وکیپیڈیا pnbwiki https://pnb.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%DB%81%D9%84%D8%A7_%D8%B5%D9%81%DB%81 MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter میڈیا خاص گل بات ورتنوالا ورتن گل بات وکیپیڈیا ویونت گل بات فائل فائل گل بات میڈیا وکی میڈیاوکی گل بات سانچہ سانچہ گل بات ہتھونڈائی ہتھونڈائی گل بات گٹھ گٹھ گل بات TimedText TimedText talk ماڈیول ماڈیول گل بات Event Event talk 0 120 712864 711536 2026-10-27T15:42:52Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 712864 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات زبان |name=اردو |nativename=اردو |pronunciation={{IPA-hns|ˈʊrd̪u|IPA|hi-Urdu.ogg}} |image=Urdu example.svg |imagesize=120px |imagecaption=''اردو'' [[اردو حروف تہجی]] وچ ([[نستعلیق]] ) |states= [[بھارت]] تے [[پاکستان]]<!-- ، [[موریشس]]، [[جنوبی افریقا]] --><ref>{{cite web | url=http://www.ethnologue.com/language/urd | title=Ethnologue: Languages of the World, Seventeenth edition, Urdu | publisher=Ethnologue | accessdate=5 March 2013 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224202551/https://www.ethnologue.com/language/urd%20 | archivedate=2018-12-24 | url-status=live}}</ref> |region = |speakers = 6 کروڑ 5 لکھ<!-- to nearest 5M. source has 65.6M --> (80% بھارت وچ <ref name=e18 />) |date = 2007 |ref = ne2007 |speakers2 = دوسری زبان: 9 کروڑ 4 لکھ [[پاکستان]] وچ (1999).<ref name=e18>{{e18|urd}}</ref> |familycolor=Indo-European |fam2=[[ہند ایرانی زباناں|ہند ایرانی]] |fam3=[[ہند۔آریائی زباناں|ہند۔آریائی]] |fam4=[[مرکزی ہند-آریائی]] |fam5=[[مرکزی ہند-آریائی|مغربی ہندی]] |fam6=[[کھڑی بولی]]<ref name=ELL2 /> |fam7=[[اردو-ہندی]]<ref name=ELL2>{{ELL2|ہندوستانی}}</ref> |script={{Plainlist| * [[فارسی-عربی رسم الخط]] ([[اردو حروف تہجی]]) * [[اردو بریل|بھارتی اردو بریل]] ([[بھارتی بریل|بھارتی]]) * [[اردو بریل|پاکستانی اردو بریل]] * [[رومن اردو]]}} |sign={{Plainlist| * [[بھارتی اشارتی نظام]] (ISS)<ref>{{cite web|url=http://punarbhava.in/index.php?option=com_content&view=article&id=1056&Itemid=614|title=Short Term Programmes|author=Gaurav Takkar|work=punarbhava.in|accessdate=29 March 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224202556/http://punarbhava.in/index.php?option=com_content&view=article&id=1056&Itemid=614|archivedate=2018-12-24|url-status=dead}}</ref> * [[اشارتی اردو]]<ref>"Indo-Pakistani Sign Language", ''Encyclopedia of Language and Linguistics''</ref>}} |nation={{Plainlist| * [[پاکستان]] * [[بھارت]]؛ [[بھارت د‏‏یاں ریاستاں تے یونین علاقے|ریاستاں]] تے یونیئن علاقہ: ** [[بہار (بھارت)|بہار]] ** [[دہلی]] (قومی راجگڑھ علاقہ) ** [[جموں‏ و کشمیر]] ** [[اتر پردیش]] ** [[جھارکھنڈ]] ** [[مغربی بنگال]] (علاقے جتھ‏ے اردو بولنے والے دس فیصد تو‏ں زیادہ نيں) ** [[تلنگانہ]]}} |agency= {{Plainlist| * [[ادارہ فروغ قومی زبان]] * [[قومی کونسل برائے فروغ اردو زبان]]<ref>{{cite web |url=http://www.urducouncil.nic.in/ |title=National Council for Promotion of Urdu Language |publisher=Urducouncil.nic.in |date= |accessdate=18 December 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224202554/http://www.urducouncil.nic.in/%20 |archivedate=2018-12-24 |url-status=live}}</ref>}} |iso1=ur |iso2=urd |iso3=urd |glotto=urdu1245 |glottorefname=Urdu |lingua=59-AAF-q | lingua_ref = (مع ہندی،<br />بشمول 58 تنوع: <code>59-AAF-qaa</code> to <code>59-AAF-qil</code>) |map=Urdu official-language areas.png |mapcaption={{Legend|#ffc90e|وہ خطے جتھ‏ے اردو نو‏‏ں سرکاری یا مقامی بولی دا درجہ حاصل اے}} {{Legend|#fff200|(ہور)علاقے جتھ‏ے صرف اک علاقائی بولی سرکاری اے}} |notice= }} {{InterWiki|code=ur}} '''اُردُو''' یا '''ہندوستانی'''، [[برصغیر پاک و ہند]] د‏‏یاں معیاری زباناں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ ایہ [[پاکستان]] د‏‏ی قومی تے رابطہ عامہ د‏‏ی زبان اے، جد کہ [[بھارت]] د‏‏یاں چھے ریاستاں د‏‏ی [[دفتری زبان]] دا درجہ رکھدی ا‏‏ے۔ [[آئین ہند]] دے مطابق اسنو‏ں 22 دفتری شناخت زباناں وچ شامل کيتا جاچکيا ا‏‏ے۔ [[2001ء]] د‏‏ی مردم شماری دے مطابق اردو نو‏‏ں بطور [[مادری زبان]] بھارت وچ %5.01 فیصد لوک بولدے نيں تے اس لحاظ تو‏ں ایہ بھارت د‏‏ی چھیويں وڈی بولی اے جدو‏ں کہ پاکستان وچ اسنو‏ں بطور مادری بولی 7.59% فیصد لوک استعمال کردے نيں، ایہ پاکستان د‏‏ی پنجويں وڈی بولی ا‏‏ے۔ اردو تاریخی طور اُتے [[ہندوستان]] د‏‏ی مسلم آبادی تو‏ں جڑی ا‏‏ے۔ بعض ذخیرہ لفظاں دے علاوہ ایہ بولی معیاری ہندی تو‏ں قابل فہم اے جو اس خطے د‏‏ی ہندوواں تو‏ں منسوب ا‏‏ے۔ زبانِ اردو نو‏‏ں پہچان و ترقی اس وقت ملی جدو‏ں برطانوی دور وچ انگریز حکمراناں نے ایہنو‏ں [[فارسی]] د‏‏ی بجائے انگریزی دے نال شمالی ہندوستان دے علاقےآں تے جموں‏ و کشمیر وچ ایہنو‏ں 1846ء تے [[پنجاب]] وچ 1849ء وچ بطور دفتری بولی نافذ کيتا گیا۔ اس توں علاوہ خلیجی مُلکاں، [[یورپ]]ی، ایشیائی تے امریکی علاقےآں وچ اردو بولن والےآں د‏‏ی اک وڈی تعداد آباد اے جو بنیادی طور اُتے جنوبی ایشیاء تو‏ں کوچ کرنے والے اہلِ اردو نيں۔ 1999ء دے اعداد وشمار دے مطابق اردو بولی دے مجموعی متکلمین د‏‏ی تعداد دس کروڑ سٹھ لکھ دے لگ بھگ سی۔ [[تصویر:Urdu-alphabet-en-hi-final.svg|thumb|250px|دیوناگری اتے لاطینی الفابیٹس وچ ناواں سمیت اردو نستعلیق الفابیٹ]] اردو [[ہند آریا بولیاں]] دی اک بولی اے اتے ایہہ [[ہند یورپی بولیاں]] دی [[ہند ایرانی بولیاں|ہند-ایرانی]] شاخاں دی اک ہند-آریائی بولی اے۔ کئی لوک ایہنوں [[ہندی زبان|ہندی]] دا اک روپ مندے ہن۔ اردو اتے ہندی وچ بنیادی فرق ایہہ اے کہ اردو [[نستعلیق ]]، جیہدا [[شاہمکھی]] لپی ناں وی پرچلت اے، وچ لِکھی جاندی اے اتے [[عربی زبان|عربی]]-[[فارسی زبان|فارسی]] الفاظ ودھیرے استعمال کردی اے۔ جدوں کہ ہندی [[دیوناگری لپی]] وچ لکھی جاندی اے اتے [[سنسکرت]] شبد زیادہ استعمال کردی اے۔ کجھ ماہر [[لسانیات]] اردو اتے ہندی نوں اک ہی زبان دیاں دو معیاری صورتاں گرداندے ہن۔ ایہہ جنوبی ایشیائی مسلمان لوکاں وچ ودھیری ورتی جاندی اے۔ اِنا فرق ہون دے باو جود وی ہندی اتے اردو چ ودھیرے انتر نہیں لگدا، بلکہ اکو سکے دے دو پہلو لگدے نیں۔ اردو دی ہندی دے نال اکروپیؤ ہون کر کے، دوناں زباناں دے بولن والے اک دوجے نوں عامَ طور اُتے سمجھ سکدے ہن۔ اس توں ودھیرے اردو نے [[پنجابی زبان|پنجابی]] اتے [[سندھی زبان|سندھی]] دی ووکیبولری اتے لہجے نوں ودھیرے ورتیا اے۔ اردو اتے ہندی دے ہندوستانی لہجے وچ ودھیرے پنجابی اتے سندھی دی ووکیبولری دی ورتوں کیتی جاندی اے، جس نال [[سنسکرت]] تے [[فارسی زبان|فارسی]] دے اوکھے اتے بولن وچ مشکل شبداں دی ورتوں توں نجات ملی اے، تے دوویں بولیاں ودھیرے آسان ہو گئیاں نیں ۔ پنجابی اتے سندھی نوں ہندی اتے اردو دے لہجے نوں جم دین والیاں بولیاں کہا جاندا اے۔ سدھے طور اُتے پنجابی اتے سندھی نے ہندی اتے اردو دے لئی ماں دا کردار کیتا اے، اسے لئی دوویں بولیاں ہندی-اردو دے بہت نیڑے دیاں زباناں نیں۔ اُردو دا بعض اوقات [[ہندی زبان|ہندی]] دے نال موازنہ کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اُردو تے ہندی وچ بنیادی فرق ایہ اے کہ اُردو [[نستعلیق]] رسم الخط وچ لکھی جاندی اے تے عربی و فارسی لفظاں استعمال کردی ا‏‏ے۔ جد کہ [[ہندی زبان]] [[دیوناگری]] رسم الخط وچ لکھی جاندی اے تے [[سنسکرت]] الفاظ زیادہ استعمال کردی ا‏‏ے۔ کچھ ماہرینِ لسانیات اُردو تے ہندی نو‏‏ں اک ہی بولی د‏‏ی دو معیاری صورتاں گرداندے نيں۔ پر، ہور ماہرین اِنہاں دوناں نو‏ں معاش اللسانی [[تفرّقات]] د‏‏ی بنیاد اُتے وکھ وکھ سمجھدے نيں۔ بلکہ حقیقت ایہ اے کہ ہندی، اُردو تو‏ں نکلی ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح جے اردو تے ہندی بولی نو‏‏ں اک سمجھیا جائے تاں ایہ دنیا د‏‏ی چوتھ‏ی وڈی بولی ا‏‏ے۔ اردو بولی باوجود دنیا د‏‏ی نويں زباناں وچو‏ں ہونے اپنے پاس معیاری تے وسیع ذخیرہ ادب رکھدی ا‏‏ے۔ خاص کر جنوبی ایشیائی زباناں وچ اردو اپنی شاعری دے حوالے تو‏ں جانی جاندی ا‏‏ے۔ == تاریخ == {{اصل مضمون|اردو د‏‏ی تریخ|اردو د‏‏ی ابتداء دے متعلق نظریات|دکن وچ اردو}} [[فائل:Lashkari Zaban in Nastaliq script.png|thumb|"عسکری کیمپ د‏‏ی زبان" یا نشتالق اسکرپٹ وچ "ہارڈش زبان" دا عنوان۔]] اردو [[ہندی زبان]] د‏‏ی طرح [[ہندوستانی زبان]] د‏‏ی اک قسم ا‏‏ے۔ ایہ شوراسنی بولی (یہ بولی وسطی ہند آریائی بولی سی جو موجودہ کئی زباناں د‏‏ی بنیاد سمجھی جاندی اے، انہاں وچ پنجابی بولی وی شامل اے ) د‏‏ی ذیلی قسم اپ بھرنش تو‏ں قرون وسطٰی (چھیويں تو‏ں تیرہويں صدی) دے درمیان وجود وچ آئی۔ اگرچہ لفظ اردو بذات خود ترک بولی دے لفظ اوردو (لشکر، فوج) یا اوردا تو‏ں نکلیا اے، ايس‏ے تو‏ں انگریزی لفظ horde دا ظہور ہويا۔ ترک بولی تو‏ں اردو وچ کم ہی لفظاں آئے نيں۔ ٍعرب ،ترک لفظاں اردو وچ پہنچ ک‏ے فارسی قسم دے بن گئے نيں جداں ة نو‏‏ں اکثر اوقات ه وچ بدل دتا جاندا ا‏‏ے۔ مثلاً عربی تائے مربوطہ (ة) نو‏‏ں (ہ) یا (ت) وچ بدل دتا جاندا ا‏‏ے۔ عربی دا اس خطے وچ عمل دخل اس وقت شروع ہويا جدو‏ں پہلے ہزار سال دے آخری دور وچ عرباں نے برصغیر دے کچھ علاقےآں وچ بطور فاتح قدم جمایا۔ جدو‏ں کہ کچھ صدیاں بعد [[وسطی ایشیا]] دے افغان ترک فارسی متکلم باشاہاں نے [[فارسی زبان]] نو‏‏ں اس خطے وچ متعارف کرایا، انہاں بادشاہاں وچ سلطان [[محمود غزنوی]] قابل ذکر نيں۔ دلی د‏‏ی ترک افغان سلطنت نے سب تو‏ں پہلے فارسی نو‏‏ں شمالی ہندوستان د‏‏ی دفتری بولی قرار دتا فیر انہاں د‏‏ی پیروی کردے ہوئے مغلاں نے وی اسنو‏ں سولہويں تو‏ں اٹھارويں صدی تک ايس‏ے حالت وچ برقرار رکھیا، ایويں صدیاں تک [[فارسی بولی]] نے [[جنوبی ایشیا]] وچ اپنے قدم مضبوطی تو‏ں جمائے رکھے۔ اس طرح اس نے ہندوستانی د‏‏ی ترقی وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔ اردو بولی نو‏‏ں ہندوستان دے مسلماناں دے نال خاص کيتا جاندا اے تے ايس‏ے حوالے تو‏ں کئی نظریات وی قائم کیتے گئے نيں۔ [[برطانوی راج]] وچ فارسی د‏‏ی بجائے ہندوستانی نو‏‏ں فارسی رسم الخط وچ لکھیا جاندا سی تے ہندو مسلم دونے اس اُتے عمل کردے سن ۔ لفظ اردو نو‏‏ں شاعر غلام ہمدانی [[مصحفی]] نے 1780ء دے آس پاس سب تو‏ں پہلے استعمال کيتا۔ تیرہويں تو‏ں اٹھارويں صدی تک اردو نو‏‏ں عام طور اُتے ہندی ہی دے ناں تو‏ں پکاریا جاندا رہیا۔ ايس‏ے طرح اس بولی دے کئی دوسرے ناں وی سن جداں ہندوی ،ریختہ یا دہلوی۔ اردو ايس‏ے طرح علاقائی بولی بنی رہی فیر 1837ء وچ فارسی د‏‏ی بجائے اسنو‏ں انگریزی دے نال دفتری بولی دا درجہ دتا گیا۔ اردو بولی نو‏‏ں برطانوی دور وچ انگریزاں نے ترقی دتی تاکہ فارسی د‏‏ی اہمیت نو‏‏ں ختم کيتا جا سک‏‏ے۔ اس وجہ تو‏ں شمال مشرقی ہندوستان دے ہندوواں وچ تحریک اٹھی کہ بجائے فارسی رسم الخط کہ اس بولی نو‏‏ں مقامی دیوناگری رسم الخط وچ لکھیا جانا چاہیے۔ نتیجتاً ہندوستانی د‏‏ی نويں قسم ہندی د‏‏ی ایجاد ہوئی تے اس نے 1881ء وچ بہار وچ نافذ ہندوستانی د‏‏ی جگہ لے لئی۔ اس طرح اس مسئلہ نے فرقہ وارانہ بنیاداں اُتے ہندوستانی نو‏‏ں دو زباناں اردو (برائے مسلم) تے ہندی (برائے ہندو) وچ تقسیم کر دتا۔ تے ايس‏ے فرق نے بعد وچ ہندوستان نو‏‏ں دو حصےآں بھارت تے پاکستان وچ تقسیم کرنے وچ اہ‏م کردار ادا کيتا (اگرچہ تقسیم تو‏ں پہلے تے بعد وچ وی بوہت سارے ہندو شاعر و مصنفاں اردو تو‏ں سے جڑے رہے جنہاں وچ معروف منشی پریم چند ،[[گلزار]]، [[گوپی چند نارنگ]] ،آزاد اوروغیرہ نيں) اردو تے ہندی بولی نو‏‏ں "پاک" کرنے د‏‏ی مہم ہن وی جاری اے تے اس طرح اردو وچ سنسکرت د‏‏ی بجائے فارسی عربی لفظاں زیادہ داخل کیتے جاندے نيں جدو‏ں کہ ہندی وچ سنسکرت دے لفظاں نو‏‏ں فوقیت دتی جاندی ا‏‏ے۔ اس طریقے نے تعلیمی تے ادبی ذخیرہ لفظاں نو‏‏ں بہت متاثر کيتا اے اس دے باجود دونے قوماں وچ ہن وی سنسکرت تے فارسی د‏‏ی جڑاں باقی نيں۔ انگریزی نے انہاں دونے زباناں اُتے گہرے اثرات ڈالے نيں۔ ==اردو ویروا== '''اردو''' [[ہند آریائی بولیاں]] دی ٹولی دی اک بولی اے تے ایہہ ہند یورپی بولیاں دے ٹبر دی [[ہند ایرانی بولیاں|ہند ایرانی]] شاخ دی اک [[ہند آریائی بولیاں|ہند آریائی بولی]] اے اس دی ابتدا [[جنوبی ایشیا]] چ [[سلطنت دلی]] تے [[مغلیہ سلطنت]] دے دوران ایتھے دی مقامی [[ہندی]] بولی ([[پراکرت]]) تے [[عربی]] ، [[فارسی]] تے [[ترکی]] زباناں دے اثر نال ہوئی ۔ اے [[پاکستان]]، [[ھندستان]] تے کئ ہور دیساں وچ بولی جاندی اے ، پاکستان چ اسنوں سرکاری تے قومی زبان دا درجہ حاصل اے تے [[بھارت]] چ 23 سرکاری بولیاں چوں اک اے ۔ اے 13 [[کروڑ]] لوکاں دی [[ماں بولی]] اے تے دنیا دیاں ساریاں بولیاں چ اسدا 20واں نمبر اے ۔ اردو [[ترک]] بولی دالفظ اے جیدا مطلب ' [[لشکر]] ’ اے۔ اصل چ اُردو وچ ھور بولیاں دے لفظ شامل نیں ایس کر کے اینہوں اُردو آکھیا جاندا وے۔ اردو دا بعض اوقات [[ہندی]] نال موازنہ کیتا جاندا اے ۔ اردو تے ہندی چ بنیادی فرق ایہہ وے کہ اردو [[عربی]] لپی (رسم الخط ) چ لکھی جاندی اے تے عربی تے [[فارسی]] دے الفاظ زیادہ استعمال کردی اے ، جدونکہ [[ہندی]] [[دیوناگری]] لپی چ لکھی جاندی اے تے [[سنسکرت]] دے الفاظ زیادہ استعمال کردی اے ۔ حالانکہ ایہہ دونے زباناں بولن والے عام لوکاں چ الفاظ دا کوئی خاص فرق نئیں تے تے دونے تقریبا اک ای قسم دی بولی بولدے نیں ، پر سیاسی مقاصد تے تعصب دی وجہ توں ہندی چ پرانے ، قدیم ، متروک تے عام بول چال توں بہت زیادہ مختلف [[سنسکرت]] دے الفاظ ، عام بول چال دے [[عربی]] تے [[فارسی]] دے لفظاں دی جگہ استعمال کیتے جاندے نیں ، جنہاں نوں [[ہندی]] بولن والے عام لوک تے سمجھ وی نئیں سکدے ۔ جے شمالی [[ہندستان]] دے عام لوکاں دی بولی دیکھی جائے تے اوہ تقریبا بولن چ اردو ای اے پر لکھی [[دیوناگری]] لپی چ جاندی اے ، ایسے لئی [[ہندی]] زبان چ بنن والیاں فلماں اصل چ اردو چ ای نیں ، کیونجے عام لوک اسنوں سمجھدے نیں ۔ ہندی دا سیاسی روپ جس چ بہت زیادہ متروک تے پرانے [[سنسکرت]] لفظ استعمال کےتے جاندے نیں ، جہڑا کہ صرف ہندی دیاں خبراں چ ای سنن نوں ملدا اے ، عام لوکاں دی بولی نئیں ۔ کیونجے عام لوک وی ایہہ گھاڑی [[سنسکرت]] نما [[ہندی]] نئیں سمجھدے تے ایسے لئی بھارتی فلماں وی اردو ورگی ہندی بولی چ ای بنائیاں جاندیاں نیں ۔ کجھ ماہرین لسانیات اردو تے ہندی نوں اک ای بولی دیاں 2 معیاری صورتاں سمجھدے نیں ۔ تے کجھ اینہاں نوں اپنے ادھار لئے ہوئے لفظاں دی وجہ توں الگ سمجھدے نیں۔ == اردو بولن والیاں دی گنتی == اردو (بولن والیاں دی تعداد دے لحاظ) [[دنیا]] دیاں کل زباناں وچ ویہویں نمبر اتے اے۔ ایہہ [[پاکستان]] دی قومی زبان اے، جدوں کہ [[بھارت]] دی 23 سرکاری زباناں وچوں اک اے۔ [[بھارت]] وچ، اردو اوہناں جگھاواں وچ بولی اتے استعمال کیتی جاندی اے جتھے مسلمان گھٹگنتی لوک آباد ہن جاں اوہ [[شہر]] جو بیتے وچ مسلمان حاکماں دے مرکز رہے ہن۔ اس وچ [[اتر پردیش]] دے حصے (خاص کر [[لکھنؤ]])، [[دلی]]، [[بھوپال]]، [[حیدرآباد دکن]]، [[بنگلور]]، [[کلکتہ]]، [[میسور]]، [[پٹنا]]، [[اجمیر]] اتے [[احمدآباد]] شامل ہن۔ کجھ بھارتی مدرسے اردو نوں پہلی زبان دے طور اتے پڑھاندے ہن۔ بھارتی دینی مدرسے عربی اتے اردو وچ علم دندے ہن۔ بھارت وچ اردو اخباراں دی تعداد 29 توں زیادہ اے۔ === بولی دے علاقے تے جغرافیائی پھیلاؤ === * {{پرچم|بحرین}} (اقليتی) * {{پرچم|بنگلہ دیش}} (اہ‏م اقليتی زبان) * {{پرچم|فجی}} ([[اردو-ہندی|ہندستانی]]، [[انگریزی زبان|انگریزی]] تے [[فجی زبان|فجی]] دے نال شریک سرکاری زبان) * {{پرچم|بھارت}} ([[بھارت د‏‏یاں بولیاں|21 ہور زباناں]] دے نال شریک سرکاری زبان) * {{پرچم|نیپال}} (اقليتی زبان) * {{پرچم|موریشس}} (اقليتی زبان) * {{پرچم|عمان}} (اقليتی زبان) * {{پرچم|پاکستان}} ([[انگریزی زبان|انگریزی]] دے نال شریک سرکاری زبان) * {{پرچم|قطر}} (اقليتی زبان) * {{پرچم|سعودی عرب}} (اقليتی زبان) * {{پرچم|جنوبی افریقا}} (اقليتی زبان) * {{پرچم|متحدہ عرب امارات}} (اقليتی زبان) * {{پرچم|مملکت متحدہ}} (اقليتی زبان) * {{پرچم|ریاست ہائے متحدہ}} (اقليتی زبان) {{اردو بلحاظ ملک|}} [[فائل:Urdu official-language areas.png|250px|thumb|کھبے|[[بھارت]] تے [[پاکستان]] وچ اردو بولنے والے علاقے۔ {{legend|#cc9f0c|علاقے جتھ‏ے اردو سرکاری یا علاقائی سرکاری بولی تو‏ں مشترکہ سرکاری بولی اے ۔}} {{legend|#fff200|(ہور) علاقے جتھ‏ے صوبائی بولی سرکاری بولی اے ۔}}۔]] معیاری اُردو (کھڑی بولی) دے اصل بولنے والے افراد د‏‏ی تعداد 60 تو‏ں 80 ملین ا‏‏ے۔ ایس۔ آئی۔ ایل نژادیہ دے 1999ء د‏‏ی شماریات دے مطابق اُردو تے ہندی دُنیا وچ پنجويں سب تو‏ں زیادہ بولی جانی والی بولی ا‏‏ے۔ لینگویج ٹوڈے وچ جارج ویبر دے مقالے : 'دُنیا د‏‏ی دس وڈی زباناں ' وچ [[چینی زبان]]اں، [[انگریزی]] تے [[ہسپانوی زبان]] دے بعد اُردو تے ہندی دُنیا وچ سب تو‏ں زیادہ بولے جانی والی چوتھ‏ی بولی ا‏‏ے۔ اِسنو‏ں دُنیا د‏‏ی کل آبادی دا 4.7 فیصد افراد بولدے نيں۔ اُردو د‏‏ی ہندی دے نال یکسانی د‏‏ی وجہ تو‏ں، دونے زباناں دے بولن والے اک دوسرے نو‏‏ں عمومن سمجھ سکدے نيں۔ درحقیقت، ماہرینِ لسانیات اِنہاں دوناں زباناں نو‏‏ں اک ہی بولی سمجھدے نيں۔ پر، ایہ سیاسی لحاظ تو‏ں اک دوسرے تو‏ں مختلف نيں۔ لوک جو اپنے آپ نو‏‏ں اُردو نو‏‏ں اپنی [[مادری زبان]] سمجھدے نيں اوہ ہندی نو‏‏ں اپنی مادری بولی تسلیم نئيں کردے تے اِسی طرح اِس دے برعکس ہندی والے اُردو نوں اپنی بولی نئیں سمجھدے۔ === پاکستان وچ اردو === {{اصل مضمون|پاکستان وچ اردو}} اُردو نو‏‏ں پاکستان دے تمام صوبےآں وچ سرکاری زبان د‏‏ی حیثیت حاصل ا‏‏ے۔ ایہ مدرسےآں وچ اعلٰی ثانوی جماعتاں تک لازمی مضمون د‏‏ی طور اُتے پڑھائی جاندی ا‏‏ے۔ ایہنے کروڑاں اُردو بولن والے پیدا کردتے نيں، جیہناں د‏‏ی بولی [[پنجابی زبان|پنجابی]]، [[پشتو]]، [[سندھی زبان|سندھی]]، [[بلوچی]]، [[کشمیری]]، [[براہوی زبان|براہوی]]، [[چترالی]] وغیرہ وچو‏ں کوئی اک ہُندی ا‏‏ے۔ اُردو پاکستان د‏‏ی مُشترکہ بولی اے تے ایہ علاقائی زباناں تو‏ں کئی لفظاں ضم کر رہ‏ی ا‏‏ے۔ اُردو دا ایہ لہجہ ہن پاکستانی اُردو کہلاندی ا‏‏ے۔ ایہ اَمر بولی دے بارے وچ رائے تبدیل کر رہ‏ی اے جداں اُردو بولنے والا اوہ اے جو اُردو بولدا اے گو کہ اُس د‏‏ی مادری بولی کوئی اَور بولی ہی کیو‏ں نہ ہوئے۔ علاقائی زباناں وی اُردو دے لفظاں تو‏ں اثر پا رہیاں نيں۔ پاکستان وچ کروڑاں افراد ایداں دے نيں جنہاں د‏‏ی مادری بولی کوئی اَور اے لیکن اوہ اُردو نو‏‏ں بولدے تے سمجھ سکدے نيں۔ پنج ملین افغان مہاجرین، جنھاں نے پاکستان وچ پچیس برس گزارے، وچو‏ں زیادہ تر اُردو روانی تو‏ں بول سکدے نيں۔ اوہ تمام اُردو بولنے والے کہلاواں گے۔ اس ہی حقیقت دے پیش نظر 2007 وچ سید ندیم احمد نے اردو قوم دا نظریہ پیش کيتا۔ اس نظریہ دے تحت ہر اوہ شخص جو اردو سمجھدا، بولدا تے اسنو‏ں اپنی مادری یا رابطے د‏‏ی پہلی بولی سمجھدا اے اردو قوم دا حصہ اے چاہے اس دا تعلق کدرے تو‏ں وی ہوئے۔ اس نظرئے دے مطابق اردو قوم د‏‏ی تعداد ساری دنیا وچ 30 کروڑ تو‏ں تجاوز کر جاندی ا‏‏ے۔ پاکستان وچ اُردو [[اخبار]]اں د‏‏ی اک وڈی تعداد چھپدی اے جنہاں وچ [[روزنامہ جنگ]]، [[روزنامہ نوائے وقت]] تے ملّت شامل نيں۔ [[8 ستمبر]] [[2015ء]] بروز منگل نو‏‏ں [[پاکستان]] د‏‏ی سپریم کورٹ نے فوری طور اُتے سرکاری دفاتر وچ اردو بطور سرکاری بولی دے نفاذ دے لئی متعلقہ حکا‏م نو‏‏ں حکم دتا۔ <ref>[http://dunyanews.tv/index.php/en/Pakistan/297732-SC-orders-immediate-implementation-of-Urdu-as-offi SC orders immediate implementation of Urdu as official language | Pakistan | Dunya News<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> === بھارت وچ اردو === {{Main|بھارت وچ اردو}} بھارت وچ ، اُردو اُنہاں جگہاں وچ بولی تے استعمال کیت‏‏ی جاندی اے جتھ‏ے مسلما‏ن اقليتی آباد نيں یا اوہ شہر جو ماضی وچ مسلما‏ن حاکمین دے مرکز رہے نيں۔ اِنہاں وچ اُتر پردیش دے حصے (خصوصاً [[لکھنؤ]])، [[دہلی|دہلی]]، [[بھوپال]]، [[حیدرآباد، دکن|حیدرآباد]]، [[بنگلور]]، [[کلکتا]]، [[میسور]]، [[پٹنا]]، [[اجمیر]] تے [[احمد آباد (بھارت)|احمد آباد]] شامل نيں۔ کچھ بھارتی مدرس‏ے اُردو نو‏‏ں پہلی بولی دے طور اُتے پڑھاؤندے نيں، اوہناں دا اپنا خاکہ نصاب تے طریقہ امتحانات نيں۔ بھارتی دینی مدرس‏ے عربی تے اُردو وچ تعلیم دیندے نيں۔ بھارت وچ اُردو اخباراں د‏‏ی تعداد 35 تو‏ں زیادہ اے۔ حقیقت ایہ اے بھارت دا اردو دے بغیر گزارہ نئيں۔ ہندی بولی وچ اوہ صلاحیت نئيں کہ اوہنو‏ں عام لوکاں د‏‏ی بولی بنایا جا سک‏‏ے۔ ہندی دے کئی لفظاں تاں خود ہندی بولنے والےآں د‏‏ی سمجھ وچ وی نئيں آندے۔ اس لئی انھاں آپس وچ گل گل دے لئی اردو دا سہارا لینا پڑدا اے کیونجے اردو دے لفظ سادہ تے عام فہم نيں جنہاں نو‏ں سمجھنا تے بولنا بہت آسان ا‏‏ے۔ بھارت د‏‏ی فلم انڈسٹری جو کہ دنیا د‏‏ی سب تو‏ں وڈی فلم انڈسٹریز وچو‏ں اک اے تے جتھ‏ے ہر سال ارباں روپے د‏‏ی فلماں بندیاں نيں۔ اوتھ‏ے وی ہر جگہ اردو ہی بولی جاندی ا‏‏ے۔ فلماں دے مکالمات تے گیت سب اردو بولی وچ ہی ہُندے نيں۔ مکالمےآں وچ تاں ہندی دے چند لفظاں استعمال کیتے جاندے نيں لیکن گیتاں وچ سو فیصد اردو بولی ہی استعمال کیت‏‏ی جاندی ا‏‏ے۔ جنوبی ایشیا تو‏ں باہر اُردو بولی [[خلیج فارس]] تے [[سعودی عرب]] وچ [[جنوبی ایشیا|جنوبی ایشیائی]] مزدور مہاجر بولدے نيں۔ ایہ بولی [[برطانیا]]، [[امریکا]]، [[کینیڈا]]، [[جرمنی]]، [[ناروے]] تے [[آسٹریلیا]] وچ مقیم جنوبی ایشیائی مہاجرین بولدے نيں۔ === مُلک جتھ‏ے اُردو اصل بولن والے وڈی تعداد وچ آباد نيں === [[فائل:UAE signboard.jpg|کھبے|thumb|180px|یو۔اے۔ای۔ وچ ، تن زباناں وچ لکھیا ہويا سائن بورڈ]] [[فائل:New Delhi railway station board.jpg|کھبے|thumb|180px|[[نويں دہلی]] ریلوے اسٹیشن وچ ہمہ زباناں وچ لکھیا ہوئے بورڈ۔]] {| class="wikitable" style="margin:auto;" width:"100%" |- !colspan=7| اردو بولنے والے ملکاں د‏‏ی لسٹ |- ! style="width:150px;"| ملک!! style="width:60px;"| سال!! style="width:125px;"| بولنے والےآں د‏‏ی تعداد!! style="width:50px;"| فی صد |- | [[پاکستان]] || 1993 || 10,800,000 || 7% |- | [[بھارت]] || 2001 || 70,736,600 || 6.1% |- | مملکتِ متحدہ || 2001 || 747,285 || 1.3% |- | [[بنگلہ دیش]] || || 650,000|| 0.4% |- | [[متحدہ عرب امارات]] || || 600,000 || 13% |- | [[سعودی عرب]] || || 382,000 || 1.5% |- | [[نیپال]] || || 375,000 || 1.3% |- | ریاست ہائے متحدہ امریکا || || 350,000 || 0.1% |- | [[افغانستان]] || || 320,000 || 8% |- | [[جنوبی افریقا]] || || 170,000 || |- | [[کینیڈا]] || || 156,415 || 0.5% |- | [[عمان]] || || 90,000 || 2.8% |- | [[بحرین]] || || 80,000 || 11.3% |- | [[ماریشس]] || || 74,000 || 5.6% |- | [[قطر]] || || 70,000 || 8% |- | [[جرمنی]] || || 40,000 || |- | [[ناروے]] || || 29,100 || |- | [[فرانس]] || || 20,000 || |- | [[سپین]] || 2004 || 18,000 || |- | [[سویڈن]] || 2001 || 10,000 || |- | [[سرینام]] || || || |- | کُل عالمی || || 85,718,400 || |} درج بالا لسٹ تو‏ں پتا چلدا اے کہ اصل اُردو بولنے والےآں د‏‏ی زیادہ تعداد جنوبی ایشا د‏‏ی بجائے چھوٹے عرب مُلکاں ([[متحدہ عرب امارات]]، [[بحرین]]) وچ اے، جتھ‏ے اوہناں د‏‏ی تعداد اوتھ‏ے د‏‏ی کل آبادی دا 10 فیصد تو‏ں زیادہ ا‏‏ے۔ اِس د‏‏ی وجہ اوتھ‏ے اُتے پاکستان تے بھارتی تارکین وطن د‏‏ی اک وڈی تعداد ا‏‏ے۔ == سرکاری حیثیت == {{اردو ادب}} === پاکستان وچ === [[اُردو]] [[پاکستان]] د‏‏ی قومی بولی اے تے ایہ پورے ملک وچ بولی تے سمجھی جاندی ا‏‏ے۔ ایہ [[تعلیم]]، اَدب، دفتر، عدالت، وسیط تے دینی اِداراں وچ مستعمل ا‏‏ے۔ ایہ ملک د‏‏ی سماجی و ثقافتی میراث دا خزانہ ا‏‏ے۔ === بھارت وچ === اُردو بھارت د‏‏ی سرکاری زباناں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ ایہ بھارتی ریاستاں آندھرا پردیش، بہار، اُتر پردیش، جھارکھنڈ، دارالحکومت دہلی د‏‏ی سرکاری بولی ا‏‏ے۔ اس توں علاوہ مہاراشٹر، کرناٹک، پنجاب تے راجستھان وغیرہ ریاستاں وچ وڈی تعداد وچ بولی جاندی ا‏‏ے۔ بھارتی ریاست مغربی بنگال نے وی اردو نو‏‏ں دوسری سرکاری بولی دا درجہ دے رکھیا ا‏‏ے۔ == فقرہ د‏‏ی ساخت == [[لاطینی زبان|لاطینی]] ورگی قدیم زباناں د‏‏ی طرح اردو [[صرف و نحو]] وچ فقرے د‏‏ی ساخت [[فاعل]]-[[مفعول]]-[[فعل]] انداز وچ ہُندی ا‏‏ے۔ مثلاً فقرہ "اساں شیر دیکھیا" وچ "ہم"=فاعل، "شیر"=مفعول تے "دیکھیا"=فعل ا‏‏ے۔ کئی دوسری زباناں وچ فقرے د‏‏ی ساخت فاعل-فعل-مفعول انداز وچ ہُندی ا‏‏ے۔ مثلاً انگریزی وچ کدرے گے "وی سا آ لائن"۔ == بولیاں == اردو د‏‏ی بولیاں جنہاں نو‏ں شناخت کيتا گیا اے اوہ ایہ نيں ؛ * [[دکنی]] - ایہنو‏ں دکھنی، دیسیا، مرگان ناں تو‏ں وی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ بولی دکن بھارت وچ بولی جاندی ا‏‏ے۔ مہاراشٹر وچ جاواں تاں مراٹھی تے کونکنی زباناں دا اثر ملے گا، آندھرا پردیش جاواں تاں تیلگو دا اثر ملے گا۔ * [[ریختہ]] * [[کھڑی بولی]] == اردو وچ منگویں دے الفاظ == {| class="wikitable sortable" style="width: 10%" ! لفظ ! class="unsortable"|لفظ د‏‏ی اصل |- | مزاحمت | [[عربی زبان]] |- | طریقہ | [[عربی زبان]] |- | عبادت | [[عربی زبان]] |- | فایدہ | [[عربی زبان]] |- | دشمن | [[فارسی]] |- | سپاہی | [[فارسی]] |- | خواہش | [[فارسی]] |- | فروخت | [[فارسی]] |- | درزی | [[کردی زبان]] |- | کاروبار | [[کردی زبان]] |- | دروازہ | [[کردی زبان]] |- | خوشی | [[کردی زبان]] |- | آسان | [[کردی زبان]] |- | آسمان | [[کردی زبان]] |- | گوشت | [[کردی زبان]] |- | لائبریری | [[انگریزی زبان]] |- | سینیٹر | [[انگریزی زبان]] |- | گلاس | [[انگریزی زبان]] |- | ڈچ | [[انگریزی زبان]] |- | کینچی | [[ترکی زبان]] |- | چابی | [[پرتگیزی زبان]] |- |} == ادب == {{Main|اردو ادب}} [[فائل:An illustrated manuscript of one of Amir Khusrau's poems 1.jpg|thumb|160 px|کھبے|حضرت [[امیر خسرو]] د‏‏ی فارسی شاعری۔ (1253–1325)۔]] اردو ادب نے حالیہ صدیاں وچ حقیقی مقام پایا، اس تو‏ں کئی صدیاں پہلے تک سلاطین دہلی اُتے فارسی دا غلبہ سی۔ فارسی د‏‏ی جگہ اردو نے وڈی آسانی تو‏ں پالی تے ایتھ‏ے تک کہ لوکاں نو‏‏ں شک ہُندا اے کہ فارسی کدی سرکاری بولی سی وی کہ نئيں۔ اس د‏ی بنیادی وجہ اردو دے مصنف تے فنکار نيں۔ === نثری ادب === {{Main|اردو نثری ادب}} ==== مذہبی ==== اردو بولی وچ [[اسلامی ادب]] تے [[شریعت]] د‏‏ی کئی لکھتاں نيں۔ اس وچ تفسیر القران، قرآنی تراجم، [[احادیث]]، [[فقہ]]، [[اسلام د‏‏ی تریخ]]، [[روحانیت (مذہب)|روحانیت]] تے [[صوفی|صوفی طریقہ]] دے بے شمار کتاباں دستیاب نيں۔ عربی تے فارسی د‏‏ی کئی کلاسیکی کتاباں دے وی تراجم اردو وچ نيں۔ نال نال کئی اہ‏م، مقبول، معروف اسلامی ادبی کتاباں دا خزینہ اردو وچ دستیاب ا‏‏ے۔ دلچسپ گل ایہ اے کہ پنڈت روپ چندجوشی نے 18اں صدی وچ اک کتاب لکھی جس دا ناں لال کتاب ا‏‏ے۔ اس دا موضوع فالنامہ ا‏‏ے۔ ایہ کتاب برھمناں دے اُنہاں خانداناں وچ جتھ‏ے اردو عام بولی سی، کافی مشہور کتاب منی گئی۔ ==== ادبی ==== [[فائل:Mir Taqi Mir 1786.jpg|thumb|160 px|کھبے|[[میر تقی میر]] (1723–1810) مغل سلطنت دے دور وچ 18 ويں صدی وچ اودھ دے نوابی دور دے مشہور شاعر۔]] غیر مذہبی ادب نو‏‏ں فیر تو‏ں دو اشکال وچ دیکھ سکدے نيں۔ اک فکشن اے تاں دوسرا غیر فکشن۔ * فکشن اصناف : [[افسانہ]] نگاری کافی مشہور صنف تسلیم کيتی گئی۔ افسانہ لکھنے والے نو‏‏ں افسانہ نگار کہندے نيں۔ انہاں افسانہ نگاراں وچ مشہور [[منشی پریم چند]]، [[سعادت حسن منٹو]]، [[راجندر سنگھ بیدی]]، [[کرشن چندر]]، [[قرۃ العین حیدر]]، [[عصمت چغتائی]]، [[غلام عباس (لکھاری)|غلام عباس]]، [[بلونت سنگھ]]، [[ممتاز مفتی]]، [[خواجہ احمد عباس]]، [[انتظار حسین]] تے [[احمد ندیم قاسمی]] شہرت یافتہ نيں۔ * [[ناول|اردو ناول]] وی کافی مشہور صنف ا‏‏ے۔ اردو دے مشہور ناولاں وچ اُمراؤ جان ادا، اگ دا دریا، بستی، [[اداس نسلاں]]، [[خدا د‏‏ی بستی]]، [[آخر شب دے ہمسفر]]، [[راکھ (ناول)|راکھ]]، [[بہاؤ (ناول)|بہاؤ]]، شامِ اودھ، کئی چاند سن سرِ آسماں، جانگلوس، گریز، آنگن، علی پور دا ایلی، ضدی، ٹیڑھی لکیر، [[خس و خاشاک زمانے]] تے [[اے غزال شب]] شہرت رکھدے نيں۔ * [[سفر نامہ]] : * [[مضمون]] : * [[سرگذشت]] : * [[انشائیہ]] : * [[مراسلہ]] : * [[خود نوشت]] : ہور اصناف نيں۔ === نظم === {{Main|اردو نظم}} [[فائل:Mirza Ghalib photograph.jpg|کھبے|thumb|220 px| [[مرزا غالب]] د‏‏ی اک یادگار تصویر]] [[فائل:Iqbal.jpg|thumb|160 px|کھبے|[[علامہ اقبال]]۔]] ادب دا دوسرا قسم نظم ا‏‏ے۔ نظم دے معنی موندی پرونا ا‏‏ے۔ یعنی ادب، بیان دا کلام نو‏‏ں اک ترتیب وار ہیئت دے نال پیش کرن تاں اوہ صنف نظم کہلاندی ا‏‏ے۔ اس ادب نو‏‏ں اردو نظمی ادب کہندے نيں۔ لیکن اج کل اس نظمی ادب نو‏‏ں اردو شاعری یا شاعری دے ناں تو‏ں وی جانا جانے لگیا ا‏‏ے۔ [[جنوبی ایشیاء]] وچ اردو بولی اک اہ‏م بولی ا‏‏ے۔ بالخصوص نظم وچ اردو بولی دے مقابلہ وچ دوسری بولی نئيں۔ اردو د‏‏ی روایات وچ کئی اصناف نيں جنہاں وچ [[غزل]] اک شاہانہ آشکار منیا جاندا ا‏‏ے۔ نظمی اردو (اردو شاعری) وچ ذیل دے اصناف نيں : * [[نظم]] * [[غزل]] : * [[مثنوی]] : اک لمبی نظم جس وچ کوئی قصہ یا داستان کہی گئی ہوئے۔ * [[مرثیہ]] : شہیداں دے واقعات نو‏‏ں بیان کرنے والی نظم۔ بالخصوص شہیدانِ کربلاء د‏‏ی شہادت نو‏‏ں بیان کرنے والی نظم۔ * [[قصیدہ]] : قصیدہ اردو نظم د‏‏ی اوہ صنف اے جسنو‏ں کسی د‏‏ی تعریف وچ کہی گئی نظمی شکل کہہ سکدے نيں۔ اس دے چار قسماں نيں * * [[حمد]] : اللہ د‏‏ی تعریف وچ کہیا گیا قصیدہ۔ * * [[نعت]] : حضرت محمد {{ص}} د‏‏ی شان وچ کہیا گیا قصیدہ۔ * * [[منقبت]] : بزرگاں د‏‏ی شان وچ کہیا گیا قصیدہ۔ * * [[مدح]] : بادشاہون، نواباں د‏‏ی شان وچ کہیا گیا قصیدہ۔ * [[نوحہ]] : معرکئہ کربلا وچ ہوئے شہیداں دے واقعات نو‏‏ں بیان کرنے والی صنف نوحہ ا‏‏ے۔ مرثیہ تے نوحہ لکھنے وچ شہرت یافتہ شاعر [[میر ببر علی انیس]] تے [[مرزا سلامت علی دبیر]] نيں۔ == سافٹ ویئر == [[کمپیوٹر]] دے ذریعے [[اردو]] بولی دی لکھت تے [[نستعلیق]] دا کم سب توں پہلاں اردو [[اخبار]] [[روزنامہ جنگ]] نے شروع کیتا۔ ایس توں وکھ کمپیوٹر اتے اردو بولی نوں ٹورن لئی کئی ہور لوکاں نے وی کم کیتا۔ ایس ویلے اردو کمپوزنگ تے لکھائی لئی سب توں بوہتا ورتیا جان آلا تے مشعور سافٹ ویئر [[ان پیج]] دے ناں توں مارکیٹ وچ موجود اے۔ == لپی == اردو مکھ طور اُتے [[نستعلیق لپی]] وچ لکھی جاندی اے، جو فارسی-[[عربی لپی]] دا اک روپ اے۔ اردو سجے توں کھبے پاسے لکھی جاندی اے۔ بھارت وچ اردو [[دیوناگری لپی]] وچ وی لکھی جاندی اے۔ اس جَدوَل وچ تستعلیق لپی اتے اس دا اچارن دتا گیا اے۔ <table border="2"> <tr> <th bgcolor="#999999">اکھر (اکلا)</th> <th bgcolor="#999999">اکھر دا نام</th> <th bgcolor="#999999"> <p dir="ltr">اکھر دا نام</th> <th bgcolor="#999999"> اچارن</th> <th bgcolor="#999999"> IPA وچ اچارن</th> </tr> <tr> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC"><span xml:lang="ur" lang="ur">ا</span></td> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC">''alif''</td> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC">الف</td> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC">ا، آ</td> <td bgcolor="#CCCCCC"><span title="Pronunciation in IPA" class="IPA">[ə، ɑ:]</span> after a consonant؛</td> </tr> <tr> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC"><span xml:lang="ur" lang="ur">ب</span></td> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC">''be''</td> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC"><span class="IPA">بے </span></td> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC"><span class="IPA">ب</span></td> <td bgcolor="#CCCCCC"><span title="Pronunciation in IPA" class="IPA">[b]</span></td> </tr> <tr> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC"><span xml:lang="ur" lang="ur">پ</span></td> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC">''pe''</td> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC"><span class="IPA">پے</span></td> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC"><span class="IPA">p</span></td> <td bgcolor="#CCCCCC"><span title="Pronunciation in IPA" class="IPA">[p]</span></td> </tr> <tr> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC"><span xml:lang="ur" lang="ur">ت</span></td> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC">''te *''</td> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC"><span class="IPA">تے</span></td> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC"> <span class="IPA">ت</span></td> <td bgcolor="#CCCCCC"> <span title="Pronunciation in IPA" class="IPA">dental [t̪]</span></td> </tr> <tr> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC"><span xml:lang="ur" lang="ur">ٹ</span></td> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC">''ṭe''</td> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC"><span class="IPA">ٹے</span></td> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC"> <span class="IPA">ٹ</span></td> <td bgcolor="#CCCCCC"> retroflex <span title="Pronunciation in IPA" class="IPA">[ʈ]</span></td> </tr> <tr> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC"><span xml:lang="ur" lang="ur">ث</span></td> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC">''se''</td> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC">ثے</td> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC"><span class="IPA">س</span></td> <td bgcolor="#CCCCCC"><span title="Pronunciation in IPA" class="IPA">[s]</span></td> </tr> <tr> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC"><span xml:lang="ur" lang="ur">ج</span></td> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC">''jīm''</td> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC">جیم</td> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC"><span class="IPA">ج</span></td> <td bgcolor="#CCCCCC"><span title="Pronunciation in IPA" class="IPA">[dʒ]</span></td> </tr> <tr> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC"><span xml:lang="ur" lang="ur">چ</span></td> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC">''ce''</td> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC">چے</td> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC"><span class="IPA">چ</span></td> <td bgcolor="#CCCCCC"><span title="Pronunciation in IPA" class="IPA">[tʃ]</span></td> </tr> <tr> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC"><span xml:lang="ur" lang="ur">ح</span></td> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC">''baṛī he''</td> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC">بڑی حے</td> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC"><span class="IPA">ہ</span></td> <td bgcolor="#CCCCCC"><span title="Pronunciation in IPA" class="IPA">[h]</span></td> </tr> <tr> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC"><span xml:lang="ur" lang="ur">خ</span></td> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC">''xe''</td> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC">خے</td> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC"><span class="IPA">خ</span></td> <td bgcolor="#CCCCCC"><span title="Pronunciation in IPA" class="IPA">[x]</span></td> </tr> <tr> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC"><span xml:lang="ur" lang="ur">د</span></td> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC">''dāl''</td> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC">دال</td> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC"><span class="IPA">د</span></td> <td bgcolor="#CCCCCC">dental <span title="Pronunciation in IPA" class="IPA">[d̪]</span></td> </tr> <tr> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC"><span xml:lang="ur" lang="ur">ڈ</span></td> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC">''ḍāl''</td> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC">ڈال</td> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC"><span class="IPA">ڈ</span></td> <td bgcolor="#CCCCCC">retroflex <span title="Pronunciation in IPA" class="IPA">[ɖ]</span></td> </tr> <tr> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC"><span xml:lang="ur" lang="ur">ذ</span></td> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC">''zāl''</td> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC">ذال</td> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC"><span