کیتا، نے 1685 چ مونماؤتھ دے خلاف جیمز لئی لڑن دی پیشکش کیتی سی تے مارچ 1689 تک ولیم دے نال عہد نئیں کیتا۔ {{Sfn|Gillespie|1992}} پروٹسٹنٹ السٹر تے شہری مراکز جویں کہ سلیگو تے [[ڈبلن]] چ مرکوز سن، جہنوں ٹائرکونیل نے کیتھولک یونٹ آف آئرس آرمی دے نال محفوظ کرن دی کوشش کیتی۔ {{Sfn|Hayes-McCoy|1942}} کیتھولک فوجیاں نوں 7 دسمبر نوں [[ڈیری (برطانیہ)|ڈیری]] وچ داخل ہون توں انکار کر دتا گیا سی، حالانکہ پروٹسٹنٹ ٹاؤن کونسلIreland was selected because some 75% of the population shared James' Catholicism, with Protestants concentrated in Ulster, where they comprised nearly 50% of the population.[8] It also possessed a large Catholic army, built up by the Earl of Tyrconnell since 1687; although the majority were poorly equipped, unpaid recruits, James brought weapons and French regulars with him to provide training.[9] However, the concessions demanded by Irish Catholics in return for their backing undermined Jacobite support in England and Scotland, which were overwhelmingly Protestant. This also applied to Ulster, without which James could not support the rising in Scotland, invade England or prevent William bringing in troops and supplies.[10] نے بیک وقت اپنے &quot;ساڈے خود مختار مالک، (جیمز) دے نال فرض تے وفاداری&quot; دا اعلان کیتا۔ {{Sfn|Gillespie|1992}}

ولیم نے اینوں اک فرانسیسی پراکسی حملے دے طور تے ویکھیا، جس نال فرانس تے حملہ کر کے سب توں چنگا نبڑیا گیا تے صرف ایس لئی وسائل موڑن تے اتفاق کیتا کہ محصور آئرش پروٹسٹنٹاں نو &quot;ترکنا&quot; انگلینڈ تے سکاٹ لینڈ چ سیاسی طور تے ناقابل قبول سی۔ {{Sfn|Szechi|1994}} 8 مارچ نو‏‏ں ، انگریزی پارلیمنٹ نے 22،230 مرداں د‏‏ی آئرش مہم جوئی فورس دے لئی فنڈز د‏‏ی منظوری دتی ، جو نويں لیویز تے یورپی کرائے دےIreland was selected because some 75% of the population shared James' Catholicism, with Protestants concentrated in Ulster, where they comprised nearly 50% of the population.[8] It also possessed a large Catholic army, built up by the Earl of Tyrconnell since 1687; although the majority were poorly equipped, unpaid recruits, James brought weapons and French regulars with him to provide training.[9] However, the concessions demanded by Irish Catholics in return for their backing undermined Jacobite support in England and Scotland, which were overwhelmingly Protestant. This also applied to Ulster, without which James could not support the rising in Scotland, invade England or prevent William bringing in troops and supplies.[10] فوجیاں اُتے مشتمل سی۔ {{Sfn|Bartlett|Jeffery|1997}} اس دے بدلے وچ ، پارلیمنٹ نے گرینڈ الائنس وچ شامل ہونے تے وسیع نو سالہ جنگ دا حصہ بننے اُتے اتفاق کيتا۔ {{Sfn|Bartlett|Jeffery|1997}}

ہیملٹن نو شمال چ جیکوبائٹ کمانڈر مقرر کیتا گیا سی، تے 14 مارچ نو اس نے ڈرومور چ ولیمائٹ ملیشیا نو شکست دے کے مشرقی السٹر نو محفوظ کیتا۔ 11 اپریل نوں، وسکاؤنٹ ڈنڈی نے سکاٹ لینڈ چ اک جیکبائٹ رائزنگ دا آغاز کیتا; ویں نوں، جیمز نے ڈیری دے محاصرے وچ شمولیت اختیار کیتی تے 29 ویں نوں، فرانسیسیاں نے بینٹری بے وچ ہور 1,500–3,000 جیکوبائٹس نوں اتار دتا۔ {{Sfn|Bartlett|Jeffery|1997}} جدو‏ں اپریل دے وسط وچ انگلینڈ تو‏ں کمک ڈیری پہنچی تاں ، گورنر رابرٹ لنڈی نے انہاں Ireland was selected because some 75% of the population shared James' Catholicism, with Protestants concentrated in Ulster, where they comprised nearly 50% of the population.[8] It also possessed a large Catholic army, built up by the Earl of Tyrconnell since 1687; although the majority were poorly equipped, unpaid recruits, James brought weapons and French regulars with him to provide training.[9] However, the concessions demanded by Irish Catholics in return for their backing undermined Jacobite support in England and Scotland, which were overwhelmingly Protestant. This also applied to Ulster, without which James could not support the rising in Scotland, invade England or prevent William bringing in troops and supplies.[10]نو‏ں واپس آنے دا مشورہ دتا ، ایہ دعوی کردے ہوئے کہ شہر ناقابل دفاع ا‏‏ے۔ اوہناں دے کمانڈراں، رچرڈز تے کننگھم ، نو بعد چ ولیم نے بزدلی دی وجہ توں برخاست کر دتا تے لنڈ بھیس بدل کے شہر چوں فرار ہو گیا۔ {{Sfn|Childs|1987}}
[[فائل:Adrian_van_der_Werff_Portrait_Friedrich_von_Schomberg.jpg|right|thumb|شومبرگ (1615–1690)، آئرلینڈ چ ولیمائیٹ کمانڈر؛ بے حد تجربہ کار، اوہ فرانس، انگلینڈ تے پرتگال دا مارشل سی۔]]
مغربی السٹر، خاص طور تے ڈیری تے اینیسکلین تے جیکوبائٹ دی توجہ نو اک اسٹریٹجک غلطی دے طور تے بیان کیتا گیا اے۔ مشرقی خطہ زیادہ اہمیت دا حامل سی ، کیونجے اس نے آئرش تے سکاٹش جیکوبائٹس دے وچکار باہمی حمایت د‏‏ی اجازت دتی سی تے ، جے اس اُتے قبضہ کرلیا جاندا تاں ، انگلینڈ تو‏ں دوبارہ فراہمی کدرے زیادہ مشکل ہوجاندی۔ {{Sfn|Lenihan|2001}} مئی دے وسط تک، ولیمائیٹ دی پوزیشن بہتر ہو گئی سی; Ireland was selected because some 75% of the population shared James' Catholicism, with Protestants concentrated in Ulster, where they comprised nearly 50% of the population.[8] It also possessed a large Catholic army, built up by the Earl of Tyrconnell since 1687; although the majority were poorly equipped, unpaid recruits, James brought weapons and French regulars with him to provide training.[9] However, the concessions demanded by Irish Catholics in return for their backing undermined Jacobite support in England and Scotland, which were overwhelmingly Protestant. This also applied to Ulster, without which James could not support the rising in Scotland, invade England or prevent William bringing in troops and supplies.[10]ویں نوں، سرکاری افواج نے کنٹائر دا کنٹرول برقرار رکھیا ، جس نال سکاٹ لینڈ تے آئرلینڈ دے وچکار براہ راست رابطے کٹ گئے۔ جیکبائٹ دی مرکزی فوج ڈیری دے باہر پھس گئی سی، اس دا فرانسیسی دستہ اپنے مخالفاں دے مقابلے چ اپنے آئرش ساتھیاں دے نال زیادہ ناپسندیدہ ثابت ہویا۔ {{Sfn|Gillespie|1992}} 11 جون نو، سخت تے تجربہ کار پرسی کرک دے تحت ولیمائیٹ کمک دی چار بٹالین ڈیری دے شمال چ فویل تے پہنچیاں۔ {{Sfn|Childs|2007}}

جولائی دے آخری ہفتے چ شمال چ جنگ نے تن واقعات پیش کیتے۔ 27ویں نوں کلیکرینکی چ ڈنڈی دی جت اوہدی اپنی موت تے اوہدے فوجیاں چ بھاری نقصاناں نال ختم ہو گئی، جس نال سکاٹش عروج نوں اک گمبھیر خطرے دے طور تے ختم کر دتا گیا۔ 28 واں نو‏‏ں ، کرکے د‏‏ی افواج نے بحری حمایت دے نال جیکبائٹ ناکہ بندی نو‏‏ں توڑ دتا تے ڈیری دا محاصرہ اٹھایا؛ محاصرہ کرن آلیاں نے آلے دوالے دے دیہی علاقیاں تے فائرنگ کیتی تے جنوب ول پچھے ہٹ گئے۔ ویں نوں، نیوٹاؤن بٹلر چ اینیسکلن تے اک جیکبائیٹ حملہ شکست دے دتی گئی; 1,500 توں ودھ بندے مارے گئے تے ایہدے آگو ماؤنٹ کیشل نوں گرفتار کر لیا گیا۔ مجازی تسلط دی پوزیشنIreland was selected because some 75% of the population shared James' Catholicism, with Protestants concentrated in Ulster, where they comprised nearly 50% of the population.[8] It also possessed a large Catholic army, built up by the Earl of Tyrconnell since 1687; although the majority were poorly equipped, unpaid recruits, James brought weapons and French regulars with him to provide training.[9] However, the concessions demanded by Irish Catholics in return for their backing undermined Jacobite support in England and Scotland, which were overwhelmingly Protestant. This also applied to Ulster, without which James could not support the rising in Scotland, invade England or prevent William bringing in troops and supplies.[10] توں، جیکوبائٹس نے اک ہفتے دے اندر اندر السٹر تے اپنا قبضہ کھو دتا۔ {{Sfn|Childs|2007}}

13 اگست نو‏‏ں ، شومبرگ نے ولیمائیٹ د‏‏ی مرکزی فوج دے نال بیلفاسٹ لوف وچ اتریا ؛ مہینے دے اخیر تک، اوہدے کول 20,000 توں ودھ بندے سن۔ {{Sfn|Lenihan|2001}} کیرکفرگس 27 اگست نوں ڈگ گیا ؛ جیمز نے اپنے فرانسیسی مشیراں دے مشورے دے خلاف، جو شینن توں اگے پچھے ہٹنا چاہندے سن، ڈنڈالک نوں پھڑن تے اصرار کیتا۔ ٹائرکونیل انہاں دے امکانات دے بارے وچ مایوسی دا شکار سی لیکن شومبرگ دے لئی ڈنڈالک نو‏‏ں لے ک‏ے جنگ ختم کرنے دا اک موقع ضائع ہو گیا ، جس د‏‏ی وڈیIreland was selected because some 75% of the population shared James' Catholicism, with Protestants concentrated in Ulster, where they comprised nearly 50% of the population.[8] It also possessed a large Catholic army, built up by the Earl of Tyrconnell since 1687; although the majority were poorly equipped, unpaid recruits, James brought weapons and French regulars with him to provide training.[9] However, the concessions demanded by Irish Catholics in return for their backing undermined Jacobite support in England and Scotland, which were overwhelmingly Protestant. This also applied to Ulster, without which James could not support the rising in Scotland, invade England or prevent William bringing in troops and supplies.[10] وجہ لاجسٹکس د‏‏ی مکمل ناکامی سی۔ {{Sfn|Lenihan|2001}}

آئرلینڈ اک نسبتاً غریب ملک سی جس د‏‏ی آبادی بہت کم سی ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں دونے فوجاں نو‏‏ں بیرونی حمایت اُتے انحصار کرنا پيا۔ {{Sfn|Childs|2007}} جدو‏ں کہ ایہ بالآخر جیکوبائٹس دے لئی اک وڈا مسئلہ ثابت ہويا ، شومبرگ دے آدمیاں وچ خیمےآں ، کوئلے ، خوراک تے لباس د‏‏ی کمی سی ، وڈی حد تک اس لئی کہ [[چیسٹر]] وچ اس دا ناتجربہ کار کمیساری ایجنٹ کافی بحری جہاز چارٹر نئيں کرسکدا سی۔ ایہ نچلی، دلدلی زمین تے کیمپ سائٹ دا انتخاب کرن نال ہور خراب ہو گیا، جہنوں خزاں دے بارشاں تے حفظان صحت دی کمی نے جلدی ای اک بدبودار دلدل وچ تبدیل کر دتا۔ {{Sfn|Lenihan|2001}} نومبر وچ شومبرگ دے سردیاں دے کوارٹراں وچ واپسی دا حکم دین توں پہلاں تقریباً 6,000 مرد بیماری نال مر گئے۔ {{Sfn|Bartlett|Jeffery|1997}} ترک کردہ کیمپ دا معائنہ کردے ہوئے، جان سٹیونز ، اک انگریزی کیتھولک جو گرینڈ پرائر رجمنٹ دے نال خدمات انجام دے رہیا سی، Ireland was selected because some 75% of the population shared James' Catholicism, with Protestants concentrated in Ulster, where they comprised nearly 50% of the population.[8] It also possessed a large Catholic army, built up by the Earl of Tyrconnell since 1687; although the majority were poorly equipped, unpaid recruits, James brought weapons and French regulars with him to provide training.[9] However, the concessions demanded by Irish Catholics in return for their backing undermined Jacobite support in England and Scotland, which were overwhelmingly Protestant. This also applied to Ulster, without which James could not support the rising in Scotland, invade England or prevent William bringing in troops and supplies.[10]نے ریکارڈ کیتا کہ &quot;اوتھے بہت ساریاں لاشاں غیر دفن ہوئیاں پائیاں گئیاں، تے کجھ نئیں ہلے تیکر ساہ لے رئے سی پر تقریباً جوئیں تے دوجے کیڑے مکوڑیاں نال کھا گئے سن&quot;۔ {{Sfn|Stevens}}

=== جیکبائٹ سیاسی تے اسٹریٹجک مقاصد 1689–1690 ===
[[فائل:Portrait_of_Jean-Antoine_de_Mesmes_(1640-1709)_by_Hyacinthe_Rigaud.jpg|left|thumb|فرانسیسی ایلچی ڈی اوکس ، جہدا آئرش دے نال تعلقات باہمی عدم اعتماد تے ناپسندیدگی دا سی]]
جیکبائیٹس نو مختلف سیاسی تے اسٹریٹجک مقاصد دی وجہ توں کمزور کیتا گیا سی، جہڑا مئی توں جولائی تک رہن آلی آئرش پارلیمنٹ چ جھلکدا اے۔ چونکہ کاؤنٹی [[فرماناگ|فرمیناگ]] تے [[دونیگل|ڈونیگل]] وچ کوئی انتخابات نئيں ہوئے سن ، لہذا کامنز وچ 70 ارکان کم سن تے زیادہ تر کیتھولک اُتے مشتمل سن ؛ ایہناں چوں، اک اقلیت پرانے گیلک جینٹری یا 'پرانے آئرش' دے رکن سن، اکثریت اینگلو نارمن نسل دے نام نہاد ' پرانے انگریزی ' سن۔ {{Sfn|Szechi|1994}} پنج پروٹسٹنٹ ساتھی تے چار چرچ آف آئرلینڈ بشپ لارڈز وچ بیٹھے سن، جس وچ انتھونی ڈوپنگ، میتھ دے بشپ اپوزیشن دے رہنما دے طور تےIreland was selected because some 75% of the population shared James' Catholicism, with Protestants concentrated in Ulster, where they comprised nearly 50% of the population.[8] It also possessed a large Catholic army, built up by the Earl of Tyrconnell since 1687; although the majority were poorly equipped, unpaid recruits, James brought weapons and French regulars with him to provide training.[9] However, the concessions demanded by Irish Catholics in return for their backing undermined Jacobite support in England and Scotland, which were overwhelmingly Protestant. This also applied to Ulster, without which James could not support the rising in Scotland, invade England or prevent William bringing in troops and supplies.[10] کم کردے سن۔ {{Sfn|Moody|Martin|Byrne|2009}}

19ویں صدی دے قوم پرست اتہاسکار چارلس ڈفی ولوں &quot; پیٹریاٹ پارلیمنٹ &quot; دا ناں دتا گیا، حقیقت وچ ایہہ بہت ونڈیا ہویا سی۔ {{Sfn|Szechi|1994}} جیمز دے لئی ، انگلینڈ نو‏‏ں دوبارہ حاصل کرنا اس دا بنیادی مقصد سی ، تے اس دے آئرش حامیاں دے لئی رعایتاں نے ممکنہ طور اُتے اوتھ‏ے اس د‏ی پوزیشن نو‏‏ں کمزور کردتا۔ جنگ دے ابتدائی مراحل وچ، پروٹسٹنٹ جیکبائٹ دی حمایت اکثر تعریف کیتے جان توں زیادہ اہم سی تے اس وچ قائم چرچ آف آئرلینڈ دے بہت سارے ارکان شامل سن، جنہاں وچ سب توں نمایاں وسکاؤنٹ ماؤنٹ جوئے سن۔ {{Sfn|Harris|2005}} آئرش خود مختاری دے خلاف اس د‏ی مخالفت داIreland was selected because some 75% of the population shared James' Catholicism, with Protestants concentrated in Ulster, where they comprised nearly 50% of the population.[8] It also possessed a large Catholic army, built up by the Earl of Tyrconnell since 1687; although the majority were poorly equipped, unpaid recruits, James brought weapons and French regulars with him to provide training.[9] However, the concessions demanded by Irish Catholics in return for their backing undermined Jacobite support in England and Scotland, which were overwhelmingly Protestant. This also applied to Ulster, without which James could not support the rising in Scotland, invade England or prevent William bringing in troops and supplies.[10] مطلب ایہ سی کہ جیمز نے وڈی ہچکچاہٹ دے نال مراعات دتیاں تے اپنی کیتھولک مذہب دے باوجود ، قائم چرچ دے حقوق اُتے اصرار کيتا۔ {{Sfn|Moody|Martin|Byrne|2009}}

ذاتی طور تے جیمز دے وفادار ہون دے باوجود، ٹائرکونیل نے اپنی بحالی نو کیتھولک حقوق دے تحفظ دے لیی ثانوی سمجھیا۔ {{Sfn|Hayton|1991}} چند کیتھولکاں چوں اک جنہاں نے 1662 دی لینڈ سیٹلمنٹ توں فائدہ اٹھایا، اوہ تے دوجے فائدہ اٹھان آلیاں نوں اس چ خاص تبدیلیاں کرن دی کوئی خواہش نئیں سی۔ لیمرک دے ارل دی اگوائی چ، اس دھڑے نے جنوری چ ولیم دے نال سمجھوتے دے معاہدے تے زور دتا۔ {{Sfn|Harris|2005}} انہاں دی مخالفت 'پرانے آئرش' نے کیتی، جنہاں دا بنیادی مطالبہ 1652 دے کرومویلین فتح دے بعدIreland was selected because some 75% of the population shared James' Catholicism, with Protestants concentrated in Ulster, where they comprised nearly 50% of the population.[8] It also possessed a large Catholic army, built up by the Earl of Tyrconnell since 1687; although the majority were poorly equipped, unpaid recruits, James brought weapons and French regulars with him to provide training.[9] However, the concessions demanded by Irish Catholics in return for their backing undermined Jacobite support in England and Scotland, which were overwhelmingly Protestant. This also applied to Ulster, without which James could not support the rising in Scotland, invade England or prevent William bringing in troops and supplies.[10] انہاں توں ضبط کردہ جاگیراں نو دوبارہ حاصل کرنا سی۔ {{Sfn|Szechi|1994}}

اس دے نتیجے وچ ، آئرش پارلیمنٹ دے اک اہ‏م تناسب نے مذاکرات نو‏‏ں ترجیح دتی ، جس دا مطلب ایہ سی کہ فوج نو‏‏ں محفوظ رکھنے تے زیادہ تو‏ں زیادہ علاقے نو‏‏ں برقرار رکھنے دے لئی لڑائی تو‏ں گریز کرنا۔ جیمز نے خود آئرلینڈ وچ جنگ نو‏‏ں اک بنے ہوئے راستے دے طور اُتے دیکھیا ، تے اس گل د‏‏ی نشاندہی د‏‏ی کہ فرانسیسیاں نے تنازعہ نو‏‏ں جاری رکھنے دے لئی صرف کافی رسد فراہ‏م کيتی ، نہ کہ اسنو‏ں جیت لیا۔ {{Sfn|Clarke|1816}} اک سابقہ بحری کمانڈر دے طور اُتے ، انہاں نے دلیل دتی کہ انگلینڈ نو‏‏ں دوبارہ حاصل کرنے دا مطلب کراس چینل حملہ اے ، تے [[آئری سمندر|آئرش سمندر]] دے ذریعے ایسا کرنے د‏‏ی فرانسیسی تجاویز محض غیر حقیقت پسندانہ سن ۔ چونکہ فرانسیسی بحریہ آئرلینڈ وچ اپنی افواج نو‏‏ں دوبارہ سپلائی کرنے وچ ناکا‏م سی ، لہذا ایہ ممکن نئيں سی کہ اوہ آئرش سمندر نو‏‏ں کافی عرصے تک کنٹرول کرسکدے Ireland was selected because some 75% of the population shared James' Catholicism, with Protestants concentrated in Ulster, where they comprised nearly 50% of the population.[8] It also possessed a large Catholic army, built up by the Earl of Tyrconnell since 1687; although the majority were poorly equipped, unpaid recruits, James brought weapons and French regulars with him to provide training.[9] However, the concessions demanded by Irish Catholics in return for their backing undermined Jacobite support in England and Scotland, which were overwhelmingly Protestant. This also applied to Ulster, without which James could not support the rising in Scotland, invade England or prevent William bringing in troops and supplies.[10]سن تاکہ دشمن آبادی دے سامنے فوجیاں نو‏‏ں اتار سکن۔ {{Sfn|Pearsall|1986}}

آئرلینڈ تے اسکاٹ لینڈ وچ پردیی بغاوتاں فرانس دے لئی یورپ تو‏ں برطانوی وسائل نو‏‏ں موڑنے دا اک سرمایہ کاری مؤثر طریقہ سی۔ اس دا مطلب ایہ سی کہ جنگ نو طویل کرنا اس نو جتن دے مقابلے چ زیادہ مفید سی، حالانکہ مقامی لوکاں دے لیی ممکنہ طور تے تباہ کن سی، اک اجہا مشکل جہڑا 1745 دے سکاٹش رائزنگ چ دوبارہ سامنے آیا۔ {{Sfn|Zimmerman|2003}} 1689 وچ ، فرانسیسی ایلچی ڈی ایواکس نے جیکوبائٹس نو‏‏ں شینن تو‏ں باہر نکلنے اُتے زور دتا ، سب تو‏ں پہلے ڈبلن سمیت اس دے درمیان سب کچھ تباہ کردتا۔ حیرت انگیز طور تے، اس تجویز نو مسترد کر دتا گیا، کیونجے آئرش عام طور تے فرانسیسیاں تے خاص طور تے ڈی اوکس دی ناپسندیدگی چ متحد سن۔ احساس آپسی سی; جدوں اپریل 1690 وچ تبدیل کیتا گیا، ڈی اوکس نے اپنے جانشین لاوزن نوں دسیا کہ آئرش 'اک غریب روح تے بزدل لوک سن، جنہاں دے فوجی کدی لڑدےIreland was selected because some 75% of the population shared James' Catholicism, with Protestants concentrated in Ulster, where they comprised nearly 50% of the population.[8] It also possessed a large Catholic army, built up by the Earl of Tyrconnell since 1687; although the majority were poorly equipped, unpaid recruits, James brought weapons and French regulars with him to provide training.[9] However, the concessions demanded by Irish Catholics in return for their backing undermined Jacobite support in England and Scotland, which were overwhelmingly Protestant. This also applied to Ulster, without which James could not support the rising in Scotland, invade England or prevent William bringing in troops and supplies.[10] نئیں تے جنہاں دے افسر کدی وی احکامات دی تعمیل نئیں کرن گے۔' {{Sfn|Childs|2007}}

=== 1690: بوائن تے لیمرک ===
اپریل 1690 وچ ، ماؤنٹ کیشل دے ماتحت آئرش فوجیاں د‏‏ی تقریباً مساوی تعداد دے بدلے وچ ، 6،000 اضافی فرانسیسی ریگولر پہنچے ، جنہاں نو‏‏ں فرانس بھیجیا گیا۔ {{Sfn|Bartlett|Jeffery|1997}} زیادہ Ireland was selected because some 75% of the population shared James' Catholicism, with Protestants concentrated in Ulster, where they comprised nearly 50% of the population.[8] It also possessed a large Catholic army, built up by the Earl of Tyrconnell since 1687; although the majority were poorly equipped, unpaid recruits, James brought weapons and French regulars with him to provide training.[9] However, the concessions demanded by Irish Catholics in return for their backing undermined Jacobite support in England and Scotland, which were overwhelmingly Protestant. This also applied to Ulster, without which James could not support the rising in Scotland, invade England or prevent William bringing in troops and supplies.[10]توں زیادہ علاقے نو برقرار رکھن دے لی، جیکوبائٹس نے دریائے بوائن دے نال اک لائن بنائی، پہلے شمال چ فصلاں تے مویشیاں نو تباہ یا ہٹا دتا۔ اس نے مقامی آبادی نو مکمل دکھ تک گھٹا دتا; اک فرانسیسی عہدیدار نے لوکاں نو &quot;گھوڑیاں دی طرح گھاس کھاندے ہوئے&quot; ویکھ کے اپنی وحشت ریکارڈ کیتی، یا اوہناں دیاں لاشاں سڑکاں تے گند پا رہیاں سن۔ {{Sfn|Connolly|2008}} ڈروگیڈا دے آسے پاسے دے علاقے نو اس تباہی توں بازیاب ہون چ پنجاہ سال لگے۔ {{Sfn|O'Sullivan|1992}}

اپنی انگریزی حکومت دے مطالبات دا سامنا کردے ہوئے کہ اوہ فلینڈرز وچ جارحیت تو ں پہلے آئرلینڈ وچ پوزیشن حل کرے ، ولیم نے اپنی دستیاب افواج د ی اکثریت نوں Ireland was selected because some 75% of the population shared James' Catholicism, with Protestants concentrated in Ulster, where they comprised nearly 50% of the population.[8] It also possessed a large Catholic army, built up by the Earl of Tyrconnell since 1687; although the majority were poorly equipped, unpaid recruits, James brought weapons and French regulars with him to provide training.[9] However, the concessions demanded by Irish Catholics in return for their backing undermined Jacobite support in England and Scotland, which were overwhelmingly Protestant. This also applied to Ulster, without which James could not support the rising in Scotland, invade England or prevent William bringing in troops and supplies.[10]اوتھ ے ارتکاب کيتا تے مہم د ی ذاتی کمانڈ سنبھالی۔ {{Sfn|Bartlett|Jeffery|1997}} 14 جون 1690 نو‏‏ں ، 300 بحری جہاز بیلفاسٹ لوف پہنچے جنہاں وچ تقریبا 31،000 افراد سن ، جو ڈچ ، انگریزی تے ڈینش رجمنٹاں دا مجموعہ سی۔ {{Sfn|Bartlett|Jeffery|1997}} پارلیمنٹ نے ودھدی ہوئی فنڈنگ دے نال اس دی حمایت کیتی تے شومبرگ نوں درپیش مسائل دا حل کیتا گیا، صرف نقل و حمل دے اخراجات 1689 وچ 15,000 پونڈ توں ودھ کے 1690 وچ 100,000 پونڈ توں ودھ گئے {{Sfn|Lenihan|2001}}

جیکوبائٹس نے بوائن دے جنوبی کنارے تے ڈروگیڈا دے باہر اولڈ برج تے دفاعی پوزیشناں قائم کیتیاں۔ {{Sfn|Bartlett|Jeffery|1997}} یکم جولائ‏ی نو‏‏ں بوائن د‏‏ی لڑائی وچ ، ولیم نے کئی جگہاں اُتے دریا پار کیتا ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں نو‏ں پِچھے ہٹنا پيا۔ نتیجہ خود فیصلہ کن نئیں سی، شومبرگ سمیت دونواں طرفاں توں 2,000 توں وی گھٹ لوک مارے گئے، لیکن فرار ہون دی وجہ توں ڈیمورل تے کمزور ہو کے، جیکوب فوج لیمرک ول پِچھے ہٹ گئی۔Ireland was selected because some 75% of the population shared James' Catholicism, with Protestants concentrated in Ulster, where they comprised nearly 50% of the population.[8] It also possessed a large Catholic army, built up by the Earl of Tyrconnell since 1687; although the majority were poorly equipped, unpaid recruits, James brought weapons and French regulars with him to provide training.[9] However, the concessions demanded by Irish Catholics in return for their backing undermined Jacobite support in England and Scotland, which were overwhelmingly Protestant. This also applied to Ulster, without which James could not support the rising in Scotland, invade England or prevent William bringing in troops and supplies.[10] اس نال ولیم نوں بلا مقابلہ ڈبلن وچ داخل ہون دی اجازت ملی۔ {{Sfn|Harris|2005}}

دوجی تھاں تے، 1 جولائی نوں فلورس چ جت نے فرانسیسی نوں فلینڈرز دا کنٹرول دتا؛ بوائن دے نال ای، انہاں نے بیچی ہیڈ تے اک مشترکہ اینگلو ڈچ بیڑے نو شکست دتی، جس دی وجہ توں انگلینڈ چ گھبراہٹ پیدا ہو گئی۔ اک سابق انگریزی بحری کمانڈر دے طور تے، جیمز نے چینل دا کنٹرول اک نایاب موقع تسلیم کیتا تے فوری حملے Ireland was selected because some 75% of the population shared James' Catholicism, with Protestants concentrated in Ulster, where they comprised nearly 50% of the population.[8] It also possessed a large Catholic army, built up by the Earl of Tyrconnell since 1687; although the majority were poorly equipped, unpaid recruits, James brought weapons and French regulars with him to provide training.[9] However, the concessions demanded by Irish Catholics in return for their backing undermined Jacobite support in England and Scotland, which were overwhelmingly Protestant. This also applied to Ulster, without which James could not support the rising in Scotland, invade England or prevent William bringing in troops and supplies.[10]دی اپیل کرن لئی فرانس واپس آ گیا۔ {{Sfn|Chandler|2003}} اُتے ، فرانسیسی اپنی فتح د‏‏ی پیروی کرنے وچ ناکام رہے تے اگست تک ، اینگلو ڈچ بیڑے نے سمندر د‏‏ی کمان دوبارہ حاصل کرلئی سی۔ {{Sfn|Lynn|1999}}

ٹائرکونیل نے 1689 تو‏ں 1690 د‏‏ی سردیاں نو‏‏ں لوئس XIV نو‏‏ں &quot;انگلینڈ اُتے نزول&quot; د‏‏ی حمایت کرنے تے آئرش سرزمین اُتے لڑنے تو‏ں گریز کرنے اُتے زور دیندے ہوئے گزاریا سی۔ اس دیاں فرمائشاں ردّ کر دتیاں گئیاں؛ اک حملے لئی بہوں زیادہ خرچے دی لوڑ سی تے لوئس نے نہ تے جیمز تے نہ ای اوہدے انگریزی حامیاں تے اعتبارIreland was selected because some 75% of the population shared James' Catholicism, with Protestants concentrated in Ulster, where they comprised nearly 50% of the population.[8] It also possessed a large Catholic army, built up by the Earl of Tyrconnell since 1687; although the majority were poorly equipped, unpaid recruits, James brought weapons and French regulars with him to provide training.[9] However, the concessions demanded by Irish Catholics in return for their backing undermined Jacobite support in England and Scotland, which were overwhelmingly Protestant. This also applied to Ulster, without which James could not support the rising in Scotland, invade England or prevent William bringing in troops and supplies.[10] کیتا۔ {{Sfn|Hayton|1991}} جد کہ اس دے جلدی نال روانگی دے ٹھوس اسٹریٹجک وجوہات سن، جنہاں دی حمایت اس دے سینئر کمانڈراں نے کیتی سی، جیمز آئرش تریخ وچ {{Lang|ga|Séamus an Chaca}} دے طور تے درج ہویا اے۔ یا &quot;جیمز دی بیشٹن/کوارڈ&quot;۔ {{Sfn|Moylan|1996}}

جنگ ختم کرن دا اک موقع اودوں ضائع ہو گیا جدوں ولیم نے اپنی پوزیشن دی طاقت نوںIreland was selected because some 75% of the population shared James' Catholicism, with Protestants concentrated in Ulster, where they comprised nearly 50% of the population.[8] It also possessed a large Catholic army, built up by the Earl of Tyrconnell since 1687; although the majority were poorly equipped, unpaid recruits, James brought weapons and French regulars with him to provide training.[9] However, the concessions demanded by Irish Catholics in return for their backing undermined Jacobite support in England and Scotland, which were overwhelmingly Protestant. This also applied to Ulster, without which James could not support the rising in Scotland, invade England or prevent William bringing in troops and supplies.[10] زیادہ اندازہ لایا۔ فنگلاس دے 17 جولائ‏ی دے اعلامیہ نے جیکبائٹ افسران تے کیتھولک لینڈڈ کلاس نو‏‏ں عام معافی تو‏ں خارج کردتا ، انہاں نو‏‏ں لڑائی جاری رکھنے د‏‏ی ترغیب دتی۔ {{Sfn|Childs|2007}} تھوڑی دیر بعد ، جیمز ڈگلس تے 7،500 افراد نے اتھلون نو ‏‏ں لے ک‏ے شینن دے نال جیکوبائٹ دفاعی لائن نو‏‏ں توڑنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ تاہم، انہاں دے کول کافی محاصرہ توپ خانے تے رزق دی کمی سی تے افواہاں ڈگلس تک پہنچ گئیاں سن کہ پیٹرک سارس فیلڈ 15،000 فوجیاں دے نال مارچ کر رئے سن تاکہ اوہ اپنی افواج نو پچھے ہٹن توں روک سکن۔ ڈگلس نے آئرش فورس نال ملن توں بچن لئی ادھی رات نوں تے متبادل راہ توں واپس جان دا فیصلہ کیتا۔ 
[[فائل:William_III_at_the_Battle_of_the_Boyne.jpg|right|thumb|دی بوائن ؛ اک تنگ ولیمائیٹ جت، جس وچ شومبرگ ماریا گیا سی (تھلے سجے)]]
لیمرک ، آئرلینڈ دے مغرب د‏‏ی اسٹریٹجک کلید ، ولیم دا اگلا مقصد بن گیا ، جیکوبائٹس نے اپنی افواج دا وڈا حصہ شہر وچ مرکوز کيتا۔ {{Sfn|Szechi|1994}} مارلبورو دے تحت اک دستےIreland was selected because some 75% of the population shared James' Catholicism, with Protestants concentrated in Ulster, where they comprised nearly 50% of the population.[8] It also possessed a large Catholic army, built up by the Earl of Tyrconnell since 1687; although the majority were poorly equipped, unpaid recruits, James brought weapons and French regulars with him to provide training.[9] However, the concessions demanded by Irish Catholics in return for their backing undermined Jacobite support in England and Scotland, which were overwhelmingly Protestant. This also applied to Ulster, without which James could not support the rising in Scotland, invade England or prevent William bringing in troops and supplies.[10] نے کارک تے کنسیل تے قبضہ کر لیا لیکن لیمرک نے حملیاں دا اک سلسلہ پسپا کیتا ، جس نال بھاری جانی نقصان ہویا۔ {{Sfn|Szechi|1994}} پیٹرک سارس فیلڈ د‏‏ی سربراہی وچ کیولری دے چھاپےآں نے ولیم د‏‏ی توپ خانے د‏‏ی ٹرین نو‏‏ں تباہ کردتا تے تیز بارش نے متبادل نو‏‏ں روک دتا۔ سرزمین یورپ وچ متعدد خطرات دا سامنا کرنے دے بعد ، ولیم نے 1690 دے آخر وچ آئرلینڈ نو‏‏ں واپس لے لیا تے چھڈ دتا ، جیکوبائٹس نے مغربی آئرلینڈ دے وڈے حصے نو‏‏ں برقرار رکھیا۔ &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''&lt;nowiki&gt;&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (August 2023)&quot;&gt;حوالہ دی لوڑ اے&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt;'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;

ڈچ جنرل ڈی گنکل نے کمانڈ سنبھالی، کلکنی چ ڈگلس دے نال السٹر چ تے ڈینشاں دے نال ورتمبرگ دے تحت واٹر فورڈ چ۔ ولیمائٹس دے زیر قبضہ کاؤنٹیاں وچ پروٹسٹنٹ انتظامیہ نو‏‏ں دوبارہ قائم کيتا گیا سی ، جس وچ گرفتاریاں تے جیکوبائٹ اسٹیٹس Ireland was selected because some 75% of the population shared James' Catholicism, with Protestants concentrated in Ulster, where they comprised nearly 50% of the population.[8] It also possessed a large Catholic army, built up by the Earl of Tyrconnell since 1687; although the majority were poorly equipped, unpaid recruits, James brought weapons and French regulars with him to provide training.[9] However, the concessions demanded by Irish Catholics in return for their backing undermined Jacobite support in England and Scotland, which were overwhelmingly Protestant. This also applied to Ulster, without which James could not support the rising in Scotland, invade England or prevent William bringing in troops and supplies.[10]د‏‏ی ضبطی کيتی گئی سی ، جس دا مقصد ولیم دے حامیاں نو‏‏ں انعام دینا سی۔ گنکل نے اشارہ کیتا کہ نقد رقم چ کرنا، زمین نئیں، جنگ دے اک مہینے توں سستا سی تے زیادہ سخی شرطاں تے زور دتا۔ {{Sfn|Bartlett|Jeffery|1997}}

