وکیپیڈیا pnbwiki https://pnb.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%DB%81%D9%84%D8%A7_%D8%B5%D9%81%DB%81 MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter میڈیا خاص گل بات ورتنوالا ورتن گل بات وکیپیڈیا ویونت گل بات فائل فائل گل بات میڈیا وکی میڈیاوکی گل بات سانچہ سانچہ گل بات ہتھونڈائی ہتھونڈائی گل بات گٹھ گٹھ گل بات TimedText TimedText talk ماڈیول ماڈیول گل بات Event Event talk 0 696 712827 678003 2026-10-26T04:38:50Z CommonsDelinker 60 Removing [[:c:File:Turkman_girl_in_national_dress.jpg|Turkman_girl_in_national_dress.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Krd|Krd]] because: No permission since 18 October 2026. 712827 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group |image = [[فائل:Map-TurkicLanguages.png|320px]] |caption = ملکاں تے خود مختار علاقے جتھ‏ے ترکی بولی نو‏‏ں سرکاری درجہ حاصل اے تے / یا اکثریت د‏‏ی بولی جانے والی بولی اے |population = تقریبا 150-200 ملین<ref>Brigitte Moser, Michael Wilhelm Weithmann, Landeskunde Türkei: Geschichte, Gesellschaft und Kultur, Buske Publishing, 2008, p.173</ref><ref>Deutsches Orient-Institut, Orient, Vol. 41, Alfred Röper Publushing, 2000, p.611</ref> [[ترک زبان]] بولنے والے |region1 = {{flagicon|ترکی}} [[ترکی]] |pop1 = 60,000,000+ (80% ملک د‏‏ی کل آبادی کا)<ref name="Milliyet">[http://www.milliyet.com.tr/2007/03/22/guncel/agun.html], ''[[Milliyet]]'', 22 March 2007. {{Tr icon}}</ref> |region2 = {{flagicon|ازبکستان}} [[ازبکستان]] |pop2 = 26,000,000 (92% ملک د‏‏ی کل آبادی کا) |region3 = {{flagicon|ایران}} [[ایران]] |pop3 = c. 40,000,000-45,000,000 (40% آبادی کا) آذربائیجانی یا ہور ترک زباناں بولدا اے <ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ir.html ریاستہائے متحدہ امریکا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120203093100/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ir.html |date=2012-02-03 }}, CIA World Factbook.</ref> |region4 = {{flagicon|روس}} [[روس]] |pop4 = 15,009,969 (8.41% ملک د‏‏ی کل آبادی کا)<ref>[[:ru:Этно-языковой состав населения России|Этноязыковой состав населения России — Википедия<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]]</ref> |region5 = {{flagicon|قازقستان}} [[قازقستان]] |pop5 = 13,000,000 (75% ملک د‏‏ی کل آبادی کا) |region6 = {{flagicon|چین}} [[چین]] |pop6 = 11,647,000 (0.8% کل ملک د‏‏ی آبادی کا) |region7 = {{flagicon|آذربائیجان}} [[آذربائیجان]] |pop7 = 10,047,000 (96.7% ملک د‏‏ی کل آبادی کا) |region8 = {{flagicon|یورپی اتحاد}} [[یورپی اتحاد]] (سوائے بلغاریہ تے یونان) |pop8 = 5,210,000 |region9 = {{flagicon|ترکمانستان}} [[ترکمانستان]] |pop9 = 4,500,000<ref>https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tx.html#People {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070612214157/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tx.html#People |date=2007-06-12 }} CIA World Factbook ترکمانستان</ref> (90% کل ملک د‏‏ی آبادی کا) |region10 = {{flagcountry|کرغیزستان}} |pop10 = 4,500,000 (90% کل ملک د‏‏ی آبادی کا) |region11 = {{flagicon|افغانستان}} [[افغانستان]] |pop11 = 3,500,000<ref>{{Cite web |title=The World Factbook — Central Intelligence Agency<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --> |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/af.html |access-date=2020-10-16 |archive-date=2017-09-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170920072213/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/af.html |dead-url=yes }}</ref> (15% ملک د‏‏ی کل آبادی کا) |region12 = {{flagicon|عراق}} [[عراق]] |pop12 = 1,500,000 (5% کل ملک د‏‏ی آبادی کا) |region13 = {{flagicon|تاجکستان}} [[تاجکستان]] |pop13 = 1,200,000 (20% کل ملک د‏‏ی آبادی کا) |region14 = {{flagicon|ریاستہائے متحدہ امریکہ}} [[ریاستہائے متحدہ امریکا]] |pop14 = 1,000,000 تو‏ں زیادہ<ref>{{Cite web |title=Obama, recognize us {{!}} Letters to the Editor {{!}} stlamerican.com<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --> |url=http://m.stlamerican.com/reader_interaction/letters_to_the_editor/article_a906f9d6-4a8f-11e0-9d87-001cc4c03286.html |access-date=2020-10-16 |archive-date=2014-09-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905004354/http://m.stlamerican.com/reader_interaction/letters_to_the_editor/article_a906f9d6-4a8f-11e0-9d87-001cc4c03286.html |dead-url=yes }}</ref> |region15 = {{flagcountry|بلغاریہ}} |pop15 = 600,000-800,000 |region16 = {{flagicon|TRNC}} [[شمالی قبرص]] |pop16 = 308,862 |region17 = {{flagicon|آسٹریلیا}} [[آسٹریلیا]] |pop17 = 290,500 |region18 = {{flag|یوکرین}} |pop18 = 275,300<ref>{{cite web|url=http://www.ukrcensus.gov.ua/eng/results/general/nationality|title=Results / General results of the census / National composition of population|accessdate=2007-08-05|date=December 5, 2001|work=[[Ukrainian Census (2001)|All-Ukrainian Census, 2001]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225063253/http://www.ukrcensus.gov.ua/eng/results/general/nationality|archivedate=2018-12-25|url-status=dead}}</ref> |region19 = {{flagcountry|سعودی عرب}} |pop19 = 224,460 |region20 = {{flagcountry|یونان}} |pop20 = 178,000 {{smallsup|h}} |region21 = {{flagcountry|مالدووا}} |pop21 = 158,300 |region22 = {{flagcountry|مقدونیہ}} |pop22 = 77,959 | rels = [[اسلام]] (بنیادی طور اُتے [[سنی]] مع [[علوی]] تے [[شعیہ]] اقلیت)<br />[[مسیحیت]] (بنیادی طور اُتے [[آرتھوڈاکس مسیحیت]])<br /> [[یہودیت]] (بنیادی طور اُتے ترک یہودی مع اقليتی سَبتی تے قرائين)<br />[[سماواتیت]], [[شامانیت]], تے [[لادینییت]] ([[لامعرفت]] تے [[لادینی]]), [[روحیت]], تاریخی [[بدھ مت]] | langs = [[ترک زباناں]] }} [[فائل:Map-TurkicLanguages.png|300px|کھبے|thumb|ترک قوم دنیا دے مختلف علاقےآں وچ ۔]] '''ترک''' اک قدیم قوم اے جو وسطی ایشیا تے ترکی وچ آباد ا‏‏ے۔ ایہ لوک [[ترک زبان]] تے اس د‏ی نیڑےی زباناں بولدے ني‏‏‏‏ں۔ اج کل انہاں د‏‏ی زیادہ آبادی [[ترکی]]، [[ازبکستان]]، [[ترکمانستان]] تے [[کرغیزستان]] وچ رہندی ا‏‏ے۔ [[قازقستان]] د‏‏ی وی کچھ آبادی ترکی النسل اے ۔ [[File:Map-TurkicLanguages.png|thumb|left|250px]] '''ترک''' نسلی ٹولیاں دا اک جٹ اے بیہڑے اتلے چڑھدے لیندے ایشیاء، چڑھدے [[یورپ]] تے اتلے لیندے چین دے واسی نیں۔ == ترک بولی بولن آلے ملکاں وچ ترک اقلیت == {{Refimprove section|date=August 2018}} === Azerbaijan === {{Main|Demographics of Azerbaijan}} === Kazakhstan === {{Main|Demographics of Kazakhstan}} === Kyrgyzstan === {{Main|Demographics of Kyrgyzstan}} === Turkey === {{Main|Demographics of Turkey}} {| class="wikitable sortable" !Number !Ethnic !Minimum Estimates !Maximum Estimates !Further information |- style="background:#9acdff;" ! colspan="5" |[[بلقان]] |- !1 |{{flag|Albania}} |1,500,000 |5,000,000 |[[Albanians in Turkey]] / [[Albanians]] |- !2 |{{flag|Bosnia and Herzegovina}} |100,000 |2,000,000 |[[Bosniaks in Turkey]] / [[بوسنیائی]] |- !3 |{{flag|Bulgaria}} |350,000 |750,000 |[[Bulgarians in Turkey]] / [[Pomaks in Turkey]] / [[Bulgarians]] |- !4 |{{flag|Greece}} |2,000 |30,000 |[[Greeks in Turkey]] / [[Pontic Greeks]] / [[Caucasus Greeks]] / [[یونانی قوم]] |- !5 |{{flag|Serbia}} |15,000 |60,000 |[[Serbs in Turkey]] / [[سرب]] |- style="background:#9acdff;" | align="center" |1 | align="center" |Total |'''2,000,000''' |'''7,900,000''' |'''[[Minorities in Turkey]]''' |- style="background:#9acdff;" ! colspan="5" |[[قفقازی اقوام]] |- !1 |{{flag|Abkhazia}} |600,000 |600,000 |[[ابخاز قوم]] / [[ابخاز زبان]] |- !2 |{{flag|Armenia}} |150,000 |5,000,000 |[[Armenians in Turkey]] / [[Hidden Armenians]] / [[Armenians]] |- !3 |{{flag|Chechnya}} |100,000 |100,000 |[[Chechens in Turkey]] / [[چیچن قوم]] |- !4 |{{flag|Circassia}} |150,000 |7,000,000 |[[Circassians in Turkey]] / [[ادیگی قوم]] |- !5 |{{flag|Georgia}} |100,000 |1,500,000 |[[Georgians in Turkey]] / [[جارجیائی]] |- !6 |{{flag|Lazica}} |45,000 |2,250,000 |[[Laz people in Turkey]] / [[Laz people]] |- style="background:#9acdff;" | align="center" |2 | align="center" |Total |'''1,100,000''' |'''16,450,000''' |'''[[Peoples of the Caucasus in Turkey]]''' / '''[[قفقازی اقوام]]''' |- style="background:#9acdff;" ! colspan="5" |[[Demographics of Central Asia|Central Asia]] |- !1 |{{flag|Kazakhstan}} |10,000 |10,000 |[[Kazakhs]] |- !2 |{{flag|Kyrgyzstan}} |1,600 |1,600 |[[Kyrgyzs]] |- !3 |{{flag|Tajikistan}} |1,000 |1,000 |[[تاجک لوک]] |- !4 |{{flag|Turkmenistan}} |1,500 |1,500 |[[Turkmens]] |- !5 |{{flag|East Turkestan}} |50,000 |50,000 |[[اویغور]] |- !6 |{{flag|Uzbekistan}} |45,000 |45,000 |[[Uzbeks]] |- style="background:#9acdff;" | align="center" |3 | align="center" |Total |'''120,000''' |'''120,000''' |'''[[Central Asian peoples]]''' |- style="background:#9acdff;" ! colspan="5" |Turkic peoples |- style="background:#9acdff;" |- !1 |{{flag|Azerbaijan}} |530,000 |800,000 |[[Azerbaijanis in Turkey]] / [[آذری]] |- !2 |{{flag|Crimea}} |150,000 |6,000,000 |[[Crimean Tatars in Turkey]] / [[کریمیائی تاتار]] |- !3 |{{flag|Karachay-Cherkessia}} |20,000 |20,000 |[[Karachays]] |- !4 |{{flag|Turkey}} |40,000 |75,000 |[[Meskhetian Turks]] |- style="background:#9acdff;" | align="center" |4 | align="center" |Total |'''740,000''' |'''6,895,000''' |'''ترک''' |- style="background:#9acdff;" ! colspan="5" |[[ایرانی لوک]] |- !1 |{{flag|Afghanistan}} |25,000 |50,000 |[[Afghans in Turkey]] / [[Afghans]] |- !2 |{{flag|Iran}} |500,000 |650,000 |[[Iranian diaspora]] / [[Persians]] |- !3 |{{flag|Kurdistan}} |13,000,000 |23,000,000 |[[Kurds in Turkey]] / [[Kurdish population]] / [[Turkish Kurdistan]] / [[کرد]] |- !4 |{{flag|Kurdistan}} |1,000,000 |3,000,000 |[[Zaza Kurds]] / [[Zaza nationalism]] / [[زازاکی زبان]] |- !5 |{{flag|North Ossetia-Alania}} |50,000 |50,000 |[[Ossetians in Turkey]] / [[Ossetians]] |- !6 |{{flag|Romani}} |700,000 |5,000,000 |[[Romani people in Turkey]] / [[رومینی]] |- style="background:#9acdff;" | align="center" |5 | align="center" |Total |'''15,300,000''' |'''31,750,000''' |'''[[ایرانی لوک]]''' |- style="background:#9acdff;" ! colspan="5" |[[Ethnic groups in Europe|European peoples]] |- !1 |{{flag|Netherlands}} |15,000 |15,000 |[[ڈچ لوک]] |- !2 |{{flag|Germany}} |50,000 |50,000 |[[Germans in Turkey]] / [[Germans]] |- !3 |{{flag|Great Britain}} |35,000 |35,000 |[[Britons in Turkey]] / [[British people]] |- !4 |{{flag|Italy}} |35,000 |35,000 |[[Levantines in Turkey]] / [[Levantines (Latin Catholics)]] |- !5 |{{flag|Poland}} |4,000 |4,000 |[[Polish diaspora]] / [[Poles]] |- !6 |{{flag|Russia}} |50,000 |50,000 |[[Russians in Turkey]] / [[Russians]] |- style="background:#9acdff;" | align="center" |6 | align="center" |Total |'''190,000''' |'''190,000''' |'''[[Ethnic groups in Europe|European peoples]]''' |- style="background:#9acdff;" ! colspan="5" |[[Minorities|Other Minorities]] |- !1 |{{flag|African Union}} |100,000 |100,000 |[[Afro Turks]] / [[African diaspora]] / [[Africans]] |- !2 |{{flag|Arab League}} |1,500,000 |5,000,000 |[[Arabs in Turkey]] / [[Iraqis in Turkey]] / [[عرب قوم]] |- !3 |{{flag|Assyria}} |15,000 |65,000 |[[Assyrians in Turkey]] / [[Assyrian genocide]] / [[آشوری قوم]] |- !4 |{{flag|Israel}} |15,000 |18,000 |[[Jews in Turkey]] / [[Antisemitism in Turkey]] / [[یہود]] |- style="background:#9acdff;" | align="center" |7 | align="center" |Total |'''1,630,000''' |'''5,200,000''' |'''[[Minorities|Other Minorities in Turkey]]''' |- style="background:silver;" | align="center" |'''37 Group''' | align="center" |'''Grand Total''' |'''21,080,000''' |'''68,505,000''' |'''[[Minorities in Turkey]]''' |- |} === Turkmenistan === {{Main|Demographics of Turkmenistan}} === Uzbekistan === {{Main|Demographics of Uzbekistan}} == Past and future population == * {{Main|List of countries by past and future population}} * {{Main|List of countries by future population (United Nations, medium fertility variant)}} * [[لسٹ ملکاں بلحاظ آبادی - ماضی و مستقب‏‏ل]] provide 1950, 2000 and 2050 population while [[List of countries by future population (United Nations, medium fertility variant)]] provide 2100 population. {| class="sortable wikitable" style="text-align: center" !Rank !Country !Area !1950 !2000 !2050 !2100 |- |1 | align="left" |{{TUR}} |783,562 |21,122,000 |65,970,000 |89,291,000 |87,983,000 |- |2 | align="left" |{{UZB}} |447,400 |6,293,000 |25,042,000 |35,117,000 |32,077,000 |- |3 | align="left" |{{KAZ}} |2,724,900 |6,694,000 |15,688,000 |22,238,000 |24,712,000 |- |4 | align="left" |{{AZE}} |86,600 |2,886,000 |8,464,000 |11,210,000 |9,636,000 |- |5 | align="left" |{{KGZ}} |199,900 |1,739,000 |4,938,000 |7,064,000 |9,046,000 |- |6 | align="left" |{{TKM}} |488,100 |1,205,000 |4,386,000 |6,608,000 |5,606,000 |- ! colspan="2" |'''Total''' !'''4,730,462''' !'''39,939,000''' !'''124,488,000''' !'''171,528,000''' !'''169,060,000''' |} == Land and water area (excluding [[بحیرہ قزوین]]) == * {{Main|Exclusive economic zone}} This list includes [[منحصر علاقہ]] within their [[خود مختار ریاستاں د‏‏ی لسٹ]] (including uninhabited territories), but does not include claims on [[انٹارکٹکا]]. EEZ+TIA is exclusive economic zone (EEZ) plus [[لسٹ ملکاں بلحاظ رقبہ]] (TIA) which includes land and internal waters. {| class="sortable wikitable" style="text-align: center" !Rank !Country !Area !EEZ !Shelf !EEZ+TIA |- |1 | align="left" |{{TUR}} |783,562 |261,654 |56,093 |1,045,216 |- |2 | align="left" |{{UZB}} |447,400 |0 |0 |447,400 |- |3 | align="left" |{{KAZ}} |2,724,900 |0 |0 |2,724,900 |- |4 | align="left" |{{AZE}} |86,600 |0 |0 |86,600 |- |5 | align="left" |{{KGZ}} |199,900 |0 |0 |199,900 |- |6 | align="left" |{{TKM}} |488,100 |0 |0 |488,100 |- ! colspan="2" |'''Total''' !'''4,730,462''' !'''261,654''' !'''56,093''' !'''4,992,116''' |} == ترک آبادی == ترک قوم دنیا دے وکھ وکھ سینواں اُتے آباد ا‏‏ے۔ ذیل د‏‏ی جدول وچ ترک آبادی، ملکاں تے [[مردم شماری]] دتی گئی ا‏‏ے۔ (ملین وچ ) : {| class="wikitable sortable" id="table1" * ترک ترکاں دا ذکر سب تو‏ں پہلے چھیويں صدی عیسوی وچ اک خانہ بدوش قوم د‏‏ی صورت وچ ملدا ا‏‏ے۔ انہاں نے اک بہت طاقت ور سلطنت قائم کيت‏ی سی، جو منگولیا Mangolia تے شمالی چین د‏‏ی سرحد تو‏ں لے ک‏ے بحیرہ اسود تک پھیلی ہوئی سی۔ اس خانہ بدوش سلطنت دا بانی جسنو‏ں تومین Tumen تے ترکی کتبےآں وچ بومن Bumin سی۔ اس دا بھائی ستیمی Istami جسنو‏ں چنیاں نے شتی می Shetiemi تے طبری نے سنجیو خاقان لکھیا ا‏‏ے۔ اس نے مغربی جانب فتوحات ھاصل کيتياں۔ گمان ہُندا اے دونے بھائی اک دوسرے تو‏ں علحیدہ تے خود مختار سن ۔ اس لئی چینیاں نے مزکورہ سلطنٹاں نو‏‏ں شمالی ترکاں تے مغربی ترکاں د‏‏ی سلطنت کہہ ک‏ے اک دوسرے تو‏ں ممتیز کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ا‏‏ے۔ ان قدیم ترکاں دا اپنے مشرقی تے مغربی خانہ بدوش پیشراں تو‏ں کيتا تعلق اے ؟ اس آراء دا اظہار کيتا گیا اے تے ایہ ثابت کرنے د‏‏ی کوشش کيتی گئی اے کہ پچھلی صدیاں وچ ترک موجود سن، اگرچہ قدرتی طور اُتے انہاں دے ناں مختلف سن ۔ اس نظریہ د‏‏ی وضاحت انہاں متفرق ترکی لفظاں تو‏ں مدد لی گئی اے، جو زمانہ ق م تو‏ں باقی چلے آئے ني‏‏‏‏ں۔ سیتھائی تے دوسری اقوام نو‏‏ں وی ترک النسل دسیا جاندا ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ چینیاں نے ترکاں نو‏‏ں ہیونگ نوHiung nu د‏‏ی اولاد یعنی ہن نژاد دسیا اے تے ایہ ہناں دے مشرقی ہمسایہ سن، جنہاں نے ہناں نو‏‏ں پہلی صدی عیسوی دے اواخر وچ منگولیاسنو‏ں کڈ دتا سی۔ اگرچہ حتمی طور اُتے ایہ ثابت نئيں ہويا اے کہ ہن منگول سن تے قدیم منگولیMangolieanes تے ہن زباناں وچ بعض ترکی عناصر دا پتہ چلدا اے کہ صو‏‏تی نقطۂ نظر تو‏ں ارتقا د‏‏ی تقریباََ اس سطح اُتے اے جس اُتے قدیم ابتدائی التائی بولی سی۔ بقول ٹامسن Thomsen دے ’ترک‘ دے معنی قوت و باس دے ني‏‏‏‏ں۔ کہیا جاندا اے ایہ غالباََ اک قبیلہ دا ناں سی، بلکہ ایہ کہنا بہتر ہوئے گا کہ اک حکمران خاندان دا ناں سی۔ کتبےآں وچ ترک دا مفہوم بظاہر سیاسی اے نہ کہ جنسی، عبارت میرے ترک، میرے ’لوگ‘ د‏‏ی رہنمائی کردا ا‏‏ے۔ ترکاں دے نال اوغوز یا توغوز اکثر آیا ا‏‏ے۔ ایہ علاحدہ قبیلےآں یا خانداناں د‏‏ی تعداد دے لحاظ کدی انہاں د‏‏ی حثیت ترکاں تے انہاں دے دشمناں د‏‏ی اے تے بعض مرتبہ خان د‏‏ی قوم د‏‏ی حثیت تو‏ں آیا ا‏‏ے۔ * شمالی سلطنت چھیويں صدی عیسوی دے دوسرے نصف حصہ وچ چین وچ سوئی Sui خاندان نے اقتدار حاصل ک‏ر ليا۔ اس خاندان دے زیراثر 581ءماں دونے سلطنتاں وچ اک آخری تے قظعی اقتراق پیدا ہوئے گیا تے انہاں دونے سلطنتاں نو‏‏ں ٹانگ Tang خاندان د‏‏ی برائے ناں سیادت تسلیم کرنی پئی۔ پنجاہ سال د‏‏ی محکومی دے بعد شمالی ترکی سلطنت نے (630ءتا 682ء دے لگ بھک) آزادی حاصل کرلئی تے ایہ سلطنت 744ءتک باقی رہی۔ 745ءکے لگ بھگ منگولیا د‏‏ی حکومت اوغوز دے ہتھو‏ں تو‏ں نکل ک‏ے اویغوز دے ہتھو‏ں وچ چلی گئی۔ ایغوز دا ذکر پہلے پہل شمالی ترکاں دے صمن وچ ملدا ا‏‏ے۔ گو صرف اک ہی فقرہ انہاں دے متعلق اے کہ ’وہ دریائے سلنگا Slanga دے کنارے آباد ہیں‘۔ ترکاں دے انہاں اوغوزی دشمناں نو‏‏ں دا وکھ خاغان سی جو شہنشاہ چین دا باج گزار سی۔ یہ خیال ظاہر کيتا گیا اے کہ اویغوز لوک اوغوز دے قبائلی وفاق وچ شامل سن تے کلمات اویغوز تے اوغوز وچ خفیف سا فرق اے، جداں کہ لہجاں تے بولیاں وچ ہويا کردا ا‏‏ے۔ تومسن Thomsen وی اس خیال تو‏ں متفق ا‏‏ے۔ اُتے اورخون Orkhon دا اوہ کتبہ جو رام شئٹ Ramsted نے شائع کيتا اے، اس وچ اوہ خاغان جس نے 746ء تاں 759ءتک حکومت کیت‏‏ی اے، اپنے آپ نو‏‏ں اون (10) اویغوز تے قوقوز (9) اوغوز اُتے حکمران دسدا ا‏‏ے۔ اگرچہ چینی ماخذاں د‏‏ی رو تو‏ں اویغوز قبیلےآں د‏‏ی تعداد وی نو سی۔ 840ءماں قرغیزاں نے اویغوزاں د‏‏ی سلظنت دا خاتمہ کر دتا۔ انہاں اویغوز نے جو تو‏ں کڈے گئے، نويں صدی دے نیڑے دو نويں سلطنتاں د‏‏ی بنیاد رکھی۔ اک کانجو وچ تے دوسری بیش بلق تے تراخواجہ وچ ۔ پلیٹ اورچارنس دے مطابق اس علاقہ نو‏‏ں جو ہن چینی ترکستان کہلاندا اے ترکی رہتل وچ ڈھال نے دا سب تو‏ں پہلے زیادہ تر اویغوز نے ہی انجان دتا۔ اُتے ایہ امر مشبہ اے، ممکن اے ایہ عمل ایغوز دے پیشتراں ہی دے زمانے وچ متعمدبعہ ترقی کرچکيا ہوئے۔ کیو‏ں کہ عرب کاشغر تے انہاں سب ملکاں نو‏‏ں ابتدا ہی تو‏ں خالص ترکی علاقے سمجھدے رہے ني‏‏‏‏ں۔ مذکورہ بالا الذکر دو ترکی سلطنتاں وچ اک (کانجو Kan djou والی ) اُتے 1028ءماں قبیلہ تنگت دا قبضہ ہوئے گیا۔ جدو‏ں کہ دوسری منگولی عہد تک باقی رہی۔ 824ءماں کانجو دے اویغوزاں دے سامنے قتائی سلطنت دے بانی اپاؤکی Apaoki نے جس نے کچھ عرصہ پہلے قرغیزاں نو‏‏ں منگولیا تو‏ں کڈ باہر کيتا سی، ایہ تجویز پیش کيت‏‏ی کہ اوہ دریائے اورخون دے کنارے اپنے قدیم گھراں وچ واپس آجاواں۔ لیکن اویغوز اس وقت تک نويں وطن دے حالات و ماحول تو‏ں مانوس ہوچکے سن تے دوبارہ خانہ بدوش نئيں بناچاہندے سن، اس لئی ایہ پیشکش قبول نئيں کيتی۔ قرقیزپر قتائی د‏‏ی فتحیابی درحقیقت وچ منگولیا وچ ترکی حکومت دے خاتمہ تے منگولی عناصر د‏‏ی حکومت دا آغاز سی د‏‏ی نشادہی کردی ا‏‏ے۔ قرقیز ترکی النسل قوماں وچو‏ں آخری قوم سن جو منگولیا وچ آباد سن، تنہا ایداں دے جنہاں د‏‏ی یاداں ہن تک اوتھ‏ے باقی رہیاں نيں۔ چنانچہ منگولیا عہد تو‏ں پہلے د‏‏ی سب قبراں قرغیز قبراں کہلاندی ني‏‏‏‏ں۔ (ترک۔ معارف اسلامیہ) * مغربی سلطنت نوشیروان عادل (531 تاں 579) ساسانی حکمران نوشیروان عادل نے مغربی ترکاں تو‏ں جنہاں دا حکمران ایل خان سی، دوستانہ تعلقات قائم کریئے تے انہاں د‏‏ی مدد تو‏ں افغانستان وچ ہناں نو‏‏ں شکست دتی تے اس دے بعد اس نے خزر قبیلے اُتے فوج کشی د‏‏ی تے انہاں د‏‏ی طاقت نو‏‏ں پارہ پارہ ک‏ے دتا۔ اس تو‏ں وی ترکاں د‏‏ی طاقت وچ خاطرخواہ وادھا ہويا تے افغانستان وچ ہناں دے خالی کردہ علاقےآں اُتے ترک برائے جمان ہوئے گئے۔ ایہی وجہ اے سی جس دے سبب ترکاں تے نوشیروان وچ اختلاف پیدا ہوئے گیا۔ 765ءماں ترکاں دے سردار ویزابول Dizabul نے نوشیروان تو‏ں اتحاد د‏‏ی کوشش کيتی تے نوشیرواں دے دربار وچ اپنا اک سفیر بھیجیا، لیکن نوشیروان نے ایہ درخواست مسترد کردتی تے سفیر نو‏‏ں زہر دے ک‏ے ہلاک کر وادتا۔ اس واقع دے بعد ترکاں نے زورشور تو‏ں یلغار شروع کردتی، مگر نوشیروانی عہد ایرانی حکومت دے عروج دا عہد سی۔ لہذ انوشیروان نے وی جوابی کارروائی کيت‏‏ی تے ترکاں نو‏‏ں پِچھے ہٹنے اُتے مجبور کر دتا۔ ترکاں نے اپنی کمزوری نو‏‏ں محسوس کردے ہوئے رومی حکومت تو‏ں اتحاد د‏‏ی کوشش کيتی، مگر قیصر جسٹین Jasttain اس دے لئی راضی نئيں ہويا۔ مگر چارسال دے بعد 275ءماں ترکاں تو‏ں باضابطہ اتحاد ک‏ر ليا تے ترکاں نے ایرانی مملکت اُتے زور شور تو‏ں حملہ شروع ک‏‏‏‏ر دتے۔ نوشیروان دے جانشین ہرمزد دے سپہ سالار بہرام چوبین نے ترکاں نو‏‏ں کئی جنگاں دے بعد انہاں نو‏ں سخت شکست دتی، مگر ترکاں دا ایرانی مملکت دے شمالی حصہ اُتے قبضہ بدستور برقرار رہیا۔ (ڈاکٹر معین الدین، قدیم مشرق جلد دؤم،106 تاں 110) تانگ Tang خاندان نے افغانستان وچ ترکاں د‏‏ی مغربی سلطنت دے اقتدار دا خاتمہ کر دتا تے اپنا اقتدار پامیر دے مغربی علاقےآں تک قائم ک‏ر ليا۔ تقریباََ سوسال (659ءتا 751ء) تک ہندوکش دے شمال جنوب د‏‏ی سولہ بادشاہیاں چینیاں دے اقتدار اعلیٰ نو‏‏ں تسلیم کردیاں سن، جو حقیقی د‏‏ی بجائے برائے ناں سی۔ (افغانستان۔ معارف اسلامیہ) چین دے تانگ Tang خاندان د‏‏ی ترکاں نے سیادت قبول کرلئی سی۔ مگر مغربی ترکاں نے جلد ہی شمالی ترکاں دے بعد اپنی آزادی تے اقتدار دوبارہ حاصل کرنے وچ کامیاب ہوئے گئے تے کچھ عرصہ (659ءتا 751ء) دے لئی شمالی ترکاں دے زیر نگر ہوئے گئے۔ مگر شمالی ترک مغربی ترکاں نو‏‏ں مستقل مفتعاد بنا نئيں سک‏‏ے۔ مغربی ترک قبیلےآں وچ تیورگیش سب تو‏ں ممتاز سن تے انہاں دے سرداراں نے آخر وچ خانیت دے اختیار اپنے ہتھو‏ں وچ لے لئی سن ۔ تیورگیش Turgesh سلطنت دا خاتمہ121ھ/739ء وچ نصر بن سیار د‏‏ی قیادت وچ عرباں دے ہتھو‏ں ہويا۔ (ترک۔ معارف اسلامیہ) بوزنطنی ذرائع تو‏ں پتہ کردا اے کہ576ءماں ترکاں نے خاکنائے کریما Tauric Bosporus فتح ک‏ر ليا سی۔ 581ءماں اوہ خرسون Chersoneses د‏‏ی دیواراں دے سامنے پہنچ گئے، لیکن جزیرہ نما کریما Tauric Peninsula اُتے انہاں د‏‏ی حکومت زیادہ نئيں رہی۔ 590ءکے نیڑے اوتھ‏ے بوزنطینی حکومت دوبارہ قائم ہوچک‏ی سی۔ 568ء تو‏ں 598ءتک دے وقائع بوزنطنی ماخذ وچ ملدے ني‏‏‏‏ں۔ 568ءماں زمرخوس Zenarchos د‏‏ی سرکردگی وچ ترکاں دے پاس بوزنطی شفارت پھیجی گئی، زمرخوس نے نہر اتل Atal (والگا Volga) نو‏‏ں غبور کيتا تے مغڑبی ترکاں دے پاس قاغان د‏‏ی قیام گاہ جو شہر کوچا Kuca دے شمال وچ آق تاغ (سفید پہاڑاں) وچ سی۔ ساسانیاں دے خلاف مشترکہ فوجی اقدام دے بارے وچ گفت شنید ہُندی رہی۔ مگر کوئی دیر پا اتحاد قائم نئيں ہويا۔ چند سال دے بعد ترک بونطیاں تے ایرانیاں نال جنگ وچ مصرف ہوئے گئے۔ (ترک۔ معارف اسلامیہ) جب ترکاں نے قوم آلان Alans نو‏‏ں فتح کيتا تاں ساسانی سلطنت د‏‏ی حدوداں ترکی علاقہ تو‏ں نہ صرف وسطہ اشیاء بلکہ بحیرہ خزر تو‏ں آملیاں۔ غالباََ ایہی ترک سن جنہاں دے خلاف دربند د‏‏ی سداں تعمیر ہوئیاں۔ خزر نے ترکی خانہ بدوش سلطنت د‏‏ی روایات نو‏‏ں قائم رکھیا۔ انہاں نے ستويں صدی عیسواں وچ بہت قوت حاصل کرلئی سی۔ بحیرہ خزر دے مشرقی علاقےآں وچ ساسانیاں نے اپنے ترک ہمسایاں دے خلاف مدافعتی قلعے تعمیر کیتے۔ صوبہ جرجان د‏‏ی حفاظت دے لئی آجری سد بنائی گئی۔ لیکن ایہ ترکاں دے فاتحانہ حملون د‏‏ی روک سیم نہ کرسکن۔ جرجان تے طبرستان دے درمیانی سرحد اُتے اک ہور اس لئی دیوار تعمیر کيتی گئی سی کہ صوبہ جرجان ہتھ تو‏ں نکل گیا سی۔ کتاب ال آغانی دے مطابق رود گرگان دے ترکاں نے ایرانیاں د‏‏ی بولی تے مذہب اختیار ک‏ر ليا سی۔ اس لئی ساسانیاں دے زمانے وچ غالباََ چھیويں صدی عیسوی وچ ترک اس علاقہ نو‏‏ں فتح کرچکے ہون گے۔ (ترک۔ معارف اسلامیہ) * ترکاں وچ اشاعت اسلام 98ھ/716ء وچ عرباں تے جرجان دے ترکاں دے درمیان جنگ ہوئی۔ اس وچ اگرچہ ترک کامیاب رہ‏‏ے۔ اس زمانے وچ ساسانی سرحداں دریائے مرغاب تک سن تے آمو دریا دے کنارے جو محاربات ہوئے اس وچ عموما َترک کامیاب رہ‏ے، لیکن اس علاقے وچ ترک جو ہن ساسانیاں دے سرپرست ہوئے گئے سن ۔ عرباں دے خلاف معرکہ آرائیاں وچ اِنّے زیادہ کامیاب نئيں رہ‏‏ے۔ عرباں نے امن و آتشی د‏‏ی مہمات وی ترکاں دے پاس بھیجاں۔ خلیفہ ہشام (105ھ / 724ء تاں 125ھ / 743ء) نے ترکاں دے بادشاہ نو‏‏ں دعوت اسلام دتی سی۔ (ترک۔ معارف اسلامیہ) اگرچہ ہجرت د‏‏ی پہلی صدیاں وچ ترکی حملہ آوراں دے خلاف دفاعی جنگ دے علاوہ ترکی علاقے فتح کرنے دے لئی فوج کشی وی کيتی گئی، اُتے مسلماناں د‏‏ی جنگی کامیابیاں دے قبول اسلام اُتے بوہت گھٹ اثر ہويا۔ اس لئی جو اصول رسول اللہ ﷺ نے حبشیاں دے لئی وضع کيتا سی اس دا اطلاق ترکاں اُتے وی کيتا گیا، یعنی جدو‏ں تک اوہ تسيں تو‏ں تعرزض نہ کرن تسيں وی انہاں تو‏ں تعرض نہ کرو۔ (ترک۔ معارف اسلامیہ) کفار ترکاں د‏‏ی آخری یورش 291ھ/904ء وچ پسپا کر دتی گئی، بالاآخر ترکاں نے چوتھ‏ی ہجری / دسويں عیسوی وچ اپنی مرضی تو‏ں اسلام قبول کرنا شروع کيتا تے 283ھ/299ء وچ مسلم ترک پہلی دفع بخارا وچ فاتحانہ داخل ہوئے۔ اس تو‏ں وی اہ‏م سلجوقی ترکاں دے ہتھو‏ں پنجويں ہجری / گیارواں عیسواں وچ ایشیائے کوچک نو‏‏ں فتح کيتا گیا تے ایلک خانیہ یا آل افراسیاب دا قبول اسلام، جو اک کثیر تعداد وچ یعنی دو لکھ ترک قوم دا قبول اسلام سی تے ایہ سلسلہ جاری رہیا، حتیٰ وسطہ ایشیا وچ اسلام د‏‏ی اشاعت وچ کفار قرہ ختائی سلطنت د‏‏ی تاسیس تو‏ں کوئی رکاوٹ نئيں ہوئی۔ ایہ سلطنت بارہويں صدی وچ وجود وچ آئی سی۔ اس وقت خان بلاساغون د‏‏ی ریاست انہاں بلاد وچ انتہائی شمالی علاقہ وچ سی۔ جدو‏ں اس سلطنت دے حصہ بخرے ہوئے گئے، تاں اس وقت وی دریائے ایلی EYli دے شمال وچ اسلامی سلطنتاں موجود سن۔ (ترک۔ معارف اسلامیہ) * سلطنت مغول سلطنت مغول دا قیام بہ نسبت خود مغولاں دے ترکاں دے لئی بہت اہ‏م ثابت ہويا۔ بشتر مغول ترکاں وچ ضم ہوئے گئے، اس طرح نہ صرف ترکاں د‏‏ی تعداد وچ وادھا ہويا، بلکہ خصوصیت دے نال سیاسی حثیت تو‏ں انہاں دے لئی تقویت دا باعث بن گئے۔ چودواں صدی وچ التون اردو Golden Horde د‏‏ی تاسیس نو‏‏ں ترکاں د‏‏ی سیاسی تریخ وچ خاص اہمیت حاصل ہوئے گئی تے اس سلطنت دے انحلال دے بعد جو سلطنتاں وجود وچ آئیاں، جو اگرچہ تارتاری سن مگر اسلام تے ترکاں دے اثرات دے تحت سن۔ سائبیریا وچ دریائے ارتش Artish دے کنارے جدید شہر ٹوباسک Tobolsk دے پاس اک نويں تارتاری سلطنت قائم ہوئی۔ ہن بجائے یلغمار دے ایہ ملک اسلام د‏‏ی سرحدی چوکی بن گیا۔ کلمہ تارتار جو پہلے مغولاں دے لئی استعمال ہُندا سی، ہن ترکی قوم دا ناں ہوئے گیا تے ترکاں وچ بالاآخر اسلام دا عمل پندرہويں صدی وچ مکمل ہويا تے سولواں صدی دے نصف اول وچ جزیرہ نما بلقان تے بحیرہ اسود دے شمالی ساحل تو‏ں لے ک‏ے چینی سرحداں تک دے تمام ملکاں مسلم ترکاں دے زیر اثر سن ۔ (ترک۔ معارف اسلامیہ) * ترک قبیلے ترکاں دے وکھ وکھ قبیلے دے بارے وچ یعنی انہاں دے ناں عادات و رسوم دے بارے وچ زیادہ تر حوالے مسلم جغرافیہ داناں دے مرحوم منت ني‏‏‏‏ں۔ اگرچہ ترکی کتبےآں چینی سالناواں تے بوزنطی ذرائع تے ماخذ تو‏ں انہاں وچ وادھا کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ کیو‏ں کہ انہاں د‏‏ی عادات اطوار دے زیادہ تفصیلی حالات صرف تیسری صدی ہجری / نويں صدی عیسواں وچ صرف عرب جغرافیہ نگاراں تو‏ں ملدے ني‏‏‏‏ں۔ اس جغرافیائی ادب وچ ترک ناں محض اک قبیلے دے اک گروہ یا زباناں د‏‏ی اک شاخ دے لئی استعمال ہويا اے نہ کہ تے خون دے کتبےآں تے چینی تواریخ د‏‏ی طرح اک ہی قبیلے یا اک ہی مملکت دے لئی۔ ابوزیدالبلخی خصوصیت دے نال پنج قبیلےآں دا ذکر کردا اے جو اک ہی بولی بولدے سن ۔ انہاں وچ تغزغز، خرخیز، (تغیر غیز) کیماک، غز (اغوز) تے قرلق Karluk (عربی خلخ) (فارسی خلج) ني‏‏‏‏ں۔ انہاں وچ تغزغز انتہائی شمال مشرق وچ آباد سن ۔ اویغوز تے قرلق بلاد اسلام دے نزدیک ترین ہمسائے سن ۔ جدو‏ں کہ اوغوز مسلم علاقےآں تو‏ں مستصل علاقے وچ آباد سن ۔ یعنی فاراب تے اسیجاب دے علاقےآں یعنی جرجان دے مسلم علاقے تو‏ں مستصل۔ محمود کاشغری نے ترک قبیلے د‏‏ی تعداد ویہہ دسی ا‏‏ے۔ جو دس دس قبیلےآں دے دو گروہ وچ تقسیم سن ۔ اک شمالی تے اک جنوبی وچ مستقیم سن ۔ شمالی گروہ دے ایہ قبیلے بجناک، قفجاق، اعز، یماک، بشغرف، بسمل، قانی، بیاقو، تتار تے قرقز سن ۔ جنوبی گروہ دے ایہ قبیلے جگل، تخسی، یغما، اعراق، جرق، جمل، ایغر، تنکت،ختامی تے توغاج (ماچین) سن ۔ شمالی قبیلے وچ قامی، بیاقو تے بسمل د‏‏ی اپنی زباناں سن۔ جنوبی گروہ دے دس قبیلے جگل، تخسی، یغما، اعراق، جرق، جمل، ایغر، تنکت،ختامی تے توغاج انہاں قبیلے وچو‏ں سن، جو ترکی بولی نئيں بولدے سن ۔ گو اوہ ترکی خوب اچھی طرح جاندے سن ۔ قیر قیز، قفجاق، اغوز، تخسی، یغما، جگل، اعراق تے جرق د‏‏ی بولیاں خالص ترک سن۔ یماک تے بشکر د‏‏ی بولیاں ترکی دے نیڑے سن۔ (ترک۔ معارف اسلامیہ) ترکاں دے لئی بلاد اسلام وچ غالباََ اغوز دا کلمہ استعمال ہونے لگیا سی۔ کیو‏ں کہ اوغوز بلاد اسلام دے نیڑےی ہمسائے سن ۔ بقول رشید الدین دے انہاں اغوز قبیلے د‏‏ی تعداد چوبیس سی تے محمود کاشغری دے ہاں اکیس قبیلے دے ناں رشیدالدین دے ناواں وچ مشترک ني‏‏‏‏ں۔ لیکن محمود کاشغری انہاں قبیلے د‏‏ی تعداد اکیس مندا ا‏‏ے۔ کاشغری دے بعد دے زمانے وچ ترک تے ترکمان د‏‏ی اصلاحات دومختلف گروہ دے لئی استعمال ہونے لگاں۔ کیو‏ں کہ مغرب د‏‏ی طرف ہجرت کرجانے د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں د‏‏ی مماثلت دوسرے ترکاں دے نال بالکل معدوم ہوچک‏ی سی۔ منگولاں دے عہد تک اوغوز ناں د‏‏ی بجائے ترکمان دا رواج نئيں ہويا سی۔ (ترکمان۔ شاہکار اسلامی انسایئکلوپیڈیا) * دور انحاط سولواں صدی عیسوی وچ ترک ملکاں د‏‏ی اقتصادی زندگی سابقہ ادوار دے مقابلے وچ اک معتدیہ زوال د‏‏ی مظہر سی۔ بدوات نے زراعت تے خصوصاََ شہراں دے علمی الراغم ترقی د‏‏ی سی۔ انہاں ملکاں دے مستقب‏‏ل نو‏‏ں اس حقیقت تو‏ں وی بہت نقصان پہنچیا کہ دنیا د‏‏ی تجارت نے ہن تے راستہ اختیار کرلئے۔ ترکاں وچ نہ اقتصادی حثیت تو‏ں اس د‏ی صلاحیت سی تے نہ ہی ذہنی حثیت تو‏ں کہ اوہ روس د‏‏ی ودھدی ہوئی طاقت دا مقابلہ کرسکن۔ سترواں صدی وچ روس نے ایہ اصول وضع ک‏ر ليا سی کہ شمالی اشیاء دے تمام ملکاں روس تے چین دے درمیان ہونا چاہیے۔ لیکن اس بندوبست د‏‏ی تکمیل فروری 12 تاں 25 1888ء وچ سینٹ پیٹربرگ دے معاہدے تو‏ں ہوئی۔ اس طرح وسطہ اشیاء وچ روس نے غازان 1552ء وچ اس د‏ی ابتدا کيت‏ی سی تے انیہويں صدی دے وسط تک اوہ وسطہ اشیاء اُتے مکمل قبضہ کرچکيا سی۔ (ترک۔ شاہکار اسلامی انسایئکلوپیڈیا) 1917ء اشتراکی انقلاب دے بعد تے خصوصاً1924ءقومیت دے اصول اُتے عمل شروع ہويا تاں روس د‏‏ی اشتراکی حکومت نے ترکی اقوام د‏‏ی جمہوراواں تے خود مختار علاقے تشکیل دیے۔ اس طرح انہاں د‏‏ی قومی تے مسلم وحدت ختم کرکے انہاں نو‏ں نسلی تے لسانی گروہ وچ رکھنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ ترکاں نے انہاں نو‏ں بے دلی تو‏ں قبول کيتا۔ گو روس نو‏‏ں قابل ذکر کامیابی نئيں ہوئی۔ اس د‏ی نسبت انیہويں صدی وچ ترکاں نو‏‏ں متحدہ کرنے وچ عثمانیہ کدرے زیادہ کامیاب رہ‏‏ے۔ جے عثمانیاں دا دور انحاط نئيں ہُندا تاں اوہ باآسانی ترکاں نو‏‏ں منظم کرنے وچ کامیاب ہوجاندے۔ مگر بین الاقوامی سازشاں د‏‏ی بدولت عثمانیاں نو‏‏ں مکمل کامیابی نئيں ہوئی، اگرچہ اوہ ترکاں نو‏‏ں متحد کرنے وچ وڈی حد تک کامیاب رہے تے انہاں نے روسیاں تے اشتراکیو‏ں دا مقابلہ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی تے ترکی نے روس وچ اشتراکی انقلاب دے دوران تے اس تو‏ں پہلے ترکاں دے لئی اپنی سرحداں کھولداں تے ہزاراں ترک ہجرت ک‏ر ک‏ے ترکی وچ آبتاں۔ 1990ءماں روس وچ اشترکییت دے زوال دے بعد اوتھ‏ے د‏‏ی جمہوریاواں آزاد ہوئیاں تاں ترکی جمہوریاواں وی آزاد ہوئیاں ني‏‏‏‏ں۔ اوہ اگرچہ لادینیت اُتے کار بند نيں، لیکن اوتھ‏ے مذہب جو اشتراکی دور وچ شجر ممنوعہ سی، ہن لوکاں دا اوتھ‏ے مذہب د‏‏ی طرف رجحان ودھ رہیا اے، مگر حکومت‏ی پابندیاں انہاں نو‏ں انتہا پسندی د‏‏ی طرف لے جا رہیاں نيں۔ * ترتیب معین انصاری |- ! عوام / قوم ! خطہ ! آبادی |- | ترک عوام :* مسقطی ترک :* شامی ترک :* عراقی ترک | ترکی، قبرص، جرمنی، بلغاریہ گریس<br />جارجیہ<br />شام<br />عراق | <div style="display: none;">60</div> 70 ملین |- | ازبکی ترک | ازبکستان، افغانستان | <div style="display: none;">32</div> 23 تاں 29 ملین |- | آذربائجانی | ایران، آذربائجان | <div style="display: none;">42</div> 21 تاں 30 ملین |- | [[اویغور|اوغر]] | چین، قزاقستان | <div style="display: none;">15 </div> 20 ملین |- | قازقی ترک | قازقستان، روس، چین (زنجیانگ) تے ازبکستان | <div style="display: none;">15</div> 16 ملین |- | [[تاتاری]] ترک | روس، ترکی، اکرین، ازبکستان | <div style="display: none;">07</div> 10 ملین |- | ہزارا قوم | افغانستان، ایران، پاکستان | <div style="display: none;">07</div> 7 ملین |- | ترکمانی | ترکمانستان، ایران، افغانستان | <div style="display: none;">03</div> 7 ملین |- | کرغیز | کرغیزستان | <div style="display: none;">026</div> 4 ملین |- | چواشی | روس | <div style="display: none;">010</div> 1.8 ملین |- | بشقر | روس | <div style="display: none;">009</div> 1.8 ملین |- | گاگاز | مولداویہ | <div style="display: none;">009</div> 0.2 ملین |- | یاقوندی | روس | <div style="display: none;">007</div> 0.5 ملین |- |} == تصاویر == <center> <gallery> Image:Flag of Xinjiang Uyghur (East Turkestan).svg|کوک بیراق، پہلا پرچم جو مشرقی ترکستان نے استعمال کيتا۔ اج ایہ ائغر باغی اپنا پرچم بنائے ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ لیکن چینی حکومت اسنو‏ں ممنوع کر رکھیا ا‏‏ے۔ Image:ToyokAndRjukokuAlphabets.gif|قدیم ترکی خط وچ ملیا ہويا نقشہ۔ Image:Kyzyl orkhon inscription.jpg|Inscription in [[کائزل]] using [[Orkhon script]] Image:Tokhtamysh.jpg|[[اردوئے زريں]] invasion of Russia in 1382. Image:Benjamin-Constant-The Entry of Mahomet II into Constantinople-1876.jpg|[[محمد دوم]] دا [[قسطنطنیہ]] وچ داخلہ۔ Image:Sattar Khan.jpg|ستار خان (1868–1914) قجار سلطنت دے دوران اک باغی جرنیل سی (ایران). Image:Ataturk13.JPG|مصطفیٰ کمال اپنے فوجیاں دے نال انفارطلار وچ (1915). Image:Karachay patriarchs in the 19th c.jpg|19واں صدی، قراشے محب الوطن Image:Whirlingdervishes.JPG|[[جھمدے درویش]] [[ترکی]] Image:Tatar woman XVIII century.jpg|18واں صدی، اک [[تاتاری|تاتار]] خاتون Image:Taniec tatarski.jpg|کریمین تاتار فوجی، پولش فوجی تو‏ں لڑدے ہوئے۔ Image:Chlebowski-Bajazyt w niewoli.jpg|انکارا جنگ وچ تیمور دے شکنجے وچ بایزید]] Image:EmperorSuleiman.jpg|[[سليمان علیہ السلام|سلیمان]] Image:Babur.jpg| [[ظہیر الدین محمد بابر|بابر]], [[مغلیہ سلطنت|مغل سلطنت]] دا بانی۔ </gallery> </center> === عوام === <center> <gallery> Image:Azerigirls.JPG|[[آذری|Azerbaijani]] girls ([[آذربائیجان|Azerbaijan]]) Image:Karachay national dance.jpg|[[Karachay]] national dance ([[روس|Russia]]) Image:UzbekStudents.jpg|[[Uzbek]] students ([[ازبکستان|Uzbekistan]]) <!-- Image with unknown copyright status removed: Image:Aitys.jpg|[[قازق زبان]] people (performing traditional music) ([[قازقستان]]) {{deletable image-caption|1={{subst:#time:l, j F Y| + 7 days}}}} --> Image:Kyrgyz Manaschi, Karakol.jpg|[[Kyrgyz]] man performing epic poem ([[کرغیزستان|Kyrgyzstan]]) Image:Khotan-melikawat-chicas-d03.jpg|[[Uyghur]] girl ([[چین|China]]) Image:Khotan-mercado-chicas-d01.jpg|[[Uyghur]] children ([[چین|China]]) Image:Azeri 7.jpg|Performing [[آذری|Azeri]] musicians Image:MinusinskTatars.jpg|[[Minusinsk]] Tatars ([[روس|Russia]]) Image:Gagauz-children.jpg|[[Gagauz people]] in traditional clothing ([[مالدووا]]) Image:Uzbeki girl.jpg| A [[Uzbek]] girl with traditional headdress. ([[ازبکستان|Uzbekistan]]) <!-- Deleted image removed: Image:Yoruks.jpg| A [[Yörük]] couple near [[اغیردیر]], [[ترکی|Turkey]] {{deletable image-caption|1={{subst:#time:l, j F Y| + 7 days}}}} --> Image:Dolgan with reindeer.jpg| A [[Dolgan]] </gallery> </center> === ترکی جمہوریات دے پرچم === <center> <gallery> Image:Flag of Altai Republic.svg|پرچم۔ [[التائی جمہوریہ]] ( [[:en:Altai Republic]] Image:Flag of Azerbaijan.svg|پرچم۔ [[آذربائیجان]] ۔ Image:Flag of Bashkortostan.svg|پرچم - [[باشکورتوستان]] ([[:en:Bashkortostan]]) Image:Flag of Chuvashia.svg|پرچم۔ [[چوواشیا]]۔ [[:en:Chuvashia]] Image:Flag of Gagauzia.svg|پرچم۔ [[گاگاؤزیا]]۔ [[:en:Gagauzia]] Image:Flag of Kabardino-Balkaria.svg|پرچم۔ [[کباردینو-بالکاریا]]۔ [[:en:Kabardino-Balkaria]] Image:Flag of Karachay-Cherkessia.svg|پرچم۔ [[کراچائے-چرکیسیا]]، [[:en:Karachay-Cherkessia]] Image:Flag of Karakalpakstan.svg|پرچم۔ [[کاراکالپکستان]]۔ [[:en:Karakalpakstan]] Image:Flag of Kazakhstan.svg|پرچم۔ [[قازقستان]] Image:Flag of Khakassia.svg|پرچم۔ [[قاقاسیہ]]، [[:en:Khakassia]] Image:Flag of Kyrgyzstan.svg|پرچم۔ [[کرغیزستان]] Image:Flag of the Turkish Republic of Northern Cyprus.svg|پرچم۔ [[ترکی جمہوریہ شمالی قبرص]]، [[:en:Turkish Republic of North Cyprus]] Image:Flag of Sakha.svg|پرچم۔ [[سخا]]، [[:en:Sakha]] Image:Flag of Tatarstan.svg|پرچم۔ [[تاتارستان]]، [[:en:Tatarstan]] Image:Flag of Turkey.svg|پرچم۔ [[ترکی]] Image:Flag of Turkmenistan.svg|پرچم۔ [[ترکمانستان]] Image:Flag of Tuva.svg|پرچم۔ [[تووا]] [[:en:Tuva]] Image:Flag of Uzbekistan.svg|پرچم۔ [[ازبکستان]] Image:Flag of Xinjiang Uyghur (East Turkestan).svg| پرچم۔ [[مشرقی ترکستان]]، [[:en:East Turkestan]] ([[اویغور|اوغرستان]]) Image:Flag of the Gagauz people.svg|غیر سرکاری پرچم۔ [[گاگاؤزیا]]، [[:en:Gagauzia]] File:Flag of the Crimean Tatar people.svg|پرچم۔ [[:en:Crimean Tatar]] [[کریمین تاتار]] قوم۔ </gallery> </center> == باہرلے جوڑ == * [http://www.umich.edu/~turkish/turkic.html Turkic Republics, Regions, and Peoples: Resources – University of Michigan] == حوالے == {{حوالے|2}} {{گٹھ کومنز|Turkic peoples}} [[گٹھ:ترک اقوام]] [[گٹھ:ترکی]] [[گٹھ:ترکیہ]] [[گٹھ:چین دے نسلی گروہ]] [[گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے ]] [[گٹھ:مقالے جنہاں وچ فارسی بولی دا متن اے ]] [[گٹھ:نسلی گروہ]] [[گٹھ:وسط ایشیائی اقوام]] [[گٹھ:یوریشیائی خانہ بدوش]] [[گٹھ:ترک لوک]] mqj48s0z98ytb6ftz9n7c3m3y7gymfm 0 2091 712824 672286 2026-10-25T22:47:34Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 712824 wikitext text/x-wiki [[File:SuezCanal-EO.JPG|thumb|250px|left|نہر سوئز دا زمین دے مدار توں مورت]] [[File:USS Bainbridge (CGN-25) underway in the Suez Canal on 27 February 1992.jpg|thumb|200px|left|امریکہ بحری جنگی بیرہ 'یو ایس ایس برین بریچ' نہر سویز چ]] نہر سویز [[مصر]] دی اک سمندری گذرگاہ اے جہڑی [[رومی سمندر]] نوں [[لال سمندر]] نال ملاندی اے ۔ اسدے [[رومی سمندر]] دے کنارے تے [[پورٹ سعید]] تے [[لال سمندر]] دے کنارے تے [[سوئز شہر]] آباد اے ۔ ایہہ نہر 163 [[کلومیٹر]] تے گھٹوگھٹ 300 [[میٹر]] چوری اے ۔ اس [[نہر]] دی وجہ توں بحری جہاز [[افریقہ]] دے دوالے چکر لگائے بغیر [[یورپ]] تے [[ایشیاء]] دے درمیان آوا جائی کرسکدے نیں ۔ 1869ء چ نہر دی تعمیر توں پہلاں اس علاقے چ [[بحری جہاز]] اک پاسے سامان اتاردے تے دوجے پاسے تک ایہہ سامان [[ٹرک|ٹرکاں]] دے زریعے لے جائیا جاندا سی ۔ پہلے اس نہر تے [[امریکہ]] ، [[برطانیہ]] تے [[فرانس]] دا قبضہ سی پر [[جمال عبد الناصر]] نے اس نہر نوں قومی تحویل چ لے لئیا جس تے [[امریکہ]] ، [[برطانیہ]] تے [[اسرائیل]] نے [[مصر]] نال جنگ چھیڑ لئی ۔ {{نہر سوئز دا نقشہ}} ==حوالے== {{حوالے}} ==باہرلے جوڑ== {{commons category|Suez Canal|نہر سوئز}} * [http://www.suezcanal.gov.eg/ سرکاری'''نہر سوئز''' ویب سائٹ] * [http://www.londonancestor.com/newspaper/1882/0708/map-suez.htm Plan of the Suez Canal — 1882] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110610071802/http://www.londonancestor.com/newspaper/1882/0708/map-suez.htm |date=2011-06-10 }} * [http://geography.howstuffworks.com/africa/the-suez-canal.htm Howstuffworks.com: Suez Canal article] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100116161405/http://geography.howstuffworks.com/africa/the-suez-canal.htm |date=2010-01-16 }} * [http://www.panoramio.com/user/760796/tags/Suez Panoramio.com: Suez Canal Photos] * [http://www.livius.org/aa-ac/achaemenians/DZ.html Darius the Great's Suez Inscriptions] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100327064451/http://www.livius.org/aa-ac/achaemenians/DZ.html |date=2010-03-27 }} * [http://www.mfa.gov.eg/MFA_Portal/en-GB/Foreign_Policy/Treaties/CONVENTION+RESPECTING+THE+FREE+NAVIGATION+OF+THE+SUEZ+MARITIME+CANAL.htm Constantinople Convention of the Suez Canal, 1888] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100915095412/http://www.mfa.gov.eg/MFA_Portal/en-GB/Foreign_Policy/Treaties/CONVENTION+RESPECTING+THE+FREE+NAVIGATION+OF+THE+SUEZ+MARITIME+CANAL.htm |date=2010-09-15 }} * [http://lexicorient.com/cgi-bin/eo-direct-frame.pl?http://i-cias.com/e.o/suez_can.htm Encyclopedia of the Orient: ''Suez Canal''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180925180417/http://lexicorient.com/cgi-bin/eo-direct-frame.pl?http%3A%2F%2Fi-cias.com%2Fe.o%2Fsuez_can.htm |date=2018-09-25 }} * [https://web.archive.org/web/20101231101919/http://www.londonancestor.com/newspaper/1882/0722/port-said.htm Entrance of the Suez Canal — 1882] * [http://www.scctportsaid.com/ Suez Canal Container Terminal at Port Said] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100111034708/http://www.scctportsaid.com/ |date=2010-01-11 }} * [http://www.theengineer.co.uk/Articles/297370/December+1869+Suez+Canal.htm Opening of the Suez Canal, 1869] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080905064428/http://www.theengineer.co.uk/Articles/297370/December+1869+Suez+Canal.htm |date=2008-09-05 }} * [http://www.ppl.nl/index.php?option=com_wrapper&view=wrapper&Itemid=82 Bibliography on Water Resources and International Law] Peace Palace Library {{Coord|30|42|18|N|32|20|39|E|region:EG_type:waterbody|display=title}} [[Category:جغرافیہ]] [[گٹھ:آبی جغرافیہ]] [[گٹھ:پانی]] [[Category:نہراں]] [[Category:افریقہ]] [[گٹھ:مصر]] [[گٹھ:مصر دا آبی جغرافیہ]] [[گٹھ:مصر دا جغرافیہ]] 6dgbvfp8sxnl5sn4yjsacl7m9862ymy 0 3192 712828 659885 2026-10-26T07:24:05Z Andre Engels 653 merge 712828 wikitext text/x-wiki {{merge|گردہ}} {| cellpadding="5" cellspacing=0 style="border: 1px solid #cccccc; float: left; clear: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; background: #fcfcfc; width: 305px" | style="background:#FBEC5D" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+1" color=black>گردے<font>''' |- |-style="margin:0;background:#ccccff";width:100%" align="center" cellpadding="2" |- align="center" | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | [[File:Gray1123.png|300px]] |-|- align="center" |- | پربندھ: || پیشابی پربندھ، ہارمون پربندھ |- |آرٹری : ||رینل آرٹری |- |وین : ||رینل وین |- |} '''گردے''' [[ریڑھ]] دی ہڈی رکھن آلے [[جاندار|جنوراں]] تے ریڑھ دی [[ہڈی]] توں بغیر آلے جنوراں وچ ہوندے نے۔ گردے [[پیشابی پربندھ]] دا اہم حصہ نیں تے جسم وچ پانی تے نمکاں دا توازن رکھدے نیں۔ انسان دے پنڈے اندر چوڑی وچ ہوندے نیں۔ گردے [[لعو]] صاف کرن دا کم کردے نیں تے گندے مادے کڈ کے [[پیشابی تھیلی]] چ پا دیندے نیں۔ گردے [[موتر]] بناندے نیں۔ تے اینج اے ستھرائی دا کم کردے نیں۔ == تھاں == انسان وچ گردے ڈھڈ خانے اچ ہوندے نیں۔ ریڑھ دی ہڈی دے آلے دوالے دو گردے ہوندے نیں۔ ڈھڈ خانے وچ ڈنگے کلیجے مگروں سجا گردہ تھوڑا تھلے ہوندا اے تے کھبا گردہ تھوڑا اچا ہوندا اے۔ گردے پٹھی چادر دے تھلے تے کنڈ ول ہوندے نیں۔ سجا گردہ کلیجے دے پچھے تے کھبا گردہ تلی دے پچھے ہوندا اے۔ ہر گردے دی اُتلی طرف اک ایڈرینل غدود ہوندا اے۔ ہر گردے نوں یارہویں تے بارہویں پسلی بچا کے رکھدی اے۔ مرداں وچ ہر گردے دا وزن 125 توں 170 گرام ہوندا اے تے سوانیاں وچ 115 توں 155 گرام ہوندا اے۔ کھبا گردہ، سجے گردے توں تھوڑا جیہا وڈا ہوندا اے۔ == وکھالہ == گردہ ، لوبیے ورگا ہوندا اے جیدا اک ابھرا تے اک اندرا پاسا ہوندا اے۔ اندر پاسے نوں "[[رینل ھیلم]]" وی آکھدے نیں، ایتھوں رینل آرٹری گردے وچ وڑدی اے تے رینل وین تے [[یوریٹر]] (پیشابی نالی) باہر جاندے نیں۔ گردے دے باہر اک موٹا ٹشو ہوندا اے جنوں [[رینل کیپسول]] آکھدے نیں۔ <div style="direction:rtl; "> [[File:KidneyStructures PioM.svg|thumb|300px|left|گردے دا اندر آلا [[وکھالہ]]۔ 1-رینل پائرامڈ، 2- انٹرلوبیولرآرٹری، 3- رینل آرٹری، 4- رینل وین، 5- رینل ہیلم، 6- رینل پیلوس، 7- یوریٹر، 8- نکا کیلکس، 9- رینل کیپسول، 10- تھلواں رینل کیپسول، 11- اتلا رینل کیپسول، 12-انٹرلوبیولر وین، 13- [[نیفرون]]، 14-نکا کیلکس ، 15- وڈا کیلکس، 16- رینلل پیپیلا ، 17- رینل کالم]] گردہ 11 توں 14 [[سینٹی]] [[میٹر]] لما، 6 سینٹی میٹر چوڑا تے 4 سینٹی میٹر موٹا ہوندا اے۔ گردے دے دو وڈے حصے ہوندے نیں، بارلا حصہ "[[رینل کارٹیکس]]" تے اندر آلا "[[رینل میڈولا]]" اخواندا اے۔ گردے وچ 8 توں 18 کون ورگے وکھالے ہوندے نیں جناں نوں "[[رینل پائرامڈ]]" آکھیا جاندا اے۔ گردے وچ پیشاب بنان آلی اکائیاں نوں [[نیفرون]] آکھدے نیں جیہڑے رینل کارٹیکس تے رینل میڈولا وچ پھیلے ہوندے نیں۔ نیفرون دا فلٹر کرن آلا حصہ جنوں رینل کارپسل آکھدے نیں، کارٹیکس وچ ہوندا اے تے دوجا حصہ جنوں رینل ٹیبیول آکھدے نیں، او میڈولا وچ پائرامڈ وچ ہوندا اے۔ میڈولا توں لنگ کے موتر رینل پیلوس وچ وڑدا اے جتھوں یوریٹر نکلدا اے۔ == ہسٹالوجی == [[مائکروسکوپ]] دے تھلے گردے دے ٹشو دی پڑھت دسدی اے جے ایہدے وچ وکھرے ولگن ہوندے نیں جناں وچ: • گردہ گلومیرولس پیرائیٹل ولگن • گردہ گلومیرولس پوڈوسائٹ • گردہ پراگزیمل ٹیوبیول برش بارڈر ولگن • لوپ آف ہینلے پتلا ٹوٹا ولگن • موٹا اتلا باں ولگن • گردہ ڈسٹل ٹیوبیول ولگن • گردہ کٹھی نالی ولگن • اندرلے گردہ ولگن • رینل آرٹری تے شاخاں شامل نیں۔ == کم == گردہ سارے جسم دے ہومیوسٹیسس وچ حصہ پاندا اے جیدے وچ تیزاب-بیس دا توازن، الیکٹرولائٹ دی مقدار، ولگن د بارلے مائع دا حجم تے [[لعو]] داب دا کنٹرول شامل نیں۔ گردے دا کم ایہدی کم دی اکائیاں یعنی نیفرون وچ ہوندا اے۔ ایہہ کم فلٹریشن، ریایبزارپشن تے سیکریشن باجوں ہوندے نیں۔ == روگ == گردے دے بہت سارے روگ ہوندے نیں جناں وچوں وڈے روگاں وچ "گردے دی پتھری" تے " گردے فیل ہونا" شامل نیں۔ == بارلے جوڑ == {{Commons|Category:Kidneys|گردے|position=left}} {{انسانی انگ}} [[Category:پنڈا]] [[Category:سائنس]] [[Category:جیون پڑھت]] 8x6tjz7sfdyx4bgg6uccda4e7uhgy39 0 7165 712821 444846 2026-10-25T22:09:19Z Rotondus 19601 سانچہ 712821 wikitext text/x-wiki [[Image:StandingHanumanCholaDynasty11thCentury.jpg|thumb|200px|left]] '''ہنومان''' [[ھندو مت]] دا [[اک]] دیوتا اے۔ اے [[رام]] دا چاہن والا اے تے رام نال [[راون]] نال لڑدا اے۔ {{رامائن}} {{ہندومت دیوتا تے کتاباں}} [[گٹھ:ھندو مت]] [[گٹھ:ہندو اساطیر]] [[گٹھ:ہندو دیوتا]] 0cisfi5qj3duyeyksiufwt2jj3fqduo 0 52874 712822 712690 2026-10-25T22:33:23Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 712822 wikitext text/x-wiki == مسیحی نوبل انعام جیتو بلحاظ شعبہ == === [[فزکس]]=== {| align="center" class="wikitable" |- ! سال ! colspan=2|انعام یافتہ ! دیس ! فرقہ ! وجہ |- |1901 |[[File:WilhelmRöntgen.JPG|75px]] |[[ولیم رونٹگین ]] |[[جرمنی]] |رومن کیتھولک<ref>{{Cite web |title=Wilhelm Conrad Roentgen |url=http://www.famousscientists.org/wilhelm-conrad-roentgen/ |access-date=2016-05-18 |archive-date=2017-04-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170428070628/https://www.famousscientists.org/wilhelm-conrad-roentgen/ |dead-url=yes }}</ref> |"in recognition of the extraordinary services he has rendered by the discovery of the remarkable [[ایکس شعاع|rays]] subsequently named after him" |- |rowspan=2|1902 |[[File:H A Lorentz (Nobel).jpg|75px]] |[[ہنڈرک لورنٹز]] |[[نیدرلینڈ]] |پروٹسٹنٹ<ref>[http://www.encyclopedia.com/topic/Hendrik_Antoon_Lorentz.aspx Hendrik Antoon Lorentz]</ref> |"in recognition of the extraordinary service they rendered by his researches into the influence of [[magnetism]] upon [[radiation]] phenomena"<ref>{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1902 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1902/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |[[File:Pieter Zeeman.jpg|75px]] |[[پیڑ زیمین]] |[[نیدرلینڈ]] |Dutch Reformed Church<ref>[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1902/zeeman-bio.html Pieter Zeeman - Biographical]</ref> |"in recognition of the extraordinary service they rendered by their researches into the influence of magnetism upon radiation phenomena |- |1903 |[[File:Paul Nadar - Henri Becquerel.jpg|75px]] |[[ہنری بیکرویل ]] |[[فرانس]] |رومن کیتھولک <ref>[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/laureates/index.php?id=4 Henri Becquerel]</ref> |"for his discovery of spontaneous [[radioactivity]]"<ref name=N1903>{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1903 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1903/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1904 |[[File:John William Strutt.jpg|75px]] |[[جان ولیم سٹرٹ ]] |[[برطانیہ]] |Anglican<ref>Peter J. Bowler (2014). "Reconciling Science and Religion: The Debate in Early-Twentieth-Century Britain", University of Chicago Press. p. 35</ref><ref>Sir William Gavin (1967). "Ninety Years of Family Farming: The Story of Lord Rayleigh's and Strutt & Parker Farms". Hutchinson, p. 37</ref> |"for his investigations of the densities of the most important gases and for his discovery of [[argon]] in connection with these studies"<ref>{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1904 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1904/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1905 |[[File:Phillipp Lenard in 1900.jpg|75px]] |[[فلپ لینارڈ ]] |[[آسٹریا ہنگری]]<br />[[جرمنی]] |کرسچئین<ref>[http://www.nndb.com/people/441/000099144/ Philipp Lenard]</ref> |"for his work on [[cathode ray]]s"<ref>{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1905 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1905/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref><ref name="Lundestad">{{cite web |first=Geir |last=Lundestad |authorlink=Geir Lundestad |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/articles/lundestad-review/index.html |title=The Nobel Peace Prize, 1901–2000 |publisher=Nobel Foundation |date=2001-03-15 |accessdate=2011-10-06}}</ref> |- |1906 |[[File:J.J Thomson.jpg|75px]] |[[جے جے تھامسن ]] |برطانیہ |Anglican<ref>{{Cite web |title=Essay on Thomson life and religious views |url=http://www.asa3.org/ASA/PSCF/1986/JASA6-86Seeger.html |access-date=2016-05-18 |archive-date=2015-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151201005910/http://www.asa3.org/ASA/PSCF/1986/JASA6-86Seeger.html |dead-url=yes }}</ref> |"for his theoretical and experimental investigations on the [[conduction of electricity]] by gases"<ref>{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1906 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1906/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1909 |[[File:Guglielmo Marconi.jpg|75px]] |[[گُگلیلمو مارکونی]]([[مارکونی]]) |[[اٹلی]] |رومن کیتھولک<ref>Marconi, Maria Christina, ''Marconi My Beloved''[https://books.google.com/books?id=wfSABTyeiV4C&pg=PA19&dq=marconi+catholic&hl=en&sa=X&ei=StMVVfzhMYOXNp_agPgI&ved=0CDIQ6AEwBA#v=onepage&q=marconi%20catholic&f=false]''. 2001. p. 19-24.''</ref> |"for his contributions to the [[Invention of radio|development of wireless telegraphy]]"<ref>{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1909 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1909/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1914 |[[File:Max von Laue 1914.jpg|75px]] |[[میکس وون لیو]] |[[جرمنی]] |کرسچئین<ref>[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1914/laue-bio.html Max von Laue: Biographical] The Nobel Prize in Physics 1914. Nobel Foundation.</ref><ref>{{Cite journal | doi = 10.1098/rsbm.1960.0028| title = [[میکس وون لیو]] 1879-1960| journal = [[Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society]]| volume = 6| pages = 134| year = 1960| last1 = Ewald | first1 = P. P. | authorlink1 = Paul Peter Ewald}}</ref><ref>Magill, Frank Northen (1989) ''The Nobel Prize Winners'', Salem Press. ISBN 0893565598. p. 198</ref> |"For his discovery of the [[X-ray crystallography|diffraction of X-rays]] by crystals",<ref>{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1914 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1914/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> an important step in the development of [[X-ray spectroscopy]]. |- |rowspan=2|1915 |[[File:Wh-bragg.jpg|75px]] |[[ولیم ہنری براگ]] |[[برطانیہ]] |کرسچئین<ref>[http://adb.anu.edu.au/biography/bragg-sir-william-henry-5336 Bragg, Sir William Henry (1862–1942)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130320003055/http://adb.anu.edu.au/biography/bragg-sir-william-henry-5336 |date=2013-03-20 }}</ref><ref>[http://www.britannica.com/biography/William-Bragg Sir William Bragg from Britannica]</ref><ref>{{Cite web |title=The Religious Affiliation of Nobel Prize-winning physicist William Henry Bragg |url=http://www.adherents.com/people/pb/William_Henry_Bragg.html |access-date=2016-05-18 |archive-date=2017-07-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170704142538/http://www.adherents.com/people/pb/William_Henry_Bragg.html |dead-url=yes }}</ref> |rowspan=2|"For his services in the analysis of [[crystal structure]] by means of X-rays",<ref>{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1915 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1915/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> an important step in the development of [[X-ray crystallography]] |- |[[File:Wl-bragg.jpg|75px]] |[[ولیم لاورنس براگ]] |[[آسٹریلیا]] [[برطانیہ]] |کرسچئین |- |1917 |[[File:Charles Glover Barkla.jpg|75px]] |[[چارلس گلور بارکالا]] |[[برطانیہ]] |Methodist<ref>School of Mathematics and Statistics. [http://www-history.mcs.st-and.ac.uk/Biographies/Barkla.html "Charles Glover Barkla"] (2007), University of St Andrews, Scotland. JOC/EFR.</ref><ref>H.S. Allen (1947), Obituary Notices of Fellows of the Royal Society, Vol. 5, No. 15,. "[http://www.jstor.org/discover/10.2307/769087?uid=3738664&uid=2129&uid=2&uid=70&uid=4&sid=21103238109881 Charles Glover Bark]"</ref><ref>[http://www.encyclopedia.com/topic/Charles_Glover_Barkla.aspx Charles Glover Barkla], Complete Dictionary of Scientific Biography (2008)</ref> |"For his discovery of the [[X-ray fluorescence|characteristic Röntgen radiation]] of the elements",<ref>{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1917 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1917/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> another important step in the development of [[X-ray spectroscopy]] |- |1918 |[[File:Max Planck 1933.jpg|75px]] |[[میکس پلانک]] |[[جرمنی]] |Raised Lutheran, later in life, Planck's views on God were that of a deist{{efn|He stated that: "Both Religion and science require a belief in God. For believers, God is in the beginning, and for physicists He is at the end of all considerations… To the former He is the foundation, to the latter, the crown of the edifice of every generalized world view."}}<ref name="adherents.com">[http://www.adherents.com/people/pp/Max_Planck.html The Religious Affiliation of Physicist Max Planck] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170810130831/http://www.adherents.com/people/pp/Max_Planck.html |date=2017-08-10 }}. adherents.com. Retrieved on 2011-07-05.</ref> |"for the services he rendered to the advancement of physics by his discovery of energy [[quantum mechanics|quanta]]"<ref>{{cite web |title = The Nobel Prize in Physics 1918 |publisher = Nobel Foundation |url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1918/index.html |accessdate = 2008-10-09}}</ref> |- |1919 |[[File:Johannes Stark.jpg|75px]] |[[جوہنس سٹارک]] |[[جرمنی]] |کرسچئین<ref>[http://www.nndb.com/people/553/000099256/ Johannes Stark]</ref> |"for his discovery of the [[Doppler effect]] in [[canal rays]] and the splitting of [[spectral line]]s in [[electric field]]s"<ref>{{cite web |title = The Nobel Prize in Physics 1919 |publisher = Nobel Foundation |url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1919/index.html |accessdate = 2008-10-09}}</ref> |- |1923 |[[File:Robert Andrews Millikan 1920s.jpg|75px]] |[[رابرٹ انڈریو ملکین]] |[[امریکا]] |کرسچئین<ref name="Millikan 1929">"Millikan, Robert Andrew", [[Who's Who in America]] v. 15, 1928–1929, p. 1486</ref><ref>[http://www.adherents.com/people/pm/Robert_Millikan.html The Religious Affiliation of Physicist Robert Andrews Millikan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170704140437/http://www.adherents.com/people/pm/Robert_Millikan.html |date=2017-07-04 }}. adherents.com</ref><ref>[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1923/millikan-bio.html Nobel biography]. nobelprize.org.</ref><ref>[http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,715687,00.html "Medicine: Science Serves God,"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130817193240/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,715687,00.html |date=2013-08-17 }} ''Time,'' June 4, 1923. Accessed 19 Jan. 2013.</ref> He dealt with this in his [[Terry Lectures]] at [[Yale]] in 1926–7, published as ''Evolution in Science and Religion''.<ref>''Evolution in Science and Religion'' (1927), 1973 edition: Kennikat Press, ISBN 0-8046-1702-3</ref> |"for his work on the [[elementary charge]] of electricity and on the [[photoelectric effect]]"<ref>{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1923 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1923/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1925 |[[File:Gustav Hertz.jpg|75px]] |[[گستاف لوڈوگ ہرٹز]] |[[جرمنی]] |Lutheran<ref>{{cite web|url=http://www1.uni-hamburg.de/rz3a035//bundesstrasse1.html|title=Buildings Integral to the Former Life and/or Persecution of Jews in Hamburg|publisher=uni-hamburg.de|author=Robertson, Struan|accessdate=22 February 2012|archive-date=27 March 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120327213148/http://www1.uni-hamburg.de/rz3a035//bundesstrasse1.html|dead-url=yes}}</ref> |"for his discovery of the laws governing the impact of an [[electron]] upon an atom"<ref>{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1925 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1925/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1927 |[[File:Arthur Compton.jpg|75px]] |[[آرتھر کومپٹون]] |[[امریکا]] |Presbyterian<ref>{{cite web|url=http://www.aps.org/units/fps/newsletters/2003/april/commentary.html|title=Physics and Society newsletter April 2003 Commentary|publisher=|accessdate=15 January 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,755635-5,00.html|title=Science: Cosmic Clearance|date=13 January 1936|work=TIME.com|accessdate=15 January 2015|archive-date=26 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226101941/http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,755635-5,00.html|dead-url=yes}}</ref> |"for his discovery of the [[Compton effect|effect named after him]]"<ref name=N1927>{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1927 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1927/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1932 |[[File:Bundesarchiv Bild183-R57262, Werner Heisenberg.jpg|75px]] |[[ورنر ہیزنبرگ]] |[[جرمنی]] |Lutheran<ref>{{Cite book|last1=Stewart|first1=Ian|title=Why Beauty Is Truth: A History of Symmetry|url=http://books.google.co.uk/books?id=6akF1v7Ds3MC|accessdate=June 14, 2006|year=2008|publisher=[[Basic Books|Basic]]|isbn=9780465082377|page=206}}</ref><ref>[http://www.adherents.com/people/ph/Werner_Heisenberg.html The religion of Werner Heisenberg, physicist] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101129213817/http://www.adherents.com/people/ph/Werner_Heisenberg.html |date=2010-11-29 }}. Adherents.com. Retrieved on 2012-02-01.</ref> |"for the creation of [[quantum mechanics]], the application of which has, inter alia, led to the discovery of the [[allotropic]] forms of hydrogen"<ref>{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1932 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1932/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1936 |[[File:Hess.jpg|75px]] |[[وکٹر فرانسس ہیس]] |[[آسٹریا]] |کرسچئین<ref>{{cite web|url=http://www.nndb.com/people/731/000099434/|title=Victor Francis Hess|publisher=|accessdate=15 January 2015}}</ref><ref>{{cite book|url=http://books.google.com/books?id=AtngooiwXikC&pg=PA254|title=A Dictionary of Scientists|publisher=|accessdate=15 January 2015}}</ref> He wrote on the topic of science and religion in his article ''"My Faith"''.<ref>Victor Francis Hess. "[http://newspaperarchive.com/us/texas/san-antonio/san-antonio-light/1946/11-03/page-52 My Faith]". San Antonio Light Newspaper Archive. Sunday, November 3, 1946, p. 52</ref> |"for his discovery of [[cosmic ray|cosmic radiation]]"<ref name="N1936">{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1936 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1936/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1937 |[[File:George Paget Thomson.jpg|75px]] |[[جارج پاگٹ تھامسن]] |[[برطانیہ]] |کرسچئین |"for his experimental discovery of the [[electron diffraction|diffraction of electrons]] by crystals"<ref>{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1937 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1937/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1938 |[[File:Enrico Fermi 1943-49 140x190.jpg|75px]] |[[انریکو فرمی]] |[[اٹلی]] |Raised رومن کیتھولک, then become an agnostic |"for his demonstrations of the existence of new radioactive elements produced by [[neutron irradiation]], and for his related discovery of nuclear reactions brought about by slow neutrons"<ref>{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1938 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1938/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1945 |[[File:Wolfgang Pauli ETH-Bib Portr 01042.jpg|75px]] |[[ولف گینگ پاولی]] |[[آسٹریا]] |Raised رومن کیتھولک<ref>{{cite web|url=http://www.jinfo.org/Physicists.html|title=Jewish Physicists|accessdate=2006-09-30}}</ref> |"for the discovery of the Exclusion Principle, also called the [[Pauli principle]]"<ref>{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1945 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1945/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |rowspan=2|1951 | |[[جوہن کوکروفٹ]] |[[برطانیہ]] |کرسچئین |rowspan=2|"for their pioneer work on the transmutation of atomic nuclei by artificially accelerated atomic particles"<ref>{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1951 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1951/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |[[File:Ernest Walton.jpg|75px]] |[[ارنسٹ والٹن]] |[[آئرلینڈ]] |Methodist<ref>V. J. McBrierty: Ernest Thomas Sinton Walton, The Irish Scientist, 1903-1995 (Trinity College Dublin, 2003)</ref> |- |1952 |[[File:Edward Mills Purcell.jpg|75px]] |[[ایڈوارڑملس پرسل]] |[[امریکا]] |پروٹسٹنٹ |"for his development of new methods for nuclear magnetic precision measurements and discoveries in connection therewith"<ref>{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1952 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1952/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1953 |[[File:Zernike.jpg|75px]] |[[فرٹز زرنیک]] |Netherlands |پروٹسٹنٹ |"for his demonstration of the phase contrast method, especially for his invention of the [[phase contrast microscope]]"<ref>{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1953 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1953/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |rowspan=2|1954 |[[File:Max Born.jpg|75px]] |[[میکس بورن]] |[[جرمنی]]<br />[[برطانیہ]] |Lutheran{{sfn|Greenspan|2005|pp=61–62}} |"for his fundamental research in [[quantum mechanics]], especially for his statistical interpretation of the [[wavefunction]]"<ref name="N54">{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1954 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1954/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |[[File:Bothe.jpg|75px]] |[[والٹتھر بوتھ]] |[[مغربی جرمنی]] |پروٹسٹنٹ |"for the [[Coincidence circuit|coincidence method]] and his discoveries made therewith"<ref name="N54"/> |- |rowspan=2|1955 |[[File:Willis Lamb 1955.jpg|75px]] |[[ولس لیمب]] |[[امریکا]] |پروٹسٹنٹ |"for his discoveries concerning the [[fine structure]] of the hydrogen spectrum"<ref name="N55">{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1955 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1955/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |[[File:Polykarp Kusch.jpg|75px]] |[[پولی کارپ کوشچ]] |[[امریکا]] |پروٹسٹنٹ |"for his precision determination of the [[magnetic moment]] of the [[electron]]"<ref name="N55"/> |- |1958 |[[File:Ilya Frank.jpg|75px]] |[[الوا فرانک]] |[[سویت یونین]] |Russian Orthodox (he is also from Jewish descended) |for the discovery and the interpretation of the [[Cherenkov-Vavilov effect|Cherenkov effect]]"<ref>{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1958 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1958/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |rowspan=2|1963 ||[[File:Maria Goeppert-Mayer.jpg|75px]] |[[ماریہ جیوپرٹ مئیر]] |[[امریکا]] |کرسچئین<ref name="100 Years of Nobel Prizes: p.48">100 Years of Nobel Prizes: p.48</ref> |rowspan=2|"for their discoveries concerning [[Nuclear shell model|nuclear shell structure]]" |- |[[File:Jensen.jpg|75px]] |[[جے ہنس ڈی ہنسن]] |[[مغربی جرمنی]] |کرسچئین |- |1964 |[[File:Charles Townes Nobel.jpg|75px]] |[[چارلس ہارڈ ٹاونس]] | [[امریکا]] |پروٹسٹنٹ ([[United Church of Christ]])<ref>[[Harvard Gazette]] June 16, 2005 [http://news.harvard.edu/gazette/2005/06.16/05-laser.html Laser's inventor predicts meeting of science, religion] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305074632/http://news.harvard.edu/gazette/2005/06.16/05-laser.html |date=2016-03-05 }}</ref> |"for fundamental work in the field of [[quantum electronics]], which has led to the construction of [[oscillator]]s and [[amplifier]]s based on the [[maser]]&ndash;[[laser]] principle"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Physics 1964 | publisher = Nobel Foundation | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1964/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1971 |[[Image:Nobel prize medal grey.png|75px]] |[[ڈینس گبور]] |[[ہنگری]]– [[برطانیہ]] |Raised a [[پروٹسٹنٹ]],<ref>http://www.bookrags.com/biography/dennis-gabor-wop/</ref> but he considered himself agnostic<ref>{{cite book|title=Notable Scientists from 1900 to the Present: D-H|url=https://archive.org/details/notablescientist0000unse|year=2001|publisher=Gale Group|isbn=9780787617530|author=Brigham Narins|accessdate=30 May 2012|page=[https://archive.org/details/notablescientist0000unse/page/797 797]|quote=Although Gabor's family became Lutherans in 1918, religion appeared to play a minor role in his life. He maintained his church affiliation through his adult years but characterized himself as a "benevolent agnostic".}}</ref> |"for his invention and development of the [[holography|holographic method]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Physics 1971 | publisher = Nobel Foundation | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1971/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1974 |[[Image:Nobel prize medal grey.png|75px]] |[[انٹونی ہیوش]] | [[برطانیہ]] | کرسچئین<ref>{{cite book|author1=J. C. Polkinghorne|author2=John Polkinghorne|author3=Nicholas Beale|title=Questions of Truth: Fifty-One Responses to Questions about God, Science, and Belief|url=http://books.google.com/books?id=jiXANZ1CPD4C|accessdate=27 July 2012|date=16 January 2009|publisher=Westminster John Knox Press|isbn=978-0-664-23351-8|page=12}}</ref> |"for his pioneering research in [[Radio astronomy|radio astrophysics]]: Ryle for his observations and inventions, in particular of the [[aperture synthesis]] technique, and Hewish for his decisive role in the discovery of [[pulsar]]s"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Physics 1974 | publisher = Nobel Foundation | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1974/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1980 |[[File:James-cronin.jpg|75px]] |[[جیمز واٹسن کرونن]] | [[امریکا]] |پروٹسٹنٹ<ref name="autobio">{{cite web|last=Cronin|first=James |title=Autobiography |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1980/crnin-autobio.html|work=The Nobel Prize in Physics 1980: James Cronin, Val Fitch|publisher=[[نوبل فاونڈیشن]]|accessdate=22 May 2012|authorlink=James Cronin|year=1980}}</ref><ref>{{Citation|author=[[Henry Margenau|Margenau, H.]]|year=1992|title=Cosmos, Bios, Theos: Scientists Reflect on Science, God, and the Origins of the Universe, Life, and Homo Sapiens|publisher=[[Open Court Publishing Company]]|page=105}} co-edited with [[Roy Abraham Varghese]]. This book is mentioned in a December 28, 1992 [[ٹائم (رسالہ)]] article: [http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,977352-1,00.html Galileo And Other Faithful Scientists] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121025232639/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,977352-1,00.html |date=2012-10-25 }}</ref> |"for the discovery of violations of fundamental [[symmetry principles]] in the decay of [[neutral K-meson]]s"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Physics 1980 | publisher = Nobel Foundation | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1980/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1984 |[[File:Carlo Rubbia 2012.jpg|75px]] |[[کارلو روبیا]] | [[اٹلی]] |رومن کیتھولک |"for his decisive contributions to the large project, which led to the discovery of the field [[W and Z bosons|particles W and Z]], communicators of [[weak interaction]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Physics 1984 | publisher = Nobel Foundation | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1984/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1985 |[[File:Klaus von Klitzing 2015.jpg|75px]] |[[کلاوس ون کلٹزنگ]] | [[مغربی جرمنی]] |رومن کیتھولک |"for the discovery of the [[Quantum Hall effect|quantized Hall effect]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Physics 1985 | publisher = Nobel Foundation | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1985/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1993 |[[File:2008JosephTaylor.jpg|75px]] |[[جوزف ہوٹن ٹیلر ]] | [[امریکا]] | [[Quaker]]<ref>{{cite web|url=http://www.nndb.com/people/995/000099698/|title=Joseph H. Taylor, Jr.|publisher=|accessdate=15 January 2015}}</ref> |"for the discovery of a [[PSR B1913+16|new type]] of [[pulsar]], a discovery that has opened up new possibilities for the study of [[Gravitational wave|gravitation]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Physics 1993 | publisher = Nobel Foundation | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1993/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1996 |[[File:Douglas Osheroff NSF.jpg|75px]] |[[ڈوگلاس اوشروف]] | [[امریکا]] |Lutheran<ref name="NobelBio">[http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1996/osheroff-autobio.html Biography on the Nobel Foundation website]</ref> |"for his discovery of [[superfluid]]ity in [[helium-3]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Physics 1996 | publisher = Nobel Foundation | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1996/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1997 |[[File:William D. Phillips.jpg|75px]] |[[ولیم ڈینیل فلپس]] | [[امریکا]] |پروٹسٹنٹ (United Methodist Church)<ref>{{cite web|url=http://www.issr.org.uk/about/founding_members.asp|archiveurl=https://web.archive.org/web/20050307010942/http://www.issr.org.uk/about/founding_members.asp|title=Founding Members of ISSR|archivedate=7 March 2005|publisher=|accessdate=15 January 2015|dead-url=yes}}</ref> |"for development of methods to cool and trap atoms with laser light."<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Physics 1997 | publisher = Nobel Foundation | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1997/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |2002 |[[File:RiccardoGiacconi.jpg|75px]] |[[رککارڈو گیاککونی]] | [[اٹلی]]<br />[[امریکا]] |رومن کیتھولک |"for pioneering contributions to astrophysics, which have led to the discovery of [[cosmic X-ray source]]s" |- |2007 |[[File:Peter Gruenberg 01.jpg|75px]] |[[پیٹر گرون برگ]] | [[جرمنی]] |رومن کیتھولک |"for the discovery of [[giant magnetoresistance]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Physics 2007 | publisher = Nobel Foundation | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2007/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |} === کیمیاء=== {| align="center" class="wikitable" |- ! سال ! colspan=2|انعام یافتہ ! ملک ! فرقہ وجہ |- |1901 |[[Image:Vant Hoff.jpg|75px]] |[[یاکوبس ہینریکوس وانت ہوف]] |[[نیدرلینڈ]] |پروٹسٹنٹ<ref>{{Cite EB1911|wstitle=van't Hoff, Jacobus Hendricus}}</ref> |"[for his] discovery of the laws of chemical dynamics and [[osmotic pressure]] in solutions"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1901 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1901/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1902 |[[Image:Hermann Emil Fischer. Photograph by Atelier Victoria, 1895. Wellcome V0027668 (cropped).jpg|75px]] |[[ہرمن امیل فشر]] |جرمنی |پروٹسٹنٹ<ref>{{Cite journal| doi = 10.1002/ange.19921041204| title = Emil Fischers Beweis der Konfiguration von Zuckern: eine Würdigung nach hundert Jahren| year = 1992| last1 = Lichtenthaler | first1 = F. W.| journal = Angewandte Chemie| volume = 104| issue = 12| pages = 1577–1593 }}</ref><ref>{{cite journal|last=Forster|first=Martin Onslow|title=Emil Fischer memorial lecture|journal=Journal of the Chemical Society, Transactions|date=1 January 1920|volume=117|pages=1157–1201|doi=10.1039/CT9201701157}}</ref> |"[for] his work on [[Sugar#Chemistry|sugar]] and [[Purine#History|purine]] syntheses"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1902 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1902/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1904 | [[File:William Ramsay.jpg|75px]] |Sir [[سر ولیم ریمسی]] |{{nowrap|برطانیہ}} |پروٹسٹنٹ<ref>[https://archive.org/stream/reportofbritisha12scie#page/n155/mode/2up Presidential Address to the British Association Meeting, held at Portsmouth in 1911]</ref> |"[for his] discovery of the [[noble gases|inert gaseous elements in air]], and his determination of their place in the periodic system"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1904 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1904/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1905 | [[File:Adolf von Baeyer (1905).jpg|75px]] |[[ایڈولف وان بایر|Johann Friedrich Wilhelm Adolf von Baeyer]] |جرمنی |Lutheran (from Jewish descent)<ref>http://www.findagrave.com/cgi-bin/fg.cgi?page=gr&GSln=Baeyer&GSfn=Johann&GSmn=Jacob&GSbyrel=all&GSdyrel=all&GSob=n&GRid=115866487&df=all&</ref><ref>http://www.findagrave.com/cgi-bin/fg.cgi?page=cr&GSln=Baeyer&GSfn=Johann&GSmn=Jacob&GSbyrel=all&GSdyrel=all&GSob=n&GRid=115866487&CRid=2509397&df=all&</ref><ref>{{cite web|url=http://science.howstuffworks.com/dictionary/famous-scientists/chemists/adolf-von-baeyer-info.htm |title=HowStuffWorks "Adolf von Baeyer" |publisher=Science.howstuffworks.com |date=2009-07-20 |accessdate=2013-12-09}}</ref> |"[for] the advancement of organic chemistry and the chemical industry, through his work on [[Indigo dye|organic dyes]] and hydroaromatic compounds"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1905 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1905/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1907 | [[File:Eduard Buchner (Nobel 1907).jpg|75px]] |[[ایدوارد بوخنر]] |[[جرمنی]] |پروٹسٹنٹ |"for his biochemical researches and his discovery of cell-free [[zymase|fermentation]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1907 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1907/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1908 |[[File:Ernest Rutherford (Nobel).jpg|75px]] |[[ایرنسٹ ردرفورڈ]] |[[برطانیہ]]<br>[[نیوزیلینڈ]] |پروٹسٹنٹ<ref>The who's who of Nobel Prize winners, 1901-1995, p. 5</ref><ref>''"Whenever one of his experiments went well, Rutherford would loudly sing his favorite hymn, Onward کرسچئین Soldiers"'', {{cite book |url=http://books.google.com/books?id=9QmdAAAAQBAJ&pg=PA28 |title=Who Split the Atom | page= 28}}</ref> |"for his investigations into the disintegration of the elements, and the chemistry of [[Radioactivity#Discovery|radioactive substances]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1908 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1908/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1910 |[[File:Otto Wallach.jpg|75px]] |[[اوتو والاخ]] |جرمنی |[[پروٹسٹنٹ]]<ref name="Magill1990">{{cite book|author=Frank Northen Magill|title=1901–1937|url=http://books.google.com/books?id=jsfaAAAAMAAJ|year=1990|publisher=Salem Press|isbn=978-0-89356-562-6}}</ref> |"[for] his services to organic chemistry and the chemical industry by his pioneer work in the field of [[alicyclic compound]]s"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1910 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1910/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1913 |[[Image:Alfred Werner.jpg|75px]] |[[الفرڈ ورنر]] |[[سویٹزلینڈ]] |He was raised as [[رومن کیتھولک]]<ref>http://www.britannica.com/EBchecked/topic/639857/Alfred-Werner</ref> |"[for] his work on the [[Octahedral molecular geometry|linkage of atoms in molecule]]s [...] especially in inorganic chemistry"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1913 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1913/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1918 |[[Image:Fritz Haber.png|75px]] |[[فرٹز ہیبر]] |جرمنی |Converts to پروٹسٹنٹism from Judaism<ref name=Stoltzenberg>{{cite book |last1=Stoltzenberg |first1=Dietrich |title=Fritz Haber : Chemist, Nobel laureate, German, Jew|date=2004 |publisher=Chemical Heritage Foundation |location=Philadelphia |isbn=0-941901-24-6 |accessdate=8 September 2014 }}</ref> |"for the [[ہیبر کا طریقہ|synthesis of ammonia]] from its elements"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1918 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1918/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1920 |[[Image:Walther Nernst.jpg|75px]] |[[والتھر نرنسٹ|Walther Hermann Nernst]] |[[جرمنی]] |پروٹسٹنٹ<ref>{{cite book|last=Barkan|first=Diana|title=Walther Nernst and the transition to modern physical science|url=https://archive.org/details/walthernernsttra0000bark|year=1999|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=052144456X}}</ref> |"[for] his work in [[Third law of thermodynamics#History|thermochemistry]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1920 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1920/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1921 |[[File:Frederick Soddy.jpg|75px]] |[[فریڈرک سوڈی]] |برطانیہ |پروٹسٹنٹ<ref>{{cite web|url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1921/soddy-bio.html|title=The Nobel Prize in Chemistry 1921 - Frederick Soddy Biographical|publisher=Nobelprize.org|accessdate=16 March 2014}}</ref> |"for his contributions to our knowledge of the chemistry of radioactive substances, and his investigations into the origin and nature of [[Isotope#History|isotopes]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1921 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1921/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1922 |[[File:Francis William Aston.jpg|75px]] |[[فرانسسولیم ایسٹون]] |برطانیہ |پروٹسٹنٹ |"for his discovery, by means of his mass spectrograph, of [[Stable isotope|isotopes]], in a large number of non-radioactive elements, and for his enunciation of the [[Whole number rule|whole-number rule]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1922 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1922/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1923 |[[Image:Fritz Pregl.jpg|75px]] |[[فرٹز پریگل]] |[[آسٹریا]] |کرسچئین |"for his invention of the method of [[microanalysis|micro-analysis]] of organic substances"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1923 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1923/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1925 |[[Image:Richard Adolf Zsigmondy.jpg|75px]] |[[رچرڈ اڈولف زگمونڈی]] |[[جرمنی]] / [[ہنگری]] |پروٹسٹنٹ |"for his demonstration of the heterogeneous nature of [[colloid]] solutions and for the methods he used"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1925 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1925/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1926 |[[File:The-svedberg-1.jpg|75px]] |[[تھیوڈر سویڈبرگ|The (Theodor) Svedberg]] |Sweden |کرسچئین |"for [[Ultracentrifuge|his work on disperse systems]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1926 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1926/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1927 |[[File:Heinrich Wieland.jpg|75px]] |[[ہائنرش اٹو ویلینڈ]] |جرمنی |کرسچئین |"for his investigations of the constitution of the [[bile acid]]s and related substances"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1927 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1927/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1928 |[[File:Windaus.jpg|75px]] |[[ایڈولف اٹو رائنہولڈ ونڈاؤس]] |جرمنی |کرسچئین |"[for] his research into the constitution of the [[sterol]]s and his connection with the [[vitamin]]s"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1928 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1928/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |rowspan=2|1929 |[[File:ArthurHarden.jpg|75px]] |[[آرتھر ہارڈن]] |[[برطانیہ]] |کرسچئین |rowspan=2|"for their investigations on the fermentation of sugar and [[zymase|fermentative enzyme]]s"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1929 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1929/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |[[File:Euler-chelpin.jpg|75px]] |[[ہانز فان]] |[[سویڈن]] |کرسچئین |- |1930 |[[File:Hans Fischer (Nobel).jpg|75px]] |[[ہانز فشر]] |جرمنی |پروٹسٹنٹ |"for his researches into the constitution of [[haemin]] and [[chlorophyll]] and especially for his synthesis of haemin"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1930 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1930/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |- |rowspan=2|1931 |[[File:Carl Bosch.jpg|75px]] |[[کارل بوش]] |جرمنی |پروٹسٹنٹ |rowspan=2|"[for] their contributions to the invention and development of [[Bergius process and Haber–Bosch process|chemical high pressure methods]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1931 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1931/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |[[File:Bergius.jpg|75px]] |[[فریڈرخ برجیاس]] |[[جرمنی]] |پروٹسٹنٹ |- |1934 |[[File:Urey.jpg|75px]] |[[ہارلڈ اری|Harold Clayton Urey]] |[[امریکا]] |[[Church of the Brethren]]{{sfn|Arnold|Bigeleisen||Hutchison|1995|p=365}} |"for his discovery of [[deuterium|heavy hydrogen]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1934 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1934/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1937 |[[File:Karrer.jpg|75px]] |[[پاول کرر]] |Switzerland |کرسچئین |"for his investigations on [[carotenoid]]s, [[Flavin group|flavins]] and vitamins [[vitamin A|A]] and [[حیاتین ب-2|B₂]]" |- |1938 |[[File:Richard Kuhn ETH-Bib Dia 248-065.jpg|75px]] |[[رچرڈ کوہن]] |جرمنی |رومن کیتھولک |"for his work on [[carotenoid]]s and [[vitamin]]s"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1938 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1938/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1939 |[[File:Leopold Ruzicka ETH-Bib Portr 00239.jpg|75px]] |[[لیپولڈروزکا]] |[[سویٹزرلینڈ]] |رومن کیتھولک |"for his work on polymethylenes and higher [[terpene]]s" |- |1943 | [[Image:George de Hevesy.jpg|75px]] |[[جارج دی ہیوسی]] |جرمنی |رومن کیتھولک <ref>http://www.geni.com/people/George-Charles-de-Havesey/6000000013761368687</ref>[[Hungarian Jewish|of Hungarian Jewish descent]]<ref name=Hilger>{{Citation|last=Levi|first=Hilde|title=George de Hevesy : life and work : a biography|year=1985|publisher=A. Hilger|location=Bristol |isbn=9780852745557|page=14}}</ref> |"for his work on the use of isotopes as [[radioactive tracer|tracers]] in the study of chemical processes"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1943 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1943/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1944 |[[File:Bundesarchiv Bild 183-46019-0001, Otto Hahn.jpg|75px]] |[[اوٹو ہان]] |جرمنی |پروٹسٹنٹ<ref>{{Cite book|last1=Hahn|first1=Otto|authorlink1=Otto Hahn|title=My Life: the Autobiography of a Scientist|url=http://books.google.co.uk/books?id=qS9DAAAAIAAJ|accessdate=June 14, 2012|year=1970|publisher=Herder and Herder|page=28}}</ref> |"for his discovery of the [[nuclear fission|fission]] of heavy nuclei"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1944 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1944/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1945 |[[File:Virtanen.jpg|75px]] |[[ارٹوری المری ورٹنن]] |Finland |پروٹسٹنٹ |"for his research and inventions in agricultural and nutrition chemistry, especially for his [[AIV fodder|fodder preservation method]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1945 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1945/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |rowspan=3|1946 |[[File:James Batcheller Sumner.jpg|75px]] |[[جیمز بی سمر ]] |امریکا |کرسچئین |"for his discovery that [[Enzyme#Etymology and history|enzyme]]s can be crystallized"<ref name="The Nobel Prize in Chemistry 1946">{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1946 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1946/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |[[File:John Howard Northrop.jpg|75px]] |[[جان ہورڈ نورتروپ]] |امریکا |کرسچئین |rowspan=2|"for their preparation of enzymes and [[Virus#History|virus proteins]] in a pure form"<ref name="The Nobel Prize in Chemistry 1946"/> |- |[[File:Wendell Meredith Stanley.jpg|75px]] |[[ونڈل میریڈتھ سٹینلی]] |[[امریکا]] |کرسچئین |- |1947 |[[File:Robert Robinson organic chemist.jpg|75px]] |[[رابرٹ رابنسن|Sir Robert Robinson]] |[[برطانیہ]] |[[پروٹسٹنٹ]] |"for his investigations on [[Tropinone|plant products of biological importance]], especially the alkaloids"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1947 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1947/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1949 |[[File:William Giauque Nobel.jpg|75px]] |[[ولیم جیوک|William Francis Giauque]] |امریکا |پروٹسٹنٹ |"for his [[Magnetic refrigeration|contributions in the field of chemical thermodynamics]], particularly concerning the behaviour of substances at extremely low temperatures"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1949 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1949/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |rowspan=2|1950 |[[File:Otto Paul Hermann Diels.jpg|75px]] |[[اوٹوڈیلس ]] |[[مغربی جرمنی ]] |کرسچئین |rowspan=2|"for their discovery and development of the [[Diels–Alder reaction|diene synthesis]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1950 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1950/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |[[File:Kurt Alder Nobel.jpg|75px]] |[[کرٹ الڈر]] |[[مغربی جرمنی]] |کرسچئین |- |1953 |[[File:Hermann Staudinger.jpg|75px]] |[[ہرمن سٹاوڈنگر]] |[[مغربی جرمنی]] |کرسچئین |"for his discoveries in the field of [[Polymer chemistry#History|macromolecular chemistry]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1953 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1953/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1962 |[[File:Max Perutz.jpg|75px]] |[[میکس پیروٹز ]] |برطانیہ |Raised رومن کیتھولک<ref>[http://www.haaretz.com/news/features/this-day-in-jewish-history/this-day-in-jewish-history-death-of-a-nobel-chemist.premium-1.501731 This Day in Jewish History / Death of a Nobel chemist]</ref><ref>[http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2222719/ Max Perutz and the secret of life, by Georgina Ferry]</ref><ref>[http://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1383967/Max-Perutz-OM.html Max Perutz OM]</ref> |"for his studies of the structures of [[myoglobin|globular proteins]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1962 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1962/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |rowspan=2|1963 |[[File:Karl Ziegler Nobel.jpg|75px]] |[[کارل زیگلر]] |[[مغربی جرمنی]] | Lutheran<ref name="Sherby">{{cite book|last=Sherby|first=Louise|title=The Who's Who of Nobel Prize Winners 1901–2000|url=https://archive.org/details/whoswhoofnobelpr0000unse_p3z8|publisher=Oryx Press|location=Westport, CT|year=2002|edition=Fourth|isbn=1-57356-414-1}}</ref> |rowspan=2|"for [[Ziegler–Natta catalyst|their discoveries]] in the field of the chemistry and technology of high polymers"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1963 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1963/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |[[File:Giulio Natta Nobel.jpg|75px]] |[[گیلیو ناٹا]] |[[اٹلی]] |رومن کیتھولک |- |1964 |[[File:Dorothy Hodgkin Nobel.jpg|75px]] |[[ڈوروتھی ہودگکنگ ]] |برطانیہ |کرسچئین<ref>[https://books.google.co.il/books?id=3jrbmL-DgZQC&pg=PA46&dq=women+100+Years+of+Nobel+Prizes&hl=iw&sa=X&ved=0CB0Q6AEwAGoVChMIl6Gz6bT7xgIVzgrbCh0YRAyE#v=onepage&q=women%20100%20Years%20of%20Nobel%20Prizes&f=false 100 Years of Nobel Prizes: p.48]</ref> |"for her [[X-ray crystallography#Early organic and small biological molecules|determinations by X-ray techniques]] of the structures of important biochemical substances"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1964 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1964/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1969 |[[File:Odd Hassel.jpg|75px]] |[[اوڈ ہسل]] |[[ناروے]] |پروٹسٹنٹ |"for his contributions to the development of the concept of [[conformational isomerism|conformation]] and its application in chemistry"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1969 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1969/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1970 |[[File:Luisfedericoleloir.jpg|75px]] |[[گرہارڈہرز برگ ]] |[[ارجنٹا‏ئن]] |رومن کیتھولک<ref name="Long">{{cite journal|doi=10.1146/annurev.bi.52.070183.000245|last=Leloir|first=Luis|year=1983|title=Far Away and Long Ago|journal=Annual Reviews of Biochemistry|publisher=Annual Reviews|volume=52|pages=1–15|url=http://arjournals.annualreviews.org/doi/pdf/10.1146/annurev.bi.52.070183.000245|pmid=6351722}}</ref> |"for his discovery of sugar nucleotides and his role in the [[Luis Federico Leloir#Sugar nucleotides|biosynthesis of carbohydrates]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1970 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1970/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1971 |[[Image:Herzberg,Gerhard 1952 London.jpg|75px]] |[[لویس ٖفیڈریکو لیلوئر]] |Canada/جرمنی |کرسچئین |"for his contributions to the knowledge of electronic structure and geometry of molecules, particularly [[Radical (chemistry)|free radicals]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1971 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1971/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |rowspan=2|1975 |[[Image:Nobel prize medal grey.png|75px]] |[[جان کونفورتھ|John Warcup Cornforth]] |Australia<br />برطانیہ |Presbyterian<ref name="UniSyd">[http://sydney.edu.au/science/chemistry/aboutus/cornforth.html Sir John Cornforth - Chemistry], The University of Sydney</ref> |"for his work on the [[stereochemistry]] of enzyme-catalyzed reactions"<ref name="n1975">{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1975 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1975/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |[[File:Vladimir Prelog ETH-Bib Portr 00214.jpg|75px]] |[[ولادمیر پریلوگ]] |Yugoslavia/Switzerland |رومن کیتھولک |"for his research into the [[chirality (chemistry)|stereochemistry]] of organic molecules and reactions"<ref name="n1975"/> |- |1984 |[[Image:Nobel prize medal grey.png|75px]] |[[رابرٹ بروس میریفیلڈ]] |امریکا |کرسچئین<ref>Petkewich, Rachel. [http://pubs.acs.org/cen/news/84/i22/8422merrifield.html "Nobel Laureate R. Bruce Merrifield Dies At 84"], ''[[Chemical & Engineering News]]'', May 23, 2006. Accessed May 9, 2007. "Robert Bruce Merrifield, a biochemist who won the 1984 Nobel Prize in Chemistry for a method he named solid-phase peptide synthesis, died on May 14 at his home in Cresskill, N.J., after a long illness. He was 84."</ref> |"for his development of methodology for [[Solid phase peptide synthesis|chemical synthesis on a solid matrix]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1984 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1984/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1990 |[[Image:E.J.Coreyx240.jpg|75px]] |[[الیاس جیمز کورے]] |امریکا |کرسچئین ([[راسخُ الا عتقاد کلیسا]])<ref>[http://nobelprize.org/chemistry/laureates/1990/corey-autobio.html Elias James Corey – Autobiography<!-- Bot generated title -->]</ref> |"for his development of the theory and methodology of [[Retrosynthetic analysis|organic synthesis]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1990 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1990/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |rowspan=2|1995 |[[File:Mario Molina 1c389 8387.jpg|75px]] |[[ماریو جے. مولینا]] |Mexico |رومن کیتھولک<ref name="autobiography">{{cite web| last = Molina | first = Mario | title=Autobiography| url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1995/molina-autobio.html | publisher = [[نوبل فاونڈیشن]] | year=2007| accessdate = 2008-05-30}}</ref> |rowspan=2|"for their work in atmospheric chemistry, particularly concerning the formation and [[Ozone depletion|decomposition of ozone]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1995 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1995/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |[[Image:F. Sherwood Rowland.jpg|75px]] |[[فرانک شروڈ رولینڈ ]] |امریکا |کرسچئین |- |rowspan=2|1996 |[[File:Robert Curl crop 2009 CHAO.jpg|75px]] |[[رابرٹ کرل|Robert F. Curl Jr.]] |امریکا |[[Methodist]]<ref name=":0">[http://www.nndb.com/people/798/000100498/ Robert F. Curl, Jr<!-- Bot generated title -->]</ref> |rowspan=2|"for their discovery of fullerenes"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1996 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1996/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- | |[[رچرڈ سمالی|Richard E. Smalley]] |امریکا |کرسچئین<ref>{{Cite web |title=(May 2005, letter sent to the Hope College 2005 Alumni Banquet) |url=http://www.hope.edu/pr/pressreleases/content/view/full/7309 |access-date=2016-05-18 |archive-date=2010-05-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100528080014/http://www.hope.edu/pr/pressreleases/content/view/full/7309 |dead-url=yes }}</ref> |- |2003 |[[File:Peter Agre.jpg|75px]] |[[پیٹر اگری]] |امریکا |[[لوتھریت]]<ref>http://www.nndb.com/people/868/000100568/</ref><ref>http://www.scientificamerican.com/podcast/episode.cfm?id=nobel-laureate-peter-agre-from-aqua-11-07-20</ref><ref>http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/2003/agre-autobio.html</ref> |"for discoveries concerning channels in cell membranes [...] for the discovery of [[Aquaporin|water channels]]"<ref name="n2003">{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 2003| publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/2003/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |2007 |[[Image:Prof Ertl-Portrait.jpg|75px]] |[[گر ہارڈ ارٹل]] |جرمنی |کرسچئین<ref name=cicero>{{cite news|author=Till Weishaupt|title=Glauben Sie an Gott?|url=http://www.cicero.de/kapital/glauben-sie-gott/38343|work=Cicero|date=December 2007|quote=Translated from German: Oh, yes, I believe in God. (...) I am a کرسچئین and I try to live as a کرسچئین (...) I read the Bible very often and I try to understand it.|accessdate=2014-09-03}}</ref> |"for [[Gerhard Ertl#Research|his studies of chemical processes on solid surfaces]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 2007| publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/2007/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |2012 |[[File:Brian Kobilka (649437151).jpg|75px]] |[[برائن کوبلکا]] |امریکا |رومن کیتھولک<ref>{{Cite web | date=2012-10-23 | url=http://www.catholicnews.com/data/briefs/cns/20121023.htm | title=Catholic scientist at Stanford shares Nobel Prize for work in chemistry | publisher=Catholic News Service | accessdate=2013-01-19}}</ref> |"for studies of [[G protein-coupled receptor|G-protein-coupled receptors]]"<ref name="nobel-2012-1">{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 2012| publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/2012/index.html|accessdate=2012-10-13}}</ref> |- |2014 |[[File:Stefan W Hell.jpg|75px]] |[[سٹیفین ہیل|Stefan W. Hell]] |Romania |پروٹسٹنٹ<ref>{{ro icon}} Răzvan Băltăreţu, [http://adevarul.ro/tech/stiinta/premiul-nobel-chimie-fost-castigat-roman-1_5435107c0d133766a8c357bf/index.html "Un cercetător născut în judeţul Arad este printre câştigătorii premiului Nobel pentru chimie"], ''Adevărul'', October 8, 2014</ref> |"for the development of [[Super-resolution microscopy|super-resolved fluorescence microscopy]]"<ref>{{cite news | url = http://www.bbc.com/news/science-environment-29536525 | title = Microscope work wins Nobel Prize | date = 8 October 2014 | publisher = BBC }}</ref> |} === فعلیات و طب === {| align="center" class="wikitable" |- ! سال ! colspan=2|انعام یافتہ ! ملک ! فرقہ ! وجہ |- |1901 |[[Image:EmilVonBehring.jpg|75px]] |[[امیل وون بیرنگ]] |[[جرمنی]] |پروٹسٹنٹ<ref>Derek S. Linton, ''Emil von Behring: Infectious Disease, Immunology, Serum Therapy'', American Philosophical Society, 2005, p. 198</ref> |"for his work on [[blood plasma|serum]] therapy, especially its application against [[diphtheria]], by which he has opened a new road in the domain of medical science and thereby placed in the hands of the physician a victorious weapon against illness and deaths"<ref name="nobel-1901"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1901/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1901 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }} </ref> |- |1902 |[[Image:Ronald Ross.jpg|75px]] |Sir [[رونالڈ روس]] |[[برطانیہ]]<br>[[بھارت]] |پروٹسٹنٹ |"for his work on [[malaria]], by which he has shown how it enters the organism and thereby has laid the foundation for successful research on this disease and methods of combating it"<ref name="nobel-1902"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1902/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1902 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }} </ref> |- |1903 |[[File:Niels ryberg.jpg|75px]] |[[نیلس ریبرگ فنسن]] |[[ڈنمارک]]<br>([[جزائرفارو]]) |پروٹسٹنٹ |"[for] his contribution to the treatment of diseases, especially [[lupus vulgaris]], with concentrated light radiation, whereby he has opened a new avenue for medical science"<ref name="nobel-1903"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1903/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1903 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }} </ref> |- |1905 |[[File:RobertKoch cropped.jpg|75px]] |[[رابرٹ کوچ]] |[[جرمنی]] |کرسچئین |"for his investigations and discoveries in relation to [[tuberculosis]]"<ref name="nobel-1905"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1905/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1905 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |rowspan=2|1906 |[[File:Camillo Golgi nobel.jpg|75px]] |[[Camillo Golgi]] |[[اطالیہ]] |رومن کیتھولک |rowspan=2|"in recognition of their work on the structure of the [[nervous system]]"<ref name="nobel-1906"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1906/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1906 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |[[File:Cajal-Restored.jpg|75px]] | [[سانتیاگو رامون ای کاخال]] |[[ہسپانیہ]] |رومن کیتھولک<ref>[http://www.nndb.com/people/862/000125487/ Santiago Ramón y Cajal]</ref> |- |1909 |[[File:Emil Theodor Kocher nobel.jpg|75px]] |[[ایمل تھیوڈر کوچر]] |[[سویٹزرلینڈ]] |پروٹسٹنٹ ([[Moravian Church]])<ref name="bonjour1981">{{cite book | last = Bonjour | first = Edgar | title=Theodor Kocher | series = Berner Heimatbücher | volume = 40/41 | pages = | year= 1981 | publisher = Verlag Paul Haupt | location = Bern |origyear=1st. pub. in 1950 (http://d-nb.info/363374914) | isbn = 3258030294 | edition = 2nd (2., stark erweiterte Auflage 1981) | url = http://d-nb.info/810347253 | language = German }}</ref> |"for his work on the physiology, pathology and surgery of the [[thyroid gland]]"<ref name="nobel-1909"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1909/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1909 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |1910 |[[File:Kossel, Albrecht (1853-1927).jpg|75px]] |[[البرچٹ کوسل]] |جرمنی |پروٹسٹنٹ |"in recognition of the contributions to our knowledge of [[cell biology|cell chemistry]] made through his work on [[protein]]s, including the [[nucleic acid|nucleic substances]]"<ref name="nobel-1910"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1910/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1910 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |1912 |[[File:Alexis Carrel 02.jpg|75px]] |[[الیکسس کارل]] |France |رومن کیتھولک<ref name="Alexis Carrel 1939">Alexis Carrel, ''The Voyage to Lourdes'' (New York, Harper & Row, 1939).</ref> | "[for] his work on vascular [[surgical suture|suture]] and the [[Organ transplantation|transplantation]] of [[blood vessel]]s and [[عُضو|organ]]s"<ref name="nobel-1912"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1912/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1912 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |1919 |[[File:Jules Bordet nobel.jpg|75px]] |[[جیولس بورڈٹ]] |[[بلجئیم]] |کرسچئین |"for his discoveries relating to [[immune system|immunity]]"<ref name="nobel-1919"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1919/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1919 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |1920 |[[File:August Krogh Bain 32006.jpg|75px]] |[[اگسٹ گروٹ|Schack August Steenberg Krogh]] |[[ڈنمارک]] |پروٹسٹنٹ |"for his discovery of the capillary motor regulating mechanism"<ref name="nobel-1920"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1920/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1920 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |1923 |[[Image:Fredrick banting.jpg|75px]] |Sir [[Frederick Banting|Frederick Grant Banting]] |[[کینیڈا]] |پروٹسٹنٹ ([[United Church of Canada]])<ref>[http://www.nndb.com/people/843/000126465/ Frederick G. Banting]</ref> |"for the discovery of [[insulin]]"<ref name="nobel-1923"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1923/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1923 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |- |1924 |[[Image:Willem Einthoven.jpg|75px]] |[[ویلم ائینتھون]] |{{nowrap|[[نیدرلینڈز|The Netherlands]]}} |پروٹسٹنٹ ([[Evangelical Lutheran Church in the Kingdom of the Netherlands|Lutheran]])<ref>[http://familytreemaker.genealogy.com/users/w/a/l/Theodorus-J-Walbeek/WEBSITE-0001/UHP-0191.html The Walbeek Family from Holland:Information about Louise Marie Mathilde Carolien de Vogel] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130531201032/http://familytreemaker.genealogy.com/users/w/a/l/Theodorus-J-Walbeek/WEBSITE-0001/UHP-0191.html |date=2013-05-31 }}. Familytreemaker.genealogy.com (1927-09-29). Retrieved on 2012-07-25.</ref><ref>[http://www.nndb.com/people/927/000126549/ Willem Einthoven]</ref> |"for the discovery of the mechanism of the [[electrocardiogram]]"<ref name="nobel-1924"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1924/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1924 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |- |1926 |[[File:J Fibiger.jpg|75px]] |[[جوہنس فائبگر]] |[[ڈنمارک]] |Lutheran<ref>[http://www.nndb.com/people/172/000126791/ Johannes Fibiger]</ref> |"for his discovery of the [[Spiroptera carcinoma]]"<ref name="nobel-1926"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1926/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1926 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |- |1928 |[[Image:Jules Nicole.jpg|75px]] |[[چارلس نکولے|Charles Jules Henri Nicolle]] |France |رومن کیتھولک |"for his work on [[typhus]]"<ref name="nobel-1928"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1928/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1928 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |rowspan=2|1929 |[[File:Christiaan Eijkman.jpg|75px]] |[[کرسچیناجک مین]] |The Netherlands |پروٹسٹنٹ |"for his discovery of the antineuritic [[vitamin]]"<ref name = "nobel-1929"/> |- |[[File:Frederick Gowland Hopkins nobel.jpg|75px]] |Sir [[فریڈرک گولینڈ ہوپکنس]] |برطانیہ |Chrisian |"for his discovery of the growth-stimulating [[vitamin]]s"<ref name="nobel-1929"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1929/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1929 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |1930 |[[File:Karl Landsteiner nobel.jpg|75px]] |[[کارل لینڈ سٹینر]] |[[آسٹریا]] |converted from [[یہودیت]] to [[رومن کیتھولک]] in 1890<ref name="Anna L. Staudacher 2009, p. 349">Anna L. Staudacher: ''"… meldet den Austritt aus dem mosaischen Glauben". 18000 Austritte aus dem Judentum in Wien, 1868–1914: Namen – Quellen – Daten''. Peter Lang, Frankfurt, 2009, ISBN 978-3-631-55832-4, p. 349</ref> |"for his discovery of human [[ABO blood group system|blood groups]]"<ref name="nobel-1930"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1930/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1930 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |1931 |[[File:Otto Warburg.jpg|75px]] |[[اوٹو ہنرچ وار برگ]] |جرمنی |کرسچئین<ref>{{Cite web |title=Otto Heinrich Warburg |url=http://www.smokershistory.com/OWarburg.htm |access-date=2016-05-18 |archive-date=2016-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161108062816/http://smokershistory.com/OWarburg.htm |dead-url=yes }}</ref> |"for his discovery of the nature and mode of action of the [[cytochrome|respiratory enzyme]]"<ref name="nobel-1931"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1931/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1931 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |1932 |[[File:Prof. Charles Scott Sherrington.jpg|75px]] |Sir [[چارلس سکوٹ شرنگ ٹن]] |برطانیہ |Anglican<ref>Baptisms solemnized in the Parish of St James Clerkenwell, in the County of Middlesex in the Year 1863, p. 558, nos 5826, 5827 & 5828 (on line at ancestry.co.uk)</ref> |"for his discoveries regarding the functions of [[neuron]]s"<ref name="nobel-1932"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1932/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1932 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |rowspan=3|1934 |[[File:George Whipple nobel.jpg|75px]] |[[جارج ویپل|George Hoyt Whipple]] |امریکا |پروٹسٹنٹ<ref name="nap">{{cite web |url=http://www.nap.edu/reingroom/books/biomems/gwhipple.html |title=The National Academies Press: Biographical Memoirs – George Hoyt Whipple |accessdate=3 January 2010}}</ref> |rowspan=3|"for their discoveries concerning [[liver]] therapy in cases of [[anaemia]]"<ref name="nobel-1934"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1934/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1934 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |[[File:George Minot nobel.jpg|75px]] |[[جارج مانٹ|George Richards Minot]] |امریکا |پروٹسٹنٹ<ref>{{cite journal |title= Obituary |date= April 6, 1950 |journal= [[New England Journal of Medicine]] |url= http://www.nejm.org/doi/pdf/10.1056/NEJM19004062421414 |doi=10.1056/NEJM195004062421414 |volume= 242 |issue= 14 |pages= 565–565}}</ref> |- |[[File:William P Murphy.jpg|75px]] |[[ولیم پی مارفی|William Parry Murphy]] |امریکا |پروٹسٹنٹ |- |1935 |[[File:Hans Spemann nobel.jpg|75px]] |[[ہنس سپیمین]] |جرمنی |پروٹسٹنٹ<ref>Feldberg W, rev. Tansey EM (2004–2011). [http://www.oxforddnb.com/view/article/3294 Dale, Sir Henry Hallett (1875–1968)], ''Oxford Dictionary of National Biography'', Oxford University Press, 2004; online edn, Jan 2011. Retrieved 2011-07-08.</ref> |"for his discovery of the organizer effect in [[embryonic development]]"<ref name="nobel-1935"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1935/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1935 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |1937 |[[File:Albert Szent-Györgyi cropped.jpg|75px]] |[[البرٹ سزنٹ-گیورگی|Albert Szent-Györgyi von Nagyrapolt]] |[[مجارستان]] | [[کالوینیت|Calvinist]]<ref>Dr.Czeizel, E.: Családfa,page 148, Kossuth Könyvkiadó,1992.</ref><ref>Dr. Czeizel E. : Az érték még mindig bennünk van, page 172, Akadémiai kiadó, Budapest</ref> |"for his discoveries in connection with the [[cellular respiration|biological combustion processes]], with special reference to [[vitamin C]] and the catalysis of [[fumaric acid]]"<ref name="nobel-1937"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1937/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1937 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |1938 |[[File:Corneille Heymans nobel.jpg|75px]] |[[کارنیلی ہیمینس|Corneille Jean François Heymans]] |Belgium |رومن کیتھولک<ref>de Castro, F. (2009) Towards the sensory nature of the carotid body: Hering, De Castro and Heymans. Front. Neuroanat. 3: 23 (1-11) (doi:10.3389/neuro.05.023.2009).</ref> |"for the discovery of the role played by the [[Paranasal sinuses|sinus]] and [[aorta|aortic mechanisms]] in the regulation of [[تنفّس کاری|respiration]]"<ref name="nobel-1938"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1938/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1938 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |1939 |[[File:Gerhard Domagk nobel.jpg|75px]] |[[گرہارڈ ڈومگٹ]] |جرمنی |پروٹسٹنٹ<ref>[[Thomas Hager]], ''The Demon Under the Microscope'' (2006) ISBN 1-4000-8213-7 (cited in [http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=67754 "The Saga of a Sulfa Drug Pioneer"] – [[این پی ار]] ''[[Weekend Edition]]'' 23 December 2006)</ref> |"for the discovery of the [[antibacterial]] effects of [[prontosil]]"<ref name="nobel-1939"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1939/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1939 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |rowspan=2|1943 |[[File:Henrik Dam nobel.jpg|75px]] |[[ہنرک ڈیم|Carl Peter Henrik Dam]] |Denmark |پروٹسٹنٹ |"for his discovery of [[vitamin K]]"<ref name = "nobel-1943"/> |- |[[File:Edward A Doisy.jpg|75px]] |[[ایدوارڈ اڈلبرٹڈویسی]] |امریکا |پروٹسٹنٹ ([[Congregationalists]])<ref>[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1943/doisybio.html Edward A. Doisy - Biographical]</ref> |"for his discovery of the chemical nature of [[vitamin K]]"<ref name="nobel-1943"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1943/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1943 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |1945 |[[File:Alexander Fleming 1945.jpg|75px]] |Sir [[الیگزنڈر فلیمنگ]] |برطانیہ |رومن کیتھولک<ref>[http://www.nndb.com/people/696/000091423/ Alexander Fleming]</ref> ||"for the discovery of [[penicillin]] and its curative effect in various [[infectious disease]]s"<ref name="nobel-1945"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1945/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1945 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |rowspan=3|1947 |[[File:Carl Ferdinand Cori.jpg|75px]] |[[کارل فرڈیننڈ کوری]] |امریکا |رومن کیتھولک<ref>{{Cite journal | doi = 10.1016/0006-3002(56)90255-4 | last1 = Houssay | first1 = B. A. | title = Carl F. And Gerty T. Cori | journal = Biochimica et Biophysica Acta | volume = 20 | issue = 1 | pages = 11–16 | year = 1956 | pmid = 13315342 }}</ref> |rowspan=2|"for their discovery of the course of the catalytic conversion of [[glycogen]]"<ref name = "nobel-1947"/> |- |[[File:Gerty Theresa Cori.jpg|75px]] |[[گرٹی کوری|Gerty Theresa Cori, née Radnitz]] | امریکا |رومن کیتھولک<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.csupomona.edu/~nova/scientists/articles/cori.html |access-date=2016-05-18 |archive-date=2012-11-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121110101439/http://www.csupomona.edu/~nova/scientists/articles/cori.html |dead-url=yes }}</ref> |- |[[File:Bernado Houssay.JPG|75px]] |[[برناڈو ہاوسے|Bernardo Alberto Houssay]] |[[ارجنٹائن]] |رومن کیتھولک<ref>{{Cite journal | last1 = Sulek | first1 = K. | title = Nobel prize for Carl Ferdinand Cori and Gerta Theresa Cori in 1947 for discovery of the course of catalytic metabolism of glycogen. Prize for Alberto Bernardo Houssay for discovery on the role of the hypophysis in carbohydrate metabolism | journal = Wiadomosci lekarskie (Warsaw, Poland : 1960) | volume = 21 | issue = 17 | pages = 1609–1610 | year = 1968 | pmid = 4882480 }}</ref> |"for his discovery of the part played by the [[hormone]] of the [[anterior pituitary]] lobe in the metabolism of [[glucose|sugar]]"<ref name="nobel-1947"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1947/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1947 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |1949 |[[File:Moniz.jpg|75px]] |[[انتونیو اگاس مونیس|António Caetano Egas Moniz]] |[[پرتگال]] |رومن کیتھولک<ref name="bookrags">{{cite web|url=http://www.bookrags.com/biography/antonio-egas-moniz-wsd/|title=World of Scientific Discovery on Antonio Egas Moniz|publisher=bookrags.com|accessdate=11 July 2010}}</ref> |"for his discovery of the therapeutic value of leucotomy ([[lobotomy]]) in certain psychoses"<ref name="nobel-1949"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1949/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1949 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |1951 |[[File:Max Theiler nobel.jpg|75px]] |[[میکس تھیلر]] |[[جنوبی افریقہ]] |پروٹسٹنٹ<ref>{{cite journal|pmid=19870629 | doi=10.1084/jem.65.5.705 | pmc=2133518|title=Spontaneous Encephalomyelitis of Mice, A New Virus Disease|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-experimental-medicine_1937-05_65_5/page/705 |year=1937|last1=Theiler|first1=M.|journal=Journal of Experimental Medicine|volume=65|issue=5|pages=705–19}}</ref> |"for his discoveries concerning [[yellow fever]] and how to combat it"<ref name="nobel-1951"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1951/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1951 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |1957 |[[File:Daniel Bovet nobel.jpg|75px]] |[[ڈینئیل بوٹ]] |[[اطالیہ]] |پروٹسٹنٹ |"for his discoveries relating to [[antihistamine|synthetic compounds that inhibit the action of certain body substances]], and especially their action on the vascular system and the skeletal muscles"<ref name="nobel-1957"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1957/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1957 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |rowspan=2|1958 |[[File:George Wells Beadle.jpg|75px]] |[[جارج ویل بیڈل]] |امریکا |کرسچئین<ref>{{Cite journal | last1 = Beadle | first1 = G. W. | title = Recollections | doi = 10.1146/annurev.bi.43.070174.000245 | journal = Annual Review of Biochemistry | volume = 43 | issue = 0 | pages = 1–13 | year = 1974 | pmid = 4605017| pmc = }}</ref> |rowspan=2| "for their discovery that [[gene]]s act by regulating definite chemical events" |- |[[File:Edward Lawrie Tatum nobel.jpg|75px]] |[[ایڈوارڈ لاورک ٹاوٹم]] |امریکا |کرسچئین |- |1959 |[[File:Severo Ochoa nobel.jpg|75px]] |[[سیویرو اوچاو]] |Spain<br> |رومن کیتھولک |"for their discovery of the mechanisms in the biological synthesis of [[ribonucleic acid]] and [[deoxyribonucleic acid]]"<ref name="nobel-1959"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1959/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1959 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |1960 |[[File:Frank Macfarlane Burnet nobel.jpg|75px]] |Sir [[فرینک میکفر لین برنٹ]] |Australia |پروٹسٹنٹ<ref name=s8>Sexton (1999), p. 8.</ref> |"for discovery of acquired [[immune tolerance|immunological tolerance]]"<ref name="nobel-1960"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1960/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1960 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |1961 |[[File:Georg von Békésy nobel.jpg|75px]] |[[جارج وون بیکسی]] |امریکا |کرسچئین<ref name=Goldstein>Goldstein, B. 2001. ''Sensation and Perception, 6th ed.'' London: Wadsworth.</ref> |"for his discoveries of the physical mechanism of stimulation within the [[cochlea]]"<ref name="nobel-1961"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1961/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1961 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |1963 | |Sir [[جوہن ایکلس|John Carew Eccles]] |Australia |رومن کیتھولک<ref>{{cite web|url=http://muse.jhu.edu/journals/perspectives_in_biology_and_medicine/v044/44.2karczmar.pdf |title=Project MUSE - Sir John Eccles, 1903-1997: Part 2: The Brain as a Machine or as a Site of Free Will? |doi=10.1353/pbm.2001.0030 |publisher=Muse.jhu.edu |date= |accessdate=2015-06-26}}</ref> |"for his discoveries concerning the ionic mechanisms involved in excitation and inhibition in the peripheral and central portions of the [[nerve]] [[cell membrane]]"<ref name="nobel-1963"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1963/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1963 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |rowspan=2|1967 |[[File:Ragnar Granit2.jpg|75px]] |[[راگنر گرانٹ]] |Finland/Sweden |پروٹسٹنٹ |rowspan=2|"for their discoveries concerning the primary physiological and chemical visual processes in the [[human eye|eye]]"<ref name="nobel-1967"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1967/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1967 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |[[File:Haldan Keffer Hartline nobel.jpg|75px]] |[[ہالڈن کیفر ہارٹ لائن]] |امریکا |پروٹسٹنٹ |- |1972 |[[Image:Nobel prize medal grey.png|75px]] |[[روڈنی رابرٹ پوٹر]] |امریکا |Methodists<ref>[http://www.nndb.com/people/111/000130718/ Rodney Robert Porter]</ref> |"for their discoveries concerning the chemical structure of [[antibodies]]"<ref name="nobel-1972"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1972/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1972 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |rowspan=2|1974 |[[Image:Nobel prize medal grey.png|75px]] |[[البرٹ کلاوڈی]] |[[بلجئیم]] |رومن کیتھولک<ref>[http://www.nndb.com/people/186/000130793/ Albert Claude]</ref> |rowspan=2|"for their discoveries concerning the [[organelle|structural and functional organization of the cell]]"<ref name="nobel-1974"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1974/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1974 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |[[Image:Nobel prize medal grey.png|75px]] |[[جارج ایمل پلاڈے|George E. Palade]] |Romania |[[راسخُ الا عتقاد کلیسا]] |- |1975 |[[File:Renato Dulbecco crop.jpg|75px]] |[[ریناٹو ڈلبیکو]] |Italy<br>امریکا |رومن کیتھولک |"for his discoveries concerning the interaction between [[tumor virus|tumour virus]]es and the genetic material of the cell"<ref name="nobel-1975"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1975/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1975 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |1976 |[[Image:Nobel prize medal grey.png|75px]] |[[ڈینئیل کارلیٹون گیجڈسک|D. Carleton Gajdusek]] |امریکا | Calvinist<ref name="la-times">{{cite news |newspaper=[[Los Angeles Times]] |title=D. Carleton Gajdusek dies at 85; Nobel Prize winner identified exotic disease, was unrepentant pedophile |first=Thomas |last=Maugh |date=2008-12-18 |accessdate=2012-05-12 |url=http://www.latimes.com/news/science/la-me-gajdusek18-2008dec18,0,7539125,full.story |archivedate=2013-01-27 |archiveurl=https://archive.today/20130127115258/http://www.latimes.com/news/science/la-me-gajdusek18-2008dec18,0,7539125,full.story }}</ref> |"for their discoveries concerning new mechanisms for the origin and dissemination of [[infectious disease]]s"<ref name="nobel-1976"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1976/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1976 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |1978 |[[File:Werner Arber 2008.jpg|75px]] |[[ورنر اربر]] |Switzerland |پروٹسٹنٹ<ref>Arber, W. 1992. ''The Existence of a Creator Represents a Satisfactory Solution.'' In Margenau, H. and R. A. Varghese (eds.), ''Cosmos, Bios, Theos: Scientists Reflect on Science, God, and the Origins of the Universe, Life, and Homo sapiens.'' La Salle, IL: Open Court, p. 141-142.</ref> |"for the discovery of [[restriction enzyme]]s and their application to problems of [[molecular genetics]]"<ref name="nobel-1978"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1978/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1978 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |1983 |[[File:Barbara McClintock (1902-1992).jpg|75px]] |[[باربرا مک کلنٹک]] |امریکا |پروٹسٹنٹ (Congregationalists)<ref name="100 Years of Nobel Prizes: p.48"/> | "for her discovery of [[transposon|mobile genetic elements]]"<ref name="nobel-1983"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1983/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1983 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |rowspan=2|1988 |[[File:James Black (pharmacologist).jpg|75px]] |Sir [[جیمز بلیک (ادویاتدان)|James W. Black]] |برطانیہ |پروٹسٹنٹ ([[Baptist]])<ref name="autobio1">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1988/black-autobio.html|title=Autobiography|last=Black|first=Sir James W|publisher=The Nobel Foundation|accessdate=23 March 2010}}</ref> |rowspan=2|"for their discoveries of important principles for [[Pharmacology|drug treatment]]"<ref name="nobel-1988"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1988/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1988 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref>داء البلهارسياbrown tickShiju.jpg00099#رودسياoxyuris@schistomamars crystaldavidabdelmohsen117retrocyle effhuamnurter#117second_ |- |[[Image:George H. Hitchings 1988.jpg|75px]] |[[جارج ایچ ہائیچنگ]] |امریکا |کرسچئین |- |1990 |[[Image:Nobel prize medal grey.png|75px]] |[[جوزف میورے|Joseph E. Murray]] |امریکا |رومن کیتھولک<ref>{{cite web|url=http://catholicreview.org/article/home/catholic-transplant-pioneer-nobel-prize-winner-joseph-murray-dies|title=The Catholic Review > Home > Catholic transplant pioneer, Nobel Prize-winner Joseph Murray dies|publisher=|accessdate=15 January 2015|archive-date=26 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226102452/https://www.archbalt.org/catholicreview/|dead-url=yes}}</ref> |"for his discoveries concerning [[Organ transplantation|organ and cell transplantation]] in the treatment of human disease"<ref name="nobel-1990"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1990/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1990 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |1992 |[[Image:Nobel prize medal grey.png|75px]] |[[ایڈمنڈ ایچ فشر]]<ref>[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1992/krebs-bio.html Edwin G. Krebs - Biographical]</ref> |Switzerland<br>امریکا |پروٹسٹنٹ ([[Presbyterian]]) |"for their discoveries concerning reversible [[protein]] [[phosphorylation]] as a biological regulatory mechanism"<ref name="nobel-1992"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1992/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1992 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |1995 |[[Image:Eric F. Wieschaus.jpg|75px]] |[[ارک ایف. وسچاوس]] |امریکا |رومن کیتھولک |"for his discoveries concerning the genetic control of early [[embryonic development]]"<ref name="nobel-1995"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1995/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1995 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |rowspan=2|1998 |[[Image:Loius Ignarro.jpg|75px]] |[[لیوس اگارو|Louis J. Ignarro]] |امریکا |رومن کیتھولک |rowspan=2|"for their discoveries concerning [[nitric oxide]] as a signalling molecule in the cardiovascular system"<ref name="nobel-1998"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1998/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1998 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |[[Image:Ferid Murad.jpg|75px]] |[[فیڑڈ میراڈ]] |امریکا |کرسچئین<ref>[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1998/murad-autobio.html]"Ferid Murad autobiography", [[نوبل فاونڈیشن]]</ref> |- |2000 |[[Image:Paul Greengard.jpg|75px]] |[[پاول گرین گارڈ]] |امریکا |پروٹسٹنٹ ([[Episcopal Church (امریکا)|Episcopalian]])<ref>[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/2000/greengard-autobio.html Profile of Paul Greengard], nobelprize.org; accessed December 28, 2013.</ref> ||"for his discoveries concerning [[signal transduction]] in the [[nervous system]]"<ref name="nobel-2000"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/2000/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2000 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |2004 |[[File:LindaBuck cropped 1.jpg|75px]] |[[لنڈابی بک]] |امریکا |کرسچئین |"for her discoveries of [[odorant receptor]]s and the organization of the [[olfactory system]]"<ref name="nobel-2004"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/2004/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2004 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |rowspan=2|2007 |[[Image:Mario Capecchi UTHSCSA.JPG|75px]] |[[ماریو کیپیکی|Mario R. Capecchi]] |امریکا |[[Quaker]]<ref name="WashingtonPost2007_10_10">{{cite web|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/10/08/AR2007100800252_pf.html|title=From Child on Street to Nobel Laureate|author=Christopher Lee|date=2007-10-10|publisher=[[Washington Post]]}}</ref> |rowspan=2|"for their discoveries of principles for introducing specific gene modifications in mice by the use of [[embryonic stem cell]]s."<ref name="nobel-2007"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/2007/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2007 | accessdate = 2007-10-08 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |[[File:Martin Evans Nobel Prize.jpg|75px]] |Sir [[مارٹن ایوانس|Martin J. Evans]] |برطانیہ |کرسچئین |- |2012 |[[Image:John Gurdon Cambridge 2012.JPG|75px]] |Sir [[جان بی. گرڈن|John B. Gurdon]] |برطانیہ |پروٹسٹنٹ (Anglican)<ref>{{cite web|url=http://www.ewtn.com/vnews/getstory.asp?number=125061|title=Nobel Prize Winner Participates at Vatican Conference|author=Ann Schneible|date=2013-12-04}}</ref> |"for the discovery that mature cells can be [[Induced pluripotent stem cell|reprogrammed]] to become [[pluripotent]]"<ref name="nobel-2012"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/2012/ | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2012 | accessdate = 2012-10-08 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |} === ادب=== {| align="center" class="wikitable" |- ! سال ! colspan=2|انعام یافتہ ! ملک ! فرقہ ! وجہ |- | 1902 | [[File:T-mommsen-2.jpg|75px]] | [[تھیوڈور مومسن]] | [[File:Flag of the German Empire.svg|20px]] [[جرمن سلطنت|جرمنی]] | پروٹسٹنٹ | "the greatest living master of the art of historical writing, with special reference to his monumental work, ''[[History of Rome (Mommsen)|A History of Rome]]''"<ref name="Literature1902">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1902/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1902|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1903 | [[File:Björnstjerne Björnson, 1901.jpg|75px]] | [[بیورنستار بیورنسن]] | [[File:Union Jack of Sweden and Norway (1844-1905).svg|20px]] [[سویڈن و ناروے اتحاد|Norway]] | پروٹسٹنٹ<ref>{{cite journal|author=Schmiesing, Ann |year=2002|title=Bjørnson and the Inner Plot of 'A Midsummer Night's Dream'|url=https://archive.org/details/sim_scandinavian-studies_winter-2002_74_4/page/465 |journal=Scandinavian Studies|volume=74|issue=4|pages=465|jstor=40920401}}</ref> | "as a tribute to his noble, magnificent and versatile poetry, which has always been distinguished by both the freshness of its inspiration and the rare purity of its spirit"<ref name="Literature1903">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1903/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1903|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | rowspan="2" | 1904 | [[File:Frédéric Mistral by Paul Saïn.jpg|75px]] | [[فریڈرک مسترال]] | [[File:Flag of France.svg|20px]] [[فرانسیسی جمہوریہ سوم|France]] | رومن کیتھولک | "in recognition of the fresh originality and true inspiration of his poetic production, which faithfully reflects the natural scenery and native spirit of his people, and, in addition, his significant work as a [[آکسیٹان زبان|Provençal]] philologist"<ref name="Literature1904">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1904/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1904|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | [[File:José Echegaray y Eizaguirre.jpg|75px]] | [[جوزے ایشوگرائے]] | [[File:Flag of Spain (1785-1873 and 1875-1931).svg|20px]] [[Restoration (Spain)|Spain]] | رومن کیتھولک | "in recognition of the numerous and brilliant compositions which, in an individual and original manner, have revived the great traditions of the Spanish drama"<ref name="Literature1904"/> |- | 1905 | [[File:Henryk Sienkiewicz 02.jpg|75px]] | [[ہینرک شنگوچ]] | [[File:Military ensign of Vistula Flotilla of Congress Poland.svg|20px]] [[Vistula Land|Poland]] | رومن کیتھولک<ref name="psb203">[[Henryk Markiewicz]], "Sienkiewicz, Henryk Adam Aleksander Pius", ''[[Polski słownik biograficzny]]'', vol. XXXVII, 1997</ref> | "because of his outstanding merits as an epic writer"<ref name="Literature1905">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1905/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1905|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1909 | [[File:Selma Lagerlöf.jpg|75px]] | [[سلما لاگرلف]] | {{flag|Sweden}} | کرسچئین<ref name="change">{{citation |url=http://info.jpost.com/C002/Supplements/TimesOfChange/book_ch1_3.html |title=Times of Change |first=Heike |last=Zaun-Goshen |year=2002 |access-date=2016-05-18 |archive-date=2010-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100617050146/http://info.jpost.com/C002/Supplements/TimesOfChange/book_ch1_3.html |dead-url=yes }}</ref> | "in appreciation of the [[lofty idealism]], vivid imagination and spiritual perception that characterize her writings"<ref name="Literature1909">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1909/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1909|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1910 | [[File:Adolf Friedrich Erdmann von Menzel 042.jpg|75px]] | [[پال ہیسی|Paul von Heyse]] |[[File:Flag of the German Empire.svg|20px]] [[جرمن سلطنت|جرمنی]] | پروٹسٹنٹ of Jewish descent | "as a tribute to the consummate artistry, permeated with idealism, which he has demonstrated during his long productive career as a lyric poet, dramatist, novelist and writer of world-renowned short stories"<ref name="Literature1910">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1910/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1910|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1916 | [[File:Johan Krouthén - Porträtt av Verner von Heidenstam.jpg|75px]] | [[ورنروون ہایڈنسٹام]] | {{flag|Sweden}} | کرسچئین<ref>Sohrabi, Bahram (2005). "Early Swedish Travelers to Persia," ''Iranian Studies'' '''38''' (4)</ref> | "in recognition of his significance as the leading representative of a new era in our literature"<ref name="Literature1916">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1916/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1916|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1923 | [[File:William Butler Yeat by George Charles Beresford.jpg|75px]] | [[ڈبلیو بی . یٹس|William Butler Yeats]] | data-sort-value="Ireland"| [[File:Flag of Ireland.svg|20px]] [[Irish Free State|Ireland]] | Anglica<ref>{{cite book|last=Pierce|first=David|title=Irish writing in the twentieth century: a reader|year=2000|publisher=Literary Collections|page=293|isbn=1-85918-258-5}}</ref> | "for his always inspired poetry, which in a highly artistic form gives expression to the spirit of a whole nation"<ref name="Literature1923">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1923/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1923|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1924 | [[File:Władysław Reymont.jpg|75px]] | [[ولاڈی سلا ریمنٹ]] | data-sort-value="Poland"| [[File:Flag of Poland (1928-1980).svg|20px]] [[Second Polish Republic|Poland]] | رومن کیتھولک<ref>[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1924/reymont-bio.html Wladyslaw Reymont - Biographical]</ref> | "for his great national epic, ''[[Chłopi|The Peasants]]''"<ref name="Literature1924">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1924/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1924|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1926 | [[File:Grazia Deledda 1926.jpg|75px]] | [[گیزیا ڈلیڈا]] | data-sort-value="Italy"| [[File:Flag of Italy (1861-1946).svg|20px]] [[مملکت اطالیہ|Italy]] | رومن کیتھولک<ref>[http://www.nndb.com/people/583/000140163/ Grazia Deledda]</ref> | "for her idealistically inspired writings which with plastic clarity picture the life on her native island and with depth and sympathy deal with human problems in general"<ref name="Literature1926">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1926/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1926|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1928 | [[File:Sigrid Undset 1928.jpg|75px]] | [[سگرڈ انڈسٹ]] | data-sort-value="Norway"| {{flag|Norway}} <br> (Born in {{flag|Denmark}}) | رومن کیتھولک<ref>Sparrow, Stephen (2003). [http://catholiceducation.org/articles/arts/al0173.html "Sigrid Undset: Catholic Viking"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303185354/http://catholiceducation.org/articles/arts/al0173.html |date=2016-03-03 }}</ref> | "principally for her powerful descriptions of Northern life during the Middle Ages"<ref name="Literature1928">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1928/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1928|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1929 | [[File:Thomas Mann 1937.jpg|75px]] | [[تھامس مین]] | data-sort-value="جرمنی"| [[File:Flag of جرمنی (3-2 aspect ratio).svg|20px]] [[Weimar Republic|جرمنی]] | پروٹسٹنٹ (Lutheran)<ref>[http://www.nndb.com/people/180/000025105/#FN1 Thomas Mann]</ref><ref>{{Cite web |title=The Religious Affiliation of Author Thomas Mann |url=http://www.adherents.com/people/pm/Thomas_Mann.html |access-date=2016-05-18 |archive-date=2017-07-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170710115218/http://www.adherents.com/people/pm/Thomas_Mann.html |dead-url=yes }}</ref> | "principally for his great novel, ''[[Buddenbrooks]]'', which has won steadily increased recognition as one of the classic works of contemporary literature"<ref name="Literature1929">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1929/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1929|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1933 | [[File:Ivan Bunin 1933.jpg|75px]] | [[آیان بینن]] | data-sort-value="France"| [[File:Flag of France.svg|20px]] [[فرانسیسی جمہوریہ سوم|France]] (Born in [[File:Flag of Russia.svg|20px]] [[Russian Empire|Russia]]) | Eastern Orthodox | "for the strict artistry with which he has carried on the classical Russian traditions in prose writing"<ref name="Literature1933">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1933/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1933|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1938 | [[File:Pearl Buck (Nobel).jpg|75px]] | [[پرل ایس بک]] | {{flag|امریکا|1912}} | پروٹسٹنٹ ([[American Southern Presbyterian Mission|Southern Presbyterian]])<ref>{{citation|first=David |last=Shavit|publisher=Greenwood Publishing Group |year=1990|isbn=0-313-26788-X |title=The امریکا in Asia: a historical dictionary|url= https://books.google.com/books?id=IWdZTaJdc6UC |page=480}} (Entry for "Sydenstricker, Absalom")</ref> | "for her rich and truly epic descriptions of peasant life in China and for her biographical masterpieces"<ref name="Literature1938">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1938/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1938|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1945 | [[File:Gabriela Mistral-01 cropped.jpg|75px]] | [[گبریلا مسٹرال]] | data-sort-value="Chile"| [[File:Flag of Chile.svg|20px]] [[Presidential Republic (1925–73)|Chile]] | رومن کیتھولک<ref>[http://www.poetryfoundation.org/bio/gabriela-mistral Gabriela Mistral 1889–1957]</ref> | "for her lyric poetry which, inspired by powerful emotions, has made her name a symbol of the idealistic aspirations of the entire Latin American world"<ref name="Literature1945">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1945/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1945|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1946 | [[File:Hermann Hesse 1946.jpg|75px]] | [[ہرمن ہسی]] | data-sort-value="Switzerland"| {{flag|Switzerland}} <br> (Born in [[File:Flag of the German Empire.svg|20px]] [[جرمن سلطنت|جرمنی]]) | کرسچئین<ref>As quoted by Serrano, Miguel. 