class="IPA">ز</span></td> <td bgcolor="#CCCCCC"><span title="Pronunciation in IPA" class="IPA">[z]</span></td> </tr> <tr> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC"><span xml:lang="ur" lang="ur">ر</span></td> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC">''re''</td> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC">رے</td> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC"><span class="IPA">ر</span></td> <td bgcolor="#CCCCCC">dental <span title="Pronunciation in IPA" class="IPA">[r]</span></td> </tr> <tr> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC"><span xml:lang="ur" lang="ur">ڑ</span></td> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC">''ṛe''</td> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC">ڑے</td> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC"><span class="IPA">ڑ</span></td> <td bgcolor="#CCCCCC">retroflex <span title="Pronunciation in IPA" class="IPA">[ɽ] flap </span></td> </tr> <tr> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC"><span xml:lang="ur" lang="ur">ز</span></td> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC">''ze''</td> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC">زے</td> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC"><span class="IPA">ز</span></td> <td bgcolor="#CCCCCC"><span title="Pronunciation in IPA" class="IPA">[z]</span></td> </tr> <tr> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC"><span xml:lang="ur" lang="ur">ژ</span></td> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC">''ze''</td> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC">ژے</td> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC"><span class="IPA">ژ</span></td> <td bgcolor="#CCCCCC"><span title="Pronunciation in IPA" class="IPA">[ʒ]</span></td> </tr> <tr> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC"><span xml:lang="ur" lang="ur">س</span></td> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC">''sīn *''</td> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC">سین</td> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC"><span class="IPA">س</span></td> <td bgcolor="#CCCCCC"><span title="Pronunciation in IPA" class="IPA">[s]</span></td> </tr> <tr> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC"><span xml:lang="ur" lang="ur">ش</span></td> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC">''śīn''</td> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC">شین</td> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC"><span class="IPA">ش</span></td> <td bgcolor="#CCCCCC"><span title="Pronunciation in IPA" class="IPA">[ʃ]</span></td> </tr> <tr> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC"><span xml:lang="ur" lang="ur">ص</span></td> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC">''svād''</td> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC">صواد</td> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC"><span class="IPA">س</span></td> <td bgcolor="#CCCCCC"><span title="Pronunciation in IPA" class="IPA">[s]</span></td> </tr> <tr> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC"><span xml:lang="ur" lang="ur">ض</span></td> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC">''zvād''</td> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC">ضواد</td> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC"><span class="IPA">ز</span></td> <td bgcolor="#CCCCCC"><span title="Pronunciation in IPA" class="IPA">[z]</span></td> </tr> <tr> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC"><span xml:lang="ur" lang="ur">ط</span></td> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC">''to''</td> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC">طوئے</td> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC"><span class="IPA">ت</span></td> <td bgcolor="#CCCCCC"><span title="Pronunciation in IPA" class="IPA">[t]</span></td> </tr> <tr> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC"><span xml:lang="ur" lang="ur">ظ</span></td> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC">''zo''</td> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC">ظوئے</td> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC"><span class="IPA">ز</span></td> <td bgcolor="#CCCCCC"><span title="Pronunciation in IPA" class="IPA">[z]</span></td> </tr> <tr> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC"><span xml:lang="ur" lang="ur">ع</span></td> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC">''aen''</td> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC">'عین</td> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC">'ا</td> <td bgcolor="#CCCCCC"><span title="Pronunciation in IPA" class="IPA">[ɑ:]</span> after a consonant؛ otherwise <span title="Pronunciation in IPA" class="IPA">[ʔ]</span>، <span title="Pronunciation in IPA" class="IPA">[ə]</span>، or silent.</td> </tr> <tr> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC"><span xml:lang="ur" lang="ur">غ</span></td> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC">''ġaen''</td> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC">غین</td> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC"><span class="IPA">غ</span></td> <td bgcolor="#CCCCCC"><span title="Pronunciation in IPA" class="IPA">[ɣ]</span></td> </tr> <tr> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC"><span xml:lang="ur" lang="ur">ف</span></td> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC">''fe''</td> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC">فے</td> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC"><span class="IPA">ف</span></td> <td bgcolor="#CCCCCC"><span title="Pronunciation in IPA" class="IPA">[f]</span></td> </tr> <tr> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC"><span xml:lang="ur" lang="ur">ق</span></td> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC">''qāf''</td> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC">قاف</td> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC"><span class="IPA">ق</span></td> <td bgcolor="#CCCCCC"><span title="Pronunciation in IPA" class="IPA">[q]</span></td> </tr> <tr> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC"><span xml:lang="ur" lang="ur">ک</span></td> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC">''kāf''</td> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC">کاف</td> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC"><span class="IPA">ک</span></td> <td bgcolor="#CCCCCC"><span title="Pronunciation in IPA" class="IPA">[k]</span></td> </tr> <tr> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC"><span xml:lang="ur" lang="ur">گ</span></td> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC">''gāf''</td> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC">گاف</td> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC"><span class="IPA">گ</span></td> <td bgcolor="#CCCCCC"><span title="Pronunciation in IPA" class="IPA">[g]</span></td> </tr> <tr> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC"><span xml:lang="ur" lang="ur">ل</span></td> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC">''lām''</td> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC">لام</td> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC"><span class="IPA">ل</span></td> <td bgcolor="#CCCCCC"><span title="Pronunciation in IPA" class="IPA">[l]</span></td> </tr> <tr> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC"><span xml:lang="ur" lang="ur">م</span></td> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC">''mīm''</td> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC">میم</td> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC"><span class="IPA">م</span></td> <td bgcolor="#CCCCCC"><span title="Pronunciation in IPA" class="IPA">[m]</span></td> </tr> <tr> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC"><span xml:lang="ur" lang="ur">ن</span></td> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC">''nūn''</td> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC">نون</td> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC">ن</td> <td bgcolor="#CCCCCC"><span title="Pronunciation in IPA" class="IPA">[n]</span> or a nasal vowel</td> </tr> <tr> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC"><span xml:lang="ur" lang="ur">و</span></td> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC">''vāo''</td> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC">واؤ</td> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC"><span class="IPA">و، او، ؤ، او، ؤ</span></td> <td bgcolor="#CCCCCC"><span title="Pronunciation in IPA" class="IPA">[v، u، ʊ، o،au]</span></td> </tr> <tr> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC"><span xml:lang="ur" lang="ur">ہ، ﮩ، ﮨ</span></td> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC">''choṭī he''</td> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC">چھوٹی ہے</td> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC">ہ، ا:، (آ)</td> <td bgcolor="#CCCCCC"><span title="Pronunciation in IPA" class="IPA">[ɑ]</span> at the end of a word، otherwise <span title="Pronunciation in IPA" class="IPA">[h]</span> or silent</td> </tr> <tr> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC"><span xml:lang="ur" lang="ur">ھ</span></td> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC">''do caśmī he''</td> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC">دو چشمی ہے</td> <td align="center" bgcolor="#CCCCCC">-ہ (پھ، تھ، ٹھ، چھ، بھ، <br /> دھ، جھ، گھ بناؤن لئی)</td> <td bgcolor="#CCCCCC">indicates that the preceding consonant is aspirated (p، t، ch، k) or murmured (b، d، j، g)۔</td> </tr> <tr> <td bgcolor="#CCCCCC"><span xml:lang="ur" lang="ur">ی</span></td> <td bgcolor="#CCCCCC">''choṭī ye''</td> <td bgcolor="#CCCCCC">چھوٹی یے</td> <td bgcolor="#CCCCCC"><span class="IPA">ی، ای، اے، اِ</span></td> <td bgcolor="#CCCCCC"><span title="Pronunciation in IPA" class="IPA">[j، i، e، ɛ]</span></td> </tr> <tr> <td bgcolor="#CCCCCC"><span xml:lang="ur" lang="ur">ے</span></td> <td bgcolor="#CCCCCC">''baṛī ye''</td> <td bgcolor="#CCCCCC">بڑی یے</td> <td bgcolor="#CCCCCC"><span class="IPA">اے</span></td> <td bgcolor="#CCCCCC"><span title="Pronunciation in IPA" class="IPA">[eː]</span></td> </tr> <tr> <td bgcolor="#CCCCCC"><span xml:lang="ur" lang="ur">ء</span></td> <td bgcolor="#CCCCCC">''hamzā''</td> <td bgcolor="#CCCCCC">ہمزہ</td> <td bgcolor="#CCCCCC">'ا، -</td> <td bgcolor="#CCCCCC"><span title="Pronunciation in IPA" class="IPA">[ʔ]</span> or silent</td> </tr> </table> == ہور دیکھو == * [[اردو بولی د‏‏ی ابتدا دے متعلق نظریات]] * [[اردو ادب]] * [[اردو ابجد]] * [[اردو تحریک]] == بارلے جوڑ == * [https://web.archive.org/web/20200405040503/http://www.theurdulanguage.com/] * [http://www.apnaorg.com/articles/dawn-87/] * [https://www.urduencyclopedia.org اردو انسائیکلوپیڈیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160806214636/http://www.urduencyclopedia.org/ |date=2016-08-06 }} * [http://www.scribd.com/doc/8509778/English-to-Urdu-Dictionary انگریزی تو‏ں اردو آف لائن تے editable ڈکشنری ڈاون لوڈ کرو] * [https://www.scribd.com/doc/273226768/URDU-LASHKARI-ZUBAN-pdf لشکری زبان] * [http://alvi.urdushare.net/blog/200811/download-alvi-nastaleeq/ علوی نستعلیق یونیکوڈ فونٹ ڈاون لوڈ کرو] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101105001926/http://alvi.urdushare.net/blog/200811/download-alvi-nastaleeq/ |date=2010-11-05 }} * [http://khawarking.blogspot.com/2005/03/blog-post.html اردو دى پيدائش] * [http://shuaibday.blogspot.com/2005/08/blog-post_112429637215734555.html ہندوستان وچ اردو] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051220092425/http://shuaibday.blogspot.com/2005/08/blog-post_112429637215734555.html |date=2005-12-20 }} * [http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=URD ايتھنولوک د‏‏ی اردو اُتے رپورٹ] * [http://dsal.uchicago.edu/digbooks/dig_toc.html?BOOKID=PK1983.N2_1999_V1 (جلد اول) بنيادی اردو] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201112021850/http://dsal.uchicago.edu/digbooks/dig_toc.html?BOOKID=PK1983.N2_1999_V1 |date=2020-11-12 }} * [http://www.jang.com.pk/jang/spedition/roman-qaida/qaaida.htm رومن حروف تہجی دا قاعدہ] == حوالے == {{حوالے|2}} {{گٹھ کومنز|Urdu}} {{اردو}} [[گٹھ:اردو|اردو]] [[گٹھ:اتر پردیش د‏‏یاں بولیاں]] [[گٹھ:اشتقاقی زباناں]] [[گٹھ:بھارت د‏‏یاں بولیاں]] [[گٹھ:بھارت د‏‏ی سرکاری زباناں]] [[گٹھ:پاکستان د‏‏یاں بولیاں]] [[گٹھ:زبان بمقابلہ لہجہ]] [[گٹھ:فاعلیٰ مفعولی فعلی زباناں]] [[گٹھ:ہندوستانی زبان]] [[گٹھ:بولیاں]] [[گٹھ:زباناں]] [[گٹھ:ہند آریائی بولیاں]] 42vvvd8qrd1a9pyqbbqzq5c9royv5oi 0 56674 712867 444874 2026-10-27T20:40:50Z Rotondus 19601 712867 wikitext text/x-wiki [[فائل:Janaka, king of Mithila and father of Sita (cropped).jpg|thumb]] '''جنک''' ودھیہا دا راجہ سی ۔ سیرادھوج سبھّ توں پرسدھ جنک سی۔ اوہ [[رامائن]] وچّ [[سیتا]] دا پیؤ اے ۔ {{رامائن}} [[گٹھ:مہابھارت دے پاتر]] [[گٹھ:ہندو مت]] [[گٹھ:ہندو اساطیر]] ib4l91b0hl9jcqvw90tf3u4si58hm59 0 67647 712870 667263 2026-10-27T22:00:20Z Yousiphh 27680 712870 wikitext text/x-wiki {{Navbox|name=عثمانی سلاطین|list14=[[مراد خامس|مراد خامس <small>(1876)</small>]] {{·}} [[عبدالحمید ثانی|عبدالحمید ثانی <small>(1876-1909)</small>]]|group11=[[سلطنت عثمانیہ دا جمود| سلطنت عثمانیہ وچ شدید جمود تے رجعت پسندی دا دور<small>(1792–1827)</small>]]|list11=[[سلیم ثالث|سلیم ثالث<small>(1789-1807)</small>]] {{·}} [[مصطفی رابع|مصطفیٰ رابع <small>(1807-1808)</small>]] {{·}} [[محمود ثانی|محمود ثانی<small>(1808-1839)</small>]]|group12=[[سلطنت عثمانیہ دا زوال|پہلا دورِ زوال: دورِ اصلاحات<small>(1827–1839</small>]]|list12=[[محمود اول|محمود اول<small>(1808-1839)</small>]]|group13=[[دور تنظیمات|دوسرا دورِ زوال: انتظامی تنظیم نو ''(دورِ تنظیمات )'' <small>(1839–1876)</small>]]|list13=[[عبد المجید اول|عبد المجید اول <small>(1839-1861)</small>]] {{·}} [[عبد العزیز اول|عبد العزیز اول<small>(1861-1876)</small>]]|group14=[[پہلا آیئنی دور |تیسرا دورِ زوال: آئینی تے مطلق العنان بادشاہت<small>(1876–1908)</small>]]|group15=[[عثمانی سلطنت کا دوسرا آئینی دور|چوتھا دورِ زوال: دوسرے آئین دا نفاذ <small>(1908–1909)</small>]]|group10=[[سلطنت عثمانیہ دا جمود|سلطنت عثمانیہ دے جمود وچ بڑھوتری <small>(1730–1792)</small>]]|list15=[[عبدالحمید ثانی|عبدالحمید ثانی <small>(1876-1909)</small>]]|group16=[[سلطنت عثمانیہ دا خاتمہ|پانچواں دورِ زوال : سلطنت عثمانیہ دا خاتمہ <small>(1909–1918)</small>]]|list16=[[محمد خامس|محمد خامس راشد<small>(1909-1918)</small>]] {{·}} [[محمد سادس| وحیدالدین محمد سادس <small>(1918-1922)</small>]]|group17=[[سلطنت عثمانیہ دی تقسیم|عثمانی علاقوں دی تقسیم تے بندر بانٹ<small> (1918–1922)</small>]]|list17=[[محمد سادس|وحیدالدین محمد سادس <small>(1918-1922)</small>]]|group18=[[ترکی|جمہوری]] [[خلافت|خلافت <small>(1922–1924)</small>]]|list18=[[عبد المجید ثانی|عبد المجید ثانی <small>(1922-1924)</small>]]|list10=[[محمود اول|محمود اول <small>(1730-1754)</small>]] {{·}} [[عثمان ثالث|عثمان ثالث <small>(1754-1757)</small>]] {{·}} [[مصطفی ثالث|مصطفی ثالث <small>(1757-1774)</small>]] {{·}} [[عبدالحمید اول|عبدالحمید اول <small>(1774-1789)</small>]] {{·}} [[سلیم ثالث|سلیم ثالث<small>(1789-1807)</small>]]|list9=[[احمد ثالث|احمد ثالث <small>(1703-1730)</small>]]|title={{پرچم|Ottoman Empire}} [[فائل:Osmanli-nisani.svg|15px]] عثمانی[[فہرست سلاطین عثمانی|سلاطین]] [[فہرست خلفاء|/ خلفاء]] [[فائل:Star and Crescent.svg|15px]]|group4=[[سلطنت عثمانیہ دا عروج|سلطنت عثمانیہ دا عروج <small>(1413–1453)</small>]]|above='''[[فائل:Star and Crescent.svg|15px]] [[خلافت عثمانیہ|عثمانی]] [[خلافت|سلاطین / خلفاء]] [[عثمانی شجرہ نسب (آسان)|کا خاندان]] {{flagicon|Ottoman Empire}} [[ترکی قوم|عثمانی]] [[عثمانی خاندان|خاندان]] شجرۂ نسب [[فائل:Osmanli-nisani.svg|15px]]'''|group1=[[سلاجقہ روم|قبل از عثمانی دور <small>(1060–1299)</small>]]|list1=[[سلیمان شاہ|سلیمان شاہ <small>( ? –1230)</small>]] {{·}} [[ارطغرل|ارطغرل غازی<small>(1230–1281)</small>]] {{·}} [[عثمان اول|عثمان غازی <small>(1281–1299)</small>]]|group2=[[سلطنت عثمانیہ دا عروج|سلطنت عثمانیہ دی بنیاد <small>(1299–1402)</small>]]|list2=[[عثمان اول|عثمان اول<small>(1299–1324)</small>]] {{·}} [[اورخان اول|اورخان اول <small>(1324–1361)</small>]] {{·}} [[مراد اول|مراد اول <small>(1361–1389)</small>]] {{·}} [[بایزید اول|بایزید اول <small>(1389–1402)</small>]]|group3=[[عثمانی زمانہ تعطل|عثمانی زمانہ تعطل /]] تین بادشاہتی دور <small>(1402–1413)</small><nowiki></nowiki>|list3=[[سلیمان چلبی|امیر سلیمان چلبی <small>(1402-1411)</small>]] {{·}} [[موسی چلبی|موسیٰ چلبی <small>(1411-1413)</small>]] {{·}} [[عیسی چلبی|عیسیٰ چلبی <small>(?-1406)</small>]] {{·}} [[محمد اول|محمد اول <small>(1403-1413)</small>]]|list4=[[محمد اول|<small>(1413-1421)</small>]] {{·}} [[مراد ثانی|مراد ثانی<small>(1421-1444)</small>]] {{·}} [[محمد ثانی|محمد فاتح <small>(1444-1446)</small>]] {{·}} [[مراد ثانی|مراد ثانی <small>(1446-1451)</small>]] {{·}} [[محمد ثانی|محمد فاتح <small>(1451-1453)</small>]]|group9=[[دور لالہ|دور لالہ <small>(1718-1730)</small>'']]|group5=[[سلطنت عثمانیہ دی توسیع|سلطنت عثمانیہ دی تیز رفتار ترقی تے بڑھوتری <small>(1453–1579)</small>]]|list5=[[محمد ثانی|محمد فاتح <small>(1453-1481)</small>]] {{·}} [[بایزید ثانی|بایزید ثانی <small>(1481-1512)</small>]] {{·}} [[سلیم اول|سلیم اول <small>(1512-1520)</small>]] {{·}} [[سلیمان اول|سلیمان اول <small>(1520-1566)</small>]] {{·}} [[سلیم ثانی|سلیم ثانی <small>(1566-1574)</small>]] {{·}} [[مراد ثالث|مراد ثالث <small>(1574-1595)</small>]]|group6=[[سلطنت عثمانیہ دی توسیع|عثمانی توسیع سست روی دا شکار <small>(1579–1683)</small>]]|list6=[[مراد ثالث|مراد ثالث <small>(1574-1595)</small>]] {{·}} [[محمد ثالث|محمد ثالث <small>(1595-1603)</small>]] {{·}} [[احمد اول|احمد اول <small>(1603-1617)</small>]] {{·}} [[مصطفی اول|مصطفیٰ اول <small>(1617-1618)</small>]] {{·}} [[عثمان ثانی|عثمان ثانی<small>(1618-1622)</small>]] {{·}} [[مصطفی اول|مصطفی اول <small>(1622-1623)</small>]] {{·}} [[مراد رابع|مراد رابع <small>(1623-1640)</small>]] {{·}} [[ابراہیم اول|ابراہیم اول<small>(1640-1648)</small>]] {{·}} [[محمد رابع|محمد رابع <small>(1648-1687)</small>]]|group7=[[کوپرولو دور|کوپرولو دور ''<small>(1656-1703)</small>'']] [[سلطنت عثمانیہ دا جمود|تے آغازِ جمود ''<small>(1683-1699)</small>'']]|list7=[[محمد رابع|محمد رابع <small>(1648-1687)</small>]] {{·}} [[سلیمان ثانی|سلیمان ثانی <small>(1687-1691)</small>]] {{·}} [[احمد ثانی|احمد ثانی <small>(1691-1695)</small>]] {{·}} [[مصطفی ثانی|مصطفی ثانی <small>(1695-1703)</small>]]|group8=[[سلطنت عثمانیہ دا جمود|سلطنت عثمانیہ دا جمود ''<small>(1703-1718)</small>'']]|list8=[[احمد ثالث|احمد ثالث <small>(1703-1730)</small>]]|below=[[:Category:سلاطین سلطنت عثمانیہ|Category]]{{·}} [[commons:Category:Sultans of the Ottoman Empire|Commons]]}}<br /> {{flagicon|Ottoman Empire}} <br /> {{Navbox |name = Mothers of the Ottoman Sultans |title = {{flagicon|Ottoman Empire}} [[والدہ سلطان]] & [[سلاطین عثمانیہ دیاں ماواں|Mothers of the Ottoman Sultans]] |titlestyle = background:#FFB6C1; |list1 = {{nowrap begin}} [http://web.archive.org/web/20060615093426/www.4dw.net/royalark/Turkey/turkey2.htm '''Khālîma ''(Halime)'' '''Khānum] {{·w}} [[مال خاتون|'''Malhun ''(Māl)'' '''Khātûn]] {{·w}} [[نیلوفر خاتون|'''Nilüfer''' Khātûn]] {{·w}} [[گلچیچک خاتون|'''Gül-Çiçek''' Khātûn]] {{·w}} [[دولت خاتون|'''Devlet''' Khātûn]] {{·w}} [[امینہ خاتون|'''Emîne ''(Amînā)'' '''Khātûn]] {{·w}} [[ہما خاتون|'''Hümâ''' Khātûn]] {{·w}} [[ستی شاہ خاتون|'''Sitt-î Mükrîme ''(Mû’kārîmā)'' '''Khātûn]] {{·w}} [[امینہ گل بہار خاتون|'''Emîne ''(Amînā)'' Kül-Bahār '''Vālida Khātûn]] {{·w}} [[گل بہار خاتون|'''Gül-Bahār''' Khātûn]] {{·w}} [[گل بہار خاتون|'''A’ishā ''(Ayşe)'' '''Vālida Khātûn]] {{·w}} [[عائشہ حفصہ سلطان|Daulatlu Ismatlu '''Ayşe Hafsa ''(A’ishā Hāfîza Khātûn)'' '''Vālida Sultâna]] {{·w}} [[خرم سلطان|Daulatlu Ismatlu '''Hürrem ''(Khûrrām or Kārimā)'' '''Haseki Sultâna]] {{·w}} [[نور بانو سلطان|Daulatlu Ismatlu '''Afife Nûr-Banû''' Vālida Sultâna]]{{·w}} [[صفیہ سلطان|Daulatlu Ismatlu '''Safiyā''' Vālida Sultâna]] {{·w}} [[خنداں سلطان|Daulatlu Ismatlu '''Handan''' Vālida Sultâna]] {{·w}} [[عالمہ سلطان|Daulatlu Ismatlu '''Âlîme''' Vālida Sultâna]] {{·w}} [[ماہ فیروز خدیجہ سلطان|Daulatlu Ismatlu '''Mâh-Firûze Hadice ''(Khadija)'' '''Vālida Sultâna]]{{·w}} [[کوسم سلطان|Daulatlu Ismatlu '''Meh-Peyker ''(Māh-Peyker)'' Kösem''' Vālida Sultâna]] {{·w}} [[تورخان خدیجہ سلطان|Daulatlu Ismatlu '''Turhan Hadice ''(Tarhan Khadija)'' '''Vālida Sultâna]] {{·w}} [[صالحہ دل آشوب سلطان|Daulatlu Ismatlu '''Sâliha Dil-Âşûb ''(Dil-Âshûb)'' '''Vālida Sultâna]] {{·w}} [[خدیجہ معزز سلطان|Daulatlu Ismatlu '''Hatice ''(Khadija)'' Mû’azzez '''Second ''(İkinci)'' Haseki Sultâna]] {{·w}} [[رابعہ گلنوش سلطان|Daulatlu Ismatlu '''Meh-Pâre Emetullah Râbi’a Gül-Nûş ''(Māh-Pârā Ummatullah Gül-Nûsh)'' '''Vālida Sultâna]] {{·w}} [[صالحہ سلطان|Daulatlu Ismatlu '''Sâliha Sebkat-î ''(Sabkatî)'' '''Vālida Sultâna]] {{·w}} [[شہسوار سلطان|Daulatlu Ismatlu '''Şâh-Süvar ''(Shah-Sûvar)'' '''Vālida Sultâna]] {{·w}} [[امینہ مہر شاہ سلطان|Daulatlu Ismatlu '''Emîne Mihr-î-Şâh ''(Amînā Mehr-î-Shah)'' '''İkinci Kadın Efendi ''(Second Kadın Effendi)'']] {{·w}} [[رابعہ شرمی سلطان|Daulatlu Ismatlu '''Râbi’a Şerm-î ''(Shārmî)'' '''Kadın Effendi]] {{·w}} [[مہر شاہ والدہ سلطان|Daulatlu Ismatlu '''Mihr-î-Şâh ''(Mehr-î-Shah)'' '''Vālida Sultâna]] {{·w}} [[نکہت سزا سلطان]] {{·w}} [[عائشہ سینہ پرور سلطان|Daulatlu Ismatlu '''A’ishā Sinā-Pervar ''(Ayşe Seniyeperver)'' '''Vālida Sultân]] {{·w}} [[نقش دل سلطان|Daulatlu Ismatlu '''Naksh-î-Dil ''(Nakş-î-Dil)'' '''Haseki Vālida Sultân]] {{·w}} [[بزم عالم سلطان|Daulatlu Ismatlu '''Bezm-î-Âlem ''(Bāzim-î-Âlām)'' '''Vālida Sultâna]] {{·w}} [[پرتیونیال سلطان|Daulatlu Ismatlu '''Pertevniyal ''(Pertāv-Nihâl)'' '''Vālida Sultâna]] {{·w}} [[شوق افزا سلطان|Daulatlu Ismatlu '''Şevk-Efzâ ''(Shāvk-Efzâ)'' '''Vālida Sultâna]] {{·w}} [[تیر مجگان سلطان|Daulatlu Ismatlu '''Tîr-î-Müjgan''' Third ''(Üçüncü)'' Kadın Effendi]] {{·w}} [[گل جمال قادین افندی|Daulatlu Ismatlu '''Gül-Cemâl''' Fourth ''(Dördüncü)'' Kadın Effendi]] {{·w}} [[رحیمہ پریستو سلطان|Daulatlu Ismatlu '''Rahime Perestû ''(Piristû)'' '''Vālida Sultân]] {{·w}} [[گلستان قادین افندی|Daulatlu Ismatlu '''Gül-İstü ''(Gülistan Münîre)'' '''Fourth ''(Dördüncü)'' Kadın Effendi]] {{nowrap end}} }} <br/> {{flagicon|Ottoman Empire}} {{chart/start| summary=Boxes and lines diagram with 74 boxes}} {{chart| | | | | | | | | | ERT |~|y|~| HAY | | | | | | | | | | | | | ERT={{flagicon|Ottoman Empire}}<br/>'''[[سلیمان شاہ|Kaya Alp Oğlu Süleyman Şah]]'''<br/><small>[http://web.archive.org/web/20060615093426/www.4dw.net/royalark/Turkey/turkey2.htm '''Sulaiman Shah'''<br/>''Of the Kayı clan of the Oghuz tribe'']<br/>(''b.'' 1178 – ''d.'' 1236)| HAY='''[[خیمہ خاتون|Haimā ''(Hayme)'' Ana]]'''}} {{chart| | | | | | | | | | |,|-|-|'| | | | | | | | | | | | | | | |}} {{chart| | | | | | | | | |ERT2 |~|y|~| HAL | | | | | | | | | | | | | ERT2=[[فائل:Ottoman Flag.svg|30px]]<br/>[[ارطغرل|''(Emir Gazi)'' '''Ertuğrul Bey''']]<br/><small>[http://web.archive.org/web/20060615093426/www.4dw.net/royalark/Turkey/turkey2.htm '''أرطغرل غازی<br/>Amîr Ghazi -<br/>The Esquire'''<br/>''The elected leader of the Kayı clan of the Oghuz tribe'']<br/>(1230-1281)| HAL='''[[حلیمہ خاتون|Khālîma ''(Halime)'' Khānum]]'''}} {{chart| | | | | | | | | | |,|-|-|'| | | | | | | | | | | | | | | |}} {{chart| | | | | | | | | |OSM1 |~|y|~| MAL | | | | | | | | | | | | | OSM1=[[فائل:Ottoman Flag.svg|30px]] [[فائل:Osmanli-nisani.svg|20px]]<br/>[http://www.kultur.gov.tr/EN/belge/2-1272/sultan-osman-gazi.html 1.]<br/>[[عثمان اول|''(Gazi-Bey)''<br/>'''Osman Gazi''']]<br/>[[فائل:Osman Gazi.jpg|75px]]<br/><small>[http://www.osmanli.org.tr/osmanlisultanlari-5-210.html '''عثمان غازی''']<br/>[http://web.archive.org/web/20060615093426/www.4dw.net/royalark/Turkey/turkey2.htm '''Ghazi-The Esquire''']<br/>(1281-1326)| MAL='''[[مال خاتون|Malhun ''(Māl)'' Khātûn]]'''}} {{chart| | | | | | | | | | |,|-|-|'| | | | | | | | | | | | | | | |}} {{chart| | | | | | | | | | ORH |~|y|~| NIL | | | | | | | | | | | | | ORH=[[فائل:Ottoman Flag.svg|30px]] [[فائل:Osmanli-nisani.svg|20px]]<br/>[http://www.kultur.gov.tr/EN/belge/2-1273/sultan-orhan-gazi.html 2.]<br/>[[اورخان اول|''(Gazi-Bey)''<br/>'''Orhan Gazi''']]<br/>[[فائل:Orhan I.jpg|75px]]<br/><small>[http://web.archive.org/web/20060615093426/www.4dw.net/royalark/Turkey/turkey2.htm '''اورخان غازی<br/>Ghazi-The Esquire''']<br/>(1326-1359)| NIL='''[[نیلوفر خاتون|Nilufer Khātûn]]'''}} {{chart| | | | | | | | | | |,|-|-|'| | | | | | | | | | | | | | | |}} {{chart| | | | | | | | | |MUR1 |~|y|~|GULC | | | | | | | | | | | | | MUR1=[[فائل:Ottoman Flag.svg|30px]] [[فائل:Osmanli-nisani.svg|20px]]<br/>[http://www.kultur.gov.tr/EN/belge/2-1274/sultan-murad-hudevendigar-han.html 3.]<br/>[[مراد اول|''(Hüdâvendigâr)''<br/>'''Murad I Khan''']]<br/> [[فائل:Muradhudavendigar.jpg|75px]]<br/><small>[http://web.archive.org/web/20060615093426/www.4dw.net/royalark/Turkey/turkey2.htm '''مراد اول خداوندگار<br/>Khodāvandgār<br/>(The God-like One)<br/>Shaheed Khan''']<br/> (1359-1389)| GULC='''[[گلچیچک خاتون|Gül-Çiçek Khātûn]]'''}} {{chart| | | | | | | | | | |,|-|-|'| | | | | | | | | | | | | | | |}} {{chart| | | | | | | | | |BAY1 |~|y|~| DEV | | | | | | | | | | | | | BAY1=[[فائل:Ottoman Flag.svg|30px]] [[فائل:Osmanli-nisani.svg|20px]]<br/>[http://www.kultur.gov.tr/EN/belge/2-1275/sultan-yildirim-beyezid-han.html 4.]<br/>[[بایزید اول|''(Yıldırım)''<br/>'''Bayezid I''']]<br/>[[فائل:Yıldırım I. Bayezit.JPG|75px]]<br/><small>[http://web.archive.org/web/20060615093426/www.4dw.net/royalark/Turkey/turkey2.htm '''ییلدیرم بايزيد الأول<br/>The THUNDERBOLT''']<br/> (1389-1403)| DEV='''[[دولت خاتون|Devlet Khātûn]]'''}} {{chart| | | | | | | | | | |,|-|-|'| | | | | | | | | | | | | | | |}} {{chart| | | | | | | | | |MEH1 |~|y|~| EMI | | | | | | | | | | | | | MEH1=[[فائل:Ottoman Flag.svg|30px]] [[فائل:Osmanli-nisani.svg|20px]]<br/>[http://www.kultur.gov.tr/EN/belge/2-1276/sultan-mehmed-celebi-han.html 5.]<br/>[[محمد اول|''(Çelebi-Kirişçi)''<br/>'''Mehmed I''']]<br/>[[فائل:Mehmed I.jpg|75px]]<br/><small>[http://web.archive.org/web/20060615093437/www.4dw.net/royalark/Turkey/turkey3.htm '''چلبی محمد<br/>The Affable-Stringer''']<br/> (1413-1421)| EMI='''[[امینہ خاتون|Âminā ''(Emine)'' Khātûn]]'''}} {{chart| | | | | | | | | | |,|-|-|'| | | | | | | | | | | | | | | |}} {{chart| | | | | | | | | |MUR2 |~|y|~| HUM | | | | | | | | | | | | | MUR2=[[فائل:Ottoman Flag.svg|30px]] [[فائل:Osmanli-nisani.svg|20px]]<br/>[http://www.kultur.gov.tr/EN/belge/2-1277/sultan-ii-murad-han.html 6.]<br/>[[مراد ثانی|''(Koca Sultân)''<br/>'''Murad II<br/>Ghazi Khan''']]<br/>[[فائل:Murat II.jpg|75px|Murad II]]<br/><small>[http://web.archive.org/web/20060615093437/www.4dw.net/royalark/Turkey/turkey3.htm '''مراد ثانى<br/>The Great Ghazi Khan''']<br/>(1421-1451)| HUM='''[[ہما خاتون|Hadice Âlime Hümâ Khātûn]]'''}} {{chart| | | | | | | | | | |,|-|-|'| | | | | | | | | | | | | | | |}} {{chart| | | | | | | | | |MEH2 |~|y|~| MUK | | | | | | | | | | | | | MEH2=[[فائل:Ottoman Flag.svg|30px]] [[فائل:Osmanli-nisani.svg|20px]]<br/>[http://www.kultur.gov.tr/EN/belge/2-1278/fatih-sultan-mehmed-han.html 7.]<br/>[[محمد ثانی|''(Fatih Sultân)''<br/>'''Mehmed II Khan''']]<br/>[[فائل:Sarayi Album 10a.jpg|75px|II. Mehmet]]<br/><small>[http://web.archive.org/web/20060615093437/www.4dw.net/royalark/Turkey/turkey3.htm '''محمد الثانى الفاتح<br/>The CONQUEROR''']<br/>(1451-1481)| MUK='''[[ستی شاہ خاتون|Sitt-î Mûkrimā ''(Mükrîme)''<br/>''(Sitt-î Mû’karîma)''<br/>Khātûn]]'''<br/>''(biological mother)'' <ref>Yavuz Bahadıroğlu, Resimli Osmanlı Tarihi, Nesil Yayınları ''(Ottoman History with Illustrations, Nesil Publications)'', 15th Ed., 2009, page 129, ISBN 978-975-269-299-2 ''(www.nesilyayinlari.com)''</ref><br/> & <br/> '''[[امینہ گل بہار خاتون|Âminā ''(Emîne)'' Kül-Bahār Vālida Khātûn]]'''<br/>''(step mother)''}} {{chart| | | | | | | | | | |,|-|-|'| | | | | | | | | | | | | | | |}} {{chart| | | | | | | | | |BAY2 |~|y|~|GULB | | | | | | | | | | | | | BAY2=[[فائل:Ottoman Flag.svg|30px]] [[فائل:Osmanli-nisani.svg|20px]]<br/>[http://www.kultur.gov.tr/EN/belge/2-1279/sultan-ii-bayezid-han.html 8.]<br/>[[بایزید ثانی|Valî ''(Velî)''<br/>'''Bayezid II''']]<br/>[[فائل:Beyazid II.jpg|75px|Beyazid II]]<br/><small>[http://web.archive.org/web/20060615093437/www.4dw.net/royalark/Turkey/turkey4.htm '''بايزيد ثانى<br/>The Saint''']<br/>(1481-1512)| GULB='''[[گل بہار خاتون|Kül-Bahār Khātûn]]''' <ref>Yavuz Bahadıroğlu, Resimli Osmanlı Tarihi, Nesil Yayınları ''(Ottoman History with Illustrations, Nesil Publications)'', 15th Ed., 2009, page 157, ISBN 978-975-269-299-2</ref>}} {{chart| | | | | | | | | | |,|-|-|'| | | | | | | | | | | | | | | |}} {{chart| | | | | | | | | |SEL1 |~|y|~| HAF | | | | | | | | | | | | | SEL1=[[فائل:Ottoman Flag.svg|30px]] [[فائل:Osmanli-nisani.svg|20px]]<br/>[http://www.kultur.gov.tr/EN/belge/2-1280/yavuz-sultan-selim-han.html 9.]<br/>[[سلیم اول|''(Yavuz Sultân)''<br/>'''Selim Gazi Han''']]<br/>[[فائل:Yavuz Selim.jpg|75px|Yavuz]]<br/><small>[http://web.archive.org/web/20060615093437/www.4dw.net/royalark/Turkey/turkey4.htm '''سليم الأول<br/>The STERN''']<br/>(1512-1520)</small> ---- [[فائل:Star and Crescent.svg|30px]]<br/>[[فائل:Nakkaş Selim.jpg|75px|Yavuz]]<br/>[http://web.archive.org/web/20060426190057/www.4dw.net/royalark/Turkey/turkey.htm '''The First Ottoman Caliph''']<br/>(1517-1520)| HAF='''[[عائشہ حفصہ سلطان|A’ishā Hāfîza]]''' <ref>Yavuz Bahadıroğlu, Resimli Osmanlı Tarihi, Nesil Yayınları ''(Ottoman History with Illustrations, Nesil Publications)'', 15th Ed., 2009, page 186, ISBN 978-975-269-299-2</ref>'''<br/>[[فائل:BustOfAyseHafsaSultan ManisaTurkey.jpg|70px|A’ishā Hafîzā]]<br/>''(Ayşe Hafsa)'' [[والدہ سلطان|Vālida Sultân]]'''}} {{chart| | | | | | | | | | |,|-|-|'| | | | | | | | | | | | | | | |}} {{chart| | | | | | | | | |SUL1 |~|y|~| HUR | | | | | | | | | | | | | SUL1=[[فائل:Ottoman Flag.svg|30px]] [[فائل:Osmanli-nisani.svg|20px]] [[فائل:Star and Crescent.svg|30px]]<br/>[http://www.kultur.gov.tr/EN/belge/2-1281/kanuni-sultan-suleyman-han.html 10.]<br/>[[سلیمان اول|''(Kanunî Sultan Süleyman)''<br/>'''Süleyman I''']]<br/>[[فائل:Suleyman young.jpg|75px|Suleiman I]]<br/><small>'''[http://web.archive.org/web/20060615093437/www.4dw.net/royalark/Turkey/turkey4.htm القانونى سليمان<br/>The MAGNIFICENT<br/>''(The Lawgiver)'']'''<br/> (1520-1566)| HUR='''[[خرم سلطان|Khûrrām ''(Hürrem)'' Hâseki Sultân]]'''<br/>[[فائل:Khourrem.jpg|70px|Hürem sultan]]<br/>[http://web.archive.org/web/20060615093437/www.4dw.net/royalark/Turkey/turkey4.htm '''خرم سلطان<br/><small>Kārimā ''Haseki-Sultana''<br/>(''b.'' 1502; ''d.'' at Topkapı Palace, 15th April 1558), née Roxelana or Alexandra Lisowska.'''</small>]}} {{chart| | | | | | | | | | |,|-|-|'| | | | | | | | | | | | | | | |}} {{chart| | | | | | | | | |SEL2 |~|y|~| AFI | | | | | | | | | | | | | SEL2=[[فائل:Ottoman Flag.svg|30px]] [[فائل:Osmanli-nisani.svg|20px]][[فائل:Star and Crescent.svg|29px]]<br/>[http://www.kultur.gov.tr/EN/belge/2-1282/sultan-ii-selim-han.html 11.]<br/>[[سلیم ثانی|''(Sarı)''<br/>'''Selim II''',<br/>''The Blonde'']]<br/>[[فائل:Selim II.jpg|75px|Selim II]]<br/><small>[http://web.archive.org/web/20060615093437/www.4dw.net/royalark/Turkey/turkey5.htm '''سليم ثانى''']<br/>1566-1574| AFI='''[[نور بانو سلطان|Afîfe Nûr-Banû Vālida Sultân]]'''}} {{chart| | | | | | | | | | |,|-|-|'| | | | | | | | | | | | | | | |}} {{chart| | | | | | | | | |MUR3 |~|y|~| SAF | | | | | | | | | | | | | MUR3=[[فائل:Ottoman Flag.svg|30px]] [[فائل:Osmanli-nisani.svg|20px]][[فائل:Star and Crescent.svg|29px]]<br/>[http://www.kultur.gov.tr/EN/belge/2-1283/sultan-iii-murad-han.html 12.]<br/>'''[[مراد ثالث]]'''<br/>[[فائل:Sultan Murad III.jpg|75px|Murad III]]<br/><small>[http://web.archive.org/web/20060615093437/www.4dw.net/royalark/Turkey/turkey5.htm '''مراد ثالث'''] <br/>1574-1595| SAF='''[[صفیہ سلطان|Sâfiyā Vālida Sultân]]'''}} {{chart| | | | | | | | | | |,|-|-|'| | | | | | | | | | | | | | | |}} {{chart| | | | | | | | | |MEH3 |~|y|~| HAN | | | | | | | | | | | | | MEH3=[[فائل:Ottoman Flag.svg|30px]] [[فائل:Osmanli-nisani.svg|20px]] [[فائل:Star and Crescent.svg|29px]]<br/>[http://www.kultur.gov.tr/EN/belge/2-1284/sultan-iii-mehmed-han.html 13.]