جولائی نوں، جیمز دے اک خط نے تصدیق کیتی کہ جہاز فرانسیسی بریگیڈ تے کسی وی دوجے نو خالی کرن دے راہ تے سن جہڑا جانا چاہندا سی; اس نے اپنے آئرش افسراں نو انہاں دے حلفاں توں وی آزاد کر دتا، جس نال انہاں نو جنگ دے مذاکرات دے خاتمے دی کوشش کرن دی اجازت ملی۔ ٹائرکونیل تے فرانسیسی فوجی ستمبر دے اوائل چ گالوے توں روانہ ہوئے; جیمز دے ناتجربہ کار ناجائز پتر جیمز فٹزجیمز، بروک دے پہلے ڈیوک نو کمانڈ چ چھڈ دتا گیا، جہدی حمایت تھامس میکسویل ، ڈومینک شیلڈن ، جان ہیملٹن تے سارس فیلڈ تے مشتمل افسراں دی کونسل نے کیتی۔ {{Sfn|Wauchope|1992}}{{حوالہ لوڑیندا|date=August 2023}}&lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''&lt;nowiki&gt;&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (August 2023)&quot;&gt;حوالہ دی لوڑ اے&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt;'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;

ٹائرکونیل نے تنازعہ نو‏‏ں ودھانے تے بہتر شرائط حاصل کرنے دے لئی کافی فرانسیسی حمایت حاصل کرنے د‏‏ی امید کيت‏ی سی ، جس دے بارے وچ انہاں نے لوئس نو‏‏ں دسیا کہ فرانسیسی فوجیاں د‏‏ی محدود تعداد دے نال کیتا جاسکدا ا‏‏ے۔ اک مذاکراتی امن دے لئی اسنو‏ں جنگ دے حامی جماعت دے اثر و رسوخ نو‏‏ں کم کرنے د‏‏ی وی ضرورت سی ، جس د‏‏ی سربراہی سارس فیلڈ نے د‏‏ی سی ، جو فوج وچ تیزی تو‏ں مقبول ہو رہیا سی۔ اس نے جیمز نو دسیا کہ جنگ دے حامی گروپ آئرش خود مختاری یا آزادی وی چاہندا سی، جد کہ اوہ آئرلینڈ نو انگلینڈ نال مضبوطی نال جڑیا ہویا ویکھنا چاہندا سی; ایسا کرنے دے لئی ، اسنو‏ں اسلحہ ، پیسے تے اک 'تجربہ کار' فرانسیسی جرنیل د‏‏ی ضرورت سی جو سارسفیلڈ تے بروک د‏‏ی جگہ لے سک‏‏ے۔ &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''&lt;nowiki&gt;&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (August 2023)&quot;&gt;حوالہ دی لوڑ اے&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt;'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;

=== 1691ء: اتھلون ، اوگریم تے لیمرک دا دوجا محاصرہ ===
[[فائل:Godard_van_Reede_(1644-1703)_(2).jpg|left|thumb|ڈچ جرنیل گنکل; اس نے اک محتاط نقطہ نظر دی وکالت کیتی تے اک نظر ثانی شدہ امن معاہدے دی پیشکش کرکے یعقوبیت مزاحمت نو ختم کرن دی کوشش کیتی۔]]
1690ء دے آخر تک ، یعقوبی &quot;امن پارٹی&quot; تے &quot;جنگ پارٹی&quot; دے درمیان تقسیم ودھ گئی سی۔ {{Sfn|Hayton|2004}} جنہاں لوکاں نے ولیم دے نال گل بات کرنے دے لئی ٹائرکونیل د‏‏ی کوششاں د‏‏ی حمایت کيت‏ی سی انہاں وچ سینئر افسران تھامس میکسویل تے جان ہیملٹن شامل سن ، اس دے علاوہ لارڈ ریورسٹن تے ڈینس ڈیلی جداں سیاسی شخصیات وی شامل سن ۔ {{Sfn|Bradshaw|2016}} سارسفیلڈ دی &quot;وار پارٹی&quot; نے دلیل دتی کہ ولیم نوں اجے وی ہرایا جا سکدا اے؛ جدوں کہ اک وار 'پرانے آئرش' مفاد دی نمائندگی کرن دے طور تے خصوصیت دتی گئی سی، اس دے رہنماواں چ انگریزی افسر ڈورنگٹن تے 'پرانے انگریزی' پرسل تے لٹریل شامل سن۔ {{Sfn|Bradshaw|2016}}

لیمرک نو‏‏ں لینے وچ ولیم د‏‏ی ناکامی تو‏ں حوصلہ افزائی کردے ہوئے تے ٹائرکونیل دے اثر و رسوخ نو‏‏ں کم کرنے د‏‏ی کوشش کردے ہوئے ، سارس فیلڈ دے دھڑے نے براہ راست لوئس XIV تو‏ں اپیل د‏‏ی تے درخواست کيتی کہ ٹائرکونیل تے بیروک نو‏‏ں عہدے تو‏ں ہٹا دتا جائے۔ {{Sfn|Hayton|2004}} انہاں نے کافی فرانسیسی فوجی امداد وی منگی ، حالانکہ اس دا امکان نئيں سی کیونجے فرانسیسی حکومت نے فلینڈرز ، رائن تے اٹلی نو‏‏ں وڈی اسٹریٹجک ترجیحات دے طور اُتے دیکھیا۔ {{Sfn|Szechi|1994}} {{Sfn|Hayton|2004}} گینکیل نے آخر کار ولیم دی اجازت حاصل کر لئی سی کہ اوہ جیکوبائٹس نو ہتھیار سٹن دی اعتدال پسند شرائط پیش کرے، جس چ مذہبی رواداری دی ضمانت وی شامل سی، {{Sfn|Childs|2007}} لیکن جدوں دسمبر چ &quot;امن پارٹی&quot; نے قبول کرن دی حرکتاں کیتیاں، تے سارسفیلڈ نے مطالبہ کیتا کہ بیروک نے ہیملٹن، ریورسٹن تے ڈیملی نو گرفتار کر لیا۔ بیروک نے تعمیل کیتی، اگرچہ ٹائرکونیل دی خاموش منظوری دے نال، جہڑا فرانس توں واپس آیا سی تاکہ سارس فیلڈ رعایتاں دی پیشکش کرکے کنٹرول دوبارہ حاصل کرن دی کوشش کیتی جا سکے۔ {{Sfn|Hayton|2004}}

اپنے آئرش حامیاں دے وچکار پاڑ توں بہوں پریشان ہو کے، جیمز نوں براہ راست لوئس توں ہور فوجی مدد دی درخواست کرن تے قائل کیتا گیا۔ {{Sfn|Childs|2007}} لوئس نے جرنیل چارلس چلموت، مارکیز ڈی سینٹ روہے نو آئرش آرمی دے کمانڈر دے طور تے بیروک دی جگہ لین لئی بھیجیا، خفیہ ہدایات دے نال کہ اوہ صورتحال دا اندازہ لان تے لوئس نو اضافی فوجی امداد بھیجن دے بارے اچ فیصلہ کرن اچ مدد کرن۔ {{Sfn|Childs|2007}} سینٹ-روہے ، لیفٹینینٹ جنرل ڈی ٹیسے تے ڈی اوسسن دے نال ، 9 مئی نو‏‏ں لیمرک پہنچے؛ اوہ خزاں تک فوج نو برقرار رکھن دے لیی کافی ہتھیار، مکئی تے آٹا لے کے آئے، لیکن کوئی فوج یا پیسہ نئیں سی۔ {{Sfn|Childs|2007}}

موسم بہار دے آخر تک ، اس گل دا خدشہ سی کہ اک فرانسیسی قافلہ گالوے یا لیمرک وچ ہور کمک اتار سکدا اے ، گنکل نے جلد از جلد میدان وچ داخل ہونے د ی تیاریاں شروع کيتیاں۔ {{Sfn|Childs|2007}} مئی دے دوران ، دونے فریقاں نے موسم گرما د ی مہم دے لئی اپنی افواج جمع کرنا شروع کيتی ، لیمرک وچ جیکوبائٹس تے ملنگر وچ ولیمائٹس ، جدو ں کہ نچلی سطح د ی جھڑپاں جاری رہیاں۔

جون نو‏‏ں ، گینکیل د‏‏ی گھڑسوار فوج نے بالیمور تو‏ں اتھلون د‏‏ی جانب جاسوسی شروع کيتی۔ سینٹ-روہے نے شروع چ شینن دی لائن دے پچھے اپنی افواج نوں کٹ دتا سی، لیکن 19 جون تک اس نے محسوس کیتا کہ اتھلون نشانہ سی تے اس نے شہر دے مغرب چ اپنی فوجاں نو مرکوز کرنا شروع کیتا۔ {{Sfn|Childs|2007}} گنکل نے دفاع دی جیکوبائٹ لائناں دی خلاف ورزی کیتی تے 30 جون نوں اک مختصر لیکن خونی محاصرے دے بعد اتھلون نوں لے لیا، میکسویل نوں قیدی بنا لیا؛ سینٹ روہ گیریژن نو‏‏ں راحت دینے د‏‏ی کوششاں وچ ناکام رہیا تے مغرب د‏‏ی طرف واپس گر گیا۔ {{Sfn|Childs|2007}}

اتھلون نو‏‏ں ولیم د‏‏ی افواج دے لئی اک اہ‏م فتح دے طور اُتے دیکھیا جاندا سی ، کیونجے ایہ خیال کيتا جاندا سی کہ جے شینن نو‏‏ں پار کیتا گیا تاں سینٹ روہ د‏‏ی فوج شاید خاتمہ ہوئے گی۔ {{Sfn|Childs|2007}} ڈبلن وچ لارڈز جسٹس نے اک اعلان جاری کیتا جس وچ ہتھیار ڈالنے والے جیکوبائٹس دے لئی فراخدلی تو ں شرائط پیش کيتیاں گئیاں ، جنہاں وچ مفت معافی ، ضبط شدہ جائیداداں د ی بحالی ، تے اسی طرح یا اعلیٰ عہدے تے تنخواہ د ی پیشکش شامل اے جے اوہ ولیم د ی فوج وچ شامل ہونا چاہندے سن ۔ {{Sfn|Childs|2007}} جیکبائٹ کمانڈ باہمی الزامات وچ الگ ہوگئی: سارسفیلڈ دے دھڑے نے ٹائرکونیل دے پیروکار میکسویل اُتے غداری دا الزام عائد کيتا ، جدو‏ں کہ سینٹ روہ دے ماتحت ڈی یوسن نے ٹائرکونیل دا ساتھ دتا ، جس نے اسنو‏ں گالوے دا گورنر مقرر کيتا۔ {{Sfn|Childs|2007}}
[[فائل:Battle_of_Aughrim_by_Jan_Wyk_(cropped).jpg|right|thumb|اگرم دا عصری خاکہ، ولیمائٹ لائنز توں ویکھیا گیا، جان وائک ولوں]]
سینٹ-روہے دی مکھ فوج دے ستھان توں بے خبر اتے ایہہ منّ کے کہ اسدی گنتی زیادہ سی، 10 جولائی نوں گنکل نے مکھ لیمرک اتے گالوے روڈ دے ہیٹھاں بالیناسلو راہیں اک محتاط پیش قدمی جاری رکھی۔ {{Sfn|Childs|2007}} سینٹ-روہے دا ابتدائی منصوبہ، جس دی توثیق ٹائرکونیل نے کیتی سی، لیمرک تے واپس آنا سی تے ولیمائٹس نو مہم دے اک ہور سال تے مجبور کرنا سی، لیکن اتھلون چ اپنی غلطیاں نو چھڈان دی خواہش نال اس نے اس دی بجائے اک فیصلہ کن جنگ نو مجبور کرن دا فیصلہ کیتا سی۔ {{Sfn|Doherty|1995}} گینکیل ، 20،000 آدمیاں دے نال ، 12 جولائ‏ی د‏‏ی سویرے اگرم وچ سینٹ-روہے د‏‏ی اسی طرح د‏‏ی فوج دے ذریعہ اپنا راستہ روکیا ہويا پایا۔ ناتجربہ کار آئرش پیدل فوج دے بہادر تے سخت دفاع دے باوجود، اگریم دی لڑائی چ سینٹ روہے نوں ہلاک کیتا گیا، کئی سینئر جیکوبائی افسراں نوں پھڑیا گیا یا مار دتا گیا، تے جیکوبائی فوج نوں ٹُٹ بھج کر دتا۔ {{Sfn|Doherty|1995}}

ڈی اوسسن مجموعی طور تے کمانڈر دے طور تے کامیاب ہویا: اس نے 21 جولائی نوں فائدہ مند شرطاں تے گالوے نوں ہتھیار سٹ دتے۔ اگریم دے بعد سینٹ روہے دی فوج دی باقیات لیمرک چ سارسفیلڈ دی کمانڈ دے تحت دوبارہ اکٹھے ہون توں پہلے پہاڑاں ول پچھے ہٹ گئیاں، جتھے دفاع ہلے وی مرمت دے عمل چ سی: جیکبائیٹ انفنٹری رجمنٹاں چوں بوہت سارے گمبھیر طور تے ختم ہو گئے سن، حالانکہ کجھ سٹراگلرز بعد چ پہنچے۔ {{Sfn|Murtagh|1953}} ٹائرکونیل، جو کجھ عرصے توں بیمار سی، تھوڑی دیر بعد لیمرک چ مر گیا، جس نے جیکبائٹس نو اوہناں دے مرکزی مذاکرات کار توں محروم کر دتا۔ سارس فیلڈ تے جیکوبائٹس دی مرکزی فوج نے اکتوبر چ اک مختصر محاصرے دے بعد لیمرک چ ہتھیار سٹ دتے۔

=== لیمرک دا معاہدہ ===
ہن سینئر جیکبائٹ کمانڈر، سارس فیلڈ نے 3 اکتوبر 1691 نوں گنکل دے نال لیمرک دے معاہدے تے دستخط کیتے۔ اس نے کیتھولکاں لئی عبادت دی آزادی دا وعدہ کیتا، تے ولیم تے مریم دے نال وفاداری دی قسم کھان دے خواہشمند کسی وی جیکبائیٹ لئی قانونی تحفظ دا وعدہ کیتا، حالانکہ معاہدے توں پہلے مارے گئے لوکاں دی جائیداداں اجے وی ضبط کرن دے قابل سن۔ اس نے سارس فیلڈ دے اس مطالبے اُتے وی اتفاق کيتا کہ اوہ لوک جو حالے وی جیکوب فوج وچ خدمات انجام دے رہے سن اوہ فرانس روانہ ہوسکدے ني‏‏‏‏ں۔ مشہور طور تے &quot; جنگلی ہنساں دی پرواز &quot; دے ناں توں جانا جاندا اے، ایہ عمل تقریباً فوری طور تے شروع ہویا تے دسمبر تک مکمل ہو گیا۔ {{Sfn|Manning|2006}}

جدید تخمینے دسدے نیں کہ تقریباً 19,000 فوجی تے ریپری روانہ ہوئے: عورتاں تے بچیاں نے ایہ اعداد و شمار 20,000 توں تھوڑا بہت زیادہ کر دتا، یا آئرلینڈ دی آبادی دا تقریباً اک فیصد۔ {{Sfn|Manning|2006}} مبینہ طور اُتے کچھ فوجیاں نو‏‏ں جہازاں اُتے مجبور کرنا پيا جدو‏ں انہاں نو‏ں معلوم ہويا کہ اوہ فرانسیسی فوج وچ شامل ہون گے۔ زیادہ تر اپنے ٹبراں نو لیان یا اوہناں نال رابطہ کرن توں قاصر سن، تے بوہت سارے لوکاں نے لیمرک توں کارک، روانگی دا نقطہ، دے رستے چ ترک کر دتا سی۔ {{Sfn|Manning|2006}}

== بعد دا نتیجہ ==
[[فائل:Andrew_Carrick_Gow_(1848-1920)_-_A_Lost_Cause,_Flight_of_King_James_II_after_the_Battle_of_the_Boyne_-_N01530_-_National_Gallery.jpg|thumb|اینڈریو کیرک گو ولوں ''اک گواچیا ہویا کارن'' ۔ جیمز دوم فرانس چ جلاوطنی چ روانہ ہو گیا تے اگلے کجھ سالاں چ اوہدے کئی جیکبائٹ حامی وائلڈ گیز دے طور تے اوہدے مگروں چلے گئے۔]]
&quot;جنگلی ہنس&quot; نو‏‏ں ابتدائی طور اُتے جلاوطنی وچ جیمز II د‏‏ی فوج وچ تشکیل دتا گیا سی۔ جیمز دی موت دے بعد، انہاں نو فرانس دی آئرش بریگیڈ چ ضم کر دتا گیا، جہڑی 1689 چ ماؤنٹ کیشل دے نال 6,000 فوجیاں دا استعمال کردے ہوئے قائم کیتی گئی سی۔ ٹٹے ہوئے جیکوبائٹس نے اجے وی آئرلینڈ دی سلامتی لئی کافی خطرہ پیش کیتا تے انگریزی تے آئرش پارلیمنٹاں دی مزاحمت دے باوجود، ولیم نے اوہناں نوں اپنی فوج چ شامل ہون دی حوصلہ افزائی جاری رکھی؛ 1693 دے آخر تک ہور 3,650 سابقہ جیکوبائٹس براعظم تے لڑن آلے ولیم دی افواج چ شامل ہو گئے۔ {{Sfn|McGrath|1996}} لارڈ لیفٹینینٹ وسکاؤنٹ سڈنی نے آخر کار &quot;معروف پروٹسٹنٹس&quot; تک بھرتی نو محدود کر دتا، جس تے آئرلینڈ چ موجود جیکوب فوج دے آخری باقیات نو امن برقرار رکھن دے لی مالی ترغیب دے نال گھر بھیج دتا گیا۔ {{Sfn|McGrath|1996}}

اس دوران وچ انگریزی مقننہ نے ممکنہ طور اُتے لندن وچ آئرش پروٹسٹنٹ پناہ گزیناں دے دباؤ دے تحت کم کردے ہوئے ، 1691 دا اک ایکٹ &quot;آئرلینڈ وچ بالادستی دے حلف نو ں منسوخ کرنے تے ہور حلفاں د ی تقرری دے لئی&quot; منظور کيتا۔ {{Sfn|Kinsella|2009}} اس دے لیی کسی وی شخص نو بالادستی دا حلف لین دی لوڑ سی، جوں قانون دی مشق کرن ویلے، اک ڈاکٹر دے طور تے، یا آئرش پارلیمنٹ اچ سیٹ لین ویلے، ٹرانسبسٹینٹیشن توں انکار کرن لئی؛ اس نے تمام کیتھولکاں نو مؤثر طریقے نال پابندی عائد کر دتی، حالانکہ اس وچ کجھ حالات وچ لیمرک دے آرٹیکلز دے مستفید ہون آلیاں نو مستثنیٰ کرن آلی شق شامل سی۔ {{Sfn|Kinsella|2009}} اس دے باوجود ، بوہت سارے پروٹسٹنٹ ابتدائی طور اُتے اپنے خیال تو‏ں ناراض سن کہ معاہدے نے یعقوب نو‏‏ں &quot;ہار د‏‏ی سزاواں تو‏ں محفوظ&quot; چھڈ دتا سی۔ {{Sfn|Bartlett|Jeffery|1997}} حقیقت ایہ اے کہ انتظامیہ نے نجی اسکور دے تصفیہ نو روکن دے لیی جیکبائیٹ ہتھیاراں تے گھوڑیاں دی تلاشی توں منع کرن دا انتخاب کیتا سی، کیتھولک حامی تعصب دے ثبوت دے طور تے لیا گیا سی، {{Sfn|Bartlett|Jeffery|1997}} تے ایہ افواہ وی سی کہ لارڈ چانسلر سر چارلس پورٹر اک &quot;خفیہ جیکبائیٹ&quot; سی۔ {{Sfn|Bartlett|Jeffery|1997}}

کیتھولکاں دی فرانسیسی حملے دی ممکنہ حمایت تے 1695 وچ لارڈ ڈپٹی دے طور تے کیپل دی تقرری دے بارے وچ جاری خدشات نے رویے وچ تبدیلی ویکھی۔ اسی سال، آئرش پارلیمنٹ نے ڈس آرمنگ ایکٹ منظور کیتا، جس نے لیمرک تے گالوے دے 'آرٹیکلمین' دے علاوہ کیتھولکاں نو 5 پونڈ توں زیادہ مالیت دا ہتھیار یا گھوڑا رکھن توں منع کیتا۔ {{Sfn|Bartlett|Jeffery|1997}} {{Sfn|Kinsella|2009}} اک دوسرا 1695 بل ، جو آئرش کیتھولک نو‏‏ں &quot;انہاں د‏‏ی غیر ملکی خط و کتابت تے انحصار&quot; تو‏ں روکنے دے لئی ڈیزائن کيتا گیا سی تے اس دا مقصد خاص طور اُتے ملک دے &quot;انگریزی قدیم خانداناں&quot; اُتے سی ، کیتھولک نو‏‏ں اپنے بچےآں نو‏‏ں بیرون ملک تعلیم دینے تو‏ں روکیا گیا سی۔ {{Sfn|McGrath|1996}} کیتھولک جنٹری نے اس طرح دے اعمال نو ایمان دی سنگین خلاف ورزی دے طور تے ویکھیا، جس دا خلاصہ {{Lang|ga|cuimhnigí Luimneach agus feall na Sassanaigh}} جملے نال کیتا گیا اے۔ (&quot;لیمرک تے سیکسن دی غداری نو یاد رکھو&quot;) مبینہ طور تے بعد دے سالاں چ آئرش بریگیڈ دے جلاوطناں ولوں استعمال کیتا گیا۔ تاہم، سزا دے قوانین دی بعد چ توسیع دے باوجود، لیمرک، گالوے، ڈروگیڈا تے ہتھیار سٹن دے ولیمائٹ آرٹیکلز دے تابع لیمرک، گالوے، ڈروگیڈا تے دوجے گیریژناں دے 'آرٹیکل مین' عام طور تے اپنی باقی دی زندگی لئی مستثنیٰ رہندے سن۔ {{Sfn|Kinsella|2009}}

=== لمے چِر دے اثرات ===
آئرلینڈ چ جنگ چ ولیمائیٹ دی جت دے دو اہم لمے چِر دے نتیجے سن۔ پہلا ایہ سی کہ اس نے اس گل نو یقینی بنایا کہ جیمز دوم فوجی ذرائع دے ذریعے انگلینڈ، آئرلینڈ تے سکاٹ لینڈ چ اپنے تختاں نو دوبارہ حاصل نئیں کرے گا۔ دوجا ایہ سی کہ اس نے آئرلینڈ تے برطانوی تے [[پروٹسٹنٹ مسیحیت|پروٹسٹنٹ دے]] نیڑے دے تسلط نو یقینی بنایا۔ انیہويں صدی تک ، آئرلینڈ اُتے اس د‏ی حکومت سی جسنو‏ں &quot; پروٹسٹنٹ اسینڈینسی &quot; دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی ، جو زیادہ تر پروٹسٹنٹ حکمران طبقہ سی۔ اکثریتی آئرش کیتھولک کمیونٹی تے السٹر سکاٹس پریسبائٹریئن کمیونٹی نو‏‏ں منظم طریقے تو‏ں اقتدار تو‏ں خارج کردتا گیا سی ، جو زمین د‏‏ی ملکیت اُتے مبنی سی۔

جنگ دے بعد اک صدی توں زیادہ عرصے تک، آئرش کیتھولکاں نے جیکبائٹ کاز دے نال جذباتی وابستگی برقرار رکھی، جیمز تے سٹورٹس نو حقیقی بادشاہاں دے طور تے پیش کیتا جہناں نے آئرلینڈ نو اک منصفانہ بستی دتی ہووے گی، جس چ خود حکومت، ضبط شدہ زمیناں دی بحالی تے کیتھولک مذہب لئی رواداری شامل اے۔ ہزاراں آئرش فوجیاں نے ہسپانوی تے فرانسیسی فوجاں چ سٹورٹ بادشاہاں دی سیوا کرن لئی دیس چھڈ دتا۔ 1766 تک فرانس تے پاپ سٹوارٹ نو‏‏ں انہاں د‏‏ی برطانوی بادشاہتاں وچ بحال کرنے دے لئی پرعزم رہے۔ فرانسیسی خدمت وچ آئرش فوجیاں تو‏ں تیار کردہ گھٹ تو‏ں گھٹ اک جامع آئرش بٹالین (500 افراد) نے 1746 وچ کلوڈن د‏‏ی لڑائی تک سکاٹش جیکوب بغاوتاں وچ جیکبائیٹ د‏‏ی طرف تو‏ں لڑیا۔


پروٹسٹنٹ نے ولیمائیٹ دی جت نو مذہبی تے شہری آزادی دی فتح دے طور تے پیش کیتا۔ شاہ ولیم دے فاتح دیواری پینٹنگز ہلے وی السٹر چ گیبل دیواراں نو متنازعہ طور تے سجاندے نیں ، تے ولیمائیٹ جنگ چ کیتھولک دی شکست نوں ہلے وی پروٹسٹنٹ یونینسٹاں ولوں بارہویں جولائی نوں اورنج آرڈر ولوں یاد کیتا جاندا اے۔

== ایہہ وی ویکھو ==

* 1689 دا جیکوبائٹ عروج
* مونماؤتھ بغاوت
* ابتدائی جدید آئرلینڈ 1536-1691
* آئرلینڈ 1691-1801
* آئرلینڈ چ ولیمائٹ جنگ چ ڈینش معاون کور

== فوٹو نوٹ ==
{{Notelist}}

== حوالے ==

== ذرائع ==
 
[[گٹھ:آئر لینڈ]]
[[گٹھ:آئر لینڈ دی تریخ]]
[[گٹھ:جنگاں]]
[[گٹھ:ترجمے نوں سمکھیاواں چاہیدیاں]]</text>
      <sha1>15fvusca1pn7vgutymx3mqs83sh5iaw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>708812</id>
      <parentid>708811</parentid>
      <timestamp>2026-07-22T05:43:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abbas dhothar</username>
        <id>361</id>
      </contributor>
      <origin>708812</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="67409" sha1="g1220i6jakxxawv3mainju3aotxzyyd" xml:space="preserve">
{{Infobox Military Conflict|conflict=آئرلینڈ وچ ولیمائیٹ جنگ|partof=[[شاندار انقلاب]]|image=[[File:Jan_van_Huchtenburg_-_De_slag_aan_de_Boyne.jpg|250px]]|caption=''بیٹل آف دی بوائن'' جان وان [[ہچٹنبرگ]]|date=12 مارچ 1689 – 3 اکتوبر1691|place=[[آئر لینڈ بادشاہت]]|result=ولیمائٹ-ڈچ جت|combatant1={{flagicon image|Royal Standard of England (1689-1702) rev2.svg}} [[ولیمائٹ|ولیمائٹس]] ([[انگلینڈ دا ولیم سوم|ولیم III/II دے وفادار]])&lt;hr&gt;{{flagdeco|Dutch Republic|1581}} [[ڈچ لوکراج]]|combatant2={{flagicon image|Royal Standard of England (1603–1689).svg}} [[جیکوبیزم|جیکوبیٹس]] ([[انگلینڈ دا جیمز دوم|جیمز II/VII دے وفادار]])&lt;hr&gt;{{flagdeco|Kingdom of France}} [[فرانسیسی بادشاہت]]|commander1={{flagicon image|Royal Standard of England (1689-1702) rev2.svg}} [[ انگلینڈ دا ولیم سوم]]&lt;br /&gt;{{flagicon image|Royal Standard of England (1689-1702) rev2.svg}} [[فریڈرک شومبرگ، شومبرگ دا پہلا ڈیوک|فریڈرک شومبرگ]]{{KIA}}&lt;br /&gt;{{flagdeco|Dutch Republic|1581}} [[گوڈرٹ ڈی گنکل، اتھلون دا پہلا ارل|گوڈرٹ ڈی گنکل]]|commander2={{flagicon image|Royal Standard of England (1603–1689).svg}} [[انگلینڈ دا ولیم سوم|ولیم III/II]]&lt;br /&gt;{{flagicon image|Royal Standard of England (1603–1689).svg}} [[رچرڈ ٹیلبوٹ، ٹائرکونیل دا پہلا ارل|ٹائرکونیل دا ارل]]&lt;br /&gt;{{flagicon image|Royal Standard of England (1603–1689).svg}} [[پیٹرک سارس فیلڈ]]&lt;br /&gt;{{flagicon image|Royal Standard of England (1603–1689).svg}} [[ولیم ڈورنگٹن]]&lt;br /&gt;{{flagdeco|Kingdom of France}} [[کونراڈ وان روزن]]&lt;br /&gt;{{flagdeco|Kingdom of France}} [[چارلس چلموت ڈی سینٹ روہے]]{{KIA}}|strength1=44,000&lt;ref name=chandler&gt;Chandler (2003), ''Marlborough as Military Commander'', p. 35&lt;/ref&gt;|strength2=36,000{{sfn|Bartlett|Jeffery|1997|p=190}}–39,000&lt;ref name=chandler/&gt;|casualties1=10,000 مر گیا یا بیماری نال مر گیا{{sfn|Manning|2006|p=398}}|casualties2=15,293 مر گیا یا بیماری نال مر گیا{{sfn|Manning|2006|p=398}}|campaignbox=}}

'''آئرلینڈ چ ولیمائٹ جنگ''' {{Efn|{{langx|ga|Cogadh an Dá Rí}}, or &quot;War of the two kings&quot;{{sfn|Maguire|1990|p=2}}}} مارچ 1689 توں اکتوبر 1691 تک ہوئی۔ جیمز II دے جیکوبائٹ حامیاں تے اوہدے جانشین ولیم III دے وچکار لڑی گئی، جہدے نتیجے چ ولیمائیٹ دی فتح ہوئی۔ اسنو‏ں عام طور اُتے 1688 تو‏ں 1697 [[نو سالہ جنگ|د‏‏ی نو سالہ جنگ]] دے متعلقہ تنازعہ دے طور اُتے دیکھیا جاندا ا‏‏ے۔

نومبر 1688 دے شاندار انقلاب نے [[کیتھولک چرچ|کیتھولک]] جیمز دی تھاں اوہدی [[پروٹسٹنٹ مسیحیت|پروٹسٹنٹ]] دھی [[میری دوم ملکہ انگلستان|میری II]] تے اوہدے خاوند ولیم نوں لے لیا، جنہاں نے [[انگلستان بادشاہت|انگلینڈ]] ، [[آئرلینڈ بادشاہت|آئرلینڈ]] تے [[سکاٹ لینڈ بادشاہت|سکاٹ لینڈ]] دے سانجھے بادشاہاں دے طور تے حکومت کیتی۔ تاہم، جیمز نے وڈی حد تک کیتھولک آئرلینڈ وچ کافی حمایت برقرار رکھی، جتھے ایہ امید کیتی جاندی سی کہ اوہ زمین دی ملکیت، مذہب تے شہری حقوق تے طویل عرصے توں جاری شکایتاں نو حل کرے گا۔

جنگ مارچ 1689 وچ جیمز دی آئرش فوج ، جہڑی 1688 وچ وفادار رہی سی، تے پروٹسٹنٹ ملیشیا دے وچکار جھڑپاں دے سلسلے دے نال شروع ہوئی۔ {{Sfn|Childs|2007}} لڑائی دا اختتام ڈیری دے محاصرے تے ہویا، جتھے جیکوبائٹس شمال دے کلیدی شہراں چوں اک تے دوبارہ کنٹرول حاصل کرن چ ناکام رہے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ رسالہ|last=Deane|first=Seamus|date=1993|title=The Siege of Derry|url=http://dx.doi.org/10.2307/25007608|journal=Grand Street|issue=44|pages=26–27|doi=10.2307/25007608|issn=0734-5496}}&lt;/ref&gt; اس تو‏ں ولیم نو‏‏ں اک مہم جوئی فوج نو‏‏ں اتارنے دے قابل بنایا گیا ، جس نے جولائ‏ی 1690 وچ بوئن وچ مرکزی جیکبائٹ فوج نو‏‏ں شکست دتی ، جیمز جنگ دے بعد [[فرانس]] واپس آیا ، جدو‏ں کہ جیکبائٹس نو‏‏ں 1691 وچ اگرم وچ فیصلہ کن طور اُتے شکست ہوئی۔ جنگ اکتوبر 169 وچ لیمرک دے معاہدے دے نال ختم ہوئی۔

اس دے بعد دے جیکوب بغاوتاں سکاٹ لینڈ تے انگلینڈ تک محدود سن ، لیکن جنگ نے آئرلینڈ دے سیاسی تے ثقافتی منظر نامے اُتے دیرپا اثر ڈالنا سی ، جس تو ں دو صدیاں تو ں زیادہ عرصے تک ملک اُتے برطانوی تے پروٹسٹنٹ حکومت د ی تصدیق ہوئی۔ جد کہ لیمرک دے معاہدے نے کیتھولکاں نوں ضمانتاں دا اک سلسلہ پیش کیتا سی، بعد چ سزا دے قوانین دی توسیع، خاص طور تے ہسپانوی جانشینی دی جنگ دے دوران، اوہناں دے شہری حقوق نو ہور ختم کر دیوے گی۔

== پچھوکڑ ==
جنگ مارچ 1689 وچ شروع ہوئی جدوں جیمز II تے VII نومبر 1688 دے شاندار انقلاب نو الٹن دی کوشش وچ آئرلینڈ وچ اترے، جس نے اس دی جگہ اس دے بھتیجے ولیم III تے بیٹی [[میری دوم ملکہ انگلستان|مریم II نوں]] لے لیا سی۔ ایہ تنازعہ فرانس دے [[لوئی چودواں|لوئس XIV]] تے گرینڈ الائنس دے وچکار 1688 توں 1697 تک نو سالہ جنگ دا حصہ سی، جو ولیم دی اگوائی ڈچ جمہوریہ دے سٹیڈ ہولڈر دے طور تے کیتا گیا سی۔ لوئس تے ولیم دوناں نے آئرلینڈ نو اک ذیلی تھیٹر دے طور تے ویکھیا، جیمز دی طرح، جہدا بنیادی مقصد [[انگلستان بادشاہت|انگلینڈ نو]] دوبارہ حاصل کرنا سی۔ {{Sfn|McKay|1983}}

آئرلینڈ دا انتخاب اس لی کیتا گیا سی کیونکہ تقریباً 75 فیصد آبادی جیمز دی [[کیتھولک چرچ|کیتھولک مذہب نوں]] سانجھا کردی سی، پروٹسٹنٹ [[الستر|السٹر]] چ مرکوز سن، جتھے اوہ تقریباً 50 فیصد آبادی تے مشتمل سن۔ {{Sfn|Harris|2005}} اس دے کول اک وڈی کیتھولک فوج وی سی، جس نوں 1687 توں ٹائرکونیل دے ارل نے بنایا سی؛ اگرچہ اکثریت ناقص لیس، بغیر تنخواہ دے بھرتی سن، جیمز تربیت فراہم کرن دے لیی اپنے نال ہتھیار تے فرانسیسی ریگولر لے کے آیا۔ {{Sfn|Harris|2005}} اُتے ، آئرش کیتھولکاں د‏‏ی طرف تو‏ں انہاں د‏‏ی حمایت دے بدلے وچ مطالبہ کردہ رعایتاں نے انگلینڈ تے اسکاٹ لینڈ وچ جیکبائیٹ د‏‏ی حمایت نو‏‏ں کمزور کردتا ، جو بھاری تعداد وچ پروٹسٹنٹ سن ۔ ایہ السٹر تے وی لاگو ہوندا سی، جس دے بغیر جیمز سکاٹ لینڈ چ عروج دی حمایت نئیں کر سکدا سی، انگلینڈ تے حملہ نئیں کر سکدا سی یا ولیم نو فوجیاں تے رسد لیان توں روک نئیں سکدا سی۔ {{Sfn|McKay|1983}}

اوہناں دے وڈے مطالبات چ زمین دی ضبطی دا الٹنا شامل سی جس نے کیتھولک زمین دی ملکیت نو 1600 چ 90 فیصد توں گھٹا کے 1685 تک 22 فیصد کر دتا سی۔ اس دی مخالفت پروٹسٹنٹ تے آئرش کیتھولک اشرافیہ دے انہاں ممبراں نے کیتی جنہاں نے پچھلی بستیاں توں فائدہ اٹھایا، جنہاں چ خود ٹائرکونیل تے جیمز وی شامل سن۔ اک ہور آئرلینڈ دی پارلیمنٹ دی خود مختاری سی، اک خیال جہڑا سٹورٹ نظریے نال ٹکراؤندا سی، جہڑا سختی نال یونینسٹ سی۔ {{Sfn|Stephen|2010}} انہاں مختلف بیرونی تے اندرونی مقاصد نے یعقوب مہم نو کمزور کیتا۔ {{Sfn|Harris|2005}}