1996. ''[https://books.google.com.mx/books?id=sQt8bd6wFr0C&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false C.G. Jung and Hermann Hesse: A Record of Two Friendships]''. Daimon. p. 21</ref><ref>Hilbert, Mathias. 2005. ''Hermann Hesse und sein Elternhaus - Zwischen Rebellion und Liebe: Eine biographische Spurensuche''. Calwer Verlag GmbH, p. 226</ref> | "for his inspired writings which, while growing in boldness and penetration, exemplify the classical humanitarian ideals and high qualities of style"<ref name="Literature1946">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1946/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1946|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1947 | [[File:André Gide.jpg|75px]] | [[آندرے ژید]] | data-sort-value="France"| [[File:Flag of France.svg|20px]] [[فرانسیسی جمہوریہ چہارم|France]] | پروٹسٹنٹ<ref>{{Cite web |title=The Life and Works of Andre Gide |url=http://www.andregide.org/gidebio2.html |access-date=2016-05-18 |archive-date=2017-07-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728135138/http://www.andregide.org/gidebio2.html |dead-url=yes }}</ref> | "for his comprehensive and artistically significant writings, in which human problems and conditions have been presented with a fearless love of truth and keen psychological insight"<ref name="Literature1947">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1947/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1947|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1948 | [[File:T.S. Eliot, 1923.JPG|75px]] | [[ٹی۔ ایس ایلیٹ]] | data-sort-value="برطانیہ"| {{flag|برطانیہ}} <br> (Born in the {{flag|امریکا}}) | [[Anglican]]<ref>plaque on interior wall of Saint Stephen's</ref><ref>obituary notice in ''Church and King'', Vol. XVII, No. 4, 28 February 1965,−− p. 3.</ref> | "for his outstanding, pioneer contribution to present-day poetry"<ref name="Literature1948">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1948/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1948|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1949 | [[File:Carl Van Vechten - William Faulkner.jpg|75px]] | [[ویلیم فالکنر]] | {{flag|امریکا|1912}} | پروٹسٹنٹ (Episcopalian) | "for his powerful and artistically unique contribution to the modern American novel"<ref name="Literature1949">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1949/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1949|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1952 | [[File:François Mauriac (1932).jpg|75px]] | [[فرانسیوس ماؤریک]] | data-sort-value="France"| [[File:Flag of France.svg|20px]] [[فرانسیسی جمہوریہ چہارم|France]] | رومن کیتھولک<ref>[http://www.britannica.com/biography/Francois-Mauriac François Mauriac]</ref> | "for the deep spiritual insight and the artistic intensity with which he has in his novels penetrated the drama of human life"<ref name="Literature1952">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1952/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1952|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1953 | [[File:Churchill portrait NYP 45063.jpg|75px]] | [[ونسٹن چرچل|Sir Winston Churchill]] | {{flag|برطانیہ}} | Anglican | "for his mastery of historical and biographical description as well as for brilliant oratory in defending exalted human values"<ref name="Literature1953">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1953/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1953|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1954 | [[File:ErnestHemingway.jpg|75px]] | [[Ernest Hemingway]] | {{flag|امریکا|1912}} | Converts to رومن کیتھولکism<ref>Meyers (1985), 173, 184</ref> | "for his mastery of the art of narrative, most recently demonstrated in ''[[سمندر اور بوڑھا]]'', and for the influence that he has exerted on contemporary style"<ref name="Literature1954">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1954/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1954|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1955 | [[File:Halldór Kiljan Laxness 1955.jpg|75px]] | [[ہالڈورلیکسنس]] | {{flag|Iceland}} | Converts to رومن کیتھولکism<ref>Hallberg, Peter, ''Halldór Laxness''. Twayne Publishers, New York, translated by Rory McTurk, 1971, pp.35, 38</ref> | "for his vivid epic power which has renewed the great narrative art of Iceland"<ref name="Literature1955">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1955/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1955|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1956 | [[File:JRJimenez.JPG|75px]] | [[جون ریمن جیمنیز]] | {{flag|Puerto Rico}} (Born in [[File:Flag of Spain (1785-1873 and 1875-1931).svg|20px]] [[Restoration (Spain)|Spain]]) | رومن کیتھولک | "for his lyrical poetry, which in Spanish language constitutes an example of high spirit and artistical purity"<ref name="Literature1956">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1956/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1956|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1958 | | [[بریس پاسترناک]] | {{flag|Soviet Union}} | Converts to [[راسخُ الا عتقاد کلیسا]] from Judaism<ref>Fleishman, pp 264–266.</ref> | "for his important achievement both in contemporary lyrical poetry and in the field of the great Russian epic tradition"<ref name="Literature1958">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1958/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1958|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1961 | | [[ایواینڈرک]] | {{flag|Yugoslavia}}<br> (Born in {{flag|Austria-Hungary}}) | رومن کیتھولک | "for the epic force with which he has traced themes and depicted human destinies drawn from the history of his country"<ref name="Literature1961">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1961/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1961|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1962 | [[File:JohnSteinbeck crop.JPG|75px]] | [[جانسٹین بک]] | {{flag|امریکا}} | Raised Episcopalian<ref>Alec Gilmore. [http://www.gilco.org.uk/papers/john_steinbecks_view_of_god.html John Steinbeck's View of God] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304095734/http://www.gilco.org.uk/papers/john_steinbecks_view_of_god.html |date=2016-03-04 }}. gilco.org.uk</ref> later he become agnostic | "for his realistic and imaginative writings, combining as they do sympathetic humour and keen social perception"<ref name="Literature1962">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1962/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1962|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1963 | [[File:Giorgos Seferis 1963.jpg|75px]] | [[یور گوسسیفرس]] | data-sort-value="Greece"| [[File:State Flag of Greece (1863-1924 and 1935-1970).svg|20px]] [[مملکت یونان|Greece]] <br> (Born in the {{flag|Ottoman Empire}}) | [[Greek Orthodox]] | "for his eminent lyrical writing, inspired by a deep feeling for the Hellenic world of culture"<ref name="Literature1963">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1963/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1963|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1967 | [[File:MiguelAngelAsturias.JPG|75px]] | [[میگوئو ل اینجل اسٹریس]] | {{flag|Guatemala}} | رومن کیتھولک | "for his vivid literary achievement, deep-rooted in the national traits and traditions of Indian peoples of Latin America"<ref name="Literature1967">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1967/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1967|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1969 | [[File:Samuel Beckett, f11.jpg|75px]] | [[سیموئل بکٹ]] | data-sort-value="France"| {{flag|France}} (Born in {{flag|Ireland}}) | Anglican ([[Church of Ireland]]) | "for his writing, which - in new forms for the novel and drama - in the destitution of modern man acquires its elevation"<ref name="Literature1969">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1969/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1969|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1970 | [[File:Aleksandr Solzhenitsyn 1974crop.jpg|75px]] | [[الیکزینڈر سلزینسٹائن]] | {{flag|Soviet Union}} | Eastern Orthodox<ref>O'Neil, Patrick M. (2004) ''Great world writers: 20th century'', p. 1400. Marshall Cavendish, ISBN 0-7614-7478-1</ref> | "for the ethical force with which he has pursued the indispensable traditions of Russian literature"<ref name="Literature1970">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1970/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1970|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1972 | [[File:Bundesarchiv B 145 Bild-F062164-0004, Bonn, Heinrich Böll.jpg|75px]] | [[ہنرک بول]] | data-sort-value="جرمنی"| [[File:Flag of جرمنی (3-2 aspect ratio).svg|20px]] [[مغربی جرمنی|جرمنی (West)]] | رومن کیتھولک<ref name="KATERKater2006">{{cite book|author1=Michael H. KATER|author2=Michael H Kater|title=Hitler Youth|url=http://books.google.com/books?id=IlIOP1O7H4wC&pg=PA24|accessdate=26 August 2012|date=30 April 2006|publisher=Harvard University Press|isbn=978-0-674-01991-1|pages=24–}}</ref> | "for his writing which through its combination of a broad perspective on his time and a sensitive skill in characterization has contributed to a renewal of German literature"<ref name="Literature1972">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1972/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1972|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1979 | [[File:Odysseas Elytis 1974.jpg|75px]] | [[اودیسس الیٹس]] | {{flag|Greece}} | [[Greek Orthodox]] | "for his poetry, which, against the background of Greek tradition, depicts with sensuous strength and intellectual clear-sightedness modern man's struggle for freedom and creativeness"<ref name="Literature1979">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1979/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1979|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1980 | [[File:Czesław Miłosz 2011 Lithuania stamp.jpg|75px]] | [[چیکلا ملوسز]] | data-sort-value="امریکا"| {{flag|امریکا}} (Born in [[File:Military ensign of Vistula Flotilla of Congress Poland.svg|20px]] [[Vistula Land|Poland]]) | رومن کیتھولک<ref name="Haven, Cynthia L. 2006, p. 145">Haven, Cynthia L., "'A Sacred Vision': An Interview with Czesław Miłosz", in Haven, Cynthia L. (ed.), ''Czesław Miłosz: Conversations''. University Press of Mississippi, 2006, p. 145.</ref> | "who with uncompromising clear-sightedness voices man's exposed condition in a world of severe conflicts"<ref name="Literature1980">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1980/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1980|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1982 | [[File:Gabriel Garcia Marquez.jpg|75px]] | [[Gabriel García Márquez]] | {{flag|Colombia}} | رومن کیتھولک<ref>{{Harvnb|Martin|2008|p=30}}</ref> | "for his novels and short stories, in which the fantastic and the realistic are combined in a richly composed world of imagination, reflecting a continent's life and conflicts"<ref name="Literature1982">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1982/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1982|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1989 | [[File:Camilo José Cela Madrid 1996.jpg|75px]] | [[کمیلو جوز کیلا]] | {{flag|Spain}} | رومن کیتھولک | "for a rich and intensive prose, which with restrained compassion forms a challenging vision of man's vulnerability"<ref name="Literature1989">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1989/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1989|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1990 | [[File:Paz0.jpg|75px]] | [[اوکٹاویو پاز]] | {{flag|Mexico}} | رومن کیتھولک | "for impassioned writing with wide horizons, characterized by sensuous intelligence and humanistic integrity"<ref name="Literature1990">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1990/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1990|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1992 | [[File:Derek Walcott.jpg|75px]] | [[ڈیرک ولکوٹ]] | {{flag|Saint Lucia|1979}} | پروٹسٹنٹ (Methodist )<ref Name="Paris Review">[http://www.theparisreview.org/interviews/2719/the-art-of-poetry-no-37-derek-walcott "Derek Walcott, The Art of Poetry No. 37"], ''The Paris Review'' Winter 1986</ref> | "for a poetic oeuvre of great luminosity, sustained by a historical vision, the outcome of a multicultural commitment"<ref name="Literature1992">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1992/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1992|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1993 | [[File:Toni Morrison 2008-2.jpg|75px]] | [[ٹونی موریسن]] | {{flag|امریکا}} | رومن کیتھولک<ref name=Brockes>{{cite news |title=Toni Morrison: 'I want to feel what I feel. Even if it's not happiness' |authorlink=Emma Brockes|first=Emma |last=Brockes |url=http://www.guardian.co.uk/books/2012/apr/13/toni-morrison-home-son-love# |newspaper=[[The Guardian]] |date=April 13, 2012 |accessdate=February 14, 2013}}</ref> | "who in novels characterized by visionary force and poetic import, gives life to an essential aspect of American reality"<ref name="Literature1993">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1993/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1993|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1999 | [[File:Grass.JPG|75px]] | [[گنتھر گراس]] | {{flag|جرمنی}} | رومن کیتھولک<ref>Garland, ''The Oxford Companion to German Literature'', p. 302.</ref><ref>"The Literary Encyclopedia", [http://www.litencyc.com/php/speople.php?rec=true&UID=4990 Günter Grass (b. 1927)]. Retrieved on 16 August 2006.</ref> | "whose frolicsome black fables portray the forgotten face of history"<ref name="Literature1999">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1999/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1999|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 2003 | [[File:J.M. Coetzee.JPG|75px]] | [[جے ایم کوئٹزی]] | {{flag|South Africa}}<br />{{flag|Australia}} | پروٹسٹنٹ<ref>{{cite book|title=J. M. Coetzee and the Ethics of Reading: Literature in the Event|url=https://archive.org/details/jmcoetzeeethicso0000attr|first=Derek|last=Attridge|publisher=University of Chicago Press|location=Chicago|year=2004|page=[https://archive.org/details/jmcoetzeeethicso0000attr/page/94 94]|isbn=978-0-226-03117-0}}</ref> | "who in innumerable guises portrays the surprising involvement of the outsider"<ref name="Literature2003">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/2003/index.html|title=Nobel Prize in Literature 2003|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 2008 | [[File:Jean-Marie Gustave Le Clézio-press conference Dec 06th, 2008-2.jpg|75px]] | [[ژاں ماری لی کلیزیو]] | data-sort-value="France"| {{flag|France}}<br />{{flag|Mauritius}} | رومن کیتھولک | "author of new departures, poetic adventure and sensual ecstasy, explorer of a humanity beyond and below the reigning civilization"<ref name="Literature2008">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/2008/index.html|title=Nobel Prize in Literature 2008|publisher=Nobel Foundation|accessdate=14 October 2008}}</ref> |- | 2010 | [[File:Vargas Losa Göteborg Book Fair 2011b.jpg|75px]] | [[ماریو ورگاس للوسا]] | {{flag|Peru}}<br />{{flag|Spain}} | رومن کیتھولک<ref>{{Harvnb|Williams|2001|p=32}}</ref> | "for his cartography of structures of power and his trenchant images of the individual's resistance, revolt, and defeat"<ref name="Literature2010">{{cite web|url= http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/2010/index.html|title=Nobel Prize in Literature 2010|publisher=Nobel Foundation|accessdate=7 October 2010}}</ref> |} === امن=== {| align="center" class="wikitable" |- ! سال ! colspan=2|انعام یافتہ ! ملک ! فرقہ ! وجہ |- | rowspan="2" | 1902 | [[File:Ducommun.jpg|75px]] | [[الی ڈوکمن]] | rowspan="2" | {{flag|Switzerland}} | پروٹسٹنٹ | "[For his role as] the first honorary secretary of the [[عالمی امن دفتر]]"<ref name="N1902">{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1902/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1902 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2011-10-06}}</ref> |- | [[File:Charles Albert Gobat2.jpg|75px]] | [[ایلبرٹ گوباٹ]] | پروٹسٹنٹ | "[For his role as the] first Secretary General of the [[Inter-Parliamentary Union]]" |- | 1903 | [[File:Cremer.jpg|75px]] | [[رینڈل کریمر|William Randal Cremer]] | data-sort-value="برطانیہ"| [[File:Flag of the برطانیہ.svg|20px]] [[متحدہ مملکت برطانیہ عظمی و آئر لینڈ|برطانیہ]] | Methodist | "[For his role as the] the 'first father' of the [[Inter-Parliamentary Union]]"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1903/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1903 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2011-10-06}}</ref> |- | 1905 | [[File:Bertha von Suttner nobel.jpg|75px]] | [[برتھا فان ستنر]] | {{flag|Austria-Hungary}} | رومن کیتھولک<ref name="Hamann, p. 2">Hamann, p. 2</ref> | For authoring ''Lay Down Your Arms'' and contributing to the creation of the Prize<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1905/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1905 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2011-10-06}}</ref> |- | 1906 | [[File:President Theodore Roosevelt, 1904.jpg|75px]] | [[تھیوڈور روزویلٹ]] | {{flag|امریکا|1896}} |پروٹسٹنٹ ([[Dutch Reformed Church]])<ref name=vought>{{cite book|last1=Vought|first1=Hans P.|title=The Bully Pulpit and the Melting Pot: American Presidents and the Immigrant, 1897-1933|url=https://archive.org/details/isbn_0865548870|date=2004|publisher=Mercer University Press|location=Macon, Georiga, USA|isbn=0-86554-8870|page=[https://archive.org/details/isbn_0865548870/page/29 29]}}</ref> | "[F]or his successful mediation to end the [[Russo-Japanese War|Russo-Japanese war]] and for his interest in arbitration, having provided the [[Permanent Court of Arbitration|Hague arbitration court]] with its very first case"<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1906/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1906 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2011-10-06}}</ref> |- | rowspan="2" | 1907 | [[File:Ernesto Teodoro Moneta.jpg|75px]] | [[ارنسٹ ٹیوڈورو مونیٹا]] | data-sort-value="Italy"| [[File:Flag of Italy (1861-1946).svg|20px]] [[مملکت اطالیہ|Italy]] |رومن کیتھولک | "[For his work as a] key leader of the Italian peace movement"<ref name="Lundestad"/><ref name="N1907">{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1907/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1907 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2011-10-06}}</ref> |- |[[File:Louis Renault jurist.gif|75px]] | [[لوئی رینو|Louis Renault]] | data-sort-value="France"| [[File:Flag of France.svg|20px]] [[فرانسیسی جمہوریہ سوم|France]] |رومن کیتھولک | "[For his work as a] leading French international jurist and a member of the [[Permanent Court of Arbitration]] at The Hague" |- | rowspan="2" | 1909 | [[File:Beernaert.gif|75px]] | [[آگسٹے بیرنارٹ]] | {{flag|Belgium}} | رومن کیتھولک | "[For being a] representative to the [[Hague Conventions of 1899 and 1907|two Hague conferences]], and a leading figure in the [[Inter-Parliamentary Union]]"<ref name="Lundestad"/><ref name="N1909">{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1909/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1909 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2011-10-06}}</ref> |- | [[File:PaulBalluet.gif|75px]] | [[پال ڈی کانسٹنٹ|Paul Henri d'Estournelles de Constant]] | data-sort-value="France"| [[File:Flag of France.svg|20px]] [[فرانسیسی جمہوریہ سوم|France]] | پروٹسٹنٹ ([[کالوینیت]]) | "[For] combined diplomatic work for [[France–جرمنی relations|Franco-German]] and [[France – برطانیہ relations|Franco-British understanding]] with a distinguished career in [[Permanent Court of Arbitration|international arbitration]]"<ref name="Lundestad"/><ref name="N1909"/> |- | 1912 | [[File:Elihu Root, bw photo portrait, 1902.jpg|75px]] | [[الیہو روٹ]]{{Ref label|Late|A|A}} | {{flag|امریکا|1912}} | پروٹسٹنٹ (Presbyterian) | "[F]or his strong interest in international arbitration and for his plan for a world court"<ref name="Lundestad"/><ref name="N1912">{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1912/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1912 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2011-10-06}}</ref> |- | 1919 | [[File:President Woodrow Wilson portrait December 2 1912.jpg|75px]] | [[ووڈرو ولسن]] | {{flag|امریکا|1912}} | پروٹسٹنٹ (Presbyterian)<ref>Heckscher (1991), p. 23.</ref> | "[F]or his crucial role in establishing the [[جمعیت الاقوام]]"<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1919/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1919 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2011-10-06}}</ref> |- | rowspan="2" | 1921 | [[File:Hjalmar Branting by Goodwin.jpg|75px]] | [[یلمار برانٹنگ]] | {{flag|Sweden}} |Lutheran ([[Church of Sweden]])<ref name = "Robertson 487">{{cite book|last=Robertson|first=J. M.|title=History of Freethought in the Nineteenth Century, Part 2|publisher=Kessinger Publishing|year=2003|page=487|isbn=0-7661-3955-7}}</ref> | "[F]or his work in the [[جمعیت الاقوام]]"<ref name="Lundestad"/><ref name="N1921">{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1921/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1921 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2011-10-06}}</ref> |- | [[File:کرسچئین Lous Lange.jpg|75px]] | [[کرسچن لؤس لانگے|کرسچئین Lange]] | {{flag|Norway}} |Lutheran ([[Church of Norway]]) | "[For his work as] the first secretary of the Norwegian Nobel Committee" and "the secretary-general of the [[Inter-Parliamentary Union]]"<ref name="Lundestad"/><ref name="N1921"/> |- | rowspan="2" | 1925 | [[File:Austen Chamberlain nobel.jpg|75px]] | [[اسٹن چیمبرلین]]{{Ref label|Late|A|A}} | {{flag|برطانیہ}} | [[General Assembly of Unitarian and Free کرسچئین Churches|Unitarian]]<ref>{{acad|id=CHMN882JA|name=Chamberlain, Joseph Austen}}</ref> | For work on the [[Locarno Treaties]]<ref name="Lundestad"/><ref name="N1925">{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1925/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1925 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2011-10-06}}</ref> |- | [[File:Charles Dawes, Bain bw photo portrait.jpg|75px]] | [[چارلز ڈاز]]{{Ref label|Late|A|A}} | {{flag|امریکا|1912}} | پروٹسٹنٹ ([[Congregationalist]]) | "[F]or [work on] the Dawes Plan for German reparations which was seen as having provided the economic underpinning of the [[Locarno Treaties|Locarno Pact]] of 1925"<ref name="Lundestad"/><ref name="N1925"/> |- |1926 | [[File:Bundesarchiv Bild 146-1989-040-27, Gustav Stresemann.jpg|75px]] | [[گستاف سٹریسمان]] | data-sort-value="جرمنی"| [[File:Flag of جرمنی (3-2 aspect ratio).svg|20px]] [[Weimar Republic|جرمنی]] |پروٹسٹنٹ | For work on the [[Locarno Treaties]]<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1926/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1926 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2011-10-06}}</ref> |- | 1927 |[[File:Ferdinand Buisson 1924.jpg|75px]] | [[فرڈیننڈ بوئسوں]] | data-sort-value="France"| [[File:Flag of France.svg|20px]] [[فرانسیسی جمہوریہ سوم|France]] | پروٹسٹنٹ<ref>[https://oratoiredulouvre.fr/evangile-et-liberte/ferdinand-buisson-پروٹسٹنٹ-liberal-ecole-laique-republicaine.php Ferdinand Buisson, un پروٹسٹنٹ libéral au service de l’école laïque républicaine]</ref> | "[For] contributions to [[France–جرمنی relations|Franco-German]] popular reconciliation"<ref name="Lundestad"/><ref name="N1927-">{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1927/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1927 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2011-10-06}}</ref> |- | 1930 | [[File:Nathan Söderblom nobel.jpg|75px]] | [[ناتھن سودربلوم]] | {{flag|Sweden}} | Lutheran (Church of Sweden) | "[F]or his efforts to involve the churches not only in work for ecumenical unity, but also for world peace"<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1930/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1930 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2011-10-06}}</ref> |- | rowspan="2" | 1931 | [[File:Jane Addams profile.jpg|75px]] | [[جین ایڈمز]] | rowspan="2" | {{flag|امریکا|1912}} | پروٹسٹنٹ (Presbyterian)<ref>She was baptized a [[Presbyterian]]. Her certificate of baptism is from 1888, but she says that she joined the church slightly earlier: {{cite book|last=Knight|first=Louise W.|title=Citizen|publisher=University of Pennsylvania Press|date=October 2003|page=451n46 |isbn=978-0-8122-3747-4}}</ref> | "[F]or her social reform work" and "leading the [[Women's International League for Peace and Freedom]]"<ref name="Lundestad"/><ref name="N1931">{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1931/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1931 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2011-10-06}}</ref> |- | [[File:Nicholas Murray Butler ppmsca.03668.jpg|75px]] | [[نکولس مرے بٹلر]] | پروٹسٹنٹ ([[Episcopal Church (امریکا)|Episcopalian]]) | "[For his promotion] of the [[Kellogg–Briand Pact|Briand-Kellogg pact]]" and for his work as the "leader of the more establishment-oriented part of the American peace movement"<ref name="Lundestad"/><ref name="N1931"/> |- | 1934 | [[File:1910 Arthur Henderson.jpg|75px]] | [[آرتھر ہینڈرسن]] | {{flag|برطانیہ}} | پروٹسٹنٹ ([[Methodist]])<ref>[http://www.encyclopedia.com/topic/Arthur_Henderson.aspx Arthur Henderson]</ref> | "[F]or his work for the [[جمعیت الاقوام|League]], particularly [[League of Nations Disarmament Conference|its efforts in disarmament]]"<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1934/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1934 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2011-10-06}}</ref><ref name = "BBC_2013_04_03">[http://www.bbc.co.uk/news/uk-england-tyne-22008819 BBC News: ''Nobel Peace Prize medal stolen in Newcastle'' 3 April 2013, accessed 3 April 2013]</ref> |- |- | 1935 | [[File:Carl von Ossietzky.jpg|75px]] | [[کارل فان اوسیتزکی]]{{Ref label|Carl von Ossietzky|B|B}} | data-sort-value="جرمنی"| [[File:Flag of German Reich (1935–1945).svg|20px]] [[Nazi جرمنی|جرمنی]] | پروٹسٹنٹ (Lutheran)<ref name=db>{{cite web|url=http://www.deutsche-biographie.de/sfz73879.html |title=Deutsche Biographie |publisher=Deutsche-biographie.de |date=|language=de|accessdate=2013-08-05}}</ref> | "[For his] struggle against جرمنی's rearmament"<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1935/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1935 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2011-10-06}}</ref> |- | 1945 | [[File:Hull-Cordell-LOC.jpg|75px]] | [[کورڈل ہل]] | {{flag|امریکا|1912}} | پروٹسٹنٹ (Episcopalian)<ref>[http://enc.wymaninstitute.org/?p=271 HULL, CORDELL]</ref> | "[For] his fight against isolationism at home, his efforts to create a peace bloc of states on the American continents, and his work for the [[اقوام متحدہ|United Nations Organization]]"<ref>{{cite web |first=Gunnar |last=Jahn |authorlink=Gunnar Jahn |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1945/press.html |title=Award Ceremony Speech (1945) |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2011-10-06}}</ref> |- | rowspan="2" | 1946 | [[File:EmilyGreeneBalch.jpg|75px]] | [[ایملی گرین بالچ]] | rowspan="2" | {{flag|امریکا|1912}} | Quaker<ref>Randall, ''Improper Bostonian'' p. 60</ref> | "Formerly Professor of History and Sociology; Honorary International President, [[Women's International League for Peace and Freedom]]"<ref name="N1946">{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1946/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1946 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2008-11-12}}</ref> |- | [[File:John Raleigh Mott, 1910.jpg|75px]] | [[جان موٹ|John Raleigh Mott]] | پروٹسٹنٹ (Methodist)<ref>Cracknell & White, 243</ref> | "Chairman, International Missionary Council; President, [[World Alliance of Young Mens کرسچئین Associations|World Alliance of Young Men's کرسچئین Associations]]"<ref name="N1946"/> |- | rowspan="2" | 1947 | rowspan="2" | [[File:Quaker star-T.svg|75px]] | [[فرینڈز سروس کونسل|Friends Service Council]] | {{flag|برطانیہ}} | Quaker | rowspan="2" | "compassion for others and the desire to help them"<ref>{{cite web |first=Gunnar |last=Jahn |authorlink=Gunnar Jahn |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1947/press.html |title=Award Ceremony Speech (1947) |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2011-10-06}}</ref> |- | [[امریکن فرینڈز سروس کمیٹی]] | {{flag|امریکا|1912}} | [[Religious Society of Friends]] (Quaker) |- | 1949 |[[File:John Boyd Orr nobel.jpg|75px]] | [[جان بویڈ اور|The Lord Boyd-Orr]] | {{flag|برطانیہ}} | پروٹسٹنٹ ([[Free Church of Scotland (1843–1900)|Free Church of Scotland]])<ref name=Kay44>Kay, p. 44</ref> | "Physician; Alimentary Politician; Prominent organizer and Director, General [[ادارہ برائے خوراک و زراعت]]; President, [[National Peace Council]] and World Union of Peace Organizations"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1949/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1949 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2008-11-12}}</ref> |- | 1950 | [[File:Ralph Bunche - 1963 March on Washington.jpg|75px]] | [[رالف جانسن بنچ]] | {{flag|امریکا|1912}} | پروٹسٹنٹ ([[Baptist]])<ref name="Gale">[http://www.gale.cengage.com/free_resources/bhm/bio/bunche_r.htm "Ralph J. Bunche"], Gale Cengage Learning, accessed November 15, 2012</ref> | "Professor, Harvard University Cambridge, MA; Director, division of Trusteeship, U.N.; Acting Mediator in Palestine, 1948"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1950/index.html |publisher=Nobel Foundation |title=The Nobel Peace Prize 1950 |accessdate=2008-11-12}}</ref> |- | 1952 | [[File:Bundesarchiv Bild 183-D0116-0041-019, Albert Schweitzer.jpg|75px]] | [[البرٹ شویتزر]] | data-sort-value="France"| [[File:Flag of France.svg|20px]] [[فرانسیسی جمہوریہ چہارم|France]] | کرسچئین<ref>Seaver (1951) pp. 3–9.</ref> | "Missionary surgeon; Founder of [[لامبارینی]] (République de Gabon)"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1952/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1952 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2008-11-12}}</ref> |- | 1953 | [[File:General George C. Marshall, official military photo, 1946.JPEG|75px]] | [[جارج مارشل|George Catlett Marshall]] | {{flag|امریکا|1912}} | پروٹسٹنٹ (Episcopalian)<ref name=e>[http://www.arlingtoncemetery.net/gcm.htm George Catlett Marshall, General of the Army] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170520170830/http://www.arlingtoncemetery.net/gcm.htm |date=2017-05-20 }}</ref> | "General President American Red Cross; Former Secretary of State and of Defense; Delegate U.N.; Originator of [the] '[[مارشل منصوبہ]]{{'"}}<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1953/index.html |publisher=Nobel Foundation |title=The Nobel Peace Prize 1953 |accessdate=2008-11-12}}</ref> |- | 1957 | [[File:Lester B. Pearson with a pencil.jpg|75px]] | [[لسٹر پیرسن|Lester Bowles Pearson]] | {{flag|Canada}} | پروٹسٹنٹ ([[United Church of Canada]])<ref name="DictCdnBio">{{cite web|url= http://www.biographi.ca/009004-119.01-e.php?BioId=42123 |title= Pearson, Lester Bowles|work= [[Dictionary of Canadian Biography]] Online, 1971-1980 (Volume XX)|publisher= [[جامعہ ٹورانٹو]]/[[Université Laval]]|year= 2000|accessdate= 13 June 2011}}</ref> | "former Secretary of State for External Affairs of Canada; former President of the 7th Session of the United Nations General Assembly";<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1957/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1957 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2008-11-12}}</ref> "for his role in trying to end the [[سوئز بحران|Suez conflict]] and to solve the Middle East question through the United Nations."<ref name="Lundestad"/> |- | 1958 |[[File:Georges Pire 1958.jpg|75px]] | [[جارج پائر]] | {{flag|Belgium}} | رومن کیتھولک | "Father in the [[Dominican Order]]; Leader of the relief organization for refugees "L'Europe du Coeur au Service du Monde""<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1958/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1958 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2008-11-12}}</ref> |- | 1959 |[[File:Philip Noel-Baker 1942.jpg|75px]] | [[Philip Noel-Baker, Baron Noel-Baker|Philip Noel-Baker]] | {{flag|برطانیہ}} | Quaker<ref name="ODNB">[http://www.oxforddnb.com/view/article/31505 David Howell, "Baker, Philip John Noel-, Baron Noel-Baker (1889–1982)", ''Oxford Dictionary of National Biography'', Oxford University Press, 2004; online edn, May 2012]; accessed 7 December 2014.</ref> | "Member of Parliament; lifelong ardent worker for international peace and co-operation"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1959/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1959 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2008-11-12}}</ref> |- | 1960 | [[File:Albert Lutuli nobel.jpg|75px]] | [[ایلبرٹ لوٹولی]] | data-sort-value="South Africa"| [[File:Flag of South Africa (1928-1994).svg|20px]] [[اتحاد جنوبی افریقہ|South Africa]] <br> (Born in [[Company rule in Rhodesia|Southern Rhodesia]]) | پروٹسٹنٹ (Methodist) | "President of the [[African National Congress]],"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1960/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1960 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2008-11-12}}</ref> "was in the very forefront of the struggle against apartheid in South Africa."<ref name="Lundestad"/> |- | 1961 | [[File:Dag Hammarskjöld.jpg|75px]] | [[داگ ہمارشولد]]{{Ref label|Dag Hammarskjöld|C|C}} | {{flag|Sweden}} | پروٹسٹنٹ (Lutheran)<ref>Henry P Van Dusen. ''Dag Hammarskjold: A Biographical Interpretation of Markings'' Faber and Faber London 1967 p 47.</ref> | "Secretary General of the U.N.,"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1961/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1961 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2008-11-12}}</ref> awarded "for strengthening the organization."<ref name="Lundestad"/> |- | 1964 |[[File:Martin Luther King Jr NYWTS.jpg|75px]] | [[مارٹن لوتھر کنگ جونیئر]] | {{flag|امریکا}} | پروٹسٹنٹ ([[Baptist]]; [[Progressive National Baptist Convention]]) | Campaigner for [[civil rights]], "first person in the Western world to have shown us that a struggle can be waged without violence."<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1964/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1964 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | 1970 |[[File:Norman Borlaug (cropped).jpg|75px]] | [[نارمن بورلاگ|Norman E. Borlaug]] | {{flag|امریکا}} | پروٹسٹنٹ (Lutheran) | "[[International Maize and Wheat Improvement Center]];"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1970/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1970 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref> "for his contributions to the "[[green revolution]]" that was having such an impact on food production particularly in Asia and in Latin America."<ref name="Lundestad"/> |- | 1971 |[[File:Bundesarchiv B 145 Bild-F057884-0009, Willy Brandt.jpg|75px]] | [[ولی برانت]] | data-sort-value="جرمنی"| [[File:Flag of جرمنی (3-2 aspect ratio).svg|20px]] [[مغربی جرمنی|جرمنی (West)]] | پروٹسٹنٹ (Lutheran)<ref>{{cite book|last=Jessup|first=John E.|title=An Encyclopedic Dictionary of Conflict and Conflict Resolution, 1945–1996|year=1998|publisher=Greenwood Press|location=Westport, CT|page=89|url=http://www.questia.com/read/106899354/an-encyclopedic-dictionary-of-conflict-and-conflict}}{{Subscription required|via=Questia}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190526084504/https://www.questia.com/read/106899354/an-encyclopedic-dictionary-of-conflict-and-conflict |date=2019-05-26 }}</ref> | "[[Chancellor of جرمنی (Federal Republic)|Chancellor of the Federal Republic of جرمنی]]; for West جرمنی's ''[[Ostpolitik]]''"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1971/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1971 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | 1974 |[[File:Seán MacBride 1984.jpg|75px]] | [[سین میک برائیڈ]] | {{flag|Ireland}} <br> (Born in [[File:Flag of France.svg|20px]] [[فرانسیسی جمہوریہ سوم|France]]) | رومن کیتھولک<ref>Ronan Fanning (6 December 2009) [http://www.independent.ie/opinion/analysis/the-age-of-our-craven-deference-is-finally-over-1965621.html The age of our craven deference is finally over]. The Independent.</ref> | "President of the [[عالمی امن دفتر]]; President of the Commission of [[نمیبیا]]."<ref name="N1974">{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1974/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1974 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref> "For his strong interest in human rights: piloting the European Convention on Human Rights through the Council of Europe, helping found and then lead Amnesty International and serving as secretary-general of the International Commission of Jurists"<ref name="Lundestad"/> |- | rowspan="2" | 1976 |[[File:Betty Williams.jpg|75px]] | [[بیٹی ولیمز|Betty Williams]] | rowspan="2" | {{flag|برطانیہ}} | رومن کیتھولک | rowspan=2| "Founder[s] of the Northern Ireland Peace Movement (later renamed Community of Peace People)"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1976/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1976|accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | [[File:Mairead Corrigan Gaza crop.jpg|75px]] | [[مائریڈ کوریگن|Mairead Corrigan]] | رومن کیتھولک<ref>[http://www.scu.edu/ethics/architects-of-peace/Maguire/essay.html "Mairead Corrigan Maguire Reflects on Working Toward Peace"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150613203619/http://www.scu.edu/ethics/architects-of-peace/Maguire/essay.html |date=2015-06-13 }}. [[Santa Clara University]]. Retrieved 27 March 2011.</ref> |- | 1979 |[[File:MotherTeresa 090.jpg|75px]] | [[مدر ٹریسا]] | data-sort-value="Albania"| {{flag|Albania}} (Born in [[Kosovo Vilayet|Ottoman Kosovo]]) | رومن کیتھولک<ref>{{cite web|url=http://www.edgewoodpc.org/sermons/sermon061911.html|title=Sermon – Some Doubted|publisher=Edgewoodpc.org|date=19 June 2011|accessdate=28 August 2011|archive-date=15 October 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111015234535/http://edgewoodpc.org/sermons/sermon061911.html|dead-url=yes}}</ref> | "Founder of Missionaries of Charity"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1979/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1979|accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | 1980 | [[File:Adolfo Pérez Esquivel agosto 2011.jpg|75px]] | [[ایڈولفو اسقویول]] | {{flag|Argentina}} | رومن کیتھولک<ref name=nobel>{{cite web |url=http://nobelprize.org/peace/laureates/1980/esquivel-bio.html |title=Adofo Pérez Esquivel |publisher=Nobel Prize Committee}}</ref> | "Human rights leader;"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1980/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1980 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref> "founded non-violent human rights organizations to fight the military junta that was ruling his country (Argentina)."<ref name="Lundestad"/> |- | 1982 | [[File:Alfonso Garcia Robles 1981.jpg|75px]] | [[الفانسو گارشیا روبلز]] | {{flag|Mexico}} | رومن کیتھولک | "[for] his magnificent work in the [[Treaty of Tlatelolco|disarmament negotiations]] of the United Nations, where they have both played crucial roles and won international recognition"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1982/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1982 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1982/press.html |title=The Nobel Peace Prize 1982–Presentation Speech |accessdate=2008-12-03|publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | 1983 |[[File:Lech Walesa OAF Visit.jpg|75px]] | [[لیخ والینسا]] | data-sort-value="Poland"| [[File:Flag of Poland.svg|20px]] [[عوامی جمہوریہ پولینڈ|Poland]] | رومن کیتھولک<ref name=ash>Timothy Garton Ash, [http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,988170,00.html Lech Wałęsa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130826121009/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,988170,00.html |date=2013-08-26 }}, TIME magazine,"The Most Important People of the Century", 13 April 1998.</ref> | "Founder of [[Solidarity (Polish trade union)|Solidarność]]; campaigner for human rights"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1983/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1983 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | 1984 |[[File:Desmond tutu 20070607 2.jpg|75px]] | [[ڈسمنڈ ٹوٹو]] | {{flag|South Africa|1928}} | پروٹسٹنٹ (Anglican) | "Bishop of Johannesburg; former Secretary General, South African Council of Churches"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1984/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1984 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | 1987 | [[File:OscarArias.jpg|75px]] | [[اوسکر اریآس]] | {{flag|Costa Rica}} | رومن کیتھولک | "for his work for peace in Central America, efforts which led to the accord signed in Guatemala on August 7 this year"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1987/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1987 |accessdate=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | rowspan="2" | 1993 | [[File:Nelson Mandela-2008.jpg|75px]] | [[نیلسن منڈیلا]] | rowspan="2" | {{flag|South Africa|1928}} | پروٹسٹنٹ (Methodist){{sfn|Forster|2014|p=89}} | rowspan="2" | "for their work for the peaceful termination of the [[apartheid]] regime, and for laying the foundations for a new democratic South Africa"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1993/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1993 |accessdate=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | [[File:Frederik Willem de Klerk.jpg|75px]] | [[ایف ڈبلیو دی کلرک|Frederik Willem de Klerk]] | پروٹسٹنٹ ([[Reformed Churches in South Africa|Reformed]])<ref>{{cite book|last=Lugan|first=Bernard|year=1996|title=Ces Français qui ont fait l'Afrique du Sud (''The French People Who Made South Africa'')|publisher=Bartillat|isbn=2-84100-086-9}}</ref> |- | rowspan=2| 1996 | [[File:Carlosbelo.jpg|75px]] | [[کارلس بیلو]] | rowspan="2" | {{flag|Indonesia}} | رومن کیتھولک | rowspan=2| "for their work towards a just and peaceful solution to the conflict in East Timor."<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1996/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1996 |accessdate=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- |[[File:EastTimor.JoseRamosHorta.01.jpg|75px]] |[[جوز ریموس ہورٹا]] | رومن کیتھولک |- | rowspan=2| 1998 | [[File:John Hume 2008.jpg|75px]] | [[جان ہیوم]] | rowspan=2| {{flag|برطانیہ}} | رومن کیتھولک<ref>{{cite web|title=Ceasefire: It's all just coming together for the fixer: John Hume risked all when he met Sinn Fein. Now there's talk of a Nobel Peace Prize. Cal McCrystal reports|first=Cal|last=McCrystal|date=4 September 1994|url=http://www.independent.co.uk/voices/ceasefire-its-all-just-coming-together-for-the-fixer-john-hume-risked-all-when-he-met-sinn-fein-now-theres-talk-of-a-nobel-peace-prize-cal-mccrystal-reports-1446738.html}}</ref> | rowspan=2| "for their efforts to find a peaceful solution to the conflict in Northern Ireland"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1998/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1998 |accessdate=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- |[[File:David Trimble.jpg|75px]] |[[ڈیوڈ ٹرمبل]] | پروٹسٹنٹ (Presbyterian)<ref name="google4">{{Cite book|url=http://books.google.com/books?id=ny77bPwKxaUC&pg=PA323&dq=%22david+trimble%22&hl=en&ei=yGkpTNX_G8aqlAfvvvCyAw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=3&ved=0CDQQ6AEwAg#v=onepage&q=%22david%20trimble%22&f=false |title=The Nobel Peace Prize and the ... |publisher=Google Books |accessdate=29 June 2010}}</ref><ref name="google1">{{Cite book|url=http://books.google.com/books?id=s21VHD28o0EC&q=%22william+david+trimble%22&dq=%22william+david+trimble%22&hl=en&ei=MRopTL3gBISdlgeZoICCCA&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CC0Q6AEwAA |title=Newsmakers |publisher=Google Books |accessdate=28 June 2010}}</ref> |- | 2000 | [[File:Kim Dae-jung (Cropped).png|75px]] | [[کم ڈے ژونگ]] | {{flag|South Korea}} | رومن کیتھولک<ref name="Catholic News Agency">{{cite web |url=http://www.catholicnewsagency.com/news/john_paul_iis_appeal_saved_future_korean_president_from_death_sentence/ |title=John Paul II's appeal saved future Korean president from death sentence |date=21 May 2009 |publisher=Catholic News Agency |accessdate=25 June 2012}}</ref> | "for his work for democracy and human rights in South Korea and in East Asia in general, and for peace and reconciliation with North Korea in particular"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2000/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2000 |accessdate=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | 2001 | [[File:Kofi Annan4 2007 04 20.jpg|75px|Kofi Annan, Photo: Harry Wad]] | [[کوفی عنان]] | {{flag|Ghana}} | پروٹسٹنٹ<ref>{{Cite news |last=Lefevere |first=Patricia |title=Annan: `Peace is never a perfect achievement'&nbsp;– United Nations Secretary General Kofi Annan |publisher=National Catholic Reporter |date=11 December 1998 |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m1141/is_7_35/ai_53460476 |accessdate=26 February 2008 |archivedate=12 January 2005 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20050112161711/http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m1141/is_7_35/ai_53460476 }}</ref> | "for his work for a better organized and more peaceful world"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2001/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2001 |accessdate=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | 2002 | [[File:Jimmy Carter.jpg|75px]] | [[جمی کارٹر]] | {{flag|امریکا}} | پروٹسٹنٹ ([[Baptist]])<ref>{{cite web |last=Warner |first=Greg |url=http://www.baptiststandard.com/2000/10_23/pages/carter.html |title=Jimmy Carter says he can 'no longer be associated' with the SBC |quote=He said he will remain a deacon and Sunday school teacher at Maranatha Baptist Church in Plains and support the church's recent decision to send half of its missions contributions to the Cooperative Baptist Fellowship. |work=Baptist Standard |accessdate=December 13, 2009}}</ref> | "for his decades of untiring effort to find peaceful solutions to international conflicts, to advance democracy and human rights, and to promote economic and social development"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2002/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2002 |accessdate=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | 2004 | [[File:Wangari Maathai portrait by Martin Rowe.jpg|75px]] | [[ونگری ماتھی|Wangari Muta Maathai]] | {{flag|Kenya}} | رومن کیتھولک<ref>[http://philipcarrgomm.wordpress.com/2011/10/19/wangari-maathai-god-is-on-this-mountain ''Wangari Maathai – God is on this Mountain''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140515233150/http://philipcarrgomm.wordpress.com/2011/10/19/wangari-maathai-god-is-on-this-mountain/ |date=2014-05-15 }}, Philip Carr-Gomm blogsite, 19 October 2011</ref> | "for her contribution to sustainable development, democracy and peace"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2004/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2004 |accessdate=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | [[2007 Nobel Peace Prize|2007]] | [[File:Al Gore.jpg|75px]] | [[ایل گور]] | {{flag|امریکا}} | پروٹسٹنٹ (Baptist) | "for his efforts to build up and disseminate greater knowledge about man-made climate change, and to lay the foundations for the measures that are needed to counteract such change"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2007/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2007 |accessdate=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | [[2008 Nobel Peace Prize|2008]] | [[File:Martti Ahtisaari.jpg|75px]] | [[مارٹی اہتیشری]] | {{flag|Finland}} | پروٹسٹنٹ (Lutheran) | "for his efforts on several continents and over more than three decades, to resolve international conflicts"<ref>{{cite web |url= http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2008/ |title= The Nobel Peace Prize 2008 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2008-10-10}}</ref> |- | [[2009 Nobel Peace Prize|2009]] | [[File:Official portrait of Barack Obama.jpg|75px]] | [[بارک اوباما]] | {{flag|امریکا}} | پروٹسٹنٹ<ref>{{cite news |last1=Pulliam |first1=Sarah |last2=Olsen |first2=Ted |url= http://www.کرسچئینitytoday.com/ct/2008/januaryweb-only/104-32.0.html?start=2 |title=Q&A: Barack Obama |work=کرسچئینity Today |location=Carol Stream, IL |date=January 23, 2008 |accessdate=January 4, 2013}}</ref> | "for his extraordinary efforts to strengthen international diplomacy and cooperation between peoples."<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2009/press.html |title= The Nobel Peace Prize 2009 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2009-10-09}}</ref> |- | rowspan="2" | [[نوبل امن انعام 2011|2011]] | [[File:Ellen Johnson-Sirleaf, April 2010.jpg|75px]] | [[ایلن جانسن سرلیف]] | rowspan="2" | {{flag|Liberia}} | پروٹسٹنٹ (Methodist)<ref name="Gov't Rejects Newspaper Story"/> | rowspan="2" | "for their non-violent struggle for the safety of women and for [[women's rights]] to full participation in peace-building work"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2011/press.html |title=The Nobel Peace Prize 2011 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2011-10-07}}</ref> |- | [[File:Leymah-gbowee-at-emu-press-conference.jpg|75px]] | [[لیما غبووی]] | پروٹسٹنٹ (Lutheran)<ref>Leymah Gbowee, ''Mighty Be Our Powers'' (New York: Beast Books, 2011), written with Carol Mithers, pp. 80-81 and p. 82.</ref> |} === معاشیات=== {| align="center" class="wikitable" |- ! سال ! colspan=2|انعام یافتہ ! ملک ! فرقہ ! وجہ |- | rowspan = 2 | 1969 | [[File:Uio frisch 2006 0025.jpg|75px]] | [[راگنرفرشچ]] | {{flag|Norway}} | پروٹسٹنٹ<ref name="autobio"/> | rowspan = 2 | "for having developed and applied dynamic models for the analysis of economic processes" |- | [[File:Jan Tinbergen 1982.jpg|75px]] | [[جان ٹنبرجن]] | {{flag|Netherlands}} | پروٹسٹنٹ |- | 1975 | [[Image:Nobel prize medal grey.png|75px]] | [[تجالنگ کوپمنس]] | {{flag|Netherlands}}<br>{{flag|امریکا}} | پروٹسٹنٹ | "for his contributions to the theory of [[Pareto efficiency|optimum allocation]] of resources"<ref name="Winners1975">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/1975/|title=The Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel 1975|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-14}}</ref> |- | rowspan = 2 | 1979 | [[Image:Nobel prize medal grey.png|75px]] | [[تھیوڈور سکلٹز]] | {{flag|امریکا}} | پروٹسٹنٹ | rowspan = 2 | "for their pioneering research into economic development research with particular consideration of the problems of [[developing countries]]."<ref name="Winners1979">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/1979/|title=The Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel 1979|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-14}}</ref> |- | [[Image:Nobel prize medal grey.png|75px]] | [[ڈبلیو آرتھر لیوس|Arthur Lewis]] | {{flag|Saint Lucia|1979}}<br>{{flag|برطانیہ}} | رومن کیتھولک<ref>[http://www.nndb.com/people/633/000160153/ Arthur Lewis]</ref> |- | 1982 | [[Image:Nobel prize medal grey.png|75px]] | [[جیورج سٹگلر]] | {{flag|امریکا}} | کرسچئین<ref>[https://books.google.ca/books?id=4D-OIyTLoO0C&pg=PA342&dq=%22George+Stigler+was+born+January+17,+1911%22&hl=en&a=X&ei=je7FVISIFMe5ggSq74KgCQ&ved=0CBMQ6AEwAA]</ref> | "for his seminal studies of industrial structures, functioning of markets and causes and effects of [[regulation|public regulation]]"<ref name="Winners1982">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/1982/|title=The Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel 1982|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-14}}</ref> |- | 1986 | [[File:James Buchanan by Atlas network.jpg|75px]] | [[جیمز ایم۔ بچانن]] | {{flag|امریکا}} | پروٹسٹنٹ<ref>Reuben Kyle, ''[http://frank.mtsu.edu/~berc/pdfs/bookct6a.pdf From Nashville to the Nobel Prize: The Buchanans of Tennessee]'' (Twin Oaks Press, 2012).</ref> | "for his development of the contractual and constitutional bases for the theory of economic and political [[decision-making]]"<ref name="Winners1986">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/1986/|title=The Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel 1986|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-14}}</ref> |- | 1988 | [[File:ALLAIS PN Maurice-24x30-2001b.jpg|75px]] | [[ماورس آلیس]] | {{flag|France}} | رومن کیتھولک | "for his pioneering contributions to the theory of markets and [[Capacity utilization|efficient utilization of resources]]"<ref name="Winners1988">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/1988/|title=The Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel 1988|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-14}}</ref> |- | 1989 | [[File:Trygve Haavelmo.jpg|75px]] | [[ٹراگیو ہیولمو]] | {{flag|Norway}} | پروٹسٹنٹ<ref>{{cite web | title =Oslo Katedralskole - en skole med tradisjoner | work =Om skolen | publisher =Oslo katedralskole | url =http://www.oslokatedral.vgs.no/skolen/ | accessdate =19 April 2014 | language =Norwegian }}</ref> | "for his clarification of the probability theory foundations of [[econometric]]s and his analyses of simultaneous economic structures"<ref name="Winners1989">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/1989/|title=The Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel 1989|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-14}}</ref> |- | rowspan = 2 | 1994 | [[Image:Nobel prize medal grey.png|75px]] | [[جون ہارسانئے]] |{{flag|امریکا}} | Raised a devout Catholic,<ref>http://www.nap.edu/html/biomems/jharsanyi.pdf</ref> later he abandoned Catholicism | rowspan = 2 |"for their pioneering analysis of equilibria in the [[Game theory|theory of non-cooperative games]]."<ref name="Winners1994">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/1994/|title=The Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel 1994|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-14}}</ref> |- | [[File:Reinhard Selten2.jpg|75px]] | [[رینہارڈ سیلٹن]] |{{flag|جرمنی}} | Raised as پروٹسٹنٹ,<ref name="nobelprize.org">[http://nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/1994/selten-autobio.html From Les Prix Nobel. The Nobel Prizes 1994, Editor Tore Frängsmyr, [Nobel Foundation&#93;, Stockholm, 1995]</ref> later he left the church |- | 1996 | [[Image:Nobel prize medal grey.png|75px]] | [[ولیم وکری]] | {{flag|Canada}}<br>{{flag|امریکا}} | [[Quaker]] <ref>[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/economic-sciences/laureates/1996/vickrey-bio.html William Vickrey - Biographical]</ref> | "for his fundamental contributions to the economic theory of incentives under asymmetric information"<ref name="Winners1996">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/1996/|title=The Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel 1996|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-14}}</ref> |- |- |rowspan = 2 | 2003 | [[File:Robert F. Engle.jpg|75px]] | [[رابرٹ ایف۔اینگل]] | {{flag|امریکا}} | Quaker<ref>[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/economic-sciences/laureates/2003/engle-bio.html Robert F. Engle III - Biographical]</ref> | "for methods of analyzing economic [[time series]] with time-varying [[Volatility (finance)|volatility]] ([[Autoregressive conditional heteroskedasticity|ARCH]])"<ref name="Winners2003">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/2003/|title=The Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel 2003|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-14}}</ref> |- | [[File:Clive Granger by Olaf Storbeck.jpg|75px]] | [[کلائوگرینجر]] | {{flag|برطانیہ}} | کرسچئین | "for methods of analyzing economic time series with common trends ([[cointegration]])"<ref name="Winners2003"/> |- | 2009 | [[File:Nobel Prize 2009-Press Conference KVA-30.jpg|75px]] | [[الینر اوسٹرم]] |{{flag|امریکا}} | پروٹسٹنٹ<ref>{{cite news |title=The story of non-economist Elinor Ostrom |date=December 9, 2009 |url=http://www.swedishwire.com/business/1985-the-story-of-non-economist-elinor-ostrom |newspaper=The Swedish Wire |accessdate=June 12, 2010 |archivedate=December 14, 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091214213925/http://www.swedishwire.com/business/1985-the-story-of-non-economist-elinor-ostrom }}</ref> | "for her analysis of economic governance, especially the commons"<ref name="Winners2009">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/2009/|title=The Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel 2009|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2009-10-12}}</ref> |- | 2010 | [[File:Christopher Pissarides.jpg|75px]] | [[کریسٹوفر اے . پسارائیڈ]] | {{flag|Cyprus}} | [[راسخُ الا عتقاد کلیسا]]<ref>[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/economic-sciences/laureates/2010/pissarides-autobio.pdf CHRISTOPHER A. PISSARIDES]</ref> | "for his analysis of [[Search and matching theory|markets with search frictions]]"<ref name="Winners2010">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/2010/|title=The Prize in Economic Sciences 2010|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2010-10-11}}</ref> |- |rowspan = 2| 2013 | [[File:Eugene Fama at Nobel Prize, 2013.jpg|75px]] | [[یوجین فاما|Eugene F. Fama]] |rowspan=2|{{flag|امریکا}} | رومن کیتھولک<ref>[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/economic-sciences/laureates/2013/fama-bio.pdf Eugene F. Fama]</ref> |rowspan = 3| "for their empirical analysis of asset prices." |- | [[File:Robert Shiller - World Economic Forum Annual Meeting 2012.jpg|75px]] | [[رابرٹ جے۔ شیلر]] | پروٹسٹنٹ (Methodist)<ref>[http://www.interviews/robert-shiller-on-human-traits-essential-capitalism Robert Shiller on Human Traits Essential to Capitalism]</ref> |} === مزید دیکھئے=== * [[نوبل امن انعام حاصل کرنے والوں کی فہرست|List of Nobel Peace Laureates]] * [[نوبل انعام یافتہ حبشی شخصیات کی فہرست]] * [[نوبل انعام یافتہ یہودی شخصیات کی فہرست]] * [[فہرست نوبل انعام یافتہ مسلمان شخصیات]] * [[بھارتی نوبل انعام یافتگان]] * [[List of کرسچئین thinkers in science]] * [[فہرست نوبل انعام یافتگان بلحاظ ملک]] * [[نوبل انعام وصول کنندگان کی فہرست]] * [[نوبل انعام یافتہ خواتین شخصیات کی فہرست]] === حوالے=== {{حوالے}} {{نوبل انعام}} [[گٹھ:نوبل انعام یافتگان کی فہرست بلحاظ مذہب]] [[گٹھ:فہارست سائنسدانان]] ijzvnd7nc6srv2qf78ccmwxo645925x 0 57810 712826 644526 2026-10-26T04:38:47Z CommonsDelinker 60 Removing [[:c:File:Turkman_girl_in_national_dress.jpg|Turkman_girl_in_national_dress.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Krd|Krd]] because: No permission since 18 October 2026. 712826 wikitext text/x-wiki {{infobox ethnic group| |group=ترکمین<br />''<small>Türkmenler / Түркменлер</small>'' |image= |caption = روایتی لباس وچ ترکمین لڑکی |poptime = ٨٠ لاکھ (اندازا) |region1 = {{flagicon|Turkmenistan}} [[ترکمانستان]] |pop1 = ۴۲٬۴۸٬۰۰۰ |ref1 =<ref>{{Cite web |title=CIA World Factbook Turkmenistan |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tx.html#People |access-date=2016-12-31 |archive-date=2007-06-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070612214157/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tx.html#People |dead-url=yes }}</ref> |ref2 =<ref name="ReferenceA"<ref>{{Cite web |title=CIA World Factbook Iran |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ir.html#People |access-date=2016-12-31 |archive-date=2012-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120203093100/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ir.html#People |dead-url=yes }}</ref> |region2 = {{flagicon|Iran}} [[ایران]] |pop2 = ۱۳٬۲۸٬۵۸۵ |region3 = {{flagicon|Afghanistan}} [[افغانستان]] |pop3 = ۱۶٬۸۷٬۰۸۶ |ref3 =<ref name="ReferenceA">About 37 % of the population of Golestan province of 1,687,086</ref> |region4 = {{flagicon|Pakistan}} [[پاکستان]] |pop4 = ٦٠،٠٠٠ (٢٠٠١) |ref4 =<ref>[[:en:Radio Free Europe/Radio Liberty|RFE/RL]] ''[http://www.rferl.org/content/article/1096306.html Turkmenistan: President Shows No Sign Of Welcoming Refugee Kinsmen]''</ref> |region5 = {{flagicon|Russia}} [[روس]] |pop5 = ٣٦،٨٨٥ |ref5 =<ref>2002 [[:en:Russian census]]</ref> |region6 = {{flagicon|Ukraine}} [[یوکرین]] |pop6 = ٣،{{lang|ur|٧}}٠٩ |ref6 =<ref name="ref20gemep">[http://2001.ukrcensus.gov.ua/eng/results/general/nationality/ About number and composition population of Ukraine by data All-Ukrainian census of the population 2001], Ukraine Census 2001, State Statistics Committee of Ukraine, Accessed 17 جنوری 2012</ref> |langs=[[ترکمن isgl|ترکمین]] |religions = بوہتے [[سنی اسلام]] |related=[[:en:Salar people|سالار]] تے ہور [[ترک]] تے [[اوغوز ترک]] }} '''ترکمین''' [[وچکار ایشیا]] وچ وسن والی اک [[ترک بولیاں|ترک لسانی]] قوم دا نام ہے۔ ترکمین لوگ مکھی روپ نال [[ترکمانستان]]، [[افغانستان]]، اتلے چڑھدے [[ایران]]، [[شام]]، [[عراق]] تے شمالی [[قفقاز]] وچ [[روس]] دی [[ستاوروپول کرائی]] وچ رہندے نیں۔ ایہ [[ترکمن بولی]] بولدے نیں جو [[ترک بولیاں]] دی [[اوغز بولیاں|اوغز شاخ]] دی اک بولی ہے۔ کچھ ترکمان لوگ [[ترکی بولی|ترکی]]، [[آذری بولی|آذدی]]، [[قشقائی بولی|قشقائی]] اور [[گاگاؤز بولی|گاگاؤز]] بولیاں وی بولدے نیں۔ [[فائل:Independence Day Parade - Flickr - Kerri-Jo (215).jpg|thumb|20 ویں یوم آزادی کی پریڈ، 2011 میں لوک لباس میں ترکمان]] '''ترکمان''' ({{lang-tk|{{lang|tk-Latn|Türkmenler}}، {{lang|tk-Cyrl|Түркменлер}}، {{lang|tk-Arab|توركمنلر}}}}، '''Turkmen Turks''' ({{lang-tk|{{lang|tk-Latn|Türkmen türkleri}}، {{lang|tk-Arab|توركمن تورکلری}}}})، <ref>Mehmet Kara، ''Türkmen Türkleri Edebiyatı (The Literature of the Turkmen Turks)''، Türk Dünyası El Kitabı، Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü Yayınları، Ankara 1998، pp. 5-17</ref><ref>{{cite journal|last1=Gokchur|first1=Engin|title=Upon Common Word Existance of Turkmen Turkish and Turkey's Turkish Dialects|journal=The Journal of International Social Research|date=2015|volume=8|issue=36|page=135}}</ref><ref>{{cite web|title=Türkmenistan, kardeş ülke (Turkmenistan, brotherly nation)|url=https://www.turkiyegazetesi.com.tr/Genel/a236515.aspx|website=Türkiye gazetesi|access-date=2021-11-01|archive-date=2021-11-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20211101074156/https://www.turkiyegazetesi.com.tr/Genel/a236515.aspx|dead-url=yes}}</ref> وسطی ایشیا نال تعلق رکھنے والے ترک نسلی گروہ نيں، جو بنیادی طور اُتے [[ترکمانستان]]، [[ایران]] دے شمالی تے شمال مشرقی علاقےآں تے شمال مغربی [[افغانستان]] وچ رہندے نيں۔ ترکماناں دے وڈے گروپ [[ازبکستان]]، [[قازقستان]] تے شمالی قفقاز (اسٹاوروپول کرائی) وچ وی پائے جاندے نيں۔ اوہ ترکمان بولی بولدے نيں، جسنو‏ں ترک زباناں د‏‏ی مشرقی اوغوز شاخ دے حصے دے طور اُتے درجہ بندی کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ہور اوغز زباناں د‏‏یاں مثالاں ترکی، آذربائیجانی، قشقائی، گاگوز، خراسانی تے سالار نيں۔ == بولی == {{Main|ترکمانی زبان}} ترکمان (Turkmen: Türkmençe , Түркменче) اک ترک بولی اے جو [[وسطی ایشیا]] دے ترکمان، خاص طور اُتے [[ترکمانستان]]، [[ایران]] تے [[افغانستان]] وچ بولی جاندی ا‏‏ے۔ اس دے ترکمانستان وچ اک اندازے دے مطابق پنجاہ لکھ مقامی بولنے والے نيں، شمال مشرقی ایران وچ ہور 719,000 بولنے والے نيں<ref>{{cite web |url=https://www.ethnologue.com/country/IR/status|title=Iran|website=Ethnologue}}</ref> تے شمال مغربی افغانستان وچ 1.5 ملین لوک نيں۔<ref name="e18">{{Ethnologue18|tuk}}</ref> == ایہ وی ویکھو== * [[ترکمانستان]] * [[ترک بولیاں]] *[[ترکمن بولی]] == حوالے== <small>{{reflist|2}}</small> [[گٹھ:ایشیا دے نسلی گروہ]] [[گٹھ:ترکمانستان]] [[گٹھ:ترک قبیلے]] [[گٹھ:وسطی ایشیا]] [[گٹھ:ترکمانستان دے نسلی گروہ]] [[گٹھ:ایران دے نسلی گروہ]] [[گٹھ:افغانستان دے نسلی گروہ]] [[گٹھ:روس دے نسلی گروہ]] hpj8a4e2lc6vqrjlo84hcw6mno5xfng 0 58935 712825 610678 2026-10-26T00:27:35Z Joaquim Link 42139 /* گیلری */ 712825 wikitext text/x-wiki {{Infobox museum | name = تریخ عجائب-گھر بارسلونا | native_name =Museo de Historia de Barcelona | native_name_lang = es | image = Museo Historia Barcelona.jpg | imagesize = 300 | caption = عجائب-گھر دی تصویر | alt = | map_type = | map_relief = | map_size = | map_caption = | map_dot_label = | latitude = | longitude = | lat_deg = | lat_min = | lat_sec = | lat_dir = | lon_deg = | lon_min = | lon_sec = | lon_dir = | coordinates_type = | coordinates_region = | coordinates_format = | coordinates_display = | coordinates = | established = 14 اپریل 1943 | dissolved = <!-- {{End date|YYYY|MM|DD|df=y}} --> | location = [[بارسلونا]]، [[سپین]] | type = | accreditation = | key_holdings = | collections = | collection_size = | visitors = | founder = | director = | president = | curator = | owner = | publictransit = | car_park = | parking = | network = | website = [http://www.munimadrid.es/museodehistoria www.munimadrid.es/museodehistoria] | embedded = }} '''تریخ عجائب-گھر بارسلونا''' ([[سپینی بولی]]: Museo de Historia de Barcelona) [[کاتالونیا]]، [[سپین]] دے [[بارسلونا]] شہر دی شروعات توں موجودہ سمیں تکّ دی تریخی وراثت نوں سامبھن دا کم کردا ہے۔ ایہہ بارسلونا سبھیاچار تنظیم دے کر کے شہر دی کونسل اتے منحصر ہے۔<ref>{{cite web|url=http://barcelonacultura.bcn.cat/es|title=Barcelona Cultura. Institut de Cultura|editor= Ayuntamiento de Barcelona|fechaacceso=19 ستمبر 2013}}</ref> اس دا افتتاح 14 اپریل 1943 نوں اتہاسکار [[اؤگتی دوران ای سانپرے]] نے اس دے پہلے ڈریکٹر ہون وجوں کیتا۔ 1 مارچ 1962 نوں اسنوں [[بیئین دے انتیریس کلتورال]] اعلان کیتا گیا۔ ==اتہاس== 1888 وچّ [[بارسلونا]] دے اتہاس متعلق اک عجائب-گھر دی اساری بارے وچار-گوشٹی ہونی شروع ہو گئی سی۔ 1929 وچّ بارسیلونا میونسپلی نے بارسلونا دے اتہاس بارے اک عارضی نمائش لگائی گئی۔ ==گیلری== <gallery> File:Museu d'Història de la Ciutat, restes de la basílica cristiana.jpg| Subsuelo arqueológico del conjunto monumental de la plaza del Rey File:MUHBA-Bust masculi de marbre segle II.JPG|Busto masculino de mármol peinado según el modelo de Antonino Pío (siglo II) File:Agripina minor Barcelona.jpg| Busto femenino de mármol atribuido a Agripina Menor (siglo I) File:Almogavers-catalans.jpg| Pinturas murales góticas que representan la conquista de Mallorca (salón del Tinell) File:Quadre de la tela que cobria el banc o la taula del Consolat de Catalans de la ciutat de Nàpols de 1681 (conegut com a Apoteosi heràldica).jpg|Painting of the cloth that covered the bench or table of the Consulate of Catalans in the city of Naples in 1681 (known as the ''Heraldic Apotheosis'') File:Retrat del Marquès de la Mina- Manuel Tramulles.jpg| Retrato de [[Jaime de Guzmán-Dávalos y Spínola|Santiago Miguel de Guzmán Dávalos Spinola]], [[Marquesado de la Mina|Marquès de la Mina]], obra de [[Manuel Tramulles]] (1760-1766) File:PIEDRA DE LA FUENTE DE SANT PERE.jpg| Escudo de Barcelona. Anverso del remate escultórico de la antigua fuente de la plaza de san Pedro (hacia 1826) </gallery> ==حوالے== {{حوالے}} == کتاب لسٹ == * '''Barcelona en temps dels Àustries. La vida a la ciutat en el renaixement i el barroc 1492-1714'', Ayuntamiento de Barcelona, 1996 (en catalán) * Beltran de Heredia, Julia, dir. ''De Barcino a Barcinona (segles I-VII). Les restes arqueològiques de la Plaça del Rey a Barcelona'' Ayuntamiento Barcelona, 2001 (en catalán) * Boronat i Trill, Maria Josep ''La política d'adquisicions de la Junta de Museus 1890-1923''Barcelona, Publicacions l'Abadia de Montserrat, 1999 (en catalán) * [[Cirici, Alexandre]], ''Museus d'Art Catalans'', 1982, Barcelona, Ed. Destino [[ISBN 84-233-1225-9]] (en catalán) * DD.AA. ''A Pau Verrié''Barcelona, Publicacions de l'Abadia de Montserrat, 2005 (en catalán) * Duran i Sanpere, Agustí, ''El Museo de Historia de la Ciudad'' dentro ''Diario de Barcelona'', 28 mayo de 1943 * Duran i Sanpere, Agustí, ''El Instituto Municipal de Historia de Barcelona a través de sus primeros cuarenta años (1917-1957) ''dentro del ''Boletín de la Real Academia de Buenas Letras de Barcelona'' 27, 1957-1958, p.&nbsp;5-67 * Duran i Sanpere, Agustí, ''Historia de un museo y algunos enigmas de Barcelona''dentro de ''Cuadernos de Arqueología e Historia de la Ciudad'', 3, 1962, p.&nbsp;11-20 * Duran i Sanpere, Agustí, ''El museu d'història de la ciutat''dentro de ''Barcelona i al seva història. L'art i la cultura'', Barcelona, Curial, 1975, p.&nbsp;640-649 (en catalán) * Andrea Garcia Sastre, ''Museus d'art de Barcelona. Antecedents, gènesi i desenvolupament fins l'any 1915'' Barcelona, Publicacions de l'Abadia de Montserrat, 1997 (en catalán) * Guia del Museo (de Historia de la Ciudad, Barcelona, Museu d'Història de la Ciutat, 1969 * Eva March ''Els museus d'art i arqueologia de Barcelona durant la dictadura de Primo de Rivera (1923-1930)'' Barcelona, Publicacions de l'Abadia de Montserrat, 2011 (en catalán) * Pagès, "La nova secció de records i curiositats barcelonines del Museu de la Ciutadella" dentro de ''Gaseta de les arts'', 46, 1 de abril de 1926, p.&nbsp;5 (en catalán) * "La revista Cuadernos de Arqueología e Historia de la Ciudad (1960-1980)" dentro de ''Quaderns d'Història'', Barcelona, 1, 1995, p.&nbsp;33-45 * Frederic Udina i Martorell, "Presentación" dentro de ''Cuadernos de Arqueología e Historia de la Ciudad'', 1, 1960, p.&nbsp;5-16 * Frederic Udina i Martorell, "Notes sobre un museu (1959-1975) ja cinquantenari: el Museu d'Història de la Ciutat (1943-1993)dentro de ''Miscel·lània en homenatge a Joan Ainaud de Lasarte'', volumen II, Barcelona, Publicaciones de l'Abadia de Montserrat, 1999, p.&nbsp;333-345 (en catalán) * Frederic Udina i Martorell, Josep M. Garrut ''Barcelona, dos mil años de historia'' Barcelona, Aymà, 1963 * Volumen 14 (2004, La Gran Enciclopèdia en català, Barcelona, ediciones 62 (en catalán) ISBN 84-297-5442-3 * Riera i Viader, Sebastià (1995) "Gènesi i primera etapa de l'Institut Municipal d'Història (1916-1989) Barcelona ''Quaderns d'Història'' (en catalán) * Julia Beltran de Heredia: ''The archaeological remains of Plaça del Rei in Barcelona: From Barcino to Barcinona (1st to 7th centuries).'' Museu d’Història, Barcelona 2002. ISBN 84-932113-4-6. == باہری سروت == {{commonscat|Museu d'Història de la Ciutat de Barcelona}} * [http://w110.bcn.cat/portal/site/MuseuDHistoria?lang=es_ES Web oficial del Museo de Historia de Barcelona MUHBA] ==حوالے== {{حوالے}} [[گٹھ:سپین دے عجائب گھر]] [[گٹھ:سپین]] [[گٹھ:ہسپانیہ]] ahbbsf78zthp5mecab6c8e1tgusvpzj 0 66639 712823 698860 2026-10-25T22:40:39Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 712823 wikitext text/x-wiki {{خانہ-معلومات-موسیقار/عربی|Name=نمرت خیرا|image=Nimrat Khaira 2020.jpg|caption=|Background=گلوکارہ|Birth_name=نمرت خیرا|birth_date=|birth_place=پنجاپ|Genre=پوپ موسیقی|Occupation=گلوکاری، اداکاری|Instrument=|Years_active=|Associated_acts=|Label=|website={{Facebook|NimratKhairaOfficial|Nimrat Khaira}}}} '''نِمرت کھہیرا''' (جم اگست ۸, ۱۹۹۲, [[ضلع گرداس پور]] ) اک پنجابی گلوکارہ تے اداکارہ اے۔ اسدا پورا نام نمرتپال کور کھیڑا اے۔ اسنے اپنی سکولی سکھیا ڈی۔ اے۔وی۔ کالج [[بٹالا]] اتے بی۔اے۔ دی ڈگری ایچ۔ ایم۔ وی کالج [[جالندھر]] توں کیتی۔<ref>{{Cite web |1= |title= Nimrat Khaira |url= http://www.newsread.in/nimrat-khaira-3514.html |accessdate= 2 نومبر 2016 |archive-date= 2018-05-21 |archive-url= https://web.archive.org/web/20180521120854/http://www.newsread.in/nimrat-khaira-3514.html |dead-url= yes }}</ref> ایہہ وائس آف پنجاب سیزن3 دی جیتو اے۔ اس دی پہچان اپنے گیت "عشقَ کچہری" راہیں بنی۔<ref>{{cite news|title=Nimrat Khaira female singers|url=http://www.tribuneindia.com/news/life-style/her-wakhra-swag/317350.html|accessdate=2 نومبر 2016|archivedate=2016-11-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161102153838/http://www.tribuneindia.com/news/life-style/her-wakhra-swag/317350.html}}</ref> اس نے بٹھنڈے وچ ہو رہے سرس میلہ وچ پیشکاری دتی۔<ref>{{cite news|title=Saras Mela Performance|url=http://www.tribuneindia.com/news/bathinda/a-blend-of-culture-tradition-and-artwork-on-display/309618.html|accessdate=2 نومبر 2016|archivedate=2016-11-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161104000501/http://www.tribuneindia.com/news/bathinda/a-blend-of-culture-tradition-and-artwork-on-display/309618.html}}</ref><ref>{{cite news|title=Saras Mela Performance|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/Regional-Saras-Mela-at-Bathinda-from-Oct-14-rural-development-minister-Maluka-to-inaugurate/articleshow/54818925.cms|accessdate=2 نومبر 2016}}</ref> '''نمرت کھیڑا''' [[پنجابی زبان|پنجابی]] بولی د‏‏ی موسیقی تے فلماں وچ اپنی اداکاری د‏‏ی وجہ تو‏ں مشہور نيں۔ نمرت نے ریڈیو مرچی موزک اوارڈ دے تیجے ایڈیشن دی میزبانی کیتی۔ اسنے اپنی فلم کیریئر دی شروعات 2017 وچ [[لہوریئے]] فلم رانہی کیتی، جس وچ اسنے [[امریندر گل]] دی بھین دا کردار نبھایا۔ '''نمرت خیرا''' اک پنجابی گائکہ اتے اداکارہ اے، جو اپنے گیتاں،'ایس پی دے رینک ورگی'، دبئی والے شیخ، سوٹ وعیرہ گیتاں لئی جانی جاندی اے۔ == مڈھلا جیون == گورداس [[گرداسپور|پور]] وچ پیدا ہوئیاں۔نمرت خیرا نے تیسری جماعت تو‏ںگانا شروع کيتا۔ اوہ اپنے والدین د‏‏ی اکلوت‏ی اولاد نيں ۔انھاں نے اپنی تعلیم ڈی اے وی اسکول ، بٹالہ پنجاب تو‏ں حاصل کيتی۔ اوہ پنجاب دے جالندھر ، ایچ ایم وی کالج تو‏ں [[حیاتيا‏تی ٹیکنالوجی|بائیوٹیکنالوجی]] وچ گریجویٹ نيں۔ == کیریئر == اوہ وائس آف پنجاب سیزن ۳ د‏‏ی فاتح نيں۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Voice of Punjab Season 3 winners|url=http://www.yespunjab.com/entertainment/item/6762-nimrat-pal-kaur-and-anant-pal-singh-win-‘voice-of-punjab’-titles}}</ref> انہاں نو‏ں اپنے گیت "عشق کچہری" د‏‏ی ریلیز دے بعد شہرت ملی۔ انہاں نے [[بھٹنڈہ|بٹھنڈا]] وچ منعقدہ سرس میلہ وچ [[بھٹنڈہ|حصہ لیا]] ۔ اوہ ریڈیو مرچی میوزک ایوارڈ دے تیسرے ایڈیشن د‏‏ی میزبانی وی کردیاں سن۔ انہاں نے اپنے گلوکاری کیریئر دا آغاز نشون بھولر دے نال گیت "رب کارکے " تو‏ں کيتا ، جو ۲{{lang|ur|۴}} ستمبر ۲۰۱۵ نو‏‏ں ریکارڈ لیبل پنجاب ریکارڈز دے ذریعہ جاری کيتا گیا سی۔ گانے نو‏‏ں سامعین د‏‏ی جانب تو‏ں چنگا ردعمل ملیا لیکن انھاں اگلے دو گانے ، "عشق کچہری" تے "ایس پی ڈی رینک وارگی" تو‏ں شہرت ملی۔انہاں نے ۲۰۱{{lang|ur|۶}} وچ "سیپرت واجدے" جداں گانےآں تو‏ں اپنی کامیابی نو‏‏ں جاری رکھیا۔ ۲۰۱{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}} وچ انھاں نے بوہت سارے گیت گائے۔ == فلمی کیریئر == انہاں نے اپنے فلمی کیریئر دا آغاز ''لاہوریے تو‏ں'' ۲۰۱{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}} وچ کیہ جس وچ انہاں نے ''کیکر'' ( ''امریندر'' [[امریندر گل|گل]] ) د‏‏ی بہن ''ہارلن کور کا'' کردار ادا کيتا۔ فلم وچ انہاں د‏‏ی اداکاری نو‏‏ں شائقین نے خوب سراہا۔ انھاں مختلف ایوارڈ تقریب وچ ''بہترین پہلی کارکردگی'' تے ''بہترین معاون اداکارہ'' دے لئی نامزد کدی یا گیا تھا.<ref>{{حوالہ ویب|title=Nimrat Khaira Films|url=https://m.imdb.com/name/nm8674718/}}</ref> ==مڈھلا جیون== نمرت خیرا (جنم اگست 8،1992،زلھا [[گورداس پور]]) اک پنجابی گائکہ ہے۔ اسدا پورا نام نمرتپال کور خیرا ہے۔ اسنے اپنی سکولی سکھیا ڈی. اے.وی. کالج [[بٹالا]] اتے بی.اے. دی ڈگری ایچ. ایم. وی کالج [[جالندھر]] توں کیتی۔ ایہہ [[ووئس آف پنجاب]] سیجن-3 دی وجیتا ہے۔ اس دی پہچان اپنے گیت "عشقَ کچہری" راہیں بنی۔<ref>{{cite news|title=Nimrat Khaira female singers|url=http://www.tribuneindia.com/news/life-style/her-wakhra-swag/317350.html|accessdate=2 November 2016|archivedate=2 November 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161102153838/http://www.tribuneindia.com/news/life-style/her-wakhra-swag/317350.html}}</ref> اس نے بٹھنڈے وچّ 2016 وچّ ہوئے [[سرس میلے]] وچّ پیشکاری دتی۔<ref>{{cite news|title=Saras Mela Performance|url=http://www.tribuneindia.com/news/bathinda/a-blend-of-culture-tradition-and-artwork-on-display/309618.html|accessdate=2 November 2016|archivedate=4 November 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161104000501/http://www.tribuneindia.com/news/bathinda/a-blend-of-culture-tradition-and-artwork-on-display/309618.html}}</ref><ref>{{cite news|title=Saras Mela Performance|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/Regional-Saras-Mela-at-Bathinda-from-Oct-14-rural-development-minister-Maluka-to-inaugurate/articleshow/54818925.cms|accessdate=2 November 2016}}</ref> نمرت نے ریڈیو مرچی میوزک اوارڈ دے تیجے ایڈیشن دی میزبانی کیتی۔ اسنے اپنی فلم کیریئر دی شروعات 2017 وچّ [[لہوریئے]] فلم راہیں کیتی، جس وچّ اس نے [[امریندر گلّ]] دی بھین دا کردار نبھایا۔ ==کیریئر== اوہ وائس آف پنجاب دے سیزن-3 دی جیتو رہی ہے۔.<ref>{{cite web|title=Voice of Punjab Season 3 winners|url=http://www.yespunjab.com/entertainment/item/6762-nimrat-pal-kaur-and-anant-pal-singh-win-‘voice-of-punjab’-titles}}</ref> اس نے اپنی سنگل "عشقَ کچہری" دی رلیز توں بعد پرسدھی پراپت کیتی۔<ref>{{cite news |title= Nimrat Khaira female singers |url= https://bossmobi.club/categorylist/17/punjabi-mp3-songs/default/1 |accessdate= 2 November 2016 |archivedate= 28 November 2020 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20201128133429/https://bossmobi.club/categorylist/17/punjabi-mp3-songs/default/1 }}</ref> اس نے بٹھنڈہ وچّ ہوئے سرس میلے وچّ پردرشن کیتا۔ اس نے امرت مان نال ریڈیو مرچی سنگیت اوارڈ دے تیجے ایڈیشن دی میزبانی کیتی۔<ref>{{cite news |title= Saras Mela Performance |url= http://www.tribuneindia.com/news/bathinda/a-blend-of-culture-tradition-and-artwork-on-display/309618.html |accessdate= 2 November 2016 |archivedate= 4 November 2016 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20161104000501/http://www.tribuneindia.com/news/bathinda/a-blend-of-culture-tradition-and-artwork-on-display/309618.html }}</ref><ref>{{cite news|title= Saras Mela Performance |url= http://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/Regional-Saras-Mela-at-Bathinda-from-Oct-14-rural-development-minister-Maluka-to-inaugurate/articleshow/54818925.cms |accessdate=2 November 2016}}</ref> She hosted the third edition of Radio Mirchi Music Awards with [[Amrit Maan]].<ref>{{cite news |title= Radio Mirchi Music Awards |url= http://www.aninews.in/newsdetail-NQ/MjkyOTcx/radio-mirchi-honours-best-of-punjabi-music-at-mma-punjabi.html |accessdate= 22 March 2017 |archivedate= 22 March 2017 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20170322203856/http://www.aninews.in/newsdetail-NQ/MjkyOTcx/radio-mirchi-honours-best-of-punjabi-music-at-mma-punjabi.html }}</ref> اس نے اپنے گائکی دے کیریئر دی شروعات گانے "ربّ کرکے" توں کیتی سی جو [[24 ستمبر]]، [[2015]] نوں رلیز ہویا سی اتے اس دی جوڑی نشون بھلر نال سی اتے اس نوں ریکارڈ لیبل پج-آب رکارڈس 'تے جاری کیتا گیا سی۔ گانے نوں درشکاں دا چنگا ہنگارا ملیا۔ اس نے اپنے اگلے دو گانیاں "عشقَ کچہری" اتے "ایس.پی دے رینک ورگی" نوں سال 2016 وچّ رلیز کیتا گیا۔ اس نے سال 2016 وچّ "سلوٹ وجدے" ورگے گیتاں نال اپنی سفلتا جاری رکھی۔ اس نے کئی سنگل لانچ کیتے جنہاں وچوں "رعب رکھدی"، "دبئی والے شیخ"، "سوٹ" اتے "ڈزائینر" ورگیاں وڈیاں پراپتیاں سن۔ اس نے برٹ ایشیا اوارڈز وچّ منجے بسترے توں اپنی جوڑی "دبئی والا شیخ" لئی سربوتم گائکہ دا پرسکار وی جتیا اتے پھلمپھیئر پنجابی اوارڈ وچّ نامزد کیتا گیا۔ دیپ جنڈو دوارا رچت اس دا گانا "ڈزائینر" 'تے ودیشی سنگیتکار "زویریک" دوارا سنگیت دا دعوہ کرن توں بعد وواداں وچّ آیا اتے گیت نوں یو-ٹیوب توں ہٹا دتا گیا پر بعد وچّ، سنگیت نوں قانونی طور 'تے مولک ثابت ہون توں بعد اس گانے نوں یوٹیوب 'تے پا دتا گیا۔<ref>{{Cite news|url=https://dailypost.in/news/entertainment/nimrat-khairas-designer-song-deleted-youtube/|title=Nimrat Khaira's 'Designer' song deleted from Youtube|date=16 December 2017|work=Latest Punjab News, Breaking News Punjab, India News {{!}} Daily Post|access-date=11 October 2018|accessdate=21 February 2021|archivedate=16 December 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171216113334/https://dailypost.in/news/entertainment/nimrat-khairas-designer-song-deleted-youtube/}}</ref> == جھیڑا== 2017 وچ ااے سدے گیت ڈزانر نوں [[یوٹیوب]] توں مٹا دتا گئا سی کیونکہ ZWirekBeats نے گیت دے سنگیت ڈریکٹر دیپ جنڈو اُتے 'نایٹ ان دبی' دے سنگیت نوں چوری کرن دا الزام لگائا سی۔ <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://khalsachannel.in/index.php/2017/12/16/designer-song-of-nimrat-khaira-deleted-from-youtube/ |access-date=2018-04-27 |archive-date=2018-04-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180430120508/http://khalsachannel.in/index.php/2017/12/16/designer-song-of-nimrat-khaira-deleted-from-youtube/ |dead-url=yes }}</ref> ==فلمی کیریئر== اس نے اپنے فلمی کیریئر دی شروعات 2017 وچّ لاہوریئے نال کیتی، جس وچّ اس نے ککر (امرندر گلّ) دی بھین ہرلین کور دی بھومکا نبھائی۔ فلم وچّ اس دے پردرشن دی درشکاں دوارا پرشنسا کیتی گئی۔ اوہ وکھ-وکھ اوارڈ سماروحاں وچّ سربوتم ڈیبیو پردرشن اتے سربوتم سہیوگی ابھنیتری لئی وی نامزد کیتی گئی سی۔<ref>{{cite web|title=Nimrat Khaira Films|url=https://m.imdb.com/name/nm8674718/}}</ref> اس دی دوجی فلم 'افسر' [[5 اکتوبر]] [[2018]] نوں رلیز ہوئی۔ فلم 'چ نمرت خیرا نوں مکھ ابھنیتری وجوں درسایا گیا جس نوں اس دی ڈیبیو فلم کیہا جاندا ہے۔ فلم وچّ نمرت خیرا نے ترسیم جسڑ نال سکرین 'تے پردرشن کیتا۔ اس نے حرمن دی بھومکا نبھائی سی جو سرکاری سکول وچّ ادھیاپک ہے۔<ref>{{Cite news|url=https://m.timesofindia.com/entertainment/punjabi/movies/news/afsar-first-look-pollywood-gets-a-new-on-screen-jodi-nimrat-khaira-and-tasrem-jassar/articleshow/64540403.cms|title=‘Afsar’ first look: Pollywood gets a new on-screen jodi – Nimrat Khaira and Tasrem Jassar |work=The Times of India|access-date=23 July 2018}}</ref> 2020 وچّ، اس دی فلم 'جوڑی' رلیز ہو رہی ہے، جو کہ امبردیپ سنگھ دوارا لکھی اتے نردیشت کیتی گئی ہے۔ فلم وچّ اوہ دلجیت دسانجھ دی سہِ-بھومکا نبھاء رہی ہے۔ لاہوریئے (2017) توں بعد سنگھ اتے ردم بئز اینٹرٹینمینٹ نال ایہہ اسدا دوجا ککمّ ہے۔ ==فلماں== *[[لہوریئے]] *[[افسر]] == گیت == {| class=wikitable |- ! سال ! گیت ! گیت کار |- |2015 | ربّ کرکے | نشان بھلر |- |rowspan="4"|2016 |ایس پی دے رینک ورگی |دیسی کریو |- | عشقَ کچہری | پریت ہندل |- |سلوٹ وجدے |ایرز |- | تاں وی چنگا لگدا | ایرز |- |rowspan="7"|2017 |رعب رکھدی |ایرز |- |جھمکے |فلم - سرگی |- |دبئی والے شیخ<ref>{{Cite news|url=https://m.filmfare.com/news/bollywood/nominations-for-the-jio-filmfare-awards-punjabi-2018_-27178.html|title=Nominations for the Jio Filmfare Awards (Punjabi) 2018|work=filmfare.com|access-date=2018-05-19|language=en}}</ref> | گپی گریوال [[منجے بسترے]] |- |اکھر | [[امریندر گلّ]] [[لہوریئے]] وچّ |- |بھنگڑا گدھا<ref>{{Cite news|url=https://chandigarhmetro.com/bhangra-gidha-song-nimrat-khaira-new-punjabi-official-video/|title=Bhangra Gidha by Nimrat Khaira (New Punjabi Song) {{!}} Official Video|date=2017-06-30|work=Chandigarh Metro|access-date=2018-05-19|language=en-US}}</ref> |ببو |- |سوٹ<ref>{{Cite news|url=https://chandigarhmetro.com/suit-nimrat-khaira-mankirt-aulakh-latest-punjabi-song/|title=Suit by Nimrat Khaira Ft. Mankirt Aulakh (Latest Punjabi Song) {{!}} Official Video|date=2017-10-10|work=Chandigarh Metro|access-date=2018-05-19|language=en-US}}</ref> |[[منکرت اؤلکھ]] |- |ڈزائنر<ref>{{Cite news|url=https://chandigarhmetro.com/designer-nimrat-khaira-new-punjabi-song-2017-official-video/|title=Designer by (Nimrat Khaira) - New Punjabi Song {{!}} Official Video Out|date=2017-11-21|work=Chandigarh Metro|access-date=2018-05-19|language=en-US}}</ref> |حنبل میوزک |- |rowspan="6"|2018 | بروبر بولی<ref>{{cite news | title = بروبر بولی، سال 2018 دا نویں سال دا تحفہ | url = http://redmux.com/song/brobar-boli/ | access-date = 30 دسمبر 2017 | publisher = RedMux | archive-date = 7 جنوری 2018 | accessdate = 2021-02-21 | archivedate = 2017-12-30 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20171230230216/http://redmux.com/song/brobar-boli/ }}</ref> |دیسی روٹجز، وائٹ ہل |- | رانیہار<ref>{{Cite news|url=https://punjabipollywood.com/ranihaar-new-punjabi-song-by-nimrat-khaira-official-video-and-lyrics/|title=Ranihaar (New Punjabi Song) by Nimrat Khaira {{!}} Official Video and Lyrics|date=2018-07-23|work=PunjabiPollywood.com - Gossip, Movies, Songs, Photos, Videos|access-date=2018-07-23|language=en-US|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180723212259/https://punjabipollywood.com/ranihaar-new-punjabi-song-by-nimrat-khaira-official-video-and-lyrics/|archivedate=2018-07-23|accessdate=2021-02-21}}</ref> | وائٹ ہل میوزک |- | سن سوہنیئے | [[رنجیت باوا]] |- | ادھار چلدا | [[گرنام بھلر]] |- | خط | |- | سچا جھوٹھا | براؤن سٹوڈیؤ |- | 2020 | لہنگا | |} {| class="wikitable" !گیت !گیت کار |- |ربّ کرکے |نشان بھلر |- |ایسّ پی دے رینک ورگی | |- |عشقَ کچہری |ہندل موہالی والا |- |وجدے سلوٹ |دیپ جنڈو |- |تاں وی چنگا لگدا | |- |روئب رکھدی |ہندل موہالی والا |- |جھمکے | فلم- سرگی |- |دبی والے شیخ |فلم- منجے بسترے |- |بھنگڑا گدا |- |سوٹ | منکیرت اولکھ |- |ڈزانر |حنبل موزک |- |بروبر بولی |وایٹ ہل موزک |} ==ہور دیکھو== == حوالے == {{حوالے}} ==باہرلےجوڑ== [[گٹھ:جنم 1992]] [[گٹھ:زندہ لوک]] [[گٹھ:پنجابی گلوکار]] [[گٹھ:پنجابی لوک]] [[گٹھ:جٹ]] orxcr8ji0nlge5hveshr5ytem0kbuin 0 68381 712816 712684 2026-10-25T19:27:55Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 712816 wikitext text/x-wiki [[تصویر:Concept Mars colony.jpg|alt=|بائیں|thumb|400x400px|اک مصور دا مریخ اُتے انسانی بستی کا تخیل، چاک شدہ منظر وچ اندرونی  باغبانی دا حصّہ نظر آ رہیا اے۔]] مریخ ممکنہ انسانی آبادکاری دی سائنسی تحقیق دے لئی بوہت زیادہ مرکز نگاہ رہیا اے۔ اس دا سطحی ماحول تے مریخ اُتے پانی دی موجودگی نے اس نوں معقولیت دی حد تک [[نظام شمسی]] وچ [[زمین]] دے بعد سب توں زیادہ قابل سکونت جگہ بنا دتا اے۔ مریخ اُتے پہنچنا [[زہرہ]] دے بعد سب توں زیادہ کفایت شعار ہوۓ گا۔ ایتھے پہنچنے دے لئی زہرہ دے بعد فی کمیت اکائی دے لحاظ توں سب توں کم توانائی دی ضرورت ہوۓ گی۔ پر کم توانائی دے استعمال دے باوجود عصر حاضر دے جدید کیمیائی ایندھن نال چلنے والا خلائی جہاز وی ایتھے تک دے سفر وچ 6 تا 7 مہینے دا عرصہ لوے گا۔ مریخ دی انسانی مہم دے دوران پیش آنے والی دوسری مشکلات وی بیان کیتیاں جا چکیاں نیں ۔ <ref>ریجس، ایڈیشن (ستمبر 21، 2015ء) [http://www.nytimes.com/2015/09/21/opinion/lets-not-move-to-mars.html "مریخ اُتے نہ جائاں"۔] نیو یارک ٹائمز۔ اخذ کردہ ستمبر 22، 2015ء۔</ref> == زمین توں نسبتی مشابہت  == زمین اپنی "جڑواں بہن" [[زہرہ]] توں اجزائے ترکیبی، حجم تے سطحی ثقل وچ کافی مشابہ اے، پر مریخ دی زمین توں مشابہت، آباد کاری دے حوالے توں زیادہ موزوں اے۔ مثلاً: * مریخی دن دورانیہ دے لحاظ توں زمین توں خاصا قریب اے۔ مریخ اُتے اک شمسی دن دا دورانیہ 24 گھنٹے 39 منٹ تے 35.244 سیکنڈ دا ہُندا اے۔ * مریخ دی سطح دا رقبہ زمین دا 28.4 فیصد اے، زمین اُتے موجود خشکی دے رقبے توں تھوڑا کم (جو زمین دی سطح دا 29.2 فیصد اے)۔ مریخ دا خشکی حصہ زمین دے مقابلے وچ نصف قطر ادھا اے جدونکہ اس دی کمیت زمین توں دس گنا گھٹ اے۔ * مریخ اپنے محور اُتے 25.19° جھکیا ہویا اے، جداں کہ زمین 23.44° اُتے جھکی ہوئی اے۔ نتیجتاً مریخ دے موسم کافی حد تک زمین دے مشابہ نیں ، اگرچہ انہاں دا دورانیہ لگ بھگ دو گنا ہُندا اے کیونجے مریخی برس زمینی 1.88 برس دے برابر ہُندا اے۔ مریخی شمالی قطب فی الوقت [[دجاجہ]] ول رخ کیتے ہوئے اے جدونکہ زمین دے [[قطب شمالی]] دا رخ [[دب اکبر]] ول اے۔  * ناسا دے مریخی پڑتال گر مدار گرد، ای ایس اے دے مریخی ایکسپریس تے ناسا دے فینکس خلائی گاڑی توں کیتے گئے تازہ مشاہدات نے مریخ اُتے آبی برف دی موجودگی دی تصدیق کیتی اے۔    == زمین نالوں وکھریواں == {| class="wikitable plainrowheaders" style="float:left; margin-left:20px" |+ کرۂ فضائی دے دباؤ دا موازنہ ! scope="col" | مقام ! scope="col" | دباؤ |- ! scope="row" | اولمپس مونس دی چوٹی | {{Convert|0.03|kPa|sp=us|lk=on}} |- ! scope="row" | مریخ دا اوسط | {{Convert|0.6|kPa|sp=us}} |- ! scope="row" | ہیلس پلانیشیا دی تہ | {{Convert|1.16|kPa|sp=us}} |- ! scope="row" | آرمسٹرانگ دی حد | {{Convert|6.25|kPa|sp=us}} |- ! scope="row" | [[ماؤنٹ ایورسٹ]] دی چوٹی<ref>ویسٹ، جان بی (1 مارچ 1999ء)۔ [http://jap.physiology.org/content/86/3/1062.full " ماؤنٹ۔ ایورسٹ اُتے ہوائی دباؤ دی پیمائش: نویں اعداد و شمار تے فعلیاندی اہمیت"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170916034025/http://jap.physiology.org/content/86/3/1062.full |date=2017-09-16 }} Jap.physiology.org۔ اخذ کردہ 2012-05-15۔</ref> | {{Convert|33.7|kPa|sp=us}} |- ! scope="row" | زمینی [[سطح سمندر]] | {{Convert|101.3|kPa|sp=us}} |- |} * اگرچہ کچھ شدت شناس جاندار ایسے نیں جو زمین اُتے شدید سخت حالات وچ وی باقی رہ سکدے نیں ، بشمول اوہ نقلی حالات جو مریخی حالات ورگے ہُندے نیں ، پودے تے جانور عموماً مریخ دی سطح اُتے موجود عصر حاضر دے حالات وچ زندہ نئيں رہ سکدے۔ <ref>[https://web.archive.org/web/20010222154617/http://library.thinkquest.org/12145/lifeon.htm "کیندا مریخ اُتے حیات موجود ہو سکدی اے؟"۔]مارس اکیڈمی۔ اوریکل تھنک کوئسٹ۔[http://library.thinkquest.org/12145/lifeon.htm اوریجنل] توں حاصل کردہ دستاویزات بروز فروری 22، 2001ء۔</ref> * مریخ دی سطح دی قوّت ثقل زمین دا 38 فیصد اے۔ اگرچہ ثقل اصغر دی وجہ توں صحت توں متعلق کچھ مسائل جداں کہ پٹھیاں دی کمزوری تے ہڈیاں وچ نمکیات دی کمی دا سامنا ہو سکدا اے، <ref>فونگ، ایم ڈی، کیون (12 فروری 2014ء) [http://www.wired.com/opinion/2014/02/happens-body-mars/ "تساں دے جسم اُتے مریخ عجیب، مہلک اثرات ڈال سکدا اے"] وائرڈ (میگزین)۔ اخذ کردہ 2014-02-12۔</ref><ref>[http://science.nasa.gov/science-news/science-at-nasa/2001/ast02aug_1/ "قوت ثقل زخم دیتی اے (بوہت چنگے)"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121124050335/http://science.nasa.gov/science-news/science-at-nasa/2001/ast02aug_1/ |date=2012-11-24 }} ناسا 2001ء۔</ref> حالے ایہ معلوم نئيں ہو سکیا اے کہ آیا مریخی قوت ثقل دا وی انسانی صحت اُتے ایسا ای اثر ہوۓ گا جاں نئيں۔ مریخی ثقلی حیاتی سیارچہ اک ایسا منصوبہ اے جو اس لئی بنایا جائے گا تاکہ انساناں اُتے مریخ دی کم قوت ثقل دے اثرات دے بارے وچ جان سکے۔ <ref>[http://science.nasa.gov/science-news/science-at-nasa/2004/20jan_marsmice/ "مریخی چوہے"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230412134138/https://science.nasa.gov/science-news/science-at-nasa/2004/20jan_marsmice/ |date=2023-04-12 }} science.nasa.gov۔ 2004ء</ref> * مریخ زمین دی نسبت بوہت زیادہ سرد اے، اس دا اوسط [[درجہ حرارت]] 186 تے 268 کیلون دے درمیان رہندا اے۔<ref>ہیملٹن، کیلون۔[http://www.solarviews.com/eng/mars.htm " مریخ دا تعارف"۔]</ref><ref>ایلرٹ، گلین۔ [http://hypertextbook.com/facts/2001/AlbertEydelman.shtml "مریخ دی سطح اُتے درجہ حرارت"]</ref> زمین اُتے [[انٹارکٹکا]] وچ سب توں کم درج کیتا جانے والا درجہ حرارت 180 کیلون اے۔  * مریخ اُتے پانی کچھ مختصر عرصے دے لئی پایا جا سکدا اے پر ایسا بوہت ای مخصوص حالات دے زیر اثر ہُندا اے۔<ref>ہیچٹ، ایم ایچ (2002)۔"مریخ اُتے مائع پانی دا مابعد استحکام"۔ ایکارس 156 (2): 373–386۔ Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2002Icar..156..373H 2002Icar۔۔156۔۔373H] doi:[https://dx.doi.org/10.1006/icar.2001.6794 10۔1006/icar۔2001۔6794]۔</ref><ref>ویبسٹر، گاں؛ براؤن، ڈیوائینی (10 دسمبر 2013ء)۔ [http://www.jpl.nasa.gov/news/news.php?release=2013-361&1#1 "ناسا دے مریخی خلائی جہاز نے متحرک مریخ نوں عیاں کیتا"۔] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131214013848/http://www.jpl.nasa.gov/news/news.php?release=2013-361&1#1 |date=2013-12-14 }} ناسا اخذ کردہ 2014-03-02۔</ref> * کیونجے مریخ لگ بھگ سورج توں 52 فیصد زیادہ دور اے، لہٰذا اس دی اوپری فضاء وچ داخل ہونے والی [[شمسی توانائی]] فی اکائی رقبے دے لحاظ توں زمین دے بالائی کرۂ فضائی وچ داخل ہونے والی شمسی توانائی دا صرف 43.3 فیصد ای ہُندی اے۔<ref>[http://discovermagazine.com/1992/sep/marsinearthsimag105 "مریخ زمین دی تصویر وچ"] ڈسکوور میگزین۔ اخذ کردہ 12 جون 2015ء۔</ref> بہرحال مہین کرۂ فضائی دی وجہ توں سطح اُتے زمین دے مقابلے زیادہ شمسی توانائی داخل ہُندی اے۔<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.uapress.arizona.edu/onlinebks/ResourcesNearEarthSpace/resources30.pdf |access-date=2019-01-13 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305054458/http://www.uapress.arizona.edu/onlinebks/ResourcesNearEarthSpace/resources30.pdf |dead-url=yes }}</ref><ref>[http://adsabs.harvard.edu/full/1957SvA.....1..547S http://adsabs.harvard.edu/full/1957SvA.....1..547]۔ اخذ کردہ 12 جون 2015ء۔</ref> مریخ اُتے زیادہ توں زیادہ شمسی درخشانی 590 W/m² اے جدونکہ زمین اُتے ایہ درخشانی لگ بھگ 1000 W/m² دی ہُندی اے۔ مزید براں ایہ کہ مریخ اُتے سال بھر جاری رہنے والے دھول دے طوفان سورج دی روشنی دی ہفتیاں بھر دے لئی سطح اُتے پہنچنے توں روک دیندے نیں ۔ <ref>[https://books.google.fi/books?id=BnPE37Ms5awC&lpg=PA83&ots=Qa0kL13-1U&dq=Insolation%20mars%20vs%20earth&pg=PA83#v=onepage&q=Insolation%20mars%20vs%20earth&f=false "مریخ"۔] google.fi۔ اخذ کردہ 12 جون 2015ء۔</ref><ref>ٹماٹو اسفئیر۔ [http://tomatosphere.org/teachers/guide/grades-8-10/mars-agriculture "معلم رہنما – مریخ اُتے سورج دی روشنی - ٹماٹو اسفئیر"] tomatosphere.org۔ اخذ کردہ 12 جون 2015ء۔</ref> * مریخ دا مدار زمین دے مقابلے وچ زیادہ بیضوی اے جس دی وجہ توں درجہ حرارت تے شمسی دن جاں شمسی مستقل وچ کافی تغیر آندے رہندے نیں ۔  * [[مقناطیسی میدان]] دی کمی، شمسی ذرّات تے کائناتی شعاعاں آسانی دے نال مریخی سطح اُتے پہنچ جاندیاں نیں ۔  * مریخ اُتے کرۂ فضائی دا دباؤ آرمسٹرانگ دی حد توں کدرے زیادہ کم اے۔ ایہ اوہ حد اے جس اُتے لوک دباؤ نوں برداشت کرنے والے لباس دے بغیر رہ سکدے نیں ۔ کیونجے ارض سازی دا مستقبل قریب وچ کوئی امکان نئيں اے، مریخ اُتے رہائشی جگہ بنانے دے لئی خلائی جہاز ورگے دباؤ والیاں چیزاں بنانیاں پین گیاں جو اس قابل ہون کہ 30 تا 100 kPa دے درمیان دا دباؤ جھل سکن۔ مزید دیکھو مریخ دا کرۂ فضائی۔ * مریخی کرۂ فضائی 95فیصد کاربن ڈائی آکسائڈ،3 فیصد نائٹروجن، 1.6 فیصد ارگان تے دوسری گیساں اُتے مشتمل اے بشمول آکسیجن دے جو کل ملیا کر 0.4 فیصد توں وی کم اے۔  * مریخی ہوا دا جزوی دباؤ کاربن ڈائی آکسائڈ دا 0.71 kPa اے جدونکہ اس دے مقابلے اُتے زمین دا ایہ دباؤ 0.031 kPa ہُندا اے۔ کاربن ڈائی آکسائڈ دا انساناں وچ ہونے والا زہریلا پن لگ بھگ 0.10 kPa اُتے ہُندا اے۔ پودیاں دے لئی وی کاربن ڈائی آکسائڈ دی سطح 0.15 kPa توں زیادہ زہریلی ہوۓگی۔ اس دا مطلب ایہ ہویا کہ مریخی ہوا پودیاں تے جانداراں دوناں دے لئی کم دباؤ اُتے اک جیسی ای زہریلی ہوۓگی۔ <ref>کوفی، جیری (5 جون 2008ء) [http://www.universetoday.com/14872/air-on-mars/ "مریخ اُتے ہویا"۔] یونیورس ٹوڈے۔ اخذ کردہ 2014-03-02۔</ref> * پتلی کرۂ فضائی سورج دی [[بالائے بنفشی]] روشنی نوں چھان نئيں سکدی۔   == انسانی سکونت دے لئی حالات == مریخ دی سطح اُتے موجود حالات درجہ حرارت تے کرۂ فضائی دے دباؤ دے لحاظ توں کسے وی دوسرے سیارے جاں چاند دی نسبت زمین توں زیادہ قریب نیں ۔ پر انہاں دی مشابہت زہرہ دے بادلاں دے اُتے حصّے وچ موجود ماحول توں کم اے۔ اس طرح توں نظام شمسی وچ زہرہ دے بادلاں دے اوپری حصّے زمین دے ماحول توں سب توں زیادہ مشابہت رکھ سکتے نیں ۔<ref>لینڈس، جیفری اے ؛ کولوزا، انتھونی؛ لا میری، کرسٹوفر ایم (جون 2002ء) [https://web.archive.org/web/20111016143148/http://gltrs.grc.nasa.gov/reports/2002/TM-2002-211467.pdf ۔" زہرہ اُتے کرۂ ہوائی وچ اڑان"](پی ڈی ایف) (ناسا/ ٹی ایم—2002-211467)۔ گلین ریسرچ سینٹر، نیشنل ایرو ناٹکس اینڈ اسپیس ایڈمنسٹریشن۔ [http://gltrs.grc.nasa.gov/reports/2002/TM-2002-211467.pdf اوریجنل] توں حاصل کردہ دستاویزات (پی ڈی ایف)بروز نومبر 3، 2004ء۔</ref> بہرحال انہاں تمام باتاں دے باوجود سطح انساناں جاں معلومہ حیات دی کسے وی شکل دے لئی مہربان نئيں اے اس دی وجہ اوتھے ہویا دا کم دباؤ تے 0.1% فیصد توں کم آکسیجن رکھنے والا کرۂ فضائی اے۔ 2000ء وچ دسیا گیا کہ کچھ کائی تے شائنو جرثومے نقلی مریخی حالات وچ 34 دن گزارنے دے بعد نہ صرف زندہ باقی رہ گئے بلکہ انہاں نے [[ضیائی تالیف]] دے لئی حیرت انگیز مطابقت پذیری دی صلاحیت نوں ظاہر کیتا۔ ایہ نقلی مریخی ماحول مارس سیمولیشن لیبارٹری وچ بنایا گیا سی جس نوں جرمن ایرو اسپیس سینٹر چلاندا اے۔<ref>بالڈون، ایمیلی (26 اپریل 2012ء)۔[http://www.skymania.com/wp/2012/04/lichen-survives-harsh-martian-setting.html "کائی مریخ جداں ساخت ماحول وچ زندہ رہ گئی"۔] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120528145425/http://www.skymania.com/wp/2012/04/lichen-survives-harsh-martian-setting.html/ |date=2012-05-28 }} اسکائی مانیا نیوز۔ اخذ کردہ 2012-04-27۔</ref><ref>ڈی ویرا، جے - پی ؛ کوہلر، الرچ (26 اپریل 2012ء)۔ [http://media.egu2012.eu/media/filer_public/2012/04/05/10_solarsystem_devera.pdf "شدت آشنا دا مریخی سطح دے حالات توں مطابقت پذیری دا امکان تے اس دے مریخ دے قابل سکونت اُتے ہونے والے مضمرات"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120504224706/http://media.egu2012.eu/media/filer_public/2012/04/05/10_solarsystem_devera.pdf |date=2012-05-04 }} (پی ڈی ایف)۔ یورپی جیو سائنسز یونین۔ اخذ کردہ 2012-04-27۔</ref><ref>[http://www.dlr.de/dlr/en/desktopdefault.aspx/tabid-10081/151_read-3409/ "مریخ اُتے زندہ رہنے دے حالات"۔] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180323053655/http://www.dlr.de/dlr/en/desktopdefault.aspx/tabid-10081/151_read-3409/ |date=2018-03-23 }} ڈی ایل آر۔</ref> کچھ سائنس دان سمجھتے نیں کہ مریخ اُتے خود کفیل انسانی بستی بنانے دے لئی شائنو جرثومے بوہت ای اہم کردار ادا کر سکتے نیں ۔<ref>ورسیکس، سیپرین ؛ باکو، میکائل؛ لیٹو، کرسی؛ ڈی ویرا، جین-پیری پی ؛ و ہور (3 اگست 2015ء۔ [http://journals.cambridge.org/action/displayAbstract?fromPage=online&aid=9890287&fulltextType=RA&fileId=S147355041500021X "مریخ اُتے قابل استحکام حیات دی کفالت – شائنو جرثوماں دا ممکنہ کردار"۔] فلکی حیات دا بین الاقوامی جریدہ۔ doi:[https://dx.doi.org/10.1017/S147355041500021X 10۔1017/S147355041500021X] اخذ کردہ 2015-09-16۔</ref> انہاں دی تجویز دے مطابق شائنو جرثومے براہ راست طور اُتے کچھ جگہاں اُتے جداں خوراک، ایندھن تے آکسیجن دی پیداوار دے لئی نہ صرف استعمال کیتے جا سکتے نیں بلکہ انہاں دا بالواسطہ استعمال کر دے دوسرے جانداراں دی نشو و نما ہوسکتی اے اس طرح توں ایہ مریخی وسائل اُتے انحصار کر دے ہوئے وسیع حیات نوں سہارا دینے والے حیاتیاندی عمل دے لئی راستہ کھول دیندے نیں ۔ انساناں نے زمین دے کچھ ایسے حصّوں دی چھان بین دی اے جو اک طرح توں مریخ دے ماحول توں تھوڑی مطابقت رکھدے نیں ۔ ناسا دے جہان گرداں توں حاصل کردہ اعداد و شمار توں معلوم ہویا اے کہ مریخ اُتے درجہ حرارت (نشیبی [[عرض البلد]] وچ) انٹارکٹکا توں کافی مشابہت رکھدے نیں ۔<ref>[http://marsrover.nasa.gov/spotlight/20070612.html "خطرناک سیارے نے اپنا محصول حاصل کر لیا"۔] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131102112312/http://marsrover.nasa.gov/spotlight/20070612.html |date=2013-11-02 }} مریخی کھوجی جہان گرد۔ جیٹ پروپلشن لیبارٹری، کیلی فورنیا انسٹی ٹیوٹ آف ٹیکنالوجی۔ جون 12، 2007ء۔</ref> انسانی بردار غباراں نے جو فضائی دباؤ بلند ترین عرض البلد(1961ء <ref>[https://web.archive.org/web/20030430070850/http://www.centennialofflight.gov/essay/Lighter_than_air/20th_cent_records-2/LTA12.htm "اُچی، دور تے لمبی - ویہواں صدی دے دوسرے حصّے وچ غبارے دی یادگار اڑان"]۔ یو ایس سینٹینیل آف فلائٹ کمیشن۔ اوریجنل توں حاصل کردہ دستاویزات بروز اپریل 30، 2003ء۔ اخذ کردہ ستمبر 22، 2014ء۔</ref> وچ 35 تے 2012ء وچ 38 کلومیٹر) اُتے جھیلا اے اوہ مریخ دی سطح اُتے موجود دباؤ دے مشابہ اے۔<ref>[http://www.sablesys.com/baro-altitude.html "کرۂ فضائی دا دباؤ بذریعہ ہویا پیما بمقابلہ بلندی تختہ"۔] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071025050551/http://www.sablesys.com/baro-altitude.html |date=2007-10-25 }} سیبل سسٹمس انٹرنیشنل۔ 2014ء۔</ref> مریخ اُتے انسانی بقاء دے لئی پیچیدہ حیات نوں سہارا دینے والی تدبیراں کونہ صرف اختیار کرنا ہوگا بلکہ مصنوعی ماحول وچ رہنا پئے گا۔  === مریخ دی ارض سازی === [[تصویر:TerraformedMars.jpg|بائیں|thumb|200x200px|ارض ساز مریخ ایک مصور کے تخیل میں (2009ء)]] مریخ دی ارض سازی دے امکان دے اُتے کافی بحث ہو چکی اے تاکہ مریخ دی سطح اُتے بغیر کسے سہارے دے مختلف نوع دی حیات بشمول انسان زندہ رہ سکاں۔ انہاں مباحثاں وچ انہاں فنیات اُتے وی سیر حاصل گفتگو کیتی گئی اے جو مریخ دی ارض سازی دے لئی درکار ہوں گی۔<ref>زبرین، رابرٹ ایم ؛ مکائی، کرسٹوفر پی [http://www.users.globalnet.co.uk/~mfogg/zubrin.htm "مریخ دی ارض سازی دے لئی درکار فنیات"۔] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160201124311/http://www.users.globalnet.co.uk/~mfogg/zubrin.htm |date=2016-02-01 }}</ref> == تابکاری  == مریخ دے کول زمین وانگکے مقناطیسی میدان موجود نئيں نیں ۔ مہین کرۂ فضائی دے نال مقناطیسی میداناں دی غیر موجودگی دی وجہ توں آئن زدہ اشعاع دی کافی مقدار سطح تک پہنچ جاندی اے۔ مریخی مہم خلائی گاڑی دے اُتے اک ایسا آلہ - مریخی اشعاعی ماحول تجربہ (میری)موجود سی جس دا کم انساناں دے لئی اشعاع دے خطرات نوں ناپنا سی۔ اس آلے میری نے مریخ توں اُتے رہ کر مدار وچ تابکاری دی سطح نوں [[بین الاقوامی]] خلائی اسٹیشن دے مقابلے وچ 2.5 گنا زیادہ درج کیتا۔ اوسط خوراک لگ بھگ 22 ملی ریڈس فی دن اے۔ اس طرح دی تابکاری دی سطح دا تن برس  دا سامنا ناسا دے حفظان صحت دے اصولاں دی حد نوں پار کر جائے گا۔<ref>[https://web.archive.org/web/20100530060723/http://hacd.jsc.nasa.gov/projects/space_radiation_marie_references.cfm "حوالاجات تے ڈاکومنٹس "۔]ہیومن اڈاپٹیشن اینڈ کاؤنٹر میژرس ڈویژن، جانسن اسپیس سینٹر، ناسا۔ [http://hacd.jsc.nasa.gov/projects/space_radiation_marie_references.cfm اوریجنل] توں حاصل کردہ دستاویزات بروز مئی 30، 2010ء۔</ref> مریخی سطح اُتے تابکاری دی سطح کچھ کم ہو سکدی اے جس دا انحصار مختلف جگہاں دے عرض البلد تے مقامی مقناطیسی میداناں اُتے ہو گا۔ زیر زمین(ممکنہ طور اُتے پہلے توں موجود لاوے دی سرنگاں وچ) رہنے دے قابل گھر اوتھے دے انسانی رہائشیاں دے تابکاری دا سامنا کرنے دے خطرے نوں کافی حد تک کم کر دتیاں گے۔ کدی کبھار شمسی پروٹون نکلنے دے واقعات وچ تابکاری دا سامنے کرنے دا خطرہ کافی حد تک ودھ جاندا اے۔ خلائی تابکاری دے بارے وچ حالے کافی کچھ جاننا باقی اے۔ 2003ء وچ ناسا دے لینڈون بی جانسن اسپیس سینٹر نے اک سہولتی مرکز جس دا ناں ناسا اسپیس ریڈیشن لیبارٹری نوں [[بروک ہیون]] نیشنل لیبارٹری وچ کھولا جس وچ ذرّاتی اسراع گر دا استعمال کر دے خلائی تابکاری دی نقل دی جائے گی۔ اس سہولتی مرکز وچ جانداراں دے اُتے حفاظتی تراکیب دا استعمال کر دے تحقیق دی جاندی اے۔<ref>[http://www.bnl.gov/medical/NASA/LTSF.asp "خلائی اشعاعی حیاتیات"۔] ناسا/ بی این ایل اسپیس ریڈیشن پروگرام۔ ناسا اسپیس ریڈیشن لیبارٹری۔ نومبر 1، 2011۔</ref> شروع وچ کچھ ایسے ثبوت مل گئے سن کہ اس قسم دی کم لمبی تابکاری اِنی زیادہ خطرناک نئيں سی کہ جِنی پہلے سمجھی جاندی سی؛ تے تابکاری قرار گیری(پیچیدہ بلند تر جانوراں دے جسمانی نظام دا اوہ رجحان جس دے تحت اوہ قدرتی وظیفہ جاں حالت متغیر ہونے اُتے وی نامیاندی استحکام دا ماحول برقرار رکھدے نیں ) وقوع پزیر ہُندی اے۔<ref>زبرین، رابرٹ(1996)۔ مریخ دا معاملہ: سرخ سیارہ اُتے رہنے دا منصوبہ تے ساناں کیتا کرنا چاہئے۔ ٹچ اسٹون۔ صفحہ۔ 114–116۔ آئی ایس بی این 0-684-83550-9۔</ref> پر 2006ء وچ کیتی گئی تحقیق وچ معلوم ہویا کہ کائناندی تابکاری توں نکلنے والے پروٹون [[ڈی این اے]] نوں اس توں دو گنا زیادہ نقصان پہنچا سکتے نیں جتنا پہلے سمجھیا جادا سی۔ اس طرح توں خلا نورداں نوں سرطان تے دوسری بیماریاں دا سامنا کرنے دا خطرہ تے ودھ جاندا اے۔<ref>گٹیریز -فولچ، انیندا (ستمبر 17، 2009ء)۔ [http://www.findingdulcinea.com/news/science/2009/september/Space-Radiation-Hinders-NASA-s-Mars-Ambitions-.html "خلائی تابکاری ناسا دے مریخ توں متعلق دی جانے والی خواہشات وچ رکاوٹ"۔] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130928013958/http://www.findingdulcinea.com/news/science/2009/september/Space-Radiation-Hinders-NASA-s-Mars-Ambitions-.html |date=2013-09-28 }} ڈلسینیا دی کھوج ۔</ref> مریخی ماحول وچ بلند تابکاری دے نتیجے وچ "مریخ اک ایسی جگہ نئيں اے جتھے آسانی دے نال موجودہ فنیات دے نال بغیر وسائل وچ [[سرمایہ کاری]] کیتے بغیر جایا جا سکے۔" ایہ بات اس یو ایس ہیومن اسپیس فلائٹ پلانز کمیٹی دے جائزے دی رپورٹ دے خلاصے وچ کہی گئی اے جس نوں 2009ء وچ شایع کیتا گیا سی۔ ناسا متبادل طریقاں تے فنیات اُتے کم کر رہیا اے جیسا کہ پلازما توں بنی منحرف کرنے والی حفاظتی ڈھال، جس توں خلا نورداں تے خلائی جہاز نوں تابکاری توں بچایا جا سکدا اے۔ == ذرائع نقل و حمل  == === بین السیاروی خلائی اڑاناں  === [[تصویر:Mars_Valles_Marineris.jpeg|دائیں|thumb|مریخ (وائکنگ اول، 1980ء)]] سوائے زہرہ دے زمین توں کسے وی دوسرے سیارے تک پہنچنے دے لئی مریخ نوں فی کمیت دے لحاظ توں سب توں کم توانائی درکار ہُندی اے۔ ہومین مدار وچ منتقلی دا طریقہ استعمال کر دے ہوئے مریخ تک جانے دے لئی خلاء وچ نو مہینے تک دا سفر کرنا پئے گا۔<ref>اسٹرن، ڈیوڈ پی (2004-12-12)۔[http://www.phy6.org/stargaze/Smars1.htm "مریخ دی اڑان: کتنی لمبی؟ کس راستے توں؟"۔] ستارہ شناسی توں خلائی جہاز تک۔ Phy6.org. اخذ کردہ 2013-08-01۔</ref> ہومین مدار وچ منتقلی دے طریقہ دے مقابلے وچ تبدیل شدہ منتقل خط پرواز جوخلاء وچ سفر دے دورانیے نوں ست جاں چھ مہینے تک کر سکاں اس دے لئی بتدریج ودھدی ہوئی توانائی تے ایندھن دی مقدار درکار ہو گی۔ عام طور اُتے روبہ جاندی مریخی مہمات وچ ایہی تبدیل شدہ منتقل خط پرواز استعمال ہُندی اے۔ سفر دے وقت نوں چھ مہینے توں کم کرنے وچ فی کمیت توانائی دی زیادہ مقدار درکار ہو گی جس وچ شارحانہ ودھدی ہوئی ایندھن دی مقدار وی استعمال ہو گی۔ اس طرح دا طریقہ کیمیائی راکٹ دے نال قابل عمل نئيں اے پر ایہ جدید خلائی جہازاں دے دھکیلنے دی فنیات دے نال ممکن ہو سکدا اے۔ کچھ طریقے نوں پہلے ای جانچے جا چکے نیں جیسا کہ متغیر مخصوص ضربی مقنا پلازما راکٹ<ref>[http://www.techbriefs.com/content/view/1768/32/ "متغیر مخصوص ضربی مقنا پلازما راکٹ "۔] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081211065353/http://www.techbriefs.com/content/view/1768/32/ |date=2008-12-11 }} ٹیک بریف۔ ناسا۔</ref> تے نیوکلیائی راکٹ۔ اول الذ کر صورت وچ مریخ تک دے سفر دا دورانیہ کم ہو کر چالیس دن تک دا رہ جاندا اے۔<ref>[http://www.newscientist.com/article/dn17476-ion-engine-could-one-day-power-39day-trips-to-mars.html?full=true "برق پارے دے انجن دی طاقت اک دن ایسی ہو سکدی اے کہ مریخ تک صرف39 دناں وچ جایا جا سکے۔"] نیو سائنٹسٹ۔</ref> جدونکہ بعد الذکر وچ ایہ دورانیہ کم ہو کر صرف دو ہفتے تک رہ جاندا اے۔<ref>زبرین، رابرٹ(1996)۔ مریخ دا معاملہ: سرخ سیارہ اُتے رہنے دا منصوبہ تے ساناں کیتا کرنا چاہئے۔ ٹچ اسٹون۔ آئی ایس بی این 0-684-83550-9۔</ref> سفر دے دوران خلا نورداں نوں تابکاری دا سامنا کرنا پئے گا جس دی وجہ توں انہاں اس توں کسے صورت بچانا ہو گا۔ کائناندی اشعاع تے شمسی ہوائاں ڈی این اے نوں نقصان پہنچا سکدی نیں جس دی وجہ توں سرطان دا خطرہ ودھ سکدا اے۔ بین السیاروی خلاء دے درمیان لمبے عرصے تک دے سفر دا اثرات نامعلوم نیں پر سائنس دان 1 فیصد توں 19 فیصد تک دا خطرہ مد نظر رکھدے نیں ، مرداں دے لئی غالباً 3.4 فیصد تک سرطان دا خطرہ مریخ تے زمین دے درمیان سفر دے دوران تابکاری دی وجہ توں اے۔ عورتاں دے لئی اس دا امکان انہاں دے وڈے غدودی بافتاں دی وجہ توں زیادہ اے۔<ref>[http://science.nasa.gov/headlines/y2004/17feb_radiation.htm "مریخ و زمین دے درمیان خلائی تابکاری خلا نورداں دے لئی مہلک خطرہ ثابت ہو سکدی اے"۔] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100405082513/http://science.nasa.gov/headlines/y2004/17feb_radiation.htm |date=2010-04-05 }} ناسا</ref> === مریخ اُتے اترنا === مریخ دی قوّت ثقل زمین دے مقابلے وچ 0.38 گنا اے جدونکہ اس دی کرۂ فضائی دی کثافت زمین دے مقابلے وچ لگ بھگ 0.6 فیصد اے۔<ref>ولیمس، ڈاکٹر۔ ڈیوڈ آر (2004-09-01)۔ [http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/marsfact.html "مریخ دا حقائق نامہ"۔] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100612092806/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/marsfact.html |date=2010-06-12 }} ناسا گوڈارڈ اسپیس فلائٹ سینٹر۔ اخذ کردہ 2007-09-18۔</ref> نسبتاً مضبوط قوّت ثقل تے ہویا حرکی اثر دی موجودگی وچ بھاری، انسان بردار خلائی جہاز دھکیلو دے نال اترنے وچ کافی مشکل ہو گا، اس طرح دی صورت حال اپالو دے چاند اُتے اترنے دے دوران نئيں ہوئی سی، اس دے علاوہ کرۂ فضائی اس قدر مہین اے کہ ہویا حرکی اثرات ہوائی روک بھاری وڈی گاڑی دے اترنے وچ کچھ زیادہ مدد گار نئيں ہوں گی۔ مریخ اُتے انسان بردار مہمات رفتار نوں کم کرنے تے اترنے دے لئی انہاں توں مختلف نظام درکار ہوں گے جو حالے تک چاند اُتے عملے نوں اتارنے جاں مریخ اُتے روبہ جاندی مہمات دے لئی استعمال ہوئے نیں ۔<ref>ایٹیکنسن، نینسی (2007-07-17)۔ [http://www.universetoday.com/2007/07/17/the-mars-landing-approach-getting-large-payloads-to-the-surface-of-the-red-planet "مریخ اُتے اترنے دا طریقہ کار: سرخ سیارے دی سطح اُتے بھاری سامان اتارنا"۔] اخذ کردہ 2007-09-18۔</ref> اگر اساں کاربن نینو ٹیوب توں بنے ہوئے اس مادّے جس دی مضبوطی 130جی پی اے اس دی دستیابی نوں قیاس کر لیں تو اس توں کوئی خلائی بالا بر بنا جاں جا سکے گا تاکہ لوگاں تے سامان نوں مریخ تک پہنچا جاں جا سکے۔<ref>[https://web.archive.org/web/20050603001216/http://www.isr.us/Downloads/niac_pdf/chapter2.html "خلائی بالابر- باب 2 اور7۔"]ناسا [http://www.isr.us/Downloads/niac_pdf/chapter2.html اوریجنل] توں حاصل کردہ دستاویزات بروز 2005-06-03۔</ref> فوبوس اُتے وی اک خلائی بالا بر بنانے دی تجویز کیتی گئی اے۔<ref>وین سٹین، لیونارڈ ایم [http://ntrs.nasa.gov/archive/nasa/casi.ntrs.nasa.gov/20030065879_2003074809.pdf "فوبوس اُتے بنے خلائی بالابر نوں استعمال کرکے خلاء نوں آباد کرنا"] (پی ڈی ایف)۔</ref> == آباد کاری دے لئی درکار ساز و سامان == مریخ دی آبادکاری دے لئی مختلف نوع دے ساز و سامان دی ضرورت ہو گی – ایسا ساز و سامان جو براہ راست طور اُتے انساناں نوں خدمات مہیا کرو تے ایسا سامان جو خوراک، ایندھن، پانی، توانائی تے سانس لینے دے قابل آکسیجن پیدا کر سکے۔ تاکہ انسانی آبادکاری دی کوششاں وچ معاونت ہو سکے۔ درکار ساز و سامان وچ درج ذیل چیزاں شامل ہوں گی: * مسکن* ذخیرہ کرنے دی سہولت * کم کرنے دی جگہ * وسائل نوں نکالنے دے لئی آلات – ابتدا وچ پانی تے آکسیجن، بعد وچ وسیع معدنیات تے عمارتی سامان وغیرہ دے لئی وی درکار ہوں گے ۔ * توانائی دی پیداوار تے اس نوں ذخیرہ کرنے دے آلات، کچھ شمسی تے شاید دوسری قسم دے وی آلات درکار ہوں گے۔ * خوراک پیدا کرنے دے لئی جگہ تے سازو سامان۔ * ایندھن بنانے دے آلات، عام طور اُتے اوہ ہائیڈروجن تے میتھین ہوں گی جو سیبیٹیرردعمل<ref>بیلیسکو، الیندرو جی (7 مارچ 2014ء)۔[http://www.nasaspaceflight.com/2014/03/spacex-advances-drive-mars-rocket-raptor-power/ "مریخ دے لئی اسپیس ایکس دا جدید دھکیلو بذریعہ قوت ریپٹر"] NASAspaceflight.com۔ اخذ کردہ 2014-03-14۔</ref> دے ذریعہ ایندھن دے لئی پیدا ہوں گی- تے نال وچ آکسیجن نوں تکسید وی کر سکے تاکہ انہاں نوں کیمیائی راکٹ دے انجن وچ استعمال کیتا جاسکے۔ <ref>لینڈس (2001)۔ [http://arc.aiaa.org/doi/abs/10.2514/2.3739?journalCode=jsr "برمحل ایندھن دا استعمال کرکے مریخ دی خلائی گاڑی نوں چلانا"۔] جرنل آف اسپیس کرافٹ اینڈ راکٹس۔ 38 (5): 730–735۔ Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2001JSpRo..38..730L 2001JSpRo۔۔38۔۔730L] doi:[https://dx.doi.org/10.2514/2.3739 10۔2514/2۔3739]۔</ref> * ایندھن جاں دوسری توانائی دے وسیلے تاکہ سطح اُتے چلنے والی باربرداری والی سواریاں وچ استعمال کیتا جا سکے۔ کاربن مونو آکسائڈ /آکسیجن توں چلنے والے انجناں نوں شروع دی سواریاں وچ تجویز کیتا گیا اے۔ مریخی کرۂ فضائی توں زرکونیم ڈائی آکسائڈ برق پاشی توں کاربن مونو آکسائڈ تے آکسیجن نوں براہ راست حاصل کر دے اس وچ استعمال کیتا جا سکدا اے۔ اس طرح توں مریخی پانی دے ذخیراں توں ہائیڈروجن نوں حاصل کرنے دی ضرورت باقی نئيں رہے گی۔  * ابلاغ دا ساز و سامان      [[ایلون مسک]] دے مطابق، "صرف دس لکھ لوگاں [جو مریخ اُتے کم کر رہے ہوں] دے لئی تہاناں [[فی کس]] ناقابل تصور ثمر آواری درکار ہو گی، کیونجے تہاناں صنعت دی بنیاد دے لئی تمام دی تمام چیزاں نوں مریخ اُتے دوبارہ توں بنانا ہوگا۔۔۔ تہاناں زمین توں کہاں زیادہ مشکل ماحول وچ مختلف ماداں نوں کڈ کر انہاں نوں قابل استعمال بنانا ہو گا ۔<ref>{{Cite web |title=Elon Musk puts his case for a multi-planet civilisation {{!}} Aeon Essays<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --> |url=http://aeon.co/magazine/technology/the-elon-musk-interview-on-mars/ |access-date=2019-01-13 |archive-date=2015-06-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150612073942/http://aeon.co/magazine/technology/the-elon-musk-interview-on-mars/ |dead-url=yes }}</ref> === مواصلاتی ذرائع === زمین توں رابطہ ادھے شمسی دن وچ اس وقت تو سیدھا سادہ سا ہوۓ گا جدوں زمین مریخی افق دے اُتے ہو گی۔ ناسا تے ای ایس اے نے مریخی مدار گرداں وچ کافی ابلاغی آلات لگائے ہوئے نیں ، اس طرح توں مریخ اُتے پہلے ای مواصلاتی سیارچے تو موجود نیں ۔ اگرچہ ایہ بالآخر ناکارہ ہو جائے گا، لہٰذا خبر رسائی توں مزین مزید مدار گرد کسے وی قسم دی آباد کاری توں پہلے چھڈنے ہون گے۔ یکطرفہ رابطے وچ ہونے والا تعطل جو [[روشنی دی رفتار]] دی حد دی وجہ توں در پیش ہو گا اس دا دورانیہ قریبی فاصلے دے وقت تن منٹ(لگ بھگ جدوں مریخ دے حضیض شمس توں زمین دا اوج شمس کڈ دتا جائے ) دا ہو گا جدونکہ زیادہ توں زیادہ اس دا دورانیہ بائیس منٹ (لگ بھگ جدوں مریخ دا اوج شمس تے زمین دا اوج شمس جمع ہو گا) دا ہو گا جدوں زمین تے مریخ دا فاصلہ سب توں زیادہ ہو گا۔ وقت حقیقی وچ مریخ تے زمین دے درمیان روابط جس طرح توں ٹیلیفون اُتے بات کر دے ہوئے ہُندا اے جاں انٹرنیٹ بات چیت وچ ہُندا اے لمبے فاصلاں دی وجہ توں عملی طور اُتے ناممکن نیں ۔ ناسا نوں معلوم ہویا اے کہ براہ راست رابطہ لگ بھگ دو ہفتے دے دورانیہ دے لئی مقارنہ دور وچ منقطع ہو جاندا اے۔ ایہ زمین تے مریخ دے اک دوسرے توں طویل ترین فاصلے اُتے ہونے دے اس دور وچ ہُندا اے جدوں سورج انہاں دونے دے درمیان براہ راست آ جاندا اے۔<ref>[http://marsrovers.jpl.nasa.gov/spotlight/20061020.html "شمسی قران دے دوران مریخ دا خلائی جہاز خود کار طریقے توں چلے گا"۔] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130927193237/http://marsrovers.jpl.nasa.gov/spotlight/20061020.html |date=2013-09-27 }} اسپاٹ لائٹ۔ جے پی ایل،ناسا اکتوبر 20، 2006ء۔</ref> ہرچند اصل رابطے دے اس طویل تعطل دا دورانیہ مہم مہم دے مختلف عوامل اُتے انحصار کردا اے جیسا کہ رابطے دی حد دی مقدار جو ابلاغی نظام دے لئی بنائی گئی اے تے اوہ کم توں کم اطلاعات دی شرح جو مہم دی جگہ توں حاصل کرنے دے لئی قابل قبول ہو۔ حقیقت وچ مریخ دی اکثر مہمات وچ اوہ دورانیہ جدوں رابطے وچ تعطل آگیا اوہ اک مہینے تک دا اے۔ <ref>گینگیل، ٹی (2005)۔ " مارس سیٹ :مریخ دے نال یقینی رابطہ"۔ نیویارک اکیڈمی آف سائنسز دی سالانہ سرگزشت۔ 1065: 296–310۔ Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2005NYASA1065..296G 2005NYASA1065۔۔296 G] doi:[https://dx.doi.org/10.1196/annals.1370.007 10۔1196/annals۔1370۔007]۔ پی آئی ایم ڈی [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/16510416 16510416]۔</ref> کوئی سیارچہ جو زمین سورج دے ایل 4 جاں ایل 5 نقطہ اُتے موجود ہو اوہ اس دورانیہ دے دوران ہونے والے ابلاغی تعطل دے مسئلے نوں ختم کر سکدا اے ؛ ایتھے تک کہ ابلاغی سیارچاں دے جھرمٹ مکمل آباد کاری دے تناظر وچ بوہت ای معمولی خرچہ ہو گا۔ بہرحال انہاں فاصلاں اُتے درکار آلات دا حجم و قوّت تے انہاں علاقاں وچ موجود فطری استحکام ایل 4 تے ایل 5 دے مقام نوں نشری اسٹیشن بنانے دے لئی انتہائی نامعقول بناندے نیں، اگرچہ ایہ بطور اسٹیشن کافی فائدہ مند نیں پر ایتھے دھول تے سیارچہ کافی بھٹکتے رہتے نیں جس دی وجہ توں خطرہ ہو سکدا اے۔<ref>[http://www.stk.com/downloads/resources/user-resources/downloads/whitepapers/0201_sun_mars_lib_pts.pdf "سورج و مریخ دا حقیقی اہتزاز تے مریخ دی مہم دی نقل"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130927055355/http://www.stk.com/downloads/resources/user-resources/downloads/whitepapers/0201_sun_mars_lib_pts.pdf |date=2013-09-27 }} (پی ڈی ایف)۔ Stk.com۔ اخذ کردہ 2013-10-06۔</ref> تمام تر خطرات دے باوجود اسٹیریو کھوجی نے ایل 4 تے ایل 5 دے علاقاں نوں بغیر کسے نقصان نوں 2009ء دے اواخر وچ پار کر لیا سی۔ یونیورسٹی آف اسٹرایٹ کلائڈ دی ایڈوانسڈ اسپیس کانسپٹس لیبارٹری نے یورپین اسپیس ایجنسی دے نال اشتراک وچ کم کیتا جس وچ اس نے اک متبادل نشری ساخت دی تجویز دی جس دی بنیاد بلند کیپلری مدار اُتے ہوگی۔ ایہ خاص قسم دے مدار ہُندے نیں جو اس وقت بنتے نیں جدوں مسلسل ہلکے دھکیل، جیسا کہ آئن انجن جاں شمسی بادبان پیدا کر دے نیں ، خلائی جہاز دے خط پرواز نوں تبدیل کردا اے۔ اس طرح دا مدار مسلسل جاری رہنے والا رابطہ شمسی اتصال (اوہ مقام جدوں زمین کسے تے سیارے تے سورج دے نال اک ای قطار وچ ہُندی اے) دے دوران وی قائم رکھتا اے۔ دونے سیاراں دے مداروی میدان توں باہر رہ کر ایہ نشری خلائی جہاز نوں مریخ دے اُتے "معلق" رکھ کر کر سکدا اے۔<ref>[http://strathprints.strath.ac.uk/25836/2/Macdonald_M_-_strathprints_-_A_novel_interplanetary_communications_relay_Aug_2010.pdf "نیا بین السیاروی رابطہ نشر کرنے دا طریقہ"] (پی ڈی ایف)۔ اگست 2010ء۔ اخذ کردہ 2011-02-14۔</ref> اس طرح دا نشری سیارچہ ایل 4 تے ایل 5 دے مدار وچ رہ کر سامنا کرنے والی مشکلات توں بچ سکدا اے اس دے لئی اوہ مریخ دی سطح توں قریب رہ کر مسلسل دوناں سیاریاں دے درمیان رابطہ قائم رکھ سکدا اے۔ == روبہ جاتی پیش رو  == انسانی آبادی دا راستہ روبہ جاتی نظاماں جیسا کہ مریخی کھوجی جہان گرد اسپرٹ، آپرچونیٹی تے کیوریوسٹی توں بنایا جا سکدا اے۔ اس طرح دے نظام وسائل نوں ڈھونڈنے وچ مدد دے سکتے نیں جیسا کہ سطح اُتے موجود پانی جاں برف جس دی مدد توں بستی قائم رہ کر پھل پھُل سکدی اے۔ اس طرح دے نظاماں دا کم برساں بلکہ دہائیاں لے لے گا تے جیسا کہ حال وچ تجارتی اڑاناں وچ ہونے والی پیش رفت وچ دیکھیا گیا اے، ہو سکدا اے کہ اس طرح دے نظام نجی و گورنمنٹ ملکیت دے اشتراک توں شروع ہو جائاں۔ اس طرح دے روبہ جاندی نظاماں دی قیمت ابتدائی انسان بردار مہمات دی نسبت کم جدونکہ سیاسی خطرہ وی نہ ہونے دے برابر ہو گا۔    عجیب و غریب نظام شاید ابتدائی انسان بردار جہازاں تے انہاں دے اترنے دی جگہ اُتے بنیادی کم کر سکاں جس وچ اوہ مختلف اقسام دی روز مرہ دی استعمال دی چیزاں بشمول ایندھن، تکسیدی، پانی اورعمارتی سامان پیدا کر سکتے نیں ۔ توانائی، ابلاغ، رہائشی، حرارتی تے پیداواری بنیادی ڈھانچے روبہ جاندی نظاماں توں شروع کر وائے جا سکتے نیں جو انسان بردار مہمات دا پیش خیمہ ہوں گے۔ مریخی سرویر 2001 خلائی گاڑی دا مپ اس لئی سی تاکہ اوہ مریخی کرۂ فضائی توں آکسیجن بنانے دا براہ راست مظاہرہ کر سکے،<ref>کپلان، ڈی ؛ و ہور [http://www.lpi.usra.edu/meetings/marsmiss99/pdf/2503.pdf "مریخ دے برمحل ایندھن بنانے دے نقیب (ایم اے پی) دی اڑان دا مظاہرہ "] (پی ڈی ایف)۔ مقالہ پیش کیتا گیا مریخ 2001ء:مربوط سائنس وچ نمونے دی واپسی تے انسانی کھوج دی تیاری، لونر اینڈ پلانٹری انسٹی ٹیوٹ، اکتوبر۔ 2تا4، 1999ء، ہیوسٹن،ٹیکساس۔</ref> تے انہاں شمسی فنیات تے طریقاں دی جانچ کر سکے جو توانائی دے نظام اُتے پڑنے والی مریخی مٹی دے خطرات دے اثرات دی کمی نوں دیکھے۔ <ref>لینڈس، جی اے ؛ جینکنز، پی ؛ شیمین، ڈی ؛ باراونا، سی [http://www.lpi.usra.edu/meetings/robomars/pdf/6136.pdf "ایم اے ٹی ای تے ڈی اے آر ٹی: مریخ اُتے شمسی توانائی تے ماحولیاندی دھول دی خصلت جانچنے دا میکانیکی پلندہ"](پی ڈی ایف)۔ مریخ دی کھوج دے تصورات و طریقہ کار دے اُتے پیش کیتا گیا، جولائی 18–20، 2000ء ہیوسٹن، ٹیکساس۔</ref> اس توں پہلے کہ کوئی وی انسان مریخ اُتے منتقل کیتا جائے جیسا کہ2030ء تک خیالی طور اُتے اسپیس ایکس نے مریخی آباد کاری بار بردار دا منصوبہ بنایا ہویا اے، اس منصوبے وچ کئی روبہ جاندی باربردار مہمات نوں پہلے درکار سازو سامان، سکونت پذیری دی جگہاں دا سامان تے رسد لے کر بھیجیا جائے گا۔<ref>گوینی شاٹ ویل (2014-03-21)۔ [http://www.thespaceshow.com/detail.asp?q=2212 براڈ کاسٹ 2212: اسپیشل ایڈیشن، گوینی شاٹ ویل دے نال انٹرویو ۔] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140322013659/http://www.thespaceshow.com/detail.asp?q=2212 |date=2014-03-22 }} اسپیس شو۔ پروگرام نشر ہویا 29:45–30:40۔ 2212۔ [http://archived.thespaceshow.com/shows/2212-BWB-2014-03-21.mp3 اوریجنل] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140322013556/http://archived.thespaceshow.com/shows/2212-BWB-2014-03-21.mp3 |date=2014-03-22 }} توں حاصل کردہ دستاویزات بروز (mp3) 2014-03-22۔ اخذ کردہ 2014-03-22۔ "اس توں پہلے کہ تساں لوگاں نوں اوتھے لے جائاں تہاناں بوہت ساری چیزاں نوں اوتھے پہنچانا ہوگا۔۔۔۔ ایہ مریخ تے زمین دے درمیان نقل و حمل دا نظام ہوگا۔</ref> ضروری ساز وسامان وچ جو چیزاں شامل ہوں گی انہاں وچ " کھاد بنانے، مریخ توں میتھین تے آکسیجن بنانے دی مشیناں تے سیارے دے ماحول توں نائٹروجن تے کاربن ڈائی آکسائڈ تے سیارے دی زیر سطح پانی دی برف حاصل کرنے دے آلات دے علاوہ ابتدائی زرعی جگہاں دے شفاف گنبداں نوں بنانے دے لئی درکار عمارتی سامان ہو گا۔<ref>[http://news.discovery.com/space/alien-life-exoplanets/mars-colony-spacex-121126.htm " اسپیس ایکس دے بانی مریخ اُتے اک وڈی بستی دا خواب سجائے ہوئے نیں "۔] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141115083758/http://news.discovery.com/space/alien-life-exoplanets/mars-colony-spacex-121126.htm |date=2014-11-15 }} ڈسکوری نیوز۔ 2012-12-13۔ اخذ کردہ 2014-03-14۔</ref> == ابتدائی انسانی مہمات == 1948ء وچ ورنر وان براؤن نے اپنی کتاب مریخی منصوبے وچ بیان کیتا کہ اک 10 خلائی جہازاں اُتے مشتمل بیڑا اک ہزار تن مرحلے دے راکٹاں دا استعمال کر دے بنایا جا سکدا اے۔ ایہ 70 لوگاں نوں مریخ تک لے جا سکے گا۔ مریخ تک جانے والے ابتدائی انسان بردار مہمات جو قومی سرکاری خلائی پروگرام وچ بنے نیں - جداں کہ اوہ جو ناسا، ایف دے اے تے ای ایس اے نے بنائے نیں - اوہ انسانی آباد کاری دے پیش رو نئيں نیں ۔ انہاں دا مقصد خالص طور اُتے کھوج کرنا اے، جس طرح توں چاند اُتے بھیجی جانے والی اپالو مہم دا مقصد اوتھے اُتے کوئی مستقل اڈا قائم کرنا نئيں سی۔  آبادکاری دے لئی مستقل اڈا بنانے دی ضرورت ہو گی جو اس قابل ہو کہ خود توں اپنے تہاناں اگے ودھیا سکے۔ اس طرح دے اڈے بنانے دے لئی مشہور منصوباں وچ مریخ راست تے جزوی راست منصوبے شامل نیں جنہاں دی حمایت رابرٹ زبرن کر دے نیں ۔ آباد کاری دے دوسرے تخیلاندی منصوبے جم مک لین تے باس لانس ڈارپ (جو مریخ اول دے روح رواں سن تے جنہاں نے یکطرفہ مریخی انسانی سفر دا منصوبہ تجویز کیدا سی) نے پیش کیتے نیں ،<ref>این ڈبلیو ٹی میگزین، اگست 2012ء</ref> جدونکہ الون مسک دی اسپیس ایکس کمپنی 2015ء تک تو ایسے خلائی بار بردار نظام دے بنانے وچ سرمایہ کاری کر رہی اے جس دا ناں مریخی آباد کار بار بردار اے۔<ref>[http://www.marketwatch.com/video/asset/elon-musk-ill-put-a-man-on-mars-in-10-years-2011-04-22/CCF1FC62-BB0D-4561-938C-DF0DEFAD15BA#!CCF1FC62-BB0D-4561-938C-DF0DEFAD15BA "ایلون مسک: وچ انسان نوں 10 برس وچ مریخ اُتے لے جاواں گا"۔] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120425045403/http://www.marketwatch.com/video/asset/elon-musk-ill-put-a-man-on-mars-in-10-years-2011-04-22/CCF1FC62-BB0D-4561-938C-DF0DEFAD15BA#!CCF1FC62-BB0D-4561-938C-DF0DEFAD15BA |date=2012-04-25 }}مارکیٹ واچ (نیو یارک: وال اسٹریٹ جرنل)۔ 2011-04-22۔ توں حاصل کردہ دستاویزات بروز 2011-12-01۔ اخذ کردہ 2011-12-01۔</ref><ref>کوپینگر، راڈ (2012-11-23)۔ [http://www.space.com/18596-mars-colony-spacex-elon-musk.html " اسپیس ایکس دے بانی ایلون مسک مریخ اُتے اک وڈی بستی دا خواب سجائے ہوئے نیں "۔] Space.com۔ اخذ کردہ 2013-06-10۔ " اسپیس ایکس'دے فالکن 9 افزودہ گر دا ارتقا ۔۔۔ [ فالکن 9] توں کہاں وڈا، پر میرا خیال نئيں اے کہ حالے اس دا وزن بتانا مناسب ہوگا۔ اساں اس دے بارے وچ اگلے برس بات کرو ۔۔۔۔ عمودی اترنا اک انتہائی شاندار دریافت ہوگی۔ شاندار تیز رفتاری توں دوبارہ استعمال دے قابل ۔</ref> مریخی سوسائٹی نے کینیڈا وچ ڈیون اُتے جدونکہ ریاست ہائے متحدہ وچ یوٹاہ دے مقام اُتے مریخی مماثل تحقیقی اسٹیشن پروگرام شروع کیتا اے تاکہ مریخ اُتے انساناں نوں لے جانے دے مختلف منصوباں اُتے تجربہ کر سکاں تے اس دی بنیاد انہاں نے مریخ راست اُتے رکھی اے۔ جدید مریخی ڈھانچے دے تصورات وچ اکثر اس طرح دے سہولتی مراکز رکھے گئے نیں جتھے سیارے دی سطح اُتے آکسیجن تے ایندھن نوں بنایا جا سکے۔ == اقتصادیات == [[تصویر:PIA07269-Mars_Rover_Opportunity-Iron_Meteorite.jpg|بائیں|thumb|لوہے نکل پر مشتمل شہابیہ مریخ کی سطح پر پایا گیا ]] نیو ورلڈ دی ابتدائی آبادیاں وانگمعیشت اوہ اہم چیز ہو گی جو اس طرح دی آبادیاں دے کامیاب ہونے دی ضمانت دے گی۔ مریخ دی کم ثقلی قوّت تے نظام شمسی وچ اس دا مقام مریخ تے زمین دے درمیان ہونے والی تجارت وچ آسانی پیدا کر سکدا اے تے مریخ اُتے مسلسل آباد کاری دا معاشی ب رہان مہیا کر سکدا اے۔ اس دے حجم تے وسائل نوں مد نظر رکھدے ہوئے ایہ کہیا جا سکدا اے کہ ایہ اک ایسی جگہ ہو گی جتھے خوراک نوں اگایا جا سکے گا تے ایسے آلات بنائے جا سکے گا جس توں سیارچاں دی پٹی توں معدنیات نوں نکالا جا سکے گا۔ سب توں وڈا معاشی مسئلہ زبردست ابتدائی سرمایہ کاری دا اے جو آبادی نوں آباد کرنے تے شاید سیارے دی ارض سازی دے لئی درکار ہوگی۔ کچھ شروع دی مریخی آبادیاں ہو سکدا اے کہ مقامی وسائل نوں مریخ اُتے استعمال کرنے دے قابل بنا سکاں جیسا کہ پانی تے / جاں برف اے۔ مقامی وسائل دا استعمال کر دے ہوئے بنیادی ڈھانچہ بنایا جا سکدا اے۔<ref>لینڈس، جیفری اے (2009)۔" مریخ اُتے شہابی لوہا بطور تعمیراندی وسائل "۔ ایکٹا خلائیاندی 64 (2–3): 183۔ Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2009AcAau..64..183L 2009AcAau۔۔64۔۔183L] doi:[https://dx.doi.org/10.1016/j.actaastro.2008.07.011 10۔1016/j۔actaastro۔2008۔07۔011]۔</ref> مریخ وچ اک معلوم ذرائع دھاندی لوہے دی کچ دھات اے جو نکل لوہے دے شہابیاں دی صورت وچ اوتھے اُتے موجود اے۔ اس صورت وچ لوہا آئرن آکسائڈ دی نسبت آسانی توں نکالا جا سکدا اے جس نے پورے سیارے کوڈھکا ہویا اے۔ مریخی ابتدائی آباد کاری دے دوران تجارت دے لئی اک تے چنگی چیز کھاد ہو سکدی اے۔<ref>لو لاک، جیمز اورعا لابی، مائیکل، "مریخ دی سبزہ کاری"1984ء</ref> فرض کرو کہ حیات مریخ اُتے وجود نئيں رکھتی، تو مریخ اُتے موجود مٹی پوداں نوں اگانے دے لئی بوہت ای خراب ہو گی، لہٰذا کھاد تے اس طرح دی دوسری چیزاں کسے وی مریخی تہذیب دے لئی اس وقت تک بوہت ای زیادہ قیمدی آں گی جدوں تک سیارے کیمیائی طور اُتے اتنا بدل نہ جائے کہ خود توں سبزہ دی بالیدگی دے قابل نہ ہو جائے۔ مریخی آبادی دے لئی شمسی طاقت توانائی دی فراہمی دی امیدوار اے۔ شمسی آفتاب زدگی (شمسی شعاعاں دی اوہ مقدار جو مریخ تک پہنچتی اے) زمین دے مقابلے وچ 42 فیصد اے، کیونجے مریخ سورج توں زمین دے مقابلے وچ 52 فیصد زیادہ دور اے تے آفتاب زدگی فاصلے دے مربع دے لحاظ توں سطح تک پہنچتی اے۔ پر مہین کرۂ فضائی دی وجہ توں زمین دے مقابلے وچ دھوپ دی تمام توانائی مریخ دی سطح تک پہنچ جاندی اے جدونکہ زمین اُتے کرۂ فضائی لگ بھگ چوتھائی توانائی جذب کرلیندا اے۔ مریخ دی سطح اُتے سورج دی روشنی زمین اُتے بادلاں توں ڈھکے معتدل دن جیسی ہوگی۔<ref>[http://www.ftexploring.com/solar-energy/clouds-and-pollution.htm "آفتاب زدگی وچ بادلاں تے آلودگی دا اثر"۔] اخذ کردہ 2012-10-04۔</ref> نیوکلیائی توانائی وی اک بہتر امیدوار ہو سکدی اے، کیونجے ایہ اک ایسا ایندھن اے جو زمین توں سستے نقل و حمل وچ اپنی کم جگہ گھیرنے دی وجہ توں استعمال کیتا جا سکدا اے۔ نیوکلیائی توانائی حرارت وی پیدا کردا اے جو مریخی آبادی دے لئی بوہت ای زیادہ قابل قدر چیز ہوگی۔ مریخ دی کم قوّت ثقل اس دے گھومنے دی رفتار توں مل کر اس بات نوں ممکن بنا سکدی اے کہ دور حاضر دے ماداں دی مدد توں کوئی خلائی بالا بر بنایا جا سکے، اگرچہ فوبوس (مریخی چاند) دا انتہائی قریبی مدار مشکلات پیدا کر سکدا اے۔ اگر ایسا ہو گیا تو بالا بر دے ذریعہ معدنیات تے سیارے توں نکالے گئے دوسرے قدرتی وسائل منتقل کیتے جا سکے گا۔ === معاشی محرک === مریخ اُتے خلائی آبادی اس وقت ممکن کہی جاسکتی اے جدوں خلائی آبادی دے ضروری طریقے لازمی طور کافی سستے ہو جائے گا (جیسا کہ خلائی رسائی بذریعہ سستے خلاء وچ چھڈے جانے والے نظام) تاکہ سرمائے نوں اس مقصد دے لئی جمع کیتا جاسکے۔ ہرچند کہ روایندی خلاء وچ جانے دے طریقاں نوں مد نظر رکھدے ہوئے فی الفور تو کوئی وی خلائی آباد کاری دے لئی وڈی مقدار وچ سرمایہ دستیاب تو نئيں اے،<ref>گلوبس، اے ایل (2 فروری 2012ء)۔ [http://settlement.arc.nasa.gov/Basics/wwwwh.html "خلاء وچ قیام دی بنیادی باتاں"۔] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120706031203/http://settlement.arc.nasa.gov/basics/wwwwh.html |date=2012-07-06 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120706031203/http://settlement.arc.nasa.gov/basics/wwwwh.html |date=2012-07-06 }} ناسا ایمزریسرچ سینٹر۔</ref> پر کچھ ایسے طریقے موجود نیں جس توں بنیادی خلاء وچ جانے دے طریقاں دی لاگت وچ کمی دی جا سکے، اس طرح توں اس سمت وچ آنے والی لاگت نوں کافی حد تک کم کیتا جا سکے گا۔ زمین دے نچلے مدار وچ لے کر جانے والی شایع شدہ قیمت فی 13,150 کلو گرام <ref>[http://www.spacex.com/about/capabilities "اسپیس ایکس قابلیت و خدمات "۔] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131007205105/http://www.spacex.com/about/capabilities |date=2013-10-07 }} اسپیس ایکس۔ 2013ء۔ اخذ کردہ 2013-12-11۔</ref> تک 5 کروڑ 65 لکھ [[امریکی ڈالر]] اے، اسپیس ایکس دا فالکن 9 راکٹ پہلے ای اپنے ساتھیاں دے درمیان سب توں زیادہ سستا راکٹ بن چکیا اے۔<ref>بیلفور، مائیکل (2013-12-09)۔ [http://www.foreignpolicy.com/articles/2013/12/02/the_rocketeer_elon_musk " راکٹ ساز"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131210233009/http://www.foreignpolicy.com/articles/2013/12/02/the_rocketeer_elon_musk |date=2013-12-10 }}۔ خارجہ پالیسی۔ اخذ کردہ 2013-12-11۔</ref> فی الوقت اسپیس ایکس دوبارہ قابل استعمال خلاء وچ چھڈے جانے والے نظام وچ پیش رفت جاری اے۔ اس پیش رفت دا مقصد فالکن 9 نوں دوبارہ قابل استعمال بنانا اے۔ اگر ایسا ہو گیا تو لاگت بوہت ای تیزی گر جائے گی تے خلائی صنعت وچ مزید سرمایہ کاری نوں دعوت دے گی تے اس طرح کفایت پیمانہ دی وجہ توں لاگت مزید گرے گی۔ اسپیس ایکس قابل استعمال منصوبہ وچ فالکن بھاری تے مستقبل دا میتھین توں چلنے والی خلائی گاڑی بشمول مریخی آبادکار بار بردار دے شامل نیں ۔ اگر اسپیس ایکس کامیابی دے نال باز یافتہ فنیات نوں بنانے وچ کامیاب ہو گیا، تو امید دی جا رہی اے کہ خلاء وچ رسائی اُتے آنے والی لاگت وچ نہ صرف زبردست کمی ہو گی بلکہ خلاء وچ چھڈے جانے والی صنعت وچ مقابلے دی فضا وی قائم ہو گی۔<ref>ایموس، جوناتھن (30 ستمبر 2013ء)۔[http://www.bbc.co.uk/news/science-environment-24331860 "بازیافتہ راکٹ: اسپیس ایکس دا دور بدل پزیر خلائی جہازاں نوں آواز دے رہیا اے"۔] بی بی سی نیوز۔ اخذ کردہ 2013-10-02۔</ref> متبادل سرمایہ کاری دے طریقاں وچ تحریک دینے والے انعام وی موجود نیں ۔ مثال دے طور اُتے 2004ء وچ صدارتی کمیشن برائے نفاذ منصوبہ ریاست ہائے متحدہ خلائی کھوجی پالیسی وچ ایہ تجویز پیش کیتی گئی کہ اک تحرک دینے والا انعام خلائی آباد کاری نوں حاصل کرنے دے لئی رکھیا جائے، جس دا اعلان ممکنہ طور اُتے حکومت کرے۔ اس دی اک مثال وچ اک ایسے انعام دی پیش کش اے جو اس پہلے ادارے نوں دی جائے گی جو انساناں نوں چاند اُتے پہنچا کر زمین اُتے واپس پہنچنے تک کچھ مخصوص عرصے تک رکھ سکے۔<ref>"[http://www.nasa.gov/pdf/60736main_M2M_report_small.pdf متاثر، اختراع تے دریافت کرنے دا اک سفر"] (پی ڈی ایف)۔ صدارتی کمیشن دی رپورٹ برائے نفاذ منصوبہ ریاست ہائے متحدہ خلائی کھوجی پالیسی۔ جون 2004ء۔</ref> == آباد کاری دے لئی ممکنہ جگہاں  == === قطبی علاقے === مریخی شمالی تے جنوبی قطب کسے وقت وچ رہائش دے لئی کافی توجہ سمیٹے ہوئے سن اس دی وجہ موسمی تغیر پزیر قطبی برفیلی ٹوپیاں تھاں جن نوں کافی عرصے توں زمین اُتے موجود دوربیناں توں دیکھیا جا رہیا سی۔ مریخی مہم نے پانی دا سب توں وڈا مرتکز ذخیرہ شمالی قطب دے قریب دیکھیا، پر اس نے ایہ وی دسیا کہ پانی نشیبی عرض البلد وچ وی موجود ہو سکدا اے، اس طرح توں صرف قطبین دی رہنے دی جگہ دی حیثیت کم ہو گئی۔ زمین وانگمریخ نیم شب دے سورج نوں اپنے قطبین وچ مقامی گرمیاں دے موسم وچ جدونکہ قطبی رات سردیاں دے موسم وچ دیکھتا اے۔ === استوائی علاقے === مریخی مہم نے دیکھیا کہ ارسیا مونس دے آتش فیشن دے قریب قدرتی غار موجود نیں ۔ ایہ قیاس لایا گیا اے کہ رہائشی اس طرح دے محفوظ تھاں جاں اس طرح دی ساختاں دا استعمال کر دے ہوئے تابکاری تے خرد شہابیاں توں بچ سکے گا۔ استوائی حصّوں وچ حر [[حرکی توانائی]] دی موجودگی دا وی اندازہ لایا گیا اے۔<ref>فوگ، مارٹین جے (1997)۔[http://www.users.globalnet.co.uk/~mfogg/fogg1996.pdf "مریخ دی حرحرکی توانائی دی افادیت"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130927111139/http://www.users.globalnet.co.uk/~mfogg/fogg1996.pdf |date=2013-09-27 }} (پی ڈی ایف)۔ برطانوی بین السیاروی سوسائٹی دا جریدہ 49: 403–22۔ Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/1997JBIS...50..187F 1997JBIS ۔۔50۔۔187F]</ref> === اندرونی علاقے === [[تصویر:Opportunity_-_Cratera_Eagle.jpg|thumb|400x400px|عقابی شہابی گڑھا ، آپرچونٹیی سے لی جانے والی تصویر (2004ء) ]] مریخ دی سطح دی چھان بین ہن وی جاری اے۔ خلائی گاڑیاں تے جہان گرداں جیسا کہ فینکس، مریخی کھوجی جہان گرد اسپرٹ تے آپرچونیٹی تے مریخی سائنس لیبارٹری کیوریوسٹی انہاں سب نوں بوہت ای مختلف مٹی تے چٹاناں دی خصوصیات ملی نیں ۔ اس توں ایہ معلوم ہُندا اے کہ مریخی ارض کافی متغیر تے رہنے دے لئی جگہ دا تعین اس وقت بہتر طور اُتے ہو سکے گا جدوں مزید معلومات ہمارے کول موجود ہوں گی۔ جس طرح توں زمین اُتے ہُندا اے کہ ماحول دے موسمی تغیر استواء توں دور جاندے ہوئے زیادہ ہُندے نیں بعینہ ایسے ای مریخ وچ وی ہُندا اے۔ === ویلس مرینیر === ویلس مرینیر جو مریخ دی "عظیم گھاٹی" اے اوہ 3,000 کلومیٹر لمبی تے 8 کلومیٹر گہری اے۔ نیچے تلے وچ کرۂ فضائی دا دباؤ کچھ 25 فیصد سطح دے اوسط درجہ حرارت تک ہُندا اے۔ یعنی 0.9 kPa بمقابلہ0.7 kPa۔ دریائی نہراں اس گھاٹی تک جاندی نیں جو اس بات دا عندیہ نیں کہ ایتھے کدی پانی بہدا سی۔ === لاوا سرنگاں === ارسیا مونس دی کوکھ وچ مختلف قسم دی لاوے دی سرنگاں مریخ اُتے پائیاں گئیاں نیں ۔ زمین اُتے موجود مثالاں دسدیاں نیں کہ انہاں وچوں کچھ لمبی گزر گاہاں مکمل طور اُتے تابکاری توں محفوظ رکھ سکدیاں نیں تے انہاں نوں آسانی دے نال کسے وی مادّے دے نال خاص طور اُتے ٹکڑاں وچ ونڈ کے بند کیتا جا سکدا اے۔<ref>کشنگ، جی ای ؛ ٹیٹس، ٹی این ؛ ونی 1، جے جے ؛ کرسچنسن پی آر [http://www.lpi.usra.edu/meetings/lpsc2007/pdf/1371.pdf "ٹی ایچ ای ایم آئی ایس نے مریخ اُتے ممکنہ غار دے روشن داناں دا مشاہدہ کیتا "] (پی ڈی ایف)۔ اخذ کردہ 2010-06-18۔</ref> == سیاروی حفاظت == مریخ تک جانے والے روبہ جاتی خلائی جہازاں نوں جراثیم توں پاک ہونا ضروری اے تاکہ خلائی جہاز دے اُتے موجود 300,000 توں زیادہ تخمک توں نمٹیا جا سکے – تے انہاں نوں مزید باریک بینی توں جراثیم توں پاک کیتا جائے اگر اس بات دا امکان ہوۓ کہ اوہ انہاں "مخصوص علاقیاں" توں رابطہ کرے گا جتھے پانی ہو گا،<ref>[http://www.bbc.co.uk/news/uk-northern-ireland-27526981 کوئنز یونیورسٹی بیلفاسٹ دے سائنس داناں نے ناسا دی مریخ دے منصوبے وچ مدد دی]" حالے تک کسے نے ایہ ثابت نئيں کیتا کہ مریخ دی گہرائی وچ زیر زمین پانی اے، پر ایہ بات معقولیت دے نال کہی جا سکدی اے کہ اوتھے یقینی طور اُتے سطحی برف تے کرۂ فضائی وچ پانی دے بخارات موجود نیں ، لہٰذا اساں اسنوں آلودہ نئيں کرنا چاہے گا تے خرد جرثومیاں نوں اوتھے متعارف کروا کے اس نوں ناقابل استعمال بنا دین گے ۔"</ref><ref>[http://science.nasa.gov/media/medialibrary/2012/05/04/COSPAR_Planetary_Protection_Policy_v3-24-11.pdf سی او ایس پے اے آر سیاروی حفاظتی پالیسی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304202940/http://science.nasa.gov/media/medialibrary/2012/05/04/COSPAR_Planetary_Protection_Policy_v3-24-11.pdf |date=2016-03-04 }} (20 اکتوبر 2002ء؛ ترمیم شدہ 24 مارچ 2011ء)</ref> اگر ایسا نہ کیتا گیا تو اوتھے اُتے حیات دا سراغ لگانے والے تجربات وچ نہ صرف آلودگی دا سامنا کرنا ہوۓ گا بلکہ سیارہ وی آلودہ ہو جائے گا۔ انسانی مہم نوں اس سطح اُتے جراثیم توں پاک کرنا ناممکن ہوۓ گا، کیونجے انسان عام طور اُتے ہزاراں اقسام دے سینکڑاں کھرباں خرد جراثیم دا گھر ہُندے نیں تے انہاں نوں انسانی زندگی نوں بچا کے انہاں توں نئيں نکالیا جا سکدا۔ آلودگی صرف واحد حل اے پر خلائی جہاز دے اترنے وچ کسے قسم دی خراب صورت حال وچ اس توں نمٹنے وچ مشکلات دا سامنا کرنا پئے گا۔<ref>[http://www.nasa.gov/connect/ebooks/when_biospheres_collide_detail.html#.U_uVh_mwJcQ جدوں حیاتیاتی کرہ ٹکراندا اے – ناسا دے سیاروی حفاظتی پروگرام دی تریخ]، مائیکل میلٹزر، مئی 31، 2012ء،دیکھو باب 7، مریخ اُتے واپسی – حتمی حصّہ: "کیندا ساناں انسانی مہمات نوں حساس اہداف توں دور رکھنا چاہئے"</ref> اس سلسلے وچ کافی سیاروی مشاورت منعقد کیتی گئی نیں ، پر اس وچ مستقبل وچ اختیار کیتا جانے والے کسے طریقے دی تجویز نئيں دتی گئی اے۔<ref>جانسن، جیمز ای [http://www.hou.usra.edu/meetings/ppw2015/pdf/1010.pdf "سیاروی حفاظتی علم دی کمی برائے انسانی ماورائے ارض مہمات: مقصد و دائرہ کار"]( 2015ء)</ref> انسانی کھوجی وی اسی طرح زمین اُتے اوتھے دی آلودگی لانے دا سبب بن سکتے نیں اگر اوہ کسے قسم دے خرد اجسام نوں اپنے جسم وچ پال لیتے نیں ۔<ref>[http://www.nap.edu/openbook.php?record_id=10360&page=37 مریخ اُتے محفوظ صفحہ 37] "مریخی حیاتیاندی آلودگی اس وقت وقوع پزیر ہو سکدی اے اگر خلا نورد آلودہ مٹی وچ سانس لیں گے، یاوہ ایسے مادّے دے نال رابطہ کر بیٹھاں جو انہاں دی رہائش گاہ وچ متعارف کروایا گیا ہو۔ اگر خلا نورد خود آلودہ جاں فیر متاثر ہو جان تو ایہ بات یقینی اے کہ اوہ مریخی حیاتیاتی ہستیاں وچ جاں اپنی رفیق کاراں وچ بیماری نوں منتقل کر سکدے نیں جاں اس طرح دی ہستیاں نوں زمین اُتے آنے دے دوران زمینی حیاتیاتی کرہ وچ پھیلا سکدے نیں ۔ کوئی وی آلودہ خلائی گاڑی جاں کوئی آلہ جو زمین اُتے واپس آئے اوہ وی آلودگی پھیلانے دا سبب بن سکدا اے۔"</ref> == حمایت تے وکالت  == مریخی آبادکاری دی وکالت مختلف نجی گروہاں نے مختلف النوع وجوہات تے مختلف تجویزاں دے نال دی اے۔ انہاں وچوں سب توں پرانا گروہ مریخی سوسائٹی اے جو [[ناسا]] دے مریخ اُتے انسانی کھوج دے پروگرام دی تشہیر کر دے نیں تے انہاں نے مریخی مماثل تحقیقی مرکز [[کینیڈا]] تے ریاست ہائے متحدہ امریکا وچ قائم کیتا اے۔ مریخ اُتے رکن، جداں ای اس بات دا تعین ہو سکے کہ مریخ اُتے مستقل سکونت ممکن اے تے اوہ باز یافتہ ہنگامی واپسی دیاں گاڑیاں نوں مستقل رہائش دے طور اُتے حمایت کر دے نیں ۔ مریخ اول جس دی تشہیر عوام وچ جون 2012ء وچ ہوئی سی اس دا مقصد مریخ اُتے 2023ء تک اک مکمل مستقبل قابل رہائش نوں بنانا اے۔ اس وچ سرمایہ کاری ریالٹی ٹیلی ویژن پروگرام تے دوسرے کاروباری ذرائع توں دی جا رہی اے۔ ہرچند کہ اس طریقہ کار اُتے زبردست تنقید ہوئی اے تے اس نوں ناقابل عمل قرار دتا گیا اے۔<ref>[http://mars-one.com/ "مریخ اول – مریخ اُتے 2023ء تک اک مکمل خود مختار انسانی بستی قائم کرنے دا قدم"۔]</ref><ref>ہولیگن، اینا (19 جون 2012ء)۔ [http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-18506033 "کیندا ولندیزی خلاء وچ ٹی وی حقیقی ڈرامے وچ رہ سکتے نیں ؟"۔] بی بی سی۔ اخذ کردہ 26 نومبر 2012ء۔</ref><ref>مین، ایڈم (27 دسمبر 2012ء)۔ [http://www.wired.com/wiredscience/2012/12/audacious-space-companies-2012/?pid=5747 "سال دا سب توں زیادہ نڈر نجی خلائی کھوجی منصوبہ"۔] وائرڈ۔ اخذ کردہ 29 دسمبر 2012ء۔</ref> مریخی قطبی دا مقصد انسانی آبادی نوں 2029ء تک مریخ دے قطبی علاقے وچ بسانا اے ایہ اوہ حصّہ اے جتھے اُتے برف دے پانی دی وسیع مقدار موجود اے۔ انہاں دی کوشش اے کہ اس منصوبے نوں عطیات دے ذریعہ قابل عمل بنایا جائے۔<ref>[http://phys.org/news/2015-05-aims-human-colony-mars.html "نویں منصوبے دا مقصد مریخ اُتے انسانی بستی دا قیام اے"۔] phys.org۔ اخذ کردہ 12 جون 2015ء۔</ref> الون مسک نے اسپیس ایکس دی بنیاد رکھی جس دا مقصد طویل عرصے وچ اس طرح دی فنیات نوں بنانا اے جو مریخ اُتے خود کفیل بستی نوں قائم کرنے وچ مدد گار ہون۔<ref>الیکس نیپ (27 نومبر 2012ء)۔ [http://www.forbes.com/sites/alexknapp/2012/11/27/spacex-billionaire-elon-musk-wants-a-martian-colony-of-80000-people/ "اسپیس ایکس دے ارب پتی ایلون مسک چاہتے نیں کہ مریخ پر80,000 لوگاں دی بستی قائم ہو جائے"۔] فوربس۔ اخذ کردہ 12 جون 2015ء۔</ref> 2015ء وچ اس نے کہیا" میرے خیال وچ ہمارے کول اگلے 11 جاں 12 برساں وچ انساناں نوں مریخ اُتے بھیجنے دا معقول موقع میسر ہو گا"۔<ref>[http://www.businessinsider.com/musk-thinks-well-be-on-mars-soon-2015-4 "مسک سمجھتے نیں کہ اساں مریخ اُتے چھیندی ای ہوں گے - بزنس انسائڈر "۔] بزنس انسائڈر۔ 24 اپریل 2015ء۔ اخذ کردہ 12 جون 2015ء۔</ref> رچرڈ برانسن نے اپنی زندگی نوں وقف ای اس لئی کر دتا کہ "اوہ مریخ اُتے آبادی کرنے والے کسے منصوبے دا حصّہ بن سکے۔ میرے خیال وچ ایہ مطلق طور اُتے قابل عمل اے۔ ایسا ہو کر رہے گا۔۔۔ میرے خیال وچ اگلے 20 برساں وچ، اساں حقیقت وچ سینکڑاں ہزاراں لوگاں نوں خلاء وچ لے جانے دے قابل ہوں گے تے اس توں سانوں اوہ مالیاتی فوائد حاصل ہون گے جس دی بدولت اساں مزید وڈے کم کرنے دے قابل ہواں گے"۔<ref>http://www.virgin.com/news/mars-its-virgin-territory</ref> جون 2013ء وچ بز ایلڈرن جو اک امریکی انجنیئر تے سابقہ خلانورد دے نال نال اوہ دوسرے انسان نیں جنہاں نے چاند اُتے چہل قدمی کیتی اے، نیو یارک ٹائمز وچ شایع شدہ اپنے اک مضمون وچ مریخ اُتے انسان بردار مہم دی وکالت کر دے نیں تے چاند نوں " منزل دی بجائے اک اگے ودھنے دی جگہ دے طور اُتے دیکھدے نیں ، اک ایسی جگہ جو انسانی خط پرواز دے لئی مریخ نوں مسکن بنائے گی تے انساناں نوں دو سیاراں دی انواع بنا دے گی۔"<ref>ایلڈرن، بز(13 جون 2013ء)۔ [http://www.nytimes.com/2013/06/14/opinion/global/buzz-aldrin-the-call-of-mars.html "مریخ دی پکار"۔] نیو یارک ٹائمز۔ اخذ کردہ 17 جون 2013ء۔</ref> اگست 2015ء وچ ایلڈرن نے فلوریڈا انسٹی ٹیوٹ آف ٹیکنالوجی دے اشتراک دے نال ناسا دے لئی اک " ہمہ گیر منصوبہ " پیش کیتا۔ جس وچ خلانورداں دے لئی "دس برس کم دا دورہ" پیش کیتا جس دا مقصد مریخ اُتے 2040ء توں پہلے آباد کاری سی۔<ref>ڈن، مارشیا (27 اگست 2015ء)[http://apnews.excite.com/article/20150827/us-sci-buzz-aldrin-c7bc5ba293.html۔ بز ایلڈرن نے یونیورسٹی توں وابستگی اختیار کر لی تے ہن مریخ دے لئی "جامع منصوبہ " بنا رہے نیں ۔] اے پی نیوز۔ اخذ کردہ 30 اگست 2015ء۔</ref> == قصےآں وچ == کہانیاں وچ کچھ جگہاں وچ مریخی آباد کاری دی مکمل تفصیلاں نوں بیان کیتا گیا اے۔ اس وچ شامل نیں : * آریا از کوزو امانو * ایکسس از رابرٹ چارلس ولسن  * آئس ہینج (1985ء)، مریخی مثلث (سرخ مریخ، سبز مریخ، نیلا مریخ، 1992ء تا 1996ء) تے مریخی (1999ء)، از [[کم اسٹینلے]] روبنسن  * پہلا اتراؤ (2002ء)، از رابرٹ زبرن * انسانی اضافہ (1976ء)، از فریڈرک پھُل  * "اساں تساں دے لئی اس تھوک فروشی نوں یاد رکھے گا" (1966ء)، از فلپ دے ڈک  * مریخ (1992ء) تے مریخ اُتے واپسی (1999ء)، از بین بووا * اولمپس اُتے کمند (1994ء)، از کیون جے اینڈرسن  * سرخ بلواہ (2001ء) از ولیشن، شایع کردہ ٹی ایچ کیو * پلیٹ فارم (2011ء) از جیمز گاروی * "فینا دی تباہی" (1974ء)، از الیگزینڈر کازنٹ سوف  * مریخی سرگزشت (1950ء)، از رے براڈ بری  * مریخ دی ریت (1951ء)، از آرتھر سی کلارک  * مکمل طلبی (1990ء)، از پال ور ہوون  * جناب نامعلوم (2009ء)، از جاکو وان ڈورمیل  * مریخی (2015ء)، ہدایت کار ریڈلی اسکاٹ         == ہور ویکھو == {{div col|cols=2}} * [[مریخ دا موسم]] * [[مریخ اُتے پانی]] {{div col end}} == حوالے  == {{حوالے|2}} == ہور پڑھو == * زبرین، رابرٹ(1996)۔ [//en.wikipedia.org/wiki/The_Case_for_Mars مریخ دا معاملہ: سرخ سیارہ اُتے رہنے دا منصوبہ تے ساناں کیتا کرنا چاہیے]۔ سائمن تے شوسٹر/ ٹچ اسٹون، آئی ایس بی این 0-684-83550-9 * فرینک کراس مین تے رابرٹ زبرین، مدیر، مریخ اُتے: اک نویں جتھے نوں آباد کرنا۔ اپوجی بکس۔ خلائی سلسلہ، آئی ایس بی این 1-896522-90-4 * فرینک کراس مین تے رابرٹ زبرین، مدیر، مریخ اُتے: اک نویں جتھے دی کھوج و قیام۔ اپوجی بکس خلائی سلسلہ، 2005، آئی ایس بی این 978-1-894959-30-8 * [http://docs.google.com/viewer?a=v&q=cache:BoCLnaClDwIJ:www.spacegeneration.org/files/images/MMWFILES/ISRU_presentation.pdf+human+outpost&hl=en&gl=ca&sig=AHIEtbR531BikZhNPCsx08s2KFYV1WbArg مریخ و چاند دے لئی وسائل دے استعمال دے تصورات]، بیلرس فلیسچر، اولیویا حیدر، مورٹن ڈبلیو ہینسن، رابرٹ پیکنو، ڈینیل روزنبرگ تے رابرٹ ای گیننز؛ 30 ستمبر 2003ء؛ آئی اے سی بریمین 2003ء(29 ستمبر تا 3 اکتوبر 2003ء) تے مریخ چاند مشاورت (26 تا 28 ستمبر 2003ء، بریمین)۔ اخذ کردہ 18 جنوری 2010ء) * [http://www.praxis-publishing.co.uk/9780387981901.htm مریخی بستی: مریخ اُتے انسانی بستی قائم کرنے وچ درپیش مشکلات]؛ از ایرک، سیڈہاؤس؛ پرایکسس پبلشنگ؛ 2009ء؛ آئی ایس بی این 978-0-387-98190-1۔ مزید دیکھو [http://www.springer.com/astronomy/space+exploration/book/978-0-387-98190-1]،[http://www.amazon.com/Martian-Outpost-Challenges-Establishing-Exploration/dp/038798190X] * [http://news.idg.no/cw/art.cfm?id=CB21C80A-17A4-0F78-3174039834A1E181 برف، معدنیات توں بھرپور مٹی مریخ اُتے انسانی بستی دے قیام وچ مدد گار ثابت ہوسکتی اے]؛ از شیرون گوڈن؛ 27 جون 2008ء؛ آئی ڈی جی نیوز سروس == باہرلےجوڑ  == * [http://www.marssociety.org/ مریخی سوسائٹی] * [http://mmp.planetary.org/index.html سیاروی سوسائٹی: مریخی ہزار سالہ منصوبہ] * [http://www.4frontierscorp.com/ فور فرنٹیئر کارپوریشن] * [http://www.marshome.org/ مریخ فاؤنڈیشن] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120301104324/http://www.marshome.org/ |date=2012-03-01 }} * [http://ngm.nationalgeographic.com/big-idea/07/mars مریخ نوں نواں زمین بنائاں - نیشنل جیوگرافک] [[گٹھ:مریخ]] cmey3cpsuc8zgalgqdx6qwv0rkdsmza 0 76618 712806 712674 2026-10-25T12:49:25Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 712806 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات صاحب منصب}} '''علی اکبر معین فر''' ({{lang-fa|علی‌اکبر معین‌فر}}; 1928<ref>{{Cite web|url=http://live110.ir/post/bMtCNwgdYW/درگذشت_معین_فر؛_اولین_وزیر_نفت_ایران|title=درگذشت معین فر؛ اولین وزیر نفت ایران - پیام سرای زندہ 110|website=live110.ir|language=fa|access-date=2018-01-03}}</ref><ref name=tarikhirani>{{cite web|url=http://www.tarikhirani.ir/fa/news/All/bodyView/6148/index.html|title=تاریخ ایرانی - درگذشت معین‌فر؛ اولین وزیر نفت ایران|website=www.tarikhirani.ir|accessdate=3 جنوری 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225221554/http://www.tarikhirani.ir/fa/news/All/bodyView/6148/index.html|archivedate=2018-12-25|dead-url=no}}</ref> – جنوری 2018) اک ایرانی [[سیاست دان]] تے [[ایران]] دے پہلے [[وزارت پٹرولیم (ایران)|وزیر پٹرولیم]] سن، اس عہدے تے مختصر عرصے (1979ء توں 1980ء) تک خدمات سر انجام دتیاں۔ بعد ازاں معین فر [[مجلس ایران|ایرانی پارلیمان]] دے رکن منتخب ہوئے تے 1980ء توں 1984ء تک رکن رہے۔ == ابتدائی زندگی تے تعلیم == معین فر دی پیدائش [[تہران]] وچ 14 جنوری 1928ء نوں ہوئی۔<ref name="Hossein" /> معروف صحافی [[مہدی معین فر]] انہاں دے بھائی نیں۔<ref name="Hossein">{{cite book|author=Hossein Shahidi|title=Journalism in Iran: From Mission to Profession|url=https://books.google.com/books?id=MLLywtI-_n0C&pg=PA143|accessdate=6 اگست 2013|date=11 مئی 2007|publisher=Routledge|isbn=978-1-134-09391-5|page=143| archiveurl = http://web.archive.org/web/20181225221619/https://books.google.com/books?id=MLLywtI-_n0C&pg=PA143 | archivedate = 25 دسمبر 2018}}</ref> معین فر نے [[زلزلہ شناسی]] دی تعلیم [[جاپان]] توں حاصل کیتی۔<ref name=oka80>{{cite news|author=Takashi Oka|title=Japan agonizes over joining West against Iran, USSR|url=http://www.csmonitor.com/1980/0117/011736.html|accessdate=14 فروری 2013|newspaper=The Christian Science Monitor|date=17 جنوری 1980|location=Tokyo|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225221628/https://www.csmonitor.com/1980/0117/011736.html|archivedate=2018-12-25}}</ref><ref>{{cite news|title=Iranian oil officials threatened with purge|url=https://news.google.com/newspapers?id=eAFlAAAAIBAJ&sjid=aIMNAAAAIBAJ&pg=2103,1093862&dq=hassan+nazih&hl=en|accessdate=15 فروری 2013|newspaper=Edmonton Journal|date=2 اکتوبر 1979}}</ref> وہ '''اسلامی انجینئرز ایسوسی ایشن''' دے بانی ارکان وچوں سن۔<ref>{{citation|newspaper=Shargh|number=2511|date=2 فروری 2016|title=مروری بر کارنامہ انجمن اسلامی مهندسین|language=Persian|author=Ali Ayoubi|url=http://sharghdaily.ir/News/85148/%D8%AD%DA%A9%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%DA%A9%D9%84%D8%A7%D9%87-%D8%AF%D9%88%D9%85-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86|access-date=2019-03-21|archive-date=2016-11-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20161129023029/http://sharghdaily.ir/News/85148/%D8%AD%DA%A9%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%DA%A9%D9%84%D8%A7%D9%87-%D8%AF%D9%88%D9%85-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86|dead-url=yes}}</ref> == ابتدائی دور == معینے فر نے [[محمد رضا شاہ پہلوی]] دے دور وچ '''منصوبہ بندی تے میزانیہ''' (بجٹ) وچ کم کیتا۔<ref name=Bakhash1982>{{cite book|author=Shaul Bakhash|title=The Politics of Oil and Revolution in Iran: A Staff Paper|url=https://books.google.com/books?id=ytIm_6x4b78C&pg=PA13|accessdate=14 فروری 2013|year=1982|publisher=Brookings Institution Press|isbn=978-0-8157-1776-8|page=13| archiveurl = http://web.archive.org/web/20181225221627/https://books.google.com/books?id=ytIm_6x4b78C&pg=PA13 | archivedate = 25 دسمبر 2018}}</ref> ان دے [[تحریک آزادی ایران|تحریک آزادی برائے ایران]] نال رابطے سن، اس تحریک دی قیادت [[مہدی بازرگان]] کر رہے سن۔<ref name=Bakhash1982 /> البتہ، ایہ مستقل تعلق نہیں سی تے نا ہی معین فر نے خود نوں اس دا حصہ ظاہر کیتا۔<ref name=bahman>{{cite book|title=Parliamentary Politics in Revolutionary Iran: The Institutionalization of Factional Politics|year=1996|publisher=University Press of Florida|location=Gainesville, FL|page=69|url=https://www.questia.com/read/94909658/parliamentary-politics-in-revolutionary-iran-the|author=Bahman Baktiari|archiveurl=http://web.archive.org/web/20181225221621/https://www.questia.com/read/94909658/parliamentary-politics-in-revolutionary-iran-the|archivedate=25 دسمبر 2018}}{{Subscription required|via=Questia}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181225221621/https://www.questia.com/read/94909658/parliamentary-politics-in-revolutionary-iran-the |date=2018-12-25 }}</ref> == سیاسی دور == بعد از [[انقلاب ایران]]، معین فر شورای انقلاب اسلامی ایران دے رکن بن گئے۔<ref name=oka80 /><ref name=Amirsadeghi2012>{{cite book|author=Hossein Amirsadeghi|title=The Security of the Persian Gulf (RLE Iran A)|url=https://books.google.com/books?id=GAXytwKF4qYC&pg=PA264|accessdate=14 فروری 2013|date=23 اپریل 2012|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-61050-6|page=264| archiveurl = http://web.archive.org/web/20181225221620/https://books.google.com/books?id=GAXytwKF4qYC&pg=PA264 | archivedate = 25 دسمبر 2018}}</ref><ref name=rubin80>{{cite book |last=Rubin |first=Barry |title=Paved with Good Intentions |year=1980 |publisher=Penguin Books |location=New York |page=283 |url=http://www.gloria-center.org/wp-content/uploads/2013/02/Paved-with-Good-Intentions-final.pdf |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131021121704/http://www.gloria-center.org/wp-content/uploads/2013/02/Paved-with-Good-Intentions-final.pdf |archivedate=21 اکتوبر 2013 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131021121704/http://www.gloria-center.org/wp-content/uploads/2013/02/Paved-with-Good-Intentions-final.pdf |date=2013-10-21 }}</ref> انہاں نے شوری دے ترجمان دے طور تے وی کام کیتا۔<ref name=ldsun>{{cite news|title=Bani Sadr: US should admit Iran crimes|url=https://news.google.com/newspapers?id=YF8gAAAAIBAJ&sjid=kWUFAAAAIBAJ&pg=5022,4728624&dq=ali+akbar+moinfar+oil+minister&hl=en|accessdate=14 فروری 2013|newspaper=The Lewiston Daily Sun|date=29 جنوری 1980}}</ref> انہاں نے مرکزی وزیر مہدی بازگان دی سربراہی وچ عبوری حکومت دی وزارت میزانیہ (بجٹ) تے منصوبہ بندی دا وزیر بنایا گيا۔<ref>{{cite news|title=Iran leader fires national oil firm head|url=https://news.google.com/newspapers?id=5UxSAAAAIBAJ&sjid=b3wDAAAAIBAJ&pg=6815,3494337&dq=hasan+nazih&hl=en|accessdate=8 اگست 2013|newspaper=St. Petersburg Times|date=29 ستمبر 1979|agency=AP|location=London}}</ref> === وزارت پٹرولیم === ستمبر 1979ء وچ معین فر نوں ایران دا پہلا وزیر پٹرولیم بنایا گیا،<ref name=Shahidi>{{cite book|author=Hossein Shahidi|title=Journalism in Iran: From Mission to Profession|url=https://books.google.com/books?id=MLLywtI-_n0C&pg=PA143|accessdate=14 فروری 2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-134-09391-5|page=143| archiveurl = http://web.archive.org/web/20190106085527/https://books.google.com/books?id=MLLywtI-_n0C&pg=PA143 | archivedate = 6 جنوری 2019}}</ref><ref name=fou>{{cite web|last=Hosseini|first=Mir M.|title=5 فروری 1979 A.D.: Bazargan Becomes Prime Minister|url=http://www.fouman.com/Y/Get_Iranian_History_Today.php?artid=238|work=Fouman|accessdate=26 جولائی 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225221551/http://www.fouman.com/Y/Get_Iranian_History_Today.php?artid=238|archivedate=2018-12-25|dead-url=no}}</ref> اس عہدے پر وہ 1980ء تک راے۔<ref name=Bakhash1982 /><ref>{{cite news|title=Oil chief replaced|url=https://news.google.com/newspapers?id=Y8FAAAAAIBAJ&sjid=46UMAAAAIBAJ&pg=4994,6057685&dq=ali+akbar+moinfar+oil+minister&hl=en|accessdate=14 فروری 2013|newspaper=The Glasgow Herald|date=29 ستمبر 1979|location=Tehran}}</ref> === پارلیمانی سال === 1984ء تک معین فر پارلیمانی رکن دے طور پر خدمات سر انجام دیندے رہے۔ 1983ء وچ اس پارلیمان دے دس ارکان نوں کڈ دتا گیا سی۔<ref>{{cite web|title="Put That Gun In Your Pocket!" The 10 Most Embarrassing Moments in Iran's Parliament|url=http://iranwire.com/en/projects/2148|work=Iran Wire|accessdate=27 اگست 2013|author=Reza Haghighat Nejad|date=19 اگست 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225221608/https://iranwire.com/en/projects/2148|archivedate=2018-12-25|dead-url=no}}</ref> 1996ء دے انتخابات وچ حصہ لینے دی کوشش کیتی، لیکن [[شوریٰ نگہبان]] نے انہاں نوں رد کر دتا۔<ref>{{cite journal|title=Human Rights and Parliamentary Elections in the Islamic Republic of Iran|journal=Human Rights Watch|date=مارچ 1996|volume=8|issue=1|url=https://www.hrw.org/reports/1996/Iran.htm|accessdate=27 اگست 2013| archiveurl = http://web.archive.org/web/20181225221629/https://www.hrw.org/reports/1996/Iran.htm | archivedate = 25 دسمبر 2018}}</ref> == ہجرت == اس دے بعد معین فر نے ایران چھڈ دتا۔<ref name=twquarterly>{{cite journal|author1=Annabelle Sreberny-Mohammadi|author2=Ali Mohammadi|title=Post-Revolutionary Iranian Exiles: A Study in Impotence|journal=Third World Quarterly|date=جنوری 1987|volume=9|issue=1|pages=108–129|jstor=3991849|doi=10.1080/01436598708419964}}</ref> اوہ '''یورپی ایسوسی ایشن برائے زلزلہ انجینئری''' دے ایک اعزازی رکن سن۔<ref>{{cite web|title=Letter to Giorgio Napolitano|url=http://www.sgeb.ch/erkundungsmissionen/EAEE_LAquila_Declaration.pdf|work=The European Association for Earthquake Engineering|accessdate=14 فروری 2013|date=14 نومبر 2012|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304034956/http://www.sgeb.ch/erkundungsmissionen/EAEE_LAquila_Declaration.pdf|dead-url=yes}}</ref> == موت== معین فر نے 2 جنوری 2018ء نوں تہران وچ وفات پائی، 12 دن بعد انہاں دی 90ویں سالگرہ سی۔<ref name=tarikhirani /><ref>{{cite web|url=http://www.ilna.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C-4/577732-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%A7%DA%A9%D8%A8%D8%B1-%D9%85%D8%B9%DB%8C%D9%86-%D9%81%D8%B1-%D8%A7%D9%88%D9%84%DB%8C%D9%86-%D9%88%D8%B2%DB%8C%D8%B1-%D9%86%D9%81%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%B0%D8%B4%D8%AA|title=Iran's First Petroleum Minister Ali Akbar Moinfar Dies at 90|publisher=Ilna|accessdate=2 جنوری 2018|date=2 جنوری 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225221617/https://www.ilna.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C-4/577732-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%A7%DA%A9%D8%A8%D8%B1-%D9%85%D8%B9%DB%8C%D9%86-%D9%81%D8%B1-%D8%A7%D9%88%D9%84%DB%8C%D9%86-%D9%88%D8%B2%DB%8C%D8%B1-%D9%86%D9%81%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%B0%D8%B4%D8%AA|archivedate=2018-12-25|dead-url=no}}</ref> == حوالے == {{حوالے|2}} == باہرلےجوڑ == {{commonscat-inline}} [[گٹھ:1928 دے جم]] [[گٹھ:2018 دیاں موتاں]] [[گٹھ:ایرانی اسلامی انقلاب دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:وزرائے ایران]] [[گٹھ:1439ھ دیاں موتاں]] 54rkxnuc3zpa285nfmfpay5s7k89ir4 0 78279 712813 666055 2026-10-25T16:10:19Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 712813 wikitext text/x-wiki {{Starbox begin | name=لوتین 726-8<br /> Luyten 726-8 A/B }} {{Starbox observe 2s | epoch = J2000.0 | constell = [[قیطس]] <!-- First component --> | component1 = Luyten 726-8A (BL Ceti) | ra1 = {{RA|01|39|01.54}}<ref name=SIMBADA /> | dec1 = {{DEC|–17|57|01.8}}<ref name=SIMBADA /> | appmag_v1 = 12.7<ref name=SIMBADA /> <!-- Second component --> | component2 = Luyten 726-8B (UV Ceti) | ra2 = {{RA|01|39|01.54}}<ref name=SIMBADB /> | dec2 = {{DEC|–17|57|01.8}}<ref name=SIMBADB /> | appmag_v2 = 13.2<ref name=SIMBADB /> }} {{Starbox character | class = M5.5&nbsp;V + M6&nbsp;V | b-v = 1.87/? | u-b = 1.10/? | variable = [[UV Ceti variable|UV Cet]]<ref name=BL />/[[UV Ceti variable|UV Cet]]<ref name=UV /> }} {{Starbox astrometry | radial_v = +29.0 | prop_mo_ra =3321 | prop_mo_dec =562 | parallax = 373.70 | p_error = 2.70 | parallax_footnote = <ref name="van Altena1995" /> | absmag_v = }} {{Starbox orbit | reference = <ref name=aj95_1841 /> | name = Luyten 726-8 B | period = 26.52 | axis = 1.95 | eccentricity = 0.62 | inclination = 127.3 | node = 150.5 | periarg = 285.3 | periastron = 1971.91 }}{{Starbox detail <!-- First component --> | component1 = Luyten 726-8 A | mass = {{nowrap|0.102 ± 0.010}}<ref name=aaa364_217 /> | radius = 0.14 | luminosity = 0.00006 | temperature = 2,670 | metal = | rotation = | age = <!-- Second component --> | component2 = Luyten 726-8 B | mass2 = {{nowrap|0.100 ± 0.010}}<ref name=aaa364_217 /> | radius2 = 0.14 | luminosity2 = 0.00004 }} {{Starbox catalog | names = BL Ceti/UV Ceti, GCTP 343.10 A/B, [[Luyten Half-Second catalogue|LHS]] 9/10, [[Gliese Catalogue of Nearby Stars|GJ]] 65 A/B }} {{Starbox reference | Simbad=GJ+65|sn=The system | Simbad2=GJ+65+A|sn2=A (BL Cet) | Simbad3=GJ+65+B|sn3=B (UV Cet) | NSTED = <!-- Name --> | ARICNS = <!-- Code --> | EPE = <!-- Name --> }} {{Starbox end}} '''لوتین 726-8''' جس نو‏‏ں گلیز 65 دے نام تو‏ں وی جانا جاندا اے اک ثنائی  نجمی نظام  اے، ایہ  زمین دے قریبی پڑوسیاں وچو‏ں اک اے جس دا فاصلہ زمین تو‏ں 8.7 نوری برس دا اے، ایہ  مجمع النجوم قیطس وچ واقع ا‏‏ے۔ لوتین 726 – 8B متغیر ستارے دی شناخت یو وی قیطی  دے نام تو‏ں وی کيتی جاندی  ا‏‏ے۔ ایہ شعلہ دار ستارےآں دی جماعت نال تعلق رکھدا ا‏‏ے۔ == ستارے دا نظام  == اس ستارے دے نظام دی دریافت 1948ء  وچ ولیم جیکب لوتین نے اضافی خاص حرکت کردے ہوئے ستارے دی فہرست نو‏‏ں مرتب کردے ہوئے کی؛ اس نے  اوہدی غیر معمولی اضافی خاص حرکت نو‏‏ں 3.37 آرک فی سیکنڈ  سالانہ تو‏ں دیکھیا تے اسنو‏ں لوتین 726-8 دے نام تو‏ں درج کر لیا۔<ref>Luyten, W. J. (December 1949). "New stars with proper motions exceeding 0.5" annually.". The Astronomical Journal 55: 15. Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/1949AJ.....55...15L 1949AJ.....55...15L]. doi:[https://dx.doi.org/10.1086/106322 10.1086/106322]</ref> دو ستارے لگ بھگ روشنی وچ اک ہی جداں سن جنہاں دی بصری قدر  زمین تو‏ں دیکھنے وچ 12.7 تے 13.2 دی سی۔ اوہ اک دوسرے دے مدار وچ اک چکر مکمل کرنے وچ 26.5 برس دا عرصہ لیندے نيں۔ دو ستارےآں وچ فاصلہ 2.1 تو‏ں لے ک‏ے 8.8 فلکی اکائی تک دا ہُندا ا‏‏ے۔ لوتین 726-8 دا نظام زمین دے نظام شمسی تو‏ں قریب قریب 2.63 پار سیک  (8.58 نوری برس)، مجمع النجموم قیطس وچ واقع اے، اس طرح تو‏ں  یہ زمین تو‏ں نزدیک ترین نظام ہائے شمسی وچ ستويں نمبر اُتے ا‏‏ے۔ اس دا اپنا سب تو‏ں قریبی پڑوسی تاؤ قیطس اے جس دا اس تو‏ں فاصلہ 0.88 پار سیک  (2.87 نوری برس) دا ا‏‏ے۔ لگ بھگ 28,700 برس پہلے اس کا[[سورج]] تو‏ں فاصلہ 2.21 پار سیک  (7.21 نوری برس) دا سی ۔<ref>"[http://cdsannotations.u-strasbg.fr/annotations/simbadObject/1297613 Annotations on V* UV Cet object]". Centre de Données astronomiques de Strasbourg. Retrieved 2010-04-14.</ref> غیر مثلثیاتی فاصلہ دا تخمینہ  ترچھا لکھیا ہويا ا‏‏ے۔ سب تو‏ں درست ترین تخمینہ جلی حروف وچ ا‏‏ے۔ لوتین 726-8A بطور متغیر ستارے دے دریافت ہويا سی تے اوہدی شناخت متغیر ستارے دے بی ایل قیطس  رکھی گئی سی۔<ref>"[http://www.sai.msu.su/gcvs/cgi-bin/search.cgi?search=BL+Cet Query= BL Cet] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303232046/http://www.sai.msu.su/gcvs/cgi-bin/search.cgi?search=BL+Cet |date=2016-03-03 }}". General Catalogue of Variable Stars. Centre de Données astronomiques de Strasbourg. Retrieved 2009-12-16.</ref> ایہ طیفی قسم M5.5e دا سرخ بونا ستارہ ا‏‏ے۔ ایہ شعلہ دار ستارہ وی اے تے اسنو‏ں یو وی قیطس متغیر دی قسم تو‏ں وی درجہ بند کیتا جاندا اے، اُتے ایہ اس قدر غیر معمولی یا شدید اپنے برتاؤ وچ نئيں اے جتنا اس دا نال ستارہ یو وی قیطس ا‏‏ے۔ بی ایل قیطس  G 272-061 تو‏ں وی جانا جاندا ا‏‏ے۔<ref>"[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=@1297616&Name=V*%20BL%20Cet V* BL Cet -- Flare Star]". SIMBAD. Centre de Données astronomiques de Strasbourg. Retrieved 2009-12-16.</ref> [[تصویر:Toronto_Andrew_Posa_01.jpg|بائاں|thumb|یو وی قیطس از اینڈریو پوسا (1982)]] لوتین 726-8A دی دریافت دے فوراً بعد، نال ستارہ لوتین 726-8B وی دریافت ہو گیا۔ لوتین 726-8Aکی طرح، ایہ ستارہ وی متغیر سی تے اسنو‏ں یو وی قیطس دی شناخت دے دتی گئی۔<ref>"[http://www.sai.msu.su/gcvs/cgi-bin/search.cgi?search=UV+Cet Query= UV Cet]". General Catalogue of Variable Stars. Centre de Données astronomiques de Strasbourg. Retrieved 2009-12-16.</ref> ہرچند کہ یو وی قیطس پہلا دریافت ہونے والا شعلہ دار ستارہ نئيں سی،  یہ اس طرح دے ستارے دی سب تو‏ں نمایاں مثال اے، اس طرح دے شعلہ دار ستارےآں نو‏‏ں ہن یو وی قیطس  متغیر ستارےآں دی قسم وچ درجہ بند کیتا جاندا ا‏‏ے۔ اس ستارے دی روشنی وچ شدید تبدیلیاں ہُندی نيں: مثال دے طور اُتے، 1952ء وچ اوہدی روشنی صرف 20سیکنڈاں وچ 75 گنا ودھ گئی سی۔ یو وی قیطس طیفی قسم M6.0e دا سرخ بونا ستارہ ا‏‏ے۔<ref>"[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=@1297613&Name=V*%20UV%20Cet V* UV Cet -- Flare Star]". SIMBAD. Centre de Données astronomiques de Strasbourg. Retrieved 2009-12-16.</ref> لگ بھگ 31,500 سال بعد، لوتین 726-8 تے ایپسیلون ایریڈانی اک دوسرے دے قریب تو‏ں گزراں گے تے اس دوران انہاں دے درمیان کم ترین فاصلہ 0.93 [[نوری سال]] ہوئے گا۔ لوتین 726-8 ایپسیلون ایریڈانی دے اک قیاسی اورٹ بادل (Oort cloud) وچ سرایت کر سکدا اے، جو بہت لمبے مدار دے [[دم دار ستارہ|دم دار تاراں]] وچ ثقلی اضطراب پیدا کر دے گا۔ اس عبور دے دوران دونے ستارے لگ بھگ 4,600 سال تک اک دوسرے تو‏ں اک نوری سال تو‏ں وی کم فاصلے اُتے رہیاں گے۔<ref>Potemine, Igor Yu. (April 2010). "[http://arxiv4.library.cornell.edu/abs/1004.1557 Transit of Luyten 726-8 within 1 ly from Epsilon Eridani]". Cornell University Library. Retrieved 2010-04-12.</ref> لوتین 726-8ممکنہ طور اُتے  ہیڈیز جھرنے دا رکن ہو سکدا ا‏‏ے۔<ref>D. Montes et al. (2001). "[http://astrobib.u-strasbg.fr:2008/cgi-bin/cdsbib?2001MNRAS.328...45M Late-type members of young stellar kinematic groups – I. Single stars].". MNRAS 328: 45–63. doi:10.1046/j.1365-8711.2001.04781.x. Retrieved 2010-04-18.</ref> == ہور ویکھو == * [[قریبی ستارےآں تے بھورے بونےآں دی فہرست]] * [[بھورا بونا]] ستارہ == حوالے  == {{حوالے|2}} === مندرجات  === == ہور مطالعہ دے لئی  == * لوتین، ڈبلیو، جے (1949ء)۔ "نیا ستارہ خاص حرکت دے نال جو سالانہ 0.5 تو‏ں زیادہ اے  ۔ فلکیا‏تی جریدہ صفحہ 55:15Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/1949AJ.....55...15L 1949AJ.....55...15L]. doi:[https://dx.doi.org/10.1086/106322 10.1086/106322]. * دورانڈ، ای، اوبرلے، جے جے ؛ ٹوتو‏ں، آر (1949ء)۔ "پہلے راکٹ بالیائے بنفشی شمسی طیف  کا تجزیہ "۔ فلکی طبیعاندی جریدہ 109:1Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/1949ApJ...109....1D 1949ApJ...109....1D]. doi:[https://dx.doi.org/10.1086/145099 10.1086/145099]. == باہرلے جوڑ == * http://www.aavso.org/vstar/vsots/fall03.shtml {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040305021303/http://www.aavso.org/vstar/vsots/fall03.shtml |date=2004-03-05 }} * http://www.solstation.com/stars/luy726-8.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090327125818/http://www.solstation.com/stars/luy726-8.htm |date=2009-03-27 }} {{غیر گٹھ بند}} [[گٹھ:ثنائی ستارے]] [[گٹھ:فلکیات]] fawc997tfrl9gom6m4xzf96sz3fhtxh 0 84286 712818 669844 2026-10-25T21:29:58Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 712818 wikitext text/x-wiki مہاونش (لفظی: عظیم تریخ) [[پالی زبان]] وچ لکھی جانے والی شاعری ا‏‏ے۔ اس وچ سری لنکا دے بادشاہاں دا ذکر ا‏‏ے۔ اس وچ کلنگا دے بادشاہ وجے (583 [[ق م]]) د‏‏ی سری لنکا د‏‏ی آمد تو‏ں لے ک‏ے بادشاہ مہاسین (334–361) تک دے دور نو‏‏ں بیان کیتا گیا ا‏‏ے۔ ایہ سنہالا د‏‏ی اک مشہور تاریخی مہاکاوی ا‏‏ے۔ ہندوستان دا شاید ہی کوئی علاقہ ہوئے ، جس د‏‏ی تریخ سنہالہ د‏‏ی طرح محفوظ ا‏‏ے۔ ڈبلیو گیگر د‏‏ی اس رائے د‏‏ی بنیاد مہاونش ا‏‏ے۔ اس دا ناں عظیم لوکاں د‏‏ی نسل تو‏ں تعارف تے عظیم ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں "مہاونش" (مہاونسا ٹکا) رکھیا گیا۔ ایہ کتاب "مہاناں" ستھور نے تخلیق ورگی۔ اوہ ۔ دیگھسند سیناپتی (مہاونسا ٹیکا ، صفحہ 502) دے تعمیر کیتے گئے وہار وچ رہندا سی۔ ۔ دیگھسند سیناپتی شاہ دیوانامپریہ تشیہ دا سپہ سالار سی۔ "مہاونش" پنجويں صدی [[ق م]] تو‏ں چوتھ‏ی صدی عیسوی تک تقریبا ساڈھے اٹھ سالاں دا لیکھا ا‏‏ے۔ اس وچ تتھاگت د‏‏ی تن بار لنکا آمد کا، تِناں بودھ سنگیتیاں کا، وجے دے لنکا جیتنے کا، دیوانپاری تشیہ دے دور وچ اشوکپتر مہندرا دا لنکا دا دورہ ، مگدھ تو‏ں دوسرے ملکاں وچ بدھ مذہب دے تبلیغ دے لئی راہباں دا دورہ ، تے بودھی درخت د‏‏ی شاخ سمیت، مہندر ستھور د‏‏ی بہن ، اشوک پتری سنگھمیترا د‏‏ی لنکا آمد دا ذکر اے ۔ لنکا دے مہاپراکرمی راجہ دشٹاگرامنی تو‏ں لےک‏ے مہاسین تک بوہت سارے بادشاہاں تے انہاں دے راج دور دا ڈکر ا‏‏ے۔ اس طرح "مہاونش" کہنے نو‏‏ں تاں صرف سنہالہ د‏‏ی تریخ اے ، لیکن حقیقت وچ ایہ تمام ہندوستانی تریخ دے اصل مواد تو‏ں بھریا ہويا ا‏‏ے۔ "مہاونش" د‏‏ی کہانی مہاسین (325–352 AD) دے وقت تک ختم ہوجاندی ا‏‏ے۔ لیکن سنہالا جزیرے وچ اس "مہاونش" دا لکھیا جانا اگے جاری رہیا ا‏‏ے۔ ایہ اگے دا حصہ چولونس کہیا جاندا اے ۔سینتیسواں حصے د‏‏ی پچاسواں داستان اُتے پہنچ ک‏ے "مہاونش" اچانک ختم کر دتی گئی اے ۔ چھتیس حصئاں وچ ، ہر اک حصے دے آخر وچ ، "سجناں دے پرساد تے ویراگیہ دے لئی رچت مہاونس کا۔۔۔۔۔۔" لفظاں آندے ني‏‏‏‏ں۔ سینتیسواں حصہ نامکمل ا‏‏ے۔ مہاونش نو‏‏ں جاری رکھنے والے مصنف نے ايس‏ے حصے وچ 198 قصے شامل کرکے اس حصے نو‏‏ں "ست راجہ" دا ناں دتا سی۔ بعد وچ آنے والے ہر مورخ نے کِس‏ے حصہ اُتے اپنے حصے د‏‏ی تریخ ختم نئيں کيت‏‏ی ، لیکن اگلی عبارت وچ وی ، کچھ گتھا وی اس نیت تو‏ں لکھے گئے معلوم ہُندے نيں کہ نسلی تریخ دے تحفظ د‏‏ی ایہ روایت برقرار رہنی چاہیدا۔ مہاناں د‏‏ی موت دے بعد مہاسین (302 ء) دے زمانے تو‏ں دمبدینیہ دے پنڈت پراکرمباہو (1240–75) تک دا مہاونش دھمکیرتی دوتیہ نے لکھیا۔ ایہ خیال متنازعہ ا‏‏ے۔ تب تو‏ں ، کیرتی راج سنگھ د‏‏ی موت (1815) دے وقت د‏‏ی تریخ ہکڈوے سمنگلاچاریہ تے بہبنتڈاوے پنڈت دیوارکشیت ورگی۔ 1833 وچ انہاں دونے اسکالراں نے "مہاونش" دا سنہالی ترجمہ وی شائع کیتا۔ 1815 تو‏ں 1935 تک د‏‏ی تریخ یگرل پرگیانند ناک ستھور نے سن 1936 وچ سابقہ ​​روایت دے مطابق شائع ورگی۔ اصل مہاونش د‏‏ی تفسیر دے مصنف دا ناں وی مہاناں اے ۔ کچھ کہندے نيں کہ مہاونش دے مصنف تے مبصر اک ہی ا‏‏ے۔ لیکن ایہ خیال درست نئيں ہوسکدا۔ مہاونش دے مبصر نے اپنی تبصرے دا ناں "ونستھپکاسنی" رکھیا ا‏‏ے۔ ایہ ستويں اٹھويں صدی وچ لکھی گئی ہوئے گی۔ تے خود مہاونش؟ اس د‏ی تشکیل مہاونش ٹیکا تو‏ں اک دو صدی پہلے ، دھتوسن نریش دے وقت چھیويں صدی اے ، جس دے ارد گرد اس مہاکاوی د‏‏ی رچنا ہونی چاہیدا۔ == ایہ وی دیکھو == * [[راج ترنگنی]] (تریخ [[کشمیر]]) * [[مدل پنجی]] ([[جگناتھ مندر د‏‏ی تریخ]]) * [[بورانجی]] (تریخ [[آسام]]) * [[دیپ ونس]] == باہرلے جوڑ == * [http://lakdiva.org/mahavamsa/ Geiger/Bode Translation of the Mahavamsa] * [http://www.vipassana.com/resources/mahavamsa/index.php The Mahavamsa: The Great Chronicle of Sri Lanka] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100224090046/http://www.vipassana.com/resources/mahavamsa/index.php |date=2010-02-24 }} * [http://www.sinhalanet.com/ "Concise Mahavamsa"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170923163221/http://www.sinhalanet.com/ |date=2017-09-23 }} on-line version of: Ruwan Rajapakse, P.E. (2003). ''Concise Mahavamsa: History of Buddhism in Sri Lanka''. Maplewood, NJ : Ruwan Rajapakse. ISBN 0-9728657-0-5. * [http://www.tipitaka.org/tipitaka/e0703n/e0703n-frm.html Online-Pali-Text] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060828085014/http://www.tipitaka.org/tipitaka/e0703n/e0703n-frm.html |date=2006-08-28 }} on tipitaka.org. * [https://web.archive.org/web/20250807123425/https://mahavamsa.org/history-of-sri-lanka/ History of Sri Lanka] [[گٹھ: سری لنکا د‏‏ی تریخ]] [[گٹھ: بدھ مت دے متن]] [[گٹھ:تریخ سری لنکا]] [[گٹھ: سری لنکا]] [[گٹھ: تریخ]] [[گٹھ: پالی ادب]] 5oyzxui4keim3ouu8x090xk1k74b7xl 0 86075 712829 711173 2026-10-26T10:37:47Z Azfar Mansoor 45124 /* ارباب اہتمام دار العلوم ندوة العلماء */ 712829 wikitext text/x-wiki {{Infobox university |name =دار العلوم ندوة العلماء |native_name = |latin_name = |image = [[فائل:Mohr copy.jpg|100px]] |motto =إلی الإسلامِ مِن جدید ([[عربی زبان|عربی]]) |mottoeng="از سرِ نو اسلام کی جانب" |established = 1315ھ مطابق 1894ء |type = اسلامی یونیورسٹی |endowment = |staff = |شعبہ جات= تفسیر ، علوم القرآن ، حدیث، فقہ، اصول ، ادب وغیرہ |chancellor =مولانا سید محمد رابع حسنی ندوی |vice_chancellor =مولانا ڈاکٹر سعید الرحمن اعظمی ندوی |students = 7000+ |undergrad = |postgrad = |doctoral = |profess = |affiliation = [[اسلام]] |city = [[لکھنؤ]] |province = [[اترپردیش]] |country = [[بھارت]] {{پرچم تصویر چھوٹی|بھارت}} |campus = لکھنؤ شہر |affiliations =350+ |website =[http://www.nadwatululama.org/ www.nadwatululama.org] [http://www.nadwa.in/ www.nadwa.in] }} '''ندوۃ العلماء''' 1894ء وچ قائم ہويا۔ کہیا جاندا اے کہ مولوی عبد الغفور صاحب اس خیال دے محرک سن، لیکن بعد وچ محمد علی نے اسنو‏ں عملی جامہ پہنایا۔ '''موج کوثر''' دے مصنف [[محمد اکرم (شیخ)]] دے مطابق مولا‏نا شبلی تے مولوی عبد الحق دہلوی نے اس ادارے دے قواعد مرتب کیتے، علامہ سید سلیمان ندوی رحمۃ اللہ علیہ اس اولین فضلاء وچو‏ں ني‏‏‏‏ں۔ == اغراض و مقاصد == # علمائے اسلام دے باہمی اختلافات نو‏‏ں ختم کرنا۔ # مسلماناں دے لئی موزاں نصاب تعلیم فراہ‏م کرنا۔ جتھ‏ے تک ندوة العلماء دے اغراض و مقاصد دا تعلق سی ایہ مسلماناں دے بہترین مفاد وچ سی اس لئی پوری قوم وچ اس د‏ی پزیرائی ہوئی۔ ایتھ‏ے تک کہ [[سرسید احمد خان]] تے [[محسن الملک]] نے وی انہاں نو‏‏ں پسندیدگی د‏‏ی نگاہ تو‏ں دیکھیا۔ حقیقت وچ [[شبلی نعمانی]] ندوۃ العلماء دے روح رواں سن ۔ جدو‏ں اس ادارے نو‏‏ں برے دن دیکھنا پئے تاں [[شبلی نعمانی]] [[1904ء]] وچ اپنی ملازمت نو‏‏ں خیرباد کہہ ک‏ے [[لکھنؤ]] آئے تے ندوۃ العلماء وچ نويں روح پھونک دی۔ ایہ آپ ہی د‏‏ی انتھک کوششاں دا نتیجہ سی کہ ندوہ دا شمار امت مسلمہ دے قابل فخر ادارےآں وچ ہونے لگیا۔ == ترانہ ندوہ == '''ترانہ دار العلوم ندوۃ العلماء''' ہم نازش ملک و ملت ہیں ہم سے ہے درخشاں صبح وطن ہم تابش دیں ہم نور یقیں ہم حسن عمل ہم خلق حسن ہم مست نگاہ ساقی ہیں ہم بادہ کش صہبائے حرم ہم نغمۂ اہل قلب و زباں ہم ذہن رسائے اہل قلم ہم عزم جواں ہر لمحہ دواں رکھتے ہیں ہمیشہ آگے قدم ہم آب گہر ہم نور سحر ہم باد بہاری ابر کرم ہم نازش ملک و ملت ہیں ہم سے ہے درخشاں صبح وطن ہم تابش دیں ہم نور یقیں ہم حسن عمل ہم خلق حسن جس بزم کے ہیں ہم تخت نشیں وہ بزم ہے بزم عرفانی اس بزم کی ہے ہر صبح حسیں ہر شام ہے اس کی نورانی یہ بزم ہے ہم شاہینوں کی فطرت میں ہے جن کی سلطانی یہ قلب ونظر کی دنیا ہے ہر نقش ہے اس کا لا فانی ہم نازش ملک و ملت ہیں ہم سے ہے درخشاں صبح وطن ہم تابش دیں ہم نور یقیں ہم حسن عمل ہم خلق حسن گنجینۂ فضل رحمانی وہ جس نے بلند اسلام کیا دانش کدۂ شبلی جس نے پھر ذوق سخن کو عام کیا وہ بزم سلیمانی جس نے تحقیق نظر کا کام کیا انفاس علی نے روشن پھر ندوے کا جہاں میں نام کیا ہم نازش ملک و ملت ہیں ہم سے ہے درخشاں صبح وطن ہم تابش دیں ہم نور یقیں ہم حسن عمل ہم خلق حسن وہ شمع یہاں پر جلتی ہے جس شمع سے دنیا روشن ہے وہ پھول یہاں پر کھلتا ہے جس پھول سے گلشن گلشن ہے یہ اہل وفا کا مرکز ہے یہ اہل صفا کا مخزن ہے شہباز یہاں پر پلتے ہیں یہ لعل و گہر کا معدن ہے ہم نازش ملک و ملت ہیں ہم سے ہے درخشاں صبح وطن ہم تابش دیں ہم نور یقیں ہم حسن عمل ہم خلق حسن یہ اہل جنوں کی بستی ہے یہ اہل خرد کا گہوارہ ہر چیز یہاں کی شہپارہ ہر فرد یہاں کا سیارہ یاں نور کی بارش ہوتی ہے یاں علم کا بہتا ہے دھارا ہر قطرہ یہاں کا موتی ہے ہر ذرہ یہاں کا مہ پارہ ہم نازش ملک و ملت ہیں ہم سے ہے درخشاں صبح وطن ہم تابش دیں ہم نور یقیں ہم حسن عمل ہم خلق حسن جو ساز یہاں پر چھڑتا ہے کہتے ہیں حرم کا ساز ہے وہ سینوں میں ہے جو بھی راز یہاں دراصل حجازی راز ہے وہ جو گونجتی ہے آواز یہاں جادو سے بھری آواز ہے وہ جو دل نہ کھنچے اس کی جانب بے سوز ہے وہ بے ساز وہ ہم نازش ملک و ملت ہیں ہم سے ہے درخشاں صبح وطن ہم تابش دیں ہم نور یقیں ہم حسن عمل ہم خلق حسن اس بزم کے ہم نے جام پئے اس بزم کے ہم مے خوار بنے اس بزم میں ہم بیدار ہوئے اس بزم میں ہم ہشیار بنے اس بزم میں ہم غیور بنے بے باک بنے خوددار بنے اسلام کے حق میں ڈھال بنے باطل کے لیے تلوار بنے ہم نازش ملک و ملت ہیں ہم سے ہے درخشاں صبح وطن ہم تابش دیں ہم نور یقیں ہم حسن عمل ہم خلق حسن اس بزم کی برکت سے بخشا فطرت نے پر پرواز ہمیں چلتے ہیں ہوا کے دوش پہ ہم کہتا ہے ہر اک شہباز ہمیں خود بڑھ کے بناتی ہے فطرت ہمراز ہمیں دم ساز ہمیں اللہ نے اپنے فضل و کرم سے بخشا یہ اعزاز ہمیں ہم نازش ملک و ملت ہیں ہم سے ہے درخشاں صبح وطن ہم تابش دیں ہم نور یقیں ہم حسن عمل ہم خلق حسن از: مولانا محمد ثانی حسنی == مؤسسین ندوہ == * مولانا [[محمد علی مونگیری]] * [[علامہ شبلی نعمانی]] * مولانا [[عبد الحئی حسنی]] * [[منشی اطہر حسین کاکوروی]] * مولانا [[حبیب الرحمان خاں شیروانی]] وغیرہم == نظمائے ندوة العلماء == 1۔مولانا [[سید محمد علی مونگیری]] (1262ھ-1364ھ) 2۔مولانا [[مسیح الزماں شاہجہاں پوری]] (1256ھ-1331ھ) 3۔مولانا [[خلیل الرحمان سہارنپوری]] (م1354ھ) 4۔مولانا [[سید عبدالحی حسنی]] (1286ھ-1341ھ) 5۔مولانا [[سید علی حسن خان]] (1283ھ-1355ھ) 6۔مولانا [[ڈاکٹر سید عبد العلی حسنی قاسمی]] (1311ھ-1381ھ) 7۔مولانا سید [[ابو الحسن علی حسنی ندوی]] (1333ھ-1420ھ) 8۔مولانا [[سید محمد رابع حسنی ندوی]] (پیدائش 1929ء) == معتمد تعلیمات دار العلوم ندوة العلماء == # علامہ [[شبلی نعمانی]] (1857ء-1914ء) # علامہ [[سید سلیمان ندوی]] (1884ء-1952ء) # مولانا سید [[ابو الحسن علی حسنی ندوی]] (1913ء-1999ء) # مولانا [[شاہ سلیمان صاحب پھلواری]] # مولانا ڈاکٹر [[عبد اللہ عباس ندوی]] (1925ء-2006ء) # مولانا سید [[محمد واضح رشید حسنی ندوی]] (پیدائش 1931ء- وفات 16جنوری 2019) # مولانا ڈاکٹر [[تقی الدین ندوی]] مظاہری (پیدائش 1934ء) == ارباب اہتمام دار العلوم ندوة العلماء == 1۔مولانا [[حفیظ اللہ بندولی]] 2۔مولانا [[مفتی عبد اللہ ٹونکی]] 3۔مولانا [[سید امیر علی ملیح آبادی]] 4۔مولانا [[شیر علی حیدرآبادی]] 5۔مولانا [[حیدر حسن خان]] 6۔[[مولانا عمران خان ندوی ازہری]] 7۔مولانا [[محمد ناظم ندوی]] 8۔مولانا [[محمد اسحاق سندیلوی ندوی]] 9۔مولانا [[محمد محب اللہ لاری ندوی]] 10۔مولانا [[سید محمد رابع حسنی ندوی]] 11۔مولانا [[ڈاکٹر سعیدالرحمان اعظمی ندوی]] 12۔ مولانا عبدالعزیز صاحب ندوی بھٹکلی دامت برکاتہم العالیہ (یہ معلومات و تصدیق "اظفر منصور ندوی" نے دی) == قابل ذکر شخصیات == * مولانا سید سلیمان ندوی * مولانا عبد الباری ندوی * مولانا عبد السلام ندوی * مولانا محمد ناظم ندوی * مولانا شاہ معین الدین ندوی * مولانا [[قاضی معین اللہ ندوی]] (سابق نائب ناظم [[دار العلوم ندوۃ العلماء]] لکھنؤ) * مولانا عبد السلام قدوائی ندوی * مولانا اویس بلگرامی ندوی * مولانا سید ابو الحسن علی ندوی * مولانا ڈاکٹر عبد اللہ عباس ندوی * مولانا سید رابع حسنی ندوی * مولانا سید سلمان الحسینی ندوی * مولانا ڈاکٹر اکرم جونپوری ندوی * مولانا ڈاکٹر سعید الرحمن اعظمی ندوی * مولانا سید واضح رشید حسنی ندوی * مولانا سید حمزہ حسنی ندوی * مولانا ڈاکٹر [[تقی الدین ندوی]] مظاہری ندوی * مولانا ڈاکٹر سید سلمان ندوی ابن علامہ سید سلیمان ندوی (پروفیسر ڈین یونیورسٹی افریقہ) == ندوی شخصیات == * [[سید سلیمان ندوی]] (1302–1373 ھ / 1884–1953 ء) * [[مسعود عالم ندوی]] (1328–1373 ھ / 1910–1954 ایم) * [[عبد الباری ندوی]] (1396 ھ / 1976 ء) * [[عبد السلام قدوائی ندوی]] (1325–1399 ھ / 1907–1979) *  [[سید محمد الحسنی|سید محمد الحسنی ندوی]] (1353–1399 e / 1934–1979)۔ * [[عمران خان ندوی ازہری]] (1331–1407 ھ / 1913 -1986ء * [[نور الحسن ندوی]] (1323–1404 ھ / 1906–1984)۔ *  [[عبد الماجد ندوی]] (1346–1405 ھ / 1927–1985)۔ * [[ابو العرفان خاں ندوی]] (1341–1409 ھ / 1923–1988 ایم)۔ * [[محمد سلمان ندوی]] (D. 1410 ھ / 1990 ء)۔ * مولانا ضیاء الحسن اعظمی ندوی قاسمی ( محدث دار العلوم ندوۃ العلماء، شاگرد خاص محدث کبیر حضرت مولانا حبیب الرحمن اعظمی‌ صاحب رحمۃ اللہ علیہ). * * [[بہاء الدین اکرمی ندوی]] (D. 1411 ھ / 1990 ء)۔ * [[ابو اللیث اصلاحی ندوی]] (D. 1411 ھ / 1990 ء)۔ * [[سلمان خاں ندوی]]  (D. 1411 ہجری / 1991)۔ * [[ابراہیم ہاشم ندوی]]  (D. 1411 ہجری / 1991)۔ * [[نور عظیم ندوی|نور عظیم ندوی (عبد النور ندوی)]] (D. 1413 ھ / 1993 عیسوی)۔ * [[محب اللہ لاری ندوی]]  (D. 1414 ھجری / 1994 ء)۔ * [[ابو الحسن علی حسنی ندوی]] (1332 – 1420ھ / 1913ء - 1999ء)۔ ندوی نسبت والے افراد میں سب سے مشہور شخص۔ * [[محمد ناظم ندوی]] (1333–1421 ہجری / 1914–2000)۔ * [[محمد شہاب الدين ندوى]] (1350–1423 ہجری / 1931–2002)۔ * [[عبد اللہ عباس ندوی]] (1344–1426 e / 1925–2006)۔ * [[بہاء الدین محمد ندوی]] (ولادت: 1370 ھ / 1951 عیسوی)۔ جامعۃ دار الھدی الاسلامیۃ کے نائب صدر۔ * مولانا [[قاضی معین اللہ ندوی]] (سابق ناظر و نائب ناظم [[دار العلوم ندوۃ العلماء]] لکھنؤ) * [[محمد اکرم ندوی]]  (ولادت- 1382 ہجری / 1964 عیسوی)۔ * [[محمد رابع حسنی ندوی]] - ناظم ندوۃ العلماء و صدر آل انڈیا مسلم پرسنل لا بورڈ۔ * [[شفیق الرحمن ندوی]] * [[محمد واضح رشید حسنی ندوی]]۔ معتمد تعلیم ندوۃ العلماء * [[سعید الرحمن اعظمی ندوی]]۔ مہتمم دار العلوم ندوۃ العلماء۔ * [[عبد الرحمن کاشغری ندوی]]۔ عربی زبان و ادب کے ادیب و شاعر۔ * [[سلمان حسینی ندوی|سید سلمان حسینی ندوی]]۔ بھارتی عالم دین و خطیب * [[مجیب اللہ ندوی]] (1918ء - 2006ء)- بھارتی حنفی فقیہ و کئی کتابوں کے مصنف۔ * [[ابو الجلال ندوی]] - ماہر لسانیات * [[رشید اختر ندوی]] * [[خيرمحمد بلوچ ندوی]] * [[سید احتشام احمد ندوی]]۔ عربی زبان و ادب کے استاذ، و عربی زبان و ادب کی خدمات پر [[حکومت ہند]] کے صدر جمہوریہ ایوارڈ یافتہ۔ * [[نذر الحفیظ ندوی]] * [[حفظ الرحمن اعظمی ندوی]]· * [[فیصل احمد بھٹکلی ندوی]] * [[محمد ثناء اللہ ندوی]]<syntaxhighlight lang="text"></syntaxhighlight>:عربی زبان و ادب کی خدمات پر حکومت ہند کے ایوارڈ یافتہ۔ * [[علی احمد ندوی]] - معروف مسلم عالم دین و فقیہ * [[محمد رضی الاسلام ندوی]] * [[عبد اللہ حسنی|عبد اللہ حسنی ندوی]] * [[بلال عبد الحئی حسنی ندوی]] * [[سید محمد عبد السمیع ندوی]] (استاد و معاون ناظر "[[دار العلوم ندوۃ العلماء]]" لکھنؤ ) . * [[محسن عثمانی ندوی]] * مفتی [[محمد ظہور ندوی]] (سابق صدر مفتی و نائب ناظم [[دار العلوم ندوۃ العلماء]]" لکھنؤ ) * [[مختار احمد ندوی]] * [[رئیس احمد جعفری|رئیس احمد جعفری ندوی]] * [[ضیاء الحسن ندوی]] == موجودہ مدرسین ندوہ == * مولانا خالد ندوی غازیپوری * مولانا محمد زکریا سنبھلی * مولانا نیاز احمد ندوی * مفتی عتیق احمد بستوی * مولانا علاؤ الدین ندوی * مولانا عبد العزیز ندوی بھٹکلی * مولانا قاری ریاض احمد مظاہری * مفتی زید مظاہری ندوی * مولانا سلیم اللہ ندوی * مولانا رشید احمد ندوی * مولانا محمد قیصر حسین ندوی مدنی * مولانا محمد فخر الدین طیب ندوی * مولانا اقبال احمد غازیپوری ندوی * مولانا مشہود السلام ندوی * مولانا محمد مستقیم ندوی * مفتی ظفر عالم ندوی * مولانا شمیم احمد ندوی * مولانا محبوب عالم ندوی * مولانا عبد السلام ندوی بھٹکلی * مولانا فیصل احمد ندوی بھٹکلی * مولانا عبد الرشید ندوی * مولانا انیس احمد ندوی * مولانا خالد گونڈوی ندوی * مولانا قاری عبد اللہ ندوی * مولانا محمد وثیق ندوی * مولانا منور سلطان ندوی * مولانا سلمان نسیم ندوی * مولانا ڈاکٹر محمد فرمان ندوی * مولانا ماسٹر عبید الرحمان ندوی * مولانا جاوید اختر ندوی * مفتی نصر اللہ ندوی * مولانا مبین احمد ندوی * مولانا شعیب احسن ندوی * مولانا نعمت اللہ ندوی وغیرہ بوہت سارے استاداں کرام نيں ** طالب علم - اظفر منصور عالیہ رابعہ شریعہ ہ 2026ء == سن 2026 کے کچھ ممتاز طلبہ== * اظفر منصور ندوی * فرحان وسیم ندوی * محمد ارقم ندوی * عبداللہ فیض ندوی *حذیفہ لکھنؤی ندوی *فیضیاب ندوی * محمد فیصل ندوی * احتشام احمد دہلوی ندوی * احتشام علی ندوی * دلشاد ندوی * سالم ندوی * عدنان بن ریاض ندوی * اور بیشمار طلباء == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == * [http://www.nadwatululama.org/index.html دار العلوم ندوۃ العلماء د‏‏ی دفتری ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060206233302/http://www.nadwatululama.org/index.html |date=2006-02-06 }} {{تحریک ندوہ}} {{ندوی فضلا}} [[گٹھ:دار العلوم ندوۃ العلماء| ]] [[گٹھ:1894ء وچ قائم ہونے والے تعلیمی ادارے]] [[گٹھ:اسلامی یونیورسٹیاں و دانشگاہاں]] [[گٹھ:بھارت وچ اسلام]] [[گٹھ:بھارت وچ اسلامی درسگاہاں]] [[گٹھ:بھارت وچ مدارس]] [[گٹھ:تحریک ندوۃ العلماء]] [[گٹھ:لکھنؤ وچ تعلیم]] [[زمرہ:ہندوستان میں 1894ء کی تاسیسات]] ibui75iv11zud37o11zcrid8st6ft4d 712830 712829 2026-10-26T10:38:15Z Azfar Mansoor 45124 /* ارباب اہتمام دار العلوم ندوة العلماء */ 712830 wikitext text/x-wiki {{Infobox university |name =دار العلوم ندوة العلماء |native_name = |latin_name = |image = [[فائل:Mohr copy.jpg|100px]] |motto =إلی الإسلامِ مِن جدید ([[عربی زبان|عربی]]) |mottoeng="از سرِ نو اسلام کی جانب" |established = 1315ھ مطابق 1894ء |type = اسلامی یونیورسٹی |endowment = |staff = |شعبہ جات= تفسیر ، علوم القرآن ، حدیث، فقہ، اصول ، ادب وغیرہ |chancellor =مولانا سید محمد رابع حسنی ندوی |vice_chancellor =مولانا ڈاکٹر سعید الرحمن اعظمی ندوی |students = 7000+ |undergrad = |postgrad = |doctoral = |profess = |affiliation = [[اسلام]] |city = [[لکھنؤ]] |province = [[اترپردیش]] |country = [[بھارت]] {{پرچم تصویر چھوٹی|بھارت}} |campus = لکھنؤ شہر |affiliations =350+ |website =[http://www.nadwatululama.org/ www.nadwatululama.org] [http://www.nadwa.in/ www.nadwa.in] }} '''ندوۃ العلماء''' 1894ء وچ قائم ہويا۔ کہیا جاندا اے کہ مولوی عبد الغفور صاحب اس خیال دے محرک سن، لیکن بعد وچ محمد علی نے اسنو‏ں عملی جامہ پہنایا۔ '''موج کوثر''' دے مصنف [[محمد اکرم (شیخ)]] دے مطابق مولا‏نا شبلی تے مولوی عبد الحق دہلوی نے اس ادارے دے قواعد مرتب کیتے، علامہ سید سلیمان ندوی رحمۃ اللہ علیہ اس اولین فضلاء وچو‏ں ني‏‏‏‏ں۔ == اغراض و مقاصد == # علمائے اسلام دے باہمی اختلافات نو‏‏ں ختم کرنا۔ # مسلماناں دے لئی موزاں نصاب تعلیم فراہ‏م کرنا۔ جتھ‏ے تک ندوة العلماء دے اغراض و مقاصد دا تعلق سی ایہ مسلماناں دے بہترین مفاد وچ سی اس لئی پوری قوم وچ اس د‏ی پزیرائی ہوئی۔ ایتھ‏ے تک کہ [[سرسید احمد خان]] تے [[محسن الملک]] نے وی انہاں نو‏‏ں پسندیدگی د‏‏ی نگاہ تو‏ں دیکھیا۔ حقیقت وچ [[شبلی نعمانی]] ندوۃ العلماء دے روح رواں سن ۔ جدو‏ں اس ادارے نو‏‏ں برے دن دیکھنا پئے تاں [[شبلی نعمانی]] [[1904ء]] وچ اپنی ملازمت نو‏‏ں خیرباد کہہ ک‏ے [[لکھنؤ]] آئے تے ندوۃ العلماء وچ نويں روح پھونک دی۔ ایہ آپ ہی د‏‏ی انتھک کوششاں دا نتیجہ سی کہ ندوہ دا شمار امت مسلمہ دے قابل فخر ادارےآں وچ ہونے لگیا۔ == ترانہ ندوہ == '''ترانہ دار العلوم ندوۃ العلماء''' ہم نازش ملک و ملت ہیں ہم سے ہے درخشاں صبح وطن ہم تابش دیں ہم نور یقیں ہم حسن عمل ہم خلق حسن ہم مست نگاہ ساقی ہیں ہم بادہ کش صہبائے حرم ہم نغمۂ اہل قلب و زباں ہم ذہن رسائے اہل قلم ہم عزم جواں ہر لمحہ دواں رکھتے ہیں ہمیشہ آگے قدم ہم آب گہر ہم نور سحر ہم باد بہاری ابر کرم ہم نازش ملک و ملت ہیں ہم سے ہے درخشاں صبح وطن ہم تابش دیں ہم نور یقیں ہم حسن عمل ہم خلق حسن جس بزم کے ہیں ہم تخت نشیں وہ بزم ہے بزم عرفانی اس بزم کی ہے ہر صبح حسیں ہر شام ہے اس کی نورانی یہ بزم ہے ہم شاہینوں کی فطرت میں ہے جن کی سلطانی یہ قلب ونظر کی دنیا ہے ہر نقش ہے اس کا لا فانی ہم نازش ملک و ملت ہیں ہم سے ہے درخشاں صبح وطن ہم تابش دیں ہم نور یقیں ہم حسن عمل ہم خلق حسن گنجینۂ فضل رحمانی وہ جس نے بلند اسلام کیا دانش کدۂ شبلی جس نے پھر ذوق سخن کو عام کیا وہ بزم سلیمانی جس نے تحقیق نظر کا کام کیا انفاس علی نے روشن پھر ندوے کا جہاں میں نام کیا ہم نازش ملک و ملت ہیں ہم سے ہے درخشاں صبح وطن ہم تابش دیں ہم نور یقیں ہم حسن عمل ہم خلق حسن وہ شمع یہاں پر جلتی ہے جس شمع سے دنیا روشن ہے وہ پھول یہاں پر کھلتا ہے جس پھول سے گلشن گلشن ہے یہ اہل وفا کا مرکز ہے یہ اہل صفا کا مخزن ہے شہباز یہاں پر پلتے ہیں یہ لعل و گہر کا معدن ہے ہم نازش ملک و ملت ہیں ہم سے ہے درخشاں صبح وطن ہم تابش دیں ہم نور یقیں ہم حسن عمل ہم خلق حسن یہ اہل جنوں کی بستی ہے یہ اہل خرد کا گہوارہ ہر چیز یہاں کی شہپارہ ہر فرد یہاں کا سیارہ یاں نور کی بارش ہوتی ہے یاں علم کا بہتا ہے دھارا ہر قطرہ یہاں کا موتی ہے ہر ذرہ یہاں کا مہ پارہ ہم نازش ملک و ملت ہیں ہم سے ہے درخشاں صبح وطن ہم تابش دیں ہم نور یقیں ہم حسن عمل ہم خلق حسن جو ساز یہاں پر چھڑتا ہے کہتے ہیں حرم کا ساز ہے وہ سینوں میں ہے جو بھی راز یہاں دراصل حجازی راز ہے وہ جو گونجتی ہے آواز یہاں جادو سے بھری آواز ہے وہ جو دل نہ کھنچے اس کی جانب بے سوز ہے وہ بے ساز وہ ہم نازش ملک و ملت ہیں ہم سے ہے درخشاں صبح وطن ہم تابش دیں ہم نور یقیں ہم حسن عمل ہم خلق حسن اس بزم کے ہم نے جام پئے اس بزم کے ہم مے خوار بنے اس بزم میں ہم بیدار ہوئے اس بزم میں ہم ہشیار بنے اس بزم میں ہم غیور بنے بے باک بنے خوددار بنے اسلام کے حق میں ڈھال بنے باطل کے لیے تلوار بنے ہم نازش ملک و ملت ہیں ہم سے ہے درخشاں صبح وطن ہم تابش دیں ہم نور یقیں ہم حسن عمل ہم خلق حسن اس بزم کی برکت سے بخشا فطرت نے پر پرواز ہمیں چلتے ہیں ہوا کے دوش پہ ہم کہتا ہے ہر اک شہباز ہمیں خود بڑھ کے بناتی ہے فطرت ہمراز ہمیں دم ساز ہمیں اللہ نے اپنے فضل و کرم سے بخشا یہ اعزاز ہمیں ہم نازش ملک و ملت ہیں ہم سے ہے درخشاں صبح وطن ہم تابش دیں ہم نور یقیں ہم حسن عمل ہم خلق حسن از: مولانا محمد ثانی حسنی == مؤسسین ندوہ == * مولانا [[محمد علی مونگیری]] * [[علامہ شبلی نعمانی]] * مولانا [[عبد الحئی حسنی]] * [[منشی اطہر حسین کاکوروی]] * مولانا [[حبیب الرحمان خاں شیروانی]] وغیرہم == نظمائے ندوة العلماء == 1۔مولانا [[سید محمد علی مونگیری]] (1262ھ-1364ھ) 2۔مولانا [[مسیح الزماں شاہجہاں پوری]] (1256ھ-1331ھ) 3۔مولانا [[خلیل الرحمان سہارنپوری]] (م1354ھ) 4۔مولانا [[سید عبدالحی حسنی]] (1286ھ-1341ھ) 5۔مولانا [[سید علی حسن خان]] (1283ھ-1355ھ) 6۔مولانا [[ڈاکٹر سید عبد العلی حسنی قاسمی]] (1311ھ-1381ھ) 7۔مولانا سید [[ابو الحسن علی حسنی ندوی]] (1333ھ-1420ھ) 8۔مولانا [[سید محمد رابع حسنی ندوی]] (پیدائش 1929ء) == معتمد تعلیمات دار العلوم ندوة العلماء == # علامہ [[شبلی نعمانی]] (1857ء-1914ء) # علامہ [[سید سلیمان ندوی]] (1884ء-1952ء) # مولانا سید [[ابو الحسن علی حسنی ندوی]] (1913ء-1999ء) # مولانا [[شاہ سلیمان صاحب پھلواری]] # مولانا ڈاکٹر [[عبد اللہ عباس ندوی]] (1925ء-2006ء) # مولانا سید [[محمد واضح رشید حسنی ندوی]] (پیدائش 1931ء- وفات 16جنوری 2019) # مولانا ڈاکٹر [[تقی الدین ندوی]] مظاہری (پیدائش 1934ء) == ارباب اہتمام دار العلوم ندوة العلماء == 1۔مولانا [[حفیظ اللہ بندولی]] 2۔مولانا [[مفتی عبد اللہ ٹونکی]] 3۔مولانا [[سید امیر علی ملیح آبادی]] 4۔مولانا [[شیر علی حیدرآبادی]] 5۔مولانا [[حیدر حسن خان]] 6۔[[مولانا عمران خان ندوی ازہری]] 7۔مولانا [[محمد ناظم ندوی]] 8۔مولانا [[محمد اسحاق سندیلوی ندوی]] 9۔مولانا [[محمد محب اللہ لاری ندوی]] 10۔مولانا [[سید محمد رابع حسنی ندوی]] 11۔مولانا [[ڈاکٹر سعیدالرحمان اعظمی ندوی]] 12۔ مولانا عبدالعزیز صاحب ندوی بھٹکلی دامت برکاتہم العالیہ (یہ معلومات و تصدیق "اظفر منصور ندوی" نے دی) == قابل ذکر شخصیات == * مولانا سید سلیمان ندوی * مولانا عبد الباری ندوی * مولانا عبد السلام ندوی * مولانا محمد ناظم ندوی * مولانا شاہ معین الدین ندوی * مولانا [[قاضی معین اللہ ندوی]] (سابق نائب ناظم [[دار العلوم ندوۃ العلماء]] لکھنؤ) * مولانا عبد السلام قدوائی ندوی * مولانا اویس بلگرامی ندوی * مولانا سید ابو الحسن علی ندوی * مولانا ڈاکٹر عبد اللہ عباس ندوی * مولانا سید رابع حسنی ندوی * مولانا سید سلمان الحسینی ندوی * مولانا ڈاکٹر اکرم جونپوری ندوی * مولانا ڈاکٹر سعید الرحمن اعظمی ندوی * مولانا سید واضح رشید حسنی ندوی * مولانا سید حمزہ حسنی ندوی * مولانا ڈاکٹر [[تقی الدین ندوی]] مظاہری ندوی * مولانا ڈاکٹر سید سلمان ندوی ابن علامہ سید سلیمان ندوی (پروفیسر ڈین یونیورسٹی افریقہ) == ندوی شخصیات == * [[سید سلیمان ندوی]] (1302–1373 ھ / 1884–1953 ء) * [[مسعود عالم ندوی]] (1328–1373 ھ / 1910–1954 ایم) * [[عبد الباری ندوی]] (1396 ھ / 1976 ء) * [[عبد السلام قدوائی ندوی]] (1325–1399 ھ / 1907–1979) *  [[سید محمد الحسنی|سید محمد الحسنی ندوی]] (1353–1399 e / 1934–1979)۔ * [[عمران خان ندوی ازہری]] (1331–1407 ھ / 1913 -1986ء * [[نور الحسن ندوی]] (1323–1404 ھ / 1906–1984)۔ *  [[عبد الماجد ندوی]] (1346–1405 ھ / 1927–1985)۔ * [[ابو العرفان خاں ندوی]] (1341–1409 ھ / 1923–1988 ایم)۔ * [[محمد سلمان ندوی]] (D. 1410 ھ / 1990 ء)۔ * مولانا ضیاء الحسن اعظمی ندوی قاسمی ( محدث دار العلوم ندوۃ العلماء، شاگرد خاص محدث کبیر حضرت مولانا حبیب الرحمن اعظمی‌ صاحب رحمۃ اللہ علیہ). * * [[بہاء الدین اکرمی ندوی]] (D. 1411 ھ / 1990 ء)۔ * [[ابو اللیث اصلاحی ندوی]] (D. 1411 ھ / 1990 ء)۔ * [[سلمان خاں ندوی]]  (D. 1411 ہجری / 1991)۔ * [[ابراہیم ہاشم ندوی]]  (D. 1411 ہجری / 1991)۔ * [[نور عظیم ندوی|نور عظیم ندوی (عبد النور ندوی)]] (D. 1413 ھ / 1993 عیسوی)۔ * [[محب اللہ لاری ندوی]]  (D. 1414 ھجری / 1994 ء)۔ * [[ابو الحسن علی حسنی ندوی]] (1332 – 1420ھ / 1913ء - 1999ء)۔ ندوی نسبت والے افراد میں سب سے مشہور شخص۔ * [[محمد ناظم ندوی]] (1333–1421 ہجری / 1914–2000)۔ * [[محمد شہاب الدين ندوى]] (1350–1423 ہجری / 1931–2002)۔ * [[عبد اللہ عباس ندوی]] (1344–1426 e / 1925–2006)۔ * [[بہاء الدین محمد ندوی]] (ولادت: 1370 ھ / 1951 عیسوی)۔ جامعۃ دار الھدی الاسلامیۃ کے نائب صدر۔ * مولانا [[قاضی معین اللہ ندوی]] (سابق ناظر و نائب ناظم [[دار العلوم ندوۃ العلماء]] لکھنؤ) * [[محمد اکرم ندوی]]  (ولادت- 1382 ہجری / 1964 عیسوی)۔ * [[محمد رابع حسنی ندوی]] - ناظم ندوۃ العلماء و صدر آل انڈیا مسلم پرسنل لا بورڈ۔ * [[شفیق الرحمن ندوی]] * [[محمد واضح رشید حسنی ندوی]]۔ معتمد تعلیم ندوۃ العلماء * [[سعید الرحمن اعظمی ندوی]]۔ مہتمم دار العلوم ندوۃ العلماء۔ * [[عبد الرحمن کاشغری ندوی]]۔ عربی زبان و ادب کے ادیب و شاعر۔ * [[سلمان حسینی ندوی|سید سلمان حسینی ندوی]]۔ بھارتی عالم دین و خطیب * [[مجیب اللہ ندوی]] (1918ء - 2006ء)- بھارتی حنفی فقیہ و کئی کتابوں کے مصنف۔ * [[ابو الجلال ندوی]] - ماہر لسانیات * [[رشید اختر ندوی]] * [[خيرمحمد بلوچ ندوی]] * [[سید احتشام احمد ندوی]]۔ عربی زبان و ادب کے استاذ، و عربی زبان و ادب کی خدمات پر [[حکومت ہند]] کے صدر جمہوریہ ایوارڈ یافتہ۔ * [[نذر الحفیظ ندوی]] * [[حفظ الرحمن اعظمی ندوی]]· * [[فیصل احمد بھٹکلی ندوی]] * [[محمد ثناء اللہ ندوی]]<syntaxhighlight lang="text"></syntaxhighlight>:عربی زبان و ادب کی خدمات پر حکومت ہند کے ایوارڈ یافتہ۔ * [[علی احمد ندوی]] - معروف مسلم عالم دین و فقیہ * [[محمد رضی الاسلام ندوی]] * [[عبد اللہ حسنی|عبد اللہ حسنی ندوی]] * [[بلال عبد الحئی حسنی ندوی]] * [[سید محمد عبد السمیع ندوی]] (استاد و معاون ناظر "[[دار العلوم ندوۃ العلماء]]" لکھنؤ ) . * [[محسن عثمانی ندوی]] * مفتی [[محمد ظہور ندوی]] (سابق صدر مفتی و نائب ناظم [[دار العلوم ندوۃ العلماء]]" لکھنؤ ) * [[مختار احمد ندوی]] * [[رئیس احمد جعفری|رئیس احمد جعفری ندوی]] * [[ضیاء الحسن ندوی]] == موجودہ مدرسین ندوہ == * مولانا خالد ندوی غازیپوری * مولانا محمد زکریا سنبھلی * مولانا نیاز احمد ندوی * مفتی عتیق احمد بستوی * مولانا علاؤ الدین ندوی * مولانا عبد العزیز ندوی بھٹکلی * مولانا قاری ریاض احمد مظاہری * مفتی زید مظاہری ندوی * مولانا سلیم اللہ ندوی * مولانا رشید احمد ندوی * مولانا محمد قیصر حسین ندوی مدنی * مولانا محمد فخر الدین طیب ندوی * مولانا اقبال احمد غازیپوری ندوی * مولانا مشہود السلام ندوی * مولانا محمد مستقیم ندوی * مفتی ظفر عالم ندوی * مولانا شمیم احمد ندوی * مولانا محبوب عالم ندوی * مولانا عبد السلام ندوی بھٹکلی * مولانا فیصل احمد ندوی بھٹکلی * مولانا عبد الرشید ندوی * مولانا انیس احمد ندوی * مولانا خالد گونڈوی ندوی * مولانا قاری عبد اللہ ندوی * مولانا محمد وثیق ندوی * مولانا منور سلطان ندوی * مولانا سلمان نسیم ندوی * مولانا ڈاکٹر محمد فرمان ندوی * مولانا ماسٹر عبید الرحمان ندوی * مولانا جاوید اختر ندوی * مفتی نصر اللہ ندوی * مولانا مبین احمد ندوی * مولانا شعیب احسن ندوی * مولانا نعمت اللہ ندوی وغیرہ بوہت سارے استاداں کرام نيں ** طالب علم - اظفر منصور عالیہ رابعہ شریعہ ہ 2026ء == سن 2026 کے کچھ ممتاز طلبہ== * اظفر منصور ندوی * فرحان وسیم ندوی * محمد ارقم ندوی * عبداللہ فیض ندوی *حذیفہ لکھنؤی ندوی *فیضیاب ندوی * محمد فیصل ندوی * احتشام احمد دہلوی ندوی * احتشام علی ندوی * دلشاد ندوی * سالم ندوی * عدنان بن ریاض ندوی * اور بیشمار طلباء == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == * [http://www.nadwatululama.org/index.html دار العلوم ندوۃ العلماء د‏‏ی دفتری ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060206233302/http://www.nadwatululama.org/index.html |date=2006-02-06 }} {{تحریک ندوہ}} {{ندوی فضلا}} [[گٹھ:دار العلوم ندوۃ العلماء| ]] [[گٹھ:1894ء وچ قائم ہونے والے تعلیمی ادارے]] [[گٹھ:اسلامی یونیورسٹیاں و دانشگاہاں]] [[گٹھ:بھارت وچ اسلام]] [[گٹھ:بھارت وچ اسلامی درسگاہاں]] [[گٹھ:بھارت وچ مدارس]] [[گٹھ:تحریک ندوۃ العلماء]] [[گٹھ:لکھنؤ وچ تعلیم]] [[زمرہ:ہندوستان میں 1894ء کی تاسیسات]] 9daa3uw0ze8mwhjevww0dni6507kwti 0 90648 712812 712786 2026-10-25T15:54:08Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 712812 wikitext text/x-wiki '''لسٹ نسل کشی بلحاظ اموات''' {{ہور نام|انگریزی=List of genocides by death toll}} وچ اوہ تمام اموات دے تخمینے شامل نيں جو [[نسل کشی]] د‏‏ی وجہ بنے۔ اس وچ دوسرے کئی طرح دے قتل عام جداں جنگی جرائم مثلاً [[سرخ دہشت]]، [[جاپانی جنگی جرائم]]، [[ تیہہ سالہ جنگ]]، [[اگے د‏‏ی جانب اک عظیم پھلانگ]] تے [[عظيم دہشت]] شامل نئيں ني‏‏‏‏ں۔ == نسل کُشیاں د‏‏ی لسٹ == {|class="sortable wikitable" style="width:100%;" |+ |- style="background:#CCCC;" ! style="width:20%;" | ایونٹ ! مقام ! style="width:7%;" |<small>سے(فرام)</small> ! style="width:7%;" |<small>تک (ٹو)</small> ! style="width:12%;" |<small>کم تو‏ں کم<br />تخمینہ</small> ! styleLatdth:12%;" |<small>زیادہ تو‏ں زیادہ<br />تخمینہ</small> ! ہلاک ہونے والے گروپ دا تناسب |- |- |- style="vertical-align: top;" |[[مرگ انبوہ]]{{Refn|name=Wannsee|group=N|'Initially it was carried out in German-occupied Eastern Europe by paramilitary death squads ([[Einsatzgruppen]]) by shooting or, less frequently, using ad hoc built [[Nazi gas van|gassing vans]], and later in [[extermination camp]] by gassing.{{R|HoloList}}<br />By extending its definition the Holocaust may also refer to the other victims of German war crimes during the rule of [[نازیت]], such as the [[Porajmos|Romani genocide]]'s victims, [[Nazi crimes against the Polish nation|Poles]] and other [[سلاو]] and [[German mistreatment of Soviet prisoners of war|POWs]], victims of [[Action T4|Germany's eugenics program]], political opponents, [[Persecution of homosexuals in Nazi Germany and the Holocaust|homosexuals]], [[Persecution of Jehovah's Witnesses in Nazi Germany|Jehovah's Witnesses]], and civil hostages and [[Resistance during World War II|resisters]] from all over Europe during [[دوسری جنگ عظیم]].}} | rowspan="2" |{{Flagicon image|Flag of Nazi Germany.svg}} [[جرمن مقبوضہ یورپ]] | rowspan="2" style="text-align: center;" | 1941 | rowspan="2" style="text-align: center;" | 1945 | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|5750000}}<br /><ref name="rosenfeld">{{cite book |last=Rosenfeld|first=Alvin H. |authorlink=Alvin Hirsch Rosenfeld |editor1-last=Moore |editor1-first=Deborah D. |editor1-link=Deborah Dash Moore|year=2008 |title=American Jewish Identity Politics |url=https://archive.org/details/americanjewishid0000unse|location=Ann Arbor |publisher=University of Michigan Press |isbn=978-0-472-02464-3 |chapter=The Americanization of the Holocaust |ref=harv}}</ref> | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|6000000}}<br /><ref name="Encyclopedia" /> |{{Ntsh|25}}Around 2/3 of the [[History of the Jews in Europe|Jewish population of Europe]].<ref name="Berenbaum">{{cite book| last = Berenbaum | first = Michael | year =2006 | title = The World Must Know: The History of the Holocaust as Told in the United States Holocaust Memorial Museum | url = https://archive.org/details/worldmustknowhis0000bere_l6k0 | edition = 2nd | location = Washington, DC | publisher = [[United States Holocaust Memorial Museum]] | isbn = 978-0-8018-8358-3}}</ref> |- style="vertical-align: top;" |[[Generalplan Ost]]{{Refn|name=Wannsee|group=N}} | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|4,500,000}}<br /><ref>{{Cite web|url=http://demoscope.ru/weekly/2013/0559/analit01.php|title=The Extent of human losses USSR in the Great Patriotic War|last=Zemskov|first=Viktor N.|date=2013|website=|access-date=}}</ref> | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|13,700,000}}<br /><ref>{{Cite book|title=Human losses of the Soviet Union during the second World War|last=|first=|publisher=Russian Academy of Sciences|year=1995|isbn=978-5-86789-023-0|location=St. Petersburg|pages=}}</ref> |[[دوسری جنگ عظیم وچ ہلاکتاں]] The Third Reich planned to artificially decrease Baltic and Slavic populations by tens of millions, mostly by starvation, during and after the war. Deaths include 1.3&nbsp;million Jews, which are included in the deaths of 6&nbsp;million Jews during the Holocaust,<ref name="Encyclopedia">{{Cite web|url=https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/documenting-numbers-of-victims-of-the-holocaust-and-nazi-persecution|title=Documenting Numbers of Victims of the Holocaust and Nazi Persecution|website=Holocaust Encyclopedia|language=en|access-date=2018-12-06}}</ref> as well as the deaths of more than 3&nbsp;million Soviet POWs.<ref name="Encyclopedia" /> |- |- style="vertical-align: top;" |[[Holodomor]] (Голодомор){{Refn|group=N|name=NUkraina|In 2003 '''Holodomor''', the man-made famine in [[یوکرین]], was recognized by the [[اقوام متحدہ]] as the result of actions and policies of the [[Government of the Soviet Union|Soviet government]] of [[جوزف استالن]] that caused millions of deaths,{{R|ONU2003}} and in 2008 by the [[یورپی پارلیمان]] as a crime against the Ukrainian people, and [[Crimes against humanity|against humanity]].{{R|EuroParliament}} Holodomor is considered a genocide in Ukraine,{{R|InfoUkes2009}}, Australia,<ref>{{cite journal|url=http://www.aph.gov.au/senate/work/journals/2003/jnlp_114.pdf|title=Foreign Affairs: Ukrainian Famine (No. 680)|journal=Journals of the Senate|series=114|pages=2652–53|date=30 October 2003|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20041229204050/http://www.aph.gov.au/SENATE/work/journals/2003/jnlp_114.pdf|archivedate=29 December 2004}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060824112844/http://www.aph.gov.au/senate/work/journals/2003/jnlp_114.pdf |date=24 August 2006 }}</ref> Canada,<ref>{{cite journal|url=https://sencanada.ca/content/sen/Chamber/372/Journals/PDF/072jr_2003-06-19.pdf|title=Journals of the Senate No.72, 2nd Session, 37th Parliament|pages=994–995|date=19 June 2003|accessdate=24 July 2016}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201009051554/https://sencanada.ca/content/sen/Chamber/372/Journals/PDF/072jr_2003-06-19.pdf |date=9 October 2020 }}</ref> Colombia,<ref>{{cite web|url=http://helsinki.org.ua/en/index.php?id=1198597096|title=Columbia declares Holodomor an act of genocide|work=Ukrainian Helsinki Human Rights Union|date=25 December 2007|accessdate=26 March 2008|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090219095656/http://helsinki.org.ua/en/index.php?id=1198597096|archivedate=19 February 2009}}</ref> Ecuador,<ref>{{cite web|url=http://www.congreso.gov.ec/noticias/contenido.aspx?codigo_bol=5542&sitio=noticias|title=Aprueba resolución: Congreso se solidariza con pueblo Ucraniano|trans-title=Resolution passed: Congress is in solidarity with Ukrainian people|language=es|work=National Congress of Ecuador|date=30 October 2007|accessdate=31 October 2007|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071102145045/http://www.congreso.gov.ec/noticias/contenido.aspx?codigo_bol=5542&sitio=noticias|archivedate=2 November 2007}}</ref> Estonia,<ref name="Hldmoredu.org" /> Georgia,<ref name="Hldmoredu.org" /> Hungary,<ref name="Hldmoredu.org" /> Latvia,<ref name="Hldmoredu.org" /> Lithuania,<ref name="Hldmoredu.org" /> Mexico,<ref name="Hldmoredu.org" /> Paraguay,<ref name="Hldmoredu.org" /> Peru,<ref name="Hldmoredu.org" /> Poland,<ref>{{cite web|url=http://ww2.senat.pl/K6/dok/dr/050/a/090s.pdf|title=Sprawozdanie{{Spaced ndash}} Komisji Ustawodawczej oraz Komisji Spraw Zagranicznych{{Spaced ndash}} o projekcie uchwały w sprawie rocznicy Wielkiego Głodu na Ukrainie|trans-title=Report of the Legislative Committee and Foreign Affairs Committee{{Spaced ndash}} on the project resolution concerning the anniversary of the Great Famine in Ukraine|language=pl|work=Senate of the Republic of Poland|date=14 March 2006|accessdate=24 July 2016}}</ref> and Vatican City,<ref name="Hldmoredu.org">{{cite web|url=http://www.holodomoreducation.org/news.php/news/4 |title=International Recognition of the Holodomor|publisher=Holodomoreducation.org|date=28 November 2006|accessdate=24 July 2016}}</ref> while the [[روس]] views it as part of the wider Soviet famine of 1932–33.{{R|RussianLawmakers}} Scholars are divided and their debate is inconclusive on whether the Holodomor falls under the definition of [[Genocide Convention|genocide]].{{R|ExpressNews2005}}}}<br />(Ukrainian genocide which is part of greater [[Soviet famine of 1932–33]]) |{{پرچم|Soviet Union|1924}} ({{Flagicon image|Flag of the Ukrainian Soviet Socialist Republic (1929–1937).svg}} [[یوکرینی سوویت اشتراکی جمہوریہ]]) | style="text-align: center;" | 1932 | style="text-align: center;" | 1933 | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|1800000}}<br />{{R|Wheatcroft2001}}{{R|MesléVallinEtAll2003}} | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|7500000}}<br />{{R|Rosefielde1983}}{{R|Marples2007}} |{{Ntsh|12}} [[نسل کشی]] of [[یوکرینی]] through artificial starvation by the Soviet regime.<ref>{{cite journal|title=Living in "survival mode:" Intergenerational transmission of trauma from the Holodomor genocide of 1932–1933 in Ukraine|author1=Brent Bezo|author2=Stefania Maggi|doi=10.1016/j.socscimed.2015.04.009|pmid=25931287|journal=[[Social Science & Medicine]]|volume=134|pages=87–94|year=2015}}</ref><ref>Raphael Lemkin Papers, The New York Public Library, Manuscripts and Archives Division, Astor, Lenox and Tilden Foundation, Raphael Lemkin ZL-273. Reel 3. Published in L.Y. Luciuk (ed), Holodomor: Reflections on the Great Famine of 1932–1933 in Soviet Ukraine (Kingston: The Kashtan Press, 2008). Available [http://www.uccla.ca/SOVIET_GENOCIDE_IN_THE_UKRAINE.pdf online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120302234607/http://www.uccla.ca/SOVIET_GENOCIDE_IN_THE_UKRAINE.pdf |date=2012-03-02}}</ref> Its characterization as a genocide is debated amongst historians.<ref>{{cite book|last1=Davies|first1=Robert|authorlink1=Robert William Davies|last2=Wheatcroft|first2=Stephen|authorlink2=Stephen G. Wheatcroft|title=The Industrialisation of Soviet Russia Volume 5: The Years of Hunger: Soviet Agriculture 1931–1933|url=https://books.google.com/?id=4s1lCwAAQBAJ&pg=PR14|year=2004|publisher=Palgrave Macmillan UK|isbn=978-0-230-27397-9|page=xiv}}</ref><ref>{{cite journal|last=Tauger|first=Mark B.|url=https://carlbeckpapers.pitt.edu/ojs/index.php/cbp/article/download/89/90|title=Natural Disaster and Human Actions in the Soviet Famine of 1931–1933|journal=The Carl Beck Papers in Russian and East European Studies|issue=1506|year=2001|pages=1–65|issn=2163-839X|doi=10.5195/CBP.2001.89|doi-access=free}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170612213128/https://carlbeckpapers.pitt.edu/ojs/index.php/cbp/article/download/89/90 |date=2017-06-12 }}</ref><ref>{{Cite journal|last1= Ghodsee|first1=Kristen R.|volume = 4| issue = 2|pages=115–142|title = A Tale of "Two Totalitarianisms": The Crisis of Capitalism and the Historical Memory of Communism| journal = History of the Present| date = 2014|url=http://scholar.harvard.edu/files/kristenghodsee/files/history_of_the_present_galleys.pdf | jstor = 10.5406/historypresent.4.2.0115|doi=10.5406/historypresent.4.2.0115|author-link=Kristen R. Ghodsee}}</ref> |- style="vertical-align: top;" |[[Nazi crimes against the Polish nation|Nazi genocide of Poles]]{{Refn|name=Wannsee|group=N}} |{{Flagicon image|Flag of Nazi Germany.svg}} [[جرمن مقبوضہ یورپ]] |style="text-align: center;" | 1939 |style="text-align: center;" | 1945 |style="text-align: center;" |{{Number table sorting|1800000}}<br /><ref name="Encyclopedia" /> |style="text-align: center;" |{{Number table sorting|3000000}}<br /><ref name="globalsecurity">{{Cite web |url= https://www.globalsecurity.org/military/world/war/ww2/poland-genocide.htm |title=Genocide of Poles During World War II | website=www.globalsecurity.org |access-date=2018-12-06}}</ref> |[[دوسری جنگ عظیم وچ ہلاکتاں]] |- |- style="vertical-align: top;" |[[Mongol conquest of Western Xia]]{{Refn|group=N|name=NXia|The '''Mongol conquest of Western Xia''' was a series of conflicts between the [[منگول سلطنت]] and the [[مغربی شیا]] (Xi Xia) dynasty, also known as the [[Tangut people|Tangut]] Empire. Hoping to gain both plunder and a powerful [[vassal state]], Mongol leader [[چنگیز خان]] commanded some initial raids against Western Xia before launching a full-scale invasion in 1209. This marked both the first major invasion conducted by Genghis and the beginning of the [[Mongol invasion of China]]. Despite a major set-back during a nearly year-long siege of the capital, [[ینچوان]], when the diverted river accidentally flooded their camp, the Mongols convinced Emperor [[Li Anquan]] to surrender in January 1210. For nearly a decade the Western Xia served the Mongols as vassals and aided them in the [[Mongol–Jin War]], but when Genghis [[Mongol invasion of Khwarezmia and Eastern Iran|invaded]] the Islamic [[Khwarazmian dynasty]] in 1219, Western Xia attempted to break away from the Empire and ally with the [[جن خاندان (1115–1234)]] and [[سونگ خاندان]]. Angered by this betrayal, in 1225 Genghis Khan sent a second, [[punitive expedition]] into Western Xia. Genghis intended to annihilate the entire Western Xia culture, and his campaign systematically destroyed Western Xia cities and the countryside, culminating in the siege of the capital in 1227 along with forays into Jin territory. Near the end of the siege, in August 1227, Genghis Khan died from an uncertain cause, though some accounts say he was killed in action against Western Xia. After his death, Yinchuan fell to the Mongols and most of its population was massacred. The destruction of Western Xia during the second campaign was near total. According to [[John Man (author)|John Man]], Western Xia is little known to anyone other than experts in the field precisely because of Genghis Khan's policy calling for their complete eradication. He states that "There is a case to be made that this was the first ever recorded example of attempted [[نسل کشی]]. It was certainly very successful ''[[ethnocide]]''."<ref>{{cite book|last=Man|first=John|authorlink=John Man (author)|title=Genghis Khan: Life, Death, and Resurrection|year=2004|publisher=[[St. Martin's Press]]|location=New York City|isbn=978-0-312-36624-7|url=https://books.google.com/?id=OXTv9a0HZakC|pages=116–117}}</ref> However, some members of the Western Xia royal clan emigrated to western [[سیچوان]], northern [[تبت]], even possibly [[شمال مشرقی بھارت]], in some instances becoming local rulers.<ref>[[Herbert Franke (sinologist)|Franke, Herbert]] and [[Denis C. Twitchett|Twitchett, Denis]], ed. (1995). The Cambridge History of China: Vol. VI: Alien Regimes & Border States, 907–1368. Cambridge: Cambridge University Press. pg. 214.</ref> A small Western Xia state was established in Tibet along the upper reaches of the [[Yalong River]] while other Western Xia populations settled in what are now the modern provinces of [[ہینان]] and [[ہیبئی]].<ref name="Mote 256">Mote 1999, pg. 256</ref> In China, remnants of the Western Xia persisted into the middle of the [[منگ خاندان]].<ref>{{cite book|last=Mote|first=Frederick W.|authorlink=Frederick W. Mote|title=Imperial China: 900-1800|year=1999|publisher=[[Harvard University Press]]|location=Cambridge, Massachusetts|isbn=0-674-01212-7|pages=[https://archive.org/details/imperialchina9000000mote/page/256 256]–257|title-link=Imperial China: 900-1800}}</ref><ref name="Mote2003">{{cite book|author=Frederick W. Mote|title=Imperial China 900-1800|url=https://books.google.com/?id=SQWW7QgUH4gC&pg=PA256|year=2003|publisher=Harvard University Press|isbn=978-0-674-01212-7|pages=256–7}}</ref>}} |{{Flagicon image|Mn emp.jpg}} Mongol-dominated [[مغربی شیا]] |style="text-align: center;" |1205 |style="text-align: center;" |1227 |style="text-align: center;" |{{Number table sorting|1,500,000}} |style="text-align: center;" |{{Number table sorting|1,500,000}} |1,500,000 killed in the [[نسل کشی]] after the conquest (Half<ref>{{cite book | chapter-url= https://books.google.com/books?id=NQ2_byGXWFUC&pg=PA100&dq=killed+half+the+mongolian+population&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjU4KrdwtbRAhUdS48KHYl7AJEQ6AEIGDAA#v=onepage&q=killed%20half%20the%20mongolian%20population&f=false | title=Chinggis Qan and the Conquest of Eurasia: A Biography |chapter=Doeke Eisma | page=100}}</ref> the [[مغربی شیا]]<ref>{{cite book |last1=Kuhn |first1=Dieter |title=The Age of Confucian Rule: The Song Transformation of China |pages=50 |url=https://books.google.com/?id=FnCbDwAAQBAJ&pg=PA50&lpg=PA50&dq=western+xia+three+million#v=onepage|isbn=978-0-674-06202-3 |date=2011-10-15}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Bowman |first1=Rocco |title=Bounded Empires: Ecological and Geographic Implications in Sino- Tangut Relations, 960- 1127 |journal=The Undergraduate Historical Journal at UC Merced |date=2014 |volume=2 |pages=11 |url=https://escholarship.org/content/qt96h3q8fx/qt96h3q8fx.pdf}}</ref><ref>{{cite book |last1=McGrath |first1=Michael C |title=Frustrated Empires: The Song-Tangut Xia War of 1038–44 |publisher=In Wyatt |pages=153 |edition=150-190.}}</ref> was exterminated) |- |- style="vertical-align: top;" |[[Cambodian genocide]]{{Refn|group=N|name=NCambodia|The '''Cambodian genocide''' was carried out by the [[Khmer Rouge rule of Cambodia|Khmer Rouge]] led by [[Pol Pot]]{{R|Frey2009}} who, planning to create a form of [[agrarian socialism]] founded on an extremist ideology coupled with ethnic hostility, forced the urban population to relocate savagely to the countryside, among torture, mass executions, [[forced labor]], and starvation.<br />{{R|YaleUniv}}{{R|Terry2002}}{{R|Heuveline2001}} The genocide ended in 1979 with the [[Vietnamese invasion of Cambodia|Cambodian invasion]] by the Vietnamese army.{{R|Mayersan2013}} Up to 20,000 mass graves, the infamous [[Killing Fields]], were uncovered,{{R|DeMello2013}} where at least 1,386,734 murdered victims found their final resting place.{{R|MapCambo}} On 7 August 2014, two top leaders, [[Nuon Chea]] and [[Khieu Samphan]], received life sentences for [[crimes against humanity]].{{R|CNN_Aug2014}}}} |{{Flagicon image|Flag of Democratic Kampuchea.svg}} [[Democratic Kampuchea]] | style="text-align: center;" | 1975 | style="text-align: center;" | 1979 | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|1386734}}<br /><ref>{{Cite web|url=http://www.d.dccam.org/Projects/Maps/Mapping.htm|title=Documentation Center of Cambodia (DC-Cam)|website=www.d.dccam.org|access-date=2020-10-04|archive-date=2018-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20180818215719/http://www.d.dccam.org/Projects/Maps/Mapping.htm}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://gsp.yale.edu/|title=Welcome &#124; Genocide Studies Program|website=gsp.yale.edu}}</ref> | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|3000000}}<br />{{R|Heuveline2001}}{{R|Shawcross1985}} |15–33% of total population of Cambodia killed{{R|Etcheson2005|Heuveline1998}} including: 99% of [[Vietnamese Cambodians|Cambodian Viets]] <br />50% of [[Chinese Cambodian|Cambodian Chinese]] and [[Chams|Cham]]<br />40% of Cambodian Lao and Thai <br />25% of Urban [[Khmer people|Khmer]] <br /> 16% of Rural Khmer |- |- style="vertical-align: top;" |[[Kazakhstan famine of 1932–1933|Kazakh genocide]] during the [[Soviet famine of 1932–33]]{{Refn|group=N|name=NKazakh| '''[[نسل کشی]] of [[Kazakhs]]''' through artificial starvation by the USSR.}}<br /> |{{پرچم|Soviet Union|1924}} ({{Flagicon image|Kazak 1920.jpg}} [[قازق خود مختار سوویت اشتراکی جمہوریہ]]) | style="text-align: center;" | 1931 | style="text-align: center;" | 1933 | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|1300000}}<br /><ref>{{cite book|last=Snyder|first=Timothy|title=Bloodlands: Europe Between Hitler and Stalin|publisher=Hachette UK|year=2012|isbn=978-0-465-03297-6|page=[https://archive.org/details/deadlyinnocentsp0000gard/page/90 90]|url=https://archive.org/details/deadlyinnocentsp0000gard/page/90}}</ref> | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|1750000}}<br /><ref name="Getty and Manning">{{cite book|title=Stalinist Terror: New Perspectives|editor=John Arch Getty, Roberta Thompson Manning|publisher=Cambridge University Press|year=1993|isbn=978-0-521-44670-9|page=265}}</ref> |{{Ntsh|12}}Some historians conclude that 42% of the entire [[Kazakhs|Kazakh]] population died in the famine.<ref name="Getty and Manning" /> The two Soviet census show that the number of the Kazakhs in Kazakhstan dropped from 3,637,612 in 1926 to 2,181,520 in 1937.<ref>{{cite book|title=Central Asia on Display: Proceedings of the VIIth Conference of the European Society for Central Asian Studies|author=European Society for Central Asian Studies|editor=Gabriele Rasuly-Paleczek, Julia Katschnig|publisher=LIT Verlag Münster|year=2004|isbn=978-3-8258-8309-6|page=236}}</ref> |- |- style="vertical-align: top;" |[[1971 Genocide in Bangladesh|Genocide in Bangladesh]]{{Refn|group=N|name=Bangla|'''Genocide in Bangladesh'''. Massacres, killings, rape, arson and systematic elimination of religious minorities (particularly Hindus), political dissidents and the members of the liberation forces of Bangladesh were conducted by the [[پاک فوج]] with support from paramilitary militias—the [[مشرقی پاکستان]], Al-Badr and Al-Shams—formed by the radical Islamist [[جماعت اسلامی بنگلہ دیش]] party.{{R|RahmanRep0}}}} by Pakistan <br /> |{{Flagicon image|Flag of Pakistan.svg}} [[مشرقی پاکستان]] (territories of present-day {{پرچم|Bangladesh}}) | colspan="2" style="text-align: center;" | 1971 | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|300,000}} <br /> <ref>{{Cite news|last=Dummett|first=Mark|date=2011-12-16|title=How one newspaper report changed world history|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-16207201|access-date=2020-08-04}}</ref> | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|3000000}} <br />{{R|BBC0310|BDdeathcount}} |{{Ntsh|3}}2%<ref name="prokid" /> to 4%<ref name="bangarch">Quoting from {{cite web |title=Bangladesh Genocide Archive |url=http://www.genocidebangladesh.org |access-date=2016-10-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100308004522/http://www.genocidebangladesh.org/ |archive-date=2010-03-08 |url-status=dead}}:{{Better source|date=September 2017}}</ref><ref>{{cite book | author = R.J. Rummel| title = Death By Government | page = 331 |isbn = 1-56000-927-6 |publisher = Routledge | quote = The human death toll over only 267 days was incredible. Just to give for five out of the eighteen districts some incomplete statistics published in Bangladesh newspapers or by an Inquiry Committee, the Pakistani army killed 100,000 Bengalis in Dacca, 150,000 in Khulna, 75,000 in Jessore, 95,000 in Comilla, and 100,000 in Chittagong. For eighteen districts the total is 1,247,000 killed. This was an incomplete toll, and to this day no one really knows the final toll. Some estimates of the democide (i.e. Rummel's 'death by government') are much lower—one is of 300,000 dead—but most range from 1 million to 3 million. … The Pakistani army and allied paramilitary groups killed about one out of every sixty-one people in Pakistan overall; one out of every twenty-five Bengalis, Hindus, and others in East Pakistan. If the rate of killing for all of Pakistan is annualized over the years the Yahya martial law regime was in power (March 1969 to December 1971), then this one regime was more lethal than that of the Soviet Union, China under the communists, or Japan under the military (even through World War II).| date = January 1997}}</ref><ref>1 in 25 is equal to 4% of Bangladesh's total population killed</ref> Over 20% of [[بنگلہ دیش وچ ہندومت]] killed<ref>{{cite journal | author = Koenraad Elst | title = Was There an Islamic "Genocide of Hindus?"| quote = 2 million deaths out of 9.5 million Hindus}}</ref><br />(Using 1 to 3&nbsp;million deaths figures) |- style="vertical-align: top;" |[[ارمنی قتل عام]] Մեծ Եղեռն (Medz Yeghern, "Great Crime"){{Refn|group=N|name=NArmenia|The '''extermination of the Armenians''', carried out by the [[نوجوانان ترک]], led to the coining of the word "[[نسل کشی]]". It included massacres, forced deportations involving [[death marches]], mass starvation, and occurred concurrently with the Assyrian and Greek genocides. The State of Turkey [[Armenian Genocide denial|denies]] a genocide ever occurred.}} |{{Flagicon image|Flag of the Ottoman Empire.svg}} [[سلطنت عثمانیہ]]<br />(territories of present-day [[ترکی]], [[شام]] and [[عراق]]) | style="text-align: center;" | 1915 | style="text-align: center;" | 1922 | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|700000}}<br /><ref name="Family Politics: Domestic Life, Devastation and Survival, 1900-1950">{{cite book|title=Family Politics: Domestic Life, Devastation and Survival, 1900–1950|url=https://archive.org/details/familypoliticsdo0000gins|last=Ginsborg |first=Paul |isbn=978-0-300-21105-4 |year=2014 |publisher=Yale University Press|page=[https://archive.org/details/familypoliticsdo0000gins/page/100 100]}}</ref> | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|1800000}}<br />{{R|RAdalian}} | At least 50% of [[Armenians]] in Turkey killed<ref name="Family Politics: Domestic Life, Devastation and Survival, 1900-1950" /> |- |- style="vertical-align: top;" |[[Indonesian genocide]]{{Refn|group=N|name=NPKI|<ref>{{cite book | author = Robert Cribb | year = 2004 | url = https://books.google.com/?id=LoQo50YPzTUC&lpg=PP1&pg=PA133#v=onepage | title = The Indonesian Genocide of 1965–1966 | editor = [[Samuel Totten]] | work = Teaching about Genocide: Approaches, and Resources | publisher = [[Information Age Publishing]] | pages = 133–143 | isbn = 1-59311-074-X}}</ref><ref name=Melvin>{{cite journal |last1=Melvin |first1=Jess |year=2017 |title=Mechanics of Mass Murder: A Case for Understanding the Indonesian Killings as Genocide |journal=[[Journal of Genocide Research]] |volume=19 |issue=4 |pages=487–511 |doi=10.1080/14623528.2017.1393942 |doi-access=free}}</ref><ref name="Robinson2018" />{{Rp|4}} '''Indonesian Communist Purge''', '''Indonesian politicide''',<ref>{{cite web |last1=Roosa |first1=John |title=The 1965–66 Politicide in Indonesia: Toward Knowing Who Did What to Whom and Why |url=http://aparc.fsi.stanford.edu/southeastasia/events/1965-66-politicide-indonesia-toward-knowing-who-did-what-whom-and-why |website=Stanford |access-date=2020-10-04 |archive-date=2018-12-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181214002350/https://aparc.fsi.stanford.edu/southeastasia/events/1965-66-politicide-indonesia-toward-knowing-who-did-what-whom-and-why |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite web |title=The Indonesian Politicide of 1965–66: How Could it Have Happened? |url=https://www.maastrichtuniversity.nl/events/indonesian-politicide-1965-66-how-could-it-have-happened |publisher=Maastricht University}}</ref> (or the '''1965 Tragedy''') were large-scale killings and [[civil unrest]] that occurred in [[انڈونیشیا]] over several months, targeting communist sympathizers, [[Chinese Indonesians|ethnic Chinese]] and alleged leftists, often at the instigation of the armed forces and government. It began as an [[anti-communist]] [[purge]] following a controversial attempted ''[[مسلح بغاوت]]'' by the [[30 September Movement]] in Indonesia. The most widely published estimates were that 500,000 to more than one million people were killed,<ref name="Robinson2018">{{cite book |last=Robinson |first=Geoffrey B. |date=2018 |title=The Killing Season: A History of the Indonesian Massacres, 1965–66 |url=https://press.princeton.edu/titles/11135.html |location= |publisher=[[مطبع یونیورسٹی پرنسٹن]] |page= |isbn=978-1-4008-8886-3 |author-link=}}</ref><ref name=jesme>{{cite book |last=Melvin |first=Jess |date=2018 |title=The Army and the Indonesian Genocide: Mechanics of Mass Murder |url=https://www.routledge.com/The-Army-and-the-Indonesian-Genocide-Mechanics-of-Mass-Murder/Melvin/p/book/9781138574694 |location= |publisher=[[روٹلیج]] |page=1 |isbn=978-1-138-57469-4 |author-link=}}</ref><ref name="Blumenthal80">{{cite book | author = Mark Aarons | year = 2007 | chapter-url = https://books.google.com/books?id=dg0hWswKgTIC&lpg=PA80&pg=PA69#v=onepage&q&f=false | title = Justice Betrayed: Post-1945 Responses to Genocide | editor1 = David A. Blumenthal | editor2 = Timothy L. H. McCormack | layurl= http://www.brill.com/legacy-nuremberg-civilising-influence-or-institutionalised-vengeance | work = The Legacy of Nuremberg: Civilising Influence or Institutionalised Vengeance? | chapter = International Humanitarian Law | publisher = [[Martinus Nijhoff Publishers]] | isbn = 978-9004156913 | page = 80}}</ref><ref name="indoholo">{{cite journal | url = http://time.com/4055185/indonesia-anticommunist-massacre-holocaust-killings-1965 | title = The Memory of Savage Anticommunist Killings Still Haunts Indonesia, 50 Years On | journal = Time | first = YENNI | last = KWOK | date = 2015-09-30 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201002194804/https://time.com/4055185/indonesia-anticommunist-massacre-holocaust-killings-1965/ |date=2020-10-02 }}</ref> with some more recent estimates going as high as two to three million.<ref name="Indonesia's killing fields">{{cite news | url = http://www.aljazeera.com/programmes/101east/2012/12/2012121874846805636.html | title = Indonesia's killing fields | work = [[الجزیرہ]] | date = 2012-12-21 | accessdate = 2016-01-24 | archivedate = 2015-02-14 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20150214005113/http://www.aljazeera.com/programmes/101east/2012/12/2012121874846805636.html }}</ref><ref name=Gellat>{{cite book |last1=Gellately |first1=Robert |author-link1=Robert Gellately |last2=Kiernan |first2=Ben | author-link2 = Ben Kiernan |date=July 2003 | title = The Specter of Genocide: Mass Murder in Historical Perspective | url = http://www.cambridge.org/us/academic/subjects/history/twentieth-century-regional-history/specter-genocide-mass-murder-historical-perspective |location= |publisher=[[Cambridge University Press]] |pages=[https://books.google.com/books?id=k9Ro7b0tWz4C&lpg=PP1&pg=PA290#v=onepage&q&f=false 290–291] |isbn=978-0-521-52750-7 |access-date=19 October 2015}}</ref> The purge was a pivotal event in the [[Transition to the New Order|transition to the "New Order"]] and the elimination of the [[Communist Party of Indonesia|Indonesian Communist Party]] (PKI) as a political force, with impacts on the global [[سرد جنگ]].{{citation needed|date=May 2019}} The upheavals led to the fall of [[President of Indonesia|President]] [[Sukarno]] and the commencement of [[سہارتو]]'s three-decade [[authoritarian]] presidency.}} |{{Flagicon image|Flag of Indonesia.svg}} [[انڈونیشیا]] | style="text-align: center;" | 1965 | style="text-align: center;" | 1966 | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|500000}}<br /><ref>{{cite book |last=Robinson |first=Geoffrey B. |date=2018 |title=The Killing Season: A History of the Indonesian Massacres, 1965–66 |url=https://press.princeton.edu/titles/11135.html |location= |publisher=[[مطبع یونیورسٹی پرنسٹن]] |page=3 |isbn=978-1-4008-8886-3 |author-link=}}</ref><ref name="Blumenthal80" /><ref name="indoholo" /> | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|3000000}}<br /><ref name="Indonesia's killing fields" /><ref name="Gellat" /> | Some scholars now argue that the Indonesian massacres constitute genocide by the legal definition.<ref>{{cite book |last= Robinson|first=Geoffrey B.|date= 2018|title=The Killing Season: A History of the Indonesian Massacres, 1965–66|url=https://press.princeton.edu/titles/11135.html|location= |publisher=[[مطبع یونیورسٹی پرنسٹن]] |page=4 |isbn=978-1-4008-8886-3|quote=And while there is still no consensus on the matter, some scholars have described the Indonesian violence as genocide.}}</ref><ref name=Melvin /><ref name="jesme" /><ref>{{cite book |editor1-last=McGregor |editor1-first=Katharine |editor1-link= |editor2-last=Melvin |editor2-first=Jess |editor2-link= |editor3-last=Pohlman |editor3-first=Annie |editor3-link= |date=2018 |title=The Indonesian Genocide of 1965: Causes, Dynamics and Legacies (Palgrave Studies in the History of Genocide) |url=https://www.palgrave.com/de/book/9783319714547 |location= |publisher=[[Palgrave Macmillan]] |isbn=978-3-319-71454-7}}</ref><ref>{{cite news |last=Kwok |first=Yenni |date=20 July 2016 |title=Indonesia's Mass Killings of 1965 Were Crimes Against Humanity, International Judges Say |url=http://time.com/4414438/indonesia-crimes-against-humanity-1965/ |work=[[ٹائم (رسالہ)]] |access-date=25 December 2018 |quote=The tribunal concludes that those acts were intended to annihilate a section of the population and could be categorized as genocide. |accessdate=4 October 2020 |archivedate=6 June 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170606222750/http://time.com/4414438/indonesia-crimes-against-humanity-1965/ }}</ref> |- |- style="vertical-align: top;" |[[روانڈیائی نسل کشی]]{{Refn|group=N|name=NRwanda|Some 50 perpetrators of the '''Rwandan genocide''' have been found guilty by the [[International Criminal Tribunal for Rwanda]], but most others have not been charged due to lack of witness accounts. Another 120,000 were arrested by Rwanda; of these, 60,000 were tried and convicted in the [[Gacaca court]] system. Perpetrators who fled into Zaire ([[جمہوری جمہوریہ کانگو]]) were used as a justification when Rwanda and [[یوگنڈا]] invaded Zaire ([[First Congo War|First]] and [[Second Congo War]]). It is recognized by the international community as a genocide.}} |{{Flagicon image|Flag of Rwanda (1961–2001).svg}} [[روانڈا]] | colspan="2" style="text-align: center;" | 1994 | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|500000}}<br />{{R}} | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|1071000}}<br />{{R|RwandaNews}} |{{Ntsh|40}}70% of [[Tutsi]] in Rwanda killed and 30% of [[Twa]] in Rwanda killed<br />20% of Rwanda's total population killed |- |- style="vertical-align: top;" |[[Greek genocide]] including the Pontic genocide{{Refn|group=N|name=NGreece|For the '''Greek genocide''' other sources give 500,000-1,200,000 casualties between [[Pontic Greeks|Pontic]], [[Cappadocian Greeks|Cappadocian]] and [[Ionia]]ns Greeks. The genocide, instigated by the Ottoman government, included massacres, forced deportations involving [[death marches]], summary expulsions, arbitrary executions, and destruction of [[یونانی راسخ الاعتقاد کلیسیا]] cultural, historical and religious monuments.}} |{{Flagicon image|Flag of the Ottoman Empire.svg}} [[سلطنت عثمانیہ]]<br />(territories of present-day [[ترکی]]) | style="text-align: center;" | 1914 | style="text-align: center;" | 1922 | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|500000}}<br /><ref>{{cite book | last = Bierstadt | first = Edward Hale |year = 1924 | title = The Great Betrayal; A Survey of the Near East Problem | location = New York |publisher = RM McBride & Co.| page = 67 |isbn = 0-89241-650-5}}</ref> | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|900000}}<br /> {{Sfn|Jones |2010|p=166 |loc= An estimate of the Pontian Greek death toll at all stages of the anti-Christian genocide is about 350,000; for all the Greeks of the Ottoman realm taken together, the toll surely exceeded half a million, and may approach the 900,000 killed that a team of US researchers found in the early postwar period. Most surviving Greeks were expelled to Greece as part of the tumultuous 'population exchanges' that set the seal on a heavily 'Turkified' state."{{مکمل حوالہ درکار|date=October 2019}}}} |At least 25% of [[Ottoman Greeks|Greeks]] in Anatolia (Turkey) killed |- |- style="vertical-align: top;" |[[Zunghar genocide]] 准噶尔灭族 in the [[Zunghar Khanate]]{{Refn|group=N|name=NZunghar|'''Zunghar genocide'''. The [[مانچو قوم]] [[چی این لونگ]] of [[چنگ خاندان]] issued his orders for his [[Eight Banners|Manchu Bannermen]] to carry out the genocide and eradication of the Zunghar nation, ordering the massacre of all the Zunghar men and enslaving Zunghar women and children.{{R|Millward2007}} The Qianlong Emperor moved the remaining [[Zunghar]] people to the mainland and ordered the generals to kill all the men in [[بارکول قازاق خود مختار کاؤنٹی]] or [[Suzhou District|Suzhou]], and divided their wives and children to Qing soldiers.{{R|Sino1|Sino2}} The Qing soldiers who massacred the Zunghars were Manchu Bannermen and Khalkha Mongols. In an account of the war, Wei Yuan wrote that about 40% of the Zunghar households were killed by [[چیچک]], 20% fled to [[روس]] or the [[خانیت قازاق]], and 30% were killed by the army, leaving no [[yurt]] in an area of several thousands of [[لی]] except those of the surrendered.{{R|Zungar2}}{{R|Sino3}}{{R|Latti1950}} Clarke wrote 80%, or between 480,000 and 600,000 people, were killed between 1755 and 1758 in what "amounted to the complete destruction of not only the Zunghar state but of the Zunghars as a people."{{R|Zungar2|Zungar1}} Historian [[Peter Perdue]] has shown that the decimation of the Dzungars was the result of an explicit policy of extermination launched by the Qianlong Emperor.{{R|Zungar2}} Although this "deliberate use of massacre" has been largely ignored by modern scholars,{{R|Zungar2}} Mark Levene, a historian whose recent research interests focus on genocide, has stated that the extermination of the Dzungars was "arguably the eighteenth century genocide par excellence".{{R|Moses2008}}}} |[[چنگ خاندان]] ([[Dzungaria]]) | style="text-align: center;" | 1755 | style="text-align: center;" | 1758 | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|480000}}<br />{{R|Zungar2}} | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|600000}}<br />{{R|Zungar2}} |{{Ntsh|80}}80% of 600,000 Zungharian [[Oirats]] killed |- |- style="vertical-align: top;" |[[چیرکسی نسل کشی]]{{Refn|group=N|name=NCircassian|The '''Circassian genocide''' refers to the ethnic cleansing, massive annihilation, [[Forced migration|displacement]],<ref>{{cite web | url = http://justicefornorthcaucasus.info/?p=1251662239 | title = Coverage of The tragedy public Thought (later half of the 19th century) |author = Niko Javakhishvili | publisher = Tbilisi State University| date = 2012-12-20 | accessdate = 2015-06-01}}</ref> destruction and [[ملک بدری]] of the <nowiki/>majority of the [[indigenous peoples|indigenous]] [[ادیگی قوم]] from historical [[چیرکاسیا]], which roughly encompassed the major part of the [[شمالی قفقاز]] and the northeast shore of the [[بحیرہ اسود]]. This occurred in the aftermath of the [[جنگ قفقاز]] in the last quarter of the 19th century.<ref>{{cite book| author = Galina Yemelianova | title = Islam nationalism and state in the Muslim Caucasus | date = April 2014 | page = 3 | isbn =}}</ref> The displaced people moved primarily to the [[سلطنت عثمانیہ]]. Former [[صدر روس]] [[بورس یلسن]]'s May 1994 statement admitted that [[مجاہد آزادی]] to the [[tsarist]] forces was legitimate, but he did not recognize "the guilt of the tsarist government for the [[نسل کشی]]."<ref name=RFE>{{cite news| author =Paul Goble | url = http://www.rferl.org/content/article/1341730.html | title = Circassians demand Russian apology for 19th century genocide | work = [[Radio Free Europe]] | publisher = [[Radio Liberty]] | date = 2005-07-15 | volume = 8 | issue = 23}}</ref> In 1997 and 1998, the leaders of [[کباردینو-بالکار جمہوریہ]] and of [[ادیگیا]] sent appeals to the [[Duma]] to reconsider the situation and to issue the needed apology; to date, there has been no response from [[ماسکو]]. In October 2006, the Adygeyan public organizations of Russia, [[ترکی]], Israel, [[اردن]], [[شام]], the United States, Belgium, Canada and Germany have sent the president of the [[یورپی پارلیمان]] a letter with the request to recognize the genocide against Adygean (Circassian) people.<ref>{{cite web| url = http://www.unpo.org/article.php?id=5634| title = Circassia: Adygs Ask European Parliament to Recognize Genocide| work = unpo.org| accessdate = 2018-04-16| archive-date = 2007-09-27| archive-url = https://web.archive.org/web/20070927213916/http://www.unpo.org/article.php?id=5634| dead-url = yes}}</ref> On May 21, 2011, the [[Parliament of Georgia]] passed a resolution, stating that "pre-planned" mass killings of Circassians by Imperial Russia, accompanied by "deliberate famine and epidemics", should be recognized as "genocide" and those deported during those events from their homeland, should be recognized as "refugees". Georgia, which has [[Georgia–Russia relations|poor relations with Russia]], has made outreach efforts to North Caucasian ethnic groups since the 2008 [[روسی-جارجیائی جنگ]].<ref name="nyt" /> Following a [[Hidden Nations, Enduring Crimes conference|consultation with academics, human rights activists and Circassian diaspora groups]] and parliamentary discussions in Tbilisi in 2010 and 2011, Georgia became the first country to use the word "genocide" to refer to the events.<ref name="nyt">{{cite news| title = Georgia Says Russia Committed Genocide in 19th Century | url = https://www.nytimes.com/2011/05/21/world/europe/21georgia.html | work = [[نیو یارک ٹائمز]] | date= May 21, 2011}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.cbc.ca/news/world/story/2012/08/09/f-sochi-olympics-russia-circassians.html|title=Russia's Sochi Olympics awakens Circassian anger|first=Amber|last=Hildebrandt|publisher=[[CBC News]]|date=2012-08-14|accessdate=2012-08-15}}</ref><ref>{{cite news | title = Georgia Recognizes 'Circassian Genocide' | url = http://civil.ge/eng/article.php?id=23472 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120918012511/http://civil.ge/eng/article.php?id=23472 | url-status = dead | archive-date = 2012-09-18 |accessdate=2012-09-18 | work = [[Civil Georgia]] | date = 2011-05-20}}</ref> On 20 May 2011 the parliament of the Republic of Georgia declared in its resolution<ref name=len>{{cite news| url = http://lenta.ru/news/2011/05/20/cherkesy | title = Грузия признала геноцид черкесов в царской России // Сайт "Лента.Ру" | language =ru |work = lenta.ru |date =2011-05-20}}</ref> that the mass annihilation of the Cherkess (Adyghe) people during the Russian-Caucasian war and thereafter constituted [[نسل کشی]] as defined in the Hague Convention of 1907 and the UN Convention of 1948. }} |{{Flagicon image|Circassian flag.svg}} [[چیرکاسیا]], [[قفقاز]] | style="text-align: center;" | 1864 | style="text-align: center;" | 1867 | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|400000}}<br /><ref name="Euromaiden">{{cite web|title=Russians won't admit expulsion of Circassians was genocide — but Ukrainians should|url=http://euromaidanpress.com/2016/05/21/russians-wont-admit-expulsion-of-circassians-was-genocide-but-ukrainians-should/#arvlbdata|website=Euromaiden Press|date=2016-05-21}}</ref> | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|1500000}}<br />.<ref name="Shenfield">{{cite book | author = Shenfield, Stephen D. | date = 1999 | title = The Circassians: A Forgotten Genocide | editor = Levine, Mark D | editor2 = Penny Roberts | work = Massacres in History | page = 154 | quote = The number who died in the Circassian catastrophe of the 1860s could hardly, therefore, be less than one million, and may well have been closer to one-and-a-half million | isbn =}}</ref> |{{Ntsh|45}}90% to 97% of total [[ادیگی قوم]] population perished or deported by the Russian forces.<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/pressRelease/idUS104971+22-May-2009+PRN20090522|title=145th Anniversary of the Circassian Genocide and the Sochi Olympics Issue|date=May 22, 2009|work=Reuters|accessdate=November 28, 2009|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120702174523/https://www.reuters.com/article/2009/05/22/idUS104971%2B22-May-2009%2BPRN20090522|archivedate=July 2, 2012}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2011/05/21/world/europe/21georgia.html|title=Georgia Says Russia Committed Genocide in 19th Century|author=Ellen Barry|date=May 20, 2011|work=The New York Times}}</ref><ref name="Richmond">{{cite book | last = Richmond | first = Walter | title = The Circassian Genocide| page = 132 | quote = If we assume that Berzhe's middle figure of 50,000 was close to the number who survived to settle in the lowlands, then between 95 percent and 97 percent of all Circassians were killed outright, died during Evdokimov's campaign, or were deported.}}</ref> |- |- style="vertical-align: top;" |[[The Holocaust in the Independent State of Croatia|Genocide by the Ustaše]] including the [[Persecution of Serbs in the Independent State of Croatia|Serbian genocide]]{{Refn|group=N|name=Ustase|'''Genocide by the Ustaše''' including the '''Serbian Genocide'''. The government of the Independent State of Croatia murdered Serbs, Jews, Romani, and some dissident Croats and Bosniaks inside its borders, many in concentration camps, most notably [[Jasenovac concentration camp|Jasenovac camp]]. [[Ante Pavelić]], the leader of the [[Ustaše]], enacted racial laws similar to those of Nazi Germany, declaring Jews, Romani, and Serbs "enemies of the people of Croatia". He escaped to [[ہسپانیہ]] after the war with the assistance of the [[کاتھولک کلیسیا]] and fatally injured there some years later in an assassination attempt.{{R|Fischer2007}}}} |{{Flagicon image|Flag of Croatia (1941–1945).svg}} [[Independent State of Croatia]] (territories of present-day [[کرویئشا]], [[بوسنیا تے ہرزیگووینا]] and [[سریم ضلع]]) | style="text-align: center;" | 1941 | style="text-align: center;" | 1945 | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|320000}}<br />{{R|Exclude|AxisYugo}} | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|600000}}<br />{{R|Exclude|AxisYugo|OtherSources}} |{{Ntsh|19}}13% to 21% of the [[Serbians|Serbian]] population within the [[Independent State of Croatia|NDH]] was killed.<ref name=prokid>{{cite web | url = https://passiontounderstand.blogspot.com/2011/02/genocides-from-1915-to-2006.html?m=1 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190414160920/https://passiontounderstand.blogspot.com/2011/02/genocides-from-1915-to-2006.html?m=1 | url-status = dead | archive-date = 2019-04-14 | title = GENOCIDES from 1915 to 2006}}</ref> |- |- |- style="vertical-align: top;" |[[Pacification of Algeria]]{{Refn|group=N|name=NAlgeria|Over the course of the [[French conquest of Algeria]] (especially the '''Pacification of Algeria''') there where a series of '''demographic catastrophes in Algeria''' due to a variety of factors. The demographic crisis was such that, in a more than 300 page demographic study, Dr. René Ricoux, head of demographic and medical statistics at the statistical office of the General Government of Algeria, foresaw the simple disappearance of Algerian "natives as a whole."<ref name="Masson">{{cite book | title = The figurative demography of Algeria | location = Paris | publisher = Masson | year = 1880}}</ref> Algerian demographic change can be divided into three phases: an almost constant decline during the conquest period, up until its most heavy drop from an estimated 2.7 million in 1861 to a brutal fall to 2.1 million in 1871, and finally moving into a gradual arising<ref name="Kateb">{{cite book | first = Kamel | last = Kateb | title = Europeans Indigenes" and Jews in Algeria (1830–1962) | location = Paris |publisher = Ined / Puf | date = 2001}}</ref> to a level of three million inhabitants by 1890. Causes range from a series of famines, diseases, emigration;<ref name="Taithe">{{cite journal |trans-title = The 1866–1868 Famine in Algeria: Construction and Media Coverage Of a Disaster |url = https://journals.openedition.org/rh19/4051 | title = La famine de 1866–1868 : anatomie d'une catastrophe et construction médiatique d'un événement |journal = Revue d'Histoire du Xixe Siècle. Société d'Histoire de la Révolution de 1848 et des Révolutions du Xixe Siècle |issue = 41 | pages = 113–127 | author = Bertrand Taithe|doi = 10.4000/rh19.4051 |date = 2010-12-15}}</ref> to the violent methods used by the French army during their [[Pacification of Algeria]] which [[ترکی]]<ref name=genoci2>{{cite news|last1=Chrisafis|first1=Angelique|title=Turkey accuses France of genocide in Algeria|url=https://www.theguardian.com/world/2011/dec/23/turkey-accuses-france-genocide-algeria|agency=The Guardian}}</ref><ref name=genoci3>{{cite news|title=Turkey accuses France of genocide in colonial Algeria|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-16314373|agency=BBC News}}</ref> and some historians<ref name=genoci1>{{cite book|last1=Kiernan|first1=Ben|title=Blood and Soil: A World History of Genocide and Extermination from Sparta to Darfur|page=374|url=https://books.google.com/?id=XR91bs70jukC&q=374#v=snippet&q=374&f=false|isbn=978-0-300-10098-3|year=2007}}</ref> argue to constitute acts of [[نسل کشی]]; however, other sources contest this.<ref name=notgeno>{{Cite web|url=https://www.scienceshumaines.com/pour-en-finir-avec-la-repentance-coloniale_fr_15086.html|title=Pour en finir avec la repentance coloniale|first=Nicolas|last=Journet|website=Sciences Humaines}}</ref><ref name=contest1>{{cite web | title = To put an end to colonial repentance | url = https://www.herodote.net/Le_passe_colonial_revisite-article-169.php}}</ref>}} |{{Flagicon image|Flag of France (1794–1815, 1830–1958).svg}} [[فرانسیسی الجزائر]] | style="text-align: center;" | 1830 | style="text-align: center;" | 1871 | style="text-align: center;" | {{Number table sorting|300000}}<br /><ref name=Abder>{{cite book | date = 2014 | last2 = Abderahman | first2 = Bouchène | first = Jean-Pierre | last = Peyroulou | first3 = Ouanassa Siari | last3 = Tengour | first4 = Sylvie | last4 = Thenault | title = Histoire de l'Algérie à la période coloniale, 1830–1962 | trans-title = History of Algeria during the colonial period, from 1830 to 1962 | url = https://books.google.com/?id=wATMAgAAQBAJ&pg=PT73&dq=famine+algérie+300,000#v=onepage | isbn = 9782707182319}}</ref> | style="text-align: center;" | {{Number table sorting|1000000}}<br /><ref name=ki>{{cite book | last = Kiernan | first =Ben | title= Blood and Soil: A World History of Genocide and Extermination from Sparta to Darfur | pages = 364–365 |url= https://books.google.com/?id=XR91bs70jukC&q=374#v=snippet&q=374&f=false|isbn=978-0-300-10098-3|year=2007}}</ref> |{{Ntsh|15}}10%<ref name=tenper>{{cite book | first = Jean-Baptiste | last = Rivoire | title= The crime of Tibhirine: Revelations about those responsible | url = https://books.google.com/?id=M77_DtT7LBsC&pg=PT27&dq=conquete+algérie+200,000+morts#v=onepage| isbn = 9782707170729 | date = 2011-12-08}}</ref> to 1/3<ref name=thirki>{{cite book | title = Colonize Exterminate. On War and the Colonial State | location = Paris, Fayard | date = 2005}} See also {{cite book | author = Benjamin Claude Brower | title = A Desert named Peace. The Violence of France's Empire in the Algerian Sahara, 1844–1902 | location = New York | publisher = Columbia University Press}}</ref><ref name="ki" /> of Algeria's population died during the period |- |- style="vertical-align: top;" |- |- |- style="vertical-align: top;" |Genocide of Nestorian christians ([[کلیسیائے مشرق]]) by [[امیر تیمور]] |{{Flagicon image|Timurid.svg}} Timurid-controlled [[مشرق وسطی]] | style="text-align: center;" | 1370 | style="text-align: center;" | 1405 | style="text-align: center;" | {{Number table sorting|Tens of thousands}} | style="text-align: center;" | {{Number table sorting|Hundreds of thousands}} |Tamerlane's rule was characterized by numerous massacres, including against other Muslims, but the only community he systematically targeted for elimination was the local Christians. |- |[[Genocide of indigenous peoples in Brazil]]{{Refn|group=N|name=Brazi|The process that has been described as the '''genocide of indigenous peoples in Brazil''' began with the [[Portuguese colonization of the Americas]], when [[پیڈرو ایلواریس کیبرل]] made landfall in what is now the country of Brazil in 1500. This started the process that led to the depopulation of the [[indigenous peoples in Brazil]], because of disease and violent treatment by European settlers, and their gradual replacement with colonists from Europe and Africa. Over eighty indigenous tribes were destroyed between 1900 and 1957, and the overall indigenous population declined by over eighty percent, from over one million to around two hundred thousand. The [[آئین]] recognises indigenous peoples' right to pursue their traditional ways of life and to the permanent and exclusive possession of their "traditional lands", which are demarcated as [[Indigenous territory (Brazil)|Indigenous Territories]].<ref name="constitution">{{cite book | title= Federal Constitution of Brazil | chapter-url = http://www.v-brazil.com/government/laws/titleVIII.html |chapter = VII |volume =Article 231}}</ref> In practice, however, Brazil's indigenous people still face a number of external threats and challenges to their continued existence and cultural heritage.<ref name="US DoS">{{cite web|title=2008 Human Rights Report: Brazil|url=https://www.state.gov/g/drl/rls/hrrpt/2008/wha/119150.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20090226174902/http://www.state.gov/g/drl/rls/hrrpt/2008/wha/119150.htm|url-status=dead|archive-date=26 February 2009|publisher=United States Department of State: Bureau for Democracy, Human Rights and Labor|accessdate=24 March 2011|date=25 February 2009}}</ref> The process of demarcation is slow—often involving protracted legal battles—and [[Fundação Nacional do Índio|FUNAI]] do not have sufficient resources to enforce the legal protection on indigenous land.<ref name="ISA Intro">{{cite web|title=Indigenous Lands{{Spaced ndash}} Introduction{{Spaced ndash}} About Lands|url=http://pib.socioambiental.org/en/c/terras-indigenas/introducao/o-que-sao-terras-indigenas|work=Povos Indígenas no Brasil|publisher=Instituo Socioambiental (ISA)|accessdate=24 March 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110127162647/http://pib.socioambiental.org/en/c/terras-indigenas/introducao/o-que-sao-terras-indigenas|archive-date=27 January 2011|url-status=dead}}</ref><ref name="US DoS" /><ref>{{cite web|last=Borges|first=Beto|last2=Combrisson|first2=Gilles|title=Indigenous Rights in Brazil: Stagnation to Political Impasse|url=http://saiic.nativeweb.org/brazil.html|publisher=South and Meso American Indian Rights Center|accessdate=24 March 2011}}</ref><ref>{{cite journal|last=Schwartzman|first=Stephan|last2=Valéria Araújo|first2=Ana|last3=Pankararú|first3=Paulo|title=Brazil: The Legal Battle Over Indigenous Land Rights|journal=NACLA Report on the Americas|year=1996|volume=29|issue=5|pages=36–43|url=https://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=95702149|accessdate=24 March 2011|doi=10.1080/10714839.1996.11725759}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100420055859/http://www.questia.com/PM.qst?a=o |date=20 April 2010 }}</ref><ref>{{cite news|title=Brazilian Indians 'win land case'|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/americas/7774895.stm|accessdate=24 March 2011|newspaper=BBC News|date=11 December 2008}}</ref>}} |{{Flagicon image|Flag of Brazil.svg}} [[برازیل]] | style="text-align: center;" | 1900 | style="text-align: center;" | 1985 | style="text-align: center;" | {{Number table sorting|235000}}<br /><ref>[[Rudolph Rummel]] estimates the following Indian deaths:{{where|date=October 2019}} * Under republic (1900–30): 50,000 democides * Under Vargas (1930–45): 60,000 * Under Dutra/Vargas (1945–64): 50,000 * Under military (1964–85): 75,000 TOTAL: 235,000</ref> | style="text-align: center;" | {{Number table sorting|800000}}<br /><ref name=Brazdi>{{cite book | author = Robert Hitchcock | author2 = Tara Twedt | quote = Indian population of Brazil declined from 1.0M to 0.2M between 1900 and 1957, a net loss of 800,000 | title = Century of Genocide | editor = Samuel Totten | year = 1997 | isbn =0-415-99085-8}}</ref> |{{Ntsh|80}}87 out of 230 Brazilian tribes went extinct during the period<ref name="Darcy">{{cite book|last=Ribeiro | first = Darcy | title = Indigenous Cultures and Languages in Brazil | work = in Indians of Brazil in the Twentieth Century | editor = Janice Hopper | year = 196 | quote = 87 Indian tribes in Brazil went extinct between 1900 and 1957 (Out of an original 230)}}</ref> |- |- style="vertical-align: top;" |[[Albigensian Crusade]]<br />(Cathar genocide){{Refn|group=N|name=Ncathar|The '''Albigensian Crusade''' was a 20-year military campaign initiated by [[Pope Innocent III]] to eliminate [[Catharism]], a [[مسیحیت]] sect, in [[لانگویڈوک]], in southern [[فرانس]]. The [[کاتھولک کلیسیا]] considered them [[بدعت]] and ordered that they should be completely eradicated. [[Raphael Lemkin]] referred to the Albigensian Crusade as "one of the most conclusive cases of genocide in religious history".<ref>{{cite book|last=Lemkin|first=Raphael|editor-last=Jacobs|editor-first=Steven Leonard|date=2012|title=Lemkin on Genocide|url=https://books.google.com/?id=Z9pkney_zw8C&pg=PA71|location=Lanham, Maryland|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-0-7391-4526-5|author-link=Raphael Lemkin|page=71}}</ref> Kurt Jonassohn and Karin Solveig Björnson describe it as "the first ideological genocide."<ref>{{cite book|last1=Jonassohn|first1=Kurt|last2=Björnson|first2=Karin Solveig|date=1998|title=Genocide and Gross Human Rights Violations: In Comparative Perspective|url=https://books.google.com/?id=jIxCUXI38zcC&pg=PA50|location=Piscataway, New Jersey|publisher=Transaction Publishers|isbn=978-1-4128-2445-3|page=50}}</ref>}} |{{Flagicon image|Flag of France (XII-XIII).svg}} [[لانگویڈوک]], [[قرون وسطی وچ فرانس]] | style="text-align: center;" | 1209 | style="text-align: center;" | 1229 | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|200,000}}<br /><ref>{{cite book|last1=Tatz|first1=Colin Martin|author-link1=Colin Tatz|last2=Higgins|first2=Winton|date=2016|title=The Magnitude of Genocide|url=https://books.google.com/?id=N1WaCwAAQBAJ&pg=PA214|publisher=[[ABC-CLIO]]|isbn=978-1-4408-3161-4|page=214}}</ref> | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|1,000,000}}<br /><ref>{{cite book|last=Robertson|first=John M.|date=1902|title=A Short History of Christianity|url=https://books.google.com/?id=bAQ_AAAAIAAJ|location=London, UK|publisher=Watts & Co.|page=254}}</ref> | |- |- style="vertical-align: top;" |[[Assyrian genocide]] ܣܝܦܐ (Seyfo, "Sword"){{Refn|group=N|name=NAssyria|The '''Assyrian genocide''' is commonly known as "Seyfo" (which means sword in Assyrian). It occurred concurrently with the Armenian and Greek genocides.}} |{{Flagicon image|Flag of the Ottoman Empire.svg}} [[سلطنت عثمانیہ]] territories of present-day [[ترکی]], [[شام]] and [[عراق]]) | style="text-align: center;" | 1915 | style="text-align: center;" | 1923 | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|200,000}}<br /><ref name="travis">{{cite book|last=Travis | first = Hannibal | title = Native Christians Massacred': The Ottoman Genocide of the Assyrians During World War I | work = Genocide Studies and Prevention | volume = 1 | issue =3 | date = December 2006 | pages = 327–371}}</ref> | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|750000}}<br />{{R|LookLex}} |{{Ntsh|75}} |- |- style="vertical-align: top;" |[[Cromwellian conquest of Ireland|Irish genocide]]{{Refn|group=N|name=Irish|The '''Cromwellian conquest of Ireland''' or '''Cromwellian war in Ireland''' (1649–53) refers to the conquest of [[جزیرہ آئرلینڈ]] by the forces of the [[English Parliament]], led by [[اولیور کرامویل]], during the [[Wars of the Three Kingdoms]]. Cromwell invaded Ireland with his [[New Model Army]] on behalf of [[انگلستان]]'s [[Rump Parliament]] in August 1649. Following the [[Irish Rebellion of 1641]], most of Ireland came under the control of the [[Confederate Ireland|Irish Catholic Confederation]]. In early 1649, the Confederates allied with the English [[Cavalier|Royalists]], who had been defeated by the [[Roundhead|Parliamentarians]] in the [[انگریزی خانہ جنگی]]. By May 1652, Cromwell's Parliamentarian army had defeated the Confederate and Royalist coalition in Ireland and occupied the country—bringing to an end the [[Irish Confederate Wars]] (or Eleven Years' War). However, [[گوریلا جنگ]] continued for a further year. Cromwell passed a series of [[Penal Laws (Ireland)|Penal Laws]] against [[کاتھولک کلیسیا]] (the vast majority of the population) and [[Act for the Settlement of Ireland 1652|confiscated large amounts of their land]]. During the [[Interregnum (England)|Interregnum]] (1651–1660), this policy was enhanced with the passing of the [[Act for the Settlement of Ireland 1652|Act of Settlement of Ireland]] in 1652. Its goal was a further transfer of land from Irish to English hands.{{citation needed|date=May 2019}} The immediate war aims and the longer term policies of the English Parliamentarians resulted in an attempt by the English to transfer the native population to the western fringes to make way for Protestant settlers. This policy was reflected in a phrase attributed to Cromwell: "To Hell or to Connaught" and has been described by historians as genocide.<ref name="near-genocidal">genocidal or near-genocidal: * {{cite book|editor=Albert Breton|booktitle=Nationalism and Rationality|url=https://books.google.com/?id=slwrBIPU7W8C|date=24 November 1995|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-48098-7|title=Regulating nations and ethnic communities |first1=Brendam |last1=O'Leary |first2=John |last2=McGarry |page=248 |quote="Oliver Cromwell offered the Irish Catholics a choice between genocide and forced mass population transfer. They could go 'To Hell or to Connaught!'"}} * {{cite book|author=Tim Pat Coogan|title=The Troubles: Ireland's Ordeal and the Search for Peace|url=https://books.google.com/?id=33sWKhmPl3UC|date=5 January 2002|publisher=Palgrave Macmillan|isbn=978-0-312-29418-2|page=6 |quote=The massacres by Catholics of Protestants, which occurred in the religious wars of the 1640s, were magnified for propagandist purposes to justify Cromwell's subsequent genocide.}} * {{cite book|author=Peter Berresford Ellis|title=Eyewitness to Irish History|url=https://books.google.com/?id=oVaUkHKOyLAC|date=9 February 2007|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-0-470-05312-6}} "It was to be the justification for Cromwell's genocidal campaign and settlement." * {{Harvard citation no brackets|Levene|2005}} "[The Act of Settlement of Ireland], and the parliamentary legislation which succeeded it the following year, is the nearest thing on paper in the English, and more broadly British, domestic record, to a programme of state-sanctioned and systematic ethnic cleansing of another people. The fact that it did not include 'total' genocide in its remit, or that it failed to put into practice the vast majority of its proposed expulsions, ultimately, however, says less about the lethal determination of its makers and more about the political, structural and financial weakness of the early modern English state."</ref> The [[عبرانی بائبل]] account of [[یوشع بن نون]] and the [[Battle of Jericho]] was used by [[اولیور کرامویل]] to justify [[نسل کشی]] against Catholics.<ref name="chirot">{{Cite book |title=Why Some Wars Become Genocidal and Others Don't |author=Daniel Chirot |publisher=Jackson School of International Studies, University of Washington |url=http://jsis.artsci.washington.edu/jsis/Chirot-War.pdf |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080817014618/http://jsis.artsci.washington.edu/jsis/Chirot-War.pdf |archivedate=August 17, 2008 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080817014618/http://jsis.artsci.washington.edu/jsis/Chirot-War.pdf |date=August 17, 2008 }}</ref>{{Rp|3}}<ref>{{cite book|page=337|url=https://books.google.com/?id=Rqd1zRZp-kMC&pg=RA1-PA337&lpg=RA1-PA337&dq=oliver+cromwell+joshua+ireland#v=onepage|title=The Bible: Authorized King James Version with Apocrypha|author1=Robert Carrol|author2=Stephen Prickett|publisher=Oxford University Press|year=1997|isbn=978-0-19-283525-3}}</ref> }} |{{Flagicon image|Flag of The Commonwealth.svg}} [[جزیرہ آئرلینڈ]], [[انگلستان د‏‏ی دولت مشترکہ]] | style="text-align: center;" | 1649 | style="text-align: center;" | 1653 | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|200000}}<br /><ref name=sioch>{{cite news | author =Mícheál Ó Siochrú | work = RTÉ ONE | title = Cromwell in Ireland Part 2 | date = 2008-09-16}}</ref> | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|618000}}<br /><ref name=kenyon98>{{Harvard citation no brackets|Kenyon|Ohlmeyer|1998|p=278}}. Scott Wheeler, Cromwell in Ireland.</ref> |{{Ntsh|30}}20–40% of the population of Ireland perished during the Cromwellian conquest<ref name=sioch /><ref name=kenyon98 /> |- |- style="vertical-align: top;" |[[Wei–Jie war|Wu Hu genocide]]{{Refn|group=N|name=Wuhu|When he heard of the Jie revolt against him, Ran Min issued his famous '''"[[نسل کشی]]", in which he called on the Chinese to kill all the Wu Hu'''. The Wu Hu had conquered Ran Wei half a century earlier. The effect of Ran Min's order was immense; some 200,000 Jie were killed in Yecheng (the Wei capital) in a few days, and brutal fighting broke out between Chinese and Wu Hu throughout North China.{{Sfn| Li and Zheng | 2003 | pp=402}} {{مکمل حوالہ درکار|date=October 2019}}}} |[[شمالی تے جنوبی چین]] | style="text-align: center;" | 350 | style="text-align: center;" | 351 | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|200000}}<br />{{Sfn| Li and Zheng | 2003 | pp=402{{مکمل حوالہ درکار|date=October 2019}}}} | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|200000}} |{{Ntsh|25}} |- |- style="vertical-align: top;" |[[Massacres of Hutus during the First Congo War]]{{Refn|group=N|name=Hutus|During the [[First Congo War]], troops of the Rwanda-backed [[Alliance des Forces Démocratiques pour la Libération du Congo-Zaïre]] (AFDL) attacked refugee camps in Eastern DRC, home to 527,000 and 718,000 Hutu refugees in South-Kivu and North-Kivu respectively.<ref name="mapping">{{cite report|url=https://www.ohchr.org/Documents/Countries/CD/DRC_MAPPING_REPORT_FINAL_EN.pdf|title=Report of the Mapping Exercise Documenting the Most Serious Violations of Human Rights and International Humanitarian Law Committed Within the Territory of the Democratic Republic of the Congo Between March 1993 and June 2003|last=|first=|date=2010|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|issue=|doi=|volume=|pmid=|access-date=}}</ref> Elements of the AFDL and, more so, of the Rwandan Patriotic Army (RPA) systematically shelled numerous camps and committed massacres with light weapons. These early attacks cost the lives of 6,800-8,000 refugees and forced the repatriation of 500,000 – 700,000 refugees back to Rwanda.<ref name="ezemet">{{cite journal |last1=Ezimet |first1=Kisangani |title=The Massacre of Refugees in Congo: A Case of UN Peacekeeping Failure and International Law |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-modern-african-studies_2000-06_38_2/page/163 |journal=The Journal of Modern African Studies |date=2000 |volume=38 |issue=2 |pages=163–202 |publisher=Cambridge University Press|jstor=161648 |doi=10.1017/S0022278X0000330X}}</ref> As survivors fled westward of the DRC, the AFDL units hunted them down and attacked their makeshift camps, killing thousands more.<ref name="reyntjens2009">{{cite book |last1=Reyntjens |first1=Filip |title=The Great African War : Congo and Regional Geopolitics, 1996–2006 |date=2009 |url=https://www.ohchr.org/Documents/Countries/CD/DRC_MAPPING_REPORT_FINAL_EN.pdf |publisher=Cambridge University Press |location=New York}}</ref> These attacks and killings continued to intensify as refugees moved westward as far as 1,800&nbsp;km away. The report of the [[اقوام متحدہ]] Joint Commission reported 134 sites where such atrocities were committed. On 8 July 1997, the acting UN High Commissioner for Human Rights stated that "about 200,000 Hutu refugees could well have been massacred".<ref name="reyntjens2009" />}} |{{Flagicon image|Flag of Zaire.svg}} [[زائر]] | style="text-align: center;" | 1996 | style="text-align: center;" | 1997 | style="text-align: center;" | 200,000<br /><ref name="reyntjens2009">{{cite book |last1=Reyntjens |first1=Filip |title=The Great African War : Congo and Regional Geopolitics, 1996–2006 |date=2009 |url=https://www.ohchr.org/Documents/Countries/CD/DRC_MAPPING_REPORT_FINAL_EN.pdf |publisher=Cambridge University Press |location=New York}}</ref> | style="text-align: center;" | 232,000<br /><ref name="emizet">{{cite journal |last1=F. Emizet |first1=Kisangani N. |title=The Massacre of Refugees in Congo: A Case of UN Peacekeeping Failure and International Law |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-modern-african-studies_2000-06_38_2/page/163 |journal=The Journal of Modern African Studies |date=July 2000 |volume=38 |issue=2 |pages=163–202 |jstor=161648 |doi=10.1017/S0022278X0000330X}}</ref> | |- |- style="vertical-align: top;" |[[حمیدیہ قتل عام]]{{Refn|group=N|name=Hamid|The '''Hamidian massacres''' ({{Lang-hy|Համիդյան ջարդեր}}, {{Lang-tr|Hamidiye Katliamı}}, {{Lang-fr|Massacres hamidiens}}), also referred to as the '''Armenian Massacres of 1894–1896'''<ref name="Adalian">{{Citation| last = Adalian | first = Rouben Paul | year = 2010 | title = Historical Dictionary of Armenia | edition = 2nd | place = Lanham, MD | publisher = Scarecrow | page = 154}}.</ref> and '''Armenian genocide''',<ref name="Adalian" /> were massacres of [[Armenians]] in the [[سلطنت عثمانیہ]] that took place in the mid-1890s. It was estimated casualties ranged from 80,000 to 300,000,<ref name=Akcam>[[Taner Akçam|Akçam, Taner]] (2006) ''[[A Shameful Act: The Armenian Genocide and the Question of Turkish Responsibility]]'' p. 42, Metropolitan Books, New York {{آئی ایس بی این|978-0-8050-7932-6}}</ref> resulting in 50,000 [[orphan]]ed children.<ref>{{Citation| quote = The number of Armenian children under twelve years of age made orphans by the massacres of 1895 is estimated by the missionaries at 50.000 | date = December 18, 1896 | url = https://query.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F30A1FF63B5F1B738DDDA10994DA415B8685F0D3 | title = Fifty Thousand Orphans made So by the 80,kish Massacres of Armenians | newspaper = [[نیو یارک ٹائمز]]}}.</ref> The massacres are named after [[سلطان]] [[عبدالحمید ثانی]], who, in his efforts to maintain the imperial domain of the collapsing Ottoman Empire, reasserted [[اتحاد اسلامیت]] as a state ideology.{{Sfn| Akçam | 2006 | p = 44}} Although the massacres were aimed mainly at the Armenians, they turned into indiscriminate anti-Christian pogroms in some cases, such as the [[دیار باقر قتل عام (1895)]], where, at least according to one contemporary source, up to 25,000 [[آشوری قوم]] were also killed.<ref name= angold2006>{{Citation|last= Angold|first= Michael | editor-last =O'Mahony| editor-first =Anthony|title=Cambridge History of Christianity | volume = 5. Eastern Christianity|url = https://books.google.com/books?id=vBy7CTYVBeMC |page=512| year = 2006 |publisher=Cambridge University Press|isbn= 978-0-521-81113-2}}.</ref> The [[massacre]] began in the Ottoman interior in 1894, before becoming more widespread in the following years. Between 1894 and 1896 was when the majority of the murders took place. The massacres began tapering off in 1897, following international condemnation of Abdul Hamid. The harshest measures were directed against the long persecuted Armenian community as calls for civil reform and better treatment from the government went ignored. The Ottomans made no allowances for the victims' age or gender, and massacred all with brutal force.<ref>{{cite book | last = Cleveland | first = William L. | title = A History of the Modern Middle East | edition = 2nd | location = Boulder, CO | publisher = Westview | year = 2000 | isbn = 0-8133-3489-6 | page = [https://archive.org/details/historyofmodernm00clev/page/119 119] | url = https://archive.org/details/historyofmodernm00clev/page/119}}</ref> This occurred at a time when the [[ٹیلی گرافی]] could spread news around the world, and the massacres received extensive coverage in the media of Western Europe and North America.}} |{{Flagicon image|Flag of the Ottoman Empire.svg}} [[سلطنت عثمانیہ]] | style="text-align: center;" | 1894 | style="text-align: center;" | 1896 | style="text-align: center;" |200,000<br /><ref name=Akçam /> | style="text-align: center;" | 300,000<br /><ref name=Akçam /> | |- |- style="vertical-align: top;" | [[Tencteri#Tencteri and Usipetes in the time of Julius Caesar|Genocide of the Tencteri and Usipetes]]{{Refn|group=N|name=Tectupiu|In his ''[[Commentarii de Bello Gallico]]'', Caesar describes how two tribes, the Tencteri and Usipetes, had been driven from their traditional lands by the Germanic [[سوئبی]], whose military dominance had led to constant warfare and neglect of agriculture. This original homeland of the two tribes is not clear but by the time of Caesar the Suebi had settled in a very large wooded area to the east of the [[Ubii]], who at this time lived on the east bank of the [[دریائے رائن]], on the opposite bank from where Cologne is today. It has been argued that the Tencteri and Usipetes specifically may have come from the area of the [[Weser river]] to the east of the [[Sigambri]], because it is near to where the two tribes appeared on the Rhine, and Caesar reports the Suevi in this area. It would also explain the apparently friendly relations of the Tencteri and Usipetes with the Sigambri, who might have been their traditional neighbours.