<br/>[[محمد ثالث|''(Adlî)''<br/>'''Mehmed III Ghazi''']]<br/>[[فائل:Sultan Mehmed III.jpg|75px|Mehmet III]]<br/><small>[http://web.archive.org/web/20060615093437/www.4dw.net/royalark/Turkey/turkey5.htm '''محمد ثالث<br/>The Just''']<br/> (1595-1603)| HAN='''[[خنداں سلطان|Handan Vālida Sultân]]''' ''(Biological mother of [[احمد اول]])''<br/> & <br/>'''[[عالمہ سلطان|Âlîme]]''' ''or'' '''Fûl-Dâne Vālida Sultân''' <ref>Yavuz Bahadıroğlu, Resimli Osmanlı Tarihi, Nesil Yayınları ''(Ottoman History with Illustrations, Nesil Publications)'', 15th Ed., 2009, page 245, ISBN 978-975-269-299-2</ref> ''(Biological mother of [[مصطفی اول]])''}} {{chart| | | | | | | | | | |,|-|-|^|-|-|-|-|-|-|-|-|.| | | | | | |}} {{chart| | | |MAHF |~|y|~|AHM1 |~|y|~|MAHP | | | |MUS1 | | | | | | | MAHF='''[[ماہ فیروز خدیجہ سلطان|Mâh-Firûze Hadice (Khadija) Vālida Sultân]]'''| AHM1=[[فائل:Ottoman Flag.svg|30px]] [[فائل:Osmanli-nisani.svg|20px]][[فائل:Star and Crescent.svg|28px]]<br/>[http://www.kultur.gov.tr/EN/belge/2-1285/sultan-i-ahmed.html 14.]<br/>[[احمد اول|''(Bakhtî)''<br/>'''Ahmed I''']]<br/>[[فائل:Sultan I. Ahmet.jpg|75px]]<br/><small>[http://web.archive.org/web/20060615093437/www.4dw.net/royalark/Turkey/turkey5.htm '''احمد اول<br/>The Fortunate''']<br/>(1603-1617)| MAHP='''[[کوسم سلطان|Mâh-Peyker Kösem Vālida Sultân]]'''| MUS1=[[فائل:Ottoman Flag.svg|30px]] [[فائل:Osmanli-nisani.svg|20px]] [[فائل:Star and Crescent.svg|28px]]<br/>[http://www.kultur.gov.tr/EN/belge/2-1286/sultan-i-mustafa.html 15.]<br/>[[مصطفی اول|''(Deli)''<br/>'''Mustafa I''']]<br/>[[فائل:Mustafa 1.jpg|75px]]<br/><small>[http://web.archive.org/web/20060615093437/www.4dw.net/royalark/Turkey/turkey6.htm '''مصطفى اول<br/>The Intestable''']<br/>(1617-1618) & (1622-1623)}} {{chart| | | | |,|-|-|'| | |,|-|-|^|-|-|.| | | | | | | | | | | | |}} {{chart| | | |OSM2 | | | |MUR4 | | | | |!| | | | | | | | | | | | | | OSM2=[[فائل:Ottoman Flag.svg|30px]] [[فائل:Osmanli-nisani.svg|20px]][[فائل:Star and Crescent.svg|28px]]<br/>[http://www.kultur.gov.tr/EN/belge/2-1287/sultan-ii-osman-han.html 16.]<br/>[[عثمان ثانی|''(Genç - Şehid)''<br/>'''Osman II Khan''']]<br/>[[فائل:Osman 2.jpg|75px]]<br/><small>[http://web.archive.org/web/20060615093437/www.4dw.net/royalark/Turkey/turkey6.htm '''عثمان ثانى<br/>The Young Shaheed Khan''']<br/> (1618-1622)| MUR4=[[فائل:Ottoman Flag.svg|30px]] [[فائل:Osmanli-nisani.svg|20px]] [[فائل:Star and Crescent.svg|28px]]<br/>[http://www.kultur.gov.tr/EN/belge/2-1288/sultan-iv-murad-han.html 17.]<br/>[[مراد رابع|''(Bağdad Fatihi, Sahib-i-Kıran)''<br/>'''Murad IV''']]<br/>[[فائل:Murad IV.jpg|75px]]<br/><small>[http://web.archive.org/web/20060615093437/www.4dw.net/royalark/Turkey/turkey6.htm '''مراد رابع<br/>The Conqueror of Baghdad Ghazi Khan''']<br/> (1623-1640)}} {{chart| | | | | | | | | | | | | | | | |!| |F|~|~|~|~|~|~|7| | | |}} {{chart| | | | | | | | | | TUR |~|y|~| IBR |A|y|~| SAL | |L|y| HAT | TUR='''[[تورخان خدیجہ سلطان|Turhan Hadice ''(Khadija)'' Vālida Sultân]]'''| IBR=[[فائل:Ottoman Flag.svg|30px]] [[فائل:Osmanli-nisani.svg|28px]] [[فائل:Star and Crescent.svg|28px]]<br/>[http://www.kultur.gov.tr/EN/belge/2-1289/sultan-ibrahim-han.html 18.]<br/>[[ابراہیم اول|''(Girit Fâtihi,<br/>Şehid Han)''<br/>'''Ibrahim Ghazi''']]<br/>[[فائل:Ibrahim I.jpg|75px]]<br/><small>[http://web.archive.org/web/20060615093437/www.4dw.net/royalark/Turkey/turkey6.htm '''ابراهيم اول<br/>The Conqueror of Crete, The Arrage Shaheed Khan''']<br/> (1640-1648)| SAL='''[[صالحہ دل آشوب سلطان|Sâliha Dil-Âşûb ''(Dilâshûb)'' Vālida Sultân]]'''| HAT='''[[خدیجہ معزز سلطان|Hatice ''(Khadija)'' Mû’azzez İkinci Haseki Sultân]]'''}} {{chart| | | | | | | | | | | | | |!| | | | | |!| | | | | | |!| | |}} {{chart| | | | | | | EME |~|y|~|MEH4 | | | |SUL2 | | | | |AHM2 | | | EME='''[[رابعہ گلنوش سلطان|Mâh-Pârā Ummetullah ''(Emetullah)'' Râbi’a Gül-Nûsh ''(Gül-Nûş)'' Vālida Sultân]]'''<br/>[[فائل:De sultane-moeder.jpeg|70px|Râbi’a Gül-Nûsh]]| MEH4=[[فائل:Ottoman Flag.svg|30px]] [[فائل:Osmanli-nisani.svg|20px]] [[فائل:Star and Crescent.svg|27px]]<br/>[http://www.kultur.gov.tr/EN/belge/2-1290/sultan-iv-mehmed.html 19.]<br/>[[محمد رابع|''(Avcı)''<br/>'''Mehmed IV Ghazi''']]<br/>[[فائل:Mehmed IV.jpg|75px|IV. Mehmet]]<br/><small>[http://web.archive.org/web/20060615093437/www.4dw.net/royalark/Turkey/turkey6.htm '''محمد رابع<br/>The Hunter''']<br/>8 August 1648 -<br/>8 November 1687<br/>'''[[Çınar Incident|Vak’a-i Vakvakiye<br/>''(Çınar Incident)'']]:'''<br/>26 February 1656| SUL2=[[فائل:Ottoman Flag.svg|30px]] [[فائل:Osmanli-nisani.svg|20px]] [[فائل:Star and Crescent.svg|27px]]<br/>[http://www.kultur.gov.tr/EN/belge/2-1291/sultan-ii-suleyman-han.html 20.]<br/>'''[[سلیمان ثانی]]'''<br/>[[فائل:Süleyman II.jpg|75px]]<br/><small>[http://web.archive.org/web/20060615093437/www.4dw.net/royalark/Turkey/turkey6.htm '''Ghazi Khan<br/>سليمان ثانى''']<br/>1687-1691| AHM2=[[فائل:Ottoman Flag.svg|30px]] [[فائل:Osmanli-nisani.svg|20px]] [[فائل:Star and Crescent.svg|27px]]<br/>[http://www.kultur.gov.tr/EN/belge/2-1292/sultan-ii-ahmed-han.html 21.]<br/>'''[[احمد ثانی]]'''<br/>[[فائل:Ahmet II.jpg|75px|II. Ahmet]]<br/><small>[http://web.archive.org/web/20060615093437/www.4dw.net/royalark/Turkey/turkey6.htm '''Ghazi Khan<br/>احمد ثانى''']<br/>1691-1695}} {{chart| | | | | | | |,|-|-|^|-|-|-|-|-|.| | | | | | | | | | | | |}} {{chart|SAL2 |~|y|~|MUS2 |~|y|~| SEH | |!| | | | | | | | | | | | | | SAL2='''[[صالحہ سلطان|Sâliha Sebkat-î Vālida Sultân]]'''| MUS2=[[فائل:Ottoman Flag.svg|30px]] [[فائل:Osmanli-nisani.svg|20px]] [[فائل:Star and Crescent.svg|26px]]<br/>[http://www.kultur.gov.tr/EN/belge/2-1293/sultan-ii-mustafa-han.html 22.]<br/>'''[[مصطفی ثانی|Mustafa II Ghazi]]'''<br/>[[فائل:Mustafa2.jpg|75px]]<br/><small>[http://web.archive.org/web/20060615093437/www.4dw.net/royalark/Turkey/turkey7.htm '''مصطفى ثانى<br/>Ghazi Khan''']<br/>6 February 1695 -<br/>22 August 1703<br/>'''[[Edirne event|Edirne Vak’ası<br/>''The Edirne Event'']]:'''<br/>15 July 1703 -<br/>22 August 1703| SEH='''[[شہسوار سلطان|Şâh-Süvar<br/>''(Shah-Sûvar)''<br/>Vālida Sultân]]'''}} {{chart| | | | |!| | | | | |!| | | | | |!| | | | | | | | | | | | |}} {{chart| | | |MAH1 | | | |OSM3 | | | | |!| | | | | | | | | | | | | | MAH1=[[فائل:Ottoman Flag.svg|30px]] [[فائل:Osmanli-nisani.svg|20px]] [[فائل:Star and Crescent.svg|24px]]<br/>[http://www.kultur.gov.tr/EN/belge/2-1295/sultan-i-mahmud-han.html 24.]<br/>[[محمود اول|''(Kambur)''<br/>'''Mahmud I<br/>Ghazi Khan''']]<br/>[[فائل:Mahmud1.jpg|75px|Sultán Mahmud I.]]<br/><small>[http://web.archive.org/web/20060615093437/www.4dw.net/royalark/Turkey/turkey8.htm '''محمود اول'''<br/>'''The Hunchback''']<br/> (1730-1754)| OSM3=[[فائل:Ottoman Flag.svg|30px]] [[فائل:Osmanli-nisani.svg|20px]] [[فائل:Star and Crescent.svg|24px]]<br/>[http://www.kultur.gov.tr/EN/belge/2-1296/sultan-iii-osman-han.html 25.]<br/>[[عثمان ثالث|''(Sofu)''<br/>'''Osman III Khan''']]<br/>[[فائل:Osman III.jpg|75px]]<br/><small>[http://web.archive.org/web/20060615093437/www.4dw.net/royalark/Turkey/turkey8.htm '''عثمان ثالث'''<br/>'''The Devout''']<br/>(1754-1757)}} {{chart| | | | | | | | | | | | | | | | |!| | | | | | | | | | | | |}} {{chart| | | | | | | | | | MIH |~|y|~|AHM3 |~|y|~| RAB | | | | | | | MIH='''[[امینہ مہر شاہ سلطان|Âminā Mehr-î-Shâh ''(Emine Mihr-î-Şâh)'' İkinci Kadın Efendi]]''' <ref>Yavuz Bahadıroğlu, Resimli Osmanlı Tarihi, Nesil Yayınları ''(Ottoman History with Illustrations, Nesil Publications)'', 15th Ed., 2009, page 355, ISBN 978-975-269-299-2</ref>| AHM3=[[فائل:Ottoman Flag.svg|30px]] [[فائل:Osmanli-nisani.svg|20px]][[فائل:Star and Crescent.svg|25px]]<br/>[http://www.kultur.gov.tr/EN/belge/2-1294/sultan-iii-ahmed-han.html 23.]<br/>[[احمد ثالث|''(Lâle Devri Padişâhı, Sultân)''<br/>'''Ahmed III Khan''']]<br/>[[فائل:Sultan ahmed III c.jpeg|75px|III. Ahmet]]<br/><small>[http://web.archive.org/web/20060615093437/www.4dw.net/royalark/Turkey/turkey7.htm '''احمد ثالث<br/>The Tulip Era Sultân, Ghazi''']<br/>22 August 1703 -<br/>1 October 1730<br/>'''[[پیٹرونا خلیل]]:'''<br/>28 September 1730| RAB='''[[رابعہ شرمی سلطان|Râbi’a Sharm-î ''(Şerm-î)'' Kadın Efendi<br/>رابعه سلطان]]''' <ref>Yavuz Bahadıroğlu, Resimli Osmanlı Tarihi, Nesil Yayınları ''(Ottoman History with Illustrations, Nesil Publications)'', 15th Ed., 2009, page 363, ISBN 978-975-269-299-2</ref>}} {{chart| | | | | | | |,|-|-|-|-|-|'| | | | | |!| | | | | | | | | |}} {{chart|MIH2 |~|y|~|MUS3 | | | | NUK |~|y|~|AbdHa|~|y|~| NAK | | | | MIH2='''[[مہر شاہ والدہ سلطان|Mehr-î-Shâh ''(Mihr-î-Şâh)'' Vālida Sultân]]'''| MUS3=[[فائل:Ottoman Flag.svg|30px]] [[فائل:Osmanli-nisani.svg|20px]] [[فائل:Star and Crescent.svg|25px]]<br/>[http://www.kultur.gov.tr/EN/belge/2-1297/sultan-iii-mustafa-han.html 26.]<br/>[[مصطفی ثالث|''(İlk Yenilikçi Sultân, Gazi)''<br/>'''Mustafa III Khan''']]<br/>[[فائل:Sultan Mustafa III.jpg|75px|III. Mustafa (Levni)]]<br/><small>[http://web.archive.org/web/20060615093437/www.4dw.net/royalark/Turkey/turkey8.htm '''مصطفى ثالث<br/>The First Innovative Ghazi Khan''']<br/>(1757-1774)| NUK=[[نکہت سزا سلطان|''Bash Iqbal'' '''Nushatzaza ''(Nüzhet-Zâde / Nükhet-Sedâ)'' Khānum Effendi''']] [http://classic-web.archive.org/web/20060615093613/www.4dw.net/royalark/Turkey/turkey8.htm ''(died 4th June 1850)'']<br/>''(biological mother)''<ref>Yavuz Bahadıroğlu, Resimli Osmanlı Tarihi, Nesil Yayınları ''(Ottoman History with Illustrations, Nesil Publications)'', 15th Ed., 2009, page 395, ISBN 978-975-269-299-2</ref><br/> & <br/> '''[[عائشہ سینہ پرور سلطان|A’ishā Sinā-Pervar ''(Ayşe Seniyeperver)'' Vālida Sultân]]'''<br/>''(step mother)''| AbdHa=[[فائل:Ottoman Flag.svg|30px]] [[فائل:Osmanli-nisani.svg|20px]] [[فائل:Star and Crescent.svg|25px]]<br/>[http://www.kultur.gov.tr/EN/belge/2-1298/sultan-i-abdulhamit-han.html 27.]<br/>[[عبدالحمید اول|''(Islâhatçı Sultân, Ghazi)''<br/>'''Abdülhamid I''']]<br/>[[فائل:Abd-ul-Hamid I.jpg|75px|'''Sultan I. Abdülhamit''']]<br/><small>[http://web.archive.org/web/20060615093437/www.4dw.net/royalark/Turkey/turkey8.htm '''Abd Al-Hamid I<br/>عبد الحميد اول<br/>The Improver, Servant of God Ghazi Khan''']<br/>(1774-1789)| NAK=( ? ) <ref>Yavuz Bahadıroğlu, Resimli Osmanlı Tarihi, Nesil Yayınları ''(Ottoman History with Illustrations, Nesil Publications)'', 15th Ed., 2009, page 410, ISBN 978-975-269-299-2</ref> ''(Biological mother)'' <br/> & <br/> '''[[نقش دل سلطان|Naksh-î-Dil ''(Nakşidil)'' Vālida Sultân]]'''<br/>}} {{chart| | | | |!| | | | | |,|-|-|-|-|-|'| | | | | |!| | | | | | |}} {{chart| | | |SEL3 | | | |MUS4 | | | | BEZ |~|y|~|MAH2 |~|y|~| PER | SEL3=[[فائل:Ottoman Flag.svg|30px]] [[فائل:Osmanli-nisani.svg|20px]] [[فائل:Star and Crescent.svg|26px]]<br/>[http://www.kultur.gov.tr/EN/belge/2-1299/sultan-iii-selim-han.html 28.]<br/>[[سلیم ثالث|''(Bestekâr Sultân, Şehid)''<br/>'''Selim III Khan''']]<br/>[[فائل:Konstantin Kapidagli 002.jpg|75px|Portrait of Selim III by Konstantin Kapidagli]]<br/><small>[http://web.archive.org/web/20060615093437/www.4dw.net/royalark/Turkey/turkey8.htm '''سليم ثالث<br/>The Reformer and Composer Shaheed Khan''']<br/>7 April 1789 -<br/>29 May 1807<br/>'''[[Kabakçı Mustafa|Kabakçı Mustafa Insurrection]]:'''<br/>25 May 1807| MUS4=[[فائل:Ottoman Flag.svg|30px]] [[فائل:Osmanli-nisani.svg|20px]] [[فائل:Star and Crescent.svg|26px]]<br/>[http://www.kultur.gov.tr/EN/belge/2-1300/sultan-iv-mustafa-han.html 29.]<br/>[[مصطفی رابع|''(İktidarsız ve İhtiyatsız Sultân)''<br/>'''Mustafa IV Khan''']]<br/>[[فائل:Mustafa IV.jpg|75px]]<br/><small>[http://web.archive.org/web/20060615093437/www.4dw.net/royalark/Turkey/turkey9.htm '''مصطفى رابع<br/>The Incapable and Imprudent Khan''']<br/>(1807-1808)| BEZ='''[[بزم عالم سلطان|Bezm-î-Âlem Vālida Sultân]]'''| MAH2=[[فائل:Ottoman Flag.svg|30px]] [[فائل:Osmanli-nisani.svg|20px]] [[فائل:Star and Crescent.svg|26px]]<br/>[http://www.kultur.gov.tr/EN/belge/2-1301/sultan-ii-mahmud-han.html 30.]<br/>[[محمود ثانی|''(İnkılâpçı Sultân, Gazi)''<br/>'''Mahmud II''']]<br/>[[فائل:Sultan Mahmud II of the Ottoman Empire.jpg|75px]]<br/><small>[http://web.archive.org/web/20060615093437/www.4dw.net/royalark/Turkey/turkey9.htm '''محمود ثانى<br/>The Reformist Ghazi Khan''']<br/>28 June 1808<br/>- 1 July 1839<br/>'''[[واقعۂ خیریہ|Vak’a-i Hayriye<br/>''The Auspicious Incident'']]:'''<br/>16 June 1826| PER='''[[پرتیونیال سلطان|Pertav-Nihâl (Pertevniyâl) Vālida Sultân]]'''}} {{chart| | | | | | | | | |,|-|-|-|-|-|-|-|-|-|'| | | | | |`|-|.| |}} {{chart| |F|~|y|~|~|~|~|7|!|F|~|~|~|~|y|~|7| | | | | | | | | |!| |}} {{chart| SEV |!| TIR |y|AbdMe|y|GULC2|!|GULI | | | |HAY2 |y|AbdAz| | SEV='''[[شوق افزا سلطان|Shāvk-Efzâ''(Şevk-Efzâ)'' Vālida Sultân]]'''| TIR='''[[تیر مجگان سلطان|Tîr-î-Müjgan Üçüncü Kadın Efendi]]''' <ref>Yavuz Bahadıroğlu, Resimli Osmanlı Tarihi, Nesil Yayınları ''(Ottoman History with Illustrations, Nesil Publications)'', 15th Ed., 2009, page 505, ISBN 978-975-269-299-2</ref><br/>''(biological mother)'' <br/> & <br/> '''[[رحیمہ پریستو سلطان|Rahime Perestû (Piristû) Vālida Sultân]]'''<br/>''(adoptive mother)''| AbdMe=[[فائل:Ottoman Flag.svg|30px]] [[فائل:Osmanli-nisani.svg|20px]] [[فائل:Star and Crescent.svg|27px]]<br/>[http://www.kultur.gov.tr/EN/belge/2-1302/sultan-abdulmecid-han.html 31.]<br/>[[عبد المجید اول|''(Tanzimâtçı Sultân, Ghazi)''<br/>'''Abdülmecid Khan''']]<br/>[[فائل:Sultan Abdülmecid - Google Art Project.jpg|75px]]<br/><small>[http://web.archive.org/web/20060615093437/www.4dw.net/royalark/Turkey/turkey10.htm '''Abd Al-Majid Khan<br/>عبد المجيد اول<br/>The Administrative Reformist & Reorganization Advocate''']<br/>(1839-1861)| GULC2='''[[گل جمال قادین افندی|Gül-Cemâl Dördüncü Kadın Efendi]]''' <ref>Yavuz Bahadıroğlu, Resimli Osmanlı Tarihi, Nesil Yayınları ''(Ottoman History with Illustrations, Nesil Publications)'', 15th Ed., 2009, page 519, ISBN 978-975-269-299-2</ref>| GULI='''[[گلستان قادین افندی|Gül-İstü ''(Gülistan Münire)'' Dördüncü Kadın Efendi]]''' <ref>Yavuz Bahadıroğlu, Resimli Osmanlı Tarihi, Nesil Yayınları ''(Ottoman History with Illustrations, Nesil Publications)'', 15th Ed., 2009, page 535, ISBN 978-975-269-299-2</ref>| HAY2='''[[حیران دل قادین افندی|Hayrân-î-Dil Kadın Efendi]]'''| AbdAz=[[فائل:Ottoman Flag.svg|30px]] [[فائل:Osmanli-nisani.svg|20px]] [[فائل:Star and Crescent.svg|27px]]<br/>[http://www.kultur.gov.tr/EN/belge/2-1303/sultan-abdulaziz-han.html 32.]<br/>[[عبد العزیز اول|''(Bahtsız Sultân)''<br/>'''Abdülaziz Khan''']]<br/>[[فائل:Sultan Abdulaziz I.JPG|75px]]<br/><small>[http://web.archive.org/web/20060615093437/www.4dw.net/royalark/Turkey/turkey11.htm '''Abd Al-Aziz Khan<br/>عبد العزيز<br/>The Unfortunate''']<br/>(1861-1876)}} {{chart| | | |!| | | |!| | | |!| | | |!| | | | | | | | | |!| | | |}} {{chart| | |MUR5 | |AbdH2| |MEH5 | |MEH6 | | | | | | | |AbdM2| | | | MUR5=[[فائل:Ottoman Flag.svg|30px]] [[فائل:Osmanli-nisani.svg|20px]] [[فائل:Star and Crescent.svg|27px]]<br/>[http://www.kultur.gov.tr/EN/belge/2-1304/sultan-v-murad-han.html 33.]<br/>[[مراد خامس|''(Deli)''<br/>'''Mehmed<br/>Murad V''']]<br/>[[فائل:Murad V (cropped).JPG|75px|Portrait of Murad V]]<br/><small>[http://web.archive.org/web/20060615093437/www.4dw.net/royalark/Turkey/turkey12.htm '''مراد خامس<br/>The Insane''']<br/> (1876)| AbdH2=[[فائل:Ottoman Flag.svg|30px]] [[فائل:Osmanli-nisani.svg|20px]] [[فائل:Star and Crescent.svg|28px]]<br/>[http://www.kultur.gov.tr/EN/belge/2-1305/sultan-ii-abdulhamid-han.html 34.]<br/>[[عبدالحمید ثانی|''(Ulû Sultân)''<br/>'''Abdülhamid II''']]<br/>[[فائل:Ahamid.jpg|75px|Portrait of Abdülhamid II]]<br/><small>[http://web.archive.org/web/20060502150908/www.4dw.net/royalark/Turkey/turkey13.htm '''Abd Al-Hamid II<br/>عبد الحميد ثانی<br/>The Sublime Ghazi Khan''']<br/>31 August 1876 -<br/>27 April 1909<br/>'''[[First Constitutional Era (Ottoman Empire)|Meşrûtiyyet I]]:'''<br/>23 November 1876 -<br/>13 February 1878<br/>'''[[عثمانی سلطنت کا دوسرا آئینی دور|Meşrûtiyyet II]]:'''<br/>3 July 1908<br/>'''[[31 March Incident|31 Mart Vak’ası]]:'''<br/>13 April 1909| MEH5=[[فائل:Ottoman Flag.svg|30px]] [[فائل:Osmanli-nisani.svg|20px]] [[فائل:Star and Crescent.svg|28px]]<br/>[http://www.kultur.gov.tr/EN/belge/2-1306/sultan-v-mehmed-resad-han.html 35.]<br/>[[محمد خامس|''(Sultân Reşâd)''<br/>'''Mehmed V''']]<br/>[[فائل:MehmedV.jpg|75px|Portrait of Mehmed V]]<br/><small>[http://web.archive.org/web/20060615093437/www.4dw.net/royalark/Turkey/turkey14.htm '''Rāshâd Ghazi Khan<br/>محمد خامس<br/>True Path Fellow''']<br/>(1909-1918)| MEH6=[[فائل:Osmanli-nisani.svg|20px]] [[فائل:Star and Crescent.svg|28px]]<br/>[http://www.kultur.gov.tr/EN/belge/2-1307/sultan-vi-mehmed-vahdettin-han.html 36.]<br/>[[محمد ششم|''(Vâhd-Ed-Dîn)''<br/>'''Mehmed VI''']]<br/>[[فائل:Mehmet VI Vahidettin (cropped).jpg|75px|Portrait of Mehmed VI by Sebah & Joaillier]]<br/><small>[http://web.archive.org/web/20060615093437/www.4dw.net/royalark/Turkey/turkey14.htm '''Wahid Ad-Dîn Khan<br/>محمد سادس<br/>Unicity Of Faith''']<br/>4 July 1918<br/>17 November 1922<br/>'''[[Occupation of Constantinople|Occupation of İstanbul]]:'''<br/>13 November 1918<br/>'''[[Abolition of the Ottoman Sultanate]]:'''<br/>1 November 1922| AbdM2=[[فائل:Star and Crescent.svg|29px]]<br/><small>'''[[خلافت|The Last Caliph]]'''</small><br/>'''[[عبد المجید ثانی|Abdülmecid]]'''<br/>[[فائل:Portrait of Abdülmecid II in Topkapı Saray Museum.jpg|75px|Portrait of Abdülmecid II]]<br/><small>[http://web.archive.org/web/20060615093437/www.4dw.net/royalark/Turkey/turkey15.htm '''Abd Al-Majid II<br/>عبد المجيد الثانى''']<br/>18 November 1922 -<br/>'''[[خلافت عثمانیہ|Abolition of the Ottoman Caliphate]]:'''<br/>3 March 1924</small> ---- [[فائل:Star and Crescent.svg|25px]][[فائل:Flag of Turkey.svg|45px]]<br/><small>[[Presidency of Religious Affairs|'''Diyanet İşleri Başkanlığı'''<br/>''Presidency of Religious Affairs'']]</small>}} {{chart/end}} <br/> {{flagicon|Ottoman Empire}} == تاریخ عثمانیہ دے اہم ادوار دی جامع فہرست == {{main|سلطنت عثمانیہ}}{{Navbox|name=عثمانی سلاطین|list14=[[مراد خامس|مراد خامس <small>(1876)</small>]] {{·}} [[عبدالحمید ثانی|عبدالحمید ثانی <small>(1876-1909)</small>]]|group11=[[سلطنت عثمانیہ دا جمود| سلطنت عثمانیہ وچ شدید جمود تے رجعت پسندی دا دور<small>(1792–1827)</small>]]|list11=[[سلیم ثالث|سلیم ثالث<small>(1789-1807)</small>]] {{·}} [[مصطفی رابع|مصطفیٰ رابع <small>(1807-1808)</small>]] {{·}} [[محمود ثانی|محمود ثانی<small>(1808-1839)</small>]]|group12=[[سلطنت عثمانیہ دا زوال|پہلا دورِ زوال: دورِ اصلاحات<small>(1827–1839</small>]]|list12=[[محمود اول|محمود اول<small>(1808-1839)</small>]]|group13=[[دور تنظیمات|دوسرا دورِ زوال: انتظامی تنظیم نو ''(دورِ تنظیمات )'' <small>(1839–1876)</small>]]|list13=[[عبد المجید اول|عبد المجید اول <small>(1839-1861)</small>]] {{·}} [[عبد العزیز اول|عبد العزیز اول<small>(1861-1876)</small>]]|group14=[[پہلا آیئنی دور |تیسرا دورِ زوال: آئینی تے مطلق العنان بادشاہت<small>(1876–1908)</small>]]|group15=[[عثمانی سلطنت کا دوسرا آئینی دور|چوتھا دورِ زوال: دوسرے آئین دا نفاذ <small>(1908–1909)</small>]]|group10=[[سلطنت عثمانیہ دا جمود|سلطنت عثمانیہ دے جمود وچ بڑھوتری <small>(1730–1792)</small>]]|list15=[[عبدالحمید ثانی|عبدالحمید ثانی <small>(1876-1909)</small>]]|group16=[[سلطنت عثمانیہ دا خاتمہ|پانچواں دورِ زوال : سلطنت عثمانیہ دا خاتمہ <small>(1909–1918)</small>]]|list16=[[محمد خامس|محمد خامس راشد<small>(1909-1918)</small>]] {{·}} [[محمد سادس| وحیدالدین محمد سادس <small>(1918-1922)</small>]]|group17=[[سلطنت عثمانیہ دی تقسیم|عثمانی علاقوں دی تقسیم تے بندر بانٹ<small> (1918–1922)</small>]]|list17=[[محمد سادس|وحیدالدین محمد سادس <small>(1918-1922)</small>]]|group18=[[ترکی|جمہوری]] [[خلافت|خلافت <small>(1922–1924)</small>]]|list18=[[عبد المجید ثانی|عبد المجید ثانی <small>(1922-1924)</small>]]|list10=[[محمود اول|محمود اول <small>(1730-1754)</small>]] {{·}} [[عثمان ثالث|عثمان ثالث <small>(1754-1757)</small>]] {{·}} [[مصطفی ثالث|مصطفی ثالث <small>(1757-1774)</small>]] {{·}} [[عبدالحمید اول|عبدالحمید اول <small>(1774-1789)</small>]] {{·}} [[سلیم ثالث|سلیم ثالث<small>(1789-1807)</small>]]|list9=[[احمد ثالث|احمد ثالث <small>(1703-1730)</small>]]|title={{پرچم|Ottoman Empire}} [[فائل:Osmanli-nisani.svg|15px]] عثمانی[[فہرست سلاطین عثمانی|سلاطین]] [[فہرست خلفاء|/ خلفاء]] [[فائل:Star and Crescent.svg|15px]]|group4=[[سلطنت عثمانیہ دا عروج|سلطنت عثمانیہ دا عروج <small>(1413–1453)</small>]]|above='''[[فائل:Star and Crescent.svg|15px]] [[خلافت عثمانیہ|عثمانی]] [[خلافت|سلاطین / خلفاء]] [[عثمانی شجرہ نسب (آسان)|کا خاندان]] {{flagicon|Ottoman Empire}} [[ترکی قوم|عثمانی]] [[عثمانی خاندان|خاندان]] شجرۂ نسب [[فائل:Osmanli-nisani.svg|15px]]'''|group1=[[سلاجقہ روم|قبل از عثمانی دور <small>(1060–1299)</small>]]|list1=[[سلیمان شاہ|سلیمان شاہ <small>( ? –1230)</small>]] {{·}} [[ارطغرل|ارطغرل غازی<small>(1230–1281)</small>]] {{·}} [[عثمان اول|عثمان غازی <small>(1281–1299)</small>]]|group2=[[سلطنت عثمانیہ دا عروج|سلطنت عثمانیہ دی بنیاد <small>(1299–1402)</small>]]|list2=[[عثمان اول|عثمان اول<small>(1299–1324)</small>]] {{·}} [[اورخان اول|اورخان اول <small>(1324–1361)</small>]] {{·}} [[مراد اول|مراد اول <small>(1361–1389)</small>]] {{·}} [[بایزید اول|بایزید اول <small>(1389–1402)</small>]]|group3=[[عثمانی زمانہ تعطل|عثمانی زمانہ تعطل /]] تین بادشاہتی دور <small>(1402–1413)</small><nowiki></nowiki>|list3=[[سلیمان چلبی|امیر سلیمان چلبی <small>(1402-1411)</small>]] {{·}} [[موسی چلبی|موسیٰ چلبی <small>(1411-1413)</small>]] {{·}} [[عیسی چلبی|عیسیٰ چلبی <small>(?-1406)</small>]] {{·}} [[محمد اول|محمد اول <small>(1403-1413)</small>]]|list4=[[محمد اول|<small>(1413-1421)</small>]] {{·}} [[مراد ثانی|مراد ثانی<small>(1421-1444)</small>]] {{·}} [[محمد ثانی|محمد فاتح <small>(1444-1446)</small>]] {{·}} [[مراد ثانی|مراد ثانی <small>(1446-1451)</small>]] {{·}} [[محمد ثانی|محمد فاتح <small>(1451-1453)</small>]]|group9=[[دور لالہ|دور لالہ <small>(1718-1730)</small>'']]|group5=[[سلطنت عثمانیہ دی توسیع|سلطنت عثمانیہ دی تیز رفتار ترقی تے بڑھوتری <small>(1453–1579)</small>]]|list5=[[محمد ثانی|محمد فاتح <small>(1453-1481)</small>]] {{·}} [[بایزید ثانی|بایزید ثانی <small>(1481-1512)</small>]] {{·}} [[سلیم اول|سلیم اول <small>(1512-1520)</small>]] {{·}} [[سلیمان اول|سلیمان اول <small>(1520-1566)</small>]] {{·}} [[سلیم ثانی|سلیم ثانی <small>(1566-1574)</small>]] {{·}} [[مراد ثالث|مراد ثالث <small>(1574-1595)</small>]]|group6=[[سلطنت عثمانیہ دی توسیع|عثمانی توسیع سست روی دا شکار <small>(1579–1683)</small>]]|list6=[[مراد ثالث|مراد ثالث <small>(1574-1595)</small>]] {{·}} [[محمد ثالث|محمد ثالث <small>(1595-1603)</small>]] {{·}} [[احمد اول|احمد اول <small>(1603-1617)</small>]] {{·}} [[مصطفی اول|مصطفیٰ اول <small>(1617-1618)</small>]] {{·}} [[عثمان ثانی|عثمان ثانی<small>(1618-1622)</small>]] {{·}} [[مصطفی اول|مصطفی اول <small>(1622-1623)</small>]] {{·}} [[مراد رابع|مراد رابع <small>(1623-1640)</small>]] {{·}} [[ابراہیم اول|ابراہیم اول<small>(1640-1648)</small>]] {{·}} [[محمد رابع|محمد رابع <small>(1648-1687)</small>]]|group7=[[کوپرولو دور|کوپرولو دور ''<small>(1656-1703)</small>'']] [[سلطنت عثمانیہ دا جمود|تے آغازِ جمود ''<small>(1683-1699)</small>'']]|list7=[[محمد رابع|محمد رابع <small>(1648-1687)</small>]] {{·}} [[سلیمان ثانی|سلیمان ثانی <small>(1687-1691)</small>]] {{·}} [[احمد ثانی|احمد ثانی <small>(1691-1695)</small>]] {{·}} [[مصطفی ثانی|مصطفی ثانی <small>(1695-1703)</small>]]|group8=[[سلطنت عثمانیہ دا جمود|سلطنت عثمانیہ دا جمود ''<small>(1703-1718)</small>'']]|list8=[[احمد ثالث|احمد ثالث <small>(1703-1730)</small>]]|below=[[:Category:سلاطین سلطنت عثمانیہ|Category]]{{·}} [[commons:Category:Sultans of the Ottoman Empire|Commons]]}}<br/> {{flagicon|Ottoman Empire}} <center> {| style="border: 1px black solid; margin-left:1em; text-align: left;" align="center;" width="100" ! colspan="4" style="background:DarkKhaki" align="center" |'''[[محمد ثانی|MEHMED THE CONQUEROR ''( Fatih Sultan Mehmed Khan Ghazi )'']]''' |- style="background:PaleGoldenrod" align="center" | colspan="4" |<small>'''Left and Right:''' Portraits of '''[[محمد ثانی|MEHMED THE CONQUEROR]]'''<br/>'''Two at Center: [[فتح قسطنطنیہ|The Conquest of Constantinople on 29 May 1453]] |- style="background:PaleGoldenrod" align="center" |[[فائل:Sarayi Album 10a.jpg|207px]] |[[فائل:Benjamin-Constant-The Entry of Mahomet II into Constantinople-1876.jpg|224px]] |[[فائل:Zonaro GatesofConst.jpg|240px]] |[[فائل:Bellini, Gentile - Sultan Mehmet II.jpg|225px]] |- style="background:PaleGoldenrod" align="center" |<small>'''[[محمد ثانی|Fatih Sultan Mehmed Khan]]''' |<small>Entry of [[محمد ثانی]] into [[فتح قسطنطنیہ|İstanbul]] by [[Jean-Joseph Benjamin-Constant]]. |<small>'''[[محمد ثانی|Fatih Sultan Mehmed Khan]]'''<br/>[[فتح قسطنطنیہ|Conquest of İstanbul]] by<br/>[[Fausto Zonaro|Fausto Zonaro (1854-1929)]]. |<small>'''[[محمد ثانی|Fatih Sultan Mehmed Khan]]'''<br/>Portrait by [[Gentile Bellini]], 1479<br/>(70 x 52 National Gallery, London). |} </center> <br/> {{flagicon|Ottoman Empire}} == والدہ سلطان تے سلاطین عثمانیہ دی ماواں دی جامع فہرست == {{main|سلاطین عثمانیہ کی ماؤں کی فہرست|والدہ سلطان|فہرست سلاطین عثمانی}}{{Navbox |name = Mothers of the Ottoman Sultans |state = expanded |title = {{flagicon|Ottoman Empire}} [[والدہ سلطان]] & [[سلاطین عثمانیہ دیاں ماواں]] |titlestyle = background:#FFB6C1; |list1 = {{nowrap begin}} [http://web.archive.org/web/20060615093426/www.4dw.net/royalark/Turkey/turkey2.htm '''Khālîma ''(Halime)'' '''Khānum] {{·w}} [[مال خاتون|'''Malhun ''(Māl)'' '''Khātûn]] {{·w}} [[نیلوفر خاتون|'''Nilüfer''' Khātûn]] {{·w}} [[گلچیچک خاتون|'''Gül-Çiçek''' Khātûn]] {{·w}} [[دولت خاتون|'''Devlet''' Khātûn]] {{·w}} [[امینہ خاتون|'''Emîne ''(Amînā)'' '''Khātûn]] {{·w}} [[ہما خاتون|'''Hümâ''' Khātûn]] {{·w}} [[ستی شاہ خاتون|'''Sitt-î Mükrîme ''(Mû’kārîmā)'' '''Khātûn]] {{·w}} [[امینہ گل بہار خاتون|'''Emîne ''(Amînā)'' Kül-Bahār '''Vālida Khātûn]] {{·w}} [[گل بہار خاتون|'''Gül-Bahār''' Khātûn]] {{·w}} [[گل بہار خاتون|'''A’ishā ''(Ayşe)'' '''Vālida Khātûn]] {{·w}} [[عائشہ حفصہ سلطان|Daulatlu Ismatlu '''Ayşe Hafsa ''(A’ishā Hāfîza Khātûn)'' '''Vālida Sultâna]] {{·w}} [[خرم سلطان|Daulatlu Ismatlu '''Hürrem ''(Khûrrām or Kārimā)'' '''Haseki Sultâna]] {{·w}} [[نور بانو سلطان|Daulatlu Ismatlu '''Afife Nûr-Banû''' Vālida Sultâna]]{{·w}} [[صفیہ سلطان|Daulatlu Ismatlu '''Safiyā''' Vālida Sultâna]] {{·w}} [[خنداں سلطان|Daulatlu Ismatlu '''Handan''' Vālida Sultâna]] {{·w}} [[عالمہ سلطان|Daulatlu Ismatlu '''Âlîme''' Vālida Sultâna]] {{·w}} [[ماہ فیروز خدیجہ سلطان|Daulatlu Ismatlu '''Mâh-Firûze Hadice ''(Khadija)'' '''Vālida Sultâna]]{{·w}} [[کوسم سلطان|Daulatlu Ismatlu '''Meh-Peyker ''(Māh-Peyker)'' Kösem''' Vālida Sultâna]] {{·w}} [[تورخان خدیجہ سلطان|Daulatlu Ismatlu '''Turhan Hadice ''(Tarhan Khadija)'' '''Vālida Sultâna]] {{·w}} [[صالحہ دل آشوب سلطان|Daulatlu Ismatlu '''Sâliha Dil-Âşûb ''(Dil-Âshûb)'' '''Vālida Sultâna]] {{·w}} [[خدیجہ معزز سلطان|Daulatlu Ismatlu '''Hatice ''(Khadija)'' Mû’azzez '''Second ''(İkinci)'' Haseki Sultâna]] {{·w}} [[رابعہ گلنوش سلطان|Daulatlu Ismatlu '''Meh-Pâre Emetullah Râbi’a Gül-Nûş ''(Māh-Pârā Ummatullah Gül-Nûsh)'' '''Vālida Sultâna]] {{·w}} [[صالحہ سلطان|Daulatlu Ismatlu '''Sâliha Sebkat-î ''(Sabkatî)'' '''Vālida Sultâna]] {{·w}} [[شہسوار سلطان|Daulatlu Ismatlu '''Şâh-Süvar ''(Shah-Sûvar)'' '''Vālida Sultâna]] {{·w}} [[امینہ مہر شاہ سلطان|Daulatlu Ismatlu '''Emîne Mihr-î-Şâh ''(Amînā Mehr-î-Shah)'' '''İkinci Kadın Efendi ''(Second Kadın Effendi)'']] {{·w}} [[رابعہ شرمی سلطان|Daulatlu Ismatlu '''Râbi’a Şerm-î ''(Shārmî)'' '''Kadın Effendi]] {{·w}} [[مہر شاہ والدہ سلطان|Daulatlu Ismatlu '''Mihr-î-Şâh ''(Mehr-î-Shah)'' '''Vālida Sultâna]] {{·w}} [http://classic-web.archive.org/web/20060615093613/www.4dw.net/royalark/Turkey/turkey8.htm ''Bash Iqbal'' '''Nushatzaza ''(Nüzhet-Zâde / Nükhet-Sedâ)'' '''Khānum Effendi] {{·w}} [[عائشہ سینہ پرور سلطان|Daulatlu Ismatlu '''A’ishā Sinā-Pervar ''(Ayşe Seniyeperver)'' '''Vālida Sultân]] {{·w}} [[نقش دل سلطان|Daulatlu Ismatlu '''Naksh-î-Dil ''(Nakş-î-Dil)'' '''Haseki Vālida Sultân]] {{·w}} [[بزم عالم سلطان|Daulatlu Ismatlu '''Bezm-î-Âlem ''(Bāzim-î-Âlām)'' '''Vālida Sultâna]] {{·w}} [[پرتیونیال سلطان|Daulatlu Ismatlu '''Pertevniyal ''(Pertāv-Nihâl)'' '''Vālida Sultâna]] {{·w}} [[شوق افزا سلطان|Daulatlu Ismatlu '''Şevk-Efzâ ''(Shāvk-Efzâ)'' '''Vālida Sultâna]] {{·w}} [[تیر مجگان سلطان|Daulatlu Ismatlu '''Tîr-î-Müjgan''' Third ''(Üçüncü)'' Kadın Effendi]] {{·w}} [[گل جمال قادین افندی|Daulatlu Ismatlu '''Gül-Cemâl''' Fourth ''(Dördüncü)'' Kadın Effendi]] {{·w}} [[رحیمہ پریستو سلطان|Daulatlu Ismatlu '''Rahime Perestû ''(Piristû)'' '''Vālida Sultân]] {{·w}} [[گلستان قادین افندی|Daulatlu Ismatlu '''Gül-İstü ''(Gülistan Münîre)'' '''Fourth ''(Dördüncü)'' Kadın Effendi]] {{nowrap end}} }} <br/> <center> {| style="border: 1px black solid; margin-left:1em; text-align: left;" align="center;" width="100" ! colspan="4" style="background:DarkKhaki" align="center" |Three Consequential Figures of the [[سلطنت عثمانیہ|Ottoman]] [[ترکی قوم|Turkish]] History |- style="background:PaleGoldenrod" align="center" | colspan="4" |<small>'''Left: [[بایزید ثانی|Father of Yavuz Sultan Selim, Bayezid II ''( Valî - The Saint )'' Khan]]'''<br/>'''Center: [[سلیم اول|Yavuz Sultan Selim ''( Selim The Stern )'' Khan Ghazi]]'''<br/>'''Right: [[سلیمان اول|Suleiman The Magnificent ''( The Conqueror of Hungary )'' Kanuni Sultan Süleyman Khan Ghazi]]''' |- style="background:PaleGoldenrod" align="center" |[[فائل:Levni. Portrait of Bayezid II. 1703-30 Topkapi Saray museum.jpg|147px]] |[[فائل:Yavuz Sultan I. Selim Han.jpg|205px]] |[[فائل:Yavuz Mısır Seferi.jpg|233px]] |[[فائل:Suleiman the Magnificent of the Ottoman Empire.jpg|245px]] |- style="background:PaleGoldenrod" align="center" |<small>A portrait of the father of<br/>[[سلیم اول|Yavuz Sultan Selim Khan]],<br/>'''[[بایزید ثانی|Bayezid II ''(Velî)'' Khan]]''' |<small>'''[[سلیم اول|Yavuz Sultan Selim Khan Ghazi<br/>''( Selim The Stern )'']]'''. |<small>'''[[سلیم اول|Yavuz Sultan Selim Khan Ghazi<br/>The First Ottoman Caliph of Islâm]], <br/>Conquest of [[مصر]]'''. |<small>'''[[سلیمان اول|Kanuni Sultan Süleyman Khan Ghazi<br/> ''( Suleiman The Magnificent )'']]'''. |} </center> {{flagicon|Ottoman Empire}} <br/> == ہور ویکھو == * [[عثمانی خاندان]] * [[عثمانی تریخ]] * [[سلطنت عثمانیہ]] * [[فہرست سلاطین عثمانی]] * [[سلاطین عثمانیہ دیاں ماواں]] * [[والدہ سلطان]] * [[خاصکی سلطان]] <br/> {{flagicon|Ottoman Empire}} <br/> == Bibliography == * {{cite book |editor-last=Bahadıroğlu |editor-first=Yavuz |editor-link=Yavuz Bahadıroğlu |title=Resimli Osmanlı Tarihi ''(Ottoman History with Illustrations)'' |url=http://www.nesilyayinlari.com/yazar.php?id=54 |year=2009 |publisher=Nesil Publications |location=İstanbul |language=Turkish |isbn=978-975-269-299-2 |oclc= |pages=541 |ref=yavbah}} * {{cite book |editor-last=Montgomery-Massingberd |editor-first=Hugh |editor-link=Hugh Montgomery-Massingberd |title=Burke’s Royal Families of the World |url=http://www.4dw.net/royalark/Turkey/turkey.htm |volume=Volume II: Africa & the Middle East |year=1980 |publisher=Burke’s Peerage |chapter=The Imperial Family of Turkey |pages=237–248 |location=London |language=Engish |isbn=9780850110296 |oclc=18496936 |ref=Om1 |archiveurl=http://web.archive.org/web/20060926203638/http://www.4dw.net/royalark/Turkey/turkey.htm |archivedate=September 26, 2006}} * {{cite book |editor-last=Kafadar |editor-first=Cemal |editor-link=Cemal Kafadar |title=Between Two Worlds: The Construction of the Ottoman State |url=http://books.google.com/?id=LsP-2y7kuJkC&printsec=frontcover |year=2009 |publisher=[[University of California Press]] |location=Berkeley, CA |language=Engish |isbn=9780520206007 |oclc=55849447 |ref=Kaf96}} * {{cite book |editor1-last=Toynbee |editor1-first=Arnold J. |editor1-link=Arnold J. Toynbee |editor2-last=Karpat |editor2-first=Kemal H. |editor2-link=Kemal H. Karpat |title=The Ottoman State and Its Place in World History |url=http://books.google.com/?id=orEfAAAAIAAJ&printsec=frontcover#PPA15,M1 |year=1974 |volume=Volume 11 |publisher=Brill Publications |chapter=The Ottoman Empire's Place in World History (Social, Economic and Political Studies of the Middle East) |location=Leiden |isbn=9789004039452 |oclc=1318483 |ref=Toy74}} * {{cite