== جنگ ==

=== 1688–1689: شمال ===
نومبر 1688 توں پہلے، جیمز نوں اینا یقین سی کہ آئرلینڈ وفادار رہوے گا کہ اس نے 2,500 فوجیاں، یا آئرش فوج دا تقریباً 40٪، انگلینڈ منتقل کرن دا حکم دتا۔ {{Sfn|Childs|2007}} اس نے ٹائرکونیل نو اہم تربیت یافتہ اہلکاراں توں محروم کر دتا، جد کہ انہاں دی موجودگی نے جیمز دے کئی قابل اعتماد انگریزی یونٹاں چ بغاوت دے نیڑے ہو گیا۔ {{Sfn|Miller|1978}} ولیم دے لینڈنگ دے بعد آئرش رینک تے فائل دے بوہت سارے افراد نو‏‏ں گرفتار کرلیا گیا ، تے بعد وچ [[ترکی دی جنگ عظیم|آسٹریا - عثمانی جنگ]] وچ شہنشاہ لیوپولڈ دے ماتحت خدمات انجام دینے دے لئی بھیج دتا گیا۔ {{Sfn|Lenihan|2001}}{{Location map many|Northern Ireland}}بظاہر جیمز دے زوال دی رفتار توں ہلے ہوئے، ٹائرکونیل نے ولیم دے نال مذاکرات شروع کیتے، حالانکہ ایہ تاخیر کرن آلا حربہ ہو سکدا اے۔ {{Sfn|Szechi|1994}} اس دی بیوی، فرانسس ٹیلبوٹ ، سارہ چرچل دی وڈی بھین سی، جس دا شوہر مارلبورو جیمز دے خلاف انگریزی فوجی سازش دا اک کلیدی رکن سی۔ ستمبر وچ انگلینڈ منتقل ہون آلیاں وچوں اک رچرڈ ہیملٹن سی، جو اک آئرش کیتھولک پیشہ ور فوجی سی۔ جیمز دی پرواز دے بعد [[ٹاور آف لندن]] وچ قید، جنوری وچ ولیم نے اس نوں ٹائرکونیل دے نال گل بات کرن لئی بھیجیا: اک وار آئرلینڈ واپس آ جان تے، تاہم، اس دے بارے وچ وڈے پیمانے تے خیال کیتا جاندا سی کہ اس نے ٹائرکونیل نوں مذاکرات چھڈن لئی قائل کیتا سی۔ {{Sfn|Childs|1987}}

جنوری وچ، ٹائرکونیل نے ہور 40,000 لیویز دی بھرتی دے وارنٹ جاری کیتے، جو تقریباً مکمل طور تے کیتھولک سن تے معیاری ریجمنٹل لائناں دے نال منظم سن۔ {{Sfn|Hayes-McCoy|1942}} موسم بہار 1689 تک ، فوج دے پاس نظریا‏تی طور اُتے تقریبا 36،000 آدمی سن ، حالانکہ تجربہ کار افسران د‏‏ی قلت رہندی سی۔ {{Sfn|Bartlett|Jeffery|1997}} اس تعداد نو ادا کرنا، لیس کرنا تے تربیت دینا ناممکن سی تے بوہت سارے ریپاری یا بے قاعدہ دے طور تے منظم کیتے گئے سن، جو وڈی حد تک ٹائرکونیل دے کنٹرول توں باہر سن۔ {{Sfn|Harris|2005}} تحفظ دی یقین دہانیاں دے باوجود، رسد یا پیسہ حاصل کرن دا سب توں سوکھا طریقہ پروٹسٹنٹ توں ضبط کرنا سی؛ بہت سارے لوک شمال یا انگلینڈ ول فرار ہو گئے، &quot;آسن آلی تباہی دی پیشن گوئیاں&quot; پھیلاندے ہوئے۔ {{Sfn|Childs|2007}}

خوف ودھدا گیا کیونکہ شہراں توں باہر دے علاقے تیزی نال بے قانونی ہو گئے، جدوں ڈبلن کیسل نے پروٹسٹنٹ ملیشیا نوں بے ہتھیار کرن دا حکم دتا تے ایہ گل ودھ گئی۔ {{Sfn|Simms|1986}} اس دی وجہ توں دیہی علاقیاں توں ہجرت ہو گئی؛ ڈیری دی آبادی دسمبر چ 2,500 توں ودھ کے اپریل تک 30,000 توں ودھ گئی۔  قانون تے نظم و ضبط نو یقینی بنان لئی ٹائرکونیل دی حکومت دی صلاحیت تے شک صرف پروٹسٹنٹ تک محدود نئیں سی; بہت سارے کیتھولک وی بیرون ملک یا وڈے شہراں چ حفاظت دی تلاش کردے سن۔ {{Sfn|Gillespie|1992}}

جیمز 12 مارچ نو کنسیل اچ اتریا، کونراڈ وان روزن دے تحت فرانسیسی ریگولر دے نال، انگریزی، سکاٹش تے آئرش رضاکاراں دے نال۔ {{Sfn|Bartlett|Jeffery|1997}} اس خبر نے [[بیلفاسٹ]] وچ ولیمائٹ دے حامی مظاہریاں نو جنم دتا، جس دی تلافی دوجیاں تھاواں تے زیادہ محتاط ردعمل نال ہوئی۔ آرتھر راوڈن ، جس نے بعد چ آرمی آف دی نارتھ دا اہتمام کیتا، نے 1685 چ مونماؤتھ دے خلاف جیمز لئی لڑن دی پیشکش کیتی سی تے مارچ 1689 تک ولیم دے نال عہد نئیں کیتا۔ {{Sfn|Gillespie|1992}} پروٹسٹنٹ السٹر تے شہری مراکز جویں کہ سلیگو تے [[ڈبلن]] چ مرکوز سن، جہنوں ٹائرکونیل نے کیتھولک یونٹ آف آئرس آرمی دے نال محفوظ کرن دی کوشش کیتی۔ {{Sfn|Hayes-McCoy|1942}} کیتھولک فوجیاں نوں 7 دسمبر نوں [[ڈیری (برطانیہ)|ڈیری]] وچ داخل ہون توں انکار کر دتا گیا سی، حالانکہ پروٹسٹنٹ ٹاؤن کونسل نے بیک وقت اپنے &quot;ساڈے خود مختار مالک، (جیمز) دے نال فرض تے وفاداری&quot; دا اعلان کیتا۔ {{Sfn|Gillespie|1992}}

ولیم نے اینوں اک فرانسیسی پراکسی حملے دے طور تے ویکھیا، جس نال فرانس تے حملہ کر کے سب توں چنگا نبڑیا گیا تے صرف ایس لئی وسائل موڑن تے اتفاق کیتا کہ محصور آئرش پروٹسٹنٹاں نو &quot;ترکنا&quot; انگلینڈ تے سکاٹ لینڈ چ سیاسی طور تے ناقابل قبول سی۔ {{Sfn|Szechi|1994}} 8 مارچ نو‏‏ں ، انگریزی پارلیمنٹ نے 22،230 مرداں د‏‏ی آئرش مہم جوئی فورس دے لئی فنڈز د‏‏ی منظوری دتی ، جو نويں لیویز تے یورپی کرائے دے فوجیاں اُتے مشتمل سی۔ {{Sfn|Bartlett|Jeffery|1997}} اس دے بدلے وچ ، پارلیمنٹ نے گرینڈ الائنس وچ شامل ہونے تے وسیع نو سالہ جنگ دا حصہ بننے اُتے اتفاق کيتا۔ {{Sfn|Bartlett|Jeffery|1997}}

ہیملٹن نو شمال چ جیکوبائٹ کمانڈر مقرر کیتا گیا سی، تے 14 مارچ نو اس نے ڈرومور چ ولیمائٹ ملیشیا نو شکست دے کے مشرقی السٹر نو محفوظ کیتا۔ 11 اپریل نوں، وسکاؤنٹ ڈنڈی نے سکاٹ لینڈ چ اک جیکبائٹ رائزنگ دا آغاز کیتا; ویں نوں، جیمز نے ڈیری دے محاصرے وچ شمولیت اختیار کیتی تے 29 ویں نوں، فرانسیسیاں نے بینٹری بے وچ ہور 1,500–3,000 جیکوبائٹس نوں اتار دتا۔ {{Sfn|Bartlett|Jeffery|1997}} جدو‏ں اپریل دے وسط وچ انگلینڈ تو‏ں کمک ڈیری پہنچی تاں ، گورنر رابرٹ لنڈی نے انہاں نو‏ں واپس آنے دا مشورہ دتا ، ایہ دعوی کردے ہوئے کہ شہر ناقابل دفاع ا‏‏ے۔ اوہناں دے کمانڈراں، رچرڈز تے کننگھم ، نو بعد چ ولیم نے بزدلی دی وجہ توں برخاست کر دتا تے لنڈ بھیس بدل کے شہر چوں فرار ہو گیا۔ {{Sfn|Childs|1987}}
[[فائل:Adrian_van_der_Werff_Portrait_Friedrich_von_Schomberg.jpg|right|thumb|شومبرگ (1615–1690)، آئرلینڈ چ ولیمائیٹ کمانڈر؛ بے حد تجربہ کار، اوہ فرانس، انگلینڈ تے پرتگال دا مارشل سی۔]]
مغربی السٹر، خاص طور تے ڈیری تے اینیسکلین تے جیکوبائٹ دی توجہ نو اک اسٹریٹجک غلطی دے طور تے بیان کیتا گیا اے۔ مشرقی خطہ زیادہ اہمیت دا حامل سی ، کیونجے اس نے آئرش تے سکاٹش جیکوبائٹس دے وچکار باہمی حمایت د‏‏ی اجازت دتی سی تے ، جے اس اُتے قبضہ کرلیا جاندا تاں ، انگلینڈ تو‏ں دوبارہ فراہمی کدرے زیادہ مشکل ہوجاندی۔ {{Sfn|Lenihan|2001}} مئی دے وسط تک، ولیمائیٹ دی پوزیشن بہتر ہو گئی سی; ویں نوں، سرکاری افواج نے کنٹائر دا کنٹرول برقرار رکھیا ، جس نال سکاٹ لینڈ تے آئرلینڈ دے وچکار براہ راست رابطے کٹ گئے۔ جیکبائٹ دی مرکزی فوج ڈیری دے باہر پھس گئی سی، اس دا فرانسیسی دستہ اپنے مخالفاں دے مقابلے چ اپنے آئرش ساتھیاں دے نال زیادہ ناپسندیدہ ثابت ہویا۔ {{Sfn|Gillespie|1992}} 11 جون نو، سخت تے تجربہ کار پرسی کرک دے تحت ولیمائیٹ کمک دی چار بٹالین ڈیری دے شمال چ فویل تے پہنچیاں۔ {{Sfn|Childs|2007}}

جولائی دے آخری ہفتے چ شمال چ جنگ نے تن واقعات پیش کیتے۔ 27ویں نوں کلیکرینکی چ ڈنڈی دی جت اوہدی اپنی موت تے اوہدے فوجیاں چ بھاری نقصاناں نال ختم ہو گئی، جس نال سکاٹش عروج نوں اک گمبھیر خطرے دے طور تے ختم کر دتا گیا۔ 28 واں نو‏‏ں ، کرکے د‏‏ی افواج نے بحری حمایت دے نال جیکبائٹ ناکہ بندی نو‏‏ں توڑ دتا تے ڈیری دا محاصرہ اٹھایا؛ محاصرہ کرن آلیاں نے آلے دوالے دے دیہی علاقیاں تے فائرنگ کیتی تے جنوب ول پچھے ہٹ گئے۔ ویں نوں، نیوٹاؤن بٹلر چ اینیسکلن تے اک جیکبائیٹ حملہ شکست دے دتی گئی; 1,500 توں ودھ بندے مارے گئے تے ایہدے آگو ماؤنٹ کیشل نوں گرفتار کر لیا گیا۔ مجازی تسلط دی پوزیشن توں، جیکوبائٹس نے اک ہفتے دے اندر اندر السٹر تے اپنا قبضہ کھو دتا۔ {{Sfn|Childs|2007}}

13 اگست نو‏‏ں ، شومبرگ نے ولیمائیٹ د‏‏ی مرکزی فوج دے نال بیلفاسٹ لوف وچ اتریا ؛ مہینے دے اخیر تک، اوہدے کول 20,000 توں ودھ بندے سن۔ {{Sfn|Lenihan|2001}} کیرکفرگس 27 اگست نوں ڈگ گیا ؛ جیمز نے اپنے فرانسیسی مشیراں دے مشورے دے خلاف، جو شینن توں اگے پچھے ہٹنا چاہندے سن، ڈنڈالک نوں پھڑن تے اصرار کیتا۔ ٹائرکونیل انہاں دے امکانات دے بارے وچ مایوسی دا شکار سی لیکن شومبرگ دے لئی ڈنڈالک نو‏‏ں لے ک‏ے جنگ ختم کرنے دا اک موقع ضائع ہو گیا ، جس د‏‏ی وڈی وجہ لاجسٹکس د‏‏ی مکمل ناکامی سی۔ {{Sfn|Lenihan|2001}}

آئرلینڈ اک نسبتاً غریب ملک سی جس د‏‏ی آبادی بہت کم سی ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں دونے فوجاں نو‏‏ں بیرونی حمایت اُتے انحصار کرنا پيا۔ {{Sfn|Childs|2007}} جدو‏ں کہ ایہ بالآخر جیکوبائٹس دے لئی اک وڈا مسئلہ ثابت ہويا ، شومبرگ دے آدمیاں وچ خیمےآں ، کوئلے ، خوراک تے لباس د‏‏ی کمی سی ، وڈی حد تک اس لئی کہ [[چیسٹر]] وچ اس دا ناتجربہ کار کمیساری ایجنٹ کافی بحری جہاز چارٹر نئيں کرسکدا سی۔ ایہ نچلی، دلدلی زمین تے کیمپ سائٹ دا انتخاب کرن نال ہور خراب ہو گیا، جہنوں خزاں دے بارشاں تے حفظان صحت دی کمی نے جلدی ای اک بدبودار دلدل وچ تبدیل کر دتا۔ {{Sfn|Lenihan|2001}} نومبر وچ شومبرگ دے سردیاں دے کوارٹراں وچ واپسی دا حکم دین توں پہلاں تقریباً 6,000 مرد بیماری نال مر گئے۔ {{Sfn|Bartlett|Jeffery|1997}} ترک کردہ کیمپ دا معائنہ کردے ہوئے، جان سٹیونز ، اک انگریزی کیتھولک جو گرینڈ پرائر رجمنٹ دے نال خدمات انجام دے رہیا سی، نے ریکارڈ کیتا کہ &quot;اوتھے بہت ساریاں لاشاں غیر دفن ہوئیاں پائیاں گئیاں، تے کجھ نئیں ہلے تیکر ساہ لے رئے سی پر تقریباً جوئیں تے دوجے کیڑے مکوڑیاں نال کھا گئے سن&quot;۔ {{Sfn|Stevens}}

=== جیکبائٹ سیاسی تے اسٹریٹجک مقاصد 1689–1690 ===
[[فائل:Portrait_of_Jean-Antoine_de_Mesmes_(1640-1709)_by_Hyacinthe_Rigaud.jpg|left|thumb|فرانسیسی ایلچی ڈی اوکس ، جہدا آئرش دے نال تعلقات باہمی عدم اعتماد تے ناپسندیدگی دا سی]]
جیکبائیٹس نو مختلف سیاسی تے اسٹریٹجک مقاصد دی وجہ توں کمزور کیتا گیا سی، جہڑا مئی توں جولائی تک رہن آلی آئرش پارلیمنٹ چ جھلکدا اے۔ چونکہ کاؤنٹی [[فرماناگ|فرمیناگ]] تے [[دونیگل|ڈونیگل]] وچ کوئی انتخابات نئيں ہوئے سن ، لہذا کامنز وچ 70 ارکان کم سن تے زیادہ تر کیتھولک اُتے مشتمل سن ؛ ایہناں چوں، اک اقلیت پرانے گیلک جینٹری یا 'پرانے آئرش' دے رکن سن، اکثریت اینگلو نارمن نسل دے نام نہاد ' پرانے انگریزی ' سن۔ {{Sfn|Szechi|1994}} پنج پروٹسٹنٹ ساتھی تے چار چرچ آف آئرلینڈ بشپ لارڈز وچ بیٹھے سن، جس وچ انتھونی ڈوپنگ، میتھ دے بشپ اپوزیشن دے رہنما دے طور تے کم کردے سن۔ {{Sfn|Moody|Martin|Byrne|2009}}

19ویں صدی دے قوم پرست اتہاسکار چارلس ڈفی ولوں &quot; پیٹریاٹ پارلیمنٹ &quot; دا ناں دتا گیا، حقیقت وچ ایہہ بہت ونڈیا ہویا سی۔ {{Sfn|Szechi|1994}} جیمز دے لئی ، انگلینڈ نو‏‏ں دوبارہ حاصل کرنا اس دا بنیادی مقصد سی ، تے اس دے آئرش حامیاں دے لئی رعایتاں نے ممکنہ طور اُتے اوتھ‏ے اس د‏ی پوزیشن نو‏‏ں کمزور کردتا۔ جنگ دے ابتدائی مراحل وچ، پروٹسٹنٹ جیکبائٹ دی حمایت اکثر تعریف کیتے جان توں زیادہ اہم سی تے اس وچ قائم چرچ آف آئرلینڈ دے بہت سارے ارکان شامل سن، جنہاں وچ سب توں نمایاں وسکاؤنٹ ماؤنٹ جوئے سن۔ {{Sfn|Harris|2005}} آئرش خود مختاری دے خلاف اس د‏ی مخالفت دا مطلب ایہ سی کہ جیمز نے وڈی ہچکچاہٹ دے نال مراعات دتیاں تے اپنی کیتھولک مذہب دے باوجود ، قائم چرچ دے حقوق اُتے اصرار کيتا۔ {{Sfn|Moody|Martin|Byrne|2009}}

ذاتی طور تے جیمز دے وفادار ہون دے باوجود، ٹائرکونیل نے اپنی بحالی نو کیتھولک حقوق دے تحفظ دے لیی ثانوی سمجھیا۔ {{Sfn|Hayton|1991}} چند کیتھولکاں چوں اک جنہاں نے 1662 دی لینڈ سیٹلمنٹ توں فائدہ اٹھایا، اوہ تے دوجے فائدہ اٹھان آلیاں نوں اس چ خاص تبدیلیاں کرن دی کوئی خواہش نئیں سی۔ لیمرک دے ارل دی اگوائی چ، اس دھڑے نے جنوری چ ولیم دے نال سمجھوتے دے معاہدے تے زور دتا۔ {{Sfn|Harris|2005}} انہاں دی مخالفت 'پرانے آئرش' نے کیتی، جنہاں دا بنیادی مطالبہ 1652 دے کرومویلین فتح دے بعد انہاں توں ضبط کردہ جاگیراں نو دوبارہ حاصل کرنا سی۔ {{Sfn|Szechi|1994}}

اس دے نتیجے وچ ، آئرش پارلیمنٹ دے اک اہ‏م تناسب نے مذاکرات نو‏‏ں ترجیح دتی ، جس دا مطلب ایہ سی کہ فوج نو‏‏ں محفوظ رکھنے تے زیادہ تو‏ں زیادہ علاقے نو‏‏ں برقرار رکھنے دے لئی لڑائی تو‏ں گریز کرنا۔ جیمز نے خود آئرلینڈ وچ جنگ نو‏‏ں اک بنے ہوئے راستے دے طور اُتے دیکھیا ، تے اس گل د‏‏ی نشاندہی د‏‏ی کہ فرانسیسیاں نے تنازعہ نو‏‏ں جاری رکھنے دے لئی صرف کافی رسد فراہ‏م کيتی ، نہ کہ اسنو‏ں جیت لیا۔ {{Sfn|Clarke|1816}} اک سابقہ بحری کمانڈر دے طور اُتے ، انہاں نے دلیل دتی کہ انگلینڈ نو‏‏ں دوبارہ حاصل کرنے دا مطلب کراس چینل حملہ اے ، تے [[آئری سمندر|آئرش سمندر]] دے ذریعے ایسا کرنے د‏‏ی فرانسیسی تجاویز محض غیر حقیقت پسندانہ سن ۔ چونکہ فرانسیسی بحریہ آئرلینڈ وچ اپنی افواج نو‏‏ں دوبارہ سپلائی کرنے وچ ناکا‏م سی ، لہذا ایہ ممکن نئيں سی کہ اوہ آئرش سمندر نو‏‏ں کافی عرصے تک کنٹرول کرسکدے سن تاکہ دشمن آبادی دے سامنے فوجیاں نو‏‏ں اتار سکن۔ {{Sfn|Pearsall|1986}}

آئرلینڈ تے اسکاٹ لینڈ وچ پردیی بغاوتاں فرانس دے لئی یورپ تو‏ں برطانوی وسائل نو‏‏ں موڑنے دا اک سرمایہ کاری مؤثر طریقہ سی۔ اس دا مطلب ایہ سی کہ جنگ نو طویل کرنا اس نو جتن دے مقابلے چ زیادہ مفید سی، حالانکہ مقامی لوکاں دے لیی ممکنہ طور تے تباہ کن سی، اک اجہا مشکل جہڑا 1745 دے سکاٹش رائزنگ چ دوبارہ سامنے آیا۔ {{Sfn|Zimmerman|2003}} 1689 وچ ، فرانسیسی ایلچی ڈی ایواکس نے جیکوبائٹس نو‏‏ں شینن تو‏ں باہر نکلنے اُتے زور دتا ، سب تو‏ں پہلے ڈبلن سمیت اس دے درمیان سب کچھ تباہ کردتا۔ حیرت انگیز طور تے، اس تجویز نو مسترد کر دتا گیا، کیونجے آئرش عام طور تے فرانسیسیاں تے خاص طور تے ڈی اوکس دی ناپسندیدگی چ متحد سن۔ احساس آپسی سی; جدوں اپریل 1690 وچ تبدیل کیتا گیا، ڈی اوکس نے اپنے جانشین لاوزن نوں دسیا کہ آئرش 'اک غریب روح تے بزدل لوک سن، جنہاں دے فوجی کدی لڑدے نئیں تے جنہاں دے افسر کدی وی احکامات دی تعمیل نئیں کرن گے۔' {{Sfn|Childs|2007}}

=== 1690: بوائن تے لیمرک ===
اپریل 1690 وچ ، ماؤنٹ کیشل دے ماتحت آئرش فوجیاں د‏‏ی تقریباً مساوی تعداد دے بدلے وچ ، 6،000 اضافی فرانسیسی ریگولر پہنچے ، جنہاں نو‏‏ں فرانس بھیجیا گیا۔ {{Sfn|Bartlett|Jeffery|1997}} زیادہ توں زیادہ علاقے نو برقرار رکھن دے لی، جیکوبائٹس نے دریائے بوائن دے نال اک لائن بنائی، پہلے شمال چ فصلاں تے مویشیاں نو تباہ یا ہٹا دتا۔ اس نے مقامی آبادی نو مکمل دکھ تک گھٹا دتا; اک فرانسیسی عہدیدار نے لوکاں نو &quot;گھوڑیاں دی طرح گھاس کھاندے ہوئے&quot; ویکھ کے اپنی وحشت ریکارڈ کیتی، یا اوہناں دیاں لاشاں سڑکاں تے گند پا رہیاں سن۔ {{Sfn|Connolly|2008}} ڈروگیڈا دے آسے پاسے دے علاقے نو اس تباہی توں بازیاب ہون چ پنجاہ سال لگے۔ {{Sfn|O'Sullivan|1992}}

اپنی انگریزی حکومت دے مطالبات دا سامنا کردے ہوئے کہ اوہ فلینڈرز وچ جارحیت تو ں پہلے آئرلینڈ وچ پوزیشن حل کرے ، ولیم نے اپنی دستیاب افواج د ی اکثریت نوں اوتھ ے ارتکاب کيتا تے مہم د ی ذاتی کمانڈ سنبھالی۔ {{Sfn|Bartlett|Jeffery|1997}} 14 جون 1690 نو‏‏ں ، 300 بحری جہاز بیلفاسٹ لوف پہنچے جنہاں وچ تقریبا 31،000 افراد سن ، جو ڈچ ، انگریزی تے ڈینش رجمنٹاں دا مجموعہ سی۔ {{Sfn|Bartlett|Jeffery|1997}} پارلیمنٹ نے ودھدی ہوئی فنڈنگ دے نال اس دی حمایت کیتی تے شومبرگ نوں درپیش مسائل دا حل کیتا گیا، صرف نقل و حمل دے اخراجات 1689 وچ 15,000 پونڈ توں ودھ کے 1690 وچ 100,000 پونڈ توں ودھ گئے {{Sfn|Lenihan|2001}}

جیکوبائٹس نے بوائن دے جنوبی کنارے تے ڈروگیڈا دے باہر اولڈ برج تے دفاعی پوزیشناں قائم کیتیاں۔ {{Sfn|Bartlett|Jeffery|1997}} یکم جولائ‏ی نو‏‏ں بوائن د‏‏ی لڑائی وچ ، ولیم نے کئی جگہاں اُتے دریا پار کیتا ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں نو‏ں پِچھے ہٹنا پيا۔ نتیجہ خود فیصلہ کن نئیں سی، شومبرگ سمیت دونواں طرفاں توں 2,000 توں وی گھٹ لوک مارے گئے، لیکن فرار ہون دی وجہ توں ڈیمورل تے کمزور ہو کے، جیکوب فوج لیمرک ول پِچھے ہٹ گئی۔ اس نال ولیم نوں بلا مقابلہ ڈبلن وچ داخل ہون دی اجازت ملی۔ {{Sfn|Harris|2005}}

دوجی تھاں تے، 1 جولائی نوں فلورس چ جت نے فرانسیسی نوں فلینڈرز دا کنٹرول دتا؛ بوائن دے نال ای، انہاں نے بیچی ہیڈ تے اک مشترکہ اینگلو ڈچ بیڑے نو شکست دتی، جس دی وجہ توں انگلینڈ چ گھبراہٹ پیدا ہو گئی۔ اک سابق انگریزی بحری کمانڈر دے طور تے، جیمز نے چینل دا کنٹرول اک نایاب موقع تسلیم کیتا تے فوری حملے دی اپیل کرن لئی فرانس واپس آ گیا۔ {{Sfn|Chandler|2003}} اُتے ، فرانسیسی اپنی فتح د‏‏ی پیروی کرنے وچ ناکام رہے تے اگست تک ، اینگلو ڈچ بیڑے نے سمندر د‏‏ی کمان دوبارہ حاصل کرلئی سی۔ {{Sfn|Lynn|1999}}

ٹائرکونیل نے 1689 تو‏ں 1690 د‏‏ی سردیاں نو‏‏ں لوئس XIV نو‏‏ں &quot;انگلینڈ اُتے نزول&quot; د‏‏ی حمایت کرنے تے آئرش سرزمین اُتے لڑنے تو‏ں گریز کرنے اُتے زور دیندے ہوئے گزاریا سی۔ اس دیاں فرمائشاں ردّ کر دتیاں گئیاں؛ اک حملے لئی بہوں زیادہ خرچے دی لوڑ سی تے لوئس نے نہ تے جیمز تے نہ ای اوہدے انگریزی حامیاں تے اعتبار کیتا۔ {{Sfn|Hayton|1991}} جد کہ اس دے جلدی نال روانگی دے ٹھوس اسٹریٹجک وجوہات سن، جنہاں دی حمایت اس دے سینئر کمانڈراں نے کیتی سی، جیمز آئرش تریخ وچ {{Lang|ga|Séamus an Chaca}} دے طور تے درج ہویا اے۔ یا &quot;جیمز دی بیشٹن/کوارڈ&quot;۔ {{Sfn|Moylan|1996}}

جنگ ختم کرن دا اک موقع اودوں ضائع ہو گیا جدوں ولیم نے اپنی پوزیشن دی طاقت نوں زیادہ اندازہ لایا۔ فنگلاس دے 17 جولائ‏ی دے اعلامیہ نے جیکبائٹ افسران تے کیتھولک لینڈڈ کلاس نو‏‏ں عام معافی تو‏ں خارج کردتا ، انہاں نو‏‏ں لڑائی جاری رکھنے د‏‏ی ترغیب دتی۔ {{Sfn|Childs|2007}} تھوڑی دیر بعد ، جیمز ڈگلس تے 7،500 افراد نے اتھلون نو ‏‏ں لے ک‏ے شینن دے نال جیکوبائٹ دفاعی لائن نو‏‏ں توڑنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ تاہم، انہاں دے کول کافی محاصرہ توپ خانے تے رزق دی کمی سی تے افواہاں ڈگلس تک پہنچ گئیاں سن کہ پیٹرک سارس فیلڈ 15،000 فوجیاں دے نال مارچ کر رئے سن تاکہ اوہ اپنی افواج نو پچھے ہٹن توں روک سکن۔ ڈگلس نے آئرش فورس نال ملن توں بچن لئی ادھی رات نوں تے متبادل راہ توں واپس جان دا فیصلہ کیتا۔ 
[[فائل:William_III_at_the_Battle_of_the_Boyne.jpg|right|thumb|دی بوائن ؛ اک تنگ ولیمائیٹ جت، جس وچ شومبرگ ماریا گیا سی (تھلے سجے)]]
لیمرک ، آئرلینڈ دے مغرب د‏‏ی اسٹریٹجک کلید ، ولیم دا اگلا مقصد بن گیا ، جیکوبائٹس نے اپنی افواج دا وڈا حصہ شہر وچ مرکوز کيتا۔ {{Sfn|Szechi|1994}} مارلبورو دے تحت اک دستے نے کارک تے کنسیل تے قبضہ کر لیا لیکن لیمرک نے حملیاں دا اک سلسلہ پسپا کیتا ، جس نال بھاری جانی نقصان ہویا۔ {{Sfn|Szechi|1994}} پیٹرک سارس فیلڈ د‏‏ی سربراہی وچ کیولری دے چھاپےآں نے ولیم د‏‏ی توپ خانے د‏‏ی ٹرین نو‏‏ں تباہ کردتا تے تیز بارش نے متبادل نو‏‏ں روک دتا۔ سرزمین یورپ وچ متعدد خطرات دا سامنا کرنے دے بعد ، ولیم نے 1690 دے آخر وچ آئرلینڈ نو‏‏ں واپس لے لیا تے چھڈ دتا ، جیکوبائٹس نے مغربی آئرلینڈ دے وڈے حصے نو‏‏ں برقرار رکھیا۔ &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''&lt;nowiki&gt;&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (August 2023)&quot;&gt;حوالہ دی لوڑ اے&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt;'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;

ڈچ جنرل ڈی گنکل نے کمانڈ سنبھالی، کلکنی چ ڈگلس دے نال السٹر چ تے ڈینشاں دے نال ورتمبرگ دے تحت واٹر فورڈ چ۔ ولیمائٹس دے زیر قبضہ کاؤنٹیاں وچ پروٹسٹنٹ انتظامیہ نو‏‏ں دوبارہ قائم کيتا گیا سی ، جس وچ گرفتاریاں تے جیکوبائٹ اسٹیٹس د‏‏ی ضبطی کيتی گئی سی ، جس دا مقصد ولیم دے حامیاں نو‏‏ں انعام دینا سی۔ گنکل نے اشارہ کیتا کہ نقد رقم چ کرنا، زمین نئیں، جنگ دے اک مہینے توں سستا سی تے زیادہ سخی شرطاں تے زور دتا۔ {{Sfn|Bartlett|Jeffery|1997}}

جولائی نوں، جیمز دے اک خط نے تصدیق کیتی کہ جہاز فرانسیسی بریگیڈ تے کسی وی دوجے نو خالی کرن دے راہ تے سن جہڑا جانا چاہندا سی; اس نے اپنے آئرش افسراں نو انہاں دے حلفاں توں وی آزاد کر دتا، جس نال انہاں نو جنگ دے مذاکرات دے خاتمے دی کوشش کرن دی اجازت ملی۔ ٹائرکونیل تے فرانسیسی فوجی ستمبر دے اوائل چ گالوے توں روانہ ہوئے; جیمز دے ناتجربہ کار ناجائز پتر جیمز فٹزجیمز، بروک دے پہلے ڈیوک نو کمانڈ چ چھڈ دتا گیا، جہدی حمایت تھامس میکسویل ، ڈومینک شیلڈن ، جان ہیملٹن تے سارس فیلڈ تے مشتمل افسراں دی کونسل نے کیتی۔ {{Sfn|Wauchope|1992}}{{حوالہ لوڑیندا|date=August 2023}}&lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''&lt;nowiki&gt;&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (August 2023)&quot;&gt;حوالہ دی لوڑ اے&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt;'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;

ٹائرکونیل نے تنازعہ نو‏‏ں ودھانے تے بہتر شرائط حاصل کرنے دے لئی کافی فرانسیسی حمایت حاصل کرنے د‏‏ی امید کيت‏ی سی ، جس دے بارے وچ انہاں نے لوئس نو‏‏ں دسیا کہ فرانسیسی فوجیاں د‏‏ی محدود تعداد دے نال کیتا جاسکدا ا‏‏ے۔ اک مذاکراتی امن دے لئی اسنو‏ں جنگ دے حامی جماعت دے اثر و رسوخ نو‏‏ں کم کرنے د‏‏ی وی ضرورت سی ، جس د‏‏ی سربراہی سارس فیلڈ نے د‏‏ی سی ، جو فوج وچ تیزی تو‏ں مقبول ہو رہیا سی۔ اس نے جیمز نو دسیا کہ جنگ دے حامی گروپ آئرش خود مختاری یا آزادی وی چاہندا سی، جد کہ اوہ آئرلینڈ نو انگلینڈ نال مضبوطی نال جڑیا ہویا ویکھنا چاہندا سی; ایسا کرنے دے لئی ، اسنو‏ں اسلحہ ، پیسے تے اک 'تجربہ کار' فرانسیسی جرنیل د‏‏ی ضرورت سی جو سارسفیلڈ تے بروک د‏‏ی جگہ لے سک‏‏ے۔ &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''&lt;nowiki&gt;&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (August 2023)&quot;&gt;حوالہ دی لوڑ اے&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt;'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;

=== 1691ء: اتھلون ، اوگریم تے لیمرک دا دوجا محاصرہ ===
[[فائل:Godard_van_Reede_(1644-1703)_(2).jpg|left|thumb|ڈچ جرنیل گنکل; اس نے اک محتاط نقطہ نظر دی وکالت کیتی تے اک نظر ثانی شدہ امن معاہدے دی پیشکش کرکے یعقوبیت مزاحمت نو ختم کرن دی کوشش کیتی۔]]
1690ء دے آخر تک ، یعقوبی &quot;امن پارٹی&quot; تے &quot;جنگ پارٹی&quot; دے درمیان تقسیم ودھ گئی سی۔ {{Sfn|Hayton|2004}} جنہاں لوکاں نے ولیم دے نال گل بات کرنے دے لئی ٹائرکونیل د‏‏ی کوششاں د‏‏ی حمایت کيت‏ی سی انہاں وچ سینئر افسران تھامس میکسویل تے جان ہیملٹن شامل سن ، اس دے علاوہ لارڈ ریورسٹن تے ڈینس ڈیلی جداں سیاسی شخصیات وی شامل سن ۔ {{Sfn|Bradshaw|2016}} سارسفیلڈ دی &quot;وار پارٹی&quot; نے دلیل دتی کہ ولیم نوں اجے وی ہرایا جا سکدا اے؛ جدوں کہ اک وار 'پرانے آئرش' مفاد دی نمائندگی کرن دے طور تے خصوصیت دتی گئی سی، اس دے رہنماواں چ انگریزی افسر ڈورنگٹن تے 'پرانے انگریزی' پرسل تے لٹریل شامل سن۔ {{Sfn|Bradshaw|2016}}

لیمرک نو‏‏ں لینے وچ ولیم د‏‏ی ناکامی تو‏ں حوصلہ افزائی کردے ہوئے تے ٹائرکونیل دے اثر و رسوخ نو‏‏ں کم کرنے د‏‏ی کوشش کردے ہوئے ، سارس فیلڈ دے دھڑے نے براہ راست لوئس XIV تو‏ں اپیل د‏‏ی تے درخواست کيتی کہ ٹائرکونیل تے بیروک نو‏‏ں عہدے تو‏ں ہٹا دتا جائے۔ {{Sfn|Hayton|2004}} انہاں نے کافی فرانسیسی فوجی امداد وی منگی ، حالانکہ اس دا امکان نئيں سی کیونجے فرانسیسی حکومت نے فلینڈرز ، رائن تے اٹلی نو‏‏ں وڈی اسٹریٹجک ترجیحات دے طور اُتے دیکھیا۔ {{Sfn|Szechi|1994}} {{Sfn|Hayton|2004}} گینکیل نے آخر کار ولیم دی اجازت حاصل کر لئی سی کہ اوہ جیکوبائٹس نو ہتھیار سٹن دی اعتدال پسند شرائط پیش کرے، جس چ مذہبی رواداری دی ضمانت وی شامل سی، {{Sfn|Childs|2007}} لیکن جدوں دسمبر چ &quot;امن پارٹی&quot; نے قبول کرن دی حرکتاں کیتیاں، تے سارسفیلڈ نے مطالبہ کیتا کہ بیروک نے ہیملٹن، ریورسٹن تے ڈیملی نو گرفتار کر لیا۔ بیروک نے تعمیل کیتی، اگرچہ ٹائرکونیل دی خاموش منظوری دے نال، جہڑا فرانس توں واپس آیا سی تاکہ سارس فیلڈ رعایتاں دی پیشکش کرکے کنٹرول دوبارہ حاصل کرن دی کوشش کیتی جا سکے۔ {{Sfn|Hayton|2004}}