<ref>{{Cite book | url=https://books.google.com/?id=6HCeJU_7SFwC&pg=PA61 | title=Palaeohistoria 51/52 (2009/2010)| isbn=9789077922736| last1=Attema| first1=P. A. J.| last2=Bolhuis| first2=E.| date=December 2010}}</ref> (In later Roman times this area inhabited by Caesar's Suebi was inhabited by the [[Chatti]].<ref>{{Citation|url=http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.04.0062:entry=catti-harpers&highlight=chatti| last= Peck| title=Harpers Dictionary of Classical Antiquities |year=1898}}</ref>) Caesar, fearing how the Gauls on the left bank might react, hurried to deal with this threat to his command of the region. He discovered that a number of Gaulish tribes had attempted to pay these Germani generously to leave, but the Tencteri and Usipetes had ranged further, coming to the frontiers of the [[Condrusi]] and [[Eburones]], who were both under the protection of the [[Treveri]] to their south. Caesar convened a meeting of the Gaulish chiefs, and, pretending he did not know of their attempts at bribery, demanded cavalry and provisions for war against the Tencteri and Usipetes. The Germanic cavalry, although outnumbered by Caesar's Gallic horsemen, made the first attack, forcing the Romans to retreat. Caesar describes a characteristic battle-tactic they used, where a horsemen would leap down to their feet and stab enemy horses in the belly. Accusing them of violating the truce, Caesar refused to accept any more ambassadors, arresting some who came requesting a further truce, and led his full force against the Germanic camp. The Usipetes and Tencteri were thrown into disarray and forced to flee, pursued by Caesar's cavalry, to the confluence of the Rhine and Meuse. Many were killed attempting to cross the rivers.<ref>[[جولیس سیزر]], ''[[Commentarii de Bello Gallico]]'' [[s:Commentaries on the Gallic War/Book 4#1|4.1-15]]</ref><ref>Lee, K.H. "Caesar's Encounter with the Usipetes and the Tencteri." ''Greece & Rome'' 2nd vol. 2 (1969): 100-103.</ref> They found refuge on the other side of the Rhine amongst the [[Sicambri]]. Caesar's campaign against the [[Tencteri]] and [[Usipetes]] have been characterized a [[نسل کشی]].<ref name=tecup>{{cite news | url = https://www.theguardian.com/world/2015/dec/11/julius-caesar-battlefield-unearthed-southern-netherlands-dutch-archaeologists | title = Julius Caesar battlefield unearthed in southern Netherlands | work = [[دی گارڈین]] | date = 11 December 2015}}</ref><ref name=uptec>{{cite book | first = Ben |last = Kiernan | url = https://books.google.com/?id=XR91bs70jukC&pg=PA58 | title = Blood and Soil: A World History of Genocide and Extermination from Sparta to Darfur| publisher = Yale University Press | year = 2007|isbn = 978-0-300-10098-3}}</ref> }} |[[Germania]] | colspan="2" style="text-align: center;" | {{Tri1|-55|55 BC}} | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|150000}}<br /><ref name=tecup>{{cite news | url = https://www.theguardian.com/world/2015/dec/11/julius-caesar-battlefield-unearthed-southern-netherlands-dutch-archaeologists | title = Julius Caesar battlefield unearthed in southern Netherlands | work = [[دی گارڈین]] | date = 11 December 2015}}</ref> | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|430000}}<br /><ref name=uptec>{{cite book | first = Ben |last = Kiernan | url = https://books.google.com/?id=XR91bs70jukC&pg=PA58 | title = Blood and Soil: A World History of Genocide and Extermination from Sparta to Darfur| publisher = Yale University Press | year = 2007|isbn = 978-0-300-10098-3}}</ref> |{{Ntsh|25}} |- |- style="vertical-align: top;" |[[Battle of Carthage (c. 149 BC)|Battle of Carthage<br />(Punic genocide)]]{{Refn|group=N|name=NCarthage| The massacre of Carthaginians ([[Punics]]) during their defeat by the Roman Republic is considered a genocide by many scholars.<ref name="Kiernan 27–39">{{Cite journal|last=Kiernan|first=Ben|date=2004-08-01|title=The First Genocide: Carthage, 146 BC|journal=Diogenes|language=en|volume=51|issue=3|pages=27–39|doi=10.1177/0392192104043648|issn=0392-1921|url=https://semanticscholar.org/paper/cd2f91b9f91c690ed2adc5e071d8313e2ead8a6c}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Leavesley|first=Jordana|title=Melos and Carthage: Genocide in the Ancient World|url=https://www.academia.edu/31572631|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=nHIABAAAQBAJ&pg=PA25&lpg=PA25|title=Genocide|last=Rubinstein|first=William D.|date=2014-07-10|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-86996-2}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=cGHGPgj1_tIC&pg=PA34&lpg=PA34|title=The Dark Side of Democracy: Explaining Ethnic Cleansing|last=Mann|first=Michael|date=2005|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-53854-1}}</ref><ref>{{Citation|title=Carthage: The Roman Holocaust (TV Movie 2004)|url=https://www.imdb.com/title/tt0409797|accessdate=2017-08-13}}</ref>}} |[[قرطاجنہ]] (territories of present-day [[تونس شہر]], [[تونس]]) | colspan="2" style="text-align: center;" | {{Tri1|-146|146 BC}} | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|150,000}}<br /><ref name="necrometrics.com">{{Cite web|url=http://necrometrics.com/romestat.htm|title=Atrocity statistics from the Roman Era|website=necrometrics.com|access-date=2017-08-13}}</ref><ref name="Kiernan 27–39" /> | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|150,000}} | Population reduced from 500,000 to 55,000. 150,000 died in the fall of Carthage.<ref name="necrometrics.com" /> |- |- style="vertical-align: top;" |[[Romani genocide]]{{Refn|group=N|name=Porajmos|'''Porajmos''' (<small>[[Romani language|Romani]] pronunciation:</small> {{IPA-xx|pʰoɽajˈmos}}), or '''Samudaripen''' ("Mass killing"), the Romani genocide or Romani Holocaust, was the planned and attempted effort by the government of [[نازی جرمنی]] and its allies to exterminate part of the [[رومینی]] people of [[یورپ]]. On 26 November 1935, a supplementary decree to the [[Nuremberg Laws]] stripping Jews of their German citizenship expanded the category "enemies of the race-based state" to include Romani, the same category as the Jews, and in some ways they had similar fates.{{R|Milton1992}}{{R|USHMM2}} In 1982, [[مغربی جرمنی]] formally recognized that genocide had been committed against the Romani.{{R|teleg012011}} In 2011, the [[پولستان]] Government passed a resolution for the official recognition of [[2 اگست]] as a day of commemoration of the genocide.{{R|OsceR}}}} |{{Flagicon image|Flag of Nazi Germany.svg}} [[جرمن مقبوضہ یورپ]] | style="text-align: center;" | 1935<ref name="König" /> | style="text-align: center;" | 1945 | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|130000}}<br /><ref>{{cite book|last1=Niewyk|first1=Donald L.|last2=Nicosia|first2=Francis R.|title=The Columbia Guide to the Holocaust|url=https://books.google.com/?id=_QQ7AAAAQBAJ&pg=PA47|accessdate=5 July 2016|year=2000|publisher=Columbia University Press|isbn=978-0-231-50590-1|page=47}}</ref> | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|500000}}<br />{{R|alJaz102012}}{{R|EstPlus}} |{{Ntsh|25}}25% of [[رومینی]] in Europe killed |- |- style="vertical-align: top;" |[[Polish Operation of the NKVD]] (Polish genocide){{Refn|group=N|nameN=Poles|The '''Polish Operation of the NKVD''' was a mass murder specifically aimed at the Polish ethnic group in the USSR by the orders of Soviet leader [[جوزف استالن]]. Historian [[Michael Ellman]] asserts that the 'national operations', particularly the 'Polish operation', may constitute [[نسل کشی]] as defined by the UN convention.<ref name="paulbogdanor">{{cite journal | first = Michael |last = Ellman | journal = Europe-Asia Studies | volume = 59 | issue = 4 | date = June 2007 | pages = 663–693 | layurl = http://www.paulbogdanor.com/left/soviet/famine/ellman1933.pdf | title = Stalin and the Soviet Famine of 1932–33 Revisited| url = https://archive.org/details/sim_europe-asia-studies_2007-06_59_4/page/663 |jstor = 20451381 |doi = 10.1080/09668130701291899}}</ref> His opinion is shared by [[Simon Sebag Montefiore]], who calls the Polish operation of the NKVD 'a mini-genocide.'<ref name="Montefiore">{{cite book|last=Sebag Montefiore | first = Simon | title = Stalin. The Court of the Red Tsar |url=https://archive.org/details/stalincourtofred0000seba_s9j1 | page = [https://archive.org/details/stalincourtofred0000seba_s9j1/page/229 229] | publisher = Vintage Books | location = New York | year = 2003 | isbn = 1-4000-7678-1}}</ref> Polish writer and commentator, Dr [[Tomasz Sommer]], also refers to the operation as a genocide, along with Prof. [[Marek Jan Chodakiewicz]] among others.<ref name="rp.pl">{{cite journal|url=http://www.rp.pl/artykul/594183.html|title=Nieopłakane ludobójstwo (Genocide Not Mourned)|publisher=[[Rzeczpospolita]]|date=2011-01-15|accessdate=April 28, 2011|author=Prof. [[Marek Jan Chodakiewicz]]}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004125909/http://www.rp.pl/artykul/594183.html |date=2012-10-04 }}</ref><ref name="se.pl">{{cite web|url=http://m.se.pl/wydarzenia/opinie/zbrodnia-wieksza-niz-katyn_157172.html|title=Tomasz Sommer: Ludobójstwo Polaków z lat 1937–38 to zbrodnia większa niż Katyń (Genocide of Poles in the years 1937–38, a Crime Greater than Katyn)|publisher=[[Super Express (newspaper)|Super Express]]|accessdate=April 28, 2011|author=Franciszek Tyszka}}</ref><ref name="historyton.pl">{{cite web|url=http://historyton.pl/catalog/product_info.php?products_id=11729|title=Rozstrzelać Polaków. Ludobójstwo Polaków w Związku Sowieckim (To Execute the Poles. Genocide of Poles in the Soviet Union)|publisher=Historyton|accessdate=April 28, 2011|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111003143755/http://historyton.pl/catalog/product_info.php?products_id=11729|archivedate=October 3, 2011}}</ref><ref name="wiara.pl">{{cite web|url=http://info.wiara.pl/doc/578542.Publikacja-na-temat-eksterminacji-Polakow-w-ZSRR-w-latach-30|title=Publikacja na temat eksterminacji Polaków w ZSRR w latach 30 (Publication on the Subject of Extermination of Poles in the Soviet Union during the 1930s)|author=Andrzej Macura, [[Polska Agencja Prasowa]]|publisher=Portal Wiara.pl|date=2010-06-24|accessdate=April 28, 2011}}</ref><ref name="polishclub.org">{{cite web|url=http://www.polishclub.org/2011/03/22/prof-iwo-cyprian-pogonowski-rozkaz-n-k-w-d-no-00485-z-dnia-11-viii-1937-a-polacy|title=Rozkaz N.K.W.D.: No. 00485 z dnia 11-VIII-1937, a Polacy|publisher=Polish Club Online|date=22 March 2011|accessdate=April 28, 2011|author=Prof [[Iwo Cyprian Pogonowski]]|quote=See also, Tomasz Sommer: Ludobójstwo Polaków w Związku Sowieckim (Genocide of Poles in the Soviet Union), article published by The Polish Review vol. LV, No. 4, 2010.|archive-date=18 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200818055339/https://www.polishclub.org/2011/03/22/prof-iwo-cyprian-pogonowski-rozkaz-n-k-w-d-no-00485-z-dnia-11-viii-1937-a-polacy/|dead-url=yes}}</ref><ref name="naukowa.pl">{{cite web|url=http://www.naukowa.pl/Historia,7kt/Rozstrzelac-Polakow.-Ludobojstwo-Polakow-w-Zwiazku-Sowieckim-w-latach-1937-1938.-Dokumenty-z-Central,328396ks|title=Sommer, Tomasz. Book description (Opis)|publisher=Księgarnia Prawnicza, [[لوبلین]]|work=Rozstrzelać Polaków. Ludobójstwo Polaków w Związku Sowieckim w latach 1937–1938. Dokumenty z Centrali |trans-title = Genocide of Poles in the Soviet Union | language = pl |accessdate=2011-04-28}}</ref><ref name="global364">{{cite web|url=http://globalizacja.org/node/364|title=Konferencja "Rozstrzelać Polaków{{Spaced ndash}} Ludobójstwo Polaków w Związku Sowieckim"|trans-title=Conference on Genocide of Poles in the Soviet Union, Warsaw|publisher=Instytut Globalizacji oraz Press Club Polska in cooperation with Memorial Society|language=pl|accessdate=2011-04-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303182939/http://globalizacja.org/node/364|archive-date=2016-03-03|url-status=dead}}</ref>}} |{{Flagicon image|Flag of the Soviet Union (1924–1955).svg}} [[سوویت اتحاد]] | style="text-align: center;" | 1937 | style="text-align: center;" | 1938 | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|111091}}<br /><ref>{{cite book| last = Goldman | first = Wendy Z. | year = 2011 | url = https://books.google.com/?id=D0_HYK8R-8IC&lpg=PA217&pg=PA217#v=onepage | title = Inventing the Enemy: Denunciation and Terror in Stalin's Russia | location = New York | publisher = Cambridge University Press | isbn = 978-0-521-19196-8 | page = 217}}</ref> | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|250,000}}<br /><ref name="arlindo-correia">{{cite web | url=http://www.arlindo-correia.org/040111.html | title=The Devils' Playground | work=[[نیو یارک ٹائمز]] | accessdate=2011-04-26 | author=Joshua Rubenstein | quote=Rubenstein is the Northeast regional director of [[Amnesty International USA]] and a co-editor of ''The Unknown Black Book: The Holocaust in the German-Occupied Soviet Territories.''}}<br />''Almost all victims of the NKVD shootings were men, wrote Michał Jasiński, most with families. Their wives and children were dealt with by the [[NKVD Order No.&nbsp;00486]]. The women were generally sentenced to deportation to Kazakhstan for an average of 5 to 10 years. Orphaned children without relatives willing to take them were put in orphanages to be brought up as Soviet, with no knowledge of their origins. All possessions of the accused were confiscated. The parents of the executed men{{Spaced ndash}} as well as their in-laws{{Spaced ndash}} were left with nothing to live on, which usually sealed their fate as well. Statistical extrapolation, wrote Jasiński, increases the number of Polish victims in 1937–1938 to around 200–250,000 depending on size of their families.''</ref> |{{Ntsh|13}}22% of the [[Poles|Polish]] population of the USSR was "sentenced" by the operation (140,000 people)<ref name="ellm">Michael Ellman, [http://www.paulbogdanor.com/left/soviet/famine/ellman1933.pdf Stalin and the Soviet Famine of 1932–33 Revisited] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071014232729/http://www1.fee.uva.nl/pp/mjellman/ |date=2007-10-14 }} [[پی ڈی ایف]] file page 686</ref> |- |- style="vertical-align: top;" |[[چیچن تے انگوشےآں د‏‏ی جلاوطنی]]{{Refn|group=N|name=Chech|'''Aardakh''' also known as '''Operation Lentil''' ({{Lang-ru|Чечевица}}, ''Chechevitsa''; {{Lang-ce|'''Вайнах махкахбахар'''}} ''Vaynax Maxkaxbaxar'') was the [[سوویت اتحاد وچ آبادی د‏‏ی مہاجرت]] of the whole of the [[Nakh peoples|Vainakh]] ([[چیچن قوم]] and [[انگش قوم]]) populations of the [[شمالی قفقاز]] to [[وسط ایشیا]] during [[دوسری جنگ عظیم]]. The expulsion, preceded by the [[1940–1944 insurgency in Chechnya]], was ordered on 23 February 1944 by [[داخلہ امور د‏‏ی عوامی کمیساریت]] chief [[Lavrentiy Beria]] after approval by [[Premier of the Soviet Union|Soviet Premier]] [[جوزف استالن]], as a part of [[Forced settlements in the Soviet Union|Soviet forced settlement program]] and [[سوویت اتحاد وچ آبادی د‏‏ی مہاجرت]] that affected several million members of non-Russian Soviet ethnic minorities between the 1930s and the 1950s.<br />The deportation encompassed their entire nations, well over 500,000 people, as well as the complete liquidation of the [[چیچن-انگش خود مختار سوویت اشتراکی جمہوریہ]]. Hundreds of thousands<ref name="Nekrich">{{cite book | author = Nekrich, Aleksandr | title = The Punished Peoples| year = 1978 | url = https://archive.org/details/punishedpeoplesd0000nekr_w1n5 }}</ref>{{Page needed|date=May 2019}}<ref name=Dunlop /><ref name="Gammera">{{cite book | author =Moshe Gammer | title = Lone Wolf and the Bear | url =https://archive.org/details/lonewolfbearthre0000gamm | pages = [https://archive.org/details/lonewolfbearthre0000gamm/page/166 166]–171 | isbn = 0-8229-5898-8 | publisher = University of Pittsburgh Press | year = 2006}}</ref> <ref name=Rummel /> of Chechens and Ingushes died or were killed during the round-ups and transportation, and during their early years in exile. The survivors would not return to their native lands until 1957. Many in Chechnya and Ingushetia classify it as an act of [[نسل کشی]], as did the [[یورپی پارلیمان]] in 2004.<ref name=Europarl>{{Cite web|url=https://unpo.org/article/438|title=UNPO: Chechnya: European Parliament recognises the genocide of the Chechen People in 1944|website=unpo.org}}</ref><ref name=chenday>{{cite web | title = Press-Release: February 23, World Chechnya Day | work = Save Chechnya Campaign | url = http://savechechnya.org/archives/410 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130227054740/http://savechechnya.org/archives/410 | url-status = dead | archive-date = 2013-02-27 |accessdate=2013-02-27}}</ref>}}<br /> (Soviet deportation of Chechens and other Vainakh populations) |{{Flagicon image|Flag of the Soviet Union (1924–1955).svg}} [[سوویت اتحاد]] ([[شمالی قفقاز]]) | style="text-align: center;" |1944 | style="text-align: center;" |1948 | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|100000}}<br /><ref>Wong, Tom K. (2015). Rights, Deportation, and Detention in the Age of Immigration Control. Stanford University Press. p. 68. {{آئی ایس بی این|9780804794572}}. LCCN 2014038930. page 68</ref> | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|400000}}<br /><ref name=kazbek>{{cite news |last1=Chanturiya |first1=Kazbek |title=After 73 years, the memory of Stalin's deportation of Chechens and Ingush still haunts the survivors |url=https://oc-media.org/after-73-years-the-memory-of-stalins-deportation-of-chechens-and-ingush-still-haunts-the-survivors/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20191127234921/https://oc-media.org/after-73-years-the-memory-of-stalins-deportation-of-chechens-and-ingush-still-haunts-the-survivors/ |url-status=dead |archive-date=27 November 2019 |accessdate=27 November 2019 |agency=OC Media |date=23 February 2017}}</ref> |{{Ntsh|35}}23.5% to almost 50% of total [[چیچن قوم]] population killed<ref name="Wood">{{cite book | last = Wood | first = Tony | title = Chechnya: the Case for Independence | pages = 37–38}}</ref> <ref name="Nekrich" />{{Page needed|date=May 2019}}<ref name="Dunlop">{{cite book | author = Dunlop | title = Russia Confronts Chechnya | pages = 62–70}}</ref><ref name="Gammera" /><ref name="SovietRates">{{cite web|url=http://www.hawaii.edu/powerkills/USSR.TAB1B.GIF|title=Soviet Transit, Camp, and Deportation Death Rates|website=hawaii.edu|access-date=2019-05-29}}</ref> | |- |- style="vertical-align: top;" |Genocide of [[Acholi people|Acholi]] and [[Lango people]] under [[عیدی امین]]{{Refn|group=N|name=Acholi|After [[عیدی امین]] overthrow the regime of [[Milton Obote]] in 1971, he declared the Acholi and Lango tribes enemies, as Obote was a Lango and he saw the fact that they dominated the army as a threat.<ref name=Israel>https://combatgenocide.org/?page_id=91</ref> In January 1972, Amin issued an order to the Ugandan army ordering that they assemble and kill all Acholi or Lango soldiers, and then commanded that all Acholi and Lango be rounded up and confined within army barracks, where they were either slaughtered by the soldiers or killed when the Ugandan air force bombed the barracks.<ref name=Israel/>}} |{{Flagicon image|Flag of Uganda.svg}} [[یوگنڈا]] | style="text-align: center;" | 1972 | style="text-align: center;" | 1978 | style="text-align: center;" | 100,000<br /><ref name=Israel>https://combatgenocide.org/?page_id=91</ref> | style="text-align: center;" | 300,000<br /><ref name=Israel/> | |- |- style="vertical-align: top;" |[[Darfur genocide]]{{Refn|group=N|name=Darfur|The '''Darfur genocide''' refer to the [[جنگی جرائم]] and [[crimes against humanity]] such as massacre and [[Rape during the Darfur genocide|genocidal rape]] that occurred within the [[دارفور]] region during the [[دارفور وچ جنگ]] perpetrated by [[Janjaweed]] militias and the Sudanese government. These atrocities have been called the first genocide of the 21st century.{{Sfn|Williams|2012|p=192}} Sudan's president [[عمر البشیر]] has been indicted for his role in the genocide by the [[اقوام متحدہ]].{{Sfn|Elhag|2014|p=210}} }} |{{Flagicon image|Flag of Sudan.svg}} [[دارفور]], [[سوڈان]] | style="text-align: center;" | 2003 | style="text-align: center;" | {{Tri1|{{#time: Y | now}}|Present}} | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|98,000}}<br /><ref>{{cite journal| url = https://dial.uclouvain.be/pr/boreal/object/boreal:179717| title = Darfur: counting the deaths (2). What are the trends?| year = 2005| last = Guha-Sapir| first = Debarati| last2 = Degomme| first2 = Olivier| journal = Centre for Research on the Epidemiology of Disasters}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201008014629/https://dial.uclouvain.be/pr/boreal/object/boreal:179717 |date=2020-10-08 }}</ref> | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|500,000}}<br /><ref name="Reeves">{{cite journal| title = Quantifying Genocide in Darfur | first = Eric | last = Reeves | date = 2006-04-28}}</ref> | |- |- style="vertical-align: top;" |[[Destruction of Kurdish villages during the Iraqi Arabization campaign|Kurdish genocide]]{{Refn|group=N|name=Arabization|[[صدام حسین]]'s campaign against the Kurds including the [[Al-Anfal campaign]] and the [[Persecution of Feyli Kurds under Saddam Hussein|Feyli Kurds operations]] have been recognized as genocides: On 5 December 2012, Sweden's parliament, the [[رکسداگ]], adopted a resolution by the Green party to officially recognize Anfal as genocide. The resolution was passed by all 349 members of parliament.<ref>{{cite web|url=http://www.pravdareport.com/world/123118-swedish_neutrality/|title=Is Swedish neutrality over?|date=11 December 2012|work=Pravda|accessdate=24 April 2019|archive-date=18 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191218064533/https://www.pravdareport.com/world/123118-swedish_neutrality/|dead-url=yes}}</ref>{{disputed inline|date=April 2019}} On 28 February 2013, the [[British House of Commons]] formally recognized the Anfal as genocide following a campaign led by Conservative MP [[Nadhim Zahawi]], who is of Kurdish descent.<ref>{{cite web|url=https://www.huffingtonpost.co.uk/gary-kent/parliamentary-recognition-of-the-kurdish-genocide_b_2789300.html|title=Historic Debate Secures Parliamentary Recognition of the Kurdish Genocide|date=|publisher=Huffingtonpost.co.uk|accessdate=31 August 2013}}</ref> [[جنوبی کوریا]] recognized the Anfal as [[نسل کشی]] on June 13 of 2013.<ref>{{cite news|title=South Korea recognizes Kurdish genocide |url=https://www.peyamner.com/english/PNAnews.aspx?ID=314434 |accessdate=26 April 2015 |date=13 June 2013 |url-status=dead |archiveurl=https://archive.today/20150426233519/http://www.peyamner.com/english/PNAnews.aspx?ID=314434 |archivedate=26 April 2015}}</ref> In 2011, the Iraqi Parliament voted to recognize the 1980 massacre of Feyli Kurds under the regime of Saddam Hussein as genocide.<ref name=presrecog>{{cite news|title=Genocide Against the Kurds in Iraq: Iraq and International Recognition Over Time |url=http://uk.gov.krd/genocide/pages/page.aspx?lngnr=12&smap=140000&pnr=42|accessdate=23 May 2017|work=uk.gov.krd}}</ref> The '''destruction of Kurdish villages during the Iraqi Arabization campaign''' refers to villages razed by the [[Ba'athist Iraq]]i government during its "[[Ba'athist Arabization campaigns in North Iraq|Arabization campaign]]" of areas, excluded from [[کردستان]] under the [[Iraqi–Kurdish Autonomy Agreement of 1970]]. 1.5 to 2 million Kurds were forcibly displaced by Arabization campaigns in Iraq between 1963 and 1987;<ref name=rumm>{{cite web |last1=Rummel |first1=Rudolph J. |title=Chapter 14 The Horde of Centi-kilo Murderers Estimates, Calculations, and Sources |url=https://www.hawaii.edu/powerkills/SOD.TAB14.1C.GIF |website=Statistics of Democide |at=Rows 1313, 1314}}</ref> resulting in 10,000 to 100,000 deaths during the displacements;<ref name=rumm />[[Destruction of Kurdish villages during the Iraqi Arabization campaign#Major population damaging events|87,500 to 388,100 Kurds]] were killed in the [[destruction of Kurdish villages during the Iraqi Arabization campaign]] including: 2,500<ref name="noriracasua">''Routine calculations do not count as original research, provided there is consensus among editors that the result of the calculation is obvious, correct, and a meaningful reflection of the sources. Basic arithmetic, such as adding numbers, converting units, or calculating a person's age are some examples of routine calculations. See also Category:Conversion templates.''<br /> https://www.hawaii.edu/powerkills/SOD.TAB14.1C.GIF row 1313 and 1314 <br />1,000,000 and 10,000 to 2,000,000 and 100,000 Kurds were displaced and killed respectively between 1963 and 1987; 250,000 of them in 1977 and 1978. If deaths are proportional to the displacement then 2,500 to 12,500 Kurds would have died during this period depending on the scale of overall displacement and deaths used.</ref> to 12,500<ref name=noriracasua /> in the [[Ba'athist Arabization campaigns in North Iraq]], 10,000<ref name=chestnut>{{cite book |last1=Chestnut Greitens |first1=Sheena |title=Dictators and their Secret Police: Coercive Institutions and State Violence |pages=289 |url=https://books.google.com/?id=NgfFDAAAQBAJ&pg=PA289&lpg=PA289&dq=feyli+kurds+disappeared+12,000#v=onepage|isbn=978-1-316-71256-6 |date=2016-08-16}}</ref> to 25,000<ref name="alkur">{{cite book|last1=Jaffar Al-Faylee|first1=Zaki|title=Tareekh Al-Kurd Al-Faylyoon|date=2010|location=Beirut|pages=485, 499–501}}</ref><ref name="heksih">{{cite book|last1=Al-Hakeem|first1=Dr. Sahib|title=Untold stories of more than 4000 women raped killed and tortured in Iraq, the country of mass graves|date=2003|pages=489–492}}</ref>{{Clarify|is this a supplied title because it cannot be traced by title or author|date=December 2017}} were killed during the [[Persecution of Feyli Kurds under Saddam Hussein|Feyli Kurds operation]], 5,000<ref name="bazmem">{{cite web |title=The Tragedy of the Missing Barzanis |url=https://kurdistanmemoryprogramme.com/the-tragedy-of-the-missing-barzanis/ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191119065607/https://kurdistanmemoryprogramme.com/the-tragedy-of-the-missing-barzanis/ |archivedate=2019-11-19 |website=Kurdistan Memory Programme}}</ref> to 8,000<ref name="pbs.org">{{cite web |last1=Jones |first1=Dave |title=The Crimes of Saddam Hussein <br />1983 The Missing Barzanis |url=https://www.pbs.org/frontlineworld/stories/iraq501/events_barzanis.html |website=Frontline World |publisher=PBS}}</ref> Kurds disappeared in the [[Kurdish rebellion of 1983|1983 Barzani killings]], 50,000<ref name="hrw">[https://hrw.org/reports/1993/iraqanfal/ GENOCIDE IN IRAQ] Human Rights Watch, 1993</ref> to 100,000<ref name="hrw" /> (although Kurdish sources have cited a higher figure of 182,000<ref name="Frontline">{{cite web |url=https://www.pbs.org/frontlineworld/stories/iraq501/events_anfal.html |title=The Crimes of Saddam Hussein – 1988 The Anfal Campaign |publisher=PBS Frontline |date=January 24, 2006 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060206034420/https://www.pbs.org/frontlineworld/stories/iraq501/events_anfal.html |archivedate=February 6, 2006 |accessdate=November 15, 2019}}</ref>) more Kurds were massacred in the [[Anfal genocide]], and at least 20,000<ref name="upris">{{cite web |last1=Zenko |first1=Micah |title=Remembering the Iraqi Uprising Twenty-Five Years Ago |url=https://www.cfr.org/blog/remembering-iraqi-uprising-twenty-five-years-ago |website=Council on Foreign Relations}}</ref> were killed during the [[1991 Iraqi uprising]] notwithstanding an additional 48,400<ref name="kurdrefugees">1,000 deaths per day in April, May and June along Turkish border ''a -'' "Iraqi Deaths from the Gulf War as of April 1992," Greenpeace, Washington, D.C. See also "Aftermath of War: The Persian Gulf War Refugee Crisis," Staff Report to the Senate Judiciary Committee's Subcommittee on Immigration and Refugee Affairs, May 20, 1991. The figure of nearly 1,000 deaths per day is also given in "Kurdistan in the Time of Saddam Hussein," Staff Report to the U.S. Senate Committee on Foreign Relations, November 1991, p.14. "hundreds" (100 to 900?) died per day along Iranian border ''b -'' [http://www.apnewsarchive.com/1991/Kurdish-Refugees-Straggle-Into-Iran-Followed-By-Tragedy/id-2a413a508ec5af132b9cc245172f3f9c Kurdish Refugees Straggle Into Iran, Followed By Tragedy], Associated Press, Apr 13, 1991 1,100 to 1,900 (''a '' + ''b'') deaths per day from at least April 13th (''b'') up to between May 1st and May 31st (''a ''); which suggests 44 to 74 days: 1,100(44)= 48,400 1,900(74)= 140,600 '''Routine calculations''' ''Routine calculations do not count as original research, provided there is consensus among editors that the result of the calculation is obvious, correct, and a meaningful reflection of the sources. Basic arithmetic, such as adding numbers, converting units, or calculating a person's age are some examples of routine calculations. See also Category:Conversion templates.''</ref> to 140,600<ref name=kurdrefugees /> Kurdish refugees that starved to death along the Iranian and Turkish borders.}} |{{Flagicon image|Flag of Iraq (1963–1991); Flag of Syria (1963–1972).svg}} [[Ba'athist Iraq|Iraq]] | style="text-align: center;" | 1977 | style="text-align: center;" | 1991 | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|87500}} <br /> {{citation needed|date=July 2020}} | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|388100}}<br /> {{citation needed|date=July 2020}} |{{Ntsh|8}} |- |- style="vertical-align: top;" |[[East Timor genocide]]{{Refn|group=N|name=timor|The '''East Timor genocide''' refers to the "pacification campaigns" of state sponsored terror by the [[Indonesian occupation of East Timor|Indonesian government during their occupation of East Timor]]. Oxford University held an academic consensus calling the Indonesian Occupation of '''East Timor [[نسل کشی]]''' and Yale university teaches it as part of their "Genocide Studies" program.<ref name=Payaslian>{{cite web|last=Payaslian|first=Simon|title=20th Century Genocides|url=http://www.oxfordbibliographies.com/view/document/obo-9780199743292/obo-9780199743292-0105.xml|publisher=Oxford bibliographies|ref= {{SfnRef|Payaslian}}}}</ref><ref name="gsp.yale.edu">{{cite web|title=Genocide Studies Program: East Timor|url=http://gsp.yale.edu/case-studies/east-timor|website=Yale.edu}}</ref> Precise estimates of the death toll are difficult to determine. The 2005 report of the UN's [[Commission for Reception, Truth and Reconciliation in East Timor]] (CAVR) reports an estimated minimum number of conflict-related deaths of 102,800 (+/− 12,000). Of these, the report says that approximately 18,600 (+/− 1,000) were either killed or disappeared, and that approximately 84,000 (+/− 11,000) died from hunger or illness in excess of what would have been expected due to peacetime mortality. These figures represent a minimum conservative estimate that CAVR says is its scientifically-based principal finding. The report did not provide an upper bound, however, CAVR speculated that the total number of deaths due to conflict-related hunger and illness could have been as high as 183,000.<ref>{{Cite web|url=http://www.cavr-timorleste.org/updateFiles/english/CONFLICT-RELATED%20DEATHS.pdf|title=Conflict-related Deaths in Timor Leste, 1954–1999. The Findings of the CAVR Report ''Chega!''}}</ref> The truth commission held Indonesian forces responsible for about 70% of the violent killings.<ref name=CAVR>{{Cite web|url=http://www.cavr-timorleste.org/en/Brief.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120513220045/http://www.cavr-timorleste.org/en/Brief.htm|url-status=dead|title=Chega! The CAVR Report|archivedate=May 13, 2012}}</ref>}} |{{Flagicon image|Flag of Indonesia.svg}} [[East Timor (Indonesian province)|East Timor]], [[انڈونیشیا]] | style="text-align: center;" | 1975 | style="text-align: center;" | 1999 | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|85320}}<br /><ref>Precise estimates of the death toll are difficult to determine. The 2005 report of the UN's [[Commission for Reception, Truth and Reconciliation in East Timor]] (CAVR) reports an estimated minimum number of conflict-related deaths of 102,800 (+/− 12,000). Of these, the report says that approximately 18,600 (+/− 1,000) were either killed or disappeared, and that approximately 84,000 (+/− 11,000) died from hunger or illness in excess of what would have been expected due to peacetime mortality. These figures represent a minimum conservative estimate that CAVR says is its scientifically-based principal finding. The report did not provide an upper bound, however, CAVR speculated that the total number of deaths due to conflict-related hunger and illness could have been as high as 183,000. The truth commission held Indonesian forces responsible for about 70% of the violent killings.<br /> *This estimates comes from taking the minimum killed violently applying the 70% violent death responsibility given to Indonesian military combined with the minimum starved. <br /> {{cite web | url = http://www.cavr-timorleste.org/updateFiles/english/CONFLICT-RELATED%20DEATHS.pdf | title = Conflict-related Deaths in Timor Leste, 1954–1999. The Findings of the CAVR Report}} <br /> {{cite web | url = http://www.cavr-timorleste.org/en/Brief.htm | archive-url = https://web.archive.org/web/20120513220045/http://www.cavr-timorleste.org/en/Brief.htm | url-status = dead | title = The CAVR Report | archive-date = 2012-05-13}}</ref> | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|196720}}<br /><ref>Precise estimates of the death toll are difficult to determine. The 2005 report of the UN's [[Commission for Reception, Truth and Reconciliation in East Timor]] (CAVR) reports an estimated minimum number of conflict-related deaths of 102,800 (+/− 12,000). Of these, the report says that approximately 18,600 (+/− 1,000) were either killed or disappeared, and that approximately 84,000 (+/− 11,000) died from hunger or illness in excess of what would have been expected due to peacetime mortality. These figures represent a minimum conservative estimate that CAVR says is its scientifically-based principal finding. The report did not provide an upper bound, however, CAVR speculated that the total number of deaths due to conflict-related hunger and illness could have been as high as 183,000. The truth commission held Indonesian forces responsible for about 70% of the violent killings:*This estimates comes from taking the maximum killed violently applying the 70% violent death responsibility given to Indonesian military combined with the maximum starved.<br /> {{cite web | url = http://www.cavr-timorleste.org/en/Brief.htm | archive-url = https://web.archive.org/web/20120513220045/http://www.cavr-timorleste.org/en/Brief.htm | url-status = dead | archive-date = May 13, 2012 | title = Conflict-related Deaths in Timor Leste, 1954–1999. The Findings of the CAVR Report | work = cavr-timorleste.org | accessdate = April 16, 2018}}</ref> |{{Ntsh|20}}13% to 44% of [[مشرقی تیمور]]'s total population killed<br />(See [[East Timor genocide#Number of deaths|death toll of East Timor genocide]]) |- |- style="vertical-align: top;" |[[Ikiza]]{{Refn|group=N|name=Burundi|'''Burundian genocide'''. In the long sequence of civil fights that occurred between [[Tutsi]] and [[Hutu]] since [[برونڈی]]'s independence in 1962, the 1972 mass killings of Hutu by the Tutsi and the 1993 mass killings of Tutsis by the majority-Hutu populace are both described as genocide in the final report of the ''International Commission of Inquiry for Burundi'' presented to the United Nations Security Council in 1996.}} |{{Flagicon image|Flag of Burundi (1967–1982).svg}} [[برونڈی]] | colspan="2" style="text-align: center;" | 1972 | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|80000}}<br />{{R|BurWhite|ICIBFR02_85}} | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|300000}}<br /><ref name=burundik /> |{{Ntsh|5}} As much as 10% to 15% of the [[Hutu]] population of Burundi killed<ref name=burundik>{{cite book |title=Krueger, Robert; Krueger, Kathleen Tobin (2007). From Bloodshed to Hope in Burundi : Our Embassy Years During Genocide (PDF). University of Texas Press. ISBN 978-0-292-71486-1. |pages=29 |url=https://www.sahistory.org.za/sites/default/files/archive-files3/ambassador_robert_krueger_kathleen_tobin_kruegerbook4you.pdf}}</ref> |- |- style="vertical-align: top;" |[[Pacification of Libya|Libyan genocide]]{{Refn|group=N|name=Libya| The '''Pacification of Libya''',<ref name="Cardoza, 109">{{Cite book|first=Anthony L.|last=Cardoza|title=Benito Mussolini: the first fascist|url=https://archive.org/details/benitomussolinif0000card|publisher=Pearson Longman|year=2006|isbn=|ref=harv|page=[https://archive.org/details/benitomussolinif0000card/page/109 109]}}</ref> also known as the '''Libyan Genocide'''<ref name= Mann309>{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=cGHGPgj1_tIC&pg=PA309|title=The Dark Side of Democracy: Explaining Ethnic Cleansing|last=Mann|first=Michael|publisher=Cambridge University Press|year=2006|isbn=978-0-521-53854-1|location=|page=309}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=gSg0lQkyJoIC&pg=PA146|title=Making of Modern Libya, The: State Formation, Colonization, and Resistance, Second Edition|last=Ahmida|first=Ali Abdullatif|date=23 March 2011|publisher=SUNY Press|isbn=978-1-4384-2893-2|location=|pages=146|language=en}}</ref><ref name=otttensamul>{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=rgGA91skoP4C&pg=PA259|title=Dictionary of Genocide: A-L|last=Totten|first=Samuel|last2=Bartrop|first2=Paul Robert|authorlink1=Samuel Totten|authorlink2=Paul R. Bartrop|date=2008|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-0-313-34642-2|location=|pages=259|language=}}</ref><ref name="Duggan497">{{Cite book|first=Christopher|last=Duggan|title=The Force of Destiny: A History of Italy Since 1796|url=https://archive.org/details/forceofdestinyhi00dugg|location=New York|publisher=Houghton Mifflin|year=2007|isbn=|ref=harv|page=[https://archive.org/details/forceofdestinyhi00dugg/page/497 497]}}</ref> or '''Second Italo-Senussi War''',<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=aVbdCQAAQBAJ&pg=PA5|title=Libyan Air Wars: Part 1: 1973–1985|last=Cooper|first=Tom|last2=Grandolini|first2=Albert|date=January 19, 2015|publisher=Helion and Company|isbn=978-1-910777-51-0|location=|page=5}}</ref> was a prolonged conflict in [[اطالوی لیبیا]] between Italian military forces and indigenous rebels associated with the [[سنوسی تحریک]] that lasted from 1923 until 1932,<ref name=ninaconsuelo>{{cite book | author = Nina Consuelo Epton | title = Oasis Kingdom: The Libyan Story | location = New York | publisher = Roy Publishers | year = 1953 | page = 126 | isbn = | author-link = Nina Consuelo Epton}}</ref><ref>{{cite book|chapter-url=http://www.shadowsgovernment.com/shadows-library/Unknown/The%20Cambridge%20History%20of%20Africa,%20Volume%20(1658)/The%20Cambridge%20History%20of%20Africa,%20Volume%20-%20Unknown.pdf|first=C.C.|last=Stewart|chapter=Islam|title=The Cambridge History of Africa, Volume 7: c. 1905 – c. 1940|location=Cambridge, United Kingdom|publisher=Cambridge University Press|date=1986|p=196}}</ref> when the principal Senussi leader, [[عمر مختار]], was captured and executed.<ref name=refioseercito>{{cite web|url=http://www.regioesercito.it/reparti/mvsn/mvsnlib23.htm|title=Detailed description of some fights|publisher=Regioesercito|language=Italian|access-date=2020-10-04|archive-date=2018-05-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20180520185400/http://www.regioesercito.it/reparti/mvsn/mvsnlib23.htm}}</ref> The pacification resulted in mass deaths of the indigenous people in [[برقہ]]—one quarter of Cyrenaica's population of 225,000 people died during the conflict.<ref name=Mann309 /> Italy committed major [[جنگی جرائم]] during the conflict; including the use of [[chemical weapon]], episodes of [[Take no prisoners|refusing to take prisoners of war]] and instead executing surrendering combatants, and mass executions of civilians.<ref name="Duggan497" /> Italian authorities committed [[ethnic cleansing]] by forcibly expelling 100,000 [[بدو]] Cyrenaicans, half the population of Cyrenaica, from their settlements that were slated to be given to Italian settlers.<ref name="Cardoza, 109" /><ref name="Bloxham, Moses, 358">{{Cite book|first=Donald|last=Bloxham|first2=A. Dirk|last2=Moses|title=The Oxford Handbook of Genocide Studies|location=Oxford, England|publisher=Oxford University Press|year=2010|isbn=|ref=harv|page=358}}</ref> Italy apologized in 2008 for its killing, destruction and repression of the Libyan people during the period of colonial rule, and went on to say that this was a "complete and moral acknowledgement of the damage inflicted on Libya by Italy during the colonial era."<ref name=thelibyareport>{{Cite book|title=The Report: Libya 2008|author=Oxford Business Group|year=2008|page=17}}</ref>}} |{{Flagicon image|Flag of Italy (1861-1946) crowned.svg}} [[اطالوی لیبیا]] | style="text-align: center;" | 1923 | style="text-align: center;" | 1932 | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|80000}}<br /><ref name="Duggan497" /> | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|125000}}<br /><ref name="Wright">{{Cite book|title=A History of Modern Libya | last = Wright | first = John | year = 1982 | url = http://necrometrics.com/20c100k.htm#Libya}}</ref> |{{Number table sorting|25}}% of [[برقہ]] population killed<ref name="Duggan497" /> |- |- style="vertical-align: top;" |[[Effacer le tableau|Bambuti genocide]]{{Refn|group=N|name=Bambu|'''''Effacer le tableau''''' ("erasing the board") is the operational name given to the '''[[نسل کشی]] of the [[Mbuti people|Bambuti pygmies]]''' by rebel forces in the [[جمہوری جمہوریہ کانگو]] (DRC). The primary objective of ''Effacer le tableau'' was the territorial conquest of the [[شمالی کیوو]] province of the DRC and [[ethnic cleansing]] of Pygmies from the Congo's eastern region whose population numbered 90,000 by 2004.<ref name=exter>{{cite news |last1=Penketh |first1=Anne |title=Extermination of the pygmies |url=https://www.independent.co.uk/news/world/africa/extermination-of-the-pygmies-552332.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20181221123504/https://www.independent.co.uk/news/world/africa/extermination-of-the-pygmies-552332.html |url-status=dead |archive-date=2018-12-21 |accessdate=2018-12-21 |agency=The Independent |date=2004-07-07}}</ref> {{Sfn|Penketh|2004}} }} |{{Flagicon image|Flag of the Democratic Republic of the Congo (1997-2003).svg}} [[شمالی کیوو]], [[جمہوری جمہوریہ کانگو]] | style="text-align: center;" | 2002 | style="text-align: center;" | 2003 | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|60,000}}<br /><ref name=SeshadriICE1>"Between October 2002 and January 2003, two the rebel groups, the MLC and RCD-N in the East of the Congo launched a premeditated, systematic genocide against the local tribes and Pygmies nicknamed operation "Effacer le Tableau" ("erase the board"). During their offensive against the civilian population of the Ituri region, the rebel groups left more than 60,000 dead and over 100,000 displaced. The rebels even engaged in slavery and cannibalism. Human Rights Reports state that this was due to the fact that rebel groups, often far away from their bases of supply and desperate for food, enslaved the Pygmies on captured farms to grow provisions for their militias or when times get really tough simply slaughter them like animals and devour their flesh which some believe gives them magical powers. 11. Fatality Level of Dispute (military and civilian fatalities): 70,000 estimated" see: {{cite web |url=http://www1.american.edu/ted/ice/pygmy.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304025741/http://www1.american.edu/ted/ice/pygmy.htm |url-status=dead |archive-date=4 March 2016 |title=Pygmies in the Congo Basin and Conflict |author=Raja Seshadri |date=7 November 2005 |work=Case Study 163 |publisher=The Inventory of Conflict & Environment, [[American University]] |accessdate=21 July 2012}}</ref><ref name=exter /> | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|70,000}}<br /><ref name=SeshadriICE1 /> |{{Ntsh|40}}40% of the Eastern Congo's [[Pygmy peoples|Pygmy]] population killed{{Refn|name=Pygm|group=N|Eastern Pygmy population was reduced to 90,000 after a campaign that killed 60,000<ref name=SeshadriICE1 /> implying a 40% decline}} |- |- style="vertical-align: top;" |[[Massacres of Poles in Volhynia and Eastern Galicia]]{{Refn|group=N|'''Massacres of Poles in Volhynia and Eastern Galicia''' was a genocide carried out in Nazi German-occupied Poland by the Ukrainian Insurgent Army (the UPA) against Poles in the area of Volhynia, Eastern Galicia, parts of Polesia and Lublin region, beginning in 1943 and lasting up to 1945. On 22 July 2016, the Parliament of Poland passed a resolution recognizing the massacres as Genocide<ref name="Volhynia">{{cite news | title = Senate recognizes Volhynia massacre to be genocide | url = http://tass.ru/en/world/887135}}</ref><ref name="Radio Poland">{{cite news | work = Radio Poland | title = Polish MPs adopt resolution calling 1940s massacre genocide | url = http://www.thenews.pl/1/10/Artykul/263005,Polish-MPs-adopt-resolution-calling-1940s-massacre-genocide | accessdate = 2020-10-04 | archivedate = 2020-11-19 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20201119172309/http://archiwum.thenews.pl/1/10/Artykul/263005 }}</ref>}} |{{Flagicon image|Flag of Nazi Germany.svg}} [[German-occupied Poland]] | style="text-align: center;" | 1943 | style="text-align: center;" | 1945 | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|50000}}<br /><ref name="Magocsi">{{cite book | title = A History of Ukraine | page =681 | author = Paul Robert Magocsi | date = 1996 | isbn =0-8020-7820-6}}</ref> | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|300000}}<br /><ref name="Terles">{{cite book | author = Mikolaj Terles | title = Ethnic cleansing of Poles in Volhynia and Eastern Galicia, 1942–1946 (ZZWRP) | url = https://archive.org/details/ethniccleansingo0000terl | page = [https://archive.org/details/ethniccleansingo0000terl/page/61 61] | date = 1993 | isbn = 0-9698020-0-5}}</ref><ref name="Partacz">{{cite book | language = pl| trans-title = Historical truth is political truth in scientific research. An example of the genocide of South Eastern Poland in 1939–1946 | author = Czesław Partacz | title = Prawda historyczna na prawda polityczna w badaniach naukowych. Przykład ludobójstwa na Kresach Południowo-Wschodniej Polski w latach 1939–1946| author-link = :pl:Czesław Partacz}}</ref><ref name="Kulińska">{{cite book | author =Lucyna Kulińska | title = Dzieci Kresów III | language = pl | location = Kraków | year = 2009| page = 467}}</ref><ref name="Turowski">{{cite book | author =Józef Turowski | author2 = Władysław Siemaszko | title = Zbrodnie nacjonalistów ukraińskich dokonane na ludności polskiej na Wołyniu 1939–1945 | quote = Główna Komisja Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce{{Spaced ndash}} Instytut Pamięci Narodowej, Środowisko Żołnierzy 27 Wołyńskiej Dywizji Armii Krajowej w Warszawie | date = 1990}}</ref><ref name="Siemaszko">{{cite book | author = Władysław Siemaszko | author2 = Ewa Siemaszko | title = Ludobójstwo dokonane przez nacjonalistoẃ ukraińskich na ludności polskiej Wołynia, 1939–1945 | language = pl| date = 2000| isbn = 83-87689-34-3 | volume = 2 | page = 1056 | trans-title = Genocide by Ukrainian nationalists against the Polish population of Volhynia, 1939–1945}}</ref> |4% to 20% of the pre-war (1931) [[Second Polish Republic]]'s total Polish population of Voivodeships: [[Stanisławów Voivodeship|stanisławowskie]], [[Tarnopol Voivodeship|tarnopolskie]] and [[Wołyń Voivodeship (1921–1939)|wołyńskie]]<ref name="Hryciuk">{{cite book | author = Grzegorz Hryciuk | language = pl | title = Przemiany narodowościowe i ludnościowe w Galicji Wschodniej i na Wołyniu w latach 1931–1948 | publisher = Toruń | year = 2005 | author2 = Wyd. Adam Marszałek | isbn = 83-7441-121-X | page = 139}}</ref><ref name="Potocki">{{cite book | author = Robert Potocki | title = Polityka państwa polskiego wobec zagadnienia ukraińskiego w latach 1930–1939 | year = 2003 | isbn = 83-917615-4-1 | pages = 47–50 | trans-title = The policy of the Polish state towards the Ukrainian issue in 1930–1939}}</ref> where killed. |- |- style="vertical-align: top;" |[[Genocide of Isaaqs]]{{Refn|group=N|name=Isaaq|The '''Genocide of Isaaqs''' or '''"Hargeisa Holocaust"'''<ref name=journalafrican>{{Cite journal|last=Ingiriis|first=Mohamed Haji|date=2016-07-02|title="We Swallowed the State as the State Swallowed Us": The Genesis, Genealogies, and Geographies of Genocides in Somalia|journal=African Security|volume=9|issue=3|pages=237–58|doi=10.1080/19392206.2016.1208475|issn=1939-2206}}</ref><ref name=aviewfoothills>{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=Dd5ngjjVZb8C&pg=PA504&lpg=PA504|title=A View From The Foothills: The Diaries of Chris Mullin|last=Mullin|first=Chris|date=2010-10-01|publisher=Profile Books|isbn=978-1-84765-186-0}}</ref> was the systematic, state-sponsored massacre of [[Isaaq]] civilians between 1988 and 1991 by the [[صومالی جمہوری جمہوریہ]] under the dictatorship of [[محمد سیاد بری]].<ref name="Mburu">{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=7w8VAQAAIAAJ|title=Past human rights abuses in Somalia: report of a preliminary study conducted for the United Nations (OHCHR/UNDP-Somalia)|last=Mburu|first=Chris|last2=Rights|first2=United Nations Office of the High Commissioner for Human|last3=Office|first3=United Nations Development Programme Somalia Country|date=2002-01-01}}</ref> The number of civilian deaths in this massacre is estimated to be between 50,000–100,000 according to various sources,<ref name="Peifer1">{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=tOgOwSXB164C&pg=PA23&lpg=PA23|title=Stopping Mass Killings in Africa: Genocide, Airpower, and Intervention|last=Peifer|first=Douglas C.|date=2009-05-01|publisher=DIANE Publishing|isbn=978-1-4379-1281-4}}</ref><ref name=Dynamics>{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=mKWiBwAAQBAJ&pg=PT149|title=Making and Unmaking Nations: The Origins and Dynamics of Genocide in Contemporary Africa|last=Straus|first=Scott|date=2015-03-24|publisher=Cornell University Press|isbn=978-0-8014-5567-4}}</ref><ref name="Jones">{{Cite book| url= https://books.google.com/?id=ZybbAAAAMAAJ | title= Genocide, war crimes and the West: history and complicity|last=Jones|first=Adam|date=2017-01-22|publisher=Zed Books|isbn=978-1-84277-191-4}}</ref> while local reports estimate the total civilian deaths to be upwards of 200,000 Isaaq civilians.<ref name=Somalilanded>{{Cite web|url=http://www.aljazeera.com/indepth/features/2014/02/investigating-genocide-somaliland-20142310820367509.html|title=Investigating genocide in Somaliland|date=February 2014|publisher=Al Jazeera|access-date=2018-04-16}}</ref> This included the leveling and complete destruction of the second and third largest cities in Somalia, [[هرجيسا]] (90 per cent destroyed)<ref>{{Cite book |title=Somaliland: Time for African Union Leadership |publisher=International Crisis Group |year=2006 |isbn= |url=https://d2071andvip0wj.cloudfront.net/somaliland-time-for-african-union-leadership.pdf |page=5 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170202071223/https://d2071andvip0wj.cloudfront.net/somaliland-time-for-african-union-leadership.pdf |date=2017-02-02 }}</ref> and [[Burao]] (70 per cent destroyed) respectively,<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=xbQTEF0rd7wC&pg=PA152|title=Eritrea and Ethiopia: From Conflict to Cooperation|last=Tekle|first=Amare|date=1994-01-01|publisher=The Red Sea Press|isbn=978-0-932415-97-4}}</ref> and had caused 400,000<ref>{{Cite journal|year=|title=Conflict in Somalia: Drivers and Dynamics|url=https://siteresources.worldbank.org/INTSOMALIA/Resources/conflictinsomalia.pdf|page=10}}</ref><ref name="robertpress">{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=-s0VcsSW2rAC&pg=PA154|title=The New Africa: Dispatches from a Changing Continent|last=Press|first=Robert M.|date=1999-01-01|publisher=University Press of Florida|isbn=978-0-8130-1704-4}}</ref> Somalis (primarily of the Isaaq clan) to flee their land and cross the border to Hartasheikh in Ethiopia as refugees, creating the world's largest refugee camp then (1988),<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=WV0TAgAAQBAJ&pg=PA57&lpg=PA57|title=The Early Morning Phonecall: Somali Refugees' Remittances|last=Lindley|first=Anna|date=2013-01-15|publisher=Berghahn Books|isbn=978-1-78238-328-4|language=en}}</ref> with another 400,000 being internally displaced.<ref>{{cite book|last1=Gajraj|first1=Priya|title=Conflict in Somalia: Drivers and Dynamics|date=2005|publisher=World Bank|page=10|url=https://siteresources.worldbank.org/INTSOMALIA/Resources/conflictinsomalia.pdf}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=52m9OsGODRUC&pg=PA227|title=Racism and Ethnicity: Global Debates, Dilemmas, Directions|last=Law|first=Ian|date=2010-01-01|publisher=Longman|isbn=978-1-4058-5912-7}}</ref><ref>{{cite journal|title=Africa Watch|journal=Volume 5|date=1993|page=4}}</ref> In 2001, the [[اقوام متحدہ]] commissioned an investigation on past human rights violations in Somalia,<ref name="Mburu" /> specifically to find out if "crimes of international jurisdiction (i.e. war crimes, crimes against humanity or genocide) had been perpetrated during the country's civil war". The investigation was commissioned jointly by the [[اقوام متحدہ]] Co-ordination Unit (UNCU) and the [[اقوام متحدہ دے اعلیٰ کمشنر برائے انسانی حقوق]]. The investigation concluded with a report confirming the crime of genocide to have taken place against the Isaaqs in Somalia.<ref name="Mburu" />}} |{{Flagicon image|Flag of Somalia.svg}} [[صومالی جمہوری جمہوریہ]] | style="text-align: center;" |1988 | style="text-align: center;" |1991 | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|50000}}<br /><ref name="Dynamicsa">{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=mKWiBwAAQBAJ&pg=PT149|title=Making and Unmaking Nations: The Origins and Dynamics of Genocide in Contemporary Africa|last=Straus|first=Scott|date=2015-03-24|publisher=Cornell University Press|isbn=978-0-8014-5567-4|language=en}}</ref><ref name="Jones" /> | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|200000}}<br /><ref name="Somalilandeda">{{Cite web|url=http://www.aljazeera.com/indepth/features/2014/02/investigating-genocide-somaliland-20142310820367509.html|title=Investigating genocide in Somaliland|access-date=April 16, 2018}}</ref> |{{Ntsh|4}} |- |- style="vertical-align: top;" |[[Chetnik war crimes in World War II#Genocidal crimes|Genocidal crimes against Bosniaks and Croats by the Chetniks]]{{Refn|group=N|name=chet|Massacres of ethnic [[Croats]] and [[بوسنیائی مسلم]] by Serbian [[Chetniks]] across large areas of the [[Independent State of Croatia]] (modern-day [[بوسنیا تے ہرزیگووینا]], [[کرویئشا]] and [[Sandžak]]) during [[دوسری جنگ عظیم]]. Genocidal characteristics of the massacres can be seen through the [[Stevan Moljević|Moljević plan]] ("On Our State and Its Borders") and the 1941 [[Draža Mihailović#Bosnia|'Instructions']] issued by Chetnik leader, [[Draža Mihailović]], concerning the cleansing of non-Serbs on the basis of creating a post-war [[Greater Serbia]].{{Sfn|Tomasevich|1975|p=170}}{{Sfn|Lerner|1994|p=105}}{{Sfn|Mulaj|2008|p=42}} Death toll by ethnicity is estimated to be between 18,000-32,000 Croats and between 29,000-33,000 Muslims.<ref name="Geiger">{{cite journal| author = Vladimir Geiger | title=Human Losses of the Croats in World War II and the Immediate Post-War Period Caused by the Chetniks (Yugoslav Army in the Fatherland) and the Partisans (People's Liberation Army and the Partisan Detachments of Yugoslavia/Yugoslav Army) and the Communist Authorities: Numerical Indicators|journal=Revue für Kroatische Geschichte = Revue d'Histoire Croate|volume=VIII|issue=1|pages=77–121|url=http://hrcak.srce.hr/103223?lang=en|year=2012}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=TtWycwryensC&pg=PA430&lpg=PA430&dq=chetnik+genocide#v=onepage|isbn=978-0-203-89043-1|title=Century of genocide: critical essays and eyewitness accounts|page=430|author1=Samuel Totten|author2=William S. Parsons|year=1997|publisher=Routledge|accessdate=11 January 2011}}</ref>{{Sfn|Geiger|2012|pp=103, 117}}<ref>{{cite book|last=Redžić|first=Enver|title=Bosnia and Herzegovina in the Second World War|year=2005|publisher=Tylor and Francis|location=New York|isbn=978-0-7146-5625-0|page=84|url=https://books.google.com/?id=pVCx3jerQmYC&pg=PA146&lpg=PA146&dq=Chetniks+extermination#v=onepage}}</ref>}} |{{Flagicon image|Flag of Croatia (1941–1945).svg}} [[Independent State of Croatia]] (territories of present-day [[کرویئشا]], [[بوسنیا تے ہرزیگووینا]],<nowiki/>and [[Sandžak]]) | style="text-align: center;" | 1941 | style="text-align: center;" | 1945 | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|47,000}} <br /><ref name="Geiger" /> | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|65,000}} <br /><ref name="Geiger" /> | |- |- style="vertical-align: top;" |[[Tamil Genocide]]{{Refn|group=N|name=Tamil|Massacres of ethnic Tamils across Sri Lanka, but especially in the North-East of the island, claimed as the Tamil homeland, have occurred repeatedly since 1956. Tens of thousands of Tamils were killed over the years. Tamils have made allegations of genocide since the 80s and in 2015 the Northern Provincial Council passed a resolution on the Tamil Genocide, seeking a UN inquiry. The Canadian Parliament in 2019 also called for an investigation into genocide allegations. Sri Lanka has strongly denied the accusations of genocide.}} |{{Flagicon image|Tamil Eelam Flag.svg}} [[Tamil Eelam]], [[سری لنکا]] | style="text-align: center;" | 1956 | style="text-align: center;" | 2009 | style="text-align: center;" |40,000<ref>{{Cite web|date=2012-02-27|title=Sri Lanka’s dead and missing: the need for an accounting|url=https://www.crisisgroup.org/asia/south-asia/sri-lanka/sri-lankas-dead-and-missing-need-accounting|access-date=2020-06-09|website=Crisis Group|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Petrie, Charles|date=2012|title=Report of the Secretary-General's Internal Review Panel on United Nations Action in Sri Lanka|url=https://digitallibrary.un.org/record/737299?ln=en|journal=United Nations Digital Library System|language=en}}</ref> | style="text-align: center;" | {{Number table sorting|140,000+}}<ref>{{Cite web|date=2012-02-27|title=Sri Lanka’s dead and missing: the need for an accounting|url=https://www.crisisgroup.org/asia/south-asia/sri-lanka/sri-lankas-dead-and-missing-need-accounting|access-date=2020-06-09|website=Crisis Group|language=en}}</ref> |Between 10% and 35% of the [[Eelam Tamil]] population living in the de facto state of [[Tamil Eelam]], controlled by the [[تامل ٹائیگرز]].<ref>{{Cite web|date=2019-08-15|title=Emerging Voices: Sri Lanka’s Tamils Need Genocide Recognition and Innovative Justice Mechanisms|url=http://opiniojuris.org/2019/08/15/emerging-voices-sri-lankas-tamils-need-genocide-recognition-and-innovative-justice-mechanisms/|access-date=2020-06-09|website=Opinio Juris|language=en-US}}</ref> |- |- style="vertical-align: top;" |[[کریمیائی تاتاریاں د‏‏ی جبری ملک بدری]]{{Refn|group=N|name=Tatar|The '''deportation of the Crimean Tatars''' (Crimean Tatar Qırımtatar halqınıñ sürgünligi; Ukrainian Депортація кримських татар; Russian Депортация крымских татар) was the ethnic cleansing of at least 191,044 Crimean Tatars or, according to the other sources, 423,100 of them (89,2 % were women, children and elderly people) in 18–20 May 1944; one of the crimes of the Soviet totalitarian regime. It was carried out by Lavrentiy Beria, head of the Soviet state security and secret police, acting on behalf of Joseph Stalin. Within three days, Beria's NKVD used cattle trains to deport women, children, the elderly, even Communists and members of the Red Army, to the Soviet Republic of Uzbekistan, several thousand kilometres away. They were one of the ten ethnicities who were encompassed by Stalin's policy of population transfer in the Soviet Union. The deportation is [[کریمیائی تاتاریاں د‏‏ی جبری ملک بدری]]; as well as various scholars. Professor Lyman H. Legters argued that the Soviet penal system, combined with its resettlement policies, should count as genocidal since the sentences were borne most heavily specifically on certain ethnic groups, and that a relocation of these ethnic groups, whose survivial depends on ties to its particular homeland, "had a genocidal effect remediable only by restoration of the group to its homeland".{{Sfn|Legters|1992|p=104}} Soviet dissidents Ilya Gabay{{Sfn|Fisher|2014|p=150}} and [[Pyotr Grigorenko]]{{Sfn|Allworth|1998|p=216}} both classified the event as a genocide. Historian Timothy Snyder included it in a list of Soviet policies that "meet the standard of genocide."<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/cifamerica/2010/oct/05/holocaust-secondworldwar|title=The fatal fact of the Nazi-Soviet pact|last=Snyder|first=Timothy|date=2010-10-05|website=the Guardian|access-date=2018-08-06}}</ref>}} |{{Flagicon image|Flag of the Soviet Union (1924–1955).svg}} [[سوویت اتحاد]] ({{Flagicon image|Flag of the Crimean ASSR (1939).svg}} [[کریمیائی خود مختار سوویت اشتراکی جمہوریہ]]) | style="text-align: center;" | 1944 | style="text-align: center;" | 1948 | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|34000}}<br /><ref name="buc">{{cite book | author = Buckley, Cynthia J. | author2 = Ruble, Blair A. | author3 = Hofmann, Erin Trouth | year = 2008 | title = Migration, Homeland, and Belonging in Eurasia | url = https://archive.org/details/migrationhomelan0000unse | location = Washington, D.C. | publisher = Woodrow Wilson Center Press | isbn = 978-0-8018-9075-8 | page = [https://archive.org/details/migrationhomelan0000unse/page/207 207]}}</ref> | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|195471}}<br /><ref name="Allworth">{{cite book | last = Allworth | first = Edward | date = 1998 | title = The Tatars of Crimea: Return to the Homeland: Studies and Documents | location = Durham | publisher = Duke University Press | isbn = 978-0-8223-1994-8 | lccn = 97019110 | oclc = 610947243 | page = [https://archive.org/details/tatarsofcrimeare0000unse/page/6 6] | url = https://archive.org/details/tatarsofcrimeare0000unse/page/6}}</ref> |{{Ntsh|32}}The deportation and following exile reduced the [[کریمیائی تاتار]] population by between 18%<ref name="buc" /> and 46%.<ref>{{cite web |last1=page |first1=34 |title="Punished Peoples" of the Soviet Union: The Continuing Legacy of Stalin's Deportations |url=https://www.hrw.org/reports/pdfs/u/ussr/ussr.919/usssr919full.pdf |website=Human Rights Watch 1991}}</ref> |- |- style="vertical-align: top;" |[[Genocide in German South West Africa]]{{Refn|group=N|name=Herero|The '''Genocide in German South West Africa''' was the campaign to exterminate the Herero and Nama people that the [[جرمن سلطنت]] undertook in German South-West Africa (modern-day Namibia). It is considered one of the first genocides of the 20th century.}} |{{Flagicon image|Reichskolonialflagge.svg}} [[جرمن جنوب مغربی افریقہ]] | style="text-align: center;" | 1904 | style="text-align: center;" | 1908 | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|34000}}<br />{{R|Nuhn89}} | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|110000}}<br />{{R|WhitakerRep|HereroBiblio}} |{{Ntsh|70}}60% (24,000 out of 40,000{{R|Nuhn89}}) to 81.25% (65,000<ref name="germanyadmits">{{cite news|title=Germany admits Namibia genocide|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/3565938.stm|accessdate=20 February 2016|agency=BBC|date=August 14, 2004}}</ref><ref name="germanminister">{{cite news|title=German minister says sorry for genocide in Namibia|url=https://www.theguardian.com/world/2004/aug/16/germany.andrewmeldrum|accessdate=20 February 2016|agency=The Guardian|date=August 16, 2004}}</ref> out of 80,000<ref name="preventgeno">{{cite web|url=http://www.preventgenocide.org/prevent/UNdocs/whitaker/section5.htm|title=UN Whitaker Report on Genocide, 1985|quote=paragraphs 14 to 24, pages 5 to 10|publisher= Prevent Genocide International}}</ref>) of total [[Herero people|Herero]] and 50%{{R|Nuhn89}} of [[Nama people|Nama]] population killed. |- |- style="vertical-align: top;" |[[Guatemalan genocide]]{{Refn|group=N|name=Maya|'''Guatemalan genocide'''. The government forces of Guatemala and allied paramilitary groups have been condemned by the Historical Clarification Commission for committing genocide against the Maya population{{R|UN0399}}{{R|CEH1999}} and for widespread human rights violations against civilians during the civil war fought against various leftist rebel groups. At least an estimated 200,000 persons lost their lives by arbitrary executions, forced disappearances and other human rights violations.{{Sfn|CEH|1999|p=20}} A quarter of the direct victims of human rights violations and acts of violence were women.{{Sfn|CEH|1999|p=23}}}} |{{Flagicon image|Flag of Guatemala.svg}} [[گواتیمالا]] | style="text-align: center;" | 1962 | style="text-align: center;" | 1996 | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|32632}}<br />{{R|MayaMin}} | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|166000}}<br />{{R|MayaMax}} |{{Ntsh|40}}40% of the [[Maya peoples|Maya]] population (24,000 people) of Guatemala's [[Ixil Community|Ixil]] and [[Rabinal]] regions where killed<ref name="prokid" /> |- |- style="vertical-align: top;" |[[White Terror (Russia)#White Terror in Southern and Western Russia|Jewish genocide during the Russian White Terror]]{{Refn|group=N|name=Jews|The Whitaker Report of the United Nations used the massacre of 100,000 to 250,000 Jews in more than 2,000 '''[[پوگروم]] during the [[White Terror (Russia)|White Terror]]''' in Russia as an example of [[نسل کشی]].<ref name=whitjew>{{cite web |title=UN Whitaker Report on Genocide, 1985, paragraphs 14 to 24 pages 5 to 10» . |url=http://www.preventgenocide.org/prevent/UNdocs/whitaker/section5.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20190613150627/http://www.preventgenocide.org/prevent/UNdocs/whitaker/section5.htm |url-status=dead |archive-date=2019-06-13 |website=preventgenocideinternational}}</ref> During the [[روسی خانہ جنگی]], between 1918 and 1921 a total of 1,236 violent incidents against Jews occurred in 524 towns in [[یوکرین]]. The estimates of the number of killed range between 30,000 and 60,000.<ref name="HCJU-2008">"History and Culture of Jews in Ukraine ("«Нариси з історії та культури євреїв України»)«Дух і літера» publ., Kyiv, 2008, с. 128{{Spaced ndash}} 135</ref><ref name="Vital-1987-359">D. Vital. ''Zionism: the crucial phase''. Oxford University Press. 1987. p. 359</ref> Of the recorded 1,236 pogroms and excesses, 493 were carried out by [[Ukrainian People's Republic]] soldiers under command of [[Symon Petliura]], 307 by independent Ukrainian warlords, 213 by [[Denikin]]'s army, 106 by the [[سرخ فوج]] and 32 by the [[Polish Army]].<ref>R. Pipes. ''A Concise History of the Russian Revolution''. Vintage Books. 1996. p. 262.</ref>}} | what is now [[یوکرین]] and [[روس]] | style="text-align: center;" | 1918 | style="text-align: center;" | 1923 | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|30000}}<br /><ref name="HCJU-2008" /><ref name="Vital-1987-359" /> | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|250000}}<br /><ref name=whitjew>{{cite web |title=UN Whitaker Report on Genocide, 1985, paragraphs 14 to 24 pages 5 to 10» . |url=http://www.preventgenocide.org/prevent/UNdocs/whitaker/section5.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20190613150627/http://www.preventgenocide.org/prevent/UNdocs/whitaker/section5.htm |url-status=dead |archive-date=2019-06-13 |website=preventgenocideinternational}}</ref> |{{Ntsh|2}} |- |- style="vertical-align: top;" |[[Burundian genocides#Genocidal massacre of Tutsis in '93|1993 Genocide of Burundian Tutsis]]{{Refn|group=N|name=Burundi|'''Burundian genocide'''. In the long sequence of civil fights that occurred between [[Tutsi]] and [[Hutu]] since [[برونڈی]]'s independence in 1962, the 1972 mass killings of Hutu by the Tutsi and the 1993 mass killings of Tutsis by the majority-Hutu populace are both described as genocide in the final report of the ''International Commission of Inquiry for Burundi'' presented to the United Nations Security Council in 1996.}} |{{Flagicon image|Flag of Burundi.svg}} [[برونڈی]] | colspan="2" style="text-align: center;" | 1993 | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|25000}}<br /><ref name=totten2>{{cite book| title = Century of Genocide: Critical Essays and Eyewitness Accounts | publisher = Psychology Press | year = 2004 | page = 331 | url = https://books.google.com/?id=5Ef8Hrx8Cd0C&pg=PA346&lpg=PT347#PPA403,M1 | first = Samuel | last = Totten | first2 = William S. | last2 = Parsons| first3 = Israel W. | last3 = Charny| isbn = 978-0-415-94430-4}}</ref> | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|50000}}<br />{{R|Totten2004}} | |- |- style="vertical-align: top;" |[[Khmelnytsky Uprising#Jews|Genocide of Jews in the Polish–Lithuanian Commonwealth by Cossack insurgents]]{{Refn|group=N|name=Lithjew|During the [[Khmelnytsky Uprising]] genocidal massacres were perpetrated against [[یہود]] communities in the [[پولینڈ-لتھوانیا دولت مشترکہ]] by Ukrainian [[کازاک]] and [[کریمیائی تاتار]].<ref name="Totten">{{cite book | quote = A series of massacres perpetrated by the Ukrainian Cossacks under the leadership of Bogdan Chmielnicki saw the death of up to 100,000 Jews and the destruction of perhaps 700 communities between 1648 and 1654 … | author = Samuel Totten | title = Teaching About Genocide: Issues, Approaches, and Resources | url = https://archive.org/details/isbn_9781593110741 | publisher = Information Age Publishing | year = 2004 | isbn = 1-59311-074-X | page = [https://archive.org/details/isbn_9781593110741/page/25 25]}} .</ref>}} |{{Flagicon image|Flag of the Cossack Hetmanate.svg}} [[Zaporozhian Cossacks]] insurgents on territory of [[پولینڈ-لتھوانیا دولت مشترکہ]], [[یوکرین]] and [[بیلاروس]] | style="text-align: center;" | 1648 | style="text-align: center;" | 1657 | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|18000}}<br /><ref name="Stampfer">{{cite journal | last = Stampfer | first = Shaul| journal = Jewish History | volume = 17 | issue = 2 | title = What Actually Happened to the Jews of Ukraine in 1648? | pages = 165–178 | year = 2003 | doi = 10.1023/A:1022308423637}}</ref> | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|100000}}<br /><ref name="Flannery">{{cite book | author = Edward H. Flannery | title = The Anguish of the Jews: Twenty-Three Centuries of Antisemitism | publisher = Paulist Press| date = 2004| isbn = 0-8091-4324-0| page = 158 | quote = footnote 33, p. 327| author-link = Edward H. Flannery}}</ref><ref name="Dimont">{{cite book | author = Max I. Dimont | title = Jews, God, and History | url = https://archive.org/details/jewsgodhistory0000dimo_l0b3 | publisher = Signet Classic | year = 2004 | isbn = 0-451-52940-5 | page = [https://archive.org/details/jewsgodhistory0000dimo_l0b3/page/247 247]| author-link = Max Dimont}}</ref><ref name="GilbertAtlas">{{cite book | author = Martin Gilbert | title = Jewish History Atlas | url = https://archive.org/details/B-001-001-163 | location = London | year = 1976 | page = 530 | quote = cited in Herbert Arthur Strauss. ''Hostages of modernization: Studies on Modern Antisemitism 1870–1933/39'', Walter de Gruyter, 1993, p. 1013 | isbn = 3-11-013715-1| author-link = Martin Gilbert}}</ref><ref name="otheresitmates">Other 1960s–1980s estimates of Jews killed: * {{cite news | quote = In 1648, under the leadership of Chmielnicki, they ravaged the land with fire and sword. Their hatred of the Jews was boundless and they rarely attempted to persuade the unfortunate to convert. These persecutions were characterized by hitherto-unknown atrocities. Children were torn apart or thrown into the fire before the eyes of their mothers, women were burned alive, men were skinned and mutilated. People must have thought hell had let loose all the tormenting monsters that medieval painters had portrayed dragging the condemned to eternal punishment. The roads were choked with thousands of refugees trying to escape the murderous hordes. The famous rabbis of the Talmud schools died by the hundreds as martyrs for their faith. The total number of the dead was estimated at about one hundred thousand. | author = Hannah Vogt | title = The Jews: A Chronicle for Christian Conscience | url = https://archive.org/details/jewschroniclefor0000hann | work = Association Press | year = 1967 | page = [https://archive.org/details/jewschroniclefor0000hann/page/72 72]| author-link = Hannah Vogt}} * {{cite book | quote = In their revolt, the Ukrainians slaughtered over one hundred thousand Jews. | author = Richard L. Rubenstein | title = Power Struggle: An Autobiographical Confession | url = https://archive.org/details/powerstruggle0000rube | publisher= Scribner | year= 1974 | page = [https://archive.org/details/powerstruggle0000rube/page/95 95]| author-link = Richard L. Rubenstein}} * {{cite book | quote = Thus, when in 1648, the Ukrainians under Chmielnicki rose against Polish dominion the Jews were to bear the main brunt of their fury. Within eighteen months over three hundred Jewish townships were destroyed and over one hundred thousand Jews—about a fifth of Polish Jewry—perished. It was the greatest calamity the Jews were to experience until the rise of Hitler. | author = Chaim Bermant | title = The Jews | publisher= Redwood Burn| year = 1978| isbn =0-297-77419-0 | page =12| author-link = Chaim Bermant}} * {{cite book | quote = Under the leadership of the barbaric Bogdan Chmielnitski, they exploded in a revolt of terrible violence in which their anger at their Polish lords also turned against Jewish 'infidels,' some of whom had been used by the Poles as tax collectors... In the ten years between 1648 and 1658 no fewer than 100,000 Jews were killed| author = David Bamberger| title = My People: Abba Eban's History of the Jews| url = https://archive.org/details/mypeopleabbaeban02bamb| url-access = registration| publisher = Behrman House | year = 1978| isbn = 0-87441-263-3| pages = [https://archive.org/details/mypeopleabbaeban02bamb/page/184 184–185]}} * {{cite book | quote = … set off bloody massacres, led by Bogdan Chmielnicki (1593–1657), in which nearly 300,000 Eastern European Jews were killed or uprooted| author =Gertrude Hirschler| title = Ashkenaz: The German Jewish Heritage| url = https://archive.org/details/ashkenazgermanje0000unse| work =Yeshiva University Museum| year =1988 | page = [https://archive.org/details/ashkenazgermanje0000unse/page/64 64]}}</ref><ref>Sources estimating 100,000 Jews killed: * {{cite web | url = http://www.cbsnews.com/htdocs/religion/judaism/timeline.html | title = Judaism Timeline 1618–1770 | work = [[CBS News]] | accessdate = 2007-05-13 | quote = Bogdan Chmelnitzki leads Cossack uprising against Polish rule; 100,000 Jews are killed and hundreds of Jewish communities are destroyed.}} * {{cite book | title = The Jews in Colonial America | url = https://archive.org/details/jewsincolonialam0000reis | author = Oscar Reiss | publisher = McFarland & Company | year = 2004 | isbn =0-7864-1730-7 | pages = [https://archive.org/details/jewsincolonialam0000reis/page/98 98]–99 | quote = The peasants of Ukraine rose up in 1648 under a petty aristocrat Bogdan Chmielnicki. … It is estimated that 100,000 Jews were massacred and 300 of their communities destroyed}} * {{cite book | title = The Killing Trap: genocide in the twentieth century | url = https://archive.org/details/killingtrapgenoc0000midl | author = Manus I. Midlarsky | publisher = Cambridge University Press | date = 2005 | isbn = 0-521-81545-2 | page = [https://archive.org/details/killingtrapgenoc0000midl/page/352 352] | quote = Moreover, Poles must have been keenly aware of the massacre of Jews in 1768 and even more so as the result of the much more widespread massacres (approximately 100,000 dead) of the earlier Chmielnicki pogroms during the preceding century}} * {{cite book | title = Holocaust Journey: Traveling in Search of the Past | author = Martin Gilbert | publisher = Columbia University Press | year= 1999 | isbn = 0-231-10965-2 | page = 219 | quote = … as many as 100,000 Jews were murdered throughout the Ukraine by Bogdan Chmielnicki's Cossack soldiers on the rampage| author-link = Martin Gilbert}} * {{cite book | title = Teaching About Genocide: Issues, Approaches, and Resources | url = https://archive.org/details/isbn_9781593110741 | author = Samuel Totten | publisher = Information Age Publishing | year = 2004 | isbn = 1-59311-074-X | page = [https://archive.org/details/isbn_9781593110741/page/25 25] | quote = A series of massacres perpetrated by the Ukrainian Cossacks under the leadership of Bogdan Chmielnicki saw the death of up to 100,000 Jews and the destruction of perhaps 700 communities between 1648 and 1654 …}} * {{cite book | author = Cara Camcastle | title = The More Moderate Side of Joseph De Maistre: Views on Political Liberty And Political Economy | publisher = McGill-Queen's Press | date = 2005 | isbn = 0-7735-2976-4 | page = 26 | quote = In response to Poland having taken control of much of the Ukraine in the early seventeenth century, Ukrainian peasants mobilized as groups of cavalry, and these "cossacks" in the Chmielnicki uprising of 1648 killed an estimated 100,000 Jews}} * {{cite book | author = Colin Martin Tatz | title = With Intent to Destroy: Reflections on Genocide | url = https://archive.org/details/withintenttodest0000tatz | publisher = Verso | date = 2003 | isbn = 1-85984-550-9 | page = [https://archive.org/details/withintenttodest0000tatz/page/146 146] | quote = Is there not a difference in nature between Hitler's extermination of three million Polish Jews between 1939 and 1945 because he wanted every Jew dead and the mass murder 1648–49 of 100,000 Polish Jews by General Bogdan Chmielnicki because he wanted to end Polish rule in the Ukraine and was prepared to use Cossack terrorism to kill Jews in the process?}} * {{cite book | author = Mosheh Weiss | title = A Brief History of the Jewish People | publisher = Rowman & Littlefield | date = 2004 | isbn = 0-7425-4402-8 | page = 193 | quote = … massacring an estimated one hundred thousand Jews as the Ukrainian Bogdan Chmielnicki had done nearly three centuries earlier.}}</ref> |{{Ntsh|50}}45–50% of the Jewish population of [[یوکرین]] was killed.<ref name="Stampfer" /> |- |- style="vertical-align: top;" |[[Latvian Operation of the NKVD]]<br />(Latvian genocide){{Refn|group=N|name=Latvia|The '''Latvian Operation''' refers to mass arrest and execution of Latvians during the Stalinist [[عظيم دہشت]].}} |{{Flagicon image|Flag of the Soviet Union (1924–1955).svg}} [[سوویت اتحاد]] | style="text-align: center;" | 1937 | style="text-align: center;" | 1938 | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|16,573}}<br /><ref name="Werth2010">{{cite encyclopedia|url=http://www.sciencespo.fr/mass-violence-war-massacre-resistance/en/document/nkvd-mass-secret-national-operations-august-1937-november-1938|title=The NKVD Mass Secret National Operations (August 1937 – November 1938)|publisher=MassViolence.org|encyclopedia=Online Encyclopedia of Mass Violence|date=20 May 2010|accessdate=11 December 2017|author=Werth, Nicolas|pages=4 of 10|format=PDF|issn=1961-9898|تاريخ-الأرشيف=15 April 2021|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210415194323/https://www.sciencespo.fr/mass-violence-war-massacre-resistance/en/document/nkvd-mass-secret-national-operations-august-1937-november-1938|url-status=dead}}</ref> | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|16,573}}<br /><ref name="Werth2010a">{{cite encyclopedia|url=http://www.sciencespo.fr/mass-violence-war-massacre-resistance/en/document/nkvd-mass-secret-national-operations-august-1937-november-1938|title=The NKVD Mass Secret National Operations (August 1937 – November 1938)|publisher=MassViolence.org|encyclopedia=Online Encyclopedia of Mass Violence|date=2010-05-20|accessdate=2017-12-11|author=Werth, Nicolas|pages=4 of 10|format=PDF|issn=1961-9898|تاريخ-الأرشيف=2021-04-15|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210415194323/https://www.sciencespo.fr/mass-violence-war-massacre-resistance/en/document/nkvd-mass-secret-national-operations-august-1937-november-1938|url-status=dead}}</ref> | |- |- style="vertical-align: top;" |[[1984ء دے سکھ مخالف فسادات]] & [[Operation Woodrose]]{{Refn|group=N|name=sikhs|The '''Persecution of Sikhs by India''' has been characterized as [[نسل کشی]]. Many Indians of different religions made significant efforts to hide and help Sikh families during the rioting.<ref name="KSingh">K. Singh: "Congress (I) is the Most Communal Party", Publik Asia, 16 November 1989.</ref> The Sikh [[Jathedar of Akal Takht]] declared the events following the death of Indira Gandhi a Sikh "genocide", replacing "anti-Sikh riots" widely used by the Indian government, the media and writers, on 15 July 2010.<ref>{{cite news | url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-07-16/india/28284593_1_sikhs-justice | work=The Times of India | first1=Yudhvir | last1=Rana | title=Sikh clergy: 1984 riots 'genocide' | date=16 July 2010 | accessdate=4 November 2010 | archivedate=11 August 2011 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20110811084010/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-07-16/india/28284593_1_sikhs-justice }}</ref> The decision came soon after a similar motion was raised in the Canadian Parliament by a Sikh MP.{{citation needed|date=August 2017}} Although several political parties and governments have promised compensation for the families of riot victims, compensation has not yet been paid.<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/AAP-govt-to-pay-Rs-120cr-to-kin-of-1984-riot-victims/articleshow/48459637.cms| title=AAP govt to pay Rs 120cr to kin of 1984 riot victims}}</ref> On 16 April 2015, Assembly Concurrent Resolution 34 (ACR 34) was passed by the [[California State Assembly]]. Co-authored by Sacramento-area assembly members Jim Cooper, Kevin McCarty, Jim Gallagher and Ken Cooley, the resolution criticized the Government of participating in and failure to prevent the killings. The assembly called the killings a "genocide", as it "resulted in the intentional destruction of many Sikh families, communities, homes and businesses."<ref name="indiatimes.com">{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/California-assembly-describes-1984-riots-as-genocide/articleshow/47011681.cms|title=California assembly describes 1984 riots as 'genocide'|date=22 April 2015|author=PTI|newspaper=The Times of India|accessdate=10 March 2019}}</ref><ref name="ca.gov">{{cite web|url=https://leginfo.legislature.ca.gov/faces/billTextClient.xhtml;jsessionid=f2b94bb85b29eb4c706d647133cf?bill_id=201520160ACR34|title=Bill Text|publisher=ca.gov}}</ref> In April 2017, the [[Legislative Assembly of Ontario|Ontario Legislature]] passed a motion condemning the anti-Sikh riots as "genocide".<ref>{{cite news|title=Canadians have a right to be 'concerned' about 1984 Sikh massacre, Harjit Sajjan says|url=http://www.cbc.ca/news/politics/sajjan-india-massacre-1.4076467}}</ref> The Indian government lobbied against the motion and condemned it upon its adoption.<ref>{{cite news|title=Ontario's resolution on '84 riots 'unreal', says Jaitley|url=http://www.hindustantimes.com/world-news/ontario-passes-motion-describing-1984-anti-sikh-riots-as-genocide/story-1YPs2tiMkvtW2Tp7UDyydK.html}}</ref> In February 2018, American state of Connecticut, passed a bill stating, 30 November of each year to be "Sikh Genocide" Remembrance Day to remember the lives lost on 30 November 1984, during the Sikh Genocide.<ref>{{Cite web | url=https://www.cga.ct.gov/2018/TOB/s/2018SB-00489-R00-SB.htm | title=An Act Designating Various Days and Weeks}}</ref> The [[اکال تخت]], [[سکھ مت]]'s governing body, considers the killings [[نسل کشی]].<ref>{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/1984-riots-were-Sikh-genocide-Akal-Takht/Article1-572372.aspx|title=1984 riots were 'Sikh genocide': Akal Takht – Hindustan Times|date=14 July 2010|work=Hindustan Times|accessdate=17 July 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100717030351/http://www.hindustantimes.com/1984-riots-were-Sikh-genocide-Akal-Takht/Article1-572372.aspx|archivedate=17 July 2010|url-status=dead}}</ref> [[Operation Woodrose]]; a military operation carried out by the [[اندرا گاندھی]]-led [[حکومت ہند]] in the months after [[آپریشن بلیو اسٹار]] to "prevent the outbreak of widespread public protest" in the state of [[پنجاب، بھارت]]<ref name=autogenerated1>{{cite book|last=Deol|first=Harnik|title=Religion and nationalism in India: the case of the Punjab|url=https://books.google.com/?id=wKRP1-H8T8AC|accessdate=22 July 2011|year=2000|publisher=Psychology Press|isbn=978-0-415-20108-7|pages=108–109}}</ref> has also been characterized as a [[نسل کشی]].<ref>{{Cite book|title=Politics of genocide : Punjab, 1984–1998|last=Jaijee, Inderjit Singh, 1931-|date=1999|publisher=Ajanta Publications|oclc=606518497}}</ref> The government arrested all prominent members of the largest Sikh political party, the [[شرومنی اکالی دل]], and banned the [[All India Sikh Students Federation]], a large students' union.<ref name=autogenerated1 /> In addition, the Indian Army conducted operations in the countryside during which thousands of Sikhs, overwhelmingly young men, were detained for interrogation and subsequently tortured.<ref name=autogenerated1 /> }} |{{Flagicon image|Flag of India.svg}} [[پنجاب، بھارت]], [[بھارت]] | style="text-align: center;" | 1984 | style="text-align: center;" | 1990 | style="text-align: center;" | {{Number table sorting|15,350}}<br />{{Refn|group=N|name=sikhdeathss| * [[1984ء دے سکھ مخالف فسادات]] 3,350<ref name="sikk">{{cite web |last1=Bhatnagar |first1=Gaurav Vivek |title=What Delhi HC Order On 1984 Anti-Sikh Pogrom Says About 2002 Gujarat Riots |url=https://thewire.in/communalism/what-delhi-hc-order-on-1984-anti-sikh-pogrom-says-about-2002-gujarat-riots |website=The Wire}}</ref> to 17,000<ref name=sikl>Joseph, Paul (11 October 2016). The SAGE Encyclopedia of War: Social Science Perspectives. SAGE. p. 433. ISBN 978-1-4833-5988-5.</ref> * [[Operation Woodrose]] 12,000<ref name=woodrose>[http://www.oneindia.com/india/punjab-militancy-there-have-been-12-000-civilian-deaths-1818756.html Punjab militancy: There have been 12,000 deaths]. ''One India''.</ref> }} | style="text-align: center;" | {{Number table sorting|29,000}}<br />{{Refn|group=N|name=sikhdeathss}} | |- |- style="vertical-align: top;" |[[Parsley massacre]]{{Refn|group=N|name=Haitian|The '''Parsley massacre''' was the 1937 mass killing of Haitians in the [[جمہوریہ ڈومینیکن]] on the direct orders of President [[Rafael Trujillo]] in order to cleanse Dominica of Haitian migration. After reports of Haitians stealing crops from Dominican residents along the Northern border, Trujillo gave the order to his troops to exterminate all Haitians living in the country's Northern region. The Dominican army then interrogated thousands of civilians demanding that each victim say the word "parsley". If the accused could not pronounce the word to the interrogators satisfaction, they were deemed to be Haitians and shot.<ref name="Alan_Cambeira">{{cite book | last = Cambeira| first = Alan | authorlink = | title = Quisqueya la bella | url = https://archive.org/details/quisqueyalabella0000camb| year = 1997 |edition= 1996 | page= [https://archive.org/details/quisqueyalabella0000camb/page/182 182] | publisher = M.E. Sharpe | isbn= 1-56324-936-7}}<br />''anyone of African descent found incapable of pronouncing correctly, that is, to the complete satisfaction of the sadistic examiners, became a condemned individual. This holocaust is recorded as having a death toll reaching thirty thousand innocent souls, Haitians as well as Dominicans.''</ref>These armed forces killed Haitians with rifles, machetes, shovels, knives, and bayonets. Haitian children were reportedly thrown in the air and caught by soldiers' bayonets, then thrown on their mothers' corpses.<ref>{{cite book|title=Dividing Hispaniola: The Dominican Republic's Border Campaign against Haiti, 1930–1961|url=https://books.google.com/books?id=PI2oCwAAQBAJ&pg=PT218&lpg=PT218&dq=#v=onepage|isbn=978-0-8229-8103-9|last1=Paulino|first1=Edward|date=2016-02-16}}</ref>Some died while trying to flee to [[ہیٹی]] across the [[Artibonite River]], which has often been the site of bloody conflict between the two nations.<ref name="Turtis, 590">Turtis, 590.</ref> Survivors who managed to cross the border and return to Haiti told stories of family members being hacked with machetes and strangled by the soldiers, and children bashed against rocks and tree trunks.<ref>{{cite book|last1=Galván|first1=Javier A.|title=Latin American Dictators of the 20th Century: The Lives and Regimes of 15 Rulers|url=https://archive.org/details/latinamericandic0000galv|date=2012|publisher=McFarland|page=[https://archive.org/details/latinamericandic0000galv/page/53 53]}}</ref> The use of military units from outside the region was not always enough to expedite soldiers' killings of Haitians. U.S. legation informants reported that many soldiers "confessed that in order to perform such ghastly slaughter they had to get 'blind' drunk."<ref name=Turits />{{Rp|page=167}} Several months later, a barrage of killings and repatriations of Haitians occurred in the southern frontier.}} |{{Flagicon image|Flag of the Dominican Republic.svg}} [[جمہوریہ ڈومینیکن]] | colspan="2" style="text-align: center;" | 1937 | style="text-align: center;" | 12,168<br /><ref name=Wucker>{{cite book|title= Why the Cocks Fight: Dominicans, Haitians, and the Struggle for Hispaniola|url= https://books.google.com/books?id=tFToAgAAQBAJ&pg=PA51&lpg=#v=onepage|isbn= 978-1-4668-6788-8|last1= Wucker|first1= Michele|date= 2014-04-08}}</ref> | style="text-align: center;" | 35,000<br /><ref name=Wucker/> | |- |- style="vertical-align: top;" |[[California Genocide]]{{Refn|group=N|name=NCalifor|The '''California genocide'''<ref name=Benmad>Benjamin Madley<br />An American Genocide: The United States and the California Indian Catastrophe,1846–1873</ref><ref name=pbs>{{Cite web | url= http://www.pbs.org/indiancountry/history/calif.html | archive-url= https://web.archive.org/web/20070708120515/http://www.pbs.org/indiancountry/history/calif.html | url-status= dead | archive-date= 2007-07-08 | accessdate = 2007-01-08 | title=California Genocide | work = PBS}}</ref> refers to the destruction of individual tribes like the [[Yuki people]] during the [[Round Valley Settler Massacres of 1856–1859]],<ref name="Kiernan">{{Cite book |title= Blood and Soil A World History of Genocide and Extermination from Sparta to Darfur|chapter = 8 |work =Genocide in the United States | author= Ben Kiernan | pages = 310–363|author-link = Ben Kiernan}}</ref> [[List of Indian massacres#1830–1911|general massacres perpetrated by settlers chasing the gold rush against Indians]] like the [[Bloody Island Massacre]], or Klamath River "War of Extermination"<ref name="Heizer">{{Cite book | author = Heizer | date = 1993 | title = Crescent City Herald | quote = quoted in Sacramento newspaper| pages = 35–36}}</ref> along with the overall decline of the Indian population of [[کیلیفورنیا]] due to disease and starvation exacerbated by the massacres.}} |{{Flagicon image|Flag of the United States (1846–1847).svg}} [[کیلیفورنیا]], [[ریاست ہائے متحدہ]] | style="text-align: center;" | 1846 | style="text-align: center;" | 1873 | style="text-align: center;" | {{Number table sorting|9,492}}–16,094<br /><ref name="Benmad" /><ref name="pbs" /><ref>Only the range of deaths caused by massacred</ref> | style="text-align: center;" | {{Number table sorting|120,000}}<br /><ref name="pbs" /><ref>The total population decline of the period overall</ref> |{{Ntsh|80}}[[سرخ ہندی]] population in California declined by 80% during the period |- |- style="vertical-align: top;" |[[Australian frontier wars#Queensland|Queensland Aboriginal genocide]]{{Refn|group=N|name=Queensland|Queensland represents the single bloodiest colonial frontier in Australia. Thus the records of Queensland document the most frequent reports of shootings and massacres of indigenous people, the three deadliest massacres on white settlers, the most disreputable frontier police force, and the highest number of white victims to frontier violence on record in any Australian colony.{{Sfnp|Ørsted-Jensen|2011}} Thus some sources have characterized these events as a '''Queensland Aboriginal genocide.'''<ref>{{cite journal | url = https://www.academia.edu/12016000 | title = The Partial Case for Queensland Genocide | author = Ray Gibbons}}</ref><ref name="Queensland">{{cite journal | url = https://lr.law.qut.edu.au/article/view/583/564 | title = Queensland's Frontier Killing Times{{Spaced ndash}} Facing Up to Genocide | author = Hannah Baldry | author2 = Alisa McKeon | author3 = Scott McDougal | journal = QUT Law Review | issn = 2201-7275 | volume = 15 | issue = 1 | pages = 92–113 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231228031650/https://lr.law.qut.edu.au/article/view/583/564 |date=2023-12-28 }}</ref><ref>{{cite journal | title = Colonial and modern genocide: explanations and categories| journal = Ethnic and Racial Studies | volume = 21 | pages = 89–115 | author = Alison Palmer | doi = 10.1080/014198798330115 | year = 1998}}</ref><ref name=queteen>{{cite journal | title = Confronting Australian Genocide | last = Tatz | first = Colin | date =2006 | editor = Roger Maaka | editor2= Chris Andersen | journal =The Indigenous Experience: Global Perspectives | volume = 25 | pages = 16–36 | publisher =Canadian Scholars Press | pmid = 19514155 | isbn= 978-1-55130-300-0}}</ref> }} |{{Flagicon image|Flag of Queensland (1870–1876).svg}} [[Colony of Queensland|Queensland]], [[آسٹریلیا]] | style="text-align: center;" | 1840 | style="text-align: center;" | 1897 | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|10000}}<br /><ref name="queteen" /> | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|65180}}<br /><ref name="ReferenceAQueens">{{cite journal | last = Evans | first = Raymond | last2 = Ørsted–Jensen |first2 = Robert | title = I Cannot Say the Numbers that Were Killed': Assessing Violent Mortality on the Queensland Frontier | date = 2014-07-09 | type = paper| journal = AHA | location = University of Queensland | publisher = Social Science Research Network | ssrn = 2467836}}</ref> |{{Ntsh|30}}3.3% to over 50% of the aboriginal population was killed<br />(10,000<ref name="queteen" /> to 65,180<ref name="ReferenceAQueens" /> killed out of 125,600){{Clarify|date=February 2020 |reason=See internal comment}} |- |- style="vertical-align: top;" |[[Rohingya genocide]]{{Refn|group=N|name=NRohingya|''' The Rohingya genocide'''<ref name=ECONOMIST>{{cite journal |url=https://www.economist.com/open-future/2018/05/23/the-rohingya-crisis-bears-all-the-hallmarks-of-a-genocide |title=The Rohingya crisis bears all the hallmarks of a genocide |journal=The Economist |author=R.C. |date=23 May 2018 |access-date=25 August 2018}}</ref><ref name=CFR>{{cite web |url=https://www.cfr.org/interview/rohingya-crisis-and-meaning-genocide |title=The Rohingya Crisis and the Meaning of Genocide |author=Camilla Siazon |date=8 May 2018 |publisher=Council on Foreign Relations |access-date=25 August 2018}}</ref><ref name=AP>{{cite web |url=https://www.apnews.com/187143b5b0f94011b886bc6f8979afc0/UN-official-says-Rohingya-crisis-has-%27hallmarks-of-genocide%27 |title=UN official says Rohingya crisis has 'hallmarks of genocide' |agency=Associated Press |date=1 February 2018 |publisher=Associated Press |access-date=25 August 2018 |archive-date=13 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210613235449/https://apnews.com/187143b5b0f94011b886bc6f8979afc0/UN-official-says-Rohingya-crisis-has-%27hallmarks-of-genocide%27 }}</ref><ref name=CNNROH>{{cite web |url=https://www.cnn.com/2017/10/23/opinions/myanmar-rohingya-genocide/index.html |title=There's only one conclusion on the Rohingya in Myanmar: It's genocide |author=Azeem Ibrahim |date=23 October 2017 |publisher=Cable News Network |access-date=25 August 2018}}</ref> against the [[روہنگیا]] ethnic minority in Myanmar (Burma) by the Myanmar military and Buddhist extremists. The violence began on 25 August 2017 and has continued since, reaching its peak during the months of August and September in 2017. The Rohingya people are a largely Muslim ethnic minority in Myanmar who have faced widespread persecution and discrimination for several decades. They are denied citizenship under the [[Myanmar nationality law|1982 Myanmar nationality law]], and are falsely regarded as Bengali immigrants by much of Myanmar's [[Bamar people|Bamar]] majority, to the extent that the government refuses to acknowledge the Rohingya's existence as a valid ethnic group.<ref name=BBC>{{cite web |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-41566561 |title=Myanmar Rohingya: What you need to know about the crisis |author=BBC |date=24 April 2018 |publisher=BBC |access-date=25 August 2018}}</ref> The [[Arakan Rohingya Salvation Army]] (ARSA) is a Rohingya insurgent group that was founded in 2013 to "liberate [the Rohingya] people from dehumanising oppression".<ref name=CNN>{{cite web |url=https://www.rfa.org/english/news/myanmar/rohingya-bangladesh-08232017154833.html |title=Southeast Asia's Newest Rebel Group Calls Bangladesh 'Great Neighbor' |author=BenarNews |date=23 August 2017 |publisher=Radio Free Asia |access-date=25 August 2018}}</ref> On 25 August 2017, ARSA claimed responsibility for coordinated attacks on police posts that reportedly killed twelve security forces. Myanmar's military forces immediately launched a series of retaliatory attacks against Rohingya civilians, and were joined by local Buddhist extremists. Together they burnt down hundreds of Rohingya villages, killed thousands of Rohingya men, women, and children, tortured countless others, and sexually assaulted countless Rohingya women and girls. Several Rohingya refugees say they were forced to witness soldiers throwing their babies into burning houses to die in the fire. Numerous Rohingya refugee women and girls have provided accounts of being brutally gang raped. The violence has resulted in a refugee crisis, with an estimated 693,000 Rohingya fleeing to overcrowded refugee camps in the neighboring country of Bangladesh.}} |{{Flagicon image|Flag of Myanmar.svg}} [[میانمار]] | style="text-align: center;" | 2017 | style="text-align: center;" | {{Tri1|{{#time: Y | now}}|Present}} | style="text-align: center;" | {{Number table sorting|9,000}}–13,700<br /><ref name="ABC">{{cite web |url=http://www.abc.net.au/news/2017-12-14/rohingya-death-toll-in-the-thousands-says-msf/9260552 |title=Rohingya death toll likely above 10,000, MSF says amid exodus |author=James Bennett |date=14 December 2017 |publisher=ABC |access-date=25 August 2018}}</ref> | style="text-align: center;" | {{Number table sorting|43,000}}<br /><ref name="TIME">{{cite magazine |url=http://time.com/5187292/rohingya-crisis-missing-parents-refugees-bangladesh/ |title=More Than 43,000 Rohingya Parents May Be Missing. Experts Fear They Are Dead |author=Laignee Barron |date=8 March 2018 |magazine=Time |access-date=25 August 2018}}</ref> | |- |- style="vertical-align: top;" |[[Decossackization]]{{Refn|group=N|name=Decossackization|'''Decossackization''' ([[روسی زبان]]: Расказачивание, ''Raskazachivaniye'') was the [[بالشویک پارٹی]] policy of systematic repressions against [[کازاک]] of the Russian Empire, especially of the [[Don Cossacks|Don]] and the [[Kuban Cossacks|Kuban]], between 1917 and 1933 aimed at the elimination of the Cossacks as a separate ethnic, political, and economic entity.<ref name ="Black 98">{{cite book | first = Nicolas | last = Werth | first2 = Karel | last2 = Bartošek | first3 = Jean-Louis | last3 = Panné | first4 = Jean-Louis | last4 = Margolin | first5 = Andrzej | last5 = Paczkowski | author6 = Stéphane Courtois | author6-link = Stéphane Courtois | title = The Black Book of Communism: Crimes, Terror, Repression | url = https://archive.org/details/blackbookofcommu0000unse | publisher = [[Harvard University Press]] | year = 1999 | isbn = 0-674-07608-7 | page = [https://archive.org/details/blackbookofcommu0000unse/page/98 98]}}</ref> This was the first example of [[سوویت اتحاد]] leaders deciding to "eliminate, [[نسل کشی]], and [[ملک بدری]] the population of a whole territory," which they had taken to calling the "Soviet [[War in the Vendée|Vendée]]"<ref name ="Black 98" /> Most authors{{کون|date=July 2018}} characterize decossackization as a [[نسل کشی]] of the Cossacks,<ref name="Figes">{{cite book | author = Orlando Figes | title = A People's Tragedy: The Russian Revolution: 1891–1924 | url = https://archive.org/details/peoplestragedyru0000fige | publisher = [[پینگوئن (ادارہ)]] | year= 1998 | isbn= 0-14-024364-X| author-link = Orlando Figes}}</ref><ref name="Rayfield">{{cite book | author = Donald Rayfield | title = Stalin and His Hangmen: The Tyrant and Those Who Killed for Him | publisher = Random House | year = 2004 | isbn = 0-375-50632-2 | author-link = Donald Rayfield | url-access = registration | url = https://archive.org/details/stalinhishangmen00dona}}</ref><ref name="Utopia">{{cite book | author = Mikhail Heller | author2 = Aleksandr Nekrich | title = Utopia in Power: The History of the Soviet Union from 1917 to the Present| url = https://archive.org/details/utopiainpowerhis00gel_evg | url-access = registration | author2-link = Alexander Nekrich | year = 1986}}</ref><ref name="Rummel">{{cite book|author=R. J. Rummel | url = http://www.hawaii.edu/powerkills/NOTE4.HTM |title= Lethal Politics: Soviet Genocide and Mass Murder Since 1917 |publisher=[[Transaction Publishers]]| date=1990| isbn=1-56000-887-3|accessdate=2014-03-01|author-link=R. J. Rummel}}</ref><ref name="Extermination order">{{cite web | title = Soviet order to exterminate Cossacks is unearthed | url = http://www.york.ac.uk/admin/presspr/pressreleases/cossacks.htm | archive-url = https://web.archive.org/web/20091210025518/http://www.york.ac.uk/admin/presspr/pressreleases/cossacks.htm | url-status = dead | archive-date = 10 December 2009 |accessdate =December 10, 2009 | publisher = [[یونیورسٹی آف یورک]] | date = 21 January 2003}}</ref> a process described by scholar Peter Holquist as part of a "ruthless" and "radical attempt to eliminate undesirable social groups" that showed the Soviet regime's "dedication to [[social engineering (political science)|social engineering]]".<ref>{{cite book | url = https://books.google.com/?id=Hvz80NWkMuUC&printsec=frontcover&dq=peter+holquist#v=onepage |title=Making War, Forging Revolution: Russia's Continuum of Crisis, 1914–1921 – Peter Holquist – Google Boeken |date=1917-03-08 |accessdate=2014-03-01|isbn=978-0-674-00907-3 |last1=Holquist |first1=Peter}}</ref><ref name="mass terror">{{cite book | url = http://www.persee.fr/web/revues/home/prescript/article/cmr_1252-6576_1997_num_38_1_2486 | archive-url = https://web.archive.org/web/20091204190025/http://www.persee.fr/web/revues/home/prescript/article/cmr_1252-6576_1997_num_38_1_2486 | url-status = dead | archive-date = 2009-12-04 | first = Peter | last = Holquist | title = Conduct merciless mass terror": decossackization on the Don, 1919}}</ref>}} |{{Flagicon image|Flag of the Soviet Union (1924–1955).svg}} [[سوویت اتحاد]] | style="text-align: center;" | 1917 | style="text-align: center;" | 1933 | style="text-align: center;" | {{Ntsh|10000}}thousands–10,000+<br /><ref name=trholl>{{cite journal |last1=Holquist |first1=Peter |title="Conduct merciless mass terror": decossackization on the Don, 1919 |journal=Cahiers du Monde Russe : Russie, Empire Russe, Union Soviétique, États Indépendants |volume=38 |pages=138 |doi=10.3406/cmr.1997.2486 |year=1997}}</ref> | style="text-align: center;" | {{Number table sorting|1000000}}<br /><ref name="Reshetnikov">{{cite book | author = Reshetnikov L.P. | title = Return to Russia. The third way, or dead ends of hopelessness | work = M .: FIV | year = 2014 | page = 119}}</ref> |{{Ntsh|4}} |- |- style="vertical-align: top;" |[[Bosnian genocide]]{{Refn|group=N|name=Bosnia|The '''Bosnian genocide''' comprises localized, in time and place, massacres like in [[سریبرینیتسا قتل عام]]{{R|IWPR1212}} and in [[زیپا]] committed by [[سرپسکیا]] forces in 1995, as well as the scattered [[Ethnic cleansing in Bosnia|ethnic cleansing campaign]] throughout areas controlled by the [[جمہوریہ سرپسکیا فوج]]{{R|Gutman1993}} during the 1992–95 [[بوسنیائی جنگ]].{{R|Thackrah08}} Srebrenica marked the most recent act of genocide committed in Europe and was the only theater of that war that fulfilled the definition of genocide as set by the [[بین الاقوامی فوجداری ایوان عدل برائے سابقہ یوگوسلاویہ]] (ICTY). On 31 March 2010, the [[National Assembly (Serbia)|Serbian Parliament]] passed a resolution condemning the Srebrenica massacre and apologizing to the families of Srebrenica for the deaths of Bosniaks ("Bosnian Muslims").{{R|BBC310310}}}} |{{Flagicon image|Flag of Bosnia and Herzegovina.svg}} [[بوسنیا تے ہرزیگووینا]] | style="text-align: center;" | 1992 | style="text-align: center;" | 1995 | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|8373}}<br />{{R|BosniaLow}} | style="text-align: center;" | {{Number table sorting|31,107}}–{{Number table sorting|39,199}}<br /><ref name="RDC 2012">{{cite book|chapter-url=https://books.google.com/books?id=IDMhDgCJCe0C&lpg=PA140|title=Confronting the Yugoslav Controversies: A Scholars' Initiative|chapter=Ethnic Cleansing and War Crimes, 1991–1995|first=Marie–Janine|last=Calic|publisher=Purdue University Press|location=West Lafayette, IN|year=2012|editor-first1=Charles W.|editor-last1=Ingrao|editor-first2=Thomas A.|editor-last2=Emmert|pages=139–40|isbn=978-1-55753-617-4}} ''Footnotes in source identify numbers as June 2012''.</ref>{{R|BosniaHigh}} |{{Ntsh|3}}More than 3% of the [[بوسنیائی مسلم]] population of [[بوسنیا تے ہرزیگووینا]] perished during the [[بوسنیائی جنگ]].<ref>{{cite journal | url = http://www.icty.org/x/file/About/OTP/War_Demographics/en/bih_casualty_undercount_conf_paper_100201.pdf | title = The 1992–95 War in Bosnia and Herzegovina: Census-Based Multiple System Estimation of Casualties' Undercount | first = Jan | last = Zwierzchowski | first2 = Ewa | last2= Tabeau | date = 1 February 2010| journal = Conference Paper for the International Research Workshop on 'The Global Costs of Conflict' | publisher =The Households in Conflict Network (HiCN) and The German Institute for Economic Research (DIW Berlin) 1–2 February 2010, Berlin | page= 15}}</ref> |- |- style="vertical-align: top;" |[[1966 anti-Igbo pogrom|Persecution of the Igbo by the Nigerian army]]{{Refn|group=N|name=Igbo|After the [[1966 Nigerian counter-coup]] during which [[Johnson Aguiyi-Ironsi]] and [[یعقوب گوون]] seized power, Aguiyi-Ironsi issued a unitary decree abolishing the regionalisation of Nigeria, leading to a series of massacres against the [[اگبو قوم]] tribe, who were believed to have conspired to create this decree in order to establish dominion over Nigeria. These massacres were hypothesized to have been organized beforehand,<ref>{{cite journal|last1=Akinyemi|first1=A.B.|date=October 1972|title=The British Press and the Nigerian Civil War|journal=African Affairs|volume=71|issue=285|pages=408–426|doi=10.1093/oxfordjournals.afraf.a096282|jstor=720847}}</ref> and the Nigerian leadership later began to intentionally promote the extermination of the Igbo. The slaughter lead to the deaths of 8,000 to 30,000 Igbo, and resulted in the secession of Eastern Nigeria into the State of [[بيافرا]] and the [[Nigerian Civil War]].}} |{{Flagicon image|Flag of Nigeria.svg}} [[نائیجیریا]] | style="text-align: center;" | 1966 | style="text-align: center;" | 1966 | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|8000}}<ref>{{cite web |url=http://countrystudies.us/nigeria/23.htm |title=Civil War |author= |date=1991 |website=countrystudies.us |publisher=Federal Research Division of the Library of Congress |access-date= November 21, 2019|quote=The estimated number of deaths ranged as high as 30,000, although the figure was probably closer to 8,000 to 10,000.}}</ref> | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|30,000}}<ref>{{cite web |url=http://countrystudies.us/nigeria/23.htm |title=Civil War |author= |date=1991 |website=countrystudies.us |publisher=Federal Research Division of the Library of Congress |access-date= November 21, 2019|quote=The estimated number of deaths ranged as high as 30,000, although the figure was probably closer to 8,000 to 10,000.}}</ref> | |- |- |- style="vertical-align: top;" |The ''[[Sook Ching]]''{{Refn|group=N|name=Hainan|During the [[دوسری جنگ عظیم]], the '''''Sook Ching''''', a systematic purge during the [[Japanese occupation of Singapore]] and [[Japanese occupation of Malaya|Malaya]], was enacted by [[سلطنت جاپان]] to remove hostile elements from the region. Although it mostly targeted those seen as politically dangerous, the ''Sook Ching'' also intended to eliminate [[Hainan people]] and Chinese-born residents<ref>[http://www.yale.edu/gsp/publications/WaiKeng.doc WaiKeng Essay] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150201161449/http://www.yale.edu/gsp/publications/WaiKeng.doc |date=2015-02-01 }} 'Justice Done? Criminal and Moral Responsibility Issues in the Chinese Massacres Trial Singapore, 1947'<br />Genocide Studies Program. Working Paper No. 18, 2001. Wai Keng Kwok, Branford College/ Yale university</ref> and thus can be considered an act of genocide.}} |{{Flagicon image|Flag of Singapore.svg}} [[سنگاپور]] and {{Flagicon image|Flag of the United Kingdom.svg}} [[British Malaya]] | style="text-align: center;" | 1942 | style="text-align: center;" | 1942 | style="text-align: center;" | {{Number table sorting|5000}}<br />{{citation needed|date=May 2020}} | style="text-align: center;" | {{Number table sorting|25,000}}<br />{{citation needed|date=May 2020}} | |- |- style="vertical-align: top;" |[[Chittagong Hill Tracts conflict#Human rights abuses against the Jumma|Chittagong Hill Tracts genocide]]{{Refn|group=N|name=Jumma|In [[بنگلہ دیش]], the '''persecution of the indigenous tribes of the [[Chittagong Hill Tracts]]''' such as the [[Chakma people|Chakma]], Marma, Tripura, [[Jumma people]] and others who are mainly [[بدھ مت]], [[ہندو]], [[مسیحی]], and [[روحیت]], has been described as genocidal, with Chackmas reportedly the worst affected.{{Sfn|Gray|1994}}{{مکمل حوالہ درکار|date=October 2019}} {{Sfn|O'Brien|2004}}{{مکمل حوالہ درکار|date=October 2019}} {{Sfn|Mey|1984}}{{مکمل حوالہ درکار|date=October 2019}} {{Sfn|Moshin|2003}}{{مکمل حوالہ درکار|date=October 2019}} {{Sfn|Roy|2000}}{{مکمل حوالہ درکار|date=October 2019}} The Chittagong Hill Tracts are located bordering India, Myanmar and the Bay of Bengal, and is the home to 500,000 indigenous people. The perpetrators were the Bangladeshi military and the [[Bengali people]] of the Chittagong division, who together have burned down Chackma homes, killed many Chakmas, and there were some reports of rape of the indigenous women. There are also accusations of Chakmas being forced to convert to [[اسلام]]. The conflict started soon after Bangladeshi independence, in 1972 when the Constitution imposed Bengali as the sole official language of the country. Subsequently, the government encouraged and sponsored massive settlement by Bangladeshis in the region, which changed the demographics from 98 percent indigenous in 1972 to fifty percent by 1997. The government allocated a full third of the Bangladeshi military to the region to support Bengali settlers, sparking a protracted guerrilla war between Hill tribes and the military.{{Sfn|O'Brien|2004}} During this conflict, which officially ended in 1997, a large number of human rights violations against the indigenous peoples have been reported.{{Sfn|Chakma|Hill|2013}} Amnesty International estimates that up to 90,000 indigenous families were displaced.<ref name="amnesty.org">{{Cite web | url= https://www.amnesty.org/en/latest/news/2013/06/bangladesh-indigenous-peoples-engulfed-chittagong-hill-tracts-land-conflict |title= Bangladesh: Indigenous Peoples engulfed in Chittagong Hill Tracts land conflict |website=www.amnesty.org|language=en|access-date=2018-10-04}}</ref> Following the [[Chittagong Hill Tracts Peace Accord]] in 1997, though no further violence have been reported, promised land reforms have only at best been partially fulfilled despite repeated promises by the Bangladeshi government reported [[تنظیم برائے بین الاقوامی عفو عام]] in 2013.<ref name="amnesty.org" /> Chakmas also live in India's Tripura state where a Tripuri separatist movement is going on.<ref>{{Cite web | url=http://www.firstpost.com/politics/tipraland-movement-autonomy-is-core-to-tripuras-tribal-politics-but-gaining-power-in-state-assembly-would-be-wiser-3822603.html | title=Tipraland movement: Autonomy is core to Tripura's tribal politics, but gaining power in state Assembly would be wiser}}</ref>}} |{{Flagicon image|Flag of Bangladesh.svg}} [[Chittagong Hill Tracts]], [[بنگلہ دیش]] | style="text-align: center;" | 1977 | style="text-align: center;" | 1997 | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|4406}}<br /><ref name="angelfire">{{cite web |title=Massacres in the CHT |url=http://www.angelfire.com/ab/jumma/massacre.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20191101035341/http://www.angelfire.com/ab/jumma/massacre.html |url-status=dead |archive-date=2019-11-01 |website=Angelfire |publisher=The sum of all dead listed in each massacre of the article"hundreds" or "thousands" will be assumed to equal anywhere from 100 to 900 or 1,000 to 9,000}}</ref> | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|13206}}<br /><ref name="angelfire"/> |{{Ntsh|2}} |- |- style="vertical-align: top;" |[[1804 Haiti massacre]]{{Refn|name=Creoles|group=N|The '''1804 Haiti massacre''' is considered to be a genocide by many scholars<ref>Girard, "Caribbean genocide: racial war in Haiti, 1802–4," p. ???.</ref><ref>Robins, Nicholas A. and Adam Jones. "Introduction: Subaltern Genocide in Theory and Practice." In: Robins, Nicholas A. and Adam Jones (editors). ''Genocides by the Oppressed: Subaltern Genocide in Theory and Practice''. [[Indiana University Press]], 2009. {{آئی ایس بی این|0253220777}}, 9780253220776. p. [https://books.google.com/books?id=AX3UCk_PdEwC&pg=PA3 3]: "The Great Rebellion and the Haitian slave uprising are two examples of what we refer to as "subaltern genocide": cases in which subaltern actors—those objectively oppressed and disempowered—adopt genocidal strategies to vanquish their[…]" -- Also stated in Jones, Adam. Chapter 11: "Subaltern genocide: Genocides by the oppressed." In: ''The Scourge of Genocide: Essays and Reflections''. Routledge, June 26, 2013. {{آئی ایس بی این|1135047154}}, 9781135047153. p. [https://books.google.com/books?id=INwyX-ZKsVsC&pg=PA169 169].</ref>, as it was intended to destroy the Franco-Haitian population following the [[Haitian Revolution]]. The massacre was ordered by King [[Jean-Jacques Dessalines]] to remove the remainder of the white population from Haiti, and lasted from January to 22 April 1804. During the massacre, entire families were [[ایذا رسانی]] and killed, and by the end of it, Haiti's white population was virtually non-existent.}} |{{Flagicon image|Flag of Haiti.svg}} [[ہیٹی]] | style="text-align: center;" | 1804 | style="text-align: center;" | 1804 | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|3000}}{{Sfn|Girard|2011|pp=319–322}} | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|5000}}{{Sfn|Girard|2011|pp=319–322}} | |- |- style="vertical-align: top;" |[[Selknam genocide|Selk'nam genocide]]{{Refn|name=Ona|group=N}} |{{Flagicon image|Flag of Chile.svg}} [[چلی]], [[Tierra del Fuego]] | style="text-align: center;" |{{Tri1|1999|Late 19th century}} | style="text-align: center;" |{{Tri1|2000|Early 20th century}} | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|2500}}<br />{{R|Chapman}} | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|3900}}<br />{{R|Gardini}} |{{Ntsh|84}}84%<br />The genocide reduced their numbers from around 3,000 to about 500 people. (Now pure [[Selk'nam people|Selk'nam]] are considered extinct.){{R|Gardini}}{{R|Ray2007}} |- |- style="vertical-align: top;" |[[Genocide of Yazidis by ISIL]]{{Refn|group=N|name=Yazidis|The '''Genocide of Yazidis''' ' by [[داعش]] includes mass killing, rape and enslavement of girls and women, forced abduction, indoctrination and recruitment of Yazidis boys (aged 7 to 15) to be used in armed conflicts, forced conversion to Islam and expulsion from their ancestral land. [[Independent International Commission of Inquiry on the Syrian Arab Republic|The United Nations' Commission of Inquiry on Syria]] officially declared in its report that ISIS is committing genocide against the [[یزیدی]] population.{{R|UNnews0616}} It is difficult to assess a precise figure for the killings{{R|HRC15616}} but it is known that some thousand of Yazidis men and boys are still unaccounted for and ISIS genocidal actions against Yazidis people are still ongoing, as stated by the International Commission in June 2016.}} |{{Flagicon image|Islamic State flag.svg}} [[داعش]]-controlled territory in northern [[عراق]] and [[شام]] | style="text-align: center;" | 2014 | style="text-align: center;" |{{Tri1|{{#time: Y | now}}|2019}} | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|2,100}}–4,400<br /><ref>{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/islamic-state/11160906/Isil-carried-out-massacres-and-mass-sexual-enslavement-of-Yazidis-UN-confirms.html|title=Isil carried out massacres and mass sexual enslavement of Yazidis, UN confirms|journal=Daily Telegraph|last=Spencer|first=Richard|date=2014-10-14|access-date=2019-10-13|language=en-GB|issn=0307-1235}}</ref> | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|10,000}}<br /><ref>{{Cite web|url=https://www.un.org/sexualviolenceinconflict/press-release/four-years-after-daeshs-attacks-on-the-sinjar-region-of-iraq-survivors-of-sexual-violence-still-await-justice/|title=Four years after Da'esh's attacks on the Sinjar region of Iraq, survivors of sexual violence still await justice{{Spaced ndash}} United Nations Office of the Special Representative of the Secretary-General on Sexual Violence in Conflict|last=Boezio|first=Geraldine|language=en-US|access-date=2019-10-13}}</ref> |See also: [[2007 Yazidi communities bombings]] |- |- style="vertical-align: top;" |[[Genocide of Shia muslims by ISIL]], including [[نصیریہ]] and [[دروز]] |{{Flagicon image|Islamic State flag.svg}} [[داعش]]-controlled territory in northern [[عراق]] and [[شام]] and in [[افغانستان]] against the [[ہزارہ لوک]] people. | style="text-align: center;" | 2003 (as [[Jama'at al-Tawhid wal-Jihad]] and successor organizations including [[داعش]]) | style="text-align: center;" |{{Tri1|{{#time: Y | now}}|Present (as sleeper cells)}} | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|Several tens of thousands}} | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|100,000+}} | style="text-align: center;" | |- |The ''[[Gukurahundi]]''{{Refn|name=Ndebele|group=N|The '''Gukurahundi''', the systematic massacre of the [[Northern Ndebele people|Ndebele people]] by [[رابرٹ موگابے]]'s [[Zimbabwe African National Union|ZANU-PF]] party, is classified as a genocide by the [[International Association of Genocide Scholars]].<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2015/may/19/mugabe-zimbabwe-gukurahundi-massacre-matabeleland|title=Zimbabwe: new documents claim to prove Mugabe ordered Gukurahundi killings|first=Stuart|last=Doran|date=19 May 2015|publisher=|via=www.theguardian.com}}</ref> The Gukurahundi was initiated because the [[Zimbabwe African People's Union|ZAPU]] party, the main Zimbabwean opposition party, found the majority of its support among the Ndebele people, leading Mugabe to conclude that they must be exterminated in order to eliminate support for the ZAPU. The Gukurahundi was initiated in 1983, and continued until the signing of the 1987 Unity Accords, during which time about 20,000 Ndebele where killed and sent to [[concentration camps|re-education camps]].}} |{{Flagicon image|Flag of Zimbabwe.svg}} [[زمبابوے]] | style="text-align: center;" | 1983 | style="text-align: center;" | 1987 | style="text-align: center;" | {{Number table sorting|2000}}<br /><ref>Catholic Commission for Justice and Peace in Zimbabwe, ed. (1997). Breaking the Silence, Building True Peace: Report on the 1980s Disturbances in Matabeleland and the Midlands. Harare, Zimbabwe: Catholic Commission for Justice and Peace in Zimbabwe and the Legal Resources Foundation (Zimbabwe). OCLC 40480429. Archived from the original on 1 November 2013. Retrieved 22 March 2020.<br /></ref> | style="text-align: center;" | {{Number table sorting|30,000}}<br /><ref>{{cite book |title=The Battle for Zimbabwe: The Final Countdown |url=https://archive.org/details/battleforzimbabw0000hill |last=Hill |first=Geoff |location=Johannesburg |publisher=Struik Publishers |year=2005|origyear=2003 |isbn=978-1-86872-652-3 |page=[https://archive.org/details/battleforzimbabw0000hill/page/77 77]}}</ref> | |- |- style="vertical-align: top;" |[[St. Bartholomew's Day massacre|1572 massacres of French Huguenots]]{{Refn|group=N|name=Huguenot|The '''St. Bartholomew's Day massacre''' ({{Lang-fr|Massacre de la Saint-Barthélemy}}) in 1572 was a targeted group of [[سیاسی قتل]] and a wave of [[کاتھولک کلیسیا]] [[بلوہ]], directed against the [[Huguenots]] (French [[کالوینیت]] [[پروٹسٹنٹ مسیحیت]]) during the [[فرانسیسی مذہبی جنگاں]]. Traditionally believed to have been instigated by Queen [[Catherine de' Medici]], the mother of King [[Charles IX of France|Charles IX]], the [[massacre]] took place a few days after the wedding day (18 August) of the king's sister [[Margaret of Valois|Margaret]] to the Protestant [[Henry III of Navarre]] (the future Henry IV of France). Many of the most wealthy and prominent Huguenots had gathered in largely Catholic [[پیرس]] to attend the wedding. The massacre began in the night of 23–24 August 1572 (the eve of the feast of [[برتلمائی]]), two days after the attempted assassination of Admiral [[Gaspard II de Coligny|Gaspard de Coligny]], the military and political leader of the Huguenots. King Charles IX ordered the killing of a group of Huguenot leaders, including Coligny, and the slaughter spread throughout Paris. Lasting several weeks, the massacre expanded outward to other urban centres and the countryside. Modern estimates for the number of dead across France vary widely, from 5,000 to 30,000. The massacre also marked a turning point in the [[فرانسیسی مذہبی جنگاں]]. The Huguenot movement was crippled by the loss of many of its prominent aristocratic leaders, as well as many re-conversions by the rank and file. Those who remained were increasingly radicalized. Though by no means unique, it "was the worst of the century's religious massacres".<ref>{{cite book|last1=Koenigsburger|first1=H. G.|last2=Mosse|first2=George|last3=Bowler|first3=G. Q.|authorlink2=George L. Mosse|title=Europe in the sixteenth century|date=1999|publisher=Longman|isbn=978-0-582-41863-9|edition=2nd}}</ref> Throughout Europe, it "printed on Protestant minds the indelible conviction that Catholicism was a bloody and treacherous religion".<ref>{{cite book|last1=Chadwick|first1=Henry|last2=Evans|first2=G. R.|authorlink1=Henry Chadwick (theologian)|title=Atlas of the Christian church|url=https://archive.org/details/atlasofchristian0000unse_t2l6|date=1987|publisher=Macmillan|location=London|isbn=978-0-333-44157-2|page=[https://archive.org/details/atlasofchristian0000unse_t2l6/page/113 113]}}</ref>}} |{{Flagicon image|Flag of France.svg}} [[فرانس]] | style="text-align: center;" | 1572 | style="text-align: center;" | 1572 | style="text-align: center;" | 2,000<br />{{citation needed|date=June 2020}} | style="text-align: center;" | 70,000<br /><ref>''Saint Bartholomew's Day, Massacre of'' (2008) Encyclopædia Britannica Deluxe Edition, Chicago; [[Hardouin de Péréfixe de Beaumont]], Catholic [[Archbishop of Paris]] a century later, put the number at 100,000, but "This last number is probably exaggerated, if we reckon only those who perished by a violent death. But if we add those who died from wretchedness, hunger, sorrow, abandoned old men, women without shelter, children without bread,—all the miserable whose life was shortened by this great catastrophe, we shall see that the estimate of Péréfixe is still below the reality." G. D. Félice (1851). [https://books.google.com/books?id=ywIQAAAAIAAJ&pg=PA217 ''History of the Protestants of France'']. New York: Edward Walker, p. 217.</ref> | |- |- style="vertical-align: top;" |[[Moriori people#Invasion by Taranaki Māori|Genocide of the Moriori]]{{Refn|group=N|name=Moriori|The genocide of the Moriori began in the fall of 1835. The invasions of the Chatham Islands left the Moriori people and their culture to die off. Those who survived were either kept as slaves or eaten and Moriori were not sanctioned to marry other Moriori or have children within their race. This caused their people and their language to be endangered. There were only 101 Moriori people left out of 2000 who had survived in 1863.<ref name="The Genocide">{{Cite web|url=https://moriorigenocides.weebly.com/the-genocide.html|title=The Genocide|website=Moriori Genocide|access-date=2018-10-19}}</ref>}} |{{Flagicon image|Government Ensign of the United Kingdom.svg}} [[جزائر چیٹم علاقہ]], [[نیوزی لینڈ]] | style="text-align: center;" | 1835 | style="text-align: center;" | 1863 | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|1900}}<br /><ref name="Kopel1">{{cite journal | first = Dave | last = Kopel | first2 = Paul | last2 = Gallant | first3 = Joanne D. | last3 = Eisen | url = http://www.nationalreview.com/article/206572/moriori-lesson-paul-gallant | title = A Moriori Lesson: a brief history of pacifism | journal = National Review | date = 2003-04-11}}</ref><ref name="Tommy Solomon">{{Cite web|url=http://www.education-resources.co.nz/t-solomon.htm | archiveurl = https://web.archive.org/web/20160123025254/http://www.education-resources.co.nz/t-solomon.htm|url-status=dead | title=Tommy Solomon| archivedate=2016-01-23}}</ref> | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|1900}} |{{Ntsh|95}}95% of the [[Moriori]] population was eradicated by the [[Moriori people#Invasion by Taranaki Māori|invasion from Taranaki]], a group of [[Ngāti Mutunga]] and [[Ngāti Tama]] people from the [[Maori people|Māori tribe]].<ref name="King">{{cite book | last = King | first = Michael | isbn = 978-1-4596-2301-9 | title = The Silence Beyond | publisher = Penguin | year = 2011 | page = 190}}</ref><ref name="TeAra4">{{cite encyclopedia | author=Denise Davis | author2=Māui Solomon | title=Moriori: The impact of new arrivals | encyclopedia=[[Te Ara: The Encyclopedia of New Zealand]] | date=28 Oct 2008 | publisher=NZ Ministry for Culture and Heritage | url=http://www.teara.govt.nz/NewZealanders/MaoriNewZealanders/Moriori/4/en | accessdate=2009-02-07 | تاريخ-الأرشيف=2009-01-03 | مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20090103172100/http://www.teara.govt.nz/NewZealanders/MaoriNewZealanders/Moriori/4/en | url-status=dead }}</ref> All were enslaved and many were [[آدم خوری]].<ref>{{cite book | first = Michael | last = King |year = 2000 | title = Moriori: a People Rediscovered; revised ed | publisher = Viking | isbn = 0-14-010391-0 | quote = Original edition 1989 | pages = 57–58}}</ref> They were not permitted to mix with their race.<ref name="Murihiku">{{cite web | url = http://www.murihiku.com/TimeLine.htm | archive-url = https://web.archive.org/web/20120210004503/http://www.murihiku.com/TimeLine.htm | url-status = dead | archive-date = 2012-02-10 | title = Historical Timeline of the Auckland Islands}}</ref> The [[Moriori language]] is now extinct.<ref name="The Genocide" /><ref name="King2">{{Cite journal | last=King| first=Michael | title=Moriori: A People Rediscovered | publisher=Viking| location =[[آکلینڈ]] | year=1989 | page=136}}</ref> There are no Moriori of unmixed ancestry left.<ref name="Tommy Solomon" /> |- |- style="vertical-align: top;" |[[Conquest of the Desert]] and [[Mapuche#Incorporation into Chile and Argentina|Mapuche decline]]{{Refn|group=N|name=Mapu|The '''Conquest of the Desert''' ({{Lang-es|Conquista del desierto}}) was a military campaign directed mainly by General [[Julio Argentino Roca]] in the 1870s with the intent to establish [[ارجنٹائن]] dominance over [[پیٹاگونیا]], which was inhabited by [[Indigenous peoples in Argentina|indigenous peoples]]. Under General Roca, the Conquest of the Desert extended Argentine power into Patagonia and ended the possibility of [[چلی]]an expansion there. The Conquest is highly controversial. Apologists have described the Conquest as [[Civilising mission|bringing civilisation]], while revisionists have labelled it a [[نسل کشی]].}} |{{Flagicon image|Flag of Argentina.svg}} [[پیٹاگونیا]], modern day [[ارجنٹائن]] | style="text-align: center;" | {{Tri1|1870|1870s}} | style="text-align: center;" | 1884 | style="text-align: center;" | {{Number table sorting|1313}}<br /><ref>{{cite book | title = The Argentine Military and the Boundary Dispute With Chile, 1870–1902 | author = George V. Rauch | page =47 | publisher =Greenwood Publishing Group | year = 1999}}</ref> | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|225000}}<br /><ref name=Mapu>{{cite book | author = Ward Churchill | title = A Little Matter of Genocide | page = 109}}</ref> |{{Ntsh|90}}[[Mapuche]] population reduced from 250,000 to 25,000.