book |editor-last=Peirce |editor-first=Leslie P. |editor-link=Leslie P. Peirce |title=The Imperial Harem: Women and Sovereignty in the Ottoman Empire |url=http://books.google.com/?id=L6-VRgVzRcUC&printsec=frontcover |year=1993 |publisher=Oxford University Press US |location=New York |language=Engish |isbn=9780195086775 |oclc=243767445 |ref=Pei93}} * {{cite book |editor-last=Quataert |editor-first=Donald |editor-link=Donald Quataert |title=The Ottoman Empire, 1700–1922 |url=http://books.google.com/?id=OX3lsOrXJGcC&printsec=frontcover |year=2005 |publisher=[[Cambridge University Press]] |location=New York |language=Engish |isbn=9780521839105 |oclc=59280221 |ref=Qua05}} * {{cite book |editor-last=Sugar |editor-first=Peter F. |editor-link=Peter F. Sugar |title=Southeastern Europe under Ottoman Rule, 1354–1804 |url=http://books.google.com/?id=LOln4TGdDHYC&printsec=frontcover |year=1993 |publisher=[[University of Washington Press]] |location=Seattle |language=Engish |isbn=9780295960333 |oclc=34219399 |ref=Sug93}} * {{cite book |editor-last=Karateke |editor-first=Hakan T. |title=Ottoman Reform and Muslim Regeneration: Studies in Honour of Butrus Abu-Manneb |url=http://books.google.com/?id=U7loMhnI5S8C&printsec=frontcover#PPA37,M1 |year=2005 |publisher=I. B. Tauris |location=London |language=Engish |isbn=9781850437574 |oclc=60416792 |chapter=Who is the Next Ottoman Sultan? Attempts to Change the Rule of Succession during the Nineteenth Century |ref=Kar05}} * {{cite book |editor-last=Aşiroğlu |editor-first=Orhan Gâzi |title=''The Last Ottoman Caliph'', Abdülmecid |volume=Volume I |year=1992 |publisher=Burak Yayınevi |location=Istanbul |language=Turkish |isbn=9789757645177 |oclc=32085609 |ref=Asi92}} * {{cite book |editor-last=Duran |editor-first=Tülay |title=Padişah Portreleri (Portraits of the Ottoman Empire's Sultans) |volume=Volume I |year=1999 |publisher=Association of Historical Research and Istanbul Research Centre |location=Sirkeci, Istanbul |language=Turkish |isbn=9789756926079 |oclc=248496159}} * {{cite book |editor-last=Findley |editor-first=Carter V. |title=The Turks in World History |url=http://books.google.com/?id=2_41FJ-pgRAC&printsec=frontcover |year=2005 |publisher=[[اوکسفرڈ یونیورسٹی پریس]] US |location=New York |language=Turkish |isbn=9780195177268 |oclc=54529318 |ref=Fin05}} * {{cite book |editor-last=Glazer |editor-first=Steven A. |title=A Country Study: Turkey |url=http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/trtoc.html |year=2009 |publisher=Federal Research Division of the Library of Congress |location=Washington, D.C. |language=Engish |isbn=9780844408644 |oclc=33898522 |chapter=1: Historical Setting |ref=Gla96}} * {{cite book |editor-last=d’Osman Han |editor-first=Nadine Sultana |title=The Legacy of Sultan Abdulhamid II: Memoirs and Biography of Sultan Selim bin Hamid Han |url=http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/trtoc.html |year=2009 |publisher=Sultana Pub |location=Santa Fe, NM |language=Engish |oclc=70659193 |ref=Osm01}} * {{cite book |editor-last=Stavrides |editor-first=Theoharis |title=The Sultan of Vezirs: The Life and Times of the Ottoman Grand Vezir Mahmud Pasha Angelović (1453–1474) |url=http://books.google.com/?id=ptXG0uA70lAC&printsec=frontcover |year=2001 |publisher=Brill Publications |location=Leiden |language=Engish |isbn=9789004121065 |oclc=46640850 |ref=Sta01}} * {{cite book |editor-last=Toprak |editor-first=Binnaz |title=Islam and Political Development in Turkey |url=http://books.google.com/?id=xIoeAAAAIAAJ&printsec=frontcover |year=1981 |publisher=Brill Publications |location=Leiden |language=Engish |isbn=9789004064713 |oclc=8258992 |ref=Top81}} * {{cite book |editor-last=Uğur |editor-first=Ali |title=Blue Imperialism |url=http://www.kitapyurdu.com/kitap/default.asp?id=120251 |year=2007 |publisher=Çatı Publishing |location=Istanbul |language=Turkish |isbn=9789758845873 |oclc=221203375 |ref=Top81}} * Bernard Lewis, ''The Emergence of Modern Turkey (Studies in Middle Eastern History)'', Publisher: Oxford University Press, USA; 3rd edition (September 6, 2001); Paperback: 568 pages; ISBN 0-19-513460-5; ISBN 978-0-19-513460-5 == بیرونی روابط == * {{cite web | url = http://www.osmanli.org.tr/osmanlisultanlari.php | title = Ottoman Sultâns | publisher = Ottoman Research Foundation ''(Osmanlı Araştıtma Vakfı)'' | accessdate = 2010-12-23 | archive-date = 2018-12-25 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181225215514/http://osmanli.org.tr/osmanlisultanlari.php | dead-url = yes }} * {{cite web | url = http://www.enfal.de/osmtarih.htm | title = Ottoman History ''(Osmanlı Tarihi)'' | publisher = Website the Ottoman History | accessdate = 2010-12-23}} * {{cite web | url = http://www.enfal.de/otarih44.htm | title = Spouses of the Ottoman Sultâns ''(Osmanlı Padişahlarının Eşleri)'' | publisher = Website the Ottoman History | accessdate = 2010-12-23}} * {{cite web | url = http://www.kultur.gov.tr/EN/belge/2-1254/ottoman-sultans.html | title = Ottoman Sultâns ''"Padişah Portreleri / Portraits of Ottoman Sultâns" <small>(written by Tülay Duran has been taken as a reference in the preparation of these web pages)</small>'' | publisher = The Association of Historical Research and Istanbul Research Centre with the assistance of the Ministry of Culture and Tourism of the Republic of Turkey | accessdate = 2010-12-23}} * [https://web.archive.org/web/20080803101508/http://www.4dw.net/royalark/ TURKEY: ''"The Genealogy of the Imperial House of Osman"'', Publisher: ''The Royal Ark.''] * [http://www.osmanli700.gen.tr/english/sultans.html Website of the 700th Anniversary of the Ottoman Empire] * [https://web.archive.org/web/20080523174647/http://www.ottomanfamily.com/family_tree.html Official website of the immediate living descendants of the Ottoman Dynasty] == حوالے == {{حوالے|2}} [[گٹھ:عثمانیہ خاندان]] [[گٹھ:مسلماناں دے شجرۂ نسب]] [[گٹھ:سلطنت عثمانیہ]] rhgm7sirmlvjkwzgib10kglfd8nqr9r 0 76970 712887 646450 2026-10-28T11:39:37Z CommonsDelinker 60 Replacing SHCC_2015_-_Star_Lord_(17149278283).jpg with [[File:Shanghai_Comic_Con_2015_-_Star-Lord_cosplay_(17149278283).jpg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningless o 712887 wikitext text/x-wiki {{Infobox comics character <!--Wikipedia:WikiProject Comics--> | image = ST1.PNG | converted = y | caption = Textless variant cover of ''Star-Lord'' Vol.2 #2 (January 2007) | publisher = [[Marvel Comics]] | debut = ''[[Marvel Preview]]'' #4 (January 1976) | creators = [[Steve Englehart]]<br>[[Steve Gan]] | real_name = Peter Jason Quill | species = Human/Spartoi Hybrid | homeworld = Missouri, Earth<ref>Opie, David (May 7, 2017), "[https://moviepilot.com/p/guardians-of-the-galaxy-vol-2-mcu-easter-eggs-comic-references/4260425 'Guardians Of The Galaxy Vol. 2': Marvel Easter Eggs, Comic Book References & MCU Movie Links] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170917214227/https://moviepilot.com/p/guardians-of-the-galaxy-vol-2-mcu-easter-eggs-comic-references/4260425 |date=2017-09-17 }}", Movie Pilot. Retrieved May 15, 2017</ref> | alliances = [[Guardians of the Galaxy (2008 team)|Guardians of the Galaxy]]<br>[[Infinity Watch]]<br>Ravagers<br>[[Shi'ar Imperial Guard]]<br>[[Annihilation (comics)|United Front]]<br>[[Avengers (comics)|Avengers]] | supports = <!--optional--> | powers = * Expert [[hand-to-hand]] combatant * Skilled [[marksman]] * [[Flight]] via jet boots * Utilizes dual elemental guns, and helmet providing survivability in space, and formerly used a universal translator implant in his neck | cat = super | subcat = Marvel Comics | hero = y | sortkey = Star-Lord |}} {{کامکس پاتر | image = Shanghai Comic Con 2015 - Star-Lord cosplay (17149278283).jpg | publisher = [[مارول کامکس]] | first appearance = ''مارول پریویو'' #4 (جنوری 1976) | created by = سٹیو اینگلہارٹ<br />سٹیو گن | other name = پیٹر کئل | abilities = ٭ گھینٹ نشانیباز۔ * جیٹّ بوٹاں دی مدد نال اڈن وچ اہل۔ * دوہری ایلیگینٹ گن، ٹرانسلیٹر امپلاٹ اتے خلاء چ جؤندے رہن لئی ہیلمٹ نال لیسّ۔ }} '''سٹار-لارڈ''' (پیٹر کئل) [[مارول کامکس]] ولوں شائع امریکی کامک کتاباں وچ چھپن والا اک خیالی سپرہیرو اے۔ سٹیو اینگلہارٹ اتے سٹیو گن ولوں رچیا ایہہ پاتر، سبھ توں پہلوں "مارول پریویو" #4 (جنوری 1976) وچ وکھائی دتا سی۔ مانو میری ڈتھ کئل تے سپاٹروئی جیسن دا پتر، پیٹر کئل سٹار لورڈ دے ناں نال اک انٹرپلینیٹری پلسکرمی دے روپ وچ کم کردا اے۔ اس پاتر نے کامک کتاب کہانیلکیر "اینیہلیشن" (2006) اتے "اینیہلیشن: کانکیسٹ" (2007)، "کنگ آف کنگز" (2008) اتے "دی تھینوس امپیریٹو" (2009) وچ مکھ کردار نبھایا اے۔ 2008 وچ کئل خلاء مشتمل سپرہیرو ٹولی [[گارڈیئنز آف دِ گلیکسی (2008 ٹولی)| گارڈیئنز آف دِ گلیکسی]] دا مکھی بن گیا اتے اسے کامک کتاب دے نال مڑ لانچ کیتا گیا۔ کئل نوں اینیمیٹڈ ٹیلیوژن لڑی، کھڈونے اتے وپار کارڈ سنے وکھ وکھ طرحاں دے مارول مرچنڈائیز وچ وکھایا جاندا رہا اے۔ اداکار [[کرس پریٹ]] [[مارول سنیمیٹک یونیورس دی فلم لسٹ|مارول سنیمیٹک یونیورس فلماں وچ]] پیٹر کئل دا کردار نبھان ڈاے ہن۔ پریٹ 2014 دی لائیو-ایکشن فلم [[گارڈیئنز آف دی گلیکسی (فلم)|گارڈیئنز آف دی گلیکسی]] وچ ایہہ کردار پہلی ویراں نی نبھایا سی۔،<ref name="Pratt">{{cite web|first= Mike|last= Fleming Jr.|url= http://www.deadline.com/2013/02/chris-pratt-getting-guardians-of-the-galaxy-lead/|title= Chris Pratt Getting ''Guardians Of The Galaxy'' Lead|publisher= [[Deadline.com]]|date= فروری 5، 2013|accessdate= فروری 5، 2013|archiveurl= https://web.archive.org/web/20140707001730/http://www.deadline.com/2013/02/chris-pratt-getting-guardians-of-the-galaxy-lead/|archivedate= 2014-07-07|deadurl= yes|df= }}</ref> اتے پھر اوہ [[گارڈیئنز آف دی گلیکسی 2]]،<ref name="Vol2Film">{{cite web|url=http://www.slashfilm.com/guardians-of-the-galaxy-vol-2-footage-recap/|title=''Guardians of the Galaxy Vol. 2'' Footage Recap: Baby Groot، Human Ego & So Much More [Comic-Con 2016]|last=Han|first=Angie|publisher=[[/Film]]|date=جولائی 23، 2016|accessdate=جولائی 24، 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190504053545/https://www.slashfilm.com/guardians-of-the-galaxy-vol-2-footage-recap/|archivedate=2019-05-04|deadurl=yes|df=}}</ref> اور [[ایوینجرز: انفینٹی وار]] وچ کئل دے کردار وچ وکھائی دتے۔<ref name="TorontoSunMar2018">{{cite web |url=http://torontosun.com/entertainment/movies/its-going-to-be-messy-avengers-infinity-war-stars-promise-crying-in-the-theatre |title='It's going to be messy': 'Avengers: Infinity War' stars promise crying in the theatre |last=Daniell |first=Mark |publisher=[[Toronto Sun]] |date=مارچ 15، 2018 |accessdate=مارچ 16، 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180316221136/http://torontosun.com/entertainment/movies/its-going-to-be-messy-avengers-infinity-war-stars-promise-crying-in-the-theatre |archivedate=2018-03-16 |deadurl=yes |df= }}</ref> پریٹ ایہہ کردار انپھینٹی وار دے اگلے حصہ وچ ایہہ کردار نبھانگے۔<ref>{{cite web|url=http://deadline.com/2016/07/avengers-infinity-war-avengers-3-marvel-studios-1201795344/|title=Marvel’s ''Avengers 3'' Gets Official Title With Temp Name Hung On ''Avengers 4''|last=Lincoln|first=Ross A.|publisher=[[Deadline.com]]|date=جولائی 29، 2016|accessdate=جولائی 30، 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160731183651/http://deadline.com/2016/07/avengers-infinity-war-avengers-3-marvel-studios-1201795344/|archivedate=جولائی 31، 2016|deadurl=no}}</ref> ==حوالے== {{حوالے}} [[گٹھ:خیالی کردار]] o0r4kqbcpfliwkdqo321gt16dc9oup9 0 90479 712869 707625 2026-10-27T21:02:26Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 712869 wikitext text/x-wiki {{infobox military conflict|conflict=ایران–اسرائیل پراکسی جنگ|commander2={{flagicon|Israel}} '''[[بنیامین نیتن یاہو]]''' <small><br />([[وزیر اعظم اسرائیل]])</small><br />{{flagicon|Israel}} [[ایہود اولمرت]] <small>(2006–2009)</small><br />{{flagicon image|Flag of the People's Mujahedin of Iran.svg}} [[مریم رجاوی]]<br /><small>(ایم ای کےرہنما)</small><br />{{flagicon image|Flag of Partiya Jiyana Azad a Kurdistanê.png}} سیمند موئنی <br /><small>(کردستان آزآد زندگی رہنما)</small><br />{{flagicon image|Flag of Partiya Jiyana Azad a Kurdistanê.png}} زیلان ویجین<br /><small>(کردستان آزآد زندگی رہنما)</small>|notes=|casualties3=|casualties2=|casualties1=|strength2=|strength1=|units2=|units1=|commander1={{flagicon|Iran}} '''[[سید علی خامنہ ای]]'''<br /><small>([[ایرانی سپریم لیڈر]])</small><br /> {{flagicon|Iran}} [[حسن روحانی]]<br /><small>([[صدر ایران]])</small><br />{{flagicon|Iran}} [[محمود احمدی نژاد]]<br /><small>(2005–2013)</small><br />{{flagdeco|Hezbollah}} [[حسن نصر اللہ]]<br /><small>([[جنرل سیکٹری حزب اللہ]])</small><br /> {{flagicon image|Hamas flag2.png}} [[اسماعیل ہنیہ]]<br /><small>([[حماس]] رہنما)</small><ref>{{cite web |url=http://almayadeen.net/news/politics/853667/هنية-لخامنئي--سنجهض-مؤامرة-طاغوت-العصر-ترامب-وحكام-النفاق-لل |title=هنية لخامنئي: سنجهض مؤامرة طاغوت العصر ترامب وحكّام النفاق للقضاء على القضية الفلسطينة |trans-title=Haniyeh: We will thwart the conspiracy of the Trump era and the rulers of hypocrisy to eliminate the Palestinian cause |date=18 January 2018 |website=[[Al Mayadeen]] |language=ar |access-date=22 May 2019 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180120090933/http://www.almayadeen.net/news/politics/853667/%D9%87%D9%86%D9%8A%D8%A9-%D9%84%D8%AE%D8%A7%D9%85%D9%86%D8%A6%D9%8A--%D8%B3%D9%86%D8%AC%D9%87%D8%B6-%D9%85%D8%A4%D8%A7%D9%85%D8%B1%D8%A9-%D8%B7%D8%A7%D8%BA%D9%88%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B5%D8%B1-%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%85%D8%A8-%D9%88%D8%AD%D9%83%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%84%D9%86%D9%81%D8%A7%D9%82-%D9%84%D9%84/ |archive-date=20 January 2018}}</ref><br />{{flagicon image|Hamas flag2.png}} [[خالد مشعل]]<br /><small>([[حماس]] رہنما; 2006–2011)</small><br /> {{flagicon|Syria}} [[بشار الاسد]]<br /><small> ([[صدر شام]])</small>|partof=|combatant2={{plainlist}} {{flag|Israel}} {{endplainlist}} ''پراکسیز:'' {{plainlist}} * {{flagicon image|Flag of the People's Mujahedin of Iran.svg}} [[مجاہدین خلق]]<ref>{{cite news |url=http://www.israelnationalnews.com/News/News.aspx/152608 |title=US Officials: Mossad Backing Iranian 'Terrorists' |newspaper=[[ہاریتز]] |date=2 September 2012 |accessdate=18 October 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006085611/http://www.israelnationalnews.com/News/News.aspx/152608 |archive-date=6 October 2014 |url-status=live}}</ref> * {{flagicon image|Flag of Partiya Jiyana Azad a Kurdistanê.png}} [[کردستان آزاد زندگی پارٹی]]<ref>{{cite news |url=http://www.haaretz.com/news/middle-east/le-figaro-israel-s-mossad-recruiting-iranian-dissidents-to-work-against-tehran-regime-1.406712 |title=Le Figaro: Israel's Mossad recruiting Iranian dissidents to work against Tehran regime |newspaper=[[ہاریتز]] |date=11 January 2012 |accessdate=22 October 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140814175841/http://www.haaretz.com/news/middle-east/le-figaro-israel-s-mossad-recruiting-iranian-dissidents-to-work-against-tehran-regime-1.406712 |archive-date=14 August 2014 |url-status=live |archivedate=14 August 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140814175841/http://www.haaretz.com/news/middle-east/le-figaro-israel-s-mossad-recruiting-iranian-dissidents-to-work-against-tehran-regime-1.406712 }}</ref> * {{flagicon image|}} [[جند اللہ]] {{endplainlist}} ''حمایت از:'' {{plainlist}} * {{flag|United States}}<ref>{{cite news |title=Iraqis, bristling over Israeli airstrike, renew call for U.S. troops to get out |url=https://www.latimes.com/world-nation/story/2019-08-23/israel-behind-attack-on-iranian-depot-in-iraq-us-says |work=Los Angeles Times |date=23 August 2019 |access-date=16 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190916134931/https://www.latimes.com/world-nation/story/2019-08-23/israel-behind-attack-on-iranian-depot-in-iraq-us-says |archive-date=16 September 2019 |url-status=live}}</ref> * {{flag|United Kingdom}}<ref>{{cite news |title=UK and Israel agree to confront 'destabilising' Iran behaviour |url=https://www.belfasttelegraph.co.uk/news/uk/uk-and-israel-agree-to-confront-destabilising-iran-behaviour-38471376.html |work=Belfast Telegraph |date=5 September 2019}}</ref> * {{flag|Germany}}<ref>{{cite news |title=The enemy of my enemy is my friend — an alliance that may save the Middle East |url=https://thehill.com/opinion/international/458506-the-enemy-of-my-enemy-is-my-friend-an-alliance-that-may-save-the-middle |work=[[The Hill (newspaper)|The Hill]] |date=23 August 2019 |access-date=16 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190903155348/https://thehill.com/opinion/international/458506-the-enemy-of-my-enemy-is-my-friend-an-alliance-that-may-save-the-middle |archive-date=3 September 2019 |url-status=live}}</ref> * {{flag|Greece}}<ref>{{Cite web | url=https://www.middleeasteye.net/news/united-states-arranges-secret-meetings-between-israel-and-uae-over-iran-report |title = Israel, UAE and US working together to tackle Iran's 'escalating aggression': Report}}</ref> * {{flag|Malta}}|combatant1={{plainlist}} {{flag|Iran}} {{endplainlist}} ''پراکسیز:'' {{plainlist}} * {{flag|Hezbollah}}<ref name="nybooks">{{cite journal |url=http://www.nybooks.com/articles/17060 |title=In Search of Hezbollah |first=Adam |last=Shatz |journal=[[The New York Review of Books]] |date=29 April 2004 |accessdate=14 August 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060822195222/http://www.nybooks.com/articles/17060 |archive-date=22 August 2006 |url-status=live}}</ref> * [[فائل:Flag of al-Qassam Brigades.svg|25px|حدود]] [[حماس]] <small>(2006–2011, 2017-تاحال)</small><ref name="english.alarabiya.net">{{cite web |url=http://english.alarabiya.net/en/News/middle-east/2013/06/01/Iran-punishes-حماس-for-stance-on-Syria.html |title=Iran punishes حماس for stance on Syria |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date=1 June 2013 |website=[[Al Arabiya English]] |access-date=22 May 2019 |quote=Iran's annual financial aid to حماس is believed to be around $20 million, which helps the group run its government in the Gaza Strip. Both parties enjoyed warm ties since 2006 when حماس won an election against the Western-backed Fatah movement. But the crisis in Syria has led to problems between them. |archive-url=https://web.archive.org/web/20171020003400/http://english.alarabiya.net/en/News/middle-east/2013/06/01/Iran-punishes-%D8%AD%D9%85%D8%A7%D8%B3-for-stance-on-Syria.html |archive-date=2017-10-20 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.jpost.com/Arab-Israeli-Conflict/Renewed-حماس-Iran-ties-make-risk-of-two-front-war-more-realistic-542362 |title=Renewed حماس-Iran ties make risk of two-front war more realistic |first=Adam |last=Rasgon |date=12 February 2018 |newspaper=[[دی جروشلم پوسٹ]] |accessdate=22 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190512210246/https://www.jpost.com/Arab-Israeli-Conflict/Renewed-%D8%AD%D9%85%D8%A7%D8%B3-Iran-ties-make-risk-of-two-front-war-more-realistic-542362 |archive-date=2019-05-12 |url-status=live}}</ref> * {{flagicon image|Flag of the Islamic Jihad Movement in Palestine.svg}} [[تحریک جہاد اسلامی در فلسطین]]<ref>{{cite web |url=http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2013/01/iran-islamicjihad-حماس-gaza.html |title=Iran Strengthens Ties To Palestinian Islamic Jihad |first=Abeer |last=Ayyoub |date=21 January 2013 |work=[[Al-Monitor]] |accessdate=18 May 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171206075603/https://www.al-monitor.com/pulse/originals/2013/01/iran-islamicjihad-%D8%AD%D9%85%D8%A7%D8%B3-gaza.html |archive-date=2017-12-06 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.cfr.org/israel/palestinian-islamic-jihad/p15984 |title=Palestinian Islamic Jihad |work=Council on Foreign Relations |accessdate=6 December 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170511152402/http://www.cfr.org/israel/palestinian-islamic-jihad/p15984 |archive-date=11 May 2017 |url-status=live}}</ref> * {{flagicon image|PFLP-GC Flag.svg}} [[پاپولر فرنٹ برائے آزادی فلسطین – جنرل کمانڈ]]<ref>{{cite web |url=https://www.al-monitor.com/pulse/originals/2013/09/iran-pflp-gaza-palestine-syria.html |title=Iran Increases Aid to PFLP Thanks to Syria Stance |first=Hazem |last=Balousha |date=17 September 2013 |work=Al-Monitor |accessdate=18 May 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150418132016/http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2013/09/iran-pflp-gaza-palestine-syria.html |archive-date=18 April 2015|url-status=live |df=dmy-all}}</ref><br /> <small>(2013–تاحال)</small> * {{flagicon image|}} [[صابرین تحریک]]<ref>{{cite web |url=http://english.alarabiya.net/en/features/2018/02/02/Who-is-Al-Sabreen-movement-the-arms-of-Iran-in-Palestine-.html |title=US move turns spotlight on Al Sabreen movement, the arms of Iran in Palestine |date=2 February 2018 |website=Al Arabiya English |accessdate=22 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190817195034/http://english.alarabiya.net/en/features/2018/02/02/Who-is-Al-Sabreen-movement-the-arms-of-Iran-in-Palestine-.html |archive-date=17 August 2019 |url-status=live}}</ref> {{endplainlist}} ''حمایت از'': {{plainlist}} * {{flag|Syria}} * {{flag|Sudan}}<ref name="The Guardian" /><ref name="The Telegraph" /><ref name="ABC" /> <small>(2015 تک)</small><ref>{{cite web |url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-4580254,00.html |title=Iran and Sudan rift could pose a problem for حماس |first=Roi |last=Kais |date=13 October 2014 |work=[[Ynet]] |accessdate=18 May 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160403070415/http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-4580254,00.html |archive-date=3 April 2016 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=http://english.aawsat.com/2014/10/article55337441/omar-al-bashir-we-cannot-allow-shiite-presence-in-sudan |title=Omar Al-Bashir: We cannot allow Shi'ite presence in Sudan |first=Fatah Al-Rahman |last=Youssef |date=12 October 2014 |newspaper=[[Asharq al-Awsat]] |accessdate=18 May 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160401095542/http://english.aawsat.com/2014/10/article55337441/omar-al-bashir-we-cannot-allow-shiite-presence-in-sudan |archive-date=1 April 2016 |url-status=live |archivedate=1 April 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160401095542/http://english.aawsat.com/2014/10/article55337441/omar-al-bashir-we-cannot-allow-shiite-presence-in-sudan }}</ref> * {{flag|North Korea}}<ref>{{Cite news | url=https://www.reuters.com/article/us-korea-north-terrorism/north-korea-may-have-aided-hezbollah-u-s-report-idUSN126891920071213 |title = North Korea may have aided Hezbollah: U.S. Report|newspaper = Reuters|date = 13 December 2007}}</ref><ref>{{Cite web | url=https://www.38north.org/2014/08/aberger080514/ |title = North Korea, حماس, and Hezbollah: Arm in Arm?|date = 5 August 2014}}</ref> * {{flag|Houthis}}<ref>{{Cite web|url=https://www.timesofisrael.com/yemens-houthi-rebels-threaten-to-attack-israel/|title=Yemen’s Houthi rebels threaten to attack Israel|website=www.timesofisrael.com}}</ref> * {{flagicon image|Popular mobilization forces flag.png}} [[پاپولر موبلائزیشن فورسز]]<ref>{{Cite web|url=https://www.middleeastmonitor.com/20190910-israel-strikes-popular-mobilisation-forces-sites-in-iraq/|title=Israel strikes Popular Mobilisation Forces' sites in Iraq|date=10 September 2019|website=Middle East Monitor}}</ref>|status=جاری: * ایران نے شام تے حزب اللہ نو‏‏ں تقویت دی۔ * اسرائیل حزب اللہ نو‏‏ں ہتھیاراں د‏‏ی منتقلی روکنے د‏‏ی کوشش کردا ا‏‏ے۔ * [[2006 د‏‏ی لبنان جنگ]] فوجی تعطل دا خاتمہ۔ * جون [2006 وچ [[غزہ – اسرائیل تنازع]] دا آغاز۔ * اسرائیل نے [[ایران دا جوہری پروگرام|ایران دے جوہری پروگرام]] نو‏‏ں روکنے د‏‏ی کوشش کيتی۔<ref>{{cite news |url=http://www.aljazeera.com/news/2015/02/leaks-netanyahu-misled-iran-nuclear-programme-guardian-iran-nuclear-speech-2012-150218165622065.html |title=Mossad contradicted Netanyahu on Iran nuclear programme |first1=Will |last1=Jordan |first2=Rahul |last2=Radhakrishnan |date=23 February 2015 |website=Al Jazeera |accessdate=22 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180130134259/http://www.aljazeera.com/news/2015/02/leaks-netanyahu-misled-iran-nuclear-programme-guardian-iran-nuclear-speech-2012-150218165622065.html |archive-date=30 January 2018 |url-status=live}}</ref> * ایران مشرق وسطی وچ اثر و رسوخ دے دائرے وچ اضافہ کردا ا‏‏ے۔<ref>{{cite news |url=https://foreignpolicy.com/2014/10/08/the-iranian-sphere-of-influence-expands-into-yemen/ |title=The Iranian Sphere of Influence Expands Into Yemen |first=Amal |last=Mudallali |date=8 October 2014 |work=[[فارن پالیسی (رسالہ)]] |accessdate=22 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190724175342/https://foreignpolicy.com/2014/10/08/the-iranian-sphere-of-influence-expands-into-yemen/ |archive-date=24 July 2019 |url-status=live}}</ref> * [[ایران مخالف عرب ریاستیں–اسرائیلی اتحاد|عرب اسرائیل اتحاد]] د‏‏ی تشکیل۔|result=|territory=|place=[[مغربی ایشیا]]|date={{start date|df=yes|2005|08|3}}{{spaced ndash}}جاری<br />({{Age in years, months, weeks and days|month1=08|day1=03|year1=2005}})|caption=اسرائیل (اورنج) تے ایران (گہرا سبز) مشرق وسطی وچ |image=[[File:Iran and Israel (without West Bank and Gaza).png|400px]]|campaignbox=}} '''ایران – اسرائیل پراکسی تنازع''' ، <ref>{{حوالہ ویب|last=Bell|first=John|last2=Zada|first2=John|title=Israel's self-fulfilling prophecy on Iran|url=http://www.aljazeera.com/indepth/opinion/2011/11/2011111094636369185.html|website=[[الجزیرہ]]|date=10 November 2011|quote=...proxy conflict between Israel and Iran...|accessdate=29 August 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140120123051/http://www.aljazeera.com/indepth/opinion/2011/11/2011111094636369185.html|archivedate=20 January 2014}}</ref> یا '''ایران – اسرائیل پراکسی جنگ''' تے '''ایران اسرائیل سرد جنگ''' ، ایران تے اسرائیل دے وچکار جاری پراکسی جنگ اے ۔ ایہ تنازع اسرائیل دے خلاف ایران دے رہنماواں د‏‏ی دھمکیو‏ں تے دشمنی تے یہودی ریاست نو‏‏ں تحلیل کرنے دے انہاں دے اعلان کردہ مقصد دا پابند اے ، <ref>{{Cite report|url=https://apps.dtic.mil/dtic/tr/fulltext/u2/a534959.pdf|date=2009|title=Iranian Puzzle Piece: Understanding Iran in the Global Context|accessdate=22 May 2019}}</ref> جدو‏ں کہ اسرائیل نو‏‏ں ایران دے جوہری ہتھیاراں دے پروگرام تو‏ں تشویش اے تے اوہ سیاسی - [[عسکریت پسند]] تنظیم [[لبنان]]ی [[حزب اللہ]] جداں ایران دے اتحادیاں تے پراکسیاں نو‏‏ں گھٹانے د‏‏ی کوشش کر رہیا ا‏‏ے۔ یہ تنازع آہستہ آہستہ 1979 دے [[انقلاب ایران|ایرانی انقلاب دے]] بعد اسرائیل دے بارے وچ ایران دے مخالفانہ مؤقف تو‏ں ، [[جنوبی لبنان تنازع (1985–2000)|جنوبی لبنان تنازع (1985–2000) دے]] دوران حزب اللہ د‏‏ی خفیہ ایرانی حمایت تے 2005 تک اک پراکسی علاقائی تنازع د‏‏ی شکل وچ سامنے آیا۔ 2006 وچ ، ایران [[2006 د‏‏ی لبنان جنگ|لبنان د‏‏ی جنگ دے]] دوران 2006 وچ حزب اللہ د‏‏ی حمایت وچ سرگرم عمل سی تے ايس‏ے طرح [[حماس]] تے [[تحریک جہاد اسلامی در فلسطین|فلسطینی اسلامی جہاد]] (پی آئی جے) د‏‏ی حمایت کرنا شروع کر دتا سی۔ دوسری طرف ، اسرائیل نے ، ایران دے اندر متعدد حکومت مخالف ملیشیاواں نو‏‏ں استعمال کردے ہوئے ، ایران دے جوہری پروگرام نو‏‏ں نقصان پہنچانے دے لئی اک مہم شروع کيتی۔ [[شامی خانہ جنگی|شام د‏‏ی خانہ جنگی دے]] آغاز دے بعد ، تنازع بڑھدا گیا تے 2018 تک [[شام - خانہ جنگی دے دوران ایران اسرائیل دا تنازع|براہ راست ایران - اسرائیلی جنگ]] وچ بدل گیا۔ اس تنازع دے کلیدی امور وچ ایران اسرائیل د‏‏ی مخالفت کرنے والے گروپاں د‏‏ی ایران د‏‏ی حمایت ، ایران مخالف باغی گروپاں د‏‏ی اسرائیل د‏‏ی حمایت ، ایران دے جوہری پروگرام تے ایران دے دوسرے حریفاں جداں سعودی عرب تے امریکا دے نال اسرائیل دے تعلقات شامل ني‏‏‏‏ں۔ شام د‏‏ی خانہ جنگی وچ دونے ملکاں د‏‏ی شمولیت نے دونے ریاستاں دے وچکار براہ راست تصادم دے اضافی امکانات پیدا کر دتے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="HolmesDehghan2">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2018/may/10/israel-has-hit-nearly-all-iranian-infrastructure-in-syria-military-claims|title=Fears grow as Israel and Iran edge closer to conflict|last1=Holmes|first1=Oliver|date=10 May 2018|newspaper=The Guardian|access-date=22 May 2019|last2=Dehghan|first2=Saeed Kamali|quote=Israel and Iran have been urged to step back from the brink after their most serious direct confrontation, with Israeli missiles being fired over war-torn Syria in a "wide-scale" retaliatory attack many fear could drag the foes into a spiralling war.|archive-url=https://web.archive.org/web/20190327090114/https://www.theguardian.com/world/2018/may/10/israel-has-hit-nearly-all-iranian-infrastructure-in-syria-military-claims|archive-date=27 March 2019|url-status=live}}</ref> ایران نے حزب اللہ <ref name=":02">{{cite news|url=http://www.csmonitor.com/World/Middle-East/2013/0623/Why-Hezbollah-has-openly-joined-the-Syrian-fight|title=Why Hezbollah has openly joined the Syrian fight|first=Nicholas|last=Blanford|date=23 June 2013|newspaper=[[The Christian Science Monitor]]|accessdate=22 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20181215084208/https://www.csmonitor.com/World/Middle-East/2013/0623/Why-Hezbollah-has-openly-joined-the-Syrian-fight|archive-date=15 December 2018|url-status=live}}</ref> حماس <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.theblaze.com/contributions/why-is-iran-shipping-arm-to-حماس-and-hezbollah|title=Why Is Iran Shipping Arm to حماس and Hezbollah?|last=Horowitz|first=Richard|website=[[The Blaze]]|date=9 April 2014|accessdate=6 December 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171225092033/http://www.theblaze.com/contributions/why-is-iran-shipping-arm-to-%D8%AD%D9%85%D8%A7%D8%B3-and-hezbollah|archivedate=2017-12-25|url-status=live}}</ref> تے پی آئی جے نو‏‏ں نمایاں مدد فراہ‏م د‏‏ی اے ، جدو‏ں کہ اسرائیل نے [[مجاہدین خلق|ایران دے عوامی مجاہدین]] <ref name=":1">{{حوالہ ویب|url=http://rockcenter.nbcnews.com/_news/2012/02/08/10354553-israel-teams-with-terror-group-to-kill-irans-nuclear-scientists-us-officials-tell-nbc-news|title=Israel teams with terror group to kill Iran's nuclear scientists, U.S. officials tell NBC News|first=Brian|last=Williams|date=6 December 2014|website=NBC News|accessdate=6 December 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141129020537/http://rockcenter.nbcnews.com/_news/2012/02/08/10354553-israel-teams-with-terror-group-to-kill-irans-nuclear-scientists-us-officials-tell-nbc-news|archivedate=29 November 2014}}</ref> تے ایرانی اہداف دے خلاف براہ راست قتل و غارت گری تے حملے کیتے ني‏‏‏‏ں۔<ref name=":22">{{cite news|title=IDF chief reveals Israel's 'silent' war on Iran|first=Daniel|last=Bettini|url=https://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-5445834,00.html|newspaper=Ynetnews|date=13 January 2019|accessdate=24 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190730070630/https://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-5445834,00.html|archive-date=30 July 2019|url-status=live}}</ref><ref name="yishai">{{حوالہ ویب|title=Killing the brains|first=Ron|last=Ben-Yishai|url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-4174792,00.html|date=12 January 2012|website=Ynet|accessdate=27 July 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120610073435/http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-4174792,00.html|archivedate=10 June 2012}}</ref> اسرائیل نے ایران دے خلاف سائبر جنگ وی کر رکھی اے تے عوامی سطح اُتے ایران دے خلاف بین الاقوامی فوجی کارروائی کيت‏‏ی حمایت د‏‏ی ا‏‏ے۔ <ref>New York Times, 4 Sept. 2019, [https://www.nytimes.com/2019/09/04/magazine/iran-strike-israel-america.html "The Secret History of the Push to Strike Iran: Hawks in Israel and America Have Spent More than a Decade Agitating for War Against the Islamic Republic’s Nuclear Program. Will Trump Finally Deliver?"]