اپنے آئرش حامیاں دے وچکار پاڑ توں بہوں پریشان ہو کے، جیمز نوں براہ راست لوئس توں ہور فوجی مدد دی درخواست کرن تے قائل کیتا گیا۔ {{Sfn|Childs|2007}} لوئس نے جرنیل چارلس چلموت، مارکیز ڈی سینٹ روہے نو آئرش آرمی دے کمانڈر دے طور تے بیروک دی جگہ لین لئی بھیجیا، خفیہ ہدایات دے نال کہ اوہ صورتحال دا اندازہ لان تے لوئس نو اضافی فوجی امداد بھیجن دے بارے اچ فیصلہ کرن اچ مدد کرن۔ {{Sfn|Childs|2007}} سینٹ-روہے ، لیفٹینینٹ جنرل ڈی ٹیسے تے ڈی اوسسن دے نال ، 9 مئی نو‏‏ں لیمرک پہنچے؛ اوہ خزاں تک فوج نو برقرار رکھن دے لیی کافی ہتھیار، مکئی تے آٹا لے کے آئے، لیکن کوئی فوج یا پیسہ نئیں سی۔ {{Sfn|Childs|2007}}

موسم بہار دے آخر تک ، اس گل دا خدشہ سی کہ اک فرانسیسی قافلہ گالوے یا لیمرک وچ ہور کمک اتار سکدا اے ، گنکل نے جلد از جلد میدان وچ داخل ہونے د ی تیاریاں شروع کيتیاں۔ {{Sfn|Childs|2007}} مئی دے دوران ، دونے فریقاں نے موسم گرما د ی مہم دے لئی اپنی افواج جمع کرنا شروع کيتی ، لیمرک وچ جیکوبائٹس تے ملنگر وچ ولیمائٹس ، جدو ں کہ نچلی سطح د ی جھڑپاں جاری رہیاں۔

جون نو‏‏ں ، گینکیل د‏‏ی گھڑسوار فوج نے بالیمور تو‏ں اتھلون د‏‏ی جانب جاسوسی شروع کيتی۔ سینٹ-روہے نے شروع چ شینن دی لائن دے پچھے اپنی افواج نوں کٹ دتا سی، لیکن 19 جون تک اس نے محسوس کیتا کہ اتھلون نشانہ سی تے اس نے شہر دے مغرب چ اپنی فوجاں نو مرکوز کرنا شروع کیتا۔ {{Sfn|Childs|2007}} گنکل نے دفاع دی جیکوبائٹ لائناں دی خلاف ورزی کیتی تے 30 جون نوں اک مختصر لیکن خونی محاصرے دے بعد اتھلون نوں لے لیا، میکسویل نوں قیدی بنا لیا؛ سینٹ روہ گیریژن نو‏‏ں راحت دینے د‏‏ی کوششاں وچ ناکام رہیا تے مغرب د‏‏ی طرف واپس گر گیا۔ {{Sfn|Childs|2007}}

اتھلون نو‏‏ں ولیم د‏‏ی افواج دے لئی اک اہ‏م فتح دے طور اُتے دیکھیا جاندا سی ، کیونجے ایہ خیال کيتا جاندا سی کہ جے شینن نو‏‏ں پار کیتا گیا تاں سینٹ روہ د‏‏ی فوج شاید خاتمہ ہوئے گی۔ {{Sfn|Childs|2007}} ڈبلن وچ لارڈز جسٹس نے اک اعلان جاری کیتا جس وچ ہتھیار ڈالنے والے جیکوبائٹس دے لئی فراخدلی تو ں شرائط پیش کيتیاں گئیاں ، جنہاں وچ مفت معافی ، ضبط شدہ جائیداداں د ی بحالی ، تے اسی طرح یا اعلیٰ عہدے تے تنخواہ د ی پیشکش شامل اے جے اوہ ولیم د ی فوج وچ شامل ہونا چاہندے سن ۔ {{Sfn|Childs|2007}} جیکبائٹ کمانڈ باہمی الزامات وچ الگ ہوگئی: سارسفیلڈ دے دھڑے نے ٹائرکونیل دے پیروکار میکسویل اُتے غداری دا الزام عائد کيتا ، جدو‏ں کہ سینٹ روہ دے ماتحت ڈی یوسن نے ٹائرکونیل دا ساتھ دتا ، جس نے اسنو‏ں گالوے دا گورنر مقرر کيتا۔ {{Sfn|Childs|2007}}
[[فائل:Battle_of_Aughrim_by_Jan_Wyk_(cropped).jpg|right|thumb|اگرم دا عصری خاکہ، ولیمائٹ لائنز توں ویکھیا گیا، جان وائک ولوں]]
سینٹ-روہے دی مکھ فوج دے ستھان توں بے خبر اتے ایہہ منّ کے کہ اسدی گنتی زیادہ سی، 10 جولائی نوں گنکل نے مکھ لیمرک اتے گالوے روڈ دے ہیٹھاں بالیناسلو راہیں اک محتاط پیش قدمی جاری رکھی۔ {{Sfn|Childs|2007}} سینٹ-روہے دا ابتدائی منصوبہ، جس دی توثیق ٹائرکونیل نے کیتی سی، لیمرک تے واپس آنا سی تے ولیمائٹس نو مہم دے اک ہور سال تے مجبور کرنا سی، لیکن اتھلون چ اپنی غلطیاں نو چھڈان دی خواہش نال اس نے اس دی بجائے اک فیصلہ کن جنگ نو مجبور کرن دا فیصلہ کیتا سی۔ {{Sfn|Doherty|1995}} گینکیل ، 20،000 آدمیاں دے نال ، 12 جولائ‏ی د‏‏ی سویرے اگرم وچ سینٹ-روہے د‏‏ی اسی طرح د‏‏ی فوج دے ذریعہ اپنا راستہ روکیا ہويا پایا۔ ناتجربہ کار آئرش پیدل فوج دے بہادر تے سخت دفاع دے باوجود، اگریم دی لڑائی چ سینٹ روہے نوں ہلاک کیتا گیا، کئی سینئر جیکوبائی افسراں نوں پھڑیا گیا یا مار دتا گیا، تے جیکوبائی فوج نوں ٹُٹ بھج کر دتا۔ {{Sfn|Doherty|1995}}

ڈی اوسسن مجموعی طور تے کمانڈر دے طور تے کامیاب ہویا: اس نے 21 جولائی نوں فائدہ مند شرطاں تے گالوے نوں ہتھیار سٹ دتے۔ اگریم دے بعد سینٹ روہے دی فوج دی باقیات لیمرک چ سارسفیلڈ دی کمانڈ دے تحت دوبارہ اکٹھے ہون توں پہلے پہاڑاں ول پچھے ہٹ گئیاں، جتھے دفاع ہلے وی مرمت دے عمل چ سی: جیکبائیٹ انفنٹری رجمنٹاں چوں بوہت سارے گمبھیر طور تے ختم ہو گئے سن، حالانکہ کجھ سٹراگلرز بعد چ پہنچے۔ {{Sfn|Murtagh|1953}} ٹائرکونیل، جو کجھ عرصے توں بیمار سی، تھوڑی دیر بعد لیمرک چ مر گیا، جس نے جیکبائٹس نو اوہناں دے مرکزی مذاکرات کار توں محروم کر دتا۔ سارس فیلڈ تے جیکوبائٹس دی مرکزی فوج نے اکتوبر چ اک مختصر محاصرے دے بعد لیمرک چ ہتھیار سٹ دتے۔

=== لیمرک دا معاہدہ ===
ہن سینئر جیکبائٹ کمانڈر، سارس فیلڈ نے 3 اکتوبر 1691 نوں گنکل دے نال لیمرک دے معاہدے تے دستخط کیتے۔ اس نے کیتھولکاں لئی عبادت دی آزادی دا وعدہ کیتا، تے ولیم تے مریم دے نال وفاداری دی قسم کھان دے خواہشمند کسی وی جیکبائیٹ لئی قانونی تحفظ دا وعدہ کیتا، حالانکہ معاہدے توں پہلے مارے گئے لوکاں دی جائیداداں اجے وی ضبط کرن دے قابل سن۔ اس نے سارس فیلڈ دے اس مطالبے اُتے وی اتفاق کيتا کہ اوہ لوک جو حالے وی جیکوب فوج وچ خدمات انجام دے رہے سن اوہ فرانس روانہ ہوسکدے ني‏‏‏‏ں۔ مشہور طور تے &quot; جنگلی ہنساں دی پرواز &quot; دے ناں توں جانا جاندا اے، ایہ عمل تقریباً فوری طور تے شروع ہویا تے دسمبر تک مکمل ہو گیا۔ {{Sfn|Manning|2006}}

جدید تخمینے دسدے نیں کہ تقریباً 19,000 فوجی تے ریپری روانہ ہوئے: عورتاں تے بچیاں نے ایہ اعداد و شمار 20,000 توں تھوڑا بہت زیادہ کر دتا، یا آئرلینڈ دی آبادی دا تقریباً اک فیصد۔ {{Sfn|Manning|2006}} مبینہ طور اُتے کچھ فوجیاں نو‏‏ں جہازاں اُتے مجبور کرنا پيا جدو‏ں انہاں نو‏ں معلوم ہويا کہ اوہ فرانسیسی فوج وچ شامل ہون گے۔ زیادہ تر اپنے ٹبراں نو لیان یا اوہناں نال رابطہ کرن توں قاصر سن، تے بوہت سارے لوکاں نے لیمرک توں کارک، روانگی دا نقطہ، دے رستے چ ترک کر دتا سی۔ {{Sfn|Manning|2006}}

== بعد دا نتیجہ ==
[[فائل:Andrew_Carrick_Gow_(1848-1920)_-_A_Lost_Cause,_Flight_of_King_James_II_after_the_Battle_of_the_Boyne_-_N01530_-_National_Gallery.jpg|thumb|اینڈریو کیرک گو ولوں ''اک گواچیا ہویا کارن'' ۔ جیمز دوم فرانس چ جلاوطنی چ روانہ ہو گیا تے اگلے کجھ سالاں چ اوہدے کئی جیکبائٹ حامی وائلڈ گیز دے طور تے اوہدے مگروں چلے گئے۔]]
&quot;جنگلی ہنس&quot; نو‏‏ں ابتدائی طور اُتے جلاوطنی وچ جیمز II د‏‏ی فوج وچ تشکیل دتا گیا سی۔ جیمز دی موت دے بعد، انہاں نو فرانس دی آئرش بریگیڈ چ ضم کر دتا گیا، جہڑی 1689 چ ماؤنٹ کیشل دے نال 6,000 فوجیاں دا استعمال کردے ہوئے قائم کیتی گئی سی۔ ٹٹے ہوئے جیکوبائٹس نے اجے وی آئرلینڈ دی سلامتی لئی کافی خطرہ پیش کیتا تے انگریزی تے آئرش پارلیمنٹاں دی مزاحمت دے باوجود، ولیم نے اوہناں نوں اپنی فوج چ شامل ہون دی حوصلہ افزائی جاری رکھی؛ 1693 دے آخر تک ہور 3,650 سابقہ جیکوبائٹس براعظم تے لڑن آلے ولیم دی افواج چ شامل ہو گئے۔ {{Sfn|McGrath|1996}} لارڈ لیفٹینینٹ وسکاؤنٹ سڈنی نے آخر کار &quot;معروف پروٹسٹنٹس&quot; تک بھرتی نو محدود کر دتا، جس تے آئرلینڈ چ موجود جیکوب فوج دے آخری باقیات نو امن برقرار رکھن دے لی مالی ترغیب دے نال گھر بھیج دتا گیا۔ {{Sfn|McGrath|1996}}

اس دوران وچ انگریزی مقننہ نے ممکنہ طور اُتے لندن وچ آئرش پروٹسٹنٹ پناہ گزیناں دے دباؤ دے تحت کم کردے ہوئے ، 1691 دا اک ایکٹ &quot;آئرلینڈ وچ بالادستی دے حلف نو ں منسوخ کرنے تے ہور حلفاں د ی تقرری دے لئی&quot; منظور کيتا۔ {{Sfn|Kinsella|2009}} اس دے لیی کسی وی شخص نو بالادستی دا حلف لین دی لوڑ سی، جوں قانون دی مشق کرن ویلے، اک ڈاکٹر دے طور تے، یا آئرش پارلیمنٹ اچ سیٹ لین ویلے، ٹرانسبسٹینٹیشن توں انکار کرن لئی؛ اس نے تمام کیتھولکاں نو مؤثر طریقے نال پابندی عائد کر دتی، حالانکہ اس وچ کجھ حالات وچ لیمرک دے آرٹیکلز دے مستفید ہون آلیاں نو مستثنیٰ کرن آلی شق شامل سی۔ {{Sfn|Kinsella|2009}} اس دے باوجود ، بوہت سارے پروٹسٹنٹ ابتدائی طور اُتے اپنے خیال تو‏ں ناراض سن کہ معاہدے نے یعقوب نو‏‏ں &quot;ہار د‏‏ی سزاواں تو‏ں محفوظ&quot; چھڈ دتا سی۔ {{Sfn|Bartlett|Jeffery|1997}} حقیقت ایہ اے کہ انتظامیہ نے نجی اسکور دے تصفیہ نو روکن دے لیی جیکبائیٹ ہتھیاراں تے گھوڑیاں دی تلاشی توں منع کرن دا انتخاب کیتا سی، کیتھولک حامی تعصب دے ثبوت دے طور تے لیا گیا سی، {{Sfn|Bartlett|Jeffery|1997}} تے ایہ افواہ وی سی کہ لارڈ چانسلر سر چارلس پورٹر اک &quot;خفیہ جیکبائیٹ&quot; سی۔ {{Sfn|Bartlett|Jeffery|1997}}

کیتھولکاں دی فرانسیسی حملے دی ممکنہ حمایت تے 1695 وچ لارڈ ڈپٹی دے طور تے کیپل دی تقرری دے بارے وچ جاری خدشات نے رویے وچ تبدیلی ویکھی۔ اسی سال، آئرش پارلیمنٹ نے ڈس آرمنگ ایکٹ منظور کیتا، جس نے لیمرک تے گالوے دے 'آرٹیکلمین' دے علاوہ کیتھولکاں نو 5 پونڈ توں زیادہ مالیت دا ہتھیار یا گھوڑا رکھن توں منع کیتا۔ {{Sfn|Bartlett|Jeffery|1997}} {{Sfn|Kinsella|2009}} اک دوسرا 1695 بل ، جو آئرش کیتھولک نو‏‏ں &quot;انہاں د‏‏ی غیر ملکی خط و کتابت تے انحصار&quot; تو‏ں روکنے دے لئی ڈیزائن کيتا گیا سی تے اس دا مقصد خاص طور اُتے ملک دے &quot;انگریزی قدیم خانداناں&quot; اُتے سی ، کیتھولک نو‏‏ں اپنے بچےآں نو‏‏ں بیرون ملک تعلیم دینے تو‏ں روکیا گیا سی۔ {{Sfn|McGrath|1996}} کیتھولک جنٹری نے اس طرح دے اعمال نو ایمان دی سنگین خلاف ورزی دے طور تے ویکھیا، جس دا خلاصہ {{Lang|ga|cuimhnigí Luimneach agus feall na Sassanaigh}} جملے نال کیتا گیا اے۔ (&quot;لیمرک تے سیکسن دی غداری نو یاد رکھو&quot;) مبینہ طور تے بعد دے سالاں چ آئرش بریگیڈ دے جلاوطناں ولوں استعمال کیتا گیا۔ تاہم، سزا دے قوانین دی بعد چ توسیع دے باوجود، لیمرک، گالوے، ڈروگیڈا تے ہتھیار سٹن دے ولیمائٹ آرٹیکلز دے تابع لیمرک، گالوے، ڈروگیڈا تے دوجے گیریژناں دے 'آرٹیکل مین' عام طور تے اپنی باقی دی زندگی لئی مستثنیٰ رہندے سن۔ {{Sfn|Kinsella|2009}}

=== لمے چِر دے اثرات ===
آئرلینڈ چ جنگ چ ولیمائیٹ دی جت دے دو اہم لمے چِر دے نتیجے سن۔ پہلا ایہ سی کہ اس نے اس گل نو یقینی بنایا کہ جیمز دوم فوجی ذرائع دے ذریعے انگلینڈ، آئرلینڈ تے سکاٹ لینڈ چ اپنے تختاں نو دوبارہ حاصل نئیں کرے گا۔ دوجا ایہ سی کہ اس نے آئرلینڈ تے برطانوی تے [[پروٹسٹنٹ مسیحیت|پروٹسٹنٹ دے]] نیڑے دے تسلط نو یقینی بنایا۔ انیہويں صدی تک ، آئرلینڈ اُتے اس د‏ی حکومت سی جسنو‏ں &quot; پروٹسٹنٹ اسینڈینسی &quot; دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی ، جو زیادہ تر پروٹسٹنٹ حکمران طبقہ سی۔ اکثریتی آئرش کیتھولک کمیونٹی تے السٹر سکاٹس پریسبائٹریئن کمیونٹی نو‏‏ں منظم طریقے تو‏ں اقتدار تو‏ں خارج کردتا گیا سی ، جو زمین د‏‏ی ملکیت اُتے مبنی سی۔

جنگ دے بعد اک صدی توں زیادہ عرصے تک، آئرش کیتھولکاں نے جیکبائٹ کاز دے نال جذباتی وابستگی برقرار رکھی، جیمز تے سٹورٹس نو حقیقی بادشاہاں دے طور تے پیش کیتا جہناں نے آئرلینڈ نو اک منصفانہ بستی دتی ہووے گی، جس چ خود حکومت، ضبط شدہ زمیناں دی بحالی تے کیتھولک مذہب لئی رواداری شامل اے۔ ہزاراں آئرش فوجیاں نے ہسپانوی تے فرانسیسی فوجاں چ سٹورٹ بادشاہاں دی سیوا کرن لئی دیس چھڈ دتا۔ 1766 تک فرانس تے پاپ سٹوارٹ نو‏‏ں انہاں د‏‏ی برطانوی بادشاہتاں وچ بحال کرنے دے لئی پرعزم رہے۔ فرانسیسی خدمت وچ آئرش فوجیاں تو‏ں تیار کردہ گھٹ تو‏ں گھٹ اک جامع آئرش بٹالین (500 افراد) نے 1746 وچ کلوڈن د‏‏ی لڑائی تک سکاٹش جیکوب بغاوتاں وچ جیکبائیٹ د‏‏ی طرف تو‏ں لڑیا۔


پروٹسٹنٹ نے ولیمائیٹ دی جت نو مذہبی تے شہری آزادی دی فتح دے طور تے پیش کیتا۔ شاہ ولیم دے فاتح دیواری پینٹنگز ہلے وی السٹر چ گیبل دیواراں نو متنازعہ طور تے سجاندے نیں ، تے ولیمائیٹ جنگ چ کیتھولک دی شکست نوں ہلے وی پروٹسٹنٹ یونینسٹاں ولوں بارہویں جولائی نوں اورنج آرڈر ولوں یاد کیتا جاندا اے۔

== ایہہ وی ویکھو ==

* [[1689 دا جیکوبائٹ عروج]]
* [[مونماؤتھ بغاوت]]
* [[ابتدائی جدید آئرلینڈ 1536-1691]]
* [[آئرلینڈ 1691-1801]]
* [[آئرلینڈ چ ولیمائٹ جنگ وچ ڈینش معاون کور]]

== فوٹو نوٹ ==
{{Notelist}}

== حوالے ==
{{Reflist}}
== ذرائع ==
{{refbegin|30em}}
* {{cite book |last1=Bartlett |first1=Thomas |last2=Jeffery |first2=Keith |title=A Military History of Ireland |publisher=Cambridge UP |year=1997}}
* {{cite book |last=Bradshaw |first=Brendan |title=And so began the Irish Nation: Nationality, National Consciousness and Nationalism in Pre-modern Ireland |publisher=Routledge |year=2016 |isbn=978-1472442567}}
* {{cite book |last=Chandler |first=David G. |title=Marlborough as Military Commander |publisher=Spellmount Ltd |year=2003 |isbn=978-1-86227-195-1}}
* {{cite book |last=Childs |first=John |author-link=John Childs (historian) |year=2007 |title=The Williamite Wars in Ireland 1688 – 1691 |publisher=Hambledon Continuum Press |location=London |isbn=978-1-85285-573-4}}
* {{cite book |last1=Childs |first1=John |title=The British Army of William III, 1689–1702 |date=1987 |publisher=Manchester University Press |isbn=978-0719019876 }}
* {{cite book |last1=Clarke |first1=JS |title=The Life of James the Second, King of England, Collected Out of Memoirs Writ of His Own Hand, Vol. 2 of 2 |date=1816 |publisher=Forgotten Books |isbn=978-0265170588 |edition=2017}}
* {{cite book |last=Connolly |first=S.J. |title=Divided Kingdom: Ireland 1630–1800 |publisher=Oxford UP |year=2008}}
* {{cite journal|last1=Doherty|first1=Richard|title=The Battle of Aughrim|journal=Early Modern History (1500–1700)|date=Autumn 1995|volume=3|issue=3|url=http://www.historyireland.com/early-modern-history-1500-1700/the-battle-of-aughrim/}}
* {{cite journal |last1=Gillespie |first1=Raymond |title=The Irish Protestants and James II, 1688–90 |journal=Irish Historical Studies |date=1992 |volume=28 |issue=110 |pages=124–133 |jstor=30008314 |doi=10.1017/S0021121400010671 |s2cid=163524916 }}
* {{cite book |last1=Harris |first1=Tim |title=Revolution: The Great Crisis of the British Monarchy, 1685–1720 |date=2005 |publisher=Penguin |isbn=978-0141016528|edition=2007}}
* {{cite journal |last=Hayes-McCoy |first= G. A. |title=The Battle of Aughrim |journal=Journal of the Galway Archaeological and Historical Society |volume=20 |issue=1 |year=1942}}
* {{cite book |last=Hayton |first=David |title=Ruling Ireland, 1685–1742: Politics, Politicians and Parties |publisher=Boydell |year=2004}}
* {{cite book |last1=Hayton |first1=D. W. |editor-last=Israel |editor-first1=Jonathan |title=The Williamite Revolution in Ireland 1688–1691 in The Anglo-Dutch Moment: Essays on the Glorious Revolution and Its World Impact |date=1991 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0521390750 |edition=2008}}
* {{cite journal |last=Kinsella |first=Eoin |title=In pursuit of a positive construction: Irish Catholics and the Williamite articles of surrender, 1690–1701 |journal=Eighteenth-Century Ireland | date=2009 |volume=24|pages=11–35 |doi=10.3828/eci.2009.4 |hdl=10197/6428 |hdl-access=free }}
* {{cite book |last1=Lenihan |first1=Padraig |title=Conquest and Resistance: War in Seventeenth-Century Ireland |date=2001 |publisher=Brill |isbn=978-9004117433 }}
* {{cite book |last=Lenihan |first=Padraig |title=Battle of the Boyne 1690 |location=Gloucester |date=2003 |isbn=978-0-7524-2597-9}}
* {{cite book|last1=Lynn|first1=John A|title=The Wars of Louis XIV: 1667–1714 |publisher= Longman |year=1999|isbn=0-58205629-2}}
* {{cite book |last1=Lynn |first1=John |title=The Wars of Louis XIV, 1667–1714 (Modern Wars in Perspective) |date=1996 |publisher=Longman |isbn=978-0582056299 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/warsoflouisxiv1600lynn }}
* {{cite book |last=McKay |first=Derek |title=The Rise of the Great Powers 1648–1815 |date=1983 |publisher=Routledge |isbn=978-0582485549}}
* {{cite book |last=McGarry |first=Stephen |title=Irish Brigades Abroad |location=Dublin |year=2014 |isbn=978-1-845887-995}}
* {{cite journal |last=McGrath |first=Charles Ivar |title=Securing the Protestant Interest: The Origins and Purpose of the Penal Laws of 1695 |journal=Irish Historical Studies |date= 1996 |volume=30 |number=117|pages=25–46 |doi=10.1017/S0021121400012566 |hdl=10197/9696 |s2cid=159743855 |hdl-access=free }}
* {{cite journal|last=Magennis|first=Eoin|title=A 'Beleaguered Protestant'?: Walter Harris and the Writing of ''Fiction Unmasked'' in Mid-18th-Century Ireland|journal=Eighteenth-Century Ireland|volume=13|pages=86–111|year=1998|doi=10.3828/eci.1998.8 |jstor = 30064327|s2cid=256129781 }}
* {{cite book |last=Maguire |first=William A. |title=Kings in Conflict: the Revolutionary War in Ireland and its Aftermath 1688–1750 |year=1990 |publisher=Blackstaff}}
* {{cite book |last=Manning |first=Roger |title=An Apprenticeship in Arms: The Origins of the British Army 1585–1702 |year=2006 |publisher=Oxford UP}}
* {{cite book |last1=Miller |first1=John |title=James II; A study in kingship |date=1978 |publisher=Methuen |isbn=978-0413652904 |edition=1991 }}
* {{cite book |editor1-last=Moody |editor2-last=Martin |editor3-last=Byrne |title=A New History of Ireland: Volume III: Early Modern Ireland 1534–1691 |year=2009 |publisher=OUP |isbn=9780198202424}}
* {{cite book |last=Moylan |first=Seamas |title=The Language of Kilkenny: Lexicon, Semantics, Structures |year=1996 |publisher=Geography Publications |isbn=9780906602706}}
* {{cite journal|last1=Murtagh|first1=Diarmuid|title=Louth Regiments in the Irish Jacobite Army|journal=Journal of the County Louth Archaeological Society|date=1953|volume=13|issue=1|pages=8–15 |doi=10.2307/27728834|jstor=27728834}}
* {{cite journal |last1=O'Sullivan |first1=Harold |title=The Jacobite Ascendancy and Williamite Revolution and Confiscations in County Louth 1684–1701 |journal=Journal of the County Louth Archaeological and Historical Society |date=1992 |volume=4 |issue=22 |pages=430–445 |doi=10.2307/27729726|jstor=27729726 }}
* {{cite journal |last1=Pearsall |first1=AWH |title=The Royal Navy and trade protection 1688–1714 |journal=Renaissance and Modern Studies |date=1986 |volume=30 |issue=1 |pages=109–123 |doi=10.1080/14735788609366499}}
* {{cite book |first=J.G |last=Simms |title=Jacobite Ireland |location=London |year=1969 |isbn=978-1-85182-553-0 }}
* {{cite book |last1=Simms |first1=JG |title=War and Politics in Ireland, 1649-1730 |date=1986 |publisher=Continnuum-3PL |isbn=978-0907628729 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/warpoliticsinire0000simm }}
* {{cite journal|last1=Stephen|first1=Jeffrey|title=Scottish Nationalism and Stuart Unionism|journal=Journal of British Studies|date=January 2010|volume=49|issue=1, Scottish Special|doi=10.1086/644534|s2cid=144730991}}
* {{cite book |last=Stevens |first=John |title=The journal of John Stevens, containing a brief account of the war in Ireland, 1689–1691 |publisher= University College, Cork |url=https://celt.ucc.ie//published/E680002-001.html}}
* {{cite book |last=Szechi |first=Daniel |title=The Jacobites: Britain and Europe 1688–1788 |year=1994 |publisher=Manchester University Press |isbn=9780719037740}}
* {{cite book |last=Wauchope |first=Piers |title=Patrick Sarsfield and the Williamite War |location=Dublin |year=1992 |isbn=978-0-7165-2476-2|url=https://archive.org/details/patricksarsfield0000wauc}}
* {{cite book |last1=Wilson|first1=Philip |editor1-last=O'Brien |editor1-first=R. Barry |editor1-link=Richard Barry O'Brien |title=Studies in Irish History, 1649–1775 |date=1903 |publisher=Browne and Nolan |location=Dublin |pages=1–65 |language=en |chapter=[[s:Studies in Irish History, 1649-1775/Ireland under James II.|Ireland under James II.]]}}
* {{cite book|last1=Wormsley|first1=David|title=James II: The Last Catholic King|date=2015|publisher=Allen Lane|isbn=978-0141977065}}
* {{cite book |last1=Zimmerman |first1=Doron |title=The Jacobite Movement in Scotland and in Exile, 1749–1759 |date=2003 |publisher=Palgrave Macmillan |isbn=978-1403912916}}
{{refend}} 
[[گٹھ:آئر لینڈ]]
[[گٹھ:آئر لینڈ دی تریخ]]
[[گٹھ:جنگاں]]
[[گٹھ:ترجمے نوں سمکھیاواں چاہیدیاں]]</text>
      <sha1>g1220i6jakxxawv3mainju3aotxzyyd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>708814</id>
      <parentid>708812</parentid>
      <timestamp>2026-07-22T05:47:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abbas dhothar</username>
        <id>361</id>
      </contributor>
      <comment>/* 1688–1689: شمال */</comment>
      <origin>708814</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="67989" sha1="3702s6im8tqfimbqbwytjwqosul6c46" xml:space="preserve">
{{Infobox Military Conflict|conflict=آئرلینڈ وچ ولیمائیٹ جنگ|partof=[[شاندار انقلاب]]|image=[[File:Jan_van_Huchtenburg_-_De_slag_aan_de_Boyne.jpg|250px]]|caption=''بیٹل آف دی بوائن'' جان وان [[ہچٹنبرگ]]|date=12 مارچ 1689 – 3 اکتوبر1691|place=[[آئر لینڈ بادشاہت]]|result=ولیمائٹ-ڈچ جت|combatant1={{flagicon image|Royal Standard of England (1689-1702) rev2.svg}} [[ولیمائٹ|ولیمائٹس]] ([[انگلینڈ دا ولیم سوم|ولیم III/II دے وفادار]])&lt;hr&gt;{{flagdeco|Dutch Republic|1581}} [[ڈچ لوکراج]]|combatant2={{flagicon image|Royal Standard of England (1603–1689).svg}} [[جیکوبیزم|جیکوبیٹس]] ([[انگلینڈ دا جیمز دوم|جیمز II/VII دے وفادار]])&lt;hr&gt;{{flagdeco|Kingdom of France}} [[فرانسیسی بادشاہت]]|commander1={{flagicon image|Royal Standard of England (1689-1702) rev2.svg}} [[ انگلینڈ دا ولیم سوم]]&lt;br /&gt;{{flagicon image|Royal Standard of England (1689-1702) rev2.svg}} [[فریڈرک شومبرگ، شومبرگ دا پہلا ڈیوک|فریڈرک شومبرگ]]{{KIA}}&lt;br /&gt;{{flagdeco|Dutch Republic|1581}} [[گوڈرٹ ڈی گنکل، اتھلون دا پہلا ارل|گوڈرٹ ڈی گنکل]]|commander2={{flagicon image|Royal Standard of England (1603–1689).svg}} [[انگلینڈ دا ولیم سوم|ولیم III/II]]&lt;br /&gt;{{flagicon image|Royal Standard of England (1603–1689).svg}} [[رچرڈ ٹیلبوٹ، ٹائرکونیل دا پہلا ارل|ٹائرکونیل دا ارل]]&lt;br /&gt;{{flagicon image|Royal Standard of England (1603–1689).svg}} [[پیٹرک سارس فیلڈ]]&lt;br /&gt;{{flagicon image|Royal Standard of England (1603–1689).svg}} [[ولیم ڈورنگٹن]]&lt;br /&gt;{{flagdeco|Kingdom of France}} [[کونراڈ وان روزن]]&lt;br /&gt;{{flagdeco|Kingdom of France}} [[چارلس چلموت ڈی سینٹ روہے]]{{KIA}}|strength1=44,000&lt;ref name=chandler&gt;Chandler (2003), ''Marlborough as Military Commander'', p. 35&lt;/ref&gt;|strength2=36,000{{sfn|Bartlett|Jeffery|1997|p=190}}–39,000&lt;ref name=chandler/&gt;|casualties1=10,000 مر گیا یا بیماری نال مر گیا{{sfn|Manning|2006|p=398}}|casualties2=15,293 مر گیا یا بیماری نال مر گیا{{sfn|Manning|2006|p=398}}|campaignbox=}}

'''آئرلینڈ چ ولیمائٹ جنگ''' {{Efn|{{langx|ga|Cogadh an Dá Rí}}, or &quot;War of the two kings&quot;{{sfn|Maguire|1990|p=2}}}} مارچ 1689 توں اکتوبر 1691 تک ہوئی۔ جیمز II دے جیکوبائٹ حامیاں تے اوہدے جانشین ولیم III دے وچکار لڑی گئی، جہدے نتیجے چ ولیمائیٹ دی فتح ہوئی۔ اسنو‏ں عام طور اُتے 1688 تو‏ں 1697 [[نو سالہ جنگ|د‏‏ی نو سالہ جنگ]] دے متعلقہ تنازعہ دے طور اُتے دیکھیا جاندا ا‏‏ے۔

نومبر 1688 دے شاندار انقلاب نے [[کیتھولک چرچ|کیتھولک]] جیمز دی تھاں اوہدی [[پروٹسٹنٹ مسیحیت|پروٹسٹنٹ]] دھی [[میری دوم ملکہ انگلستان|میری II]] تے اوہدے خاوند ولیم نوں لے لیا، جنہاں نے [[انگلستان بادشاہت|انگلینڈ]] ، [[آئرلینڈ بادشاہت|آئرلینڈ]] تے [[سکاٹ لینڈ بادشاہت|سکاٹ لینڈ]] دے سانجھے بادشاہاں دے طور تے حکومت کیتی۔ تاہم، جیمز نے وڈی حد تک کیتھولک آئرلینڈ وچ کافی حمایت برقرار رکھی، جتھے ایہ امید کیتی جاندی سی کہ اوہ زمین دی ملکیت، مذہب تے شہری حقوق تے طویل عرصے توں جاری شکایتاں نو حل کرے گا۔

جنگ مارچ 1689 وچ جیمز دی آئرش فوج ، جہڑی 1688 وچ وفادار رہی سی، تے پروٹسٹنٹ ملیشیا دے وچکار جھڑپاں دے سلسلے دے نال شروع ہوئی۔ {{Sfn|Childs|2007}} لڑائی دا اختتام ڈیری دے محاصرے تے ہویا، جتھے جیکوبائٹس شمال دے کلیدی شہراں چوں اک تے دوبارہ کنٹرول حاصل کرن چ ناکام رہے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ رسالہ|last=Deane|first=Seamus|date=1993|title=The Siege of Derry|url=http://dx.doi.org/10.2307/25007608|journal=Grand Street|issue=44|pages=26–27|doi=10.2307/25007608|issn=0734-5496}}&lt;/ref&gt; اس تو‏ں ولیم نو‏‏ں اک مہم جوئی فوج نو‏‏ں اتارنے دے قابل بنایا گیا ، جس نے جولائ‏ی 1690 وچ بوئن وچ مرکزی جیکبائٹ فوج نو‏‏ں شکست دتی ، جیمز جنگ دے بعد [[فرانس]] واپس آیا ، جدو‏ں کہ جیکبائٹس نو‏‏ں 1691 وچ اگرم وچ فیصلہ کن طور اُتے شکست ہوئی۔ جنگ اکتوبر 169 وچ لیمرک دے معاہدے دے نال ختم ہوئی۔

اس دے بعد دے جیکوب بغاوتاں سکاٹ لینڈ تے انگلینڈ تک محدود سن ، لیکن جنگ نے آئرلینڈ دے سیاسی تے ثقافتی منظر نامے اُتے دیرپا اثر ڈالنا سی ، جس تو ں دو صدیاں تو ں زیادہ عرصے تک ملک اُتے برطانوی تے پروٹسٹنٹ حکومت د ی تصدیق ہوئی۔ جد کہ لیمرک دے معاہدے نے کیتھولکاں نوں ضمانتاں دا اک سلسلہ پیش کیتا سی، بعد چ سزا دے قوانین دی توسیع، خاص طور تے ہسپانوی جانشینی دی جنگ دے دوران، اوہناں دے شہری حقوق نو ہور ختم کر دیوے گی۔

== پچھوکڑ ==
جنگ مارچ 1689 وچ شروع ہوئی جدوں جیمز II تے VII نومبر 1688 دے شاندار انقلاب نو الٹن دی کوشش وچ آئرلینڈ وچ اترے، جس نے اس دی جگہ اس دے بھتیجے ولیم III تے بیٹی [[میری دوم ملکہ انگلستان|مریم II نوں]] لے لیا سی۔ ایہ تنازعہ فرانس دے [[لوئی چودواں|لوئس XIV]] تے گرینڈ الائنس دے وچکار 1688 توں 1697 تک نو سالہ جنگ دا حصہ سی، جو ولیم دی اگوائی ڈچ جمہوریہ دے سٹیڈ ہولڈر دے طور تے کیتا گیا سی۔ لوئس تے ولیم دوناں نے آئرلینڈ نو اک ذیلی تھیٹر دے طور تے ویکھیا، جیمز دی طرح، جہدا بنیادی مقصد [[انگلستان بادشاہت|انگلینڈ نو]] دوبارہ حاصل کرنا سی۔ {{Sfn|McKay|1983}}