<ref name="Mapu" /> |- |[[Genocide of Christians by ISIL]] |{{Flagicon image|Islamic State flag.svg}} [[داعش]]-controlled territory in [[عراق]], [[لیبیا]] and [[شام]] |2003 (as [[Jama'at al-Tawhid wal-Jihad]] and successor organizations including [[داعش]] |Present (elsewhere in the world, as ISIL has lost all territory) | style="text-align: center;" | 1000+ | style="text-align: center;" | Thousands |More than 2,000 native Christians killed in the territories controlled by ISIL or with sleeper cells, including the [[2010 Baghdad church massacre]], [[2015 kidnapping and beheading of Copts in Libya]], the [[2017 Palm Sunday church bombings]], the [[2019 Jolo Cathedral bombings]] and the [[سری لنکا دھماکے، 2019ء]], among others. See also: Boko Haram insurgency |- |- style="vertical-align: top;" |[[Genocide of indigenous peoples in Paraguay#Destruction of the Ache tribe|Destruction of the Aché]]{{Refn|group=N|name=Aché|The suppression of the Paraguayan [[Aché]] tribe during the military rule of [[Alfredo Stroessner]] was called a genocide by observers <ref>Melia, B a, L. Miraglia, M. Munzel, and C. Munzel. (1973) ''La Agonía de los Aché Guayaki: Historia y Cantos''. Centro de Estudios Antropológicos, Universidad Católica: Asunción.</ref> During Stroessner's rule, the Aché's territory was requisitioned by the state, which destroyed their villages and killed all those who resisted. Many Aché were hacked to death with machetes, and around 85% of the Aché were destroyed.}} |{{Flagicon image|Flag of Paraguay.svg}} [[پیراگوئے]] | style="text-align: center;" | 1956 | style="text-align: center;" | Early 1970s | style="text-align: center;" | 900<br /><ref>http://citeseerx.ist.psu.edu/viewdoc/download?doi=10.1.1.1023.4008&rep=rep1&type=pdf Victims of State:Genocide, Politicides and Group Repression Since 1945 Page 26 Babara Haff & Ted Robert Gurr</ref> | style="text-align: center;" | {{Number table sorting|4000}}<br /><ref>https://www.bbc.co.uk/mundo/ultimas_noticias/2014/04/140408_ultnot_paraguay_ache_indigenas_justicia_irm.shtml</ref> |85% of the [[Aché]] were wiped out (Today Aché are considered extinct). |- |- style="vertical-align: top;" |[[Black War]]<br />(Genocide of [[Aboriginal Tasmanians]]){{Refn|group=N|name=Tasm|The extinction of [[Aboriginal Tasmanians]] was called an archetypal case of [[نسل کشی]] by [[Rafael Lemkin]]<ref>{{cite book | first = Henry | last =Reynolds | title = Genocide in Tasmania? | editor = A. Dirk Moses | work = Genocide and settler society:frontier violence and stolen indigenous children in Australian History | publisher = Berghan Books | year = 2004 | page = 128}}</ref> (coiner of the word genocide) among other historians, a view supported by more recent [[نسل کشی]] scholars like [[Ben Kiernan]] who covered it in his book [[Blood and Soil (book)|Blood and Soil: A History of Genocide and Extermination from Sparta to Darfur]]. This extinction also includes the '''Black War''', which would make the war an act of genocide.<ref>{{Harvard citation no brackets|Clements|2014|p=4}}{{مکمل حوالہ درکار|date=October 2019}}</ref> Historians like [[Keith Windschuttle]] among other historians disagree with this interpretation in discourse known as the [[History wars]].}} |{{Flagicon image|Van Diemen's Land Unofficial Merchant Ensign before 1875.svg}} [[Van Diemen's Land]], [[آسٹریلیا]] | style="text-align: center;" | {{Tri1|1825|Mid 1820s}} | style="text-align: center;" | 1832 | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|400}}<br /><ref name="Clements 2013 329–331">{{Harvard citation no brackets|Clements|2013|pp=329–331}}{{مکمل حوالہ درکار|date=October 2019}}</ref> | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|1000}}<br /><ref name="Clements 2013 329–331" /> |- |- style="vertical-align: top;" |[[Uyghur genocide]]<br />(Genocide of [[اویغور]]) |{{پرچم تصویر|China}} [[سنکیانگ]], [[چین]] | style="text-align: center;" | {{Tri1|2014|2014}} | style="text-align: center;" | Present | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|386}} | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|1500000}} | |- |- style="vertical-align: top;" |[[Missing and murdered Indigenous women]] (Widespread murders of [[Indigenous peoples in Canada]]) |{{پرچم تصویر|Canada}} [[کینیڈا]] | style="text-align: center;" | {{Tri1|1980|1980s}} | style="text-align: center;" | Present | style="text-align: center;" |{{Number table sorting|1,200+}} | | |} == نگارخانہ == {{نگارخانہ |align=center |width=180 |lines=4 |File:Pyotr Nikolayevich Gruzinsky - The mountaineers leave the aul.jpg|[[چیرکسی نسل کشی]] |File:Zwłoki dzieci getto warszawskie 05.jpg|[[مرگ انبوہ]] |File:GolodomorKharkiv.jpg|[[Holodomor]] دے فاقہ زدہ شکار |File:Choeungek2.JPG|[[Cambodian genocide]] دے مقتولین د‏‏ی کھوپڑیاں |File:Morgenthau336.jpg|[[ارمنی قتل عام]] دے شکار ||[[1971 Bangladesh genocide]] دے شکار |File:Human Remains and War Materiel from 1971 Genocide - Liberation War Museum - Dhaka - Bangladesh (12826731774).jpg|[[1971 Bangladesh genocide|1971 Genocide]][[Liberation War Museum]] [[ڈھاکہ]] |File:Nyamata Memorial Site 13.jpg|[[روانڈیائی نسل کشی]] دے ڈھانچے |File:Smyrna-vict-families-1922.jpg|[[Greek genocide]] دے شکار |File:Executed prisoners in Jasenovac.jpg|[[The Holocaust in the Independent State of Croatia]] دے شکار |File:Exhumation in San Juan Comalapa Guatemala 03.jpg|[[Guatemalan genocide]] دے شکار |File:Srebrenica 2005 burial.jpg|[[Bosnian genocide]] د‏‏ی لاشاں |File:Popper en caceria.jpg|[[Julius Popper]] carrying out [[Selk'nam genocide]] |File:Halabja cemetery.jpg|[[Anfal genocide]] قبراں |File:Sebastião Gomes grave.jpg|[[East Timor genocide]]قبراں |File:Battle of Oroi-Jalatu.jpg|[[Dzungar genocide]]تصویراں |File:cathars expelled.JPG|[[Albigensian Crusade|Cathar genocide]] تصویراں |File:Darfur report - Page 6 Image 1.jpg|[[Darfur genocide]] دے دوران ماں اپنے بیمار بچے دے نال |File:Exhumed remains of victims Isaaq genocide 2.jpg|2014ء وچ [[Isaaq genocide]] د‏‏ی قبراں / لاشاں |File:Ericksen Hottentotte 7 Shark Island p. 142.jpg|[[Herero and Namaqua genocide]] دے دوران طبی تجربات دے لئی سر |File:Al-Magroon Concentration Camp.jpg|[[Libyan Genocide]] وچ اک مرکز |File:Kutupalong Refugee Camp (John Owens-VOA).jpg|میانمار وچ [[2017 Rohingya persecution in Myanmar|Rohingya genocide]] روہنگیا مسلما‏ن اک مہاجر کیمپ وچ ۔}} == ہور ویکھو == * [[Casualty recording]] * [[Genocidal massacre]] * [[Genocide of indigenous peoples]] * [[تریخ وچ نسل کشی]] * [[Hamoodur Rahman Commission]] * [[جاری تنازعات د‏‏ی لسٹ]] * [[List of anthropogenic disasters and atrocities by death toll]] * [[اموات دے لحاظ تو‏ں جنگاں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:تریخ تو‏ں متعلقہ فہرستاں]] [[گٹھ:سیاسی فہرستاں]] [[گٹھ:نسل کشیاں]] [[گٹھ:لسٹاں]] cr69vzdau4p7wbl98sa27vjk4edqwx9 0 90781 712831 712502 2026-10-26T11:45:53Z Morkoz 44705 rv 712831 wikitext text/x-wiki ٹیلی ویژن چینلاں دی لسٹ(بلحاظ حروف تہجی). == نشان تے اعداد == # [[& Pictures]] # [[.tv (TV channel)]] # [[¡Sorpresa!]] # [[+TVI]] # [[1+1]] # [[1+1 International]] # [[10TV]] # [[111 Greats]] # [[13ème Rue Universal]] # [[13th Street (Australia)]] # [[13th Street Universal]] # [[13th Street Universal (Benelux)]] # [[192TV]] # [[1FLTV]] # [[1st TV]] # [[1TV (Afghan TV channel)]] # [[2+2 (TV channel)]] # [[2×2 (TV channel)]] # [[24 (Turkey)]] # [[24 Ghanta]] # [[24 Vesti]] # [[24Kitchen]] # [[24Kitchen (Portugal)]] # [[24ore.tv]] # [[2BE (TV channel)]] # [[2M TV]] # [[2nd Avenue (television channel)]] # [[2sTV]] # [[3+ Latvia]] # 31 Digital # 3e # [[3net]] # [[3sat]] # [[3XL]] # [[44 Adelaide]] # [[4FSU]] # [[4fun.tv]] # [[4Music]] # 4SD # [[4seven]] # [[5 Kanal (Ukraine)]] # [[5*]] # 52MX # [[5USA]] # [[6 News (Turkey)]] # [[6 News Lawrence]] # [[6'eren]] # [[6ter]] # [[6TV Telangana]] # [[7 Región de Murcia]] # [[7mate]] # [[7Two]] # [[8TV (Malaysia)]] # [[8XM]] # [[9Live]] # [[9TV]] # [[9X]] # [[9x Tashan]] # [[9XM]] # [[9xO]] # [[A Bola TV]] # [[A&E (Spain and Portugal)]] # [[A&E (TV channel)]] # [[A&E Australia]] # [[A&R Channel]] # [[A1 Televizion]] # [[A1 TV channel (Macedonia)]] # [[A24 news channel]] # [[A9 TV]] # [[اگ ٹی وی]] # [[Aaj Tak]] # [[اج ٹی وی]] # [[Aastha TV]] # [[AB Moteurs]] # [[AB1]] # [[AB3]] # [[AB4]] # [[Abb Takk News]] # [[ABC (Australian TV channel)]] # [[ABC 4 Kids]] # [[ABC Daytime]] # ABC Family # [[ABC HD (Australia)]] # [[ABC Kids channel]] # [[ABC News (Albania)]] # ABC News 24 # [[ABC News Now]] # [[ABC Spark]] # [[ABC Television (Nepal)]] # [[ABC1 (UK)]] # ABC2 # [[ABC3]] # [[ABN Andhra Jyothi]] # [[ABNXcess]] # [[Aboriginal Peoples Television Network]] # [[ABP Ananda]] # [[ABP Majha]] # [[ABP News]] # [[ABP Sanjha]] # [[ABS-CBN News Channel]] # [[Abu Dhabi TV]] # [[Abu Dhabi Sports Channel]] # Acasă # [[AccentHealth]] # [[Access 31]] # [[Action (French TV channel)]] # [[Action (TV channel)]] # [[Acts25]] # [[Ada TV]] # [[AddikTV]] # [[Addounia TV]] # [[Adithya TV]] # [[Adult Swim]] # [[Adult Swim (Australia)]] # [[Afghan TV]] # [[Afghanistan National Television]] # [[Africable]] # [[Afrotainment]] # [[Ahlebait TV]] # [[Ahlulbayt TV]] # [[AJ+]] # [[Ajax TV]] # [[Akash Bangla]] # [[Al Aan TV]] # [[Al Aoula]] # [[Al Arabiya]] # [[Al Ekhbariya]] # [[Al Hiwar]] # [[الجزیرہ]] # [[Al Jazeera America]] # [[Al Jazeera Balkans]] # [[Al Jazeera Documentary Channel]] # [[Al Jazeera English]] # [[Al Jazeera Mubasher Al-‘Amma]] # [[Al Jazeera Türk]] # [[الجزیرہ اردو]] # [[Al Magharibia]] # [[Al Mayadeen]] # [[Al Mustakillah (TV channel)]] # [[Al Nile]] # Al Riyadiah # [[Al-Ahly TV]] # [[Al-Alam News Network]] # [[Alarab News Channel]] # [[Albanian Screen]] # [[Albasat TV]] # [[Ale Kino+]] # [[Aletejah TV]] # [[Alfa TV]] # [[Alfa TV (Bulgaria)]] # [[Alfa TV (Macedonia)]] # [[Alibi (TV channel)]] # [[Alice (TV channel)]] # [[Alice Kochen]] # [[Al-Kass Sports Channel]] # [[ALKAWTHAR]] # [[All Music]] # [[All News Channel]] # [[All Sports Network]] # [[All TV]] # [[All TV K]] # [[AllTV]] # [[Al-Nas (TV station)]] # [[Alo TV]] # [[Alpha Repertory Television Service]] # [[Alpha TV]] # [[Al-Quds TV]] # [[Alter Channel]] # [[Altitude Sports and Entertainment]] # [[Aluetelevisio]] # [[AMC (Europe)]] # [[AMC (TV channel)]] # [[American Christian Television System]] # [[American Heroes Channel]] # [[America's Auction Network]] # [[America's Talking]] # [[AMGTV]] # [[AMI-audio]] # [[AMI-TV]] # [[An Viên Television]] # [[Andalucía Televisión]] # [[Andorra Televisió]] # [[Animal Planet]] # [[Animal Planet (Asia)]] # [[Animal Planet (Australia and New Zealand)]] # [[Animal Planet (Benelux)]] # [[Animal Planet (Canada)]] # [[Animal Planet (UK TV channel)]] # [[Animal Planet Europe]] # [[Animal Planet Germany]] # [[Animal Planet India]] # [[Animal Planet Italy]] # [[Animal Planet L!VE]] # [[Animal Planet Nordic]] # [[Animal Planet Poland]] # [[Animalist]] # [[Animaux]] # [[Animax (German TV channel)]] # [[Animax (India)]] # [[Animax (Latin America)]] # [[Animax (South Korea)]] # [[Animax Asia]] # [[Animax Eastern Europe]] # Animax Pakistan # [[Animax Portugal]] # [[Animax Spain]] # [[Anime Network]] # [[AnimeCentral]] # ANN7 # [[ANT1]] # [[ANT1 Cyprus]] # [[ANT1 Europe]] # [[ANT1 Pacific]] # [[ANT1 Prime]] # [[ANT1 Satellite]] # [[Antena 1 (Romania)]] # [[Antena 3 (Romania)]] # [[Antena 3 (Spain)]] # [[Antena 3 Canarias]] # [[Antena Internațional]] # [[Antena Stars]] # [[Antenna Sicilia]] # [[Antenna Tre Nordest]] # [[Antv]] # [[A-One (TV channel)]] # [[AOV Adult Movie Channel]] # A-PAC # [[Apna Channel]] # [[Arab Motors TV]] # [[Aragón Sat]] # [[Aragón TV]] # [[ARD-alpha]] # [[Arena (TV network)]] # [[Argent (TV channel)]] # [[ARIA TV]] # [[Ariana TV]] # [[Arirang (TV network)]] # [[Around the Rings]] # [[Arrai TV]] # [[Arsenal TV]] # [[ART Teenz]] # [[ART Television (Sri Lanka)]] # [[Arte]] # [[ARtv (Portugal)]] # [[Arutz HaYeladim]] # [[اے آر وائی ڈیجیٹل]] # [[اے آر وائی ٹی وی نیٹ ورک]] # [[دی میوزک]] # [[اے آر وائی نیوز]] # [[اے آر وائی کیو ٹی وی]] # [[ARY Zauq]] # [[ARY Zindagi]] # [[Asamblea Nacional Televisión]] # [[Asia Business News]] # [[Asian Food Channel]] # [[Asian TV]] # [[Asianet]] # [[Asianet Movies]] # [[Asianet News]] # [[Aspire (TV network)]] # [[Aspire TV]] # [[Astana TV]] # [[Astro AEC]] # [[Astro Arena (TV channel)]] # [[Astro Aruna]] # [[Astro Awani]] # [[Astro Bella]] # [[Astro Box Office]] # [[Astro Ceria]] # [[Astro Citra]] # [[Astro hitz]] # [[Astro Hua Hee Dai]] # [[Astro Kirana]] # [[Astro Oasis]] # [[Astro On Demand]] # [[Astro Prima]] # [[Astro Quan Jia HD]] # [[Astro Ria]] # [[Astro SuperSport]] # [[Astro Vaanavil]] # [[Astro Vinmeen HD]] # [[Astro Warna]] # [[Astro Xiao Tai Yang]] # [[Astro Zhi Zun HD]] # ASTV # At the Races # [[ATM Rozrywka]] # [[ATN Aastha TV]] # [[ATN Alpha ETC Punjabi]] # [[ATN ARY Digital]] # [[ATN Asianet]] # [[ATN B4U Movies]] # [[ATN B4U Music]] # [[ATN Bangla]] # [[ATN Bangla (Canada)]] # [[ATN Channel]] # [[ATN Cricket Plus]] # [[ATN Food Food]] # [[ATN Gujarati]] # [[ATN Jaya TV]] # [[ATN MH 1]] # [[ATN Movies OK]] # ATN NDTV 24x7 # [[ATN News]] # [[ATN Punjabi 5]] # [[ATN Punjabi Plus]] # [[ATN SAB TV]] # [[ATN Sony Aath]] # [[ATN Sony TV]] # [[ATN Sports]] # [[ATN Times Now]] # [[ATN Urdu]] # [[ATN Zoom]] # [[ATV (Austria)]] # [[ATV (Hungary)]] # [[اے ٹی وی]] # [[ATV (Suriname)]] # [[ATV (Turkey)]] # [[ATV Asia]] # [[ATV Home]] # [[ATV News]] # [[ATV World]] # [[Auction World.tv]] # [[Audi Channel]] # [[Audience Network]] # [[Aurora Community Channel]] # [[Austext]] # Australia Plus # [[Australian Christian Channel]] # [[Authentic TV]] # [[Aux (TV channel)]] # [[AVA (TV channel)]] # Avago # [[Avenues Television]] # [[Avila TV]] # [[Avis de Recherche]] # [[AVN (Albania)]] # [[AVT Khyber]] # [[Awaz Television Network]] # [[AWE (TV network)]] # [[Axess TV]] # [[AXN]] # [[AXN (Asia)]] # [[AXN (India)]] # [[AXN (Portugal)]] # [[AXN Beyond]] # [[AXN Crime]] # [[AXN HD]] # [[AXN Italy]] # AXN Movies # [[AXN Pakistan]] # [[AXN Sci Fi]] # [[AXN Spin]] # [[AXN White]] # [[AXS TV]] # [[Azad Azerbaijan TV]] # [[Azio TV]] # [[AZN Television]] # [[AzTV]] # [[B1 TV]] # [[B4U (TV channel)]] # [[B4U Movies]] # [[B4U Music]] # [[BabyFirst]] # [[بیبی ٹی وی]] # [[Back9Network]] # [[Bad Teeth]] # [[Bahn TV]] # [[Bahry TV]] # [[Balapan (channel)]] # [[Bali TV]] # [[Balkanika TV]] # [[Balls (TV channel)]] # [[Bandamax]] # [[BandNews TV]] # [[BandSports]] # [[Bang TV]] # [[Bangla TV]] # [[Bangladesh Television]] # [[Banglavision]] # [[Bank Television (Ukraine)]] # [[Baraem]] # [[Basketball TV]] # [[Bay News 9]] # [[Bayon Television]] # [[Bazar (TV channel)]] # [[BBC 2W]] # [[BBC Alba]] # [[BBC America]] # [[BBC Arabic Television]] # [[BBC Brit]] # [[BBC Canada]] # [[BBC Choice]] # [[BBC Choice Northern Ireland]] # [[BBC Earth (TV channel)]] # [[BBC Entertainment]] # [[BBC First]] # [[BBC Food]] # [[BBC Four]] # [[BBC HD]] # [[BBC HD (international)]] # [[BBC HD Scandinavia]] # [[BBC Japan]] # [[BBC Kids]] # [[BBC Knowledge]] # [[BBC Knowledge (international)]] # [[BBC Lifestyle]] # [[BBC News (TV channel)]] # [[BBC One]] # [[BBC One Northern Ireland]] # [[BBC One Scotland]] # [[BBC One Wales]] # [[BBC Parliament]] # [[BBC Persian Television]] # [[BBC Prime]] # [[BBC Select]] # [[BBC South Asia]] # [[BBC Three]] # [[BBC TV Europe]] # [[BBC Two]] # [[BBC Two Northern Ireland]] # [[BBC Two Scotland]] # [[BBC Two Wales]] # [[BBC UKTV]] # [[BBC World News]] # [[BBC World Service Television]] # [[BBF TV]] # [[BBL TV]] # [[BDC Televizija]] # [[Be 1]] # [[Behar TV]] # [[BeIN Sports]] # [[BeIN Sports (Australia)]] # [[BeIN Sports (Canada)]] # [[BeIN Sports Arabia]] # [[Belarus 24]] # [[Belarus-1]] # [[BemSimples]] # [[BEN Television]] # [[Benfica TV]] # [[BeritaSatu Sports]] # [[BeritaSatu TV]] # [[Bernama TV]] # [[Best Direct]] # [[BET]] # [[BET Gospel]] # [[BET Hip-Hop]] # [[BET International]] # [[BET Networks]] # [[Better Black Television]] # [[BeTV (Asia Pacific)]] # [[BFM Business]] # [[BFM TV]] # [[Bhakti TV]] # [[Bhojpuri Channel (Mauritius)]] # [[BHT 1]] # [[Bibel TV]] # [[Bibigon]] # [[Bid Plus]] # [[Biełsat TV]] # [[Big CBS Love]] # [[Big CBS Prime]] # [[BIG CBS Spark]] # [[Big Game TV]] # [[BIG Magic]] # [[Big Magic International (Canada)]] # [[Big Ten Network]] # [[Biggs (TV channel)]] # [[Bindass]] # [[Bintang (Channel)]] # [[Bio.]] # [[Bio. (South East Asia)]] # [[Bionix]] # [[Bisarva News]] # [[BISD-TV]] # BiteTV # [[Black Family Channel]] # [[Blighty (TV channel)]] # [[Bliss (TV channel)]] # [[Bloomberg Television]] # Bloomberg TV India # [[Bloomberg TV Indonesia]] # [[Blue (TV channel)]] # [[Blue Hustler]] # [[Blue Ocean Network]] # [[BN Music (television channel)]] # [[BN Televizija]] # [[BNC Network HD]] # [[BNT 1]] # [[BNT 2]] # [[BNT HD]] # [[BNT World]] # [[Body In Balance]] # [[Bohemia Visual Music]] # [[Boing (France)]] # [[Boing (Italy)]] # [[Boing (Spain)]] # [[Boishakhi TV]] # [[Bollywood Times]] # [[BookTelevision]] # [[Boom Sport One]] # [[Boom Sport Two]] # [[Boomerang (Australia and New Zealand)]] # [[Boomerang (CEE)]] # [[Boomerang (EMEA)]] # [[Boomerang (France)]] # [[Boomerang (Germany)]] # [[Boomerang (Italy)]] # [[Boomerang (Latin America)]] # [[Boomerang (Netherlands)]] # [[Boomerang (Nordic)]] # [[Boomerang (Southeast Asia)]] # [[Boomerang (Spain)]] # [[Boomerang (TV channel)]] # [[Boomerang (UK & Ireland)]] # [[BoxNation]] # [[BoxSets (TV channel)]] # [[Bpm:tv]] # Brava3D # [[BravaHDTV]] # [[BravaNL]] # [[Bravo (British TV channel)]] # [[Bravo (Canada)]] # [[Bravo (U.S. TV network)]] # [[Bravo 2]] # [[Breakaway PPV]] # [[BRF TV]] # [[Bridges TV]] # [[Bright House Sports Network]] # [[Brit Hits]] # [[British Muslim TV]] # [[Bro (TV channel)]] # [[Brown University Student Television]] # [[BT Sport]] # [[BTV (Bulgaria)]] # [[BTV Action]] # [[BTV Cinema]] # [[BTV Comedy]] # [[BTV Lady]] # BTV Sports # [[Bubble Hits]] # [[Bubble Hits Ireland]] # [[Bursaspor TV]] # Business Channel Television # Business News Network # [[بزنس پلس]] # [[BuyNOW TV]] # [[BuzMuzik]] # [[Buzz TV]] # [[BVN]] # [[BYUtv]] # [[C Channel]] # [[C More Action]] # [[C More Emotion]] # [[C More Entertainment]] # [[C More Film]] # [[C More First]] # [[C More First HD]] # [[C More Hits]] # [[C More Hockey]] # [[C More Kids]] # [[C More Series]] # [[C More Sport]] # [[C More Sport HD]] # [[C More Tennis]] # [[C Music TV]] # [[C TV]] # [[C/S 9]] # [[C/S Origin]] # [[C1 Television (channel)]] # [[C31 Melbourne]] # [[C4 (TV channel)]] # [[C7 Sport]] # [[C9TV]] # [[Cable Music Channel]] # [[Cable Noticias]] # [[Cable TV Hong Kong]] # [[Caccia e Pesca]] # [[California University Television]] # [[Calle 13 (TV channel)]] # [[Calvin TV]] # [[Camera dei Deputati (TV channel)]] # [[Canal 13 (Chile)]] # [[Canal 24 Horas]] # [[Canal 3]] # [[Canal 3 Pichilemu]] # [[Canal 4 Navarra]] # [[Canal 5 Noticias]] # [[Canal 6 (Honduras)]] # [[Canal 8 Sport]] # [[Canal 8 UCV TV]] # [[Canal 9 (Denmark)]] # [[Canal 9 (Norway)]] # [[Canal Clásico]] # [[Canal D]] # [[Canal D/Investigation]] # [[Canal del Congreso]] # [[Canal Extremadura Televisión]] # [[Canal Hollywood]] # [[Canal Indigo]] # [[Canal J]] # [[Canal M]] # [[Canal Macau]] # [[Canal N]] # [[Canal Nostalgia]] # [[Canal Nou Dos]] # [[Canal Nou Internacional]] # [[Canal Panda]] # [[Canal Parlamento]] # [[Canal Q]] # [[Canal Sur 2]] # [[Canal Uno (Ecuador)]] # [[Canal Vasco]] # [[Canal Vie]] # [[Canal Viva]] # [[Canal+]] # [[Canal+ 1]] # [[Canal+ 2]] # [[Canal+ Acción]] # [[Canal+ Cinéma]] # [[Canal+ Comedia]] # [[Canal+ Comedy]] # [[Canal+ DCine]] # [[Canal+ Décalé]] # [[Canal+ Deportes]] # [[Canal+ Drama]] # [[Canal+ Family]] # [[Canal+ Fútbol]] # [[Canal+ Gol (Poland)]] # [[Canal+ Golf]] # [[Canal+ Liga]] # [[Canal+ Liga de Campeones]] # [[Canal+ Liga Multi]] # [[Canal+ Poland]] # [[Canal+ Séries]] # [[Canal+ Sport (France)]] # [[Canal+ Sport (Poland)]] # [[Canal+ Xtra]] # [[Canal180]] # [[Canale 5]] # [[Canterbury Television]] # [[Canvas (Belgium)]] # [[Cap 24]] # [[Capital (radio network)]] # [[Čarli TV]] # [[Carlton Cinema]] # [[Carlton Food Network]] # [[Carlton Kids]] # [[Carlton Select]] # [[Carlton Sports Network]] # [[Carlton World]] # [[Carolinas Sports Entertainment Television]] # [[Carousel (TV channel)]] # [[Cartoon Hangover]] # [[کارٹون نیٹ ورک]] # [[Cartoon Network (Australia and New Zealand)]] # [[Cartoon Network (Canada)]] # [[Cartoon Network (Central & Eastern Europe)]] # [[Cartoon Network (CIS and Southeastern Europe)]] # [[کارٹون نیٹ ورک]] # [[Cartoon Network (France)]] # [[Cartoon Network (Germany)]] # [[Cartoon Network (Greece)]] # [[کارٹون نیٹ ورک (بھارت)]] # [[Cartoon Network (Italy)]] # [[Cartoon Network (Japan)]] # [[Cartoon Network (Latin America)]] # [[Cartoon Network (Netherlands)]] # [[Cartoon Network (Nordic)]] # [[کارٹون نیٹ ورک (پاکستان)]] # [[Cartoon Network (Philippines)]] # [[Cartoon Network (Poland)]] # [[Cartoon Network (Portugal)]] # [[Cartoon Network (South Korea)]] # [[Cartoon Network (Southeast Asia)]] # [[Cartoon Network (Spain)]] # [[Cartoon Network (Taiwan)]] # [[Cartoon Network (Turkey)]] # [[Cartoon Network (UK & Ireland)]] # [[Cartoon Network Arabic]] # [[Cartoon Network Too]] # [[Cartoonito]] # [[Cartoonito (Spain)]] # [[Casa (TV channel)]] # Castilla-La Mancha TV # [[Castilla–La Mancha TV 2]] # [[CatholicTV]] # [[CAV-TV]] # [[CBBC]] # [[CBBC (TV channel)]] # [[CBC News Network]] # [[CBC Parliamentary Television Network]] # [[CBeebies]] # [[CBM TV]] # [[CBS Action]] # [[CBS Cable]] # [[CBS Daytime]] # [[CBS Drama]] # [[CBS Europa]] # [[CBS Reality]] # [[CBS Sports Network]] # [[CBSN]] # [[CCCTV]] # [[CCN TV6]] # [[CCTV America]] # [[CCTV International Arabic]] # [[CCTV International French]] # [[CCTV International Russian]] # [[CCTV International Spanish]] # [[CCTV News]] # [[CCTV-1]] # [[CCTV-10]] # [[CCTV-11]] # [[CCTV-12]] # [[CCTV-13]] # [[CCTV-14]] # [[CCTV-15]] # [[CCTV-2]] # [[CCTV-3]] # [[CCTV-4]] # [[CCTV-5]] # [[CCTV-5+]] # CCTV-6 # [[CCTV-7]] # [[CCTV-8]] # [[CCTV-9]] # [[چائنا سینٹرل ٹیلی ویژن]] # [[CCTV-China Television Shopping Channel]] # [[چائنا سینٹرل ٹیلی ویژن]] # [[چائنا سینٹرل ٹیلی ویژن]] # CCTV-Discovery # [[CCTV-Golf & Tennis]] # [[CCTV-Nostalgia Theater]] # [[چائنا سینٹرل ٹیلی ویژن]] # [[CCTV-Storm Football]] # [[CCTV-Storm Music]] # [[CCTV-Storm Theater]] # CCTV-Students # [[CCTV-The First Theater]] # [[CCTV-TV Guide]] # [[چائنا سینٹرل ٹیلی ویژن]] # [[چائنا سینٹرل ٹیلی ویژن]] # CCTV-新科动漫 # CCTV-证券资讯 # [[Cebu Catholic Television Network]] # [[Celebes TV]] # [[Celestial Movies]] # [[Celestial Movies Asia]] # [[Celtic TV]] # [[Center.tv]] # [[Central Digital Television]] # [[Centric]] # [[CgeTV]] # [[CGN-7]] # [[Challenge (TV channel)]] # [[Cham TV]] # [[Chamber TV]] # [[Channel 1 (Iran)]] # [[Channel 1 (Israel)]] # [[Channel 10 (India)]] # [[Channel 10 (Israel)]] # [[Channel 101]] # [[Channel 16 (Bangladesh)]] # [[Channel 2 (Iran)]] # [[Channel 2 (Israel)]] # [[Channel 21 (Germany)]] # [[Channel 24 (Bangladesh)]] # [[Channel 25 (Mongolia)]] # [[Channel 3 (Cambodia)]] # [[Channel 3 (Thailand)]] # [[Channel 31 (Kazakhstan)]] # [[Channel 33 (Israel)]] # [[Channel 4]] # [[Channel 5 (UK)]] # [[Channel 5 Lithuania]] # [[Channel 6 (Ireland)]] # [[Channel 7 (Thailand)]] # [[Channel 854]] # [[Channel 9 (Bangladesh)]] # [[Channel 9 (Malaysia)]] # [[Channel A (TV channel)]] # Channel AKA # [[Channel i]] # [[Channel M]] # [[Channel M (Southeast Asia)]] # [[Channel NewsAsia]] # [[Channel North Television]] # [[Channel NSW]] # [[Channel One (Albania)]] # [[Channel One (Bangladesh)]] # [[Channel One (UK and Ireland)]] # [[Channel One News]] # [[Channel One Russia]] # [[Channel Punjabi]] # [[Channel S]] # [[Channel South]] # [[Channel UFX]] # [[Channel V]] # [[Channel V Australia]] # [[Channel V India]] # [[Channel V Philippines]] # [[Channel V Thailand]] # ChannelBee # [[Channels TV]] # [[Chart Show Dance]] # [[Chart Show TV]] # [[Chasse et Pêche]] # [[Chelsea TV]] # [[Chérie 25]] # [[Chicagoland Television]] # [[Chilevisión]] # [[Chiller (TV channel)]] # [[Chintu TV]] # [[CHK (TV Channel)]] # [[Choice TV]] # [[Chosun Broadcasting Company]] # [[Chutti TV]] # [[Cielo (TV channel)]] # [[Ciné 12 (Mauritius)]] # [[Ciné Fx]] # [[Cine Mo!]] # [[Ciné+]] # [[Ciné+ Classic]] # [[Ciné+ Émotion]] # [[Ciné+ Frisson]] # [[Ciné+ Premier]] # [[Cine5]] # [[Cinelatino]] # [[Cinema One]] # [[CinemaWorld]] # [[Cinemax]] # [[Cinemax (Asia)]] # [[Cinemax 2]] # [[Cinémoi]] # [[Cinépop]] # [[CITV]] # [[سٹی 42]] # [[City 7 TV]] # [[City Channel]] # [[City Channel Dublin]] # [[City Saskatchewan]] # [[City TV (Bulgaria)]] # [[City8]] # [[CityNews Channel]] # [[Clan (TV channel)]] # [[Clark – Vancouver Television]] # [[Class CNBC]] # [[Classic Arts Showcase]] # [[Classic FM TV]] # [[Classica (TV channel)]] # [[ClassTV]] # [[Cloo]] # [[Club RTL]] # [[Clubland TV]] # [[CMAC-TV]] # [[CMT (Canadian TV channel)]] # [[CMT (U.S. TV channel)]] # [[CMT Europe]] # CMT Pure Country # [[CMTV]] # [[CNBC]] # [[CNBC Africa]] # [[CNBC Arabiya]] # [[CNBC Asia]] # [[CNBC Awaaz]] # [[CNBC Europe]] # [[CNBC Latin America]] # [[CNBC World]] # [[CNBC-e]] # [[CNC World]] # [[CNC3]] # [[سی این این]] # [[CNN Airport]] # [[CNN Chile]] # [[CNN en Español]] # [[CNN Indonesia]] # [[CNN International]] # [[CNN International Asia Pacific]] # [[CNN International South Asia]] # [[CNN Philippines]] # CNN Sports Illustrated # [[CNN Türk]] # [[CNN+]] # [[CNNfn]] # [[CNN-IBN]] # [[CNX]] # [[Coast Cable 11]] # [[ای ٹی وی نیٹ ورک]] # [[Colours (TV channel)]] # [[Colours TV]] # [[Comcast Sports Southwest]] # [[Comcast SportsNet]] # [[Comcast SportsNet Bay Area]] # [[Comcast SportsNet California]] # [[Comcast SportsNet Chicago]] # [[Comcast SportsNet Mid-Atlantic]] # [[Comcast SportsNet New England]] # [[Comcast SportsNet Northwest]] # [[Comcast SportsNet Philadelphia]] # [[Comcast Television]] # [[Comcast/Charter Sports Southeast]] # [[Comédie+]] # [[Comedy Central]] # [[Comedy Central (India)]] # [[Comedy Central (Latin America)]] # [[Comedy Central (Netherlands)]] # [[Comedy Central (New Zealand)]] # [[Comedy Central (UK and Ireland)]] # [[Comedy Central Asia]] # [[Comedy Central Belgium]] # [[Comedy Central Extra]] # [[Comedy Central Family (Netherlands)]] # [[Comedy Central Family (Poland)]] # [[Comedy Central Germany]] # [[Comedy Central Hungary]] # [[Comedy Central Israel]] # [[Comedy Central Italy]] # [[Comedy Central Poland]] # [[Comedy Central Spain]] # [[Comedy Central Sweden]] # [[Comedy Gold (TV channel)]] # [[Comedy Smart]] # [[ComedyMax]] # [[Commonwealth Broadcasting Network]] # [[Community Channel (UK)]] # [[Concert TV]] # [[Controversial TV]] # [[Cooking Channel]] # [[Cool TV]] # [[Cooltoon]] # [[CoolTV]] # [[Corazon Albiverde]] # [[Cork Community TV]] # [[Cornerstone Television]] # [[Cosmopolitan TV (Canada)]] # [[Cottage Life (TV channel)]] # [[Country Music Channel]] # [[Country TV]] # [[Countryside Associated Television]] # [[Cox Sports]] # [[Cox Sports Television]] # Cox7 # [[CP24]] # [[CPAC (TV channel)]] # [[Crime & Investigation (Canada)]] # [[Crime & Investigation Network]] # [[Crime & Investigation Network (Australia)]] # [[Crime & Investigation Network (Europe)]] # [[Crime & Investigation Network (South East Asia)]] # [[Croatian Music Channel]] # [[Crónica TV]] # [[C-SPAN]] # [[ČT HD]] # [[ČT Sport]] # [[ČT1]] # [[ČT2]] # [[ČT24]] # [[CTi Entertainment]] # [[CTi International]] # [[CTi News]] # [[CTi Variety]] # [[CTS Education and Culture]] # [[CTS Main Channel]] # [[CTS Recreation]] # [[CTV Main Channel]] # [[CTV MyLife]] # [[CTV News Channel (Canada)]] # [[CTV News Channel (Taiwan)]] # [[CTV Two Alberta]] # [[CTV Two Atlantic]] # [[Cuatro (TV channel)]] # [[Cubavision International]] # [[Cue TV]] # [[Cúla 4]] # [[Cult (TV channel)]] # [[Cultural·es]] # [[CUNY TV]] # [[Current TV]] # [[CyLTV]] # [[D17 (TV channel)]] # [[D8 (TV channel)]] # [[Da Vinci Learning]] # [[Dahlia TV]] # [[Dajto]] # [[DanceTrippin TV]] # [[Das Erste]] # [[Das Vierte]] # [[Dave (TV channel)]] # [[ڈان نیوز]] # [[Daystar Canada]] # [[DD Bangla]] # [[DD Chandana]] # [[DD Coimbatore]] # [[DD Girnar]] # [[DD India]] # [[DD Metro]] # [[DD National]] # [[DD News]] # [[DD Podhigai]] # [[DD Pondicherry]] # [[DD Sports]] # [[DDishTV]] # [[DDTV]] # [[De Película]] # [[De Película Clásico]] # [[DeA Kids]] # [[DealsTV]] # [[DeeJay TV]] # [[Deen TV]] # [[Deepam TV]] # [[DejaView]] # [[Deluxe Music]] # [[Desh TV]] # [[Destination America]] # [[DetikCom]] # [[DhiTV]] # [[Diema]] # [[Diema Family]] # [[Diganta Television]] # [[Digi 24]] # [[Digi Sport (Romania)]] # [[Digiplus]] # [[Digital Forty Four]] # [[Direct 8]] # [[Direct Star]] # [[Discovery Channel]] # [[Discovery Channel (Asia)]] # [[Discovery Channel (Australia)]] # [[Discovery Channel (Canada)]] # [[Discovery Channel (Flanders)]] # [[Discovery Channel (Middle East)]] # [[Discovery Channel (Netherlands)]] # [[Discovery Channel (Portugal)]] # [[Discovery Channel (UK and Ireland)]] # [[Discovery Channel Denmark]] # [[Discovery Channel Europe]] # [[Discovery Channel Finland]] # [[Discovery Channel France]] # [[Discovery Channel Germany]] # [[Discovery Channel Hungary]] # [[Discovery Channel Italy]] # [[Discovery Channel Norway]] # [[Discovery Channel Poland]] # [[Discovery Channel Romania]] # [[Discovery Channel Russia]] # [[Discovery Channel Sweden]] # [[Discovery en Español]] # [[Discovery Familia]] # [[Discovery Family]] # [[Discovery Fit & Health]] # [[Discovery Geschichte]] # [[Discovery HD]] # [[Discovery HD World]] # [[Discovery Health Channel]] # [[Discovery Historia]] # [[Discovery History]] # [[Discovery Home & Health]] # [[Discovery Home & Health (UK & Ireland)]] # [[Discovery Home and Health Southeast Asia]] # [[Discovery Kids (Asia)]] # [[Discovery Kids (Australia)]] # [[Discovery Kids (Canada)]] # [[Discovery Kids (Latin America)]] # [[Discovery Kids (UK)]] # [[Discovery MAX]] # [[Discovery Networks Deutschland]] # [[Discovery People]] # [[Discovery Real Time]] # [[Discovery Real Time France]] # [[Discovery Science (Asia)]] # [[Discovery Science (Canada)]] # [[Discovery Science (TV channel)]] # [[Discovery Travel & Living]] # [[Discovery Travel & Living (UK & Ireland)]] # [[Discovery Travel & Living Europe]] # [[Discovery Travel & Living Italy]] # [[Discovery Turbo]] # [[Discovery Turbo (Asia)]] # [[Discovery Wings (UK)]] # [[Discovery World (Canadian TV channel)]] # [[Discovery World (TV channel)]] # [[ڈزنی چینل]] # [[Disney Channel (Asia)]] # [[Disney Channel (Australia and New Zealand)]] # [[Disney Channel (Brazil)]] # [[Disney Channel (Bulgaria)]] # [[Disney Channel (Croatia)]] # [[Disney Channel (Czech Republic)]] # [[Disney Channel (Europe)]] # [[Disney Channel (France)]] # [[Disney Channel (Germany)]] # [[Disney Channel (Greece)]] # [[Disney Channel (Hungary)]] # [[ڈزنی چینل (بھارت)|ڈزنی چینل]] # [[Disney Channel (Israel)]] # [[Disney Channel (Italy)]] # [[Disney Channel (Korea)]] # [[Disney Channel (Latin America)]] # [[Disney Channel (Netherlands & Flanders)]] # [[Disney Channel (Poland)]] # [[Disney Channel (Portugal)]] # [[Disney Channel (Romania)]] # [[Disney Channel (Russia)]] # [[Disney Channel (Scandinavia)]] # [[Disney Channel (Serbia)]] # [[Disney Channel (Southern Africa)]] # [[Disney Channel (Spain)]] # [[Disney Channel (Turkey)]] # [[Disney Channel (UK and Ireland)]] # [[Disney Channel (Ukraine)]] # [[Disney Channel Japan]] # [[Disney Channel Malaysia]] # Disney Channel Saturday Mornings # [[Disney Cinemagic]] # [[Disney Junior]] # [[Disney Junior (Asia)]] # [[Disney Junior (Australia and New Zealand)]] # [[Disney Junior (English Canada)]] # [[Disney Junior (France)]] # [[Disney Junior (French Canada)]] # [[Disney Junior (Greece)]] # [[Disney Junior (India)]] # [[Disney Junior (Latin America)]] # [[Disney Junior (Netherlands & Flanders)]] # [[Disney Junior (Poland)]] # [[Disney Junior (Portugal)]] # [[Disney Junior (Romania)]] # [[Disney Junior (Scandinavia)]] # [[Disney Junior (UK & Ireland)]] # [[Disney Junior Israel]] # [[Disney XD]] # [[Disney XD (Australia)]] # [[Disney XD (Canada)]] # [[Disney XD (Europe)]] # [[Disney XD (Latin America)]] # [[Disney XD (Netherlands and Flanders)]] # [[Disney XD (Scandinavia)]] # [[Disney XD (Southeast Asia)]] # [[Disney XD (United Kingdom and Ireland)]] # [[DiTV]] # [[Diva (Asia TV channel)]] # [[Diva TV]] # [[Diva Universal (Italy)]] # [[Diva Universal (Philippines)]] # [[Divinity (TV channel)]] # [[DIY Network]] # [[DIY Network (Canada)]] # [[Diya almantther Channel]] # DiziMax # [[Djazz.TV]] # [[DM Digital]] # [[DM SAT]] # [[DMAX (Asia)]] # [[DMAX (Italy)]] # [[DMAX (TV channel)]] # [[DMAX (UK TV channel)]] # [[DMTV]] # [[DNTV2]] # [[Documentary (TV channel)]] # [[Documentary Channel (New Zealand)]] # [[Documentary Channel (TV channel)]] # [[DoD News Channel]] # [[DOGTV]] # [[Doma TV]] # [[Domashny]] # [[Domo+]] # [[Doordarshan Kendra, Madurai]] # [[Dorcel TV]] # [[Dost TV]] # [[DR HD]] # [[DR K]] # [[DR Ramasjang]] # [[DR Ultra]] # [[DR Update]] # [[DR1]] # [[DR2]] # [[DR3]] # [[Draft:Al Jazeera Sport]] # [[Draft:Disney Channel (Australia and New Zealand)]] # [[Draft:FEVA TV]] # [[Draft:MBS-ETV]] # [[Draft:Medi BizTV]] # [[Draft:Orion Express]] # [[Draft:R&C Media Group, Inc]] # [[Draft:STAR Cricket channel]] # [[Draft:The New Fly Fisher]] # [[Dragon Television]] # [[Drama (TV channel)]] # [[Dream 1 (Canada)]] # [[Dream 2 (Canada)]] # [[Dream TV (Turkey)]] # [[Druga TV]] # [[DTour]] # [[DTV (Moldovan TV channel)]] # [[DTV (RTÉ)]] # [[Dublin Community Television]] # [[Ducktv]] # [[Duna TV]] # [[Duna World]] # [[دنیا نیوز]] # [[Dusk (TV channel)]] # [[Dusk!]] # [[Dvojka]] # [[DW (Latinoamérica)]] # [[DW-TV]] # [[DY 365]] # [[DZMM TeleRadyo]] # [[DZRH News Television]] # [[E City]] # [[E!]] # [[E! (Canadian TV channel)]] # [[E! (Europe)]] # [[E.tv]] # [[E.tv Ghana]] # [[E2 (TV channel)]] # [[E24 (TV channel)]] # [[E4 (TV channel)]] # [[Eagle TV]] # [[EastLink TV]] # [[Echo TV]] # [[Económico TV]] # [[ECTV]] # [[Ecuador TV]] # [[Eden (TV channel)]] # [[Eden TV]] # [[Edge TV]] # [[Educational Broadcasting System]] # [[Edutainment TV]] # [[Eén]] # [[Eesti Televisioon]] # [[EeZee tv]] # [[EGO (TV channel)]] # EinsFestival # [[EinsPlus]] # [[Ekamra Manoranjan TV]] # [[El 33]] # [[El Rey (TV network)]] # [[Eleven (TV channel)]] # [[ELTA 1 HD]] # [[ELTA 2]] # [[Emas (Malaysian TV channel)]] # [[Emmanuel TV]] # [[Empire Sports Network]] # [[Emrooz TV]] # [[ENCA]] # [[Encore (TV network)]] # [[Encore Avenue]] # [[Encyclo]] # [[Energy (TV channel)]] # [[Entertainment Studios Networks]] # [[EPIC (TV channel)]] # [[Epix (TV network)]] # [[Era News]] # [[Erdély TV]] # [[Eri-TV]] # [[ERT HD]] # [[ERT World]] # [[ERT World (Canada)]] # [[ESA Television]] # [[Escales (TV)]] # [[Eshragh TV]] # [[Eska TV]] # [[Eslah TV]] # [[ESPN]] # [[ESPN (UK)]] # [[ESPN 3D]] # [[ESPN America]] # ESPN Asia # [[ESPN Australia]] # [[ESPN Brasil]] # [[ESPN Classic]] # [[ESPN Classic (Canada)]] # [[ESPN Classic (Italy)]] # [[ESPN Classic (UK)]] # [[ESPN Deportes]] # ESPN Dos # [[ESPN Goal Line]] # [[ESPN Latin America]] # ESPN Philippines # [[ESPN+]] # [[ESPN2]] # [[ESPN2 Australia]] # [[ESPN3]] # [[ESPNews]] # [[ESPNU]] # [[Esport3]] # [[Espreso TV]] # [[Esquire Network]] # [[Estil 9]] # [[Estuary TV]] # [[ET Now]] # [[ET1 (Greece)]] # [[ET3 (Greece)]] # [[E-talk]] # [[ETB 1]] # [[ETB 2]] # [[ETB 3]] # [[ETB Sat]] # [[ETC (TV channel)]] # [[ETC Bollywood Business]] # Etc...TV # Eternal Word Television Network # [[ETTV News]] # [[ETV Bangla]] # [[ETV Gujarati]] # [[ای ٹی وی نیٹ ورک]] # [[ETV Kids (Southeast Asia)]] # [[ETV Marathi]] # [[ETV News Kannada]] # [[ETV2]] # Euforia Lifestyle TV # [[Euro Channel]] # [[Euro TV Moldova]] # [[Euro1080]] # [[Eurochannel]] # [[Euronews]] # [[Euronova TV]] # [[Europa 7]] # [[Europa TV]] # [[Eurosport]] # [[Eurosport 2]] # [[Eurosport News]] # [[EuroWorld Sport]] # [[Évasion]] # [[Eve (TV channel)]] # [[Exa TV]] # [[Expo Channel]] # [[Express 24/7]] # [[ایکسپریس انٹرٹینمینٹ]] # [[ایکسپریس نیوز]] # [[Extra (TV channel)]] # [[Extreme Sports Channel]] # [[Exxxtasy TV]] # [[F1 Digital+]] # [[Face TV]] # [[Face TV (Bosnia and Herzegovina)]] # [[Factoría de Ficción]] # [[Fairchild TV]] # [[Fairchild TV 2 HD]] # [[Family Channel]] # [[Family Gekijo]] # FamilyNet # [[Fan TV]] # [[FARSI1]] # [[Fashion One]] # [[Fashion Television (TV channel)]] # [[FashionTV]] # [[Fatafeat]] # [[Favorit TV]] # [[FBC TV]] # [[FC Barcelona media]] # [[Fearnet]] # [[Federalna televizija]] # [[FEM (TV channel)]] # [[Fenerbahçe TV]] # [[Festival of Industry, Trade and Culture (Itagüí)]] # [[Festival of the Flowers]] # [[Fight Network]] # [[Fight Now TV]] # [[Fight+]] # [[Fiji Broadcasting Corporation]] # [[Fiji Television]] # [[Filipino TV]] # [[Film 24 (channel)]] # [[Film1]] # [[Film1 Action]] # [[Film1 Comedy & Kids]] # [[Film1 Festival]] # [[Film1 Premiere]] # Film1 Spotlight # [[Film4]] # [[Filmax]] # [[فلمازیا]] # [[Filmnet]] # [[Filmy]] # [[Filmy (Canada)]] # [[Financial News Network]] # [[Fine Living (Canada)]] # [[Fine Living (Italy)]] # [[Fine Living Network]] # [[FiOS1]] # [[First Channel (Georgian TV channel)]] # [[Fit TV]] # [[FitTV]] # [[Flaunt (TV channel)]] # [[Flava (TV channel)]] # [[Flip TV]] # [[Flix (TV network)]] # [[Fly channel]] # [[Fly Music]] # Fly TV # [[FNTSY Sports Network]] # [[Focus Bangla]] # [[Focus Gesundheit]] # [[Focus NE]] # [[Folk Plus]] # [[Follow Me TV]] # [[Food Food (TV channel)]] # [[Food Network]] # [[Food Network (Canada)]] # [[Food Network Asia]] # [[Food Television]] # [[For you (TV channel)]] # [[Four (New Zealand)]] # [[FOX (Balkans)]] # [[Fox (Finland)]] # [[Fox (Greece)]] # [[Fox (Hungary)]] # [[Fox (India)]] # [[Fox (Italy)]] # [[Fox (Netherlands)]] # [[Fox (Poland)]] # [[Fox (Portugal)]] # [[Fox (Spain)]] # [[Fox (Turkey)]] # [[Fox (UK and Ireland)]] # [[Fox 8 (Dutch TV channel)]] # [[Fox Action Movies]] # [[Fox Business Network]] # [[Fox Channel (Germany)]] # [[Fox Channel Asia]] # [[Fox Classics]] # [[Fox College Sports]] # [[Fox Crime]] # [[Fox Crime (Asia)]] # [[Fox Crime (Italy)]] # [[Fox Deportes]] # [[Fox Family Movies]] # [[Fox Filipino]] # Fox Football Channel # [[Fox Footy]] # [[Fox Footy Channel]] # [[Fox HD (Latin America)]] # [[Fox Kids (Australia)]] # [[Fox Latin America]] # [[Fox Life]] # [[Fox Life (Italy)]] # [[Fox Life (Netherlands)]] # [[Fox Life Greece]] # [[Fox Life India]] # [[Fox Movies (Middle East)]] # [[Fox Movies (Portugal)]] # [[Fox Movies Premium]] # [[Fox News Channel]] # [[Fox Next]] # [[Fox Reality Channel]] # [[Fox Retro]] # [[Fox Series]] # [[Fox Soccer]] # [[Fox Soccer Plus]] # [[Fox Sports (Australia)]] # [[Fox Sports (Brazil)]] # [[Fox Sports (Netherlands)]] # [[Fox Sports 1]] # [[Fox Sports 2]] # [[Fox Sports and Entertainment]] # [[Fox Sports Arizona]] # [[Fox Sports Asia]] # [[Fox Sports Carolinas]] # [[Fox Sports Chile]] # [[Fox Sports Detroit]] # [[Fox Sports Eredivisie]] # [[Fox Sports Florida]] # [[Fox Sports Houston]] # [[Fox Sports Indiana]] # [[Fox Sports International (Netherlands)]] # [[Fox Sports Kansas City]] # [[Fox Sports Latinoamérica]] # [[Fox Sports Midwest]] # [[Fox Sports Networks]] # [[Fox Sports New Orleans]] # [[Fox Sports News (Asia)]] # [[Fox Sports News (Australia)]] # [[Fox Sports News India]] # [[Fox Sports North]] # [[Fox Sports Ohio]] # [[Fox Sports Oklahoma]] # [[Fox Sports San Diego]] # [[Fox Sports South]] # [[Fox Sports Southwest]] # [[Fox Sports Tennessee]] # [[Fox Sports West and Prime Ticket]] # [[Fox Sports Wisconsin]] # [[Fox Sports World Canada]] # [[Fox8]] # [[Foxnet]] # [[Foxtel 3D]] # [[Foxtel Movies]] # [[Foxtel On Demand]] # [[FPTV]] # [[France 2]] # [[France 24]] # [[France 3]] # [[France 3 Alpes]] # [[France 3 Alsace]] # [[France 3 Aquitaine]] # [[France 3 Bourgogne]] # [[France 3 Bretagne]] # [[France 3 Centre]] # [[France 3 Côte d'Azur]] # [[France 3 Limousin Poitou-Charentes]] # [[France 3 Nord-Pas-de-Calais]] # [[France 3 Normandie]] # [[France 3 Paris Île-de-France]] # [[France 3 Picardie]] # [[France 3 Provence-Alpes]] # [[France 3 Rhône-Alpes]] # [[France 3 Sud]] # [[France 4]] # [[France 5]] # [[France Ô]] # [[Free Speech TV]] # [[Free TV]] # [[Friendly TV]] # [[Frost Great Outdoors]] # [[FS1 (Salzburg)]] # [[FSN Chicago]] # [[Ftn]] # [[FTV News]] # [[Fuel TV (Australia)]] # [[Fuel TV (Portugal)]] # Funimation Channel # [[Funoon TV]] # [[Fuse (TV channel)]] # [[Fusion (TV channel)]] # [[Futura (TV channel)]] # [[Future Television]] # [[FX (Asia)]] # [[FX (Greece)]] # [[FX (Italy)]] # [[FX (Portugal)]] # [[FX (TV channel)]] # [[FX Australia]] # [[FX Canada]] # [[FX Latin America]] # [[FX Movie Channel]] # [[FXX]] # [[FXX (Canada)]] # [[FYI (Canadian TV channel)]] # [[FYI (U.S. TV channel)]] # [[G4 (Canada)]] # [[G4 (TV channel)]] # G4 Rewind # [[G4techTV]] # [[GAAGO]] # [[Gala TV]] # [[Galatasaray TV]] # [[Galavisión]] # [[Galaxy (UK TV channel)]] # [[Game Network]] # [[Game One]] # [[Game Show Network]] # [[GamesBids]] # [[GameTV]] # [[Gayelle]] # [[GAYtv]] # [[Gazi Television]] # [[GEB America]] # [[GEM (Australian TV channel)]] # [[Gem Collector]] # [[GEM TV ASIA]] # [[Gemini TV]] # [[Gems TV]] # [[Gems TV (UK)]] # [[Gems TV (USA)]] # [[جیو انگریزی]] # [[جیو انٹرٹینمینٹ]] # [[جیو کہانی]] # [[جیو نیوز]] # [[جیو سپر]] # [[جیو تیز]] # [[جیو ٹی وی]] # [[German Kino Plus]] # [[GFA TV]] # [[GIGA Television]] # [[GiGa TV]] # [[Ginx TV]] # [[G-Kaboom]] # [[Glas (TV channel)]] # [[Glitz*]] # [[Global News Network]] # [[Global News: BC 1]] # [[Global Pinoy Cinema]] # [[Global Reality Channel]] # [[Global Tamil Vision]] # [[Global TV (Indonesia)]] # [[Globo (Portugal)]] # [[GloboNews]] # [[Globovisión]] # [[GMA Life TV]] # [[GMA Pinoy TV]] # [[G-Mobile]] # [[GNT]] # [[Go TV]] # [[Go! (Australian TV channel)]] # [[GOALTV]] # [[Gol Televisión]] # [[GOL TV]] # [[GOL TV (Latin American)]] # [[Gold (Australian TV channel)]] # [[Gold (TV channel)]] # [[Golf Channel]] # [[Golica TV]] # [[GolTV (Canada)]] # [[Good Food]] # [[GoodLife Channel]] # [[Gospel Music Network]] # [[Granada Breeze]] # [[Granada Talk TV]] # [[Great American Country]] # [[Great Eastland Television]] # [[Greatest Hits TV]] # [[Greek Cinema (TV channel)]] # [[Greek Music Television]] # GSP TV # [[GTV (Ghana)]] # [[GTV Variety Show]] # [[Gulli]] # [[Gusto TV]] # [[GWN7]] # [[GXT]] # [[H2 (Canada)]] # [[H2 (TV network)]] # [[Ha! (TV channel)]] # [[Habertürk TV]] # [[HadiTV]] # [[Hakka TV]] # [[Halk TV]] # [[Hallmark Channel]] # [[Hallmark Channel (International)]] # [[Hallmark Channel (Scandilux)]] # [[Hallmark Movies & Mysteries]] # [[Halogen TV]] # [[Hálózat TV]] # [[Hansard TV]] # [[Happy Channel]] # [[Happy TV]] # [[Haq TV]] # [[Hayat Folk]] # [[Hayat Music]] # [[Hayat TV (Turkey)]] # [[ایچ بی او]] # [[HBO (Asia)]] # [[HBO Brazil]] # [[HBO Canada]] # [[HBO Europe]] # [[HBO Family (Asia)]] # [[HBO Hits]] # [[HBO Netherlands]] # [[HBO Pakistan]] # [[HBO Signature (Asia)]] # [[HD suisse]] # [[HD1 (French TV channel)]] # [[HDNet Movies]] # [[Headlines Today]] # [[Heart (radio network)]] # [[Heartland (TV network)]] # [[Heat (TV channel)]] # [[Hellenic TV]] # [[Hema TV]] # [[Her TV]] # [[Herceg TV]] # [[Here TV]] # [[Hero (TV channel)]] # [[HGTV]] # [[HGTV (Canada)]] # [[Hidayat TV]] # [[HIFI (TV channel)]] # [[Hip Hop TV]] # [[Hiro (TV channel)]] # [[Hiru TV]] # [[His TV]] # [[Hispanic Information and Telecommunications Network]] # [[HispanicTV]] # [[HispanTV]] # [[História]] # [[Historia (TV channel)]] # [[History (Australian television channel)]] # [[History (Canada)]] # [[History (European TV channel)]] # [[History (Southeast Asian TV channel)]] # [[History (TV channel)]] # [[History en Español]] # [[History TV18]] # [[Hitz Music]] # [[HLN (TV channel)]] # [[HMTV]] # [[HodHod TV]] # [[Home (TV channel)]] # [[Home Shopping Network]] # [[Home Theater Network]] # [[Hometown Sports Indiana]] # [[Hope Channel]] # [[Hope Channel Philippines]] # [[Horizon League]] # [[Horizon Learning Channel]] # [[Horn Cable Television]] # [[Horror Channel]] # [[Horse & Country TV]] # [[Hot 3]] # [[Hot Choice]] # [[HOT TV]] # [[Houses of the Oireachtas Channel]] # [[HOW TO Channel]] # [[HPItv]] # [[Hromadske.TV]] # [[HRT 1]] # [[HRT 2]] # [[HRT 3]] # [[HRT 4]] # [[HRT plus]] # [[HRTV (network)]] # [[HSTN]] # [[HTV Mostar]] # [[HTV Oscar C]] # [[HTV3]] # [[HudTV]] # [[Hum Masala]] # [[Hum Sitaray]] # [[ہم ٹی وی]] # [[ہم ٹی-وی]] # [[Hunan Television]] # [[ہنگامہ ٹی وی]] # [[Husaini Channel]] # [[Hustler TV (Europe)]] # [[Hustler TV (US)]] # [[Hyper (television)]] # [[Hyper (TV channel)]] # [[I.Sat]] # [[I24news]] # [[IB Sat]] # [[IB3]] # [[IBC24]] # IBN TV # [[IBuy]] # [[I-CABLE News Channel (Hong Kong)]] # [[Ichannel]] # [[Ici ARTV]] # [[Ici Explora]] # [[Ici RDI]] # [[IConcerts]] # [[İctimai Television]] # [[ICTV (Ukraine)]] # [[Ideal World]] # [[IDF1]] # [[Idman Azerbaijan TV]] # [[IDNR-TV]] # [[IeTV]] # [[IFC (Canadian TV channel)]] # [[IFC (U.S. TV network)]] # [[IFilm (TV channel)]] # [[ILIM TV]] # [[Image Channel]] # [[Imagine Movies]] # [[Imagine Showbiz]] # [[Imagine TV]] # [[IMC TV]] # [[Imevisión]] # [[Imparja Television]] # [[In Demand]] # [[Independent Television (Bangladesh)]] # [[India News]] # [[India TV]] # [[Indiavibes]] # [[Indiavision]] # [[IndiePlex]] # [[Indigenous Community Television]] # [[Indosiar]] # [[Indus Media Group]] # Indus TV # [[Info TV]] # [[InfoMás]] # [[InnerSPACE]] # [[INSP (TV network)]] # [[Inter (TV channel)]] # Inter Channel # [[Intereconomía TV]] # [[International Music Feed]] # [[InterTV Grandes Minas]] # [[InterTV Serra+Mar]] # [[Investigation Discovery]] # [[Investigation Discovery (Canada)]] # [[Investigation Discovery (Latin America)]] # [[Investigation Discovery Europe]] # [[Ion Life]] # [[IRIB TV3]] # [[IRIB TV4]] # [[IRIB TV5]] # [[Iris (TV channel)]] # [[Irish Film Channel]] # [[Irish TV]] # [[Ishop tv]] # [[Islam Channel]] # [[Islamic Broadcast Network]] # [[Islamic Republic of Iran News Network]] # [[Islamic TV]] # [[Israeli Network]] # [[Italia 1]] # [[Italia 2]] # I-Télé # [[ITN channel]] # [[ITU TV]] # [[ITV (Thailand)]] # [[ITV (TV channel)]] # [[ITV (TV network)]] # [[ITV Choice]] # [[ITV Day]] # [[ITV Encore]] # [[ITV HD]] # [[ITV News Channel]] # [[ITV Play]] # [[ITV Select]] # [[ITV Sport Channel]] # [[ITV2]] # [[ITV3]] # [[ITV4]] # [[ITVBe]] # [[J Sports]] # [[J2 (New Zealand)]] # [[سی این بی سی پاکستان]] # [[Jaam-e-Jam (Canada)]] # [[Jack City]] # [[Jack TV]] # [[Jadeworld (Australia)]] # [[Jadeworld (USA)]] # [[JakTV]] # [[Jalsha Movies]] # [[Jamuna TV]] # [[Jan TV]] # [[Janasri News]] # [[Janco Visjon]] # [[Japan Entertainment Television]] # [[Japan International Broadcasting Inc.]] # [[Jaya TV]] # [[JBS Jewish Broadcasting Service]] # [[Jednotka]] # [[JeemTV]] # [[Jeepney TV]] # [[JellyTelly]] # [[Jetix]] # [[Jewellery Maker]] # [[Jewelry Television]] # [[Jewish Life Television]] # [[Jewish News One]] # [[Jia Yu Channel]] # [[JIM (Flemish TV channel)]] # [[Jim (TV Channel)]] # [[JimJam]] # [[Jimmy (TV channel)]] # [[JML Direct TV]] # [[Joi (TV channel)]] # [[Jones! (New Zealand)]] # [[JSTV]] # [[JTBC]] # [[JTV (Indonesia)]] # [[JUCE TV]] # [[Juice TV]] # [[Juicebox (TV channel)]] # [[June (TV Channel)]] # [[Junior (TV channel)]] # [[Junior TV]] # [[Jurnal TV]] # [[Juventus Channel]] # [[K1010 TV]] # [[K2 (TV channel)]] # [[K3 (television)]] # [[Kabel eins]] # [[Kabillion]] # [[Ka-Boom]] # [[Kah Lai Toi]] # [[Kalaignar TV]] # [[Kanal 1 (Bosnia and Herzegovina)]] # [[Kanal 11]] # [[Kanal 11 (Sweden)]] # [[Kanal 12]] # [[Kanal 2]] # [[Kanal 4]] # [[Kanal 5 (Denmark)]] # [[Kanal 5 (Macedonia)]] # [[Kanal 5 (Sweden)]] # [[Kanal 5 HD]] # [[Kanal 5 plus]] # [[Kanal 7]] # [[Kanal 9]] # [[Kanal 9 (Serbia)]] # [[Kanal A]] # [[Kanal D]] # [[Kanal D Romania]] # [[Kanal4]] # [[Kanaltürk]] # [[Kantipur Television Network]] # [[Kapatid TV5]] # [[Kappa TV]] # [[Karadeniz TV]] # [[Kashish Television Network]] # [[Kasthuri Newz 24]] # [[Kaumudy TV]] # [[Kawish Television Network]] # [[Kazakh TV]] # [[Kazakhstan (channel)]] # [[KAZsport]] # [[KBS World]] # [[KBS World (Japan)]] # [[KBS World (TV channel)]] # [[KBS World (United States)]] # [[KBS1]] # [[KBS2]] # [[KDEL Channel 20]] # [[Kerala Vision]] # [[Kermit Channel]] # [[Kerrang! TV]] # [[Ketnet]] # [[Kids & Teens TV]] # [[Kids Channel (Mauritius)]] # [[KidsCo]] # [[Kidz Only!]] # [[Kidz TV]] # [[KiKa]] # [[Kindernet]] # [[Kino Nova]] # [[Kino Polska]] # [[Kiosk (TV)]] # Kiran Tv # [[Kiss TV]] # [[Kiss TV (Romania)]] # [[Kix (Asian TV channel)]] # [[Kix (UK and Ireland TV channel)]] # [[KMSU (Minot)]] # [[KMTV Asia]] # [[Knowledge Channel (Philippines)]] # [[Knowledge Network]] # [[Knowledge TV]] # [[KO-AM TV]] # [[Kochu Tv]] # [[Kohavision]] # [[KohraM]] # [[Kolkata TV]] # [[Kolmoskanava]] # [[Kompas TV]] # [[Korean Central Television]] # [[Kral TV]] # [[کے ٹی این نیوز]] # [[KTV (India)]] # [[Kuchnia+]] # [[Kultura (Ukrainian television channel)]] # [[Kunskapskanalen]] # [[Kurd1 Channel]] # [[Kurdish News Network]] # [[Kurdistan TV]] # [[Kurdmax Pepule]] # [[Kurdsat]] # [[Kushi TV]] # [[Kutonen (TV channel)]] # [[Kuwait Television]] # [[KykNET]] # [[KZ Sport 1]] # [[L!VE TV]] # [[La 1 (Spain)]] # [[La 2 (Spain)]] # [[La 7 Cartapiù]] # [[La 8]] # [[La Cadena Deportiva]] # [[La Chaîne Info]] # [[La Chaîne Météo]] # [[La Chaîne parlementaire]] # [[La Cinq]] # [[La Deux]] # [[La Première (RTI)]] # [[La Red (Chilean TV channel)]] # [[La Sept]] # [[La Tienda en Casa]] # [[La Trois]] # [[La Une]] # [[La5]] # [[La7]] # [[La7d]] # [[LAB HD]] # [[Lamhe (TV channel)]] # [[LANA TV]] # [[LaOtra]] # [[LaSexta]] # [[LaSexta2]] # [[LaSexta3]] # [[LaSiete]] # [[Latele Novela]] # [[Latele Novela Network]] # Lativi # [[Le Canal Nouvelles]] # Leafs TV # [[Leeds United Television]] # [[Legislative Assembly of New Brunswick Television Service]] # [[Legislature broadcasters in New Zealand]] # [[Lei (TV channel)]] # [[Lemar TV]] # [[Leonardo (TV channel)]] # [[Leonardo World]] # [[Leonardo World (Canada)]] # [[L'Équipe 21]] # LeSEA # [[LFC TV]] # [[Li (TV channel)]] # [[Libya TV]] # [[Libyan Jamahiriya Broadcasting Corporation]] # [[Lietuvos rytas TV]] # [[Life 24]] # [[لائف اودے]] # [[Life One]] # [[Life Showcase TV]] # [[Life TV]] # [[LifeNews]] # [[Lifestyle (TV channel)]] # [[LifeStyle Food]] # [[LifeStyle Home]] # [[Lifestyle Network]] # [[Lifestyle Satellite Jukebox]] # [[LifeStyle You]] # [[Lifetime (Canada)]] # [[Lifetime (TV network)]] # [[Lifetime (UK and Ireland)]] # [[Link TV]] # [[Lite TV]] # [[Litmus News]] # [[Liuks!]] # [[Liv (TV channel)]] # [[Live from the Center of the Universe]] # [[Live India]] # [[Live XXX TV]] # [[Live! (TV channel)]] # [[Living (New Zealand)]] # [[LMN (TV channel)]] # [[Loaded TV]] # [[Local News on Cable]] # [[LocalVision]] # [[Locomotion (TV channel)]] # [[Logo TV]] # [[Lok Sabha TV]] # [[Loma Linda Broadcasting Network]] # [[London Live (TV channel)]] # [[London TV]] # [[Longhorn Network]] # [[Look Plus]] # [[Look TV]] # [[Lotus News]] # [[Lotus TV Macau]] # [[LRT Kultūra]] # [[LRT Lituanica]] # [[LRT televizija]] # [[LS Times TV]] # [[Lumiere Movies]] # [[Lusaka Voice]] # [[LUTV (St. Charles, Missouri)]] # [[Luxe.tv]] # [[M Tunes HD]] # [[M1 (TV channel)]] # [[M1 (Ukraine)]] # [[M2 (TV channel)]] # [[M3 (Canadian TV channel)]] # M3D # [[M6 (TV channel)]] # [[M6 Boutique & Co]] # [[M6 Music]] # [[M6 Music Black]] # [[Maasranga Television]] # [[MAD Greekz]] # [[MAD TV (Cyprus)]] # [[MAD TV (Greece)]] # [[MAD World]] # [[Made in Leeds]] # [[Made in Tyne & Wear]] # [[Maeil Broadcasting Network]] # [[Maestro (TV channel)]] # [[Magic (TV channel)]] # [[Magic Kids (TV channel)]] # [[Magnet Infinity TV (MiTV)]] # [[Mahuaa Bangla]] # [[Mahuaa Khobor]] # [[Mahuaa TV]] # [[Mai TV]] # [[Main Event]] # [[Makedonia TV]] # [[Makkal TV]] # [[Maleflixxx Television]] # [[ManagemenTV]] # [[Mangas (TV)]] # [[Mango 24]] # [[Manorama News]] # [[Manoto 1]] # [[Māori Television]] # [[MARCA TV]] # [[Markíza]] # [[Massaya TV]] # [[Mastiii]] # [[Mathrubhumi News]] # [[MATV (Quebec)]] # [[MAVTV]] # [[Max (channel)]] # [[MAX (TV channel)]] # [[Max Trax]] # [[Max Vision]] # [[Maxxx]] # [[Maya HD]] # [[MBC 1 (Mauritius)]] # [[MBC 1 (Middle East)]] # [[MBC 2 (Mauritius)]] # [[MBC 2 (Middle East)]] # [[MBC 3 (Mauritius)]] # [[MBC 3 (Middle East)]] # [[MBC 4 (Middle East)]] # [[MBC Action]] # [[MBC Digital 4 (Mauritius)]] # [[MBC Drama (Middle East)]] # [[MBC Game]] # [[MBC MASR]] # [[MBC Max]] # [[MBC Music]] # [[MBC Persia]] # [[MBC Sat (Mauritius)]] # [[MBC Sports+]] # [[MBC+ Drama]] # [[Mechid TV]] # [[Medeniyyet TV]] # [[Medford Community Cablevision, Inc.]] # [[Medi 1 TV]] # [[میڈیا ون ٹیلی ویژن]] # [[MediaCorp Central]] # [[MediaCorp Channel 5]] # [[MediaCorp Channel 8]] # [[MediaCorp Channel U]] # [[MediaCorp HD5]] # [[MediaCorp Suria]] # [[MediaCorp Teletext]] # [[MediaCorp Vasantham]] # [[Mediaset Extra]] # [[Mediaset Italia]] # [[Mediaset Italia (Canada)]] # [[Mediaset Plus]] # [[Mediashopping]] # [[Mega (Chilean television channel)]] # [[Mega (TV channel)]] # [[Mega Channel]] # [[MEGA Cosmos (Ethnic Channels Group)]] # [[MEGA Cosmos (Odyssey Television Network)]] # [[Mehndi TV]] # [[Mehran TV]] # [[Mehtap TV]] # [[Melody Aflam (Canada)]] # [[Melody Drama (Canada)]] # [[Melody Hits (Canada)]] # [[Men & Motors]] # [[MétéoMédia]] # [[Metro Gold]] # [[Metro One]] # [[Metro TV (Ghana)]] # [[Metropol TV]] # [[MetroTV]] # [[Mexicanal]] # [[Mezzo TV]] # [[MGM (TV channel)]] # [[MGM Channel (Canada)]] # [[MGM Channel (Europe)]] # [[MGM HD]] # [[MHz WorldView]] # [[Miami Valley Channel]] # [[Michigan Government Television]] # [[Mid-Atlantic Sports Network]] # [[Midlands Asian Television]] # [[Milan Channel]] # [[Military History (TV network)]] # [[Milkshake!]] # [[Minimax (TV channel)]] # [[MiniMini+]] # [[MinX]] # [[Misr 25]] # [[MK (channel)]] # [[MLB Network]] # [[MM (television)]] # [[MMDA TV]] # [[MNC Entertainment]] # [[MNC International]] # [[MNC Music]] # [[MNC News]] # [[MNCTV]] # [[M-Net]] # [[Mnet (TV channel)]] # [[M-Net Edge]] # [[M-Net Movies]] # [[M-Net Series]] # [[Mobicom Corporation]] # [[MOBTV]] # [[MOI&cie (TV channel)]] # [[MOJO HD]] # [[Moldova 1]] # [[Mon Nickelodeon Junior]] # [[Mondo Media]] # [[Mongolian National Broadcaster]] # [[Mongolian News Channel]] # [[Monsters HD]] # [[Monte Carlo TV]] # [[MoonTV]] # [[Moox Live]] # [[More Than Movies]] # [[More4]] # [[Moscow 24 (TV channel)]] # [[Mostanad (TV channel)]] # [[Motors TV]] # [[MotoTV]] # [[MountainWest Sports Network]] # [[MOV (TV channel)]] # [[Movie Central]] # Movie Mix # [[Movie Network]] # [[Movieola]] # [[MoviePlex]] # [[Movies 24]] # [[Movies Now]] # [[Movies OK]] # [[Movies4Men]] # [[Movies4Men 2]] # [[MovieTime]] # [[MPT 2 Sat]] # [[MPT 3 Sat]] # [[MRT 1]] # [[MRT 2 (TV channel)]] # [[MRT 3 (TV channel)]] # [[MRT Assembly Channel]] # [[MRT Sat]] # [[MSG (TV channel)]] # [[MSG Plus]] # [[MSG Varsity]] # [[MSNBC]] # [[MSNBC Canada]] # MSU Telecasters # [[MTA 1]] # [[MTA 2]] # [[MTA 3]] # [[ایم ٹی وی]] # [[MTV (Brazil)]] # [[MTV (Canada)]] # [[MTV (Latin America)]] # [[MTV (New Zealand)]] # [[MTV (Romania)]] # [[MTV (UK and Ireland)]] # [[MTV (Vietnam)]] # [[MTV Australia]] # [[MTV Austria]] # [[MTV Base]] # [[MTV Brand New]] # [[MTV Brand New (Italy)]] # [[MTV Brand New (Netherlands)]] # [[MTV Chi]] # [[MTV Classic (Italy)]] # [[MTV Classic (UK & Ireland)]] # [[MTV Classic Australia]] # [[MTV Classic Poland]] # [[MTV Czech]] # [[MTV Dance]] # [[MTV Dance Australia]] # [[MTV Denmark]] # [[MTV Eesti]] # [[MTV Europe]] # [[MTV Fakta]] # [[MTV Fakta XL]] # [[MTV Finland]] # MTV Flanders # [[MTV Flux]] # [[MTV France]] # [[MTV Germany]] # [[MTV Greece]] # [[MTV Hits]] # [[MTV Hits (Europe)]] # [[MTV Hits (Italy)]] # [[MTV Hits (UK & Ireland)]] # [[MTV Hits Latin America]] # [[MTV Hits New Zealand]] # [[MTV Hungary]] # [[MTV Igman]] # [[MTV India]] # [[MTV Indies]] # [[MTV Indonesia]] # [[MTV Ireland]] # [[MTV Israel]] # [[MTV Italy]] # [[MTV Jams]] # [[MTV Japan]] # [[MTV Juniori]] # [[MTV Komedia]] # [[MTV Leffa]] # [[MTV Lithuania & Latvia]] # [[MTV Live HD]] # [[MTV Mandarin]] # [[MTV Max]] # [[MTV Middle East]] # [[MTV Music (Greece)]] # [[MTV Music (Italy)]] # [[MTV Music (UK and Ireland)]] # [[MTV Music 24]] # [[MTV Music Australia]] # [[MTV Netherlands]] # [[MTV Nordic]] # [[MTV Norway]] # [[MTV Pakistan]] # [[MTV Philippines]] # [[MTV Pinoy]] # [[MTV Plus]] # [[MTV Poland]] # [[MTV Portugal]] # [[MTV Pulse]] # [[MTV Rocks]] # [[MTV Russia]] # [[MTV Sarja]] # [[MTV Shows]] # [[MTV Southeast Asia]] # [[MTV Spain]] # [[MTV Sports (Sri Lanka)]] # [[MTV Sweden]] # [[MTV Switzerland]] # [[MTV Thailand]] # [[MTV Tres]] # [[MTV Türkiye]] # [[MTV Ukraine]] # [[MTV2]] # [[MTV2 (Canada)]] # [[MTV2 Pop]] # [[MTV2Pop]] # [[MTV3]] # [[MTV3 Scifi]] # [[MtvU]] # [[Much TV]] # MuchLoud # MuchMusic # MuchRetro # [[MuchVibe (TV channel)]] # [[Multi TV]] # [[Multicinema]] # [[Multipremier]] # [[Multishow]] # Mun2 # [[Munhwa Broadcasting Corporation]] # [[Murr Television]] # [[Murr TV Lebanon]] # [[Music Box (TV channel)]] # [[Music Box Italia]] # [[Music Channel Romania]] # [[Music Choice]] # [[Music Choice International]] # [[Music Choice Play]] # Music India # [[Music On! TV]] # MusiMax # [[MusiquePlus]] # [[Mustard TV]] # [[Mustika HD]] # [[MUTV (Manchester United F.C.)]] # [[Muzik Aktif]] # [[Muz-TV]] # [[Muz-TV Moldova]] # [[MVM TV]] # [[My Channel]] # [[My Combat Channel]] # My Ex-Girlfriends # [[My Movie Channel]] # [[My Music (television)]] # [[My Planet (TV channel)]] # [[My TV (Bangladesh)]] # [[Mya (TV channel)]] # [[MyDeejay]] # [[MyTalk]] # [[Myx]] # [[Myx TV]] # [[Mze TV]] == N == # N HD # [[N1 (television)]] # [[N24 (Germany)]] # [[N3D]] # [[Național 24 Plus]] # [[Namayesh (TV channel)]] # [[NASA TV]] # [[Naša TV]] # [[Nat Geo Music]] # [[Nat Geo People]] # [[Nat Geo Wild]] # [[Nat Geo Wild (Canada)]] # [[Nat Geo Wild (Europe)]] # [[National Broadcasting Services of Thailand]] # [[National Christian Network]] # [[National Geographic Abu Dhabi]] # [[National Geographic Channel]] # [[National Geographic Channel (Asia)]] # [[National Geographic Channel (Australia and New Zealand)]] # [[National Geographic Channel (Canada)]] # [[National Geographic Channel (Germany)]] # [[National Geographic Channel (Greece)]] # [[National Geographic Channel (India)]] # [[National Geographic Channel (Netherlands)]] # [[National Geographic Channel (Portugal)]] # [[National Geographic Channel (Scandinavia)]] # [[National Geographic Channel (South Korea)]] # [[National Geographic Channel (UK and Ireland)]] # [[National Geographic Farsi]] # [[National Indigenous Television]] # [[Nautical Channel]] # [[NBA Premium TV]] # [[NBA TV]] # [[NBA TV Canada]] # [[NBC Europe]] # [[NBCSN]] # [[NBN Television]] # [[NBR TV (Bangladesh)]] # [[NDR Fernsehen]] # [[NDTV 24x7]] # [[NDTV Arabia]] # [[NDTV Good Times]] # [[NDTV India]] # [[NDTV MetroNation]] # [[NDTV Profit]] # [[NDTV Worldwide]] # [[Nederland 24]] # [[Negaah TV]] # [[Nelonen]] # Nelonen Prime # Nelonen Pro 1 # Nelonen Pro 2 # [[NEO Prime]] # [[NEO Sports]] # [[Neox (TV channel)]] # [[Nepal 1]] # [[Nepal Television]] # NERIT Sports # NERIT1 # [[Nessma TV]] # [[NET 5]] # NET. # [[Network Ten]] # [[New England Cable News]] # [[New England Sports Network]] # [[New Evangelization Television]] # [[New Greek TV]] # New Hellenic Television # [[New Tang Dynasty Television]] # [[New Tang Dynasty Television (Canada)]] # [[News 12 Brooklyn]] # [[News 12 Long Island]] # [[News 12 Networks]] # [[News 12 New Jersey]] # [[News 12 Traffic & Weather]] # [[News 13 (Central Florida)]] # [[News 24 (Albania)]] # [[News 24 (India)]] # [[News 24 Houston]] # [[News 9 Now / News on 6 Now]] # [[News 9 San Antonio]] # [[News Live]] # [[News Nation]] # [[نیوز ون]] # [[News Time]] # [[News7]] # [[News9 (Karnataka)]] # [[NewsChannel 8 (cable channel)]] # [[Newsmax TV]] # [[NewSport]] # [[News-Press 3 NOW]] # [[NewsWatch 15]] # [[Newsworld International]] # NewsX # [[NEWZ Bangla]] # [[Next:HD]] # [[NFL Network]] # [[NFL RedZone]] # [[NHK]] # [[NHK Educational TV]] # [[NHK General TV]] # [[NHK World]] # [[NHK World Premium]] # [[NHL Network (Canada)]] # [[NHL Network (United States)]] # [[Niagara News TV]] # [[Nick at Nite]] # [[Nick Hits (Netherlands & Flanders)]] # [[Nick Jr India]] # [[Nick Jr.]] # [[Nick Jr. (Australia)]] # [[Nick Jr. (block)]] # [[Nick Jr. (CIS)]] # [[Nick Jr. (Germany)]] # [[Nick Jr. (Greece)]] # [[Nick Jr. (Italy)]] # [[Nick Jr. (Latin America)]] # [[Nick Jr. (Netherlands & Flanders)]] # [[Nick Jr. (Scandinavia)]] # [[Nick Jr. (Southeast Asia)]] # [[Nick Jr. (Turkey)]] # [[Nick Jr. (Turkmenistan)]] # [[Nick Jr. (UK and Ireland)]] # [[Nick Jr. Too]] # [[نکلوڈین]] # [[Nickelodeon (Africa)]] # [[Nickelodeon (Australia and New Zealand)]] # [[Nickelodeon (Brazil)]] # [[Nickelodeon (Canada)]] # [[Nickelodeon (Central & Eastern Europe)]] # [[Nickelodeon (CIS)]] # [[Nickelodeon (Croatia)]] # [[Nickelodeon (Denmark)]] # [[Nickelodeon (Europe)]] # [[Nickelodeon (Finland)]] # [[Nickelodeon (France & Wallonia)]] # [[Nickelodeon (Germany)]] # [[Nickelodeon (Greece)]] # [[Nickelodeon (Hungary)]] # [[Nickelodeon (Israel)]] # [[Nickelodeon (Italy)]] # [[Nickelodeon (Japan)]] # [[Nickelodeon (Latin America)]] # [[Nickelodeon (Mainland China)]] # [[Nickelodeon (Malaysia)]] # [[Nickelodeon (Montenegro)]] # [[Nickelodeon (Netherlands)]] # [[Nickelodeon (New Zealand)]] # [[نکلوڈین]] # [[نک (پاکستان)]] # [[Nickelodeon (Philippines)]] # [[Nickelodeon (Poland)]] # [[Nickelodeon (Portugal)]] # [[Nickelodeon (Scandinavia)]] # [[Nickelodeon (Serbia)]] # [[Nickelodeon (South Korea)]] # [[Nickelodeon (Southeast Asia)]] # [[Nickelodeon (Spain)]] # [[Nickelodeon (Sweden)]] # [[Nickelodeon (Switzerland)]] # [[Nickelodeon (Taiwan)]] # [[Nickelodeon (Turkey)]] # [[Nickelodeon (UK and Ireland)]] # [[Nickelodeon (Ukraine)]] # [[Nickelodeon Arabia]] # [[Nickelodeon Games and Sports for Kids]] # [[نکلوڈین (بھارت)]] # [[Nickelodeon Junior]] # [[Nickelodeon Maghreb]] # [[NickMom]] # [[Nicktoons (Germany)]] # [[Nicktoons (Netherlands & Flanders)]] # [[Nicktoons (TV channel)]] # [[Nicktoons (UK and Ireland)]] # [[Nicktoons France]] # [[Nicktoonsters]] # [[Nikkei CNBC]] # [[Nilachakra Ekamra]] # Nile TV # [[Nine Guide]] # Nine HD # [[Nine Network]] # [[Nippon BS Broadcasting]] # [[Nitro (TV channel)]] # [[NME TV]] # [[Noggin (Viva UK block)]] # [[Nolife (TV channel)]] # [[Nollywood Movies]] # [[Noor Al-Sham]] # [[Northwest Cable News]] # [[Nou (TV channel)]] # [[Nou 24]] # [[Nova (TV channel)]] # [[Nova Cinema (Czech Republic)]] # [[Nova Cinema (Greece)]] # [[Nova Life]] # [[Nova Sport (Bulgaria)]] # [[Nova Sport (Czech TV)]] # [[Nova Sports]] # [[Nova television]] # [[Nova TV (Croatia)]] # [[Nova TV (Iceland)]] # [[Nova.rs]] # [[Nova+]] # [[Novela TV]] # [[Novella (Bulgaria)]] # [[Novyi Kanal]] # [[Now (TV channel)]] # [[NPO 1]] # [[NPO 2]] # [[NPO 3]] # [[NPO Zapp]] # [[NPO Zappelin]] # [[NRB Network]] # [[NRJ 12]] # [[NRK Super]] # [[NRK1]] # [[NRK1 Tegnspråk]] # [[NRK2]] # [[NRK3]] # [[NSport+]] # [[NT1 (TV channel)]] # [[N-tv]] # [[NTV (Bangladesh)]] # [[NTV (India)]] # [[NTV (Mongolia)]] # [[NTV (Russia)]] # [[NTV (Turkey)]] # [[NTV 101]] # [[NTV Amna]] # [[NTV Canada]] # [[NTV Jasmin]] # [[NTV Jata]] # [[NTV News]] # [[NTV Plus]] # [[NTV PLUS]] # [[NTV Spor]] # [[NTV Variety]] # [[NTV7]] # [[NTVIC Kakanj]] # Nuestra Tele Noticias 24 Horas # [[Nueve]] # [[Nuevo Mundo Television]] # [[Number 1 TV]] # [[Nuts TV]] # [[Nuvolari (TV channel)]] # [[NuvoTV]] # [[NVTV]] # [[NY1]] # [[NY1 Noticias]] # [[NY1 Rail and Road]] # [[Nyota Radio Television]] # [[O Channel]] # [[O Shopping]] # [[Oasis (TV channel)]] # [[OBS Gyeongin TV]] # [[Oc 16]] # [[OCS (television)]] # [[Odeon 24]] # [[Odisseia]] # [[Odyssey (TV channel)]] # [[Odyssey Channel]] # Odyssey Network # [[Oh! (TV channel)]] # [[Okto]] # [[OLN]] # [[OM TV]] # [[Omid-e-Iran OITN]] # [[Omroep Gelderland]] # [[OMusic TV]] # [[Onda Latina]] # [[One (Australian TV channel)]] # [[One (Canadian TV channel)]] # [[One America News Network]] # [[ONE Television]] # [[One TV (Malta)]] # [[ONE TV ASIA]] # [[ONE World Sports]] # [[ONN]] # [[ONTV (pay TV)]] # [[Oprah Winfrey Network (Canadian TV channel)]] # [[Oprah Winfrey Network (U.S. TV channel)]] # [[Orange County Newschannel]] # [[Orange Sport (Poland)]] # [[Orbit Al Yawm (Canada)]] # [[ORF 2]] # [[ORF 2 Europe]] # [[ORF eins]] # [[ORF III]] # [[ORF Sport +]] # [[Original Black Entertainment TV]] # [[Orion Cinema Network]] # [[OSM TV]] # [[Otaniemi Underground Broadcasting System]] # [[OTE Cinema]] # [[OTV (Lebanon)]] # [[OTV (Romanian TV station)]] # [[Outdoor Channel]] # [[OUTTV]] # [[OutTV]] # [[Ovation (Australian TV channel)]] # [[Ovation (U.S. TV channel)]] # [[Overseas Property TV]] # [[OWL TV (Florida Atlantic University)]] # [[Oxygen (TV channel)]] # [[Oxygene (TV channel)]] # [[P5tv]] # [[Pac-12 Network]] # [[Pacific TV]] # [[پیغام ٹی وی]] # Paikallistelevisio # [[Pakapaka]] # Palladia # [[PAOK Channel]] # [[Paramount Comedy]] # [[Paramount Comedy Spain]] # [[Paris Première]] # [[Pashto TV]] # [[Passion (TV channel)]] # [[PBJ (TV network)]] # [[PBS America]] # [[Peace TV]] # [[Peace TV Bangla]] # [[Peace TV Urdu]] # [[Pelangi]] # [[Pelistank TV]] # [[Penthouse HDTV]] # [[Penthouse TV]] # [[Penthouse TV (Canada)]] # [[Peretz (TV channel, Russia)]] # [[Performance Channel]] # [[Performance MainStreet]] # [[Persepolis TV]] # Pershyi Natsionalnyi # [[Persian Music Channel]] # [[Persian Toon]] # [[Persian Vision]] # [[Petersburg – Channel 5]] # [[Phoenix (German TV station)]] # [[Phoenix Chinese News and Entertainment Channel]] # [[Phoenix Hong Kong Channel]] # [[Phoenix InfoNews Channel]] # [[Phoenix Movies Channel]] # [[Phoenix North America Chinese Channel]] # [[Phoenix Television]] # [[Phonevision]] # [[Physique TV]] # [[Pick (TV channel)]] # [[PictureBox Films]] # [[Pink 2]] # Pink M # [[Pink Plus]] # [[Pink SI]] # [[Pink Soap]] # [[Pinoy Box Office]] # [[Pinoy Extreme]] # [[Pioneer Corporation]] # [[Pitch TV]] # [[Pitch World]] # [[Pivot (TV channel)]] # [[PixL]] # [[Planet Pop (TV channel)]] # [[Planeta TV]] # [[Planète+]] # [[Planète+ Thalassa]] # [[Play TV (Pakistan)]] # [[Play UK]] # [[Playboy One]] # [[Playboy TV]] # [[Playhouse Disney]] # [[Playhouse Disney Hong Kong]] # [[Playin' TV]] # [[Playmen TV]] # [[PlayTV (Brazilian television channel)]] # [[Plum TV]] # [[Plus (TV channel)]] # [[Plus TV]] # [[PLUSPLUS]] # [[Pogo (TV channel)]] # [[Pokerzone]] # [[Polar (TV channel)]] # [[Polimer Kannada]] # [[Polimer TV]] # [[Polo TV]] # [[Polonia 1]] # [[Polsat]] # [[Polsat 2 International]] # [[Polsat Biznes]] # [[Polsat Café]] # [[Polsat Film]] # [[Polsat Futbol]] # [[Polsat JimJam]] # [[Polsat News]] # [[Polsat Play]] # [[Polsat Romans]] # [[Polsat Sport]] # [[Polsat Sport Extra]] # [[Polsat Sport News]] # [[Polskie Radio Program IV]] # [[Pop (UK and Ireland)]] # [[POP BRIO]] # [[Pop Girl]] # [[Pop Plus]] # [[POP TV]] # [[Porto Canal]] # [[Prag News]] # [[Prarthana TV]] # [[Premier Sports]] # [[Premiere (TV channel)]] # [[Premiere FC]] # [[Premiere Serie]] # [[Premios Fox Sports]] # [[PremPlus]] # [[Press TV]] # [[Preview (subscription service)]] # [[Price Busters TV]] # [[Price Drop]] # [[Prima Cool]] # [[Prima Love]] # [[Prima televize]] # [[Prima TV]] # [[Prime (Flanders)]] # [[Prime (New Zealand)]] # [[Prime HD]] # [[Prime Network]] # [[Prime Sports]] # [[Prime Sports Upper Midwest]] # [[Prime7]] # [[Primetime (TV channel)]] # [[Prise 2]] # [[PRISM (TV network)]] # [[PRO Cinema]] # [[Pro Plus (company)]] # [[Pro TV]] # [[PRO.TV Internațional]] # [[Pro-Am Sports System]] # [[P-Rock]] # [[Propeller TV]] # [[ProSieben Fun]] # [[ProSieben Maxx]] # [[ProSiebenSat.1 Welt]] # [[ProSiebenSat.1 Welt (Canada)]] # [[Prospect Park (production company)]] # [[ProTV Chișinău]] # [[Prva Plus]] # [[Prva Srpska Televizija]] # [[Psychic Today]] # [[PTC Punjabi]] # [[PTC Punjabi (Canada)]] # [[PTS2]] # [[پاکستان ٹیلی ویژن کارپوریشن|پاکستان ٹیلی ویژن نیٹ ورک]] # [[پی ٹی وی گلوبل]] # [[پی ٹی وی ہوم]] # [[پی ٹی وی نیوز]] # [[پی ٹی وی سپورٹس]] # [[پی ٹی وی ورلڈ]] # [[Public Television of Russia]] # [[Public TV (news channel)]] # [[Publika TV]] # [[Puglia Channel]] # [[Pūkas]] # [[Puls 2]] # [[Puls 4]] # [[Pulse (TV channel)]] # [[Punjab TV]] # [[Pursuit Channel]] # [[Puthiya Thalaimurai TV]] # [[Puthuyugam TV]] # [[Pyatnica! (TV channel, Russia)]] # [[Q Television Network]] # [[Q TV]] # [[QOOB]] # [[Qubo]] # [[Queens Public Television]] # [[Quest (TV channel)]] # [[Questions and answers (TV Channel)]] # [[Quito TV]] # [[Quiz Call]] # [[Quizone]] # [[QVC]] # [[QVC (UK)]] # [[QVC Beauty]] # [[QVC Germany]] # [[Raah TV]] # [[RAC 105 TV]] # [[Racing UK]] # [[Racing World]] # [[Rada TV]] # [[Radio Italia TV]] # [[Radio Televisión Ceuta]] # [[Radio Television of Djibouti]] # [[Radio-Televisão Timor Leste]] # RadX # [[Rah-e-Farda]] # [[Rai 1]] # [[Rai 2]] # [[Rai 3]] # [[Rai 4]] # [[Rai 5]] # [[Rai Doc]] # [[Rai Extra]] # [[Rai Futura]] # [[Rai Gulp]] # [[Rai Italia]] # [[Rai Ladinia]] # [[Rai Med]] # [[Rai Movie]] # [[Rai Nettuno Sat 1]] # [[Rai News24]] # [[Rai Premium]] # [[Rai Scuola]] # [[Rai Sport 1]] # [[Rai Sport 2]] # [[Rai Storia]] # [[Rai Südtirol (TV channel)]] # [[Rai Utile]] # [[Rai YoYo]] # [[Raj Music Karnataka]] # [[Raj News]] # [[Raj News Kannada]] # [[Raj TV]] # [[Rajawali Televisi]] # [[Rajya Sabha TV]] # [[Ramdhenu]] # [[Rang (TV Channel)]] # [[Rangers TV]] # [[Rapture TV]] # [[RASD TV]] # [[RBC TV]] # RBTI # [[RCTI]] # [[RCTV]] # [[RDS Info]] # [[RDS2]] # [[Real (TV channel)]] # [[Real Cebu Television]] # [[Real Estate Channel]] # [[Real Estate TV]] # [[Real Madrid TV]] # [[Real Time (Italy)]] # [[Realitatea TV]] # [[Reality Kings]] # [[Really (TV channel)]] # [[Red Hot TV (Canada)]] # [[Red Hot TV (UK)]] # [[Red Uno de Bolivia]] # [[Rede Aparecida]] # [[Rede Diário]] # [[Rede InterTV]] # [[Rede Telecine]] # [[Rede Xistv]] # [[Reelz]] # Region TV # [[Religia.tv]] # [[REN TV]] # [[Reporter TV]] # [[Repubblica Radio TV]] # [[Research Channel]] # [[Réseau des sports]] # [[Réseau Outre-Mer 1re]] # [[Rete 4]] # [[Retirement Living TV]] # [[Retro (TV channel)]] # [[RetroPlex]] # [[Rev3Games]] # [[Revelation TV]] # [[Revolt (TV network)]] # [[Rewind (TV channel)]] # [[RFD-TV]] # [[Rhema Media]] # [[Rialto Channel]] # [[RIK 1]] # [[Rikstoto Direkte]] # [[Rock On TV]] # [[Rock TV]] # Rocks & Co # Rocks TV # [[Rockworld TV]] # [[Roj TV]] # [[România TV]] # [[Romedy Now]] # [[Root Sports]] # [[Root Sports Northwest]] # [[Root Sports Pittsburgh]] # [[Root Sports Rocky Mountain]] # [[Root Sports Southwest]] # [[Root Sports Utah]] # [[Rotana Cinema]] # [[Rotana Masriya]] # [[Rotana Mousica]] # [[RPI TV]] # [[RPN USA]] # [[RSI La 1]] # [[RSI La 2]] # [[RT (TV network)]] # [[RT America]] # [[RT Documentary]] # [[RT Spanish]] # RTA TV # RTB1 # RTB3 # [[RTBF Sat]] # [[RTÉ Ireland]] # [[RTÉ News Now]] # [[RTÉ One]] # [[RTÉ Three]] # [[RTÉ2]] # [[RTÉjr]] # RTKG # [[RTL 102.5 TV]] # [[RTL 2 (Croatia)]] # [[RTL 24]] # [[RTL 4]] # [[RTL 5]] # [[RTL 7]] # [[RTL 8]] # [[RTL CBS Entertainment]] # [[RTL CBS Extreme]] # [[RTL Crime]] # [[RTL II]] # [[RTL II (Hungary)]] # [[RTL Lounge]] # [[RTL Nitro]] # [[RTL Télé Lëtzebuerg]] # [[RTL Television]] # [[RTL Televizija]] # [[RTL Z]] # [[RTL9]] # [[RTL-TVI]] # [[RTM Arena]] # [[RTM CY]] # [[RTM Harmoni]] # [[RTM HD]] # [[RTP Açores]] # [[RTP HD]] # [[RTP Informação (TV channel)]] # [[RTP Internacional]] # [[RTP Madeira]] # [[RTP Memória]] # [[RTP1]] # [[RTP2]] # [[RTR-Planeta]] # [[RTS Deux]] # [[RTS Info]] # [[RTS Un]] # [[RTS1]] # [[RTS2]] # [[RTV (Bangladesh)]] # [[RTV Cazin]] # [[RTV Goražde]] # [[RTV Maglaj]] # [[RTV Mostar]] # [[RTV Pink]] # [[RTV Šabac]] # [[RTV Slobomir]] # [[RTV TK]] # [[RTV USK]] # [[RTV Vogošća]] # [[RTV Zenica]] # [[RTV21]] # [[RTVi (Canada)]] # [[RTVi+ (Canada)]] # [[Ruposhi Bangla]] # [[Rural Health Channel]] # [[Rural TV]] # Rusiya Al-Yaum # [[Russia-1]] # [[Russia-2]] # [[Russia-24]] # [[Russia-K]] # [[Russian Travel Guide]] # [[Rustavi 2]] # [[S1 (TV channel)]] # [[S2 (TV channel)]] # [[S4C]] # [[S4C2]] # [[SA TV]] # [[Saam TV]] # [[SAB TV]] # [[Sabalan TV]] # [[SABC 1]] # [[SABC 2]] # [[SABC 3]] # [[Sadhna TV]] # [[Saeta TV Channel 10]] # [[Safari TV]] # [[Sagarmatha Television]] # [[Sagarmatha Television (Nepal)]] # [[Sahand TV]] # [[SAHAR TV]] # [[Sahara One]] # [[Saigon Broadcasting Television Network]] # [[Salt + Light Television]] # [[Salute!]] # [[Sama TV]] # [[SAMAA TV]] # [[Samanyolu Haber TV]] # [[Samanyolu TV]] # [[Samaya TV]] # [[Samoon Jirga]] # [[Sananda TV]] # [[Sangat TV]] # [[Sangeet Bangla]] # [[Sangsad Bangladesh Television]] # [[Sanskar TV]] # [[Santos TV]] # [[Sardegna Uno]] # [[Sarthak TV]] # [[Sat.1]] # [[Sat.1 Gold]] # [[Satellite News Channel]] # [[Saudi T.V. Channel 1]] # Saudi T.V. Channel II # [[SBN Television]] # [[SBS 6]] # [[SBS 9]] # [[SBS Essential]] # [[SBS funE]] # [[SBS MTV]] # SBS One # [[SBS Sports]] # SBS Two # [[SBS World News Channel]] # [[SBS-CNBC]] # [[SBTN (Canada)]] # [[SceneOne]] # [[SchlagerTV]] # [[Sci Fi Universal (Poland)]] # [[Sci Fi Universal (Romania)]] # [[Sci Fi Universal (Serbia)]] # [[Sci Fi Universal (Slovenia)]] # [[Science (TV network)]] # Screen Red # [[Screenshop]] # [[Screensport]] # [[SCTV (Indonesia)]] # [[Scuzz]] # [[Seattle Community Access Network]] # [[SEC Network]] # [[Second Channel (Georgian TV channel)]] # [[Seithigal]] # [[Seitse]] # [[SelecTV (US TV channel)]] # [[Semillitas (channel)]] # [[Senato Italiano (TV channel)]] # [[Senn Kreol]] # [[Sensasi]] # [[Seoul Broadcasting System]] # [[Séries+]] # [[Servus TV]] # [[SET International]] # [[SET Metro]] # [[SET News]] # [[SET Taiwan]] # [[Setanta Golf]] # Setanta Ireland # [[Setanta Sports 1 & 2]] # [[Setanta Sports Asia]] # [[Setanta Sports News]] # [[Setanta Sports USA]] # [[Seven Guide]] # Seven HD # [[Seven Network]] # [[Seven TV]] # [[SF (Australia)]] # [[SF Succé]] # [[SF-kanalen]] # [[Shakthi TV]] # [[Shalom TV India]] # [[Shant TV]] # [[Shaw Multicultural Channel]] # [[Shaw PPV]] # [[Shaw TV Vancouver]] # [[Sheffield Cablevision]] # [[Shijak TV]] # [[Shoma (TV channel)]] # [[SHOOFtv]] # [[Shop at Bid]] # [[Shop at Home Network]] # [[Shop on TV]] # [[Shop TV]] # ShopHQ # [[Shopping TVA (TV channel)]] # [[Shoptime]] # [[ShopTV Canada]] # [[ShortsTV]] # [[Show TV]] # [[Showcase (Australian TV channel)]] # [[Showcase (Canadian TV channel)]] # [[Showcase TV]] # [[Showtime (TV network)]] # [[Showtime Greats]] # [[Showtime movie channels]] # [[Showtime Scandinavia]] # [[Shuang Xing]] # [[Shut Up! Cartoons]] # [[SIC Caras]] # [[SIC Internacional]] # [[SIC K]] # [[SIC Mulher]] # [[SIC Notícias]] # [[SIC Radical]] # [[Sikh Channel]] # [[Silver (TV channel)]] # [[Silver Screen Classics]] # [[Simply Movies]] # SINDOtv # [[Sirasa TV]] # [[Sistema Nacional de Televisión (Paraguay)]] # [[Sitara TV]] # [[Sitel (TV channel)]] # [[Six TV]] # [[Sixx]] # [[Siyatha TV]] # [[Sizzle Channel]] # [[Sjuan]] # [[Skai TV]] # [[SKAT (television)]] # [[Skinemax HD]] # SkjárEinn # [[Sky 1]] # [[Sky 2]] # [[Sky 3D]] # [[Sky 3D (Italy)]] # [[SKY Arena]] # [[Sky Arts]] # [[Sky Arts (New Zealand)]] # [[Sky Atlantic]] # [[Sky Box Office (New Zealand)]] # [[Sky Channel (Australia)]] # [[Sky Cinema (Italy)]] # [[Sky Entertainment]] # Sky Film # [[Sky Krimi]] # Sky Living # [[Sky Living Loves]] # Sky Livingit # [[Sky Meteo24]] # [[Sky Mix]] # [[Sky Movies]] # [[Sky Movies (New Zealand)]] # [[Sky Movies 007 HD]] # [[Sky Movies Box Office]] # [[Sky Movies Classics (New Zealand)]] # [[Sky News]] # [[Sky News Arabia]] # [[Sky News Australia]] # [[Sky News Business Channel]] # [[Sky News Ireland]] # [[Sky News Weather Channel]] # [[Sky Racing]] # [[Sky Real Lives]] # [[Sky Scottish]] # [[Sky Show]] # [[Sky Soap]] # [[Sky Sport (Germany)]] # [[Sky Sport (Italy)]] # [[Sky Sport (New Zealand)]] # [[Sky Sports]] # [[Sky Sports F1]] # [[Sky Sports News HQ]] # [[Sky TG24]] # [[Sky TG24 (Canada)]] # [[Sky Travel]] # [[Sky Turk 360]] # [[Sky Uno]] # [[Skytel (Mongolia)]] # [[Slam!TV]] # [[Slice (TV channel)]] # [[Smart Çocuk]] # [[Smart TV (Bosnia and Herzegovina)]] # [[Smash Hits (TV channel)]] # [[Smash Television]] # [[Smile of a Child TV]] # [[SmileTV]] # [[Smithsonian Channel]] # [[Smithsonian Channel (Canada)]] # [[Smooth (TV channel)]] # [[SMtv San Marino (TV channel)]] # [[Sneak Prevue]] # [[Soapnet]] # [[Sociedade Independente de Comunicação]] # [[SoHo (Australian TV channel)]] # [[SoHo (TV channel)]] # [[Solar All Access]] # [[Solar Sports]] # [[Solar TV]] # [[Solent TV]] # [[Sommet Sports]] # [[Somos Distribution]] # [[Somos Show]] # [[SomosTV]] # [[Somoy TV]] # [[Sonic-Nickelodeon]] # [[Sony Channel (Asia)]] # [[Sony Channel (South Africa)]] # [[سونی انٹرٹینمنٹ ٹیلی ویژن (بھارت)]] # [[سونی انٹرٹینمنٹ ٹیلی ویژن (بھارت)|سونی انٹرٹینمنٹ ٹیلی ویژن]] # [[Sony Entertainment Television (Latin America)]] # [[Sony Entertainment Television (Southeast Asia)]] # [[Sony Entertainment Television (UK & Ireland)]] # [[سونی انٹرٹینمنٹ ٹیلی ویژن (بھارت)]] # [[Sony MAX]] # [[Sony MAX (South Africa)]] # [[Sony MAX 2]] # [[Sony Mix]] # [[Sony Movie Channel]] # [[Sony Movie Channel (Canada)]] # [[Sony Pal]] # [[Sony PIX]] # [[Sony SIX]] # [[Sony Spin]] # [[Sound TV]] # [[SourceFed]] # [[Southern Africa Direct]] # [[Southern Arizona News Network]] # [[Southern Cross Television]] # [[Southern Cross Ten]] # [[SouthSpot]] # [[Space (Latin American TV channel)]] # [[Space (TV channel)]] # [[Space Shower TV]] # [[Spacetoon]] # [[Spacetoon (Indonesia)]] # [[Spacetoon English]] # [[Spacetoon Radio]] # [[SPAS (TV channel)]] # [[Spectrum (TV channel)]] # [[Speed (Australian TV network)]] # [[Speed (TV network)]] # [[SPH MediaWorks Channel U]] # [[Spike (TV network)]] # [[Sport (Russian TV channel, 2011)]] # [[Sport (Turkmen TV channel)]] # [[Sport 1 (Europe)]] # [[Sport 5]] # [[Sport Klub]] # [[Sport TV]] # [[Sport TV (Russia)]] # Sport.ro # [[SPORT.TV1]] # [[SPORT.TV2]] # [[SPORT.TV3]] # [[Sport+ (France)]] # [[Sport1 (Lithuania)]] # [[Sport1 (Netherlands)]] # [[Sport-1 (Russia)]] # [[Sport7]] # [[Sportbox]] # [[Sportdigital.tv]] # [[Sportitalia]] # [[Sportitalia 2]] # [[Sportitalia 24]] # [[Sportkanalen]] # [[SportN]] # [[Sports 11 (Mauritius)]] # [[Sports Time]] # [[Sports Tonight Live]] # [[SportsChannel]] # [[SportsChannel Cincinnati]] # [[SportsChannel Los Angeles]] # [[SportsChannel Philadelphia]] # [[Sportska televizija]] # [[Sportsman Channel]] # [[Sportsnet]] # [[Sportsnet 360]] # [[SportsNet New York]] # [[Sportsnet One]] # [[Sportsnet Ontario]] # [[Sportsnet Pacific]] # [[Sportsnet PPV]] # [[Sportsnet World]] # [[SportSouth]] # [[SportsTime Ohio]] # [[SportTV]] # [[SporTV]] # [[Sporza]] # [[Spotlight (TV channel)]] # [[Sprout (TV network)]] # [[SPT TV]] # [[SRF 1]] # [[SRF info]] # [[SRF zwei]] # [[SS Music]] # [[Stan Lee's World of Heroes]] # [[Star Channel]] # [[STAR Chinese Channel]] # [[STAR Chinese Movies]] # [[سٹار انڈیا]] # [[STAR Jalsha]] # [[Star Jalsha awards]] # [[STAR Movies]] # [[سٹار ون]] # [[سٹار پلس]] # [[اسٹار پلس]] # [[سٹار سپورٹ]] # [[سٹار سپورٹس]] # [[سٹار سپورٹس]] # [[STAR Sports 2 (China)]] # [[سٹار سپورٹس]] # [[سٹار سپورٹس]] # [[Star TV (Turkey)]] # [[سٹار اتسو]] # [[STAR Vijay]] # [[STAR World]] # [[STAR World India]] # [[STAR World Philippines]] # [[STAR World Premiere]] # [[Star! Scandinavia]] # [[Starfish Television Network]] # [[Starz]] # [[Starz TV]] # [[STB (TV channel)]] # [[Steel (TV channel)]] # [[Stingray Music]] # [[Stöð 1]] # [[Stöð 2]] # [[Stöð 2 Extra]] # [[Stöð 2 Sport]] # [[Stöð 2 Sport 2]] # [[Stopklatka TV]] # [[STS (TV channel)]] # Student Video Network # [[Studio (TV channel)]] # [[Studio N]] # [[Studio Universal]] # [[Studio Universal (Latin America)]] # [[STV (TV channel)]] # [[STV Edinburgh]] # [[STV Glasgow]] # [[STV Notícias]] # [[STVS]] # [[Style 360]] # [[STZ TV]] # [[Sub (TV channel)]] # [[Subhavaartha Television]] # [[سچ ٹی وی]] # [[Südtirol Digital Fernsehen]] # [[Sumo TV]] # [[Sun Channel]] # [[Sun Music]] # [[Sun News (India)]] # [[Sun News Network]] # [[Sun Sports]] # [[Sun TV (India)]] # [[Sundance Channel (Canada)]] # [[Sundance Channel (Netherlands)]] # [[SundanceTV]] # [[Super Casino (TV channel)]] # [[Super Channel (Canada)]] # [[Super Écran]] # [[Super RTL]] # [[Super TV2]] # [[Super!]] # [[Super3]] # [[Super7]] # [[Superego (podcast)]] # [[Supermax (TV channel)]] # [[SuperSport]] # [[SuperSport (TV channel)]] # [[Superstacja]] # [[SuperTV]] # [[Sur Sagar TV]] # [[Suroyo TV]] # [[Surya TV]] # [[Suryoyo Sat]] # [[Suvarna News]] # [[Suvarna Plus]] # [[SVBC TV]] # [[SVT Barnkanalen]] # [[SVT Extra]] # [[SVT HD]] # [[SVT World]] # [[SVT1]] # [[SVT2]] # [[SVT24]] # [[Swara (Indonesia)]] # [[Swindon Cable]] # [[Switchover Media]] # [[SWR Fernsehen]] # [[SWRV]] # [[Syfy]] # [[Syfy (Asia)]] # [[Syfy (Australia)]] # [[Syfy (Benelux)]] # [[Syfy (France)]] # [[Syfy (Germany)]] # [[Syfy (Latin America)]] # [[Syfy (Portugal)]] # [[Syfy (UK and Ireland)]] # [[Syfy Universal (Russia)]] # [[Syfy Universal (Spain)]] # [[Synergy TV]] # [[Syria TV]] # [[Syrian Drama TV]] # [[Syrian Education TV]] # [[Syrian Medical TV]] # [[Syrian News Channel]] # [[T News]] # [[TA3 (1991–92)]] # [[TA3 (news channel)]] # [[TAB Trackside]] # [[Tagalized Movie Channel]] # [[Tagesschau24]] # [[Taiwan Indigenous Television]] # [[Takbeer TV]] # [[Talaqie TV]] # [[Talentvision]] # [[Talentvision 2 HD]] # [[Tallinna TV]] # [[Tamil Entertainment Television]] # [[Tamil One]] # [[Tamil Television Network]] # [[Tamil Vision International]] # [[Tape.tv]] # [[Tara Muzik]] # [[Tara Newz]] # [[Tarang Music]] # [[Tarang TV]] # [[TATV]] # [[TBN Enlace USA]] # [[TBS (Latin American TV channel)]] # [[TBS (TV channel)]] # [[TC Televisión]] # TCM Nordic # [[TDM Ou Mun]] # [[Te Reo (TV channel)]] # [[Teachers TV]] # [[TechTV]] # [[Teen Nick India]] # [[TeenNick]] # [[Tehran Bureau]] # Tele 1 TV # [[Tele 5]] # [[Tele 5 (Poland)]] # [[Tele 9 Corazón]] # [[Tele Arena]] # [[Tele Venezia]] # [[Tele7ABC]] # [[Teleamazonas]] # [[TeleAsia]] # [[TeleBielingue]] # [[Telecanal]] # [[Telecare (TV channel)]] # [[Telecinco]] # [[Telecinco Estrellas]] # [[Telecinco Sport]] # [[Teledeporte]] # [[Teledoce]] # [[TeleExpo]] # [[Telefuturo]] # [[TeleG]] # [[TeleHit]] # [[Teleitalia DWT]] # [[Telejato]] # [[Telelatino]] # [[Telemadrid]] # [[Telemeter (pay television)]] # [[Telemetro]] # [[Telemiami]] # Telemontecarlo # [[Telemundo Puerto Rico (TV channel)]] # [[Telenica (Canal 8)]] # [[TeleNiños]] # [[Telenorte]] # [[Telenovela (TV channel)]] # [[Telenovela Channel]] # [[Telenuovo]] # [[Telepace]] # [[Telesport]] # [[TeleSUR]] # [[TeleTicino]] # [[Teletigre]] # [[Teletoon]] # [[Télétoon]] # [[Teletoon Retro]] # [[Télétoon Rétro]] # [[Teletoon+]] # [[Télétoon+]] # [[Tele-TV]] # [[Televen]] # [[Televicentro (Canal 2)]] # [[Televicentro (Honduras)]] # [[Televisão Independente]] # [[Televisão Pública de Angola]] # [[Televisión Canaria]] # [[Televisión de Galicia]] # [[Televisión del Principado de Asturias]] # [[Televisión del Principado de Asturias 2]] # [[Television Maldives]] # [[Télévision Nationale d'Haïti]] # [[Televisión Rioja]] # [[Television Sydney]] # [[Télévision Tunisienne 1]] # [[Television X]] # [[Televisione Cristiana in Italia]] # [[Televizija Republike Srpske]] # [[Telewizja Trwam]] # [[TeleZüri]] # [[Telma (TV channel)]] # [[سانچہ:خانہ معلومات ٹی وی چینل]] # [[Template:Infobox television channel/doc]] # [[Template:Infobox television channel/sandbox]] # [[Template:Infobox television channel/testcases]] # [[Tempo Networks]] # [[TEN Action]] # [[TEN Cricket]] # [[TEN Golf]] # [[Ten Guide]] # [[Ten HD]] # [[TEN Sports]] # [[Tenfield]] # [[Tennis Channel]] # [[Terai Television]] # [[Terranova (TV)]] # [[Terror TV]] # [[TET (TV channel)]] # [[TF1]] # [[TF6]] # [[TFO]] # [[TFOU TV]] # [[TG4]] # [[TGGC Outlet]] # [[Thai Public Broadcasting Service]] # [[Thane Direct]] # [[Thanthi TV]] # [[Tharisanam TV]] # [[That's Solent]] # [[The Africa Channel]] # [[The Africa Channel International]] # [[The Amp]] # [[The Baby Channel]] # [[The Biography Channel (Canada)]] # [[The Biography Channel (UK and Ireland)]] # [[The BOX (New Zealand)]] # [[The Box (U.S.)]] # [[The Box (UK and Ireland)]] # The Box Comedy # [[The Business Channel]] # [[The California Channel]] # [[The Children's Channel]] # [[The Church Channel]] # [[The Comcast Network]] # [[The Comedy Channel]] # [[The Comedy Channel (UK)]] # [[The Comedy Channel (United States)]] # [[The Comedy Network]] # The Cox Channel # [[The Cult Movie Network]] # [[The CW Plus]] # [[The Daily Quiz!]] # [[The Den (television)]] # [[The Edge (New Zealand)]] # [[The Fight Network (UK & Ireland)]] # [[The Filipino Channel]] # [[The Game Channel]] # [[The Great Big British Quiz]] # [[The Hits]] # [[The Israeli Network (Canada)]] # [[The Jewellery Channel]] # [[The Landscape Channel]] # [[The LifeStyle Channel]] # [[The Mabuhay Channel]] # [[The Money Channel]] # [[The Movie Channel]] # [[The Movie Channel (UK)]] # [[The Movie Network]] # The Movie Network Encore # [[The Nashville Network]] # [[The Official Lebanese Top 20]] # [[The Parliament Channel (Trinidad and Tobago)]] # [[The Pet Network]] # [[The Player Channel]] # [[The Power Station (TV channel)]] # [[The Real News]] # [[The Rugby Channel]] # [[The Rural Channel]] # [[The SFN]] # [[The Shopping Channel]] # [[The Shopping Channel (New Zealand)]] # [[The Ski Channel]] # [[The Soundtrack Channel]] # [[The Sports Network]] # [[The Studio (TV channel)]] # [[The Tribute Show]] # [[The Vault (TV channel)]] # [[The Voice (Bulgaria)]] # [[The Voice TV Sweden]] # [[The WB 100+ Station Group]] # [[The Weather Cast]] # [[The Weather Channel]] # [[The Weather Channel Latin America]] # [[The Weather Network]] # [[TheBlaze]] # [[TheCoolTV]] # [[Think Again Awards]] # [[Thrill (TV channel)]] # [[Tien (TV channel)]] # [[Time Warner Cable News]] # [[Time Warner Cable News Austin]] # [[Time Warner Cable News Buffalo]] # [[Time Warner Cable News Capital Region]] # [[Time Warner Cable News Central New York]] # [[Time Warner Cable News North Carolina]] # [[Time Warner Cable News Rochester]] # [[Time Warner Cable Sports Channel (Kansas City)]] # [[Time Warner Cable Sports Channel (New York)]] # [[Time Warner Cable Sports Channel (Ohio)]] # [[Time Warner Cable Sports Channel (Wisconsin)]] # [[Time Warner Cable SportsNet and Time Warner Cable Deportes]] # [[Time Warner Cable SportsNet LA]] # [[Times Now]] # [[TIMM (TV)]] # [[Tiny Pop]] # [[Tirana TV]] # [[Tisa 1]] # [[TL Novelas]] # [[TLC (Asia)]] # [[TLC (Latin America)]] # [[TLC (Netherlands)]] # [[TLC (Poland)]] # [[TLC (TV network)]] # [[TLC (UK and Ireland)]] # [[TLC India]] # [[TLC Norway]] # [[TLC Sweden]] # [[TM Television]] # [[TMC (TV channel)]] # [[TMF (UK & Ireland)]] # [[TMF Flanders]] # [[TMF Nederland]] # [[TNT (Russian TV channel)]] # [[TNT (Sweden)]] # [[TNT (TV channel)]] # [[TNT Film]] # TNT Glitz # [[TNT Serie]] # [[Tobago Channel 5]] # Todo Noticias # [[طلوع ٹی وی]] # [[طلوع نیوز]] # [[Tonis (Canada)]] # [[Toon Disney]] # [[Toon Disney (UK and Ireland)]] # [[Toonami (Asia)]] # [[Toonami (UK & Ireland)]] # [[Tooncast]] # [[Top Channel]] # [[Top Crime (TV channel)]] # [[Top News]] # [[Top Up TV Promotional Channel]] # [[Total Sports TV]] # [[Toute l'Histoire]] # [[TPS Star]] # [[Trace Urban]] # [[Trans TV]] # [[Trans7]] # [[Transilvania TV]] # [[Travel + Escape]] # [[Travel and Living Channel]] # [[Travel Channel]] # [[Travel Channel (International)]] # [[Travelxp]] # [[Treasures.tv]] # [[Treehouse TV]] # [[Trinidad and Tobago Television]] # [[Trinity Broadcasting Network]] # [[Trio (TV network)]] # [[Tri-State Christian Television]] # [[TRN TV]] # [[Trojan Vision]] # [[Trojka (TV channel)]] # [[Trouble (TV channel)]] # [[TRT 1]] # [[TRT 4]] # [[TRT 6]] # [[TRT Avaz]] # [[TRT Belgesel]] # [[TRT Çocuk]] # [[TRT Diyanet]] # [[TRT el Türkiye]] # [[TRT GAP]] # [[TRT Haber]] # [[TRT HD]] # [[TRT International]] # [[TRT Müzik]] # [[TRT Okul]] # [[TRT Spor]] # [[TRT Türk]] # [[TRTÉ]] # [[True Drama]] # [[True Entertainment]] # [[True Movies 1]] # [[True Movies 2]] # [[True Sport]] # [[TruTV]] # [[TruTV (Asia)]] # [[TruTV (Latin America)]] # [[TruTV (UK and Ireland)]] # [[TSN2]] # [[TTV (Poland)]] # [[TTV Family]] # [[TTV Finance]] # [[TTV Main Channel]] # [[TTV World]] # [[Tunisia TV 1]] # [[Tunisie 21]] # [[Turkmen owazy]] # [[Türkmeneli TV]] # [[Turkmenistan (TV channel)]] # [[ٹرنر کلاسک موویز]] # [[Turner Classic Movies (Asia)]] # [[Turner Classic Movies (UK & Ireland)]] # [[Turner South]] # [[TV 2 (Norway)]] # [[TV 2 Bliss]] # [[TV 2 Charlie]] # [[TV 2 Film]] # [[TV 2 Filmkanalen]] # [[TV 2 News]] # [[TV 2 Nyhetskanalen]] # [[TV 2 Science Fiction]] # [[TV 2 Sonen 24/7]] # [[TV 2 Sport (Norway)]] # [[TV 2 Sport HD]] # [[TV 2 Zebra]] # [[TV 2 Zulu]] # [[TV 2/Fyn]] # [[TV 2/Nord]] # [[TV 2/Østjylland]] # [[TV 3 (Denmark)]] # [[TV 4 (Estonia)]] # [[TV 4 (Trinidad and Tobago)]] # [[TV 5 Dimensi]] # [[TV 538]] # [[TV Africa]] # [[TV Alfa]] # [[TV Alhijrah]] # [[TV Asia]] # [[TV Barrandov]] # [[TV Boliviana]] # [[TV Brasil Internacional]] # [[TV Breizh]] # [[TV Câmara Jacareí]] # [[TV Canaria 2]] # [[TV Chile]] # [[TV Cultura]] # [[TV da Gente]] # [[TV Doma]] # [[TV Edukasi]] # TV Fanda # [[TV Finland]] # [[TV Fooor]] # [[TV HIT]] # [[TV Hits (Australian TV channel)]] # [[TV Japan]] # [[TV Johor]] # [[TV KISS (Bosnia and Herzegovina)]] # [[TV Klan]] # [[TV Koha]] # [[TV Koper-Capodistria]] # [[TV Košava]] # [[TV Land]] # [[TV Moldova Internațional]] # [[TV New]] # [[TV Nova (Czech Republic)]] # [[TV Nova (Kumanovo, Macedonia)]] # [[TV Nova 12]] # [[TV One (New Zealand)]] # [[TV One (US TV network)]] # [[TV Oranje]] # [[TV Paprika]] # [[TV Pública Digital (Argentina)]] # [[TV Pública Paraguay]] # [[TV Puls]] # [[TV R1]] # [[TV Record Europa]] # [[TV Roskosmos]] # [[TV Sabah]] # [[TV Sakartvelo]] # [[TV Sarawak]] # [[TV Shop]] # [[TV Slon Extra]] # [[TV Sonce]] # [[TV Syd]] # [[TV Telma]] # [[TV Total (Uruguay)]] # [[TV Travel Shop]] # [[TV Tsentr]] # [[TV Vijesti]] # [[TV Warehouse]] # [[TV WAU]] # [[TV Xtreme]] # [[TV/Midt-Vest]] # [[TV+]] # [[TV1 (Australia)]] # [[TV1 (Bosnia and Herzegovina)]] # [[TV1 (India)]] # [[TV1 (Malaysia)]] # [[TV10 (Netherlands)]] # [[TV10 (Sweden)]] # [[TV1000 Action East]] # [[TV1000 East]] # [[TV1000 Poland]] # [[TV1000 Russkoe Kino]] # [[TV2 (Hungary)]] # [[TV2 (Malaysia)]] # [[TV2 (New Zealand)]] # [[TV2 (Turkey)]] # [[TV2/Nord]] # [[TV2000]] # [[TV23 (Cobb County)]] # [[TV3 (Catalonia)]] # [[TV3 (Czech Republic)]] # [[TV3 (Estonia)]] # [[TV3 (Finland)]] # [[TV3 (Germany)]] # [[TV3 (Ireland)]] # [[TV3 (Malaysia)]] # [[TV3 (New Zealand)]] # [[TV3 (Norway)]] # [[TV-3 (Russia)]] # [[TV3 (Sweden)]] # [[TV3 Ghana]] # [[TV3 HD]] # [[TV3 Latvia]] # [[TV3 Lithuania]] # [[TV3 Puls]] # [[TV3 Slovenia]] # [[TV3 Sport 1]] # [[TV3+ (Denmark)]] # [[TV3+ (Estonia)]] # [[TV3+ HD]] # [[TV3CAT]] # [[TV4 (Poland)]] # [[TV4 (Sweden)]] # [[TV4 Fakta]] # [[TV4 Fakta XL]] # [[TV4 Film]] # [[TV4 Guld]] # [[TV4 HD (Sweden)]] # [[TV4 Komedi]] # [[TV4 News]] # [[TV4 Science fiction]] # [[TV4 Sport]] # [[TV4ME]] # [[TV5 (Finland)]] # [[TV5 (India)]] # [[TV5 (Mongolia)]] # [[TV5 Québec Canada]] # [[TV5 Užice]] # [[TV5Monde]] # [[TV6 (1994)]] # [[TV6 (Estonia)]] # [[TV6 (Latvia)]] # [[TV6 (Poland)]] # [[TV-6 (Russia)]] # [[TV6 (Sweden)]] # [[TV7 (Bulgaria)]] # [[TV7 (Moldova)]] # [[TV7 Bordeaux]] # [[TV8 (Mongolia)]] # [[TV8 (Sweden)]] # [[TV8 (Turkey)]] # [[TV8 Mont-Blanc]] # [[TV9 (Gujarati)]] # [[TV9 (Kannada)]] # [[TV9 (Malaysia)]] # [[TV9 (Mongolia)]] # [[TV9 (Telugu)]] # [[TVA (Albania)]] # [[TVA Sports]] # [[TVA Vicenza]] # [[TVB J2]] # [[TVB Jade]] # [[TVB Korea Channel]] # [[TVB Pearl]] # TVBN # [[TVBS]] # [[TVBS Entertainment Channel]] # [[TVBS-Asia]] # [[TVBS-NEWS]] # [[TVC Deportes]] # [[TVCine]] # [[TVCogeco Windsor]] # [[TVE 50 Años]] # [[TVE HD]] # [[TVE Internacional]] # [[TVG Network]] # [[TvG2]] # TVGN # [[TVHB]] # [[TVi (Malaysia)]] # [[TVi (TV channel)]] # [[TVI 24]] # [[TVI Ficção]] # [[TVI Internacional]] # [[Tvins]] # [[TVMcGill]] # [[TVMobile]] # [[TVN (Australia)]] # [[TVN (Poland)]] # [[TVN (South Korea)]] # [[TVN 7]] # [[TVN CNBC]] # [[TVN Gra]] # [[TVN HD]] # [[TVN International]] # [[TVN Med]] # [[TVN Meteo]] # [[TVN Style]] # [[TVN Turbo]] # [[TVN24]] # [[ٹی وی ناروے]] # [[TVNZ 6]] # [[TVNZ 7]] # [[TVNZ Heartland]] # [[TVNZ Kidzone24]] # [[TVNZ ondemand]] # [[TVNZ Sport Extra]] # [[TvOne (Indonesia)]] # [[TVOne Canada]] # [[ٹی وی ون گلوبل]] # [[TVP ABC]] # [[TVP Białystok]] # [[TVP Bydgoszcz]] # [[TVP Gdańsk]] # [[TVP Gorzów Wielkopolski]] # [[TVP HD]] # [[TVP Historia]] # [[TVP Info]] # [[TVP Katowice]] # [[TVP Kielce]] # [[TVP Kraków]] # [[TVP Kultura]] # [[TVP Łódź]] # [[TVP Lublin]] # [[TVP Olsztyn]] # [[TVP Opole]] # [[TVP Parlament]] # [[TVP Polonia]] # [[TVP Poznań]] # TVP Regionalna # [[TVP Rozrywka]] # [[TVP Rzeszów]] # [[TVP Seriale]] # [[TVP Sport]] # [[TVP Szczecin]] # [[TVP Warszawa]] # [[TVP Wrocław]] # [[TVP1]] # [[TVP2]] # [[TVPlayer]] # [[TVR București]] # [[TVR Cluj]] # [[TVR Craiova]] # [[TVR Cultural]] # [[TVR HD]] # [[TVR Iași]] # [[TVR Info]] # [[TVR News]] # [[TVR Târgu Mureș]] # [[TVR Timișoara]] # [[TVR1]] # [[TVR2]] # [[TVR3]] # [[TVRi]] # [[TVRI]] # [[TVS (Poland)]] # [[TVS (Russia)]] # [[TVSA]] # [[TVSelangor]] # [[TVSN]] # [[TVU Music Television]] # [[TVW (Washington)]] # [[TW1 (Austria)]] # [[TW3 (Albany, NY)]] # TWC TV # [[TWiT.tv]] # [[TXCN]] # [[TXT-TV]] # [[U (TV channel)]] # [[U.S. Military Television Network]] # [[UCTV (University of Connecticut)]] # [[UCV Television]] # [[Udaya TV]] # [[Udinese Channel]] # [[UK Horizons]] # [[Ukraine Today]] # [[Ukrainian Television and Radio]] # [[Ukrayina (TV channel)]] # [[UKTV Bright Ideas]] # [[UKTV Gardens]] # [[Ulaanbaatar Broadcasting System]] # [[Ultra (TV channel)]] # [[Ulusal Kanal]] # [[Ummah Channel]] # [[Unexplained Channel]] # [[Unique Business News]] # [[Unis (TV channel)]] # [[Universal Channel]] # [[Universal Channel (Asia)]] # [[Universal Channel (Australia)]] # [[Universal Channel (Greece)]] # [[Universal Channel (Japan)]] # [[Universal Channel (Philippines)]] # [[Universal Channel (Turkey)]] # [[Universal Channel (UK and Ireland)]] # Universal HD # [[Universal Sports]] # [[University of California Television]] # [[یونیورسٹی آف شمالی کیرولائنا ایٹ چیپل ہل]] # [[University of North Dakota Sports Network]] # [[University of Washington Television]] # [[Univision Canada]] # [[Univision Deportes Network]] # [[Univision Noticias]] # [[Univision tlnovelas]] # [[Up (TV network)]] # [[اردو 1]] # [[USA Network]] # [[User talk:90.194.116.18]] # [[User talk:90.196.84.13]] # [[User talk:90.210.2.5]] # [[User talk:Bajadac]] # [[User talk:Enterphrase]] # [[User talk:Sanjayver]] # [[User talk:Sociosquare]] # [[User talk:Utvpakistanlive]] # [[User:3dOptics/Louisiana Connection Network]] # [[User:98.225.142.221/NBC Philadelphia Nonstop]] # [[User:Aaaaplay/Lifestyle you]] # [[User:Abdul Qayyum Ahmad/Captain Tsubasa Road To 2010/JSTV]] # [[User:Ag2Animation]] # [[User:Alzabeele]] # [[User:Andiwinata/sandbox]] # [[User:Andy29/Sandbox/8]] # [[User:Andy29/Sandbox/8a]] # [[User:Anjaly sathyanath/sandbox]] # [[User:AppleJN/sandbox]] # [[User:Aravind algatoori/HNTV – Hasini Narayani Television]] # [[User:Arunish Icreon]] # [[User:ASAD ALI ALVI/sandbox]] # [[User:Asaduk93]] # [[User:Auric/Red-Hot Dutch]] # [[User:Cartoon Network and Boomerang]] # [[User:Chuhdrysadaqat]] # [[User:CptBuck]] # [[User:Cupcake92/TV Stations/BTN]] # [[User:Dashingfactor/sandbox/sandbox Cam4]] # [[User:Dcheagle/fixitboxXIII]] # [[User:Disney Chennel N]] # [[User:DJ WikiBob/Sandbox 3]] # [[User:DMZ403/The Real News]] # [[User:Dobfre/Thurston community Television]] # [[User:Donemanz/sandbox]] # [[User:Drworm/Sandbox]] # [[User:Emerson452/IndiePlex]] # [[User:Enterphrase]] # [[User:ES Vic/TVR3]] # [[User:Eunice923/sandbox]] # [[User:Ferdinand h2/ORF1 HD]] # [[User:Forbesy 777/sandbox]] # [[User:Glowtv.pk]] # [[User:GMTV World/sandbox]] # [[User:Gta Ed/Disney XD]] # [[User:GWicke/TestTrans]] # [[User:Harleyca/Las aventuras de Doki]] # [[User:Hberman23/testpage]] # [[User:Hol9798/Comcast Hometown Network]] # [[User:HTV Mundo]] # [[User:IdeasWikia/Disney in English (Japan)]] # [[User:IDhun Media/IDhun TV]] # [[User:Indiuser/India News]] # [[User:Jellyman72/sandbox]] # [[User:Jonathan Albrardo Alexis Meza/SamNet (New Zealand)]] # [[User:Kadebg/sandbox]] # [[User:Knyzna1/sandbox]] # [[User:Krocheck/sandbox4]] # [[User:Kw2957/Central Broadcast News]] # [[User:Kyle.Macedo/innerspacedraft]] # [[User:Kylekieran/GBN TV]] # [[User:Lglukgl/sandbox]] # [[User:Lohnshark/sandbox]] # [[User:Lowkeyleigh/AUZCAST]] # [[User:Mariacer Cervantes/Challenge]] # [[User:Mariacer Cervantes/CSelect]] # [[User:Mariacer Cervantes/Group W Network]] # [[User:Mariacer Cervantes/GSGM]] # [[User:Mariacer Cervantes/HereTV]] # [[User:Mariacer Cervantes/Living (US TV channel)]] # [[User:Mariacer Cervantes/Livingit]] # [[User:Mariacer Cervantes/MSN Life]] # [[User:Mariacer Cervantes/MSN News]] # [[User:Mariacer Cervantes/MSN Touch]] # [[User:Mariacer Cervantes/MSN TV]] # [[User:Mariacer Cervantes/MSN World]] # [[User:Mariacer Cervantes/The Advantage Network]] # [[User:Mariacer Cervantes/TV One]] # [[User:Marklouisse/sandbox]] # [[User:Masinich/sandbox2]] # [[User:Matthewseanwinter/ennui.tv]] # [[User:Nathan Show]] # [[User:Neji56565onyoutube/sandbox]] # [[User:Nickelodeon (MK)/sandbox]] # [[User:Notnd/Sandbox1]] # [[User:Orderforright/Mox News]] # [[User:PolandToday]] # [[User:Reubot/Fox Classics]] # [[User:RivBitz/Bloomberg Television Sandbox]] # [[User:Robomaeyhem/BWArticle]] # [[User:S.M.A.A.R/SK Media Group]] # [[User:Sega3dmm]] # [[User:Seidodge/sandbox3]] # [[User:Skyroamer Mavik/sandbox]] # [[User:Southern Antares/sandbox]] # [[User:Soxwon/Edits2]] # [[User:Sportler123]] # [[User:Stevie smalls:sandbox/WWE Network]] # [[User:Sunilraj.raj/Hybiz.tv]] # [[User:SuperSaiyanKirby/24/7 JETIX 2nd Channel]] # [[User:Svncougars]] # [[User:Szymek484/sandbox]] # [[User:Tamravidhir/sandbox]] # [[User:Teddy455/sandbox]] # [[User:Thatsthelimit/sandbox]] # [[User:This is Paul/Sky Movies 007 HD]] # [[User:Tonyjaimy/Sony PIX]] # [[User:Transvideocom/Sandbox]] # [[User:Tristan.andrade.136/sandbox]] # [[User:TryBanMeAgain/sandbox]] # [[User:TV Stations Part 1/GAN 1]] # [[User:Uncke Herb/Sandbox]] # [[User:Unorginal9/sandbox]] # [[User:UTV Pakistan Sport]] # [[User:ViperSnake151/Planet Green]] # [[User:WeatherBoyWheeler/WeatherNation TV]] # [[User:Wikkari/TV10 (Sweden)]] # [[User:Wisam and yazeed/sandbox]] # [[User:Wollta13/sandbox]] # [[User:WWB Too/C-SPAN]] # [[User:WWB Too/C-SPAN (2013 revision)]] # [[User:Wylve/TVB Jade]] # [[User:YOne Tv Channel/sandbox]] # [[UTV (TV channel)]] # [[UTV Action]] # UTV Ireland # [[UTV Movies]] # [[UTV Movies (Canada)]] # [[UTV News]] # [[Utv pakistan live]] # [[UTV Romania]] # [[UTV Stars]] # [[UTV World Movies]] # [[UTV2]] # V Hits # [[V Televisión]] # [[V6 News]] # [[V8 (TV channel)]] # [[Vanessa (English Canadian TV channel)]] # [[Vanessa (French Canadian TV channel)]] # [[Vanitha TV]] # [[Vannathirai]] # [[Varnam TV]] # [[Varsity TV]] # [[Varzesh]] # [[Vasanth TV]] # [[Vector Direct]] # [[Velocity (TV channel)]] # [[Velvet (TV channel)]] # [[Vendhar TV]] # [[Venevisión]] # [[Venevision International]] # [[Venezolana de Televisión]] # [[Veronica (TV channel)]] # [[VERY TV]] # [[VH1]] # [[VH1 (Latin America)]] # [[VH1 (UK and Ireland)]] # [[VH1 Brasil]] # VH1 Classic # [[VH1 Classic Europe]] # [[VH1 Denmark]] # [[VH1 Europe]] # [[VH-1 Germany]] # [[VH1 India]] # [[VH1 Indonesia]] # [[VH1 MegaHits]] # [[VH1 Pakistan]] # [[VH1 Poland]] # [[VH1 Soul]] # [[VH1 Uno]] # [[VH2]] # [[Via X]] # [[Viasat 1]] # [[Viasat 4]] # [[Viasat Explore]] # [[Viasat Film]] # [[Viasat Film Action]] # [[Viasat Film Classic]] # [[Viasat Film Drama]] # [[Viasat Film Family]] # [[Viasat Film HD]] # [[Viasat Film Nordic]] # [[Viasat Fotboll]] # [[Viasat Golf]] # [[Viasat History]] # [[Viasat Hockey]] # [[Viasat Motor]] # [[Viasat Nature/Crime]] # [[Viasat Plus]] # [[Viasat Sport (Norway)]] # [[Viasat Sport (Sweden)]] # [[Viasat Sport 2]] # [[Viasat Sport 24]] # [[Viasat Sport 3]] # [[Viasat Sport Baltic]] # [[Viasat Sport East]] # [[Viasat Ticket]] # [[Vibe (TV channel)]] # [[Victory Sports One]] # [[Video Italia]] # [[Video Italia (Canada)]] # [[Vidéoclick]] # [[Videomusic]] # [[ViendoMovies]] # [[VIER]] # [[Vietnam Television (1966–75)]] # [[Viewers Choice]] # [[VIJF]] # [[Villa TV]] # [[Village Cinema]] # [[Vîn TV]] # [[Vinappris]] # [[Vintage TV (TV channel)]] # [[Virgin 17]] # [[Virgin Central]] # [[Vision 1 Sports]] # Vision 2 Drama # [[Vision Four]] # [[Vision Interfaith Satellite Network]] # [[Vision TV Network]] # [[VisionTV]] # [[Visjon Norge]] # [[Vissa]] # [[Vitaya]] # [[VIVA (TV station)]] # [[Viva (UK and Ireland)]] # VIVA Cinema # [[VIVA Germany]] # [[VIVA Poland]] # [[Viva TV (Philippines)]] # [[ViVe]] # [[Vizion Plus]] # [[V-me]] # [[Voom HD International]] # [[Vouli Tileorasi]] # [[VOX (Norwegian TV channel)]] # [[VOX (TV channel)]] # [[Vrak]] # [[Vtm]] # [[VTV (Netherlands)]] # [[VTV1]] # [[VTV2]] # [[VTV3]] # [[VTV4]] # [[Vu!]] # [[VV Drama]] # W Movies # [[W Network]] # [[W9 (TV channel)]] # [[WAAR TV HD]] # [[Wanasah]] # [[وقت نیوز]] # [[Warner Channel]] # WarnerFilms # [[Watch (TV channel)]] # [[Water Channel]] # [[Water Planet]] # [[Wazoo Sports Network]] # [[WB Channel]] # [[WB Channel Pakistan]] # [[WBTV: The Warner Channel UK]] # [[WDR Fernsehen]] # [[WE tv]] # [[Weather Information Network]] # [[WeatherNation TV]] # [[Weatherscan]] # [[Wedding Central]] # [[Wedding TV]] # [[Wedding TV Asia]] # [[Weer en Verkeer]] # [[West Azerbaijan TV]] # [[West Digital Television]] # [[West TV]] # [[Westlink (Australian TV channel)]] # [[WGN America]] # [[WI Sports]] # [[Wikipedia talk:Articles for creation/Rede Excelsior]] # [[Wikipedia talk:WikiProject British TV channels/Archive 2]] # [[Wikipedia talk:WikiProject British TV channels/Archive 3]] # [[Wikipedia:WikiProject British TV/Channels]] # [[Wild TV]] # [[Willow (TV channel)]] # [[Win Sports]] # [[WIN Television]] # [[WIN TV (Trinidad and Tobago)]] # [[Wine TV]] # [[Wire TV]] # [[WisconsinEye]] # [[Wizja Jeden]] # [[Wometco Home Theater]] # [[World (TV channel)]] # [[World Day of Laziness (festival)]] # [[World Fashion Channel]] # [[World Fishing Network]] # [[World Football Insider]] # [[World Movies]] # [[World TV]] # [[Worldnet Television and Film Service]] # [[Worldview Broadcasting Channel]] # [[WOWtv]] # [[WSNN-LD]] # [[WTSN (TV channel)]] # [[WTV Weather TV]] # [[WWE Classics on Demand]] # [[WWE Network]] # [[WWE Network (Canada)]] # [[WWVS-LP]] # [[Xfinity 3D]] # [[Xing Kong]] # [[Xite Music]] # [[XLEAGUE.TV]] # [[XMO]] # [[Xplora]] # [[Xtraview]] # [[X-Treme Sports]] # [[XXL (French TV)]] # [[XXP]] # [[XXX Action Clips Channel]] # [[XXXX (TV channel)]] # [[Yerkir Media]] # [[Yes Action]] # [[Yes Base]] # [[Yes Comedy]] # [[Yes Drama]] # [[YES Network]] # [[Yes Oh]] # [[Yes Plus]] # [[Yes Stars HD]] # [[Yes TV Shows Channels]] # [[Yesterday (TV channel)]] # [[Yey!]] # [[Yle Extra]] # [[Yle Fem]] # [[Yle Teema]] # [[Yle TV1]] # [[Yle TV2]] # [[YLE24]] # [[Yoopa]] # [[YooPlay Games]] # Yorin # [[York@54]] # [[Youtoo TV]] # [[YTV (TV channel)]] # [[Yumurcak TV]] # [[Z (TV channel)]] # [[Z Music Television]] # [[Z1 TV]] # [[Zagros TV]] # [[ZAZ (TV channel)]] # [[ZDF]] # [[ZDFinfo]] # [[ZDFkultur]] # [[ZDFneo]] # [[Zee 24 Gantalu]] # [[Zee 24 Taas]] # [[Zee Aflam]] # [[Zee Alwan]] # [[Zee Anmol]] # [[Zee Bangla]] # Zee Bangla Cinema # [[Zee Business]] # [[Zee Café]] # [[Zee Cinema]] # [[Zee Cinema (Canada)]] # [[Zee Kalinga]] # [[Zee Khana Khazana Channel]] # [[Zee Marathi]] # [[Zee News]] # [[Zee Next]] # [[Zee Punjabi]] # [[زی سلام]] # [[Zee Smile]] # [[Zee Studio]] # [[Zee Talkies]] # [[Zee Tamizh]] # [[Zee Trendz]] # [[زی ٹی وی]] # [[Zee TV Canada]] # [[Zee Variasi]] # [[Zemzemeh]] # [[Zeste]] # [[Zhwandoon TV]] # [[زندگی (ٹی وی چینل)]] # [[Zing (TV channel)]] # [[Zona Latina]] # [[Zone Club]] # [[Zone Fantasy]] # [[Zone Reality]] # [[Zone Romantica]] # [[Zone Thriller]] # [[ZOOM (Israel)]] # [[Zoom (TV channel)]] # [[Zoom (TV channel, Ukraine)]] # [[ZTV]] # [[ZTV Norway]] # [[Zvezda (TV channel)]] == ہور ویکھو == * [[لسٹ ٹیلی ویژن چینلز]] [[گٹھ:فہرستاں د‏‏ی لسٹ]] [[گٹھ:کاروباری فہرستاں]] [[گٹھ:ٹیلی ویژن]] kl73p798fkdqkxg56d6i6h17l4sjhil 0 90788 712809 711177 2026-10-25T15:06:14Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 712809 wikitext text/x-wiki '''قنب د‏‏ی قانونی''' عمومی یا تفریحی استعمال دے لئی مختلف ملکاں وچ مختلف ا‏‏ے۔ == لسٹ == {| class="wikitable sortable" style="text-align:right" |- ! style="width:120px;"| '''ملک / علاقہ'''!! '''پاس رکھنا'''!! '''فروخت'''!! '''آوا جائی'''!! '''کاشت'''!! '''حوالے''' |- | {{پرچم|Albania}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} ||<ref>{{citation |url = http://www.everyonedoesit.co.uk/cannabis_information/cannabis_laws/cannabis_laws_cannabis_laws_abroad.cfm |title = Cannabis laws: Learn about the legal status of cannabis in countries around the world |publisher = Everyone does it |date = |accessdate = 2011-02-17 |archive-date = 2011-01-04 |archive-url = https://web.archive.org/web/20110104231225/http://www.everyonedoesit.co.uk/cannabis_information/cannabis_laws/cannabis_laws_cannabis_laws_abroad.cfm |dead-url = yes }}</ref><ref>Albania is one of Europe's greatest producers of cannabis.</ref><ref name="setimes-albania">{{citation |url = http://www.setimes.com/cocoon/setimes/xhtml/en_GB/features/setimes/features/2012/08/07/feature-03 |title = Growing marijuana is an increasing regional problem |publisher = SETimes.com |date = 7 August 2012 |accessdate = 2013-04-18}}</ref><ref name="balkaninsight-albania-1">{{citation |url = http://www.balkaninsight.com/en/article/report-cannabis-growth-mounts-in-albania |title = Report Says Albania Cannabis Growth Mounting |date = 7 March 2013 |accessdate = 2013-04-18 |publisher = balkaninsight.com}}</ref><ref name="balkaninsight-albania-2">{{citation |url = http://www.balkaninsight.com/en/article/albania-police-bust-major-cannabis-shipments |title = Albanian Police Seize Cannabis Shipment |publisher = balkaninsight.com}}</ref> |- | {{پرچم|Algeria}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>Possession is illegal</ref><ref>{{cite web|url=http://www.havocscope.com/cannabis-resin-seizures-in-algeria/|title=Cannabis Resin Seizures in Algeria|work=Havocscope|accessdate=14 January 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226021614/https://www.havocscope.com/cannabis-resin-seizures-in-algeria/|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref> |- | {{پرچم|Argentina}} || {{partial|غیر قانونی (غیر مجرمانہ)}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{partial|غیر قانونی (غیر مجرمانہ)}} || <ref>Legal for personal use in small amounts and for consumption in private locations. Public consumption is generally accepted among young adults. Consumption for [[Medical cannabis|medical purposes]] is accepted but not legislated (only in private locations). Cultivating, selling and transporting large amounts is illegal and punishable by present laws.</ref><ref>{{citation |url = http://articles.nydailynews.com/2009-08-26/news/29435978_1_drug-trafficking-drug-gangs-possession-of-small-amounts |title = Argentina court ruling decriminalizes marijuana and makes personal use a constitutional right |publisher = nydailynews.com |accessdate = 2010-03-04 |location = New York |work = Daily News |date = 26 August 2009 |archive-date = 2013-01-30 |archive-url = https://archive.today/20130130042523/http://articles.nydailynews.com/2009-08-26/news/29435978_1_drug-trafficking-drug-gangs-possession-of-small-amounts |dead-url = yes }}</ref> |- |{{پرچم|Australia}} || {{partial|غیر قانونی (غیر مجرمانہ کچھ ریاستاں وچ )}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{partial|<ref>One or two plants may be privately grown for personal use in the [[آسٹریلوی راجگڑھ علاقہ|Australian Capital Territory]] and [[جنوبی آسٹریلیا|South Australia]]. Personal grows of up to two plants are decriminalized in the [[شمالی علاقہ (آسٹریلیا)|Northern Territory]].</ref>}} || <ref>Decriminalized for personal use in small amounts in the [[آسٹریلوی راجگڑھ علاقہ|Australian Capital Territory]], [[جنوبی آسٹریلیا|South Australia]] and the [[شمالی علاقہ (آسٹریلیا)|Northern Territory]]. It is a criminal offence in [[نیو ساؤتھ ویلز|New South Wales]], [[کوئنزلینڈ|Queensland]], [[مغربی آسٹریلیا|Western Australia]], [[وکٹوریہ (آسٹریلیا)|Victoria]] and [[تسمانیا|Tasmania]]. In SA a person can legally grow 1 non-hydroponic plant, and in the ACT 2 non-hydroponic plants may be grown on their own property for personal use, and in the N.T two non-hydroponic plants can be fined $200 with 28 days to pay rather than face criminal charge. Enforcement varies from state to state,</ref><ref>{{cite news |url = http://www.theage.com.au/articles/2003/05/22/1053585645363.html |location = Melbourne |work = The Age |title = Australia's cannabis laws |date = 23 May 2003 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20181226021354/https://www.theage.com.au/articles/2003/05/22/1053585645363.html%20 |archivedate = 2018-12-26 |access-date = 2015-06-25 |url-status = live}}</ref><ref>though a criminal conviction for possession of a small amount is unlikely and diversion programs in these states aim to divert offenders into education, assessment and treatment programs.</ref><ref name="NCPIC-CAL">{{citation |url = http://ncpic.org.au/ncpic/publications/factsheets/article/cannabis-and-the-law/ |title = NCPIC Cannabis and the Law Factsheet |publisher = ncpic.org.au |access-date = 2020-10-08 |archive-date = 2014-10-29 |archive-url = https://web.archive.org/web/20141029191855/https://ncpic.org.au/ncpic/publications/factsheets/article/cannabis-and-the-law |dead-url = yes }}</ref><ref name="NCPIC-CAL" /><ref>With the rapid expansion in hydroponically grown cannabis cultivation, the Australian Drug Misuse and Trafficking Act (1985) was amended in 2006, reducing the amount of cannabis grown indoors under hydroponic conditions that qualifies as a 'commercial quantity' or as a 'large quantity'</ref> |- |{{پرچم|Austria}} || {{partial|غیر قانونی (غیر مجرمانہ)}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>Possession (which includes the act of smoking) is punishable by prison time of up to 1 year (option of alternative therapy and subsequent waiving of sentence) If it was possessed for personal use the penalty is only up to half a year</ref><ref>{{citation |url = http://ris.bka.gv.at/Dokument.wxe?Abfrage=Bundesnormen&Dokumentnummer=NOR40093183 |title = Suchtmittelgesetz §&nbsp;27 |publisher = Rechtsinformationssystem des Bundeskanzleramts |accessdate = 2009-05-17}}</ref> |- | {{پرچم|Belgium}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>Since 2003 adults over the age of 18, in Belgium, were allowed to possess up to 3 grams. But since the 10th of October it has been made illegal again.</ref><ref>{{cite web|url=http://www.polfed-fedpol.be/|title=Federale politie – Police fdrale|author=Police fdrale – CGPR Webteam|publisher=|accessdate=14 January 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226021500/https://www.politie.be//nl|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref><ref>{{citation |url = http://www.erowid.org/plants/cannabis/cannabis_law.shtml#belgium |title = Cannabis legal status vault – Belgium |publisher = Erowid.org |date = |accessdate = 2011-02-17}}</ref> |- | {{پرچم|Belize}} || {{partial|غیر قانونی، لیکن زیادہ تر برداشت}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>Cannabis use in Belize is common and largely tolerated; however, possession can result in fines or imprisonment.</ref><ref>{{cite web|last=Hubbard|first=Kirsten|title=Drug Laws and Penalties in Central America|url=http://gocentralamerica.about.com/od/culturehistory/p/Central-America-Drug-Laws-And-Penalties.htm|publisher=About.com|accessdate=2 January 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226021447/https://www.tripsavvy.com/central-america-drug-laws-and-penalties-1490429|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref><ref>In 2012, the Government of Belize announced that it was considering decriminalizing possession of 10 grams or less.</ref><ref>{{cite web|title=Decriminalization of Marijuana|url=http://www.belize.gov.bz/public/Data/271616513971.pdf|publisher=Government of Belize|accessdate=5 January 2014|archive-date=9 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130309105734/http://www.belize.gov.bz/public/Data/271616513971.pdf|dead-url=yes}}</ref> |- | {{پرچم|Bolivia}} || {{partial|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{partial|غیر قانونی}} || <ref>Bolivia has recently passed laws regarding set personal limit use, but does not completely legalize it.</ref> |- | {{پرچم|Botswana}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>Cannabis (or Dagga) is illegal, but this is often unenforced.</ref><ref>{{citation |url = http://www.issafrica.org/cdct/mainpages/pdf/Organised%20Crime/Legislation/Botswana/Botswana%20Drugs%20and%20Related%20Substances%20Act%2018%20of%201992%20.pdf |title = Drugs and related substances act no. 18 of 1992 |publisher = Government of Botswana |date = |accessdate = 2013-10-03 |archive-date = 2013-10-06 |archive-url = https://web.archive.org/web/20131006215219/http://www.issafrica.org/cdct/mainpages/pdf/Organised%20Crime/Legislation/Botswana/Botswana%20Drugs%20and%20Related%20Substances%20Act%2018%20of%201992%20.pdf |dead-url = yes }}</ref><ref>{{citation |url = http://www.sundaystandard.info/print_article.php?NewsID=13507 |title = Is dagga the healing of a nation? |publisher = Sunday Standard |date = |accessdate = 2013-10-03 |archive-date = 2013-10-07 |archive-url = https://web.archive.org/web/20131007004351/http://www.sundaystandard.info/print_article.php?NewsID=13507 |dead-url = yes }}</ref> |- | {{پرچم|Brazil}} || {{partial|غیر قانونی (غیر مجرمانہ)}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{partial|غیر قانونی (غیر مجرمانہ)}} || <ref>The possession of illegal drugs in Brazil, for personal consumption, entails a warning, [[community service]] and education on the effects of drug use. The same applies for the planting and/or preparation of small amounts of any illegal drug. Selling and transportation of any illegal drugs, as well as the possession or cultivation of larger amounts is characterized as drug trafficking, a criminal act punished with 5 to 15 years in prison and a significant fine.</ref><ref>{{citation |url = http://www.planalto.gov.br/ccivil_03/_Ato2004-2006/2006/Lei/L11343.htm |title = Law 11.343 |publisher = planalto.gov.br}}</ref> |- | {{پرچم|Bosnia and Herzegovina}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>All cannabis is illegal</ref> |- | {{پرچم|Belarus}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || |- | {{پرچم|Bulgaria}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>Cannabis is class A (High-risk) drug, together with Heroin, [[کوکین|Cocaine]], [[Amphetamines]] and [[MDMA]] (ecstasy). Until 2004 a loosely defined "personal dose" existed. Since 2006, after the last amendment of the Penal Code, the penalty for possession is 1 to 6 years in prison and a fine between 1,000 and 5,000 euros. For possession with an aim of distribution (drug-dealing) the sentence can range from 2 to 8 years for small amounts, through 3 to 12 years for large amounts, up to 5 to 15 years when executed by an organized criminal group. In these cases the maximum fine to be determined together with the prison time is 50,000 euros. Growing is punishable by 2 to 5 years and a fine up to 5,000 euros. The organizer of a growers group can receive from 10 to 20 years and has to pay a fine up to 100,000 euros and a participant in such a group – 3 to 10 years in prison and a fine of 2,500 to 5,000 euros.</ref><ref>{{citation |author = Ясен Люцканов |url = http://www.segabg.com/online/article.asp?issueid=2403&sectionid=5&id=0002301 |title = Еднократна доза закони |publisher = Segabg.com |date = |accessdate = 2011-02-17}}</ref><ref>[http://lex.bg/bg/laws/ldoc/1589654529 Bulgarian Penal Code (translation requested)]</ref> |- | {{پرچم|Cambodia}} || {{partial|غیر قانونی (غیر مجرمانہ)}} || {{partial|غیر قانونی (غیر مجرمانہ)}} || {{partial|غیر قانونی (غیر مجرمانہ)}} || {{partial|غیر قانونی (غیر مجرمانہ)}} || <ref>While technically illegal, the use of cannabis is widespread among the Khmer people and foreigners visiting the country. Marijuana can easily be purchased and smoked in public areas without the threat of arrest. Many "Happy" restaurants located in Phnom Penh, Siem Reap and Sihanoukville publicly offer food cooked with marijuana, or as a side garnish.</ref><ref>{{citation |url = http://www.cannabisculture.com/articles/1403.html |title = Cannabis Cambodia: smoker's paradise |publisher = Cannabisculture.com |date = 1 November 1998 |accessdate = 2011-02-17}}</ref><ref>{{citation |url = http://www.gosihanoukville.com/dining/happy/index.html |title = Happy Restaurants (sic) in Sihanoukville |publisher = GoSihanoukville.com |date = |accessdate = 2011-02-17 |archive-date = 2019-04-20 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190420011629/http://www.gosihanoukville.com/dining/happy/index.html |dead-url = yes }}</ref> |- | {{پرچم|Canada}} || {{partial|غیر قانونی (لیکن زیادہ تر برداشت)}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{partial|غیر قانونی (کم مقدار وچ پقدے برداشت)}} || <ref>Legal with government issued licence for medical or industrial purposes. Widely used and tolerated. See Legislation: "Controlled Drugs and Substances Act"</ref><ref>{{citation |url = http://laws.justice.gc.ca/eng/acts/C-38.8/page-2.html |title = Controlled Drugs and Substances Act |accessdate = 2011-10-01}}</ref> |- | {{پرچم|Chile}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{partial|غیر قانونی ( دواواں دے استعمال دے لئی)<ref>{{citation |url = http://www.bbc.com/news/world-latin-america-29693386 |publisher = bbc.com}}</ref>}} || <ref>Personal consumption, possession and cultivation (of any drug) is decriminalized when in private locations. Chilean authorities permits the use of cannabis for medicinal purposes only. In 2014, the Chilean authorities have given a local woman permission to import drugs made from cannabis.</ref><ref>{{citation |url = http://www.thecannabist.co/2014/10/29/chile-medical-marijuana-seeds-planted-pilot-program/22167/ |title = Chile plants seeds for country’s new medical marijuana program |publisher = thecannabist.co |access-date = 2020-10-08 |archive-date = 2020-10-14 |archive-url = https://web.archive.org/web/20201014155416/https://www.thecannabist.co/2014/10/29/chile-medical-marijuana-seeds-planted-pilot-program/22167/ }}</ref> |- | {{پرچم|People's Republic of China}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>Cannabis (hemp) is cultivated for its seeds and for fiber, and has a long medicinal history.</ref><ref>{{citation |url = http://www.hempfood.com/iha/iha03207.html |title = Taxonomic studies of Cannabis in China |publisher = Hempfood.com |archiveurl = https://web.archive.org/web/20120809052050/http://www.hempfood.com/iha/iha03207.html |archivedate = 2012-08-09 |accessdate = 2011-02-17 |url-status = dead}}</ref> |- | {{پرچم|Colombia}} || {{partial|غیر قانونی (غیر مجرمانہ)}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{partial|غیر قانونی (ذا‏تی استعمال دے لئی 20 پودےآں تک قانونی)}} || <ref>Since 1994, cannabis has been decriminalized for possession of small amounts up to 22&nbsp;grams for personal consumption, however sale remains illegal.</ref><ref>{{citation |url = http://noticiascaracol.com/nacion/articulo-268851-la-dosis-minima-no-podra-ser-penalizada-dice-corte-constitucional |title = La dosis mínima no podrá ser penalizada, dice Corte Constitucional |publisher = noticiascaracol.com |date = 28 June 2012}}</ref><ref>It is legal to possess up to 20 plants for personal consumption</ref><ref>{{citation |url = http://www.alcaldiabogota.gov.co/sisjur/normas/Norma1.jsp?i=2774 |title =LEY 30 DE 1986 |publisher = alcaldiabogota.gov.co |date = 31 January 1986}}</ref> |- | {{پرچم|Comoros}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>Cannabis was legal during the Comorian historical period between January 1975 and May 1978, when president [[Ali Soilih]] legalized cannabis consumption among other measures</ref><ref>[http://www.niyel.net/docs/Dossier_1_fr.pdf Dossiers sur les 30 Chefs d'Etat ou de Gouvernements tués] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110723222625/http://www.niyel.net/docs/Dossier_1_fr.pdf |date=2011-07-23 }}{{fr}}</ref><ref>{{citation |url = http://www.jstor.org/pss/2935448 |title = Transition, 73 – The Mercenary Position |publisher = jstor.org}}</ref> |- | {{پرچم|Costa Rica}} || {{partial|غیر قانونی (غیر مجرمانہ)<ref name="nacion1">{{citation |url = http://www.nacion.com/2010-08-24/ElPais/NotasSecundarias/ElPais2495186.aspx |title = Chinchilla ve complicado legalizar la marihuana – EL PAÍS – La Nación |publisher = Nacion.com |date = 24 August 2010 |accessdate = 2011-02-17 |archive-date = 2011-02-17 |archive-url = https://web.archive.org/web/20110217030322/http://www.nacion.com/2010-08-24/ElPais/NotasSecundarias/ElPais2495186.aspx |dead-url = yes }}</ref>}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{partial|غیر قانونی (غیر مجرمانہ)}} || <ref name="nacion1" /><ref>Cannabis is illegal but there is a high tolerance of smoking marijuana throughout the country, a decriminalization system is implemented de facto since police officers do not detain people carrying enough for only personal consumption, yet no amount has been defined as a minimum for possession. Usage of Cannabis in Costa Rica is very high.</ref> |- | {{پرچم|Croatia}} || {{partial|غیر قانونی (غیر مجرمانہ)}}<ref name="zakon.hr" /> || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref name="zakon.hr">{{cite web |url=http://www.zakon.hr/z/293/Zakon-o-suzbijanju-zlouporabe-droga Violation Law |title=Zakon o suzbijanju zlouporabe droga |language=Croatian |accessdate=July 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226021450/https://www.zakon.hr/z/293/Zakon-o-suzbijanju-zlouporabe-droga%20Violation%20Law%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref><ref name="zakon.hr" /><ref>From 2013 there is distinction in the Croatian penal code between various illegal substances, they are now separated on heavy drugs and light drugs like Marijuana. According to the law, growing or selling cannabis is considered a felony punishable by a [[mandatory prison sentence]] (three years minimum) and from 2013 the possession of small amount of marijuana and other light drugs is a misdemeanor which leads to a fine of 5000–20000[[Croatian kuna|kn]] ($800–3500) depending on the case in question.</ref><ref>In all cases the cannabis must be confiscated.</ref> |- | {{پرچم|Cuba}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} ||<ref>{{citation |url = http://ruleoflawandcuba.fsu.edu/law-penal-code.cfm |title = Cuban Penal Code |publisher = Florida State University |date = |accessdate = 2012-11-05 |archive-date = 2013-05-07 |archive-url = https://web.archive.org/web/20130507180744/http://ruleoflawandcuba.fsu.edu/law-penal-code.cfm |dead-url = yes }}</ref> |- | {{پرچم|Cyprus}} || {{partial|غیر قانونی (طبی استعمال دے لئی کم مقدار غیر مجرمانہ)}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{partial|غیر قانونی (کم مقدار دے لئی غیر مجرمانہ)}} || <ref>Class B substance – life imprisonment is possible for use and maximum 8 years for possession (maximum 2 yrs for first offence for under 25 yr old). In practice, warning may be given to a minor unconscious first offender.</ref><ref>{{citation |url = http://www.emcdda.europa.eu/legal-topic-overviews/cannabis-possession-for-personal-use |title = Legal topic overviews: possession of cannabis for personal use |work = EMCCDA |accessdate = 3 December 2012}}</ref> |- | {{پرچم|Czech Republic}} || {{partial|غیر قانونی (possession of up to 15&nbsp;g decriminalized)}} || {{partial|غیر قانونی (purchase of up to 15&nbsp;g legal; sale of medical cannabis legal, otherwise sale illegal)}} || {{partial|غیر قانونی (up to 15&nbsp;g decriminalized/Medical subject to license legal)}} || {{partial|غیر قانونی (cultivation of up to 5 bushes decriminalized/Cultivation for medical purposes subject to license legal)}} || <ref>Possession of up to fifteen grams for personal use or cultivation of up to five plants is merely a misdemeanor. Popular destination for smokers.</ref><ref>{{citation |author = |url = http://ireadculture.com/2011/07/news/the-next-amsterdam/ |title = The Next Amsterdam – Culture Magazine |publisher = Ireadculture.com |date = |accessdate = 2011-12-14 |تاريخ-الأرشيف = 2011-07-19 |مسار-الأرشيف = https://web.archive.org/web/20110719104209/http://ireadculture.com/2011/07/news/the-next-amsterdam/ |url-status = dead }}</ref><ref>{{citation |last = Carney |first = Sean |url = http://blogs.wsj.com/new-europe/2009/12/08/czech-govt-allows-5-cannabis-plants-for-personal-use-from-2010/ |title = Wall Street Journal. Czech Govt Allows 5 Cannabis Plants For Personal Use From 2010. 8th December 2009 |publisher = Blogs.wsj.com |date = 8 December 2009 |accessdate = 2011-02-17}}</ref><ref>Medical use of cannabis on prescription has been legal and regulated since 1 April 2013.</ref><ref>{{cite web |url = http://the420times.com/2013/04/czech-republic-pharmacies-began-selling-medical-cannabis/ |title = Czech Republic Pharmacies Began Selling Medical Cannabis |publisher = The420times.com |date = |accessdate = 2013-06-23 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20181226021429/https://the420times.com/countries-where-cannabis-is-legal/ |archivedate = 2018-12-26 |url-status = dead}}</ref><ref>{{cite news |url = http://www.huffingtonpost.com/2013/02/15/czech-republic-medical-marijuana_n_2693657.html |title = Czech Republic Legalizes Medical Marijuana Use |publisher = Huffingtonpost.com |date = 15 February 2013|accessdate = 2013-06-23}}</ref> |- | {{پرچم|Denmark}} || {{partial|غیر قانونی، لیکن زیادہ تر برداشت}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>As with all drugs, cannabis-related offences are punishable by a fine or imprisonment for up to 2 years</ref><ref>{{citation |url = http://www.1stmarijuanagrowerspage.com/denmark-marijuana-cannabis-laws.html |title = Denmark marijuana laws – cannabis growing and marijuana seeds |publisher = 1stmarijuanagrowerspage.com |date = |accessdate = 2011-02-17 |archive-date = 2019-05-20 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190520155622/http://www.1stmarijuanagrowerspage.com/denmark-marijuana-cannabis-laws.html }}</ref><ref>[[Freetown Christiania]], a self-declared autonomous region, is known for its cannabis trade.</ref> |- | {{پرچم|Dominica}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>Class B drug to cultivate, sell or possess</ref><ref>{{citation |url = http://www.dominica.gov.dm/laws/chapters/chap40-07.pdf |title = Drugs (Prevention of Misuse) Act, Chapter 40:07 |format = PDF |date = |accessdate = 2011-02-17}}</ref> |- | {{پرچم|Ecuador}} || {{partial|غیر قانونی (غیر مجرمانہ)}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>Possession is not illegal, defined by Law 108.</ref><ref>{{citation |url = http://www.druglawreform.info/en/country-information/ecuador |title = Ecuador |publisher = Drug Law Reform in Latin America |accessdate = 2011-01-31 |تاريخ-الأرشيف = 2014-11-10 |مسار-الأرشيف = https://web.archive.org/web/20141110003214/http://www.druglawreform.info/en/country-information/ecuador |url-status = dead }}</ref><ref>{{citation |url = http://www.druglawreform.info/images/stories/documents/ley108ec.pdf |title = Law 108 – Ecuador |accessdate = 2011-01-31}}</ref><ref>{{citation |url = http://photos.state.gov/libraries/quito/153436/ACS/imprisioned-pamphlet.pdf |title = US Embassy, Ecuador – Information for American Citizens |accessdate = 2011-01-31 |archive-date = 2018-07-21 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180721073150/https://photos.state.gov/libraries/quito/153436/ACS/imprisioned-pamphlet.pdf |dead-url = yes }}</ref><ref>Possession of under 10 grams is considered personal use and it is legal and not punished.</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.telegrafo.com.ec/english-bulletin/item/marijuana-decriminalized-but-not-yet-legal.html |title=آرکائیو کاپی |access-date=2015-06-25 |archive-date=2013-08-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130802023614/http://www.telegrafo.com.ec/english-bulletin/item/marijuana-decriminalized-but-not-yet-legal.html |url-status=dead}}</ref> |- | {{پرچم|Egypt}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>Technically illegal. However, use is widespread and part of every day culture. Convictions are very rare for personal use .</ref><ref>{{citation |url = http://blogs.abcnews.com/theworldnewser/2010/05/egypts-pot-problem-a-marijuana-shortage.html |title = Egypt's Pot Problem? A Marijuana Shortage |publisher = [[اے بی سی نیوز]] |author = Lama Hasan |date = 5 May 2010 |accessdate = 2011-01-31}}</ref><ref>Formerly a plant of high status, with several documented medicinal uses in ancient times, cannabis was made illegal in 1925 with the League of Nations’ Geneva International Convention on Narcotic Control, and has been aggressively targeted at various points since then.</ref><ref>{{citation |url = http://sensiseeds.com/en/blog/cannabis-egypt |title = Cannabis in Egypt |publisher = The Sensi Seed Bank |author = Seshata |accessdate = 2014-01-20}}</ref> |- | {{پرچم|Estonia}} || {{partial|غیر قانونی (غیر مجرمانہ)}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>Up to 7.5&nbsp;grams is considered an amount for personal use, and is punished with a fine. Large amounts and distribution are criminal offences, and are punishable with a fine or by up to 5 years in prison.</ref><ref>{{citation |url = http://www.eupedia.com/europe/maps_of_europe.shtml#cannabis |title = Europe Guide : Maps of Europe by language, religion, population density, hair & eye color, etc |publisher = Eupedia.com |date = 19 April 1994 |accessdate = 2011-02-17}}</ref> |- | {{پرچم|Ethiopia}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>Despite being the spiritual homeland of the [[Rastafari movement]], possession of cannabis can result in up to 6 months imprisonment.</ref><ref>{{citation |url = http://www.iol.co.za/news/world/us-warns-american-rastas-about-ethiopian-laws-1.232633 |title = US warns American Rastas about Ethiopian laws |publisher = iol.co.za |date = 29 January 2005 |accessdate = 2011-10-08}}</ref> |- | {{پرچم|Finland}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>Extremely limited group of medicinal users (12 people as of 31 January 2010, estimated 200 people in 2014) are permitted to purchase Sativex mouth spray and/or Bedrocan, Bediol or Bedica brand herbal cannabis from one of 27 apothecaries that have the permit to sell medicinal marijuana.