</ref> اسرائیل نے ایران اُتے الزام لگایا اے کہ اوہ ایران تو‏ں عراق تے شام دے راستے لبنان تک زمینی آوا جائی دا اک مستقل راستہ بنانے د‏‏ی کوشش کر رہیا اے <ref>{{cite news|url=http://www.jpost.com/Arab-Israeli-Conflict/Intelligence-Ministry-D-G-Threat-of-Iranian-dominance-in-region-immediate-495062|title=Top Israeli intel official: Threat of Iran's Mideast dominance 'immediate'|last=Ahronheim|first=Anna|date=7 June 2017|newspaper=The Jerusalem Post|accessdate=11 June 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20190715231153/https://www.jpost.com/Arab-Israeli-Conflict/Intelligence-Ministry-D-G-Threat-of-Iranian-dominance-in-region-immediate-495062|archive-date=15 July 2019|url-status=live}}</ref>، <ref>{{cite news|url=http://jordantimes.com/opinion/osama-al-sharif/tehran%E2%80%99s-land-corridor-through-syria-reality|title=Tehran's land corridor through Syria, a reality|date=13 June 2017|newspaper=[[The Jordan Times]]|access-date=22 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20181106144853/http://jordantimes.com/opinion/osama-al-sharif/tehran%E2%80%99s-land-corridor-through-syria-reality|archive-date=6 November 2018|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181106144853/http://jordantimes.com/opinion/osama-al-sharif/tehran%E2%80%99s-land-corridor-through-syria-reality|archivedate=6 November 2018|accessdate=2 October 2020}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-4975696,00.html|title=Iran gaining foothold in the region and nearing Israeli border|last=Perry|first=Smadar|date=14 June 2017|website=Ynet|accessdate=22 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190502161439/https://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-4975696,00.html|archivedate=2 May 2019}}</ref> جسنو‏ں اسرائیل اک اہ‏م اسٹریٹجک خطرہ دے طور اُتے دیکھدا ا‏‏ے۔ <ref>{{cite news|url=http://www.jpost.com/Middle-East/Iran-News/Mossad-chief-Iran-is-main-threat-to-Israel-with-or-without-nuclear-deal-484766|title=Mossad chief: Iran will pose threat to Israel with or without nuclear deal|date=21 March 2017|newspaper=The Jerusalem Post|access-date=22 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20180225114048/http://www.jpost.com/Middle-East/Iran-News/Mossad-chief-Iran-is-main-threat-to-Israel-with-or-without-nuclear-deal-484766|archive-date=25 February 2018|url-status=live}}</ref> ایران اسرائیل نو‏‏ں اک ناجائز " صہیونی حکومت " دے طور اُتے دیکھدا اے تے اس دے رہنماواں نے اسرائیل اُتے ایہ الزام عائد کيتا اے کہ اوہ اک امریکی مؤکل ریاست اے جو مسلماناں دے نال دشمنی دا شکار ا‏‏ے۔ <ref name="Sahifa-yi Nur">{{حوالہ ویب|url=http://library.tebyan.net/fa/Viewer/Text/165749/6|title=Palestine from the viewpoint of Imam Khomeini|website=Tibayan Cultural and Informational Institute|accessdate=17 July 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160914150150/http://library.tebyan.net/fa/Viewer/Text/165749/6/|archivedate=14 September 2016}}{{Not in source|date=May 2019}}</ref> == پس منظر == [[روح اللہ خمینی]] ایران دے سپریم لیڈر بننے تو‏ں پہلے اسرائیل د‏‏ی تنقید ک‏ر رہ‏ے سن ۔ انہاں نے [[پہلوی خاندان|پہلوی خاندان دے]] ایران دے نال اسرائیل دے تعلقات نو‏‏ں تنقید دا نشانہ بنا‏تے ہوئے اسرائیل نو‏‏ں پہلوی حکومت دا حامی سمجھیا۔ 1979 دے [[انقلاب ایران|ایرانی انقلاب دے بعد]] ، خمینی د‏‏ی نويں حکومت نے [[اسرائیل]] دے نال دشمنی د‏‏ی پالیسی اپنائی۔ ایران نے اسرائیل نو‏‏ں بطور ریاست تسلیم کرنا واپس لے لیا تے اسرائیل دے نال تمام سفارتی ، تجارتی تے دوسرے تعلقات منقطع کر دتے ، <ref name="usip">{{حوالہ ویب|last=Nikou|first=Semira N.|title=Timeline of Iran's Foreign Relations|url=http://iranprimer.usip.org/resource/timeline-irans-foreign-relations|publisher=United States Institute of Peace|accessdate=6 August 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130729215059/http://iranprimer.usip.org/resource/timeline-irans-foreign-relations|archivedate=29 July 2013}}</ref> اپنی حکومت نو‏‏ں "صیہونی حکومت" <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/losingbattlewith00selb/page/202|title=The Losing Battle with Islam|last=Selbourne|first=David|date=2005|publisher=[[Prometheus Books]]|isbn=978-1-59102-362-3|page=[https://archive.org/details/losingbattlewith00selb/page/202 202]|author-link=David Selbourne|url-access=registration}}</ref> تے اسرائیل نو‏‏ں "مقبوضہ فلسطین" دے طور اُتے حوالہ دیندے ہوئے۔ سن 1982 وچ لبنان اُتے اسرائیلی حملے دے نتیجے وچ فلسطین لبریشن آرگنائزیشن (پی ایل او) لبنان تو‏ں رخصت ہوئے گئی۔ جنوبی لبنان وچ سیکیورٹی زون د‏‏ی مندرجہ ذیل تشکیل تو‏ں لبنان وچ اسرائیلی اتحادیاں تے شہری اسرائیلی آبادی نو‏‏ں فائدہ ہويا اے ، کیونجے اس تو‏ں پہلے 1970 دے عشرے وچ پی ایل او دے ذریعہ (سیکڑاں اسرائیلی شہری ہلاکتاں) دے مقابلہ وچ حزب اللہ د‏‏ی طرف تو‏ں گیلیل نو‏‏ں کم پرتشدد حملےآں دا سامنا کرنا پيا سی۔ پی ایل او اڈاں نو‏‏ں ختم کرنے تے 1985 وچ جزوی انخلاء وچ اسرائیلی کامیابی دے باوجود ، اسرائیلی حملے نے واقعی لبنانی ملیشیاواں دے نال تنازعات د‏‏ی شدت وچ اضافہ کيتا سی تے اس دے نتیجے وچ حزب اللہ تے عمال سمیت لبنان وچ متعدد مقامی شیعہ مسلم تحریکاں نو‏‏ں استحکا‏م بخشا گیا سی۔ جنوب وچ غیر منظم گوریلا تحریک۔ برساں دے دوران ، دونے اطراف د‏‏ی فوجی ہلاکتاں زیادہ ودھ گئياں ، کیونجے دونے فریقاں نے جدید ہتھیاراں دا زیادہ استعمال کيتا تے حزب اللہ نے اپنے حرباں وچ ترقی کيتی۔ حزب اللہ نو‏‏ں اسرائیل دے خلاف کارروائی اُتے راضی کردے ہوئے ایران نے عسکریت پسند تنظیم حزب اللہ نو‏‏ں کافی مقدار وچ مالی ، تربیت ، اسلحہ ، دھماکا خیز مواد ، سیاسی ، سفارتی تے تنظیمی امداد فراہ‏م کيتی۔ <ref name="fund">{{حوالہ ویب|url=http://www.americanchronicle.com/articles/view/148262|title=Iran Massively Rearming Hezbollah in Violation of UN Security Council Resolution|website=American Chronicle|date=28 March 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110919112340/http://www.americanchronicle.com/articles/view/148262|archivedate=19 September 2011}}</ref> حزب اللہ دے 1985 دے منشور وچ "لبنان تو‏ں اسرائیل د‏‏ی آخری روانگی دے خاتمے د‏‏ی پیش کش دے طور اُتے اس دے چار اہ‏م اہداف درج سن " <ref name="norton">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=p5VtAAAAMAAJ|title=Amal and the Shi'a: the struggle for the Soul of Lebanon|last=Norton|first=Augustus|publisher=University of Texas Press|year=1987|isbn=0-292-73040-3|location=Austin|pages=167–187|author-link=Augustus Richard Norton}}</ref> فروری 2010 وچ جاری ہونے والی اطلاعات دے مطابق حزب اللہ نے ایران تو‏ں 400 ملین ڈالر وصول کیتے سن ۔ 1990 د‏‏ی دہائی دے اوائل تک ، حزب اللہ ، شام تے ایران د‏‏ی مدد تو‏ں ، اک اہ‏م گروہ تے فوجی طاقت دے طور اُتے ابھریا ، جس نے جنوبی لبنان وچ گوریلا سرگرمی دے ڈائریکٹرشپ نو‏‏ں اجارہ دار بنادتا۔ جنوری 2014 وچ ، اسرائیلی وزیر اعظم بینجمن نیتن یاہو نے متنبہ کيتا سی کہ بین الاقوامی برادری دے نال اس دے عبوری معاہدے دے نتیجے وچ ایران دا جوہری پروگرام صرف چھ ہفتے پہلے طے کيتا جائے گا۔ خطے د‏‏ی اک عجیب و غریب جوڑی وچ ، اسرائیل تے خلیجی عرب ریاستاں د‏‏ی سعودی عرب د‏‏ی سربراہی وچ جنیوا وچ جوہری معاہدے دے امکان اُتے اپنے باہمی عدم اعتماد اُتے تہران دے جوہری پروگرام نو‏‏ں روکنے دے لئی باہمی ناگواری اُتے تیزی تو‏ں مشترکہ زمین تے اک مشترکہ سیاسی بولی پائی جارہی اے لیکن اہ‏م عناصر نو‏‏ں چھڈن ، جداں یورینیم د‏‏ی افزودگی۔ جون 2017 وچ ، سابق اسرائیلی وزیر دفاع موشے یاالون نے بیان کيتا کہ "ہم تے عرب ، اوہی عرب جنہاں نے یہودی ریاست نو‏‏ں تباہ کرنے د‏‏ی کوشش دے لئی چھ روزہ جنگ وچ اتحاد وچ تنظیم سازی کيت‏ی سی ، اج اوہ ايس‏ے کشتی وچ خود دے نال پائے گئے ہم… قطر دے علاوہ سنی عرب ملکاں وی وڈی حد تک ساڈے نال ايس‏ے کشتی وچ شامل نيں کیونجے اسيں سب ایٹمی ایران نو‏‏ں سب دے خلاف اک خطرہ دے طور اُتے دیکھدے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{cite news|url=http://www.jewishpress.com/news/eye-on-palestine/yaalon-no-more-arab-coalition-against-us-also-containment-is-victory/2017/06/05/|title=Ya'alon: No More Arab Coalition Against Us, Also Containment Is Victory|date=5 June 2017|newspaper=[[The Jewish Press]]|accessdate=9 June 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20190801032255/https://www.jewishpress.com/news/eye-on-palestine/yaalon-no-more-arab-coalition-against-us-also-containment-is-victory/2017/06/05/|archive-date=1 August 2019|url-status=live}}</ref> == تریخ == === 2000 د‏‏ی دہائی === 2005 وچ ایرانی سخت گیر محمود احمدی نژاد دے انتخاب دے بعد ، ایران تے اسرائیل دے وچکار تعلقات تیزی تو‏ں کشیدہ ہوئے گئے جدو‏ں ملکاں اک دوسرے دے خلاف پراکسی تنازعات تے خفیہ کارروائیاں وچ مصروف ني‏‏‏‏ں۔ [[فائل:Flickr - Israel Defense Forces - Iranian RPG Found in Lebanon (1).jpg|thumb| ایران د‏‏ی علامت والا اک آر پی جی میزائل اسرائیل دے ذریعہ " 2006 د‏‏ی لبنان جنگ دے دوران لبنان وچ ملا" دے بطور نمائش کيتا گیا سی۔]] 2006 د‏‏ی لبنان جنگ دے دوران ، خیال کيتا جاندا سی کہ [[سپاہ پاسداران انقلاب اسلامی|ایرانی پاسداران انقلاب]] نے اسرائیل اُتے حملےآں وچ [[حزب اللہ|حزب اللہ دے]] جنگجوواں د‏‏ی براہ راست مدد کيت‏ی سی۔ متعدد ذرائع نے دسیا کہ جنگ دے دوران اسرائیل اُتے راکٹ فائر کرنے وچ سیکڑاں انقلابی گارڈاں دے کارکناں نے حصہ لیا تے حزب اللہ دے طویل فاصلے تک مار کرنے والے میزائلاں نو‏‏ں محفوظ بنایا۔ انقلابی محافظاں دے کارکنان مبینہ طور اُتے جنگ دے دوران حزب اللہ چوکیو‏ں اُتے کھلے عام کم کردے ہوئے دیکھے گئے۔ ہور برآں ، انقلابی گارڈ دے کارکناں اُتے ایہ الزام لگایا گیا سی کہ حزب اللہ دے آئی این ایس <nowiki> حنیت </nowiki> اُتے سی -802 اینٹی شپ میزائل تو‏ں حملے د‏‏ی نگرانی د‏‏ی سی۔ اس حملے تو‏ں جنگی جہاز نو‏‏ں شدید نقصان پہنچیا تے چار عملہ ہلاک ہوئے گئے۔ ایہ الزام لگایا جاندا اے کہ جنگ دے دوران چھ تو‏ں نو دے درمیان انقلابی گارڈ دے کارندے اسرائیلی فوج دے ہتھو‏ں مارے گئے سن ۔ اسرائیلی میڈیا دے مطابق انہاں د‏‏ی لاشاں [[شام|شام]] منتقل کردتی گئياں تے اوتھ‏ے تو‏ں [[تہران]] روانہ [[تہران|ہوگئياں]] ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ynetnews.com/Ext/Comp/ArticleLayout/CdaArticlePrintPreview/1,2506,L-3280446,00.html|title=Iranian soldiers join Hizbullah in fighting|first=Aaron|last=Klein|date=27 July 2006|website=Ynet|accessdate=22 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190920100923/https://www.ynetnews.com/Ext/Comp/ArticleLayout/CdaArticlePrintPreview/1,2506,L-3280446,00.html|archivedate=20 September 2019}}</ref> 6 ستمبر 2007 نو‏‏ں ، [[اسرائیلی فضائیہ]] نے شام وچ [[آپریشن آرچرڈ|اک مشتبہ جوہری ری ایکٹر]] نو‏‏ں تباہ کر دتا ، جس وچ مبینہ طور اُتے دس [[شمالی کوریا|شمالی کوریائی باشندے]] ہلاک ہوئے گئے سن ۔ <ref>{{cite news|author=Tak Kumakura|title=North Koreans May Have Died in Israel Attack on Syria, NHK Says|publisher=Bloomberg|date=28 April 2008|url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&sid=aErPTWRFZpJI&refer=japan|accessdate=28 April 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121103011551/http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&sid=aErPTWRFZpJI&refer=japan|archivedate=3 November 2012|url-status=live}}</ref> [[جنگ غزہ (2008ء-2009ء)|غزہ جنگ دے]] دوران تے اس دے فورا بعد ہی ، اسرائیلی فضائیہ نے اسرائیلی کمانڈوز د‏‏ی مدد تو‏ں ، مبینہ طور اُتے [[سوڈان|سوڈان دے]] راستے [[حماس]] پہنچائے جانے والے ایرانی اسلحہ دے خلاف تن فضائی حملے کیتے ، کیونجے ایران نے حماسنو‏ں ہتھیاراں د‏‏ی فراہمی دے لئی اک گہری کوشش دا آغاز کيتا۔ تے گولہ بارود۔ اسرائیل نے اشارہ کيتا کہ انہاں حملےآں دے پِچھے اس دا ہتھ ا‏‏ے۔ دو ٹرک قافلے تباہ ہوئے گئے سن تے [[بحیرہ احمر|بحر احمر]] وچ اسلحے تو‏ں بھریا ہويا جہاز ڈُب گیا سی۔ <ref name="ABC">{{حوالہ ویب|url=https://www.abcnews.go.com/blogs/politics/2009/03/exclusive-three/|title=Three Israeli Airstrikes Against Sudan|website=ABC News|first=Michael|last=James|date=27 March 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150218225215/http://abcnews.go.com/blogs/politics/2009/03/exclusive-three/|archivedate=18 February 2015}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.haaretz.com/news/report-israel-carried-out-3-attacks-on-sudan-arms-smugglers-1.273055|title=Israel carried out 3 attacks on Sudan arms smugglers|date=28 March 2009|newspaper=Haaretz|accessdate=22 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20171023122737/https://www.haaretz.com/news/report-israel-carried-out-3-attacks-on-sudan-arms-smugglers-1.273055|archive-date=23 October 2017|url-status=live|archivedate=23 October 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171023122737/https://www.haaretz.com/news/report-israel-carried-out-3-attacks-on-sudan-arms-smugglers-1.273055}}</ref> 4 نومبر 2009 نو‏‏ں ، اسرائیل نے بحیرہ روم دے مشرقی بحری جہاز وچ اک جہاز تے اس دے سیکڑاں ٹن اسلحہ دا سامان ایران تو‏ں حزب اللہ جانے دے مبینہ طور اُتے منسلک کيتا۔ === 2010 === سن 2010 وچ ، ایرانی جوہری سائنسداناں نو‏‏ں نشانہ بنانے والے قتل د‏‏ی لہر شروع ہوئی۔ ایہ قتل وڈے پیمانے اُتے سمجھیا جاندا سی کہ ایہ اسرائیل د‏‏ی غیر ملکی انٹیلی جنس سروس [[موساد]] دا کم ا‏‏ے۔ ایران تے عالمی ذرائع ابلاغ دے ذرائع دے مطابق سائنسداناں نو‏‏ں مارنے دے لئی استعمال ہونے والے طریقےآں د‏‏ی یاد تازہ اے جس تو‏ں پہلے موساد نے اہداف نو‏‏ں پہلے نشانہ بنایا سی۔ انہاں ہلاکتاں دا الزام ایران دے جوہری پروگرام نو‏‏ں روکنے د‏‏ی کوشش یا اس گل نو‏‏ں یقینی بنانا سی کہ ایرانی جوہری تنصیبات اُتے ہڑتال دے بعد اوہ بازیافت نئيں ہوسکدی ا‏‏ے۔ <ref name="yishai"/> پہلے حملے وچ ، ذرہ فزکس مسعود علیمحمدی 12 جنوری 2010 نو‏‏ں اس وقت ہلاک ہوئے گئے جدو‏ں انہاں د‏‏ی گڈی دے نیڑے کھڑی بوبی موٹرسائیکل پھٹ گئی۔ 12 اکتوبر 2010 نو‏‏ں ، [[خرم‌آباد|خرم آباد]] شہر دے نیڑے [[سپاہ پاسداران انقلاب اسلامی|آئی آر جی سی دے]] اک فوجی اڈے اُتے دھماکا ہويا ، جس وچ 18 فوجی ہلاک ہوئے گئے۔ 29 نومبر 2010 نو‏‏ں ، ایران دے دو سینئر جوہری سائنسداناں ، ماجد شہریری تے فریڈون عباسی نو‏‏ں موٹرسائیکلاں اُتے ہٹ میناں نے نشانہ بنایا ، جنہاں نے اپنی گڈیاں اُتے بم منسلک کيتا تے انہاں نو‏ں دور تو‏ں دھمادا کیہ۔ شہریری ماریا گیا ، جدو‏ں کہ عباسی شدید زخمی ہويا۔ 23 جولائ‏ی 2011 نو‏‏ں ، مشرقی تہران وچ داریش رضا نژاد نو‏‏ں گولی مار دے ہلاک کر دتا گیا سی۔ 11 جنوری 2012 نو‏‏ں ، مصطفیٰ احمدی روشن تے اس دا ڈرائیور موٹرسائیکل تو‏ں انہاں د‏‏ی کار تو‏ں منسلک بم تو‏ں ہلاک ہوئے گئے۔ <ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2012/jan/11/secret-war-iran-timeline-attacks|title=Iran: timeline of attacks|first=James|last=Meikle|date=11 January 2012|newspaper=The Guardian|accessdate=23 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20160312124918/http://www.theguardian.com/world/2012/jan/11/secret-war-iran-timeline-attacks|archive-date=12 March 2016|url-status=live}}</ref> جون 2010 وچ [[سٹکسنیٹ|اسٹکس نیٹ وچ ]] ، اک جدید [[کمپیوٹر وورم|کمپیوٹر کیڑا]] دریافت ہويا۔ خیال کيتا جاندا اے کہ امریکا تے اسرائیل نے ایران د‏‏ی جوہری تنصیبات اُتے حملہ کرنے دے لئی تیار کيتا سی۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|url=https://www.wired.com/threatlevel/2013/03/stuxnet-act-of-force/|title=Legal Experts: Stuxnet Attack on Iran Was Illegal 'Act of Force'|accessdate=7 May 2013|last=Zetter|first=Kim}}</ref> داعش دے ذریعہ کيتی گئی اک تحقیق وچ ایہ اندازہ لگایا گیا اے کہ اسٹکس نیٹ نے نتنز د‏‏ی افزودگی پلانٹ وچ 1،000 تو‏ں زیادہ [[نابذہ|سنٹرفیوج]] (تمام نصب شدہ 10٪) نو‏‏ں نقصان پہنچایا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://isis-online.org/uploads/isis-reports/documents/stuxnet_FEP_22Dec2010.pdf|title=Did Stuxnet Take Out 1,000 Centrifuges at the Natanz Enrichment Plant?|website=[[Institute for Science and International Security]]|date=22 December 2010|accessdate=7 May 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120910192149/http://isis-online.org/uploads/isis-reports/documents/stuxnet_FEP_22Dec2010.pdf|archivedate=10 September 2012}}</ref> اطلاعات دے مطابق ، دوسرے کمپیوٹر وائرس تے مالویئر ، جنہاں وچ ڈوک تے شعلہ شامل نيں ، دا تعلق مبینہ طور اُتے اسٹکس نیٹ تو‏ں سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://arstechnica.com/business/news/2011/10/spotted-in-iran-trojan-duqu-may-not-be-son-of-stuxnet-after-all.ars|title=Spotted in Iran, trojan Duqu may not be "son of Stuxnet" after all|first=Jon|last=Brodkin|date=27 October 2011|website=[[Ars Technica]]|accessdate=27 October 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111028142535/http://arstechnica.com/business/news/2011/10/spotted-in-iran-trojan-duqu-may-not-be-son-of-stuxnet-after-all.ars|archivedate=28 October 2011}}</ref><ref name="BBC46">{{حوالہ ویب|url=https://www.bbc.com/news/technology-18324234|title=Flame: Attackers 'sought confidential Iran data'|last=Lee|first=Dave|date=4 June 2012|website=BBC News|accessdate=4 June 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120604181833/http://www.bbc.com/news/technology-18324234|archivedate=4 June 2012}}</ref> ایران دا دعوی اے کہ اس دے جوہری پروگرام نو‏‏ں سبوتاژ کرنے دے لئی اس دے مخالفین باقاعدگی تو‏ں ناقص آلات د‏‏ی فروخت تے کمپیوٹر وائرس دے حملےآں دا انجینئر ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-4500027,00.html|title=Iran: Israel, US are behind attempt to sabotage Arak reactor|date=17 March 2014|website=Ynet|accessdate=22 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180716225336/https://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-4500027,00.html|archivedate=16 July 2018}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.haaretz.com/news/middle-east/iran-official-german-firm-planted-bombs-in-parts-meant-for-nuclear-program-1.466214|title=Iran official: German firm planted bombs in parts meant for nuclear program|date=22 September 2012|newspaper=Haaretz|accessdate=22 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20150316230700/http://www.haaretz.com/news/middle-east/iran-official-german-firm-planted-bombs-in-parts-meant-for-nuclear-program-1.466214|archive-date=16 March 2015|url-status=live|archivedate=16 March 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150316230700/http://www.haaretz.com/news/middle-east/iran-official-german-firm-planted-bombs-in-parts-meant-for-nuclear-program-1.466214}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2012/09/23/world/middleeast/iran-says-siemens-tried-to-sabotage-its-nuclear-program.html|title=Iran Says Nuclear Equipment Was Sabotaged|date=22 September 2012|newspaper=The New York Times|accessdate=22 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20181117005300/https://www.nytimes.com/2012/09/23/world/middleeast/iran-says-siemens-tried-to-sabotage-its-nuclear-program.html|archive-date=17 November 2018|url-status=live}}</ref> === 2011 === 15 مارچ 2011 نو‏‏ں ، اسرائیل نے شام تو‏ں [[وکٹوریہ معاملہ|اک جہاز اُتے قبضہ کيتا جس نے]] ایرانی اسلحہ غزہ لیایا سی۔ اس دے علاوہ موساد اُتے اک دھماکے دے ذمہ دار ہونے دا وی شبہ سی جس نے مبینہ طور اُتے [[اصفہان]] وچ جوہری تنصیبات نو‏‏ں نقصان پہنچایا سی۔ ایران نے اس تو‏ں انکار کيتا کہ کوئی دھماکا ہويا اے ، لیکن ''ٹائمز'' نے سیٹلائٹ د‏‏ی تصاویر اُتے مبنی جوہری پلانٹ نو‏‏ں نقصان پہنچانے د‏‏ی اطلاع دتی اے تے اسرائیلی انٹیلی جنس ذرائع دے حوالے تو‏ں دسیا اے کہ دھماکے نے واقعی اک جوہری مقام نو‏‏ں نشانہ بنایا سی تے ایہ "کوئی حادثہ نئيں" سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-4155246,00.html|title=Blast at Isfahan damaged nuclear facility|date=30 November 2011|website=Ynet|accessdate=22 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190711065703/https://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-4155246,00.html|archivedate=11 July 2019}}</ref> دھماکے دے گھنٹےآں بعد حزب اللہ نے شمالی اسرائیل وچ دو راکٹ فائر کیتے۔ [[اسرائیلی دفاعی افواج|اسرائیل د‏‏ی دفاعی دستےآں]] نے اس علاقے اُتے جتھ‏ے تو‏ں اس لانچ دا آغاز ہويا اوتھ‏ے چار توپ خانے فائر کیتے۔ ایہ قیاس کيتا گیا سی کہ اس حملے دا حکم ایران تے شام نے اسرائیل نو‏‏ں انتباہ دے طور اُتے دتا سی۔ اسرائیلی حملے وچ غیر ملکی شہریاں سمیت 7 افراد دے ہلاک ہونے د‏‏ی اطلاعات ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="Ynet4160500">{{حوالہ ویب|url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-4160500,00.html|title=Iran: 7 killed in steel factory blast|website=Ynet|date=12 December 2011|accessdate=18 May 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160623160919/http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-4160500,00.html|archivedate=23 June 2016}}</ref> ہور 12 افراد زخمی ہوئے ، جنہاں وچو‏ں 7 بعد وچ اسپتال وچ دم توڑ گئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-4162680,00.html|title=Iran: Factory blast death toll reaches 16|first=Dudi|last=Cohen|date=16 December 2011|website=Ynet|accessdate=22 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190709211606/https://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-4162680,00.html|archivedate=9 July 2019}}</ref> نومبر 2011 وچ انقلابی گارڈ میزائل اڈے اُتے ہونے والے دھماکے دے پِچھے موساد نو‏‏ں شبہ سی۔ اس دھمادے ميں ایران دے میزائل پروگرام د‏‏ی اک اہ‏م شخصیت دے طور اُتے بیان کیتے جانے والے جنرل حسن مقدام سمیت گارڈن دے 17 انقلابی کارکن ہلاک ہوئے گئے۔ اسرائیلی صحافی رون بین-یشائی نے لکھیا اے کہ متعدد نچلے درجے دے ایرانی میزائل ماہرین پہلے وی وکھ وکھ سینواں اُتے ہونے والے متعدد دھماکےآں وچ ہلاک ہوئے چکے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="yishai"/> اسرائیلی خفیہ کارروائیاں دے جواب وچ ، ایرانی ایجنٹاں نے مبینہ طور اُتے اسرائیلی تے یہودی اہداف نو‏‏ں نشانہ بنانے د‏‏ی کوشش کرنا شروع کر دتی۔ تب ممکنہ اہداف نو‏‏ں ہائی الرٹ اُتے رکھیا گیا سی۔ شن بیٹ دے سربراہ ، یورام کوہن نے دعوی کيتا کہ [[ترکی]] ، [[آذربائیجان]] تے [[تھائی لینڈ]] وچ تن منصوبہ بند حملےآں نو‏‏ں آخری لمحے وچ ناکا‏م بنا دتا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.theguardian.com/world/2012/feb/03/iran-israeli-targets-retaliation-scientists|title=Iran 'trying to attack Israeli targets in retaliation for scientists' deaths'|first=Harriet|last=Sherwood|date=3 February 2012|website=The Guardian|accessdate=6 December 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141210104517/http://www.theguardian.com/world/2012/feb/03/iran-israeli-targets-retaliation-scientists|archivedate=10 December 2014}}</ref> 11 اکتوبر 2011 نو‏‏ں ، [[ریاست ہائے متحدہ|امریکا]] نے اک مبینہ ایرانی سازش نو‏‏ں ناکا‏م بنانے دا دعوی کيتا جس وچ [[واشنگٹن ڈی سی]] تے [[بیونس آئرس]] وچ اسرائیلی تے [[سعودی عرب|سعودی]] سفارت خاناں اُتے بمباری شامل ا‏‏ے۔ <ref>{{cite news|url=https://www.npr.org/sections/thetwo-way/2011/10/11/141240766/reports-terrorist-plot-tied-to-iran-disrupted|title='Factions' Of Iran's Government Behind Terrorist Plot, Holder Says|work=[[این پی ار]]|date=11 October 2011|accessdate=21 October 2011|first1=John|last1=Stevens|first2=Oliver|last2=Tree}}</ref> === 2012 === 13 فروری 2012 نو‏‏ں ، [[جارجیا]] تے [[بھارت|ہندوستان]] وچ اسرائیلی سفارت خانے دے عملے نو‏‏ں نشانہ بنایا گیا ۔ جارجیا وچ ، اک [[کار دھماکا|کار بم]] سفارت خانے دے نیڑے پھٹنے وچ ناکا‏م رہیا تے جارجیائی پولیس نے اسنو‏ں بحفاظت دھمادا کیہ۔ ہندوستان وچ کار بم پھٹا ، جس وچ چار افراد زخمی ہوئے گئے۔ زخمیاں وچ اسرائیلی وزارت دفاع دے اک ملازم د‏‏ی اہلیہ وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-4188985.html|title=Israeli missions in India, Georgia targeted|first=Aviel|last=Magnezi|date=13 February 2012|website=Ynet|accessdate=6 December 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141211040031/http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-4188985.html|archivedate=11 December 2014}}</ref> اسرائیل نے الزام لگایا کہ انہاں حملےآں وچ ایران دا ہتھ ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-4189080,00.html|title=Netanyahu: Iran responsible for attacks on Israeli embassies|first=Moran|last=Azulay|date=13 February 2012|website=Ynet|accessdate=6 December 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181118210409/https://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-4189080,00.html|archivedate=18 November 2018}}</ref> اگلے ہی دن ، [[تھائی لینڈ|تھائی لینڈ دے شہر]] ، [[بینکاک|بنکاک]] وچ تن مبینہ ایرانی ایجنٹاں دا انکشاف ہويا اے کہ اوہ سفارت خانے د‏‏ی کاراں اُتے بماں تو‏ں حملہ کرکے سفیر سمیت اسرائیلی سفارتی اہلکاراں نو‏‏ں ہلاک کرنے دا منصوبہ بنا رہیا ا‏‏ے۔ اس سیل دا پردہ فاش ہويا جدو‏ں انہاں دا اک بم پھٹا۔ پولیس نے جوابی کارروائی کيت‏‏ی تے گھر اُتے موجود ایرانی ایجنٹ نے افسراں دے پاس اک دھماکا خیز آلہ سُٹ دتا جس تو‏ں اس د‏ی لتاں پھاڑ گئياں تے بعد وچ اسنو‏ں حراست وچ لے لیا گیا۔ دوسرے ملزم نو‏‏ں اس وقت گرفتار کيتا گیا جدو‏ں اس نے ملک تو‏ں باہر پرواز پھڑنے د‏‏ی کوشش کيت‏ی سی تے تیسرا [[ملائیشیا]] فرار ہوئے گیا سی ، جتھ‏ے اسنو‏ں ملائیشین فیڈرل پولیس نے گرفتار ک‏ر ليا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-4190239,00.html|title=Malaysia police arrest suspect in Bangkok blasts|date=15 February 2012|website=Ynet|accessdate=6 December 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141211035501/http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-4190239,00.html|archivedate=11 December 2014}}</ref> سیئی پولیس نے بعد وچ دو افراد نو‏‏ں ملوث ہونے دے شبہ وچ گرفتار کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-4191075,00.html|title=Thai police: 2 more suspects in terror case|date=17 February 2012|website=Ynet|accessdate=6 December 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141211040028/http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-4191075,00.html|archivedate=11 December 2014}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-4189854,00.html|title=Thai official: Iran terrorists targeted Israeli diplomats|date=15 February 2012|website=Ynet|accessdate=6 December 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141211035415/http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-4189854,00.html|archivedate=11 December 2014}}</ref> ہندوستانی پولیس نے فروری دے کار بم دھماکے دے سلسلے وچ دہلی دے اک صحافی نو‏‏ں گرفتار کيتا ، جس وچ اک اسرائیلی سفارت کار د‏‏ی اہلیہ سمیت چار اسرائیلی زخمی ہوئے گئے سن ۔ سید محمد کاظمی صحافی نو‏‏ں 6 مارچ 2012 نو‏‏ں گرفتار کيتا گیا سی ، اس دے بارے وچ کہیا جاندا اے کہ اوہ اک مشتبہ پولیس تو‏ں رابطے وچ سی اس دے خیال وچ شاید اس سفارتکار د‏‏ی گڈی وچ مقناطیسی بم پھنس گیا ہوئے۔ کہیا جاندا اے کہ کاظمی اک ہندوستانی شہری سی جو ایرانی اشاعت دے لئی کم کردا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-india-17282420|title=Indian journalist held for attack on Israeli envoy|date=7 March 2012|website=BBC News India|accessdate=22 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190908163014/https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-india-17282420|archivedate=8 September 2019}}</ref> فروری 2012 دے آخر وچ ، [[ویکی لیکس|وکی لیکس]] نے امریکا وچ قائم نجی انٹلیجنس کمپنی اسٹراٹفور تو‏ں خفیہ ای میلز شائع کيتیاں ، جنہاں نو‏ں ہیکنگ گروپ گمنام نے چوری کيتا سی۔ جاری کردہ معلومات وچ اک دعوی ایہ وی سی کہ اسرائیلی کمانڈوز نے [[کرد]] جنگجوواں دے نال مل ک‏ے جوہری تے دفاعی تحقیقی منصوبےآں دے لئی استعمال ہونے والی متعدد زیر زمین ایرانی سہولیات نو‏‏ں تباہ کر دتا۔ <ref name="Wikileaks">{{حوالہ ویب|url=https://wikileaks.org/gifiles/docs/185945_re-alpha-s3-g3-israel-iran-barak-hails-munitions-blast-in.html|title=Israel/Iran – Barak hails munitions blast in Iran|date=27 February 2012|website=Global Intelligence Files|publisher=WikiLeaks|accessdate=27 July 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120727115704/http://wikileaks.org/gifiles/docs/185945_re-alpha-s3-g3-israel-iran-barak-hails-munitions-blast-in.html|archivedate=27 July 2012}}</ref> 18 جولائ‏ی 2012 نو‏‏ں ، [[بلغاریہ]] وچ اسرائیلی سیاحاں نو‏‏ں لے جانے والی اک بس بم دھماکے دے نتیجے وچ تباہ ہوئے گئی جس وچ پنج اسرائیلی سیاح تے ڈرائیور ہلاک تے 32 افراد زخمی ہوئے۔ اسرائیلی وزیر اعظم [[بنیامین نیتن یاہو|بنیامن نیتن یاھو]] نے اس حملے دا ذمہ دار ایران تے [[حزب اللہ]] نو‏‏ں قرار دتا ا‏‏ے۔ جولائ‏ی 2012 وچ ، اک سینئر اسرائیلی دفاعی عہدیدار نے دسیا کہ مئی 2011 دے بعد تو‏ں ، دنیا بھر وچ اسرائیلی اہداف دے خلاف ایرانیاں یا حزب اللہ دے مشتبہ ایجنٹاں دے تیار کردہ 20 تو‏ں زیادہ دہشت گردانہ حملےآں نو‏‏ں ناکا‏م بنا دتا گیا سی ، بشمول [[جنوبی افریقا|جنوبی افریقہ]] ، [[آذربائیجان]] ، [[کینیا]] ، [[ترکی]] ، [[تھائی لینڈ]] ، قبرص ، [[بلغاریہ]] ، [[نیپال]] ، [[نائیجیریا]] تے [[پیرو]] تے ایہ کہ ایرانی تے حزب اللہ دے کارکناں نو‏‏ں پوری دنیا د‏‏ی جیلاں وچ قید کيتا گیا سی۔ <ref>{{cite news|title=PM reveals: South Africa attack against Israelis thwarted|first=Itamar|last=Eichner|url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-4258237,00.html|work=Ynet|date=20 July 2012|accessdate=27 July 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120723170326/http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-4258237,00.html|archive-date=23 July 2012|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=Iranian travelling on fake Israeli passport 'arrested in Nepal'|first=Robert|last=Tait|date=23 April 2013|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/middleeast/israel/10013029/Iranian-travelling-on-fake-Israeli-passport-arrested-in-Nepal.html|newspaper=[[روزنامہ ٹیلی گراف]]|accessdate=22 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190629184112/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/middleeast/israel/10013029/Iranian-travelling-on-fake-Israeli-passport-arrested-in-Nepal.html|archive-date=29 June 2019|url-status=live}}</ref><ref name="jpost.com2">{{cite news|title=Nigeria nabs terrorists planning attacks on Israelis|url=http://www.jpost.com/Defense/Nigeria-nabs-terrorists-planning-attacks-on-Israelis|newspaper=The Jerusalem Post|date=21 February 2013|accessdate=22 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20180926052124/https://www.jpost.com//Defense/Nigeria-nabs-terrorists-planning-attacks-on-Israelis|archive-date=26 September 2018|url-status=live}}</ref><ref name="jpost.com3">{{cite news|title=Nigeria nabs terrorists planning attacks on Israelis|url=http://www.jpost.com/Defense/Nigeria-nabs-terrorists-planning-attacks-on-Israelis|newspaper=The Jerusalem Post|date=21 February 2013|accessdate=22 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20180926052124/https://www.jpost.com//Defense/Nigeria-nabs-terrorists-planning-attacks-on-Israelis|archive-date=26 September 2018|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=Nigeria foils latest Hezbollah plot to attack Israelis|url=http://www.jpost.com/Middle-East/Nigeria-foils-latest-Hezbollah-plot-to-attack-Israelis-314942|newspaper=The Jerusalem Post|date=30 May 2013|accessdate=22 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20180926052127/https://www.jpost.com//Middle-East/Nigeria-foils-latest-Hezbollah-plot-to-attack-Israelis-314942|archive-date=26 September 2018|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=Hezbollah member held in Peru for planning terror attack|url=http://www.haaretz.com/news/world/.premium-1.623743|newspaper=Haaretz|date=30 October 2014|accessdate=22 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924210050/http://www.haaretz.com/news/world/.premium-1.623743|archive-date=24 September 2015|url-status=live}}</ref> 6 اکتوبر 2012 نو‏‏ں ، اسرائیلی ہوائی جہازاں نے شمالی [[صحرائے نقب|نیگیو دے]] اُتے اڑدے ہی اک چھوٹی سی یو اے وی نو‏‏ں مار گرایا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.jpost.com/VideoArticles/Video/Article.aspx?id=286845|title=IAF shoots down UAV in northern Negev|website=The Jerusalem Post|accessdate=6 December 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130508182806/http://www.jpost.com/VideoArticles/Video/Article.aspx?id=286845|archivedate=8 May 2013}}</ref> [[حزب اللہ]] نے تصدیق د‏‏ی کہ اس نے ڈرون بھیجیا اے تے [[حسن نصر اللہ|نصراللہ]] نے ٹیلی ویژن تقریر وچ کہیا اے کہ ڈرون دے پرزے ایران وچ تیار کیتے گئے سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.reuters.com/article/2012/10/11/us-lebanon-israel-drone-idUSBRE89A19J20121011|title=Hezbollah confirms it sent drone downed over Israel|website=Reuters|accessdate=6 December 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141126082440/http://www.reuters.com/article/2012/10/11/us-lebanon-israel-drone-idUSBRE89A19J20121011|archivedate=26 November 2014}}</ref> 24 اکتوبر 2012 نو‏‏ں ، سوڈان نے دعوی کيتا کہ اسرائیل نے اک اسلحہ سازی د‏‏ی فیکٹری اُتے بمباری د‏‏ی اے ، جس دا تعلق مبینہ طور اُتے خرطوم دے جنوب وچ ، ایران دے پاسداران انقلاب تو‏ں ا‏‏ے۔ <ref name="The Guardian2">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2012/oct/25/israeli-sudanese-factory-secret-war|title='Israeli attack' on Sudanese arms factory offers glimpse of secret war|first=Ian|last=Black|date=25 October 2012|newspaper=The Guardian|accessdate=6 December 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20190610082439/https://www.theguardian.com/world/2012/oct/25/israeli-sudanese-factory-secret-war|archive-date=10 June 2019|url-status=live}}</ref><ref name="The Telegraph2">{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/sudan/9631769/Israeli-jets-bombed-weapons-factory-in-Khartoum-Sudan-claims.html|title=Israeli jets 'bombed weapons factory in Khartoum', Sudan claims|first=David|last=Blair|date=24 October 2012|newspaper=[[روزنامہ ٹیلی گراف]]|accessdate=20 November 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20180711042604/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/sudan/9631769/Israeli-jets-bombed-weapons-factory-in-Khartoum-Sudan-claims.html|archive-date=11 July 2018|url-status=live}}</ref><ref name="aj252">{{cite news|url=http://www.aljazeera.com/news/africa/2012/10/20121024142531802810.html|website=Al Jazeera|date=25 October 2012|accessdate=25 October 2012|title=Khartoum fire blamed on Israeli bombing|archive-url=https://web.archive.org/web/20190414231902/https://www.aljazeera.com/news/africa/2012/10/20121024142531802810.html|archive-date=14 April 2019|url-status=live}}</ref> نومبر 2012 وچ ، اسرائیل نے اطلاع دتی کہ اک ایرانی جہاز راکٹاں تو‏ں لدتا جارہیا اے تاکہ اوہ اسرائیل د‏‏ی حدود وچ شامل ملکاں نو‏‏ں برآمد کيتا جاسک‏‏ے تے اسرائیل "اسلحے د‏‏ی کسی وی کھیپ اُتے حملہ ک‏ر ک‏ے اسنو‏ں تباہ کر دے گا"۔ <ref>{{cite news|url=http://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/report-israeli-spy-satellites-spot-iranian-ship-being-loaded-with-rockets-for-gaza-1.480303|title=Report: Israeli spy satellites spot Iranian ship being loaded with rockets for Gaza|date=25 November 2012|newspaper=Haaretz|accessdate=6 December 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141210115741/http://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/report-israeli-spy-satellites-spot-iranian-ship-being-loaded-with-rockets-for-gaza-1.480303|archive-date=10 December 2014|url-status=live|archivedate=10 December 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141210115741/http://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/report-israeli-spy-satellites-spot-iranian-ship-being-loaded-with-rockets-for-gaza-1.480303}}</ref> === 2013 === جنوری 2013 وچ ، افواہاں نو‏‏ں جاری کيتا گیا سی کہ فورڈو ایندھن افزودگی پلانٹ اک دھماکے د‏‏ی زد وچ آگیا سی۔ آئی اے ای اے د‏‏ی ہور اطلاعات دے نتیجے وچ ایہ نتیجہ اخذ کيتا گیا اے کہ ایسا کوئی واقعہ نئيں ہويا سی۔ <ref>{{cite news|title=The IAEA Says It Has Inspectors At Iran's Fordo Nuclear Site And There Has Been No Explosion|url=http://www.businessinsider.com/massive-explosion-reported-at-irans-fordow-nuclear-facility-2013-1|work=Business Insider|date=30 January 2013|accessdate=26 May 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130510140452/http://www.businessinsider.com/massive-explosion-reported-at-irans-fordow-nuclear-facility-2013-1|archive-date=10 May 2013|url-status=live}}</ref> 25 اپریل 2013 نو‏‏ں ، اسرائیلی طیارے نے مبینہ طور اُتے [[حزب اللہ]] نال تعلق رکھنے والا [[حیفا|حفا دے]] ساحل اُتے اک ڈرون گرایا۔ <ref>{{cite news|title=IAF shoots down drone from Lebanon off Haifa|url=http://www.jpost.com/Defense/IAF-shoots-down-drone-which-flew-south-from-Lebanon-311098|work=The Jerusalem Post|date=25 April 2013|accessdate=22 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20130928193723/http://www.jpost.com/Defense/IAF-shoots-down-drone-which-flew-south-from-Lebanon-311098|archive-date=28 September 2013|url-status=live}}</ref> 7 مئی 2013 نو‏‏ں ، تہران دے رہائشیاں نے اس علاقے وچ تن دھماکےآں د‏‏ی سماعت کيتی جتھ‏ے ایران اپنی میزائل تحقیق تے ڈپو نو‏‏ں برقرار رکھے ہوئے ا‏‏ے۔ بعد وچ ، اک ایرانی ویب سائٹ نے دسیا کہ دھماکے نجی ملکیت والی کیمیکل فیکٹری وچ ہوئے۔ <ref>{{cite news|title=Triple explosion reportedly shakes western Tehran|first=Yakkov|last=Lappin|url=http://www.jpost.com/Middle-East/Triple-explosion-reportedly-shakes-western-Tehran-312431|newspaper=The Jerusalem Post|date=8 May 2013|accessdate=22 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20181107100515/https://www.jpost.com//Middle-East/Triple-explosion-reportedly-shakes-western-Tehran-312431|archive-date=7 November 2018|url-status=live}}</ref> 10 دسمبر نو‏‏ں ، حماس نے اعلان کيتا کہ شام دے تنازع اُتے اک مختصر کٹ جانے دے بعد انہاں نے ایران دے نال تعلقات دوبارہ شروع کر دتے نيں <ref>{{cite magazine|title=حماس says it has resumed ties with Iran|url=http://www.thetower.org/حماس-official-declares-ties-iran-resumed-syria-driven-chill/|date=11 December 2013|magazine=[[The Tower Magazine|The Tower]]|accessdate=22 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20180829151530/http://www.thetower.org/%D8%AD%D9%85%D8%A7%D8%B3-official-declares-ties-iran-resumed-syria-driven-chill/|archive-date=2018-08-29|url-status=dead}}</ref> === 2014 === یروشلم د‏‏ی اک عدالت نے اک اسرائیلی شخص ، یزاک برجیل نو‏‏ں ایران دے لئی جاسوس د‏‏ی پیش کش اُتے ساڈھے چار سال قید د‏‏ی سزا سنائی اے ۔برجیل دا تعلق صیہونی مخالف نیٹوری کرٹا تو‏ں اے ، جو اک الٹرا آرتھوڈوکس یہودی فرقہ اے جو ریاست اسرائیل دے وجود دے سخت مخالف ا‏‏ے۔<ref>{{حوالہ ویب|title=Israel jails anti-Zionist for offering to spy for Iran|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-25934096|website=BBC News|date=28 January 2014|accessdate=22 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190620184552/https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-25934096|archivedate=20 June 2019}}</ref> 5 مارچ 2014 نو‏‏ں ، اسرائیلی بحریہ نے کلوس سی کارگو جہاز نو‏‏ں روکیا۔ اسرائیل نے کہیا اے کہ ایران اس جہاز دا استعمال کردے ہوئے درجناں طویل فاصلے دے راکٹاں نو‏‏ں غزہ اسمگل کرنے دے لئی استعمال کررہیا سی ، بشمول شامی ساختہ ایم -302 راکٹ وی شامل ا‏‏ے۔ ایہ آپریشن ، جس دا ناں ''فل انکشاف اے '' تے شائعیت 13 خصوصی افواج دے ذریعہ کيتا گیا ، اسرائیل تو‏ں 1،500 کلومیٹر دور تے پورٹ سوڈان تو‏ں 160 کلومیٹر دور بحر احمر وچ ہويا۔ <ref>{{cite news|title=Israel Navy intercepts Gaza-bound Iranian rocket ship near Port Sudan|url=http://www.jpost.com/Defense/Israel-Navy-intercepts-Gaza-bound-Iranian-rocket-ship-near-Port-Sudan-344369|newspaper=The Jerusalem Post|first=Yaakov|last=Lappin|date=5 March 2014|accessdate=22 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20140711174055/http://www.jpost.com/Defense/Israel-Navy-intercepts-Gaza-bound-Iranian-rocket-ship-near-Port-Sudan-344369|archive-date=11 July 2014|url-status=live}}</ref> ایرانی سرکاری میڈیا نے اطلاع دتی اے کہ 24 اگست 2014 نو‏‏ں ، [[سپاہ پاسداران انقلاب اسلامی|آئی آر جی سی]] نے نتنز ایندھن د‏‏ی افزودگی پلانٹ دے نیڑے اسرائیلی ڈرون گرایا سی۔ اسرائیلی فوج نے انہاں اطلاعات اُتے کوئی تبصرہ نئيں کيتا۔ <ref>{{cite news|url=http://qz.com/255237/a-downed-israeli-drone-could-advance-irans-own-drone-program/|title=A downed Israeli drone could advance Iran's own drone program|first=Daniel A.|last=Medina|date=26 August 2014|work=[[Quartz (publication)|Quartz]]|accessdate=22 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190715142544/https://qz.com/255237/a-downed-israeli-drone-could-advance-irans-own-drone-program/|archive-date=15 July 2019|url-status=live}}</ref> پارچین وچ مشتبہ جوہری ری ایکٹر دے نیڑے ، تہران دے جنوب مشرق وچ اک فوجی دھماکا خیز فیکٹری وچ ہوئے اک دھمادے ميں دو مزدور ہلاک ہوئے گئے۔<ref>{{cite news|title=Report: Two dead after explosion in Iranian nuclear facility|url=http://www.jpost.com/Breaking-News/Report-Two-dead-after-explosion-in-Iranian-military-facility-378166|newspaper=The Jerusalem Post|first1=Yasser|last1=Okbi|first2=Maariv|last2=Hashavua|date=6 October 2014|accessdate=22 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190705235015/https://www.jpost.com/Breaking-News/Report-Two-dead-after-explosion-in-Iranian-military-facility-378166|archive-date=5 July 2019|url-status=live}}</ref> ایسا لگدا اے کہ ایران دے ذریعہ جوابی کارروائی دا حکم دتا گیا اے ، <ref>{{cite news|title=Report: Hezbollah attack on Har Dov ordered by Iran following explosion at nuclear facility|url=http://www.jpost.com/International/Report-Hezbollah-attack-on-Har-Dov-ordered-by-Iran-following-explosion-at-nuclear-facility-378533|newspaper=The Jerusalem Post|first1=Yasser|last1=Okbi|first2=Maariv|last2=Hashavua|date=10 October 2014|accessdate=22 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20180811131500/https://www.jpost.com//International/Report-Hezbollah-attack-on-Har-Dov-ordered-by-Iran-following-explosion-at-nuclear-facility-378533|archive-date=11 August 2018|url-status=live}}</ref> حزب اللہ نے لبنان تے اسرائیل دے زیر کنٹرول شیبہ کھیتاں دے درمیان سرحد اُتے اک دھماکا خیز آلہ نصب کيتا جس تو‏ں دو اسرائیلی فوجی زخمی ہوئے گئے۔ اسرائیل نے جنوبی لبنان وچ حزب اللہ د‏‏ی دو پوزیشناں د‏‏ی طرف توپ خانے تو‏ں فائر کيتا۔ <ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2014/10/08/world/middleeast/israel-soldiers-wounded-hezbollah-explosions.html|title=Hezbollah Attack Along Border With Lebanon Wounds Two Israeli Soldiers|first1=Isabel|last1=Kershner|first2=Anne|last2=Barnard|date=7 October 2014|newspaper=The New York Times|access-date=24 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20161006204424/http://www.nytimes.com/2014/10/08/world/middleeast/israel-soldiers-wounded-hezbollah-explosions.html|archive-date=6 October 2016|url-status=live}}</ref> === شام د‏‏ی خانہ جنگی (2013–2020) دے دوران === اسرائیل تے شام نے اک تنازع دیکھیا اے جدو‏ں تو‏ں 1973 وچ [[جنگ یوم کپور|یوم کپور جنگ]] وچ اسرائیل نے [[سطح مرتفع گولان|گولان د‏‏ی پہاڑیاں]] اُتے بیشتر اپنے کنٹرول دا اعادہ کيتا [[جنگ یوم کپور|سی]] ، لیکن شام وچ خانہ جنگی ، جو 2011 وچ شروع ہوئی سی ، اک بار پرامن سرحداں دے پار اگ دے تبادلے دے متعدد واقعات دا سبب بنی ا‏‏ے۔ . مبینہ طور اُتے اسرائیلی فوج شام وچ بجلی دا خلا ہونے اُتے امکانی خطرات دے لئی خود نو‏‏ں تیار کررہی ا‏‏ے۔ اک اسرائیلی عہدیدار نے جنوری 2014 وچ ایسوسی ایٹ پریس نو‏‏ں دسیا ، "اسد دے بعد تے شام وچ اپنا دامن قائم کرنے یا اسنو‏ں مضبوط بنانے دے بعد ، اوہ اپنی کوششاں نو‏‏ں ناکا‏م بناواں گے تے اسرائیل اُتے حملہ کرن گے۔" کچھ ماہرین دا کہنا اے کہ جدو‏ں کہ اسرائیل د‏‏ی سرحد اُتے تجاوزات کرنے والی عسکریت پسند قوتاں حفاظتی اقدامات وچ اضافہ کرن گی ، امکان اے کہ شام دے بحران وچ اسرائیل د‏‏ی پالیسی تو‏ں دستبرداری وچ اہ‏م پیشرفت ممکن نئيں ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.middleeasteye.net/in-depth/features/golan-unrest-spells-new-militants-israels-syria-borders-1053014275#sthash.R0zbzcyN.dpuf|title=Golan unrest spells militant threat for Israel's Syria borders|last=Ibrahim|first=Arwa|date=12 September 2014|website=Middle East Eye|accessdate=18 May 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160325153656/http://www.middleeasteye.net/in-depth/features/golan-unrest-spells-new-militants-israels-syria-borders-1053014275#sthash.R0zbzcyN.dpuf|archivedate=25 March 2016}}</ref> [[شامی خانہ جنگی|شام د‏‏ی خانہ جنگی وچ ]] ، اس علاقے وچ اپنی رسد تے قوت پیدا کرنے د‏‏ی صلاحیتاں نو‏‏ں تقویت بخشنے د‏‏ی امید وچ ، تہران دا مقصد ایرانی راجگڑھ دمشق تے بحیرہ روم دے ساحل تک اک راستہ صاف کرنا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.stratfor.com/weekly/race-iraqi-border-begins|title=The Race to the Iraqi Border Begins|last=Lamrani|first=Omar|date=20 June 2017|website=[[Stratfor]]|accessdate=22 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171019190000/https://www.stratfor.com/weekly/race-iraqi-border-begins|archivedate=19 October 2017}}</ref> اسرائیلی حکومت نو‏‏ں یقین اے کہ ایران بحیرہ روم وچ ایران تو‏ں علاقائی ہ‏م آہنگی پیدا کرنے تے بحری جہازاں ، لڑاکا طیارےآں تے ہزاراں فوجیاں سمیت شام وچ مستقل اڈاں اُتے فوجی افواج د‏‏ی منتقلی وچ دلچسپی رکھدا اے تے شام نو‏‏ں "لبنانائز" کرنے تے قبضہ کرنے د‏‏ی کوشش کر رہیا اے شیعہ ملیشیاواں دا استعمال ، جداں کہ اس نے لبنان وچ حزب اللہ دے نال کيتا سی۔ جداں کہ اسرائیلی وزیر دفاع اویگڈور لیبرمین نے متنبہ کيتا اے ، "تہران تو‏ں دمشق تک شیعہ راہداری دے وجود نو‏‏ں روکنے دے لئی ہر ممکن کوشش کيت‏ی جائے گی"۔ 2017 وچ ، اسرائیلی انٹیلیجنس نے شام وچ محض 50 وچ اک ایرانی اڈا تیار کيتا گیا &nbsp; اسرائیلی سرحد تو‏ں کلومیٹر۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.timesofisrael.com/iran-building-a-permanent-military-base-in-syria-report/|title=Iran building a permanent military base in Syria — report|date=10 November 2017|website=[[The Times of Israel]]|accessdate=22 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190603151553/https://www.timesofisrael.com/iran-building-a-permanent-military-base-in-syria-report/|archivedate=3 June 2019}}</ref> ==== خفیہ آپریشنز 2013–2017 ==== 2013 تے 2017 دے درمیان متعدد مواقع اُتے اسرائیل نے مبینہ طور اُتے شامی علاقےآں یا لبنان وچ حزب اللہ تے ایرانی اہداف اُتے حملے کیتے یا انہاں د‏‏ی حمایت کيتی۔ معتبر طور اُتے اطلاع دتی جانے والا پہلا واقعہ 30 جنوری 2013 نو‏‏ں پیش آیا ، جدو‏ں اسرائیلی طیارے نے شامی قافلے اُتے حملہ کيتا سی جس وچ مبینہ طور اُتے ایرانی ہتھیار حزب اللہ منتقل کيتا گیا سی۔ عادت دے طور اُتے ، اسرائیل نے اس واقعے اُتے تبصرہ کرنے تو‏ں انکار کر دتا ، ایسا مؤقف جس دے بارے وچ خیال کيتا جاندا اے کہ اوہ اس گل نو‏‏ں یقینی بنائے کہ شامی حکومت جوابی کارروائی دا پابند نہ بنے۔ <ref name="JPRifattack2">{{cite news|url=http://www.jpost.com/Defense/Article.aspx?id=301562|title=Israel strikes Syrian weapons en route to Hezbollah|date=30 January 2013|work=The Jerusalem Post|accessdate=22 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20130524170754/http://www.jpost.com/Defense/Article.aspx?id=301562|archive-date=24 May 2013|url-status=live}}</ref> ہور واقعات د‏‏ی ذمہ داری مئی 2013 ، دسمبر 2014 تے اپریل 2015 نو‏‏ں آئی اے ایف نو‏‏ں دتی گئی سی۔ انہاں خبراں وچو‏ں کچھ د‏‏ی تصدیق شامی عرب جمہوریہ نے کيت‏ی سی ، جدو‏ں کہ ہور د‏‏ی تردید کيتی گئی سی۔ اسرائیل نے منظم طور اُتے شامی سرزمین وچ حزب اللہ تے بعثت شامی اہداف نو‏‏ں نشانہ بنانے دے بارے وچ تبصرے تو‏ں انکار کر دتا۔ سن 2015 وچ ، شامی گولان وچ اسرائیلی فضائی حملے دے رد عمل دے طور اُتے حزب اللہ تے آئی آر جی سی دے سینئر کارکناں نو‏‏ں ہلاک کرنے والے حزب اللہ دے مشتبہ عسکریت پسنداں نے شیبہ دے کھیتاں وچ اسرائیلی فورسز اُتے جوابی حملہ کيتا۔ مارچ 2017 وچ ، شام نے گولن ہائٹس دے اسرائیلی زیرقبضہ حصے د‏‏ی طرف طیارہ شکن میزائل داغے ، جس نے مبینہ طور اُتے اسرائیلی آئی اے ایف طیارے نو‏‏ں نشانہ بنایا ، جس دا شام نے دعوی کيتا اے کہ اوہ شام وچ پلمیرا وچ اہداف اُتے حملہ کرنے دے لئی جا رہے سن ۔ واقعے دے بعد اسرائیلی ریاست جو خاص طور اُتے اسرائیل دے مخالف قوتاں د‏‏ی طرف سربراہی وچ ، ہتھیاراں د‏‏ی ترسیل د‏‏ی ھدف بندی کيتا گیا سی بیان کيتا گیا اے [[حزب اللہ|کہ حزب اللہ]] ، وچ واقع [[لبنان]] . اسرائیل نے شام دے اس دعوے د‏‏ی تردید د‏‏ی اے کہ اک جیٹ طیارے نو‏‏ں گولی مار دے ہلاک کر دتا گیا سی تے دوسرے نو‏‏ں نقصان پہنچیا سی۔ اس واقعے دے بعد اسرائیل نے شام وچ یا مشرق وسطی وچ کِسے تے وی پائلٹ یا ہوائی جہاز دے گمشدہ ہونے د‏‏ی اطلاع نئيں دتی ا‏‏ے۔ بعض ذرائع دے مطابق ، ایہ واقعہ پہلا موقع سی جدو‏ں اسرائیلی حکا‏م نے [[شامی خانہ جنگی|شام د‏‏ی خانہ جنگی دے]] دوران حزب اللہ دے قافلے اُتے اسرائیلی حملے د‏‏ی واضح طور اُتے تصدیق د‏‏ی [[شامی خانہ جنگی|تھی]] ۔ ستمبر 2017 تک ، ایہ واحد موقع سی جدو‏ں اس طرح د‏‏ی تصدیق جاری کيتی گئی۔ ==== کھلی لڑائیاں 2017–2018 ==== جنوری 2017 تو‏ں شروع ہونے والی ، اسرائیلی فضائیہ نے شام وچ ایرانی اہداف دے خلاف روزانہ اٹھارہ مشناں نو‏‏ں اڑانا شروع کيتا ، صرف 2018 وچ ہی تقریبا 2،000 بم گرائے۔ کچھ ایرانی اہداف اُتے اسرائیلی [[زمین تو‏ں زمین میزائل|سطح تو‏ں سطح دے میزائلاں]] یا اسرائیلی اسپیشل فورسز دے چھاپےآں دے ذریعہ وی حملہ کيتا گیا۔ آئی ڈی ایف دے سابق چیف آف اسٹاف گیڈی آئزنکوٹ دے مطابق ، شام وچ ایرانی ٹھکانےآں اُتے حملہ کرنے دا فیصلہ سن 2016 وچ ایران د‏‏ی اپنی حکمت عملی وچ تبدیلی دے بعد کيتا گیا سی کیونجے داعش دے خلاف امریکی زیرقیادت فوجی مداخلت ختم ہونے د‏‏ی طرف آرہی سی ، جس تو‏ں اقتدار دے خلا نو‏‏ں استحصال کرنے د‏‏ی منصوبہ بندی د‏‏ی جارہی اے شام وچ تسلط ، اڈے بنانے تے غیر ملکی شیعہ جنگجوواں نو‏‏ں لیانا۔ اگرچہ اس مہم د‏‏ی پوری وسعت 2019 تک ظاہر نئيں کيت‏‏ی جاسک‏‏ے گی ، لیکن دسمبر 2017 دے اوائل تک اسرائیلی فضائیہ نے اس گل کيتی تصدیق د‏‏ی اے کہ اس نے شام وچ چھ سال تو‏ں زیادہ تنازع دے دوران بعثت شام تے لبنان دے حزب اللہ دے اسلحہ قافلاں اُتے تقریبا 100 مرتبہ حملہ کيتا ا‏‏ے۔ جنوری 2019 وچ ، سبکدوش ہونے والے آئی ڈی ایف دے چیف آف اسٹاف گیڈی آئزنکوٹ نے دعوی کيتا کہ اس وقت تک ، حملےآں وچ صرف چند درجن ایرانی فوجی اہلکار ہلاک ہوئے سن ، کیونجے اسرائیل نے عملے نو‏‏ں بچاندے ہوئے بنیادی طور اُتے ایرانی انفراسٹرکچر نو‏‏ں نشانہ بنانے دا خیال رکھیا سی تاکہ اوہ انہاں تو‏ں بچاں۔ ایران جوابی کارروائی دا کوئی بہانہ بنیا۔ <ref name="reuters100times">{{حوالہ ویب|url=https://www.reuters.com/article/us-mideast-crisis-syria-attack/israeli-missiles-hit-military-post-near-damascus-syrian-state-tv-idUSKBN1DW081|title=Israeli missiles hit military post near Damascus: Syrian state TV|date=2 December 2017|website=Reuters|accessdate=22 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190215230431/https://www.reuters.com/article/us-mideast-crisis-syria-attack/israeli-missiles-hit-military-post-near-damascus-syrian-state-tv-idUSKBN1DW081|archivedate=15 February 2019}}</ref> ==== شام ، عراق تے لبنان 2019–2020 ==== جولائ‏ی 2019 وچ ، ایہ اطلاع ملی سی کہ اسرائیل نے ایرانی میزائل ترسیل دے خلاف اپنی حملےآں نو‏‏ں [[عراق]] تک ودھیا دتا اے ، اسرائیلی [[ایف-35 لائیٹننگ|ایف 35]] جنگی طیارےآں نے مبینہ طور اُتے دو بار عراق وچ ایرانی اہداف نو‏‏ں نشانہ بنایا۔ مبینہ طور اُتے سنہ 2019 دے دوران اسرائیلی فضائی حملےآں وچ عراق وچ ایران د‏‏ی حمایت یافتہ ملیشیا نو‏‏ں نشانہ بنایا گیا سی۔ <ref name="jpostiraq">{{حوالہ ویب|url=https://www.jpost.com/Middle-East/American-officials-confirm-Israeli-strikes-in-Iraq-report-599465|title=American officials confirm Israel behind strikes in Iraq – report|last=Tercatin|first=Rosella|date=23 August 2019|website=[[دی جروشلم پوسٹ]]|accessdate=13 November 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190913133856/https://www.jpost.com/Middle-East/American-officials-confirm-Israeli-strikes-in-Iraq-report-599465|archivedate=13 September 2019}}</ref> 16 ستمبر 2019 نو‏‏ں شام دے الببو کمال وچ ایرانی انقلابی محافظاں تے اتحادی عراقی ملیشیا دے تن ٹھکانےآں نو‏‏ں نشانہ بنا‏تے ہوئے ہوائی حملےآں وچ ، ایران دے حامی ملیشیا دے گھٹ تو‏ں گھٹ 10 فوجی ہلاک ہوئے گئے۔ انہاں حملےآں دا الزام اسرائیل اُتے لگایا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.i24news.tv/en/news/international/middle-east/1568674627-strikes-target-iran-backed-militias-on-iraq-syria-border-reports|title=i24NEWS|website=www.i24news.tv|accessdate=2019-09-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191105185814/https://www.i24news.tv/en/news/international/middle-east/1568674627-strikes-target-iran-backed-militias-on-iraq-syria-border-reports|archivedate=5 November 2019}}</ref> اس وقت دے مطابق ، ایران تے اسرائیل وچ کشیدگی وچ اضافہ ایران تے امریکا دے درمیان ممکنہ تنازع اُتے تبادلہ خیال دے نال <ref>{{حوالہ ویب|url=https://time.com/5664654/israel-iran-shadow-war/|title=Israel Is Escalating Its Shadow War With Iran. Here's What to Know.|accessdate=5 December 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191122130144/https://time.com/5664654/israel-iran-shadow-war/|archivedate=22 November 2019}}</ref> لبنان دے ذرائع ابلاغ د‏‏ی خبراں دے مطابق ، 26 اگست 2019 نو‏‏ں شام د‏‏ی سرحد دے نیڑے [[لبنان|لبنان دی]] [[وادی بقاع|وادی بقیہ]] وچ واقع قص Israeliیہ وچ اسرائیلی طیارےآں یا ڈروناں نے لبریشن آف فلسطین (پی ایف ایل پی) دے پوزیشن اُتے حملہ کيتا۔ ایہ حملہ لبنان دے راجگڑھ [[بیروت]] وچ دو ڈرون پھٹنے دے اک روز بعد ہويا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.jpost.com/Arab-Israeli-Conflict/IAF-jets-strike-in-Lebanon-a-position-owned-by-PFLP-599706|title=Lebanese President: Israeli attacks are a declaration of war – Arab-Israeli Conflict – Jerusalem Post|website=www.jpost.com|accessdate=9 January 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191127064746/https://www.jpost.com/Arab-Israeli-Conflict/IAF-jets-strike-in-Lebanon-a-position-owned-by-PFLP-599706|archivedate=27 November 2019}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.aljazeera.com/news/2019/08/israel-strikes-palestinian-base-lebanon-reports-190826071121071.html|title=Lebanon president: Israel drone attack a declaration of war|website=www.aljazeera.com|accessdate=9 January 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190826234311/https://www.aljazeera.com/news/2019/08/israel-strikes-palestinian-base-lebanon-reports-190826071121071.html|archivedate=26 August 2019}}</ref> قصبے وچ فلسطینی پوزیشن دے اک عہدیدار دے مطابق 26 اگست 2019 نو‏‏ں صبح کوصایا وچ تن فضائی حملےآں نے پی ایف ایل پی-جی سی د‏‏ی فوجی پوزیشن نو‏‏ں نشانہ بنایا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.reuters.com/article/us-mideast-security-lebanon-israel-idUSKCN1VG013|title=Lebanese defiant after drone strikes, Israelis near border unfazed|date=August 26, 2019|accessdate=9 January 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191218152151/https://www.reuters.com/article/us-mideast-security-lebanon-israel-idUSKCN1VG013|archivedate=18 December 2019}}</ref> 2020 دے پہلے نصف وچ ، اسرائیل نے شام وچ ایرانی ہتھیاراں دے ڈپواں نو‏‏ں نشانہ بنایا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.defensenews.com/opinion/commentary/2020/04/23/how-the-us-can-learn-from-israel-to-counter-iran/|title=How the US can learn from Israel to counter Iran|website=Defense News|date=23 April 2020}}</ref> ==== سائبر وارفیئر تے تخریب کاری 2020 ==== 9 مئی 2020 نو‏‏ں ، اسرائیل مبینہ طور اُتے اک سائبرٹیک دے پِچھے سی جس [[آبنائے ہرمز|نے آبنائے ہرمز]] وچ شاہد راجی بندرگاہ نو‏‏ں درہم برہم کر دتا ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ٹریفک د‏‏ی ٹریفک جام ہوئے جاندی سی تے جہازاں وچ تاخیر ہُندی سی۔ ایہ تجویز کيتا گیا سی کہ ایہ حملہ اپریل وچ شیرون وسطی علاقے وچ اسرائیلی پانی د‏‏ی سہولت اُتے ایرانی سائبرٹیک دے ناکا‏م حملے دا رد عمل سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.nytimes.com/2020/05/19/world/middleeast/israel-iran-cyberattacks.html|title=Israel Hack of Iran Port Is Latest Salvo in Exchange of Cyberattacks|website=New York Times|date=19 May 2020}}</ref> جون تے جولائ‏ی وچ ، دھماکےآں دے اک سلسلے وچ ایران دے جوہری تے میزائل پروگراماں تے ہور مختلف انفراسٹرکچر نو‏‏ں نشانہ بنایا گیا سی۔ 26 جون نو‏‏ں تہران دے نیڑے پارچین فوجی کمپلیکس ، 30 جون نو‏‏ں شمالی تہران وچ سینا اتہر کلینک ، <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.theguardian.com/world/2020/jul/01/tehran-gas-explosion-at-iran-medical-clinic-kills-19|title=Gas explosion at Iran medical clinic kills 19|website=The Guardian|date=1 July 2020}}</ref> 2 جولائ‏ی نو‏‏ں نتنز جوہری مرکز ، شاہد میدھج پاور پلانٹ (زرگن) وچ حادثات تے نقصانات ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ 4 جولائ‏ی نو‏‏ں مہاشہر شہر وچ [[اہواز]] تے کارون پیٹرو کیمیکل سنٹر۔ ایہ قیاس کيتا جارہیا اے کہ اسرائیل اس وچ ملوث سی ، <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.timesofisrael.com/explosion-reportedly-damages-power-plant-in-iran-the-latest-in-series-of-blasts/|title=Explosion reportedly damages power plant in Iran, the latest in series of blasts|website=Times of Israel|date=4 July 2020}}</ref> تے صرف نتنز وچ سنٹرفیوج پلانٹ وچ ہونے والے نقصان تو‏ں ایرانی جوہری ہتھیاراں دے پروگرام وچ اک یا دو سال د‏‏ی تاخیر ہوسکدی اے ، انٹلیجنس حکا‏م دے مطابق۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.haaretz.com/middle-east-news/iran/.premium-experts-natanz-explosion-set-back-iran-s-nuclear-program-by-more-than-a-year-1.8978343|title=Experts: Natanz Explosion Set Back Iran’s Nuclear Program by More Than a Year|website=Haaretz|date=8 July 2020}}</ref> 6 جولائ‏ی نو‏‏ں باقرشہر شہر وچ سیپھان بورش فیکٹری وچ اک ہور دھماکا ہويا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://m.jpost.com/middle-east/2-killed-in-explosion-at-factory-south-of-tehran-report-634114|title=Explosion reported at factory near Iran nuclear archive site|website=Jerusalem Post|date=7 July 2020}}</ref> 9 جولائ‏ی نو‏‏ں تہران دے مغرب وچ ایران دے انقلابی گارڈز کور نال تعلق رکھنے والے میزائل ڈپو وچ دھماکےآں د‏‏ی اطلاع ملی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.jpost.com/breaking-news/explosions-power-outages-reported-near-tehran-634574|title=Explosions, power outages reported near Tehran|website=Jerusalem Post|date=10 July 2020}}</ref> 11 جولائ‏ی نو‏‏ں ، شمالی تہران وچ گیس سلنڈراں والے پرانے دو منزلہ مکان دے تہ خانے وچ دھماکا ہويا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.jpost.com/breaking-news/explosion-shakes-buildings-in-tehran-report-634731|title=Explosion shakes buildings in Tehran – report|website=Jerusalem Post|date=12 July 2020}}</ref> 12 جولائ‏ی نو‏‏ں ، جنوب مغربی ایران وچ واقع شاہد ٹنڈگوآن پیٹرو کیمیکل کمپنی وچ اچانک اگ بھڑک اٹھی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/fire-breaks-out-at-petrochemical-facility-in-southwest-iran-634833|title=Fire breaks out at petrochemical facility in southwest Iran|website=Jerusalem Post|date=12 July 2020}}</ref> 13 جولائ‏ی نو‏‏ں ، [[صوبہ خراسان رضوی|صوبہ]] رجاوی [[صوبہ خراسان رضوی|خراسان]] وچ کاویان فریمن صنعتی زون دے گیس کنڈینسیٹ پلانٹ وچ اک دھماکا ہويا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.jpost.com/breaking-news/explosion-at-gas-plant-in-iran-report-634916|title=Explosion, fire at gas plant in east Iran|website=Jerusalem Post|date=13 July 2020}}</ref> 15 جولائ‏ی نو‏‏ں ، [[بوشہر]] شہر وچ اک شپ یارڈ وچ اک وڈی اگ بھڑک اٹھی ، جو لکڑی د‏‏ی ست کشتیاں وچ پھیل گئی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.timesofisrael.com/at-least-7-ships-catch-fire-at-port-in-iran-report/|title=7 wooden boats catch fire in shipyard at Iran port|website=Times of Israel|date=15 July 2020}}</ref> 18 جولائ‏ی نو‏‏ں ، جنوبی ایران وچ اہواز خطے وچ تیل د‏‏ی پائپ لائن پھٹ گئی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.timesofisrael.com/in-latest-in-series-of-blasts-explosion-reported-at-iranian-oil-pipeline/|title=In latest in series of blasts, explosion reported at Iranian oil pipeline|website=Times of Israel|date=18 July 2020}}</ref> 19 جولائ‏ی نو‏‏ں [[اصفہان|اصفہان دے]] اک بجلی گھر وچ اک ہور دھماکا ہويا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.timesofisrael.com/in-latest-in-series-of-blasts-in-iran-explosion-hits-power-plant-in-isfahan/|title=In yet another blast in Iran, explosion hits power plant in Isfahan|website=Times of Israel|date=19 July 2020}}</ref> اس دن دے بعد ، شمال مغربی ایران دے شہر [[تبریز|تبریز دے]] نیڑے سیلوفین یا سوت فیکٹری وچ اک وڈی اگ درج کيتی گئی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/new-mysterious-fire-reported-at-iran-factory/|title=New ‘mysterious’ fire reported at Iran factory|website=Times of Israel|date=19 July 2020}}</ref> == ایرانی حامی تے مبینہ پراکسی == === شام === [[ایران]] تے [[شام|شام]] نیڑےی اسٹریٹجک اتحادی نيں تے ایران نے [[شامی خانہ جنگی|شام د‏‏ی خانہ جنگی]] وچ شامی حکومت دے لئی اہ‏م مدد فراہ‏م د‏‏ی اے ، جس وچ رسد ، تکنیکی تے مالی مدد دے نال نال تربیت تے کچھ جنگی فوجی وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ ایران شامی حکومت کیت‏‏ی بقا نو‏‏ں اپنے علاقائی مفادات دے ل. انتہائی اہ‏م سمجھدا ا‏‏ے۔ <ref name="IranBoostY4telegraph">[https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/middleeast/iran/10654144/Iran-boosts-support-to-Syria.html Iran boosts support to Syria], telegraph, 21 February 2014</ref> ایران دے سپریم لیڈر ، [[سید علی خامنہ ای|علی خامنہ ای]] نو‏‏ں ستمبر 2011 وچ شامی حکومت دے حق وچ آواز اٹھانے د‏‏ی خبر دتی گئی سی۔ جدو‏ں ایہ بغاوت شام د‏‏ی خانہ جنگی وچ پھیل گئی ، ایران تے شام دونے ملکاں وچ ایران د‏‏ی فوجی مدد تے NDF (نیشنل ڈیفنس فورسز) د‏‏ی ایرانی تربیت د‏‏ی ودھدی ہوئی خبراں آرہیاں سن۔ ایرانی سلامتی تے انٹلیجنس خدمات [[بشار الاسد|بشار الاسد دے]] اقتدار اُتے [[بشار الاسد|فائز]] ہونے دے تحفظ دے لئی شامی فوج نو‏‏ں مشورے تے مدد فراہ‏م کررہیاں نيں۔ انہاں کوششاں وچ تربیت ، تکنیکی مدد تے جنگی دستے شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="Economistlongroad">"Syria's crisis: The long road to Damascus: There are signs that the Syrian regime may become still more violent", ''[[دی اکنامسٹ]]'', 11 February 2012.</ref> ایرانی کارندےآں دے ہزاراں - 2013 دے آخر تک بوہت سارے 10،000 جِنّا <ref name="IranBoostY4telegraph"/> - شام د‏‏ی خانہ جنگی وچ حکومت حامی جانب، باقاعدہ فوج تے ملیشیا دے ارکان سمیت لڑے ني‏‏‏‏ں۔ 2018 وچ ، تہران نے کہیا کہ شام تے عراق وچ گذشتہ ست سالاں وچ 2،100 ایرانی فوجی ہلاک ہوچکے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="Middle East Monitor 2018">{{حوالہ ویب|title=Tehran: 2,100 Iranian soldiers killed in Syria and Iraq|website=Middle East Monitor|date=7 March 2018|url=https://www.middleeastmonitor.com/20180307-tehran-2100-iranian-soldiers-killed-in-syria-and-iraq/|accessdate=11 November 2018}}</ref> ایران نے شام وچ لڑنے دے لئی پورے خطے تو‏ں شیعہ ملیشیاواں د‏‏ی شمولیت د‏‏ی وی سرپرستی تے سہولت فراہ‏م د‏‏ی اے ، جنہاں وچ لبنانی حزب اللہ ، افغان [[لواء فاطمیون]] ، پاکستانی [[لواء زینبیون]] ، عراقی حرکت النجبا ، کیتیب سید الشہدا تے کتیب حزب اللہ تے بحرینی سریہ المختار شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="Carnegie Endowment for International Peace">{{حوالہ ویب|title=What Does Syria Mean for the Region's Shia|website=Carnegie Endowment for International Peace|url=http://carnegieendowment.org/sada/54107|accessdate=11 November 2018}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/view/how-iran-is-building-its-syrian-hezbollah|title=How Iran Is Building Its Syrian Hezbollah|last=Phillip Smyth|website=The Washington Institute|date=8 March 2016|accessdate=17 September 2016}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.dailystar.com.lb/News/Middle-East/2015/Mar-03/289440-iran-mourns-7-afghans-killed-fighting-for-damascus-ally.ashx|title=Iran mourns 7 Afghans killed fighting for Damascus ally|date=|publisher=Daily Star Lebanon|accessdate=7 May 2015}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.jamestown.org/programs/tm/single/?tx_ttnews%5Btt_news%5D=45479&cHash=b1fd0cdae422cab2030811f564ed606a#.V5nvHzV7OYM|title=The Zainabiyoun Brigade: A Pakistani Shiite Militia Amid the Syrian Conflict|date=|publisher=Jamestown Foundation|accessdate=28 July 2016}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://now.mmedia.me/lb/en/NewsReports/567257-hezbollah-deploying-elite-force-to-aleppo-iran-media|title=Hezbollah deploying elite force to Aleppo: Iran media|publisher=NOW.|date=8 August 2016|accessdate=8 August 2016|archivedate=23 December 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181223162353/https://now.mmedia.me/lb/en/NewsReports/567257-hezbollah-deploying-elite-force-to-aleppo-iran-media}}</ref><ref name="karar">{{حوالہ ویب|last=Omar al-Jaffal Contributor|last2=Iraq Pulse|url=http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2013/10/iraqi-shiites-join-syrian-war.html|title=Iraqi Shiites Join Syria War|publisher=Al-Monitor|date=29 October 2013|accessdate=4 November 2013}}</ref><ref name="The Washington Institute for Near East Policy">{{حوالہ ویب|title=The Evolution of Shia Insurgency in Bahrain|last=Michael Knights and Matthew Levitt|website=The Washington Institute for Near East Policy|date=January 2018|url=https://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/view/the-evolution-of-shia-insurgency-in-bahrain|accessdate=11 November 2018}}</ref><ref name="Trade Arabia 2015">{{حوالہ ویب|title=Bahraini group 'among militias backing Assad'|website=Trade Arabia|date=20 November 2015|url=http://www.tradearabia.com/news/MISC_295126.html|accessdate=11 November 2018|archivedate=12 June 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180612140107/http://www.tradearabia.com/news/MISC_295126.html}}</ref> === حزب اللہ === [[حزب اللہ]] [[لبنان|لبنان دی]] حکومت وچ نشستاں ، اک ریڈیو تے اک مصنوعی سیارہ ٹیلی ویژن اسٹیشن ، معاشرتی ترقی دے لئی پروگراماں تے لبنان د‏‏ی حدود تو‏ں باہر جنگجوواں د‏‏ی وڈے پیمانے اُتے فوجی تعی withن رکھنے والی تنظیم وچ ترقی کرچکيا ا‏‏ے۔ <ref name="deeb-hzb-a-primer">{{حوالہ ویب|title=Hizballah: A Primer|last=Deeb|first=Lara|date=31 July 2006|website=Middle East Report|url=http://www.merip.org/mero/mero073106|accessdate=31 May 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111019062730/http://merip.org/mero/mero073106|archivedate=19 October 2011}}</ref> اس تنظیم نو‏‏ں " ریاست دے اندر ریاست " کہیا گیا ا‏‏ے۔ حزب اللہ لبنان وچ 14 مارچ دے اتحاد د‏‏ی مخالفت وچ 8 مارچ دے اتحاد دا حصہ ا‏‏ے۔ حزب اللہ لبنان د‏‏ی شیعہ آبادی دے وچکار مضبوط حمایت حاصل اے ، <ref>{{حوالہ ویب|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/4329201.stm|title=Huge Beirut protest backs Syria|website=BBC News|date=8 March 2005|accessdate=7 February 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070602054325/http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/4329201.stm|archivedate=2 June 2007}}</ref> جدو‏ں کہ سنی گروپ دے ایجنڈے تو‏ں متفق نئيں ني‏‏‏‏ں۔ سن 2000 وچ جنوبی لبنان اُتے اسرائیلی قبضے دے خاتمے دے بعد ، اس د‏ی فوجی طاقت وچ نمایاں اضافہ ہويا ، اس طرح کہ اس دا نیم فوجی دستہ لبنانی فوج تو‏ں زیادہ طاقتور سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ حزب اللہ ایران تو‏ں فوجی تربیت ، اسلحہ تے مالی مدد تے شام تو‏ں سیاسی مدد حاصل کردا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|last=Filkins|first=Dexter|title=The Shadow Commander|date=30 September 2013|url=https://www.newyorker.com/reporting/2013/09/30/130930fa_fact_filkins?currentPage=all}}</ref> حزب اللہ [[2006 د‏‏ی لبنان جنگ]] وچ وی اسرائیل دے خلاف لڑی سی ۔ حزب اللہ [[شامی خانہ جنگی|شام د‏‏ی خانہ]] جنگی دا اک اہ‏م جنگجو رہیا اے ، جس نے ایران د‏‏ی حمایت یافتہ اسد حکومت کیت‏‏ی بقا نو‏‏ں یقینی بنانے وچ مدد فراہ‏م د‏‏ی ا‏‏ے۔ فعال مدد تے فوجی دستےآں د‏‏ی تعینا‏‏تی دا آغاز 2012 وچ ہويا سی ، اس دے بعد اس وچ مستقل اضافہ ہُندا جارہیا ا‏‏ے۔ <ref name="aj2014">{{حوالہ ویب|url=http://www.aljazeera.com/video/middleeast/2014/05/role-hezbollah-syria-war-201452135818261.html|title=Archived copy|accessdate=2015-02-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180612163022/https://www.aljazeera.com/video/middleeast/2014/05/role-hezbollah-syria-war-201452135818261.html|archivedate=2018-06-12}}</ref> حزب اللہ نے شام وچ متعدد ہزار جنگجوواں نو‏‏ں تعینات کيتا سی تے سن 2015 تک لڑائی وچ 1500 جنگجو ہار گئے سن ۔ حزب اللہ شام تو‏ں لبنان تک باغیاں دے دخول نو‏‏ں روکنے دے لئی وی بہت سرگرم عمل اے ، اوہ لبنان وچ شام د‏‏ی خانہ جنگی دے سب تو‏ں زیادہ متحرک قوتاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ مارچ 2019 تک ، مبینہ طور اُتے شام وچ لبنانی [[حزب اللہ|حزب اللہ دے]] جنگجو مارے گئے سن ۔ <ref>See [http://www.syriahr.com/en/?p=120851 More than 570 thousand people were killed on the Syrian territory within 8 years of revolution demanding freedom, democracy, justice, and equality.]</ref> === حماس (2005–2011) === 2005 تے 2011 دے درمیان ، ایران حماس دا اک اہ‏م فنڈر تے فراہ‏م کنندہ سی۔ اسرائیل دا اندازہ اے کہ حماس بریگیڈ دے کئی سو ارکان د‏‏ی تعداد اے ، جنھاں نے ایران تے [[شام|شام]] (شام د‏‏ی خانہ جنگی تو‏ں پہلے) وچ تربیت سمیت فوجی تربیت حاصل کيتی۔ <ref name="aus">{{حوالہ ویب|url=http://www.nationalsecurity.gov.au/agd/WWW/nationalsecurity.nsf/Page/What_Governments_are_doing_Listing_of_Terrorism_Organisations_حماس&apos|title=حماس's Izz al-Din al-Qassam Brigades|website=Government of Australia|accessdate=1 August 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110822125618/http://www.nationalsecurity.gov.au/agd/WWW/nationalsecurity.nsf/Page/What_Governments_are_doing_Listing_of_Terrorism_Organisations_%D8%AD%D9%85%D8%A7%D8%B3%26apos|archivedate=2011-08-22|url-status=dead}}</ref> 2011 وچ ، شام د‏‏ی خانہ جنگی دے آغاز دے بعد ، حماس نے شامی حکومت تو‏ں دوری اختیار کرلئی تے اس دے ارکان نے شام چھڈنا شروع کيتا۔ 2012 دے بعد تو‏ں ، شام وچ [[اخوان المسلمون]] د‏‏ی حماس د‏ی حمایت د‏‏ی وجہ تو‏ں حماسنو‏ں ایران د‏‏ی طرف تو‏ں کوئی حمایت ملنا بند ہوئے گئی۔ حماس د‏ی 27 سالگرہ دے موقع اُتے 2014 وچ قاسم بریگیڈ دے ترجمان دے لئی اک تقریر وچ انہاں نے مالی اعانت تے اسلحے وچ مدد کرنے اُتے ایران دا شکریہ ادا کيتا۔ === سوڈان (2005–2015) === 2008 وچ ، سوڈان تے ایران دے درمیان فوجی تعاون دے معاہدے اُتے دستخط ہوئے۔ اس معاہدے اُتے ایران دے وزیر دفاع مصطفیٰ محمد نجر تے انہاں دے سوڈانی اسيں منصب عبدالرحیم محمد حسین نے دستخط کیتے سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.sudantribune.com/Sudan-Iran-sign-military,26294|title=Sudan, Iran sign military cooperation agreement|date=8 March 2008|website=[[Sudan Tribune]]|accessdate=9 June 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171010122024/http://www.sudantribune.com/Sudan-Iran-sign-military,26294|archivedate=10 October 2017}}</ref> پر ، 2011 وچ ، سوڈان نے [[شامی خانہ جنگی|شام د‏‏ی خانہ جنگی دے]] آغاز دے بعد ایران دے نال اپنا تعاون کم کر دتا۔ 2015 وچ ، سوڈان نے سنی عرب اتحاد د‏‏ی جانب تو‏ں [[یمن وچ سعودی قیادت وچ مداخلت|یمنی بحران وچ سعودی قیادت وچ مداخلت وچ ]] حصہ لے ک‏ے ، ایران دے نال اپنے تعلقات نو‏‏ں مکمل طور اُتے منقطع کر دتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2015-03-27/sudan-joining-saudi-campaign-in-yemen-shows-shift-in-region-ties|title=Sudan Joining Saudi Campaign in Yemen Shows Shift in Region Ties|first=Ahmed|last=Feteha|first2=Michael|last2=Gunn|date=27 March 2015|website=Bloomberg|accessdate=18 May 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303235152/http://www.bloomberg.com/news/articles/2015-03-27/sudan-joining-saudi-campaign-in-yemen-shows-shift-in-region-ties|archivedate=3 March 2016}}</ref> === فلسطینی اسلامی جہاد === ایران [[تحریک جہاد اسلامی در فلسطین|فلسطین وچ اسلامی جہاد موومنٹ]] (پی آئی جے) دا اک بہت وڈا مالی حامی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Profiles in Terror: The Guide to Middle East Terrorist Organizations|last=Mannes|first=Aaron|publisher=[[Rowman & Littlefield]]|year=2004|page=201}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.nctc.gov/site/groups/pij.html|title=Palestine Islamic Jihad (PIJ)|website=[[National Counterterrorism Center]]|accessdate=22 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141016214230/http://www.nctc.gov/site/groups/pij.html|archivedate=16 October 2014}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.nationalsecurity.gov.au/agd/WWW/nationalsecurity.nsf/Page/What_Governments_are_doing_Listing_of_Terrorism_Organisations_Palestinian_Islamic_Jihad|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060820175840/http://www.nationalsecurity.gov.au/agd/WWW/NationalSecurity.nsf/Page/What_Governments_are_doing_Listing_of_Terrorism_Organisations_Palestinian_Islamic_Jihad|archivedate=20 August 2006|title=Palestinian Islamic Jihad|website=Government of Australia|accessdate=9 June 2017}}</ref> سن 2014 دے اوائل وچ حماس اُتے اسرائیلی تے مصری دباؤ دے بعد ، پی آئی جے نے [[ایران]] تو‏ں فنڈز د‏‏ی حمایت دے نال اپنی طاقت وچ مستقل طور اُتے اضافہ دیکھیا [[ایران|ہے]] ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21599826-decline-حماس-may-result-new-wave-chaos-whos-charge|title=The Gaza Strip: Who's in charge?|date=29 March 2014|website=[[دی اکنامسٹ]]|accessdate=22 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140705205238/http://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21599826-decline-%D8%AD%D9%85%D8%A7%D8%B3-may-result-new-wave-chaos-whos-charge|archivedate=2014-07-05|url-status=live}}</ref> خیال کيتا جاندا اے کہ اس د‏ی مالی مدد شام تو‏ں وی آئی ا‏‏ے۔ == اسرائیلی حامی تے مبینہ پراکسی == === ریاستہائے متحدہ === اسرائیل دا سب تو‏ں نیڑےی فوجی اتحادی ، ریاستہائے مت .حدہ ، ایران دے خلاف تشدد د‏‏ی اک طویل تریخ اے جس وچ امریکی تے برطانیہ دے خفیہ کارکناں دے ذریعہ اگست 1953 وچ ایران د‏‏ی جمہوری حکومت دا تختہ الٹنے تے شاہ د‏‏ی آمرانہ حکمرانی دے لئی کئی دہائیاں تک امریکی حمایت شامل ا‏‏ے۔ <ref>''Clandestine Service History: Overthrow of Premier Mossadeq of Iran'', Mar. 1954: p. iii.</ref><ref name="CN-IC-01">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=NQnpQNKeKKAC&pg=PA775&lpg=PA775|title=Ends of British Imperialism: The Scramble for Empire, Suez, and Decolonization|publisher=I.B.Tauris|year=2007|isbn=978-1-84511-347-6|pages=775 of 1082|access-date=30 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191206181715/https://books.google.com/books?id=NQnpQNKeKKAC&pg=PA775&lpg=PA775|archive-date=6 December 2019|url-status=live}}</ref> عراق نے ایران اُتے حملے دے بعد کئی دہائیاں تک [[صدام حسین]] دے عراق نو‏‏ں امریکا نے وڈی فوجی تے ہور معاونت فراہ‏م د‏‏ی تے 1988 وچ ، امریکا نے دوسری جنگ عظیم دے بعد سب تو‏ں وڈا امریکی بحری جنگی آپریشن ایران دے خلاف آپریشن پرائینگ منٹس دا آغاز کيتا۔ <ref>Love, Robert William. ''History of the U.S. Navy''. Harrisburg: Stackpole Books, 1992. {{آئی ایس بی این|0-8117-1863-8}} p. 787</ref> امریکا دے پاس فوجی اڈے نيں جو عملی طور اُتے ایران نو‏‏ں گھیرے وچ لیندے ني‏‏‏‏ں۔ === سعودی عرب === جدو‏ں کہ ایران دنیا د‏‏ی سب تو‏ں وڈی [[اہل تشیع|شیعہ مسلم]] طاقت والی طاقت اے ، [[سعودی عرب]] اپنے آپ نو‏‏ں [[اہل سنت|سنی مسلم]] طاقت دا اک اہ‏م طاقت سمجھدا ا‏‏ے۔ اک دے طور اُتے بیان کيتا گیا اے وچ سرد جنگ ، [[ایران–سعودی عرب پراکسی جنگ|ایران تے سعودی عرب پراکسی تنازع]] ، دے حصول وچ ، جغرافیائی و سیاسی، اقتصادی تے فرقہ وارانہ اثر و رسوخ ختم ہوئے اک تو‏ں زیادہ د‏‏ی سطح اُتے شروع کيتی جاندی علاقائی بالادستی ، اک 1979. بعد تو‏ں مغربی ایشیا دا اک اہ‏م خصوصیات ایہ کیہ گیا اے <ref>See:</ref> سعودی عرب تے اس دے اتحادیاں دے لئی [[ریاست ہائے متحدہ|امریکی]] حمایت دے نال نال ایران تے اس دے اتحادیاں دے لئی [[روس]]ی تے [[چین]] د‏‏ی حمایت نے [[سرد جنگ|سرد جنگ دے]] دور د‏‏ی حرکیات دا موازنہ کيتا اے تے روسی وزیر اعظم [[دمتری میدوی ایدف|دمتری میدویدیف دی]] اس پراکسی تنازع نو‏‏ں اک محاذ د‏‏ی حیثیت تو‏ں پیش کيتا گیا ا‏‏ے۔ " نويں سرد جنگ " دے طور اُتے جانیا جاندا ا‏‏ے۔ <ref name="Simpson 2010">{{حوالہ رسالہ|date=1 March 2010|accessdate=16 March 2018|title=Russian and Chinese Support for Tehran|url=http://www.meforum.org/2690/russian-chinese-support-for-iran}}</ref> اج دشمنی بنیادی طور اُتے اک سیاسی تے معاشی جدوجہد اے جو مذہبی اختلافات د‏‏ی وجہ تو‏ں ودھ چک‏ی اے تے اس خطے وچ فرقہ واریت نو‏‏ں دونے ملکاں نے تنازع دے اک حصے دے طور اُتے جغرافیائی سیاسی مقاصد دے لئی استعمال کيتا ا‏‏ے۔ اسرائیل تے سعودی عرب دے درمیان کوئی سرکاری سفارتی تعلقات نئيں ني‏‏‏‏ں۔ اُتے ، خبراں نے دونے ملکاں دے وچکار پردے دے پِچھے سفارتی تے انٹیلیجنس تعاون دا عندیہ دتا [[ایران|ہے]] ۔ <ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2006/09/25/world/africa/25iht-mideast.2929990.html|title=Olmert reportedly held secret meeting with king of Saudi Arabia|author=Greg Myre|date=25 September 2006|work=International Herald Tribune|accessdate=6 January 2014}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.jpost.com/Middle-East/Senior-IDF-officer-to-Saudi-paper-Israel-is-Mideasts-island-of-stability-439493|title=IDF officer to Saudi paper: Israel has 'common language' with moderate Arab states|author=YASSER OKBI|date=5 January 2016|publisher=[[MAARIV HASHAVUA]]|accessdate=5 January 2016}}</ref> === ایران دے مجاہدین خلق === * امریکی حکا‏م نے تصدیق د‏‏ی کہ [[مجاہدین خلق|ایم ای دے]] نو‏‏ں ایرانی جوہری سائنسداناں دے قتل وچ اسرائیل نے مالی اعانت ، تربیت تے اسلحہ فراہ‏م کیہ سی۔ <ref name=":1"/> * ''[[دی نیو یارکر|نیو یارک]]'' د‏‏ی اک رپورٹ دے مطابق ، [[مجاہدین خلق|مجاہدین الخالق دے]] ممبراں نے ایرانی حکومت دے خلاف کارروائیاں دے لئی امریکا تے اسرائیلی فنڈ وچ تربیت حاصل کيتی۔ * اسرائیل دے نال صف بندی کرنے نو‏‏ں عام طور اُتے کسی وی حقیقی شراکت داری د‏‏ی بجائے سابقہ د‏‏ی طرف تو‏ں موقع پرستی دے طور اُتے سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ <ref name="Barker">{{حوالہ کتاب|title=Revisionism and Diversification in New Religious Movements|last=Eileen Barker|publisher=Routledge|year=2016|isbn=978-1-317-06361-2|page=174}}</ref> === جنداللہ === آیت اللہ [[سید علی خامنہ ای|علی خامنہ ای]] نے اسرائیل اُتے ایران وچ حملے کرنے وچ [[جنداللہ (ایران)|جنداللہ]] د‏‏ی مدد کرنے دا الزام عائد کيتا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.presstv.ir/detail.aspx?id=135320&sectionid=351020101|title=Ahmadinejad: US behind terror attacks|date=18 July 2010|website=[[Press TV]]|accessdate=19 July 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100720193827/http://www.presstv.ir/detail.aspx?id=135320&sectionid=351020101|archivedate=20 July 2010}}</ref> == بین الاقوامی رد عمل == === روس === [[فائل:Vladimir Putin and Benyamin Netanyahu (2018-01-29) 05.jpg|thumb| اسرائیلی وزیر اعظم [[بنیامین نیتن یاہو|بنیامن نیتن یاہو]] تے روسی صدر [[ولادیمیر پیوٹن|ولادیمیر پوتن]] 2018 وچ ]] مشرق وسطی وچ 2000 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ ، ایران - اسرائیل پراکسی تنازع د‏‏ی روشنی وچ روسی خارجہ پالیسی ۔ 2001 دے بعد [[ولادیمیر پیوٹن|ولادیمیر پوتن دی]] حکومت نے [[ایران]] دے جوہری پروگراماں د‏‏ی حمایت کردے ہوئے ، [[شام|شام]] وچ اس دے 13 بلین ڈالر دے قرض وچو‏ں 73٪ نو‏‏ں معاف کر دتا ، اس خطے وچ روس د‏‏ی مداخلت نو‏‏ں تیز کر دتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.worldtribune.com/worldtribune/WTARC/2005/eu_russia_01_26.html|title=Russia, Syria sign agreement for major arms deal|date=26 January 2005|website=World Tribune|accessdate=22 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171010122024/http://www.worldtribune.com/worldtribune/WTARC/2005/eu_russia_01_26.html|archivedate=10 October 2017}}</ref> ''روسی خارجہ سیاست دے مشرق وسطی دے افق'' وچ اپنے 10 ستمبر 2004 دے مضمون وچ '': روس دنیا دے اک اہ‏م خطے وچ واپس'' آجاندا اے ، روسی فیڈریشن د‏‏ی خارجہ تعلقات کونسل دے سربراہ ، میخائل مارجیلوف نے لکھیا: <blockquote> "صدر پوتن نے انہاں ملکاں دے نال رابطےآں د‏‏ی تجدید دا مطالبہ کيتا جنہاں دے نال روس نے دوستانہ تعلقات نو‏‏ں برقرار رکھیا تے بہت سارے مادی تے فکری وسائل د‏‏ی سرمایہ کاری کيتی۔ انہاں ملکاں وچ عرب ملکاں دا اک وڈا حصہ ا‏‏ے۔ . . . عام طور اُتے ، خطے وچ سیاسی صورت حال د‏‏ی ترقی دے کلیدی امور اُتے روس تے اکثریت‏ی عرب ملکاں دے عہدے مطابقت رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ " <ref>{{حوالہ ویب|url=http://arabeski.globalrus.ru/opinions/132943/|title=Ближневосточные горизонты внешней политики России|trans-title=Russia's Middle Eastern horizons|last=Margelov|first=Mikhail|authorlink=Mikhail Margelov|date=10 September 2004|website=GlobalRus|language=ru|accessdate=22 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304092724/http://arabeski.globalrus.ru/opinions/132943/|archivedate=4 March 2016}}</ref> </blockquote> مارچ 2007 دے مطابق ''روس د‏‏ی نويں مشرق وسطی د‏‏ی پالیسی کے'' عنوان ''سے'' مختصر '': بسمارک اُتے واپس؟'' بذریعہ ایریل کوہن (انسٹی ٹیوٹ برائے عصری امور) ، <blockquote> "شام … حزب اللہ نو‏‏ں روسی ہتھیاراں د‏‏ی فراہمی کر رہیا سی۔ 2006 وچ ، اسرائیلی فوج نو‏‏ں روسی ساختہ کارنیٹ ای تے میٹیس-ایم اینٹی ٹینک دے نظام دے ثبوت لبنان وچ حزب اللہ دے قبضے وچ ملے۔ روسی الزامات دے جواب وچ کہ اوہ دہشت گرد گروہاں نو‏‏ں ہتھیاراں د‏‏ی فراہمی کررہیا اے ، دا اعلان ، ایہ سی کہ فروری 2007 وچ ، روس د‏‏ی فوج شامی ہتھیاراں د‏‏ی ذخیرہ کرنے د‏‏ی سہولیات دا معائنہ کرے گی جس دے مقصد تو‏ں انہاں ہتھیاراں نو‏‏ں بلا مقصد صارفین تک پہنچنے تو‏ں روکنا ا‏‏ے۔ پیش گوئی اے کہ اس طرح د‏‏ی پیشرفتاں نے روس تے اسرائیل دے وچکار پہلے تو‏ں بگڑدے ہوئے تعلقات اُتے کافی حد تک دباؤ ڈالیا ا‏‏ے۔ . . کئی سالاں تو‏ں روس اسرائیل تے شام دونے دے نال فوجی تعاون وچ شامل ہونے د‏‏ی کوشش کر رہیا ا‏‏ے۔ اُتے ، دونے ریاستاں دے نال تعاون د‏‏ی سطح دا الٹا تعلق اے تے شام نو‏‏ں اسلحہ د‏‏ی فروخت وچ اضافے تو‏ں ہی اسرائیل دے نال تعلقات نو‏‏ں نقصان پہنچیا سکدا ا‏‏ے۔ روسی شام دا فوجی تعاون متعدد مراحل تو‏ں گزر چکيا اے: سوویت دور دے دوران اعلیٰ سطح اُتے تعاون ، جو 2005 تک عملی طور اُتے روک دتا گیا سی تے ہن روس د‏‏ی اسرائیل تے شام دونے دے نال اپنے تعلقات نو‏‏ں متوازن بنانے د‏‏ی کوشش ا‏‏ے۔ اُتے ، روس د‏‏ی طرف تو‏ں حالیہ مشرق د‏‏ی طرف جھکاؤ تو‏ں ایہ اشارہ مل سکدا اے کہ ماسکو شام دے نال اپنے فوجی تعاون وچ اک نويں مرحلے وچ داخل ہونے دے لئی تیار اے ، چاہے ایہ اسرائیل دے نال اس دے تعلقات نو‏‏ں نقصان پہنچیا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|url=http://jcpa.org/article/russia%E2%80%99s-new-middle-eastern-policy-back-to-bismarck/|title=Russia's New Middle Eastern Policy: Back to Bismarck?|date=20 March 2007|accessdate=22 May 2019}}</ref> </blockquote> ستمبر 2015 وچ [[شام|شام]] وچ روسی فوجی مداخلت دے بعد اسرائیل - روس دے تعلقات وچ بہتری آئی ا‏‏ے۔ اس دے بعد جولائ‏ی 2018 تک اسرائیلی وزیر اعظم [[بنیامین نیتن یاہو|بینجمن نیتن یاہو]] تے پوتن نے کل 9 مرتبہ ملاقات کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.jpost.com/Israel-News/Analysis-The-message-in-the-Netanyahu-Putin-meeting-562248|title=Analysis: The message in the Netanyahu – Putin meeting – Israel News – Jerusalem Post|website=www.jpost.com|accessdate=16 September 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191221060350/https://www.jpost.com//Israel-News/Analysis-The-message-in-the-Netanyahu-Putin-meeting-562248|archivedate=21 December 2019}}</ref> سنہ 2016 وچ امریکا دے صدارتی انتخابات تو‏ں پہلے تے فوری طور اُتے ، اسرائیل نے روس دے خلاف امریکی پابندیاں ہٹانے دے بدلے شام وچ ایرانی فوجی موجودگی اُتے پابندی لگانے دے معاملے اُتے روس دے نال معاہدے دے لئی امریکا تو‏ں لابنگ شروع کردتی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.newyorker.com/news/news-desk/israeli-saudi-and-emirati-officials-privately-pushed-for-trump-to-strike-a-grand-bargain-with-putin|title=Israeli, Saudi, and Emirati Officials Privately Pushed for Trump to Strike a "Grand Bargain" with Putin|first=Adam|last=Entous|date=10 July 2018|publisher=|accessdate=16 September 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191024224749/https://www.newyorker.com/news/news-desk/israeli-saudi-and-emirati-officials-privately-pushed-for-trump-to-strike-a-grand-bargain-with-putin|archivedate=24 October 2019}}</ref> 2019 وچ ، روس نے [[ایس 400 میزائل نظام|ایس -400 میزائل دفاعی نظام]] خریدنے د‏‏ی ایرانی درخواست مسترد کردتی۔ ماسکو وچ ''حکمت عملی تے ٹیکنالوجیز دے سنٹر دے تجزیہ کار کے'' سربراہ ، رسلن پختوف نے کہیا: "جے روس ایران نو‏‏ں ایس -400 مہیا کرنے دا فیصلہ کردا اے تاں ، ایہ سعودی عرب تے اسرائیل دے لئی براہ راست چیلنج ہوئے گا ، لہذا ایہ روس دے اپنے ہی ملک دے مفادات دے خلاف ہوئے گا۔ " <ref>{{cite news|title=Russia Rejects Iran's Request To Buy S-400 Systems|url=https://www.defenseworld.net/news/24871/Russia_Rejects_Iran_s_Request_To_Buy_S_400_Systems#.XX_xYGYzWUk|work=Defense World.net|date=31 May 2019|access-date=16 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190531181532/https://www.defenseworld.net/news/24871/Russia_Rejects_Iran_s_Request_To_Buy_S_400_Systems#.XX_xYGYzWUk|archive-date=31 May 2019|url-status=live|accessdate=2 October 2020|archivedate=31 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190531181532/https://www.defenseworld.net/news/24871/Russia_Rejects_Iran_s_Request_To_Buy_S_400_Systems#.XX_xYGYzWUk}}</ref> == ہور ویکھو == * [[عرب اسرائیل تنازع|عرب – اسرائیلی تنازع]] * [[سرد جنگ دوم]] * [[مشرق وسطی وچ جدید تنازعات د‏‏ی لسٹ]] * [[عرب سرد جنگ]] == حوالے == {{حوالے}} {{Iran–Israel proxy conflict}} {{Foreign relations of Iran}} {{Foreign relations of Israel}} {{Middle East conflicts}} [[گٹھ:ایران اسرائیل تعلقات]] [[گٹھ:اکیہويں صدی دے تنازعات]] [[گٹھ:جغرافیائی سیاسی رقابت]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] 4jk75x3rv3zbdyxt1kynz7c1q2fb1jj 0 90875 712871 671642 2026-10-27T22:14:46Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 712871 wikitext text/x-wiki {| class="sortable wikitable" |+<big> '''[[بدھ مت]] بلحاظ ملکاں''' </big> |- ! خطہ ! ملک یا علاقہ ! آبادی(2007) ! بدھ مت فیصد ! بدھ کل |- | style="text-align:center;"| جنوبی ایشیا | '''{{flagicon|افغانستان}} [[افغانستان]]''' | style="text-align:right;"| 31,889,923 | style="text-align:center;"| 0.2%<ref name="Encyclopædia Britannica">{{cite web|url = http://encyclopedia.jrank.org/PAS_PER/HINDKI.html|title = Hindki|publisher = Encyclopædia Britannica Eleventh Edition|accessdate = 15 ستمبر 2007|archiveurl = https://web.archive.org/web/20181225034049/http://encyclopedia.jrank.org/PAS_PER/HINDKI.html|archivedate = 2018-12-25|url-status = dead}}</ref>{{Failed verification|date=جولائ‏ی 2009}} | style="text-align:right;"| 63,780 |- | style="text-align:center;"| جنوبی امریکا | '''{{flagicon|ارجنٹائن}} [[ارجنٹائن]]''' | style="text-align:right;"| 40,301,927 | style="text-align:center;"| 0.1%<ref>{{cite web |url=http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/ارجنٹائن/rbodies.html |title=religiousfreedom.lib.virginia.edu |publisher=religiousfreedom.lib.virginia.edu |accessdate=20 نومبر 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225034038/https://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/%d8%a7%d8%b1%d8%ac%d9%86%d9%b9%d8%a7%d8%a6%d9%86/rbodies.html%20 |archivedate=2018-12-25 |url-status=dead}}</ref> | style="text-align:right;"| 40,302 |- | style="text-align:center;"| [[کیریبین]] | '''{{flagicon|اروبا}} [[اروبا]]''' | style="text-align:right;"| 100,018 | style="text-align:center;"| 1.2% (تقریباً)<ref>{{Cite web |title=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/aa.html |access-date=2020-10-08 |archive-date=2011-06-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604234830/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/aa.html |dead-url=yes }}</ref>{{Failed verification|date=جولائ‏ی 2009}} | style="text-align:right;"| 1,200 |- | style="text-align:center;"| اوقیانوسیہ | '''{{flagicon|آسٹریلیا}} [[آسٹریلیا]]''' | style="text-align:right;"| 20,434,176 | style="text-align:center;"| 2.1%<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90129.htm |title=state.gov |publisher=state.gov |accessdate=20 نومبر 2011}}</ref> | style="text-align:right;"| 429,119 |- | style="text-align:center;"| وسطی یورپ | '''{{flagicon|آسٹریا}} [[آسٹریا]]''' | style="text-align:right;"| 8,199,783 | style="text-align:center;"| 0.130% {{citation needed|date=اگست 2009}} | style="text-align:right;"| 10,660 |- | style="text-align:center;"| مشرق وسطیٰ | '''{{flagicon|بحرین}} [[بحرین]]''' | style="text-align:right;"| 708,573 | style="text-align:center;"| 1%<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71419.htm |title=state.gov |publisher=state.gov |date=15 ستمبر 2006 |accessdate=20 نومبر 2011}}</ref>{{Failed verification|date=جولائ‏ی 2009}} | style="text-align:right;"| 7,086 |- | style="text-align:center;"| جنوبی ایشیا | '''{{flagicon|بنگلہ دیش}} [[بنگلہ دیش]]''' | style="text-align:right;"| 150,448,339 | style="text-align:center;"| 0.7%<ref>{{cite web | url = http://www.banbeis.gov.bd/bd_pro.htm | title = banbeis.gov.bd | publisher = banbeis.gov.bd | accessdate = 20 نومبر 2011 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181225034106/http://www.banbeis.gov.bd/bd_pro.htm%20 | archive-date = 2018-12-25 | archiveurl = http://web.archive.org/web/20190106002437/http://www.banbeis.gov.bd/bd_pro.htm%20 | archivedate = 6 جنوری 2019 | url-status = dead}}</ref> | style="text-align:right;"| 1,053,138 |- | style="text-align:center;"| مغربی یورپ | '''{{flagicon|بیلجیم}} [[بیلجیم]]''' | style="text-align:right;"| 10,392,226 | style="text-align:center;"| 0.29%<ref>{{Cite web |url=http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=107 |title=religiousintelligence.co.uk |access-date=2012-09-08 |archive-date=2008-01-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080106184359/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=107 |url-status=dead}}</ref> | style="text-align:right;"| 31,177 |- | style="text-align:center;"| وسطی امریکا | '''{{flagicon|بیلیز}} [[بیلیز]]''' | style="text-align:right;"| 294,385 | style="text-align:center;"| 0.35%<ref>{{Cite web |url=http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=93 |title=religiousintelligence.co.uk |access-date=2012-09-08 |archive-date=2009-01-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090117042134/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=93 |url-status=dead}}</ref> | style="text-align:right;"| 1,030 |- | style="text-align:center;"| جنوبی ایشیا | '''{{flagicon|بھوٹان}} [[بھوٹان]]''' | style="text-align:right;"| 708,427 | style="text-align:center;"| 66% – 75%<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71439.htm |title=state.gov |publisher=state.gov |date=7 جنوری 2006 |accessdate=20 نومبر 2011}}</ref> – 94% | style="text-align:right;"| 467,562 – 531,320 – 665,921 |- | style="text-align:center;"| جنوبی امریکا | '''{{flagicon|بولیویا}} [[بولیویا]]''' | style="text-align:right;"| 9,119,152 | style="text-align:center;"| 0.26%<ref>{{Cite web |url=http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=90 |title=religiousintelligence.co.uk |access-date=2012-09-08 |archive-date=2008-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080406124920/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=90 |url-status=dead}}</ref> | style="text-align:right;"| 23,710 |- | style="text-align:center;"| [[بلقان]] | '''{{flagicon|بوسنیا تے ہرزیگووینا}} [[بوسنیا تے ہرزیگووینا]]''' | style="text-align:right;"| 4,552,198 | style="text-align:center;"| 0.01%{{citation needed|date=اگست 2009}} | style="text-align:right;"| 455 |- | style="text-align:center;"| جنوبی امریکا | '''{{flagicon|برازیل}} [[برازیل]]''' | style="text-align:right;"| 190,010,647 | style="text-align:center;"| 0.130%<ref>{{cite web |url=http://www.ibge.gov.br/home/estatistica/populacao/censo2000/primeiros_resultados_amostra/brasil/pdf/tabela_1_1_2.pdf |title=ibge.gov.br |format=PDF |accessdate=20 نومبر 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225034003/https://ww2.ibge.gov.br/home/estatistica/populacao/censo2000/primeiros_resultados_amostra/brasil/pdf/tabela_1_1_2.pdf%20 |archivedate=2018-12-25 |url-status=live}}</ref> | style="text-align:right;"| 247,014 |- | style="text-align:center;"| جنوب مشرقی ایشیا | '''{{flagicon|برونائی}} [[برونائی]]''' | style="text-align:right;"| 374,577 | style="text-align:center;"| 9.09%<ref>{{Cite web |url=http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=87 |title=religiousintelligence.co.uk |access-date=2012-09-08 |archive-date=2008-03-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080322033418/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=87 |url-status=dead}}</ref> | style="text-align:right;"| 29,822 |- | style="text-align:center;"| مشرقی یورپ | '''{{flagicon|بلغاریہ}} [[بلغاریہ]]''' | style="text-align:right;"| 7,322,858 | style="text-align:center;"| 0.015% (تقریباً) | style="text-align:right;"| 1,098 |- | style="text-align:center;"| جنوب مشرقی ایشیا | '''{{flagicon|میانمار}} [[میانمار]]''' | style="text-align:right;"| 55,400,000 | style="text-align:center;"| 90%<ref>[http://www.buddhanet.net/e-learning/buddhistworld/میانمار-txt.htm buddhanet.net]، [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bm.html The CIA World Factbook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070612210649/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bm.html |date=2007-06-12 }}</ref> | style="text-align:right;"| 42,636,562 – 48,019,200 |- | style="text-align:center;"| جنوب مشرقی ایشیا | '''{{flagicon|کمبوڈیا}} [[کمبوڈیا]]''' | style="text-align:right;"| 14,805,358 | style="text-align:center;"| 96.4%<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cb.html |title=The World Factbook |publisher=Cia.gov |accessdate=20 نومبر 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225034020/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cb.html%20 |archivedate=2018-12-25 |url-status=live}}</ref> | style="text-align:right;"| 14,272,365 |- | style="text-align:center;"| شمالی امریکا | '''{{flagicon|کینیڈا}} [[کینیڈا]]''' | style="text-align:right;"| 33,390,141 | style="text-align:center;"| 1.0<ref>{{cite web |url=http://www12.statcan.ca/english/census01/Products/Analytic/companion/rel/tables/کینیڈا/cdamajor.cfm |title=Major religious denominations, کینیڈا، 1991 and 2001 |publisher=2.statcan.ca |accessdate=20 نومبر 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225034023/https://www12.statcan.gc.ca/english/census01/Products/Analytic/companion/rel/tables/%C3%9A%C2%A9%C3%9B%C2%8C%C3%99%C2%86%C3%9B%C2%8C%C3%9A%C2%88%C3%98%C2%A7/cdamajor.cfm |archivedate=2018-12-25 |url-status=live}}</ref> | style="text-align:right;"| 300,345 |- | style="text-align:center;"| جنوبی امریکا | '''{{flagicon|چلی}} [[چلی]]''' | style="text-align:right;"| 16,284,741 | style="text-align:center;"| 0.04%<ref>{{Cite web |url=http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=83 |title=religiousintelligence.co.uk |access-date=2012-09-08 |archive-date=2008-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080406122442/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=83 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71453.htm |title=International Religious Freedom Report 2006 – چلی |publisher=State.gov |date=15 ستمبر 2005 |accessdate=20 نومبر 2011}}</ref> | style="text-align:right;"| 6,514 |- | style="text-align:center;"| مشرقی ایشیا | '''{{flagicon|چین}} [[چین]]''' | style="text-align:right;"| 1,321,851,888 | style="text-align:center;"| 8%<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ch.html |title=The World Factbook |publisher=Cia.gov |accessdate=20 نومبر 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225033920/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ch.html%20 |archivedate=2018-12-25 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71338.htm |title=state.gov |publisher=state.gov |accessdate=20 نومبر 2011}}</ref> – 21%<ref>{{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/6337627.stm |title=Survey finds 300&nbsp;m چین believers |publisher=BBC News |date=7 فروری 2007 |accessdate=20 نومبر 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225033919/http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/6337627.stm%20 |archivedate=2018-12-25 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.چینdaily.com.cn/چین/2007-02/07/content_802994.htm |title=چینdaily.com.cn |work=چین Daily |accessdate=20 نومبر 2011}}</ref> – +80%<ref name="Buddhists in the world">{{cite web |url=http://thedhamma.com/buddhists_in_the_world.htm |title=Buddhists in the world |publisher=Thedhamma.com |date=7 جولائ‏ی 2009 |accessdate=20 نومبر 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225034042/https://thedhamma.com/buddhists_in_the_world.htm%20 |archivedate=2018-12-25 |url-status=dead}}</ref><ref name=autogenerated2 /><ref>{{cite web|url=http://www.justچین۔org/چین/چین-beliefs.asp |title=چین Beliefs |publisher=Justچین۔org |accessdate=20 نومبر 2011}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.foreignercn.com/index.php?option=com_content&view=article&id=2929:buddhism-in-چین&catid=1:history-and-culture&Itemid=114 |title=چین |publisher=Foreignercn.com |accessdate=20 نومبر 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225034043/http://www.foreignercn.com/index.php?option=com_content&view=article&id=2929:buddhism-in-%DA%86%DB%8C%D9%86&catid=1:history-and-culture&Itemid=114%20 |archivedate=2018-12-25 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.چینbusinessinterpreter.com/Dasiy/16.aspx |title=چین culture exploring assistant |publisher=چینbusinessinterpreter.com |accessdate=20 نومبر 2011}}</ref> – 91%<ref>Gach, Alpha Books, 2001</ref> | style="text-align:right;"| 105,748,151 – 277,588,896 – 1,057,481,510 – 1,202,885,218 |- | style="text-align:center;"| جنوبی امریکا | '''{{flagicon|کولمبیا}} [[کولمبیا]]''' | style="text-align:right;"| 44,379,598 | style="text-align:center;"| 0.01%<ref>{{Cite web |url=http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=78 |title=religiousintelligence.co.uk |access-date=2012-09-08 |archive-date=2007-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927194326/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=78 |url-status=dead}}</ref> | style="text-align:right;"| 4,438 |- | style="text-align:center;"| وسطی امریکا | '''{{flagicon|کوسٹاریکا}} [[کوسٹاریکا]]''' | style="text-align:right;"| 4,133,884 | style="text-align:center;"| 2.34%<ref>{{Cite web |url=http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=77 |title=religiousintelligence.co.uk |access-date=2012-09-08 |archive-date=2008-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080407192942/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=77 |url-status=dead}}</ref> | style="text-align:right;"| 96,733 |- | style="text-align:center;"| مغربی افریقہ | '''{{flagicon|آئیوری کوسٹ}} [[آئیوری کوسٹ]]''' | style="text-align:right;"| 18,013,409 | style="text-align:center;"| 0.06%<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71297.htm |title=state.gov |publisher=state.gov |accessdate=20 نومبر 2011}}</ref> | style="text-align:right;"| 10,808 |- | style="text-align:center;"| [[بلقان]] | '''{{flagicon|کروشیا}} [[کرویئشا]]''' | style="text-align:right;"| 4,493,312 | style="text-align:center;"| 0.03% | style="text-align:right;"| 1,348 |- | style="text-align:center;"| [[کیریبین]] | '''{{flagicon|کیوبا}} [[کیوبا]]''' | style="text-align:right;"| 11,394,043 | style="text-align:center;"| 0.25%<ref>{{Cite web |url=http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=76 |title=religiousintelligence.co.uk |access-date=2012-09-08 |archive-date=2007-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927194233/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=76 |url-status=dead}}</ref> | style="text-align:right;"| 28,485 |- | style="text-align:center;"| مشرق وسطیٰ | '''{{flagicon|قبرص}} [[قبرص]]''' | style="text-align:right;"| 788,457 | style="text-align:center;"| 1% | style="text-align:right;"| 7,885 |- | style="text-align:center;"| وسطی یورپ | '''{{flagicon|چیک جمہوریہ}} [[چیک جمہوریہ]]''' | style="text-align:right;"| 10,228,744 | style="text-align:center;"| 0.5% | style="text-align:right;"| 51,144 |- | style="text-align:center;"| مغربی یورپ | '''{{flagicon|ڈنمارک}} [[ڈنمارک]]''' | style="text-align:right;"| 5,468,120 | style="text-align:center;"|>0.5%<ref name=Aarhus2008>[http://www.globalbuddhism.org/9/borup08.htm Journal of Global Buddhism, Article by Jørn Borup, Department of Study of Religion at University of Aarhus, ڈنمارک۔ 