آئرلینڈ دا انتخاب اس لی کیتا گیا سی کیونکہ تقریباً 75 فیصد آبادی جیمز دی [[کیتھولک چرچ|کیتھولک مذہب نوں]] سانجھا کردی سی، پروٹسٹنٹ [[الستر|السٹر]] چ مرکوز سن، جتھے اوہ تقریباً 50 فیصد آبادی تے مشتمل سن۔ {{Sfn|Harris|2005}} اس دے کول اک وڈی کیتھولک فوج وی سی، جس نوں 1687 توں ٹائرکونیل دے ارل نے بنایا سی؛ اگرچہ اکثریت ناقص لیس، بغیر تنخواہ دے بھرتی سن، جیمز تربیت فراہم کرن دے لیی اپنے نال ہتھیار تے فرانسیسی ریگولر لے کے آیا۔ {{Sfn|Harris|2005}} اُتے ، آئرش کیتھولکاں د‏‏ی طرف تو‏ں انہاں د‏‏ی حمایت دے بدلے وچ مطالبہ کردہ رعایتاں نے انگلینڈ تے اسکاٹ لینڈ وچ جیکبائیٹ د‏‏ی حمایت نو‏‏ں کمزور کردتا ، جو بھاری تعداد وچ پروٹسٹنٹ سن ۔ ایہ السٹر تے وی لاگو ہوندا سی، جس دے بغیر جیمز سکاٹ لینڈ چ عروج دی حمایت نئیں کر سکدا سی، انگلینڈ تے حملہ نئیں کر سکدا سی یا ولیم نو فوجیاں تے رسد لیان توں روک نئیں سکدا سی۔ {{Sfn|McKay|1983}}

اوہناں دے وڈے مطالبات چ زمین دی ضبطی دا الٹنا شامل سی جس نے کیتھولک زمین دی ملکیت نو 1600 چ 90 فیصد توں گھٹا کے 1685 تک 22 فیصد کر دتا سی۔ اس دی مخالفت پروٹسٹنٹ تے آئرش کیتھولک اشرافیہ دے انہاں ممبراں نے کیتی جنہاں نے پچھلی بستیاں توں فائدہ اٹھایا، جنہاں چ خود ٹائرکونیل تے جیمز وی شامل سن۔ اک ہور آئرلینڈ دی پارلیمنٹ دی خود مختاری سی، اک خیال جہڑا سٹورٹ نظریے نال ٹکراؤندا سی، جہڑا سختی نال یونینسٹ سی۔ {{Sfn|Stephen|2010}} انہاں مختلف بیرونی تے اندرونی مقاصد نے یعقوب مہم نو کمزور کیتا۔ {{Sfn|Harris|2005}}

== جنگ ==

=== 1688–1689: شمال ===
نومبر 1688 توں پہلے، جیمز نوں اینا یقین سی کہ آئرلینڈ وفادار رہوے گا کہ اس نے 2,500 فوجیاں، یا آئرش فوج دا تقریباً 40٪، انگلینڈ منتقل کرن دا حکم دتا۔ {{Sfn|Childs|2007}} اس نے ٹائرکونیل نو اہم تربیت یافتہ اہلکاراں توں محروم کر دتا، جد کہ انہاں دی موجودگی نے جیمز دے کئی قابل اعتماد انگریزی یونٹاں چ بغاوت دے نیڑے ہو گیا۔ {{Sfn|Miller|1978}} ولیم دے لینڈنگ دے بعد آئرش رینک تے فائل دے بوہت سارے افراد نو‏‏ں گرفتار کرلیا گیا ، تے بعد وچ [[ترکی دی جنگ عظیم|آسٹریا - عثمانی جنگ]] وچ شہنشاہ لیوپولڈ دے ماتحت خدمات انجام دینے دے لئی بھیج دتا گیا۔ {{Sfn|Lenihan|2001}}{{Location map many|Northern Ireland|caption = The 1688/1689 Campaign in the North; key locations (20th Century Map)|relief=yes|border = black| width = 250| float = right
|label1 = Belfast |pos1=left  |lat1_deg=54.6 |lon1_deg =-5.93
|label2 = Derry   |pos2= right|lat2_deg=54.99|lon2_deg =-7.31
|label3 = Enniskillen |pos3=top|lat3_deg=54.38|lon3_deg = -7.63
|label4 = Carrickfergus  |pos4=top|lat4_deg=54.72|lon4_deg = -5.81
|label5 = Dromore  |pos5=bottom|lat5_deg=54.41|lon5_deg = -6.15
|label6 = Lisburn  |pos6=right|lat6_deg=54.52|lon6_deg = -6.06
|label7 = Dundalk  |pos7=left|lat7_deg=54.00|lon7_deg = -6.41 }}
بظاہر جیمز دے زوال دی رفتار توں ہلے ہوئے، ٹائرکونیل نے ولیم دے نال مذاکرات شروع کیتے، حالانکہ ایہ تاخیر کرن آلا حربہ ہو سکدا اے۔ {{Sfn|Szechi|1994}} اس دی بیوی، فرانسس ٹیلبوٹ ، سارہ چرچل دی وڈی بھین سی، جس دا شوہر مارلبورو جیمز دے خلاف انگریزی فوجی سازش دا اک کلیدی رکن سی۔ ستمبر وچ انگلینڈ منتقل ہون آلیاں وچوں اک رچرڈ ہیملٹن سی، جو اک آئرش کیتھولک پیشہ ور فوجی سی۔ جیمز دی پرواز دے بعد [[ٹاور آف لندن]] وچ قید، جنوری وچ ولیم نے اس نوں ٹائرکونیل دے نال گل بات کرن لئی بھیجیا: اک وار آئرلینڈ واپس آ جان تے، تاہم، اس دے بارے وچ وڈے پیمانے تے خیال کیتا جاندا سی کہ اس نے ٹائرکونیل نوں مذاکرات چھڈن لئی قائل کیتا سی۔ {{Sfn|Childs|1987}}

جنوری وچ، ٹائرکونیل نے ہور 40,000 لیویز دی بھرتی دے وارنٹ جاری کیتے، جو تقریباً مکمل طور تے کیتھولک سن تے معیاری ریجمنٹل لائناں دے نال منظم سن۔ {{Sfn|Hayes-McCoy|1942}} موسم بہار 1689 تک ، فوج دے پاس نظریا‏تی طور اُتے تقریبا 36،000 آدمی سن ، حالانکہ تجربہ کار افسران د‏‏ی قلت رہندی سی۔ {{Sfn|Bartlett|Jeffery|1997}} اس تعداد نو ادا کرنا، لیس کرنا تے تربیت دینا ناممکن سی تے بوہت سارے ریپاری یا بے قاعدہ دے طور تے منظم کیتے گئے سن، جو وڈی حد تک ٹائرکونیل دے کنٹرول توں باہر سن۔ {{Sfn|Harris|2005}} تحفظ دی یقین دہانیاں دے باوجود، رسد یا پیسہ حاصل کرن دا سب توں سوکھا طریقہ پروٹسٹنٹ توں ضبط کرنا سی؛ بہت سارے لوک شمال یا انگلینڈ ول فرار ہو گئے، &quot;آسن آلی تباہی دی پیشن گوئیاں&quot; پھیلاندے ہوئے۔ {{Sfn|Childs|2007}}

خوف ودھدا گیا کیونکہ شہراں توں باہر دے علاقے تیزی نال بے قانونی ہو گئے، جدوں ڈبلن کیسل نے پروٹسٹنٹ ملیشیا نوں بے ہتھیار کرن دا حکم دتا تے ایہ گل ودھ گئی۔ {{Sfn|Simms|1986}} اس دی وجہ توں دیہی علاقیاں توں ہجرت ہو گئی؛ ڈیری دی آبادی دسمبر چ 2,500 توں ودھ کے اپریل تک 30,000 توں ودھ گئی۔  قانون تے نظم و ضبط نو یقینی بنان لئی ٹائرکونیل دی حکومت دی صلاحیت تے شک صرف پروٹسٹنٹ تک محدود نئیں سی; بہت سارے کیتھولک وی بیرون ملک یا وڈے شہراں چ حفاظت دی تلاش کردے سن۔ {{Sfn|Gillespie|1992}}

جیمز 12 مارچ نو کنسیل اچ اتریا، کونراڈ وان روزن دے تحت فرانسیسی ریگولر دے نال، انگریزی، سکاٹش تے آئرش رضاکاراں دے نال۔ {{Sfn|Bartlett|Jeffery|1997}} اس خبر نے [[بیلفاسٹ]] وچ ولیمائٹ دے حامی مظاہریاں نو جنم دتا، جس دی تلافی دوجیاں تھاواں تے زیادہ محتاط ردعمل نال ہوئی۔ آرتھر راوڈن ، جس نے بعد چ آرمی آف دی نارتھ دا اہتمام کیتا، نے 1685 چ مونماؤتھ دے خلاف جیمز لئی لڑن دی پیشکش کیتی سی تے مارچ 1689 تک ولیم دے نال عہد نئیں کیتا۔ {{Sfn|Gillespie|1992}} پروٹسٹنٹ السٹر تے شہری مراکز جویں کہ سلیگو تے [[ڈبلن]] چ مرکوز سن، جہنوں ٹائرکونیل نے کیتھولک یونٹ آف آئرس آرمی دے نال محفوظ کرن دی کوشش کیتی۔ {{Sfn|Hayes-McCoy|1942}} کیتھولک فوجیاں نوں 7 دسمبر نوں [[ڈیری (برطانیہ)|ڈیری]] وچ داخل ہون توں انکار کر دتا گیا سی، حالانکہ پروٹسٹنٹ ٹاؤن کونسل نے بیک وقت اپنے &quot;ساڈے خود مختار مالک، (جیمز) دے نال فرض تے وفاداری&quot; دا اعلان کیتا۔ {{Sfn|Gillespie|1992}}

ولیم نے اینوں اک فرانسیسی پراکسی حملے دے طور تے ویکھیا، جس نال فرانس تے حملہ کر کے سب توں چنگا نبڑیا گیا تے صرف ایس لئی وسائل موڑن تے اتفاق کیتا کہ محصور آئرش پروٹسٹنٹاں نو &quot;ترکنا&quot; انگلینڈ تے سکاٹ لینڈ چ سیاسی طور تے ناقابل قبول سی۔ {{Sfn|Szechi|1994}} 8 مارچ نو‏‏ں ، انگریزی پارلیمنٹ نے 22،230 مرداں د‏‏ی آئرش مہم جوئی فورس دے لئی فنڈز د‏‏ی منظوری دتی ، جو نويں لیویز تے یورپی کرائے دے فوجیاں اُتے مشتمل سی۔ {{Sfn|Bartlett|Jeffery|1997}} اس دے بدلے وچ ، پارلیمنٹ نے گرینڈ الائنس وچ شامل ہونے تے وسیع نو سالہ جنگ دا حصہ بننے اُتے اتفاق کيتا۔ {{Sfn|Bartlett|Jeffery|1997}}

ہیملٹن نو شمال چ جیکوبائٹ کمانڈر مقرر کیتا گیا سی، تے 14 مارچ نو اس نے ڈرومور چ ولیمائٹ ملیشیا نو شکست دے کے مشرقی السٹر نو محفوظ کیتا۔ 11 اپریل نوں، وسکاؤنٹ ڈنڈی نے سکاٹ لینڈ چ اک جیکبائٹ رائزنگ دا آغاز کیتا; ویں نوں، جیمز نے ڈیری دے محاصرے وچ شمولیت اختیار کیتی تے 29 ویں نوں، فرانسیسیاں نے بینٹری بے وچ ہور 1,500–3,000 جیکوبائٹس نوں اتار دتا۔ {{Sfn|Bartlett|Jeffery|1997}} جدو‏ں اپریل دے وسط وچ انگلینڈ تو‏ں کمک ڈیری پہنچی تاں ، گورنر رابرٹ لنڈی نے انہاں نو‏ں واپس آنے دا مشورہ دتا ، ایہ دعوی کردے ہوئے کہ شہر ناقابل دفاع ا‏‏ے۔ اوہناں دے کمانڈراں، رچرڈز تے کننگھم ، نو بعد چ ولیم نے بزدلی دی وجہ توں برخاست کر دتا تے لنڈ بھیس بدل کے شہر چوں فرار ہو گیا۔ {{Sfn|Childs|1987}}
[[فائل:Adrian_van_der_Werff_Portrait_Friedrich_von_Schomberg.jpg|right|thumb|شومبرگ (1615–1690)، آئرلینڈ چ ولیمائیٹ کمانڈر؛ بے حد تجربہ کار، اوہ فرانس، انگلینڈ تے پرتگال دا مارشل سی۔]]
مغربی السٹر، خاص طور تے ڈیری تے اینیسکلین تے جیکوبائٹ دی توجہ نو اک اسٹریٹجک غلطی دے طور تے بیان کیتا گیا اے۔ مشرقی خطہ زیادہ اہمیت دا حامل سی ، کیونجے اس نے آئرش تے سکاٹش جیکوبائٹس دے وچکار باہمی حمایت د‏‏ی اجازت دتی سی تے ، جے اس اُتے قبضہ کرلیا جاندا تاں ، انگلینڈ تو‏ں دوبارہ فراہمی کدرے زیادہ مشکل ہوجاندی۔ {{Sfn|Lenihan|2001}} مئی دے وسط تک، ولیمائیٹ دی پوزیشن بہتر ہو گئی سی; ویں نوں، سرکاری افواج نے کنٹائر دا کنٹرول برقرار رکھیا ، جس نال سکاٹ لینڈ تے آئرلینڈ دے وچکار براہ راست رابطے کٹ گئے۔ جیکبائٹ دی مرکزی فوج ڈیری دے باہر پھس گئی سی، اس دا فرانسیسی دستہ اپنے مخالفاں دے مقابلے چ اپنے آئرش ساتھیاں دے نال زیادہ ناپسندیدہ ثابت ہویا۔ {{Sfn|Gillespie|1992}} 11 جون نو، سخت تے تجربہ کار پرسی کرک دے تحت ولیمائیٹ کمک دی چار بٹالین ڈیری دے شمال چ فویل تے پہنچیاں۔ {{Sfn|Childs|2007}}

جولائی دے آخری ہفتے چ شمال چ جنگ نے تن واقعات پیش کیتے۔ 27ویں نوں کلیکرینکی چ ڈنڈی دی جت اوہدی اپنی موت تے اوہدے فوجیاں چ بھاری نقصاناں نال ختم ہو گئی، جس نال سکاٹش عروج نوں اک گمبھیر خطرے دے طور تے ختم کر دتا گیا۔ 28 واں نو‏‏ں ، کرکے د‏‏ی افواج نے بحری حمایت دے نال جیکبائٹ ناکہ بندی نو‏‏ں توڑ دتا تے ڈیری دا محاصرہ اٹھایا؛ محاصرہ کرن آلیاں نے آلے دوالے دے دیہی علاقیاں تے فائرنگ کیتی تے جنوب ول پچھے ہٹ گئے۔ ویں نوں، نیوٹاؤن بٹلر چ اینیسکلن تے اک جیکبائیٹ حملہ شکست دے دتی گئی; 1,500 توں ودھ بندے مارے گئے تے ایہدے آگو ماؤنٹ کیشل نوں گرفتار کر لیا گیا۔ مجازی تسلط دی پوزیشن توں، جیکوبائٹس نے اک ہفتے دے اندر اندر السٹر تے اپنا قبضہ کھو دتا۔ {{Sfn|Childs|2007}}

13 اگست نو‏‏ں ، شومبرگ نے ولیمائیٹ د‏‏ی مرکزی فوج دے نال بیلفاسٹ لوف وچ اتریا ؛ مہینے دے اخیر تک، اوہدے کول 20,000 توں ودھ بندے سن۔ {{Sfn|Lenihan|2001}} کیرکفرگس 27 اگست نوں ڈگ گیا ؛ جیمز نے اپنے فرانسیسی مشیراں دے مشورے دے خلاف، جو شینن توں اگے پچھے ہٹنا چاہندے سن، ڈنڈالک نوں پھڑن تے اصرار کیتا۔ ٹائرکونیل انہاں دے امکانات دے بارے وچ مایوسی دا شکار سی لیکن شومبرگ دے لئی ڈنڈالک نو‏‏ں لے ک‏ے جنگ ختم کرنے دا اک موقع ضائع ہو گیا ، جس د‏‏ی وڈی وجہ لاجسٹکس د‏‏ی مکمل ناکامی سی۔ {{Sfn|Lenihan|2001}}

آئرلینڈ اک نسبتاً غریب ملک سی جس د‏‏ی آبادی بہت کم سی ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں دونے فوجاں نو‏‏ں بیرونی حمایت اُتے انحصار کرنا پيا۔ {{Sfn|Childs|2007}} جدو‏ں کہ ایہ بالآخر جیکوبائٹس دے لئی اک وڈا مسئلہ ثابت ہويا ، شومبرگ دے آدمیاں وچ خیمےآں ، کوئلے ، خوراک تے لباس د‏‏ی کمی سی ، وڈی حد تک اس لئی کہ [[چیسٹر]] وچ اس دا ناتجربہ کار کمیساری ایجنٹ کافی بحری جہاز چارٹر نئيں کرسکدا سی۔ ایہ نچلی، دلدلی زمین تے کیمپ سائٹ دا انتخاب کرن نال ہور خراب ہو گیا، جہنوں خزاں دے بارشاں تے حفظان صحت دی کمی نے جلدی ای اک بدبودار دلدل وچ تبدیل کر دتا۔ {{Sfn|Lenihan|2001}} نومبر وچ شومبرگ دے سردیاں دے کوارٹراں وچ واپسی دا حکم دین توں پہلاں تقریباً 6,000 مرد بیماری نال مر گئے۔ {{Sfn|Bartlett|Jeffery|1997}} ترک کردہ کیمپ دا معائنہ کردے ہوئے، جان سٹیونز ، اک انگریزی کیتھولک جو گرینڈ پرائر رجمنٹ دے نال خدمات انجام دے رہیا سی، نے ریکارڈ کیتا کہ &quot;اوتھے بہت ساریاں لاشاں غیر دفن ہوئیاں پائیاں گئیاں، تے کجھ نئیں ہلے تیکر ساہ لے رئے سی پر تقریباً جوئیں تے دوجے کیڑے مکوڑیاں نال کھا گئے سن&quot;۔ {{Sfn|Stevens}}

=== جیکبائٹ سیاسی تے اسٹریٹجک مقاصد 1689–1690 ===
[[فائل:Portrait_of_Jean-Antoine_de_Mesmes_(1640-1709)_by_Hyacinthe_Rigaud.jpg|left|thumb|فرانسیسی ایلچی ڈی اوکس ، جہدا آئرش دے نال تعلقات باہمی عدم اعتماد تے ناپسندیدگی دا سی]]
جیکبائیٹس نو مختلف سیاسی تے اسٹریٹجک مقاصد دی وجہ توں کمزور کیتا گیا سی، جہڑا مئی توں جولائی تک رہن آلی آئرش پارلیمنٹ چ جھلکدا اے۔ چونکہ کاؤنٹی [[فرماناگ|فرمیناگ]] تے [[دونیگل|ڈونیگل]] وچ کوئی انتخابات نئيں ہوئے سن ، لہذا کامنز وچ 70 ارکان کم سن تے زیادہ تر کیتھولک اُتے مشتمل سن ؛ ایہناں چوں، اک اقلیت پرانے گیلک جینٹری یا 'پرانے آئرش' دے رکن سن، اکثریت اینگلو نارمن نسل دے نام نہاد ' پرانے انگریزی ' سن۔ {{Sfn|Szechi|1994}} پنج پروٹسٹنٹ ساتھی تے چار چرچ آف آئرلینڈ بشپ لارڈز وچ بیٹھے سن، جس وچ انتھونی ڈوپنگ، میتھ دے بشپ اپوزیشن دے رہنما دے طور تے کم کردے سن۔ {{Sfn|Moody|Martin|Byrne|2009}}

19ویں صدی دے قوم پرست اتہاسکار چارلس ڈفی ولوں &quot; پیٹریاٹ پارلیمنٹ &quot; دا ناں دتا گیا، حقیقت وچ ایہہ بہت ونڈیا ہویا سی۔ {{Sfn|Szechi|1994}} جیمز دے لئی ، انگلینڈ نو‏‏ں دوبارہ حاصل کرنا اس دا بنیادی مقصد سی ، تے اس دے آئرش حامیاں دے لئی رعایتاں نے ممکنہ طور اُتے اوتھ‏ے اس د‏ی پوزیشن نو‏‏ں کمزور کردتا۔ جنگ دے ابتدائی مراحل وچ، پروٹسٹنٹ جیکبائٹ دی حمایت اکثر تعریف کیتے جان توں زیادہ اہم سی تے اس وچ قائم چرچ آف آئرلینڈ دے بہت سارے ارکان شامل سن، جنہاں وچ سب توں نمایاں وسکاؤنٹ ماؤنٹ جوئے سن۔ {{Sfn|Harris|2005}} آئرش خود مختاری دے خلاف اس د‏ی مخالفت دا مطلب ایہ سی کہ جیمز نے وڈی ہچکچاہٹ دے نال مراعات دتیاں تے اپنی کیتھولک مذہب دے باوجود ، قائم چرچ دے حقوق اُتے اصرار کيتا۔ {{Sfn|Moody|Martin|Byrne|2009}}

ذاتی طور تے جیمز دے وفادار ہون دے باوجود، ٹائرکونیل نے اپنی بحالی نو کیتھولک حقوق دے تحفظ دے لیی ثانوی سمجھیا۔ {{Sfn|Hayton|1991}} چند کیتھولکاں چوں اک جنہاں نے 1662 دی لینڈ سیٹلمنٹ توں فائدہ اٹھایا، اوہ تے دوجے فائدہ اٹھان آلیاں نوں اس چ خاص تبدیلیاں کرن دی کوئی خواہش نئیں سی۔ لیمرک دے ارل دی اگوائی چ، اس دھڑے نے جنوری چ ولیم دے نال سمجھوتے دے معاہدے تے زور دتا۔ {{Sfn|Harris|2005}} انہاں دی مخالفت 'پرانے آئرش' نے کیتی، جنہاں دا بنیادی مطالبہ 1652 دے کرومویلین فتح دے بعد انہاں توں ضبط کردہ جاگیراں نو دوبارہ حاصل کرنا سی۔ {{Sfn|Szechi|1994}}

اس دے نتیجے وچ ، آئرش پارلیمنٹ دے اک اہ‏م تناسب نے مذاکرات نو‏‏ں ترجیح دتی ، جس دا مطلب ایہ سی کہ فوج نو‏‏ں محفوظ رکھنے تے زیادہ تو‏ں زیادہ علاقے نو‏‏ں برقرار رکھنے دے لئی لڑائی تو‏ں گریز کرنا۔ جیمز نے خود آئرلینڈ وچ جنگ نو‏‏ں اک بنے ہوئے راستے دے طور اُتے دیکھیا ، تے اس گل د‏‏ی نشاندہی د‏‏ی کہ فرانسیسیاں نے تنازعہ نو‏‏ں جاری رکھنے دے لئی صرف کافی رسد فراہ‏م کيتی ، نہ کہ اسنو‏ں جیت لیا۔ {{Sfn|Clarke|1816}} اک سابقہ بحری کمانڈر دے طور اُتے ، انہاں نے دلیل دتی کہ انگلینڈ نو‏‏ں دوبارہ حاصل کرنے دا مطلب کراس چینل حملہ اے ، تے [[آئری سمندر|آئرش سمندر]] دے ذریعے ایسا کرنے د‏‏ی فرانسیسی تجاویز محض غیر حقیقت پسندانہ سن ۔ چونکہ فرانسیسی بحریہ آئرلینڈ وچ اپنی افواج نو‏‏ں دوبارہ سپلائی کرنے وچ ناکا‏م سی ، لہذا ایہ ممکن نئيں سی کہ اوہ آئرش سمندر نو‏‏ں کافی عرصے تک کنٹرول کرسکدے سن تاکہ دشمن آبادی دے سامنے فوجیاں نو‏‏ں اتار سکن۔ {{Sfn|Pearsall|1986}}

آئرلینڈ تے اسکاٹ لینڈ وچ پردیی بغاوتاں فرانس دے لئی یورپ تو‏ں برطانوی وسائل نو‏‏ں موڑنے دا اک سرمایہ کاری مؤثر طریقہ سی۔ اس دا مطلب ایہ سی کہ جنگ نو طویل کرنا اس نو جتن دے مقابلے چ زیادہ مفید سی، حالانکہ مقامی لوکاں دے لیی ممکنہ طور تے تباہ کن سی، اک اجہا مشکل جہڑا 1745 دے سکاٹش رائزنگ چ دوبارہ سامنے آیا۔ {{Sfn|Zimmerman|2003}} 1689 وچ ، فرانسیسی ایلچی ڈی ایواکس نے جیکوبائٹس نو‏‏ں شینن تو‏ں باہر نکلنے اُتے زور دتا ، سب تو‏ں پہلے ڈبلن سمیت اس دے درمیان سب کچھ تباہ کردتا۔ حیرت انگیز طور تے، اس تجویز نو مسترد کر دتا گیا، کیونجے آئرش عام طور تے فرانسیسیاں تے خاص طور تے ڈی اوکس دی ناپسندیدگی چ متحد سن۔ احساس آپسی سی; جدوں اپریل 1690 وچ تبدیل کیتا گیا، ڈی اوکس نے اپنے جانشین لاوزن نوں دسیا کہ آئرش 'اک غریب روح تے بزدل لوک سن، جنہاں دے فوجی کدی لڑدے نئیں تے جنہاں دے افسر کدی وی احکامات دی تعمیل نئیں کرن گے۔' {{Sfn|Childs|2007}}

=== 1690: بوائن تے لیمرک ===
اپریل 1690 وچ ، ماؤنٹ کیشل دے ماتحت آئرش فوجیاں د‏‏ی تقریباً مساوی تعداد دے بدلے وچ ، 6،000 اضافی فرانسیسی ریگولر پہنچے ، جنہاں نو‏‏ں فرانس بھیجیا گیا۔ {{Sfn|Bartlett|Jeffery|1997}} زیادہ توں زیادہ علاقے نو برقرار رکھن دے لی، جیکوبائٹس نے دریائے بوائن دے نال اک لائن بنائی، پہلے شمال چ فصلاں تے مویشیاں نو تباہ یا ہٹا دتا۔ اس نے مقامی آبادی نو مکمل دکھ تک گھٹا دتا; اک فرانسیسی عہدیدار نے لوکاں نو &quot;گھوڑیاں دی طرح گھاس کھاندے ہوئے&quot; ویکھ کے اپنی وحشت ریکارڈ کیتی، یا اوہناں دیاں لاشاں سڑکاں تے گند پا رہیاں سن۔ {{Sfn|Connolly|2008}} ڈروگیڈا دے آسے پاسے دے علاقے نو اس تباہی توں بازیاب ہون چ پنجاہ سال لگے۔ {{Sfn|O'Sullivan|1992}}

اپنی انگریزی حکومت دے مطالبات دا سامنا کردے ہوئے کہ اوہ فلینڈرز وچ جارحیت تو ں پہلے آئرلینڈ وچ پوزیشن حل کرے ، ولیم نے اپنی دستیاب افواج د ی اکثریت نوں اوتھ ے ارتکاب کيتا تے مہم د ی ذاتی کمانڈ سنبھالی۔ {{Sfn|Bartlett|Jeffery|1997}} 14 جون 1690 نو‏‏ں ، 300 بحری جہاز بیلفاسٹ لوف پہنچے جنہاں وچ تقریبا 31،000 افراد سن ، جو ڈچ ، انگریزی تے ڈینش رجمنٹاں دا مجموعہ سی۔ {{Sfn|Bartlett|Jeffery|1997}} پارلیمنٹ نے ودھدی ہوئی فنڈنگ دے نال اس دی حمایت کیتی تے شومبرگ نوں درپیش مسائل دا حل کیتا گیا، صرف نقل و حمل دے اخراجات 1689 وچ 15,000 پونڈ توں ودھ کے 1690 وچ 100,000 پونڈ توں ودھ گئے {{Sfn|Lenihan|2001}}

جیکوبائٹس نے بوائن دے جنوبی کنارے تے ڈروگیڈا دے باہر اولڈ برج تے دفاعی پوزیشناں قائم کیتیاں۔ {{Sfn|Bartlett|Jeffery|1997}} یکم جولائ‏ی نو‏‏ں بوائن د‏‏ی لڑائی وچ ، ولیم نے کئی جگہاں اُتے دریا پار کیتا ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں نو‏ں پِچھے ہٹنا پيا۔ نتیجہ خود فیصلہ کن نئیں سی، شومبرگ سمیت دونواں طرفاں توں 2,000 توں وی گھٹ لوک مارے گئے، لیکن فرار ہون دی وجہ توں ڈیمورل تے کمزور ہو کے، جیکوب فوج لیمرک ول پِچھے ہٹ گئی۔ اس نال ولیم نوں بلا مقابلہ ڈبلن وچ داخل ہون دی اجازت ملی۔ {{Sfn|Harris|2005}}

دوجی تھاں تے، 1 جولائی نوں فلورس چ جت نے فرانسیسی نوں فلینڈرز دا کنٹرول دتا؛ بوائن دے نال ای، انہاں نے بیچی ہیڈ تے اک مشترکہ اینگلو ڈچ بیڑے نو شکست دتی، جس دی وجہ توں انگلینڈ چ گھبراہٹ پیدا ہو گئی۔ اک سابق انگریزی بحری کمانڈر دے طور تے، جیمز نے چینل دا کنٹرول اک نایاب موقع تسلیم کیتا تے فوری حملے دی اپیل کرن لئی فرانس واپس آ گیا۔ {{Sfn|Chandler|2003}} اُتے ، فرانسیسی اپنی فتح د‏‏ی پیروی کرنے وچ ناکام رہے تے اگست تک ، اینگلو ڈچ بیڑے نے سمندر د‏‏ی کمان دوبارہ حاصل کرلئی سی۔ {{Sfn|Lynn|1999}}

ٹائرکونیل نے 1689 تو‏ں 1690 د‏‏ی سردیاں نو‏‏ں لوئس XIV نو‏‏ں &quot;انگلینڈ اُتے نزول&quot; د‏‏ی حمایت کرنے تے آئرش سرزمین اُتے لڑنے تو‏ں گریز کرنے اُتے زور دیندے ہوئے گزاریا سی۔ اس دیاں فرمائشاں ردّ کر دتیاں گئیاں؛ اک حملے لئی بہوں زیادہ خرچے دی لوڑ سی تے لوئس نے نہ تے جیمز تے نہ ای اوہدے انگریزی حامیاں تے اعتبار کیتا۔ {{Sfn|Hayton|1991}} جد کہ اس دے جلدی نال روانگی دے ٹھوس اسٹریٹجک وجوہات سن، جنہاں دی حمایت اس دے سینئر کمانڈراں نے کیتی سی، جیمز آئرش تریخ وچ {{Lang|ga|Séamus an Chaca}} دے طور تے درج ہویا اے۔ یا &quot;جیمز دی بیشٹن/کوارڈ&quot;۔ {{Sfn|Moylan|1996}}

جنگ ختم کرن دا اک موقع اودوں ضائع ہو گیا جدوں ولیم نے اپنی پوزیشن دی طاقت نوں زیادہ اندازہ لایا۔ فنگلاس دے 17 جولائ‏ی دے اعلامیہ نے جیکبائٹ افسران تے کیتھولک لینڈڈ کلاس نو‏‏ں عام معافی تو‏ں خارج کردتا ، انہاں نو‏‏ں لڑائی جاری رکھنے د‏‏ی ترغیب دتی۔ {{Sfn|Childs|2007}} تھوڑی دیر بعد ، جیمز ڈگلس تے 7،500 افراد نے اتھلون نو ‏‏ں لے ک‏ے شینن دے نال جیکوبائٹ دفاعی لائن نو‏‏ں توڑنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ تاہم، انہاں دے کول کافی محاصرہ توپ خانے تے رزق دی کمی سی تے افواہاں ڈگلس تک پہنچ گئیاں سن کہ پیٹرک سارس فیلڈ 15،000 فوجیاں دے نال مارچ کر رئے سن تاکہ اوہ اپنی افواج نو پچھے ہٹن توں روک سکن۔ ڈگلس نے آئرش فورس نال ملن توں بچن لئی ادھی رات نوں تے متبادل راہ توں واپس جان دا فیصلہ کیتا۔ 
[[فائل:William_III_at_the_Battle_of_the_Boyne.jpg|right|thumb|دی بوائن ؛ اک تنگ ولیمائیٹ جت، جس وچ شومبرگ ماریا گیا سی (تھلے سجے)]]
لیمرک ، آئرلینڈ دے مغرب د‏‏ی اسٹریٹجک کلید ، ولیم دا اگلا مقصد بن گیا ، جیکوبائٹس نے اپنی افواج دا وڈا حصہ شہر وچ مرکوز کيتا۔ {{Sfn|Szechi|1994}} مارلبورو دے تحت اک دستے نے کارک تے کنسیل تے قبضہ کر لیا لیکن لیمرک نے حملیاں دا اک سلسلہ پسپا کیتا ، جس نال بھاری جانی نقصان ہویا۔ {{Sfn|Szechi|1994}} پیٹرک سارس فیلڈ د‏‏ی سربراہی وچ کیولری دے چھاپےآں نے ولیم د‏‏ی توپ خانے د‏‏ی ٹرین نو‏‏ں تباہ کردتا تے تیز بارش نے متبادل نو‏‏ں روک دتا۔ سرزمین یورپ وچ متعدد خطرات دا سامنا کرنے دے بعد ، ولیم نے 1690 دے آخر وچ آئرلینڈ نو‏‏ں واپس لے لیا تے چھڈ دتا ، جیکوبائٹس نے مغربی آئرلینڈ دے وڈے حصے نو‏‏ں برقرار رکھیا۔ &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''&lt;nowiki&gt;&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (August 2023)&quot;&gt;حوالہ دی لوڑ اے&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt;'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;

ڈچ جنرل ڈی گنکل نے کمانڈ سنبھالی، کلکنی چ ڈگلس دے نال السٹر چ تے ڈینشاں دے نال ورتمبرگ دے تحت واٹر فورڈ چ۔ ولیمائٹس دے زیر قبضہ کاؤنٹیاں وچ پروٹسٹنٹ انتظامیہ نو‏‏ں دوبارہ قائم کيتا گیا سی ، جس وچ گرفتاریاں تے جیکوبائٹ اسٹیٹس د‏‏ی ضبطی کيتی گئی سی ، جس دا مقصد ولیم دے حامیاں نو‏‏ں انعام دینا سی۔ گنکل نے اشارہ کیتا کہ نقد رقم چ کرنا، زمین نئیں، جنگ دے اک مہینے توں سستا سی تے زیادہ سخی شرطاں تے زور دتا۔ {{Sfn|Bartlett|Jeffery|1997}}

جولائی نوں، جیمز دے اک خط نے تصدیق کیتی کہ جہاز فرانسیسی بریگیڈ تے کسی وی دوجے نو خالی کرن دے راہ تے سن جہڑا جانا چاہندا سی; اس نے اپنے آئرش افسراں نو انہاں دے حلفاں توں وی آزاد کر دتا، جس نال انہاں نو جنگ دے مذاکرات دے خاتمے دی کوشش کرن دی اجازت ملی۔ ٹائرکونیل تے فرانسیسی فوجی ستمبر دے اوائل چ گالوے توں روانہ ہوئے; جیمز دے ناتجربہ کار ناجائز پتر جیمز فٹزجیمز، بروک دے پہلے ڈیوک نو کمانڈ چ چھڈ دتا گیا، جہدی حمایت تھامس میکسویل ، ڈومینک شیلڈن ، جان ہیملٹن تے سارس فیلڈ تے مشتمل افسراں دی کونسل نے کیتی۔ {{Sfn|Wauchope|1992}}{{حوالہ لوڑیندا|date=August 2023}}&lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''&lt;nowiki&gt;&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (August 2023)&quot;&gt;حوالہ دی لوڑ اے&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt;'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;

ٹائرکونیل نے تنازعہ نو‏‏ں ودھانے تے بہتر شرائط حاصل کرنے دے لئی کافی فرانسیسی حمایت حاصل کرنے د‏‏ی امید کيت‏ی سی ، جس دے بارے وچ انہاں نے لوئس نو‏‏ں دسیا کہ فرانسیسی فوجیاں د‏‏ی محدود تعداد دے نال کیتا جاسکدا ا‏‏ے۔ اک مذاکراتی امن دے لئی اسنو‏ں جنگ دے حامی جماعت دے اثر و رسوخ نو‏‏ں کم کرنے د‏‏ی وی ضرورت سی ، جس د‏‏ی سربراہی سارس فیلڈ نے د‏‏ی سی ، جو فوج وچ تیزی تو‏ں مقبول ہو رہیا سی۔ اس نے جیمز نو دسیا کہ جنگ دے حامی گروپ آئرش خود مختاری یا آزادی وی چاہندا سی، جد کہ اوہ آئرلینڈ نو انگلینڈ نال مضبوطی نال جڑیا ہویا ویکھنا چاہندا سی; ایسا کرنے دے لئی ، اسنو‏ں اسلحہ ، پیسے تے اک 'تجربہ کار' فرانسیسی جرنیل د‏‏ی ضرورت سی جو سارسفیلڈ تے بروک د‏‏ی جگہ لے سک‏‏ے۔ &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''&lt;nowiki&gt;&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (August 2023)&quot;&gt;حوالہ دی لوڑ اے&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt;'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;