</ref><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.ita-savo.fi/uutiset/kotimaa/n%C3%A4m%C3%A4-27-apteekkia-ovat-myyneet-l%C3%A4%C3%A4kekannabista-180772 |access-date=2020-10-08 |archive-date=2015-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151022005517/http://www.ita-savo.fi/uutiset/kotimaa/n%C3%A4m%C3%A4-27-apteekkia-ovat-myyneet-l%C3%A4%C3%A4kekannabista-180772 |dead-url=yes }}</ref><ref>{{citation |url = http://yle.fi/alueet/turku/2010/03/laakekannabiksen_kaytto_puhuttaa_1571689.html |title = Lääkekannabiksen käyttö puhuttaa &#124; Turku |publisher = yle.fi |date = 30 March 2010 |accessdate = 2011-02-17 |archive-date = 2012-02-03 |archive-url = https://web.archive.org/web/20120203233645/http://yle.fi/alueet/turku/2010/03/laakekannabiksen_kaytto_puhuttaa_1571689.html |dead-url = yes }}</ref> |- | {{پرچم|France}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>Cultivating, selling, owning or consuming cannabis is prohibited.</ref><ref>{{citation |url = http://www.legifrance.gouv.fr/affichCodeArticle.do;jsessionid=084CA313C431F0D0BC93F76E7FAEC41A.tpdjo13v_3?cidTexte=LEGITEXT000006072665&idArticle=LEGIARTI000006801195&dateTexte=20081018&categorieLien=cid |title = Code de la santé publique |language = French |publisher = Legifrance.gouv.fr |date = 29 July 2004 |accessdate = 2011-02-17}}</ref><ref>However, legislation was enacted in June 2013 permitting the sale of medications containing cannabis derivatives.</ref><ref>{{cite news|title=Legalising or decriminalizing cannabis in France: not that easy|url=http://www.euronews.com/2013/11/06/france-legalising-or-decriminalizing-cannabis-not-that-easy|accessdate=15 December 2013|newspaper=Euronews|date=6 November 2013|author=Marie Jamet|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226021356/https://www.euronews.com/2013/11/06/france-legalising-or-decriminalizing-cannabis-not-that-easy|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=French law on pot-based medicine takes effect|url=http://www.thelocal.fr/20130610/legalized-cannabis-tea-could-be-on-drug-menu-for-french-patients-in-pharmacies|accessdate=15 December 2013|newspaper=The Local|date=10 June 2013|author=Ann Törnkvist|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226021452/https://www.thelocal.fr/20130610/legalized-cannabis-tea-could-be-on-drug-menu-for-french-patients-in-pharmacies|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref> |- | {{پرچم|Germany}} || {{partial|غیر قانونی}}<br />(Legal if permission is given by "Federal Institute for Drugs and Medical Devices") || {{partial|غیر قانونی}}<br />(Legal if permission is given by "Federal Institute for Drugs and Medical Devices") || {{partial|غیر قانونی}}<br />(Legal if permission is given by "Federal Institute for Drugs and Medical Devices") || {{partial|غیر قانونی}}<br />(Legal if permission is given by "Federal Institute for Drugs and Medical Devices") || <ref>The possession is illegal, while consumption itself is legal on the basis of it being considered [[Self-harm#Drugs and alcohol|self-harm]], which is not considered a crime. The possession of small amounts is prosecuted, but charges are virtually always dropped. The definition of this "small amount" varies depending on the [[جرمنی د‏‏یاں ریاستاں|federal state]], the state of [[برلن|Berlin]] being the most liberal, allowing 15 grams for personal use in most cases, while most states do not prosecute up to 6 grams.</ref><ref>{{cite web |url=http://hanfverband.de/index.php/themen/recht-a-urteile/1502-bundesland-vergleich-der-richtlinien-zur-anwendung-des-s-31a-btmg |title=Bundesland-Vergleich der Richtlinien zur Anwendung des §&nbsp;31a BtMG |publisher=Hanfverband.de |date=2011-06-05 |accessdate=2013-12-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190109033035/https://hanfverband.de/inhalte/bundesland-vergleich-der-richtlinien-zur-anwendung-des-ss-31a-btmg |archivedate=2019-01-09 |url-status=live}}</ref><ref>It is also possible to obtain a special permission by the "[[Federal Institute for Drugs and Medical Devices]]" to obtain, possess and consume cannabis as a part of medically supervised and accompanied self-therapy.</ref><ref>{{citation |url=http://www.bfarm.de/SharedDocs/Formulare/DE/Bundesopiumstelle/BtM/Cannabis_Hinweise_Patient.pdf;jsessionid=6601266D5F0C012209F84CFF18602747.1_cid340?__blob=publicationFile&v=3 |title=Antrag auf Erteilung einer Ausnahmeerlaubnis nach §&nbsp;3 Absatz 2 BtMG zum Erwerb von Cannabis zur Anwendung im Rahmen einer medizinisch betreuten und begleiteten Selbsttherapie (Stand:14.09.2009) |publisher=bfarm.de |date=2009-09-14 |accessdate=2015-02-16 |archive-date=2015-02-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150216195729/http://www.bfarm.de/SharedDocs/Formulare/DE/Bundesopiumstelle/BtM/Cannabis_Hinweise_Patient.pdf;jsessionid=6601266D5F0C012209F84CFF18602747.1_cid340?__blob=publicationFile&v=3 |dead-url=yes }}</ref><ref>{{citation |url=http://www.gesetze-im-internet.de/btmg_1981/__3.html |title=§&nbsp;3 BtMG |publisher=gesetze-im-internet.de |date= |accessdate=2015-02-16}}</ref><ref>By January 2015, 241 patients have obtained such a permission.</ref><ref>{{citation |url=http://www.cannabis-med.org/german/acm-mitteilungen/ww_de_db_cannabis_artikel.php?id=145#1 |title=241 Patienten haben bisher eine Ausnahmeerlaubnis zur Verwendung von Cannabisblüten aus der Apotheke erhalten |publisher=cannabis-med.org |date= |accessdate=2015-02-17}}</ref><ref>Furthermore Cannabis cultivation and possession can be permitted to scientific institutions or administrative bodies. Pharmacies can obtain a special permission to sell cannabis or cannabis based medication to patients with a permission.</ref><ref>{{citation |url=http://www.bfarm.de/DE/Bundesopiumstelle/Betaeubungsmittel/Erlaubnis/_node.html |title=BfArM Erlaubnis |publisher=BfArM |date= |accessdate=2015-02-17}}</ref> |- | {{پرچم|Greece}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>Possession or use of even small amounts is illegal in Greece. Individuals are arrested, although rarely convicted by court. Possession of large quantities may lead to several years in prison.</ref><ref>{{citation |url = http://mastouria.informe.com/e-u-i-a-i-i-dt59.html |title = Ελληνική νομοθεσία για κάνναβη (Greek Law on cannabis) |language = Greek |publisher = mastouria.informe.com |date = 27 May 2007 |accessdate = 2011-08-10 |archive-date = 2019-07-02 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190702185941/http://mastouria.informe.com/e-u-i-a-i-i-dt59.html |dead-url = yes }}</ref><ref>The Government was said to be preparing a bill that would decriminalize the use of drugs in August 2011, but finally the legislation was not changed at all.</ref> |- | ''{{پرچم|Greenland}}'' || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || |- | {{پرچم|Honduras}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>The possession, sale, transportation and cultivation of cannabis is illegal in Honduras.</ref><ref>{{Cite web |title=LEY SOBRE USO INDEBIDO Y TRAFICO ILICITO DE DROGAS Y SUSTANCIAS PSICOTROPICAS |url=http://www.poderjudicial.gob.hn/juris/Leyes/Ley%20sobre%20uso%20Indebido%20y%20Trafico%20Ilicito%20de%20Drogas%20y%20Sustancias%20Psicotropicas.pdf |access-date=2020-10-08 |archive-date=2017-11-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171118051130/http://www.poderjudicial.gob.hn/juris/Leyes/Ley%20sobre%20uso%20Indebido%20y%20Trafico%20Ilicito%20de%20Drogas%20y%20Sustancias%20Psicotropicas.pdf |dead-url=yes }}</ref> |- | ''{{پرچم|Hong Kong}}'' || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>The possession, sale, transportation, cultivation of cannabis is illegal under the Dangerous Drug Ordinance</ref><ref name="Police.gov.hk">{{citation |url = http://www.police.gov.hk/ppp_en/04_crime_matters/drug/law_pen.html |title = Information on the official web site of the Hong Kong Police Force |publisher = Police.gov.hk |date = |accessdate = 2011-12-14}}</ref><ref>(Chapter 134 of the [[Law of Hong Kong]]).</ref> |- | {{پرچم|Hungary}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} ||{{no|غیر قانونی}} || <ref>There is no distinction in Hungarian law between illicit drugs according to dangers. Heroin use has the same legal consequences as cannabis use. Hungarian law prohibits the distribution, and any use (including medical use). However the Penal code distinguishes the punishment between sale and personal use. 283. § (1) paragraph (a) states that "One cannot be punished for drug misuse; if a small, personal amount is produced, acquired, or in possession..." and continues to state that "... provided that before final verdict is determined a verification is provided that continuous 6-month therapy has taken place" The law determines that a "personal quantity" is defined as 1&nbsp;gram of active substance (i.e. THC), therefore this equates to 12–100&nbsp;grams of marijuana if calculated that marijuana contains 1–8% THC per unit mass. Possession of larger amounts can lead to a 5–10-year prison sentence.</ref><ref>{{citation |author = Minstrel |url = http://www.daath.hu/showText.php?id=62#chapter3 |title = Társaság a Szabadságjogokért: Drogjog 1999VOTED VOTE D2ID : 62 |publisher = Daath.hu |date = |accessdate = 2011-02-17}}</ref> |- | {{پرچم|Iceland}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>Consumption is illegal even in small amounts. Possession, sale, transportation and cultivation could result in jail time. Possession is not strictly enforced. Heavy fines are given.</ref><ref>{{citation |url = http://www.althingi.is/dba-bin/unds.pl?txti=/wwwtext/html/lagasofn/136a/1974065.html&leito=kannabis#word1 |title = Lög um ávana- og fíkniefni 1974 nr. 65 21. maí |publisher = www.althingi.is |accessdate = 2009-02-09}}</ref> |- | {{پرچم|Indonesia}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>Minimum sentence of four years in prison (additional fines may apply) if caught in possession.</ref><ref>{{cite web |url = http://www.bnn.go.id/portal/_uploads/perundangan/2009/10/27/uu-nomor-35-tahun-2009-tentang-narkotika-ok.pdf |title = Undang-Undang Republik Indonesia No. 35 Tahun 2009 tentang Narkotika |work = BNN RI |accessdate = 3 May 2013 |archive-date = 21 July 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180721073120/http://www.bnn.go.id/portal/_uploads/perundangan/2009/10/27/uu-nomor-35-tahun-2009-tentang-narkotika-ok.pdf |dead-url = yes }}</ref><ref>However, if the user voluntarily reports himself/herself to the police, or is reported by his/her family, the charges will be dropped in accordance to 2009 Narcotics Act, article 24 paragraph 2, 3, 4.</ref> |- | {{پرچم|India}} || {{partial|غیر قانونی، but legal and/or tolerated (for personal use in small quantity) in several states such as West Bengal, Bihar, Orissa Tripura, and the North East due to [[سناتن دھرم]] customs}} || {{partial|غیر قانونی، but legal and/or tolerated in several states such as West Bengal, Bihar, Orissa Tripura, and the North East due to Hindu customs}}|| {{partial|غیر قانونی، but legal and/or tolerated in several states such as West Bengal, Bihar, Orissa Tripura, and the North East due to Hindu customs}} || {{partial|غیر قانونی، but legal and/or tolerated in several states such as West Bengal, Bihar, Orissa Tripura, and the North East due to Hindu customs}} || <ref>Used during observance of certain [[سناتن دھرم]] rituals. Government-owned shops in holy cities like [[بنارس]] sell cannabis in the form of [[بھنگ]]. Despite the high prevalent usage, this law is Illegal but rarely enforced and treated as a low priority across India. Large tracts of cannabis grow unchecked in the wild in many parts of northern and southern India.</ref><ref name=India>{{cite news |first = Anil |last = Sharma |title = Starting the day with the cup that kicks |url = http://www.hindustantimes.com/StoryPage/StoryPage.aspx?id=8d0650c1-e9d9-4f7e-a683-6b3cc8bdd778 |publisher = Hindustan Times |location = Udaipur |date = 4 November 2007 |accessdate = 2008-03-24 |quote = At six in the morning, people begin slowly trooping into government-run bhang shops in the district for the drink, made from the leaves of cannabis that grows wild in many parts of northern India. |archiveurl = https://web.archive.org/web/20181226021412/https://www.hindustantimes.com/ |archivedate = 2018-12-26 |url-status = live}}</ref><ref>Many states such as West Bengal, Bihar, Orissa Tripura, and the North East have their own laws allowing cannabis, locally known as ganja.</ref> |- | {{پرچم|Ireland}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>In November 2013 a bill was presented to the Irish government by [[Teachta Dála|TD]] [[Luke 'Ming' Flanagan]] to legalize Cannabis in the country. However the ''Cannabis Regulation Bill 2013'' was defeated by a margin of 111–8 in [[ایوان زیريں آئرلینڈ|Dáil Éireann]] on 6 November.</ref><ref>{{cite news | url=http://www.irishtimes.com/news/politics/ireland-ready-for-legalisation-of-cannabis-1.1571857 | title=Ireland ‘ready for legalisation of cannabis’ | publisher=Irish Times | date=24 October 2013 | accessdate=30 October 2013 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226021503/https://www.irishtimes.com/news/politics/ireland-ready-for-legalisation-of-cannabis-1.1571857%20 | archivedate=2018-12-26 | url-status=live}}</ref><ref>{{citation |url = http://www.citizensinformation.ie/en/justice/criminal_law/criminal_offences/drug_offences.html |publisher = Citizens Information Board |location = Dublin |date = 2 June 2011 |accessdate = 2011-06-02 |title = Drug Offences}}</ref><ref>{{cite news | url = http://www.rte.ie/news/2013/1106/485090-cannabis-dail/ | title = Legalisation of cannabis motion defeated in Dáil | publisher = RTE | date = 6 November 2013 | accessdate = 7 December 2013 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20181226021609/https://www.rte.ie/news/2013/1106/485090-cannabis-dail/%20 | archivedate = 2018-12-26 | url-status = live}}</ref><ref>It was the first bill of its kind in a National Parliament in Europe.</ref> |- | {{پرچم|Israel}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>Small scale of legal usage of medicinal cannabis. However, personal use is relatively decriminalized with little to no penalties for convicted first time violators.</ref><ref>{{citation |url = http://www.erowid.org/plants/cannabis/cannabis_law.shtml#israel |title = Cannabis legal status vault – Israel |publisher = Erowid.org |date = |accessdate = 2011-02-17}}</ref> |- | {{پرچم|Italy}} || {{partial|غیر قانونی (غیر مجرمانہ)}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>Possession of small amounts for personal use is a misdemeanor subject to fines and the suspension of documents (passports and/or drivers licenses). The sale of cannabis products is illegal and punishable by imprisonment; cultivation is likewise punishable by imprisonment, even if in small amounts and for exclusive personal use. Licensed cultivation for medical and industrial use is strictly regulated.</ref><ref>{{cite web|url=http://www.prefetturateramo.linkonline.it/REFERENDUM/PRECEDENTI/1974-1993.htm|title=linkonline.it|publisher=|accessdate=14 January 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226021414/http://www.prefetturateramo.linkonline.it/REFERENDUM/PRECEDENTI/1974-1993.htm|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref> |- | {{پرچم|Jamaica}} || {{partial|غیر قانونی (غیر مجرمانہ)}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{ہاں|قانونی (پنج پودےآں تک)}} || <ref>On 25 February 2015, the Jamaican House of Representatives passed a law decriminalizing possession of up to 2 ounces of cannabis. The new law includes provisions legalizing the cultivation for personal use of up to 5 plants, as well as setting up regulations for the cultivation and distribution of cannabis for medical and religious purposes</ref><ref>{{cite news|title=Jamaica Lawmakers Decriminalize Small Amounts of 'Ganja'|url=http://abcnews.go.com/International/wireStory/jamaica-decriminalizes-small-amounts-ganja-29205668?singlePage=true|accessdate=25 February 2015|publisher=ABC News|date=25 February 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226021403/https://abcnews.go.com/International|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref> |- | {{پرچم|Japan}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>Possession is punishable by up to five years in prison. Importing or selling cannabis is punishable by up to 10 years imprisonment and up to 30 million yen.</ref><ref>{{citation |url = http://www.nco.go.jp/lows/low6.html |title = 大麻取締法 |publisher = Nco.go.jp |date = |accessdate = 2011-02-17 |archive-date = 2011-07-22 |archive-url = https://web.archive.org/web/20110722105346/http://www.nco.go.jp/lows/low6.html |dead-url = yes }}</ref> |- | {{پرچم|Jordan}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>Possession is illegal and may be punishable by prison sentence.</ref><ref>{{citation |url = http://jordantimes.com/index.php?news=30952 |title = When marijuana is legal |publisher = Jordan Times |date = 15 October 2010 |accessdate = 2011-02-17 |تاريخ-الأرشيف = 2011-07-13 |مسار-الأرشيف = https://web.archive.org/web/20110713120236/http://jordantimes.com/index.php?news=30952 |url-status = dead}}</ref> |- | {{پرچم|Laos}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>As of 2009, a [[mandatory death penalty]] is applied for certain cases.</ref><ref>{{cite web |title = End the Death Penalty for Drug-Related Offenses |url = http://www.cannabisculture.com/content/end-death-penalty-drug-related-offenses |work = Cannabis Culture |publisher = Cannabis Culture Magazine |accessdate = 23 September 2013 |author = Human Rights Watch |date = 22 June 2009 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20181226021634/https://www.cannabisculture.com/content/2009/06/22/end-death-penalty-drug-related-offenses/ |archivedate = 2018-12-26 |url-status = live}}</ref><ref>{{cite news |title = Briton returned to UK after Laos drug sentence loses battle to be freed |url = http://www.theguardian.com/world/2010/jan/20/samantha-orobator-laos-drugs-conviction |accessdate = 23 September 2013 |newspaper = The Guardian |date = 20 January 2010 |author = James Meikle |archiveurl = https://web.archive.org/web/20181226021414/https://www.theguardian.com/world/2010/jan/20/samantha-orobator-laos-drugs-conviction+ |archivedate = 2018-12-26 |url-status = live}}</ref> |- | {{پرچم|Latvia}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>Cannabis is illegal in Latvia.</ref><ref>{{cite web |url=http://www.likumi.lv/doc.php?mode=DOC&id=50539 |title=Par Krimināllikuma spēkā stāšanās un piemērošanas kārtību |publisher=''[[likumi.lv]]'' |date= |accessdate=2013-06-23 |language=Latvian |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226021442/https://likumi.lv/doc.php?mode=DOC&id=50539%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=dead}}</ref><ref>Possession of larger quantities can be punished with up to 15 years in prison. Possession of quantities up to 1&nbsp;g are fined up to 280 euro, for second offences within a year period criminal charges are applied.</ref> |- | {{پرچم|Lebanon}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>Possession is illegal. However, large amounts are grown within the country and personal use, as long as not in public is not a major issue.</ref><ref>{{citation |url = http://www.csmonitor.com/2007/1016/p06s02-wome.html |title = In Lebanon, a comeback for cannabis / The Christian Science Monitor |publisher = CSMonitor.com |date = 16 October 2007 |accessdate = 2011-02-17}}</ref> |- | {{پرچم|Lithuania}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} ||<ref>{{citation |url = http://www.1stmarijuanagrowerspage.com/lithuania-marijuana-cannabis-laws.html |title = Lithuania's marijuana cannabis law |publisher = 1stmarijuanagrowerspage.com |date = 23 April 2003 |accessdate = 2011-02-17 |archive-date = 2010-12-12 |archive-url = https://web.archive.org/web/20101212055310/http://1stmarijuanagrowerspage.com/lithuania-marijuana-cannabis-laws.html }}</ref> |- | {{پرچم|Luxembourg}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>Possession, transportation and consumption are illegal. Prosecution depends on the amount of cannabis one possesses. Since 2001, prison penalty has been substituted by a monetary fine ranging from 250 to 2500 [[یورو|Euros]].</ref><ref>{{citation |url = http://www.legilux.public.lu/leg/a/archives/2001/0611705/0611705.pdf#page=2 |work = Excerpt of the "Mémorial A" of the Luxembourgish legislation |title = Art. 7 and Art. 8 refer to the usage of narcotics |access-date = 2020-10-08 |archive-date = 2004-12-31 |archive-url = https://web.archive.org/web/20041231185013/http://www.legilux.public.lu/leg/a/archives/2001/0611705/0611705.pdf#page=2 |dead-url = yes }}</ref> |- | ''{{پرچم|Macau}}'' || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || |- | {{پرچم|Macedonia}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>If one possesses a larger amount, a jail sentence of anywhere from three months to five years could possibly be given.</ref><ref>{{citation |author = |url = http://www.encod.org/info/MACEDONIA.html |title = European Coalition for Just and Effective Drug Policies |publisher = Encod.org |date = |accessdate = 2011-02-17 |archive-date = 2011-05-18 |archive-url = https://web.archive.org/web/20110518004610/http://www.encod.org/info/MACEDONIA.html |dead-url = yes }}</ref> |- | {{پرچم|Malaysia}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>Malaysian legislation provides for a mandatory death penalty for convicted drug traffickers. Individuals arrested in possession of 15&nbsp;grams (1/2 ounce) of heroin or 200&nbsp;grams (seven ounces) of marijuana are presumed by law to be trafficking in drugs.</ref><ref>{{citation |url = http://travel.state.gov/travel/cis_pa_tw/cis/cis_960.html |title = Malaysia |publisher = Travel.state.gov |date = |accessdate = 2011-02-17 |archive-date = 2011-02-17 |archive-url = https://web.archive.org/web/20110217140806/http://travel.state.gov/travel/cis_pa_tw/cis/cis_960.html |dead-url = yes }}</ref> |- | {{پرچم|Malta}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>Chapter 101 of Maltese law (Dangerous Drugs Ordinance) does not specify amounts considered to indicated differences between possession and trafficking (persons with as little as three grammes of cannabis have been charged with dealing) and treats all illegal drugs the same. Penalties for trafficking any illegal drug range between four years and a life sentence and a fine between 2,329.37 Euro and 116,468.67 Euro. Penalties for possession are between 12 months to ten years imprisonment and 465.87 Euro and 23,293.73 Euro in fines.</ref><ref>{{citation |url = http://www.justiceservices.gov.mt/DownloadDocument.aspx?app=lom&itemid=8641&l=1 |publisher = Malta Ministry of Justice |title = Laws of Malta, Dangerous Drugs Ordinance |تاريخ-الوصول = 2020-10-08 |تاريخ-الأرشيف = 2017-10-17 |مسار-الأرشيف = https://web.archive.org/web/20171017034623/http://justiceservices.gov.mt/DownloadDocument.aspx?app=lom&itemid=8641&l=1 |url-status = dead }}</ref><ref>Although prosecution is unlikely, the sale and consumption of cannabis is widely found in Malta.</ref><ref>{{citation |url = http://marijuanamalta.com/buying/ |publisher = MarijuanaMalta.com |title = Buying Marijuana in Malta}}</ref> |- | {{پرچم|Mexico}} || {{partial|غیر قانونی (غیر مجرمانہ)}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>On 21 August 2009 Mexico decriminalized "personal use" possession of up to five&nbsp;grams of Cannabis.</ref><ref>{{cite news |url = http://www.nytimes.com/2009/08/21/world/americas/21mexico.html |work = نیو یارک ٹائمز |title = Mexico Legalizes Drug Possession |date = 21 August 2009 |accessdate = 2010-04-04 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20181226021445/https://www.nytimes.com/2009/08/21/world/americas/21mexico.html%20 |archivedate = 2018-12-26 |url-status = live}}</ref><ref>Growing and selling Cannabis is illegal.</ref> |- | {{پرچم|Montenegro}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} ||<ref>{{citation |url = http://www.stopdrogama.org/projekti1.htm |title = Projekti – Zakonodavstvo |publisher = Stop drogama |date = |accessdate = 2011-02-17}}</ref> |- | {{پرچم|Nepal}} || {{partial|غیر قانونی (غیر مجرمانہ)}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>Marijuana and its derivatives, such as Hashish, are widely available throughout Nepal.{{citation needed|date=December 2011}}</ref> |- | {{پرچم|Netherlands}} || {{partial|De facto decriminalized (Possession is illegal, but not punishable up to 5G for personal use; and 500G for a shop to have in store.)}} || {{partial|غیر قانونی (legal for 'coffeeshops')}} || {{partial|غیر قانونی (but unenforced for 'coffeeshops')}} || {{partial|De facto decriminalized (Up to five plants will remain unpunished, but the plants will be destroyed. If danger is caused to surrounding homes or power has been tapped off illegally, punishment will follow for both cultivation as power theft.)}} || <ref>Cannabis products are only sold openly in certain local [[Cannabis coffee shop|"coffeeshops"]] and possession of up to 5 grams for personal use is decriminalized. Other types of sales and transportation are not permitted, although the general legal approach toward cannabis was before de facto [[decriminalization]].</ref><ref>{{citation |url = http://eldd.emcdda.europa.eu/html.cfm/index5174EN.html |title = Use drop-down menu on site to view Netherlands entry.) |publisher = Eldd.emcdda.europa.eu |date = |accessdate = 2011-02-17 |archive-date = 2010-05-07 |archive-url = https://web.archive.org/web/20100507181022/http://eldd.emcdda.europa.eu/html.cfm/index5174EN.html |dead-url = yes }}</ref><ref>{{citation |url = http://www.ukcia.org/research/dutch.php |title = Drugs Policy in the Netherlands |publisher = Ukcia.org |date = |accessdate = 2011-02-17 |archive-date = 2017-08-02 |archive-url = https://web.archive.org/web/20170802141845/http://www.ukcia.org/research/dutch.php |dead-url = yes }}</ref><ref>{{cite news |url = http://www.theatlanticwire.com/global/2011/05/amsterdam-ban-pot-sales-tourists/38248/ |title = Amsterdam Will Ban Tourists from Pot Coffee Shops |work = Atlantic Wire |accessdate = 2011-06-23 |last = |first = |date = 27 May 2011 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20181226021612/https://www.theatlantic.com/global/2011/05/amsterdam-ban-pot-sales-tourists/38248/%20 |archivedate = 2018-12-26 |url-status = live}}</ref> |- | {{پرچم|New Zealand}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>Cultivation, possession or sale of cannabis is illegal.</ref><ref>{{citation |url = http://www.erowid.org/plants/cannabis/cannabis_law.shtml#newzealand |title = Cannabis legal status vault – New Zealand |publisher = Erowid.org |date = |accessdate = 2011-02-17}}</ref><ref>The fruit, seeds, and any other part of the plant are scheduled as Class C substances.</ref><ref name="MoDANZ311">{{citation |url = http://www.legislation.govt.nz/act/public/1975/0116/37.0/DLM436723.html |title = Schedule 3: Class C controlled drugs |date = 8 September 2011 |work = Misuse of Drugs Act 1975 No 116 (as at 08 September 2011), Public Act |publisher = [[Parliamentary Counsel Office (New Zealand)|New Zealand Parliamentary Counsel Office/Te Tari Tohutohu Pāremata]] |location = [[ویلنگٹن]], New Zealand |at = Part 1 clause 1 |accessdate = 26 February 2012 |ref = MoDANZ311}}</ref><ref>[[حشیش]], [[hash oil]], THC , and any other preparations containing THC made by processing the plant are scheduled as Class B substances.</ref><ref name="MoDANZ211">{{citation |url = http://www.legislation.govt.nz/act/public/1975/0116/37.0/DLM436586.html |title = Schedule 2: Class B controlled drugs |date = 8 September 2011 |work = Misuse of Drugs Act 1975 No 116 (as at 08 September 2011), Public Act |publisher = [[Parliamentary Counsel Office (New Zealand)|New Zealand Parliamentary Counsel Office/Te Tari Tohutohu Pāremata]] |location = [[ویلنگٹن]], New Zealand |at = Part 1 clause 1 |accessdate = 26 February 2012 |ref = MoDANZ211}}</ref><ref>In July 2009, a bill promoted by [[Green Party of Aotearoa New Zealand|Green Party]] co-leader [[Metiria Turei]] amending the law to permit the use of [[medicinal cannabis]] was defeated 84–34 at its first reading, with all members of the ruling [[New Zealand National Party|National Party]] voting against it.</ref><ref>{{cite news |title = Medicinal use of cannabis bill defeated |url = http://tvnz.co.nz/politics-news/medicinal-use-cannabis-bill-defeated-2821959 |agency = [[New Zealand Press Association|NZPA]] |publisher = TVNZ |location = New Zealand |date = 1 July 2009 |accessdate = 26 February 2012 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20181226021611/http://tvnz.co.nz/politics-news/medicinal-use-cannabis-bill-defeated-2821959%20 |archivedate = 2018-12-26 |url-status = live}}</ref><ref>{{cite journal |date = 1 July 2009 |title = Misuse of Drugs (Medicinal Cannabis) Amendment Bill – First Reading |journal = Hansard |volume = 655 |page = 4850 |location = [[ویلنگٹن|Wellington]], New Zealand |publisher = [[New Zealand House of Representatives]] |accessdate = 26 February 2012 |url = http://www.parliament.nz/en-NZ/PB/Debates/Debates/9/6/a/49HansD_20090701_00001165-Misuse-of-Drugs-Medicinal-Cannabis-Amendment.htm }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120826005549/http://www.parliament.nz/en-NZ/PB/Debates/Debates/9/6/a/49HansD_20090701_00001165-Misuse-of-Drugs-Medicinal-Cannabis-Amendment.htm |date=26 August 2012 }}</ref> |- | {{پرچم|North Korea}} || {{unknown|Unknown (possibly legal)}} || {{unknown|Unknown (possibly legal)}} || {{unknown|Unknown (possibly legal)}} || {{unknown|Unknown (possibly legal)}} || <ref>The legal status of Cannabis in the DPRK is unclear, with several sources indicating it is legal, and others arguing that this is a misunderstanding due to translation errors and other issues.</ref><ref>{{cite news | title = Mythbusters: uncovering the truth about North Korea | newspaper = [[دی گارڈین|The Guardian]] | url = http://www.theguardian.com/world/2014/may/13/mythbusters-uncovering-the-truth-about-north-korea-cannabis-metro | date = 2014-05-13 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20181226021618/https://www.theguardian.com/world/2014/may/13/mythbusters-uncovering-the-truth-about-north-korea-cannabis-metro+ | archivedate = 2018-12-26 | access-date = 2015-06-25 | url-status = live}}</ref><ref>{{cite news |title = Smoking Weed in North Korea: A Critical Review |url = http://www.thebohemianblog.com/2013/11/smoking-weed-in-north-korea-critical.html |accessdate = 2020-10-08 |archivedate = 2015-09-14 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150914150016/http://www.thebohemianblog.com/2013/11/smoking-weed-in-north-korea-critical.html }}</ref> |- | ''{{پرچم|Northern Mariana Islands}}'' || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>A bill was passed to legalize marijuana. But the governor will only allow medical cannabis to be legal.</ref><ref name="Northern Mariana Islands">{{cite news|title = Marianas Islands Marijuana Legalization Bill Passes House|url = http://stopthedrugwar.org/chronicle/2010/nov/12/marianas_islands_marijuana_legal|publisher = stopthedrugwar|location = United States|date = 2010-11-12|archiveurl = https://web.archive.org/web/20181226021620/https://stopthedrugwar.org/chronicle/2010/nov/12/marianas_islands_marijuana_legal|archivedate = 2018-12-26|access-date = 2015-06-25|url-status = live}}</ref> |- | {{پرچم|Norway}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>Up to 15&nbsp;grams is considered an amount for personal use, and is punished with a fine of 1500-15000 [[Norwegian krone|kroner]] in the case of first-time offenders; possessing more is considered dealing and punished more harshly. Repeat offenders or dealers face prison charges.</ref><ref name=Norway>{{cite news |title = Mildere straff for hasjbesittelse |url = http://www.vg.no/nyheter/innenriks/artikkel.php?artid=123519 |publisher = VG Nett |location = Norway |date = 2006-07-20 |language = Norwegian |archiveurl = https://web.archive.org/web/20181226021606/https://www.vg.no/nyheter/innenriks/i/1g9aq/narkotikaorganisasjoner-jubler-og-raser-mildere-straff-for-hasjbesittelse |archivedate = 2018-12-26 |access-date = 2015-06-25 |url-status = live}}</ref><ref>It's the same punishment with between 6 months and 2 years for personal use, and between 6 months and 21 years for selling in prison for all [[narcotic]]s.</ref> |- | {{پرچم|Pakistan}} || {{partial|غیر قانونی، لیکن زیادہ تر برداشت}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{partial|غیر قانونی (decriminalized for personal use)}} || <ref>Laws prohibiting the sale and misuse of cannabis exist, but are very rarely enforced. As with hash, the occasional use of cannabis in community gatherings is broadly tolerated as a centuries old custom, despite its association with lower-income groups. The open use of cannabis by [[تصوف|Sufism]] and Hindus as a means to induce euphoria has never been challenged by the state. Further, large tracts of cannabis grow unchecked in the wild.</ref><ref>{{citation |url = http://www.erowid.org/plants/cannabis/cannabis_law.shtml#pakistan |title = Cannabis legal status vault – Pakistan/Peshawar |publisher = Erowid.org}}</ref> |- | {{پرچم|Panama}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>Penalties for possessing, using, or trafficking in illegal drugs in Panama are severe, and convicted offenders can expect long jail sentences and heavy fines.</ref><ref>{{cite web |url=http://travel.state.gov/travel/cis_pa_tw/cis/cis_994.html#criminal_penalties |title=Panama |publisher=Travel.state.gov |date= |accessdate=2013-12-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226021548/https://travel.state.gov/content/travel/en/404.html#criminal_penalties |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> |- | {{پرچم|Paraguay}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} ||<ref name="erowid-SA">{{citation |url = http://www.erowid.org/plants/cannabis/cannabis_law2.shtml |title = Cannabis South American laws |publisher = Erowid.org |date = March 1995}}</ref> |- | {{پرچم|Peru}} || {{partial|غیر قانونی (غیر مجرمانہ)}} || {{no|غیر قانونی}} || {{partial|غیر قانونی (غیر مجرمانہ)}} || {{partial|غیر قانونی (غیر مجرمانہ)}} || <ref>Possession is not illegal, defined by Art. 299. Possession of under 8 grams is considered personal use and it is legal and not punished.</ref><ref>{{cite web |url = http://www.seguridadidl.org.pe/normas/ley28002.htm |title = Modificando el Código Penal en materia de Tráfico Ilícito de Drogas |publisher = Instituto de Defensa Legal – Seguridad Ciudadana |archiveurl = https://web.archive.org/web/20121015002927/http://www.seguridadidl.org.pe/normas/ley28002.htm |archivedate = 2012-10-15 |access-date = 2015-06-25 |url-status = dead}}</ref><ref>{{cite web |url = http://www.opd.gob.pe/modulos/CDocumentacion/DOCUMENTOS/LEG_00051_ley%2028002%20modifica%20cod%20penal%20tid%202003.pdf |title = Ley Nº 28002}}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.monografias.com/trabajos27/codigo-penal-peruano/codigo-penal-peruano4.shtml | title = Código Penal. Decreto Legislativo Nº 635 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20181226021445/http://www.monografias.com/trabajos27/codigo-penal-peruano/codigo-penal-peruano4.shtml%20 | archivedate = 2018-12-26 | access-date = 2015-06-25 | url-status = live}}</ref> |- | {{پرچم|Philippines}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>Comprehensive Dangerous Drugs Act of 2002, makes provision for restricted medical use.</ref><ref>{{citation |url = http://www.lawphil.net/statutes/repacts/ra2002/ra_9165_2002.html |title = R.a. 9165 |publisher = Lawphil.net |date = |accessdate = 2011-02-17}}</ref> |- | {{پرچم|Poland}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>On 26 May 2011, Poland introduced legislation to terminate the prosecution for possession of small amounts of drugs for personal use. The law introduces the possibility when a person has negligible amounts of drugs for personal use and is not a dealer. But this is only theory, in practice it's still illegal. The legislation raised the maximum possible penalty for placing a large number of drugs from 10 to 12 years in prison. However, for possession of large quantities of drugs would result up to 10 years in prison (previously up to 8 years).</ref><ref>{{citation |url = http://fakty.interia.pl/fakty_dnia/news/narkotyki-w-malych-ilosciach-i-na-wlasny-uzytek-odstapienie,1644751 |title = Drugs in small quantity and for personal use with no punishment – Poland |publisher = Interia.pl |date = 26 May 2011 |accessdate = 2011-05-29}}</ref> |- | {{پرچم|Portugal}} || {{partial|غیر قانونی (غیر مجرمانہ)}} || {{no|غیر قانونی}} || {{partial|غیر قانونی (غیر مجرمانہ)}} || {{partial|غیر قانونی (غیر مجرمانہ)}} || <ref>In 2001, Portugal became the first country in the world to decriminalize the use of all drugs, and started treating drug users as sick people, instead of criminals, although you can be arrested or assigned mandatory rehab if caught several times in possession. See [[Drug policy of Portugal]]</ref><ref name="Emdrug">{{citation |url = http://www.emcdda.europa.eu/publications/drug-policy-profiles/portugal |title = EMCDDA:Drug policy profiles, Portugal |publisher = Emcdda.europa.eu |date = 17 August 2011 |accessdate = 2011-12-14}}</ref> |- | ''{{پرچم|Puerto Rico}}'' || {{partial|Legal(Medical use only)}} || {{partial|Legal(Medical use only)}} || {{partial|Legal(Medical use only)}} || {{partial|Legal(Medical use only)}} || <ref>The Governor of Puerto Rico signed a executive order to legalize cannabis for medical use only</ref><ref>[http://time.com/3845638/puerto-rico-medical-marijuana Puerto Rico Governor Signs Executive Order to Legalize Medical Pot | Time<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> |- | {{پرچم|Romania}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>Romania was (before 1990) a leader in hemp fiber, second only to China. However, possession of small quantities of drug preparations is punishable by a small fine of about $150–200 USD. Possession of large amounts may result in 3–6 years of jail time, and sale may result in more than 6 years jail time.</ref><ref>{{citation |url = http://www.erowid.org/plants/cannabis/cannabis_law.shtml#romania |title = Cannabis legal status vault – Romania |publisher = Erowid.org |date = |accessdate = 2011-02-17}}</ref><ref>Decriminalization proposed.</ref><ref>{{citation |url = http://www.antena3.ro/stiri/politica/raport-prezidential-pentru-eba-comisia-lui-basescu-propune-dezincriminarea-consumului-de-droguri_80829.html |title = Raport pentru EBA: Comisia prezidenţială susţine dezincriminarea consumului de droguri şi sexul comercial |publisher = Antena3.ro |date = 22 September 2009 |accessdate = 2011-02-17}}</ref><ref>Medical use is legal under certain conditions.</ref><ref>{{cite web |url = http://www.gandul.info/stiri/anm-nu-avem-nicio-cerere-de-punere-pe-piata-a-canabisului-medicinal-daca-ar-fi-am-aproba-o-11448832 |title = ANM: Nu avem nicio cerere de punere pe piaţă a canabisului medicinal; dacă ar fi, am aproba-o |accessdate = 3 October 2013 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20181226021504/https://www.gandul.info/stiri/anm-nu-avem-nicio-cerere-de-punere-pe-piata-a-canabisului-medicinal-daca-ar-fi-am-aproba-o-11448832%20 |archivedate = 2018-12-26 |url-status = live}}</ref> |- | {{پرچم|Russia}} || {{partial|غیر قانونی (غیر مجرمانہ), possession of quantities of up to 6 grams}} || {{no|غیر قانونی}} || {{partial|غیر قانونی (غیر مجرمانہ), transport of quantities of up to 6 grams}} || {{partial|غیر قانونی (غیر مجرمانہ), cultivation of up to 6 plants}} ||<ref>Cannabis seeds contain no controlled substances and are not regulated. As a matter of fact, possession, cultivation or even use of any quantities of marijuana is heavily prosecuted.</ref> |- | {{پرچم|Saudi Arabia}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>Use and possession for personal use of any kind of recreational drugs is punishable by imprisonment if caught. Imprisonment for personal use could go up to six months jail time or more. Dealing and smuggling of high amounts of drugs usually result in harsher prison time or even execution, although recently executions are rare. Foreigners who use drugs might be deported.</ref><ref>{{citation |url = http://travel.state.gov/travel/cis_pa_tw/cis/cis_1012.html |title = US Department of State – International Travel – Saudi Arabia |publisher = Travel.state.gov |date = |accessdate = 2011-02-17 |archive-date = 2013-12-11 |archive-url = https://web.archive.org/web/20131211183846/http://travel.state.gov/travel/cis_pa_tw/cis/cis_1012.html |dead-url = yes }}</ref> |- | {{پرچم|Serbia}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} ||<ref>The Criminal Code of Serbia outlaws possession (article 246a), sale, transport and cultivation (article 246) of all psychoactive substances.</ref><ref>{{citation |url = http://www.paragraf.rs/propisi/krivicni_zakonik.html |title = Krivični zakonik (''The Criminal Code'') |publisher = paragraf.rs |date =2013 |accessdate = 2011-02-17}}</ref> |- | {{پرچم|Singapore}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>Cannabis is a Class A drug under the Misuse of Drugs Act, making it illegal to cultivate, sell or possess.</ref><ref>{{citation |url = http://www.erowid.org/plants/cannabis/cannabis_law.shtml#singapore |title = Cannabis legal status vault – Singapore |publisher = Erowid.org |date = |accessdate = 2011-02-17}}</ref> |- | {{پرچم|Slovakia}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>Possession or use of small amounts of Cannabis is punishable by up to three years in prison.</ref><ref>{{cite news |title = High contrast |url = http://www.economist.com/node/16891809 |newspaper = [[دی اکنامسٹ]] |publisher = Economist Newspaper |location = London |issn = 0013-0613 |oclc = 60625410 |date = 26 August 2010 |accessdate = 25 June 2012 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20181226021405/https://www.economist.com/europe/2010/08/26/high-contrast |archivedate = 2018-12-26 |url-status = live}}</ref><ref name="WSJSlovakia">{{cite news |title = Slovakia's Incoming Leftist Premier Wants to Relax Tough Cannabis Laws |first = Leos |last = Rousek |url = http://blogs.wsj.com/emergingeurope/2012/04/03/slovakias-incoming-leftist-premier-wants-to-relax-tough-cannabis-laws/ |newspaper = [[وال اسٹریٹ جرنل]] |publisher = [[Dow Jones & Company|Dow Jones]] |location = New York, NY |issn = 0099-9660 |oclc = 43638285 |date = 3 April 2012 |accessdate = 25 June 2012 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20181226021448/https://blogs.wsj.com/emergingeurope/2012/04/03/slovakias-incoming-leftist-premier-wants-to-relax-tough-cannabis-laws/%20/ |archivedate = 2018-12-26 |url-status = live}}</ref><ref name="WSJSlovakia" /><ref>In April 2012, ''[[وال اسٹریٹ جرنل|The Wall Street Journal]]'' reported that [[Robert Fico]], the incoming Slovak prime minister, might push for partial legalisation of Cannabis possession, and has argued for the legalisation of possession of up to three doses of Cannabis for personal use.</ref> |- | {{پرچم|Slovenia}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{partial|Cannabis cultivation is not illegal for cannabis growers, growing cannabis with ≤ 0.2 % THC on a ≤ 0.1 ha surface, or ≥ 0.1 ha surface with a governmental permit for cannabis cultivation.<ref>{{cite web|url=http://www.uradni-list.si/1/content?id=103830|title=Uradni list Republike Slovenije|publisher=|accessdate=14 January 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226021641/https://www.uradni-list.si/glasilo-uradni-list-rs/vsebina/103830|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref>}} || <ref>There was a proposal of 2012 that would decriminalise medical cannabis,</ref><ref>{{cite web|url=http://za4zakone.webs.com/|title=za4zakone|publisher=|accessdate=14 January 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226021608/https://za4zakone.webs.com/|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref><ref>failed with not enough support. The petition for support for medical marijuana decriminalisation for was re-proposed in 2013,</ref><ref>{{cite web|url=http://sksk.si/index.php?topic=zakon|title=Zakon – SKSK|publisher=|accessdate=14 January 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226021549/http://sksk.si/index.php?topic=zakon|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref><ref>succeeded in gaining enough public support for legal cannabis, but the Slovenian government rather re-classified cannabis from Class B to Class A illegal drugs, designated fines for small quantity possetion and declared it "decriminalisation" of medical marijuana in 2014.</ref><ref>{{cite web|url=http://www.rtvslo.si/zdravje/novice/slovenija-dovolila-uporabo-konoplje-v-medicinske-namene/339830|title=Slovenija dovolila uporabo konoplje v medicinske namene|work=Prvi interaktivni multimedijski portal, MMC RTV Slovenija|accessdate=14 January 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226021417/https://www.rtvslo.si/zdravje/novice/slovenija-dovolila-uporabo-konoplje-v-medicinske-namene/339830|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref> |- | {{پرچم|Somalia}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || |- | {{پرچم|South Africa}} || {{partial|غیر قانونی (لیکن زیادہ تر برداشت)}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} ||<ref>There is a proposal of 2014 that would decriminalise medical cannabis</ref><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.parliament.gov.za/live/commonrepository/Processed/20140228/567327_1.pdf |access-date=2020-10-08 |archive-date=2015-06-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150623232113/http://www.parliament.gov.za/live/commonrepository/Processed/20140228/567327_1.pdf |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite journal |date = 15 July 1992 |title = Drugs and Drug Trafficking Act, 1992 |journal = Government Gazette |volume = 329 |issue = 14143 |pages = 3–71 |location = [[پریٹوریا|Pretoria]] |publisher = South Africa State Library |format = PDF |issn = 0250-4391 |oclc = 5351746 |accessdate = 25 June 2012 |url = http://www.gov.za/documents/detail.php?cid=243867 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141120082824/http://www.gov.za/documents/detail.php?cid=243867 |date=20 November 2014 }}</ref> |- | {{پرچم|South Korea}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>Cannabis "is illegal in South Korea."</ref><ref>{{cite web|url=http://kotaku.com/south-korean-pro-gamer-arrested-in-a-drug-bust-462484032|title=South Korean Pro Gamer Arrested in a Drug Bust|author=Brian Ashcraft|publisher=Gawker Media|work=Kotaku|accessdate=14 January 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226021636/https://kotaku.com/south-korean-pro-gamer-arrested-in-a-drug-bust-462484032|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref><ref>South Koreans can be prosecuted in South Korea for use of cannabis in other countries as well, as happened to a South Korean-American hip hop artist who will "spend eight long months in a [South] Korean prison" for his cannabis use while in the U.S.</ref><ref>{{Cite web |title=Korean Rapper Gets Prison Sentence for Smoking Marijuana in the US |url=http://cannabisfantastic.com/2011/06/korean-rapper-gets-prison-sentence-for-smoking-marijuana-in-the-us/ |access-date=2020-10-08 |archive-date=2014-02-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140220084953/http://cannabisfantastic.com/2011/06/korean-rapper-gets-prison-sentence-for-smoking-marijuana-in-the-us/ |dead-url=yes }}</ref> |- | {{پرچم|Spain}} || {{partial|غیر قانونی (غیر مجرمانہ)}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>Buying or selling any quantity of cannabis is a criminal offence. Possession and consumption in a public place constitutes a misdemeanour and is penalized with a fine and confiscation. Growing the plant on private property for personal use, and consumption by adults in a private space, is legal.</ref><ref>{{cite web |url = http://gospain.about.com/od/drugsinspain/f/is_cannabis_legal_in_spain.htm |title = Is Cannabis Legal in Spain? |publisher = Gospain.about.com |date = |accessdate = 2013-06-23 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20181226021430/http://gospain.about.com/od/drugsinspain/f/is_cannabis_legal_in_spain.htm%20 |archivedate = 2018-12-26 |url-status = live}}</ref><ref>About 500 private "cannabis clubs" exist in Spain, 200 of them in Barcelona, and Spain is spoken of as the "new Amsterdam," a destination for marijuana tourists.</ref><ref>"El 'boom' de clubs de cannabis atrae el turismo del porro a Barcelona," "La Vanguardia," January 19, 2014, http://www.lavanguardia.com/vida/20140119/54399239955/boom-clubs-cannabis-turismo-porro-barcelona.html</ref> |- | {{پرچم|Sri Lanka}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>Cannabis is illegal in Sri Lanka though it is commonly used in [[آیور ویدک|Ayurvedic]] traditional medicines.</ref><ref>{{citation |url = http://news.nidahasa.com/news.php?go=fullnews&newsid=833 |title = Marijuana Should be Allowed; Sri Lanka Indigenous Medicine Minister Says :: NIDAHASA News |publisher = News.nidahasa.com |date = 2 July 2009 |accessdate = 2011-02-17 |archive-date = 2019-12-17 |archive-url = https://web.archive.org/web/20191217032232/http://news.nidahasa.com/news.php?go=fullnews&newsid=833 |dead-url = yes }}</ref><ref>[[Sri Lankan Tamils|Sri Lankan Tamil]] [[ہندو مت|Hindus]] use cannabis for religious purposes, often as an aid to meditation or as [[پوجا (ہندومت)|Pooja]] offerings. Within the [[Indian Tamils of Sri Lanka]], cannabis is widely used and often grown in gardens and [[چائے|Tea]], [[قہوہ|Coffee]], etc plantations, with 'Satahiva' ([[Cannabis sativa|Sativa]] strains traditionally smoked in the mornings and [[قنب ہندی|Indica strains]], which also grow wild in the colder 'hill country,' used to treat illness and smoked before sleeping. Little is done to enforce laws regarding the legality of cannabis in Sri Lanka and it can be bought easily and openly at very cheap prices, it is also found growing wild all over the country.</ref> |- | {{پرچم|Sweden}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>It is illegal to sell, transfer, purchase, use or possess any quantity of cannabis in Sweden. Social stigmatisation through social rejection and exclusion from the labourmarket and social services are the most common sanctions in matters regarding personal use. The national police runs a "disturb and annoy" program aimed at users supported by the national "zero tolerance" policy. .</ref><ref>{{citation |url = http://www.unodc.org/pdf/research/Swedish_drug_control.pdf |title = Swedish drug control FINAL_14feb_merged |format = PDF |date = |accessdate = 2011-02-17}}</ref><ref>{{citation |url = http://www.aklagare.se/upload/3/R%C3%A4ttsPMnarkotikafarlig.pdf |title = RättsPM 2009:1 |publisher = Åklagarmyndighetens Utvecklngscentrum |year = 2009 |language = Swedish |access-date = 2020-10-08 |archive-date = 2020-01-10 |archive-url = https://web.archive.org/web/20200110020418/https://www.aklagare.se/upload/3/R%C3%A4ttsPMnarkotikafarlig.pdf |dead-url = yes }}</ref> |- | {{پرچم|Switzerland}} || {{partial|غیر قانونی (غیر مجرمانہ)}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>Cannabis is decriminalized for possession, sale or transport is Illegal but cultivation is legal in a private property only {{citation needed|reason=This statement contradicts the paragraph that follows|date=June 2015}} . However, usually only the minimum penalty is imposed for possession and personal use, even for larger amounts. The federal council has committed to implement changes as to decriminalization of personal use and possession already in 2001, and the parliament is currently tasked to tender concrete approaches. As nothing is coming forth on a parliamentary basis, a referendum was launched in 2008.</ref><ref>{{citation |url = http://www.admin.ch/ch/d/sr/c812_121.html |title = Bundesgesetz vom 3. Oktober 1951 über die Betäubungsmittel und die psychotropen Stoffe (Betäubungsmittelgesetz, BetmG) |publisher = Admin.ch |date = 12 June 1981 |accessdate = 2011-02-17}}</ref><ref>[[:de:Eidgenössische Volksinitiative «für eine vernünftige Hanf-Politik mit wirksamem Jugendschutz»]]</ref><ref>As of 1 January 2012, the cantons Vaud, Neuchatel, Geneva and Fribourg have allowed the growing and cultivation of up to 4 cannabis plants per person, in an attempt to curb illegal street trafficking,</ref><ref>{{citation |author = Ian Sparks |url = http://www.dailymail.co.uk/news/article-2062526/Swiss-cannabis-smokers-allowed-grow-marijuana-plants-stop-buying-drugs-illegally.html |title = Swiss cannabis smokers to be allowed to grow four marijuana plants each (to stop them buying drugs illegally) |publisher = Dailymail.co.uk |date = 17 November 2011 |accessdate = 2012-02-26 |location=London}}</ref><ref>but this cantonal law was unvalidated in October 2012, as federal law must prevail on cantonal law.</ref> |- | {{پرچم|Syria}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>Under the policies of the government of [[بشار الاسد|Bashar al-Assad]], many cannabis offences, from simple use to trafficking, reportedly often carried a sentence of life imprisonment. As the country has become destabilised as a result of [[شامی خانہ جنگی|civil war]], people living in areas controlled by Kurdish separatists have begun growing cannabis as a way of making money to fight poverty.</ref><ref>{{cite news |url = http://www.rudaw.net/english/news/syria/5123.html |title = http://www.rudaw.net/english/news/syria/5123.html |last = Ahmad |first = Rozh |date = 24 August 2012 |publisher = Rudaw |accessdate = 17 December 2012 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20181226021409/http://www.rudaw.net/urlmapper.aspx?aspxerrorpath=%2Fenglish%2Fnews%2Fsyria%2F5123.html |archivedate = 2018-12-26 |url-status = live}}</ref> |- | {{پرچم|Republic of China}} (Taiwan) || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>Cannabis is a schedule 2 narcotic in the ROC, and possession can result in up to three years imprisonment.</ref><ref>{{citation |url = http://www.erowid.org/plants/cannabis/cannabis_law.shtml#taiwan |title = Cannabis legal status vault – Taiwan |publisher = Erowid.org |date = |accessdate = 2011-02-17}}</ref> |- | {{پرچم|Tunisia}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} ||<ref>{{cite book |url = http://books.google.com/books?id=k2By-NdV93AC&pg=PP60&lpg=PP60&dq=tunisia+cannabis&source=bl&ots=ikv8iqKBlo&sig=zRFVvXtq6pluOcyDIIpnhijh4FE&hl=lv&sa=X&ei=CsUeUcj-EMSmtAaiwIC4Dw&ved=0CDgQ6AEwATgK |title = The Rough Guide to Tunisia – Daniel Jacobs, Peter Morris – Google grâmatas |publisher = Books.google.com |date = |accessdate = 2013-06-23 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20181226021401/https://books.google.com/books?id=k2By-NdV93AC&pg=PP60&lpg=PP60&dq=tunisia+cannabis&source=bl&ots=ikv8iqKBlo&sig=zRFVvXtq6pluOcyDIIpnhijh4FE&hl=lv&sa=X&ei=CsUeUcj-EMSmtAaiwIC4Dw |archivedate = 2018-12-26 |url-status = live}}</ref><ref>{{cite web |url = http://www.timesofmalta.com/articles/view/20100725/local/tunisia-accuses-missing-maltese-of-smuggling-cannabis.319346 |title = Tunisia accuses 'missing' Maltese of smuggling cannabis |publisher = timesofmalta.com |date = |accessdate = 2013-06-23 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20181226021358/https://www.timesofmalta.com/articles/view/20100725/local/tunisia-accuses-missing-maltese-of-smuggling-cannabis.319346 |archivedate = 2018-12-26 |url-status = live}}</ref> |- | {{پرچم|Turkey}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>Consuming any drug (personal use or not) is illegal and requires [[wikt:juridical|juridical]] process. Possessing, purchasing or receiving any illegal drug, including Cannabis, is punishable by 1–2 years in prison; there is also the option of treatment and/or probation for up to three years. If users refuse treatment or do not comply with probation requirements, the courts can decide on sentencing.</ref><ref name="EMCDDATurkey">{{citation |url = http://www.emcdda.europa.eu/publications/country-overviews/tr |title = Country overview: Turkey |author = European Monitoring Centre for Drugs and Drug Addiction |authorlink = European Monitoring Centre for Drugs and Drug Addiction |date = 31 January 2012 |publisher = European Monitoring Centre for Drugs and Drug Addiction |location = [[لزبن]] |oclc = 527925326}}</ref><ref name="EMCDDATurkey" /><ref>Sale and supply is punishable by a prison term of 5–10 years, and production or trafficking by a minimum term of 10 years.</ref> |- | {{پرچم|United Arab Emirates}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>Even the smallest amounts of the drug can lead to a mandatory four-year prison sentence.</ref><ref>{{cite news |url = http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/7234786.stm |title = UAE Drug Laws |publisher = BBC News |date = 8 February 2008 |accessdate = 2011-02-17 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20181226021638/http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk/7234786.stm%20/default.stm |archivedate = 2018-12-26 |url-status = live}}</ref> |- | {{پرچم|United Kingdom}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>Cannabis is a Class B drug (moderate risk) in the UK. Police enforcement actions vary.</ref> |- | {{پرچم|United States}} || {{partial|غیر قانونی <ref>at the federal level (but legal at the state level in [[کولوراڈو|Colorado]], [[ریاست واشنگٹن|Washington]], [[اوریگون|Oregon]] and [[الاسک‏ا|Alaska]]</ref><ref>{{cite web | url = http://nevergetbusted.com/marijuana-laws-alaska/ | title = Marijuana Laws Alaska | archiveurl = https://web.archive.org/web/20181226021433/https://nevergetbusted.com/marijuana-laws-alaska/ | archivedate = 2018-12-26 | access-date = 2015-06-25 | url-status = dead}}</ref><ref>and the cities of [[ورٹلینڈ، مینے|Portland]] and [[جنوبی پورٹلینڈ، مینے|South Portland]], [[مینے|Maine]] and in [[واشنگٹن ڈی سی|Washington, D.C.]]; decriminalized in 18 states, medicinal legal in 25 states and [[گوام|Guam]]. All [[Indian Reservations]] are allowed to regulate cannabis laws, Laws varies by reservation.)</ref>}} || {{partial|غیر قانونی <ref>at the federal level (but legal at the state level with a state issued license in [[کولوراڈو|Colorado]], [[ریاست واشنگٹن|Washington]], [[اوریگون|Oregon]] and [[الاسک‏ا|Alaska]]. Legal medicinal sales in several additional states. All [[Indian Reservations]] are allowed to regulate cannabis laws, Laws varies by reservation. )</ref>}} || {{partial|غیر قانونی <ref>at the federal level (but legal at the state level within the states of [[کولوراڈو|Colorado]], [[ریاست واشنگٹن|Washington]], [[اوریگون|Oregon]] and [[الاسک‏ا|Alaska]]. Legal for medicinal patients in several additional states. All [[Indian Reservations]] are allowed to regulate cannabis laws, Laws varies by reservation.)</ref>}} || {{partial|غیر قانونی <ref>at the federal level (but legal at the state level for individuals/commercial in [[کولوراڈو|Colorado]], [[الاسک‏ا|Alaska]] and [[اوریگون|Oregon]], individual but not commercial in [[واشنگٹن ڈی سی|Washington, D.C.]], and only commercially in [[ریاست واشنگٹن|Washington]]. Medicinal growing is legal in several states as well. All [[Indian Reservations]] are allowed to regulate cannabis laws, Laws varies by reservation.)</ref>}} || <ref>Laws vary by state, Territory, Indian Reservation, and the Federal District. Federal law classifies cannabis as a Schedule I substance, the same classification as heroin. The [[United States Supreme Court]] has ruled in ''[[Gonzales v. Raich]]'' that the federal government has the power to regulate and criminalize cannabis, even for medical purposes. The [[ریاستہائے متحدہ محکمہ انصاف|United States Department of Justice]] recently allowed recognized Indian reservations to regulate marijuana within their reservation.</ref><ref>{{citation |url = http://www.nwherald.com/2014/12/12/doj-says-indian-tribes-can-grow-and-sell-marijuana/aee5o5i/ |title = the D.O.J. allows indian reservations to grow and sell marijuana|publisher = nwherald.com|date = 12 December 2014 |accessdate = 2014-12-24}}</ref> |- | {{پرچم|Ukraine}} || {{partial|غیر قانونی (غیر مجرمانہ), 5 گرام تک مقدار}} || {{no|غیر قانونی}} || {{partial|غیر قانونی (غیر مجرمانہ), 5 گرام تک مقدار}} || {{partial|غیر قانونی (غیر مجرمانہ)}} 10 پودےآں تک || <ref>"Aspects of cannabis laws in Ukraine"</ref><ref>{{citation |url = http://www.zakon-online.com.ua/yuridicheskaya-konsultaciya/otvetstvennost-za-vyrashchivanie-konopli-i-hranenie-marihuany.html |title = Ответственность за выращивание конопли и хранение марихуаны |publisher = zakon-online.com.ua |date = 12 September 2012 |accessdate = 2014-07-22 |archive-date = 2018-08-11 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180811131752/http://www.zakon-online.com.ua/yuridicheskaya-konsultaciya/otvetstvennost-za-vyrashchivanie-konopli-i-hranenie-marihuany.html |dead-url = yes }}</ref> |- | {{پرچم|Uruguay}} || {{ہاں|قانونی}} || {{ہاں|قانونی}} || {{ہاں|قانونی}} || {{ہاں|قانونی}} || <ref name="erowid-SA" /><ref>[[José Mujica|Jose Mujica]] has fully legalized any use of Cannabis in Uruguay; law does not specify quantity for "personal amount".</ref><ref>As of 10 December 2013, the [[Chamber of Deputies of Uruguay|House of Representatives]] and [[Senate of Uruguay|Senate]] passed a bill legalizing and regulating the production and sale of the drug. But the president has postponed the implementation to 2015 and parts of the opposition claim that the new law will never be implemented. The new law says that buyers must be 18 or older, residents of Uruguay, and must register with the authorities. Authorities will grow the cannabis that can be sold legal.</ref><ref>{{cite news |url = http://www.economist.com/news/americas/21582579-another-blow-against-prohibition-experiment |title = The experiment: Another blow against prohibition |date = 1 August 2013 |publisher = The Economist |archiveurl = https://web.archive.org/web/20181226021506/https://www.economist.com/the-americas/2013/08/03/the-experiment |archivedate = 2018-12-26 |access-date = 2015-06-25 |url-status = live}}</ref><ref>{{cite news|url = http://www.reuters.com/article/2013/12/11/us-uruguay-marijuana-vote-idUSBRE9BA01520131211|title = Uruguay becomes first country to legalize marijuana trade|date = 10 December 2013|publisher = Reuters|archiveurl = https://web.archive.org/web/20181226021436/https://www.reuters.com/article/us-uruguay-marijuana-vote/uruguay-becomes-first-country-to-legalize-marijuana-trade-idUSBRE9BA01520131211|archivedate = 2018-12-26|access-date = 2015-06-25|url-status = live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.hurriyetdailynews.com/uruguay-marijuana-sales-delayed-until-2015-president.aspx?pageID=238&nID=68922&NewsCatID=358|title=Uruguay marijuana sales delayed until 2015: president – AMERICAS|publisher=|accessdate=14 January 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226021407/http://www.hurriyetdailynews.com/uruguay-marijuana-sales-delayed-until-2015-president-68922|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref> |- | {{پرچم|Uzbekistan}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>Opiates, cannabis and other plants containing psychotropic substances are illegal.</ref><ref>{{cite web |url = http://www.lex.uz/Pages/GetAct.aspx?lact_id=111453 |title = Criminal Code of the Republic of Uzbekistan |accessdate = 2 August 2013 |language = Uzbek |publisher = The national database of legislation of the Republic of Uzbekistan |archiveurl = https://web.archive.org/web/20181226021514/http://www.lex.uz/acts/111453 |archivedate = 2018-12-26 |url-status = live}}</ref> |- | {{پرچم|Venezuela}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>As of 15 September 2010 possession of up to 20&nbsp;grams of Marijuana or 5&nbsp;grams of genetically modified Marijuana, if proven not to be for medical or personal consumption, is punishable by 1 to 2 years in prison at judge's discretion. If deemed to be for personal consumption, the user is subject to security measures involving rehabilitation and detoxification procedures. Articulos 131 y 153 de la Ley Organica de Drogas.</ref><ref>{{citation |url = http://www.eee.com.ve/upload/LeyOrganicadeDrogas.sept10.pdf |title = Ley Orgánica de Drogas – Sept.10 |format = PDF |date = |accessdate = 2011-02-17 |archive-date = 2012-03-19 |archive-url = https://web.archive.org/web/20120319163247/http://www.eee.com.ve/upload/LeyOrganicadeDrogas.sept10.pdf |dead-url = yes }}</ref> |- | {{پرچم|Vietnam}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} ||<ref>{{citation |url = http://www.chinapost.com.tw/asia/vietnam/2008/05/16/156699/Vietnam-police.htm |title = Vietnam police seize eight tons of marijuana |publisher = The China Post |date = 16 May 2008 |accessdate = 2011-02-17 |تاريخ-الأرشيف = 2017-09-30 |مسار-الأرشيف = https://web.archive.org/web/20170930035750/http://www.chinapost.com.tw/asia/vietnam/2008/05/16/156699/vietnam-police.htm |url-status = dead }}</ref> |- | ''{{پرچم|U.S. Virgin Islands}}'' || {{partial|غیر قانونی (غیر مجرمانہ), اک ونس تک د‏‏ی مقدار}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>The governor of the U.S. Virgin Islands approved a bill that decriminalized possession of marijuana up to an ounce.</ref><ref name="U.S. Virgin Islands">{{cite news|title = U.S. Virgin Islands decriminalized marijuana|url = http://marijuana.com/news/2014/12/u-s-virgin-islands-decriminalize-marijuana/|publisher = Marijuana.com|location = United States|date = 2014-12-23|archiveurl = https://web.archive.org/web/20181226021645/https://www.marijuana.com/news/2014/12/u-s-virgin-islands-decriminalize-marijuana/|archivedate = 2018-12-26|access-date = 2015-06-25|url-status = live}}</ref> |- | {{پرچم|Zimbabwe}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} ||<ref>{{citation |url = http://allafrica.com/stories/201301160387.html |title = Zimbabwe: Police Intercept Four Tonnes of Marijuana |publisher = All Africa |date = 16 January 2013 |accessdate = 2013-09-11}}</ref><ref>{{citation |url = https://www.newsday.co.zw/2013/03/09/where-marijuana-is-grown-and-smoked-freely/ |title = Where marijuana is grown and smoked freely |publisher = News Day |date = 9 March 2013 |accessdate = 2013-09-11 |تاريخ-الأرشيف = 2016-04-22 |مسار-الأرشيف = https://web.archive.org/web/20160422061113/https://www.newsday.co.zw/2013/03/09/where-marijuana-is-grown-and-smoked-freely/ |url-status = dead }}</ref> |- ! '''ملک / علاقہ'''!! '''پاس رکھنا'''!! '''فروخت'''!! '''آوا جائی'''!! '''کاشت'''!! '''حوالے''' |} == حوالے == {{حوالے|2}} {{فہرستاں قانون بلحاظ ملک}} [[گٹھ:فہرستاں بلحاظ ملک]] [[گٹھ:قانون متعلقہ فہرستاں]] [[گٹھ:قنب]] 6y549lyilatjnjxnoi43rdwjhhal4hc 0 90917 712810 712787 2026-10-25T15:10:18Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 712810 wikitext text/x-wiki [[فائل:LOC - Jefferson building.jpg|thumbnail|کھبے|250px|[[ریاستہائے متحدہ امریکا]] [[ک‏‏تب خانہ کانگریس]]، جیفرسن بلڈنگ]] کوئی وی [[قومی ک‏‏تب خانہ]] اپنے ملک دا خزانہ ہُندا اے جتھ‏ے متعلقہ ملک د‏‏ی جملہ معلومات یکجا کيت‏یاں جاندیاں نيں۔ اس طرز دے کت‏ب خانے [[عوامی ک‏‏تب خانہ]] تو‏ں مختلف ہُندے نيں، ایتھ‏ے تو‏ں کتاباں تے ہور اشیاء مستعار حاصل نئيں کيت‏‏ی جاسکتاں۔ انہاں کتاباں خاناں وچ انتہائی نادر ونایاب کتاباں و تصنیفات وی موجود ہُندیاں نيں، اس وجہ تو‏ں دنیا بھر دے قومی کت‏ب خانے انتہائی اہمیت دے حامل سمجھ‏‏ے جاندے نيں، حکومتاں انہاں نو‏‏ں قائم کرنے تے انہاں نو‏ں باقی رکھنے دے لئی انتہائی حساس ہُندی ني‏‏‏‏ں۔<br /> ذیل وچ دنیا بھر وچ موجود جملہ '''قومی و ریاستی کتاباں خاناں د‏‏ی لسٹ''' درج ا‏‏ے۔ {{TOC limit|limit=2}} == قومی کت‏ب خانے == {{Compact ToC|side=yes|x=}} === ا === {| class="wikitable" style="width:98%" |- ! colspan=2 style="width:25%" | ملک ! style="width:45%" | ک‏‏تب خانہ ! style="width:18%" | شہر ! style="width:12%" | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]] ! style="width:12%" | ماخذ |- | style="width:5%" |{{flagicon|Abkhazia}} |''[[ابخازيا]]'' |{{arrow}} ویکھو ''[[#ہور ریاستاں|ہور ریاستاں]]'' | | | |- |{{flagicon|Afghanistan}} |[[افغانستان]] |[[یونیورسٹی کابل#ک‏‏تب خانہ|قومی ک‏‏تب خانہ افغانستان]] |[[کابل]] | |align="right"| |- |{{flagicon|Åland Islands}} |''[[جزائر ایلانڈ]]'' |{{arrow}} ویکھو ''[[#ف|فن لینڈ]]'' | | | |- |{{flagicon|Albania}} |[[البانیا]] |[[قومی ک‏‏تب خانہ البانیا]] (''Biblioteka Kombëtare e Shqipërisë'') |[[تیرانا]] | |align="right"|[http://www.bksh.al/] |- |{{flagicon|Algeria}} |[[الجزائر]] |[[قومی ک‏‏تب خانہ الجزائر]] (''Bibliothèque nationale d'Algérie'' <br /> المكتبة الوطنية الجزائرية) |[[الجزائر شہر]] | |align="right"|[http://www.biblionat.dz/fr/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250120110206/http://www.biblionat.dz/fr/ |date=2025-01-20 }} |- |{{flagicon|Andorra}} |[[انڈورا]] |[[قومی ک‏‏تب خانہ انڈورا]] (''Biblioteca Nacional d'Andorra'') |[[انڈورا لا ویلا]] | |align="right"|[http://www.bibliotecanacional.ad/] |- |{{flagicon|Angola}} |[[انگولہ]] |[[انگولہ قومی ک‏‏تب خانہ]] (''Biblioteca Nacional de Angola'') |[[لواندا]] | |align="right"| |- |{{flagicon|Antigua and Barbuda}} |[[اینٹیگوا و باربوڈا]] |[[National Library of Antigua and Barbuda]] |[[سینٹ جونز (اینٹیگوا و باربوڈا)|St. John's]] | | |- |{{flagicon|Argentina}} |[[ارجنٹائن]] |[[National Library of the Argentine Republic]] (''Biblioteca Nacional de la República Argentina'') |[[بیونس آئرس]] | |align="right"|[http://www.bn.gov.ar/] |- |{{flagicon|Armenia}} |[[آرمینیا]] |[[قومی ک‏‏تب خانہ آرمینیا]] (Հայաստանի ազգային գրադարան) |[[یریوان]] | |align="right"|[http://www.nla.am/] |- |{{flagicon|Aruba}} |''[[اروبا]]'' |{{arrow}} ویکھو ''[[#ن|نیدرلینڈز]]'' | | | |- |{{flagicon|Australia}} |[[آسٹریلیا]] |[[National Library of Australia]] |[[کینبرا]] |Yes<ref>{{cite web |url= http://www.austlii.edu.au/au/legis/cth/consol_act/ca1968133/s201.html |title=COPYRIGHT ACT 1968 – SECT 201 Delivery of library material to the National Library |work=austlii.edu.au |year=2012 |accessdate=4 مارچ 2012}}</ref> |align="right"|[http://www.nla.gov.au/] |- |{{flagicon|Austria}} |[[آسٹریا]] |[[Austrian National Library]] (''Österreichische Nationalbibliothek'') |[[ویانا]] | |align="right"|[http://www.onb.ac.at/] |- |{{flagicon|Azerbaijan}} |[[آذربائیجان]] |[[قومی ک‏‏تب خانہ آذربائیجان]] (''Axundov adına Azərbaycan Milli Kitabxanası'') |[[باکو]] | |align="right"|[http://www.anl.az/index_e.php] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061201091704/http://www.anl.az/index_e.php |date=2006-12-01 }} |} === B === {| class="wikitable" style="width:98%" |- ! colspan=2 style="width:25%" | ملک ! style="width:45%" | ک‏‏تب خانہ ! style="width:18%" | شہر ! style="width:12%" | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]] ! style="width:12%" | ماخذ |- |style="width:5%"|{{flagicon|Bahamas}} |[[بہاماس]] |[[College of The Bahamas Library]] <small>''([[درحقیقت]])''</small> |[[نساؤ|Nassau]] | |align="right"|[http://www.cob.edu.bs/Library/index.php] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080628191234/http://www.cob.edu.bs/Library/index.php |date=2008-06-28 }} |- |{{flagicon|Bahrain}} |[[بحرین]] |[[Shaikh Isa bin Salman Al Khalifa National Library]] |[[جفیر]] | |align="right"|[http://www.icc.gov.bh/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090127061450/http://www.icc.gov.bh/ |date=2009-01-27 }} |- |{{flagicon|Bangladesh}} |[[بنگلہ دیش]] |[[National Library of Bangladesh]] |[[ڈھاکہ]] | |align="right"|[http://www.nanl.gov.bd/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051018172306/http://www.nanl.gov.bd/ |date=2005-10-18 }} |- |{{flagicon|Barbados}} |[[بارباڈوس]] |[[National Library Service of Barbados]] |[[برج ٹاؤن]] | |align="right"|[http://www.gov.bb/portal/page/portal/BIG_National_Library_Service] |- |{{flagicon|Belarus}} |[[بیلاروس]] |[[The National Library of Belarus]] (Нацыянальная бібліятэка Беларусі) |[[منسک]] | |align="right"|[http://www.nlb.by/portal/page/portal/index?lang=en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100920195119/http://www.nlb.by/portal/page/portal/index?lang=en |date=2010-09-20 }} |- |{{flagicon|Belgium}} |[[بلجئیم]] |[[Royal Library of Belgium]] (''Koninklijke Bibliotheek van België'' = ''Bibliothèque royale de Belgique'') |[[برسلز]] | |align="right"|[http://www.kbr.be/] |- |{{flagicon|Belize}} |[[بیلیز]] |[[National Library Service of Belize]] |[[بیلیز شہر]] | |align="right"|[http://www.nlsbze.bz/] |- |{{flagicon|Benin}} |[[بینن]] |[[National Library of Benin]] (''Bibliothèque nationale du Bénin'') |[[پورٹو نووو]] | |align="right"|[http://www.bj.refer.org/benin_ct/tur/bnb/Pagetitre.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080210134326/http://www.bj.refer.org/benin_ct/tur/bnb/Pagetitre.htm |date=2008-02-10 }} |- |{{flagicon|Bermuda}} |''[[برمودا]]'' |{{arrow}} see under ''[[#U|United Kingdom]]'' | | | |- |{{flagicon|Bhutan}} |[[بھوٹان]] |[[National Library of Bhutan]] |[[تھمپو]] | |align="right"|[http://www.library.gov.bt/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20020604072544/http://www.library.gov.bt/ |date=2002-06-04 }} |- |{{flagicon|Bolivia}} |[[بولیویا]] |[[National Archive and Library of Bolivia]] (''Archivo y Biblioteca Nacional de Bolivia'') |[[سکرے]] | | |- |{{flagicon|Bosnia and Herzegovina}} |[[بوسنیا تے ہرزیگووینا]] |[[National and University Library of Bosnia and Herzegovina]] (''Nacionalna i univerzitetska biblioteka Bosne i Hercegovine'') |[[سرائیوو]] | |align="right"|[http://www.nub.ba/] |- |{{flagicon|Republika_Srpska}} |[[سرپسکیا]] |[[National and University Library of the Republic of Srpska]] (''Народна и универзитетска библиотека Републике Српске'') |[[بانیا لوکا]] | |align="right"|[http://www.nub.rs/] |- |{{flagicon|Botswana}} |[[بوٹسوانا]] |[[National Library Service of Botswana]] |[[گبرون]] | |align="right"|[http://www.gov.bw/index.php?option=com_content&task=view&id=154&Itemid=1] |- |{{flagicon|Brazil}} |[[برازیل]] |[[National Library of Brazil]] (''Fundação Biblioteca Nacional'') |[[ریو دے جینیرو]] |Yes<ref>{{cite web |url=http://www.lexml.gov.br/urn/urn:lex:br:federal:lei:2004-12-14;10994 |title=Lei nº 10.994, de 14 de Dezembro de 2004 – 10994/04 :: Legislação::Lei 10994/2004 (Federal – Brasil) |work=lexml.gov.br |year=2012 |accessdate=4 March 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226023047/https://www.lexml.gov.br/urn/urn:lex:br:federal:lei:2004-12-14;10994%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> |align="right"|[http://www.bn.br/portal/] |- | |''[[برطانوی ورجن جزیرے]]'' |{{arrow}} see under ''[[#U|United Kingdom]]'' | | | |- |{{flagicon|Brunei}} |[[برونائی دار السلام]] |[[Dewan Bahasa dan Pustaka Library]] (Dewan Bahasa and Pustaka Brunei Library) |[[بندر سری بگاوان]] | |align="right"|[http://www.dewanbahasadanpustakalibrary.org/] |- |{{flagicon|Bulgaria}} |[[بلغاریہ]] |[[SS. Cyril and Methodius National Library]] (Народна Библиотека Св. Св. Кирил и Методий) |[[صوفیہ]] | |align="right"|[http://www.nationallibrary.bg/] |- |{{flagicon|Burkina Faso}} |[[برکینا فاسو]] |[[National Library of Burkina Faso]] (''Bibliothèque nationale du Burkina Faso'') |[[اواگادوگو]] | |align="right"|[http://www.culture.gov.bf/Site_Ministere/textes/ministere/ministere_sr_bn.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517182815/http://www.culture.gov.bf/Site_Ministere/textes/ministere/ministere_sr_bn.htm |date=2008-05-17 }} |- |{{flagicon|Myanmar}} |[[میانمار]] ([[میانمار]]) |[[National Library of Myanmar]] |[[یانگون]] | |align="right"|[http://www.myanmar.com/Ministry/culture/text/P001.htm] |- |{{flagicon|Burundi}} |[[برونڈی]] |[[National Library of Burundi]] (''Bibliothèque nationale du Burundi'') |[[بوجومبرا]] | |align="right"| |} === C === {| class="wikitable" style="width:98%" |- ! colspan=2 style="width:25%" | ملک ! style="width:45%" | ک‏‏تب خانہ ! style="width:18%" | شہر ! style="width:12%" | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]] ! style="width:12%" | ماخذ |- |style="width:5%"|{{flagicon|Cambodia}} |[[کمبوڈیا]] |[[National Library of Cambodia]] |[[پنوم پن]] | |align="right"|[http://www.bibliotheque-nationale-cambodge.org/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110625154230/http://www.bibliotheque-nationale-cambodge.org/ |date=2011-06-25 }} |- |{{flagicon|Cameroon}} |[[کیمرون]] |[[National Library of Cameroun]] (''Bibliothèque nationale du Cameroun'') |[[یاؤندے]] | |align="right"|[https://web.archive.org/web/20120630023212/http://www.uneca.org/library/library_associations.htm] |- |rowspan="2" | {{flagicon|Canada}} |rowspan="2" | [[کینیڈا]] |[[Library and Archives Canada]] (''Bibliothèque et Archives Canada'') |[[اوٹاوا]] |Yes<ref>{{cite web |url= http://laws-lois.justice.gc.ca/eng/acts/L-7.7/index.html |title=An Act to establish the Library and Archives of Canada, to amend the Copyright Act and to amend certain Acts in consequence |work=laws-lois.justice.gc.ca |year=2012 |accessdate=4 March 2012}}</ref> |align="right"|[http://www.nlc-bnc.ca/index-e.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040402081950/http://www.nlc-bnc.ca/index-e.html |date=2004-04-02 }} |- | Canada Institute for Scientific and Technical Information (''Institut canadien de l'information scientifique et technique'') |[[اوٹاوا]] | |align="right"|[http://cisti-icist.nrc-cnrc.gc.ca/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040322050504/http://cisti-icist.nrc-cnrc.gc.ca/ |date=2004-03-22 }} |- | {{flagicon|Quebec}} | ♦ [[کیوبیک]] |[[Bibliothèque et Archives nationales du Québec|National Library and Archives of Quebec]] (''Bibliothèque et Archives nationales du Québec'') |[[مانٹریال]] |Yes<ref>{{cite web |url= http://www2.publicationsduquebec.gouv.qc.ca/dynamicSearch/telecharge.php?type=2&file=//B_1_2/B1_2.htm |title=ALOI SUR BIBLIOTHÈQUE ET ARCHIVES NATIONALES DU QUÉBEC |work=laws-lois.justice.gc.ca |year=2012 |accessdate=4 March 2012}}</ref> |align="right"|[http://www.banq.qc.ca/] |- |{{flagicon|Cape Verde}} |[[کیپ ورڈی]] |[[National Library of Cape Verde]] (''Biblioteca Nacional de Cabo Verde'') | | |align="right"|[http://www.bn.cv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180227125555/http://www.bn.cv/ |date=2018-02-27 }} |- |{{flagicon|Catalonia}} |''[[کاتالونیا]]'' |{{arrow}} see under ''[[#S|Spain]]'' | | | |- |{{flagicon|Central African Republic}} |[[وسطی افریقی جمہوریہ]] |[national library created in legislation but does not exist yet] |[[بانگوئی]] | |align="right"| |- |style="width:5%"|{{flagicon|Chad}} |[[چاڈ]] |[[National Library of Chad]] (''Bibliothèque nationale du Tchad'') |[[اینجامینا]] | |align="right"| |- |{{flagicon|Chile}} |[[چلی]] |[[National Library of Chile]] (''Biblioteca Nacional de Chile'') |[[سینٹیاگو، چلی|Santiago]] | Yes<ref>{{cite web |url=http://www.bibliotecanacional.cl/Vistas_Publicas/publicContenido/contenidoPublicDetalle.aspx?folio=3846 |title=Ley de Depósito Legal |author=[[National Library of Chile]] |language=Spanish |accessdate=31 August 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226022959/http://www.bibliotecanacional.cl/Vistas_Publicas/publicContenido/contenidoPublicDetalle.aspx?folio=3846%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=dead}}</ref> |align="right"|[http://www.dibam.cl/biblioteca_nacional/] |- |{{flagicon|People's Republic of China}} |[[چین|People's Republic of China]] |[[National Library of China]] (中国国家图书馆) |[[بیجنگ]] | Yes<ref>{{cite web | url=http://www.fdi.gov.cn/1800000121_39_2227_0_7.html | title=Regulations on the Administration of Publication | at=Article 23 | publisher=''The State Council'' | date=December 25, 2001 | accessdate=7 September 2013 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226023036/http://www.fdi.gov.cn/default.aspx?aspxerrorpath=%2F1800000121_39_2227_0_7.html | archivedate=2018-12-26 | url-status=live}}</ref> |align="right"|[http://www.nlc.gov.cn] |- |{{flagicon|Hong Kong}} | ♦ [[ہانگ کانگ]] |[[Hong Kong Central Library]] (香港中央圖書館) |[[ہانگ کانگ]] | |align="right"|[http://www.hkpl.gov.hk/english/aboutus/aboutus_hkcl/aboutus_hkcl_intro/aboutus_hkcl_intro.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080705134213/http://www.hkpl.gov.hk/english/aboutus/aboutus_hkcl/aboutus_hkcl_intro/aboutus_hkcl_intro.html |date=2008-07-05 }} |- |{{flagicon|Macau}} | ♦ [[مکاؤ]] |[[Macau Central Library]] (''Biblioteca Central de Macau'', 澳門中央圖書館) |[[مکاؤ]] | |align="right"|[http://www.library.gov.mo/] |- | |''[[جمہوریۂ چین|Republic of China (Taiwan)]]'' |{{arrow}} see under ''[[#Other States|Other States]]'' | | | |- |{{flagicon|Colombia}} |[[کولمبیا]] |[[National Library of Colombia]] (''Biblioteca Nacional de Colombia'') |[[بوگوندا]] | |align="right"|[http://www.bibliotecanacional.gov.co] |- |{{flagicon|Comoros}} |[[اتحاد القمری]] |[[National Centre for Documentation and Scientific Research]] (''Centre National de Documentation et de Recherche Scientifique'') |[[مورونی|Moroni]] | |align="right"|[http://www.cndrs-comores.org/bibliotheque.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080705125858/http://www.cndrs-comores.org/bibliotheque.htm |date=2008-07-05 }} |- |{{flagicon|Republic of the Congo}} |[[جمہوریہ کانگو]] |[[People's National Library of Congo|People's National Library]] (''Bibliothèque nationale populaire'') |[[برازاویل]] | |align="right"| |- |{{flagicon|Democratic Republic of the Congo}} |[[جمہوری جمہوریہ کانگو]] |[[National Library of the Democratic Republic of Congo]] (''Bibliothèque nationale de la République démocratique du Congo'') |[[کنشاسا]] | |align="right"| |- |{{flagicon|Cook Islands}} |''[[کک جزیرے]]'' |{{arrow}} see under ''[[#N|New Zealand]]'' | | | |- |rowspan="2" |{{flagicon|Costa Rica}} |rowspan="2" |[[کوسٹاریکا]] |[[National Library "Miguel Obregon Lizano" of Costa Rica]] (''Biblioteca nacional "Miguel Obregón Lizano" de Costa Rica'') |[[سان ہوزے, کوسٹاریکا|San José]] | |align="right"|[http://www.abinia.org/costarica/] |- |[[National Library of Health and Social Security]] (''Biblioteca Nacional de Salud y Seguridad Social'') |[[سان ہوزے, کوسٹاریکا|San José]] | |align="right"|[http://www.binasss.sa.cr/bina4.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051025144238/http://www.binasss.sa.cr/bina4.htm |date=2005-10-25 }} |- |{{flagicon|Côte d'Ivoire}} |[[آئیوری کوسٹ]] |[[National Library of Côte d'Ivoire]] (''Bibliothèque nationale de Côte d'Ivoire'') |[[آبدجان]] | |align="right"| |- |{{flagicon|Croatia}} |[[کرویئشا]] |[[National and University Library Zagreb]] (''Nacionalna i sveučilišna knjižnica'') |[[زغرب]] | |align="right"|[http://www.nsk.hr/] |- |{{flagicon|Cuba}} |[[کیوبا]] |[[National Library of Cuba|National Library José Martí]] (''Biblioteca Nacional José Martí'')<ref name=stam2001>{{cite book |title=International Dictionary of Library Histories |url=https://archive.org/details/internationaldic0002unse_w1k5 |editor=David H. Stam |publisher=Fitzroy Dearborn |year= 2001 |ISBN=1-57958-244-3}}</ref> |[[ہوانا]] | |align="right"|[http://www.bnjm.cu/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150626120555/http://www.bnjm.cu/ |date=2015-06-26 }} |- |{{flagicon|Cyprus}} |[[قبرص]] |[[Cyprus Library]] (Κυπριακή Βιβλιοθήκη) |[[نیکوسیا]] | |align="right"|[http://www.cypruslibrary.gov.cy/moec/cl/cl.nsf/DMLindex_en/DMLindex_en?opendocument] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071212060436/http://www.cypruslibrary.gov.cy/moec/cl/cl.nsf/DMLindex_en/DMLindex_en?opendocument |date=2007-12-12 }} |- |{{flagicon|Northern Cyprus}} |''[[ترک جمہوریہ شمالی قبرص]]'' |{{arrow}} see under ''[[#Other States|Other States]]'' | | | |- |{{flagicon|Czech Republic}} |[[چیک جمہوریہ]] |[[Clementinum|National Library of the Czech Republic]] (''Národní knihovna České republiky'') |[[پراگ]] | |align="right"|[http://www.nkp.cz/] |} === D === {| class="wikitable" style="width:98%" |- ! colspan=2 style="width:25%" | ملک ! style="width:45%" | ک‏‏تب خانہ ! style="width:18%" | شہر ! style="width:12%" | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]] ! style="width:12%" | ماخذ |- |style="width:5%"; rowspan=2|{{flagicon|Denmark}} |rowspan=2|[[ڈنمارک]] |[[Danish Royal Library]], The National Library of Denmark and Copenhagen University Library (''Det Kongelige Bibliotek'') |[[کوپن ہیگن]] |Yes<ref name="Pligtaflevering.dk">{{cite web |url=http://www.pligtaflevering.dk/hvaderpligtaflevering/index.htm |title=Pligtaflevering.dk |work=pligtaflevering.dk |year=2008 |accessdate=4 March 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226023040/http://www.pligtaflevering.dk/hvaderpligtaflevering/index.htm%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> |align="right"|[http://www.kb.dk/en/index.html] |- |[[State and University Library]] (''Statsbiblioteket'') |[[آرہس]] |Yes<ref name="Pligtaflevering.dk" /> |align="right"|[http://www.statsbiblioteket.dk/] |- |{{flagicon|Faroe Islands}} |♦ [[فارو جزیرے]] |[[National Library of the Faroe Islands]] (''Føroya landsbókasavn'') |[[تورشھاون]] | |align="right"|[http://www.flb.fo/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080915084806/http://www.flb.fo/ |date=2008-09-15 }} |- |{{flagicon|Greenland}} |♦ [[گرین لینڈ]] |[[Public and National Library of Greenland]] (''Det Grønlandske Landsbibliotek'' = ''Nunatta Atuagaateqarfia'') |[[نوک]] | |align="right"|[http://www.katak.gl/] |- |{{flagicon|Djibouti}} |[[جبوندی]] |[[National Documentation Centre of Djibouti]] (''Centre national de documentation de Djibouti'') |[[جبوندی علاقہ|Djibouti]] | |align="right"| |- |{{flagicon|Dominica}} |[[ڈومینیکا]] |[[Public Library, Roseau|Public Library]] |[[روسو (شہر)]] | |align="right"| |- |{{flagicon|Dominican Republic}} |[[جمہوریہ ڈومینیکن]] |[[National Library Pedro Henríquez Ureña]] (''Biblioteca Nacional Pedro Henríquez Ureña'') |[[سانتو دومنگو]] | |align="right"|[http://www.bnrd.gov.do/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080430134933/http://www.bnrd.gov.do/ |date=2008-04-30 }} |} === E === {| class="wikitable" style="width:98%" |- ! colspan=2 style="width:25%" | ملک ! style="width:45%" | ک‏‏تب خانہ ! style="width:18%" | شہر ! style="width:12%" | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]] ! style="width:12%" | ماخذ |- |style="width:5%"|{{flagicon|East_Timor}} |[[مشرقی تیمور]] | | | | |- |{{flagicon|Ecuador}} |[[ایکواڈور]] |[[National Library of Ecuador]] (''Biblioteca Nacional del Ecuador'') |[[کیٹو]] | |align="right"|[http://cce.org.ec/ccenew/index.php?action=areas&seleccion=49&tituloareas=Biblioteca] |- |rowspan=2|{{flagicon|Egypt}} |rowspan=2|[[مصر]] |[[Egyptian National Library and Archives]] |[[قاہرہ]] | |align="right"|[https://web.archive.org/web/20010713134354/http://www.darelkotob.org/English/html/ABOUT.HTM] |- |[[Egyptian National Agricultural Library]] |[[گیزہ]] | |align="right"|[http://nile.enal.sci.eg/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051102014252/http://nile.enal.sci.eg/ |date=2005-11-02 }} |- |{{flagicon|El Salvador}} |[[ایل سیلواڈور]] |[[National Library of El Salvador]] (''Biblioteca Nacional [[Francisco Gavidia]]'') |[[سان سلواڈور]] | |align="right"|[http://www.cultura.gob.sv/biblioteca.php] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100212050727/http://www.cultura.gob.sv/biblioteca.php |date=2010-02-12 }} |- |{{flagicon|Equatorial Guinea}} |[[استوائی گنی]] |[[National Library of Equatorial Guinea]] (''Biblioteca Nacional de Guinea Ecuatorial'') |[[ملابو]] | |align="right"|[http://www.bibliotecanacionalge.org/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090822121129/http://www.bibliotecanacionalge.org/ |date=2009-08-22 }} |- |{{flagicon|Eritrea}} |[[اریتریا]] |[[Research and Documentation Center of Eritrea]] |[[اسماریا]] | |align="right"|[http://www.eritreanarchives.org/] |- |{{flagicon|Estonia}} |[[استونیا]] |[[National Library of Estonia]] (''Eesti Rahvusraamatukogu'') |[[ٹالن]] |Yes<ref name=nlib>{{cite web|title=Deposit copies|url=http://www.nlib.ee/deposit-copy|publisher=[[Estonian National Library]]|accessdate=30 December 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226023029/https://www.nlib.ee/deposit-copy|archivedate=2018-12-26|url-status=dead}}</ref> |align="right"|[http://www.nlib.ee/] |- |{{flagicon|Ethiopia}} |[[ایتھوپیا]] |[[National Archives and Library of Ethiopia]] |[[ادیس ابابا]] | |align="right"|[http://www.nale.gov.et/national_library.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190318110321/http://www.nale.gov.et/national_library.html |date=2019-03-18 }} |} === F === {| class="wikitable" style="width:98%" |- ! colspan=2 style="width:25%" | ملک ! style="width:45%" | ک‏‏تب خانہ ! style="width:18%" | شہر ! style="width:12%" | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]] ! style="width:12%" | ماخذ |- |style="width:5%"|{{flagicon|Faroe Islands}} |''[[فارو جزیرے]]'' |{{arrow}} see under ''[[#D|Denmark]]'' | | | |- |{{flagicon|Fiji}} |[[فجی]] |[[Library Service of Fiji]] |[[سووا]] | |align="right"|[http://www.education.gov.fj/core_7.aspx] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100123190729/http://www.education.gov.fj/core_7.aspx |date=2010-01-23 }} |- |{{flagicon|Finland}} |[[فن لینڈ]] |[[National Library of Finland]] (''Kansalliskirjasto'' = ''Nationalbibliotek'') |[[ہلسنکی]] | |align="right"|[http://www.lib.helsinki.fi/english/index.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051025044810/http://www.lib.helsinki.fi/english/index.htm |date=2005-10-25 }} |- |{{flagicon|Åland_Islands}} | ♦ [[جزائر ایلانڈ]] |[[Mariehamn's Library]] (''Mariehamns stadsbibliotek'') |[[ماریہامن]] | |align="right"|[http://www.mhbibl.aland.fi/eng/index.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080722051743/http://www.mhbibl.aland.fi/eng/index.html |date=2008-07-22 }} |- |{{flagicon|France}} |[[فرانس]] |[[Bibliothèque nationale de France]] [National Library of France] |[[پیرس]] | |align="right"|[http://www.bnf.fr/pages/zNavigat/frame/version_anglaise.htm?ancre=english.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051016135133/http://www.bnf.fr/pages/zNavigat/frame/version_anglaise.htm?ancre=english.htm |date=2005-10-16 }} |} === G === {| class="wikitable" style="width:98%" |- ! colspan=2 style="width:25%" | ملک ! style="width:45%" | ک‏‏تب خانہ ! style="width:18%" | شہر ! style="width:12%" | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]] ! style="width:12%" | ماخذ |- |style="width:5%"|{{flagicon|Gabon}} |[[گیبون]] |[[Gabon National Library]] (''Direction générale des Archives nationales, de la Bibliothèque nationale et de la Documentation gabonaise, DGABD'') |[[لبریویل]] | |align="right"| |- |{{flagicon|Gambia}} |[[گیمبیا]] |[[National Library of The Gambia]] |[[بانجول]] | |align="right"|[http://www.loc.gov/rr/international/amed/gambia/resources/gambia-libraries.html] |- |{{flagicon|Georgia}} |[[جارجیا|Georgia]] |[[National Parliamentary Library of Georgia]] |[[تبلیسی]] | |align="right"|[http://www.nplg.gov.ge/] |- |rowspan=5|{{flagicon|Germany}} |rowspan=5|[[جرمنی]] |[[German National Library]] (''Deutsche Nationalbibliothek'') |[[فرینکفرٹ]] and [[لائپزش]] |Yes |align="right"|[http://www.d-nb.de/eng/index.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120204224723/http://www.d-nb.de/eng/index.htm |date=2012-02-04 }} |- |[[German National Library of Economics]] (''Deutsche Zentralbibliothek für Wirtschaftswissenschaften'') |[[Kiel]] and [[ہامبرگ]] | |align="right"| [http://www.zbw.eu/index-e.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140209095603/http://www.zbw.eu/index-e.html |date=2014-02-09 }} |- |[[German National Library of Medicine]] (''Deutsche Zentralbibliothek für Medizin'') |[[کولون (علاقہ)]] and [[بون]] | |align="right"| [http://www.zbmed.de/en/home.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120513010952/http://www.zbmed.de/en/home.html |date=2012-05-13 }} |- |[[German National Library of Science and Technology]] (''Technische Informationsbibliothek'') |[[ہینور]] |Yes<ref name = TIBlegal>[http://www.tib-hannover.de/en/special-collections/reports-germany/ TIB Legal Depository for German Research] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120222064451/http://www.tib-hannover.de/en/special-collections/reports-germany/ |date=2012-02-22 }} retrieved 25-May-2012</ref> |align="right"| [http://www.tib-hannover.de/en/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090116185212/http://www.tib-hannover.de/en/ |date=2009-01-16 }} |- |[[Berlin State Library]] (''Staatsbibliothek zu Berlin'') |[[برلن]] |Yes{{Citation needed|date=November 2013}} |align="right"| [http://www.tib-hannover.de/en/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090116185212/http://www.tib-hannover.de/en/ |date=2009-01-16 }} |- |{{flagicon|Ghana}} |[[گھانا]] |[[George Padmore Research Library]] (division of [[Ghana Library Board]]) |[[اکرا]] | |align="right"|[http://www.ghanalibraryboard.com/glb_iSelect_detail.cfm?tblNewsCatID=11&tblNewsID=29] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120301125356/http://www.ghanalibraryboard.com/glb_iSelect_detail.cfm?tblNewsCatID=11&tblNewsID=29 |date=2012-03-01 }} |- |{{flagicon|Greece}} |[[یونان]] |[[National Library of Greece]] (Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος) |[[ایتھنز]] | |align="right"|[http://www.nlg.gr/english/default.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051127043727/http://www.nlg.gr/english/default.htm |date=2005-11-27 }} |- |{{flagicon|Greenland}} |''[[گرین لینڈ]]'' |{{arrow}} see under ''[[#D|Denmark]]'' | | | |- |{{flagicon|Grenada}} |[[گریناڈا]] |[[Grenada Public Library]] |[[سینٹ جارجز|St. George's]] | |align="right"| |- |{{flagicon|Guatemala}} |[[گواتیمالا]] |[[National Library of Guatemala]] (''Biblioteca Nacional de Guatemala "Luis Cardoza y Aragón"'') |[[گوئٹے مالا شہر]] | |align="right"|[http://www.mcd.gob.gt/MICUDE/centros_referencia/biblioteca_nacional] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051026084338/http://www.mcd.gob.gt/MICUDE/centros_referencia/biblioteca_nacional |date=2005-10-26 }} |- |{{flagicon|Guinea}} |[[جمہوریہ گنی]] |[[National Library of Guinea]] (''Bibliothèque nationale de Guinée'') |[[کوناکری]] | |align="right"|[http://www.documentarium.info/rub_obc/resultat2.php?langueNav=IT&id=1586] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928010620/http://www.documentarium.info/rub_obc/resultat2.php?langueNav=IT&id=1586 |date=2007-09-28 }} |- |{{flagicon|Guinea-Bissau}} |[[گنی بساؤ]] |[[National Institute for Studies and Research]] (''Instituto Nacional de Estudos e Pesquisa, INEP'') |[[بساؤ]] | |align="right"|[http://www.inep-bissau.org/] |- |{{flagicon|Guyana}} |[[گیانا]] |[[National Library of Guyana]] |[[جارج ٹاؤن، گیانا|Georgetown]] | |align="right"|[http://www.natlib.gov.gy/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051025110550/http://www.natlib.gov.gy/ |date=2005-10-25 }} |} === H === {| class="wikitable" style="width:98%" |- ! colspan=2 style="width:25%" | ملک ! style="width:45%" | ک‏‏تب خانہ ! style="width:18%" | شہر ! style="width:12%" | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]] ! style="width:12%" | ماخذ |- |style="width:5%"|{{flagicon|Haiti}} |[[ہیٹی]] |[[National Library of Haiti]] (''Bibliothèque nationale d'Haïti'') |[[پورٹ او پرنس]] | |align="right"|[http://www.mcc.gouv.ht/dossiers/dossiers.php?id_dossier=48] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120301125715/http://www.mcc.gouv.ht/dossiers/dossiers.php?id_dossier=48 |date=2012-03-01 }} |- |{{flagicon|Honduras}} |[[ہونڈوراس]] |[[National Library of Honduras]] (''Biblioteca Nacional de Honduras'') |[[ٹیگوسیگلپا]] | |align="right"|[http://www.binah.gob.hn/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060426214325/http://www.binah.gob.hn/ |date=2006-04-26 }} |- |{{flagicon|Hong Kong}} |''[[ہانگ کانگ]]'' |{{arrow}} see under ''[[#C|People's Republic of China]]'' | | | |- |{{flagicon|Hungary}} |[[ہنگری]] |[[National Széchényi Library]] (''Országos Széchényi Könyvtár'') |[[بوداپست]] | |align="right"|[http://regi.oszk.hu/index_en.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150213043244/http://regi.oszk.hu/index_en.htm |date=2015-02-13 }} |} === I === {| class="wikitable" style="width:98%" |- ! colspan=2 style="width:25%" | ملک ! style="width:45%" | ک‏‏تب خانہ ! style="width:18%" | شہر ! style="width:12%" | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]] ! style="width:12%" | ماخذ |- |style="width:5%"|{{flagicon|Iceland}} |[[آئس لینڈ]] |[[National and University Library of Iceland]] (''Landsbókasafn Íslands Háskólabókasafn'') |[[ریکیاوک]] | Yes |align="right"|[http://www.landsbokasafn.is/] |- |rowspan=3|{{flagicon|India}} |rowspan=3|[[بھارت]] |[[قومی لائبریری، بھارت]] |[[کولکاتہ]] | |align="right"|[http://www.nationallibrary.gov.in] |- |[[National Science Library of India]] |[[نويں دہلی]] | |align="right"|[http://www.niscair.res.in/InformationResources/info.asp?a=topframe.htm&b=leftcon.asp&c=nsl/nsl.htm&d=test] |- | National Institute of Science Communication and Information Resources (NISCAIR) |[[نويں دہلی]] | |align="right"|[http://niscair.res.in/] |- |{{flagicon|Indonesia}} |[[انڈونیشیا]] |[[National Library of Indonesia]] (''Perpustakaan Nasional Republik Indonesia'') |[[Central Jakarta]] | |align="right"|[http://www.pnri.go.id/en/default.aspx] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091213052533/http://www.pnri.go.id/en/default.aspx |date=2009-12-13 }} |- |rowspan=2|{{flagicon|Iran}} |rowspan=2|[[ایران]] |[[National Library of Iran]] (''Ketabkeneh -e- Melli -e- Iran'') |[[تہران]] |Yes |align="right"|[http://www.nlai.ir/en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180713210526/http://www.nlai.ir/en |date=2018-07-13 }} |- |[[Malek National Library]] (''Ketabkeneh -e- Melli -e- Malek'') |[[تہران]] | |align="right"|[http://www.caroun.com/Museums/IranMuseum/TehranMuseum/Malek.htm] |- |{{flagicon|Iraq}} |[[عراق]] |[[Iraq National Library and Archive]] |[[بغداد]] | |align="right"|[http://www.iraqnla.org/wpeng/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090916191150/http://www.iraqnla.org/wpeng/ |date=2009-09-16 }} |- |{{flagicon|Republic of Ireland}} |[[آئرلینڈ|Ireland]] |[[National Library of Ireland]] = ''Leabharlann Náisiúnta na hÉireann'' |[[ڈبلن]] | |align="right"|[http://www.nli.ie/] |- |{{flagicon|Isle of Man}} |''[[آئل آف مین]]'' |{{arrow}} see under ''[[#U|United Kingdom]]'' | | | |- |{{flagicon|Israel}} |[[اسرائیل]] |[[National Library of Israel]] (הספרייה הלאומית) |[[یروشلم]] | |align="right"|[http://nli.org.il/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211227202309/https://www.nli.org.il/ |date=2021-12-27 }} |- |rowspan=3|{{flagicon|Italy}} |rowspan=3|[[اطالیہ]] |[[National Central Library (Florence)]] (''Biblioteca Nazionale Centrale Firenze'') |[[فلورنس]] | |align="right"|[http://www.bncf.firenze.sbn.it/] |- |[[National Central Library (Rome)]] (''Biblioteca Nazionale Centrale di Roma'') |[[روم]] | |align="right"|[http://www.bncrm.librari.beniculturali.it/index.php?en/1/home] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090415141542/http://www.bncrm.librari.beniculturali.it/index.php?en/1/home |date=2009-04-15 }} |- |[[Biblioteca Nazionale Vittorio Emanuele III|Vittorio Emanuele III National Library]] (''Biblioteca Nazionale "Vittorio Emanuele III" di Napoli'') |[[ناپولی]] | |align="right"|[http://www.bnnonline.it/traduzio/eng/engfirst.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060714220110/http://www.bnnonline.it/traduzio/eng/engfirst.htm |date=2006-07-14 }} |} === J === {| class="wikitable" style="width:98%" |- ! colspan=2 style="width:25%" | ملک ! style="width:45%" | ک‏‏تب خانہ ! style="width:18%" | شہر ! style="width:12%" | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]] ! style="width:12%" | ماخذ |- |style="width:5%"|{{flagicon|Jamaica}} |[[جمیکا]] |[[National Library of Jamaica]] |[[کنگسٹن، جمیکا|Kingston]] | |align="right"|[http://www.nlj.org.jm/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040113000815/http://www.nlj.org.jm/ |date=2004-01-13 }} |- |{{flagicon|Japan}} |[[جاپان]] |[[National Diet Library]] |[[توکیو]] | |align="right"|[http://www.ndl.go.jp/en/index.html] |- |{{flagicon|Jersey}} |''[[جرزی]]'' |{{arrow}} see under ''[[#U|United Kingdom]]'' | | | |- |{{flagicon|Jordan}} |[[اردن]] |[[National Library of Jordan]] |[[عمان (شہر)]] | |align="right"|[http://www.nl.gov.jo/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110113233542/http://www.nl.gov.jo/ |date=2011-01-13 }} |} === K === {| class="wikitable" style="width:98%" |- ! colspan=2 style="width:25%" | ملک ! style="width:45%" | ک‏‏تب خانہ ! style="width:18%" | شہر ! style="width:12%" | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]] ! style="width:12%" | ماخذ |- |style="width:5%"|{{flagicon|Kazakhstan}} |[[قازقستان]] |[[National Library of Kazakhstan]] (Қазақстан Республикасының Ұлттық Кітапханасы = Национальная библиотека Республики Казахстан) |[[الماندی]] | |align="right"|[http://www.nlrk.kz/page.php?lang=3] |- |{{flagicon|Kenya}} |[[کینیا]] |[[National Library Service of Kenya]] |[[نیروبی]] |Yes<ref>{{cite web | url = http://www.knls.ac.ke/national-library | year = 2014 | accessdate = 3 June 2014 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20181226023007/https://www.knls.ac.ke/national-library | archivedate = 2018-12-26 | title = آرکائیو کاپی | url-status = dead}}</ref> | |align="right"|[http://www.knls.ac.ke/] |- |{{flagicon|Kiribati}} |[[کیریباندی]] |[[National Library and Archives of Kiribati]] |[[South Tarawa|Bairiki]] | |align="right"|[http://www.nla.gov.au/initiatives/internat/rcp2000-2001.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070223190801/http://www.nla.gov.au/initiatives/internat/rcp2000-2001.html |date=2007-02-23 }} |- |{{flagicon|North Korea}} |[[شمالی کوریا]] |[[Grand People's Study House]] |[[پیانگ یانگ]] | |align="right"|[http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/DEPOLIB/0,,contentMDK:64018714~menuPK:50015251~nHighlightIndex:4~pagePK:64032996~piPK:50014957~theSitePK:285317,00.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140822053309/http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/DEPOLIB/0,,contentMDK:64018714~menuPK:50015251~nHighlightIndex:4~pagePK:64032996~piPK:50014957~theSitePK:285317,00.html |date=2014-08-22 }} |- |rowspan="3"|{{flagicon|South Korea}} |rowspan="3"|[[جنوبی کوریا]] |[[National Library of Korea]] (국립중앙도서관) |rowspan="3"|[[سیول]] | |align="right"|[http://www.nl.go.kr/nlmulti/index.php?lang_mode=e] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060625103410/http://www.nl.go.kr/nlmulti/index.php?lang_mode=e |date=2006-06-25 }} |- |[[National Digital Library of Korea]] | |align="right"|[http://www.dlibrary.go.kr/NEL_ENG/Index.jsp] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120726141339/http://www.dlibrary.go.kr/NEL_ENG/Index.jsp |date=2012-07-26 }} |- |[[National Library for Children and Young Adults]] (국립어린이청소년도서관) | |align="right"|[http://www.nlcy.go.kr/english/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130823185536/http://www.nlcy.go.kr/english/ |date=2013-08-23 }} |- |{{flagicon|Kosovo}} |''[[کوسووہ]] |{{arrow}} see under [[#Other States|Other States]]'' | | | |- |{{flagicon|Kuwait}} |[[کویت]] |[[National Library of Kuwait]] |[[کویت]] | |align="right"|[http://www.nlk.gov.kw/] |- |{{flagicon|Kyrgyzstan}} |[[کرغیزستان]] |[[National Library of the Kyrgyz Republic]] (Кыргыз Республикасынын Улуттук Китепканасы) |[[بشکیک]] | |align="right"|[http://www.nlkr.gov.kg/eng/index.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060212182146/http://nlkr.gov.kg/eng/index.htm |date=2006-02-12 }} |} === L === {| class="wikitable" style="width:98%" |- ! colspan=2 style="width:25%" | ملک ! style="width:45%" | ک‏‏تب خانہ ! style="width:18%" | شہر ! style="width:12%" | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]] ! style="width:12%" | ماخذ |- |style="width:5%"|{{flagicon|Laos}} |[[لاؤس]] |[[National Library of Laos]] |[[وینتیان]] | |align="right"|[http://www.nationallibraryoflaos.org/] |- |{{flagicon|Latvia}} |[[لٹویا]] |[[National Library of Latvia]] (''Latvijas Nacionālā bibliotēka'') |[[ریگا]] | |align="right"|[http://www.lnb.lv] |- |{{flagicon|Lebanon}} |[[لبنان]] |[[Lebanon National Library]] (المكتبة الو طنية = ''Bibliothèque Nationale du Liban'') |[[بیروت]] | |align="right"|[http://www.culture.gov.lb/Sections/main.ASP?page=LivreEtLitterature] |- |{{flagicon|Lesotho}} |[[لیسوتھو]] |[[Lesotho National Library Services]] |[[ماسیرو]] | |align="right"|[http://www.lnls.gov.ls/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130809093325/http://www.lnls.gov.ls/ |date=2013-08-09 }} |- |{{flagicon|Liberia}} |[[لائبیریا]] |[[National Library of Liberia]] |[[مونروویا]] | | |- |{{flagicon|Libya}} |[[لیبیا]] |[[National Library of Libya]] |[[بنغازی]] | |align="right"| |- |{{flagicon|Liechtenstein}} |[[لیختینستائن]] |[[Liechtenstein State Library]] (''Liechtensteinische Landesbibliothek'') |[[فادوتس]] | |align="right"|[http://www.lbfl.li] |- |{{flagicon|Lithuania}} |[[لتھووینیا]] |[[Martynas Mažvydas National Library of Lithuania]] (''Lietuvos Nacionalinė Martyno Mažvydo biblioteka'') |[[ولنیس]] | |align="right"|[http://www.lnb.lt/] |- |{{flagicon|Luxembourg}} |[[لکسمبرگ]] |[[National Library of Luxembourg]] (''Bibliothèque nationale de Luxembourg'' = ''Lëtzebuerger Nationalbibliothéik'' = ''Nationalbibliothek Luxemburg'') |[[لکسمبرگ (شہر)|Luxembourg]] | |align="right"|[http://www.bnl.lu/] |} === M === {| class="wikitable" style="width:98%" |- ! colspan=2 style="width:25%" | ملک ! style="width:45%" | ک‏‏تب خانہ ! style="width:18%" | شہر ! style="width:12%" | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]] ! style="width:12%" | ماخذ |- |style="width:5%"|{{flagicon|Macau}} |''[[مکاؤ]]'' |{{arrow}} see under ''[[#C|People's Republic of China]]'' | | | |- |style="width:5%"|{{flagicon|Macedonia}} |[[جمہوریہ مقدونیہ]] |[[National and University Library "St. Kliment of Ohrid"]] (Национална и универзитетска библиотека „Св. Климент Охридски") |[[اسکوپیہ]] | |align="right"|[http://www.nubsk.edu.mk] |- |{{flagicon|Madagascar}} |[[مڈغاسکر]] |[[National Library of Madagascar]] (''Bibliothèque nationale de Madagascar'') |[[اینٹانانیریو]] | |align="right"| |- |{{flagicon|Malawi}} |[[ملاوی]] |[[National Library Service of Malawi]] |[[لیلونگوے]] | |align="right"|[http://www.nlsmw.org/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171013125030/http://www.nlsmw.org/ |date=2017-10-13 }} |- |{{flagicon|Malaysia}} |[[ملائیشیا]] |[[National Library of Malaysia]] (''Perpustakaan Negara Malaysia'') |[[کوالالمپور]] |Yes<ref>{{cite web |url=http://www.pnm.gov.my/about/annual_report/bi/Annual%20Report%202002.pdf |format=pdf |title=2002 Annual Report |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226023014/http://www.pnm.gov.my/about/annual_report/bi/Annual%20Report%202002.pdf%20 |archivedate=2018-12-26 |access-date=2015-03-07 |url-status=dead}}</ref> |align="right"|[http://www.pnm.gov.my/pnmv3/index.php?id=76] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091028035333/http://www.pnm.gov.my/pnmv3/index.php?id=76 |date=2009-10-28 }} |- |{{flagicon|Maldives}} |[[مالدیپ]] |[[National Library of the Maldives]] |[[مالے|Galolhu Malé]] | |align="right"|[http://www.nlm.gov.mv/] |- |{{flagicon|Mali}} |[[مالی]] |[[National Library of Mali]] (''Direction nationale des Bibliothèques et de la Documentation'') |[[بماکو]] | |align="right"|[http://www.maliculture.net/index.php?option=com_content&task=view&id=86&Itemid=120] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121023024217/http://www.maliculture.net/index.php?option=com_content&task=view&id=86&Itemid=120 |date=2012-10-23 }} |- |{{flagicon|Malta}} |[[مالٹا]] |[[National Library of Malta]] |[[والیٹا]] | |align="right"|[http://www.libraries-archives.gov.mt/nlm/index.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051025170404/http://www.libraries-archives.gov.mt/nlm/index.htm |date=2005-10-25 }} |- |{{flagicon|Marshall Islands}} |[[مارشل جزیرے]] |[[Alele Museum, Library and National Archives]] |[[ماجورو]] | |align="right"|[http://members.tripod.com/~alelemuseum/Index.html] |- |{{flagicon|Mauritania}} |[[موریتانیہ]] |[[National Library of Mauritania]] (''Bibliothèque nationale de Mauritanie'') |[[نواکشوط]] | |align="right"|[http://www.mauritania.mr/fr/index.php?service=5&id=2668] |- |{{flagicon|Mauritius}} |[[موریشس]] |[[National Library of Mauritius]] |[[پورٹ لوئس]] | |align="right"|[http://www.gov.mu/portal/sites/ncb/mac/nlibrary/index.html] |- |rowspan=2|{{flagicon|Mexico}} |rowspan=2|[[میکسیکو]] |[[National Library of Mexico]] (''Biblioteca Nacional de México'') |rowspan=2|[[میکسیکو شہر]] | |align="right"|[http://bnm.unam.mx/] |- |[[National Newspaper and Periodicals Library of Mexico]] (''Hemeroteca Nacional de México'') | |align="right"|[http://biblional.bibliog.unam.mx/hem/hemeroteca.html] |- |{{flagicon|Federated States of Micronesia}} |[[ریاستہائے وفاقیہ مائکرونیشیا]] | | | | |- |{{flagicon|Moldova}} |[[مالدووا]] |[[National Library of Moldova]] (''Biblioteca Naţională a Republicii Moldova'') |[[کیشیناو]] | |align="right"|[http://www.bnrm.md/] |- |{{flagicon|Monaco}} |[[موناکو]] |[[Louis Notari Library]] (''Bibliothèque Louis Notari'') |[[موناکو]] | |align="right"|[http://www.monaco-mairie.mc/06_culture/mediat/mediat_bs.php] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030511104836/http://www.monaco-mairie.mc/06_culture/mediat/mediat_bs.php |date=2003-05-11 }} |- |{{flagicon|Mongolia}} |[[منگولیا]] |[[National Library of Mongolia]] |[[اولان باتور]] | |align="right"|[http://www.mongoliacenter.org/library/index.php?option=com_content&task=view&id=33&Itemid=61] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722071543/http://www.mongoliacenter.org/library/index.php?option=com_content&task=view&id=33&Itemid=61 |date=2011-07-22 }} |- |{{flagicon|Montenegro}} |[[مونٹینیگرو]] |[[National Library of Montenegro "Djurdje Crnojevic"]] (''Национална библиотека Црне Горе "Ђурђе Црнојевић"'') |[[سیتینیے]] | |align="right"|[http://www.cnb.me/] |- |{{flagicon|Morocco}} |[[مراکش]] |[[General Library and Archives]] (''Bibliothèque Générale et Archives'' <br />= المكتبة الوطنية للمملكة المغربية)<!-- without the manual <br />, the word order is mixed up by an automatic carriage return--> |[[رباط (شہر)]] and [[تطوان]] | |align="right"|[http://www.minculture.gov.ma/fr/Biblioth%E8que%20G%E9n%E9rale%20et%20Archives%20de%20Rabat.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090614130047/http://www.minculture.gov.ma/fr/Biblioth%E8que%20G%E9n%E9rale%20et%20Archives%20de%20Rabat.htm |date=2009-06-14 }} |- |{{flagicon|Mozambique}} |[[موزمبیق]] |[[National Library of Mozambique]] (''Biblioteca Nacional de Moçambique'') |[[ماپوتو]] | |align="right"|[http://www.mec.gov.mz/dep.php?sub_id=94] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060519084228/http://www.mec.gov.mz/dep.php?sub_id=94 |date=2006-05-19 }} |} === N === {| class="wikitable" style="width:98%" |- ! colspan=2 style="width:25%" | ملک ! style="width:45%" | ک‏‏تب خانہ ! style="width:18%" | شہر ! style="width:12%" | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]] ! style="width:12%" | ماخذ |- |style="width:5%"|{{flagicon|Namibia}} |[[نمیبیا]] |[[National Library of Namibia]] |[[ونڈہوک]] | |align="right"|[http://www.nln.gov.na/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100423063128/http://www.nln.gov.na/ |date=2010-04-23 }} |- |{{flagicon|Nauru}} |[[ناورو]] | | | | |- |{{flagicon|Nepal}} |[[نیپال]] |[[Nepal National Library]] |[[Pulchowk]], [[للتپور ضلع، نیپال|Lalitpur]] | |align="right"|[http://www.nnl.gov.np/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100124025616/http://nnl.gov.np/ |date=2010-01-24 }} |- |{{flagicon|Netherlands}} |[[نیدرلینڈز]] |[[Koninklijke Bibliotheek, National Library of the Netherlands|Koninklijke Bibliotheek]] [National Library of the Netherlands ''or'' Dutch Royal Library] |[[ہیگ]] | |align="right"|[http://www.kb.nl/index-en.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070105065056/http://www.kb.nl/index-en.html |date=2007-01-05 }} |- |{{flagicon|Aruba}} |♦ [[اروبا]] |[[Aruba National Library]] (''Biblioteca Nacional Aruba'') |[[اورنجسٹیڈ، اروبا|Oranjestad]] | |align="right"|[http://www.bibliotecanacional.aw/]({{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150302085005/http://www.bibliotecanacional.aw/ |date=2015-03-02 }}) |- |{{flagicon|New Zealand}} |[[نیوزی لینڈ]] |[[National Library of New Zealand]] = ''Te Puna Mātauranga o Aotearoa'' |[[ویلنگٹن]] | |align="right"|[http://www.natlib.govt.nz/] |- |{{flagicon|Cook Islands}} |♦ [[کک جزیرے]] |[[National Library of the Cook Islands]]<br />[[Cook Islands Library and Museum Society]] |[[Rarotonga]] | |align="right"|[http://www.mocd.gov.ck/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=23&Itemid=87] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111208062209/http://www.mocd.gov.ck/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=23&Itemid=87 |date=2011-12-08 }} |- |rowspan=2|{{flagicon|Nicaragua}} |rowspan=2|[[نکاراگوا]] |[[National Library of Nicaragua Rubén Darío]] (''Biblioteca Nacional de Nicaragua Rubén Darío'') |[[ماناگوا]] | |align="right"|[http://www.bnrd.gob.ni/] |- |[[National Health Library]] (''Biblioteca Nacional de Salud'') |[[ماناگوا]] | |align="right"|[http://www.minsa.gob.ni/bns/indexbns.php] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061114161407/http://www.minsa.gob.ni/bns/indexbns.php |date=2006-11-14 }} |- |{{flagicon|Niger}} |[[نائجر]] |[[Direction of the National Archives of Niger]] (''Direction des Archives nationales du Niger'') |[[نیامی]] | |align="right"| |- |{{flagicon|Nigeria}} |[[نائجیریا]] |[[National Library of Nigeria]] |[[لاگوس]] | |align="right"|[http://www.nlbn.org/index.html] |- | |''[[شمال]]...'' |{{arrow}} see under the second word | | | |- |{{flagicon|Norway}} |[[ناروے]] |[[National Library of Norway]] (''Nasjonalbiblioteket'') |[[اوسلو]] and [[Mo i Rana]] | |align="right"|[http://www.nb.no/] |} === O === {| class="wikitable" style="width:98%" |- ! colspan=2 style="width:25%" | ملک ! style="width:45%" | ک‏‏تب خانہ ! style="width:18%" | شہر ! style="width:12%" | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]] ! style="width:12%" | ماخذ |- |style="width:5%"|{{flagicon|Oman}} |[[سلطنت عمان]] |[[Sultan Qaboos University Library]] |[[مسقط|Muscat]] | |align="right"|[http://www.squ.edu.om/mainlibrary/tabid/1337/Default.aspx] |} === P === {| class="wikitable" style="width:98%" |- ! colspan=2 style="width:25%" | ملک ! style="width:45%" | ک‏‏تب خانہ ! style="width:18%" | شہر ! style="width:12%" | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]] ! style="width:12%" | ماخذ |- |style="width:5%"|{{flagicon|Pakistan}} |[[پاکستان]] |[[قومی ک‏‏تب خانہ پاکستان]] |[[اسلام آباد]] | |align="right"|[http://www.nlp.gov.pk/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151215044747/http://www.nlp.gov.pk/ |date=2015-12-15 }} |- |{{flagicon|Palau}} |[[پلاؤ]] |[[Palau Community College Library]] |[[کورور]] | |align="right"|[http://www.palau.edu/library.htm/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130805212352/http://www.palau.edu/library.htm/ |date=2013-08-05 }} |- |{{flagicon|Panama}} |[[پاناما]] |[[National Library of Panama]] (''Biblioteca Nacional de Panamá'') |[[پاناما شہر]] | |align="right"|[http://www.binal.ac.pa/] |- |{{flagicon|Papua New Guinea}} |[[پاپوا نیو گنی]] |[[National Library of Papua New Guinea]] |[[بوروکو]] | |align="right"|[http://www.dg.com.pg/~ola] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20021127174311/http://www.dg.com.pg/~ola |date=2002-11-27 }} |- |rowspan=2|{{flagicon|Paraguay}} |rowspan=2|[[پیراگوئے]] |[[National Library of Paraguay]] (''Biblioteca Nacional del Paraguay'') |[[اسونسیون]] | |align="right"|[http://www.bibliotecanacional.org/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141217010751/http://www.bibliotecanacional.org/ |date=2014-12-17 }} |- |[[National Library of Agriculture (Paraguay)]] (''Biblioteca nacional de Agricultura'') |[[اسونسیون]] | |align="right"| |- |{{flagicon|Peru}} |[[پیرو]] |[[Biblioteca Nacional del Perú]] [National Library of Peru ''or'' Peruvian National Library] |[[لیما]] ||Yes<ref>{{cite web |url=http://www.bnp.gob.pe/portalbnp/pdf/ley26905.pdf |format=pdf |title=Ley de Depósito Legal en la Biblioteca Nacional del Perú |accessdate=9 August 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226023021/https://www.bnp.gob.pe/portalbnp/pdf/ley26905.pdf |archivedate=2018-12-26 |url-status=dead}}</ref> |align="right"|[http://bvirtual.bnp.gob.pe/]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210214110350/http://bvirtual.bnp.gob.pe/ |date=2021-02-14 }} |- |{{flagicon|Philippines}} |[[فلپائن]] |[[National Library of the Philippines]] (''Pambansang Aklatan ng Pilipinas'') |[[منیلا]] | |align="right"|[http://web.nlp.gov.ph] |- |rowspan=2|{{flagicon|Poland}} |rowspan=2|[[پولینڈ]] |[[National Library of Poland]] [''Biblioteka Narodowa''] |[[وارسا]] | |align="right"|[http://www.bn.org.pl] |- |[[Jagiellonian Library]] [''Biblioteka Jagiellońska''] |[[کراکوف]] | |align="right"|[http://www.bj.uj.edu.pl/index_en.php] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100203021846/http://www.bj.uj.edu.pl/index_en.php |date=2010-02-03 }} |- |{{flagicon|Portugal}} |[[پرتگال]] |[[Biblioteca Nacional de Portugal]] [National Library of Portugal ''or'' Portuguese National Library] |[[لزبن]] | |align="right"|[http://www.bn.pt/] |} === Q === {| class="wikitable" style="width:98%" |- ! colspan=2 style="width:25%" | ملک ! style="width:45%" | ک‏‏تب خانہ ! style="width:18%" | شہر ! style="width:12%" | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]] ! style="width:12%" | ماخذ |- |style="width:5%"|{{flagicon|Qatar}} |[[قطر]] |[[Qatar National Library]] |[[دوحہ]] | |align="right"|[http://www.qnl.qa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211226121059/https://qnl.qa/ |date=2021-12-26 }} |- |{{flagicon|Quebec}} |''[[کیوبیک]]'' |{{arrow}} see under ''[[#C|Canada]]'' | | | |} === R === {| class="wikitable" style="width:98%" |- ! colspan=2 style="width:25%" | ملک ! style="width:45%" | ک‏‏تب خانہ ! style="width:18%" | شہر ! style="width:12%" | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]] ! style="width:12%" | ماخذ |- |style="width:5%"|{{flagicon|Romania}} |[[رومانیہ]] |[[National Library of Romania]] (''Biblioteca Naţională a României'') |[[بخارسٹ]] | |align="right"|[http://www.bibnat.ro] |- |rowspan=3|{{flagicon|Russia}} |rowspan=3|[[روس]] |[[Russian State Library]] (Российская Государственная Библиотека) |[[ماسکو]] | |align="right"|[http://www.rsl.ru] |- |[[قومی لائبریری، روس]] (Российская Национальная Библиотека) |[[سینٹ پیٹرز برگ]] | |align="right"|[http://www.nlr.ru] |- |[[Boris Yeltsin Presidential Library]] (Президентская библиотека имени Б.Н.Ельцина) |[[سینٹ پیٹرز برگ]] | |align="right"|[http://www.prlib.ru/en-us/] |- |{{flagicon|Tatarstan}} |♦ [[تاتارستان]] |[[National Library of the Republic of Tatarstan]] (Татарстан Республикасы Милли китапханәсендә = Национальная Библиотека Республики Татарстан) |[[قازان]] | |align="right"|[http://kitaphane.tatr.ru/eng/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304002829/http://kitaphane.tatr.ru/eng/ |date=2016-03-04 }} |- |{{flagicon|Rwanda}} |[[روانڈا]] |[[National Library of Rwanda]] (''Bibliothèque nationale du Rwanda'') |[[کیگالی]] | |align="right"|[https://web.archive.org/web/20040922025752/http://www.ebad.ucad.sn/sites_heberges/manifestations/colloque_BN_2003/tableau%201%20identification.doc] |} === S === {| class="wikitable" style="width:98%" |- ! colspan=2 style="width:25%" | ملک ! style="width:45%" | ک‏‏تب خانہ ! style="width:18%" | شہر ! style="width:12%" | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]] ! style="width:12%" | ماخذ |- |style="width:5%"|{{flagicon|Saint Kitts and Nevis}} |[[سینٹ کیٹز و ناویس]] |[[Charles A. Halbert Public Library]] |[[باسیتیر]] | |align="right"| |- |{{flagicon|Saint Lucia}} |[[سینٹ لوسیا]] |[[Central Library of Saint Lucia]] |[[کاستریس]] | |align="right"|[http://157.150.195.47/Depts/dhl/deplib/countries/luci.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030607080013/http://157.150.195.47/Depts/dhl/deplib/countries/luci.htm |date=2003-06-07 }} |- |{{flagicon|Saint Vincent and the Grenadines}} |[[سینٹ وینسینٹ و گریناڈائنز]] |[[Kingstown Public Library]] |[[کنگز ٹاؤن]] | |align="right"|[http://www.education.gov.vc/index.php?option=com_content&view=article&id=36&Itemid=45] {{Webarchive|url=https://archive.is/20130421185533/http://www.education.gov.vc/index.php?option=com_content&view=article&id=36&Itemid=45 |date=2013-04-21 }} |- |{{flagicon|Samoa}} |[[سامووا]] |[[Nelson Memorial Public Library]] |[[آپیا]] | | |- |{{flagicon|San Marino}} |[[سان مارینو]] |[[National Library and Book Patrimony]] (''Biblioteca di Stato e Beni Librari'') |[[سان مارینو]] | |align="right"| |- |{{flagicon|São Tomé and Príncipe}} |[[ساؤ ٹومے و پرنسپے]] |[[Library of the National Assembly]] (''Assembleia Nacional Biblioteca'') |[[ساؤ ٹومے]] | |align="right"| |- |{{flagicon|Saudi Arabia}} |[[سعودی عرب]] |[[King Fahad National Library]] (مكٺبة الملك فهد الوطنية) |[[ریاض]] | |align="right"|[http://www.kfnl.gov.sa/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070109051855/http://www.kfnl.gov.sa/ |date=2007-01-09 }} |- |{{flagicon|Scotland}} |''[[اسکاٹ لینڈ]]'' |{{arrow}} see under ''[[#U|United Kingdom]]'' | | | |- |{{flagicon|Senegal}} |[[سینیگال]] |[[National Library of Senegal]] (''Bibliothèque nationale du Sénégal, Bibliothèque des Archives nationales du Sénégal'') |[[ڈاکار]] | |align="right"|[http://www.archivesdusenegal.gouv.sn/biblio.html]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120901172440/http://www.archivesdusenegal.gouv.sn/biblio.html |date=2012-09-01 }} |- |rowspan=2|{{flagicon|Serbia}} |rowspan=2|[[سربیا]] |[[National Library of Serbia]] (Народна библиотека Србије) |[[بلغراد]] | |align="right"|[http://www.nb.rs/index.php?change_lang=en] |- |Library of [[Matica srpska]] (''Biblioteka Matice srpske'') |[[نووی ساد]] | |align="right"|[http://www.bms.ns.ac.rs/bmseng101.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200802211008/http://www.bms.ns.ac.rs/bmseng101.htm |date=2020-08-02 }} |- |{{flagicon|Seychelles}} |[[سیچیلیس]] |[[National Library of the Seychelles]] |[[ماہے|Mahé]] | |align="right"|[http://www.national-library.edu.sc/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090826085645/http://www.national-library.edu.sc/ |date=2009-08-26 }} |- |{{flagicon|Sierra Leone}} |[[سیرالیون]] |[[Sierra Leone Library Board]] |[[فری ٹاؤن]] | |align="right"|[http://www.encompassculture.com/readinggroups/africa@21/africa@21partners/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050728115954/http://www.encompassculture.com/readinggroups/africa@21/africa@21partners/ |date=2005-07-28 }} |- |{{flagicon|Singapore}} |[[سنگاپور]] |[[National Library, Singapore]] |[[سنگاپور]] | |align="right"|[http://www.nl.sg/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110820011359/http://www.nl.sg/ |date=2011-08-20 }} |- |{{flagicon|Slovakia}} |[[سلوواکیہ]] |[[Slovak National Library]] (''Slovenská národná knižnica'') |[[مارٹن، سلوواکیہ|Martin]] | |align="right"|[http://www.snk.sk/] |- |{{flagicon|Slovenia}} |[[سلووینیا]] |[[Narodna in univerzitetna knjižnica]] [National and University Library] |[[لیوبلیانا]] | |align="right"|[http://www.nuk.uni-lj.si] |- |{{flagicon|Solomon Islands}} |[[سولومن جزیرے]] |[[National Library Service of the Solomon Islands]] |[[ہونیارا]] | |align="right"| |- |{{flagicon|Somalia}} |[[صومالیہ]] |[[National Library of Somalia]] |[[موغادیشو]] | |align="right"|[https://web.archive.org/web/20120630023212/http://www.uneca.org/library/library_associations.htm] |- | |''[[جنوب]]...'' |{{arrow}} see under the second word, with the two exceptions below | | | |- |{{flagicon|South Africa}} |[[جنوبی افریقا]] |[[National Library of South Africa]] = ''Nasionale Biblioteek van Suid Afrika'' |[[پریٹوریا]] and [[کیپ ٹاؤن]] | |align="right"|[http://www.nlsa.ac.za/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061101190133/http://www.nlsa.ac.za/ |date=2006-11-01 }} |- |{{flagicon|South Sudan}} |[[جنوبی سوڈان]] | | | | |- |{{flagicon|Spain}} |[[ہسپانیہ]] |[[Biblioteca Nacional de España]] |[[میدرد]] | |align="right"|[http://www.bne.es/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221011303/http://www.bne.es/ |date=2009-02-21 }} |- |{{flagicon|Catalonia}} |♦ [[کاتالونیا]] |[[National Library of Catalonia]] (''Biblioteca de Catalunya'') |[[برشلونہ]] | |align="right"|[http://www.bnc.cat/] |- |{{flagicon|Sri Lanka}} |[[سری لنکا]] |[[National Library of Sri Lanka]] |[[کولمبو]] | |align="right"|[http://www.natlib.lk/] |- |{{flagicon|Republika Srpska}} |''[[سرپسکیا]]'' |{{arrow}} see under ''[[#B|Bosnia and Herzegovina]]'' | | | |- |{{flagicon|Sudan}} |[[سوڈان]] |[[Sudan Library]] |[[خرطوم]] | |align="right"|[http://www.uofk.edu/index.php?id=37] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100406080805/http://www.uofk.edu/index.php?id=37 |date=2010-04-06 }} |- |{{flagicon|Suriname}} |[[سرینام]] |[No national library, but database available] | | |align="right"|[http://www.nationallibrary.sr/website/home.asp?menuid=96] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061030135838/http://www.nationallibrary.sr/website/home.asp?menuid=96 |date=2006-10-30 }} |- |{{flagicon|Swaziland}} |[[سوازی لینڈ]] |[[Swaziland National Library Service]] |[[مبابنے]] | |align="right"|[http://www.gov.sz/home.asp?pid=763] |- |{{flagicon|Sweden}} |[[سویڈن]] |[[National Library of Sweden]] (''Kungliga biblioteket'') |[[اسٹاک ہوم]] |Yes |align="right"|[http://www.kb.se/hjalp/english/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080518124938/http://www.kb.se/hjalp/english/ |date=2008-05-18 }} |- |{{flagicon|Switzerland}} |[[سویٹزرلینڈ]] |[[Swiss National Library]] (''Schweizerische Nationalbibliothek'' = ''Bibliothèque nationale suisse'' = ''Biblioteca nazionale svizzera'' = ''Biblioteca naziunala svizra'') |[[برن]] | |align="right"|[http://www.nb.admin.ch/index.html?lang=en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150323132912/http://www.nb.admin.ch/index.html?lang=en |date=2015-03-23 }} |- |{{flagicon|Syria}} |[[شام]] |[[Al-Assad National Library]] (مكتبة الأسد الوطنية) |[[دمشق]] | |align="right"|[http://www.alassad-library.gov.sy/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080516072038/http://www.alassad-library.gov.sy/ |date=2008-05-16 }} |} === T === {| class="wikitable" style="width:98%" |- ! colspan=2 style="width:25%" | ملک ! style="width:45%" | ک‏‏تب خانہ ! style="width:18%" | شہر ! style="width:12%" | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]] ! style="width:12%" | ماخذ |- |style="width:5%"|{{flagicon|Taiwan}} |''[[جمہوریۂ چین|Republic of China (Taiwan)]]'' |{{arrow}} see under ''[[#Other States|Other States]]'' | | | |- |{{flagicon|Tajikistan}} |[[تاجکستان]] |[[National Firdoussi Library]] (Национальная Библиотека Республики Таджикистан имени Абулькасыма Фирдавси) |[[دوشنبہ]] | |align="right"|[http://www.nlrt.tj/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090710011715/http://www.nlrt.tj/ |date=2009-07-10 }} |- |{{flagicon|Tanzania}} |[[تنزانیہ]] |[[National Central Library (Dar es Salaam)|National Central Library]] / [[Tanzania Library Services Board]] = ''Bodi Ya Huduma Za Maktaba Tanzania'' |[[دارالسلام]] | |align="right"|[http://www.tlsb.or.tz/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210124163659/http://www.tlsb.or.tz/ |date=2021-01-24 }} |- |{{flagicon|Tatarstan}} |''[[تاتارستان]]'' |{{arrow}} see under ''[[#R|Russia]]'' | | | |- |{{flagicon|Thailand}} |[[تھائی لینڈ]] |[[National Library of Thailand]] (หอสมุดแห่งชาติ) |[[بینکاک]] | |align="right"|[http://www.nlt.go.th/] |- |{{flagicon|Togo}} |[[ٹوگو]] |[[National Library of Togo]] (''Bibliothèque nationale du Togo'') |[[لومے]] | |align="right"|[http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/DEPOLIB/0,,contentMDK:64018535~menuPK:50015209~nHighlightIndex:2~pagePK:64032996~piPK:64027952~theSitePK:285317,00.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090416162338/http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/DEPOLIB/0,,contentMDK:64018535~menuPK:50015209~nHighlightIndex:2~pagePK:64032996~piPK:64027952~theSitePK:285317,00.html |date=2009-04-16 }} |- |{{flagicon|Tonga}} |[[ٹونگا]] | | | | |- |{{flagicon|Trinidad and Tobago}} |[[ٹرینیڈاڈ تے ٹوباگو]] |[[National Library and Information System]] |[[پورٹ آف اسپین]] | |align="right"|[http://www.nalis.gov.tt/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080906131804/http://www.nalis.gov.tt/ |date=2008-09-06 }} |- |{{flagicon|Tunisia}} |[[تونس]] |[[National Library of Tunisia]] (''Bibliothèque nationale de Tunisie'' = المكتبة الوطنية التونسية) |[[تونس شہر]] | |align="right"|[http://www.bibliotheque.nat.tn/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051024023417/http://www.bibliotheque.nat.tn/ |date=2005-10-24 }} |- |rowspan="2"|{{flagicon|Turkey}} |rowspan="2"|[[ترکی]] |[[National Library of Turkey]] (''Milli Kütüphane'') |[[انقرہ]] | |align="right"|[http://www.mkutup.gov.tr/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070103193035/http://www.mkutup.gov.tr/ |date=2007-01-03 }} |- |[[National Library of İzmir]] (''İzmir Milli Kütüphanesi'') |[[ازمیر]] | |align="right"| |- |{{flagicon|Turkmenistan}} |[[ترکمانستان]] |[[National Library of Turkmenistan]] |[[اشک آباد]] | |align="right"| |- |{{flagicon|Tuvalu}} |[[تووالو]] |[[National Library and Archives of Tuvalu]] |[[فونافوندی]] | |align="right"| |} === U === {| class="wikitable" style="width:98%" |- ! colspan=2 style="width:25%" | ملک ! style="width:45%" | ک‏‏تب خانہ ! style="width:18%" | شہر ! style="width:12%" | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]] ! style="width:12%" | ماخذ |- |style="width:5%"|{{flagicon|Uganda}} | [[یوگنڈا]] |[[National Library of Uganda]] |[[کمپالیا]] | |align="right"|[http://www.nlu.go.ug/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091201161123/http://www.nlu.go.ug/ |date=2009-12-01 }} |- |{{flagicon|Ukraine}} | [[یوکرین]] |[[Vernadsky National Library of Ukraine]] (Національна бібліотека України імені В.