=== 1691ء: اتھلون ، اوگریم تے لیمرک دا دوجا محاصرہ ===
[[فائل:Godard_van_Reede_(1644-1703)_(2).jpg|left|thumb|ڈچ جرنیل گنکل; اس نے اک محتاط نقطہ نظر دی وکالت کیتی تے اک نظر ثانی شدہ امن معاہدے دی پیشکش کرکے یعقوبیت مزاحمت نو ختم کرن دی کوشش کیتی۔]]
1690ء دے آخر تک ، یعقوبی &quot;امن پارٹی&quot; تے &quot;جنگ پارٹی&quot; دے درمیان تقسیم ودھ گئی سی۔ {{Sfn|Hayton|2004}} جنہاں لوکاں نے ولیم دے نال گل بات کرنے دے لئی ٹائرکونیل د‏‏ی کوششاں د‏‏ی حمایت کيت‏ی سی انہاں وچ سینئر افسران تھامس میکسویل تے جان ہیملٹن شامل سن ، اس دے علاوہ لارڈ ریورسٹن تے ڈینس ڈیلی جداں سیاسی شخصیات وی شامل سن ۔ {{Sfn|Bradshaw|2016}} سارسفیلڈ دی &quot;وار پارٹی&quot; نے دلیل دتی کہ ولیم نوں اجے وی ہرایا جا سکدا اے؛ جدوں کہ اک وار 'پرانے آئرش' مفاد دی نمائندگی کرن دے طور تے خصوصیت دتی گئی سی، اس دے رہنماواں چ انگریزی افسر ڈورنگٹن تے 'پرانے انگریزی' پرسل تے لٹریل شامل سن۔ {{Sfn|Bradshaw|2016}}

لیمرک نو‏‏ں لینے وچ ولیم د‏‏ی ناکامی تو‏ں حوصلہ افزائی کردے ہوئے تے ٹائرکونیل دے اثر و رسوخ نو‏‏ں کم کرنے د‏‏ی کوشش کردے ہوئے ، سارس فیلڈ دے دھڑے نے براہ راست لوئس XIV تو‏ں اپیل د‏‏ی تے درخواست کيتی کہ ٹائرکونیل تے بیروک نو‏‏ں عہدے تو‏ں ہٹا دتا جائے۔ {{Sfn|Hayton|2004}} انہاں نے کافی فرانسیسی فوجی امداد وی منگی ، حالانکہ اس دا امکان نئيں سی کیونجے فرانسیسی حکومت نے فلینڈرز ، رائن تے اٹلی نو‏‏ں وڈی اسٹریٹجک ترجیحات دے طور اُتے دیکھیا۔ {{Sfn|Szechi|1994}} {{Sfn|Hayton|2004}} گینکیل نے آخر کار ولیم دی اجازت حاصل کر لئی سی کہ اوہ جیکوبائٹس نو ہتھیار سٹن دی اعتدال پسند شرائط پیش کرے، جس چ مذہبی رواداری دی ضمانت وی شامل سی، {{Sfn|Childs|2007}} لیکن جدوں دسمبر چ &quot;امن پارٹی&quot; نے قبول کرن دی حرکتاں کیتیاں، تے سارسفیلڈ نے مطالبہ کیتا کہ بیروک نے ہیملٹن، ریورسٹن تے ڈیملی نو گرفتار کر لیا۔ بیروک نے تعمیل کیتی، اگرچہ ٹائرکونیل دی خاموش منظوری دے نال، جہڑا فرانس توں واپس آیا سی تاکہ سارس فیلڈ رعایتاں دی پیشکش کرکے کنٹرول دوبارہ حاصل کرن دی کوشش کیتی جا سکے۔ {{Sfn|Hayton|2004}}

اپنے آئرش حامیاں دے وچکار پاڑ توں بہوں پریشان ہو کے، جیمز نوں براہ راست لوئس توں ہور فوجی مدد دی درخواست کرن تے قائل کیتا گیا۔ {{Sfn|Childs|2007}} لوئس نے جرنیل چارلس چلموت، مارکیز ڈی سینٹ روہے نو آئرش آرمی دے کمانڈر دے طور تے بیروک دی جگہ لین لئی بھیجیا، خفیہ ہدایات دے نال کہ اوہ صورتحال دا اندازہ لان تے لوئس نو اضافی فوجی امداد بھیجن دے بارے اچ فیصلہ کرن اچ مدد کرن۔ {{Sfn|Childs|2007}} سینٹ-روہے ، لیفٹینینٹ جنرل ڈی ٹیسے تے ڈی اوسسن دے نال ، 9 مئی نو‏‏ں لیمرک پہنچے؛ اوہ خزاں تک فوج نو برقرار رکھن دے لیی کافی ہتھیار، مکئی تے آٹا لے کے آئے، لیکن کوئی فوج یا پیسہ نئیں سی۔ {{Sfn|Childs|2007}}

موسم بہار دے آخر تک ، اس گل دا خدشہ سی کہ اک فرانسیسی قافلہ گالوے یا لیمرک وچ ہور کمک اتار سکدا اے ، گنکل نے جلد از جلد میدان وچ داخل ہونے د ی تیاریاں شروع کيتیاں۔ {{Sfn|Childs|2007}} مئی دے دوران ، دونے فریقاں نے موسم گرما د ی مہم دے لئی اپنی افواج جمع کرنا شروع کيتی ، لیمرک وچ جیکوبائٹس تے ملنگر وچ ولیمائٹس ، جدو ں کہ نچلی سطح د ی جھڑپاں جاری رہیاں۔

جون نو‏‏ں ، گینکیل د‏‏ی گھڑسوار فوج نے بالیمور تو‏ں اتھلون د‏‏ی جانب جاسوسی شروع کيتی۔ سینٹ-روہے نے شروع چ شینن دی لائن دے پچھے اپنی افواج نوں کٹ دتا سی، لیکن 19 جون تک اس نے محسوس کیتا کہ اتھلون نشانہ سی تے اس نے شہر دے مغرب چ اپنی فوجاں نو مرکوز کرنا شروع کیتا۔ {{Sfn|Childs|2007}} گنکل نے دفاع دی جیکوبائٹ لائناں دی خلاف ورزی کیتی تے 30 جون نوں اک مختصر لیکن خونی محاصرے دے بعد اتھلون نوں لے لیا، میکسویل نوں قیدی بنا لیا؛ سینٹ روہ گیریژن نو‏‏ں راحت دینے د‏‏ی کوششاں وچ ناکام رہیا تے مغرب د‏‏ی طرف واپس گر گیا۔ {{Sfn|Childs|2007}}

اتھلون نو‏‏ں ولیم د‏‏ی افواج دے لئی اک اہ‏م فتح دے طور اُتے دیکھیا جاندا سی ، کیونجے ایہ خیال کيتا جاندا سی کہ جے شینن نو‏‏ں پار کیتا گیا تاں سینٹ روہ د‏‏ی فوج شاید خاتمہ ہوئے گی۔ {{Sfn|Childs|2007}} ڈبلن وچ لارڈز جسٹس نے اک اعلان جاری کیتا جس وچ ہتھیار ڈالنے والے جیکوبائٹس دے لئی فراخدلی تو ں شرائط پیش کيتیاں گئیاں ، جنہاں وچ مفت معافی ، ضبط شدہ جائیداداں د ی بحالی ، تے اسی طرح یا اعلیٰ عہدے تے تنخواہ د ی پیشکش شامل اے جے اوہ ولیم د ی فوج وچ شامل ہونا چاہندے سن ۔ {{Sfn|Childs|2007}} جیکبائٹ کمانڈ باہمی الزامات وچ الگ ہوگئی: سارسفیلڈ دے دھڑے نے ٹائرکونیل دے پیروکار میکسویل اُتے غداری دا الزام عائد کيتا ، جدو‏ں کہ سینٹ روہ دے ماتحت ڈی یوسن نے ٹائرکونیل دا ساتھ دتا ، جس نے اسنو‏ں گالوے دا گورنر مقرر کيتا۔ {{Sfn|Childs|2007}}
[[فائل:Battle_of_Aughrim_by_Jan_Wyk_(cropped).jpg|right|thumb|اگرم دا عصری خاکہ، ولیمائٹ لائنز توں ویکھیا گیا، جان وائک ولوں]]
سینٹ-روہے دی مکھ فوج دے ستھان توں بے خبر اتے ایہہ منّ کے کہ اسدی گنتی زیادہ سی، 10 جولائی نوں گنکل نے مکھ لیمرک اتے گالوے روڈ دے ہیٹھاں بالیناسلو راہیں اک محتاط پیش قدمی جاری رکھی۔ {{Sfn|Childs|2007}} سینٹ-روہے دا ابتدائی منصوبہ، جس دی توثیق ٹائرکونیل نے کیتی سی، لیمرک تے واپس آنا سی تے ولیمائٹس نو مہم دے اک ہور سال تے مجبور کرنا سی، لیکن اتھلون چ اپنی غلطیاں نو چھڈان دی خواہش نال اس نے اس دی بجائے اک فیصلہ کن جنگ نو مجبور کرن دا فیصلہ کیتا سی۔ {{Sfn|Doherty|1995}} گینکیل ، 20،000 آدمیاں دے نال ، 12 جولائ‏ی د‏‏ی سویرے اگرم وچ سینٹ-روہے د‏‏ی اسی طرح د‏‏ی فوج دے ذریعہ اپنا راستہ روکیا ہويا پایا۔ ناتجربہ کار آئرش پیدل فوج دے بہادر تے سخت دفاع دے باوجود، اگریم دی لڑائی چ سینٹ روہے نوں ہلاک کیتا گیا، کئی سینئر جیکوبائی افسراں نوں پھڑیا گیا یا مار دتا گیا، تے جیکوبائی فوج نوں ٹُٹ بھج کر دتا۔ {{Sfn|Doherty|1995}}

ڈی اوسسن مجموعی طور تے کمانڈر دے طور تے کامیاب ہویا: اس نے 21 جولائی نوں فائدہ مند شرطاں تے گالوے نوں ہتھیار سٹ دتے۔ اگریم دے بعد سینٹ روہے دی فوج دی باقیات لیمرک چ سارسفیلڈ دی کمانڈ دے تحت دوبارہ اکٹھے ہون توں پہلے پہاڑاں ول پچھے ہٹ گئیاں، جتھے دفاع ہلے وی مرمت دے عمل چ سی: جیکبائیٹ انفنٹری رجمنٹاں چوں بوہت سارے گمبھیر طور تے ختم ہو گئے سن، حالانکہ کجھ سٹراگلرز بعد چ پہنچے۔ {{Sfn|Murtagh|1953}} ٹائرکونیل، جو کجھ عرصے توں بیمار سی، تھوڑی دیر بعد لیمرک چ مر گیا، جس نے جیکبائٹس نو اوہناں دے مرکزی مذاکرات کار توں محروم کر دتا۔ سارس فیلڈ تے جیکوبائٹس دی مرکزی فوج نے اکتوبر چ اک مختصر محاصرے دے بعد لیمرک چ ہتھیار سٹ دتے۔

=== لیمرک دا معاہدہ ===
ہن سینئر جیکبائٹ کمانڈر، سارس فیلڈ نے 3 اکتوبر 1691 نوں گنکل دے نال لیمرک دے معاہدے تے دستخط کیتے۔ اس نے کیتھولکاں لئی عبادت دی آزادی دا وعدہ کیتا، تے ولیم تے مریم دے نال وفاداری دی قسم کھان دے خواہشمند کسی وی جیکبائیٹ لئی قانونی تحفظ دا وعدہ کیتا، حالانکہ معاہدے توں پہلے مارے گئے لوکاں دی جائیداداں اجے وی ضبط کرن دے قابل سن۔ اس نے سارس فیلڈ دے اس مطالبے اُتے وی اتفاق کيتا کہ اوہ لوک جو حالے وی جیکوب فوج وچ خدمات انجام دے رہے سن اوہ فرانس روانہ ہوسکدے ني‏‏‏‏ں۔ مشہور طور تے &quot; جنگلی ہنساں دی پرواز &quot; دے ناں توں جانا جاندا اے، ایہ عمل تقریباً فوری طور تے شروع ہویا تے دسمبر تک مکمل ہو گیا۔ {{Sfn|Manning|2006}}

جدید تخمینے دسدے نیں کہ تقریباً 19,000 فوجی تے ریپری روانہ ہوئے: عورتاں تے بچیاں نے ایہ اعداد و شمار 20,000 توں تھوڑا بہت زیادہ کر دتا، یا آئرلینڈ دی آبادی دا تقریباً اک فیصد۔ {{Sfn|Manning|2006}} مبینہ طور اُتے کچھ فوجیاں نو‏‏ں جہازاں اُتے مجبور کرنا پيا جدو‏ں انہاں نو‏ں معلوم ہويا کہ اوہ فرانسیسی فوج وچ شامل ہون گے۔ زیادہ تر اپنے ٹبراں نو لیان یا اوہناں نال رابطہ کرن توں قاصر سن، تے بوہت سارے لوکاں نے لیمرک توں کارک، روانگی دا نقطہ، دے رستے چ ترک کر دتا سی۔ {{Sfn|Manning|2006}}

== بعد دا نتیجہ ==
[[فائل:Andrew_Carrick_Gow_(1848-1920)_-_A_Lost_Cause,_Flight_of_King_James_II_after_the_Battle_of_the_Boyne_-_N01530_-_National_Gallery.jpg|thumb|اینڈریو کیرک گو ولوں ''اک گواچیا ہویا کارن'' ۔ جیمز دوم فرانس چ جلاوطنی چ روانہ ہو گیا تے اگلے کجھ سالاں چ اوہدے کئی جیکبائٹ حامی وائلڈ گیز دے طور تے اوہدے مگروں چلے گئے۔]]
&quot;جنگلی ہنس&quot; نو‏‏ں ابتدائی طور اُتے جلاوطنی وچ جیمز II د‏‏ی فوج وچ تشکیل دتا گیا سی۔ جیمز دی موت دے بعد، انہاں نو فرانس دی آئرش بریگیڈ چ ضم کر دتا گیا، جہڑی 1689 چ ماؤنٹ کیشل دے نال 6,000 فوجیاں دا استعمال کردے ہوئے قائم کیتی گئی سی۔ ٹٹے ہوئے جیکوبائٹس نے اجے وی آئرلینڈ دی سلامتی لئی کافی خطرہ پیش کیتا تے انگریزی تے آئرش پارلیمنٹاں دی مزاحمت دے باوجود، ولیم نے اوہناں نوں اپنی فوج چ شامل ہون دی حوصلہ افزائی جاری رکھی؛ 1693 دے آخر تک ہور 3,650 سابقہ جیکوبائٹس براعظم تے لڑن آلے ولیم دی افواج چ شامل ہو گئے۔ {{Sfn|McGrath|1996}} لارڈ لیفٹینینٹ وسکاؤنٹ سڈنی نے آخر کار &quot;معروف پروٹسٹنٹس&quot; تک بھرتی نو محدود کر دتا، جس تے آئرلینڈ چ موجود جیکوب فوج دے آخری باقیات نو امن برقرار رکھن دے لی مالی ترغیب دے نال گھر بھیج دتا گیا۔ {{Sfn|McGrath|1996}}

اس دوران وچ انگریزی مقننہ نے ممکنہ طور اُتے لندن وچ آئرش پروٹسٹنٹ پناہ گزیناں دے دباؤ دے تحت کم کردے ہوئے ، 1691 دا اک ایکٹ &quot;آئرلینڈ وچ بالادستی دے حلف نو ں منسوخ کرنے تے ہور حلفاں د ی تقرری دے لئی&quot; منظور کيتا۔ {{Sfn|Kinsella|2009}} اس دے لیی کسی وی شخص نو بالادستی دا حلف لین دی لوڑ سی، جوں قانون دی مشق کرن ویلے، اک ڈاکٹر دے طور تے، یا آئرش پارلیمنٹ اچ سیٹ لین ویلے، ٹرانسبسٹینٹیشن توں انکار کرن لئی؛ اس نے تمام کیتھولکاں نو مؤثر طریقے نال پابندی عائد کر دتی، حالانکہ اس وچ کجھ حالات وچ لیمرک دے آرٹیکلز دے مستفید ہون آلیاں نو مستثنیٰ کرن آلی شق شامل سی۔ {{Sfn|Kinsella|2009}} اس دے باوجود ، بوہت سارے پروٹسٹنٹ ابتدائی طور اُتے اپنے خیال تو‏ں ناراض سن کہ معاہدے نے یعقوب نو‏‏ں &quot;ہار د‏‏ی سزاواں تو‏ں محفوظ&quot; چھڈ دتا سی۔ {{Sfn|Bartlett|Jeffery|1997}} حقیقت ایہ اے کہ انتظامیہ نے نجی اسکور دے تصفیہ نو روکن دے لیی جیکبائیٹ ہتھیاراں تے گھوڑیاں دی تلاشی توں منع کرن دا انتخاب کیتا سی، کیتھولک حامی تعصب دے ثبوت دے طور تے لیا گیا سی، {{Sfn|Bartlett|Jeffery|1997}} تے ایہ افواہ وی سی کہ لارڈ چانسلر سر چارلس پورٹر اک &quot;خفیہ جیکبائیٹ&quot; سی۔ {{Sfn|Bartlett|Jeffery|1997}}

کیتھولکاں دی فرانسیسی حملے دی ممکنہ حمایت تے 1695 وچ لارڈ ڈپٹی دے طور تے کیپل دی تقرری دے بارے وچ جاری خدشات نے رویے وچ تبدیلی ویکھی۔ اسی سال، آئرش پارلیمنٹ نے ڈس آرمنگ ایکٹ منظور کیتا، جس نے لیمرک تے گالوے دے 'آرٹیکلمین' دے علاوہ کیتھولکاں نو 5 پونڈ توں زیادہ مالیت دا ہتھیار یا گھوڑا رکھن توں منع کیتا۔ {{Sfn|Bartlett|Jeffery|1997}} {{Sfn|Kinsella|2009}} اک دوسرا 1695 بل ، جو آئرش کیتھولک نو‏‏ں &quot;انہاں د‏‏ی غیر ملکی خط و کتابت تے انحصار&quot; تو‏ں روکنے دے لئی ڈیزائن کيتا گیا سی تے اس دا مقصد خاص طور اُتے ملک دے &quot;انگریزی قدیم خانداناں&quot; اُتے سی ، کیتھولک نو‏‏ں اپنے بچےآں نو‏‏ں بیرون ملک تعلیم دینے تو‏ں روکیا گیا سی۔ {{Sfn|McGrath|1996}} کیتھولک جنٹری نے اس طرح دے اعمال نو ایمان دی سنگین خلاف ورزی دے طور تے ویکھیا، جس دا خلاصہ {{Lang|ga|cuimhnigí Luimneach agus feall na Sassanaigh}} جملے نال کیتا گیا اے۔ (&quot;لیمرک تے سیکسن دی غداری نو یاد رکھو&quot;) مبینہ طور تے بعد دے سالاں چ آئرش بریگیڈ دے جلاوطناں ولوں استعمال کیتا گیا۔ تاہم، سزا دے قوانین دی بعد چ توسیع دے باوجود، لیمرک، گالوے، ڈروگیڈا تے ہتھیار سٹن دے ولیمائٹ آرٹیکلز دے تابع لیمرک، گالوے، ڈروگیڈا تے دوجے گیریژناں دے 'آرٹیکل مین' عام طور تے اپنی باقی دی زندگی لئی مستثنیٰ رہندے سن۔ {{Sfn|Kinsella|2009}}

=== لمے چِر دے اثرات ===
آئرلینڈ چ جنگ چ ولیمائیٹ دی جت دے دو اہم لمے چِر دے نتیجے سن۔ پہلا ایہ سی کہ اس نے اس گل نو یقینی بنایا کہ جیمز دوم فوجی ذرائع دے ذریعے انگلینڈ، آئرلینڈ تے سکاٹ لینڈ چ اپنے تختاں نو دوبارہ حاصل نئیں کرے گا۔ دوجا ایہ سی کہ اس نے آئرلینڈ تے برطانوی تے [[پروٹسٹنٹ مسیحیت|پروٹسٹنٹ دے]] نیڑے دے تسلط نو یقینی بنایا۔ انیہويں صدی تک ، آئرلینڈ اُتے اس د‏ی حکومت سی جسنو‏ں &quot; پروٹسٹنٹ اسینڈینسی &quot; دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی ، جو زیادہ تر پروٹسٹنٹ حکمران طبقہ سی۔ اکثریتی آئرش کیتھولک کمیونٹی تے السٹر سکاٹس پریسبائٹریئن کمیونٹی نو‏‏ں منظم طریقے تو‏ں اقتدار تو‏ں خارج کردتا گیا سی ، جو زمین د‏‏ی ملکیت اُتے مبنی سی۔

جنگ دے بعد اک صدی توں زیادہ عرصے تک، آئرش کیتھولکاں نے جیکبائٹ کاز دے نال جذباتی وابستگی برقرار رکھی، جیمز تے سٹورٹس نو حقیقی بادشاہاں دے طور تے پیش کیتا جہناں نے آئرلینڈ نو اک منصفانہ بستی دتی ہووے گی، جس چ خود حکومت، ضبط شدہ زمیناں دی بحالی تے کیتھولک مذہب لئی رواداری شامل اے۔ ہزاراں آئرش فوجیاں نے ہسپانوی تے فرانسیسی فوجاں چ سٹورٹ بادشاہاں دی سیوا کرن لئی دیس چھڈ دتا۔ 1766 تک فرانس تے پاپ سٹوارٹ نو‏‏ں انہاں د‏‏ی برطانوی بادشاہتاں وچ بحال کرنے دے لئی پرعزم رہے۔ فرانسیسی خدمت وچ آئرش فوجیاں تو‏ں تیار کردہ گھٹ تو‏ں گھٹ اک جامع آئرش بٹالین (500 افراد) نے 1746 وچ کلوڈن د‏‏ی لڑائی تک سکاٹش جیکوب بغاوتاں وچ جیکبائیٹ د‏‏ی طرف تو‏ں لڑیا۔


پروٹسٹنٹ نے ولیمائیٹ دی جت نو مذہبی تے شہری آزادی دی فتح دے طور تے پیش کیتا۔ شاہ ولیم دے فاتح دیواری پینٹنگز ہلے وی السٹر چ گیبل دیواراں نو متنازعہ طور تے سجاندے نیں ، تے ولیمائیٹ جنگ چ کیتھولک دی شکست نوں ہلے وی پروٹسٹنٹ یونینسٹاں ولوں بارہویں جولائی نوں اورنج آرڈر ولوں یاد کیتا جاندا اے۔

== ایہہ وی ویکھو ==

* [[1689 دا جیکوبائٹ عروج]]
* [[مونماؤتھ بغاوت]]
* [[ابتدائی جدید آئرلینڈ 1536-1691]]
* [[آئرلینڈ 1691-1801]]
* [[آئرلینڈ چ ولیمائٹ جنگ وچ ڈینش معاون کور]]

== فوٹو نوٹ ==
{{Notelist}}

== حوالے ==
{{Reflist}}
== ذرائع ==
{{refbegin|30em}}
* {{cite book |last1=Bartlett |first1=Thomas |last2=Jeffery |first2=Keith |title=A Military History of Ireland |publisher=Cambridge UP |year=1997}}
* {{cite book |last=Bradshaw |first=Brendan |title=And so began the Irish Nation: Nationality, National Consciousness and Nationalism in Pre-modern Ireland |publisher=Routledge |year=2016 |isbn=978-1472442567}}
* {{cite book |last=Chandler |first=David G. |title=Marlborough as Military Commander |publisher=Spellmount Ltd |year=2003 |isbn=978-1-86227-195-1}}
* {{cite book |last=Childs |first=John |author-link=John Childs (historian) |year=2007 |title=The Williamite Wars in Ireland 1688 – 1691 |publisher=Hambledon Continuum Press |location=London |isbn=978-1-85285-573-4}}
* {{cite book |last1=Childs |first1=John |title=The British Army of William III, 1689–1702 |date=1987 |publisher=Manchester University Press |isbn=978-0719019876 }}
* {{cite book |last1=Clarke |first1=JS |title=The Life of James the Second, King of England, Collected Out of Memoirs Writ of His Own Hand, Vol. 2 of 2 |date=1816 |publisher=Forgotten Books |isbn=978-0265170588 |edition=2017}}
* {{cite book |last=Connolly |first=S.J. |title=Divided Kingdom: Ireland 1630–1800 |publisher=Oxford UP |year=2008}}
* {{cite journal|last1=Doherty|first1=Richard|title=The Battle of Aughrim|journal=Early Modern History (1500–1700)|date=Autumn 1995|volume=3|issue=3|url=http://www.historyireland.com/early-modern-history-1500-1700/the-battle-of-aughrim/}}
* {{cite journal |last1=Gillespie |first1=Raymond |title=The Irish Protestants and James II, 1688–90 |journal=Irish Historical Studies |date=1992 |volume=28 |issue=110 |pages=124–133 |jstor=30008314 |doi=10.1017/S0021121400010671 |s2cid=163524916 }}
* {{cite book |last1=Harris |first1=Tim |title=Revolution: The Great Crisis of the British Monarchy, 1685–1720 |date=2005 |publisher=Penguin |isbn=978-0141016528|edition=2007}}
* {{cite journal |last=Hayes-McCoy |first= G. A. |title=The Battle of Aughrim |journal=Journal of the Galway Archaeological and Historical Society |volume=20 |issue=1 |year=1942}}
* {{cite book |last=Hayton |first=David |title=Ruling Ireland, 1685–1742: Politics, Politicians and Parties |publisher=Boydell |year=2004}}
* {{cite book |last1=Hayton |first1=D. W. |editor-last=Israel |editor-first1=Jonathan |title=The Williamite Revolution in Ireland 1688–1691 in The Anglo-Dutch Moment: Essays on the Glorious Revolution and Its World Impact |date=1991 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0521390750 |edition=2008}}
* {{cite journal |last=Kinsella |first=Eoin |title=In pursuit of a positive construction: Irish Catholics and the Williamite articles of surrender, 1690–1701 |journal=Eighteenth-Century Ireland | date=2009 |volume=24|pages=11–35 |doi=10.3828/eci.2009.4 |hdl=10197/6428 |hdl-access=free }}
* {{cite book |last1=Lenihan |first1=Padraig |title=Conquest and Resistance: War in Seventeenth-Century Ireland |date=2001 |publisher=Brill |isbn=978-9004117433 }}
* {{cite book |last=Lenihan |first=Padraig |title=Battle of the Boyne 1690 |location=Gloucester |date=2003 |isbn=978-0-7524-2597-9}}
* {{cite book|last1=Lynn|first1=John A|title=The Wars of Louis XIV: 1667–1714 |publisher= Longman |year=1999|isbn=0-58205629-2}}
* {{cite book |last1=Lynn |first1=John |title=The Wars of Louis XIV, 1667–1714 (Modern Wars in Perspective) |date=1996 |publisher=Longman |isbn=978-0582056299 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/warsoflouisxiv1600lynn }}
* {{cite book |last=McKay |first=Derek |title=The Rise of the Great Powers 1648–1815 |date=1983 |publisher=Routledge |isbn=978-0582485549}}
* {{cite book |last=McGarry |first=Stephen |title=Irish Brigades Abroad |location=Dublin |year=2014 |isbn=978-1-845887-995}}
* {{cite journal |last=McGrath |first=Charles Ivar |title=Securing the Protestant Interest: The Origins and Purpose of the Penal Laws of 1695 |journal=Irish Historical Studies |date= 1996 |volume=30 |number=117|pages=25–46 |doi=10.1017/S0021121400012566 |hdl=10197/9696 |s2cid=159743855 |hdl-access=free }}
* {{cite journal|last=Magennis|first=Eoin|title=A 'Beleaguered Protestant'?: Walter Harris and the Writing of ''Fiction Unmasked'' in Mid-18th-Century Ireland|journal=Eighteenth-Century Ireland|volume=13|pages=86–111|year=1998|doi=10.3828/eci.1998.8 |jstor = 30064327|s2cid=256129781 }}
* {{cite book |last=Maguire |first=William A. |title=Kings in Conflict: the Revolutionary War in Ireland and its Aftermath 1688–1750 |year=1990 |publisher=Blackstaff}}
* {{cite book |last=Manning |first=Roger |title=An Apprenticeship in Arms: The Origins of the British Army 1585–1702 |year=2006 |publisher=Oxford UP}}
* {{cite book |last1=Miller |first1=John |title=James II; A study in kingship |date=1978 |publisher=Methuen |isbn=978-0413652904 |edition=1991 }}
* {{cite book |editor1-last=Moody |editor2-last=Martin |editor3-last=Byrne |title=A New History of Ireland: Volume III: Early Modern Ireland 1534–1691 |year=2009 |publisher=OUP |isbn=9780198202424}}
* {{cite book |last=Moylan |first=Seamas |title=The Language of Kilkenny: Lexicon, Semantics, Structures |year=1996 |publisher=Geography Publications |isbn=9780906602706}}
* {{cite journal|last1=Murtagh|first1=Diarmuid|title=Louth Regiments in the Irish Jacobite Army|journal=Journal of the County Louth Archaeological Society|date=1953|volume=13|issue=1|pages=8–15 |doi=10.2307/27728834|jstor=27728834}}
* {{cite journal |last1=O'Sullivan |first1=Harold |title=The Jacobite Ascendancy and Williamite Revolution and Confiscations in County Louth 1684–1701 |journal=Journal of the County Louth Archaeological and Historical Society |date=1992 |volume=4 |issue=22 |pages=430–445 |doi=10.2307/27729726|jstor=27729726 }}
* {{cite journal |last1=Pearsall |first1=AWH |title=The Royal Navy and trade protection 1688–1714 |journal=Renaissance and Modern Studies |date=1986 |volume=30 |issue=1 |pages=109–123 |doi=10.1080/14735788609366499}}
* {{cite book |first=J.G |last=Simms |title=Jacobite Ireland |location=London |year=1969 |isbn=978-1-85182-553-0 }}
* {{cite book |last1=Simms |first1=JG |title=War and Politics in Ireland, 1649-1730 |date=1986 |publisher=Continnuum-3PL |isbn=978-0907628729 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/warpoliticsinire0000simm }}
* {{cite journal|last1=Stephen|first1=Jeffrey|title=Scottish Nationalism and Stuart Unionism|journal=Journal of British Studies|date=January 2010|volume=49|issue=1, Scottish Special|doi=10.1086/644534|s2cid=144730991}}
* {{cite book |last=Stevens |first=John |title=The journal of John Stevens, containing a brief account of the war in Ireland, 1689–1691 |publisher= University College, Cork |url=https://celt.ucc.ie//published/E680002-001.html}}
* {{cite book |last=Szechi |first=Daniel |title=The Jacobites: Britain and Europe 1688–1788 |year=1994 |publisher=Manchester University Press |isbn=9780719037740}}
* {{cite book |last=Wauchope |first=Piers |title=Patrick Sarsfield and the Williamite War |location=Dublin |year=1992 |isbn=978-0-7165-2476-2|url=https://archive.org/details/patricksarsfield0000wauc}}
* {{cite book |last1=Wilson|first1=Philip |editor1-last=O'Brien |editor1-first=R. Barry |editor1-link=Richard Barry O'Brien |title=Studies in Irish History, 1649–1775 |date=1903 |publisher=Browne and Nolan |location=Dublin |pages=1–65 |language=en |chapter=[[s:Studies in Irish History, 1649-1775/Ireland under James II.|Ireland under James II.]]}}
* {{cite book|last1=Wormsley|first1=David|title=James II: The Last Catholic King|date=2015|publisher=Allen Lane|isbn=978-0141977065}}
* {{cite book |last1=Zimmerman |first1=Doron |title=The Jacobite Movement in Scotland and in Exile, 1749–1759 |date=2003 |publisher=Palgrave Macmillan |isbn=978-1403912916}}
{{refend}} 
[[گٹھ:آئر لینڈ]]
[[گٹھ:آئر لینڈ دی تریخ]]
[[گٹھ:جنگاں]]
[[گٹھ:ترجمے نوں سمکھیاواں چاہیدیاں]]</text>
      <sha1>3702s6im8tqfimbqbwytjwqosul6c46</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>708815</id>
      <parentid>708814</parentid>
      <timestamp>2026-07-22T05:50:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abbas dhothar</username>
        <id>361</id>
      </contributor>
      <comment>/* 1688–1689: شمال */</comment>
      <origin>708815</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="68030" sha1="iuo6mo0bybjauhwe1ascepfltdc907m" xml:space="preserve">
{{Infobox Military Conflict|conflict=آئرلینڈ وچ ولیمائیٹ جنگ|partof=[[شاندار انقلاب]]|image=[[File:Jan_van_Huchtenburg_-_De_slag_aan_de_Boyne.jpg|250px]]|caption=''بیٹل آف دی بوائن'' جان وان [[ہچٹنبرگ]]|date=12 مارچ 1689 – 3 اکتوبر1691|place=[[آئر لینڈ بادشاہت]]|result=ولیمائٹ-ڈچ جت|combatant1={{flagicon image|Royal Standard of England (1689-1702) rev2.svg}} [[ولیمائٹ|ولیمائٹس]] ([[انگلینڈ دا ولیم سوم|ولیم III/II دے وفادار]])&lt;hr&gt;{{flagdeco|Dutch Republic|1581}} [[ڈچ لوکراج]]|combatant2={{flagicon image|Royal Standard of England (1603–1689).svg}} [[جیکوبیزم|جیکوبیٹس]] ([[انگلینڈ دا جیمز دوم|جیمز II/VII دے وفادار]])&lt;hr&gt;{{flagdeco|Kingdom of France}} [[فرانسیسی بادشاہت]]|commander1={{flagicon image|Royal Standard of England (1689-1702) rev2.svg}} [[ انگلینڈ دا ولیم سوم]]&lt;br /&gt;{{flagicon image|Royal Standard of England (1689-1702) rev2.svg}} [[فریڈرک شومبرگ، شومبرگ دا پہلا ڈیوک|فریڈرک شومبرگ]]{{KIA}}&lt;br /&gt;{{flagdeco|Dutch Republic|1581}} [[گوڈرٹ ڈی گنکل، اتھلون دا پہلا ارل|گوڈرٹ ڈی گنکل]]|commander2={{flagicon image|Royal Standard of England (1603–1689).svg}} [[انگلینڈ دا ولیم سوم|ولیم III/II]]&lt;br /&gt;{{flagicon image|Royal Standard of England (1603–1689).svg}} [[رچرڈ ٹیلبوٹ، ٹائرکونیل دا پہلا ارل|ٹائرکونیل دا ارل]]&lt;br /&gt;{{flagicon image|Royal Standard of England (1603–1689).svg}} [[پیٹرک سارس فیلڈ]]&lt;br /&gt;{{flagicon image|Royal Standard of England (1603–1689).svg}} [[ولیم ڈورنگٹن]]&lt;br /&gt;{{flagdeco|Kingdom of France}} [[کونراڈ وان روزن]]&lt;br /&gt;{{flagdeco|Kingdom of France}} [[چارلس چلموت ڈی سینٹ روہے]]{{KIA}}|strength1=44,000&lt;ref name=chandler&gt;Chandler (2003), ''Marlborough as Military Commander'', p. 35&lt;/ref&gt;|strength2=36,000{{sfn|Bartlett|Jeffery|1997|p=190}}–39,000&lt;ref name=chandler/&gt;|casualties1=10,000 مر گیا یا بیماری نال مر گیا{{sfn|Manning|2006|p=398}}|casualties2=15,293 مر گیا یا بیماری نال مر گیا{{sfn|Manning|2006|p=398}}|campaignbox=}}

'''آئرلینڈ چ ولیمائٹ جنگ''' {{Efn|{{langx|ga|Cogadh an Dá Rí}}, or &quot;War of the two kings&quot;{{sfn|Maguire|1990|p=2}}}} مارچ 1689 توں اکتوبر 1691 تک ہوئی۔ جیمز II دے جیکوبائٹ حامیاں تے اوہدے جانشین ولیم III دے وچکار لڑی گئی، جہدے نتیجے چ ولیمائیٹ دی فتح ہوئی۔ اسنو‏ں عام طور اُتے 1688 تو‏ں 1697 [[نو سالہ جنگ|د‏‏ی نو سالہ جنگ]] دے متعلقہ تنازعہ دے طور اُتے دیکھیا جاندا ا‏‏ے۔

نومبر 1688 دے شاندار انقلاب نے [[کیتھولک چرچ|کیتھولک]] جیمز دی تھاں اوہدی [[پروٹسٹنٹ مسیحیت|پروٹسٹنٹ]] دھی [[میری دوم ملکہ انگلستان|میری II]] تے اوہدے خاوند ولیم نوں لے لیا، جنہاں نے [[انگلستان بادشاہت|انگلینڈ]] ، [[آئرلینڈ بادشاہت|آئرلینڈ]] تے [[سکاٹ لینڈ بادشاہت|سکاٹ لینڈ]] دے سانجھے بادشاہاں دے طور تے حکومت کیتی۔ تاہم، جیمز نے وڈی حد تک کیتھولک آئرلینڈ وچ کافی حمایت برقرار رکھی، جتھے ایہ امید کیتی جاندی سی کہ اوہ زمین دی ملکیت، مذہب تے شہری حقوق تے طویل عرصے توں جاری شکایتاں نو حل کرے گا۔