І. Вернадського) |[[کیف]] | |align="right"|[http://www.nbuv.gov.ua/] |- |{{flagicon|United Arab Emirates}} | [[متحدہ عرب امارات]] |[[Cultural Foundation National Library]] |[[ابوظہبی (شہر)]] | |align="right"|[http://www.adach.ae/en/default.aspx] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110310082313/http://www.adach.ae/en/default.aspx |date=2011-03-10 }} |- | rowspan=7|{{flagicon|United Kingdom}} |[[برطانیہ]] |[[British Library]] |[[لندن]] and [[Boston Spa]] ([[Wetherby]]) |Yes |align="right"|[http://www.bl.uk/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120326213518/http://www.bl.uk/ |date=2012-03-26 }} |- ||{{flagicon|Scotland}}[[اسکاٹ لینڈ]] |[[National Library of Scotland]] |[[ایڈنبرا]] |Yes |align="right"|[http://www.nls.uk/] |- ||{{flagicon|Wales}}[[ویلز]] |[[National Library of Wales]] (''Llyfrgell Genedlaethol Cymru'') |[[ایبرسٹویتھ]] |Yes |align="right"|[http://www.llgc.org.uk/] |- ||{{flagicon|Bermuda}}[[برمودا]] |[[Bermuda National Library]] |[[ہیملٹن (برمودا)|Hamilton]] | |align="right"|[http://www.bermudanationallibrary.bm/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080215204632/http://www.bermudanationallibrary.bm/ |date=2008-02-15 }} |- ||{{flagicon|British Virgin Islands}}|[[برطانوی ورجن جزیرے|Virgin Islands, British]] ||[[Library Services Department]] |[[روڈ ٹاون]] | |align="right"|[http://www.bvi.gov.vg/products.asp?iProd=31&iCat=12&hierarchy=0] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070507200947/http://www.bvi.gov.vg/products.asp?iProd=31&iCat=12&hierarchy=0 |date=2007-05-07 }} |- ||{{flagicon|Isle of Man}}[[آئل آف مین]] |[[National Library and Archives]] ([[Manx National Heritage]]) |[[ڈگلس، آئل آف مین|ڈگلس]] | |align="right"|[http://www.gov.im/mnh/heritage/library/nationalLibrary.xml] |- ||{{flagicon|Jersey}}[[جرزی]] |[[Jersey Library]] |[[سینٹ ہیلیر]] | |align="right"|[http://www.gov.je/ESC/Lifelong+Learning/Libraries/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080516202108/http://www.gov.je/ESC/Lifelong+Learning/Libraries/ |date=2008-05-16 }} |- |rowspan=5|{{flagicon|United States}} |rowspan=5|[[ریاستہائے متحدہ امریکا]] |[[ک‏‏تب خانہ کانگریس]] (''[[درحقیقت]]'') |[[واشنگٹن ڈی سی]] |Yes |align="right"|[http://www.loc.gov/] |- ||[[National Library of Medicine]] |[[بیتھسڈا، میری لینڈ|Bethesda]] | |align="right"|[http://www.nlm.nih.gov/] |- ||[[National Agricultural Library]] |[[Beltsville, Maryland|Beltsville]] | |align="right"|[http://www.nal.usda.gov/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100612005150/http://www.nal.usda.gov/ |date=2010-06-12 }} |- ||[[National Library of Education (United States)|National Library of Education]] |[[واشنگٹن ڈی سی]] | |align="right"|[http://ies.ed.gov/ncee/projects/nat_ed_library.asp] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080915124642/http://ies.ed.gov/ncee/projects/nat_ed_library.asp |date=2008-09-15 }} |- ||[[National Transportation Library]] |[[واشنگٹن ڈی سی]] | |align="right"|[http://ntl.bts.gov/] |- |{{flagicon|Uruguay}} |[[یوراگوئے]] |[[National Library of Uruguay]] (''Biblioteca Nacional del Uruguay'') |[[مونٹیویڈیو]] | |align="right"|[http://www.bibna.gub.uy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070707160758/http://www.bibna.gub.uy/ |date=2007-07-07 }} |- |{{flagicon|Uzbekistan}} |[[ازبکستان]] |[[National Library of Uzbekistan]] |[[تاشقند]] | |align="right"|[http://www.natlib.uz/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071116193809/http://www.natlib.uz/ |date=2007-11-16 }} |} === V === {| class="wikitable" style="width:98%" |- ! colspan=2 style="width:25%" | ملک ! style="width:45%" | ک‏‏تب خانہ ! style="width:18%" | شہر ! style="width:12%" | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]] ! style="width:12%" | ماخذ |- |style="width:5%"|{{flagicon|Vanuatu}} |[[وانواتو]] |[[National Library of Vanuatu]] |[[پورٹ ولا]] | |align="right"|[http://www.vanuatuculture.org/site-bm2/library/index.shtml] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091123201942/http://www.vanuatuculture.org/site-bm2/library/index.shtml |date=2009-11-23 }} |- |{{flagicon|Vatican City}} |[[ویٹیکن سٹی]] |[[Vatican Library]] (''Biblioteca Apostolica Vaticana'') |[[ویٹیکن سٹی]] | |align="right"|[http://www.vaticanlibrary.va/home.php?ling=eng] |- |{{flagicon|Venezuela}} |[[وینیزویلا]] |[[National Library of Venezuela]] (''Biblioteca Nacional de Venezuela'') |[[کراکس]] | |align="right"|[http://www.bnv.gob.ve/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090118083824/http://www.bnv.gob.ve/ |date=2009-01-18 }} |- |{{flagicon|Vietnam}} |[[ویتنام]] |[[National Library of Vietnam]] (Thư Viện Quốc Gia Việt Nam) |[[ہنوئی]] | |align="right"|[http://www.nlv.gov.vn/] |} === W === {| class="wikitable" style="width:98%" |- ! colspan=2 style="width:25%" | ملک ! style="width:45%" | ک‏‏تب خانہ ! style="width:18%" | شہر ! style="width:12%" | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]] ! style="width:12%" | ماخذ |- |style="width:5%"|{{flagicon|Wales}} |''[[ویلز]]'' |{{arrow}} see under ''[[#U|United Kingdom]]'' | | | |} === Y === {| class="wikitable" style="width:98%" |- ! colspan=2 style="width:25%" | ملک ! style="width:45%" | ک‏‏تب خانہ ! style="width:18%" | شہر ! style="width:12%" | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]] ! style="width:12%" | ماخذ |- |style="width:5%"|{{flagicon|Yemen}} |[[یمن]] |[[National Library of Yemen]] |[[عدن]] | | |} === Z === {| class="wikitable" style="width:98%" |- ! colspan=2 style="width:25%" | ملک ! style="width:45%" | ک‏‏تب خانہ ! style="width:18%" | شہر ! style="width:12%" | [[تحویلی ک‏‏تب خانہ]] ! style="width:12%" | ماخذ |- |style="width:5%"|{{flagicon|Zambia}} |[[زیمبیا]] |[[Zambia Library Service]] |[[لوساکا]] | |align="right"| |- |{{flagicon|Zimbabwe}} |[[زمبابوے]] |[[National Archives of Zimbabwe Library]] |[[ہرارے]]? | |align="right"|[https://web.archive.org/web/20081219014710/http://www.moha.gov.zw/index.php?link=naz_library] |} === ہور حیثیت === {| class="wikitable" style="width:98%" |- bgcolor=87ceeb ! colspan=2 style="width:25%" | ملک ! style="width:45%" | ک‏‏تب خانہ ! style="width:18%" | شہر ! style="width:12%" | ویب سائٹ |- |style="width:5%"|{{flagicon|Abkhazia}} |[[ابخازيا]] |[[I.G. Papaskir National Library of Abkhazia]] |[[سخومی]] | |- |{{flagicon|Kosovo}} |[[کوسووہ]] |[[National and University Library of Kosovo]] (''Biblioteka Kombëtare dhe Universitare e Kosovës'') |[[پریسٹینا]] |align="right"|[http://www.biblioteka-ks.org/index.php] |- |{{flagicon|Northern_Cyprus}} |[[ترک جمہوریہ شمالی قبرص]] |[[National Library of Northern Cyprus]] (''Milli Kütüphane'') |[[نیکوسیا]] |align="right"|[http://mkutup.mebnet.net/] |- |{{flagicon|Republic of China}} |[[جمہوریۂ چین|Republic of China (Taiwan)]] |Bureau of International Exchange of Publications (also known as the [[National Central Library]], 國家圖書館) |[[تائپے]] |align="right"|[http://www.ncl.edu.tw/mp.asp?mp=5] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130513163836/http://www.ncl.edu.tw/mp.asp?mp=5 |date=2013-05-13 }} |} == ریاستی کت‏ب خانے == A state library is established by a [[وفاقی ریاست|state]] to serve as the preeminent repository of information for that region. === [[آسٹریلیا]] === * ''[[ACT Heritage Library]]'' * ''[[Northern Territory Library]]'' * [[State Library of New South Wales]] * [[State Library of Queensland]] * [[State Library of South Australia]] * [[State Library of Tasmania]] * [[State Library of Victoria]] * [[State Library of Western Australia]] === [[جرمنی]] === {{Main|State libraries of Germany}} * [[Bavarian State Library]], [[میونخ]] * [[Central and Regional Library of Berlin]], [[برلن]] * [[Göttingen State and University Library]], [[Göttingen]] * [[Hessian State Library]], [[Wiesbaden]] * [[Saxon State Library]], [[ڈریسڈن]] * [[Württemberg State Library]], [[شٹوٹگارٹ]] === [[بھارت]] === * [[Asafia State Library]] * [[North Bengal State Library]] * [[State Central Library, Kerala]] === [[ریاستہائے متحدہ امریکا]] === {{Main|List of U.S. state libraries and archives}} == ہور ویکھو == * [[کتب خانےآں د‏‏ی لسٹ]] * [[List of libraries by country]] * [[قومی دستاویزات مراکز د‏‏ی لسٹ]] * [[Staatsbibliothek]] * [[The European Library]] == حوالے == {{حوالے|2}} == باہرلے جوڑ == * {{cite web| url=http://www.ifla.org/national-libraries| title=National Libraries Section| publisher=International Federation of Library Associations and Institutions (IFLA)| accessdate=2014-04-01| archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226023011/https://www.ifla.org/national-libraries%20| archivedate=2018-12-26| url-status=live}} * {{cite web | archiveurl=https://web.archive.org/web/20081218060204/http://www.ifla.org/VI/2/p2/national-libraries.htm | title=National Libraries of the World: Address List| publisher= International Federation of Library Associations and Institutions| url=http://www.ifla.org/VI/2/p2/national-libraries.htm |archivedate=2008-12-18}} Note: the IFLA now links to the Wikipedia list above (partly edited by IFLA members) instead of maintaining its own list, see also the [http://www.ifla.org/files/assets/national-libraries/annual-report/2009.pdf Annual Report 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924034655/http://www.ifla.org/files/assets/national-libraries/annual-report/2009.pdf |date=2015-09-24 }} of the National Libraries Section. * {{cite web | url=http://www.unesco.org/new/en/communication-and-information/access-to-knowledge/libraries/ | title=UNESCO Libraries portal | publisher=[[یونیسکو]] | accessdate=2014-02-01}} [[گٹھ:تنظیماں د‏‏ی فہارست]] [[گٹھ:قومی کت‏ب خانے]] [[گٹھ:کتب خانےآں د‏‏ی فہارست]] 56ts2r6hhoikxint4bc7r9ee8us5hvc 0 91638 712811 684237 2026-10-25T15:41:04Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 712811 wikitext text/x-wiki [[فائل:Un-sri-lanka.png|thumb|سری لنکا]] ایہ '''لسٹ سری لنکا دے شہر''' (List of cities in Sri Lanka) ا‏‏ے۔ == لسٹ == {|class="wikitable sortable" style="text-align:right; font-size:90%" ! style="background-color:#E0CEF2;" valign=bottom|نام !! style="background-color:#E0CEF2;" valign=bottom|[[سنہالی زبان|سنہالا]] ! style="background-color:#E0CEF2;" valign=bottom|[[تمل زبان|تامل]] !! style="background-color:#E0CEF2;" valign=bottom|[[سری لنکا دے صوبے|صوبہ]] ! style="background-color:#E0CEF2;" valign=bottom|[[سری لنکا دے ضلعے|ضلع]] ! style="background-color:#E0CEF2;" valign=bottom|[[سری لنکا دے ڈویژنل سیکریٹریٹ|ڈویژنل سیکریٹریٹ]] ! style="background-color:#E0CEF2;" valign=bottom|<small>آبادی<br />(مُضافات شہر)<br />(2012 تخمینہ)</small><br /><ref name="world-gazetteer.com">{{cite web|title=Sri Lanka: largest cities and towns and statistics of their population|url=http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-127&srt=pnan&col=abcdefghinoq&msz=1500|publisher=World Gazetteer|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190106093947/http://www.populationmondiale.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-127&srt=pnan&col=abcdefghinoq&msz=1500|archivedate=2019-01-06|access-date=2015-02-24|url-status=live}}</ref> ! style="background-color:#E0CEF2;" valign=bottom|<small>آبادی<br />(بلدیہ)<br />(2009 تخمینہ)</small><br /><ref name=MC>{{cite web|title=Area, population, registered voters and employees of municipalities, 2008–2009|url=http://www.statistics.gov.lk/abstract2010/chapters/Chap15/AB15-1.pdf|work=Statistics Statistical Abstract 2010|publisher=Department of Census & Statistics, Sri Lanka|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190106093852/http://www.statistics.gov.lk/abstract2010/chapters/Chap15/AB15-1.pdf|archivedate=2019-01-06|access-date=2015-02-24|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Enumeration of Vital Events 2011 – Northern Province|url=http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/VitalStatistics/EVE2011_FinalReport.pdf|publisher=Department of Census & Statistics, Sri Lanka|access-date=2020-10-20|archive-date=2012-05-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20120523050649/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/VitalStatistics/EVE2011_FinalReport.pdf|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite web|title=Basic Population Information on Ampara District – 2007|url=http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/Preliminary%20Reports%20Special%20Enumeration%202007/Basic%20Population%20Information%20on%20Ampara%20District%202007.pdf|publisher=Department of Census & Statistics, Sri Lanka|access-date=2020-10-20|archive-date=2015-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924120925/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/Preliminary%20Reports%20Special%20Enumeration%202007/Basic%20Population%20Information%20on%20Ampara%20District%202007.pdf|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite web|title=Basic Population Information on Batticaloa District – 2007|url=http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/Preliminary%20Reports%20Special%20Enumeration%202007/Basic%20Population%20Information%20of%20Batticaloa%20District%202007.pdf|publisher=Department of Census & Statistics, Sri Lanka|access-date=2020-10-20|archive-date=2015-08-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20150807040754/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/Preliminary%20Reports%20Special%20Enumeration%202007/Basic%20Population%20Information%20of%20Batticaloa%20District%202007.pdf|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite web|title=Basic Population Information on Trincomaee District – 2007|url=http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/Preliminary%20Reports%20Special%20Enumeration%202007/Basic%20Population%20Information%20on%20Trincomalee%20District%202007.pdf|publisher=Department of Census & Statistics, Sri Lanka|access-date=2020-10-20|archive-date=2012-07-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20120706210337/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/Preliminary%20Reports%20Special%20Enumeration%202007/Basic%20Population%20Information%20on%20Trincomalee%20District%202007.pdf|dead-url=yes}}</ref> ! style="background-color:#E0CEF2;" valign=bottom|<small>رقبہ<br />(کلومیٹر²)</small><br /><ref name=MC /> ! style="background-color:#E0CEF2;" valign=bottom|<small>رقبہ<br />(میل²)</small> ! style="background-color:#E0CEF2;" valign=bottom|<small>کثافت<br />(/کلومیٹر²)</small> ! style="background-color:#E0CEF2;" valign=bottom|متناسقات ! style="background-color:#E0CEF2;" valign=bottom|ویب صفحہ |- | align=right|[[کولمبو]] || align=right|කොළඹ || align=right|கொழும்பு || align=right|[[مغربی صوبہ، سری لنکا|مغربی]] || align=right|[[کولمبو ضلع|کولمبو]] || align=right|[[کولمبو ڈویژنل سیکریٹریٹ|کولمبو]] || 752,993 || 686,779 || 37.31 || {{convert|37.31|km2|sqmi|2|disp=output number only}} || {{formatnum:{{#expr:686779/37.31 round 0}}}} || {{coord|6|56|04|N|79|50|34|E|type:city}} || align=center|[http://www.cmc.lk/ cmc.lk] |- | align=right|[[دیہیوالا-ماؤنٹ لاوینیا]] || align=right|දෙහිවල-ගල්කිස්ස || align=right|தெஹிவளை - கல்கிசை || align=right|[[مغربی صوبہ، سری لنکا|مغربی]] || align=right|[[کولمبو ضلع|کولمبو]] || align=right|[[دیہیوالا ڈویژنل سیکریٹریٹ|دیہیوالا]] || 245,974 || 224,661 || 21.00 || {{convert|21|km2|sqmi|2|disp=output number only}} || {{formatnum:{{#expr:224661/21 round 0}}}} || {{coord|6|50|23|N|79|52|33|E|type:city}} || |- | align=right|[[موراتووا]] || align=right|මොරටුව || align=right|மொறட்டுவை || align=right|[[مغربی صوبہ، سری لنکا|مغربی]] || align=right|[[کولمبو ضلع|کولمبو]] || align=right|[[موراتووا ڈویژنل سیکریٹریٹ|موراتووا]] || 207,755 || 189,750 || 23.00 || {{convert|23|km2|sqmi|2|disp=output number only}} || {{formatnum:{{#expr:189750/23 round 0}}}} || {{coord|6|47|57|N|79|52|36|E|type:city}} || align=center|[http://www.moratuwamc.lk/ moratuwamc.lk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120212163302/http://www.moratuwamc.lk/ |date=2012-02-12 }} |- | align=right|[[سری جے وردھنے پورا کوٹے]] || align=right|ශ්‍රී ජයවර්ධනපුර කෝට්ටේ || align=right|ஶ்ரீ ஜெயவர்த்தனபுரம் கோட்டை || align=right|[[مغربی صوبہ، سری لنکا|مغربی]] || align=right|[[کولمبو ضلع|کولمبو]] || align=right|[[کوٹے ڈویژنل سیکریٹریٹ|کوٹے]] || 135,806 || 124,039 || 17.00 || {{convert|17|km2|sqmi|2|disp=output number only}} || {{formatnum:{{#expr:124039/17 round 0}}}} || {{coord|6|54|39|N|79|53|16|E|type:city}} || |- | align=right|[[نیگومبو]] || align=right|මීගමුව || align=right|நீர்கொழும்பு || align=right|[[مغربی صوبہ، سری لنکا|مغربی]] || align=right|[[گامپاہا ضلع|گامپاہا]] || align=right|[[نیگومبو ڈویژنل سیکریٹریٹ|نیگومبو]] || 127,754 || 153,670 || 31.00 || {{convert|31|km2|sqmi|2|disp=output number only}} || {{formatnum:{{#expr:153670/31 round 0}}}} || {{coord|7|13|00|N|79|50|00|E|type:city}} || align=center|[http://www.negombo.mc.gov.lk/ negombo.mc.gov.lk] |- | align=right|[[کینڈی]] || align=right|මහනුවර || align=right|கண்டி || align=right|[[وسطی صوبہ، سری لنکا|وسطی]] || align=right|[[کینڈی ضلع|کینڈی]] || align=right|[[کینڈی ڈویژنل سیکریٹریٹ|کینڈی]] || 125,351 || 123,952 || 27.00 || {{convert|27|km2|sqmi|2|disp=output number only}} || {{formatnum:{{#expr:123952/27 round 0}}}} || {{coord|7|17|47|N|80|38|06|E|type:city}} || |-valign=top | align=right|[[کالمونائی]] || align=right|කල්මුනේ || align=right|கல்முனை || align=right|[[مشرقی صوبہ، سری لنکا|مشرقی]] || align=right|[[امپارا ضلع|امپارا]] || align=right|کالمونائی مسلم / <br />کالمونائی تامل /<br />[[ساینتھاماراتھو ڈویژنل سیکریٹریٹ|ساینتھاماراتھو]] || 106,783 || 108,696 || 23.00 || {{convert|23|km2|sqmi|2|disp=output number only}} || {{formatnum:{{#expr:108696/23 round 0}}}} || {{coord|7|25|00|N|81|49|00|E|type:city}} || align=center|[http://www.kalmunaimc.org/ kalmunaimc.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120317160402/http://www.kalmunaimc.org/ |date=2012-03-17 }} |- | align=right|[[واوونییا]] || align=right|වවුනියා || align=right|வவுனியா || align=right|[[شمالی صوبہ، سری لنکا|شمالی]] || align=right|[[واوونییا ضلع|واوونییا]] || align=right|[[واوونییا ڈویژنل سیکریٹریٹ|واوونییا]] || 99,653 || 31,699<ref name=eleven>2011 enumeration</ref> || 22.50 || {{convert|22.5|km2|sqmi|2|disp=output number only}} || {{formatnum:{{#expr:31699/22.5 round 0}}}} || {{coord|8|45|00|N|80|29|00|E|type:city}} || |- | align=right|[[گال (سری لنکا)|گال]] || align=right|ගාල්ල || align=right|காலி || align=right|[[جنوبی صوبہ، سری لنکا|جنوبی]] || align=right|[[گال ضلع|گال]] || align=right|[[گال ڈویژنل سیکریٹریٹ|گال]] || 99,478 || 97,101 || 7.00 || {{convert|17|km2|sqmi|2|disp=output number only}} || {{formatnum:{{#expr:97101/17 round 0}}}} || {{coord|6|02|03|N|80|12|59|E|type:city}} || align=center|[https://web.archive.org/web/20200617021449/http://www.galle.mc.gov.lk/ galle.mc.gov.lk] |- | align=right|[[ترینکومالی]] || align=right|තිරිකුණාමළය || align=right|திருகோணமலை || align=right|[[مشرقی صوبہ، سری لنکا|مشرقی]] || align=right|[[ترینکومالی ضلع|ترینکومالی]] || align=right|[[ترینکومالی ڈویژنل سیکریٹریٹ|ترینکومالی]] || 99,135 || 51,624<ref name=seven>2007 enumeration</ref> || 7.50 || {{convert|7.5|km2|sqmi|2|disp=output number only}} || {{formatnum:{{#expr:51624/7.5 round 0}}}} || {{coord|8|34|00|N|81|14|00|E|type:city}} || |- | align=right|[[باٹیکالوا]] || align=right|මඩකලපුව || align=right|மட்டக்களப்பு || align=right|[[مشرقی صوبہ، سری لنکا|مشرقی]] || align=right|[[باٹیکالوا ضلع|باٹیکالوا]] || align=right|[[مانمونائی شمال ڈویژنل سیکریٹریٹ|مانمونائی شمال]] || 92,332 || 83,470 || 75.00 || {{convert|75|km2|sqmi|2|disp=output number only}} || {{formatnum:{{#expr:83470/75 round 0}}}} || {{coord|7|43|00|N|81|42|00|E|type:city}} || align=center|[http://www.batticaloamc.com/ batticaloamc.com] |- | align=right|[[جافنا]] || align=right|යාපනය || align=right|யாழ்ப்பாணம் || align=right|[[شمالی صوبہ، سری لنکا|شمالی]] || align=right|[[جافنا ضلع|جافنا]] || align=right|[[جافنا ڈویژنل سیکریٹریٹ|جافنا]] / [[نالور ڈویژنل سیکریٹریٹ|نالور]] || 88,138 || 76,080<ref name=eleven /> || 20.20 || {{convert|20.2|km2|sqmi|2|disp=output number only}} || {{formatnum:{{#expr:76080/20.2 round 0}}}} || {{coord|9|40|00|N|80|00|00|E|type:city}} || align=center|[http://www.jaffnamc.lk/ jaffnamc.lk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110513164116/http://www.jaffnamc.lk/ |date=2011-05-13 }} |- | align=right|[[کاتونایادے]] || align=right|කටුනායක || align=right|கட்டுநாயக்க || align=right|[[مغربی صوبہ، سری لنکا|مغربی]] || align=right|[[گامپاہا ضلع|گامپاہا]] || align=right|[[کاتانا ڈویژنل سیکریٹریٹ|کاتانا]] || 76,816 || || || || || {{coord|7|10|00|N|79|52|00|E|type:city}} || |- | align=right|[[دامبولا]] || align=right|දඹුල්ල || align=right|தம்புள்ளை || align=right|[[وسطی صوبہ، سری لنکا|وسطی]] || align=right|[[ماتالے ضلع|ماتالے]] || align=right|[[دامبولا ڈویژنل سیکریٹریٹ|دامبولا]] || 68,821 || || || || || {{coord|7|51|24|N|80|38|57|E|type:city}} || |- | align=right|[[کولوناوا]] || align=right|කොලොන්නාව || align=right|கொலன்னாவ || align=right|[[مغربی صوبہ، سری لنکا|مغربی]] || align=right|[[کولمبو ضلع|کولمبو]] || align=right|[[کولوناوا ڈویژنل سیکریٹریٹ|کولوناوا]] || 64,887 || || || || || {{coord|6|55|00|N|79|54|00|E|type:city}} || |- | align=right|[[انورادھاپورہ]] || align=right|අනුරාධපුරය || align=right|அனுராதபுரம் || align=right|[[شمال وسطی صوبہ، سری لنکا|شمال وسطی]] || align=right|[[انورادھاپورہ ضلع|انورادھاپورہ]] || align=right|[[انورادھاپورہ ڈویژنل سیکریٹریٹ|انورادھاپورہ]] || 63,208 || 83,312 || 36.00 || {{convert|36|km2|sqmi|2|disp=output number only}} || {{formatnum:{{#expr:83312/36 round 0}}}} || {{coord|8|21|00|N|80|23|00|E|type:city}} || |- | align=right|[[رتناپورہ]] || align=right|රත්නපුර || align=right|இரத்தினபுரி || align=right|[[ساباراگاموا صوبہ|ساباراگاموا]] || align=right|[[رتناپورہ ضلع|رتناپورہ]] || align=right|[[رتناپورہ ڈویژنل سیکریٹریٹ|رتناپورہ]] || 52,170 || 49,477 || 20.00 || {{convert|20|km2|sqmi|2|disp=output number only}} || {{formatnum:{{#expr:49477/20 round 0}}}} || {{coord|6|40|00|N|80|24|00|E|type:city}} || |- | align=right|[[بادولا]] || align=right|බදුල්ල || align=right|பதுளை || align=right|[[اووا صوبہ|اووا]] || align=right|[[بادولا ضلع|بادولا]] || align=right|[[بادولا ڈویژنل سیکریٹریٹ|بادولا]] || 47,587 || 43,866 || 10.00 || {{convert|10|km2|sqmi|2|disp=output number only}} || {{formatnum:{{#expr:43866/10 round 0}}}} || {{coord|6|59|05|N|81|03|23|E|type:city}} || |- | align=right|[[ماتارا، سری لنکا|ماتارا]] || align=right|මාතර || align=right|மாத்தறை || align=right|[[جنوبی صوبہ، سری لنکا|جنوبی]] || align=right|[[ماتارا ضلع|ماتارا]] || align=right|[[ماتارا ڈویژنل سیکریٹریٹ|ماتارا]] || 47,420 || 75,930 || 13.00 || {{convert|13|km2|sqmi|2|disp=output number only}} || {{formatnum:{{#expr:75930/13 round 0}}}} || {{coord|5|57|00|N|80|33|00|E|type:city}} || |- | align=right|[[پوٹالام]] || align=right|පුත්තලම || align=right|புத்தளம் || align=right|[[شمال مغربی صوبہ، سری لنکا|شمال مغربی]] || align=right|[[پوٹالام ضلع|پوٹالام]] || align=right|[[پوٹالام ڈویژنل سیکریٹریٹ|پوٹالام]] || 45,401 || || || || || {{coord|8|02|03|N|79|50|07|E|type:city}} || |- | align=right|[[چاواکاچچیری]] || align=right|චාවකච්චේරිය || align=right|சாவகச்சேரி || align=right|[[شمالی صوبہ، سری لنکا|شمالی]] || align=right|[[جافنا ضلع|جافنا]] || align=right|[[تھینمارادچی ڈویژنل سیکریٹریٹ|تھینمارادچی]] || 41,407 || 15,780<ref name=eleven /> || 19.40 || {{convert|19.4|km2|sqmi|2|disp=output number only}} || {{formatnum:{{#expr:15780/19.4 round 0}}}} || {{coord|9|39|00|N|80|09|00|E|type:city}} || |- | align=right|[[کاٹانکودے]] || align=right|කාත්තන්කුඩි || align=right|காத்தான்குடி || align=right|[[مشرقی صوبہ، سری لنکا|مشرقی]] || align=right|[[باٹیکالوا ضلع|باٹیکالوا]] || align=right|[[کاٹانکودے ڈویژنل سیکریٹریٹ|کاٹانکودے]] || 40,883 || 39,523<ref name=seven /> || 6.50 || {{convert|6.5|km2|sqmi|2|disp=output number only}} || {{formatnum:{{#expr:39523/6.5 round 0}}}} || {{coord|7|41|39|N|81|44|12|E|type:city}} || |- | align=right|[[ماتالے]] || align=right|මාතලේ || align=right|மாத்தளை || align=right|[[وسطی صوبہ، سری لنکا|وسطی]] || align=right|[[ماتالے ضلع|ماتالے]] || align=right|[[ماتالے ڈویژنل سیکریٹریٹ|ماتالے]] || 40,859 || 37,802 || 9.00 || {{convert|9|km2|sqmi|2|disp=output number only}} || {{formatnum:{{#expr:37802/9 round 0}}}} || {{coord|7|28|00|N|80|37|00|E|type:city}} || align=center|[http://www.mcmatale.org.lk/ mcmatale.org.lk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120331143539/http://www.mcmatale.org.lk/ |date=2012-03-31 }} |- | align=right|[[کالوتارا]] || align=right|කඵතර || align=right|களுத்துறை || align=right|[[مغربی صوبہ، سری لنکا|مغربی]] || align=right|[[کالوتارا ضلع|کالوتارا]] || align=right|[[کالوتارا ڈویژنل سیکریٹریٹ|کالوتارا]] || 39,615 || || || || || {{coord|6|35|13|N|79|57|37|E|type:city}} || align=center|[http://www.kalutara.uc.gov.lk/ kalutara.uc.gov.lk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120404124540/http://kalutara.uc.gov.lk/ |date=2012-04-04 }} |- | align=right|[[مانار، سری لنکا|مانار]] || align=right|මන්නාරම || align=right|மன்னார் || align=right|[[شمالی صوبہ، سری لنکا|شمالی]] || align=right|[[مانار ضلع|مانار]] || align=right|[[مانار ڈویژنل سیکریٹریٹ|مانار]] || 35,817 || 22,183<ref name=eleven /> || 27.85 || {{convert|27.85|km2|sqmi|2|disp=output number only}} || {{formatnum:{{#expr:22183/27.85 round 0}}}} || {{coord|8|58|00|N|79|53|00|E|type:city}} || |- | align=right|[[پانادورا]] || align=right|පානදුර || align=right|பாணந்துறை || align=right|[[مغربی صوبہ، سری لنکا|مغربی]] || align=right|[[کالوتارا ضلع|کالوتارا]] || align=right|[[پانادورا ڈویژنل سیکریٹریٹ|پانادورا]] || 35,717 || || || || || {{coord|6|42|48|N|79|54|15|E|type:city}} || |- | align=right|[[بیرووالا]] || align=right|බේරුවල || align=right|பேருவளை || align=right|[[مغربی صوبہ، سری لنکا|مغربی]] || align=right|[[کالوتارا ضلع|کالوتارا]] || align=right|[[بیرووالا ڈویژنل سیکریٹریٹ|بیرووالا]] || 35,312 || || || || || {{coord|6|28|00|N|79|59|00|E|type:city}} || |- | align=right|[[جا-الا]] || align=right|ජා-ඇල || align=right|ஜா-எல || align=right|[[مغربی صوبہ، سری لنکا|مغربی]] || align=right|[[گامپاہا ضلع|گامپاہا]] || align=right|[[جا-الا ڈویژنل سیکریٹریٹ|جا-الا]] || 32,386 || || || || || {{coord|7|05|04|N|79|53|41|E|type:city}} || |- | align=right|[[پوائنٹ پیڈرو]] || align=right|පේදුරුතුඩුව || align=right|பருத்தித்துறை || align=right|[[شمالی صوبہ، سری لنکا|شمالی]] || align=right|[[جافنا ضلع|جافنا]] || align=right|[[وادامارادچی شمال ڈویژنل سیکریٹریٹ|وادامارادچی شمال]] || 31,351 || 12,161<ref name=eleven /> || 11.65 || {{convert|11.65|km2|sqmi|2|disp=output number only}} || {{formatnum:{{#expr:12161/11.65 round 0}}}} || {{coord|9|49|00|N|80|14|00|E|type:city}} || |- | align=right|[[کیلانییا]] || align=right|කැලණිය || align=right|களனி || align=right|[[مغربی صوبہ، سری لنکا|مغربی]] || align=right|[[گامپاہا ضلع|گامپاہا]] || align=right|[[کیلانییا ڈویژنل سیکریٹریٹ|کیلانییا]] || 31,307 || || || || || {{coord|6|57|00|N|79|54|00|E|type:city}} || |- | align=right|[[پیلییاگودا]] || align=right|පෑලියගොඩ || align=right|பேலியகொடை || align=right|[[مغربی صوبہ، سری لنکا|مغربی]] || align=right|[[گامپاہا ضلع|گامپاہا]] || align=right|[[کیلانییا ڈویژنل سیکریٹریٹ|کیلانییا]] || 31,307 || || || || || {{coord|6|57|00|N|79|54|00|E|type:city}} || |- | align=right|[[کرنیگالا]] || align=right|කුරුණෑගල || align=right|குருனகல் || align=right|[[شمال مغربی صوبہ، سری لنکا|شمال مغربی]] || align=right|[[کرنیگالا ضلع|کرنیگالا]] || align=right|[[کرنیگالا ڈویژنل سیکریٹریٹ|کرنیگالا]] || 30,314 || 30,991 || 11.00 || {{convert|11|km2|sqmi|2|disp=output number only}} || {{formatnum:{{#expr:30991/11 round 0}}}} || {{coord|7|29|00|N|80|22|00|E|type:city}} || |- | align=right|[[وٹالا]] || align=right|වත්තල || align=right|வத்தளை || align=right|[[مغربی صوبہ، سری لنکا|مغربی]] || align=right|[[گامپاہا ضلع|گامپاہا]] || align=right|[[وٹالا ڈویژنل سیکریٹریٹ|وٹالا]] || 30,229 || || || || || {{coord|6|59|00|N|79|53|00|E|type:city}} || |- | align=right|[[گامپولا]] || align=right|ගම්පොල || align=right|கம்பளை || align=right|[[وسطی صوبہ، سری لنکا|وسطی]] || align=right|[[کینڈی ضلع|کینڈی]] || || 27,659 || || || || || {{coord|7|59|53|N|80|34|36|E|type:city}} || |- | align=right|[[نووارا الییا]] || align=right|නුවරඑළිය || align=right|நுவரேலியா || align=right|[[وسطی صوبہ، سری لنکا|وسطی]] || align=right|[[نووارا الییا ضلع|نووارا الییا]] || align=right|[[نووارا الییا ڈویژنل سیکریٹریٹ|نووارا الییا]] || 27,326 || 38,364 || 12.00 || {{convert|12|km2|sqmi|2|disp=output number only}} || {{formatnum:{{#expr:38364/12 round 0}}}} || {{coord|6|58|00|N|80|46|00|E|type:city}} || align=center|[http://www.nuwaraeliya.mc.gov.lk/ nuwaraeliya.mc.gov.lk] |- | align=right|[[والویٹیتھورائی]] || align=right|වෙල්වෙටිතුරේ || align=right|வல்வெட்டித்துறை || align=right|[[شمالی صوبہ، سری لنکا|شمالی]] || align=right|[[جافنا ضلع|جافنا]] || align=right|[[وادامارادچی شمال ڈویژنل سیکریٹریٹ|وادامارادچی شمال]] || 27,210 || 8,382<ref name=eleven /> || 4.85 || {{convert|4.85|km2|sqmi|2|disp=output number only}} || {{formatnum:{{#expr:8382/4.85 round 0}}}} || {{coord|9|49|00|N|80|10|00|E|type:city}} || align=center|[http://www.valvaicouncil.com/ valvaicouncil.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120108235948/http://www.valvaicouncil.com/ |date=2012-01-08 }} |- | align=right|[[چیلاو]] || align=right|භලාවත || align=right|சிலாபம் || align=right|[[شمال مغربی صوبہ، سری لنکا|شمال مغربی]] || align=right|[[پوٹالام ضلع|پوٹالام]] || align=right|[[چیلاو ڈویژنل سیکریٹریٹ|چیلاو]] || 26,714 || || || || || {{coord|7|35|00|N|79|48|00|E|type:city}} || |- | align=right|[[اراوور]] || align=right|එරාවුර් || align=right|ஏறாவூர் || align=right|[[مشرقی صوبہ، سری لنکا|مشرقی]] || align=right|[[باٹیکالوا ضلع|باٹیکالوا]] || align=right|[[اراوور ٹاؤن ڈویژنل سیکریٹریٹ|اراوور ٹاؤن]] || 25,582 || || 4.90 || {{convert|4.90|km2|sqmi|2|disp=output number only}} || || {{coord|7|46|00|N|81|36|00|E|type:city}} || |-valign=top | align=right|[[اویساویلا]] || align=right|අවිස්සාවේල්ල || align=right|அவிசாவலை || align=right|[[مغربی صوبہ، سری لنکا|مغربی]] || align=right|[[کولمبو ضلع|کولمبو]] || align=right|[[سیتھاواکا ڈویژنل سیکریٹریٹ|سیتھاواکا]] || 25,322 || || || || || {{coord|6|57|11|N|80|13|06|E|type:city}} || |- | align=right|[[ویلیگاما]] || align=right|වැලිගම || align=right|வெலிகமை || align=right|[[جنوبی صوبہ، سری لنکا|جنوبی]] || align=right|[[ماتارا ضلع|ماتارا]] || align=right|[[ویلیگاما ڈویژنل سیکریٹریٹ|ویلیگاما]] || 24,159 || || || || || {{coord|5|58|24|N|80|25|21|E|type:city}} || |- | align=right|[[امبالانگودا]] || align=right|අම්බලන්ගොඩ || align=right|அம்பலாங்கொட || align=right|[[جنوبی صوبہ، سری لنکا|جنوبی]] || align=right|[[گال ضلع|گال]] || align=right|[[امبالانگودا ڈویژنل سیکریٹریٹ|امبالانگودا]] || 21,573 || || || || || {{coord|6|13|30|N|80|03|24|E|type:city}} || |- | align=right|[[امپارا]] || align=right|අම්පාර || align=right|அம்பாறை || align=right|[[مشرقی صوبہ، سری لنکا|مشرقی]] || align=right|[[امپارا ضلع|امپارا]] || align=right|[[امپارا ڈویژنل سیکریٹریٹ|امپارا]] || 20,309 || 21,713<ref name=seven /> || || || || {{coord|7|17|00|N|81|40|00|E|type:city}} || |- | align=right|[[کاگال]] || align=right|කෑගල්ල || align=right|கேகாலை || align=right|[[ساباراگاموا صوبہ|ساباراگاموا]] || align=right|[[کاگال ضلع|کاگال]] || align=right|[[کاگال ڈویژنل سیکریٹریٹ|کاگال]] || 17,962 || || || || || {{coord|7|15|00|N|80|21|00|E|type:city}} || |- | align=right|[[ہاٹون، سری لنکا|ہاٹون]] || align=right|හැටන් || align=right|ஹற்றன் || align=right|[[وسطی صوبہ، سری لنکا|وسطی]] || align=right|[[نووارا الییا ضلع|نووارا الییا]] || align=right|[[امباگامووا ڈویژنل سیکریٹریٹ|امباگامووا]] || 16,237 || || || || || {{coord|6|31|57|N|80|21|19|E|type:city}} || |- | align=right|[[ناوالاپیتیا]] || align=right|නාවලපිටිය || align=right|நாவலபிட்டி || align=right|[[وسطی صوبہ، سری لنکا|وسطی]] || align=right|[[کینڈی ضلع|کینڈی]] || align=right|[[پاسباگ کورال ڈویژنل سیکریٹریٹ|پاسباگ کورال]] || 15,415 || || || || || {{coord|7|03|00|N|80|32|00|E|type:city}} || |- | align=right|[[بالانگودا]] || align=right|බලන්ගොඩ || align=right|பலங்கொடா || align=right|[[ساباراگاموا صوبہ|ساباراگاموا]] || align=right|[[رتناپورہ ضلع|رتناپورہ]] || align=right|[[بالانگودا ڈویژنل سیکریٹریٹ|بالانگودا]] || 13,589 || || || || || {{coord|6|39|00|N|80|41|00|E|type:city}} || |- | align=right|[[ہامبانتوندا]] || align=right|හම්බන්තොට || align=right|அம்பாந்தோட்டை || align=right|[[جنوبی صوبہ، سری لنکا|جنوبی]] || align=right|[[ہامبانتوندا ضلع|ہامبانتوندا]] || align=right|[[ہامبانتوندا ڈویژنل سیکریٹریٹ|ہامبانتوندا]] || 12,071 || || || || || {{coord|6|07|28|N|81|07|21|E|type:city}} || |- | align=right|[[تانگال]] || align=right|තංගල්ල || align=right|தங்கல்ல || align=right|[[جنوبی صوبہ، سری لنکا|جنوبی]] || align=right|[[ہامبانتوندا ضلع|ہامبانتوندا]] || align=right|[[تانگال ڈویژنل سیکریٹریٹ|تانگال]] || 11,258 || || || || || {{coord|6|01|00|N|80|47|00|E|type:city}} || |- | align=right|[[مونیراگالا]] || align=right|මොණරාගල || align=right|மொனராகல || align=right|[[اووا صوبہ|اووا]] || align=right|[[مونیراگالا ضلع|مونیراگالا]] || align=right|[[مونیراگالا ڈویژنل سیکریٹریٹ|مونیراگالا]] || 10,853 || || || || || {{coord|6|52|00|N|81|21|00|E|type:city}} || |- | align=right|[[گامپاہا]] || align=right|ගම්පහ || align=right|கம்பகா || align=right|[[مغربی صوبہ، سری لنکا|مغربی]] || align=right|[[گامپاہا ضلع|گامپاہا]] || align=right|[[گامپاہا ڈویژنل سیکریٹریٹ|گامپاہا]] || 9,889 || 61,052 || 38.00 || {{convert|38|km2|sqmi|2|disp=output number only}} || {{formatnum:{{#expr:61052/38 round 0}}}} || {{coord|7|05|30|N|79|59|39|E|type:city}} || |- | align=right|[[ہورانا]] || align=right|හොරණ || align=right|ஹொரண || align=right|[[مغربی صوبہ، سری لنکا|مغربی]] || align=right|[[کالوتارا ضلع|کالوتارا]] || align=right|[[ہورانا ڈویژنل سیکریٹریٹ|ہورانا]] || 9,774 || || || || || {{coord|6|43|00|N|80|03|00|E|type:city}} || |- | align=right|[[واٹیگاما]] || align=right|වත්තේගම || align=right|வத்தேகமை || align=right|[[اووا صوبہ|اووا]] || align=right|[[مونیراگالا ضلع|مونیراگالا]] || align=right|[[سییامبالاندووا ڈویژنل سیکریٹریٹ|سییامبالاندووا]] || 8,770 || || || || || {{coord|7|21|01|N|80|40|57|E|type:city}} || |- | align=right|[[مینووانگودا]] || align=right|මිණුවන්ගොඩ || align=right|மினுவன்கொட || align=right|[[مغربی صوبہ، سری لنکا|مغربی]] || align=right|[[گامپاہا ضلع|گامپاہا]] || align=right|[[مینووانگودا ڈویژنل سیکریٹریٹ|مینووانگودا]] || 8,015 || || || || || {{coord|7|10|24|N|79|57|43|E|type:city}} || |- | align=right|[[بانداراویلا]] || align=right|බණ්ඩාරවෙල || align=right|பண்டாரவளை || align=right|[[اووا صوبہ|اووا]] || align=right|[[بادولا ضلع|بادولا]] || align=right|[[بانداراویلا ڈویژنل سیکریٹریٹ|بانداراویلا]] || 7,878 || || || || || {{coord|6|50|00|N|80|59|00|E|type:city}} || |- | align=right|[[کولیاپیتیا]] || align=right|කුලියාපිටිය || align=right|குளியாப்பிட்டிய || align=right|[[شمال مغربی صوبہ، سری لنکا|شمال مغربی]] || align=right|[[کرنیگالا ضلع|کرنیگالا]] || || 6,850 || || || || || {{coord|7|28|14|N|80|02|44|E|type:city}} || |- | align=right|[[ہاپوتال]] || align=right|හපුතලේ || align=right|அப்புத்தளை || align=right|[[اووا صوبہ|اووا]] || align=right|[[بادولا ضلع|بادولا]] || align=right|[[ہاپوتال ڈویژنل سیکریٹریٹ|ہاپوتال]] || 5,559 || || || || || {{coord|6|46|04|N|80|57|31|E|type:city}} || |- | align=right|[[تالاواکیلل]] || align=right|තලවකැලේ || align=right|தலவாக்கலை || align=right|[[وسطی صوبہ، سری لنکا|وسطی]] || align=right|[[نووارا الییا ضلع|نووارا الییا]] || align=right|[[نووارا الییا ڈویژنل سیکریٹریٹ|نووارا الییا]] || 4,087 || || || || || {{coord|6|56|00|N|80|39|00|E|type:city}} || |- | align=right|[[ہاریسپاٹووا]] || align=right|හාරිස්පත්තුව || align=right|அரிஸ்பத்துவ || align=right|[[وسطی صوبہ، سری لنکا|وسطی]] || align=right|[[کینڈی ضلع|کینڈی]] || align=right|[[ہاریسپاٹووا ڈویژنل سیکریٹریٹ|ہاریسپاٹووا]] || 1,744 || || || || || || |- | align=right|[[کادوگاناوا]] || align=right|කඩුගන්නාව || align=right|கடுகண்ணாவ || align=right|[[وسطی صوبہ، سری لنکا|وسطی]] || align=right|[[کینڈی ضلع|کینڈی]] || align=right|[[اودونووارا ڈویژنل سیکریٹریٹ|اودونووارا]] || 1,384 || || || || || {{coord|7|15|13|N|80|31|39|E|type:city}} || |- | align=right|[[امبیلیپیتییا]] || align=right|ඇඹිලිපිටිය || align=right|ஆம்பிலீபிடியா || align=right|[[ساباراگاموا صوبہ|ساباراگاموا]] || align=right|[[رتناپورہ ضلع|رتناپورہ]] || align=right|[[امبیلیپیتییا ڈویژنل سیکریٹریٹ|امبیلیپیتییا]] || 51,398 ||133,977 || || || || {{coord|6|20|38|N|80|50|56|E|type:city}} || align=center|[http://www.embilipitiya.uc.gov.lk/ embilipitiya.uc.gov.lk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305003112/http://www.embilipitiya.uc.gov.lk/ |date=2016-03-05 }} |- | align=right|[[سیگیرییا]] || align=right|සීගිරිය || align=right|சிகிரியா || align=right|[[وسطی صوبہ، سری لنکا|وسطی]] || align=right|[[ماتالے ضلع|ماتالے]] || align=right|[[دامبولا ڈویژنل سیکریٹریٹ|دامبولا]] || 1,098 || || || || || {{coord|7|57|25|N|80|45|35|E|type:city}} || |} == حوالے == {{حوالے|2}} {{موضوعات ایشیا |name = ایشیا دے شہر |title = ایشیا دے شہر |prefix= : |suffix= دے شہر }} [[گٹھ:سری لنکا جغرافیہ-متعلقہ فہارست]] [[گٹھ:سری لنکا دے آباد تھ‏‏اںو‏اں ]] [[گٹھ:سری لنکا دے شہر]] [[گٹھ:شہراں د‏‏ی فہرستاں بلحاظ ملک]] [[گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے ]] [[گٹھ:فہرستاں ایشیا دے شہر]] 1cnq7tv4szsieag6nvcxk7i2o1ur1s2 0 92809 712817 710476 2026-10-25T20:27:33Z Rotondus 19601 سانچہ 712817 wikitext text/x-wiki {{Infobox deity | type = ہندو | native_name = रावण | image = Ravana British Museum.jpg | alt = Ravana | caption = Statue of Ravana from 18th century CE | title = شاہ [[لنکا]] | nickname = ''Dashagriva'' or ''Dashanana'' (Ten-headed) | father = [[Vishrava]] | mother = [[Kaikesi]] | consort = [[مندو داری]], Dhanyamalini | children = [[Indrajit]]<br />[[Atikaya]]<br />[[Akshayakumara]]<br />[[Narantaka-Devantaka|Narantaka]]<br />[[Narantaka-Devantaka|Devantaka]]<br />[[Trishira]]<br />[[Prahasta]] | extra-hdr = [[لنکا]] دا اساطیری بادشاہ | lbl31 = Predecessor | data31 = [[کبیر (ہندو مذہبی شخصیت)|کبیر]] | lbl32 = Successor | data32 = [[Vibhishana]] }} {{ہندو مت}} '''راون''' (Ravana) ([[سنسکرت بین الاقوامی حروف تہجی د‏‏ی نقل حرفی]]: Rāvaṇa; تلفظ: {{IPAc-en|ˈ|r|ɑ:|v|ə|n|ə}};<ref>[http://dictionary.reference.com/browse/ravana "Ravana"]. ''[[Random House Webster's Unabridged Dictionary]]''.</ref> [[سنسکرت زبان|سنسکرت]]: रावण) [[ہندو]] کتاب [[رامائن]] وچ اک بنیادی اساطیری حریف کردار اے جسنو‏ں [[راکھشس]] دے طور اُتے پیش کيتا گیا اے، جو [[لنکا]] دا باشاہ سی۔ {{efn|Identified by many with modern-day [[سری لنکا]]}}<ref name="Mani">{{cite book|title=Puranic Encyclopaedia: A Comprehensive Dictionary With Special Reference to the Epic and Puranic Literature|url=https://archive.org/details/puranicencyclopa00maniuoft|publisher=Motilal Banarsidass|year=1975|isbn=0-8426-0822-2|location=Delhi|page=354|author=Mani, Vettam|authorlink=Vettam Mani}}</ref><ref>{{Cite book|title=Merriam-Webster's Encyclopedia of World Religions|url=https://archive.org/details/merriamwebsterse0000unse_f6b2|first=|date=1999|publisher=Merriam-Webster|isbn=978-0-87779-044-0|page=[https://archive.org/details/merriamwebsterse0000unse_f6b2/page/909 909]|language=en}}</ref> == باہرلے جوڑ == {{گٹھ کومنز|Ravana}} * [http://www.ramayanaresearch.com/rawana.html Rawana the Historical King of Heladiwa|Ramayana Research] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130708195310/http://www.ramayanaresearch.com/rawana.html |date=2013-07-08 }} == حوالے == {{حوالے}} {{حوالے|group="lower-alpha"}} {{رامائن}} [[گٹھ:راماین]] [[گٹھ:راماین وچ راکھشس]] [[گٹھ:رشی]] [[گٹھ:شخصیتاں جنہاں دا وجود مشکوک اے ]] [[گٹھ:شلاکا پرش]] [[گٹھ:ہندو بادشاہ]] [[گٹھ:ہندو فلاسفہ]] [[گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے ]] [[گٹھ:راماین دے کردار]] 7vps76ndimkb7z7szvij564iet50t74 0 106933 712815 712681 2026-10-25T18:18:28Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 712815 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات شاہی اقتدار/عربی}} '''محمد بن صباح الصباح''' (ولادت: 1838ء - وفات: 1896ء) جنہاں نو‏ں '''نور الصباح''' وی کہیا جاندا اے [[کویت]] دے چھیواں حکمران سن ۔ محمد بن صباح نے مئی 1893ء تو‏ں 1896ء دے درمیان حکمرانی کيت‏ی۔<ref name="philby">{{cite book|url=https://www.questia.com/read/24971493/saudi-arabia|title=Saudi Arabia|author=H. St. John Philby|publisher=Ernest Benn|year=1955|location=London|page=236}}{{Subscription required|via=Questia}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201219163134/https://www.questia.com/read/24971493/saudi-arabia |date=2020-12-19 }}</ref> == حوالے == {{حوالے}} {{کویت دے امیر}} [[گٹھ:1845 دے جم]] [[گٹھ:1896 دیاں موتاں]] [[گٹھ:آل صباح]] [[گٹھ:کویت دے حکمران]] [[گٹھ:انیہويں صدی وچ مشرق وسطی دے بادشاہ]] r9qad8cbq2iqljo0ce5d3ejhza9vshr 0 114046 712814 709446 2026-10-25T17:11:58Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 712814 wikitext text/x-wiki {{پنجابی گنتی}} [[فائل:Huseyn Shaheed Suhrawardy.png|thumb| [[حسین شہید سہروردی]] ، بنگال دے آخری وزیراعظم]] '''متحدہ بنگال''' ۱۹۴۷ وچ [[تقسیم ہند]] دے وقت [[بنگال پریزیڈنسی|صوبہ بنگال]] نو‏‏ں اک غیر منقسم، خودمختار ریاست وچ تبدیل کرنے د‏‏ی تجویز سی۔ اس نے مذہبی بنیاداں اُتے بنگال د‏‏ی تقسیم نو‏‏ں روکنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ مجوزہ ریاست نو‏‏ں آزاد ریاست بنگال کہیا جانا سی۔ اک اعترافی سیاسی نظام وضع کيتا گیا۔ اس تجویز نو‏‏ں ووٹ دے لئی پیش نئيں کيتا گیا۔ برطانوی حکومت نے [[تقسیم ہند|ماؤنٹ بیٹن پلان]] تے [[ریڈکلف لائن]] دے مطابق بنگال نو‏‏ں تقسیم کرنے دے لئی اگے ودھیا۔ == تریخ == ۲۷ اپریل ۱۹۴۷ نو‏ں، [[حسین شہید سہروردی]] ، بنگال دے وزیر اعظم تے مسلم لیگ دے رہنما، نے [[نويں دہلی]] وچ اک پریس کانفرنس تو‏ں خطاب کردے ہوئے برطانوی حکومت دے منصوبےآں دے تحت بنگال د‏‏ی ودھدی ہوئی تقسیم دے خلاف اپنی مخالفت دا خاکہ پیش کيتا۔ پریس کانفرنس وچ ، سہروردی نے اک "آزاد، غیر منقسم، تے خودمختار بنگال" بنانے دے لئی مذہبی اختلافات نو‏‏ں اک طرف رکھنے د‏‏ی پرجوش درخواست کيتی۔ <ref name="scroll19472">{{cite news|author=Shoaib Daniyal|url=https://scroll.in/article/907754/why-did-british-prime-minister-attlee-think-bengal-was-going-to-be-an-independent-country-in-1947|title=Why did British prime minister Attlee think Bengal was going to be an independent country in 1947?|work=Scroll.in|date=6 جنوری 2019|access-date=31 مارچ 2020}}</ref> {{Blockquote|آؤ اک لمحے دے لئی رک کے غور کرو کہ جے بنگال متحد رہیا تاں کيہ ہو سکدا ا‏‏ے۔ ایہ اک عظیم ملک ہوئے گا، جو کہ ہندوستان دا سب تو‏ں امیر تے سب تو‏ں زیادہ خوشحال ہوئے گا، جو اپنے لوکاں نو‏‏ں اعلیٰ معیار زندگی دینے دے قابل ہوئے گا، جتھے اک عظیم لوک اپنے قد د‏‏ی پوری بلندی تک پہنچ سکن گے، اک ایسی سرزمین جو حقیقی معنےآں وچ بہت زیادہ ہو. ایہ زراعت تو‏ں مالا مال ہوئے گا، صنعت و تجارت تو‏ں مالا مال ہوئے گا تے وقت گزرنے دے نال نال ایہ دنیا د‏‏ی طاقتور تے ترقی پسند ریاستاں وچو‏ں اک ہوئے گا۔ جے بنگال متحد رہندا اے تاں ایہ کوئی خواب نئيں رہے گا، کوئی تصور نئيں ہوئے گا۔<ref name="scroll1947" />}} سہروردی، [[مدناپور، مغربی بنگال|مدنا پور]] دے اک وکیل، مغربی بنگال نو‏‏ں ہندو مسلم تقسیم دے مخالف فریق تو‏ں نئيں کھونا چاہندے سن ۔ اس تجویز نو‏‏ں [[بنگالی ہندو]] رہنماواں [[انڈین نیشنل کانگریس]] دے سرت چندر بوس ، کرن شنکر رائے (بنگال اسمبلی وچ کانگریس پارلیمانی پارٹی دے رہنما) تے ستیہ رنجن بخشی د‏‏ی حمایت حاصل سی۔ <ref name="banglapedia1">{{حوالہ ویب|url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=United_Independent_Bengal_Movement|title=United Independent Bengal Movement|website=Banglapedia|accessdate=31 مارچ 2020}}</ref> سہروردی د‏‏ی حمایت کرنے والے ممتاز بنگالی مسلماناں وچ بنگال دے وزیر خزانہ محمد علی چودھری، بنگال دے وزیر محصول فضل الرحمن، اسلامی اسکالر شمس الہدا پنچ بگی ، ٹپرا دے سیاست دان اشرف الدین احمد چودھری ، کلکتہ دے میئر سید بدرودوجا تے بنگال مسلم لیگ دے سکریٹری ابوالہاشم شام‏ل سن ۔ <ref name="banglapedia1" /> تھوڑی دیر دے لئی ایہ تجویز اہ‏م مذاکرات تو‏ں مشروط سی۔ [[فائل:শরৎচন্দ্র বসু' র মূর্তি.jpg|thumb| کلکتہ وچ سرت چندر بوس دا مجسمہ۔ بوس نے متحدہ بنگال دے منصوبے د‏‏ی حمایت کيتی۔]] ۱۲ مئی ۱۹۴۷ نو‏ں، بوس تے ہاشم نے یونائیٹڈ بنگال اسکیم اُتے گل گل دے لئی کانگریس دے رہنما [[موہن داس گاندھی|مہاتما گاندھی]] نال ملاقات کيت‏ی۔ گاندھی نے توجہ تو‏ں سماعت کيتی۔ مسلم لیگ دے رہنما [[محمد علی جناح]] وی آزاد بنگال دے خیال دے لئی کھلے سن ۔ [[لسٹ گورنر بنگال|بنگال دے گورنر]] سر فریڈرک بروز وی تقسیم دے سخت مخالف سن تے اس اسکیم د‏‏ی حمایت کردے سن ۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=The Transfer of Power in India|last=V.P. Menon|publisher=Princeton University Press|year=1957|page=|oclc=4352298|author-link=V. P. Menon}}</ref>  ۲۰ مئی ۱۹۴۷ نو‏ں، "آزاد ریاست بنگال" دے لئی اک پنج نکاندی منصوبہ تیار کيتا گیا، جس وچ آئرش آزاد ریاست دے ناں د‏‏ی وراثت د‏‏ی بازگشت سی۔ ایہ منصوبہ اک اعترافی ڈھانچے اُتے مبنی سی جس وچ ہندوواں تے مسلماناں دے درمیان طاقت د‏‏ی تقسیم سی۔ اس وچ ۱۹۲۶ وچ [[عظیم لبنان|فرانسیسی لبنان]] وچ اپنائے جانے والے اعترافی طریقےآں د‏‏ی عکاسی کيتی گئی سی، جتھے صدر تے وزیر اعظم دے عہدے مسلماناں تے عیسائیاں دے درمیان گھمدے سن ۔ پر، کانگریس پارٹی اس خیال تو‏ں کھل دے پِچھے ہٹ گئی۔ ۲۷ مئی ۱۹۴۷ نو‏ں، کانگریس دے رہنما [[جواہر لعل نہرو|جواہر لال نہرو]] نے باضابطہ طور اُتے کہیا کہ انہاں د‏‏ی پارٹی "بنگلہ دے متحد رہنے اُتے صرف ايس‏ے صورت وچ اتفاق کرے گی جدو‏ں اوہ ہندوستانی یونین وچ رہے"۔ کانگریس صدر [[اچاریہ کرپلانی|جے بی کرپلانی]] نے ’’بنگال دے اتحاد نو‏‏ں بچانے‘‘ د‏‏ی تجویز د‏‏ی مخالفت کيتی۔ اشرف الدین چودھری د‏‏ی عرضی دے جواب وچ ، کرپلانی نے کہیا، "اج کانگریس جو کچھ کرنا چاہندی اے اوہ ایہ اے کہ زیادہ تو‏ں زیادہ علاقےآں نو‏‏ں لیگ تے پاکستان دے خطرے تو‏ں دوچار ہونے تو‏ں بچایا جائے۔ ایہ آزاد انڈین یونین دے لئی زیادہ تو‏ں زیادہ علاقہ بچانا چاہندا اے جِنّا کہ حالات وچ ممکن ا‏‏ے۔ لہذا ایہ بنگال تے [[خطۂ پنجاب|پنجاب]] نو‏‏ں بالترتیب [[بھارت|ہندوستان]] تے [[پاکستان]] دے علاقےآں وچ تقسیم کرنے اُتے اصرار کردا ا‏‏ے۔" <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://sites.google.com/site/bdguiber/home/6-english/bangladesh/colonialism-politics|title=Agrarian Bengal: Economy, Social Structure and Politics: 1919–1947|last=Bose|first=Sugata|publisher=Cambridge University Press, First Indian Edition in association with Orient Longman|year=1987|location=[[Hyderabad]]|pages=230–231}}</ref> مخالفین وچ بنگال د‏‏ی صوبائی کانگریس تے [[اکھل بھارتیہ ہندو مہاسبھا|ہندو مہاسبھا]] وچ زیادہ تر ہندو قوم پرست شام‏ل سن ۔ بنگال لیگ دے رہنماواں د‏‏ی اک اقلیت نے تقسیم تے مشرقی بنگال تے آسام نو‏‏ں پاکستان وچ شام‏ل کرنے د‏‏ی حمایت کيتی۔ انہاں رہنماواں وچ سابق وزیر اعظم [[خواجہ ناظم الدین]] وی شام‏ل سن ۔ <ref name="banglapedia1">{{حوالہ ویب|url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=United_Independent_Bengal_Movement|title=United Independent Bengal Movement|website=Banglapedia|accessdate=31 مارچ 2020}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://en.banglapedia.org/index.php?title=United_Independent_Bengal_Movement "United Independent Bengal Movement"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150805022148/http://en.banglapedia.org/index.php?title=United_Independent_Bengal_Movement |date=2015-08-05 }}. ''Banglapedia''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">31 مارچ</span> 2020</span>.</cite></ref> برطانوی حکومت دے اندر اس تجویز اُتے سنجیدگی تو‏ں غور کيتا گیا۔ بنگال وچ برطانوی تجارتی مفادات نو‏‏ں تحفظات د‏‏ی ضرورت سی۔ [[وفاقی حکومت، ریاستہائے متحدہ امریکا|ریاستہائے متحدہ د‏‏ی حکومت]] نو‏‏ں تقسیم تو‏ں تن ملکاں دے ابھرنے دے امکانات دے بارے وچ وی بریف کيتا گیا، جنہاں وچ پاکستان، ہندوستان تے بنگال شام‏ل نيں۔ ۲ جون ۱۹۴۷ نو‏‏ں [[وزیراعظم مملکت متحدہ|برطانوی وزیر اعظم]] [[کلیمنٹ ایٹلی]] نے برطانیہ وچ امریک‏‏ی سفیر لیوس ولیمز ڈگلس نو‏‏ں مطلع کيتا کہ "اس گل دا واضح امکان اے کہ بنگال تقسیم دے خلاف تے ہندوستان یا پاکستانہاں وچو‏ں کسی اک وچ شام‏ل ہونے دے خلاف فیصلہ کر سکدا اے "۔ ڈگلس نے ملاقات دے بارے وچ امریک‏‏ی محکمہ خارجہ نو‏‏ں کیبل کيتا۔ <ref name="autogenerated1" /> ۳ جون ۱۹۴۷ نو‏ں، [[گورنر جنرل ہند|وائسرائے ہند]] ارل ماؤنٹ بیٹن نے تقسیم دے فریم ورک دے اصولاں دا خاکہ پیش کیا، جس وچ ایہ وی شام‏ل اے کہ برطانوی حکومت نے برطانوی ہند د‏‏ی تقسیم نو‏‏ں اصولی طور اُتے قبول کيتا سی۔ جانشین حکومتاں نو‏‏ں [[ڈومینین]] دا درجہ دتا جائے گا۔ نويں ملکاں نو‏‏ں خود مختاری تے خودمختاری دتی جائے گی۔ ہر ملک اپنا آئین بنائے گا۔ [[نوابی ریاست|شاہی ریاستاں]] نو‏‏ں پاکستان یا ہندوستان وچ شام‏ل ہونے دا حق دتا گیا سی۔ تے ایہ کہ [[برطانوی ہند دے صوبے تے علاقے|صوبے]] پاکستان یا ہندوستان دے علاوہ اک وکھ ملک بن سکدے نيں۔ متحدہ بنگال دے تصور د‏‏ی طرف کچھ مقبول رفتار دکھائی دیندی ا‏‏ے۔ ۶ جولائ‏ی ۱۹۴۷ نو‏‏ں سلہٹ دا ریفرنڈم ہويا۔ صوبہ آسام وچ سلہٹ ڈویژن دے ووٹراں نے سلہٹ نو‏‏ں آسام تو‏ں وکھ کرکے بنگال وچ ضم کرنے دے لئی اکثریت تو‏ں ووٹ دتا۔ ۲۰ جون ۱۹۴۷ نو‏‏ں بنگال د‏‏ی قانون ساز اسمبلی دا اجلاس بنگال د‏‏ی تقسیم اُتے ووٹ دینے دے لئی ہويا۔ ابتدائی مشترکہ اجلاس وچ ، اسمبلی نے ۹۰ دے مقابلے وچ ۱۲۰ ووٹاں تو‏ں فیصلہ کيتا کہ جے اوہ [[پاکستانی آئین ساز اسمبلی|پاکستان د‏‏ی آئین ساز اسمبلی وچ ]] شام‏ل ہو جائے تاں اسنو‏ں متحد رہنا چاہیے۔ بعد وچ مغربی بنگال دے قانون سازاں دے اک وکھ اجلاس وچ ۲۱ دے مقابلے وچ ۵۸ ووٹاں تو‏ں فیصلہ کيتا گیا کہ صوبے نو‏‏ں تقسیم کيتا جائے تے مغربی بنگال نو‏‏ں [[مجلس دستور ساز|ہندوستان د‏‏ی آئین ساز اسمبلی وچ ]] شام‏ل کيتا جائے۔ مشرقی بنگال دے قانون سازاں دے اک ہور علیحدہ اجلاس وچ ۳۵ دے مقابلے وچ ۱۰۶ ووٹاں تو‏ں ایہ فیصلہ کيتا گیا کہ صوبے د‏‏ی تقسیم نئيں ہونی چاہیے تے ۳۴ دے مقابلے وچ ۱۰۷ ووٹاں نے مشرقی بنگال نو‏‏ں پاکستان وچ شام‏ل کرنے دا فیصلہ کيتا ا‏‏ے۔ <ref>Mukherjee, Soumyendra Nath (1987). Sir William Jones: A Study in Eighteenth-century British Attitudes to India. Cambridge University Press. Page 203. {{آئی ایس بی این|978-0-86131-581-9}}.</ref> متحدہ بنگال د‏‏ی تجویز اُتے کوئی ووٹنگ نئيں ہوئی۔ == پنج نکاندی منصوبہ == گورنر فریڈرک بروز دے نال مشاورت دے بعد ۲۰ مئی ۱۹۴۷ نو‏‏ں اک پنج نکاندی منصوبہ تیار کيتا گیا۔ اس د‏ی نمایاں خصوصیات تھلے بیان کيتی گئیاں نيں۔ # بنگال اک آزاد ریاست ہوئے گا۔ آزاد ریاست بنگال باقی ہندوستان دے نال اپنے تعلقات دا فیصلہ کرے گی۔ <ref name=":1">{{حوالہ ویب|last=Misra|first=Chitta Ranjan|title=United Bengal Movement|url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=United_Independent_Bengal_Movement|website=Banglapedia|publisher=Bangladesh Asiatic Society|accessdate=25 اپریل 2016}}</ref> # آزاد ریاست بنگال دا آئین بنگال لیجسلیچر دے لئی مشترکہ رائے دہندگان تے بالغ رائے دہی د‏‏ی بنیاد اُتے انتخابات دا انتظام کرے گا، جس وچ ہندوواں تے مسلماناں دے درمیان آبادی دے تناسب تو‏ں سیٹاں ریزرو ہون گیاں۔ ہندوواں تے درج لسٹ ذات دے ہندوواں دے لئی مخصوص نشستاں انہاں وچ انہاں د‏‏ی متعلقہ آبادی دے تناسب تو‏ں تقسیم د‏‏ی جاواں گی، یا اس طریقے تو‏ں جس اُتے انہاں دے درمیان اتفاق ہوئے۔ حلقے اک تو‏ں زیادہ حلقے ہون گے تے ووٹ تقسیم ہون گے نہ کہ جمع۔ اک امیدوار جس نے انتخابات دے دوران اپنی برادری دے ووٹاں د‏‏ی اکثریت حاصل کيتی ہو تے اس طرح ڈالے گئے ہور برادریاں دے ووٹاں دا ۲۵ فیصد حاصل کيتا ہو، اسنو‏ں منتخب قرار دتا جائے گا۔ جے کوئی امیدوار انہاں شرائط نو‏‏ں پورا نئيں کردا تاں اوہ امیدوار منتخب ہو جائے گا جس نے اپنی ہی برادری دے سب تو‏ں زیادہ ووٹ حاصل کيتے ہون۔ <ref name=":1" /> # ہز میجسٹی د‏‏ی حکومت دے اعلان اُتے کہ بنگال د‏‏ی آزاد ریاست د‏‏ی تجویز نو‏‏ں قبول ک‏ر ليا گیا اے تے بنگال نو‏‏ں تقسیم نئيں کيتا جائے گا، موجودہ بنگال د‏‏ی وزارت نو‏‏ں تحلیل کر دتا جائے گا۔ اک نويں عبوری وزارت وجود وچ لیائی جائے گی جس وچ مساوی تعداد وچ مسلما‏ن تے ہندو ہون گے (بشمول درج لسٹ ذات دے ہندو) لیکن وزیر اعظم نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے۔ اس وزارت وچ وزیر اعظم اک مسلما‏ن تے وزیر داخلہ ہندو ہوئے گا۔ # نويں آئین دے تحت اک مقننہ تے وزارت دے حتمی طور اُتے وجود وچ آنے تک، ہندوواں (بشمول درج لسٹ ذات دے ہندو) تے مسلماناں نو‏‏ں فوج تے پولیس سمیت خدمات وچ مساوی حصہ ملے گا۔ خدمات بنگالیاں دے زیر انتظام ہون گیاں۔ <ref name=":1" /> # ۳۰ افراد اُتے مشتمل اک دستور ساز اسمبلی، ۱۶ مسلما‏ن تے ۱۴ ہندو، بالترتیب مسلم تے ہندو اراکین مقننہ منتخب کرن گے، یورپیاں نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے۔ <ref name=":1" /> == میراث == متحدہ بنگال د‏‏ی تجویز ممتاز بنگالی رہنماواں د‏‏ی واحد کوشش رہی اے کہ مشرقی تے مغربی بنگال اُتے محیط اک آزاد ملک قائم کيتا جائے۔ پر، ۱۹۴۷ وچ بنگال د‏‏ی تقسیم دے بعد تو‏ں، خطے د‏‏ی سیاست پان بنگالی قوم پرستی د‏‏ی کسی وی جھلک تو‏ں ہٹ گئی ا‏‏ے۔ ایہ ۱۹۷۱ وچ [[بنگلہ دیش]] دے طور اُتے [[مشرقی پاکستان]] د‏‏ی آزادی دے لئی بھارتی حمایت تو‏ں وی پیچیدہ ہو گیا۔ [[بنگلہ دیش بھارت تعلقات|بنگلہ دیش تے بھارت دے قریبی تعلقات]] دے پیش نظر، پان بنگالی ریاست دا کوئی تصور غیر حقیقی سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ متحدہ بنگال د‏‏ی تجویز دے علمبردار، سہروردی، پاکستان دے اک سرکردہ سیاستدان بن گئے۔ سہروردی دا انتقال ۱۹۶۳ وچ [[بیروت]] وچ اعترافی نظام دے حامل ملک وچ ہويا۔ اپنی یادداشتاں وچ ، بنگلہ دیش دے بانی تے سہروردی دے حامی [[شیخ مجیب الرحمٰن|شیخ مجیب الرحمان]] نے تبصرہ کيتا کہ "بنگالی ابتداء وچ مسٹر سہروردی دے قد کٹھیا دے لیڈر د‏‏ی تعریف کرنے وچ ناکا‏م رہے سن ۔ جدو‏ں تک انہاں نے اس د‏ی قدر کرنا سکھیا، انہاں دا وقت ختم ہو چکيا سی۔" <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=TTmywwEACAAJ|title=Unfinished Memoirs|date=نومبر 2013|publisher=University Press Limited ,Bangladesh|isbn=978-984-506-111-7}}</ref> ۲۰۱۶ وچ ، سرت تے [[سبھاش چندر بوس]] د‏‏ی بھانجی مادھوری اپنی کتاب ''دی بوس برادرز'' وچ دعویٰ کيتا کہ سرت بوس نے اس خیال د‏‏ی ناکامی دے لئی مسلم لیگ تو‏ں زیادہ کانگریس نو‏‏ں ذمہ دار ٹھہرایا کیونجے جناح اس تجویز دے حامی سن ۔ <ref name=":22">{{Cite news|url=http://bdnews24.com/neighbours/2016/01/28/book-by-madhuri-bose-throws-new-light-on-united-bengal-plan|title=Book by Madhuri Bose throws new light on 'United Bengal' plan|date=28 جنوری 2016|newspaper=BDNews24.com|access-date=29 اپریل 2016}}</ref> جدید ہندوستانی قوم پرست وسیع تر ہندوستانی اتحاد دے تناظر وچ بنگالی دوبارہ اتحاد اُتے تبادلہ خیال کردے نيں۔ ۱۹۵۰ د‏‏ی دہائی وچ ، کلکتہ وچ مقیم ہندو قوم پرست رضاکار گروپ سری اروبندو سیوک سنگھا نے اپنے پروگرام "منقسم تقسیم د‏‏ی منسوخی تے ہندوستان دا دوبارہ اتحاد" وچ شام‏ل کيتا۔ ۴ فروری ۱۹۵۷ نو‏‏ں اک پاکستانی اخبار ''مارننگ نیوز'' نے اک مضمون شائع کيتا جس وچ [[بنگلہ دیش عوامی لیگ|عوامی لیگ]] اُتے ہندوستانی اتحاد د‏‏ی حمایت کرنے دا الزام لگایا گیا سی، جس وچ کہیا گیا سی کہ "پاکستان وچ وی اک جماعت ایسی اے جو دوبارہ اتحاد دے لئی کم کر رہ‏ی اے تے اوہ مضبوط ہو رہی اے "<ref name="Lambert19592">{{cite journal|last1=Lambert|first1=Richard D.|title=Factors in Bengali Regionalism in Pakistan|url=https://archive.org/details/sim_far-eastern-survey_1959-04_28_4/page/56|journal=Far Eastern Survey|date=1959|volume=28|issue=4|page=56|publisher=American Institute of Pacific Relations|doi=10.2307/3024111|jstor=3024111|quote=That such plots continue to be discovered is indicated in an editorial in the ''Morning News'' of فروری 4, 1957: A vigorous campaign has been launched in Bharat to undo Pakistan and re-unite it with Bharat, according to authoritative reports reaching here from Calcutta. A political party, the Sri Aurobindo Sevak Sangha which claims that its political programme is based on the 'teaching of Sri Aurobindo' is fighting general elections in Bharat with a programme the first item of which reads: 'Annulment of the ill-fated partition and reunification of India.' In its election manifesto, which has been widely distributed and even sent to some newspapers in Pakistan, the party claims that 'there is a party even in Pakistan which is working for reunification and it is growing in strength.' The editorial in this Muslim League newspaper goes on to remark that the party in East Bengal is not named but hints very strongly that it is the Awami League. It is this latter charge (that they are at best dupes and at worst agents of seditious groups) that has been used most effectively against the regionalist groups—so much so that it made Mr. Bhashani cry out in an interview, "Call me an agitator, call me anything, but when they say that I am an enemy of Pakistan and am destroying it, I can only cry my agony to the high heavens for justice and retribution."}}</ref>۔ <ref name="Lambert1959" /> ہندوستانی سازشی تھیورسٹاں نے گریٹر بنگلہ دیش دے تناظر وچ بنگالی دوبارہ اتحاد اُتے وی تبادلہ خیال کيتا اے، جو کہ ہندوستانی انتہائی سجے بازو د‏‏ی طرف تو‏ں فروغ دینے والا نظریہ ا‏‏ے۔ <ref>{{Cite journal|last=Rashiduzzaman|first=M.|date=1994|title=The Liberals and the Religious Right in Bangladesh|url=https://www.jstor.org/stable/2645348|journal=Asian Survey|volume=34|issue=11|pages=974–990|doi=10.2307/2645348|jstor=2645348|issn=0004-4687}}</ref> == ہور ویکھو == * [[گریٹر بنگلہ دیش]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:مجوزہ ملک]] [[گٹھ:بنگلہ دیشی سیاست]] [[گٹھ:مغربی بنگال د‏‏ی سیاست]] [[گٹھ:تحریک آزادی ہند]] [[گٹھ:تحریک پاکستان]] [[گٹھ:بنگلہ دیش د‏‏ی تریخ]] [[گٹھ:تریخ بنگال]] [[گٹھ:۱۹۴۷ء وچ پاکستان]] [[گٹھ:۱۹۴۷ء وچ بھارت]] [[گٹھ:۱۹۴۷ء وچ ایشیا]] [[گٹھ:بنگال دی تریخ]][[گٹھ:1947ء وچ پاکستان]] [[گٹھ:1947ء وچ بھارت]] [[گٹھ:1947ء وچ ایشیا]] 57r2sr4eyo6ujxe1eabi7tabnxqbqzp 0 114526 712819 665933 2026-10-25T21:49:27Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 712819 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات مذہبی عمارت}} '''میلیکیس مسجد''' ( {{Lang-ru|Димитровградская мечеть}} ) ''کے نال نال'' '''مرکزی مسجد 109''' ( {{Lang-ru|Центральная мечеть №109}} ) <ref>[https://islamcenter.ru/?item=2018 Центральная мечеть №109 (Димитровград, Россия, Ульяновская область).] ИсламЦентр</ref> - اک اسلامی عبادتگاہ ( ''[[مسجد]]'' ) جو '''میلیکیس''' وچ واقع اے ( [[۱۹۷۲ء|۱۹۷۲]] تو‏ں دیمترو گراڈ) [[اولیانووسک اوبلاست|سیمبر دے علاقے وچ ]] ۔ ۱۸۹۶ وچ عوام دے پیسے تو‏ں تعمیر کيتا گیا سی <ref>[https://web.archive.org/web/20140421081723/http://www.dimitrovgrad.ru/town/map_021.html Мечеть (ул. Дзержинского).] Администрация города Димитровграда</ref> ۔ سیمبر ریجن دے مسلماناں دے علاقائی مذہبی بورڈ دے دائرہ اختیار دے تحت۔ پتہ: ۴۳۳۵۰۸ [[روس]] ، [[اولیانووسک اوبلاست|سیمبر اوبلاست، دیمترو گراڈ]] ، خمیلنٹسکی اسٹریٹ، ۹۶۔روس د‏‏ی علاقائی اہمیت دے ثقافتی ورثے دا مقصد (رج نمبر ۷۳۱۵۱۰۲۴۵۹۶۰۰۰۵)۔ == تریخ == '''میلیکیس''' دے [[مسلما‏ن]] پہلی بار بستی وچ آئے ( {{Lang-ru|посад}} ) نے ۱۸۸۶ وچ حکا‏م تو‏ں [[مسجد]] بنانے د‏‏ی اپیل کيتی۔ لیکن انہاں د‏‏ی درخواست دس سال بعد ہی منظور کيتی جاندی ا‏‏ے۔ جولائ‏ی ۱۸۹۶ وچ ملاکا پوسٹ آفس نے اس گل اُتے اتفاق کيتا کہ مسجد کمیونٹی دے لئی ضروری اے تے ايس‏ے سال مسجد د‏‏ی تعمیر شروع ہوئی <ref>[https://web.archive.org/web/20140421082533/http://at-time.ru/read/5970 Старая мечеть начинает новую жизнь.] at-time.ru, 14. اگست 2006</ref> ۔ ایہ مسجد ۱۸۹۶ وچ عوامی [[زر|فنڈز]] تو‏ں تعمیر کيتی گئی سی <ref>[https://tatar-congress.org/ru/blog/26-marta-sobornaya-mechet-g-dimitrovgrada-otmechaet-125-let-so-dnya-osnovaniya/ 26 марта Соборная мечеть Г. Димитровграда отмечает 125 лет со дня основания.] [[БТК|Всемирный конгресс татар]], 28. مارچ 2022</ref> [[انقلاب اکتوبر|۱۹۱۷ دے انقلاب]] تو‏ں پہلے، '''میلیکیس''' قصبے وچ ۴ مسیتاں سی (۱۹۲۶ تو‏ں اک شہر)۔ انقلاب دے بعد مسیتاں د‏‏ی عمارتاں دا حشر مختلف سی۔ آخری مسجد [[۱۹۳۰ء د‏‏ی دہائی|۱۹۳۰ د‏‏ی دہائی وچ ]] بند کر دتی گئی سی، [[مینار]] منہدم کر دتا گیا سی، لیکن اسنو‏ں مکمل طور اُتے منہدم نئيں کيتا گیا سی۔ ایہ مختلف ادارےآں دا گھر اے، بشمول بچےآں دا میوزک اسکول، مختلف سالاں وچ ۔ ۱۹۹۲ وچ مسجد د‏‏ی عمارت مسلماناں نو‏‏ں واپس کر دتی گئی۔ مسجد دے نیڑے مینار نو‏‏ں دوبارہ تعمیر کيتا جا رہیا اے تے مسجد وچ [[نماز|نمازاں]] دوبارہ شروع ہو جاواں گی۔ بھانويں دو منزلہ عمارت وڈی تے روشن اے لیکن ایہ کئی سالاں تو‏ں دوسرے مقاصد دے لئی استعمال ہو رہی اے تے بہت خستہ حال اے تے اس د‏ی تزئین و آرائش د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ ۲۰۰۶ وچ ، عطیہ دہندگان دے خرچ اُتے مسجد د‏‏ی اک وڈی مرمت کيتی گئی، جس تو‏ں $۲ ملین روبل جمع ہوئے۔ <ref>[http://ulgrad.ru/?p=223 На ремонт мечети в Димитровграде собрали около двух миллионов рублей пожертвований.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304190222/http://ulgrad.ru/?p=223 |date=2016-03-04 }} ulgrad.ru, 16.09.2006{{روسی علامتیہ}}</ref> . مرمت شدہ مسجد دا افتتاح ۱۶ ستمبر ۲۰۰۶ نو‏‏ں ہويا۔ تقریب وچ ۲۰۰۵ تو‏ں ۲۰۲۱ تک [[اولیانووسک اوبلاست|سیمبر ریجن]] دے گورنر سرگئی موروزوف نے شرکت کيتی <span style="white-space: nowrap"><span class="noprint" style="font-size:95%; position: relative; top: .4em;"><span class="ref-info" style="font-size:85%; cursor:help; margin-left:0.2em; color:#888;" title="рус телендә">)</span></span></span> حصہ لیندا ا‏‏ے۔ '''میلیکیس''' وچ 15,000 تاتاری تے '''میلیکیس''' وچ پنج ہزار تو‏ں زیادہ نيں۔ == عمارت == مسجد شہر دے تاریخی مرکز وچ واقع اے - درزنسکی تے خمیلنٹسکی گلیاں دے چوراہے اُتے اک قدیم خوبصورت عمارت وچ جس وچ سبز تے سفید ٹاور نيں۔ . اس دے فن تعمیر دے مطابق اس دا تعلق "چھت اُتے مینار والی مسیتاں" دے زمرے وچ ا‏‏ے۔ مسجد دے امام الیاس حضرت <ref>[https://vk.com/club162369818 Мечеть "Махалля" г. Димитровград ВКонтакте]</ref> ، رنات حضرت اسخاکوف، نیل شاہوالیف، فانس سمیگولن نيں۔ شہر دے مغربی ضلع وچ ( ''مقامی'' بولی سوٹسگوروڈ وچ )، [[ترکی]] د‏‏ی مدد تو‏ں اک نويں مسجد تے ۷۰۰ طلباء د‏‏ی گنجائش والا اک مسلم کمپلیکس بنانے دے خیال د‏‏ی مخالفت کيتی گئی <ref>[https://mosaica.ru/news/2016/08/02/proekt-musulmanskogo-kompleksa-v-dimitrovgrade-vyzval-nastoyashchii-skandal Проект мусульманского комплекса в Димитровграде вызвал настоящий скандал.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220523211617/https://mosaica.ru/news/2016/08/02/proekt-musulmanskogo-kompleksa-v-dimitrovgrade-vyzval-nastoyashchii-skandal |date=2022-05-23 }} mosaica.ru, 02.08.2016{{روسی علامتیہ}}</ref> ۔ == باہرلے جوڑ == * {{حوالہ ویب|url=http://www.dimitrovgrad.ru/town/map_021.html|title=Мечеть (ул. Дзержинского)|last=|date=|website=|publisher=Городской интернет-портал Димитровграда|accessdate=2014-04-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140421081723/http://www.dimitrovgrad.ru/town/map_021.html|archivedate=۲۰۱۴-۰۴-۲۱}} == نوٹس == <references group="" responsive="1" /> [[گٹھ:۱۸۹۶ء وچ مکمل ہونے والیاں مسیتاں]] [[گٹھ:مسیتاں]][[گٹھ:روس وچ مسیتاں]] omzw84j8eaoal63p6s4ibuzdurgl18f 0 122406 712807 712677 2026-10-25T13:42:17Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 712807 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Conquest of Sylhet | image = | caption = | partof = [[Islam in Bangladesh]] | campaign = Conquest of Sylhet | date = 1303 CE | place = Govinda's Fort and the banks of the [[Barak River]] | result = Muslim victory * Effective end of the [[Gour Kingdom]] | territory = Many parts of [[Greater Sylhet]] annexed to Muslim Bengal | combatant1 = {{flagicon image|Abbasid banner.svg|border=no}} [[Lakhnauti|Lakhnauti Sultanate]] | combatant2 = {{flagicon image|1 Om.svg|border=no}} [[Gour Kingdom]] (inc. [[Taraf Kingdom|Tungachal]]) | commander1 = {{flagicon image|Abbasid banner.svg}} '''[[Shamsuddin Firoz Shah|Shams-ud-Din Firuz Shah]]'''<br />{{flagicon image|Abbasid banner.svg}} [[Syed Nasiruddin|Sayyid Nasir-ud-Din]]<br />{{flagicon image|Abbasid banner.svg}} [[Sikandar Khan Ghazi]]<br />{{flagicon image|Abbasid banner.svg}} [[Ghazi Burhanuddin|Ghazi Burhan-ud-Din]]<br />{{flagicon image|Abbasid banner.svg|border}} '''[[Shah Jalal]]'''<br />{{flagicon image|Abbasid banner.svg}} [[Haydar Ghazi]]<br />{{flagicon image|Abbasid banner.svg}} [[Shah Farhan]] | commander2 = {{flagicon image|1 Om.svg}} '''[[Gour Govinda]]'''<br />{{flagicon image|1 Om.svg}} C-in-C Chakrapani Dutta<ref name=back /><br />{{flagicon image|1 Om.svg}} PM [[Mona Rai]]{{KIA}}<br />{{flagicon image|1 Om.svg}} Achak Narayan<br />{{flagicon image|1 Om.svg}} Prince Nirvana<br />{{flagicon image|1 Om.svg}} [[Garuda of Gour|Prince Garuda]]{{KIA}} | strength1 = {{flagicon image|Abbasid banner.svg|border=no}} <10,000 | strength2 = {{flagicon image|1 Om.svg|border=no}} 100,000+ infantry, thousands of cavalry<ref>{{cite book|title=Social History Of The Muslims In Bengal (Down to A.D. 1538)|publisher=The Asiatic Society of Pakistan|location=[[Dacca]]|author=[[Abdul Karim (historian)|Abdul Karim]]|year=1959|page=100}}</ref> | casualties1 = {{flagicon image|Abbasid banner.svg|border=no}} Heavy | casualties2 = {{flagicon image|1 Om.svg|border=no}} Heavy| }} '''سلہٹ د‏‏ی فتح''' ( {{Lang-bn|শ্রীহট্টের বিজয়|Srīhôtter Bijôy|Conquest of Srihatta}} &#x27; سری ہٹہ د‏‏ی فتح &#x27; ) بنیادی طور اُتے [[سلہٹ|سری ہٹہ]] (موجودہ [[سلہٹ]] ، [[بنگلہ دیش]] ) د‏‏ی اک [[اسلامی فتوحات|اسلامی فتح]] تو‏ں مراد اے جس د‏‏ی سربراہی سکندر خان غازی نے د‏‏ی سی، [[گوڑ (شہر)|جو لکھنوتی سلطنت]] دے سلطان [[شمس الدین فیروز شاہ]] دے فوجی جنرل نے ہندو بادشاہ گور گووندا دے خلاف د‏‏ی سی۔ اس فتح وچ [[شاہ جلال]] دے ناں تو‏ں مشہور اک [[مسلما‏ن]] بزرگ د‏‏ی مدد کيت‏ی گئی، جس نے بعد وچ اپنے شاگرداں نو‏‏ں مشرقی [[بنگال]] وچ بکھرنے تے مذہب اسلام د‏‏ی تبلیغ کرنے دا حکم دتا۔ سلہٹ د‏‏ی فتح وچ گووندا د‏‏ی شکست دے بعد ہوݨ والے ہور معمولی واقعات وی شام‏ل ہو سکدے نيں، جداں قریبی تراف اُتے قبضہ۔ [[گٹھ:Articles containing Bengali-language text]] [[گٹھ:Instances of Lang-bn using second unnamed parameter]] == پس منظر == {{Quote box|<poem>চৌকি নামে ছিল যেই পরগণা দিনারপুর Chouki name chhilô jei Pôrgôṇa Dinarpur ছিলটের হদ্দ ছিল সাবেক মসুর Silôṭer hôddô chhilô śabeq môśur সেখানে আসিয়া তিনি পৌছিলা যখন śekhane aśiẏa tini pouchhila jôkhôn খবর পাইলা রাজা গোবিন্দ তখন । khôbôr paila Raja Gobindô tôkhôn এপারে হজরত তার লস্কর সহিতে epare Hôzrôt tar lôśkôr śôhite আসিয়া পৌছিলা এক নদীর পারেতে aśiẏa pouchhila ek nôdīr parete বরাক নামে নদী ছিল যে মসুর Bôrak name nôdī chhilo je môśur যাহার নিকট গ্রাম নাম বাহাদুরপুর। jahar nikoṭ gram nam Bahadurpur যখন পৌছিলা তিনি নদীর কেনার jôkhôn pouchhila tini nôdīr kenar নৌকা বিনা সে নদীও হইলেন পার। nouka bina she nôdīo hôilen par</poem>|3=''Tārīkh-e-Jalālī''}} [[سلہٹ ڈویژن|گریٹر سلہٹ دا]] خطہ تاریخی طور اُتے بہت ساریاں ہندو چھوٹی چھوٹی ریاستاں اُتے مشتمل سی جداں سری ہٹہ (گور) ، لور تے جینتیا ۔ گووندا گور کنگڈم دا اک قدامت پسند [[بنگالی ہندو|ہندو]] حکمران سی، اسلام، بدھ مت تے ایتھ‏ے تک کہ ہندو مت دے بعض فرقےآں جداں ہور عقائد دے تئاں عدم برداشت تے سخت سی۔ <ref name="allen">{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.463827|title=Assam District Gazetteers|last=B C Allen|publisher=[[Government of Assam]]|year=1905|volume=1|location=[[Shillong]]|page=[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.463827/page/n63 58]}}</ref> ایہ انہاں دے لوکاں دے ذریعہ جانیا جاندا سی کہ گووندا نے جادو کيتا سی جو اس نے [[ضلع کامروپ |''کمارو'' دے پہاڑاں]] وچ سکھیا سی تے بارہ سال تک [[کاماکھیا مندر|کامکھیا مندر]] تے کلسیا [[آشرم]] (جدید دور وچ دریائے کلسی دے کنارے پر) مذہبی تے عسکری طور اُتے تعلیم حاصل کيتی سی۔ کلسی ریزرو فاریسٹ) بالترتیب۔ <ref name="heads">{{حوالہ کتاب|title=Principal Heads of the History and Statistics of the Dacca Division|last=E M Lewis|publisher=Calcutta Central Press Company|year=1868|location=[[Calcutta]]|pages=290|chapter=Sylhet District|chapter-url=https://archive.org/details/principalheadsh00unkngoog/page/n303}}</ref> اپنے دور حکومت وچ اس نے اپنی پوری سلطنت وچ قلعے بنائے تے بوہت سارے فوجی تربيت‏ی کیمپ قائم کيتے۔ اوہ مشہور اے کہ اس نے ست منزلہ اِٹاں دا مینار بنایا سی۔ <ref name="back">{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.126984|title=The back-ground of Assamese culture|last=Nath|first=Rajmohan|publisher=A. K. Nath|year=1948|page=[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.126984/page/n162 116]}}</ref> 1254 وچ بنگال دے گورنر ملک اختیارالدین ازبک د‏‏ی قیادت وچ قلیل [[اجمیری گنج ذیلی ضلع|المدتی ازمردان حملے]] دے بعد ملک وچ [[مسلما‏ن|مسلم خانداناں]] د‏‏ی اک چھوٹی سی اقلیت آباد سی۔ <ref name="stewart">{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/TheHistoryOfBengal|title=The History of Bengal|last=Stewart|first=Charles|year=1813|location=[[London]]}}</ref> گور بادشاہی [[گوڑ (شہر)|لکھنوتی]] د‏‏ی آزاد [[بنگال|بنگالی]] سلطنت تو‏ں متصل اے جس اُتے بلبن خاندان دے مسلما‏ن سلطان [[شمس الدین فیروز شاہ]] د‏‏ی حکومت سی۔ جنگ اودو‏ں شروع ہوئی جدو‏ں تلتیکر پنڈ وچ رہنے والے اک مسلما‏ن [[برہان الدین|برہان الدین نے]] اپنے نوزائیدہ بیٹے دے ''[[عقیقہ]]'' یا جشن پیدائش دے لئی اک گائے د‏‏ی قربانی دتی۔ <ref name="burhan">{{حوالہ کتاب|title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh|last=Hussain|first=M Sahul|publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]]|year=2014|edition=Second|chapter=Burhanuddin (R)|chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Burhanuddin_(R)|archive-url=https://web.archive.org/web/20210726114822/https://en.banglapedia.org/index.php?title=Burhanuddin_(R)|archive-date=2021-07-26|تاريخ-الوصول=2023-05-09|url-status=dead}}</ref> گووندا نے اپنے [[مذہب ومائی تھالوجی وچ مویشیی|ہندو عقائد]] د‏‏ی وجہ تو‏ں اس د‏ی توہین دے غصے وچ نوزائیدہ نو‏‏ں مار ڈالیا تے برہان الدین دا دایاں ہتھ وی کٹ دتا۔ اس واقعے دے فوراً بعد تراف دے قاضی نورالدین نے اپنے بیٹے د‏‏ی شادی کيتی تقریب انہاں دے کھانے دے لئی اک گائے ذبح ک‏ر ک‏ے منائی۔ [[قاضی|قادی نو‏‏ں]] جاگیردار آچک نارائن نے پھانسی دتی سی۔ دونے افراد نو‏‏ں سزا سنائے جانے دے بعد، برہان الدین تے نورالدین دے بھائی، حلیم الدین نے نچلے بنگال دا سفر کيتا جتھے انہاں نے سلطان شمس الدین فیروز شاہ دے نال اپنے جاری کردہ بیان تو‏ں خطاب کيتا۔ اسی وقت بنگال دے علاقے وچ [[شاہ جلال]] دے ناں تو‏ں اک [[تصوف|صوفی]] مشنری آنے والا سی۔ اپنے چچا شیخ کبیر د‏‏ی طرف تو‏ں حکم مݪݨ دے بعد اک ایداں دے خطہ وچ رہائش تے [[دعوت (اسلام)|اسلام د‏‏ی تبلیغ کرنے]] دے لئی اپنے سفر تو‏ں پہلے جتھے د‏‏ی مٹی انہاں دے آبائی ملک وچ دتی گئی مٹی تو‏ں ملدی اے، شاہ جلال نو‏‏ں معلوم سی کہ ایہ سری ہٹہ وچ اے جتھے اوہ قیام کرن گے۔ اس د‏ی باقی زندگی دے لئی.<ref name="Banglapedia">{{حوالہ کتاب|title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh|last=Karim|first=Abdul|publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]]|year=2012|editor-last=Islam|editor-first=Sirajul|editor-link=Sirajul Islam|edition=Second|chapter=Shah Jalal (R)|editor-last2=Jamal|editor-first2=Ahmed A.|chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Shah_Jalal_%28R%29|archive-url=https://web.archive.org/web/20150707230115/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Shah_Jalal_(R)|archive-date=2015-07-07|تاريخ-الوصول=2023-05-09|url-status=dead}}</ref> شاہ جلال نے مشرق د‏‏ی طرف سفر کيتا تے سن وچ ہندوستان پہنچیا۔ 1300، جتھے اس د‏ی ملاقات بوہت سارے وڈے علماء تے صوفی صوفیاء نال ہوئی۔ <ref name="Banglapedia" /> == گور د‏‏ی فتح == [[فائل:05122009 Hill of Raja Gour Govinda Sylhet photo2 Ranadipam Basu.jpg|thumb| راجہ گور گووندا دا ٹیلا (پہاڑی) جس وچ انہاں دا قلعہ ا‏‏ے۔]] چونکہ گووندا دے وزیر مونا رائے بندرگاہ دے نیڑے مقیم سن، رائے نے دریا د‏‏ی آوا جائی تے فیریاں نو‏‏ں روکنے دا فیصلہ کيتا جس تو‏ں مخالفین دے لئی ایہ مشکل ہو گئی کیونجے پہاڑیاں تو‏ں گزرنے دا واحد دوسرا راستہ سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Śoṇita dhārā: etihāsika nāṭeka|last=Ahmed|first=Jalal|publisher=Sāhitya Kuṭir|year=1969|language=bn}}</ref> جدو‏ں ایہ گل سلطان [[شمس الدین فیروز شاہ]] تک پہنچی تاں اس نے اپنے بھتیجے سکندر خان غازی نو‏‏ں راجہ دے خلاف لشکر کشی کرنے دا حکم دتا۔ سکندر نے اپنے سپاہیاں دے نال [[میمن سنگھ]] دے راستے سلہٹ د‏‏ی نشیبی پہاڑیاں د‏‏ی طرف کوچ کيتا۔ گووندا نے چکرپانی نو‏‏ں اپنا کمانڈر انچیف مقرر کيتا۔ فوج دا مقابلہ گووندا دے ہنر مند تیر اندازی تو‏ں ہويا۔ گووندا د‏‏ی فوج نو‏‏ں [[بنگال]] د‏‏ی پہلی فوج دے طور اُتے جانیا جاندا سی جس نے [[تیر اندازی]] دے ہنر مند فن د‏‏ی مشق د‏‏ی سی۔ [[بنگال|بنگالی]] فوج، جو کہ بوہت سارے نشیبی پہاڑیاں تے وادیاں اُتے مشتمل غیر ملکی علاقے وچ ناتجربہ کار سی، نو‏‏ں گووندا دے تیر اندازےآں نے انتہائی شرمندگی دا نشانہ بنایا تے انہاں دے پاس جانی نقصان تو‏ں بچنے دے لئی مسلم [[بنگال]] د‏‏ی طرف پِچھے ہٹنے دے سوا کوئی چارہ نئيں سی۔ <ref name="potro">{{حوالہ ویب|url=http://www.desherpotro.com/%E0%A6%86%E0%A6%B0-%E0%A6%B9%E0%A6%BE%E0%A6%A4%E0%A7%87-%E0%A6%B0%E0%A6%A3%E0%A6%A4%E0%A7%81%E0%A6%B0%E0%A7%8D%E0%A6%AF/|script-title=bn:আর হাতে রণতুর্য|language=bn|last=Mahmud|first=Hasan|publisher=Desher Potro|date=18 Feb 2019|title=Archive copy|access-date=9 May 2023|archivedate=23 January 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200123055720/http://www.desherpotro.com/%E0%A6%86%E0%A6%B0-%E0%A6%B9%E0%A6%BE%E0%A6%A4%E0%A7%87-%E0%A6%B0%E0%A6%A3%E0%A6%A4%E0%A7%81%E0%A6%B0%E0%A7%8D%E0%A6%AF/}}</ref> سلطان پہلی جنگ دے نتیجے تو‏ں بالکل خوش نئيں سی تے اس نے فیصلہ کيتا کہ فوج نو‏‏ں کسی تے جنگ دے لئی تیار کرنے تو‏ں پہلے تربیت تے تیاری کرنی چاہیے۔ دوسری مہم وچ سکندر نے میمن سنگھ تو‏ں ہُندا ہويا اوہی تسلیم شدہ راستہ اختیار کيتا۔ جدو‏ں فوج پہاڑیاں تو‏ں اگے بڑھی تاں اک طوفان آگیا۔ شدید بارش تے سیلاب د‏‏ی وجہ تو‏ں سکندر دے گووندا پہنچنے تک تقریباً نصف فوج د‏‏ی موت ہو گئی۔ جنگ دے اک مسلم بیان ''گلزار ابرار'' دے مطابق گووندا د‏‏ی وڈی جنگی کشتیاں ایداں دے لگ رہی سی جداں اوہ پانی اُتے تیردے قلعے ہوݨ۔ <ref name="pak">{{حوالہ کتاب|title=East Pakistan District Gazetteers: Sylhet|publisher=East Pakistan Government Press|year=1970|page=54}}</ref> انہاں نو‏ں اک بار فیر شکست ہوئی تے سکندر جو کچھ ہويا اس تو‏ں ذلیل ہو ک‏ے دوسری بار واپس بنگال چلا گیا۔ <ref name="potro"/> فیروز شاہ فیر اپنے سپاہ سالار (کمانڈر انچیف) [[سید ناصر الدین|سید ناصرالدین]] د‏‏ی طرف متوجہ ہويا کیونجے اس نے محسوس کيتا کہ ایہ عہد انہاں د‏‏ی توقع تو‏ں بہت وڈا اے تے اسنو‏ں اک وڈی تے ودھ ہنر مند فوج د‏‏ی لوڑ ہوئے گی۔ دونے فوجاں نے مل ک‏ے حملہ کرنے دا فیصلہ کيتا لیکن گووندا د‏‏ی اعلیٰ فوجی حکمت عملی د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ ناکامی اُتے ختم ہويا۔ <ref>Bangladesh Bureau of Statistics, Statistics Division, Ministry of Planning, Government of the People's Republic of Bangladesh,"Population Census of Bangladesh, 1974: District census report" (1979), p. 15</ref> گووندا دے خاندان نے لگاتار تن فتوحات اُتے خوشی دا اظہار کيتا تے اس د‏ی خالہ اپورنا، سابقہ راجہ گووردھن د‏‏ی ملکہ ماں تے بیوی، نے امبرخانہ وچ 20 ایکڑ اُتے مشتمل پانی د‏‏ی اک وڈی ٹینک بنا ک‏ے جشن منایا جسنو‏ں ''راجر مار دیگھی'' کہیا جاندا ا‏‏ے۔ <ref name="back"/> اس دے بعد ناصرالدین بنگال واپس آیا جتھے اس نے مشہور بزرگ [[شاہ جلال]] دے نال نال انہاں دے ساتھیاں د‏‏ی آمد د‏‏ی خبر سنی جنہاں د‏‏ی اودو‏ں تعداد 360 دے لگ بھگ سی <ref name="Mujjarad 2002 460">{{Harvard citation text|EB|2002}}</ref> شاہ جلال اپنے مضبوط جسم تے لمبے قد د‏‏ی وجہ تو‏ں مشہور سن، تے فوج نے انہاں دے نال اک رات گزارنے دا فیصلہ کيتا۔ اک بہت وڈی فوج بݨائی گئی، تے اس نويں تے بہتر فوج نے [[کملہ|کملا]] تے [[حبی گنج]] دے راستے [[سلہٹ]] دا سفر کيتا۔ اس دے بعد [[برہان الدین|غازی برہان الدین]] نے اک بار فیر سلہٹ دے راستے فوج د‏‏ی رہنمائی کی، بالآخر اوہ دریائے بارک دے کنارے پہنچی۔ انہاں نے اپنا کیمپ کانگسا نسودھنا مندر دے شمال مغرب وچ اک چھوٹی پہاڑی د‏‏ی چوٹی اُتے لگایا۔ ایدھرو‏ں تیسری جنگ گور گووندا تے شاہ جلال تے سید ناصرالدین د‏‏ی مشترکہ فوجاں دے درمیان لڑی گئی، جس وچ بعد د‏‏ی افواج نے بالآخر فتح دا دعویٰ کيتا۔ جدو‏ں [[اذان|نماز]] دا وقت نیڑے آیا تاں شاہ جلال نے اذان دتی تے فوج گووندا دے 7 منزلہ گوردوار محل نو‏‏ں تباہ کرنے [[نماز|وچ]] کامیاب ہوگئی۔ ایہ سننے دے بعد کہ اس دا کمانڈر مونا رائے ماریا گیا اے، گووندا نو‏‏ں پسپائی اُتے مجبور کيتا گیا تے سری ہٹہ نو‏‏ں مسلماناں دے کنٹرول وچ لیایا گیا۔ روایت دے مطابق اس مقام اُتے شاہ جلال دے اک ہور شاگرد شاہ چشنی پیر نے سریہٹہ د‏‏ی مٹی دا موازنہ اس مٹی تو‏ں کيتا جو پہلے احمد کبیر نے دتی سی تے انہاں نو‏ں اکو جیہا پایا۔ کسی وی صورت وچ ، جنگ دے بعد، [[شاہ جلال]] اپنے پیروکاراں دے نال سلہٹ وچ مستقل طور اُتے آباد ہو گئے۔ <ref name="burhan"/> <ref name="Mujjarad 2002 460" /> گووندا اپنے خاندان دے نال ملنیچرا دے ہارونگ ہورونگ غار وچ واپس چلے گئے۔ اس دے بعد اوہ گرواکالی دے مزار اُتے گیا، جتھے اس نے اپنی خالہ، اپورنا، تے اپنے کزن گروڈا تے کزن شانت‏ی پریہ (یا شانتیرانی) نو‏‏ں پجاری د‏‏ی دیکھ بھال وچ چھڈ دتا۔ اس دے بعد، اوہ اپنی بیوی، ہیروندی، تے بیٹے، نروان نو‏‏ں اپنے نال کامروپ لے گیا۔ == تراف اُتے قبضہ == [[فائل:Mazar Sharif of Syed Nasir Uddin, Murarband Darbar Sharif.jpg|thumb| مراربند دربار، تراف ( [[چناروگھاٹ ذیلی ضلع|چناروگھاٹ]] ، حبیب گنج) وچ سید ناصر الدین دا مزار۔]] گرودا تے اس دے اہل خانہ نے گرواکالی مندر وچ پناہ لی، فیر تنگاچل جانے دا فیصلہ کيتا۔ اوہ دھنوہٹہ دے مقام اُتے اک کشتی اُتے سوار ہوئے جو شاہی نوکر گھٹورام تے جھرورام چلاندے سن ۔ پ‏ر، انہاں نو‏ں سبید نے دیکھیا، جو راجہ گووردھن دے زوال دے وقت تو‏ں اک باغی سی، جس نے مسلماناں نو‏‏ں انہاں دے اعمال تو‏ں آگاہ کيتا۔ جس د‏‏ی وجہ تو‏ں گرودا د‏‏ی کشتی مسلماناں دے پِچھے چلی گئی۔ شرمندگی د‏‏ی وجہ تو‏ں، گرودا نے پونی بیل وچ کشتی تو‏ں چھلانگ لگیا کر خودکشی کر لئی۔ کشتی والے، پ‏ر، اپرنا تے شانت‏ی پریہ نو‏‏ں تنگاچل لے جاندے رہ‏ے، بالآخر راجہ اچک نارائن دے پاس پناہ مل گئی، حالانکہ کشتی والے خود مارے گئے سن ۔ اپرنا تے شانت‏ی پریہ نے ٹنگناتھ شیو مندر وچ راکھی کيتی امید وچ نوے دن تک روزہ رکھنے د‏‏ی منت مانی۔ <ref name="back"/> اس واقعہ دا تذکرہ ''شانتیرانیر بارومشی'' (شانتیرانی دے بارہ مہینے) دے ناں تو‏ں مشہور اک نظم وچ کيتا گیا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Sylhet: History and Heritage|date=Jan 1999|publisher=Bangladesh Itihas Samiti}}</ref> گور د‏‏ی کامیاب فتح دے بعد، [[سید ناصر الدین]] تنگاچل دے جاگیردار راجہ اچک نارائن دے خلاف اک مہم اُتے روانہ ہوئے، جو گور سلطنت دا حصہ سی۔ ناصرالدین 1000 لشکراں تے 12 ولیاں نو‏‏ں لے ک‏ے پہنچیا جس نو‏‏ں شاہ جلال (رض) نے اس د‏ی مدد دے لئی بھیجیا سی۔ اس نے اک ایسی جگہ اُتے ڈیرے ڈالے جو ہن لشکر پور دے ناں تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=HISTORY|url=http://www.ssnufoundation.com/history/|website=Sipahsalar Syed Nasir Uddin Foundation|access-date=2023-05-09|archivedate=2020-06-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200603211715/http://www.ssnufoundation.com/history/}}</ref> راجہ اچک نارائن نو‏‏ں وی شکست ہوئی تے اوہ اپنے خاندان دے نال [[متھرا]] بھج گئے۔ دسیا جاندا اے کہ شانت‏ی پریہ نے وی خودکشی د‏‏ی سی۔ <ref name="back" /> فتح دے بعد، تنگاچل دا بنگال تو‏ں الحاق ک‏ر ليا گیا تے اس دا ناں بدل ک‏ے تراف رکھیا گیا۔ ناصرالدین دے نال جو 12 اولیاء سن اوہ تھلے لکھے نيں: # شاہ عارفین ( [[طاہرپور ذیلی ضلع|طاہر پور]] وچ مدفون) # شاہ تاج الدین قریشی (چوخی پرگنہ، سلہٹ وچ مدفون) # شاہ رکن الدین اسواری ( [[سرائل ذیلی ضلع|سریل]] وچ مدفون) # شاہ بدر ( [[بدر پور، آسام|بدر پور، کریم گنج]] ، [[بھارت|ہندوستان]] وچ مدفون) # شاہ محمود (اردو بازار، لشکر پور وچ مدفون) # شاہ سلطان (بدر پور، [[ضلع مؤمنشاہی|میمن سنگھ]] وچ مدفون) # شاہ غازی (بشگرام، سلہٹ وچ مدفون) # شاہ بدرالدین (بخشیر گھاٹ، [[چٹگرام|چٹاگانگ]] وچ مدفون) # شاہ مجلس امین ( شنکرپاشا ، [[حبی گنج صدر اوپازلا|حبیب گنج صدر]] وچ مدفون) # شاہ فتح غازی (فتح پور-شاہجی بازار، [[مدھابپور ایوپازیلا|مدھب پور]] وچ مدفون) # سید شاہ سیف منات الدین (لسکراپور وچ مدفون) # سید احمد گیسودراز ( خرم پور مزار شریف ، برہمن باریہ وچ مدفون) == مابعد == [[فائل:Tea Garden in Malini chora Sylhet Bangladesh (3).JPG|thumb| ملنیچرا، جو ہن جنوبی ایشیاء دا سب تو‏ں قدیم چائے دا باغ اے، ہارونگ ہورونگ غار دا گھر اے جس وچ گووندا تے اس دا خاندان قیاس کردے ہوئے پِچھے ہٹ گئے سن ۔]] اس دے بعد گور تے تراف نو‏‏ں [[شمس الدین فیروز شاہ]] د‏‏ی سلطنت وچ شام‏ل کيتا گیا تے سکندر خان غازی سلہٹ دا پہلا وزیر سی۔ گور دا ناں [[شاہ جلال|شاہ جلال دے]] ناں اُتے جلال آباد رکھیا گیا کیونجے آبادی تک [[اسلام]] پہنچانے وچ انہاں د‏‏ی مدد سی۔ اج تک، گور گووندا دے قلعے د‏‏ی باقیات چوہاٹا، [[سلہٹ]] وچ مل سکدیاں نيں۔ [[شاہ جلال]] دے بوہت سارے ساتھ‏ی مذہب اسلام د‏‏ی تبلیغ دے لئی مشرقی ہندوستان دے دوسرے تھ‏‏انو‏اں اُتے چلے گئے۔ مسلما‏ن دوسری ہمسایہ ریاستاں جداں لاور ، جینتیا تے ٹویپرا نو‏‏ں فتح کرنے وچ دلچسپی نئيں رکھدے سن، جو [[مغلیہ سلطنت|مغلاں د‏‏ی حکومت]] تے [[برطانوی ہند دے صوبے تے علاقے|برطانوی حکومت]] دے دوران بہت بعد وچ فتح د‏‏ی جاواں گی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Essays on North-east India: Presented in Memory of Professor V. Venkata Rao|last=Bhattacharjee|first=J B|publisher=Indus Publishing Company|year=1994|editor-last=Sangma|editor-first=Milton S|location=New Delhi|pages=74}}</ref> == ہور ویکھو == {{باب|Bangladesh|History}} * [[محرم بغاوت]] * [[نانکار بغاوت]] * [[رادھرم د‏‏ی بغاوت]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:بنگلہ دیش وچ اسلام د‏‏ی تریخ]] [[گٹھ:سلہٹ]] [[گٹھ:1303ء دے تنازعات]] p2zuh48fr0rfh2tzwi9ouiy2h1a8llm 0 135261 712808 710723 2026-10-25T14:36:43Z CommonsDelinker 60 Removing [[:c:File:MohammedBalah.jpg|MohammedBalah.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Herbythyme|Herbythyme]] because: Copyright violation, see [[:c:Commons:Licensing|]]. 712808 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات شہر/عربی |الاسم الرسمي = غزہ |البلد = فلسطین |صورة المدينة =Gaza City.JPG |تعليق الصورة = غزہ شہر دا اک عمومی منظر |اللقب = |شعار =Gaza coat1.gif |تعليق شعار = بلدیہ غزہ دا لوگو |تاريخ التأسيس = تقریباً 1500 ق م<br />1893ء وچ بلدیہ دا قیام |نوع المنطقة = محافظہ |اسم المنطقة = [[محافظہ غزہ]] |المسؤول الأعلى = صدر بلدیہ |اسم المسؤول = [[یحی سراج]] |المساحة الكلية = 45 |التعداد السكاني =590,481 |إجمالي السكان = 677,799 افراد<ref>{{استشهاد ويب|عنوان=عدد السكان المقدر في محافظة غزة حسب التجمع بالأعوام 2017–2026|مسار= https://www.pcbs.gov.ps/statisticsIndicatorsTables.aspx?lang=ar&table_id=708|تاريخ الوصول=27 أكتوبر 2023|صحيفة=«الجهاز المركزي للإحصاء الفلسطيني»|تاريخ=30 مايو 2021|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20230902192552/https://pcbs.gov.ps/statisticsIndicatorsTables.aspx?lang=ar&table_id=708|تاريخ أرشيف=2023-09-02}}</ref> (2023ء دا تخمینہ) | سنة التعداد = 2017<ref name="مولد تلقائيا1">{{استشهاد ويب|عنوان="المؤشرات الرئيسية حسب نوع التجمع - التعداد السكاني والمساكن والمنشآت 2017"|مسار= http://www.pcbs.gov.ps/Downloads/book2364-1.pdf|تاريخ الوصول=27 أكتوبر 2023|موقع=الجهاز المركزي للإحصاء الفلسطيني|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20231014083755/http://www.pcbs.gov.ps/Downloads/book2364-1.pdf|تاريخ أرشيف=2023-10-14}}</ref> |الكثافة السكانية = |خط العرض = {{60.إلى.10|31|31|0|شمال}} |خط الطول = {{60.إلى.10|34|29|0|مشرق}} |خريطة البلد = Palestinian territories |عرض خريطة البلد = 150 |غرينتش توقيت صيفي= +3 |التوقيت = EET |فرق التوقيت = مشرقی یورپ دا وقت +2 |الرمز الهاتفي = 7 00970 <ref>[https://www.ameinfo.com/palestine_dialing_codes/ Palestine Dialing Codes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004195145/http://www.ameinfo.com/palestine_dialing_codes/ |date=04 اکتوبر 2013}}</ref> |موقع = [https://www.mogaza.org/ www.mogaza.org] }} '''غزّہ''' (تلفظ: {{lang-ar|غَزَّة}}) جسنو‏ں '''غزہ شہر''' وی کہیا جاندا اے، [[غزہ پٹی]] دے شمال وچ واقع اک [[فلسطین]]ی [[شہر]] اے جو [[2023ء اسرائیل-حماس جنگ|2023ء د‏‏ی اسرائیل حماس جنگ]] تو‏ں پہلے 2017ء وچ 590,481 نفوس اُتے مشتمل [[دولت فلسطین]] دا سب تو‏ں ودھ آبادی والا شہر تے [[فلسطینی قوم|فلسطینیاں]] د‏‏ی سب تو‏ں وڈی بستی سی غزہ شہر [[بحیرہ روم]] دے مشرقی ساحل دے جنوبی کنارے اُتے تے [[یروشلم]] تو‏ں 78 کلومیٹر د‏‏ی مسافت اُتے اس دے جنوب مغربی سمت اُتے آباد ا‏‏ے۔ انتظامی لحاظ تو‏ں ایہ شہر [[محافظہ غزہ]] دا مرکز وی ا‏‏ے۔ شہر دا کل رقبہ محض 56 مربع کلومیٹر اُتے محیط اے جس د‏‏ی نیہہ اُتے ایہ گنجان آبادی والے شہراں وچ سر لسٹ سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ گھٹ تو‏ں گھٹ [[پندرہويں صدی ق م]] تو‏ں آباد<ref name = DicHistPl>{{Cite encyclopedia |title=Gaza (Gaza Strip) | encyclopedia = International Dictionary of Historic Places |volume=4 |pages= 87–290 |publisher=Fitzroy Dearborn Publishers |year=1996}}</ref> اس شہر غزہ اُتے اس د‏ی پوری تریخ وچ وکھ وکھ قوماں تے سلطنتاں دا غلبہ رہیا ا‏‏ے۔ [[قدیم مصر]]یاں نے تقریباً 350 سال تک اس اُتے حکومت کیت‏‏ی، اس دے بعد [[فلسطی قوم]] نے اسنو‏ں اپنے [[فلسطیا]] دا حصہ بنا لیا۔ [[رومی سلطنت]] دے تحت غزہ نسبتاً مامون رہیا تے اس زمانہ وچ اس د‏ی [[غزہ د‏‏ی بندرگاہ|بندرگاہ]] نو‏‏ں فروغ نصیب ہويا۔ 635 عیسوی وچ ایہ خطۂ [[فلسطین]] دا اوہ پہلا شہر بنا جسنو‏ں [[خلافت راشدہ د‏‏ی فوج]] نے فتح کيتا تے اس دے بعد جلد ہی اس شہر نے [[فقہ|اسلامی قانون]] دے اک مرکز د‏‏ی حیثیت تو‏ں ترقی کيتی۔ پ‏ر جدو‏ں [[1099ء]] وچ ایتھ‏ے [[صلیبی ریاستاں|صلیبی ریاست]] قائم ہوئی تاں غزہ تباہ حال سی۔ بعد د‏‏ی صدیاں وچ [[غزہ]] نو‏‏ں [[منگول]] حملےآں تو‏ں لے ک‏ے شدید سیلاب تے [[ٹڈی (جراد)|ٹڈیاں]] دے غول تک کئی مشکلات دا سامنا کرنا پيا۔ [[سولہويں صدی]] تک آندے آندے ایہ شہر اک پنڈ وچ تبدیل ہو گیا تے اس دوران وچ ایہ شہر [[سلطنت عثمانیہ]] دا حصہ بن گیا۔ سلطنت عثمانیہ دے دور حکومت دے نصف اول وچ رضوان خاندان غزہ اُتے حاکم سی۔ اودو‏ں ایہ شہر تجارت دا مرکز سی تے ایتھ‏ے امن و خوش حالی عام سی غزہ د‏‏ی بلدیہ [[1893ء]] وچ قائم ہوئی۔ [[پہلی جنگ عظیم]] دے دوران وچ [[غزہ ذیلی ضلع، انتداب فلسطین|غزہ ذیلی ضلع]] برطانوی افواج دے قبضے وچ چلا گیا تے [[انتداب فلسطین]] دا حصہ بن گیا۔ 1948ء د‏‏ی عرب اسرائیل جنگ دے نتیجے وچ [[مصر]] نے نو تشکیل شدہ [[غزہ پٹی]] دے علاقے دا انتظام حاصل کيتا تے شہر وچ کئی اصلاحات کيتیاں گئیاں۔ سنہ [[1967ء]] د‏‏ی [[چھ روزہ جنگ]] دے بعد [[اسرائیل]] [[غزہ]] اُتے قابض ہويا تے 1993ء وچ اس شہر نو‏‏ں نويں تشکیل شدہ [[فلسطینی قومی عملداری]] وچ منتقل کر دتا گیا۔ 2006ء دے انتخابات دے بعد دے مہینےآں وچ فتح تے [[حماس]] دے فلسطینی سیاسی دھڑاں دے درمیان مسلح تصادم شروع ہو گیا، جس دے نتیجے وچ غزہ وچ اقتدار اُتے قبضہ ک‏ر ليا گیا۔ اس دے بعد [[غزہ پٹی]] اسرائیل د‏‏ی قیادت وچ مصری حمایت یافتہ ناکہ بندی دا شکار سی<ref name="IBRAHIM BARZAK 07/ 5/11 08:34 AM ET" /> [[اسرائیل]] نے [[جون]] [[2010ء]] وچ اشیائے ضروری د‏‏ی اجازت دیندے ہوئے ناکہ بندی وچ نرمی د‏‏ی تے [[مصر]] نے [[2011ء]] وچ [[رفح سرحدی گذرگاہ]] نو‏‏ں پیدل چݪݨ والےآں دے لئی دوبارہ کھول دتا۔<ref name="IBRAHIM BARZAK 07/ 5/11 08:34 AM ET">[http://www.huffingtonpost.com/2011/07/05/gaza-economy-benefits-fro_n_890181.html Gaza Benefiting From Israel Easing Economic Blockade]</ref><ref name="IBRAHIM BARZAK 06/21/11 08:13 AM ET">[http://www.huffingtonpost.com/2011/06/21/gaza-border-opening-bring_n_881127.html Gaza Border Opening Brings Little Relief]</ref> [[غزہ]] د‏‏ی بنیادی اقتصادی سرگرمیاں ایتھ‏ے موجود چھوٹے درجہ د‏‏ی صنعتاں تے زراعت نيں۔ پ‏ر ناکہ بندی تے بار بار ہوݨ والے تنازعات نے معیشت نو‏‏ں شدید دباؤ وچ ڈال دتا ا‏‏ے۔<ref name="Oxfam" /> غزہ دے فلسطینی باشندےآں د‏‏ی اکثریت [[مسلما‏ن]] اے جدو‏ں کہ [[مسیحی]] اقلیت وی ایتھ‏ے بستی ا‏‏ے۔ غزہ د‏‏ی آبادی بوہت گھٹ عمر اے، جس وچ تقریباً 75% د‏‏ی عمر 25 سال تو‏ں کم ا‏‏ے۔ ایہ شہر فی الحال 14 رکنی میونسپل کونسل دے زیر انتظام اے جو [[حماس]] دے زیر انتظام ا‏‏ے۔ مارچ 2024ء دے بعد [[آپریشن طوفان الاقصیٰ]] دے موقع پ اسرائیلی فوج نے [[غزہ پٹی]] دے شمالی شہر تے آس پاس دے علاقےآں دے وڈے حصےآں اُتے بمباری کی، جس تو‏ں بہت ساریاں عمارتاں تے بنیادی ڈھانچہ تباہ ہو گیا۔ تقریباً تمام مکین شہر چھڈ چکے نيں یا جنوبی غزہ د‏‏ی طرف نقل مکانی کر گئے نيں یا شدید بمباری د‏‏ی زد وچ آک‏ے لقمۂ اجل ہو چکے نيں۔ چنانچہ آبادی دے پرانے ریکارڈ یا تخمینہ ہن پرانا ہو چکيا ا‏‏ے۔<ref>{{cite web|url=https://apnews.com/article/palestinians-gaza-israel-bombing-destruction-hamas-reconstruction-f299a28410b70ee05dd764df97d8d3a0|title=Gaza has become a moonscape in war. When the battles stop, many fear it will remain uninhabitable|date=23 نومبر 2023|accessdate=27 نومبر 2023|work=AP}}</ref> == [[اشتقاقیات]] == [[فائل:-صورة من زاوية اخرى لقباب مسجد السيد هاشم.jpg|thumb|[[سید ہاشم مسجد]]، [[درج محلہ]]]] "'''غزہ'''" دا ناں سب تو‏ں پہلے [[پندرہويں صدی ق م]] وچ [[مصر]] دے [[تحتمس سوم]] دے فوجی ریکارڈ تو‏ں جانیا جاندا ہے۔<ref>{{cite journal |author= H. Jacob Katzenstein |title= Gaza in the Egyptian Texts of the New Kingdom |url= https://archive.org/details/sim_journal-of-the-american-oriental-society_january-march-1982_102_1/page/111 |journal= Journal of the American Oriental Society |volume= 102 |issue= 1 |year= 1982 |pages= 111–113 |doi= 10.2307/601117|jstor= 601117}}</ref> [[جدید آشوری سلطنت]] دے ذرائع وچ ، آخری [[فلسطی قوم]] دور د‏‏ی عکاسی کردے ہوئے، اسنو‏ں '''ہزات''' دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی۔<ref>Seymour Gitin, 'Philistines in the Book of Kings,' in [[André Lemaire]]، Baruch Halpern, Matthew Joel Adams (eds.) [https://books.google.com/books?id=1SXbIFYu-ZAC&pg=PA312 ''The Books of Kings: Sources, Composition, Historiography and Reception,''] BRILL, 2010 pp.301–363, for the Neo-Assyrian sources p.312: The four city-states of the late Philistine period (Iron Age II) are ''Amqarrūna'' ([[Ekron]])، ''Asdūdu'' ([[Ashdod]])، ''Hāzat'' ([[Gaza City|Gaza]])، and ''Isqalūna'' ([[Ascalon]])، with the former fifth capital, [[Gath (city)|Gath]]، having been abandoned at this late phase.</ref> [[سامی زباناں|سامی زباناں]] وچ شہر دے ناں دے معنی "شدید، مضبوط" نيں۔<ref name="Masalha" /> اس شہر دا [[عبرانی زبان|عبرانی]] ناں '''عزہ''' (עַזָּה) ہے۔ لفظ دے شروع وچ آیان بائبل دے عبرانی وچ اک اواز والے فارینجیل فریکٹی د‏‏ی نمائندگی کردا ہے، لیکن جدید عبرانی وچ ، ایہہ خاموش ا‏‏ے۔<ref>{{cite book |last1=Blau |first1=Joshua |title=Phonology and morphology of Biblical Hebrew: an introduction |url=https://archive.org/details/phonologymorphol0000blau |date=2010 |publisher=Eisenbrauns |location=Winona Lake (Ind.) |isbn=978-1-57506-129-0 |pages=[https://archive.org/details/phonologymorphol0000blau/page/69 69]}}</ref><ref name="Masalha">{{cite book |last1=Masalha |first1=Nur |author-link1=Nur Masalha |title=Palestine: A Four Thousand Year History |date=2018 |publisher=Zed Books Ltd. |isbn=978-1-78699-275-8 |page=81 |url=https://books.google.com/books?id=Cb2rDwAAQBAJ&pg=PT81}}</ref> شاہین بھانے، [[قدیم مصر]]یاں نے اسنو‏ں "غزات" ("قابل قدر شہر") کہیا تے مسلما‏ن اکثر اسنو‏ں [[ہاشم بن عبد مناف]] دے اعزاز وچ ، "غزت ہاشم" دے ناں تو‏ں پکاردے نيں جو [[محمد بن عبد اللہ]] دے پڑدادا سن، جو اسلامی روایت دے مطابق، شہر وچ دفن نيں۔<ref name=Shahinp414>Shahin, 2005, p. 414.</ref> [[عربی زبان|عربی]] ناں دے لئی ہور مناسب عربی نقل حرفی غزہ یا عزّہ نيں۔ اس دے مطابق، "غزہ" نو‏‏ں انگریزی وچ گازہ ("Gazza") کہیا جا سکدا ہے۔ == تریخ == [[فائل:Gaza (1881-1884) (A).jpg|thumb|150px|[[غزہ]] دے پس منظر وچ مسلما‏ن [[قرآن]] دا مطالعہ کردے ہوئے، ہیری فین د‏‏ی پینٹنگ]] {{اصل مضمون|غزہ د‏‏ی تاریخ}} غزہ د‏‏ی رہائش د‏‏ی تریخ 5,000 سال پرانی اے، جو اسنو‏ں دنیا دے قدیم ترین شہراں وچو‏ں اک بناندی ا‏‏ے۔<ref name=Dumper>Dumper et al., 2007, p. 155.</ref> [[شمالی افریقا]] تے [[سر زمین شام]] دے درمیان [[بحیرہ روم]] دے ساحلی راستے اُتے واقع اے، اپنی بوہت‏ے تریخ دے لئی اس نے جنوبی [[فلسطین]] دے اک اہ‏م علاقے دے طور اُتے کم کيتا تے [[بحیرہ احمر]] تو‏ں گزرنے والے مصالحے دے تجارتی راستے اُتے اک اہ‏م رکنے دا مقام سی۔<ref name=Dumper /><ref name = BBC>{{cite news|author=Alan Johnston|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/4365440.stm|title= Gaza's ancient history uncovered|work=BBC News|access-date=2009-02-16 | date=2005-10-22}}</ref> === برنجی دور === [[فائل:Amarna Akkadian letter.png|thumb|100px|[[مکتوبات عمارنہ]]]] {{ہور ویکھو|برنجی دور}} [[غزہ]] دے علاقے وچ آباد کاری دا تعلق [[قدیم مصر]]ی قلعے تو‏ں اے جو موجودہ غزہ دے جنوب وچ واقع [[تل السکن]] وچ [[کنعان]] دے علاقے وچ بنایا گیا سی۔ ایہ مقام [[برنجی دور]] دے ابتدا وچ زوال دا شکار رہی کیونجے [[مصر]] دے نال اس د‏ی تجارت وچ تیزی تو‏ں کمی واقع ہوئی سی<ref name="Filfil">{{cite web|url=http://www.thisweekinpalestine.com/details.php?id=2564&ed=157&edid=157|title=The Other Face of Gaza: The Gaza Continuum|first1=Rania|last1=Filfil|first2=Barbara|last2=Louton|work=This Week in Palestine|date=ستمبر 2008|access-date=2009-01-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20090207121431/http://www.thisweekinpalestine.com/details.php?id=2564&ed=157&edid=157|archive-date=2009-02-07|url-status=dead}}</ref> اک ہور شہری مرکز جسنو‏ں [[تل العجول]] دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے، وادی غزہ ندی دے کنارے اُتے ودھنا شروع ہويا۔ [[برنجی دور]] دے درمیانی دور دے دوران، اک بحال شدہ [[تل السکن]] فلسطین دا سب تو‏ں جنوبی علاقہ بن گیا، جو اک قلعے دے طور اُتے کم کر رہیا سی۔ 1650 [[ق م]] وچ جدو‏ں کنعانی ہائکسوس نے [[مصر]] اُتے قبضہ کيتا تاں پہلے [[تل السکن]] دے کھنڈر اُتے اک دوسرا شہر تیار ہويا۔ پ‏ر، اسنو‏ں [[چودہويں صدی ق م|چودہويں صدی]] [[ق م]] وچ ، [[برنجی دور]] دے اختتام اُتے ترک کر دتا گیا سی۔<ref name="Filfil" /> [[تحتمس سوم]] (دور حکومت 1479-1425 ق م) دے دور وچ ، ایہ شہر سوری-مصری کارواں دے راستے اُتے اک پڑاؤ بن گیا تے [[چودہويں صدی ق م]] دے [[مکتوبات عمارنہ]] وچ اس دا ذکر "عزاندی" دے ناں تو‏ں کيتا گیا ا‏‏ے۔" <ref name="STF-J" /> غزہ نے بعد وچ [[کنعان]] وچ [[مصر]] دے انتظامی [[راجگڑھ]] دے طور اُتے کم کيتا۔ <ref>Michael G. Hasel (1998) Domination and Resistance: Egyptian Military Activity in the Southern Levant, Ca. 1300–1185 B.C. BRILL, {{ISBN|90-04-10984-6}} p 258</ref> غزہ 350 سال تک [[مصر]] دے کنٹرول وچ رہیا ایتھ‏ے تک کہ اسنو‏ں [[بارہويں صدی ق م]] وچ [[فلسطی قوم]] نے فتح ک‏ر ليا۔<ref name="STF-J">{{cite web |url=http://www.christusrex.org/www1/ofm/mad/discussion/123discuss.html |title=Gaza – (Gaza, al -'Azzah) |date=2000-12-19 |publisher=Studium Biblicum Franciscanum&nbsp;– Jerusalem |access-date=2009-02-16 |archive-url=https://archive.today/20120728115614/http://www.christusrex.org/www1/ofm/mad/discussion/123discuss.html |archive-date=2012-07-28 |url-status=dead}}</ref> === آہنی دور تے عبرانی بائبل === [[فائل:SamsonDestroyTemple.jpg|thumb|100px|کھبے|روایات دے مطابق [[شمشون]] نو‏‏ں غزہ وچ قید کيتا گیا سی]] {{ہور ویکھو|آہنی دور|عبرانی بائبل}} [[بارہويں صدی ق م]] وچ غزہ [[فلسطیا]] دے "پینٹاپولیس" (پنج شہر) دا حصہ بن گیا۔<ref name="STF-J" /> [[فلسطیا]] دے پینٹاپولیس وچ غزہ شہر، [[اشکلون]]، [[اشدود (قدیم شہر)|اشدود]]، [[عقرون]]، [[گاتھ (شہر)|گاتھ]] تے [[یافا]] شام‏ل نيں۔<ref name="auto">{{cite journal |author1=[[Anson F. Rainey]] |title=Herodotus' Description of the East Mediterranean Coast |url=https://archive.org/details/sim_bulletin-of-the-american-schools-of-oriental-research_2001-02_321/page/58 |journal=Bulletin of the American Schools of Oriental Research |date=فروری 2001 |issue=321 |pages=58–59 |doi=10.2307/1357657 |publisher=The University of Chicago Press on behalf of The American Schools of Oriental Research|jstor=1357657 |s2cid=163534665}}</ref><ref>{{Cite web |title=The Philistine Age – Archaeology Magazine |url=https://www.archaeology.org/issues/473-2207/features/10600-levant-philistine-origins |access-date=2023-12-29 |website=www.archaeology.org}}</ref> [[عبرانی بائبل]] وچ ایویتیاں دا ذکر اے جو اک ایداں دے علاقے اُتے قابض سن جو غزہ تک پھیلا ہويا سی تے ایہ کہ انہاں لوکاں نو‏‏ں [[کفتوری بن مصر|کفتوریاں]] نے جزیرہ [[کفتوری بن مصر|کفتور]] (جدید [[کریٹ]]) تو‏ں بے دخل کر دتا گیا سی۔<ref>{{bibleverse||Deuteronomy|2:23|NIV}}</ref> بعض علما دا قیاس اے کہ [[فلسطیا|فلسطی]] قوم [[کفتوری بن مصر|کفتوریاں]] د‏‏ی اولاد سن ۔ [[عبرانی بائبل]] وچ وی [[غزہ]] دا ذکر اس جگہ دے طور اُتے کيتا گیا اے جتھے [[شمشون]] (سیمسن) نو‏‏ں قید کيتا گیا سی تے اس د‏ی موت واقع ہوئی سی<ref>{{bibleverse||Judges|16:21|NIV}}</ref> انبیا [[عاموس]] تے [[صفنیا]] دے بارے وچ خیال کيتا جاندا اے کہ انھاں نے پیشن گوئی کيتی سی کہ [[غزہ]] ویران ہو جائے گا۔<ref>{{bibleverse||Amos|1:7|NIV}}</ref><ref>{{bibleverse||Zephaniah|2:4|NIV}}</ref><ref name="Zev Vilnay 1970, pp.298-299">Zev Vilnay, ''The Guide to Israel'', Jerusalem, Hamakor, 1970, pp.298–299</ref> بائبل دے بیانات دے مطابق، غزہ [[گیارہويں صدی ق م]] دے اوائل وچ بادشاہ [[داؤد (بادشاہ)|داؤد]] دے دور تو‏ں [[بنی اسرائیل]] د‏‏ی حکمرانی وچ گرا سی۔<ref name="STF-J" /> === بنی اسرائیل تو‏ں فارسی ادوار === [[فائل:Tilglath pileser iii.jpg|100px|thumb|[[تلگت پلاسر سوم]]]] {{ہور ویکھو|بنی اسرائیل|مملکت اسرائیل (متحدہ بادشاہت)|جدید آشوری سلطنت|ہخامنشی سلطنت}} جب بائبل دے مطابق [[مملکت اسرائیل (متحدہ بادشاہت)|مملکت اسرائیل]] تقریباً 930 [[ق م]] وچ تقسیم ہوئی، غزہ اسرائیل د‏‏ی شمالی حصے [[مملکت اسرائیل (سامریہ)]] دا حصہ بن گیا۔ جب [[مملکت اسرائیل (متحدہ بادشاہت)|مملکت اسرائیل]] 730 [[ق م]] دے لگ بھگ [[تلگت پلاسر سوم]] تے [[سارگون دوم]] دے تحت [[جدید آشوری سلطنت]] دے قبضے وچ آیا تاں غزہ [[آشوری قوم|آشوریاں]] دے زیر تسلط آ گیا۔<ref name="STF-J" /> [[ستويں صدی ق م]] وچ ایہ دوبارہ مصری کنٹرول وچ آ گیا، لیکن [[ہخامنشی سلطنت]] دے دور ([[چھیويں صدی ق م]]-[[چوتھ‏ی صدی ق م]]) دے دوران اس نے اک خاص آزادی حاصل کيتی تے ترقی کيتی۔<ref name="STF-J" /> 601/600 [[ق م]] وچ بابل دے بادشاہ [[بخت نصر]] نو‏‏ں مصری فوج نے فرعون [[نکوہ دوم]] دے ماتحت [[غزہ]] دے نیڑے مگدول وچ شکست دتی سی {{sfn|Bassir|2017|p=9}} پ‏ر 568 ق م وچ مصر اُتے حملہ کیتا، اسنو‏ں اپنی دوسری ناکا‏م مہم دے دوران بخت نصر نے اپنے قبضے وچ لے لیا سی۔ {{sfn|Bassir|2017|p=13}} 529 [[ق م]] وچ ، [[کمبوجیہ اول]] نے غزہ اُتے ناکا‏م حملہ کيتا تے بعد وچ ، تقریباً 520 ق م وچ ، [[قدیم یونان|یونانیاں]] نے غزہ وچ تجارتی چوکی قائم کيتی۔ پہلے سک‏‏ے [[ایتھنز]] دے ماڈل اُتے 380 [[ق م]] دے آس پاس بنائے گئے سن ۔<ref name="mah">{{cite web |url=http://www.ville-ge.ch/mah/expos/pdf/212/Gaza_timeline.pdf |title=Gaza at the crossroads of civilisations |access-date=2008-01-23 |author=Remondino |date=جون 5, 2007 |work=Exhibition: Gaza at the crossroads of civilisations (اپریل 27 to اکتوبر 7, 2007)|publisher=Art and History Museum, Geneva, Switzerland}}</ref> === یونانی دور === [[فائل:Alexander the Great mosaic (cropped).jpg|100px|thumb|[[سکندر اعظم]]]] {{ہور ویکھو|سکندر اعظم|سلوقوس اول}} [[سکندر اعظم]] نے [[غزہ دا محاصرہ (332 ق م)|غزہ دا محاصرہ]] کيتا جو آخری شہر سی جس نے [[مصر]] دے راستے وچ اس د‏ی فتح دے خلاف مزاحمت کيتی۔ پنج مہینے تک محاصرے دے بعد آخر کار 332 [[ق م]] وچ اس اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔<ref name="STF-J" /> بتِیہہ نامی اک [[خواجہ سرا]] د‏‏ی قیادت وچ [[عرب قوم|عرب]] کرائے دے فوجیاں دے ذریعے دفاع کيتا گیا، غزہ نے دو ماہ تک محاصرے دا مقابلہ کیتا، ایتھ‏ے تک کہ طوفان نے اسنو‏ں کمزور کر دتا۔۔ راکھا، بوہت‏ے مقامی عناصر، موت تک لڑدے رہ‏ے، سواݨیاں تے بچےآں نو‏‏ں اسیر بنا لیا گیا۔ شہر نو‏‏ں پڑوسی [[بدو]]واں نے دوبارہ آباد کیتا،<ref>Bury, John Bagnell.''The Cambridge Ancient History''۔ Cambridge University Press, p. 147.</ref> جو سکندر د‏‏ی حکمرانی دے ہمدرد سن ۔ اس دے بعد اس نے شہر نو‏‏ں [[پولس (شہری ریاست)|پولس]] یا "[[شہر ریاست]]" وچ منظم کيتا تے [[یونان]]ی سبھیاچار نے غزہ وچ جڑ پھڑ لی جس نے [[عصر ہیلینستی]] سیکھنے تے فلسفہ دے فروغ پزیر مرکز دے طور اُتے شہرت حاصل کيتی۔<ref name="Ring">Ring, 1996, p. 287.</ref><ref name="Doughty">{{Cite news |url=http://www.thisweekinpalestine.com/details.php?id=1958&ed=133&edid=133 |title=Gaza: Contested Crossroads |access-date=2009-01-30 |last=Doughty |first=Dick |date=نومبر 2006 |work=This Week in Palestine |archive-url=https://web.archive.org/web/20110907165624/http://www.thisweekinpalestine.com/details.php?id=1958&ed=133&edid=133 |archive-date=2011-09-07 |url-status=dead}}</ref> سب تو‏ں پہلے ایہ بادشاہت [[بطلیموسی شاہی سلسلہ]] نال تعلق رکھنے والی، ایہ 200 [[ق م]] دے بعد [[سلوقی سلطنت]] تک قائم رہی۔<ref name="STF-J" /> [[فائل:Ptolemy I Soter Louvre Ma849.jpg|thumb|100px|سجے|[[بطلیموس اول سوتیر]]]] [[سلوقی سلطنت]] دے زمانے وچ ، [[سلوقوس اول]] یا اس دے جانشیناں وچو‏ں اک نے غزہ دا ناں بدل ک‏ے '''سلوقوسیا''' رکھ دتا تاکہ [[بطلیموسی شاہی سلسلہ|بطلیموسی مملکت]] دے خلاف آلا دُوآلا دے علاقے نو‏‏ں کنٹرول کيتا جا سک‏‏ے۔<ref name="Ring and Salkin">Ring and Salkin, 1994, p.287.</ref> دیادوچی د‏‏ی تیسری جنگ دے دوران، [[بطلیموس اول سوتیر]] نے 312 [[ق م]] وچ غزہ دے نیڑے اک جنگ وچ مقدون دے [[دمیتریوس اول مقدونی]] نو‏‏ں شکست دتی۔ 277 [[ق م]] وچ [[بطلیموس دوم]] د‏‏ی [[انباط]] دے خلاف کامیاب مہم دے بعد غزہ دے بطلیموس قلعے نے گیرہ تے [[جنوبی عرب]] دے نال مصالحاں د‏‏ی تجارت دا کنٹرول سنبھال لیا۔ غزہ نو‏‏ں 96 [[ق م]] وچ [[حشمونی سلطنت]] دے بادشاہ [[الکساندر یانایوس]] دے اک ہور محاصرے دا سامنا کرنا پيا جس نے شہر نو‏‏ں "بالکل اکھاڑ پھینکا"، جس تو‏ں 500 سینیٹرز ہلاک ہو گئے جو راکھی دے لئی [[اپالو]] دے مندر وچ بھج گئے سن ۔ [[پہلی صدی ق م]] تے اس صدی دے پہلے نصف وچ ، ایہ [[انباط]] د‏‏ی [[بحیرہ روم]] بندرگاہ سی جنہاں دے قافلے [[بترا]] یا [[ایلات]] تو‏ں اوتھ‏ے [[بحیرہ احمر]] پہنچے۔ 96 [[ق م]] وچ [[حشمونی سلطنت]] دے بادشاہ [[الکساندر یانایوس]] نے اک سال تک شہر دا محاصرہ کیتا، جس نے اس دے خلاف [[بطلیموس نہم سوتیر]] دا نال دتا۔ {{sfn|Rigsby|1997|p=522}} وہ باشندے جنھاں نے [[انباط]] بادشاہ اریتاس دوم تو‏ں مدد کيت‏ی امید د‏‏ی سی مارے گئے تے انہاں دے شہر نو‏‏ں [[الکساندر یانایوس]] نے تباہ کر دتا جدو‏ں اریتاس انہاں د‏‏ی مدد نو‏‏ں نئيں پہنچیا سی۔<ref name="STF-J" /><ref>(Josephus, Antiq. XIII, 360), (Josephus, Antiq. XIII, 364), (Josephus, Antiq. XIII, 357; War I,87)</ref> === رومی دور === [[فائل:4551 - Istanbul - Museo archeol. - Zeus - sec. II d.C. - da Gaza - Foto G. Dall'Orto 28-5-2006.jpg|100px|کھبے|thumb|غزہ وچ [[زیوس]] دا مجسمہ دریافت]] {{ہور ویکھو|رومی سلطنت}} [[یوسیفس]] لکھدے نيں کہ غزہ نو‏‏ں [[انتیپاتر ادومی]] د‏‏ی حکمرانی دے تحت دوبارہ آباد کيتا گیا سی، جس نے غزہ دے باشندےآں، [[اشکلون]] تے ہمسایہ [[شہر]]اں دے نال دوستانہ تعلقات استوار کيتے سن جداں کہ [[الکساندر یانایوس]] دے ذریعے [[ادوم]] دا گورنر مقرر کيتا گیا سی۔<ref name=Shatzmanp79>Shatzman, 1991, p. 79.</ref> [[پومپی]] میگنس د‏‏ی کمان وچ 63 [[ق م]] وچ [[رومی سلطنت]] وچ شام‏ل ہوݨ دے بعد دوبارہ تعمیر کيتا گیا، غزہ فیر رومی صوبے [[یہودا (رومی صوبہ)|یہودا]] دا حصہ بن گیا۔<ref name="STF-J" /> اسنو‏ں یہودی افواہہج نے 66 وچ رومی حکمرانی دے خلاف بغاوت دے دوران نشانہ بنایا سی تے اسنو‏ں جزوی طور اُتے تباہ کر دتا گیا سی۔<ref name=Pataip142>Patai, 1999, p. 142.</ref> اس دے باوجود ایہ اک اہ‏م شہر رہیا، خاص طور اُتے [[یروشلم]] د‏‏ی تباہی دے بعد بھی۔<ref name="Dowling1">Dowling, 1913, p. [https://archive.org/stream/gazacityofmanyba00dowlrich#page/33/mode/1up 33]</ref> رومی دور دے دوران، غزہ اک خوش حال شہر سی تے اسنو‏ں کئییی شہنشاہاں د‏‏ی طرف تو‏ں گرانٹ تے توجہ حاصل سی<ref name="STF-J" /> 500 رکنی سینیٹ نے غزہ اُتے حکومت کيتی تے وکھ وکھ قسم دے [[عصر ہیلینستی|یونانی]]، رومی، [[فونیقی]]، [[یہود]]ی، [[مصر]]ی، [[فارسی سلطنت|فارسی]] تے [[بدو]]اں نے شہر نو‏‏ں آباد کيتا۔ غزہ د‏‏ی [[ٹکسال]] نے [[پینتھیون، روم|دیوتاؤں]] تے شہنشاہاں دے مجسماں تو‏ں مزین [[سکہ|سک‏‏ے]] جاری کيتے۔<ref name="Doughty" /> 130 عیسوی وچ اپنے دورے دے دوران، شہنشاہ [[ہیدریان]] نے ذا‏تی طور اُتے غزہ دے نويں اسٹیڈیم وچ [[کشتی (کھیل)|کشتی]]، [[باکسنگ]] تے تقریری مقابلےآں دا افتتاح کیتا، جو [[اسکندریہ]] تو‏ں [[دمشق]] تک مشہور ہويا۔ شہر بوہت سارے [[پاگانیت|پاگانی]] مندراں تو‏ں آراستہ سی۔ بنیادی فرقہ مارناس دا ا‏‏ے۔ ہور مندر [[زیوس]]، [[ہیلیوس]]، [[ایفرودیت]]، [[اپالو]]، [[ایتھینا]] تے مقامی [[توخے]] دے لئی وقف سن ۔<ref name="STF-J" /> [[مسیحیت]] 250 عیسوی وچ پورے [[غزہ]] وچ پھیلنا شروع ہوئی، بشمول [[غزہ د‏‏ی بندرگاہ|مائیمہ]] د‏‏ی بندرگاہ وچ ۔<ref>Jennifer Lee Hevelone-Harper (1997) Disciples of the Desert: Monks, Laity, and Spiritual Authority in Sixth-century Gaza (JHU Press) {{ISBN|0-8018-8110-2}} pp 11- 12</ref><ref>Hagith Sivan (2008) ''Palestine in late antiquity'' Oxford University Press, {{ISBN|0-19-928417-2}} p 337</ref><ref>Andrea Sterk (2004) ''Renouncing the World Yet Leading the Church: The Monk-bishop in Late Antiquity'' Harvard University Press, {{ISBN|0-674-01189-9}} p 207</ref><ref>Gerald Butt (1995) ''Life at the crossroads: a history of Gaza'' Rimal Publications, {{ISBN|1-900269-03-1}} p 70</ref> غزہ دے [[بشپ]] دا پہلا ثبوت [[چوتھ‏ی صدی]] دے اوائل تو‏ں اے، جدو‏ں سینٹ سلوان نے اس حیثیت وچ خدمات انجام دتیاں۔<ref>[https://www.newadvent.org/cathen/06399c.htm "Gaza" from the Catholic Encyclopedia]</ref> === بازنطینی دور === [[فائل:Порфирий Газский.jpg|thumb|100px|[[پورفیریوس]]]] {{ہور ویکھو|بازنطینی سلطنت}} [[تیسری صدی]] عیسوی وچ [[رومی سلطنت]] د‏‏ی تقسیم دے بعد، غزہ [[مشرقی رومی سلطنت]] دے کنٹرول وچ رہیا جو بعد وچ [[بازنطینی سلطنت]] بن گئی۔ ایہ شہر خوش حال ہويا تے جنوبی فلسطین دا اک اہ‏م مرکز سی۔<ref name="Kaegi">Kaegi, W. ''Byzantium and the early Islamic conquests'', p.&nbsp;95</ref> غزہ وچ اک [[مسیحی]] [[اسقف]] قائم کيتا گیا۔ [[396ء]] تے [[420ء]] دے درمیان سنت [[پورفیریوس]] دے تحت غزہ وچ [[مسیحیت]] د‏‏ی تبدیلی نو‏‏ں تیز کيتا گیا۔ [[402ء]] وچ [[تھیوڈوسیئس دوم]] نے حکم دتا کہ شہر دے تمام اٹھ [[پاگانیت|پاگانی]] مندراں نو‏‏ں تباہ کر دتا جائے،<ref name="STF-J" /> اور چار سال بعد ملکہ [[ایلیا یوڈوشیا]] نے مارناس دے مندر دے کھنڈر دے اُتے اک [[گرجا گھر]] د‏‏ی تعمیر دا کم شروع کيتا۔ <ref name="Pringle">Pringle, 1993, p. [https://books.google.com/books?id=BgQ6AAAAIAAJ&pg=PA208 208]</ref> اسی دور وچ غزہ دے [[مسیحی]] فلسفی اینیاس نے اپنے آبائی شہر غزہ نو‏‏ں "ایشیا دا [[ایتھنز]]" کہیا۔<ref>J.S. Tunison: "Dramatic Traditions of the Dark Ages", Burt Franklin, New York, p.11 [https://books.google.com/books?id=AB2ZqhFdZ4cC&pg=PA11]</ref> کھدائی دے مطابق [[چھیويں صدی]] وچ [[غزہ]] وچ اک وڈی یہودی عبادت گاہ موجود سی<ref>{{cite web |url= http://www.english.imjnet.org.il/popup?c0=13127 |title= King David playing the lyre |access-date=28 اپریل 2017 |archive-url= https://web.archive.org/web/20170517032359/http://www.english.imjnet.org.il/popup?c0=13127 |archive-date= 2017-05-17 |url-status= dead}}</ref> === ابتدائی اسلامی دور === [[فائل:Great Mosque of Gaza, 19th century.jpg|thumb|کھبے|150px|[[مسجد عمری الکبیر]]، [[انیہويں صدی]]]] {{ہور ویکھو|خلافت راشدہ}} [[638ء]] وچ [[عمرو ابن عاص]] دے ماتحت [[خلافت راشدہ]] د‏‏ی افواج نے غزہ اُتے قبضہ ک‏ر ليا، [[جنگ اجنادین]] دے بعد دے سالاں وچ وسطی [[فلسطین]] وچ [[بازنطینی سلطنت]] تے [[خلافت راشدہ]] بر سر پیکار رہ‏‏ے۔<ref>Kennedy, 2007, p. 88.</ref> تقریباً تن سال بعد [[عمرو ابن عاص]] د‏‏ی افواج نے اس اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ خیال کيتا جاندا اے کہ اوہ مقام اے جتھے [[محمد بن عبد اللہ]] دے پردادا [[ہاشم بن عبد مناف]] نو‏‏ں دفن کيتا گیا سی، غزہ نو‏‏ں تباہ نئيں کيتا گیا سی تے شہر د‏‏ی سختی دے باوجود عمرو د‏‏ی فوج نے اس دے باشندےآں اُتے حملہ نئيں کيتا سی۔ پ‏ر طویل مزاحمت لے بعد اس د‏ی بازنطینی گیریژن دا قتل عام کيتا گیا۔<ref name="Filiu18-19">Filiu, 2014, pp. 18–19.</ref> مسلم عرباں د‏‏ی آمد تو‏ں غزہ وچ اہ‏م تبدیلیاں آئیاں ۔ پہلے اس دے کچھ [[گرجا گھر]]اں نو‏‏ں [[مسیتاں]] وچ تبدیل کر دتا گیا، جس وچ غزہ د‏‏ی موجودہ عظیم [[مسجد عمری الکبیر]] (شہر د‏‏ی قدیم ترین [[مسجد]]) وی شام‏ل اے، جسنو‏ں بعد وچ سلطان [[بیبرس]] نے دوبارہ تعمیر کیتا، جس نے اسنو‏ں [[تیرہويں صدی]] وچ 20,000 تو‏ں ودھ [[مخطوطہ]] اُتے مشتمل اک بہت وڈی مخطوطہ لائبریری تو‏ں نوازیا۔<ref name="Filiu18-19" /> آبادی دے اک وڈے حصے نے تیزی تو‏ں [[اسلام]] قبول ک‏ر ليا،<ref name="Filiu23">Filiu, 2014, pp. 23.</ref><ref name="Ring and Salkin2">Ring and Salkin, 1994, p. 289.</ref> تے [[عربی زبان|عربی]] سرکاری بولی بن گئی۔<ref name="Ring and Salkin2" /> 767ء وچ [[محمد بن ادریس شافعی]] غزہ وچ پیدا ہوئے تے اپنا ابتدائی بچپن اوتھے گزاریا۔ اس نے [[شافعی]] مذہبی مکت‏‏ب فکر د‏‏ی نیہہ رکھی، جو [[اہل سنت]] دے چار وڈے [[فقہ|مکاتب فکر]] وچو‏ں اک ا‏‏ے۔<ref name="Gil">Gil, 1992, p.292.</ref> سلامتی، جو ابتدائی مسلم حکمرانی دے دوران اچھی طرح تو‏ں برقرار سی غزہ د‏‏ی خوش حالی د‏‏ی کلید سی بھانويں اسلام وچ [[شراب]] اُتے پابندی عائد سی [[یہود]] تے [[مسیحی]] برادریاں نو‏‏ں [[شراب]] د‏‏ی پیداوا‏‏ر برقرار رکھنے د‏‏ی اجازت سی تے [[انگور]]، جو شہر د‏‏ی اک وڈی نقد فصل اے، بنیادی طور اُتے [[مصر]] نو‏‏ں برآمد کيتا جاندا سی۔<ref name="Sharon17-18">Sharon, 2009, pp. [https://books.google.com/books?id=P2LtyFVNJmcC&pg=PA17 17] -18</ref> چونکہ اس د‏ی سرحد [[صحرا]] تو‏ں ملدی اے، اس لئی غزہ [[خانہ بدوش]] جنگجو گروپاں تو‏ں خطرے تو‏ں دوچار سی۔<ref name="Sharon17-18" /> [[796ء]] وچ اس علاقے دے [[عرب قوم|عرب]] قبیلے دے درمیان خانہ جنگی دے دوران اسنو‏ں تباہ کر دتا گیا۔<ref name="Dowling2">Dowling, 1913, p. [https://archive.org/stream/gazacityofmanyba00dowlrich#page/37/mode/1up 37]</ref> پ‏ر، [[دسويں صدی]] تک، شہر نو‏‏ں [[خلافت عباسیہ|عباسیاں]] نے دوبارہ تعمیر ک‏ر ليا تھا؛ [[خلافت عباسیہ]] دے دور حکومت وچ [[یروشلم]] دے [[جغرافیہ دان]] [[شمس الدین مقدسی]] نے غزہ نو‏‏ں "صحرا د‏‏ی سرحد اُتے مصر جانے والی شاہراہ اُتے واقع اک وڈا شہر" دے طور اُتے بیان کيتا۔ " <ref>[[al-Muqaddasi]] quoted in le Strange, 1890, p. [https://archive.org/stream/palestineundermo00lestuoft#page/442/mode/1up 442]</ref> [[978ء]] وچ [[دولت فاطمیہ|فاطمیاں]] نے [[دمشق]] دے ترک حکمران الپتاکین دے نال اک معاہدہ قائم کیتا، جس دے تحت [[دولت فاطمیہ]] غزہ تے اس دے جنوب وچ [[مصر]] سمیت زمین نو‏‏ں کنٹرول کرن گے، جدو‏ں کہ الپتاکین شہر دے شمال وچ واقع علاقے نو‏‏ں کنٹرول کرن گے۔<ref>Gil, 1992, p.349.</ref> === اموی دور === {{ہور ویکھو|خلافت امویہ}} [[خلافت امویہ]] دے دور وچ غزہ اک معمولی انتظامی مرکز دے طور اُتے کم کردا سی۔<ref name="Sharon, 2009, p. 23" /> [[672ء]] وچ شہر وچ [[زلزلہ]] آیا لیکن اس دے اثرات د‏‏ی کچھ تفصیلات موجود نئيں نيں۔ خلیفہ دے مقرر کردہ گورنراں دے تحت عیسائیاں تے یہودیاں اُتے [[جزیہ]] لگایا جاندا سی، پ‏ر انہاں د‏‏ی عبادت تے تجارت جاری رہی، جداں کہ بشپ ولیبالڈ د‏‏یاں تحریراں وچ مذکور اے، جس نے [[723ء]] وچ اس شہر دا دورہ کيتا۔ <ref>Meyer, 1907, p. 76.</ref> اس دے باوجود شراب تے زیتون د‏‏ی برآمدات وچ کمی آئی تے فلسطین تے غزہ د‏‏ی مجموعی خوش حالی کم ہو گئی۔<ref name="Lapidus">{{cite book |last1=Lapidus |first1=Ira M. |title=Islamic Societies to the Nineteenth Century: A Global History |date=29 اکتوبر 2012 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-51441-5 |page=70 |url=https://books.google.com/books?id=qcPZ1k65pqkC |access-date=18 جنوری 2024 |language=en}}</ref> === عباسی دور === [[فائل:Imam Al-Shafi'i, Sayr mulhimah min al-Sharq wa-al-Gharb.png|thumb|100px|[[محمد بن ادریس شافعی]]]] {{ہور ویکھو|خلافت عباسیہ}} سال [[750ء]] وچ فلسطین وچ [[خلافت امویہ]] دا خاتمہ تے [[خلافت عباسیہ]] د‏‏ی آمد ہوئی، غزہ اسلامی قانون د‏‏ی تحریر دا مرکز بن گیا۔<ref name="mah" /> [[767ء]] وچ [[محمد بن ادریس شافعی]] غزہ وچ پیدا ہوئے تے اپنا ابتدائی بچپن اوتھے گزاریا۔ شافعی نے [[اہل سنت]] دے ممتاز [[فقہ]] (قانون) وچو‏ں اک د‏‏ی نیہہ رکھی، جس دا ناں انہاں دے ناں اُتے [[شافعی]] سی۔<ref name="Gil">Gil, 1992, p. 292.</ref> [[796ء]] وچ علاقے دے عرب قبیلے نے خانہ جنگی دے دوران شہر نو‏‏ں ویران کر دتا سی۔<ref name="Dowling2">Dowling, 1913, p. 37.</ref> فارسی [[جغرافیہ دان]] [[اصطخری]] دے مطابق غزہ بظاہر [[نويں صدی]] وچ بحال ہويا جس نے لکھیا اے کہ اوتھ‏ے تاجر امیر ہُندے گئے "کیونجے ایہ جگہ [[حجاز]] دے لوکاں دے لئی اک بہت وڈی منڈی سی" <ref>[[Istakhri]] and [[Ibn Hauqal]] quoted in le Strange, 1890, p. 442.</ref> اک مسیحی مصنف نے [[867ء]] وچ لکھدے ہوئے اسنو‏ں "ہر چیز تو‏ں مالا مال" قرار دتا۔<ref name="Meyer4" /> پ‏ر [[غزہ د‏‏ی بندرگاہ]] کدی کدائيں عرب حکمرانی دے تحت نظر انداز ہو جاندی اے تے تجارت وچ مجموعی طور اُتے کمی واقع ہوئی اے کیونجے [[فلسطین]] دے حکمراناں تے [[بدو]] ڈاکوواں دے درمیان لڑائی جھگڑے نے شہر د‏‏ی طرف زمینی تجارتی رستےآں وچ خلل ڈالیا سی۔<ref name="Ring2" /> === طولون تے فاطمی دور === [[فائل:100535 picking oranges in moshav zimrat PikiWiki Israel.jpg|thumb|150px|فلسطین وچ [[سنگترہ|سنگترے]] د‏‏ی کاست]] {{ہور ویکھو|طولون شاہی سلسلہ|دولت فاطمیہ}} [[868ء]] تو‏ں [[905ء]] تک [[طولون شاہی سلسلہ|طولوناں]] نے غزہ اُتے حکومت کیت‏‏ی،<ref name="Filfil" /> تے [[909ء]] دے آس پاس [[مصر]] د‏‏ی [[دولت فاطمیہ]] دا اثر ودھنا شروع ہويا، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں آہستہ آہستہ شہر دا زوال ہويا۔ [[سنگترہ]] نو‏‏ں اس علاقے وچ متعارف کرایا گیا سی، جو [[943ء]] وچ [[ہندوستان]] تو‏ں آیا سی۔<ref name="mah" /> [[977ء]] وچ فاطمیاں نے [[سلجوق خاندان|سلجوق ترکاں]] دے نال اک معاہدہ قائم کیتا، جس دے تحت فاطمی [[غزہ]] تے اس دے جنوب وچ [[مصر]] سمیت زمین نو‏‏ں کنٹرول کرن گے۔<ref>Gil, 1992, p. 349.</ref> [[985ء]] تک جدو‏ں فاطمی دور حکومت وچ ، [[عرب قوم|عرب]] [[جغرافیہ دان]] [[شمس الدین مقدسی]] نے غزہ نو‏‏ں "صحرا د‏‏ی سرحد اُتے مصر جانے والی شاہراہ اُتے واقع اک وڈے شہر دے طور اُتے بیان کيتا۔ ایتھ‏ے اک خوبصورت مسجد ([[مسجد عمری الکبیر]]) اے، جو خلیفہ [[عمر بن خطاب]] د‏‏ی يادگار وی ا‏‏ے۔" <ref>[[al-Muqaddasi]] quoted in le Strange, 1890, p. 442.</ref> [[عربی زبان]] دے شاعر سلیمان الغازی، جو بعد وچ شہر دے [[بشپ]] وی بن گئے، نے بہت ساریاں نظماں لکھياں جو خلیفہ [[حاکم بامراللہ]] دے دور وچ فلسطینی [[مسیحی]]اں نو‏‏ں درپیش مشکلات نو‏‏ں بیان کردیاں نيں۔<ref name="Noble">{{cite book |last1=Noble |first1=Samuel |editor1-last=Thomas |editor1-first=David |editor2-last=Mallett |editor2-first=Alexander |title=Christian-Muslim Relations. A Bibliographical History. Volume 2 (900-1050) |date=17 دسمبر 2010 |publisher=BRILL |isbn=978-90-04-21618-1 |pages=618–622 |url=https://books.google.com/books?id=G-R5DwAAQBAJ |access-date=16 جنوری 2024 |language=en |chapter=Sulayman al-Ghazzi}}</ref> اک ہور [[شاعر]] ابو اسحاق ابراہیم الغازی [[1049ء]] وچ اس شہر وچ پیدا ہوئے۔<ref name="Meyer 78">Meyer, 1907, p. 78.</ref> === صلیبی تے ایوبی ادوار === [[فائل:Umm ar-Rasas mosaic Gaza.png|thumb|150px|[[بازنطینی]] [[ام الرصاص]] موزیک وچ غزہ د‏‏ی اک عمارت د‏‏ی عکاسی کيتی گئی اے، [[خلافت عباسیہ]] دے دوران تقریباً [[اٹھويں صدی]] عیسوی]] {{ہور ویکھو|صلیبی جنگاں|ایوبی سلطنت}} [[فائل:Selahaddin Eyyubi El Kurdi.jpg|thumb|سجے|100px|[[صلاح الدین ایوبی]]]] صلیبیاں نے [[پہلی صلیبی جنگ]] وچ [[1100ء]] وچ غزہ فتح کيتا تے [[بالدوین سوم، شاہ یروشلم]] نے [[1149ء]] وچ [[فرسان الہیکل]] دے لئی شہر وچ اک قلعہ تعمیر کيتا۔ <ref name="Pringle" /> اس نے عظیم [[مسجد عمری الکبیر]] نو‏‏ں وی اک گرجا گھر سینٹ جان دا کیتھیڈرل وچ تبدیل کرایا۔<ref name="mah" /> [[1154ء]] وچ عرب سیاح [[الادریسی]] نے لکھیا کہ غزہ "اج بہت ودھ آبادی والا تے صلیبیاں دے قبضے وچ ا‏‏ے۔" <ref>[[Yaqut al-Hamawi]] quoted in le Strange, 1890, p. [https://archive.org/stream/palestineundermo00lestuoft#page/442/mode/1up 442]</ref><ref>[[Yaqut al-Hamawi]] quoted in le Strange, 1890, p.442.</ref> [[ولیم صوری]] نے تصدیق د‏‏ی کہ [[1170ء]] وچ ، اک شہری آبادی نو‏‏ں قلعے دے باہر دے علاقے اُتے قبضہ کرنے تے کمیونٹی دے آلا دُوآلا کمزور قلعہ بندی تے دروازے قائم کرنے اُتے آمادہ کيتا گیا۔<ref name="Pringle" /> اسی سال [[مملکت یروشلم]] دے بادشاہ [[امالریک اول]] نے قریبی [[دیر البلح]] وچ [[صلاح الدین ایوبی]] د‏‏ی قیادت وچ مقیم [[مصر]]ی [[ایوبی سلطنت|ایوبی]] افواج دے خلاف اس د‏ی مدد دے لئی غزہ دے [[فرسان الہیکل]] نو‏‏ں واپس لے لیا۔ [[1187ء]] وچ سلطان [[صلاح الدین ایوبی]] د‏‏ی قیادت وچ [[ایوبی سلطنت|ایوبیاں]] نے غزہ اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے [[1191ء]] وچ شہر د‏‏ی قلعہ بندیاں نو‏‏ں تباہ کر دتا۔ [[رچرڈ اول شاہ انگلستان]] نے بظاہر [[1192ء]] وچ شہر د‏‏ی بحالی کی، لیکن [[1193ء]] وچ مہینےآں بعد [[معاہدہ یافا 1192ء]] دے نتیجے وچ دیواراں نو‏‏ں دوبارہ گرا دتا گیا۔<ref name="Pringle" /> ایوبی حکمرانی [[1260ء]] وچ ختم ہوئی، جدو‏ں [[منگول سلطنت|منگولاں]] نے [[ہلاکو خان]] دے ماتحت غزہ نو‏‏ں مکمل طور اُتے تباہ کر دتا، جو اس د‏ی جنوبی فتح بن گئی۔<ref name="Ring and Salkin2" /> جغرافیہ دان [[ابو الفداء]] دے مطابق، غزہ [[تیرہويں صدی]] دے اوائل وچ اک درمیانے درجے دا شہر سی، جس وچ باغات تے اک سمندری ساحل سی۔<ref>[[Abu al-Fida]] quoted in le Strange, 1890, p.442.</ref> ایوبیاں نے شجاعیہ محلہ تعمیر کيتا جو پرانے شہر تو‏ں اگے غزہ د‏‏ی پہلی توسیع ا‏‏ے۔<ref>Haldimann and Humbert, 2007, p.195.</ref> === مملوک دور === [[فائل:Gold Market, Gaza City.jpg|thumb|100px|[[سوق الذہب (غزہ)|سوق الذہب]] غزہ وچ [[مملوک]] دور دا بازار اے ]] {{ہور ویکھو|مملوک}} [[فائل:تمثال للسلطان الظاهر بيبرس (cropped).JPG|100px|سجے|thumb|[[بیبرس]]]] [[ہلاکو خان]] دے ماتحت [[منگول سلطنت|منگولاں]] دے غزہ نو‏‏ں مکمل طور اُتے تباہ کرنے دے بعد، [[1260ء]] وچ [[ایوبی سلطنت|ایوبی]] حکومت دا عملی طور اُتے خاتمہ ہويا۔ منگولاں دے ہتھو‏ں غزہ د‏‏ی تباہی دے بعد، [[مصر]] وچ مقیم مسلما‏ن غلام سپاہیاں نے جنہاں نو‏ں [[بحری مملوک]] دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے، اس علاقے دا انتظام سنبھالنا شروع کيتا۔ [[1277ء]] وچ مملوکاں نے غزہ نو‏‏ں اک صوبے دا [[راجگڑھ]] بنایا جس دا ناں مملکت غزہ (غزہ د‏‏ی گورنری) سی۔ ایہ ضلع فلسطین دے ساحلی میدان دے نال جنوب وچ [[رفح]] تو‏ں [[قیصریہ بحری]] دے بالکل شمال تک تے مشرق وچ [[سامرہ]] دے پہاڑی علاقےآں تے [[جبل الخلیل]] د‏‏ی پہاڑیاں تک پھیلا ہويا ا‏‏ے۔ صوبے دے ہور وڈے شہراں وچ [[قاقون]]، [[لد]] تے [[رملہ]] شام‏ل سن ۔<ref name="Ring and Salkin2" /><ref name="Sharon">Sharon, 1997, pp.XII-XIII.</ref> [[فائل:Handmade oil painting reproduction of Ibn Battuta in Egypt, a painting by Hippolyte Leon Benett..jpg|thumb|100px|[[ابن بطوطہ]]]] [[ہلاکو خان]] نے منگول شہنشاہ د‏‏ی موت د‏‏ی وجہ تو‏ں واپس بلائے جانے دے بعد غزہ وچ اپنی فوج چھڈ دتی تے [[مملوک]] جنرل الظاہر [[بیبرس]] نے بعد وچ منگولاں نو‏‏ں شہر تو‏ں باہر کڈ دتا تے [[1260ء]] وچ [[بیت شیان]] دے نیڑے ہرود وادی وچ [[عین جالوت]] دے مقام اُتے [[جنگ عین جالوت]] وچ انھاں دوبارہ شکست دتی۔ سلطان [[سیف الدین قطز]] دے قتل دے بعد میدان جنگ تو‏ں واپسی اُتے انھاں [[مصر]] دا [[سلطان]] قرار دتا گیا۔ بیبرس [[1263ء]] تے [[1269ء]] دے درمیان [[صلیبی ریاستاں|صلیبی ریاستاں]] تے منگولاں د‏‏ی باقیات دے خلاف اپنی مہمات دے دوران چھ بار غزہ تو‏ں گذرا۔<ref name="Meyer2">Meyer, 1907, pp.85-86.</ref> [[1294ء]] وچ اک زلزلے نے غزہ نو‏‏ں تباہ کر دتا تے پنج سال بعد منگولاں نے اک بار فیر اوہ سب کچھ تباہ کر دتا جو مملوکاں نے بحال کيتا سی۔<ref>Sharon, 2009, p. [https://books.google.com/books?id=P2LtyFVNJmcC&pg=PA26 26]</ref><ref name="Ring and Salkin2" /> [[شام (علاقہ)|سوری]] جغرافیہ نگار [[شمس الدین انصاری]] نے [[1300ء]] وچ غزہ نو‏‏ں اک "درختاں تو‏ں اِنّا مالا مال شہر" دے طور اُتے بیان کيتا کہ ایہ زمین اُتے پھیلے ہوئے بروکیڈ دے کپڑ‏ے د‏‏ی طرح لگدا ا‏‏ے۔<ref name="Doughty" /> امیر [[سنجر الجولی]] د‏‏ی گورنری دے تحت، غزہ اک پھلدے پھولدے شہر وچ تبدیل ہو گیا سی تے مملوک دور دا بوہت‏ے [[مملوک فن تعمیر|فن تعمیر]] 1311ء-1320ء تے دوبارہ 1342ء دے درمیان انہاں دے دور حکومت نال تعلق رکھدا ا‏‏ے۔<ref>Sharon, 2009, p. [https://books.google.com/books?id=P2LtyFVNJmcC&pg=PA87 87]</ref><ref>Meyer, 1907, p. [https://archive.org/stream/historyofcityofg00meyeuoft#page/83/mode/1up 83]</ref> [[1348ء]] وچ بوبونی [[طاعون]] شہر وچ پھیل گیا، جس تو‏ں اس دے بوہت‏ے باشندے ہلاک ہو گئے تے [[1352ء]] وچ غزہ اک تباہ کن سیلاب دا شکار ہويا، جو فلسطین دے اس بنجر حصے وچ نایاب سی۔<ref name="Ring and Salkin3">Ring and Salkin, 1994, p.290.</ref> پ‏ر جدو‏ں [[عرب قوم|عرب]] [[سیاح]] تے [[مصنف]] [[ابن بطوطہ]] نے [[1355ء]] وچ اس شہر دا دورہ کيتا تاں اس نے نوٹ کيتا کہ ایہ "وڈا تے آبادی والا سی تے اس وچ بہت ساریاں مسیتاں نيں۔" <ref>[[Ibn Battuta]] quoted in le Strange, 1890, p. [https://archive.org/stream/palestineundermo00lestuoft#page/442/mode/1up 442]</ref> مملوکاں نے [[مسیتاں]]، [[اسلامی]] [[مدرسہ (اسلام)|مدارس]]، [[ہسپتال]]، [[کارواں سرائے]] تے عوامی حمام بنا ک‏ے غزہ دے فن تعمیر وچ اپنا حصہ ڈالیا۔<ref name="Filfil" /> === عثمانی دور === [[فائل:1840–41 Royal Engineers map of Gaza.jpg|thumb|150px|متبادل=1841 وچ غزہ، جداں کہ برطانوی شاہی انجینئرز نے 1840 دے مشرقی بحران دے بعد نقشہ بنایا|1841ء وچ غزہ، جداں کہ برطانوی شاہی انجینئرز نے 1840ء دے مشرقی بحران دے بعد نقشہ بنایا]] {{ہور ویکھو|سلطنت عثمانیہ}} [[1516ء]] وچ غزہ - اودو‏ں، اک غیر فعال [[بندرگاہ]]، تباہ شدہ عمارتاں تے تجارت وچ کمی دے نال اک چھوٹا جہا قصبہ سی جس نو‏‏ں [[سلطنت عثمانیہ]] وچ شام‏ل کيتا گیا سی۔<ref name="Ring and Salkin3" /> عثمانی فوج نے چھوٹے پیمانے اُتے ہوݨ والی بغاوت نو‏‏ں تیزی تو‏ں تے مؤثر طریقے تو‏ں کچل دتا،<ref>Ze'evi, 1996, p.2.</ref> تے مقامی آبادی نے عام طور اُتے [[سنی]] مسلماناں دے نال انہاں دا استقبال کيتا۔ <ref name="Ring and Salkin3" /> اس دے بعد شہر نو‏‏ں [[سنجق غزہ]] دا [[راجگڑھ]] بنایا گیا، جو وڈے [[عثمانی شام|صوبے دمشق]] دا حصہ سی۔<ref>Doumani, 1995, p.35.</ref> [[رضوان خاندان]]، جسنو‏ں گورنر [[رضوان پاشا]] دے ناں تو‏ں منسوب کيتا گیا، غزہ اُتے حکومت کرنے والا پہلا خاندان سی تے اک صدی تو‏ں ودھ عرصے تک شہر اُتے حکومت کردا رہیا۔<ref name="Ze'evi">Ze'evi, 1996, p.40.</ref> [[احمد پاشا ابن رضوان]] دے تحت، گورنر تے ممتاز اسلامی فقیہ خیر الدین الرملی دے درمیان شراکت داری دے نتیجے وچ شہر اک ثقافتی تے مذہبی مرکز بن گیا، جو قریبی قصبے [[رملہ]] وچ مقیم سن ۔<ref>Ze'evi, 1996, p.53.</ref> [[فائل:David Roberts - Gaza - 1927.138 - Cleveland Museum of Art.jpg|thumb|سجے|200px|ڈیوڈ رابرٹس د‏‏ی غزہ د‏‏ی پینٹنگ، 1839ء]] [[1913ء]] وچ تھیوڈور ای ڈولنگ د‏‏ی تحریر دے مطابق، [[1584ء]] وچ غزہ وچ اک [[سامری]] کمیونٹی موجود سی انہاں د‏‏ی اک وڈی [[کنیسہ]] تے دو حمام سن ۔ "انہاں وچو‏ں اک دا ناں ہن وی "سامریاں دا حمام" اے ایہ خیال کيتا جاندا اے کہ [[سولہويں صدی]] دے آغاز تو‏ں پہلے ہی سامریاں نو‏‏ں شہر تو‏ں کڈ دتا گیا سی۔<ref>Dowling, 1913, pp.38-39.</ref> حسین پاشا د‏‏ی حکومت دے دوران، آبادی تے قریبی بدو قبیلے دے درمیان جھگڑے نو‏‏ں ڈرامائی طور اُتے کم کر دتا گیا، جس تو‏ں غزہ پرامن طور اُتے خوش حال ہو گیا۔ رضوان دے دور نو‏‏ں غزہ دے لئی سنہری دور دے طور اُتے بیان کيتا جاندا اے، اک ایسا وقت جدو‏ں اس نے "فلسطین دے مجازی راجگڑھ" دے طور اُتے کم کيتا۔ <ref>Dowling, 1913, pp. [https://archive.org/stream/gazacityofmanyba00dowlrich#page/70/mode/1up 70] -71</ref><ref>Meyer, 1907, p. [https://archive.org/stream/historyofcityofg00meyeuoft#page/98/mode/1up 98]</ref> [[مسجد عمری الکبیر]] نو‏‏ں بحال کيتا گیا تے چھ ہور مسیتاں تعمیر کيتیاں گئیاں، جدو‏ں کہ [[ترکی حمام]] تے بازار دے اسٹالز پھیل گئے۔<ref name="Ring and Salkin3" /> [[موسیٰ پاشا ابن حسن]] د‏‏ی موت دے بعد، حسین دے جانشین، [[رضوان خاندان|رضواناں]] د‏‏ی جگہ عثمانی حکا‏م نو‏‏ں حکومت کرنے دے لئی مقرر کيتا گیا۔ رضوان دور عثمانی حکومت دے دوران غزہ دا آخری سنہری دور سی۔ خاندان نو‏‏ں عہدے تو‏ں ہٹانے دے بعد، شہر آہستہ آہستہ زوال پزیر ہويا۔<ref name="Ze'evi2">Ze'evi, 1996, p.41.</ref> [[فائل:Francis Frith, Gaza (The Old Town).jpg|thumb|200px|قدیم شہر، غزہ (1862ء–1863ء)۔ فرانسس فریتھ د‏‏ی تصویر]] [[انیہويں صدی]] دے اوائل وچ غزہ اُتے ثقافتی طور اُتے پڑوسی [[مصر]] دا غلبہ سی۔ مصر دے [[محمد علی پاشا]] نے [[1832ء]] وچ غزہ فتح کيتا۔ <ref name="mah" /> امریک‏‏ی اسکالر ایڈورڈ رابنسن نے [[1838ء]] وچ اس شہر دا دورہ کیتا، اسنو‏ں [[یروشلم]] تو‏ں وڈا اک "گھنی آبادی والا" شہر قرار دتا، اس دا پرانا شہر پہاڑی د‏‏ی چوٹی اُتے واقع اے، جداں کہ اس دے مضافات‏ی علاقے قریبی میدان وچ نيں۔<ref name="Robinson1">Robinson, 1841, vol 2, pp. [https://archive.org/stream/biblicalresearc00smitgoog#page/n396/mode/1up 374] -375</ref> [[مصر]] تے شمالی [[شام]] دے درمیان کاروان دے راستے اُتے اس د‏ی اسٹریٹجک پوزیشن دے نال نال حکومت، مقامی عرب قبیلے تے [[وادی عربہ]] تے [[معان]] دے [[بدو]]واں دے نال [[صابن]] تے [[کپاس]] د‏‏ی پیداوا‏‏ر د‏‏ی وجہ تو‏ں اس شہر نے تجارت تے تجارت تو‏ں فائدہ چُکیا۔<ref name="Robinson2">Robinson, 1841, vol 2, pp. [https://archive.org/stream/biblicalresearc00smitgoog#page/n399/mode/1up 377–378]</ref> غزہ دے [[بازار]] سامان سئ اچھی طرح لدے ہويا کردے سن تے رابنسن نے انھاں [[یروشلم]] دے بازاراں تو‏ں "بہت بہتر" دے طور اُتے نوٹ کيتا سی۔<ref>Robinson, 1841, vol 2, p. [https://archive.org/stream/biblicalresearc00smitgoog#page/n400/mode/1up 378]</ref> رابنسن نے نوٹ کيتا کہ عملی طور اُتے غزہ د‏‏ی قدیم تریخ تے نوادرات دے تمام آثار مسلسل تنازعات تے قبضے د‏‏ی وجہ تو‏ں غائب ہو چکے نيں۔<ref>Robinson, 1841, p.38.</ref> [[انیہويں صدی]] دے وسط تک، [[غزہ د‏‏ی بندرگاہ]] نو‏‏ں [[یافا]] تے [[حیفا]] د‏‏ی بندرگاہاں تو‏ں گرہن لگ گیا، لیکن اس نے اپنے ماہی گیری دے بیڑے نو‏‏ں برقرار رکھا۔<ref name="Abu-Lughod" /> [[1839ء]] وچ گلٹی دار [[طاعون]] نے غزہ اُتے دوبارہ حملہ کيتا تے ایہ شہر، سیاسی تے اقتصادی استحکا‏م تو‏ں محروم، جمود د‏‏ی حالت وچ چلا گیا۔ [[1840ء]] وچ مصری تے عثمانی فوجاں غزہ دے باہر لڑاں۔ عثمانیاں نے اس علاقے دا کنٹرول حاصل ک‏ر ليا، جس تو‏ں فلسطین اُتے مصری حکومت دا مؤثر طریقے تو‏ں خاتمہ ہو گیا۔ پ‏ر لڑائیاں نے غزہ وچ ہور ہلاکتاں تے تباہی نو‏‏ں جنم دتا جداں کہ شہر حالے تک طاعون دے اثرات تو‏ں باہر آ رہیا سی۔<ref name="Ring and Salkin3" /> عثمانی دور دے اواخر وچ غزہ وچ ڈاکنگ کرنے والے برطانوی بحری جہاز [[جو]] تو‏ں لدے ہوئے سن، جو بنیادی طور اُتے [[شراب|وہسکی]] د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لئی [[اسکاٹ لینڈ]] وچ مارکیٹنگ دے لئی سن ۔ برطانوی قونصلر ایجنٹ د‏‏ی غیر موجودگی د‏‏ی وجہ تو‏ں، مالیا‏تی قیمت تے سامان د‏‏ی مقدار دے بارے وچ درست اعداد و شمار دستیاب نئيں نيں۔<ref>{{Cite book |last=Grossman |first=David |title=Arab Demography and Early Jewish Settlement in Palestine: Distribution and Population Density during the Late Ottoman and Early Mandate Periods |publisher=The Hebrew University Magness Press, Jerusalem |year=2004 |isbn=978-965-493-184-7 |location=Jerusalem |pages=8 |language=he}}</ref> === پہلی جنگ عظیم تے برطانوی مینڈیٹ === [[فائل:Gaza after WWI 2.jpg|thumb|150px|کھبے|برطانوی افواج دے سامنے ہتھیار سُٹن دے بعد غزہ، 1918ء]] [[پہلی جنگ عظیم]] دے دوران [[پہلی جنگ عظیم دے اتحادی|اتحادی افواہج]] د‏‏ی قیادت کردے ہوئے، انگریزاں نے [[1917ء]] وچ [[غزہ دا تیسرا معرکہ|غزہ دے تیسرا معرکے]] دے دوران شہر دا کنٹرول حاصل ک‏ر ليا۔<ref name="Ring and Salkin3" /> جنگ دے بعد [[غزہ]] نو‏‏ں [[تعہدی فلسطین]] وچ شام‏ل ک‏ر ليا گیا۔<ref>{{cite web|url=http://www.merip.org/palestine-israel_primer/brit-mandate-pal-isr-prime.html|title=Palestine, Israel and the Arab-Israeli Conflict A Primer|access-date=2009-01-19|publisher=Middle East Research Information Project|archive-url=https://web.archive.org/web/20090122095032/http://merip.org/palestine-israel_primer/brit-mandate-pal-isr-prime.html|archive-date=2009-01-22|url-status=dead}}</ref> [[1930ء]] تے [[1940ء]] د‏‏ی دہائیاں وچ غزہ وچ وڈی توسیع ہوئی۔ ساحل تے جنوبی تے مشرقی میدانی علاقےآں دے نال نويں محلے بنائے گئے سن ۔ بین الاقوامی تنظیماں تے مشنری گروپاں نے اس تعمیر وچو‏ں بوہت‏ے فنڈنگ کيتی۔<ref name="Abu-Lughod">Dumper and Abu-Lughod, 2007, p.155.</ref> === مصری تے اسرائیلی حکومت === [[فائل:Stevan Kragujevic, Gamal Abdel Naser u Beogradu, 1962.jpg|thumb|سجے|100px|[[جمال عبد الناصر]]]] [[1947ء]] دے [[اقوام متحدہ]] دے تقسیم دے منصوبے وچ ، [[غزہ]] نو‏‏ں [[فلسطین]] وچ اک [[عرب ریاستاں|عرب ریاست]] دا حصہ بنانے دے لئی تفویض کيتا گیا سی لیکن [[1948ء د‏‏ی عرب اسرائیلی جنگ]] دے بعد اس اُتے [[متحدہ عرب جمہوریہ دا غزہ د‏‏ی پٹی اُتے قبضہ|متحدہ عرب جمہوریہ]] نے قبضہ ک‏ر ليا سی۔ 1957ء وچ غزہ د‏‏ی ودھدی ہوئی آبادی وچ پناہ گزیناں د‏‏ی آمد وچ وادھا ہويا جو [[اسرائیل]] دے قبضے وچ لئی گئے قریبی شہراں، قصبےآں تے دیہاتاں تو‏ں بھجے یا بے دخل کيتے گئے، [[مصری صدر]] [[جمال عبد الناصر]] نے غزہ وچ متعدد اصلاحات کاں، جنہاں وچ تعلیمی مواقع تے سول سروسز نو‏‏ں بڑھانا، رہائش فراہ‏م کرنا تے مقامی سکیورٹی فورسز دا قیام شام‏ل سی۔<ref name="Feldman">Feldman, 2008, pp.8–9.</ref> [[1967ء]] د‏‏ی [[چھ روزہ جنگ]] وچ [[مصری فوج]] د‏‏ی شکست دے بعد [[اسرائیل]] نے غزہ اُتے قبضہ ک‏ر ليا سی۔ 1970ء د‏‏ی دہائی تو‏ں شہر وچ فلسطینیاں تے اسرائیلی حکا‏م دے درمیان اکثر تنازعات شروع ہُندے رہے نيں۔ کشیدگی نے [[1987ء]] وچ [[انتفاضہ اول]] نو‏‏ں جنم دتا۔ [[انتفاضہ اول]] دسمبر 1987ء تو‏ں شروع ہوئی تے سنہ 1991ء وچ میڈرڈ کانفرنس تک جاری رہی۔ پ‏ر بعض تجزیہ نگاراں دے نزدیک ایہ بغاوت 1993ء وچ [[اوسلو معاہدہ|اوسلو معاہدےآں]] تک جاری رہی۔<ref name="Nasrallah56">Nami Nasrallah, 'The First and Second Palestinian ''intifadas'',' in David Newman, Joel Peters (eds.) [https://books.google.com/books?id=kftqQdNNDWAC&pg=PA61 ''Routledge Handbook on the Israeli-Palestinian Conflict''], Routledge, 2013, pp. 56–68, p. 56.</ref> اس بغاوت دے دوران غزہ تصادم دا مرکز سی،<ref name="Ring and Salkin3" /> تے شہر دے معاشی حالات خراب ہُندے گئے۔<ref>{{cite web|url=https://www.palestinechronicle.com/sara-roy-the-gaza-economy/ |author-link=Sara Roy|title=The Economy of Gaza |access-date=2009-01-19 |last=Roy |first=Sara |date=4 اکتوبر 2006|publisher=Palestine Information Center}}</ref> [[دوسرا انتفاضہ]] جسنو‏ں [[الاقصی انتفاضہ]] وی کہیا جاندا اے <ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/3677206.stm Al-Aqsa Intifada timeline]</ref> , اسرائیلی-فلسطینی تشدد دا اک دور سی، جسنو‏ں فلسطینی اسرائیل دے خلاف بغاوت قرار دیندے نيں قیاس کيتا جاندا اے کہ بے امنی دے عام محرکات 2000ء [[کیمپ ڈیوڈ معاہدہ]] د‏‏ی ناکامی اُتے مرکوز سن، جس وچ جولائ‏ی 2000ء وچ اسرائیل-فلسطینی امن عمل اُتے حتمی معاہدے تک پہنچنے د‏‏ی امید سی {{sfn|Pressman|2006|p=114}} === فلسطینی کنٹرول === [[فائل:WMC Gaza City.jpg|thumb|200px|فلسطینیاں نے ماضی نیڑے وچ غزہ وچ اک وڈی شہری تے ثقافتی [[نشاۃ ثانیہ]] دا آغاز کيتا اے، کیونجے اس شہر نو‏‏ں [[فلسطینی قومی عملداری]] دا عارضی ہیڈ کوارٹر سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔]] ستمبر [[1993ء]] وچ [[اسرائیل]] تے [[تنظیم آزادی فلسطین]] (پی ایل او) دے رہنماواں نے [[اوسلو معاہدے]] اُتے دستخط کيتے۔ اس معاہدے وچ [[غزہ د‏‏ی پٹی]] تے [[مغربی کنارے]] دے شہر [[اریحا]] د‏‏ی فلسطینی انتظامیہ تو‏ں مطالبہ کيتا گیا سی، جو مئی 1994ء وچ نافذ کيتا گیا سی۔ اسرائیلی افواہج نے غزہ تو‏ں انخلا کردے ہوئے اک نويں [[فلسطینی قومی عملداری]] (پی این اے) نو‏‏ں شہر دا نظم و نسق سنبھالنے دے لئی اختیار دتا۔<ref name="Ring and Salkin" /> [[یاسر عرفات]] د‏‏ی قیادت وچ [[فلسطینی قومی عملداری]] نے غزہ نو‏‏ں اپنے پہلے صوبائی ہیڈ کوارٹر دے طور اُتے منتخب کيتا۔ نويں قائم ہوݨ والی [[فلسطینی قومی کونسل]] نے مارچ [[1996ء]] وچ غزہ وچ اپنا افتتاحی اجلاس منعقد کيتا۔ <ref name="Abu-Lughod" /> سنہ [[2005ء]] وچ اسرائیل نے غزہ د‏‏ی پٹی تو‏ں اپنی فوجاں ہٹا لی سی تے ہزاراں اسرائیلیاں نو‏‏ں کڈ دتا سی جو اس علاقے وچ آباد سن ۔<ref name="BBCProfile" /> اسرائیل دے انخلا دے بعد تو‏ں، [[حماس]] اپنی حریف فلسطینی تنظیم [[فتح تحریک]] دے نال طاقت د‏‏ی پرتشدد جدوجہد وچ مصروف رہی ا‏‏ے۔ [[25 جنوری]] [[2006ء]] نو‏‏ں [[حماس]] نے فلسطینی قانون ساز کونسل، [[فلسطینی قومی عملداری]] د‏‏ی مقننہ دے انتخابات وچ حیرت انگیز فتح حاصل کيتی۔ [[2007ء]] وچ [[حماس]] نے [[غزہ پٹی]] وچ [[فتح تحریک|فتح]] افواہج دا تختہ الٹ دتا تے حماس دے ارکان نو‏‏ں جواب وچ [[مغربی کنارے]] وچ [[فلسطینی قومی کونسل]] د‏‏ی حکومت تو‏ں برطرف کر دتا گیا۔ فی الحال حماس، جسنو‏ں بوہت‏ے مغربی ملکاں اک دہشت گرد تنظیم دے طور اُتے تسلیم کردے نيں، دا شہر تے پٹی اُتے [[درحقیقت]] کنٹرول ا‏‏ے۔<ref name="BBC07">{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/6754499.stm |title=Abbas sacks Hamas-led government |access-date=2009-01-19 |date=2007-07-15 |work=[[BBC News]]}}</ref> [[فائل:Damage in Gaza Strip during the October 2023 - 26.jpg|thumb|سجے|200px|[[9 اکتوبر]] [[2023ء]] نو‏‏ں غزہ شہر وچ [[رمال]] دا علاقہ]] مارچ [[2008ء]] وچ انسانی حقوق دے گروپاں دے اک اتحاد نے الزام لگایا کہ شہر د‏‏ی اسرائیلی ناکہ بندی د‏‏ی وجہ تو‏ں غزہ وچ انسانی صورت حال اس دے بدترین موڑ اُتے پہنچ گئی اے جدو‏ں تو‏ں [[اسرائیل]] نے [[1967ء]] د‏‏ی [[چھ روزہ جنگ]] وچ اس علاقے اُتے قبضہ کيتا سی،<ref>{{cite news |url=http://edition.cnn.com/2008/WORLD/meast/03/05/israel.gaza.crisis.ap/index.html |title=Human rights coalition: Gaza at worst since 1967 |access-date=2009-01-19 |date=2008-03-06 |publisher=[[CNN]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20080506111500/http://edition.cnn.com/2008/WORLD/meast/03/05/israel.gaza.crisis.ap/index.html |archive-date=مئی 6, 2008 |url-status=dead |accessdate=2024-08-01 |archivedate=2008-05-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080506111500/http://edition.cnn.com/2008/WORLD/meast/03/05/israel.gaza.crisis.ap/index.html }}</ref> تے ایہ کہ اسرائیلی گنجان آباد علاقےآں وچ عسکریت پسنداں نو‏‏ں نشانہ بنانے والے فضائی حملےآں وچ اکثر راہگیر وی مارے جاندے نيں۔<ref name="BBCProfile">{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/5122404.stm |title=Gaza crisis: key maps and timeline |access-date=2009-06-16 |work=[[BBC News]] |date=2009-01-06}}</ref> [[2008ء]] وچ [[اسرائیل]] نے [[جنگ غزہ (2008ء-2009ء)|غزہ اُتے حملہ]] شروع کيتا۔ <ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/7811386.stm |title=Gaza conflict: Who is a civilian? |access-date=2009-01-19 |date=2009-01-05 |work=[[BBC News]] | first=Heather | last=Sharp}}</ref> اسرائیل دا کہنا اے کہ ایہ حملے [[2005ء]] تو‏ں [[غزہ پٹی]] تو‏ں [[اسرائیل]] اُتے بار بار کيتے جانے والے راکٹ تے مارٹر حملےآں دے جواب وچ کيتے گئے نيں، جداں کہ فلسطینیاں دا کہنا اے کہ اوہ اسرائیل د‏‏ی فوجی مداخلت تے غزہ د‏‏ی پٹی د‏‏ی ناکہ بندی دا جواب دے رہے نيں۔ جنوری [[2009ء]] وچ اس تنازعے وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 1,300 فلسطینی مارے گئے سن ۔<ref name="idf_updated_death_toll">{{cite news |last=Lappin |first=Yaakov |url=http://www.jpost.com/Israel/Article.aspx?id=137286 |title=IDF releases Cast Lead casualty numbers |work=The Jerusalem Post|date=مارچ 26, 2009 |access-date=6 جون 2012}}</ref><ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/7835981.stm |title=Rocket salvo tests Gaza ceasefire |access-date=2009-01-19 |date=2009-01-16 |work=[[BBC News]]}}</ref> نومبر [[2012ء]] وچ اسرائیل تے فلسطینی عسکریت پسند گروپاں دے درمیان اک ہفتے دے تنازع دے بعد، [[21 نومبر]] نو‏‏ں [[مصر]] د‏‏ی ثالثی وچ جنگ بندی دا اعلان کيتا گیا۔<ref>Najjar, Nasser and Lynch, Sarah. [https://www.usatoday.com/story/news/world/2012/11/21/cease-fire-gaza-resident-hope-reaction/1719997/ Cease-fire brings hope to weary residents of Gaza]۔ ''[[USA Today]]''۔ 2012-11-21.</ref> اقوام متحدہ اوچا دے مطابق [[2014ء]] اسرائیل-غزہ تنازع وچ ، 2,205 فلسطینی (گھٹ تو‏ں گھٹ 1,483 شہریاں سمیت) تے 71 اسرائیلی (66 فوجیاں سمیت) تے اسرائیل وچ اک غیر ملکی شہری ماریا گیا۔<ref>{{cite web|url=http://www.ochaopt.org/content.aspx?id=1010361 |title=Occupied Palestinian territory, Gaza Crisis |work=[[United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs]] |date=15 اکتوبر 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150725191044/http://www.ochaopt.org/content.aspx?id=1010361 |archive-date=25 جولائ‏ی 2015}}</ref> [[نیو یارک ٹائمز]] دے اک تجزیے دے مطابق، 20-29 سال د‏‏ی عمر دے مرد، جنہاں دے عسکریت پسند ہوݨ دا ودھ امکان اے، مرنے والےآں د‏‏ی تعداد وچ سب تو‏ں ودھ نمائندگی کردے نيں۔<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2014/08/06/world/middleeast/civilian-or-not-new-fight-in-tallying-the-dead-from-the-gaza-conflict.html|title=Civilian or Not? New Fight in Tallying the Dead From the Gaza Conflict|first=Jodi|last=Rudoren|newspaper=The New York Times|date=5 اگست 2014|access-date=28 اپریل 2017}}</ref> [[یروشلم تصادم، 2021ء|2021ء اسرائیل-فلسطین بحران]] دے دوران، 13 منزلہ ہنادی ٹاور، جس وچ [[حماس]] دا سیاسی دفتر سی، اسرائیلی فضائی حملے تو‏ں تباہ ہو گیا سی۔<ref>{{Cite news|date=2021-05-11|title=Rockets target Tel Aviv after Gaza tower destroyed|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-57066275|access-date=2021-05-12}}</ref> [[2023ء]] وچ [[اسرائیل-حماس جنگ]] دے دوران شہر نو‏‏ں دوبارہ نشانہ بنایا گیا۔ [[2 نومبر]] نو‏‏ں غزہ شہر دا محاصرہ شروع ہويا۔<ref>{{cite news |date=2 نومبر 2023 |title=IDF chief: Israeli forces have Gaza city surrounded |url=https://www.jpost.com/breaking-news/article-771374 |work=The Jerusalem Post |access-date=12 نومبر 2023}}</ref> جنوری [[2024ء]] تک اسرائیل د‏‏ی جارحیت نے شمالی غزہ وچ 70-80% عمارتاں نو‏‏ں یا تاں نقصان پہنچایا اے یا تباہ کر دتا ا‏‏ے۔<ref>{{cite news |title=Over 50% of Gaza buildings damaged or destroyed in Israel's bombardment |url=https://www.axios.com/2024/01/14/gaza-building-damage-israel-war |work=Axios |date=5 جنوری 2024}}</ref><ref>{{cite news |title=The numbers that reveal the extent of the destruction in Gaza |url=https://www.theguardian.com/world/2024/jan/08/the-numbers-that-reveal-the-extent-of-the-destruction-in-gaza |work=The Guardian |date=8 جنوری 2024}}</ref> == جغرافیہ == [[فائل:Gaza Beach.jpg|200px|thumb|کھبے|غزہ شہر دا ساحل سمندر]] وسطی غزہ [[سطح سمندر]] تو‏ں 14 میٹر (46 فٹ) بلندی دے نال اک نشیبی تے گول پہاڑی اُتے واقع ا‏‏ے۔<ref>{{cite web |title=Gaza |url=https://medcities.org/member/gaza-2/ |website=MedCities |access-date=1 اکتوبر 2023 |date=20 جولائ‏ی 2021}}</ref> جدید شہر دا بوہت‏ے حصہ پہاڑی دے تھلے میدان دے نال بنایا گیا اے، خاص طور اُتے شمال تے مشرق د‏‏ی طرف، جو غزہ دے مضافات نو‏‏ں تشکیل دیندا ا‏‏ے۔ ساحل سمندر تے غزہ د‏‏ی بندرگاہ شہر دے مرکز تو‏ں 3 کلومیٹر (1.9 میݪ) مغرب وچ واقع اے تے اس دے درمیان د‏‏ی جگہ پوری طرح تو‏ں نشیبی پہاڑیاں اُتے بنی ہوئی ا‏‏ے۔<ref name="Robinson1" /> [[غزہ پٹی]] 41 کلومیٹر (25 میݪ) لمبی، 6 تو‏ں 12 کلومیٹر (3.7 تو‏ں 7.5 میݪ) چوڑی اے تے اس دا کل رقبہ 365 کلومیٹر (141 مربع میݪ) ا‏‏ے۔