جنگ مارچ 1689 وچ جیمز دی آئرش فوج ، جہڑی 1688 وچ وفادار رہی سی، تے پروٹسٹنٹ ملیشیا دے وچکار جھڑپاں دے سلسلے دے نال شروع ہوئی۔ {{Sfn|Childs|2007}} لڑائی دا اختتام ڈیری دے محاصرے تے ہویا، جتھے جیکوبائٹس شمال دے کلیدی شہراں چوں اک تے دوبارہ کنٹرول حاصل کرن چ ناکام رہے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ رسالہ|last=Deane|first=Seamus|date=1993|title=The Siege of Derry|url=http://dx.doi.org/10.2307/25007608|journal=Grand Street|issue=44|pages=26–27|doi=10.2307/25007608|issn=0734-5496}}&lt;/ref&gt; اس تو‏ں ولیم نو‏‏ں اک مہم جوئی فوج نو‏‏ں اتارنے دے قابل بنایا گیا ، جس نے جولائ‏ی 1690 وچ بوئن وچ مرکزی جیکبائٹ فوج نو‏‏ں شکست دتی ، جیمز جنگ دے بعد [[فرانس]] واپس آیا ، جدو‏ں کہ جیکبائٹس نو‏‏ں 1691 وچ اگرم وچ فیصلہ کن طور اُتے شکست ہوئی۔ جنگ اکتوبر 169 وچ لیمرک دے معاہدے دے نال ختم ہوئی۔

اس دے بعد دے جیکوب بغاوتاں سکاٹ لینڈ تے انگلینڈ تک محدود سن ، لیکن جنگ نے آئرلینڈ دے سیاسی تے ثقافتی منظر نامے اُتے دیرپا اثر ڈالنا سی ، جس تو ں دو صدیاں تو ں زیادہ عرصے تک ملک اُتے برطانوی تے پروٹسٹنٹ حکومت د ی تصدیق ہوئی۔ جد کہ لیمرک دے معاہدے نے کیتھولکاں نوں ضمانتاں دا اک سلسلہ پیش کیتا سی، بعد چ سزا دے قوانین دی توسیع، خاص طور تے ہسپانوی جانشینی دی جنگ دے دوران، اوہناں دے شہری حقوق نو ہور ختم کر دیوے گی۔

== پچھوکڑ ==
جنگ مارچ 1689 وچ شروع ہوئی جدوں جیمز II تے VII نومبر 1688 دے شاندار انقلاب نو الٹن دی کوشش وچ آئرلینڈ وچ اترے، جس نے اس دی جگہ اس دے بھتیجے ولیم III تے بیٹی [[میری دوم ملکہ انگلستان|مریم II نوں]] لے لیا سی۔ ایہ تنازعہ فرانس دے [[لوئی چودواں|لوئس XIV]] تے گرینڈ الائنس دے وچکار 1688 توں 1697 تک نو سالہ جنگ دا حصہ سی، جو ولیم دی اگوائی ڈچ جمہوریہ دے سٹیڈ ہولڈر دے طور تے کیتا گیا سی۔ لوئس تے ولیم دوناں نے آئرلینڈ نو اک ذیلی تھیٹر دے طور تے ویکھیا، جیمز دی طرح، جہدا بنیادی مقصد [[انگلستان بادشاہت|انگلینڈ نو]] دوبارہ حاصل کرنا سی۔ {{Sfn|McKay|1983}}

آئرلینڈ دا انتخاب اس لی کیتا گیا سی کیونکہ تقریباً 75 فیصد آبادی جیمز دی [[کیتھولک چرچ|کیتھولک مذہب نوں]] سانجھا کردی سی، پروٹسٹنٹ [[الستر|السٹر]] چ مرکوز سن، جتھے اوہ تقریباً 50 فیصد آبادی تے مشتمل سن۔ {{Sfn|Harris|2005}} اس دے کول اک وڈی کیتھولک فوج وی سی، جس نوں 1687 توں ٹائرکونیل دے ارل نے بنایا سی؛ اگرچہ اکثریت ناقص لیس، بغیر تنخواہ دے بھرتی سن، جیمز تربیت فراہم کرن دے لیی اپنے نال ہتھیار تے فرانسیسی ریگولر لے کے آیا۔ {{Sfn|Harris|2005}} اُتے ، آئرش کیتھولکاں د‏‏ی طرف تو‏ں انہاں د‏‏ی حمایت دے بدلے وچ مطالبہ کردہ رعایتاں نے انگلینڈ تے اسکاٹ لینڈ وچ جیکبائیٹ د‏‏ی حمایت نو‏‏ں کمزور کردتا ، جو بھاری تعداد وچ پروٹسٹنٹ سن ۔ ایہ السٹر تے وی لاگو ہوندا سی، جس دے بغیر جیمز سکاٹ لینڈ چ عروج دی حمایت نئیں کر سکدا سی، انگلینڈ تے حملہ نئیں کر سکدا سی یا ولیم نو فوجیاں تے رسد لیان توں روک نئیں سکدا سی۔ {{Sfn|McKay|1983}}

اوہناں دے وڈے مطالبات چ زمین دی ضبطی دا الٹنا شامل سی جس نے کیتھولک زمین دی ملکیت نو 1600 چ 90 فیصد توں گھٹا کے 1685 تک 22 فیصد کر دتا سی۔ اس دی مخالفت پروٹسٹنٹ تے آئرش کیتھولک اشرافیہ دے انہاں ممبراں نے کیتی جنہاں نے پچھلی بستیاں توں فائدہ اٹھایا، جنہاں چ خود ٹائرکونیل تے جیمز وی شامل سن۔ اک ہور آئرلینڈ دی پارلیمنٹ دی خود مختاری سی، اک خیال جہڑا سٹورٹ نظریے نال ٹکراؤندا سی، جہڑا سختی نال یونینسٹ سی۔ {{Sfn|Stephen|2010}} انہاں مختلف بیرونی تے اندرونی مقاصد نے یعقوب مہم نو کمزور کیتا۔ {{Sfn|Harris|2005}}

== جنگ ==

=== 1688–1689: شمال ===
نومبر 1688 توں پہلے، جیمز نوں اینا یقین سی کہ آئرلینڈ وفادار رہوے گا کہ اس نے 2,500 فوجیاں، یا آئرش فوج دا تقریباً 40٪، انگلینڈ منتقل کرن دا حکم دتا۔ {{Sfn|Childs|2007}} اس نے ٹائرکونیل نو اہم تربیت یافتہ اہلکاراں توں محروم کر دتا، جد کہ انہاں دی موجودگی نے جیمز دے کئی قابل اعتماد انگریزی یونٹاں چ بغاوت دے نیڑے ہو گیا۔ {{Sfn|Miller|1978}} ولیم دے لینڈنگ دے بعد آئرش رینک تے فائل دے بوہت سارے افراد نو‏‏ں گرفتار کرلیا گیا ، تے بعد وچ [[ترکی دی جنگ عظیم|آسٹریا - عثمانی جنگ]] وچ شہنشاہ لیوپولڈ دے ماتحت خدمات انجام دینے دے لئی بھیج دتا گیا۔ {{Sfn|Lenihan|2001}}{{Location map many|Northern Ireland|caption = شمال چ 1688/1689 دی مہم; کلیدی مقامات (20ویں صدی نقشہ)|relief=yes|border = black| width = 250| float = left
|label1 = بلفاسٹ|pos1=left  |lat1_deg=54.6 |lon1_deg =-5.93
|label2 = دیری|pos2= right|lat2_deg=54.99|lon2_deg =-7.31
|label3 = انیسکیلین|pos3=top|lat3_deg=54.38|lon3_deg = -7.63
|label4 = کریسکفرگوس|pos4=top|lat4_deg=54.72|lon4_deg = -5.81
|label5 = ڈرومور  |pos5=bottom|lat5_deg=54.41|lon5_deg = -6.15
|label6 = لسبرن|pos6=right|lat6_deg=54.52|lon6_deg = -6.06
|label7 = ڈونڈالک|pos7=left|lat7_deg=54.00|lon7_deg = -6.41 }}
بظاہر جیمز دے زوال دی رفتار توں ہلے ہوئے، ٹائرکونیل نے ولیم دے نال مذاکرات شروع کیتے، حالانکہ ایہ تاخیر کرن آلا حربہ ہو سکدا اے۔ {{Sfn|Szechi|1994}} اس دی بیوی، فرانسس ٹیلبوٹ ، سارہ چرچل دی وڈی بھین سی، جس دا شوہر مارلبورو جیمز دے خلاف انگریزی فوجی سازش دا اک کلیدی رکن سی۔ ستمبر وچ انگلینڈ منتقل ہون آلیاں وچوں اک رچرڈ ہیملٹن سی، جو اک آئرش کیتھولک پیشہ ور فوجی سی۔ جیمز دی پرواز دے بعد [[ٹاور آف لندن]] وچ قید، جنوری وچ ولیم نے اس نوں ٹائرکونیل دے نال گل بات کرن لئی بھیجیا: اک وار آئرلینڈ واپس آ جان تے، تاہم، اس دے بارے وچ وڈے پیمانے تے خیال کیتا جاندا سی کہ اس نے ٹائرکونیل نوں مذاکرات چھڈن لئی قائل کیتا سی۔ {{Sfn|Childs|1987}}

جنوری وچ، ٹائرکونیل نے ہور 40,000 لیویز دی بھرتی دے وارنٹ جاری کیتے، جو تقریباً مکمل طور تے کیتھولک سن تے معیاری ریجمنٹل لائناں دے نال منظم سن۔ {{Sfn|Hayes-McCoy|1942}} موسم بہار 1689 تک ، فوج دے پاس نظریا‏تی طور اُتے تقریبا 36،000 آدمی سن ، حالانکہ تجربہ کار افسران د‏‏ی قلت رہندی سی۔ {{Sfn|Bartlett|Jeffery|1997}} اس تعداد نو ادا کرنا، لیس کرنا تے تربیت دینا ناممکن سی تے بوہت سارے ریپاری یا بے قاعدہ دے طور تے منظم کیتے گئے سن، جو وڈی حد تک ٹائرکونیل دے کنٹرول توں باہر سن۔ {{Sfn|Harris|2005}} تحفظ دی یقین دہانیاں دے باوجود، رسد یا پیسہ حاصل کرن دا سب توں سوکھا طریقہ پروٹسٹنٹ توں ضبط کرنا سی؛ بہت سارے لوک شمال یا انگلینڈ ول فرار ہو گئے، &quot;آسن آلی تباہی دی پیشن گوئیاں&quot; پھیلاندے ہوئے۔ {{Sfn|Childs|2007}}

خوف ودھدا گیا کیونکہ شہراں توں باہر دے علاقے تیزی نال بے قانونی ہو گئے، جدوں ڈبلن کیسل نے پروٹسٹنٹ ملیشیا نوں بے ہتھیار کرن دا حکم دتا تے ایہ گل ودھ گئی۔ {{Sfn|Simms|1986}} اس دی وجہ توں دیہی علاقیاں توں ہجرت ہو گئی؛ ڈیری دی آبادی دسمبر چ 2,500 توں ودھ کے اپریل تک 30,000 توں ودھ گئی۔  قانون تے نظم و ضبط نو یقینی بنان لئی ٹائرکونیل دی حکومت دی صلاحیت تے شک صرف پروٹسٹنٹ تک محدود نئیں سی; بہت سارے کیتھولک وی بیرون ملک یا وڈے شہراں چ حفاظت دی تلاش کردے سن۔ {{Sfn|Gillespie|1992}}

جیمز 12 مارچ نو کنسیل اچ اتریا، کونراڈ وان روزن دے تحت فرانسیسی ریگولر دے نال، انگریزی، سکاٹش تے آئرش رضاکاراں دے نال۔ {{Sfn|Bartlett|Jeffery|1997}} اس خبر نے [[بیلفاسٹ]] وچ ولیمائٹ دے حامی مظاہریاں نو جنم دتا، جس دی تلافی دوجیاں تھاواں تے زیادہ محتاط ردعمل نال ہوئی۔ آرتھر راوڈن ، جس نے بعد چ آرمی آف دی نارتھ دا اہتمام کیتا، نے 1685 چ مونماؤتھ دے خلاف جیمز لئی لڑن دی پیشکش کیتی سی تے مارچ 1689 تک ولیم دے نال عہد نئیں کیتا۔ {{Sfn|Gillespie|1992}} پروٹسٹنٹ السٹر تے شہری مراکز جویں کہ سلیگو تے [[ڈبلن]] چ مرکوز سن، جہنوں ٹائرکونیل نے کیتھولک یونٹ آف آئرس آرمی دے نال محفوظ کرن دی کوشش کیتی۔ {{Sfn|Hayes-McCoy|1942}} کیتھولک فوجیاں نوں 7 دسمبر نوں [[ڈیری (برطانیہ)|ڈیری]] وچ داخل ہون توں انکار کر دتا گیا سی، حالانکہ پروٹسٹنٹ ٹاؤن کونسل نے بیک وقت اپنے &quot;ساڈے خود مختار مالک، (جیمز) دے نال فرض تے وفاداری&quot; دا اعلان کیتا۔ {{Sfn|Gillespie|1992}}

ولیم نے اینوں اک فرانسیسی پراکسی حملے دے طور تے ویکھیا، جس نال فرانس تے حملہ کر کے سب توں چنگا نبڑیا گیا تے صرف ایس لئی وسائل موڑن تے اتفاق کیتا کہ محصور آئرش پروٹسٹنٹاں نو &quot;ترکنا&quot; انگلینڈ تے سکاٹ لینڈ چ سیاسی طور تے ناقابل قبول سی۔ {{Sfn|Szechi|1994}} 8 مارچ نو‏‏ں ، انگریزی پارلیمنٹ نے 22،230 مرداں د‏‏ی آئرش مہم جوئی فورس دے لئی فنڈز د‏‏ی منظوری دتی ، جو نويں لیویز تے یورپی کرائے دے فوجیاں اُتے مشتمل سی۔ {{Sfn|Bartlett|Jeffery|1997}} اس دے بدلے وچ ، پارلیمنٹ نے گرینڈ الائنس وچ شامل ہونے تے وسیع نو سالہ جنگ دا حصہ بننے اُتے اتفاق کيتا۔ {{Sfn|Bartlett|Jeffery|1997}}

ہیملٹن نو شمال چ جیکوبائٹ کمانڈر مقرر کیتا گیا سی، تے 14 مارچ نو اس نے ڈرومور چ ولیمائٹ ملیشیا نو شکست دے کے مشرقی السٹر نو محفوظ کیتا۔ 11 اپریل نوں، وسکاؤنٹ ڈنڈی نے سکاٹ لینڈ چ اک جیکبائٹ رائزنگ دا آغاز کیتا; ویں نوں، جیمز نے ڈیری دے محاصرے وچ شمولیت اختیار کیتی تے 29 ویں نوں، فرانسیسیاں نے بینٹری بے وچ ہور 1,500–3,000 جیکوبائٹس نوں اتار دتا۔ {{Sfn|Bartlett|Jeffery|1997}} جدو‏ں اپریل دے وسط وچ انگلینڈ تو‏ں کمک ڈیری پہنچی تاں ، گورنر رابرٹ لنڈی نے انہاں نو‏ں واپس آنے دا مشورہ دتا ، ایہ دعوی کردے ہوئے کہ شہر ناقابل دفاع ا‏‏ے۔ اوہناں دے کمانڈراں، رچرڈز تے کننگھم ، نو بعد چ ولیم نے بزدلی دی وجہ توں برخاست کر دتا تے لنڈ بھیس بدل کے شہر چوں فرار ہو گیا۔ {{Sfn|Childs|1987}}
[[فائل:Adrian_van_der_Werff_Portrait_Friedrich_von_Schomberg.jpg|right|thumb|شومبرگ (1615–1690)، آئرلینڈ چ ولیمائیٹ کمانڈر؛ بے حد تجربہ کار، اوہ فرانس، انگلینڈ تے پرتگال دا مارشل سی۔]]
مغربی السٹر، خاص طور تے ڈیری تے اینیسکلین تے جیکوبائٹ دی توجہ نو اک اسٹریٹجک غلطی دے طور تے بیان کیتا گیا اے۔ مشرقی خطہ زیادہ اہمیت دا حامل سی ، کیونجے اس نے آئرش تے سکاٹش جیکوبائٹس دے وچکار باہمی حمایت د‏‏ی اجازت دتی سی تے ، جے اس اُتے قبضہ کرلیا جاندا تاں ، انگلینڈ تو‏ں دوبارہ فراہمی کدرے زیادہ مشکل ہوجاندی۔ {{Sfn|Lenihan|2001}} مئی دے وسط تک، ولیمائیٹ دی پوزیشن بہتر ہو گئی سی; ویں نوں، سرکاری افواج نے کنٹائر دا کنٹرول برقرار رکھیا ، جس نال سکاٹ لینڈ تے آئرلینڈ دے وچکار براہ راست رابطے کٹ گئے۔ جیکبائٹ دی مرکزی فوج ڈیری دے باہر پھس گئی سی، اس دا فرانسیسی دستہ اپنے مخالفاں دے مقابلے چ اپنے آئرش ساتھیاں دے نال زیادہ ناپسندیدہ ثابت ہویا۔ {{Sfn|Gillespie|1992}} 11 جون نو، سخت تے تجربہ کار پرسی کرک دے تحت ولیمائیٹ کمک دی چار بٹالین ڈیری دے شمال چ فویل تے پہنچیاں۔ {{Sfn|Childs|2007}}

جولائی دے آخری ہفتے چ شمال چ جنگ نے تن واقعات پیش کیتے۔ 27ویں نوں کلیکرینکی چ ڈنڈی دی جت اوہدی اپنی موت تے اوہدے فوجیاں چ بھاری نقصاناں نال ختم ہو گئی، جس نال سکاٹش عروج نوں اک گمبھیر خطرے دے طور تے ختم کر دتا گیا۔ 28 واں نو‏‏ں ، کرکے د‏‏ی افواج نے بحری حمایت دے نال جیکبائٹ ناکہ بندی نو‏‏ں توڑ دتا تے ڈیری دا محاصرہ اٹھایا؛ محاصرہ کرن آلیاں نے آلے دوالے دے دیہی علاقیاں تے فائرنگ کیتی تے جنوب ول پچھے ہٹ گئے۔ ویں نوں، نیوٹاؤن بٹلر چ اینیسکلن تے اک جیکبائیٹ حملہ شکست دے دتی گئی; 1,500 توں ودھ بندے مارے گئے تے ایہدے آگو ماؤنٹ کیشل نوں گرفتار کر لیا گیا۔ مجازی تسلط دی پوزیشن توں، جیکوبائٹس نے اک ہفتے دے اندر اندر السٹر تے اپنا قبضہ کھو دتا۔ {{Sfn|Childs|2007}}

13 اگست نو‏‏ں ، شومبرگ نے ولیمائیٹ د‏‏ی مرکزی فوج دے نال بیلفاسٹ لوف وچ اتریا ؛ مہینے دے اخیر تک، اوہدے کول 20,000 توں ودھ بندے سن۔ {{Sfn|Lenihan|2001}} کیرکفرگس 27 اگست نوں ڈگ گیا ؛ جیمز نے اپنے فرانسیسی مشیراں دے مشورے دے خلاف، جو شینن توں اگے پچھے ہٹنا چاہندے سن، ڈنڈالک نوں پھڑن تے اصرار کیتا۔ ٹائرکونیل انہاں دے امکانات دے بارے وچ مایوسی دا شکار سی لیکن شومبرگ دے لئی ڈنڈالک نو‏‏ں لے ک‏ے جنگ ختم کرنے دا اک موقع ضائع ہو گیا ، جس د‏‏ی وڈی وجہ لاجسٹکس د‏‏ی مکمل ناکامی سی۔ {{Sfn|Lenihan|2001}}

آئرلینڈ اک نسبتاً غریب ملک سی جس د‏‏ی آبادی بہت کم سی ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں دونے فوجاں نو‏‏ں بیرونی حمایت اُتے انحصار کرنا پيا۔ {{Sfn|Childs|2007}} جدو‏ں کہ ایہ بالآخر جیکوبائٹس دے لئی اک وڈا مسئلہ ثابت ہويا ، شومبرگ دے آدمیاں وچ خیمےآں ، کوئلے ، خوراک تے لباس د‏‏ی کمی سی ، وڈی حد تک اس لئی کہ [[چیسٹر]] وچ اس دا ناتجربہ کار کمیساری ایجنٹ کافی بحری جہاز چارٹر نئيں کرسکدا سی۔ ایہ نچلی، دلدلی زمین تے کیمپ سائٹ دا انتخاب کرن نال ہور خراب ہو گیا، جہنوں خزاں دے بارشاں تے حفظان صحت دی کمی نے جلدی ای اک بدبودار دلدل وچ تبدیل کر دتا۔ {{Sfn|Lenihan|2001}} نومبر وچ شومبرگ دے سردیاں دے کوارٹراں وچ واپسی دا حکم دین توں پہلاں تقریباً 6,000 مرد بیماری نال مر گئے۔ {{Sfn|Bartlett|Jeffery|1997}} ترک کردہ کیمپ دا معائنہ کردے ہوئے، جان سٹیونز ، اک انگریزی کیتھولک جو گرینڈ پرائر رجمنٹ دے نال خدمات انجام دے رہیا سی، نے ریکارڈ کیتا کہ &quot;اوتھے بہت ساریاں لاشاں غیر دفن ہوئیاں پائیاں گئیاں، تے کجھ نئیں ہلے تیکر ساہ لے رئے سی پر تقریباً جوئیں تے دوجے کیڑے مکوڑیاں نال کھا گئے سن&quot;۔ {{Sfn|Stevens}}

=== جیکبائٹ سیاسی تے اسٹریٹجک مقاصد 1689–1690 ===
[[فائل:Portrait_of_Jean-Antoine_de_Mesmes_(1640-1709)_by_Hyacinthe_Rigaud.jpg|left|thumb|فرانسیسی ایلچی ڈی اوکس ، جہدا آئرش دے نال تعلقات باہمی عدم اعتماد تے ناپسندیدگی دا سی]]
جیکبائیٹس نو مختلف سیاسی تے اسٹریٹجک مقاصد دی وجہ توں کمزور کیتا گیا سی، جہڑا مئی توں جولائی تک رہن آلی آئرش پارلیمنٹ چ جھلکدا اے۔ چونکہ کاؤنٹی [[فرماناگ|فرمیناگ]] تے [[دونیگل|ڈونیگل]] وچ کوئی انتخابات نئيں ہوئے سن ، لہذا کامنز وچ 70 ارکان کم سن تے زیادہ تر کیتھولک اُتے مشتمل سن ؛ ایہناں چوں، اک اقلیت پرانے گیلک جینٹری یا 'پرانے آئرش' دے رکن سن، اکثریت اینگلو نارمن نسل دے نام نہاد ' پرانے انگریزی ' سن۔ {{Sfn|Szechi|1994}} پنج پروٹسٹنٹ ساتھی تے چار چرچ آف آئرلینڈ بشپ لارڈز وچ بیٹھے سن، جس وچ انتھونی ڈوپنگ، میتھ دے بشپ اپوزیشن دے رہنما دے طور تے کم کردے سن۔ {{Sfn|Moody|Martin|Byrne|2009}}

19ویں صدی دے قوم پرست اتہاسکار چارلس ڈفی ولوں &quot; پیٹریاٹ پارلیمنٹ &quot; دا ناں دتا گیا، حقیقت وچ ایہہ بہت ونڈیا ہویا سی۔ {{Sfn|Szechi|1994}} جیمز دے لئی ، انگلینڈ نو‏‏ں دوبارہ حاصل کرنا اس دا بنیادی مقصد سی ، تے اس دے آئرش حامیاں دے لئی رعایتاں نے ممکنہ طور اُتے اوتھ‏ے اس د‏ی پوزیشن نو‏‏ں کمزور کردتا۔ جنگ دے ابتدائی مراحل وچ، پروٹسٹنٹ جیکبائٹ دی حمایت اکثر تعریف کیتے جان توں زیادہ اہم سی تے اس وچ قائم چرچ آف آئرلینڈ دے بہت سارے ارکان شامل سن، جنہاں وچ سب توں نمایاں وسکاؤنٹ ماؤنٹ جوئے سن۔ {{Sfn|Harris|2005}} آئرش خود مختاری دے خلاف اس د‏ی مخالفت دا مطلب ایہ سی کہ جیمز نے وڈی ہچکچاہٹ دے نال مراعات دتیاں تے اپنی کیتھولک مذہب دے باوجود ، قائم چرچ دے حقوق اُتے اصرار کيتا۔ {{Sfn|Moody|Martin|Byrne|2009}}

ذاتی طور تے جیمز دے وفادار ہون دے باوجود، ٹائرکونیل نے اپنی بحالی نو کیتھولک حقوق دے تحفظ دے لیی ثانوی سمجھیا۔ {{Sfn|Hayton|1991}} چند کیتھولکاں چوں اک جنہاں نے 1662 دی لینڈ سیٹلمنٹ توں فائدہ اٹھایا، اوہ تے دوجے فائدہ اٹھان آلیاں نوں اس چ خاص تبدیلیاں کرن دی کوئی خواہش نئیں سی۔ لیمرک دے ارل دی اگوائی چ، اس دھڑے نے جنوری چ ولیم دے نال سمجھوتے دے معاہدے تے زور دتا۔ {{Sfn|Harris|2005}} انہاں دی مخالفت 'پرانے آئرش' نے کیتی، جنہاں دا بنیادی مطالبہ 1652 دے کرومویلین فتح دے بعد انہاں توں ضبط کردہ جاگیراں نو دوبارہ حاصل کرنا سی۔ {{Sfn|Szechi|1994}}

اس دے نتیجے وچ ، آئرش پارلیمنٹ دے اک اہ‏م تناسب نے مذاکرات نو‏‏ں ترجیح دتی ، جس دا مطلب ایہ سی کہ فوج نو‏‏ں محفوظ رکھنے تے زیادہ تو‏ں زیادہ علاقے نو‏‏ں برقرار رکھنے دے لئی لڑائی تو‏ں گریز کرنا۔ جیمز نے خود آئرلینڈ وچ جنگ نو‏‏ں اک بنے ہوئے راستے دے طور اُتے دیکھیا ، تے اس گل د‏‏ی نشاندہی د‏‏ی کہ فرانسیسیاں نے تنازعہ نو‏‏ں جاری رکھنے دے لئی صرف کافی رسد فراہ‏م کيتی ، نہ کہ اسنو‏ں جیت لیا۔ {{Sfn|Clarke|1816}} اک سابقہ بحری کمانڈر دے طور اُتے ، انہاں نے دلیل دتی کہ انگلینڈ نو‏‏ں دوبارہ حاصل کرنے دا مطلب کراس چینل حملہ اے ، تے [[آئری سمندر|آئرش سمندر]] دے ذریعے ایسا کرنے د‏‏ی فرانسیسی تجاویز محض غیر حقیقت پسندانہ سن ۔ چونکہ فرانسیسی بحریہ آئرلینڈ وچ اپنی افواج نو‏‏ں دوبارہ سپلائی کرنے وچ ناکا‏م سی ، لہذا ایہ ممکن نئيں سی کہ اوہ آئرش سمندر نو‏‏ں کافی عرصے تک کنٹرول کرسکدے سن تاکہ دشمن آبادی دے سامنے فوجیاں نو‏‏ں اتار سکن۔ {{Sfn|Pearsall|1986}}

آئرلینڈ تے اسکاٹ لینڈ وچ پردیی بغاوتاں فرانس دے لئی یورپ تو‏ں برطانوی وسائل نو‏‏ں موڑنے دا اک سرمایہ کاری مؤثر طریقہ سی۔ اس دا مطلب ایہ سی کہ جنگ نو طویل کرنا اس نو جتن دے مقابلے چ زیادہ مفید سی، حالانکہ مقامی لوکاں دے لیی ممکنہ طور تے تباہ کن سی، اک اجہا مشکل جہڑا 1745 دے سکاٹش رائزنگ چ دوبارہ سامنے آیا۔ {{Sfn|Zimmerman|2003}} 1689 وچ ، فرانسیسی ایلچی ڈی ایواکس نے جیکوبائٹس نو‏‏ں شینن تو‏ں باہر نکلنے اُتے زور دتا ، سب تو‏ں پہلے ڈبلن سمیت اس دے درمیان سب کچھ تباہ کردتا۔ حیرت انگیز طور تے، اس تجویز نو مسترد کر دتا گیا، کیونجے آئرش عام طور تے فرانسیسیاں تے خاص طور تے ڈی اوکس دی ناپسندیدگی چ متحد سن۔ احساس آپسی سی; جدوں اپریل 1690 وچ تبدیل کیتا گیا، ڈی اوکس نے اپنے جانشین لاوزن نوں دسیا کہ آئرش 'اک غریب روح تے بزدل لوک سن، جنہاں دے فوجی کدی لڑدے نئیں تے جنہاں دے افسر کدی وی احکامات دی تعمیل نئیں کرن گے۔' {{Sfn|Childs|2007}}

=== 1690: بوائن تے لیمرک ===
اپریل 1690 وچ ، ماؤنٹ کیشل دے ماتحت آئرش فوجیاں د‏‏ی تقریباً مساوی تعداد دے بدلے وچ ، 6،000 اضافی فرانسیسی ریگولر پہنچے ، جنہاں نو‏‏ں فرانس بھیجیا گیا۔ {{Sfn|Bartlett|Jeffery|1997}} زیادہ توں زیادہ علاقے نو برقرار رکھن دے لی، جیکوبائٹس نے دریائے بوائن دے نال اک لائن بنائی، پہلے شمال چ فصلاں تے مویشیاں نو تباہ یا ہٹا دتا۔ اس نے مقامی آبادی نو مکمل دکھ تک گھٹا دتا; اک فرانسیسی عہدیدار نے لوکاں نو &quot;گھوڑیاں دی طرح گھاس کھاندے ہوئے&quot; ویکھ کے اپنی وحشت ریکارڈ کیتی، یا اوہناں دیاں لاشاں سڑکاں تے گند پا رہیاں سن۔ {{Sfn|Connolly|2008}} ڈروگیڈا دے آسے پاسے دے علاقے نو اس تباہی توں بازیاب ہون چ پنجاہ سال لگے۔ {{Sfn|O'Sullivan|1992}}

اپنی انگریزی حکومت دے مطالبات دا سامنا کردے ہوئے کہ اوہ فلینڈرز وچ جارحیت تو ں پہلے آئرلینڈ وچ پوزیشن حل کرے ، ولیم نے اپنی دستیاب افواج د ی اکثریت نوں اوتھ ے ارتکاب کيتا تے مہم د ی ذاتی کمانڈ سنبھالی۔ {{Sfn|Bartlett|Jeffery|1997}} 14 جون 1690 نو‏‏ں ، 300 بحری جہاز بیلفاسٹ لوف پہنچے جنہاں وچ تقریبا 31،000 افراد سن ، جو ڈچ ، انگریزی تے ڈینش رجمنٹاں دا مجموعہ سی۔ {{Sfn|Bartlett|Jeffery|1997}} پارلیمنٹ نے ودھدی ہوئی فنڈنگ دے نال اس دی حمایت کیتی تے شومبرگ نوں درپیش مسائل دا حل کیتا گیا، صرف نقل و حمل دے اخراجات 1689 وچ 15,000 پونڈ توں ودھ کے 1690 وچ 100,000 پونڈ توں ودھ گئے {{Sfn|Lenihan|2001}}

جیکوبائٹس نے بوائن دے جنوبی کنارے تے ڈروگیڈا دے باہر اولڈ برج تے دفاعی پوزیشناں قائم کیتیاں۔ {{Sfn|Bartlett|Jeffery|1997}} یکم جولائ‏ی نو‏‏ں بوائن د‏‏ی لڑائی وچ ، ولیم نے کئی جگہاں اُتے دریا پار کیتا ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں نو‏ں پِچھے ہٹنا پيا۔ نتیجہ خود فیصلہ کن نئیں سی، شومبرگ سمیت دونواں طرفاں توں 2,000 توں وی گھٹ لوک مارے گئے، لیکن فرار ہون دی وجہ توں ڈیمورل تے کمزور ہو کے، جیکوب فوج لیمرک ول پِچھے ہٹ گئی۔ اس نال ولیم نوں بلا مقابلہ ڈبلن وچ داخل ہون دی اجازت ملی۔ {{Sfn|Harris|2005}}

دوجی تھاں تے، 1 جولائی نوں فلورس چ جت نے فرانسیسی نوں فلینڈرز دا کنٹرول دتا؛ بوائن دے نال ای، انہاں نے بیچی ہیڈ تے اک مشترکہ اینگلو ڈچ بیڑے نو شکست دتی، جس دی وجہ توں انگلینڈ چ گھبراہٹ پیدا ہو گئی۔ اک سابق انگریزی بحری کمانڈر دے طور تے، جیمز نے چینل دا کنٹرول اک نایاب موقع تسلیم کیتا تے فوری حملے دی اپیل کرن لئی فرانس واپس آ گیا۔ {{Sfn|Chandler|2003}} اُتے ، فرانسیسی اپنی فتح د‏‏ی پیروی کرنے وچ ناکام رہے تے اگست تک ، اینگلو ڈچ بیڑے نے سمندر د‏‏ی کمان دوبارہ حاصل کرلئی سی۔ {{Sfn|Lynn|1999}}

ٹائرکونیل نے 1689 تو‏ں 1690 د‏‏ی سردیاں نو‏‏ں لوئس XIV نو‏‏ں &quot;انگلینڈ اُتے نزول&quot; د‏‏ی حمایت کرنے تے آئرش سرزمین اُتے لڑنے تو‏ں گریز کرنے اُتے زور دیندے ہوئے گزاریا سی۔ اس دیاں فرمائشاں ردّ کر دتیاں گئیاں؛ اک حملے لئی بہوں زیادہ خرچے دی لوڑ سی تے لوئس نے نہ تے جیمز تے نہ ای اوہدے انگریزی حامیاں تے اعتبار کیتا۔ {{Sfn|Hayton|1991}} جد کہ اس دے جلدی نال روانگی دے ٹھوس اسٹریٹجک وجوہات سن، جنہاں دی حمایت اس دے سینئر کمانڈراں نے کیتی سی، جیمز آئرش تریخ وچ {{Lang|ga|Séamus an Chaca}} دے طور تے درج ہویا اے۔ یا &quot;جیمز دی بیشٹن/کوارڈ&quot;۔ {{Sfn|Moylan|1996}}

جنگ ختم کرن دا اک موقع اودوں ضائع ہو گیا جدوں ولیم نے اپنی پوزیشن دی طاقت نوں زیادہ اندازہ لایا۔ فنگلاس دے 17 جولائ‏ی دے اعلامیہ نے جیکبائٹ افسران تے کیتھولک لینڈڈ کلاس نو‏‏ں عام معافی تو‏ں خارج کردتا ، انہاں نو‏‏ں لڑائی جاری رکھنے د‏‏ی ترغیب دتی۔ {{Sfn|Childs|2007}} تھوڑی دیر بعد ، جیمز ڈگلس تے 7،500 افراد نے اتھلون نو ‏‏ں لے ک‏ے شینن دے نال جیکوبائٹ دفاعی لائن نو‏‏ں توڑنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ تاہم، انہاں دے کول کافی محاصرہ توپ خانے تے رزق دی کمی سی تے افواہاں ڈگلس تک پہنچ گئیاں سن کہ پیٹرک سارس فیلڈ 15،000 فوجیاں دے نال مارچ کر رئے سن تاکہ اوہ اپنی افواج نو پچھے ہٹن توں روک سکن۔ ڈگلس نے آئرش فورس نال ملن توں بچن لئی ادھی رات نوں تے متبادل راہ توں واپس جان دا فیصلہ کیتا۔ 
[[فائل:William_III_at_the_Battle_of_the_Boyne.jpg|right|thumb|دی بوائن ؛ اک تنگ ولیمائیٹ جت، جس وچ شومبرگ ماریا گیا سی (تھلے سجے)]]
لیمرک ، آئرلینڈ دے مغرب د‏‏ی اسٹریٹجک کلید ، ولیم دا اگلا مقصد بن گیا ، جیکوبائٹس نے اپنی افواج دا وڈا حصہ شہر وچ مرکوز کيتا۔ {{Sfn|Szechi|1994}} مارلبورو دے تحت اک دستے نے کارک تے کنسیل تے قبضہ کر لیا لیکن لیمرک نے حملیاں دا اک سلسلہ پسپا کیتا ، جس نال بھاری جانی نقصان ہویا۔ {{Sfn|Szechi|1994}} پیٹرک سارس فیلڈ د‏‏ی سربراہی وچ کیولری دے چھاپےآں نے ولیم د‏‏ی توپ خانے د‏‏ی ٹرین نو‏‏ں تباہ کردتا تے تیز بارش نے متبادل نو‏‏ں روک دتا۔ سرزمین یورپ وچ متعدد خطرات دا سامنا کرنے دے بعد ، ولیم نے 1690 دے آخر وچ آئرلینڈ نو‏‏ں واپس لے لیا تے چھڈ دتا ، جیکوبائٹس نے مغربی آئرلینڈ دے وڈے حصے نو‏‏ں برقرار رکھیا۔ &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''&lt;nowiki&gt;&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (August 2023)&quot;&gt;حوالہ دی لوڑ اے&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt;'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;