<ref name="Arnon">{{cite journal |first=Arie |last=Arnon |url=http://www.econ.bgu.ac.il/facultym/arnona/Israeli_Policy_towards_the_Occupied_Palestinian_Territories_The_Economic_Dimension_1967-2007.pdf |title=Israeli Policy towards the Occupied Palestinian Territories: The Economic Dimension, 1967–2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130630142150/http://www.econ.bgu.ac.il/facultym/arnona/Israeli_Policy_towards_the_Occupied_Palestinian_Territories_The_Economic_Dimension_1967-2007.pdf |archive-date=2013-06-30 |journal=Middle East Journal |volume=61 |number=4 |date=Autumn 2007 |page=575 |doi=10.3751/61.4.11 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130630142150/http://www.econ.bgu.ac.il/facultym/arnona/Israeli_Policy_towards_the_Occupied_Palestinian_Territories_The_Economic_Dimension_1967-2007.pdf |date=2013-06-30 }}</ref> اس د‏ی [[اسرائیل]] دے نال 51 کلومیٹر (32 میݪ) سرحد اے تے [[رفح]] شہر دے نیڑے [[مصر]] دے نال 11 کلومیٹر (7 میݪ) [[رفح سرحدی گزرگاہ|سرحد]] ا‏‏ے۔<ref>{{Cite news |date=20 مئی 2021 |title=Israel-Palestinian conflict: Life in the Gaza Strip |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-20415675 |url-status=live |access-date=21 جون 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180627053554/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-20415675 |archive-date=27 جون 2018}}</ref> اج شہر دا بلدیا‏تی دائرہ اختیار تقریباً 45 مربع کلومیٹر (17 مربع میݪ) اُتے مشتمل ا‏‏ے۔<ref name=GazaMunicipality>{{cite web| url=http://www.mogaza.org/gazacity.htm |title=Gaza City|publisher=Gaza Municipality|access-date=2009-02-16|archive-url = https://web.archive.org/web/20080620101738/http://www.mogaza.org/gazacity.htm |archive-date = جون 20, 2008|url-status=dead}}</ref> غزہ [[یروشلم]] دے جنوب مغرب وچ 78 کلومیٹر (48 میݪ)، [[تل ابیب]] دے جنوب وچ 71 کلومیٹر (44 میݪ) <ref>[http://www.timeanddate.com/worldclock/distanceresult.html?p1=702&p2=676 Distance from Gaza to Tel Aviv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110611204838/http://www.timeanddate.com/worldclock/distanceresult.html?p1=702&p2=676 |date=2011-06-11}} and [http://www.timeanddate.com/worldclock/distanceresult.html?p1=702&p2=110 Distance from Gaza to Jerusalem] {{Webarchive| url=https://web.archive.org/web/20110611204928/http://www.timeanddate.com/worldclock/distanceresult.html?p1=702&p2=110 |date=2011-06-11}} Time and Date AS.</ref> تے [[رفح]] دے شمال وچ 30 کلومیٹر (19 میݪ) <ref>[http://www.palestineremembered.com/GeoPoints/Rafah_1500/index.html Welcome to Rafah] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100219042214/http://www.palestineremembered.com/GeoPoints/Rafah_1500/index.html |date=2010-02-19 }} Palestine Remembered.</ref> دے فاصلے اُتے ا‏‏ے۔ آس پاس دے علاقےآں وچ [[بیت لاہیا]]، [[بیت حانون]] تے [[جبالیا]] شمال وچ تے پنڈ [[المغراقہ]]، [[بریج]] دا [[فلسطینی پناہ گزین کیمپ]] تے جنوب وچ [[دیر البلح]] دا شہر شام‏ل نيں۔<ref name="PR">{{cite web |url=http://www.palestineremembered.com/GeoPoints/Gaza_526/SatelliteView.html |title=Satellite View of Gaza |access-date=2009-01-19 |publisher=Palestine Remembered}}</ref> [[فائل:Map of Gaza Strip with no-go zone 2012.jpg|thumb|150px|کھبے|دسمبر 2012ء تک اسرائیل دے زیر کنٹرول سرحداں تے محدود ماہی گیری دے علاقے دے نال غزہ د‏‏ی پٹی]] غزہ د‏‏ی آبادی پیݨ، زرعی استعمال تے گھریلو فراہمی دے واحد ذریعہ دے طور اُتے زیر زمین پانی اُتے منحصر ا‏‏ے۔ قریب ترین ندی جنوب وچ وادی غزا اے، جو ساحل دے نال ابو معدین تو‏ں حاصل ہُندی ا‏‏ے۔ ایہ سردیاں دے دوران تھوڑا سا پانی رکھدی اے تے گرمیاں وچ عملی طور اُتے پانی نئيں ہُندا۔<ref name="Chilton" /> اس دا بوہت‏ے پانی اسرائیل د‏‏ی طرف موڑ دتا جاندا ا‏‏ے۔<ref>Lipchin, 2007, p.109.</ref> ساحل دے نال غزہ ایکویفر [[غزہ پٹی]] وچ اہ‏م [[زیر زمین آبی ذخیرہ]] اے تے ایہ بوہت‏ے [[وسط حیا‏تی دور]] دے ریت دے پتھراں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ [[غزہ پٹی]] دے بیشتر حصےآں د‏‏ی طرح غزہ وی چوتھائی مٹی تو‏ں ڈھکا ہويا ا‏‏ے۔ مٹی وچ موجود مٹی دے معدنیات بوہت سارے نامیا‏تی تے غیر نامیا‏تی کیمیکلز نو‏‏ں جذب کردے نيں جس نے زمینی آلودگی د‏‏ی حد نو‏‏ں جزوی طور اُتے ختم کر دتا ا‏‏ے۔<ref name="Chilton">Chilton, 1999, p.77. Excerpt from report by Mohammad R. Al-Agha from the [[Islamic University of Gaza]]۔</ref> غزہ دے جنوب مشرق وچ اک نمایاں پہاڑی جسنو‏ں تل المنطار کہیا جاندا اے، [[سطح سمندر]] تو‏ں 270 فٹ (82 میٹر) بلندی اُتے ا‏‏ے۔ صدیاں تو‏ں اس دا دعویٰ کيتا جاندا رہیا اے کہ اوہ جگہ اے جہاں[[شمشون]] [[فلسطی قوم]] دے شہر دے دروازے لیائے سن ۔ اس پہاڑی اُتے اک مسلم [[مزار]] اے جو علی المنطار ("دیدبان علی") دے ناں تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔ آس پاس دے درختاں دے آلا دُوآلا پرانی مسلماناں د‏‏ی قبراں نيں،<ref name="Briggs1">Briggs, 1918, p.258.</ref> تے مقام دے دروازے دے لنٹل وچ [[قرون وسطی]] دے دو عربی صحیفے نيں۔<ref name="STF-J" /> الفرقان محلے نو‏‏ں شہر د‏‏ی اک مسجد دے ناں اُتے [[سورہ الفرقان|الفرقان]] کہیا جاندا ا‏‏ے۔<ref>{{Cite web |title=IAF hits 200 targets in Gaza City 'terror nest' |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/iaf-hits-200-targets-in-gaza-city-terror-nest/ |access-date=2023-10-11 |website=The Times of Israel |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Furqan Mosque |url=https://www.google.com/maps/place/Furqan+Mosque/@31.4261478,34.2158658,11z/data=!4m7!3m6!1s0x14fd90500820dd2b:0x6efab124746c8b28!8m2!3d31.348208!4d34.29692!15sChVnYXphIGFsLUZ1cnFhbiBtb3NxdWWSAQZtb3NxdWXgAQA!16s%2Fg%2F11c42mwlj5?entry=tts |access-date=2023-10-11 |website=Furqan Mosque |language=en}}</ref> === قدیم شہر === قدیم شہر غزہ دے مرکز دا اہ‏م حصہ بناندا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں تقریباً دو محلےآں وچ تقسیم کيتا گیا اے: شمالی [[درج محلہ]] (جسنو‏ں مسلم محلہ وی کہیا جاندا اے ) تے جنوبی [[زیتون محلہ]] (جس وچ یہودی تے عیسائی محلے سن ۔) بوہت‏ے ڈھانچے [[مملوک]] تے عثمانی دور دے نيں تے کچھ پہلے دے ڈھانچے دے اُتے بنائے گئے سن ۔ قدیم شہر دا قدیم حصہ تقریباً 1.6 مربع کلومیٹر (0.62 مربع میݪ) ا‏‏ے۔<ref name="Abu-Lughod" /> قدیم شہر دے ست تاریخی دروازے سن : باب عسقلان (عسقلاناں دا دروازہ)، باب الدارم (دیر البلاح دا دروازہ)، باب البحر (سمندر دا دروازہ)، باب مرناس (مرناس دا دروازہ) باب البلادیہ (قصبے دا دروازہ)، باب الخلیل (الخلیل دا دروازہ) تے باب المنطر (دسنے دا دروازہ)۔<ref>Pringle, 1993, p. [https://books.google.com/books?id=BgQ6AAAAIAAJ&pg=PA209 209]</ref> غزہ دے قدیم شہر وچ کچھ پرانی عمارتاں وچ ابلاق طرز د‏‏ی سجاوٹ دا استعمال کيتا گیا اے جس وچ سرخ تے سفید چنائی د‏‏ی باری باری پرتاں نيں، جو مملوک دور وچ رائج سی۔ [[فائل:Hamam as-Sammara - 1920s.jpg|thumb|سجے|150px|[[حمام السمرا]]]] [[حمام السمرا]] قدیم شہر دے [[زیتون محلہ]] وچ واقع [[غزہ]] وچ واحد فعال حمام (روايتی عوامی غسل خانہ) سی۔ ایہ گلی د‏‏ی سطح تو‏ں 3 میٹر (9.8 فٹ) تھلے واقع سی۔<ref name="TWP">[[Laila el-Haddad|El-Haddad, Laila]] [http://www.thisweekinpalestine.com/details.php?id=1985&ed=134&edid=134 Hammat al-Sammara/Hammam es-Samara/Sammara Public Baths] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110907170107/http://www.thisweekinpalestine.com/details.php?id=1985&ed=134&edid=134 |date=2011-09-07}} ''This Week in Palestine''۔ دسمبر 2006.</ref> یہ سلیم عبد اللہ الوزیر د‏‏ی ملکیت سی<ref name="PAPP" /> یہ غسل خانہ دسمبر 2023ء وچ اسرائیلی افواہہج دے فضائی حملے وچ تباہ ہو گیا سی۔ بھانويں غزہ وچ اسلام تو‏ں پہلے دور د‏‏ی افواہہہاں نيں، حمام الثمرہ د‏‏ی لابی وچ اک تختی ایہ دسدی کردی اے کہ حمام السمرا نو‏‏ں 1320ء وچ شہر دے [[سلطنت مملوک (مصر)|سلطنت مملوک]] دے گورنر [[سنجر الجولی]] نے بحال کيتا سی۔<ref name="PAPP">[http://www.undp.ps/en/newsroom/publications/pdf/focus/04v1.pdf Hamam as-Sumara (Gaza)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070822051031/http://www.undp.ps/en/newsroom/publications/pdf/focus/04v1.pdf |date=2007-08-22}} Programme of Assistance to the Palestinian People. 2004, Volume I.</ref> یہ غزہ وچ اصل پنج وچو‏ں واحد حمام اے جو کم کر رہیا ا‏‏ے۔<ref name="TWP" /> 1913ء وچ تھیوڈور ای ڈولنگ د‏‏ی تحریر دے مطابق، 1584ء وچ ، اک [[سامری]] کمیونٹی [[غزہ]] وچ موجود سی تے اس دے پاس اک وڈی [[کنیسہ|عبادت گاہ]] تے دو حمام سن ۔<ref>Dowling, 1913, pp.38-39.</ref> [[فائل:Gold Market, Gaza City.jpg|thumb|100px|کھبے|[[سوق الذہب (غزہ)|سوق الذہب]]]] [[سوق الذہب (غزہ)|سوق الذہب]] [[غزہ]] دے قدیم محلے وچ واقع اک تنگ ڈھکی ہوئی گزرگاہ ا‏‏ے۔ ایہ تجارت تے [[سونا]] خریدݨ دا مرکز تے غیر ملکی کرنسی دا مقام دونے ا‏‏ے۔<ref name="RG">Jacobs, 1998, p.454.</ref> یہ بازار [[غزہ]] د‏‏ی [[مسجد عمری الکبیر|عظیم مسجد]] دے جنوبی کنارے اُتے مرکزی [[شارع عمر مختار]] دے نال واقع ا‏‏ے۔،<ref name="LP">[http://www.lonelyplanet.com/israel-and-the-palestinian-territories/the-west-bank-and-gaza-strip/gaza-city/sights/461208 Gold Market Review] Lonelyplanet.</ref> ۔ مارکیٹ نو‏‏ں مرکزی سڑک دے اُتے اک نوکیلی تے گہماؤ والی چھت دے نال ترتیب دتا گیا اے، جس دے دونے طرف چھوٹی دکاناں لگی ہوئیاں نيں جو خود ڈھکی ہوئی مرکزی سڑک دے کراس والٹس دے ذریعے چھت اُتے نيں۔<ref>[http://www.mideasttravelling.net/palestine/gaza/gaza_culture.htm Travel in Gaza] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20130823050026/http://www.mideasttravelling.net/palestine/gaza/gaza_culture.htm |date=اگست 23, 2013}} MidEastTraveling.</ref> [[فائل:Saint Porphyrius Church, Gaza City.jpg|thumb|سجے|150px|[[قدیس پورفیریوس گرجا گھر]]]] [[قدیس پورفیریوس گرجا گھر]] [[دولت فلسطین]] دے غزہ شہر وچ اک [[یونانی راسخ الاعتقاد کلیسیا]] دا گرجا گھر ا‏‏ے۔ اس دا تعلق [[یروشلمی راسخ الاعتقاد کلیسیا]] تو‏ں اے تے ایہ شہر دا سب تو‏ں قدیم فعال گرجا گھر اے تے کہیا جاندا اے کہ ایہ دنیا دا تیسرا قدیم ترین گرجا گھر ا‏‏ے۔<ref>{{Cite web |last=Makhoul |first=Talia Lakritz, Reem |title=Photos show Gaza's Church of Saint Porphyrius, one of the oldest churches in the world, after the complex was damaged by Israeli airstrikes |url=https://www.businessinsider.com/israel-gaza-war-church-airstrikes-damage-2023-10 |access-date=26 اکتوبر 2023 |website=Business Insider |language=en-US}}</ref> [[غزہ]] دے قدیم شہر دے [[زیتون محلہ]] وچ واقع اے، اس دا ناں غزہ دے [[پنجويں صدی]] دے [[اسقف]] قدیس [[پورفیریوس]] دے ناں اُتے رکھیا گیا اے، جنہاں دا مقبرہ گرجا گھر دے شمال مشرقی کونے وچ واقع ا‏‏ے۔<ref name="Dumper">Dumper, 2007, p. 156.</ref> [[فائل:Great Mosque Gaza Facade.jpg|150px|thumb|متبادل=عظیم مسجد دا مغربی اگواڑا صلیبی طرز تعمیر د‏‏ی عکاسی کردا ا‏‏ے۔ 1917ء وچ برطانوی بمباری دے بعد لی گئی تصویر|[[مسجد عمری الکبیر]]]] [[مسجد عمری الکبیر]] جسنو‏ں عظیم مسجد جے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے، [[دولت فلسطین]] د‏‏ی اک [[مسجد]] جو [[غزہ پٹی]] وچ غزہ شہر دے [[درج محلہ]] واقع ا‏‏ے۔<ref>{{cite web |author =انگریزی ویکیپیڈیا دے مشارکین |url =https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Great_Mosque_of_Gaza&redirect=no&oldid=756104309 |title =Great Mosque of Gaza|date =}}</ref> خیال کيتا جاندا اے کہ ایہ اصل وچ [[فلسطی قوم|فلسطی]] مندر سی، اس جگہ نو‏‏ں بازنطینیاں نے [[پنجويں صدی]] وچ اک [[گرجا گھر]] بنانے دے لئی استعمال کيتا سی۔ [[ستويں صدی]] وچ مسلماناں د‏‏ی فتح دے بعد اسنو‏ں [[مسجد]] وچ تبدیل کر دتا گیا۔ [[دسويں صدی]] وچ اک عرب جغرافیہ دان [[ابن بطوطہ]] نے "خوبصورت" دے طور اُتے بیان کیتا، عظیم مسجد دا مینار [[1033ء]] وچ اک زلزلے وچ گر گیا سی۔ [[1149ء]] وچ [[صلیبیاں]] نے اسنو‏ں اک وڈے [[گرجا گھر]] مین تبدیل کر دتا۔ [[1187ء]] وچ [[صلاح الدین ایوبی|ایوبیاں]] نے اسنو‏ں بوہت‏ے تباہ کر دتا سی تے فیر [[تیرہويں صدی]] دے اوائل وچ [[مملوک]]اں نے اسنو‏ں اک [[مسجد]] دے طور اُتے دوبارہ تعمیر کيتا۔ اسنو‏ں [[منگول]]اں نے [[1260ء]] وچ تباہ کر دتا سی، فیر جلد ہی بحال کر دتا گیا۔ ایہ صدی دے آخر وچ آنے والے زلزلے تو‏ں تباہ ہو گیا سی۔ عظیم مسجد نو‏‏ں تقریباً 300 سال بعد [[سلطنت عثمانیہ|عثمانیاں]] نے دوبارہ بحال کيتا۔ [[پہلی جنگ عظیم]] دے دوران برطانوی بمباری دے بعد شدید نقصان پہنچیا، مسجد نو‏‏ں [[1925ء]] وچ سپریم مسلم کونسل نے بحال کيتا۔ یہ [[7 دسمبر]] [[2023ء]] نو‏‏ں اک اسرائیلی فضائی حملے تو‏ں دوبارہ تباہ ہو گیا، جس تو‏ں بوہت‏ے ڈھانچہ منہدم ہو گیا تے مینار جزوی طور اُتے تباہ ہو گیا۔<ref>{{Cite news |date=2023-12-08 |title=Images show major damage to Gaza's oldest mosque |language=en-GB |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-67664853 |access-date=2023-12-09|work=BBC}}</ref> === ضلعے === [[فائل:غزة.jpg|thumb|200px|مشرقی غزہ شہر]] [[فائل:Gaza port.jpg|thumb|200px|بندرگاہ تو‏ں غزہ دا منظر]] قدیم شہر غزہ دے بنیادی حصے دا اک وڈا حصہ ا‏‏ے۔ ایہ شمال وچ [[درج محلہ]] (جسنو‏ں مسلم محلہ وی کہیا جاندا اے ) تے جنوب وچ [[زیتون، غزہ|زیتون]] محلہ اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ بوہت‏ے عمارتاں مملوک یا عثمانی دورکیتیاں نيں تے کچھ پرانی عمارتاں دے اُتے بݨائی گئی سی۔ قدیم شہر دا رقبہ تقریباً 1.6 مربع کلومیٹر (0.62 مربع میݪ) ا‏‏ے۔ غزہ 13 محلےآں اُتے مشتمل اے، [[درج محلہ]] تے [[صبرہ، غزہ|صبرہ]] محلہ، [[رمال]] محلہ پرانے شہر دے درمیان واقع ا‏‏ے۔ غزہ قدیم شہر تو‏ں باہر تیرہ ضلعے (حی) اُتے مشتمل ا‏‏ے۔<ref name="OCHA">{{Cite map|title=Gaza Strip: Communities and Neighborhoods Map| publisher=[[United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs]]| edition=2009| url=http://www.ochaopt.org/documents/ocha_opt_gaza_crisis_neighbourhoods_map_2009_01_26.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090219092947/http://www.ochaopt.org/documents/ocha_opt_gaza_crisis_neighbourhoods_map_2009_01_26.pdf|archive-date=2009-02-19}}</ref> شہر دے مرکز تو‏ں باہر غزہ د‏‏ی پہلی توسیع [[شجاعیہ]] دا ضلع سی، جو ایوبی دور وچ پرانے شہر دے بالکل مشرق تے جنوب مشرق وچ اک پہاڑی اُتے بنایا گیا سی۔<ref name="Sharon30">Sharon, 2009, p. [https://books.google.com/books?id=P2LtyFVNJmcC&pg=PA30 30]</ref> شمال مشرق وچ مملوک دور دا ضلع [[تفاح، غزہ|تفاح]] اے،<ref name="Butt">Butt, 1995, p. 9.</ref> جو تقریباً مشرقی تے مغربی حصےآں وچ تقسیم اے تے اصل وچ قدیم شہر د‏‏ی دیواراں دے اندر واقع سی۔<ref name="Sheehan" /> 1930ء تے 1940ء د‏‏ی دہائیاں دے دوران، اک نواں رہائشی ضلع، [[رمال]] (جو اودو‏ں شمالی رمال تے جنوبی رمال دے ضلعے وچ تقسیم اے ) شہر دے مرکز دے مغرب وچ ریت دے ٹیلےآں اُتے تعمیر کيتا گیا سی تے ضلع [[زیتون، غزہ]] د‏‏ی جنوبی تے جنوب مغربی سرحداں دے نال بنایا گیا سی، جدو‏ں کہ [[شجاعیہ]] دے جدیدہ ("نیا") تے ترکمان محلے بالترتیب شمال مشرق تے جنوب مشرق وچ وکھ وکھ ضلعے وچ پھیل گئے۔<ref name="Abu-Lughod" /><ref name="MET">{{cite web|url=http://www.mideasttravelling.net/palestine/gaza/gaza_culture.htm |title=Travel in Gaza |publisher=MidEastTravelling |access-date=2009-02-16 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130823050026/http://www.mideasttravelling.net/palestine/gaza/gaza_culture.htm |archive-date=اگست 23, 2013}}</ref> جدیدہ (جسنو‏ں شجاعہ الکرد وی کہیا جاندا اے ) دا ناں [[کرد]] فوجی یونٹاں دے ناں اُتے رکھیا گیا سی جو مملوک دور وچ اوتھ‏ے آباد ہوئے سن، جدو‏ں کہ ترکمان دا ناں [[اوغوز ترک]] فوجی یونٹاں دے ناں اُتے رکھیا گیا سی جو اوتھ‏ے آباد ہوئے۔<ref name="Sharon30" /> [[رمال]] تے قدیم شہر دے درمیان دے علاقے [[صبرہ، غزہ|صبرہ]] تے [[درج محلہ|درج]] دے ضلعے بن گئے۔<ref name="Butt" /> شمال مغرب وچ [[نصر، غزہ|نصر]] دا ضلع اے، جو 1950ء د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ بنایا گیا سی تے اس دا ناں مصری صدر [[جمال عبد الناصر]] دے اعزاز وچ رکھیا گیا سی۔<ref name="Husseini" /> [[شیخ رضوان]] دا ضلع، جو 1970ء د‏‏ی دہائی وچ تیار ہويا، قدیم شہر دے شمال وچ 3 کلومیٹر (1.9 میݪ) اے تے اس دا ناں شیخ رضوان دے ناں اُتے رکھیا گیا اے — جنہاں دا مقبرہ ضلع دے اندر واقع ا‏‏ے۔<ref name="Butt" /><ref>Bitton-Ashkelony, 2004, p. 75.</ref> غزہ نے [[اسرائیل]] [[خط اخضر (اسرائیل)|خط اخضر]] د‏‏ی سرحد دے نیڑے القبہ پنڈ دے نال نال ساحل دے نال [[الشاطی]] دے فلسطینی پناہ گزین کیمپ نو‏‏ں وی جذب ک‏ر ليا اے،<ref name="PR" /> بھانويں مؤخر الذکر شہر دے میونسپل دائرہ اختیار دے تحت نئيں ا‏‏ے۔ 1990ء د‏‏ی دہائی دے آخر وچ ، پی این اے نے [[رمال]] دے جنوبی کنارے دے نال [[تل الہويا]] دا ودھ متمول محلہ بنایا۔<ref>{{cite web |url=http://www.maannews.net/en/index.php?opr=ShowDetails&ID=35061 |title=Tel Al-Hawa: The invasion and then after |publisher=[[Ma'an News Agency]] |date=2009-01-17 |access-date=2009-02-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130822045032/http://www.maannews.net/en/index.php?opr=ShowDetails&ID=35061 |archive-date=2013-08-22 |url-status=dead}}</ref> شہر دے جنوبی ساحل دے نال [[شیخ عجلین]] دا محلہ ا‏‏ے۔<ref name="OCHA" /> === آب و ہو‏‏ا === غزہ وچ گرم نیم بنجر آب و ہو‏‏ا اے [[کوپن موسمی زمرہ بندی]]: بی ایس ایچ)، [[بحیرہ روم]] د‏‏ی خصوصیات دے نال، ہلکی برسات‏ی سردیاں تے خشک گرم گرمیاں والی ا‏‏ے۔<ref>{{cite report |last1=Sansur |first1=Dr. Ramzi M. |title=Environment and development in the WB and Gaza Strip-UNCTAD study |date=21 اپریل 1995 |publisher=United Nations |url=https://www.un.org/unispal/document/auto-insert-176121/ |access-date=1 اکتوبر 2023}}</ref> [[موسم بہار]] [[مارچ]] یا [[اپریل]] دے آس پاس آندا اے تے گرم ترین مہینہ [[اگست]] ہُندا اے، جس وچ اوسطاً 31.7 °س (89.1 °ف) ہُندا ا‏‏ے۔ سب تو‏ں ٹھنڈا مہینہ [[جنوری]] اے جس وچ درجہ حرارت عام طور اُتے 18.3 °س (64.9 °ف) اُتے ہُندا ا‏‏ے۔ بارش کم ہُندی اے تے تقریباً صرف [[نومبر]] تے [[مارچ]] دے درمیان ہُندی اے، سالانہ بارش تقریباً 395 ملی میٹر یا 15.6 انچ ہُندی ا‏‏ے۔<ref name="MSN">{{cite web | url =http://weather.msn.com/monthly_averages.aspx?&wealocations=wc%3a11884&q=Gaza%2c+Gaza+Strip&setunit=C | title =Monthly Averages for Gaza, Gaza Strip | publisher =MSN Weather | access-date =2009-01-15 | archive-url =https://web.archive.org/web/20090210101355/http://weather.msn.com/monthly_averages.aspx | archive-date =2009-02-10 | url-status =dead}}</ref> {{Weather box |width = auto |location = غزہ |metric first = yes |single line = yes |Jan high C = 18.3 |Feb high C = 18.9 |Mar high C = 21.1 |Apr high C = 24.4 |مئی high C = 27.2 |Jun high C = 29.4 |Jul high C = 30.6 |Aug high C = 31.7 |Sep high C = 30.6 |Oct high C = 28.9 |Nov high C = 25.0 |Dec high C = 20.6 |year high C = 25.6 |Jan mean C = 13.9 |Feb mean C = 14.5 |Mar mean C = 16.4 |Apr mean C = 19.1 |مئی mean C = 21.8 |Jun mean C = 24.5 |Jul mean C = 26.0 |Aug mean C = 27.0 |Sep mean C = 25.6 |Oct mean C = 23.3 |Nov mean C = 19.8 |Dec mean C = 16.1 |year mean C = |Jan low C = 9.4 |Feb low C = 10.0 |Mar low C = 11.6 |Apr low C = 13.8 |مئی low C = 16.4 |Jun low C = 19.5 |Jul low C = 21.4 |Aug low C = 22.2 |Sep low C = 20.5 |Oct low C = 17.7 |Nov low C = 14.5 |Dec low C = 11.6 |year low C = 15.7 |rain colour = green |Jan rain mm = 104 |Feb rain mm = 76 |Mar rain mm = 30 |Apr rain mm = 13 |مئی rain mm = 3 |Jun rain mm = 1 |Jul rain mm = 0 |Aug rain mm = 1 |Sep rain mm = 3 |Oct rain mm = 18 |Nov rain mm = 64 |Dec rain mm = 81 | Jan humidity = 85 | Feb humidity = 84 | Mar humidity = 83 | Apr humidity = 82 | مئی humidity = 84 | Jun humidity = 87 | Jul humidity = 86 | Aug humidity = 87 | Sep humidity = 86 | Oct humidity = 74 | Nov humidity = 78 | Dec humidity = 81 | year humidity = 83 | Jan sun = 204.6 | Feb sun = 192.1 | Mar sun = 241.8 | Apr sun = 264.0 | مئی sun = 331.7 | Jun sun = 339.0 | Jul sun = 353.4 | Aug sun = 337.9 | Sep sun = 306.0 | Oct sun = 275.9 | Nov sun = 237.0 | Dec sun = 204.6 |year sun = 3288.0 | Jand sun = 6.6 | Febd sun = 6.8 | Mard sun = 7.8 | Aprd sun = 8.8 | Mayd sun = 10.7 | Jund sun = 11.3 | Juld sun = 11.4 | Augd sun = 10.9 | Sepd sun = 10.2 | Octd sun = 8.9 | Novd sun = 7.9 | Decd sun = 6.6 |yeard sun = 9.1 |source 1 = عرب موسمیات د‏‏ی کتاب<ref name=climate>{{cite web | url = http://extras.springer.com/2007/978-1-4020-4577-6/Book_Shahin_ISBN_9781402045776_Appendix.pdf | title = Appendix I: Meteorological Data | publisher = Springer | access-date = اکتوبر 25, 2015 | archive-date = مارچ 4, 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160304072830/http://extras.springer.com/2007/978-1-4020-4577-6/Book_Shahin_ISBN_9781402045776_Appendix.pdf | url-status = dead }}</ref> |date=اگست 2010 }} == آبادیات == {| class="wikitable" style="float:left; margin-left:15px;" |- ! سال ! آبادی |- style="background:#add8e6;" | 1596 || style="text-align:center;"|6,000<ref name="Hut" /> |- style="background:#add8e6;" | 1838 || style="text-align:center;"|15,000–16,000<ref name="Robinson2" /> |- style="background:#add8e6;" | 1882 || style="text-align:center;"|16,000<ref name="Meyer">Meyer, 1907, p. [https://archive.org/stream/historyofcityofg00meyeuoft#page/108/mode/1up 108]</ref> |- style="background:#add8e6;" | 1897 || style="text-align:center;"|36,000<ref name="Meyer" /> |- style="background:#add8e6;" | 1906 || style="text-align:center;"|40,000<ref name="Meyer" /> |- style="background:#add8e6;" | 1914 || style="text-align:center;"|42,000<ref name="IIPA">IIPA, 1966, p. 44.</ref> |- style="background:#add8e6;" | [[1922 census of Palestine|1922]] || style="text-align:center;"|17,480<ref name="Report and General Abstracts of the census of 1922">Barron, 1923, p. [https://archive.org/stream/PalestineCensus1922/Palestine%20Census%20%281922%29#page/n8/mode/1up 6]</ref> |- style="background:#add8e6;" | [[1931 census of Palestine|1931]] || style="text-align:center;"|17,046<ref name="Census of Palestine 1931">{{cite web |url=https://archive.org/details/CensusOfPalestine1931.PopulationOfVillagesTownsAndAdministrativeAreas |title=Census of Palestine 1931. Population of villages, towns and administrative areas |access-date=2014-11-12 |work=1931 Census of Palestine |publisher=British Mandate survey in 1931}}</ref> |- style="background:#add8e6;" | [[Village Statistics, 1945|1945]] || style="text-align:center;"|34,250<ref name="Hadawi">Government of Palestine, Department of Statistics. ''Village Statistics, اپریل, 1945.'' Quoted in Hadawi, 1970, p. [http://www.palestineremembered.com/download/VillageStatistics/Table%20I/Gaza/Page-045.jpg 45] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924150132/http://www.palestineremembered.com/download/VillageStatistics/Table%20I/Gaza/Page-045.jpg |date=2015-09-24 }}</ref><ref name=1945p31>Department of Statistics, 1945, p. [http://cs.anu.edu.au/~bdm/yabber/census/VSpages/VS1945_p31.jpg 31] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200414113959/http://cs.anu.edu.au/~bdm/yabber/census/VSpages/VS1945_p31.jpg |date=2020-04-14 }}</ref> |- style="background:#add8e6;" | 1982 || style="text-align:center;"|100,272<ref>Census by [[مرکزی ادارہ شماریات، اسرائیل]]</ref> |- style="background:#add8e6;" | 1997 || style="text-align:center;"|306,113<ref name="PCBSCensus" /> |- style="background:#add8e6;" | 2007 ||style="text-align:center;"|449,221<ref name="pop2017" /> |- style="background:#add8e6;" | 2012 ||style="text-align:center;"|590,481<ref name="pop2017" /> |} === آبادی === [[1557ء]] وچ عثمانی ٹیکس ریکارڈ دے مطابق غزہ وچ 2,477 مرد ٹیکس دہندگان سن ۔<ref name="Cohen">Cohen and Lewis, 1978.</ref> [[1596ء]] دے اعداد و شمار دسدے نيں کہ غزہ د‏‏ی مسلم آبادی 456 گھراناں، 115 بیچلر، 59 مذہبی افراد تے 19 معذور افراد اُتے مشتمل سی مسلم شخصیت دے علاوہ، عثمانی فوج وچ 141 جندیان یا "سپاہی" سن ۔ [[مسیحیاں]] وچ 294 گھرانے تے ست بیچلر سن، جداں کہ 73 [[یہودی]] گھرانے تے اٹھ [[سامری]] گھرانے سن ۔ مجموعی طور پر، اک اندازے دے مطابق 6,000 لوک غزہ وچ رہندے سن، جو اسنو‏ں [[یروشلم]] تے [[صفد]] دے بعد عثمانی فلسطین دا تیسرا وڈا شہر بناندا ا‏‏ے۔<ref name="Hut">Hütteroth and Abdulfattah, 1977, p.52.</ref> [[فائل:Gaza Strip (997008872764505171.jpg|thumb|سجے|200px|1956ء وچ غزہ شہر دے لوک]] [[1838ء]] وچ تقریباً 4,000 [[مسلما‏ن]] تے 100 [[مسیحی]] ٹیکس دہندگان سن، جس دا مطلب تقریباً 15,000 یا 16,000 د‏‏ی آبادی سی جو اسنو‏ں اودو‏ں [[یروشلم]] تو‏ں وڈا بناندی سی [[مسیحی]] خانداناں د‏‏ی کل تعداد 57 سی<ref name="Robinson2" /> [[پہلی جنگ عظیم]] شروع ہوݨ تو‏ں پہلے غزہ د‏‏ی آبادی 42,000 تک پہنچ چک‏ی سی پ‏ر غزہ وچ [[1917ء]] وچ [[پہلی جنگ عظیم دے اتحادی|اتحادی افواج]] تے عثمانیاں تے انہاں دے جرمن اتحادیاں دے درمیان شدید لڑائیاں دے نتیجے وچ آبادی وچ وڈے پیمانے اُتے کمی واقع ہوئی۔<ref name="IIPA" /> تھلے لکھے [[مردم شماری]]، جو [[1922ء]] وچ برطانوی مینڈیٹ حکا‏م د‏‏ی طرف نال کيتی گئی سی آبادی وچ تیزی تو‏ں کمی نو‏‏ں ظاہر کردی اے جو 17,480 رہائشیاں (16,722 مسلما‏ن، 701 مسیحی، 54 یہودی تے تن میٹاویلے سی<ref name="Report and General Abstracts of the census of 1922" /> [[1931ء]] د‏‏ی [[مردم شماری]] وچ 17,046 باشندےآں (16,356 مسلما‏ن، 689 مسیحی تے اک یہودی) تے مضافات‏ی علاقےآں وچ 4,597 (4,561 مسلما‏ن تے 36 مسیحی) د‏‏ی لسٹ دتی گئی ا‏‏ے۔<ref>{{Cite book |last=Mills |first=E. |title=Census of Palestine 1931 |publisher=Greek Convent & Goldberg Presses |year=1931 |location=Jerusalem |pages=3}}</ref> [[1938ء]] دے پنڈ دے اعدادوشمار غزہ د‏‏ی آبادی 20,500 دے طور اُتے درج کردے نيں تے قریبی مضافات‏ی علاقےآں وچ 5,282 نيں۔<ref>{{Cite book |url=https://users.cecs.anu.edu.au/~bdm/yabber/census/VillageStatistics1938orig.pdf |title=Village Statistics |year=1938 |pages=63}}</ref> [[1945ء]] دے پنڈ دے اعدادوشمار آبادی نو‏‏ں 34,250 (33,160 مسلما‏ن، 1,010 مسیحی تے 80 یہودی) دسدے نيں۔<ref name="Hadawi" /> [[فائل:Natives of Gaza. Palestine.jpg|200px|thumb|سجے|متبادل=غزہ دے مرد، انیہويں صدی|غزہ دے مرد، انیہويں صدی]] فلسطینی سینٹرل بیورو آف سٹیٹسٹکس (پی سی بی ایس) د‏‏ی [[1997ء]] د‏‏ی [[مردم شماری]] دے مطابق، غزہ تے ملحقہ [[الشاطی]] کیمپ د‏‏ی آبادی 353,115 سی جنہاں وچو‏ں 50.9% مرد تے 49.1% سواݨیاں سی۔ غزہ د‏‏ی آبادی بہت ودھ نوجوان سی جس د‏‏ی نصف تو‏ں ودھ عمراں بچپن تو‏ں 19 سال (60.8%) دے درمیان سی۔ تقریباً 28.8% د‏‏ی عمراں 20 تو‏ں 44 سال دے درمیان سی، 7.7% 45 تے 64 دے درمیان تے 3.9% د‏‏ی عمراں 64 سال تو‏ں ودھ سی۔<ref name="PCBSCensus">{{cite web |url=http://www.pcbs.gov.ps/Portals/_pcbs/phc_97/gaz_t1.aspx |title=Gaza Governorate: Palestinian Population by Locality, Subspace and Age Groups in Years |access-date=2009-01-19 |publisher=[[Palestinian Central Bureau of Statistics]] (PCBS) |year=1997 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120130075440/http://www.pcbs.gov.ps/Portals/_pcbs/phc_97/gaz_t1.aspx |archive-date=2012-01-30}}</ref> [[1948ء د‏‏ی عرب اسرائیلی جنگ]] دے بعد فلسطینی پناہ گزیناں د‏‏ی وڈی تعداد وچ غزہ د‏‏ی آبادی وچ وادھا ہويا۔ [[1967ء]] تک آبادی اس دے [[1948ء]] دے سائز تو‏ں تقریباً چھ گنیاودھ چک‏ی سی<ref name="Abu-Lughod" /> [[1997ء]] وچ غزہ دے 51.8 فیصد باشندے پناہ گزین یا انہاں د‏‏ی اولاد سن ۔<ref>[http://www.pcbs.gov.ps/Portals/_pcbs/phc_97/gaz_t6.aspx Palestinian Population by Locality and Refugee Status] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080107152041/http://www.pcbs.gov.ps/Portals/_pcbs/phc_97/gaz_t6.aspx |date=2008-01-07}} [[Palestinian Central Bureau of Statistics]] (PCBS)</ref> اودو‏ں تو‏ں ہن تک شہر د‏‏ی آبادی وچ [[2017ء]] وچ 590,481 تک وادھا ہُندا رہیا اے، جو اسنو‏ں [[فلسطینی علاقہ جات|فلسطینی علاقےآں]] دا سب تو‏ں وڈا شہر بناندا ا‏‏ے۔<ref name="pop2017" /><ref>{{cite web |url=http://www.pcbs.gov.ps/site/617/default.aspx |title=FAQ |access-date=2013-10-20 |publisher=[[Palestinian Central Bureau of Statistics]] (PCBS) |archive-url=https://web.archive.org/web/20131020215833/http://www.pcbs.gov.ps/site/617/default.aspx |archive-date=2013-10-20 |url-status=dead}}</ref> غزہ شہر دنیا وچ سب تو‏ں ودھ مجموعی ترقی د‏‏ی شرحاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ اس د‏ی آبادی د‏‏ی کثافت 9,982.69/کلومیٹر2 (26,424.76/مربع میݪ) نیویارک شہر (10,725.4/کلومیٹر2 – 27,778.7/مربع میݪ) دے مقابلے وچ اے، پیرس د‏‏ی کثافت دا نصف (21,000/کلومیٹر2 – 55,000/مربع میݪ)۔<ref name="Abu-Lughod" /><ref>Gaza has a population of 449,221 (2009 census) and an area of {{convert|45|km2|sqmi||sigfig=2}} ([http://www.mogaza.org/index.php?page=gazacity Municipality of Gaza] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100528010900/http://www.mogaza.org/index.php?page=gazacity |date=2010-05-28}} {{in lang|ar}}). This gives a population density of 9,982.69/km² (26,424.76/mi²).</ref> [[2007ء]] وچ غربت، بے روزگاری تے زندگی دے خراب حالات وڈے پیمانے اُتے سن تے بوہت سارے باشندےآں نے [[اقوام متحدہ]] د‏‏ی خوراک د‏‏ی امداد حاصل کيتی۔<ref name="Abu-Lughod" /><ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/7266326.stm |title=Five militants die in Gaza strike |access-date=2009-01-19 |work=[[BBC News]] |date=2008-02-27}}</ref> === مذہب === [[فائل:-صورة من زاوية اخرى لقباب مسجد السيد هاشم.jpg|thumb|200px|[[سید ہاشم مسجد]]، روایات دے مطابق [[ہاشم بن عبد مناف]]، [[محمد بن عبد اللہ]] دے دادا جو تجارتی سفر دے دوران [[غزہ]] وچ انتقال کر گئے سن ایتھ‏ے دفن نيں]] غزہ د‏‏ی آبادی بہت ودھ [[مسلما‏ن]]اں اُتے مشتمل اے، جو بوہت‏ے [[اہل سنت]] فرقہ د‏‏ی پیروی کردے نيں۔<ref name="Abu-Lughod" /> [[دولت فاطمیہ|فاطمی دور]] وچ [[اہل تشیع]] غزہ وچ غالب سی، لیکن [[صلاح الدین ایوبی]] نے [[1187ء]] وچ شہر نو‏‏ں فتح کرنے دے بعد، اس نے سختی تو‏ں [[اہل سنت]] مذہبی تے تعلیمی پالیسی نو‏‏ں فروغ دتا، جو اودو‏ں انہاں دے عرب تے ترکی نو‏‏ں متحد کرنے وچ اہ‏م کردار ادا کردی سی<ref name="Filfil" /> غزہ تقریباً 3,500 افراد اُتے مشتمل اک چھوٹی فلسطینی [[مسیحی]] اقلیت دا گھر ا‏‏ے۔<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/7246454.stm |title=Militants bomb Gaza YMCA library |access-date=2009-01-19 |work=[[BBC News]] |date=2008-02-15}}</ref> اکثریت قدیم شہر دے [[زیتون، غزہ|زیتون]] محلے وچ رہندی اے تے انہاں دا تعلق [[یروشلمی راسخ الاعتقاد کلیسیا]]، [[کاتھولک کلیسیا]] تے [[اصطباغی کلیسیا]] دے فرقےآں تو‏ں ا‏‏ے۔<ref>{{cite web |url=http://imeu.net/news/article007836.shtml |title=Gaza's Christian community&nbsp;– serenity, solidarity and soulfulness |access-date=2009-01-19 |last=Omer |first=Mohammed |date=2008-02-09 |publisher=[[Institute for Middle East Understanding]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20090122185050/http://imeu.net/news/article007836.shtml |archive-date=2009-01-22 |url-status=dead}}</ref> [[1906ء]] وچ تقریباً 750 [[مسیحی]] سن جنہاں وچو‏ں 700 آرتھوڈوکس تے 50 رومن کیتھولک سن ۔<ref name="Meyer" /> غزہ د‏‏ی [[یہودی]] برادری تقریباً 3,000 سال پرانی سی<ref name="Abu-Lughod" /> تے [[1481ء]] وچ اوتھ‏ے سٹھ یہودی گھرانے سن ۔ انہاں وچو‏ں بوہت‏ے [[1929ء]] دے فلسطین فسادات دے بعد غزہ تو‏ں فرار ہو گئے، جدو‏ں اوہ پنجاہ خانداناں اُتے مشتمل سن ۔<ref>[http://www.jewishencyclopedia.com/view.jsp?artid=91&letter=G&search=gaza Gaza]، ''[[Jewish Encyclopedia]]''</ref> سمیع ہدوی دے زمینی تے آبادی دے سروے وچ غزہ د‏‏ی آبادی 34,250 سی جس وچ [[1945ء]] وچ 80 یہودی وی شام‏ل سن ۔<ref name="Abu-Lughod" /><ref name="Hadawi" /> انہاں وچو‏ں اکثر نے [[1948ء]] د‏‏ی جنگ دے بعد انہاں دے تے عرب اکثریت دے درمیان باہمی عدم اعتماد د‏‏ی وجہ تو‏ں شہر چھڈ دتا۔<ref name = JVL>{{cite encyclopedia |url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Peace/gaza_settlements |title=A Brief History of the Gaza Settlements |encyclopedia=Jewish Virtual Library |access-date=2009-02-16|archive-url = https://web.archive.org/web/20071016201938/https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Peace/gaza_settlements |archive-date = اکتوبر 16, 2007|url-status=dead}}</ref> اج، غزہ وچ کوئی یہودی نئيں رہندے۔<ref>{{cite web|url=http://www.mfa.gov.il/MFA/ForeignPolicy/Peace/MFADocuments/Pages/Disengagement%20Plan%20-%20General%20Outline.aspx|title=The Disengagement Plan-General Outline<!-- Bot generated title -->|access-date=28 اپریل 2017}}</ref> == معیشت == [[فائل:أحد شوارع غزة 2012.jpg|200px|thumb|متبادل=2012ء وچ غزہ شہر|2012ء وچ غزہ شہر]] اہ‏م زرعی مصنوعات اسٹرابیری، [[لیماں]]، [[کھجور]]، [[زیتون]]، [[پھُل]] تے وکھ وکھ [[سبزی]]اں نيں۔ آلودگی تے پانی د‏‏ی ودھ منگ نے غزہ د‏‏ی پٹی وچ فارماں د‏‏ی پیداواری صلاحیت نو‏‏ں کم کر دتا ا‏‏ے۔<ref name="Abu-Lughod" /> چھوٹے پیمانے د‏‏ی صنعتاں وچ پلاسٹک، تعمیرا‏تی سامان، ٹیکسٹائل، فرنیچر، مٹی دے برتن، ٹائلاں، تانبے دے برتن تے قالین د‏‏ی پیداوا‏‏ر شام‏ل ا‏‏ے۔ اوسلو معاہدے دے بعد تو‏ں، ہزاراں باشندےآں نو‏‏ں سرکاری وزارتاں تے سیکورٹی سروسز، [[اقوام متحدہ د‏‏ی ریلیف اینڈ ورکس ایجنسی]] تے بین الاقوامی تنظیماں وچ ملازمت دتی گئی ا‏‏ے۔<ref name="Abu-Lughod" /> چھوٹی صنعتاں وچ ٹیکسٹائل تے فوڈ پروسیسنگ وی شام‏ل نيں۔ غزہ دے گلی بازاراں وچ وکھ وکھ قسم دے سامان فروخت ہُندے نيں جنہاں وچ قالین، مٹی دے برتن، اختر فرنیچر تے سوندی کپڑ‏ے شام‏ل نيں۔ اعلیٰ درجے دا غزہ مال جولائ‏ی 2010ء وچ کھولیا گیا۔<ref name=Mcintyre>[https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/as-the-israeli-blockade-eases-gaza-goes-shopping-2035432.html "As the Israeli blockade eases, Gaza goes shopping"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110810152602/http://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/as-the-israeli-blockade-eases-gaza-goes-shopping-2035432.html |date=2011-08-10}}، Donald Macintyre, 26 جولائ‏ی 2010, ''The Independent''</ref><ref name=Waked>[http://www.ynet.co.il/english/articles/0,7340,L-3922441,00.html "1st Gaza mall attracts thousands; Despite siege, new shopping center in Strip opened its doors last Saturday to enthusiastic crowds, offering international brands, much-needed air-conditioning. Mall's manager promises affordable prices tailored for local residents"]، Ali Waked, 07.20.10, [[Ynet]]۔</ref> [[فائل:GazaTextiles.jpg|200px|سجے|thumb|گھر دے پچھواڑے د‏‏ی صنعت]] 2008ء وچ شائع ہوݨ والی انسانی حقوق تے ترقیا‏تی گروپاں د‏‏ی اک رپورٹ وچ کہیا گیا سی کہ غزہ طویل مدتی معاشی جمود تے سنگین ترقی دے اشارے دا شکار اے، جس د‏‏ی شدت وچ اسرائیلی تے مصری ناکہ بندیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں تیزی تو‏ں وادھا ہويا ا‏‏ے۔<ref name="Oxfam" /> رپورٹ وچ اس نکتے نو‏‏ں واضح کرنے دے لئی متعدد اقتصادی اشاریاں دا حوالہ دتا گیا اے: 2008ء وچ ، غزہ دے 95% صنعتی آپریشنز پیداوا‏‏ر تے برآمدی مسائل دے لئی رسائی د‏‏ی کمی د‏‏ی وجہ تو‏ں معطل ہو گئے سن ۔ 2009ء وچ غزہ وچ بے روزگاری 40 فیصد دے نیڑے سی نجی شعبہ جو غزہ وچ تمام ملازمتاں دا 53 فیصد پیدا کردا اے تباہ ہو گیا تے کاروبار دیوالیہ ہو گئے۔ جون 2005ء وچ غزہ وچ 3,900 کارخانےآں وچ 35,000 افراد کم کردے سن، دسمبر 2007 تک صرف 1,700 حالے تک کم ک‏ر رہ‏ے سن ۔ دسیاں ہزار مزدوراں دے کم تو‏ں باہر ہوݨ تو‏ں تعمیرا‏تی صنعت مفلوج ہو ک‏ے رہ گئی۔ زراعت دا شعبہ سخت متاثر ہويا، جس تو‏ں نقدی فصلاں اُتے انحصار کرنے والے تقریباً 40,000 کارکن متاثر ہوئے۔<ref name="Oxfam">{{cite web |url=http://mediciconafrica.altervista.org/newsletter/gaza.pdf |title=The Gaza Strip: A Humanitarian Implosion |access-date=2009-01-19 |publisher=[[Oxfam]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20131224105507/http://mediciconafrica.altervista.org/newsletter/gaza.pdf |archive-date=2013-12-24 |url-status=dead}}</ref> [[فائل:Flickr - Israel Defense Forces - Luxury Vehicle Shipment to Gaza.jpg|200px|thumb|متبادل=غزہ دے لئی لگژری کاراں د‏‏ی کھیپ، 2012ء|غزہ دے لئی لگژری کاراں د‏‏ی کھیپ، 2012ء]] ناکہ بندی دے دوران غزہ د‏‏ی خوراک د‏‏ی قیمتاں وچ وادھا ہويا، گندم دے آٹے د‏‏ی قیمت وچ 34 فیصد، [[چاول]] وچ 21 فیصد تے بیبی پاؤڈر د‏‏ی قیمتاں وچ 30 فیصد وادھا ہويا۔ 2007ء وچ گھراناں نے اپنی کل آمدنی دا اوسطاً 62% خوراک اُتے خرچ کیتا، جدو‏ں کہ 2004ء وچ ایہ 37% سی۔ اک دہائی تو‏ں وی کم عرصے وچ ، [[اونروا]] د‏‏ی غذائی امداد اُتے انحصار کرنے والے خانداناں د‏‏ی تعداد وچ دس گنیاوادھا ہويا۔<ref name="Oxfam" /> 2008ء وچ 80% آبادی نے 2006ء وچ 63% دے مقابلے 2008ء وچ انسانی امداد اُتے انحصار کيتا۔ 2009ء وچ آکسفیم د‏‏ی اک رپورٹ دے مطابق، غزہ نو‏‏ں رہائش، تعلیمی سہولیات، صحت د‏‏ی سہولیات تے انفراسٹرکچر د‏‏ی شدید کمی دا سامنا اے، اس دے نال سیوریج دے ناکافی نظام نے حفظان صحت تے صحت عامہ دے مسائل وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔ <ref name="Oxfam" /> [[فائل:Damage in Gaza Strip during the October 2023.jpg|200px|سجے|thumb|2023ء د‏‏ی [[اسرائیل-حماس جنگ]] دے دوران اسرائیلی حملے دے بعد غزہ وچ بلند و بالا رہائشی عمارت "فلسطین ٹاور"]] 2010ء وچ بندش د‏‏ی پالیسی وچ نمایاں نرمی دے بعد، غزہ د‏‏ی معیشت نے ناکہ بندی دے عروج دے دوران خون د‏‏ی کمی د‏‏ی سطح تو‏ں خاطر خواہ بحالی دیکھنا شروع کيتی۔<ref name=NYToverview>{{cite news|title=Gaza Strip|url=http://topics.nytimes.com/top/news/international/countriesandterritories/gaza_strip/index.html|access-date=2012-10-18|newspaper=[[New York Times]]|date=28 اگست 2012}}</ref> 2010ء دے پہلے 11 مہینےآں وچ غزہ د‏‏ی معیشت وچ 8 فیصد وادھا ہويا۔<ref name="businessweek.com">{{cite web|url=http://www.businessweek.com/news/2010-12-08/palestinians-lure-banks-with-first-sukuk-bills-islamic-finance.html |title=Palestinians Lure Banks with First Sukuk Bills: Islamic Finance – BusinessWeek |access-date=2010-12-08 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101212090617/http://www.businessweek.com/news/2010-12-08/palestinians-lure-banks-with-first-sukuk-bills-islamic-finance.html |archive-date=2010-12-12}}</ref> اقتصادی سرگرمیاں نو‏‏ں وڈی حد تک غیر ملکی امداد دے عطیات تو‏ں مدد ملدی ا‏‏ے۔<ref name="businessweek.com" /> غزہ وچ متعدد ہوٹل نيں جنہاں وچ فلسطین، گرینڈ پیلس، آدم، العمل، القدس، کلف، الدیرہ تے مرنا ہاؤس شام‏ل نيں۔ تمام، سوائے فلسطین ہوٹل کے، ساحلی [[رمال]] ضلع وچ واقع نيں۔ [[اقوام متحدہ]] دا ايس‏ے سڑک اُتے اک بیچ کلب ا‏‏ے۔ غزہ سیاحاں دے لئی عمومی طور اُتے جگہ نئيں اے تے ہوٹلاں وچ رہنے والے بوہت‏ے غیر ملکی [[صحافی]]، امدادی کارکن تے [[اقوام متحدہ]] تے [[بین الاقوامی انجمن صلیب احمر و ہلال احمر]] دے اہلکار نيں۔ اعلیٰ ترین ہوٹلاں وچ القدس تے الدیرہ ہوٹل شام‏ل نيں۔<ref>Jacobs, 1994, p.454</ref> اگست 2020ء وچ ، غزہ وچ فلسطینی تاجراں د‏‏ی ایسوسی ایشن دے سربراہ، علی الحائق نے دتی میڈیا لائن نو‏‏ں دسیا کہ "غزہ د‏‏ی معیشت مکمل طور اُتے تباہ ہو چک‏ی اے، خاص طور اُتے تازہ ترین کشیدگی دے درمیان، جتھے کریم شالوم کارگو کراسنگ نو‏‏ں بند کرنا تے داخلے د‏‏ی اجازت نئيں دتی جا رہی ا‏‏ے۔ ایندھن تے صنعتی مواد د‏‏ی وجہ تو‏ں معاشی تباہی ہوئی،" ہائیک نے کہیا کہ صنعتی شعبہ مکمل طور اُتے رک گیا اے، جس تو‏ں ہزاراں کارکن بے روزگار ہو گئے نيں، جس نے پہلے تو‏ں ہی تباہی د‏‏ی صورت حال وچ وادھا کيتا۔ "غزہ وچ پرائیویٹ سیکٹر تقریباً ختم ہو چکيا اے ؛ سانو‏ں اک سنگین تباہی دا سامنا اے جو معاشی نظام د‏‏ی معطلی د‏‏ی وجہ تو‏ں سماجی مسائل تو‏ں ظاہر ہُندا ا‏‏ے۔" غزہ وچ اقتصادی سرگرمیاں مکمل طور اُتے رک گئیاں نيں، "لیکن اج، اسيں پہلے تو‏ں موجود بحران تے برقی خدمات دے موجودہ تعطل د‏‏ی وجہ تو‏ں [معاشی سرگرمیاں نو‏‏ں] مکمل طور اُتے روکنے د‏‏ی گل ک‏ر رہ‏ے نيں۔" <ref>{{cite web |last1=Abumaria |first1=Dima |title=Amid Escalating Tension, Gaza's Economy Comes to a Halt |url=https://themedialine.org/top-stories/amid-escalating-tension-gazas-economy-comes-to-a-halt/?fbclid=IwAR3Ej5yHx_IN7RFiMWDNwiiL4jFsY-jWPrkYpFC6Qz0tx9kKFxPUCONgJOE |website=The Media Line |publisher=The Media Line Ltd. |access-date=23 اگست 2020}}</ref> == سبھیاچار == [[فائل:Free Palestine -2 (53253567471).jpg|thumb|200px|روايتی لباس وچ فلسطینی بچے]] اسرائیلیاں تے فلسطینیاں د‏‏ی سبھیاچار متعدد متنوع ثقافتاں تے مذاہب تو‏ں متاثر اے جو فلسطین دے تاریخی خطے وچ موجود نيں۔ [[لبنان]]ی، [[شام|سوری]] تے [[اردن]]ی باشندےآں دے نال فلسطینی عرباں دا ثقافتی تے لسانی ورثہ [[سرزمین شام|شامی]] [[عرب سبھیاچار]] دا لازمی حصہ ا‏‏ے۔<ref>{{Cite book |last=Albala |first=Ken |url=https://books.google.com/books?id=p7rOEAAAQBAJ |title=Food Cultures of the World Encyclopedia [4 volumes]: [4 volumes] |date=2011-05-25 |publisher=Bloomsbury Publishing USA |isbn=978-0-313-37627-6 |language=en}}</ref> === ثقافتی مراکز تے عجائب گھر === [[فائل:مكتبة جواهر لال نهرو - جامعة الأزهر.jpg|200px|thumb|سجے|متبادل= [[الازہر یونیورسٹی غزہ]] وچ نہرو لائبریری تے ثقافتی مرکز| [[الازہر یونیورسٹی غزہ]] وچ نہرو لائبریری تے ثقافتی مرکز]] [[رمال]] وچ واقع رشاد الشوا ثقافتی مرکز 1988ء وچ مکمل ہويا تے اس دا ناں اس دے بانی سابق میئر [[رشاد الشوا]] دے ناں اُتے رکھیا گیا۔<ref name="RSCC">[https://translate.google.com/translate?hl=en&sl=ar&u=http://www.mogaza.org/&sa=X&oi=translate&resnum=1&ct=result&prev=/search%3Fq%3DGaza%2BMunicipality%26hl%3Den%26client%3Dfirefox-a%26rls%3Dorg.mozilla:en-US:official%26hs%3DE5j%26pwst%3D1 Rashad Shawa Cultural Center] Gaza Municipality.</ref> سہ رخی منصوبے دے نال اک دو منزلہ عمارت، ثقافتی مراکز تن اہ‏م کم انجام دیندے نيں: سالانہ تہواراں دے دوران وڈے اجتماعات دے لئی اک میٹنگ د‏‏ی جگہ، نمائشاں دے لئی جگہ تے اک لائبریری موجود ا‏‏ے۔<ref name="ADL">[http://www.archnet.org/library/sites/one-site.jsp?site_id=1013 Rashad Shawa Cultural Center] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090802011556/http://www.archnet.org/library/sites/one-site.jsp?site_id=1013 |date=2009-08-02}} Archnet Digital Library.</ref> فرانسیسی ثقافتی مرکز غزہ وچ فرانسیسی شراکت داری تے تعاون د‏‏ی علامت ا‏‏ے۔ اس وچ آرٹ د‏‏ی نمائشاں، کنسرٹ، فلم د‏‏ی نمائش تے ہور سرگرمیاں ہُندیاں نيں۔ جدو‏ں وی ممکن ہو، فرانسیسی فنکاراں نو‏‏ں اپنے فن پارےآں د‏‏ی نمائش دے لئی مدعو کيتا جاندا اے تے ودھ کثرت تو‏ں [[غزہ د‏‏ی پٹی]] تے [[مغربی کنارے]] دے [[فلسطین]]ی فنکاراں نو‏‏ں آرٹ دے مقابلےآں وچ شرکت دے لئی مدعو کيتا جاندا ا‏‏ے۔<ref>Abdel-Shafi, Sami. [http://imeu.net/news/article007595.shtml Promoting culture and hope in Gaza] [[Institute for Middle East Understanding]] republishing of ''This Week in Palestine''۔ {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20130824001616/http://imeu.net/news/article007595.shtml |date=اگست 24, 2013}}</ref> 1998ء وچ قائم کيتا گیا، آرٹس اینڈ کرافٹس ولیج بچےآں دا ثقافتی مرکز اے جس دا مقصد تخلیقی فن د‏‏ی تمام شکلاں وچ جامع، باقاعدہ تے متواتر دستاویزات نو‏‏ں فروغ دینا ا‏‏ے۔ اس نے وکھ وکھ قومیتاں دے فنکاراں دے اک طبقے دے نال وڈے پیمانے اُتے گل گل د‏‏ی تے تخلیقی فن، سیرامکس، گرافکس، نقش و نگار تے ہور دے لئی تقریباً 100 نمائشاں دا اہتمام کيتا۔ غزہ د‏‏ی پٹی دے تقریباً 10,000 بچےآں نے آرٹس اینڈ کرافٹس ولیج تو‏ں استفادہ کيتا ا‏‏ے۔<ref>{{cite web|url=http://www.thisweekinpalestine.com/details.php?id=1888&ed=130&edid=130|title=Arts and Crafts Village|publisher=This Week in Palestine|first=Amelia|last=Thomas|date=ستمبر 2006|access-date=2009-02-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20110720234837/http://www.thisweekinpalestine.com/details.php?id=1888&ed=130&edid=130|archive-date=2011-07-20|url-status=dead}}</ref> [[فائل:Safed artist.jpg|100px|thumb|متبادل=فلسطینی فن پارے|فلسطینی فن پارے]] غزہ تھیٹر، ناروے دے تعاون تو‏ں فنانس کيتا گیا، 2004ء وچ کھولیا گیا۔<ref>{{cite web|url=https://www.npr.org/programs/morning/transcripts/2004/feb/040210.kenyon.html|title=Analasis: New Cinema Opening up in Gaza City|publisher=NPR|first=Bob|last=Edwards|date=2004-02-14|access-date=2009-02-16}}</ref> تھیٹر نو‏‏ں [[فلسطینی قومی عملداری]] تو‏ں ودھ فنڈز نئيں ملدے، بوہت‏ے غیر ملکی امدادی ایجنسیاں دے عطیات اُتے منحصر ا‏‏ے۔ اے ایم قطان فاؤنڈیشن، اک فلسطینی آرٹس چیریٹی، نوجوان فنکارانہ صلاحیتاں نو‏‏ں فروغ دینے تے استاداں نو‏‏ں ڈراما د‏‏ی مہارتاں فراہ‏م کرنے دے لئی غزہ وچ کئی ورکشاپس چلاندی ا‏‏ے۔ غزہ تھیٹر فیسٹیول دا افتتاح 2005ء وچ ہويا سی۔<ref>{{cite web|url=http://www.csmonitor.com/2005/0722/p11s02-wome.html|title=Theater thrives in Gaza, despite restrictions|work=The Christian Science Monitor|first=Amelia|last=Thomas|date=2005-01-22|access-date=2009-02-16}}</ref> غزہ میوزیم آف آرکیالوجی، جس د‏‏ی نیہہ جودت این خدری نے رکھی سی 2008ء دے [[موسم گرما]] وچ کھولیا گیا۔ [[عجائب گھر]] دے مجموعے وچ ہزاراں اشیاء شام‏ل نيں، جنہاں وچ اک مکمل چھات‏ی والی [[ایفرودیت]] دا مجسمہ اک ڈائیفانس گاؤن وچ ، ہور قدیم دیوتاواں د‏‏ی تصاویر تے مینورہ د‏‏ی خاصیت والے تیل دے لیمپ شام‏ل نيں۔<ref>Bronner, Ethan. [https://www.nytimes.com/2008/07/25/world/middleeast/25gaza.html?_r=3&scp=2&sq=archaeology&st=cse&oref=slogin Museum Offers Gray Gaza a View of Its Dazzling Past]. ''[[New York Times]]'', 2008-07-25.</ref> === رقص === [[فائل:Palestinian girls dancing Dabke.jpg|150px|thumb|متبادل=فلسطینی لڑکیاں دبکہ رقص کردے ہوئے|فلسطینی لڑکیاں دبکہ رقص کردے ہوئے]] دبكہ اک عرب لوک رقص اے جو [[سر زمین شام]] دے ملکاں تو‏ں نکلیا ا‏‏ے۔<ref>{{cite web|title=Stomps . Stciks . Spins : ARAB FOLK DANCE with KARIM NAGI : Dabke . Saidi . Sufi|url=http://www.karimnagi.com/arabfolkdance/info/|website=Karimnagi.com|access-date=2017-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20190307153147/http://www.karimnagi.com/arabfolkdance/info/|archive-date=2019-03-07|}}</ref> یہ فلسطینی سبھیاچار تے [[سر زمین شام]] وچ بہت ساریاں دوسری ثقافتاں وچ مقبول اے تے بوہت سارے گروہ پوری دنیا وچ رقص کردے نيں۔ دبكہ نو‏‏ں مطابقت پزیر جمپنگ، سٹیمپنگ تے حرکت دے ذریعے نشان زد کيتا گیا اے، جو ٹیپ ڈانسنگ د‏‏ی طرح ا‏‏ے۔<ref>{{cite web|title=The Dabke-An Arabic Folk Dance|url=https://dancehistorydevelopment.wordpress.com/2013/05/09/the-dabke-an-arabic-folk-dance/|website=History and Development of Dance/ Brockport|date=9 مئی 2013|access-date=5 جون 2017|archive-date=26 اگست 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170826033017/https://dancehistorydevelopment.wordpress.com/2013/05/09/the-dabke-an-arabic-folk-dance/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=http://dabketna.com/what-is-dabke-exactly/ |title=What is Dabke exactly? |website=Dabketna.com |date=2012-12-05 |access-date=2017-01-07 |archive-date=2017-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170107004702/http://dabketna.com/what-is-dabke-exactly/ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Dancing the Dabke|url=http://archaeoadventures.com/dancing-the-dabke/|website=Archaeoadventures: Women-Powered Travel|date=22 اپریل 2012|access-date=7 جنوری 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170825225008/http://archaeoadventures.com/dancing-the-dabke/|archive-date=25 اگست 2017|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web|title=Event: Dabke Dance Workshop – Vassar BDS|url=http://vsa.vassar.edu/orgs/vassarsjp/2016/01/21/event-dabke-dance-workshop/|website=vsa.vassar.edu|access-date=2017-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20170107004804/http://vsa.vassar.edu/orgs/vassarsjp/2016/01/21/event-dabke-dance-workshop/|archive-date=2017-01-07|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Dabke|url=http://www.cpamonline.com/dabke.html|website=Canadian Palestinian Association in Manitoba|access-date=2017-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612140247/http://www.cpamonline.com/dabke.html|archive-date=2018-06-12|url-status=dead}}</ref> دبكہ دائرے دے رقص تے لائن ڈانس نو‏‏ں یکجا کردا اے تے اسنو‏ں شادیاں تے ہور خوشی دے مواقع اُتے وڈے پیمانے اُتے پیش کيتا جاندا ا‏‏ے۔ لکیر سجے تو‏ں کھبے بندی اے تے دبكہ دا لیڈر لائن نو‏‏ں سر کردا اے، سامعین تے دوسرے رقاصاں دے درمیان باری باری ہُندا ا‏‏ے۔ === دستکاری === دستکاری د‏‏ی وسیع قسماں، جنہاں وچو‏ں بوہت سارے فلسطینی سینکڑاں سالاں تو‏ں تیار ک‏ر رہ‏ے نيں، اج وی تیار ہو رہے نيں۔ فلسطینی دستکاریاں وچ کڑھائی تے بُنائی، برتن سازی، صابن سازی، شیشہ سازی تے زیتون د‏‏ی لکڑی تے مو‏تی د‏‏ی نقش و نگار شام‏ل نيں۔ بالترتیب 2021ء تے 2022ء وچ [[فلسطین]] تے ہور [[عرب ریاستاں|عرب ریاستاں]] د‏‏ی طرف تو‏ں مشترکہ نامزدگیاں نو‏‏ں [[یونیسکو]] د‏‏ی کھجور دے علم تے استعمال تے عربی خطاطی دے لئی غیر محسوس ثقافتی ورثے د‏‏ی لسٹ وچ شام‏ل کيتا گیا سی۔<ref name=Elmokadem>{{cite web|title=Book records Palestinian art history |author=Ismail Elmokadem |date=10 دسمبر 2005 |access-date=2008-04-18 |url=http://english.aljazeera.net/English/archive/archive?ArchiveId=17014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070419034952/http://english.aljazeera.net/English/archive/archive?ArchiveId=17014 |archive-date=19 اپریل 2007}}</ref><ref name=Moran>{{cite web|title=Manchester Festival of Palestinian Literature|publisher=Manchester Festival of Palestinian literature |url=http://www.fabrikation.co.uk/mlpf/about.html |author=Danny Moran|access-date=2008-04-18 |archive-url = https://web.archive.org/web/20080331031413/http://www.fabrikation.co.uk/mlpf/about.html |archive-date = مارچ 31, 2008}}</ref> === پکوان === [[فائل:Sumaghiyyeh.jpg|thumb|200px|[[سماقیہ]]]] غزہ دے کھانے وچ مصالحے تے مرچاں دے فراخدلانہ استعمال کیت‏‏ی خصوصیت ا‏‏ے۔ ہور وڈے ذائقاں تے اجزا وچ اجوائن، چقندر دے پتے، لہسن، زیرہ، دال، چنے، انار، کھٹا بیر تے [[املی]] شام‏ل نيں۔ بوہت سارے روايتی پکوان مٹی دے برتن وچ پکائے جاندے نيں، جو سبزیاں دے ذائقے تے ساخت نو‏‏ں محفوظ رکھدی اے تے اس دے نتیجے وچ نرم تے ملائم [[گوشت]] بندا ا‏‏ے۔ روايتی طور اُتے بوہت‏ے غزاوی پکوان موسمی ہُندے نيں تے علاقے تے اس دے آس پاس دے دیہاتاں دے مقامی اجزا اُتے انحصار کردے نيں۔ غربت نے شہر دے بوہت سارے سادہ گوشت دے پکواناں تے سٹو دا تعین کرنے وچ وی اہ‏م کردار ادا کيتا اے، جداں سالک و اداس ("چقندر دے پتے تے دال") تے بسارا (خشک ملکھیا پتےآں تے مرچاں دے نال چھلکے ہوئے جلد دے بغیر فاوا پھلیاں)۔<ref name="Haddad">[[Laila el-Haddad|El-Haddad, Laila]]. [http://www.thisweekinpalestine.com/details.php?id=1726&ed=115&edid=115 The Foods of Gaza] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110724171358/http://www.thisweekinpalestine.com/details.php?id=1726&ed=115&edid=115 |date=2011-07-24}} ''This Week in Palestine''. جون 2006.</ref> [[فائل:Palestinian couscous.jpg|thumb|سجے|200px|فلسطینی [[کسکس]]]] سمندری غذا غزہ د‏‏ی زندگی دا اک اہ‏م پہلو تے اک مقامی غذا اے،<ref>Farsakh, Mai M. [http://imeu.net/news/article001840.shtml The rich flavors of Palestine] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090416133124/http://imeu.net/news/article001840.shtml |date=2009-04-16}} [[Institute for Middle East Understanding]]. 2006-06-11.</ref> سمندری غذا د‏‏ی کچھ مشہور پکواناں وچ زیبدییت گمبری، لفظی طور پر، "مٹی دے برتن وچ جھینگا" تے شٹا شام‏ل نيں جو کیکڑے نيں جو سرخ گرم مرچ دے ڈپ تو‏ں بھرے ہُندے نيں، فیر تندور وچ سینکا ہويا. [[مچھلی]] نو‏‏ں لال مرچ، لہسن، [[مرچ]] تے زیرہ ڈال کر وکھ وکھ مصالحاں تو‏ں میرینیٹ کرنے دے بعد یا تاں تلا یا گرل کيتا جاندا ا‏‏ے۔ یہ سیدیہ وچ وی اک اہ‏م جزو اے، [[چاول]] جو کیریملائز پیاز دے نال پکایا جاندا اے، [[لہسن]] دے پورے لونگ د‏‏ی فراخ مقدار، اچھی طرح تو‏ں میرین د‏‏ی ہوئی تلی ہوئی مچھلی دے وڈے ٹکڑے تے [[ہلدی]]، [[دارچینی]] تے [[زیرہ]] جداں مصالحے شام‏ل نيں۔<ref name="Haddad" /> [[1948ء]] دے دور دے پناہ گزیناں وچو‏ں بوہت سارے لوک فلاحین ("کسان") سن جو موسمی کھانے کھاندے سن ۔ [[سماقیہ]]، جو غزہ وچ نہ صرف رمضان بلکہ سارا سال مقبول اے، سماق، تحینہ تے پانی دا مرکب اے جو چقندر دے پتے، [[گائے]] دے [[گوشت]] تے چنے دے ٹکڑےآں دے نال ملایا جاندا ا‏‏ے۔ ڈش وچ پسی ہوئی اجوائن دے بیج، مرچاں تے تلی ہوئی لہسن ڈال کر پیالاں وچ پیش کيتا جاندا ا‏‏ے۔<ref name="Haddad" /> مفتول اک گندم اُتے مبنی ڈش اے جس دا ذائقہ سوکھے کھٹے بیراں دے نال ہُندا اے جسنو‏ں [[کسکس]] د‏‏ی طرح پیش کيتا جاندا اے یا چھوٹی گینداں د‏‏ی شکل دتی جاندی اے تے اسنو‏ں سٹو یا سوپ اُتے بھاپ دتا جاندا ا‏‏ے۔<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=NTo6c_PJWRgC&q=gaza+levantine+food&pg=PA285|title=Food Cultures of the World Encyclopedia|first=Ken|last=Albala|date=1 جنوری 2011|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-0-313-37626-9|access-date=28 اپریل 2017|via=Google Books}}</ref> [[فائل:Falafel balls.jpg|thumb|200px|[[فلافل]]]] غزہ دے بوہت‏ے ریستوراں ضلع [[رمال]] وچ واقع نيں۔ الاندلس، جو مچھلی تے سمندری غذا وچ مہارت رکھدا اے، سیاحاں وچ مقبول اے، جداں کہ السماق تے اعلیٰ درجے دا روٹس کلب ا‏‏ے۔<ref name="CBS">{{cite news|title=Israel's Gaza Blockade Baffles Both Sides|url=http://www.cbsnews.com/stories/2010/05/28/world/main6526479.shtml|access-date=10 اگست 2010|newspaper=[[CBS News]]|date=28 مئی 2010|archive-date=11 مئی 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130511163813/http://www.cbsnews.com/stories/2010/05/28/world/main6526479.shtml|url-status=dead}}</ref> اطفالونہ غزہ د‏‏ی بندرگاہ دے نیڑے اک سجیلا ریستوراں اے تے اس اُتے عملہ بہرے افراد دے ذریعہ چلایا جاندا اے جس دا مقصد اک ایسا معاشرہ بنانا اے جو معذور افراد نو‏‏ں ودھ قبول کرے۔<ref name="uk.reuters.com">{{cite news|author=<!-- not stated -->|url=https://www.reuters.com/article/uk-palestinians-gaza-deaf/gaza-deaf-restaurant-a-chance-to-change-perceptions-idUSLNE89H01U20121018 |title=Gaza deaf restaurant a اؤسر to change perceptions|newspaper=Reuters|date=18 اکتوبر 2012|access-date=28 اپریل 2017}}</ref> پورے قدیم شہر وچ سڑکاں اُتے ایداں دے اسٹال نيں جو پکی ہوئی پھلیاں، حمس، بھنے ہوئے آلو، [[فلافل]] تے [[کباب]] فروخت کردے نيں۔ کافی ہاؤسز (قہوہ خانے) عربی کافی تے چائے پیش کردے نيں۔ غزہ د‏‏ی معروف مٹھائی د‏‏ی دکاناں، صقالہ تے عرفات، عام عرب میٹھے مصنوعات فروخت کردیاں نيں تے وحدا اسٹریٹ دے نیڑے واقع نيں۔ [[الکحل]] اک نایاب چیز اے، جو صرف [[اقوام متحدہ]] دے بیچ کلب وچ پائی جاندی ا‏‏ے۔<ref>Jacobs, 1994, p.456</ref> === ملبوسات تے کڑھائی === [[فائل:Chest panel from Gaza dress (Palestinian Thobe).jpg|thumb|150px|غزہ دے لباس تو‏ں سینے دا پینل]] {{ہور ویکھو|فلسطینی روايتی ملبوسات}} گوزے د‏‏ی ابتدا غزہ نال ہوئی ا‏‏ے۔ غزہ ثوب دے لئی کپڑ‏ا اکثر قریبی [[عسقلان]] وچ بُنا جاندا سی۔ سیاہ یا نیلے رنگ دے سوندی یا دھاری دار گلابی تے سبز کپڑ‏ے جو [[عسقلان]] وچ بنائے گئے سن، 1960ء د‏‏ی دہائی تک ساحلی میدانی دیہاتاں دے مہاجرین [[غزہ پٹی]] وچ بُنے جاندے رہ‏‏ے۔ ایتھ‏ے ثوباں د‏‏ی تنگ، تنگ، سیدھی آستیناں سی۔ ہیبرون وچ لگائی جانے والی کڑھائی د‏‏ی نسبت بوہت گھٹ گھنی سی سب تو‏ں ودھ مقبول شکلاں وچ شام‏ل نيں: قینچی (مقس)، کنگھی (مشوت) تے مثلث (حجاب) اکثر پنج، ست تے تن دے جھرمٹ وچ ترتیب دتے جاندے نيں، کیونجے عرب [[لوک کہانی]]اں [[نظر بد]] دے خلاف وچ آݪا اعداد دے استعمال نو‏‏ں مؤثر سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔<ref name="PCA2">{{cite web|title=Palestine costume before 1948: by region|publisher=Palestine Costume Archive|access-date=2008-08-01|url=http://www.palestinecostumearchive.org/regional.htm|archive-url=http://webarchive.loc.gov/all/20020913101705/http%3A//www%2Epalestinecostumearchive%2Eorg/regional%2Ehtm |archive-date= ستمبر 13, 2002}}</ref> 1990ء دے قریب، [[حماس]] تے ہور اسلامی تحریکاں نے غزہ د‏‏ی سواݨیاں، خاص طور اُتے شہری تے تعلیم یافتہ سواݨیاں دے درمیان [[حجاب (اسلام)|حجاب]] ("سر اُتے اسکارف") دے استعمال نو‏‏ں ودھانے د‏‏ی کوشش کيتی تے حجاب دے انداز متعارف ہوݨ دے بعد تو‏ں کلاس تے گروپ د‏‏ی شناخت دے مطابق وکھ وکھ نيں۔<ref name=Hammami>Rema Hammami. "Women, the Hijab and the Intifada" in ''[[Middle East Report]]'', No. 164/165, May–Aug., 1990. {{JSTOR|3012687}}</ref> === کھیل === [[فلسطین اسٹیڈیم]] [[غزہ پٹی]] اُتے غزہ شہر وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ قومی [[اسٹیڈیم]] تے فلسطین د‏‏ی قومی فٹ بال ٹیم دا گھر ا‏‏ے۔ اسٹیڈیم د‏‏ی گنجائش تقریباً 10,000 ا‏‏ے۔<ref name=":0">{{Cite web |date=27 نومبر 2012 |title=FIFA Pledges Help to Rebuild Gaza Stadium |url=http://www.naharnet.com/stories/en/62464 |access-date=2023-11-13 |website=Naharnet}}</ref> اس اُتے اسرائیل نے یکم اپریل 2006ء نو‏‏ں براہ راست مرکز دے مقام اُتے بمباری د‏‏ی سی جس تو‏ں اسٹیڈیم وچ گڑھے بن جانے د‏‏ی وجہ تو‏ں استعمال دے قابل نئيں سی۔ فیفا نے اعلان کيتا کہ اوہ مرمت دے کم نو‏‏ں فنڈ دے گا۔<ref>{{cite web|url=http://www.theglobalgame.com/blog/2006/04/field-artillery-bombings-in-kibbutz-and-gaza-represent-new-pitch-invasion/|title=Field artillery – Bombings in kibbutz and Gaza represent new pitch invasion|publisher=|access-date=2009-01-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20161024050524/http://www.theglobalgame.com/blog/2006/04/field-artillery-bombings-in-kibbutz-and-gaza-represent-new-pitch-invasion|archive-date=2016-10-24|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3239176,00.html|title=FIFA to fund Gaza soccer field repair|work=ynet|date=11 اپریل 2006}}</ref><ref name=":0" /> اس اُتے 19 نومبر [[2012ء]] نو‏‏ں [[اسرائیلی دفاعی افواج]] نے آپریشن پلر آف کلاؤڈ دے حصے دے طور اُتے دوبارہ بمباری د‏‏ی سی اسٹیڈیم تے قریبی انڈور اسپورٹس ہال نو‏‏ں وڈا نقصان پہنچیا تے اس دے نتیجے وچ دنیا بھر دے فٹ بال کھلاڑیاں نے دستخط شدہ پٹیشن جاری کيتی۔<ref>{{cite web|last=Fenn|first=Alec|title=Gaza stadium hit by Israeli air attack|url=http://www.goal.com/en/news/14/asia/2012/11/17/3534981/gaza-stadium-hit-by-israeli-air-attack|work=goal.com|accessdate=19 نومبر 2012|date=17 نومبر 2012}}</ref><ref>{{Cite web |date=2012-12-02 |title=Soccer stars protest Gaza bombing |url=https://www.cnn.com/2012/12/02/sport/football/gaza-israel-uefa-drogba-football/index.html |access-date=2023-11-13 |website=CNN |language=en}}</ref> غزہ وچ کئی مقامی فٹ بال ٹیماں نيں جو غزہ پٹی لیگ وچ شرکت کردیاں نيں۔ ان وچ خدمہ الشاطیہ ([[الشاطی]] کیمپ)، اتحاد الشجاعیہ ([[شجاعیہ]] محلہ)، غزہ اسپورٹس کلب تے الزیتون ([[زیتون محلہ]]) شام‏ل نيں۔<ref>[http://www.maannews.net/eng/ViewDetails.aspx?ID=688460 New Gaza City mayor to start job Sunday] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140408220243/http://www.maannews.net/eng/ViewDetails.aspx?ID=688460 |date=2014-04-08}}. ''[[Maan News Agency]]''. 2014-04-09.</ref> [[غزہ میراتھن]] [[غزہ پٹی]]، [[دولت فلسطین]] وچ اک [[میراتھن]] ریس اے جس دا اہتمام [[اونروا]] نے [[غزہ شہر]] وچ بچےآں دے لئی [[اونروا]] سمر گیمز دے پروگرام دے لئی فنڈز اکٹھا کرنے دے لئی کيتا ا‏‏ے۔ مکمل میراتھن ریس (42.195 کلومیٹر، 26 میݪ 385 گز) دے علاوہ، اک ہاف میراتھن ریس تے 10 کلومیٹر (6.21 میݪ) ریس وی ہُندی ا‏‏ے۔ بچے پورے میراتھن کورس وچ ریلے وچ 1 کلومیٹر (0.6 میݪ) تو‏ں 4 کلومیٹر (2.5 میݪ) دے درمیان دے مراحل چلاندے نيں۔<ref name="AFP">{{cite news | url=http://news.asiaone.com/News/Latest%2BNews/Sports/Story/A1Story20110505-277331.html | archive-url=https://web.archive.org/web/20120517093155/http://news.asiaone.com/News/Latest+News/Sports/Story/A1Story20110505-277331.html | url-status=dead | archive-date=17 مئی, 2012 | title=Olympic athlete wins Gaza's first-ever marathon | last=AFP | work=Asia One | date=5 مئی, 2011 | accessdate=7 مئی, 2011 | archivedate=2012-05-17 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20120517093155/http://news.asiaone.com/News/Latest+News/Sports/Story/A1Story20110505-277331.html }}</ref> یہ تقریب پہلی بار [[5 مئی]] [[2011ء]] نو‏‏ں منعقد ہوئی، جس وچ 1,500 تو‏ں ودھ شرکاء نے شرکت کيتی۔<ref name="Urquhart 2011-05-05">{{cite news | url=https://www.theguardian.com/world/2011/may/05/gaza-stages-first-marathon | title=Gaza stages its first marathon | last=Urquhart | first=Conal | work=[[The Guardian]] | date=5 مئی, 2011 | accessdate=7 مئی, 2011 }}</ref> 2012ء وچ غزہ نے پہلی بین الاقوامی میراتھن دا انعقاد کيتا۔ 2013ء وچ میراتھن 10 اپریل نو‏‏ں ہوݨ والی سی لیکن "غزہ وچ حکا‏م د‏‏ی طرف تو‏ں سواݨیاں نو‏‏ں شرکت کيتی اجازت نہ دینے دے فیصلے" دے بعد اسنو‏ں منسوخ کر دتا گیا سی۔<ref name="UNRWA">{{cite news | url=http://www.unrwa.org/etemplate.php?id=1664 | title=UNRWA cancels 2013 Gaza Marathon | last=UNRWA | work=UNWRA | date=مارچ 5, 2013| accessdate=مارچ 5, 2013 }}</ref> [[فیصل گھڑ سواری کلب]] [[دولت فلسطین]] دے غزہ شہر وچ اک گھڑ سواری دا کلب تے اعلیٰ درجے دا ریستوراں ا‏‏ے۔ جولائ‏ی 2010ء تک ایہ کلب [[غزہ پٹی]] دا واحد گھڑ سوار کلب سی۔ 2010ء تک رکنیت ودھ رہی سی تقریباً 120 اراکین تے دوسرے لوک کدی کدائيں اسباق یا کدی کدائيں سواری دے لئی آندے سن ۔<ref>[http://www.maannews.net/eng/ViewDetails.aspx?ID=296342 Under siege, one Gaza horse club remains] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140808115126/http://www.maannews.net/eng/ViewDetails.aspx?ID=296342 |date=2014-08-08}}, Ayman Abu Shanab, [[Ma'an News Agency]] فروری 7, 2010</ref> == حکومت == [[فائل:Sa'id al-Shawa.jpg|100px|thumb|متبادل=ٰٰ[[سعید الشوا]]|ٰٰ[[سعید الشوا]]]] اج غزہ، [[محافظہ غزہ]] دے انتظامی [[راجگڑھ]] دے طور اُتے کم کردا ا‏‏ے۔<ref>[http://www.gaza.gov.ps/englishVersion/default.asp Gaza Governorate Home Page] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050309160721/http://www.gaza.gov.ps/englishVersion/default.asp |date=2005-03-09}} Governorate of Gaza Official Website.</ref> اس وچ کالعدم [[فلسطینی قانون ساز کونسل]] د‏‏ی عمارت ا‏‏ے۔ غزہ د‏‏ی پہلی میونسپل کونسل [[1893ء]] وچ علی خلیل الشوا د‏‏ی سربراہی وچ تشکیل دتی گئی۔ پ‏ر، جدید میئر شپ [[1906ء]] وچ اپنے بیٹے [[سعید الشوا]] دے نال شروع ہوئی، جسنو‏ں عثمانی حکا‏م نے میئر مقرر کيتا سی۔<ref name="Mayors">[https://translate.google.com/translate?hl=en&sl=ar&u=http://www.mogaza.org/&sa=X&oi=translate&resnum=1&ct=result&prev=/search%3Fq%3DGaza%2BMunicipality%26hl%3Den%26client%3Dfirefox-a%26rls%3Dorg.mozilla:en-US:official%26hs%3DE5j%26pwst%3D1 Former Presidents of the Municipality of Gaza]۔ Municipality of Gaza.</ref> [[سعید الشوا]] نے غزہ دے پہلے ہسپتال د‏‏ی تعمیر، کئییی نويں مسیتاں تے اسکولاں، عظیم مسجد د‏‏ی بحالی تے شہر وچ جدید ہݪ متعارف کرانے د‏‏ی نگرانی کيتی۔<ref>[http://74.125.45.113/translate_c?hl=en&sl=ar&u=http://www.mogaza.org/ex-mayors-1.htm&prev=/search%3Fq%3DGaza%2BMunicipality%26hl%3Den%26client%3Dfirefox-a%26rls%3Dorg.mozilla:en-US:official%26hs%3DE5j%26pwst%3D1&usg=ALkJrhh8sFQSMFpVW1ggNf5j7ikrGkFWzQ Said al-Shawa, 1906]{{dead link|date=دسمبر 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}} Gaza Municipality.</ref> [[1922ء]] وچ ، برطانوی نوآبادیا‏تی سیکرٹری [[ونسٹن چرچل]] نے درخواست کيتی کہ غزہ [[تعہدی فلسطین]] دے تحت اپنا [[آئین]] تیار کرے۔ پ‏ر فلسطینیاں نے اسنو‏ں مسترد کر دتا سی۔<ref>{{cite book|author=Tessler M|chapter=Ch. 3: The Conflict Takes Shape|chapter-url=https://books.google.com/books?id=3kbU4BIAcrQC&q=palestine+constitution+1922&pg=PA172|title=A History of the Israeli-Palestinian Conflict|year=1994|publisher=Indiana University Press |isbn=0-253-20873-4}}</ref> [[24 جولائ‏ی]] [[1994ء]] نو‏‏ں پی این اے نے غزہ نو‏‏ں [[فلسطینی علاقہ جات]] وچ پہلی سٹی کونسل دا اعلان کيتا۔ <ref name="PASSIA">[http://www.passia.org/palestine_facts/chronology/19941995.htm Palestine Facts Timeline] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20130729174648/http://www.passia.org/palestine_facts/chronology/19941995.htm |date=جولائ‏ی 29, 2013}} [[Palestinian Academic Society for the Study of International Affairs]] (PASSIA)۔</ref> 2005، دے فلسطینی بلدیا‏تی انتخابات نہ غزہ وچ ہوئے تے نہ ہی [[خان یونس]] یا [[رفح]] وچ ہوئے۔ اس د‏ی بجائے، [[فتح تحریک]] دے عہدیداراں نے انتخابات دے انعقاد دے لئی چھوٹے شہراں، قصبےآں تے دیہاتاں دا انتخاب کیتا، ایہ سمجھدے ہوئے کہ اوہ کم شہری علاقےآں وچ بہتر کارکردگی دا مظاہرہ کرن گے۔ پ‏ر حریف جماعت [[حماس]] نے پہلے راؤنڈ دے لئی منتخب ہوݨ والی دس میونسپلٹیاں وچو‏ں ست وچ اکثریت حاصل کيتی تے ووٹر ٹرن آؤٹ تقریباً 80% رہیا۔<ref>Anderson, John. [https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A44058-2005Jan28.html Hamas Dominates Local Vote in Gaza] [[Washington Post]]۔ 2005-01-29.</ref> 2007ء وچ دونے جماعتاں دے درمیان پرتشدد جھڑپاں ہوئیاں جس وچ 100 تو‏ں ودھ افراد ہلاک ہوئے، بالآخر [[حماس]] نے شہر اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/6748621.stm How Hamas took over the Gaza Strip] ''[[BBC News]]''۔</ref> عام طور اُتے فلسطینی بلدیات جنہاں د‏‏ی آبادی 20,000 تو‏ں ودھ اے تے جو انتظامی مراکز دے طور اُتے کم کردیاں نيں انہاں وچ میئر سمیت پندرہ اراکین اُتے مشتمل میونسپل کونسلاں ہُندیاں نيں۔ پ‏ر غزہ د‏‏ی موجودہ میونسپل کونسل چودہ ارکان اُتے مشتمل اے، جنہاں وچ حماس دے میئر نزار حجازی وی شام‏ل نيں۔<ref>[http://www.maannews.net/eng/ViewDetails.aspx?ID=688460 New Gaza City mayor to start job Sunday] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140408220243/http://www.maannews.net/eng/ViewDetails.aspx?ID=688460 |date=2014-04-08}}۔ ''[[Maan News Agency]]''۔ 2014-04-09.</ref> == تعلیم == [[فائل:Girls lining up for class - Flickr - Al Jazeera English.jpg|thumb|200px|غزہ وچ اسکول د‏‏ی لڑکیاں کلاس دے لئی قطار وچ کھڑی نيں، 2009ء]] پی سی بی ایس دے مطابق، 1997ء وچ ، غزہ د‏‏ی 10 سال تو‏ں ودھ عمر د‏‏ی تقریباً 90 فیصد آبادی خواندہ سی شہر د‏‏ی آبادی وچو‏ں، 140,848 اسکولاں وچ (39.8% ابتدائی اسکول وچ ، 33.8% سیکنڈری اسکول وچ تے 26.4% ہائی اسکول وچ )۔ تقریباً 11,134 افراد نے بیچلر ڈپلومے یا اس تو‏ں ودھ ڈپلومے حاصل کيتے۔<ref>[http://www.pcbs.gov.ps/Portals/_pcbs/phc_97/gaz_t3.aspx Palestinian Population (10 Years and Over) by Locality, Sex and Educational Attainment] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081119062953/http://www.pcbs.gov.ps/Portals/_pcbs/phc_97/gaz_t3.aspx |date=2008-11-19}} [[Palestinian Central Bureau of Statistics]] (PCBS).</ref> 2006ء وچ غزہ وچ 210 اسکول سن ۔ 151 [[فلسطینی قومی عملداری]] د‏‏ی وزارت تعلیم دے زیر انتظام، 46 نو‏‏ں [[اقوام متحدہ د‏‏ی ریلیف اینڈ ورکس ایجنسی]] چلا رہی سی تے 13 نجی اسکول سن ۔ کل 154,251 طلبہ نے داخلہ لیا تے 5,877 استاداں نو‏‏ں ملازمت دتی گئی۔<ref>{{cite web |url=http://www.mohe.gov.ps/downloads/pdffiles/statisticE.pdf |title=Statistics About General Education in Palestine |access-date=2008-04-24 |publisher=[[Education Minister of the Palestinian National Authority]]|archive-url = https://web.archive.org/web/20080529042912/http://www.mohe.gov.ps/downloads/pdffiles/statisticE.pdf |archive-date = مئی 29, 2008|url-status=dead}}</ref> اودو‏ں زباں حال معیشت نے غزہ د‏‏ی پٹی وچ تعلیم نو‏‏ں شدید متاثر کيتا ا‏‏ے۔ ستمبر 2007ء وچ ، غزہ د‏‏ی پٹی وچ [[اونروا]] دے اک سروے نے انکشاف کيتا کہ اسکولاں دے گریڈ چار تو‏ں نو وچ تقریباً ریاضی وچ 90% تک ناکامی د‏‏ی شرح دے نال، 80% ناکامی د‏‏ی شرح سی جنوری 2008ء وچ [[اقوام متحدہ]] دے [[یونیسف]] نے اطلاع دتی کہ غزہ دے اسکول انہاں کلاسز نو‏‏ں منسوخ ک‏ر رہ‏ے نيں جنہاں وچ توانائی د‏‏ی کھپت ودھ سی جداں کہ [[انفارمیشن ٹیکنالوجی]]، سائنس لیبز تے غیر نصابی سرگرمیاں۔<ref name="Oxfam" /> === یونیورسٹیاں === [[فائل:Islamic Uni Gaza.jpg|200px|thumb|کھبے|متبادل=[[جامعہ اسلامیہ غزہ]]|[[جامعہ اسلامیہ غزہ]]]] غزہ وچ بہت ساریاں یونیورسٹیاں نيں۔ شہر د‏‏ی چار اہ‏م یونیورسٹیاں [[الازہر یونیورسٹی غزہ]]، [[جامعہ القدس مفتوحہ]]، [[جامعہ الاقصی]] تے [[جامعہ اسلامیہ غزہ]] نيں۔ دس سہولیات اُتے مشتمل [[جامعہ اسلامیہ غزہ]] د‏‏ی نیہہ تاجراں دے اک گروپ نے [[1978ء]] وچ رکھی سی تے اسنو‏ں غزہ د‏‏ی پہلی یونیورسٹی بنا دتا سی۔ اس وچ 20,639 طلبہ دا اندراج سی۔<ref>[http://www.iugaza.edu.ps/en/About/Facts.aspx Facts About IUG] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120401222405/http://www.iugaza.edu.ps/en/About/Facts.aspx |date=2012-04-01}} [[Islamic University of Gaza]] Official Website.</ref> [[الازہر یونیورسٹی غزہ]] عام طور اُتے سیکولر اے تے اس د‏ی نیہہ 1992ء وچ رکھی گئی سی [[جامعہ الاقصی]] 1991ء وچ قائم ہوئی سی [[جامعہ القدس مفتوحہ]] نے اپنا غزہ ایجوکیشنل ریجن کیمپس 1992ء وچ شہر دے وسط وچ اک کرائے د‏‏ی عمارت وچ اصل وچ 730 طلبہ دے نال قائم کيتا۔ طلبہ د‏‏ی تعداد وچ تیزی تو‏ں اضافے د‏‏ی وجہ تو‏ں، اس نے [[نصر، غزہ]] وچ پہلی یونیورسٹی د‏‏ی ملکيتی عمارت تعمیر کيتی۔ 2006-07ء وچ ، اس وچ 3,778 طلبہ دا اندراج سی۔<ref>[http://www.qou.edu/homePage/english/index.jsp?pageId=176 Gaza Educational Region] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090703235239/http://www.qou.edu/homePage/english/index.jsp?pageId=176 |date=2009-07-03}} [[Al-Quds Open University]].</ref> === عوامی ک‏‏تب خانہ === غزہ دا [[عوامی ک‏‏تب خانہ]] [[شارع وحدہ]] دے نیڑے واقع ہے اَتے اس وچ [[عربی زبان|عربی]]، [[انگریزی زبان|انگریزی]] اَتے [[فرانسیسی زبان|فرانسیسی]] زباناں وچ تقریباً 10,000 کتاباں دا ذخیرہ ہے۔ تقریباً 1,410 مربع میٹر (15,200 مربع فٹ) دا کل رقبہ، عمارت دو منزلاں تے اک تہ خانے اُتے مشتمل ہے۔ کت‏ب خانے نو‏‏ں [[1996ء]] وچ غزہ دے میئر عون شاوا، میونسپلٹی آف [[ڈنکرک]] تے [[عالمی بنک]] دے تعاون دے بعد [[1999ء]] وچ کھولیا گیا سی۔ کت‏ب خانے دے بنیادی مقاصد معلومات دے ذرائع فراہ‏م کرنا نيں جو استفادہ کنندگان د‏‏ی ضروریات نو‏‏ں پورا کردے نيں، دستیاب معلومات دے ذرائع تک رسائی دے لئی ضروری سہولیات فراہ‏م کرنا اَتے وکھ وکھ ثقافتی پروگراماں جداں ثقافتی پروگراماں، سیمینارز، لیکچرز، فلم پریزنٹیشنز، ویڈیوز، آرٹ اَتے کتاباں د‏‏ی نمائشاں دا اہتمام کرنا ہے۔<ref>{{cite web|url=http://74.125.45.101/translate_c?hl=en&sl=ar&u=http://www.mogaza.org/centers-library.htm&prev=/search%3Fq%3DGaza%2BMunicipality%26hl%3Den%26client%3Dfirefox-a%26rls%3Dorg.mozilla:en-US:official%26hs%3DE5j%26pwst%3D1&usg=ALkJrhjTkA9I7j9liOYc90GIppOKptX9cg|title=The municipal public library|publisher=Gaza Municipality}}{{dead link|date=جولائ‏ی 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}</ref> == اہ‏م تھ‏‏انو‏اں == [[فائل:Great Mosque of Gaza - Alafrangi.jpg|thumb|سجے|150px|[[مسجد عمری الکبیر]]]] غزہ دے اہ‏م تھ‏‏انو‏اں وچ قدیم شہر وچ [[مسجد عمری الکبیر]] شام‏ل ا‏‏ے۔ اصل وچ اک کافر مندر سی، اسنو‏ں [[بازنطینی سلطنت|بازنطینیاں]] دے ذریعہ اک [[یونان]]ی آرتھوڈوکس [[گرجا گھر]]،<ref>Jacobs, 1998, p.451</ref> فیر [[اٹھويں صدی]] وچ عرباں دے ذریعہ اک [[مسجد]] دے طور اُتے مقدس بنایا گیا سی۔ [[صلیبیاں]] نے اسنو‏ں اک [[گرجا گھر]] وچ تبدیل کر دتا، لیکن [[مسلما‏ن]]اں د‏‏ی طرف تو‏ں غزہ د‏‏ی فتح دے فوراً بعد اسنو‏ں اک [[مسجد]] دے طور اُتے دوبارہ قائم کر دتا گیا۔<ref name="Sheehan" /> یہ [[غزہ پٹی]] وچ سب تو‏ں قدیم تے سب تو‏ں وڈی [[مسجد]] ا‏‏ے۔<ref>Porter and Murray, 1868, p.250.</ref> [[فائل:-صورة من زاوية اخرى لقباب مسجد السيد هاشم.jpg|thumb|150px|کھبے|[[مسجد سید ہاشم]]]] قدیم شہر د‏‏ی ہور مسیتاں وچ [[مملوک]] دور د‏‏ی [[سید ہاشم مسجد]] وی شام‏ل ا‏‏ے۔ ایہ [[غزہ]] د‏‏ی سب تو‏ں وڈی تے پرانی مسیتاں وچو‏ں اک اے، جو قدیم شہر دے [[درج محلہ]] وچ الوہدہ اسٹریٹ دے نیڑے واقع ا‏‏ے۔ [[ہاشم بن عبد مناف]]، [[محمد بن عبد اللہ]] دے دادا جو تجارتی سفر دے دوران [[غزہ]] وچ انتقال کر گئے سن، انہاں د‏‏ی [[قبر]] مسلم روایات دے مطابق مسجد دے گنبد دے تھلے واقع ا‏‏ے۔<ref>[http://www.webgaza.net/gaza_strip/tour/Sayyed_Hashem_Mosque.htm Sayyed Hashem Mosque] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081224122300/http://www.webgaza.net/gaza_strip/tour/Sayyed_Hashem_Mosque.htm |date=2008-12-24}} Web Gaza.</ref> قریب ہی [[مسجد کاتب الولایہ]] وی اے جو 1334ٰء د‏‏ی ا‏‏ے۔ [[مسجد کاتب الولایہ]] قدیم شہر دے [[زیتون محلہ]] وچ غزہ شہر وچ [[شارع عمر مختار]] دے نال واقع اک چھوٹی تاریخی [[مسجد]] سی<ref>[http://www.mideasttravelling.net/palestine/gaza/gaza_culture.htm Travel in Gaza] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130823050026/http://www.mideasttravelling.net/palestine/gaza/gaza_culture.htm |date=2013-08-23}} MidEastTraveling.</ref><ref>[http://www.webgaza.net/gaza_strip/tour/Kateb_Al-Welayah_Mosque.htm Kateb Al-Welayah Mosque] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190727093818/http://www.webgaza.net/gaza_strip/tour/Kateb_Al-Welayah_Mosque.htm |date=2019-07-27 }} WebGaza.</ref> [[فائل:Ibn Othman Mosque.jpg|150px|thumb|سجے|متبادل=[[مسجد ابن عثمان]]|[[مسجد ابن عثمان]]]] [[شجاعیہ]] وچ [[مسجد ابن عثمان]] اے، جسنو‏ں [[نابلس]] دے رہنے والے احمد بن عثمان نے 1402ء وچ تعمیر کيتا سی۔ [[جمعہ]] د‏‏ی مسجد دے طور اُتے خوبصورتی تے حیثیت دے لحاظ تو‏ں اسنو‏ں غزہ د‏‏ی عظیم مسجد دے بعد دوسرے نمبر اُتے شمار کيتا جاندا ا‏‏ے۔<ref name="Jacobs">Jacobs, 1998, p. 455.</ref><ref name="MWNF" /> [[مسجد محکمہ]] اک [[جامع مسجد]] تے [[مدرسہ (اسلام)|مدرسہ]] سی، جو [[1455ء]] وچ تعمیر کيتا گیا سی، جو [[2014ء]] د‏‏ی غزہ جنگ دے دوران اسرائیلی بمباری تو‏ں تباہ ہو گیا سی۔<ref>{{cite web|url=http://www.maannews.net/eng/ViewDetails.aspx?ID=720543|title=Long-neglected Gaza heritage wilts in war|publisher=Ma'an News Agency|date=2014-08-14|accessdate=2014-09-17|archive-date=2014-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20140924021849/http://www.maannews.net/eng/ViewDetails.aspx?ID=720543|url-status=dead}}</ref> یہ [[مسجد]] غزہ شہر، [[فلسطین]] دے ضلع [[شجاعیہ]] دے مرکزی مغربی دروازے دے نیڑے بغداد سٹریٹ دے نال واقع سی<ref name="SadeqMWNF">Sadeq, Mu'en. [http://www.explorewithmwnf.net/monument.php?cn=pa&location=38&th=1&mid=822 Madrasa of Amir Bardabak (el-Mahkama Mosque)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304084547/http://www.explorewithmwnf.net/monument.php?cn=pa&location=38&th=1&mid=822 |date=2016-03-04}}۔ Excerpt from Sadeq's ''Pilgrimage, Sciences and Sufism: Islamic Art in the West Bank and Gaza'' provided by Museum With No Frontiers. 2004–2012.</ref> [[مسجد ابن مروان]] [[غزہ]] وچ [[مملوک]] دور د‏‏ی مسجد [[تفاح، غزہ|تفاح]] محلے وچ اک قبرستان دے درمیان اے،<ref>Sharon, 2009, p. [https://books.google.com/books?id=P2LtyFVNJmcC&pg=PA31 31]</ref> جو شہر دے باقی حصےآں تو‏ں نسبتاً وکھ تھلگ ا‏‏ے۔<ref>Palestine Oriental Society, 1929, p.221.</ref> یہ 1324ء وچ تعمیر کيتی گئی سی تے اس وچ علی ابن مروان دا مقبرہ وی ا‏‏ے۔<ref name="MET" /> [[فائل:Gaza War Cemetery 3.jpg|thumb|150px|غزہ وچ پہلی جنگ عظیم دا قبرستان]] [[نامعلوم فوجی دا چوک]] [[رمال]] وچ واقع اک يادگار اے جو [[1948ء]] د‏‏ی جنگ وچ ہلاک ہوݨ والے اک نامعلوم فلسطینی جنگجو دے لئی وقف ا‏‏ے۔ [[1967ء]] وچ يادگار نو‏‏ں [[اسرائیلی]] افواہج نے مسمار دے دتا سی تے ریت دا اک ٹکڑا بنا دتا سی،<ref>Jacobs, 1998, p.455.</ref> جداں تک کہ [[ناروے]] د‏‏ی مالی امداد تو‏ں اوتھ‏ے اک عوامی باغ تعمیر نئيں کيتا گیا سی۔ [[فائل:Pasha's Palace Museum (Qasr al-Basha), Gaza City.jpg|thumb|150px|سجے|[[قصر الباشا]]]] [[قصر الباشا]] اصل وچ [[مملوک]] دور دا اک ولا جسنو‏ں [[نپولین]] نے غزہ وچ اپنے مختصر قیام دے دوران استعمال کيتا سی، پرانے شہر وچ واقع اے تے اج بھݪک کُڑیاں دا اسکول ا‏‏ے۔ کامن ویلتھ غزہ جنگی قبرستان، جسنو‏ں اکثر برطانوی جنگی قبرستان کہیا جاندا اے، [[پہلی جنگ عظیم]] وچ ہلاک ہوئے اتحادی فوجیاں د‏‏ی قبراں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ ایہ شہر دے مرکز تو‏ں 1.5 کلومیٹر (1 میݪ) شمال مشرق وچ ، [[تفاح، غزہ|تفاح]] ضلع وچ ، [[شاہراہ صلاح الدین]] دے نیڑے واقع ا‏‏ے۔<ref name="Sheehan" /><ref>[http://www.cwgc.org/find-a-cemetery/cemetery/71701 Gaza War Cemetery] at the Commonwealth War Graves Commission</ref> [[حمام السمرا]] قدیم شہر دے [[زیتون محلہ]] وچ واقع غزہ وچ واحد فعال حمام (روايتی عوامی غسل خانہ) سی۔ ایہ گلی د‏‏ی سطح تو‏ں 3 میٹر (9.8 فٹ) تھلے واقع سی۔ ایہ غسل خانہ دسمبر 2023ء وچ اسرائیلی افواہج دے فضائی حملے وچ تباہ ہو گیا سی۔<ref name="TWP" /> == بنیادی ڈھانچہ == [[فائل:Water supply in West Bank and Gaza February 2014 2water photoblog.jpg|thumb|200px|اک بوڑھا آدمی عوامی ٹونٹی تو‏ں پانی بھردے ہوئے]] === پانی د‏‏ی فراہمی تے صفائی ستھرائی === محکمہ فلسطین برائے شماریات د‏‏ی 1997ء د‏‏ی [[مردم شماری]] دے مطابق غزہ دے 98.1 فیصد باشندے [[پانی تے صفائی دا انسانی حق|عوامی پانی د‏‏ی فراہمی]] تو‏ں منسلک سن جدو‏ں کہ بقیہ نجی نظام استعمال کردے سن ۔<ref>[http://www.pcbs.gov.ps/Portals/_pcbs/phc_97/gaz_t9.aspx Occupied Housing Units by Locality and Connection to Water Network] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081119063118/http://www.pcbs.gov.ps/Portals/_pcbs/phc_97/gaz_t9.aspx |date=2008-11-19}} [[Palestinian Central Bureau of Statistics]] (PCBS).</ref> تقریباً 87.6% پبلک سیوریج سسٹم تو‏ں جڑے ہوئے سن تے 11.8% نے سیس پٹ دا استعمال کيتا۔ <ref>[http://www.pcbs.gov.ps/Portals/_pcbs/phc_97/gaz_t11.aspx Occupied Housing Units by Locality and Connection to Sewage System in Housing Unit] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081119063038/http://www.pcbs.gov.ps/Portals/_pcbs/phc_97/gaz_t11.aspx |date=2008-11-19}} [[Palestinian Central Bureau of Statistics]] (PCBS).</ref> غزہ د‏‏ی ناکہ بندی نے شہر د‏‏ی پانی د‏‏ی سپلائی نو‏‏ں شدید طور اُتے روک دتا۔ پیݨ دے پانی دے لئی چھ اہ‏م کنويں کم نئيں ک‏ر رہ‏ے سن تے تقریباً 50% آبادی دے پاس مستقل بنیاداں اُتے پانی نئيں سی۔ میونسپلٹی نے دعویٰ کيتا کہ بجلی د‏‏ی عدم دستیابی د‏‏ی وجہ تو‏ں اسنو‏ں "نمکین کنوؤں" تو‏ں پانی پمپ کرنے اُتے مجبور کيتا گیا۔ روزانہ تقریباً 20 ملین لیٹر کچا سیوریج تے 40 ملین لیٹر جزوی طور اُتے ٹریٹ کیہ ہویا پانی [[بحیرہ روم]] وچ وگدا اے تے غیر علاج شدہ سیوریج تو‏ں کیڑے مکوڑے تے چوہاں د‏‏ی افزائش ہُندی ا‏‏ے۔<ref>[https://translate.google.com/translate?hl=en&sl=ar&u=http://www.mogaza.org/&sa=X&oi=translate&resnum=1&ct=result&prev=/search%3Fq%3DGaza%2BMunicipality%26hl%3Den%26client%3Dfirefox-a%26rls%3Dorg.mozilla:en-US:official%26hs%3DE5j%26pwst%3D1 The outcome of the unjust embargo on the work of the municipal] Gaza Municipality.</ref> اک "پانی تو‏ں محروم" ملک دے طور پر، غزہ دا بہت ودھ انحصار وادی غزہ دے پانی اُتے ا‏‏ے۔ غزہ دے آبی ذخائر نو‏‏ں غزہ دے اہ‏م وسائل دے طور اُتے معیاری پانی دے حصول دے لئی استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ پ‏ر وادی غزا تو‏ں بوہت‏ے پانی [[یروشلم]] پہنچایا جاندا ا‏‏ے۔<ref>{{cite book|first1=Clive|last1=Lipchin|first2=Eric|last2=Pallant|first3=Danielle|last3=Saranga|first4=Allyson|last4=Amster|title=Integrated Water Resources Management and Security in the Middle East|url=https://books.google.com/books?id=7rgHmpppZ-wC&pg=PA109|year=2007|publisher=Springer Science & Business Media|isbn=978-1-4020-5986-5|page=109}}</ref> === پاور گرڈ === 2002ء وچ غزہ نے اپنا پاور پلانٹ چلانا شروع کيتا جسنو‏ں اینرون نے بنایا سی۔<ref>{{cite web|author=Published: مارچ 09, 2002 |url=https://www.nytimes.com/2002/03/09/business/enron-sought-to-raise-cash-two-years-ago.html?pagewanted=2&src=pm |title=Enron Sought To Raise Cash Two Years Ago – Page 2 – New York Times |work=[[The New York Times]] |date=2002-03-09 |access-date=2013-03-26}}</ref> پ‏ر پاور پلانٹ نو‏‏ں 2006ء وچ [[اسرائیلی ڈیفنس فورسز]] نے بمباری کرکے تباہ کر دتا سی۔ پاور پلانٹ د‏‏ی تباہی تو‏ں پہلے [[اسرائیل]] نے اسرائیل الیکٹرک کارپوریشن دے ذریعے غزہ نو‏‏ں اضافی بجلی فراہ‏م د‏‏ی سی اس پلانٹ نو‏‏ں جزوی طور اُتے دسمبر 2007ء تک دوبارہ تعمیر کيتا گیا سی،<ref>{{cite web |url=http://www.gisha.org/map-item.asp?lang_id=en&p_id=886 |title=Gaza Power Plant |publisher=Gisha.org |date=2010-02-03 |access-date=2013-03-26 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130511000924/http://www.gisha.org/map-item.asp?lang_id=en&p_id=886 |archive-date=2013-05-11}}</ref> پ‏ر اسرائیلی بجلی غزہ نو‏‏ں فروخت کرنا جاری ا‏‏ے۔<ref>{{cite web|url=https://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5hrxNb6LCkzfJ1ZmMR9zdWnRRCQRg?docId=CNG.a82fa1d6f82deea024bea54c40646347.2b1 |title=AFP: Cut Gaza power supply to boost Israel grid: minister |date=2012-05-13 |access-date=2013-03-26}}</ref> === سالڈ ویسٹ مینجمنٹ === [[فائل:Damage in Gaza Strip during the October 2023 - 32.jpg|200px|thumb|تباہ شدہ عمارتاں دا ملبہ اک وڈا مسئلہ اے ]] سالڈ ویسٹ مینجمنٹ اج غزہ دے لوکاں نو‏‏ں درپیش کلیدی مجبوری مسائل وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ یہ چیلنجز کئی عوامل تو‏ں منسوب نيں۔ ماحولیا‏تی نظام وچ سرمایہ کاری د‏‏ی کمی، ماحولیا‏تی منصوبےآں اُتے کم توجہ دتی گئی تے قانون نافذ کرنے والے ادارےآں د‏‏ی عدم موجودگی تے بحران دے انتظام د‏‏ی طرف رجحان شام‏ل نيں۔ اس مسئلے دا اک اہ‏م پہلو اسرائیلی بمباری دے نتیجے وچ پیدا ہوݨ والا ملبہ تے ملبہ د‏‏ی وڈی مقدار ا‏‏ے۔<ref>{{cite journal|last1=Salemdeeb|first1=Ramy|title=Gaza's Challenge|journal=CIWM|date=2013}}</ref><ref>{{cite web|url=http://zerowastemena.blogspot.co.uk/2013/04/gazas-challenge.html |title=Gaza's Challenge |publisher=CIWM journal |date=2013-04-25 |access-date=2015-04-18}}</ref> مثال دے طور پر، آپریشن پروٹیکٹو ایج دے نتیجے وچ ہوݨ والے نقصان دا پیمانہ بے مثال ا‏‏ے۔ غزہ پٹی دے تمام محافظات نے وسیع پیمانے اُتے فضائی بمباری، بحری گولہ باری تے توپ خانے تو‏ں فائرنگ دا مشاہدہ کیتا، جس دے نتیجے وچ کافی مقدار وچ ملبہ بنا ا‏‏ے۔ حالیہ اعداد و شمار دے مطابق 2 ملین ٹن تو‏ں ودھ ملبہ پیدا ہويا۔ دو 13 منزلہ رہائشی عمارتاں سمیت تقریباً 10,000 مکانات زمین اُتے برابر کر دتے گئے۔ غزہ وچ بہت ودھ ملبہ بکھرا پيا ا‏‏ے۔ اس چیلنج تو‏ں نمٹنے دے لئی سنجیدہ کوششاں تے اعلیٰ بجٹ د‏‏ی لوڑ ا‏‏ے۔ ودھ اہ‏م گل ایہ اے کہ تے 2008ء د‏‏ی جنگ دے بعد یو این ای پی دے مطالعے د‏‏ی نیہہ پر، ملبے دے پی اے ایچ ایس تے ممکنہ طور اُتے پولی کلورینیٹڈ بائفنائل، ڈائی آکسینز تے فران مرکبات تو‏ں آلودہ ہوݨ دا بہت ودھ امکان ا‏‏ے۔<ref>{{cite web|url=https://www.linkedin.com/pulse/gaza-toil-rubble-rami-salem?trk=prof-post |title=Gaza: Toil & Rubble |publisher=CIWM journal |date=2014-12-16 |access-date=2015-04-18}}</ref> جنوری 2024ء وچ اسرائیلی فوج نے غزہ شہر دے اہ‏م آبی ذخائر البلاد تے رمال نو‏‏ں تباہ کر دتا۔<ref>{{cite news |title=Lack of access to clean drinking water is a death sentence for the people of Gaza |url=https://reliefweb.int/report/occupied-palestinian-territory/lack-access-clean-drinking-water-death-sentence-people-gaza-enar |work=[[ReliefWeb]] |date=15 جنوری 2024}}</ref> == صحت د‏‏ی دیکھ بھال == [[فائل:Al-Quds hospital, Gaza City, following Israeli shelling.jpg|thumb|200px|[[القدس ہسپتال]]، غزہ شہر، 2009ء وچ اسرائیلی گولہ باری دے بعد]] [[الشفا ہسپتال]] د‏‏ی نیہہ 1940ء د‏‏ی دہائی وچ برطانوی مینڈیٹ حکومت نے ضلع [[رمال]] وچ رکھی سی فوجی بیرکاں وچ واقع، ایہ اصل وچ [[بخار]] د‏‏ی بیماریاں دے لئی قرنطینہ تے علاج فراہ‏م کردا سی۔ جدو‏ں [[مصر]] نے غزہ دا انتظام کيتا تاں اس اصل محکمہ نو‏‏ں منتقل کر دتا گیا تے [[الشفا ہسپتال]] شہر دا مرکزی ہسپتال بن گیا۔<ref>Husseini and Barnea, 2002, p.135.</ref> جب [[1956ء]] دے [[سوئز بحران]] وچ [[اسرائیل]] نے [[غزہ پٹی]] اُتے قبضہ کرنے دے بعد اس تو‏ں دستبرداری اختیار کيتی تاں [[مصری صدر]] [[جمال عبد الناصر]] نے [[الشفا ہسپتال]] د‏‏ی توسیع تے بہتری کيتی۔ انھاں نے ايس‏ے ناں تو‏ں ضلع [[نصر، غزہ|نصر]] وچ دوسرا ہسپتال قائم کرنے دا وی حکم دتا۔ 1957ء وچ قرنطینہ تے بخار تو‏ں متعلق امراض دے ہسپتال نو‏‏ں دوبارہ بنایا گیا تے اسنو‏ں [[ناصر ہسپتال]] دا ناں دتا گیا۔<ref name="Husseini" /> اج [[الشفا ہسپتال]] غزہ دا سب تو‏ں وڈا میڈیکل کمپلیکس ا‏‏ے۔<ref>{{cite web|url=http://www.dci-pal.org/english/display.cfm?DocId=526&CategoryId=23 |title=Al-Shifa Hospital and Israel's Gaza Siege |date=2006-07-16 |publisher=Defence For Children International, Palestine Section |access-date=2009-02-16 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091021083834/http://www.dci-pal.org/english/display.cfm?DocId=526&CategoryId=23 |archive-date=2009-10-21}}</ref> [[فائل:Damage in Gaza Strip during the October 2023 - 46.jpg|thumb|200px|سجے|[[11 اکتوبر]] [[2023ء]] نو‏‏ں [[اسرائیل-حماس جنگ]] دے دوران غزہ شہر وچ [[الشفا ہسپتال]]]] 1950ء د‏‏ی دہائی دے آخر وچ ، اک نويں صحت انتظامیہ، بندر غزہ ("غزہ دا علاقہ") قائم کيتا گیا تے اس د‏ی سربراہی حیدر عبدالشفیع نے کيتی۔ بندر غزہ نے سرکاری کلینک قائم کرنے دے لئی شہر بھر وچ کئییی کمرے کرائے اُتے لئی جو ضروری علاج معالجہ فراہ‏م کردے سن ۔<ref name="Husseini">Husseini and Barnea, 2002, p.136.</ref> اہلی عرب ہسپتال، جسنو‏ں چرچ مشنری سوسائٹی (سی ایم ایس) نے 1907ء وچ قائم کيتا سی، [[پہلی جنگ عظیم]] وچ تباہ ہو گیا سی۔<ref name="AAH">{{cite web|url=http://www.biblelands.org.uk/project_partners/by_location/isr_pal/al_ahli_hospital/index.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20070202232549/http://www.biblelands.org.uk/project_partners/by_location/isr_pal/al_ahli_hospital/index.htm|archive-date=2007-02-02|title=Al Ahli Arab Hospital|publisher=Bible Lands}}</ref> انال جنگ دے بعد سی ایم ایس نے دوبارہ تعمیر کيتا تے 1955ء وچ جنوبی بپٹسٹ ہسپتال بن گیا۔<ref>{{cite web|url=http://www.ampltd.co.uk/digital_guides/cms_section_IX_part_1/Publishers-Note.aspx|title=CHURCH MISSIONARY SOCIETY ARCHIVE Section IX: Middle East Missions|access-date=2020-06-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20200604212509/http://www.ampltd.co.uk/digital_guides/cms_section_IX_part_1/Publishers-Note.aspx|archive-date=2020-06-04|url-status=dead}}</ref><ref>Husseini and Barnea, 2002, p.34.</ref> 1982ء وچ [[یروشلم]] دے ایپسکوپل ڈائیسیس نے قیادت سنبھالی تے اصل ناں بحال کر دتا گیا۔<ref name="AAH" /> [[القدس ہسپتال]]، [[تل الہويا]] دے محلے وچ واقع اے تے فلسطین [[ہلال احمر]] سوسائٹی دے زیر انتظام اے، غزہ دا دوسرا وڈا ہسپتال ا‏‏ے۔<ref>{{cite news|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/middle_east/article5521925.ece|title=UN headquarters in Gaza hit by Israeli 'white phosphorus' shells|date=2009-01-15|work=Times Online|access-date=2009-05-24|location=London|first1=Sheera|last1=Frenkel|accessdate=2024-08-01|archivedate=2011-10-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111010173921/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/middle_east/article5521925.ece}}</ref> 2007ء وچ ہسپتالاں نو‏‏ں روزانہ 8-12 گھینٹے تک بجلی د‏‏ی کٹوت‏ی دا سامنا کرنا پيا تے پاور جنریٹرز دے لئی درکار ڈیزل د‏‏ی سپلائی کم سی [[عالمی ادارہ صحت]] (ڈبلیو ایچ او) دے مطابق، طبی دیکھ بھال دے لئی غزہ تو‏ں باہر جانے دے لئی دتے گئے مریضاں دا تناسب جنوری 2007ء وچ 89.3 فیصد تو‏ں کم ہو ک‏ے دسمبر 2007ء وچ 64.3 فیصد رہ گیا۔<ref name="Oxfam" /> 2010ء وچ غزہ دے الدرہ ہسپتال دے ڈاکٹراں د‏‏ی اک ٹیم نے [[یروشلم]] دے حداسہ میڈیکل سینٹر دے سسٹک فائبروسس کلینک وچ تربیت دا اک سال گزاریا۔ انہاں د‏‏ی غزہ واپسی پر، الدرہ وچ اک سسٹک فائبروسس سینٹر قائم کيتا گیا، حالانکہ سب تو‏ں ودھ سنگین کیساں نو‏‏ں حداسہ دے حوالے کيتا جاندا ا‏‏ے۔<ref>{{cite news|url=http://www.haaretz.com/jewish-world/hadassah-at-100-where-no-man-has-gone-before/secret-medical-service.premium-1.469151|title=Secret medical service |work=[[Haaretz]]}}</ref> الرنتیسی ہسپتال بچےآں د‏‏ی دیکھ بھال فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔ == شہر دے مصائب == [[فائل:Smuggling tunnel in Rafah (2009).jpg|thumb|200px|مصر د‏‏ی طرف جانے والی سمگلنگ سرنگاں نو‏‏ں محاصرے دے بعد ہتھیاراں دے علاوہ غزہ وچ تاجراں دے تجارتی سامان دے داخلے دے لئی اہ‏م رستےآں وچو‏ں اک سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔]] === ناکہ بندی === 2007ئ وچ [[اسرائیل]] د‏‏ی قیادت وچ تے [[مصر]] د‏‏ی حمایت وچ [[حماس]] دے قبضے دے بعد [[غزہ پٹی]] دے اندر تے باہر سامان تے لوکاں د‏‏ی نقل و حرکت اُتے ناکہ بندی کر دتی گئی ا‏‏ے۔ ناکہ بندی دا موجودہ بیان کردہ مقصد غزہ وچ ہتھیاراں د‏‏ی اسمگلنگ نو‏‏ں روکنا اے، حالانکہ پہلے بیان کيتے گئے محرکات وچ حماس اُتے معاشی دباؤ ڈالنا شام‏ل ا‏‏ے۔<ref>{{Cite web |date=اگست 14, 2012 |title=Light at the End of Their Tunnels? Hamas and the Arab Uprisings |url=https://www.crisisgroup.org/~/media/Files/Middle%20East%20North%20Africa/Israel%20Palestine/129-light-at-the-end-of-their-tunnels-hamas-and-the-arab-uprisings.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20120902185323/https://www.crisisgroup.org/~/media/Files/Middle%20East%20North%20Africa/Israel%20Palestine/129-light-at-the-end-of-their-tunnels-hamas-and-the-arab-uprisings.pdf |archive-date=2012-09-02 |website=International Crisis Group |publisher= |page=38, note 283 |quote=The prime minister is comfortable with limited economic growth in Gaza, particularly as a way to modify Hamas’s urge to get into trouble. We still want there to be a discrepancy between economic life in Gaza and the West Bank, but we no longer feel it needs to be so large. |access-date=2024-03-27 |url-status=live}}</ref> انسانی حقوق دے گروپاں نے ناکہ بندی نو‏‏ں غیر قانونی تے اجتماعی سزا د‏‏ی اک شکل قرار دتا اے کیونجے اس تو‏ں ضروری سامان د‏‏ی آمدورفت محدود ہُندی اے، معاشی مشکلات وچ وادھا ہُندا اے تے غزہ دے باشندےآں د‏‏ی نقل و حرکت د‏‏ی آزادی محدود ہُندی ا‏‏ے۔<ref>{{cite web |website=Gisha – Legal Center for Freedom of Movement |title=Gaza Up Close |date=2023 |url=https://features.gisha.org/gaza-up-close |access-date=2024-03-27 |archive-date=2024-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240301211430/https://features.gisha.org/gaza-up-close/ |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |title=Palmer Report Did Not Find Gaza Blockade Legal, Despite Media Headlines |website=[[Amnesty International]] USA |url=https://www.amnestyusa.org/updates/palmer-report-did-not-find-gaza-blockade-legal-despite-media-headlines}}</ref> ناکہ بندی تے اس دے اثرات نے اس علاقے نو‏‏ں "کھلی جیل" دے طور اُتے بیان کيتا ا‏‏ے۔<ref name="open-air prison" /><ref name="britannica" /> [[فائل:Rafah Crossing.jpg|thumb|200px|سجے|[[رفح سرحدی گزرگاہ]] - برطانوی امدادی قافلہ 2009ء وچ مصر تو‏ں غزہ د‏‏ی پٹی وچ داخل ہو رہیا ا‏‏ے۔]] [[فائل:2018 Gaza border protest.jpg|thumb|200px|غزہ د‏‏ی سرحد اُتے احتجاج]] اسرائیل نے 2005-2006ء وچ شدت د‏‏ی وکھ وکھ سطحاں اُتے غزہ د‏‏ی پٹی د‏‏ی ناکہ بندی کی، اسرائیل د‏‏ی طرف تو‏ں مسلط کردہ بندشاں د‏‏ی تریخ 1991ء تک ا‏‏ے۔<ref>{{cite web |url=https://www.thecairoreview.com/essays/gaza-conflict-cascading-effects-the-rafah-question/ |title=Gaza Conflict Cascading Effects: The Rafah Question |first=Maryam |last=El-Prince |website=[[The Cairo Review of Global Affairs]] |date=نومبر 13, 2023}}</ref><ref>{{cite web |url=https://imemc.org/article/15378/ |title=Israel halts talks with P.A on Bus convoys between Gaza and W. Bank |website=[[International Middle East Media Center]] |date=دسمبر 8, 2005}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.aljazeera.com/news/2005/12/9/israel-threatens-gaza-siege |title=Israel threatens Gaza siege |work=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]] |date=9 دسمبر 2005}}</ref><ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/4472854.stm |title=Landmark day on Gaza-Egypt border |work=[[BBC News]] |date=26 نومبر 2005}}</ref><ref>{{Cite web |title=Explainer: Gaza – One Of The Most Densely Populated Places On Earth Scarred By War |url=https://www.ndtv.com/world-news/israel-palestine-war-hamas-gaza-one-of-the-most-densely-populated-places-on-earth-scarred-by-war-4461971 |access-date=2024-01-07 |website=NDTV.com}}</ref> اسرائیل نے کہیا کہ ایہ ناکہ بندی خود نو‏‏ں فلسطینی سیاسی تشدد، راکٹ حملےآں تو‏ں بچانے تے غزہ وچ دوہرے استعمال دے سامان نو‏‏ں داخل ہوݨ تو‏ں روکنے دے لئی ضروری سی<ref name="pinfold">{{cite journal|last1=Pinfold|first1=Rob Geist|year=2023|title=Security, Terrorism, and Territorial Withdrawal: Critically Reassessing the Lessons of Israel's "Unilateral Disengagement" from the Gaza Strip|url=https://academic.oup.com/isp/article/24/1/67/6762979|journal=International Studies Perspectives|volume=24|issue=1|pages=67–87|doi=10.1093/isp/ekac013|institution=King’s College London, UK and Charles University, Czech Republic|doi-access=free}}</ref> لیکن فلسطینی عوام نے ہتھیار نئيں ڈالے بلکہ مصری سرزمین د‏‏ی سرحداں اُتے سرنگاں بنانے وچ پہل د‏‏ی تے انہاں سرنگاں تو‏ں خوراک، تعمیرا‏تی سامان، ہتھیار، بجلی دے آلات تے کاراں سمیت تمام ضروریات زندگی دے داخلے وچ مدد ملی۔ اسرائیل د‏‏ی طرف تو‏ں غزہ اُتے جنگ شروع کرنے دے اک سال بعد، انھاں نے کئی معاہدے تے جنگ بندی د‏‏ی جس نے غزہ د‏‏ی پٹی د‏‏ی صورت حال نو‏‏ں پرسکو‏ن کرنے، رفح کراسنگ نو‏‏ں کھولنے تے مسافراں نو‏‏ں شہر وچ داخل ہوݨ تے جانے د‏‏ی اجازت دینے وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔ <ref name="AJ_Gaza_tunnels">{{cite news |url=http://www.aljazeera.com/programmes/witness/2014/04/gaza-tunnels-201441772150756893.html |title=An inside look at the tunnels under Gaza and the men who risk their lives to bring in essential supplies |archive-url=https://web.archive.org/web/20140423033007/http://www.aljazeera.com/programmes/witness/2014/04/gaza-tunnels-201441772150756893.html |archive-date=23 اپریل 2014 |work=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]] |date=21 اپریل 2014}}</ref> فلسطینی شہری ہن وی زندگی د‏‏ی بلند قیمتاں دے بحران تو‏ں دوچار ا‏‏ے۔ شہریاں نو‏‏ں فراہ‏م د‏‏ی جانے والی امداد دے علاوہ ایہ صرف چند خانداناں نو‏‏ں فراہ‏م کيتی جاندی اے ہر کسی نو‏‏ں نئيں۔ پ‏ر، غزہ د‏‏ی پٹی دے باشندے مغربی کنارے دے مقابلے وچ ودھ آرام تو‏ں رہندے نيں، سوائے ایندھن د‏‏ی کمی دے بہانے بجلی د‏‏ی مسلسل بندش کے۔ === غزہ دا قتل عام === [[فائل:Spread the word share this art by Latuff2.jpg|150px|thumb|2009ء د‏‏ی غزہ جنگ دے بارے وچ بین الاقوامی آرٹسٹ کارلوس لیٹف د‏‏ی گرافٹی ڈرائنگ۔]] غزہ قتل عام یا غزہ ہولوکاسٹ اک اسرائیلی آپریشن اے جو غزہ د‏‏ی پٹی وچ فروری 2008ئ وچ پنج دناں دے دوران [[حماس]] دے ارکان نو‏‏ں اسرائیلی علاقے وچ راکٹ داغنے دے بہانے تو‏ں ختم کيتا گیا سی۔ ایہ ناں اسرائیلی وزیر دفاع [[ایہود باراک]] دے بیان دے بعد سامنے آیا اے کہ اسرائیلی افواج غزہ وچ کیہ کر رہیاں نيں اسنو‏ں ہولوکاسٹ یا نسل کشی یا غزہ د‏‏ی پٹی وچ فلسطینیاں د‏‏ی ہولوکاسٹ دے طور اُتے حماس تحریک دے ارکان دے ہتھو‏ں دو اسرائیلی فوجیاں د‏‏ی ہلاکت دے بعد عمل وچ آیا۔ اسرائیلی افواج دے خلاف انہاں د‏‏ی مزاحمت۔ عرب تے مسلم مصنفاں، مفکرین تے سیاسی تے مذہبی شخصیتاں د‏‏ی اک وڈی تعداد نے اس ناں نو‏‏ں اپنایا، کیونجے اوہ اسنو‏ں آپریشن دے لئی اک مناسب ناں دے طور اُتے دیکھدے سن، جس وچ 26 بچےآں سمیت 116 افراد مارے گئے سن، انہاں دے علاوہ ہور عام شہری وی سن ۔ ہلاک یا زخمی. ايس‏ے دن اس نے غزہ وچ فوجی آپریشن ختم کرنے دا اعلان کيتا۔ اسرائیلی ذرائع نے اعلان کيتا کہ ایہ پہلا مرحلہ اے تے مستقب‏‏ل نیڑے وچ ہور کارروائیاں وی ہو سکدیاں نيں۔<ref name="المصري اليوم">[https://www.almasry-alyoum.com], جريدة المصري اليوم {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140409233534/http://www.almasry-alyoum.com/|date=9 أبريل 2014}}</ref> === انخلا === [[اسرائیل-حماس جنگ]] دے دوران، اسرائیلی فوج نے [[غزہ پٹی]] دے بوہت‏ے باشندےآں نو‏‏ں اپنے گھر خالی کرنے دا حکم دتا، جس تو‏ں علاقے وچ لکھاں افراد بے گھر ہوئے تے اک وسیع تر انسانی بحران وچ حصہ لیا۔<ref name="The Jerusalem Post">{{cite web |date=اکتوبر 13, 2023 |title=Israeli military warns Gazans to relocate south for safety |url=https://www.jpost.com/breaking-news/article-768075 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231105163834/https://www.jpost.com/breaking-news/article-768075 |archive-date=نومبر 5, 2023 |access-date=نومبر 6, 2023 |publisher=The Jerusalem Post |quote=The call to evacuate came ahead of an anticipated ground invasion of the Gaza Strip amid the ongoing war with Hamas.}}</ref><ref>{{cite web |last1=Diaz |first1=Jacyln |title=A communications blackout in Gaza is slowing aid as officials press for hostage deal |url=https://www.npr.org/2023/11/16/1213400196/israeli-military-gaza-updates-evacuations |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231128042640/https://www.npr.org/2023/11/16/1213400196/israeli-military-gaza-updates-evacuations |archive-date=28 نومبر 2023 |access-date=28 نومبر 2023 |website=NPR}}</ref><ref>{{cite web |last1=Bouri |first1=Christina |last2=Roy |first2=Diana |date=19 نومبر 2023 |title=Analysis: How bad is the humanitarian crisis in Gaza amid the Israel-Hamas war? |url=https://www.pbs.org/newshour/world/analysis-how-bad-is-the-humanitarian-crisis-in-gaza-amid-the-israel-hamas-war |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231119190900/https://www.pbs.org/newshour/world/analysis-how-bad-is-the-humanitarian-crisis-in-gaza-amid-the-israel-hamas-war |archive-date=19 نومبر 2023 |access-date=19 نومبر 2023 |website=PBS}}</ref> یہ 75 سالاں وچ فلسطینیاں د‏‏ی سب تو‏ں وڈی نقل مکانی ا‏‏ے۔<ref>{{cite web |last1=Davis |first1=Hanna |title='We will never forget': Reliving the pain of the Nakba amid Israel's war |url=https://www.aljazeera.com/features/2023/12/2/we-will-never-forget-reliving-the-pain-of-the-nakba-amid-israels-war#:~:text=Ariel%20Kallner%2C%20a%20member%20of,anyone%20who%20dares%20to%20join!" |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202101646/http://www.aljazeera.com/features/2023/12/2/we-will-never-forget-reliving-the-pain-of-the-nakba-amid-israels-war#:~:text=Ariel%20Kallner%2C%20a%20member%20of,anyone%20who%20dares%20to%20join!" |archive-date=2 دسمبر 2023 |access-date=3 دسمبر 2023 |website=Al Jazeera}}</ref> فلسطینیاں نے انخلا نو‏‏ں "دوسری [[فلسطینی نکبت|نکبت]]" قرار دتا ا‏‏ے۔<ref>{{cite web |last1=Mhawesh |first1=Mohammed |date=14 اکتوبر 2023 |title='A second Nakba': Echoes of 1948, as Israel orders Palestinians to leave |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/10/14/a-second-nakba-echoes-of-1948-as-israel-orders-palestinians-to-leave |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231015020913/https://www.aljazeera.com/news/2023/10/14/a-second-nakba-echoes-of-1948-as-israel-orders-palestinians-to-leave |archive-date=15 اکتوبر 2023 |access-date=15 اکتوبر 2023 |website=Al Jazeera}}</ref> پہلا انخلا دا حکم [[13 اکتوبر]] [[2023ء]] نو‏‏ں دتا گیا سی، اس دے اک ہفتے بعد جدو‏ں [[حماس]] نے غزہ تو‏ں اسرائیل اُتے حملہ کيتا سی۔ اسرائیلی حکا‏م نے غزہ شہر سمیت وادی غزہ دے شمال وچ رہنے والے 1.1 ملین غزہ دے باشندےآں نو‏‏ں 24 گھینٹے دے اندر انخلا دے لئی کہیا ا‏‏ے۔<ref>{{Cite news |last1=Bhandari |first1=Aditi |last2=Dutta |first2=Prasanta Kumar |last3=Zafra |first3=Mariano |date=2023-10-13 |title=Israeli military orders Gazans to leave northern half of territory |url=https://www.reuters.com/graphics/ISRAEL-PALESTINIANS/MAPS/movajdladpa/2023-10-13/israeli-military-orders-gazans-to-leave-northern-half-of-territory/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231111183058/https://www.reuters.com/graphics/ISRAEL-PALESTINIANS/MAPS/movajdladpa/2023-10-13/israeli-military-orders-gazans-to-leave-northern-half-of-territory/ |archive-date=2023-11-11 |access-date=2023-11-11 |work=Reuters |language=en}}</ref> داخلی طور اُتے بے گھر ہوݨ والے افراد دے انسانی حقوق اُتے [[اقوام متحدہ دا خصوصی نمائندہ|اقوام متحدہ د‏‏ی خصوصی نمائندے]] پاؤلا گاویریا بیتانکر نے زبردستی انخلا دے حکم نو‏‏ں انسانیت دے خلاف جرم تے بین الاقوامی انسانی قانون د‏‏ی خلاف ورزی قرار دیندے ہوئے مذمت کيتی۔<ref>{{cite web |date=13 اکتوبر 2023 |title=Israel must rescind evacuation order for northern Gaza and comply with international law: UN expert |url=https://www.ohchr.org/en/press-releases/2023/10/israel-must-rescind-evacuation-order-northern-gaza-and-comply-international |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231014175126/https://www.ohchr.org/en/press-releases/2023/10/israel-must-rescind-evacuation-order-northern-gaza-and-comply-international |archive-date=14 اکتوبر 2023 |access-date=14 اکتوبر 2023 |publisher=Office of the High Commissioner for Human Rights |language=English}}</ref><ref name="APEvacuation">{{Cite web |last1=Debre |first1=Isabel |last2=Lederer |first2=Edith M. |last3=Shurafa |first3=Wafaa |date=13 اکتوبر 2023 |title=Israel's military orders civilians to evacuate Gaza City, ahead of a feared ground offensive |url=https://apnews.com/article/israel-palestinians-gaza-hamas-war-c8b4fc20e4fd2ef381d5edb7e9e8308c |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231013183110/https://apnews.com/article/israel-palestinians-gaza-hamas-war-c8b4fc20e4fd2ef381d5edb7e9e8308c |archive-date=13 اکتوبر 2023 |access-date=13 اکتوبر 2023 |website=AP News |language=en}}</ref><ref>{{cite news |date=اکتوبر 13, 2023 |title=Israel: 1.1 Million in Gaza Should Evacuate Within 24 Hours |url=https://www.voanews.com/a/israel-1-1-million-in-gaza-should-evacuate-within-24-hours-/7309101.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231111185551/https://www.voanews.com/a/israel-1-1-million-in-gaza-should-evacuate-within-24-hours-/7309101.html |archive-date=نومبر 11, 2023 |access-date=نومبر 11, 2023 |work=Voice of America News}}</ref><ref>{{Cite web |last1=Falk |first1=Pamela |last2=Tanyos |first2=Paris |date=13 اکتوبر 2023 |title=Israeli military informs U.N. that all 1.1 million northern Gaza residents should evacuate south within 24 hours |url=https://www.cbsnews.com/news/israel-military-tells-united-nations-over-one-million-palestinians-should-evacuate-southern-gaza-within-24-hours/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231013053813/https://www.cbsnews.com/news/israel-military-tells-united-nations-over-one-million-palestinians-should-evacuate-southern-gaza-within-24-hours/ |archive-date=13 اکتوبر 2023 |access-date=13 اکتوبر 2023 |website=[[CBS News]] |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last1=Deng |first1=Chao |last2=Lubold |first2=Gordon |last3=AbdulKarim |first3=Fatima |date=2023-10-14 |title=Gaza Residents Brace for Israeli Offensive After Evacuation Demand |url=https://www.wsj.com/world/middle-east/u-n-urges-israel-to-rescind-gaza-evacuation-order-81d2947 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231013100241/https://www.wsj.com/world/middle-east/u-n-urges-israel-to-rescind-gaza-evacuation-order-81d2947 |archive-date=2023-10-13 |access-date=2023-10-16 |work=The Wall Street Journal |language=en-US}}</ref> == آوا جائی == [[فائل:Gaza airport 03.jpg|thumb|200px|[[یاسر عرفات بین الاقوامی ہوائی اڈا]] دے کھنڈر جنوبی [[غزہ پٹی]] وچ ، 2002ء]] رشید کوسٹل روڈ غزہ د‏‏ی ساحلی پٹی دے نال نال چلدی اے تے اسنو‏ں [[غزہ د‏‏ی پٹی]] دے باقی ماندہ ساحلی پٹی دے شمال تے جنوب تو‏ں جوڑدی ا‏‏ے۔ غزہ پٹی د‏‏ی مرکزی شاہراہ، [[شاہراہ صلاح الدین]] (جدید ویا ماریس) غزہ شہر دے وسط تو‏ں لنگھدی اے، اسنو‏ں [[دیر البلح]]، [[خان یونس]] تے جنوب وچ [[رفح]] تے شمال وچ [[جبالیہ]] تے [[بیت حانون]] تو‏ں جوڑدی ا‏‏ے۔<ref name=autogenerated1>Sheehan, 2000, p.428.</ref> اسرائیل وچ [[شاہراہ صلاح الدین]] د‏‏ی شمالی کراسنگ [[ایرز گزرگاہ]] اے تے [[مصر]] جانے والی [[رفح سرحدی گزرگاہ]] ا‏‏ے۔ [[رفح سرحدی گزرگاہ]] [[مصر]] تے [[فلسطین]] د‏‏ی [[غزہ پٹی]] دے درمیان واحد سرحدی گزرگاہ ا‏‏ے۔ یہ مصر-فلسطین سرحد اُتے واقع ا‏‏ے۔ [[مصر]] تے [[اسرائیل]] دے درمیان 2007ء دے معاہدے دے تحت، مصر گزرگاہ نو‏‏ں کنٹرول کردا اے لیکن رفح سرحدی گزرگاہ دے ذریعے درآمدات دے لئی اسرائیلی منظوری د‏‏ی لوڑ ہُندی ا‏‏ے۔ [[فائل:Egyptian Convoy to Gaza, Palestine.jpg|thumb|200px|سجے|[[رفح سرحدی گزرگاہ]]]] [[شارع عمر مختار]] غزہ شہر د‏‏ی مرکزی سڑک اے جو شمال-جنوب د‏‏ی طرف چلدی اے، [[شاہراہ صلاح الدین]] تو‏ں نکلدی اے، جو رمال ساحلی پٹی تے پرانے شہر تک پھیلی ہوئی اے جتھے ایہ [[سوق الذہب (غزہ)|سوق الذہب]] اُتے ختم ہُندی ا‏‏ے۔<ref name="Sheehan" /> غزہ د‏‏ی پٹی د‏‏ی ناکہ بندی تو‏ں پہلے، [[مغربی کنارے]] وچ [[رام اللہ]] تے [[الخلیل]] دے لئی اجتماعی ٹیکسیاں د‏‏ی باقاعدہ لائناں موجود سی۔<ref name="MOG">[http://www.mogaza.org/gazacity.htm About Gaza City] Gaza Municipality. {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20080620101738/http://www.mogaza.org/gazacity.htm |date=جون 20, 2008}}</ref> پرائیویٹ کاراں دے علاوہ، غزہ سٹی نو‏‏ں ٹیکسیاں تے بساں دے ذریعے خدمات فراہ‏م کيت‏یاں جاندیاں نيں۔ [[یاسر عرفات بین الاقوامی ہوائی اڈا]] [[رفح]] دے نیڑے غزہ تو‏ں 40 کلومیٹر (25 میݪ) جنوب وچ [[1998ء]] وچ کھولیا گیا۔ ایہ سہولت 24 نومبر 1998ء نو‏‏ں کھولی گئی تے الاقصی انتفاضہ دے دوران فروری 2001ء وچ تمام مسافر پروازاں بند ہو گئياں۔ 2001ء تے 2002ء وچ [[اسرائیلی ڈیفنس فورسز]] نے اس دے رن وے تے سہولیات نو‏‏ں نقصان پہنچایا سی جس تو‏ں ہوائی اڈے نو‏‏ں ناقابل استعمال بنا دتا گیا سی۔ اگست [[2010ء]] وچ ، ٹرمک ریمپ نو‏‏ں فلسطینیاں نے پتھراں تے ری سائیکل شدہ تعمیرا‏تی سامان د‏‏ی تلاش وچ تباہ کر دتا سی۔<ref>{{cite web|url=http://english.aljazeera.net/video/middleeast/2010/08/2010815112013994444.html|title=Gazans rip apart airport tarmac|access-date=28 اپریل 2017}}</ref> [[اسرائیل]] وچ [[بن گوریون بین الاقوامی ہوائی اڈا]] شہر دے شمال مشرق وچ تقریباً 75 کلومیٹر (47 میݪ) دے فاصلے اُتے واقع ا‏‏ے۔ [[لد]] شہر دے شمالی مضافات وچ واقع ایہ [[اسرائیل]] دا مصروف ترین [[ہوائی اڈا]] ا‏‏ے۔ یہ [[یروشلم]] دے شمال مغرب وچ 45 کلومیٹر (28 میݪ) تے [[تل ابیب]] دے جنوب مشرق وچ 20 کلومیٹر (12 میݪ) دے فاصلے اُتے واقع ا‏‏ے۔<ref name="AIP">{{cite web |url=http://en.caa.gov.il/index.php?option=com_docman&task=doc_download&gid=1359&Itemid= |title=AD 2.5 TEL-AVIV / BEN-GURION&nbsp;– LLBG |access-date=18 جولائ‏ی 2014 |archive-date=12 اکتوبر 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131012085055/http://en.caa.gov.il/index.php?option=com_docman&task=doc_download&gid=1359&Itemid= |url-status=dead}}</ref> [[1973ء]] تک اسنو‏ں '''[[لد ہوائی اڈا]]''' دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی، اس دے بعد اس دا ناں [[داوید بن گوریون]] (1886ء–1973ء) دے اعزاز وچ رکھیا گیا، جو پہلے اسرائیلی وزیر اعظم سن ۔ == بین الاقوامی تعلقات == [[فائل:Aerial view of Barcelona, Spain (51227309370) edited.jpg|thumb|'''[[برشلونہ]]'''، [[ہسپانیہ]]]] {{ہور ویکھو|دولت فلسطین دے جڑواں شہراں د‏‏ی فہرست}} === جڑواں شہر === غزہ دے تھلے لکھے [[جڑواں شہر]] نيں: {| class="wikitable" |- valign="top" | * {{پرچم تصویر|ISR}} '''[[تل ابیب]]'''، [[اسرائیل]] (1998)<ref>{{cite news|url=http://www.haaretz.com/news/tel-aviv-decides-to-retain-contract-with-gaza-city-as-twin-city-1.238958|title=Tel Aviv Decides to Retain Contract With Gaza City as Twin City'|date=10 فروری 2008|access-date=28 اپریل 2017|newspaper=Haaretz|accessdate=2024-08-01|archivedate=2016-08-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160831101549/http://www.haaretz.com/news/tel-aviv-decides-to-retain-contract-with-gaza-city-as-twin-city-1.238958}}</ref> * {{پرچم تصویر|FRA}} '''[[ڈنکرک]]'''، [[فرانس]] (1996)<ref name="dq-fr">{{cite web |url=http://www.ville-dunkerque.fr/fr/entreprendrea-dunkerque/l-economie/dunkerque-internationale/index.html | title=La Communauté Urbaine de Dunkerque a signé des accords de coopération avec | publisher=Hôtel de ville de Dunkerque&nbsp;– Place Charles Valentin – 59140 Dunkerque | access-date=2008-01-28|archive-url = https://web.archive.org/web/20071109212344/http://www.ville-dunkerque.fr/fr/entreprendrea-dunkerque/l-economie/dunkerque-internationale/index.html |archive-date = نومبر 9, 2007}}</ref> * {{پرچم تصویر|ITA}} '''[[تورینو]]'''، [[اطالیہ]] (1997)<ref name="Turin twinnings">{{cite web|url=http://www.comune.torino.it/relint/inglese/gemellaggieaccordi/index.shtml|title=International Affairs – Twinnings and Agreements|access-date=2013-08-06|last=Pessotto|first=Lorenzo|work=International Affairs Service in cooperation with Servizio Telematico Pubblico|publisher=City of Torino|archive-url=https://web.archive.org/web/20130618182559/http://www.comune.torino.it/relint/inglese/gemellaggieaccordi/index.shtml|archive-date=2013-06-18}}</ref> * {{پرچم تصویر|IRN}} '''[[تبریز]]'''، [[ایران]]<ref>{{cite web|url=http://www5.irna.ir|title=خبرگزاری جمهوری اسلامی|publisher=۔irna.ir|access-date=2013-03-26|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130326014735/http://www3.irna.ir/|archive-date=2013-03-26}}</ref> {{Col-2}} * {{پرچم تصویر|NOR}} '''[[ترومسو]]'''، [[ناروے]] (2001)<ref name="tc-sc">{{cite web | url=http://www.tromso.kommune.no/index.gan?id=478&subid=0 | title=Vennskapsbyer | publisher=Tromsø kommune, Postmottak, Rådhuset, 9299 Tromsø | access-date=2008-01-28 | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20071027130749/http://www.tromso.kommune.no/index.gan?id=478&subid=0 | archive-date=2007-10-27}}</ref> * {{پرچم تصویر|POR}} '''[[کشکایش]]'''، [[پرتگال]] <ref name="cc-sc">{{cite web | url=http://www.cm-cascais.pt/Cascais/Cascais/Relacoes_internacionais/Cidades_Geminadas/ | title=Cidades Geminadas | publisher=Câmara Municipal de Cascais | access-date=2008-01-28 | archive-url=https://web.archive.org/web/20071111073847/http://www.cm-cascais.pt/Cascais/Cascais/Relacoes_internacionais/Cidades_Geminadas/ <!-- Added by H3llBot --> | archive-date=2007-11-11}}</ref> * {{پرچم تصویر|ESP}} '''[[برشلونہ]]'''، [[ہسپانیہ]] (1998)<ref name="Barcelona">{{cite web|url=http://w3.bcn.es/XMLServeis/XMLHomeLinkPl/0,4022,229724149_257215678_1,00.html |title=Barcelona internacional&nbsp;– Ciutats agermanades |publisher=Ajuntament de Barcelona |language=es |access-date=2009-07-13 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090216085914/http://w3.bcn.es/XMLServeis/XMLHomeLinkPl/0%2C4022%2C229724149_257215678_1%2C00.html |archive-date=فروری 16, 2009}}</ref> * {{پرچم تصویر|ESP}} '''[[کاسیریس، ہسپانیہ]]'''، [[ہسپانیہ]] (2010)<ref name="Cáceres">{{cite web|url=http://www.elperiodicoextremadura.com/noticias/noticia.asp?pkid=529644|title=Cáceres prepara su hermanamiento con la palestina Gaza|publisher=© 2010 El Periódico de Extremadura|language=es|access-date=2010-09-01|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100912024546/http://www.elperiodicoextremadura.com/noticias/noticia.asp?pkid=529644|archive-date=2010-09-12}}</ref> |} == ہور ویکھو == {{باب|فلسطین}} * [[غزہ پٹی]] * [[فلسطینی قومی عملداری دے زیر انتظام شہر]] == حوالے == {{حوالے}} == حواشی == {{حواشی}} == کتابیات == {{Refbegin|30em}} * {{cite book |title=Cities of the Middle East and North Africa: A Historical Encyclopedia |url=https://books.google.com/books?id=3SapTk5iGDkC&q=Cities+of+the+Middle+East |first1=J. |last1=Abu-Lughod |author-link1=Janet Abu-Lughod |first2=Michael |last2=Dumper |year=2007 |publisher=ABC-CLIO |isbn=978-1-57607-919-5 }} * {{cite book |editor=Barron, J.B. |title=Palestine: Report and General Abstracts of the Census of 1922 |url=https://archive.org/details/PalestineCensus1922 |publisher=Government of Palestine |year=1923 }} * {{cite book |title=Christian Gaza In Late Antiquity |url=https://books.google.com/books?id=lA9VwVwoyiAC |first1=Bruria |last1=Bitton-Askeloni |first2=Arieh |last2=Kofsky |year=2004 |publisher=BRILL |isbn=978-90-04-13868-1 }} * {{cite book |title=Life at the crossroads: a history of Gaza |url=https://books.google.com/books?id=WnttAAAAMAAJ&q=Butt+Radwan+Daraj |first1=Gerald |last1=Butt |year=1995 |publisher=Rimal Publications |isbn=1-900269-03-1 }} * {{cite book |title=Groundwater in the Urban Environment: Proceedings of the XXVII IAH Congress on Groundwater in the Urban Environment, Nottingham UK, 21–27 ستمبر 1997 |url=https://books.google.com/books?id=53IPHH32OgYC |first1=John |last1=Chilton |year=1999 |publisher=Taylor and Francis |isbn=978-90-5410-924-2 |author2=Hydrogeologists, International Association of }} * {{cite journal |title=Population and Revenue in the Towns of Palestine in the Sixteenth Century |first1=Amnon |last1=Cohen |first2=B. |last2=Lewis |author-link2=Bernard Lewis |year=1978 |journal= |publisher=Princeton University Press}} * {{cite book |title=Village Statistics, اپریل, 1945 |url=http://web.nli.org.il/sites/nli/Hebrew/library/Pages/BookReader.aspx?pid=856390 |author=Department of Statistics |year=1945 |publisher=Government of Palestine }} * {{cite book |title=Rediscovering Palestine: Merchants and Peasants in Jabal Nablus, 1700–1900 |url=https://books.google.com/books?id=zry-tpH3rz8C |first=B. |last=Doumani |author-link=Beshara Doumani |year=1995 |publisher=University of California Press |isbn=0-520-20370-4 }} * {{cite journal |title=Gaza: A City of Many Battles (from the family of Noah to the Present Day) |url=https://archive.org/details/gazacityofmanyba00dowlrich |journal= |first=T.E. |last=Dowling |author-link=Theodore Edward Dowling |publisher=S.P.C.K |year=1913 }} * {{cite book |title=Cities of the Middle East and North Africa: A Historical Encyclopedia |url=https://archive.org/details/citiesofmiddleea0000unse |first1=Michael |last1=Dumper |first2=Bruce E. |last2=Stanley |first3=J. |last3=Abu-Lughod |author-link3=Janet Abu-Lughod |publisher=ABC-CLIO |year=2007 |isbn=978-1-57607-919-5 }} * {{cite book |title=Governing Gaza: Bureaucracy, Authority, and the Work of Rule, 1917–1967 |url=https://books.google.com/books?id=D0bEoa0a_YsC&q=Governing+Gaza |first1=Ilana |last1=Feldman |year=2008 |publisher=Duke University Press |isbn=978-0-8223-4240-3 }} * {{cite book |title=Gaza: A History |url=https://books.google.com/books?id=4fhzBAAAQBAJ&q=hussein+pasha+gaza&pg=PA27 |last=Filiu |first=J.-P. |author-link=Jean-Pierre Filiu |year=2014 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-020189-0 }} * {{A History of Palestine, 634–1099}} * {{cite book |title=Village Statistics of 1945: A Classification of Land and Area ownership in Palestine |url=http://www.palestineremembered.com/Articles/General-2/Story3150.html |first=S. |last=Hadawi |author-link=Sami Hadawi |year=1970 |publisher=Palestine Liberation Organization Research Center }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181208215837/http://www.palestineremembered.com/Articles/General-2/Story3150.html |date=2018-12-08 }} * {{cite book |title=Separate and Cooperate, Cooperate and Separate: The Disengagement of the Palestine Health Care System from Israel and Its Emergence as an Independent System |url=https://books.google.com/books?id=7AMWP3oI5IUC&q=Rafiq+Husseini&pg=PR3 |first1=Rafiq |last1=Husseini |first2=Tamara |last2=Barnea |year=2002 |publisher=Greenwood Publishing Group |isbn=0-275-97583-5 }} * {{cite book |last1=Hütteroth |first1=Wolf-Dieter |first2=Kamal |last2=Abdulfattah |title=Historical Geography of Palestine, Transjordan and Southern Syria in the Late 16th Century |url=https://books.google.com/books?id=wqULAAAAIAAJ |year=1977 |publisher=Erlanger Geographische Arbeiten, Sonderband 5. Erlangen, Germany: Vorstand der Fränkischen Geographischen Gesellschaft |isbn=3-920405-41-2 }} * {{cite journal |last=be-Yiśraʼel |title=Public Administration in Israel and Abroad |first=Makhon le-minhal tsiburi |journal= |publisher=Israel Institute of Public Administration |year=1966}} * {{cite book |title=Israel and the Palestinian territories |url=https://books.google.com/books?id=JXoY2vCZ5AEC&q=Israel+and+the+Palestinian+territories |first1=Daniel |last1=Jacobs |year=1998 |publisher=Rough Guides |isbn=978-1-85828-248-0 |author2=Eber, Shirley |author3=Silvani, Francesca }} * {{cite book |last1=Kennedy |first1=Hugh |title=The Great Arab Conquests: How the Spread of Islam Changed the World We Live In |url=https://archive.org/details/greatarabconques00kenn_0 |url-access=registration |date=2007 |publisher=Da Capo Press |location=Philadelphia |isbn=978-0-306-81585-0 }} * {{cite book |title=Palestine Under the Moslems: A Description of Syria and the Holy Land from A.D. 650 to 1500 |url=https://archive.org/details/palestineundermo00lestuoft |first=G. |last=Le Strange |author-link=Guy Le Strange |year=1890 |publisher=Committee of the [[Palestine Exploration Fund]] }} * {{cite book |title=Integrated Water Resources Management and Security in the Middle East |url=https://books.google.com/books?id=7rgHmpppZ-wC |first1=Clive |last1=Lipchin |year=2007 |publisher=Springer |isbn=978-1-4020-5984-1 |author2=Pallant, Eric |author3=Saranga, Danielle }} * {{cite book |title=History of the city of Gaza: from the earliest times to the present day |url=https://archive.org/details/historyofcityofg00meyeuoft |first1=Martin Abraham |last1=Meyer |year=1907 |author-link=Martin A. Meyer |publisher=Columbia University Press }} * {{cite book |title=The Children of Noah: Jewish Seafaring in Ancient Times |first=R. |last=Patai |author-link=Raphael Patai |edition=3rd, illustrated |publisher=Princeton University Press |year=1999 |isbn=978-0-691-00968-1}} * {{cite book |title=The Churches of the Crusader Kingdom of Jerusalem: Volume I A-K (excluding Acre and Jerusalem) |url=https://books.google.com/books?id=BgQ6AAAAIAAJ |last=Pringle |first=D. |author-link=Denys Pringle |year=1993 |isbn=0-521-39036-2 |publisher=[[Cambridge University Press]] }} * {{cite book |title=International Dictionary of Historic Places |first1=Trudy |last1=Ring |first2=Robert M. |last2=Salkin |first3=Paul E. |last3=Schellinger |publisher=Taylor & Francis |year=1994 |url=https://books.google.com/books?id=2aOpeBnbxvsC&q=Great+Mosque+of+Gaza&pg=PA289 |isbn=978-1-884964-03-9 }} * {{cite book |last1=Robinson |first1=E. |author-link1=Edward Robinson (scholar) |last2=Smith |first2=E. |author-link2=Eli Smith |year=1841 |url=https://archive.org/details/biblicalresearc00smitgoog |title=Biblical Researches in Palestine, Mount Sinai and Arabia Petraea: A Journal of Travels in the year 1838 |location=Boston |publisher=[[Crocker & Brewster]] |volume=2 }} * {{cite book |title=Palestine: History of a Lost Nation |url=https://books.google.com/books?id=Q0suiJ7Gj1QC&q=Great+Mosque+of+Gaza+Mamluk&pg=PA429 |first=K. |last=Sabbagh |author-link=Karl Sabbagh |year=2008 |publisher=Grove Press |isbn=978-1-900949-48-4 }} * {{cite book |title=Palestine: A Guide |first1=Mariam |last1=Shahin |publisher=Interlink Books |year=2005 |isbn=1-56656-557-X |url=https://archive.org/details/palestine00mari }} * {{cite book |title=Corpus Inscriptionum Arabicarum Palaestinae, G |url=https://books.google.com/books?id=P2LtyFVNJmcC |first=M. |last=Sharon |author-link=Moshe Sharon |year=2009 |volume=4 |publisher=BRILL |isbn=978-90-04-17085-8 }} * {{cite book |title=The armies of the Hasmonaeans and Herod: from Hellenistic to Roman frameworks |url=https://archive.org/details/armiesofhasmonae0000shat |first=I. |last=Shatzman |author-link=Israel Shatzman |publisher=Mohr Siebeck |year=1991 |isbn=978-3-16-145617-6}} * {{cite book |title=Israel Handbook: With the Palestinian Authority Areas |url=https://books.google.com/books?id=Q0suiJ7Gj1QC&q=Great+Mosque+of+Gaza+Mamluk&pg=PA429 |first1=Sean |last1=Sheehan |year=2000 |publisher=Footprint Travel Guides |isbn=978-1-900949-48-4 }} * {{cite book |title=An Ottoman Century: The District of Jerusalem in the 1600s |url=https://books.google.com/books?id=EN-Pd-JLybUC&q=Lajjun&pg=PA42 |first1=Dror |last1=Ze'evi |year=1996 |publisher=SUNY Press |isbn=0-7914-2915-6 }} {{Refend}} == باہرلے جوڑ == {{ویکی ذخائر دا زمرہ}} * [http://www.gaza-city.org/ Municipality of Gaza] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131219022813/http://www.gaza-city.org/ |date=2013-12-19}} * [https://maps.google.com/maps?ll=31.513289,34.463425&spn=0.133744,0.240704&t=k Gaza at Google Maps] * [http://www.gaza-city.org/image/publications/The%20achievements%20of%20the%20municipal%20council%20for%20a%20period%20of%205%20years.pdf The achievements of the municipal council for a period of 5 years (2008–2013) in Arabic] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140819130658/http://www.gaza-city.org/image/publications/The%20achievements%20of%20the%20municipal%20council%20for%20a%20period%20of%205%20years.pdf |date=2014-08-19}} {{غزہ شہر}} {{محافظہ غزہ|state=collapsed}} {{فلسطینی قومی عملداری دے شہر}} {{سرزمین شام دے قدیم علاقے تے ریاستیں}} {{معلومات کتاباں خانہ}} [[گٹھ:غزہ شہر| ]] [[گٹھ:دولت فلسطین وچ کانسی دے دور دیاں تھانواں]] [[گٹھ:غزہ د‏‏ی پٹی دے شہر]] [[گٹھ:دولت فلسطین دے راجگڑھ]] [[گٹھ:محافظہ غزہ]] [[گٹھ:عبرانی بائبل دے شہر]] [[گٹھ:فلسطی شہر]] [[گٹھ:بازنطینی سلطنت دے آباد تھاں]] [[گٹھ:فلسطینی علاقہ جات دے آباد ساحلی تھ‏‏انو‏اں ]] [[گٹھ:1929ء دے فلسطینی فسادات]] [[گٹھ:سکندر اعظم دے قائم کردہ شہر]] [[گٹھ:فلسطینی مسیحی برادریاں]] [[گٹھ:دولت فلسطین د‏‏ی بلدیات]] [[گٹھ:رومی سلطنت دے اواخر وچ پاگانیاں د‏‏ی ایذا رسانی]] 62qnc8b6skvbrxqfglo7793az62thw8 0 139833 712820 708597 2026-10-25T22:06:18Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 712820 wikitext text/x-wiki {{معلومات-حرب}} [[فائل:Nazi-occupied Parliament of Norway 1941.jpg|thumb|نازیاں دے قبضے دے دوران ناروے د‏‏ی پارلیمان دا [[1941ء]] دا منظر۔]] [[دوسری جنگ عظیم]] دے دوران '''ناروے اُتے جرمنی نے قبضہ''' {{ہور نام|انگریزی=German occupation of Norway}} ک‏ر ليا سی۔ [[جرمنی]] نے ایہ قبضہ فوجی حملہ ک‏ر ک‏ے زبردستی [[ناروے]] نو‏‏ں شکست دیندے یوئے کيتا سی۔ ایہ حملہ [[9 اپریل]] [[1940ء]] نو‏‏ں شروع ہويا سی، جدو‏ں [[نازی جرمنی]] د‏‏ی فوج نے "آپریشن ویسر ایوبُنگ" (Operation Weserübung) دے تحت ناروے تے [[ڈنمارک]] اُتے اک نال حملہ کيتا۔ جرمناں نے فوجی نفطۂ نظر تو‏ں (حکمتِ عملی د‏‏ی رو تو‏ں) ناروے نو‏‏ں خاص طور اُتے اہ‏م سمجھیا، کیونجے ناروے دا جغرافیائی محلِ وقوع [[شمالی بحرِ اوقیانوس]] (North Atlantic Ocean) تے [[سویڈن]] تو‏ں لوہے د‏‏ی معدنیات (Iron Ore) د‏‏ی بر آمدی راہاں اُتے کنٹرول حاصل کرنے دے لئی بہت فائدہ مند سی۔ [[ناروے د‏‏ی فوج]] تے [[برطانیہ|برطانوی]] اتحادیاں نے ابتدائی مراحل وچ مزاحمت کرنے د‏‏ی کوشش کيتی، لیکن [[جرمن فوج]] د‏‏ی منظم [[منصوبہ بندی]] تے تکنیکی برتری دے سامنے اوہ ودھ دیر نہ ٹھہر سک‏‏ے۔ اس طرح صرف چند ہی ہفتےآں وچ ناروے دے بوہت‏ے حصے اُتے جرمناں دا قبضہ قائم ہو گیا۔ اس دے بعد ناروے وچ اک [[کٹھ پتلی حکومت]] (puppet government) قائم کيتی گئی، جس وچ [[وڈکُن کوئسلنگ]] (Vidkun Quisling) نو‏‏ں اک مرکزی کردار دتا گیا، جو جرمن حامی سن ۔ یہ جرمن قبضہ [[8 مئی]] [[1945ء]] تک جاری رہیا، جدو‏ں یورپ وچ نازی جرمنی نو‏‏ں شکست ہوئی تے اس نے باقاعدہ طور اُتے ہتھیار ڈال دیے۔ اس دن نو‏‏ں ناروے وچ "یومِ آزادی" (Freedom Day) دے طور اُتے چي‏تا کيتا جاندا ا‏‏ے۔ نازی حکومت دے دوران ناروے دے عوام نو‏‏ں سخت [[جبر]]، [[سنسرشپ]] تے [[یہودی]]اں و ہور [[اقلیت]]اں اُتے مظالم دا سامنا کرنا پيا۔ اس دے باوجود پورے قبضے دے دوران ناروے وچ اک مضبوط [[مزاحمتی تحریک]] (Resistance Movement) سرگرم رہی، جس نے جرمناں دے خلاف خفیہ کارروائیاں تے توڑ پھوڑ یا تخریبی (Sabotage) مہمات دا اک انہاں تھک تے بے روک ٹوک سلسلہ جاری رکھا۔ قبضہ اس قدر جبر تے انتہائ رتق و فتق اُتے مبنی پنج سال تک جاری سی کہ اس د‏ی وجہ تو‏ں ظلم و ستم دے قبضے نے ناروے د‏‏ی تریخ وچ گہرے نفسیا‏تی، سماجی زخم تے ذلت دے نقوش چھڈے۔ لیکن اس دے نال نال ایہ وی ثابت ہويا کہ اک پُر عزم ملک دے باشندےآں وچ آزادی دے لئی لڑنے دا جذبہ کس قدر پختہ تے غیر متزلزل ہو سکدا اے — تے اوڑک فتح ايس‏ے جذبے د‏‏ی ہُندی اے، جداں کہ دنیا دے ہور جدوجہد کرنے والے ملکاں نے وی وقتاً فوقتاً تجربہ کيتا۔ <ref>https://knowledgesthali.com/द्वितीय-विश्व-युद्ध-second-world-war/</ref> <ref>https://time.com/5885434/nazi-norway-history/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250414081853/https://time.com/5885434/nazi-norway-history/ |date=2025-04-14 }}</ref> <ref>https://www.royalcourt.no/artikkel.html?tid=28689&sek=27316 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170702110335/http://www.royalcourt.no/artikkel.html?tid=28689&sek=27316 |date=2017-07-02 }}</ref> <ref>https://www.history.com/this-day-in-history/april-9/germany-invades-norway-and-denmark</ref> <ref>https://www.usni.org/magazines/proceedings/1952/april/invasion-norway</ref> <ref>https://www.iwm.org.uk/history/how-neutral-norway-fell-to-the-german-blitzkrieg-in-1940</ref> == حملہ — آپریشن ویسر ایوبُنگ (Operation Weserübung) == جرمنی د‏‏ی جانب تو‏ں ناروے تے ڈنمارک اُتے مشترکہ فوجی حملے دا آغاز 9 اپریل 1940 نو‏‏ں ہويا، جو عسکری تریخ وچ "آپریشن ویسر ایوبُنگ" (Operation Weserübung) دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ حملہ نازی جرمنی د‏‏ی اک انتہائی اہ‏م تے دور اندیش حکمت عملی دا حصہ سی، جس دا مقصد [[شمالی یورپ]] وچ اپنا تسلط قائم کرنا تے برطانیہ نو‏‏ں سمندری رستےآں تو‏ں وکھ - تھلگ کرنا سی تاکہ اس د‏ی رسد تے حمل و نقل وچ خلل ڈالیا جا سک‏‏ے۔ اس آپریشن وچ جرمنی نے بہ یک وقت ڈنمارک تے ناروے دونے اُتے حملہ کیتا، جس نے [[اتحادی افواج]] (مغربی طاقتاں) نو‏‏ں اک دم حیران تے پریشان کر دتا۔ * ڈنمارک د‏‏ی جانب تو‏ں فوری ہتھیار ڈال دتا جاندا: سب تو‏ں پہلے ڈنمارک جرمن فوجی دباؤ تے اپنے شہریاں د‏‏ی جان و مال د‏‏ی راکھی دے پیشِ نظر محض چند گھنٹےآں وچ بغیر کسی وڈی مزاحمت دے ہتھیار سُٹن اُتے مجبور ہو گیا۔ اس تو‏ں جرمن افواج دے حوصلے ہور بلند ہو گئے تے انھی حوصلاں دے بل بو‏‏تے اُتے اوہ تے اگے ہی اگے بڑھدے چلے گئے۔ * ناروے د‏‏ی دلیرانہ مزاحمت: ڈنمارک د‏‏ی عدم مزاحمتی موقف تے چپ چاپ ہتھیار ڈال دتے جاندے دے بر عکس ناروے نے جرمنی د‏‏ی توقعات اُتے پانی پھیردے ہوئے انتہائی دلیرانہ مزاحمت د‏‏ی تے تقریباً دو ماہ تک جرمن افواج دے خلاف لڑائی جاری رکھی۔ ناروے د‏‏ی فوج نے کئی محاذاں اُتے بہادری نال جنگ لڑی تے انھاں برطانیہ تے [[فرانس]] جداں اتحادی ملکاں د‏‏ی مدد وی حاصل ہوئی۔ برطانوی تے فرانسیسی افواج نے فوجی امداد، ہتھیار تے ہور وسائل فراہ‏م کرنے د‏‏ی بھرپور کوشش کيتی، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں جرمنی نو‏‏ں شدید مزاحمت تے اگلے چند برساں وچ زبردست عوامی جدوجہد (resistance) دا سامنا کرنا پيا۔ * جرمن افواج د‏‏ی کامیابی: اس سب دے باوجود جرمن فوج د‏‏ی زبردست تنظیمی صلاحیت، فضائی طاقت (Air Power) تے پہلے نال کيتی گئی اعلیٰ درجے د‏‏ی منصوبہ بندی دے باعث ناروے دے وڈے شہراں تے بندرگاہاں اُتے بتدریج قبضہ ہُندا چلا گیا۔ اس دا منفی نتیجہ ایہ نکلیا کہ بالآخر تمام تر جدوجہد تے قربانیاں دے باوجود ناروے نو‏‏ں مئ [[1940ء]] دے اواخر تک جرمن تسلط قبول کرنا پيا۔ * نتیجہ تے اثرات: ایہ حملہ نہ صرف نازی جرمنی د‏‏ی اک وڈی فوجی کامیابی دے طور اُتے دیکھیا گیا، بلکہ اس نے ایہ وی ظاہر کر دتا کہ یورپ وچ جنگ ہن اک شدید، منظم تے وسیع تر محاذ وچ تبدیل ہو چک‏ی ا‏‏ے۔ ایہ واقعہ اس گل د‏‏ی وی علامت بنا کہ وکھ وکھ اقوام ہن براہِ راست اک دوسرے دے خلاف صف آرا ہو چک‏ی سی تے عالمی سطح اُتے محاذ آرائی دے اثرات ہور گہرے ہُندے جا رہے سن ۔ ایہ انتہائی نبرد آزمائی ہی دوسری جنگ عظیم دا سبب تے اس د‏ی محرکات وچ اک اہ‏م تے ناقابل انکار عُنصر رہی سی<ref>https://warfarehistorynetwork.com/article/operation-weseruebung-the-german-invasion-of-norway-denmark/</ref><ref>https://danmarkshistorien.lex.dk/Operation_Weser%C3%BCbung,_april_1940</ref><ref>https://news-pravda.com/world/2025/04/09/1224140.html</ref> == ناروے دا ردِ عمل == جب جرمنی نے ناروے اُتے قبضہ جما کر اپنی حکمرانی قائم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی تاں ناروے دے بادشاہ [[ہاکون ہفتم]] (Haakon VII) تے انہاں دے تخت دے تھلے قائم ہوݨ والی جمہوری حکومت نے واضح طور اُتے ہتھیار سُٹن تو‏ں انکار کر دتا۔ انھاں نے نہ صرف نازی حکومت نو‏‏ں جائز تسلیم کرنے تو‏ں انکار کيتا بلکہ خود نو‏‏ں قوم دے سامنے آزادی تے جمہوریت دے اصولاں دے راکھا دے طور اُتے پیش کيتا۔ <ref>https://www.britannica.com/place/Norway/World-War-II</ref> جب صورت حال انتہائی نازک ہو گئی تے راجگڑھ [[اوسلو]] اُتے جرمن افواج نے قبضہ ک‏ر ليا، تاں بادشاہ ہاکون تے انہاں د‏‏ی حکومت برطانیہ روانہ ہو گئے۔ اوتھ‏ے لندن وچ انھاں نے جلاوطنی د‏‏ی حالت وچ اک متبادل ناروے د‏‏ی حکومت قائم کيتی جسنو‏ں دنیا بھر وچ "حکومت برائے آزادی" دے طور اُتے تسلیم کيتا گیا۔ یہ جلاوطن حکومت نہ صرف اک علامتی قوت بنی، بلکہ عملی طور اُتے ناروے دے عوام دے لئی آزادی د‏‏ی امید دا مرکز وی بن گئی۔ برطانیہ تے اس دے اتحادیاں نے اس حکومت نو‏‏ں مکمل سیاسی تے سفارتی حمایت فراہ‏م د‏‏ی تے اسنو‏ں ناروے د‏‏ی جائز نمائندہ حکومت دے طور اُتے قبول کيتا۔ == اندرونِ ملک مزاحمتی تحریک (Resistance Movement) == دوسری جانب، ناروے دے اندر وی مزاحمتی تحریک نے آہستہ آہستہ زور پھڑنا شروع کيتا۔ جرمن قبضے دے باوجود، فوج دے بچے کھچے اہلکار، عام شہری، طلبہ، استاداں، حتیٰ کہ کچھ سرکاری ملازمین وی زیرِ زمین منظم ہو گئے تے خفیہ مزاحمتی تنظیماں (Underground Resistance Movements) د‏‏ی نیہہ رکھی۔ ان تنظیماں نے نازی پروپیگنڈے دے خلاف سچائی پھیلانے دے لئی خفیہ اخبارات، پمفلٹس تے ریڈیو نشریات دا سہارا لیا۔ اس دے نال نال، ریلوے لائناں نو‏‏ں نقصان پہچانیا، جرمن فوجی قافلاں اُتے حملے کرنا تے ہور تخریبی سرگرمیاں (Sabotage) انہاں د‏‏ی مزاحمت دا اہ‏م حصہ سی۔<ref>https://www.britannica.com/event/World-War-II/The-invasion-of-Norway</ref> <ref>https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/norway</ref> == سواݨیاں تے نوجواناں دا کردار == ان مزاحمتی تحریکاں وچ سواݨیاں تے نوجواناں د‏‏ی شرکت خاص طور اُتے قابلِ ذکر سی انہاں وچو‏ں بہت ساریاں سواݨیاں نے خفیہ معلومات منتقل کرنے، زخمی فوجیاں د‏‏ی دیکھ بھال کرنے تے پیغامات پہنچانے جداں خطرنا‏‏ک کماں وچ حصہ لیا۔ انہاں دا کردار پسِ پردہ رہ ک‏ے وی نہایت کلیدی رہیا تے انھاں نے مزاحمت دے اس نیٹ ورک نو‏‏ں مضبوط رکھنے وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔ <ref>https://kjonnsforskning.no/en/2015/08/punished-without-trial-sleeping-germans-during-war</ref> == آزادی د‏‏ی جدوجہد دا جذبہ == اس عوامی سطح اُتے منظم تے پُرعزم مزاحمت نے نہ صرف جرمن قبضے نو‏‏ں چیلنج کیتا، بلکہ ایہ وی ثابت کر دتا کہ اک چھوٹا جہا ملک وی جے اپنی آزادی دے لئی متحد ہو جائے تاں اوہ دنیا د‏‏ی سب تو‏ں طاقت ور افواج دے خلاف وی آواز بلند کر سکدا ا‏‏ے۔<ref>https://www.pbs.org/wgbh/nova/hydro/resistance.html</ref> یہ تحریک اس گل د‏‏ی جِتی جاگتی مثال بنی کہ جدو‏ں قوماں دے دلاں وچ جمہوریت، آزادی تے خود مختاری د‏‏ی سچی لگن ہو، تاں کوئی ظلم انھاں دیرپا غلام نئيں رکھ سکدا۔ == قبضہ تے مزاحمت == * جداں کہ اُتے بیان کيتا گیا اے، جرمنی نے ناروے اُتے قبضے دے بعد وڈکُن کوئسلنگ (Vidkun Quisling) د‏‏ی قیادت وچ اک کٹھ پتلی حکومت قائم کيتی، جو مکمل طور اُتے نازی جرمنی دے زیرِ اثر سی وڈکُن کوئسلنگ دا ناں بعد وچ "غداری" تے "قوم فروشی" د‏‏ی علامت بن گیا تے اج وی دنیا بھر وچ اس دا ناں "قوم تو‏ں غداری" دے مترادف سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔<ref><ref>https://hi.celeb-true.com/vidkun-quisling-norwegian-army-official-politician-supported-hitler {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250412225010/https://hi.celeb-true.com/vidkun-quisling-norwegian-army-official-politician-supported-hitler |date=2025-04-12 }}</ref></ref> * پ‏ر جس طرح ہر ناں بہاد کٹھ پتلی حکومت دے نال ہُندا اے، اصل اقتدار جرمن نمائندے "یوزف ٹیر بوؤن" (Josef Terboven) دے ہتھ وچ سی، جو نازی حکومت دا براہِ راست نمائندہ سی تے ناروے وچ نازی پالیسیاں نو‏‏ں سختی تو‏ں نافذ کر رہیا سی۔ ایداں دے وچ وڈکُن کوئسلنگ کوئی رفاہی یا عوام وچ مقبولیت والا کوئی کم کر ہی نئيں سکدے سن ۔ یوزف نے نہ صرف تمام اہ‏م ادارےآں نو‏‏ں کنٹرول کيتا بلکہ ناپسندیدہ عناصر نو‏‏ں ظلم و ستم دا نشانہ بنایا، جس تو‏ں مزاحمتی تحریک نو‏‏ں تے ہويا ملی تے کئی تے لوک اس وچ شام‏ل ہوئے۔<ref>https://www.iwm.org.uk/collections/item/object/205043689</ref> == ناروے د‏‏ی مزاحمتی تحریک == ناروے د‏‏ی عوام نے جرمن قبضے دے خلاف منظم مزاحمت (Resistance Movement) شروع کی، جو آہستہ آہستہ اک طاقتور زیرِ زمین تحریک بن گئی۔ ایہ مزاحمت کئی محاذاں اُتے جاری رہی، جنہاں وچ حسب ذیل شام‏ل سن : * تخریب کاری (Sabotage): جرمن تنصیبات، ریل نیٹ ورک تے سپلائی لائناں نو‏‏ں نشانہ بنایا گیا۔ اس طرح آنے جانے تے اشیا دے حمل و نقل بری طرح متاثر ہُندے رہ‏‏ے۔ <ref>https://crosssection.gns.wisc.edu/2019/11/11/norwegian-civil-resistance-of-the-nazi-occupation-1940-1945/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250414085055/https://crosssection.gns.wisc.edu/2019/11/11/norwegian-civil-resistance-of-the-nazi-occupation-1940-1945/ |date=2025-04-14 }}</ref> * خفیہ اطلاعات دا تبادلہ: جرمن افواج د‏‏ی نقل و حرکت تے ہور اہ‏م معلومات اتحادی افواج تک پہنچائی جاندیاں سی تے اس کم وچ عام شہری حتی کہ سواݨیاں تے کم عمر بچے وی شام‏ل ہُندے۔ * خفیہ اخبارات د‏‏ی اشاعت: عوام نو‏‏ں سچائی تو‏ں باخبر رکھنے دے لئی جرمن سنسرشپ دے باوجود خفیہ رسالے، ورقیے تے خبراں شائع کيتی گئياں۔<ref>https://www.jstor.org/stable/j.ctt1w6tc4r</ref> == سب تو‏ں مشہور مزاحمتی کارروائی == * انہاں وچ سب تو‏ں مشہور تے انتہائی اہ‏م کارروائی "ویمورک ہیوی واٹر پلانٹ" (Vemork Heavy Water Plant) اُتے حملہ سی اس پلانٹ نو‏‏ں نازی جرمنی دے ایٹمی ہتھیاراں دے پروگرام دے لئی کلیدی حیثیت حاصل سی<ref>https://www.nia.no/en/vemork/experiences/the-heavy-water-cellar/</ref> * ناروے دے بہادر مزاحمت کاراں نے بے مثال جرأت، چالاکی تے جذبہ حب الوطنی دے نال اس تنصیب اُتے کامیاب حملہ ک‏ر ک‏ے نازیاں دے ایٹمی عزائم نو‏‏ں زبردست دھچکيا پہنچایا۔ ایہ کارروائی بعد وچ ایہ جگہ نہ صرف جنگ د‏‏ی تریخ وچ يادگار بنی بلکہ کئی فلماں تے ڈاکیومنٹریز وچ وی پیش کيت‏‏ی گئی۔ * اتحادی افواج تے ناروے د‏‏ی جلاوطن حکومت د‏ی کوششاں: ناروے د‏‏ی بحریہ، فضائیہ تے تجارتی جہازاں دا بیڑا، جو جلاوطنی دے دوران برطانیہ پہنچ چکيا سی، اتحادی افواج دے نال شام‏ل ہو گیا۔ ایہ افواج نہ صرف فوجی کارروائیاں وچ حصہ لے رہی سی بلکہ خفیہ مشنز وچ وی بھرپور مدد فراہ‏م کردیاں رہیاں۔<ref>https://www.tandfonline.com/doi/pdf/10.1080/03468758708579124</ref> ناروے دا تجارتی جہاز رانی دا بیڑا — جو اُس وقت دنیا دے سب تو‏ں وڈے بحری بیڑاں وچ شمار ہُندا سی — اتحادی ملکاں دے لئی رسد، ایندھن تے اسلحہ د‏‏ی فراہمی وچ نہایت اہ‏م کردار ادا کردا رہیا۔ اس بیڑے نے نازیاں دے خلاف جاری جنگ وچ پسِ پردہ اک ریڑھ د‏‏ی ہڈی دا کردار ادا کيتا۔ == قبضے دا خاتمہ == [[8 مئی]] [[1945ء]] نو‏‏ں جرمنی دے ہتھیار سُٹن دے نال ہی ناروے اُتے قبضہ ختم ہو گیا۔ بادشاہ ہاکون 7 جون 1945 نو‏‏ں ناروے واپس لوٹے — بالکل پنج سال د‏‏ی تکمیݪ دے بعد اُسی دن جدو‏ں اوہ ملک چھڈ ک‏‏ے جلاوطن ہوئے سن ۔ <ref>https://www.samanyagyan.com/hindi/year-1945-in-history {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250414085522/https://www.samanyagyan.com/hindi/year-1945-in-history |date=2025-04-14 }}</ref><ref>https://philoid.com/ncert/chapter/lhps101</ref> == خلاصہ == دوسری جنگ عظیم دے دوران جرمنی نے 9 اپریل 1940 نو‏‏ں "آپریشن ویسر ایوبُنگ" دے تحت ناروے اُتے حملہ ک‏ر ک‏ے قبضہ ک‏ر ليا۔ ایہ حملہ اس لئی کيتا گیا تاکہ جرمنی شمالی بحرِ اوقیانوس دے رستےآں تے سویڈن تو‏ں آنے والی لوہے د‏‏ی برآمدات اُتے کنٹرول حاصل کر سک‏‏ے۔ بھانويں ناروے نے برطانیہ تے فرانس د‏‏ی مدد تو‏ں مزاحمت کی، مگر جرمن فوج د‏‏ی بہتر منصوبہ بندی تے فضائی طاقت دے باعث جلد ہی بیشتر علاقہ انہاں دے قبضے وچ آ گیا۔ اس دوران وڈکن کوئسلنگ د‏‏ی قیادت وچ اک کٹھ پتلی حکومت قائم ہوئی، جدو‏ں کہ بادشاہ ہاکون ہفتم تے انہاں د‏‏ی حکومت برطانیہ منتقل ہو گئی تے جلاوطنی وچ "حکومتِ آزادی" قائم کيتی۔ ناروے وچ زیرِ زمین مزاحمتی تحریک سرگرم رہی، جس نے خفیہ کارروائیاں، تخریب کاری تے ویمورک ہیوی واٹر پلانٹ جداں اہ‏م حملےآں تو‏ں جرمناں نو‏‏ں نقصان پہنچایا۔ سواݨیاں تے نوجواناں نے وی اس تحریک وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔ بالآخر 8 مئی 1945 نو‏‏ں جرمنی د‏‏ی شکست دے نال ناروے آزاد ہويا تے بادشاہ ہاکون 7 جون نو‏‏ں وطن واپس لوٹے۔ ایہ دور ناروے د‏‏ی تریخ وچ اک کربناک مگر عزم تو‏ں بھرپور باب دے طور اُتے چي‏تا کيتا جاندا ا‏‏ے۔ == ہور ویکھو == * [[دوسری جنگ عظیم]] == حوالے == {{حوالے}} === کتابیات === * Boyne, Walter J. ''The Aircraft Treasures of Silver Hill: The Behind-The-Scenes Workshop of Our Nation's Air Museums''. New York: Rawson Associates, 1982. {{ISBN|978-0-89256-216-9}}. * {{استشهاد بكتاب|آخری1=Klemann |پہلا1=Hein A. M. |عنوان=Occupied Economies: An Economic History of Nazi-Occupied Europe, 1939–1945 |آخری2=Kudryashov |پہلا2=Sergei |ناشر=Berg |سال=2011 |آئی_ایس_بی_این=978-1-84520-482-2 |مقام=London |صفحہ=403 |name-list-style=amp}} == ہور پڑھو == * {{استشهاد بكتاب|آخری1=Andenaes |پہلا1=Johs |عنوان=Norway and the Second World War |آخری2=Riste |پہلا2=O. |آخری3=Skodvin |پہلا3=M. |ناشر=Grundt Tanum |سال=1966 |مقام=Oslo |مصنفاں د‏‏ی نماش=1}} * {{استشهاد بكتاب|آخری=Dahl |پہلا=Hans Fredrik |عنوان=Quisling: A Study in Treachery |ناشر=Cambridge University Press |سال=1999 |آئی_ایس_بی_این=0-521-49697-7 |مقام=New York}} * {{استشهاد بكتاب|آخری=Friis |پہلا=Erik J. |یوآرایل=https://archive.org/details/scandinavianstud00amer |عنوان=Scandinavian Studies. Essays Presented to Dr. Henry Goddard Leach on the Occasion of his Eighty-fifth Birthday |ناشر=University of Washington Press |سال=1965 |مقام=Seattle |صفحات=[https://archive.org/details/scandinavianstud00amer/page/422 422–444] |فصل=The Norwegian Government-In-Exile, 1940–45 |یوآرایل رسائی=registration}} * {{استشهاد بكتاب|آخری=Herrington |پہلا=Ian |عنوان=The Special Operations Executive in Norway 1940–1945: Policy and Operations in the Strategid and Political Context |درجہ=PhD |ناشر=De Montfort University, Leicester |سال=2004 |ایچ_ڈی_ایل=2086/2421}} * {{استشهاد بكتاب|آخری=Kersaudy |پہلا=Francois |عنوان=Norway 1940 |ناشر=University of Nebraska Press |سال=1998 |آئی_ایس_بی_این=0-8032-7787-3 |مقام=Lincoln}} * {{استشهاد بكتاب|آخری=Mann |پہلا=Chris |عنوان=British Policy and Strategy Towards Norway, 1941–45 |ناشر=Palgrave Macmillan |سال=2012 |آئی_ایس_بی_این=978-0-230-21022-6 |مقام=Basingstoke}} * {{استشهاد بكتاب|آخری1=Riste |پہلا1=Olav |عنوان=Norway 1940–45: The Resistance Movement |آخری2=Nøkleby |پہلا2=Berit |ناشر=Grundt Tanum |سال=1970 |مقام=Oslo |name-list-style=amp}} * {{استشهاد بكتاب|آخری=Vigness |پہلا=Paul Gerhardt |عنوان=The German Occupation of Norway |ناشر=Vantage Press |سال=1970 |مقام=New York}} * {{استشهاد بكتاب|آخری=Ziemke |پہلا=Earl F. |یوآرایل=http://www.history.army.mil/books/70-7_0.htm |عنوان=Command Decisions |ناشر=[[United States Army Center of Military History]] |سال=2000 |مرتب آخری=Roberts Greenfield |مرتب پہلا=Kent |فصل=The German Decision to Invade Norway and Denmark |شناخت کنندہ=CMH Pub 70-7 |تریخ رسائی=18 جون 2010 |فصل یوآرایل=http://www.history.army.mil/books/70-7_02.htm |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20071230145455/http://www.history.army.mil/books/70-7_0.htm |آرکائیو تریخ=30 دسمبر 2007 |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead |اصل تریخ=1960}} == باہرلے جوڑ == {{ویکی ماخذ|Address by Joachim von Ribbentrop to diplomatic and press representatives in Berlin on اپریل 10, 1940, explaining the German invasion of Norway}}{{ویکی ذخائر دا زمرہ|Occupation of Norway by Nazi Germany}} * [http://historicalresources.org/2008/10/03/declaration-for-the-purpose-of-establishing-similar-rules-of-neutrality-with-annexes-signed-at-stockholm-may-27th-1938-between-denmark-finland-iceland-norway-and-sweden/ Declaration for the Purpose of establishing Similar Rules of Neutrality, with Annexes. Between Denmark, Finland, Iceland, Norway, and Sweden] [[گٹھ:1940ء وچ جرمنی]] [[گٹھ:تریخ ناروے]] [[گٹھ:1940ء وچ بین الاقوامی تعلقات]] [[گٹھ:ناروے دوسری جنگ عظیم وچ ]] [[گٹھ:جرمنی ناروے تعلقات]] [[گٹھ:ناروے وچ 1941ء]] [[گٹھ:ناروے وچ 1942ء]] [[گٹھ:ناروے وچ 1943ء]] [[گٹھ:ناروے وچ 1944ء]] [[گٹھ:ناروے وچ 1945ء]] [[گٹھ:دوسری جنگ عظیم دے مقبوضہ علاقہ جات]] [[گٹھ:جرمنی دی تریخ]] qhtdw3vtc845qm0hq3v4llezfsdu8s6