ڈچ جنرل ڈی گنکل نے کمانڈ سنبھالی، کلکنی چ ڈگلس دے نال السٹر چ تے ڈینشاں دے نال ورتمبرگ دے تحت واٹر فورڈ چ۔ ولیمائٹس دے زیر قبضہ کاؤنٹیاں وچ پروٹسٹنٹ انتظامیہ نو‏‏ں دوبارہ قائم کيتا گیا سی ، جس وچ گرفتاریاں تے جیکوبائٹ اسٹیٹس د‏‏ی ضبطی کيتی گئی سی ، جس دا مقصد ولیم دے حامیاں نو‏‏ں انعام دینا سی۔ گنکل نے اشارہ کیتا کہ نقد رقم چ کرنا، زمین نئیں، جنگ دے اک مہینے توں سستا سی تے زیادہ سخی شرطاں تے زور دتا۔ {{Sfn|Bartlett|Jeffery|1997}}

جولائی نوں، جیمز دے اک خط نے تصدیق کیتی کہ جہاز فرانسیسی بریگیڈ تے کسی وی دوجے نو خالی کرن دے راہ تے سن جہڑا جانا چاہندا سی; اس نے اپنے آئرش افسراں نو انہاں دے حلفاں توں وی آزاد کر دتا، جس نال انہاں نو جنگ دے مذاکرات دے خاتمے دی کوشش کرن دی اجازت ملی۔ ٹائرکونیل تے فرانسیسی فوجی ستمبر دے اوائل چ گالوے توں روانہ ہوئے; جیمز دے ناتجربہ کار ناجائز پتر جیمز فٹزجیمز، بروک دے پہلے ڈیوک نو کمانڈ چ چھڈ دتا گیا، جہدی حمایت تھامس میکسویل ، ڈومینک شیلڈن ، جان ہیملٹن تے سارس فیلڈ تے مشتمل افسراں دی کونسل نے کیتی۔ {{Sfn|Wauchope|1992}}{{حوالہ لوڑیندا|date=August 2023}}&lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''&lt;nowiki&gt;&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (August 2023)&quot;&gt;حوالہ دی لوڑ اے&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt;'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;

ٹائرکونیل نے تنازعہ نو‏‏ں ودھانے تے بہتر شرائط حاصل کرنے دے لئی کافی فرانسیسی حمایت حاصل کرنے د‏‏ی امید کيت‏ی سی ، جس دے بارے وچ انہاں نے لوئس نو‏‏ں دسیا کہ فرانسیسی فوجیاں د‏‏ی محدود تعداد دے نال کیتا جاسکدا ا‏‏ے۔ اک مذاکراتی امن دے لئی اسنو‏ں جنگ دے حامی جماعت دے اثر و رسوخ نو‏‏ں کم کرنے د‏‏ی وی ضرورت سی ، جس د‏‏ی سربراہی سارس فیلڈ نے د‏‏ی سی ، جو فوج وچ تیزی تو‏ں مقبول ہو رہیا سی۔ اس نے جیمز نو دسیا کہ جنگ دے حامی گروپ آئرش خود مختاری یا آزادی وی چاہندا سی، جد کہ اوہ آئرلینڈ نو انگلینڈ نال مضبوطی نال جڑیا ہویا ویکھنا چاہندا سی; ایسا کرنے دے لئی ، اسنو‏ں اسلحہ ، پیسے تے اک 'تجربہ کار' فرانسیسی جرنیل د‏‏ی ضرورت سی جو سارسفیلڈ تے بروک د‏‏ی جگہ لے سک‏‏ے۔ &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''&lt;nowiki&gt;&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (August 2023)&quot;&gt;حوالہ دی لوڑ اے&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt;'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;

=== 1691ء: اتھلون ، اوگریم تے لیمرک دا دوجا محاصرہ ===
[[فائل:Godard_van_Reede_(1644-1703)_(2).jpg|left|thumb|ڈچ جرنیل گنکل; اس نے اک محتاط نقطہ نظر دی وکالت کیتی تے اک نظر ثانی شدہ امن معاہدے دی پیشکش کرکے یعقوبیت مزاحمت نو ختم کرن دی کوشش کیتی۔]]
1690ء دے آخر تک ، یعقوبی &quot;امن پارٹی&quot; تے &quot;جنگ پارٹی&quot; دے درمیان تقسیم ودھ گئی سی۔ {{Sfn|Hayton|2004}} جنہاں لوکاں نے ولیم دے نال گل بات کرنے دے لئی ٹائرکونیل د‏‏ی کوششاں د‏‏ی حمایت کيت‏ی سی انہاں وچ سینئر افسران تھامس میکسویل تے جان ہیملٹن شامل سن ، اس دے علاوہ لارڈ ریورسٹن تے ڈینس ڈیلی جداں سیاسی شخصیات وی شامل سن ۔ {{Sfn|Bradshaw|2016}} سارسفیلڈ دی &quot;وار پارٹی&quot; نے دلیل دتی کہ ولیم نوں اجے وی ہرایا جا سکدا اے؛ جدوں کہ اک وار 'پرانے آئرش' مفاد دی نمائندگی کرن دے طور تے خصوصیت دتی گئی سی، اس دے رہنماواں چ انگریزی افسر ڈورنگٹن تے 'پرانے انگریزی' پرسل تے لٹریل شامل سن۔ {{Sfn|Bradshaw|2016}}

لیمرک نو‏‏ں لینے وچ ولیم د‏‏ی ناکامی تو‏ں حوصلہ افزائی کردے ہوئے تے ٹائرکونیل دے اثر و رسوخ نو‏‏ں کم کرنے د‏‏ی کوشش کردے ہوئے ، سارس فیلڈ دے دھڑے نے براہ راست لوئس XIV تو‏ں اپیل د‏‏ی تے درخواست کيتی کہ ٹائرکونیل تے بیروک نو‏‏ں عہدے تو‏ں ہٹا دتا جائے۔ {{Sfn|Hayton|2004}} انہاں نے کافی فرانسیسی فوجی امداد وی منگی ، حالانکہ اس دا امکان نئيں سی کیونجے فرانسیسی حکومت نے فلینڈرز ، رائن تے اٹلی نو‏‏ں وڈی اسٹریٹجک ترجیحات دے طور اُتے دیکھیا۔ {{Sfn|Szechi|1994}} {{Sfn|Hayton|2004}} گینکیل نے آخر کار ولیم دی اجازت حاصل کر لئی سی کہ اوہ جیکوبائٹس نو ہتھیار سٹن دی اعتدال پسند شرائط پیش کرے، جس چ مذہبی رواداری دی ضمانت وی شامل سی، {{Sfn|Childs|2007}} لیکن جدوں دسمبر چ &quot;امن پارٹی&quot; نے قبول کرن دی حرکتاں کیتیاں، تے سارسفیلڈ نے مطالبہ کیتا کہ بیروک نے ہیملٹن، ریورسٹن تے ڈیملی نو گرفتار کر لیا۔ بیروک نے تعمیل کیتی، اگرچہ ٹائرکونیل دی خاموش منظوری دے نال، جہڑا فرانس توں واپس آیا سی تاکہ سارس فیلڈ رعایتاں دی پیشکش کرکے کنٹرول دوبارہ حاصل کرن دی کوشش کیتی جا سکے۔ {{Sfn|Hayton|2004}}

اپنے آئرش حامیاں دے وچکار پاڑ توں بہوں پریشان ہو کے، جیمز نوں براہ راست لوئس توں ہور فوجی مدد دی درخواست کرن تے قائل کیتا گیا۔ {{Sfn|Childs|2007}} لوئس نے جرنیل چارلس چلموت، مارکیز ڈی سینٹ روہے نو آئرش آرمی دے کمانڈر دے طور تے بیروک دی جگہ لین لئی بھیجیا، خفیہ ہدایات دے نال کہ اوہ صورتحال دا اندازہ لان تے لوئس نو اضافی فوجی امداد بھیجن دے بارے اچ فیصلہ کرن اچ مدد کرن۔ {{Sfn|Childs|2007}} سینٹ-روہے ، لیفٹینینٹ جنرل ڈی ٹیسے تے ڈی اوسسن دے نال ، 9 مئی نو‏‏ں لیمرک پہنچے؛ اوہ خزاں تک فوج نو برقرار رکھن دے لیی کافی ہتھیار، مکئی تے آٹا لے کے آئے، لیکن کوئی فوج یا پیسہ نئیں سی۔ {{Sfn|Childs|2007}}

موسم بہار دے آخر تک ، اس گل دا خدشہ سی کہ اک فرانسیسی قافلہ گالوے یا لیمرک وچ ہور کمک اتار سکدا اے ، گنکل نے جلد از جلد میدان وچ داخل ہونے د ی تیاریاں شروع کيتیاں۔ {{Sfn|Childs|2007}} مئی دے دوران ، دونے فریقاں نے موسم گرما د ی مہم دے لئی اپنی افواج جمع کرنا شروع کيتی ، لیمرک وچ جیکوبائٹس تے ملنگر وچ ولیمائٹس ، جدو ں کہ نچلی سطح د ی جھڑپاں جاری رہیاں۔

جون نو‏‏ں ، گینکیل د‏‏ی گھڑسوار فوج نے بالیمور تو‏ں اتھلون د‏‏ی جانب جاسوسی شروع کيتی۔ سینٹ-روہے نے شروع چ شینن دی لائن دے پچھے اپنی افواج نوں کٹ دتا سی، لیکن 19 جون تک اس نے محسوس کیتا کہ اتھلون نشانہ سی تے اس نے شہر دے مغرب چ اپنی فوجاں نو مرکوز کرنا شروع کیتا۔ {{Sfn|Childs|2007}} گنکل نے دفاع دی جیکوبائٹ لائناں دی خلاف ورزی کیتی تے 30 جون نوں اک مختصر لیکن خونی محاصرے دے بعد اتھلون نوں لے لیا، میکسویل نوں قیدی بنا لیا؛ سینٹ روہ گیریژن نو‏‏ں راحت دینے د‏‏ی کوششاں وچ ناکام رہیا تے مغرب د‏‏ی طرف واپس گر گیا۔ {{Sfn|Childs|2007}}

اتھلون نو‏‏ں ولیم د‏‏ی افواج دے لئی اک اہ‏م فتح دے طور اُتے دیکھیا جاندا سی ، کیونجے ایہ خیال کيتا جاندا سی کہ جے شینن نو‏‏ں پار کیتا گیا تاں سینٹ روہ د‏‏ی فوج شاید خاتمہ ہوئے گی۔ {{Sfn|Childs|2007}} ڈبلن وچ لارڈز جسٹس نے اک اعلان جاری کیتا جس وچ ہتھیار ڈالنے والے جیکوبائٹس دے لئی فراخدلی تو ں شرائط پیش کيتیاں گئیاں ، جنہاں وچ مفت معافی ، ضبط شدہ جائیداداں د ی بحالی ، تے اسی طرح یا اعلیٰ عہدے تے تنخواہ د ی پیشکش شامل اے جے اوہ ولیم د ی فوج وچ شامل ہونا چاہندے سن ۔ {{Sfn|Childs|2007}} جیکبائٹ کمانڈ باہمی الزامات وچ الگ ہوگئی: سارسفیلڈ دے دھڑے نے ٹائرکونیل دے پیروکار میکسویل اُتے غداری دا الزام عائد کيتا ، جدو‏ں کہ سینٹ روہ دے ماتحت ڈی یوسن نے ٹائرکونیل دا ساتھ دتا ، جس نے اسنو‏ں گالوے دا گورنر مقرر کيتا۔ {{Sfn|Childs|2007}}
[[فائل:Battle_of_Aughrim_by_Jan_Wyk_(cropped).jpg|right|thumb|اگرم دا عصری خاکہ، ولیمائٹ لائنز توں ویکھیا گیا، جان وائک ولوں]]
سینٹ-روہے دی مکھ فوج دے ستھان توں بے خبر اتے ایہہ منّ کے کہ اسدی گنتی زیادہ سی، 10 جولائی نوں گنکل نے مکھ لیمرک اتے گالوے روڈ دے ہیٹھاں بالیناسلو راہیں اک محتاط پیش قدمی جاری رکھی۔ {{Sfn|Childs|2007}} سینٹ-روہے دا ابتدائی منصوبہ، جس دی توثیق ٹائرکونیل نے کیتی سی، لیمرک تے واپس آنا سی تے ولیمائٹس نو مہم دے اک ہور سال تے مجبور کرنا سی، لیکن اتھلون چ اپنی غلطیاں نو چھڈان دی خواہش نال اس نے اس دی بجائے اک فیصلہ کن جنگ نو مجبور کرن دا فیصلہ کیتا سی۔ {{Sfn|Doherty|1995}} گینکیل ، 20،000 آدمیاں دے نال ، 12 جولائ‏ی د‏‏ی سویرے اگرم وچ سینٹ-روہے د‏‏ی اسی طرح د‏‏ی فوج دے ذریعہ اپنا راستہ روکیا ہويا پایا۔ ناتجربہ کار آئرش پیدل فوج دے بہادر تے سخت دفاع دے باوجود، اگریم دی لڑائی چ سینٹ روہے نوں ہلاک کیتا گیا، کئی سینئر جیکوبائی افسراں نوں پھڑیا گیا یا مار دتا گیا، تے جیکوبائی فوج نوں ٹُٹ بھج کر دتا۔ {{Sfn|Doherty|1995}}

ڈی اوسسن مجموعی طور تے کمانڈر دے طور تے کامیاب ہویا: اس نے 21 جولائی نوں فائدہ مند شرطاں تے گالوے نوں ہتھیار سٹ دتے۔ اگریم دے بعد سینٹ روہے دی فوج دی باقیات لیمرک چ سارسفیلڈ دی کمانڈ دے تحت دوبارہ اکٹھے ہون توں پہلے پہاڑاں ول پچھے ہٹ گئیاں، جتھے دفاع ہلے وی مرمت دے عمل چ سی: جیکبائیٹ انفنٹری رجمنٹاں چوں بوہت سارے گمبھیر طور تے ختم ہو گئے سن، حالانکہ کجھ سٹراگلرز بعد چ پہنچے۔ {{Sfn|Murtagh|1953}} ٹائرکونیل، جو کجھ عرصے توں بیمار سی، تھوڑی دیر بعد لیمرک چ مر گیا، جس نے جیکبائٹس نو اوہناں دے مرکزی مذاکرات کار توں محروم کر دتا۔ سارس فیلڈ تے جیکوبائٹس دی مرکزی فوج نے اکتوبر چ اک مختصر محاصرے دے بعد لیمرک چ ہتھیار سٹ دتے۔

=== لیمرک دا معاہدہ ===
ہن سینئر جیکبائٹ کمانڈر، سارس فیلڈ نے 3 اکتوبر 1691 نوں گنکل دے نال لیمرک دے معاہدے تے دستخط کیتے۔ اس نے کیتھولکاں لئی عبادت دی آزادی دا وعدہ کیتا، تے ولیم تے مریم دے نال وفاداری دی قسم کھان دے خواہشمند کسی وی جیکبائیٹ لئی قانونی تحفظ دا وعدہ کیتا، حالانکہ معاہدے توں پہلے مارے گئے لوکاں دی جائیداداں اجے وی ضبط کرن دے قابل سن۔ اس نے سارس فیلڈ دے اس مطالبے اُتے وی اتفاق کيتا کہ اوہ لوک جو حالے وی جیکوب فوج وچ خدمات انجام دے رہے سن اوہ فرانس روانہ ہوسکدے ني‏‏‏‏ں۔ مشہور طور تے &quot; جنگلی ہنساں دی پرواز &quot; دے ناں توں جانا جاندا اے، ایہ عمل تقریباً فوری طور تے شروع ہویا تے دسمبر تک مکمل ہو گیا۔ {{Sfn|Manning|2006}}

جدید تخمینے دسدے نیں کہ تقریباً 19,000 فوجی تے ریپری روانہ ہوئے: عورتاں تے بچیاں نے ایہ اعداد و شمار 20,000 توں تھوڑا بہت زیادہ کر دتا، یا آئرلینڈ دی آبادی دا تقریباً اک فیصد۔ {{Sfn|Manning|2006}} مبینہ طور اُتے کچھ فوجیاں نو‏‏ں جہازاں اُتے مجبور کرنا پيا جدو‏ں انہاں نو‏ں معلوم ہويا کہ اوہ فرانسیسی فوج وچ شامل ہون گے۔ زیادہ تر اپنے ٹبراں نو لیان یا اوہناں نال رابطہ کرن توں قاصر سن، تے بوہت سارے لوکاں نے لیمرک توں کارک، روانگی دا نقطہ، دے رستے چ ترک کر دتا سی۔ {{Sfn|Manning|2006}}

== بعد دا نتیجہ ==
[[فائل:Andrew_Carrick_Gow_(1848-1920)_-_A_Lost_Cause,_Flight_of_King_James_II_after_the_Battle_of_the_Boyne_-_N01530_-_National_Gallery.jpg|thumb|اینڈریو کیرک گو ولوں ''اک گواچیا ہویا کارن'' ۔ جیمز دوم فرانس چ جلاوطنی چ روانہ ہو گیا تے اگلے کجھ سالاں چ اوہدے کئی جیکبائٹ حامی وائلڈ گیز دے طور تے اوہدے مگروں چلے گئے۔]]
&quot;جنگلی ہنس&quot; نو‏‏ں ابتدائی طور اُتے جلاوطنی وچ جیمز II د‏‏ی فوج وچ تشکیل دتا گیا سی۔ جیمز دی موت دے بعد، انہاں نو فرانس دی آئرش بریگیڈ چ ضم کر دتا گیا، جہڑی 1689 چ ماؤنٹ کیشل دے نال 6,000 فوجیاں دا استعمال کردے ہوئے قائم کیتی گئی سی۔ ٹٹے ہوئے جیکوبائٹس نے اجے وی آئرلینڈ دی سلامتی لئی کافی خطرہ پیش کیتا تے انگریزی تے آئرش پارلیمنٹاں دی مزاحمت دے باوجود، ولیم نے اوہناں نوں اپنی فوج چ شامل ہون دی حوصلہ افزائی جاری رکھی؛ 1693 دے آخر تک ہور 3,650 سابقہ جیکوبائٹس براعظم تے لڑن آلے ولیم دی افواج چ شامل ہو گئے۔ {{Sfn|McGrath|1996}} لارڈ لیفٹینینٹ وسکاؤنٹ سڈنی نے آخر کار &quot;معروف پروٹسٹنٹس&quot; تک بھرتی نو محدود کر دتا، جس تے آئرلینڈ چ موجود جیکوب فوج دے آخری باقیات نو امن برقرار رکھن دے لی مالی ترغیب دے نال گھر بھیج دتا گیا۔ {{Sfn|McGrath|1996}}

اس دوران وچ انگریزی مقننہ نے ممکنہ طور اُتے لندن وچ آئرش پروٹسٹنٹ پناہ گزیناں دے دباؤ دے تحت کم کردے ہوئے ، 1691 دا اک ایکٹ &quot;آئرلینڈ وچ بالادستی دے حلف نو ں منسوخ کرنے تے ہور حلفاں د ی تقرری دے لئی&quot; منظور کيتا۔ {{Sfn|Kinsella|2009}} اس دے لیی کسی وی شخص نو بالادستی دا حلف لین دی لوڑ سی، جوں قانون دی مشق کرن ویلے، اک ڈاکٹر دے طور تے، یا آئرش پارلیمنٹ اچ سیٹ لین ویلے، ٹرانسبسٹینٹیشن توں انکار کرن لئی؛ اس نے تمام کیتھولکاں نو مؤثر طریقے نال پابندی عائد کر دتی، حالانکہ اس وچ کجھ حالات وچ لیمرک دے آرٹیکلز دے مستفید ہون آلیاں نو مستثنیٰ کرن آلی شق شامل سی۔ {{Sfn|Kinsella|2009}} اس دے باوجود ، بوہت سارے پروٹسٹنٹ ابتدائی طور اُتے اپنے خیال تو‏ں ناراض سن کہ معاہدے نے یعقوب نو‏‏ں &quot;ہار د‏‏ی سزاواں تو‏ں محفوظ&quot; چھڈ دتا سی۔ {{Sfn|Bartlett|Jeffery|1997}} حقیقت ایہ اے کہ انتظامیہ نے نجی اسکور دے تصفیہ نو روکن دے لیی جیکبائیٹ ہتھیاراں تے گھوڑیاں دی تلاشی توں منع کرن دا انتخاب کیتا سی، کیتھولک حامی تعصب دے ثبوت دے طور تے لیا گیا سی، {{Sfn|Bartlett|Jeffery|1997}} تے ایہ افواہ وی سی کہ لارڈ چانسلر سر چارلس پورٹر اک &quot;خفیہ جیکبائیٹ&quot; سی۔ {{Sfn|Bartlett|Jeffery|1997}}

کیتھولکاں دی فرانسیسی حملے دی ممکنہ حمایت تے 1695 وچ لارڈ ڈپٹی دے طور تے کیپل دی تقرری دے بارے وچ جاری خدشات نے رویے وچ تبدیلی ویکھی۔ اسی سال، آئرش پارلیمنٹ نے ڈس آرمنگ ایکٹ منظور کیتا، جس نے لیمرک تے گالوے دے 'آرٹیکلمین' دے علاوہ کیتھولکاں نو 5 پونڈ توں زیادہ مالیت دا ہتھیار یا گھوڑا رکھن توں منع کیتا۔ {{Sfn|Bartlett|Jeffery|1997}} {{Sfn|Kinsella|2009}} اک دوسرا 1695 بل ، جو آئرش کیتھولک نو‏‏ں &quot;انہاں د‏‏ی غیر ملکی خط و کتابت تے انحصار&quot; تو‏ں روکنے دے لئی ڈیزائن کيتا گیا سی تے اس دا مقصد خاص طور اُتے ملک دے &quot;انگریزی قدیم خانداناں&quot; اُتے سی ، کیتھولک نو‏‏ں اپنے بچےآں نو‏‏ں بیرون ملک تعلیم دینے تو‏ں روکیا گیا سی۔ {{Sfn|McGrath|1996}} کیتھولک جنٹری نے اس طرح دے اعمال نو ایمان دی سنگین خلاف ورزی دے طور تے ویکھیا، جس دا خلاصہ {{Lang|ga|cuimhnigí Luimneach agus feall na Sassanaigh}} جملے نال کیتا گیا اے۔ (&quot;لیمرک تے سیکسن دی غداری نو یاد رکھو&quot;) مبینہ طور تے بعد دے سالاں چ آئرش بریگیڈ دے جلاوطناں ولوں استعمال کیتا گیا۔ تاہم، سزا دے قوانین دی بعد چ توسیع دے باوجود، لیمرک، گالوے، ڈروگیڈا تے ہتھیار سٹن دے ولیمائٹ آرٹیکلز دے تابع لیمرک، گالوے، ڈروگیڈا تے دوجے گیریژناں دے 'آرٹیکل مین' عام طور تے اپنی باقی دی زندگی لئی مستثنیٰ رہندے سن۔ {{Sfn|Kinsella|2009}}

=== لمے چِر دے اثرات ===
آئرلینڈ چ جنگ چ ولیمائیٹ دی جت دے دو اہم لمے چِر دے نتیجے سن۔ پہلا ایہ سی کہ اس نے اس گل نو یقینی بنایا کہ جیمز دوم فوجی ذرائع دے ذریعے انگلینڈ، آئرلینڈ تے سکاٹ لینڈ چ اپنے تختاں نو دوبارہ حاصل نئیں کرے گا۔ دوجا ایہ سی کہ اس نے آئرلینڈ تے برطانوی تے [[پروٹسٹنٹ مسیحیت|پروٹسٹنٹ دے]] نیڑے دے تسلط نو یقینی بنایا۔ انیہويں صدی تک ، آئرلینڈ اُتے اس د‏ی حکومت سی جسنو‏ں &quot; پروٹسٹنٹ اسینڈینسی &quot; دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی ، جو زیادہ تر پروٹسٹنٹ حکمران طبقہ سی۔ اکثریتی آئرش کیتھولک کمیونٹی تے السٹر سکاٹس پریسبائٹریئن کمیونٹی نو‏‏ں منظم طریقے تو‏ں اقتدار تو‏ں خارج کردتا گیا سی ، جو زمین د‏‏ی ملکیت اُتے مبنی سی۔

جنگ دے بعد اک صدی توں زیادہ عرصے تک، آئرش کیتھولکاں نے جیکبائٹ کاز دے نال جذباتی وابستگی برقرار رکھی، جیمز تے سٹورٹس نو حقیقی بادشاہاں دے طور تے پیش کیتا جہناں نے آئرلینڈ نو اک منصفانہ بستی دتی ہووے گی، جس چ خود حکومت، ضبط شدہ زمیناں دی بحالی تے کیتھولک مذہب لئی رواداری شامل اے۔ ہزاراں آئرش فوجیاں نے ہسپانوی تے فرانسیسی فوجاں چ سٹورٹ بادشاہاں دی سیوا کرن لئی دیس چھڈ دتا۔ 1766 تک فرانس تے پاپ سٹوارٹ نو‏‏ں انہاں د‏‏ی برطانوی بادشاہتاں وچ بحال کرنے دے لئی پرعزم رہے۔ فرانسیسی خدمت وچ آئرش فوجیاں تو‏ں تیار کردہ گھٹ تو‏ں گھٹ اک جامع آئرش بٹالین (500 افراد) نے 1746 وچ کلوڈن د‏‏ی لڑائی تک سکاٹش جیکوب بغاوتاں وچ جیکبائیٹ د‏‏ی طرف تو‏ں لڑیا۔


پروٹسٹنٹ نے ولیمائیٹ دی جت نو مذہبی تے شہری آزادی دی فتح دے طور تے پیش کیتا۔ شاہ ولیم دے فاتح دیواری پینٹنگز ہلے وی السٹر چ گیبل دیواراں نو متنازعہ طور تے سجاندے نیں ، تے ولیمائیٹ جنگ چ کیتھولک دی شکست نوں ہلے وی پروٹسٹنٹ یونینسٹاں ولوں بارہویں جولائی نوں اورنج آرڈر ولوں یاد کیتا جاندا اے۔

== ایہہ وی ویکھو ==

* [[1689 دا جیکوبائٹ عروج]]
* [[مونماؤتھ بغاوت]]
* [[ابتدائی جدید آئرلینڈ 1536-1691]]
* [[آئرلینڈ 1691-1801]]
* [[آئرلینڈ چ ولیمائٹ جنگ وچ ڈینش معاون کور]]

== فوٹو نوٹ ==
{{Notelist}}

== حوالے ==
{{Reflist}}
== ذرائع ==
{{refbegin|30em}}
* {{cite book |last1=Bartlett |first1=Thomas |last2=Jeffery |first2=Keith |title=A Military History of Ireland |publisher=Cambridge UP |year=1997}}
* {{cite book |last=Bradshaw |first=Brendan |title=And so began the Irish Nation: Nationality, National Consciousness and Nationalism in Pre-modern Ireland |publisher=Routledge |year=2016 |isbn=978-1472442567}}
* {{cite book |last=Chandler |first=David G. |title=Marlborough as Military Commander |publisher=Spellmount Ltd |year=2003 |isbn=978-1-86227-195-1}}
* {{cite book |last=Childs |first=John |author-link=John Childs (historian) |year=2007 |title=The Williamite Wars in Ireland 1688 – 1691 |publisher=Hambledon Continuum Press |location=London |isbn=978-1-85285-573-4}}
* {{cite book |last1=Childs |first1=John |title=The British Army of William III, 1689–1702 |date=1987 |publisher=Manchester University Press |isbn=978-0719019876 }}
* {{cite book |last1=Clarke |first1=JS |title=The Life of James the Second, King of England, Collected Out of Memoirs Writ of His Own Hand, Vol. 2 of 2 |date=1816 |publisher=Forgotten Books |isbn=978-0265170588 |edition=2017}}
* {{cite book |last=Connolly |first=S.J. |title=Divided Kingdom: Ireland 1630–1800 |publisher=Oxford UP |year=2008}}
* {{cite journal|last1=Doherty|first1=Richard|title=The Battle of Aughrim|journal=Early Modern History (1500–1700)|date=Autumn 1995|volume=3|issue=3|url=http://www.historyireland.com/early-modern-history-1500-1700/the-battle-of-aughrim/}}
* {{cite journal |last1=Gillespie |first1=Raymond |title=The Irish Protestants and James II, 1688–90 |journal=Irish Historical Studies |date=1992 |volume=28 |issue=110 |pages=124–133 |jstor=30008314 |doi=10.1017/S0021121400010671 |s2cid=163524916 }}
* {{cite book |last1=Harris |first1=Tim |title=Revolution: The Great Crisis of the British Monarchy, 1685–1720 |date=2005 |publisher=Penguin |isbn=978-0141016528|edition=2007}}
* {{cite journal |last=Hayes-McCoy |first= G. A. |title=The Battle of Aughrim |journal=Journal of the Galway Archaeological and Historical Society |volume=20 |issue=1 |year=1942}}
* {{cite book |last=Hayton |first=David |title=Ruling Ireland, 1685–1742: Politics, Politicians and Parties |publisher=Boydell |year=2004}}
* {{cite book |last1=Hayton |first1=D. W. |editor-last=Israel |editor-first1=Jonathan |title=The Williamite Revolution in Ireland 1688–1691 in The Anglo-Dutch Moment: Essays on the Glorious Revolution and Its World Impact |date=1991 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0521390750 |edition=2008}}
* {{cite journal |last=Kinsella |first=Eoin |title=In pursuit of a positive construction: Irish Catholics and the Williamite articles of surrender, 1690–1701 |journal=Eighteenth-Century Ireland | date=2009 |volume=24|pages=11–35 |doi=10.3828/eci.2009.4 |hdl=10197/6428 |hdl-access=free }}
* {{cite book |last1=Lenihan |first1=Padraig |title=Conquest and Resistance: War in Seventeenth-Century Ireland |date=2001 |publisher=Brill |isbn=978-9004117433 }}
* {{cite book |last=Lenihan |first=Padraig |title=Battle of the Boyne 1690 |location=Gloucester |date=2003 |isbn=978-0-7524-2597-9}}
* {{cite book|last1=Lynn|first1=John A|title=The Wars of Louis XIV: 1667–1714 |publisher= Longman |year=1999|isbn=0-58205629-2}}
* {{cite book |last1=Lynn |first1=John |title=The Wars of Louis XIV, 1667–1714 (Modern Wars in Perspective) |date=1996 |publisher=Longman |isbn=978-0582056299 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/warsoflouisxiv1600lynn }}
* {{cite book |last=McKay |first=Derek |title=The Rise of the Great Powers 1648–1815 |date=1983 |publisher=Routledge |isbn=978-0582485549}}
* {{cite book |last=McGarry |first=Stephen |title=Irish Brigades Abroad |location=Dublin |year=2014 |isbn=978-1-845887-995}}
* {{cite journal |last=McGrath |first=Charles Ivar |title=Securing the Protestant Interest: The Origins and Purpose of the Penal Laws of 1695 |journal=Irish Historical Studies |date= 1996 |volume=30 |number=117|pages=25–46 |doi=10.1017/S0021121400012566 |hdl=10197/9696 |s2cid=159743855 |hdl-access=free }}
* {{cite journal|last=Magennis|first=Eoin|title=A 'Beleaguered Protestant'?: Walter Harris and the Writing of ''Fiction Unmasked'' in Mid-18th-Century Ireland|journal=Eighteenth-Century Ireland|volume=13|pages=86–111|year=1998|doi=10.3828/eci.1998.8 |jstor = 30064327|s2cid=256129781 }}
* {{cite book |last=Maguire |first=William A. |title=Kings in Conflict: the Revolutionary War in Ireland and its Aftermath 1688–1750 |year=1990 |publisher=Blackstaff}}
* {{cite book |last=Manning |first=Roger |title=An Apprenticeship in Arms: The Origins of the British Army 1585–1702 |year=2006 |publisher=Oxford UP}}
* {{cite book |last1=Miller |first1=John |title=James II; A study in kingship |date=1978 |publisher=Methuen |isbn=978-0413652904 |edition=1991 }}
* {{cite book |editor1-last=Moody |editor2-last=Martin |editor3-last=Byrne |title=A New History of Ireland: Volume III: Early Modern Ireland 1534–1691 |year=2009 |publisher=OUP |isbn=9780198202424}}
* {{cite book |last=Moylan |first=Seamas |title=The Language of Kilkenny: Lexicon, Semantics, Structures |year=1996 |publisher=Geography Publications |isbn=9780906602706}}
* {{cite journal|last1=Murtagh|first1=Diarmuid|title=Louth Regiments in the Irish Jacobite Army|journal=Journal of the County Louth Archaeological Society|date=1953|volume=13|issue=1|pages=8–15 |doi=10.2307/27728834|jstor=27728834}}
* {{cite journal |last1=O'Sullivan |first1=Harold |title=The Jacobite Ascendancy and Williamite Revolution and Confiscations in County Louth 1684–1701 |journal=Journal of the County Louth Archaeological and Historical Society |date=1992 |volume=4 |issue=22 |pages=430–445 |doi=10.2307/27729726|jstor=27729726 }}
* {{cite journal |last1=Pearsall |first1=AWH |title=The Royal Navy and trade protection 1688–1714 |journal=Renaissance and Modern Studies |date=1986 |volume=30 |issue=1 |pages=109–123 |doi=10.1080/14735788609366499}}
* {{cite book |first=J.G |last=Simms |title=Jacobite Ireland |location=London |year=1969 |isbn=978-1-85182-553-0 }}
* {{cite book |last1=Simms |first1=JG |title=War and Politics in Ireland, 1649-1730 |date=1986 |publisher=Continnuum-3PL |isbn=978-0907628729 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/warpoliticsinire0000simm }}
* {{cite journal|last1=Stephen|first1=Jeffrey|title=Scottish Nationalism and Stuart Unionism|journal=Journal of British Studies|date=January 2010|volume=49|issue=1, Scottish Special|doi=10.1086/644534|s2cid=144730991}}
* {{cite book |last=Stevens |first=John |title=The journal of John Stevens, containing a brief account of the war in Ireland, 1689–1691 |publisher= University College, Cork |url=https://celt.ucc.ie//published/E680002-001.html}}
* {{cite book |last=Szechi |first=Daniel |title=The Jacobites: Britain and Europe 1688–1788 |year=1994 |publisher=Manchester University Press |isbn=9780719037740}}
* {{cite book |last=Wauchope |first=Piers |title=Patrick Sarsfield and the Williamite War |location=Dublin |year=1992 |isbn=978-0-7165-2476-2|url=https://archive.org/details/patricksarsfield0000wauc}}
* {{cite book |last1=Wilson|first1=Philip |editor1-last=O'Brien |editor1-first=R. Barry |editor1-link=Richard Barry O'Brien |title=Studies in Irish History, 1649–1775 |date=1903 |publisher=Browne and Nolan |location=Dublin |pages=1–65 |language=en |chapter=[[s:Studies in Irish History, 1649-1775/Ireland under James II.|Ireland under James II.]]}}
* {{cite book|last1=Wormsley|first1=David|title=James II: The Last Catholic King|date=2015|publisher=Allen Lane|isbn=978-0141977065}}
* {{cite book |last1=Zimmerman |first1=Doron |title=The Jacobite Movement in Scotland and in Exile, 1749–1759 |date=2003 |publisher=Palgrave Macmillan |isbn=978-1403912916}}
{{refend}} 
[[گٹھ:آئر لینڈ]]
[[گٹھ:آئر لینڈ دی تریخ]]
[[گٹھ:جنگاں]]
[[گٹھ:ترجمے نوں سمکھیاواں چاہیدیاں]]</text>
      <sha1>iuo6mo0bybjauhwe1ascepfltdc907m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ماڈیول:Location map/data/Northern Ireland</title>
    <ns>828</ns>
    <id>149225</id>
    <revision>
      <id>708813</id>
      <timestamp>2026-07-22T05:45:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abbas dhothar</username>
        <id>361</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;return { 	name = 'شمالی آئر لینڈ', 	top = 55.4, 	bottom = 53.9, 	left = -8.3, 	right = -5.3, 	image = 'United Kingdom Northern Ireland adm location map.svg', 	image1 = 'Relief Map of Northern Ireland.png' }&quot; نال صفحہ بنایا گیا۔</comment>
      <origin>708813</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="218" sha1="2cdhoqluw0djzo9mzt4xl6b1tomgyto" xml:space="preserve">return {
	name = 'شمالی آئر لینڈ',
	top = 55.4,
	bottom = 53.9,
	left = -8.3,
	right = -5.3,
	image = 'United Kingdom Northern Ireland adm location map.svg',
	image1 = 'Relief Map of Northern Ireland.png'
}</text>
      <sha1>2cdhoqluw0djzo9mzt4xl6b1tomgyto</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ورتن گل بات:BreadyPolonia</title>
    <ns>3</ns>
    <id>149226</id>
    <redirect title="ورتن گل بات:Brrreadi" />
    <revision>
      <id>708817</id>
      <timestamp>2026-07-22T09:21:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ternarius</username>
        <id>7787</id>
      </contributor>
      <comment>Ternarius پلٹی صفحہ [[ورتن گل بات:BreadyPolonia]] توں [[ورتن گل بات:Brrreadi]]: ؜Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/BreadyPolonia|BreadyPolonia]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/Brrreadi|Brrreadi]]&quot;</comment>
      <origin>708817</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45" sha1="dxh3t68e2utyvdcbrpjq4509xqgti09" xml:space="preserve">#مڑجوڑ [[ورتن گل بات:Brrreadi]]</text>
      <sha1>dxh3t68e2utyvdcbrpjq4509xqgti09</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>