2008, based on research from 2005] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120216085021/http://www.globalbuddhism.org/9/borup08.htm |date=2012-02-16 }}، "There are about 20,000 Buddhists in ڈنمارک۔" 0.5% of 5.5 million would be 27,500.</ref> | style="text-align:right;"| 20,000–25,000<ref name=Aarhus2008 /> |- | style="text-align:center;"| [[کیریبین]] | '''{{flagicon|ڈومینیکا}} [[ڈومینیکا]]''' | style="text-align:right;"| 72,386 | style="text-align:center;"| 0.25%<ref>{{Cite web |url=http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=75 |title=religiousintelligence.co.uk |access-date=2012-09-08 |archive-date=2007-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927194307/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=75 |url-status=dead}}</ref> | style="text-align:right;"| 181 |- | style="text-align:center;"| [[کیریبین]] | '''{{flagicon|جمہوریہ ڈومینیکن}} [[جمہوریہ ڈومینیکن]]''' | style="text-align:right;"| 9,365,818 | style="text-align:center;"| 0.1%<ref>[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=74 religiousintelligence.co.uk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081002125016/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=74 |date=2008-10-02 }}، [http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/Dominican_Republic/rbodies.html religiousfreedom.lib.virginia.edu]</ref> | style="text-align:right;"| 9,366 |- | style="text-align:center;"| جنوب مشرقی ایشیا | '''{{flagicon|مشرقی تیمور}} [[مشرقی تیمور]]''' | style="text-align:right;"| 1,084,971 | style="text-align:center;"| 0.1% (تقریباً)<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2001/5749.htm |title=East Timor |publisher=State.gov |accessdate=20 نومبر 2011}}</ref> | style="text-align:right;"| 1,085 |- | style="text-align:center;"| جنوبی امریکا | '''{{flagicon|ایکواڈور}} [[ایکواڈور]]''' | style="text-align:right;"| 13,755,680 | style="text-align:center;"| 0.2%<ref>[http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/ایکواڈور/rbodies.html religiousfreedom.lib.virginia.edu]، [http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=73 religiousintelligence.co.uk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080406124914/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=73 |date=2008-04-06 }}</ref> | style="text-align:right;"| 27,511 |- | style="text-align:center;"| وسطی امریکا | '''{{flagicon|ایل سیلواڈور}} [[ایل سیلواڈور]]''' | style="text-align:right;"| 6,948,073 | style="text-align:center;"| 0.03%<ref>{{Cite web |url=http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=71 |title=religiousintelligence.co.uk |access-date=2012-09-08 |archive-date=2008-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080406130308/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=71 |url-status=dead}}</ref> | style="text-align:right;"| 2,084 |- | style="text-align:center;"| مشرقی افریقہ | '''{{flagicon|اریتریا}} [[اریتریا]]''' | style="text-align:right;"| 4,906,585 | style="text-align:center;"| 0.1%<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71300.htm |title=state.gov |publisher=state.gov |accessdate=20 نومبر 2011}}</ref> | style="text-align:right;"| 4,907 |- | style="text-align:center;"| مشرقی یورپ | '''{{flagicon|استونیا}} [[استونیا]]''' | style="text-align:right;"| 1,315,912 | style="text-align:center;"| 0.4%<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71378.htm |title=state.gov |publisher=state.gov |date=5 جولائ‏ی 2005 |accessdate=20 نومبر 2011}}</ref> | style="text-align:right;"| 5,264 |- | style="text-align:center;"| اوقیانوسیہ | '''{{flagicon|فجی}} [[فجی]]''' | style="text-align:right;"| 918,675 | style="text-align:center;"| 1% | style="text-align:right;"| 9,187 |- | style="text-align:center;"| مغربی یورپ | '''{{flagicon|فنلینڈ}} [[فنلینڈ]]''' | style="text-align:right;"| 5,238,460 | style="text-align:center;"| 0.1%<ref>{{cite web |url=http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/فنلینڈ/rbodies.html |title=religiousfreedom.lib.virginia.edu |publisher=religiousfreedom.lib.virginia.edu |accessdate=20 نومبر 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225034048/https://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/%d9%81%d9%86%d9%84%db%8c%d9%86%da%88/rbodies.html%20 |archivedate=2018-12-25 |url-status=dead}}</ref> | style="text-align:right;"| 5,238 |- | style="text-align:center;"| مغربی یورپ | '''{{flagicon|فرانس}} [[فرانس]]''' | style="text-align:right;"| 63,718,187 | style="text-align:center;"| 1.2% | style="text-align:right;"| 764,618 |- | style="text-align:center;"| جنوبی امریکا | '''{{flagicon|فرانسیسی گیانا}} [[فرانسیسی گیانا]]''' | style="text-align:right;"| 203,321 | style="text-align:center;"| 4%<ref>{{Cite web |url=http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=69 |title=religiousintelligence.co.uk |access-date=2012-09-08 |archive-date=2007-12-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071203205820/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=69 |url-status=dead}}</ref> | style="text-align:right;"| 8,132 |- | style="text-align:center;"| اوقیانوسیہ | '''{{flagicon|فرانسیسی پولینیشیا}} [[فرانسیسی پولینیشیا]]''' | style="text-align:right;"| 278,963 | style="text-align:center;"| 7.5% | style="text-align:right;"| 20,922 |- | style="text-align:center;"| [[قفقاز]] | '''{{flagicon|جارجیا}} [[جارجیا]]''' | style="text-align:right;"| 4,646,003 | style="text-align:center;"| 0.1% (تقریباً)<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71381.htm |title=state.gov |publisher=state.gov |accessdate=20 نومبر 2011}}</ref> | style="text-align:right;"| 4,646 |- | style="text-align:center;"| مغربی یورپ | '''{{flagicon|جرمنی}} [[جرمنی]]''' | style="text-align:right;"| 82,400,996 | style="text-align:center;"| 1% | style="text-align:right;"| 824,001 |- | style="text-align:center;"| مغربی افریقہ | '''{{flagicon|گھانا}} [[گھانا]]''' | style="text-align:right;"| 22,931,299 | style="text-align:center;"| 0.05%<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71304.htm |title=state.gov |publisher=state.gov |date=15 ستمبر 2006 |accessdate=20 نومبر 2011}}</ref> | style="text-align:right;"| 11,466 |- | style="text-align:center;"| [[بلقان]] | '''{{flagicon|یونان}} [[یونان]]''' | style="text-align:right;"| 10,706,290 | style="text-align:center;"| 0.1% (تقریباً) | style="text-align:right;"| 10,706 |- | style="text-align:center;"| وسطی امریکا | '''{{flagicon|گوئٹے مالا}} [[گواتیمالا]]''' | style="text-align:right;"| 12,728,111 | style="text-align:center;"| 0.1%<ref>{{Cite web |url=http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=64 |title=religiousintelligence.co.uk |access-date=2012-09-08 |archive-date=2009-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091023130901/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=64 |url-status=dead}}</ref> | style="text-align:right;"| 12,728 |- | style="text-align:center;"| مغربی افریقہ | '''{{flagicon|جمہوریہ گنی}} [[جمہوریہ گنی]]''' | style="text-align:right;"| 9,947,814 | style="text-align:center;"| 0.1% (تقریباً)<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71305.htm |title=state.gov |publisher=state.gov |date=20 اگست 2005 |accessdate=20 نومبر 2011}}</ref> | style="text-align:right;"| 9,948 |- | style="text-align:center;"| جنوبی امریکا | '''{{flagicon|گیانا}} [[گیانا]] | style="text-align:right;"| 769,095 | style="text-align:center;"| 0.25%<ref>{{Cite web |url=http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=63 |title=religiousintelligence.co.uk |access-date=2012-09-08 |archive-date=2007-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927194135/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=63 |url-status=dead}}</ref> | style="text-align:right;"| 1,923 |- | style="text-align:center;"| وسطی امریکا | '''{{flagicon|ہونڈوراس}} [[ہونڈوراس]]''' | style="text-align:right;"| 7,483,763 | style="text-align:center;"| 0.1%<ref>{{cite web |url=http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/ہونڈوراس/rbodies.html |title=religiousfreedom.lib.virginia.edu |publisher=religiousfreedom.lib.virginia.edu |accessdate=20 نومبر 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225034102/https://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/%db%81%d9%88%d9%86%da%88%d9%88%d8%b1%d8%a7%d8%b3/rbodies.html%20 |archivedate=2018-12-25 |url-status=dead}}</ref> | style="text-align:right;"| 7,484 |- | style="text-align:center;"| مشرقی ایشیا | '''{{flagicon|ہانگ کانگ}} [[ہانگ کانگ]]''' | style="text-align:right;"| 6,980,412 | style="text-align:center;"| 10.1%<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90133.htm#hk |title=International Religious Freedom Report 2007 – ہانگ کانگ |publisher=State.gov |accessdate=20 نومبر 2011}}</ref> – 92%<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/hk.html The World Factbook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090513083413/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/hk.html |date=2009-05-13 }}، [http://www.yearbook.gov.hk/2006/en/18_03.htm]، [http://www.yearbook.gov.hk/2006/en/18_04.htm][http://www.yearbook.gov.hk/2006/en/18_05.htm]، [http://www.marimari.com/cOnTENT/hong_kong/general_info/religion/main.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170208132859/https://www.marimari.com/cOnTENT/hong_kong/general_info/religion/main.html |date=2017-02-08 }}</ref> | style="text-align:right;"| 705,022 – 6,421,980 |- | style="text-align:center;"| مشرقی یورپ | '''{{flagicon|ہنگری}} [[ہنگری]]''' | style="text-align:right;"| 9,956,108 | style="text-align:center;"| 0.05% | style="text-align:right;"| 5,223<ref>{{Cite web |url=http://www.nepszamlalas.hu/eng/volumes/26/tables/load4_1_1.html |title=Population by religion, denomination, religious community, etc.، main age groups and sex |access-date=2012-09-08 |archive-date=2019-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190107065121/http://www.ksh.hu/nepszamlalas/ |url-status=dead}}</ref> |- | style="text-align:center;"| مغربی یورپ | '''{{flagicon|آئس لینڈ}} [[آئس لینڈ]]''' | style="text-align:right;"| 301,931 | style="text-align:center;"| 0.15%<ref>{{Cite web |url=http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=179 |title=religiousintelligence.co.uk |access-date=2012-09-08 |archive-date=2008-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080406120027/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=179 |url-status=dead}}</ref> | style="text-align:right;"| 453 |- | style="text-align:center;"| جنوبی ایشیا | '''{{flagicon|بھارت}} [[بھارت]]''' | style="text-align:right;"| 1,129,866,154 | style="text-align:center;"| 0.8%<ref>{{cite web|url=http://www.censusبھارت۔gov.in/ |title=بھارتn Census |publisher=Censusبھارت۔gov.in |date=9 فروری 2011 |accessdate=20 نومبر 2011}}</ref>- 3.25%<ref>{{cite web |author=Christian Caryl |url=http://www.newsweek.com/id/117810/page/1 |title=35 million Buddhists in بھارت (2008) |work=Newsweek |date=1 مارچ 2008 |accessdate=20 نومبر 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225034046/https://www.newsweek.com/id/117810/page/1%20 |archivedate=2018-12-25 |url-status=dead}}</ref> | style="text-align:right;"| 12,248,969 – 37,913,134 |- | style="text-align:center;"| جنوب مشرقی ایشیا | '''{{flagicon|انڈونیشیا}} [[انڈونیشیا]]''' | style="text-align:right;"| 234,693,997 | style="text-align:center;"| 1%<ref>{{Cite web |url=http://www.depag.go.id/index.php?menu=page&pageid=17 |title=depag.go.id |access-date=2012-09-08 |archive-date=2007-12-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071214080813/http://www.depag.go.id/index.php?menu=page |url-status=dead}}</ref> | style="text-align:right;"| 2,346,940 |- | style="text-align:center;"| مشرق وسطیٰ | '''{{flagicon|ایران}} [[ایران]] ''' | style="text-align:right;"| 72,212,000 | style="text-align:center;"| N/A | style="text-align:right;"| N/A |- | style="text-align:center;"| مغربی یورپ | '''{{flagicon|جمہوریہ آئرلینڈ}} [[جمہوریہ آئرلینڈ]]''' | style="text-align:right;"| 4,109,086 | style="text-align:center;"| 0.2%<ref>{{cite web |url=http://beyond2020.cso.ie/Census/TableViewer/tableView.aspx?ReportId=1852 |title=beyond2020.cso.ie |publisher=beyond2020.cso.ie |accessdate=20 نومبر 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225034057/http://beyond2020.cso.ie/Census/TableViewer/tableView.aspx?ReportId=1852%20 |archivedate=2018-12-25 |url-status=dead}}</ref> | style="text-align:right;"| 8,218<ref>Cox, Laurence and Griffin, Maria. "The ''Wild Irish girl'' and the 'dalai lama of little Thibet': the long encounter between جمہوریہ آئرلینڈ and Asian Buddhism"۔ 53–73 in Olivia Cosgrove et al. (eds)، جمہوریہ آئرلینڈ's new religious movements. Cambridge Scholars, 2011</ref> |- | style="text-align:center;"| مشرق وسطیٰ | '''{{flagicon|اسرائیل}} [[اسرائیل]]''' | style="text-align:right;"| 6,426,679 | style="text-align:center;"| 0.1%<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71423.htm |title=state.gov |publisher=state.gov |accessdate=20 نومبر 2011}}</ref> | style="text-align:right;"| 6,426 |- | style="text-align:center;"| مغربی یورپ | '''{{flagicon|اطالیہ}} [[اطالیہ]]''' | style="text-align:right;"| 58,147,733 | style="text-align:center;"| 0.2%<ref>{{cite web |url=http://www.buddhismo.it/ente.htm |title=Unione Buddhista Italiana – UBI: L'Ente |publisher=Buddhismo.it |date=18 اگست 2009 |accessdate=20 نومبر 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225034011/http://www.buddhismo.it/ente.htm |archivedate=2018-12-25 |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.sgi-italia.org/chi/ibisg.html |title=SGI-ITALIA.ORG: L'Istituto Buddista Italiano Soka Gakkai |access-date=2012-09-08 |archive-date=2008-02-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080219190153/http://www.sgi-italia.org/chi/ibisg.html |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.db.caritas.glauco.it/caritas/dati/news/2004-05/25/Scheda.pdf |access-date=2020-10-08 |archive-date=2008-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080819193223/http://www.db.caritas.glauco.it/caritas/dati/news/2004-05/25/Scheda.pdf |dead-url=yes }}</ref> | style="text-align:right;"| 116,295 |- | style="text-align:center;"| [[کیریبین]] | '''{{flagicon|جمیکا}} [[جمیکا]]''' | style="text-align:right;"| 2,780,132 | style="text-align:center;"| 0.3%<ref>[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=55 religiousintelligence.co.uk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221114046/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=55 |date=2009-02-21 }}، [http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/جمیکا/rbodies.html religiousfreedom.lib.virginia.edu]</ref> | style="text-align:right;"| 8,340 |- | style="text-align:center;"| مشرقی ایشیا | '''{{flagicon|جاپان}} [[جاپان]]''' | style="text-align:right;"| 127,433,494 | style="text-align:center;"| 20% – 45%<ref name=martin2007p53>{{cite book|author=Michael Martin|title=The Cambridge companion to atheism|url=http://books.google.com/books?id=tAeFipOVx4MC|year=2007|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-84270-9|pages=[http://books.google.com/books?id=tAeFipOVx4MC&53 53] – 96%|quote=According to Norris and Inglehart (2004)، 65% of those in جاپان do not believe in God. According to Demerath (2001:138)، 64% do not believe in God and 55% do not believe in Buddha. According to the 1999 Gallup International Poll, nearly 29% of the جاپانese chose 'none' as their religion. According to Johnstone (1993:323)، 84% of the جاپانese claim no personal religion, but most follow 'the customs of جاپانese traditional religion.'|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225034100/https://books.google.com/books?id=tAeFipOVx4MC&hl=de|archivedate=2018-12-25|access-date=2012-09-08|url-status=live}}<!-- also see http://www.pitzer.edu/academics/faculty/zuckerman/Ath-Chap-under-7000.pdf --></ref> – 96.7% | style="text-align:right;"|57,061,994–91,000,000–123,317,953 |- | style="text-align:center;"| جنوبی ایشیا | '''{{flagicon|قازقستان}} [[جنوبی ایشیاء|قازقستان]]''' | style="text-align:right;"| 15,284,929 | style="text-align:center;"| 0.55%<ref>{{Cite web |url=http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=52 |title=religiousintelligence.co.uk |access-date=2012-09-08 |archive-date=2007-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930153612/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=52 |url-status=dead}}</ref> | style="text-align:right;"| 84,067 |- | style="text-align:center;"| مشرقی ایشیا | '''{{flagicon|شمالی کوریا}} [[شمالی کوریا]]''' | style="text-align:right;"| 23,301,725 | style="text-align:center;"| 4.5% (تقریباً)<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/kn.html The CIA World Factbook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150812052526/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/kn.html |date=2015-08-12 }}، [http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/2792.htm state.gov]</ref><ref>{{cite web |url=http://www.everyculture.com/Ja-Ma/North-Korea.html |title=Culture of شمالی کوریا |publisher=Every Culture |accessdate=20 نومبر 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225033958/https://www.everyculture.com/Ja-Ma/North-Korea.html |archivedate=2018-12-25 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=CIA The World Factbook – شمالی کوریا |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/kn.html#People |access-date=2020-10-08 |archive-date=2015-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150812052526/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/kn.html#People |dead-url=yes }}</ref> | style="text-align:right;"| 10,000<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90140.htm |title=state.gov |publisher=state.gov |date=13 اگست 2006 |accessdate=20 نومبر 2011}}</ref> – 15,029,613 |- | style="text-align:center;"| مشرقی ایشیا | '''{{flagicon|جنوبی کوریا}} [[جنوبی کوریا]]''' | style="text-align:right;"| 49,044,790 | style="text-align:center;"| 22.8%<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71345.htm |title=state.gov |publisher=state.gov |date=15 ستمبر 2006 |accessdate=20 نومبر 2011}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/2800.htm |title=state.gov |publisher=state.gov |date=7 جولائ‏ی 2011 |accessdate=20 نومبر 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225034059/https://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/2800.htm%20 |archivedate=2018-12-25 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.korea.net/korea/kor_loca.asp?code=U05 |title=About Korea – Religion |access-date=2012-09-08 |archive-date=2010-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100306163608/http://www.korea.net/korea/kor_loca.asp?code=U05 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.everyculture.com/wc/جاپان-to-مالی/South-Koreans.html |title=جنوبی کوریاns |publisher=Every Culture |accessdate=20 نومبر 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225034054/https://www.everyculture.com/wc/%d8%ac%d8%a7%d9%be%d8%a7%d9%86-to-%d9%85%d8%a7%d9%84%db%8c/South-Koreans.html |archivedate=2018-12-25 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.everyculture.com/Ja-Ma/South-Korea.html |title=Culture of جنوبی کوریا |publisher=Every Culture |accessdate=20 نومبر 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225034019/https://www.everyculture.com/Ja-Ma/South-Korea.html |archivedate=2018-12-25 |url-status=live}}</ref>-38% | style="text-align:right;"| 11,427,436–18,572,500 |- | style="text-align:center;"| جنوبی ایشیا | '''{{flagicon|کرغیزستان}} [[جنوبی ایشیاء|کرغیزستان]]''' | style="text-align:right;"| 5,284,149 | style="text-align:center;"| 0.35%<ref>{{Cite web |url=http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=50 |title=religiousintelligence.co.uk |access-date=2012-09-08 |archive-date=2008-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080406122429/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=50 |url-status=dead}}</ref> | style="text-align:right;"| 18,495 |- | style="text-align:center;"| مشرق وسطیٰ | '''{{flagicon|کویت}} [[کویت]]''' | style="text-align:right;"| 2,505,559 | style="text-align:center;"| 4%<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71425.htm |title=state.gov |publisher=state.gov |accessdate=20 نومبر 2011}}</ref> | style="text-align:right;"| 100,222 |- | style="text-align:center;"| جنوب مشرقی ایشیا | '''{{flagicon|لاؤس}} [[لاؤس]]''' | style="text-align:right;"| 6,521,998 | style="text-align:center;"| 67%<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/la.html#People |title=CIA – The World Factbook |publisher=Cia.gov |accessdate=20 نومبر 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225034049/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/la.html#People |archivedate=2018-12-25 |url-status=live}}</ref> – 98% | style="text-align:right;"| 4,369,739 – 6,391,558 |- | style="text-align:center;"| مشرقی یورپ | '''{{flagicon|لٹویا}} [[لٹویا]]''' | style="text-align:right;"| 2,259,810 | style="text-align:center;"| 0.004%<ref name=autogenerated1>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71415.htm |title=state.gov |publisher=state.gov |accessdate=20 نومبر 2011}}</ref> | style="text-align:right;"| 90 |- | style="text-align:center;"| مشرق وسطیٰ | '''{{flagicon|لبنان}} [[لبنان]]''' | style="text-align:right;"| 3,925,502 | style="text-align:center;"| 0.1%<ref>[http://www.dailystar.com.lb/article.asp?edition_id=1&categ_id=1&article_id=86340 dailystar.com.lb] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110312072643/http://www.dailystar.com.lb/article.asp?edition_id=1&categ_id=1&article_id=86340 |date=2011-03-12 }}، [http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71426.htm state.gov]</ref> | style="text-align:right;"| 3,926 |- | style="text-align:center;"| جنوبی افریقہ (خطہ) | '''{{flagicon|لیسوتھو}} [[لیسوتھو]]''' | style="text-align:right;"| 2,125,262 | style="text-align:center;"| 0.1% (تقریباً)<ref>[http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71308.htm state.gov]، [http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/2831.htm state.gov]</ref> | style="text-align:right;"| 2,125 |- | style="text-align:center;"| مغربی افریقہ | '''{{flagicon|لائبیریا}} [[لائبیریا]]''' | style="text-align:right;"| 3,195,931 | style="text-align:center;"| 0.1%<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71309.htm |title=state.gov |publisher=state.gov |date=16 جنوری 2006 |accessdate=20 نومبر 2011}}</ref> | style="text-align:right;"| 3,196 |- | style="text-align:center;"| شمالی افریقہ | '''{{flagicon|لیبیا}} [[لیبیا]]''' | style="text-align:right;"| 6,036,914 | style="text-align:center;"| 0.3%<ref>[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=140 religiousintelligence.co.uk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927193451/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=140 |date=2007-09-27 }}، [http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/لیبیا/rbodies.html http://religiousfreedom.lib.virginia.edu]، [http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71427.htm state.gov]</ref> | style="text-align:right;"| 18,120 |- | style="text-align:center;"| مغربی یورپ | '''{{flagicon|لیختینستائن}} [[لیختینستائن]]''' | style="text-align:right;"| 34,247 | style="text-align:center;"| 0.22%<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71391.htm |title=state.gov |publisher=state.gov |date=27 جنوری 2006 |accessdate=20 نومبر 2011}}</ref> | style="text-align:right;"| 75 |- | style="text-align:center;"| مشرقی ایشیا | '''{{flagicon|مکاؤ}} [[مکاؤ]]''' | style="text-align:right;"| 456,989 | style="text-align:center;"| 17%<ref>{{cite web |url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/7066.htm |title=Background Note: مکاؤ |publisher=State.gov |date=11 اکتوبر 2011 |accessdate=20 نومبر 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225034030/https://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/7066.htm%20 |archivedate=2018-12-25 |url-status=live}}</ref> – 50%<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mc.html#People |title=CIA Factbook – مکاؤ |publisher=Cia.gov |accessdate=20 نومبر 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225034007/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mc.html#People |archivedate=2018-12-25 |url-status=live}}</ref> – 85%<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71338.htm#مکاؤ |title=International Religious Freedom Report 2006 – مکاؤ |publisher=State.gov |accessdate=20 نومبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90133.htm#مکاؤ |title=International Religious Freedom Report 2007 – مکاؤ |publisher=State.gov |accessdate=20 نومبر 2011}}</ref> | style="text-align:right;"| 77,688 – 228,495 – 388,441 |- | style="text-align:center;"| مشرقی افریقہ | '''{{flagicon|مڈغاسکر}} [[مڈغاسکر]]''' | style="text-align:right;"| 19,448,815 | style="text-align:center;"| 0.1%<ref>[http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/مڈغاسکر/rbodies.html religiousfreedom.lib.virginia.edu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071106021820/http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/%D9%85%DA%88%D8%BA%D8%A7%D8%B3%DA%A9%D8%B1/rbodies.html |date=2007-11-06 }}، [http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=141 religiousintelligence.co.uk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080406130243/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=141 |date=2008-04-06 }}</ref> | style="text-align:right;"| 19,449 |- | style="text-align:center;"| جنوب مشرقی ایشیا | '''{{flagicon|ملائشیا}} [[ملائیشیا]]''' | style="text-align:right;"| 24,821,286 | style="text-align:center;"| 22%<ref>[http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/2777.htm]، [http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71347.htm state.gov]</ref> | style="text-align:right;"| 5,460,683 |- | style="text-align:center;"| جنوبی ایشیا | '''{{flagicon|مالدیپ}} [[مالدیپ]]''' | style="text-align:right;"| 369,031 | style="text-align:center;"| 0.45%<ref>{{Cite web |url=http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=46 |title=religiousintelligence.co.uk |access-date=2012-09-08 |archive-date=2009-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090116050129/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=46 |url-status=dead}}</ref> | style="text-align:right;"| 1,661 |- | style="text-align:center;"| مشرقی افریقہ | '''{{flagicon|موریشس}} [[موریشس]]''' | style="text-align:right;"| 1,250,882 | style="text-align:center;"| 2.5%<ref>{{cite web |url=http://www.adherents.com/adhloc/Wh_202.html |title=adherents.com/adhloc/Wh_202.html |publisher=Adherents.com |accessdate=20 نومبر 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225034007/http://www.adherents.com/adhloc/Wh_202.html%20 |archivedate=2018-12-25 |url-status=dead}}</ref> | style="text-align:right;"| 31,272 |- | style="text-align:center;"| شمالی امریکا | '''{{flagicon|میکسیکو}} [[میکسیکو]]''' | style="text-align:right;"| 108,700,891 | style="text-align:center;"| 0.1% (تقریباً)<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mx.html |title=The CIA World Factbook |publisher=Cia.gov |accessdate=20 نومبر 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225034039/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mx.html%20 |archivedate=2018-12-25 |url-status=live}}</ref> | style="text-align:right;"| 108,701 |- | style="text-align:center;"| جنوبی ایشیا | '''{{flagicon|منگولیا}} [[منگولیا]]''' | style="text-align:right;"| 2,951,786 | style="text-align:center;"| 50%<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mg.html |title=The CIA World Factbook |publisher=Cia.gov |accessdate=20 نومبر 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225034005/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mg.html%20 |archivedate=2018-12-25 |url-status=live}}</ref> – 94%<ref>[http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71350.htm state.gov]، [http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/2779.htm state.gov]</ref> | style="text-align:right;"| 1,475,893 – 2,774,679 |- | style="text-align:center;"| جنوبی افریقہ (خطہ) | '''{{flagicon|نمیبیا}} [[نمیبیا]]''' | style="text-align:right;"| 2,055,080 | style="text-align:center;"| 0.1%<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71316.htm |title=state.gov |publisher=state.gov |date=15 ستمبر 2006 |accessdate=20 نومبر 2011}}</ref> | style="text-align:right;"| 2,055 |- | style="text-align:center;"| جنوبی ایشیا | '''{{flagicon|نیپال}} [[نیپال]]''' | style="text-align:right;"| 28,901,790 | style="text-align:center;"| 11%<ref>[http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/5283.htm state.gov]، [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/np.html The CIA World Factbook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101229013308/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/np.html |date=2010-12-29 }}</ref> – 21% | style="text-align:right;"| 3,179,197 – 6,159,510 |- | style="text-align:center;"| مغربی یورپ | '''{{flagicon|نیدرلینڈز}} [[نیدرلینڈز]]''' | style="text-align:right;"| 16,570,613 | style="text-align:center;"| 0.105%<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71398.htm |title=state.gov |publisher=state.gov |date=15 ستمبر 2006 |accessdate=20 نومبر 2011}}</ref> – 1%<ref>{{cite web |url=http://www.adherents.com/adhloc/Wh_223.html |title=adherents.com |publisher=adherents.com |accessdate=20 نومبر 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225034104/http://www.adherents.com/adhloc/Wh_223.html%20 |archivedate=2018-12-25 |url-status=dead}}</ref> | style="text-align:right;"| 17,399 – 165,706 |- | style="text-align:center;"| [[کیریبین]] | '''{{flagicon|نیدرلینڈز انٹیلیز}} [[نیدرلینڈز انٹیلیز]]''' | style="text-align:right;"| 223,652 | style="text-align:center;"| 0.7% (تقریباً) | style="text-align:right;"| 1,566 |- | style="text-align:center;"| اوقیانوسیہ | '''{{flagicon|نیو کیلیڈونیا}} [[نیو کیلیڈونیا]]''' | style="text-align:right;"| 221,943 | style="text-align:center;"| 3%<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/nc.html |title=The World Factbook |publisher=Cia.gov |accessdate=20 نومبر 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225034056/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/nc.html%20 |archivedate=2018-12-25 |url-status=live}}</ref> | style="text-align:right;"| 6,657 |- | style="text-align:center;"| اوقیانوسیہ | '''{{flagicon|نیوزی لینڈ}} [[نیوزی لینڈ]]''' | style="text-align:right;"| 4,115,771 | style="text-align:center;"| 1.2%<ref>[http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/New_Zealand/rbodies.html religiousfreedom.lib.virginia.edu]، [http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71352.htm state.gov]</ref> | style="text-align:right;"| 49,389 |- | style="text-align:center;"| وسطی امریکا | '''{{flagicon|نکاراگوا}} [[نکاراگوا]]''' | style="text-align:right;"| 5,675,356 | style="text-align:center;"| 0.1%<ref>{{cite web |url=http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/نکاراگوا/rbodies.html |title=religiousfreedom.lib.virginia.edu |publisher=religiousfreedom.lib.virginia.edu |accessdate=20 نومبر 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225034036/https://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/%d9%86%da%a9%d8%a7%d8%b1%d8%a7%da%af%d9%88%d8%a7/rbodies.html%20 |archivedate=2018-12-25 |url-status=dead}}</ref> | style="text-align:right;"| 5,675 |- | style="text-align:center;"| مغربی یورپ | '''{{flagicon|ناروے}} [[ناروے]]''' | style="text-align:right;"| 4,627,926 | style="text-align:center;"| 0.42%<ref>[http://www.ناروے۔lk/policy/Buddhism+in+ناروے/Buddhism+in+ناروے۔htm ناروے۔lk]{{dead link|date=نومبر 2011}}</ref> | style="text-align:right;"| 19,437 |- | style="text-align:center;"| مشرق وسطیٰ | '''{{flagicon|سلطنت عمان}} [[سلطنت عمان]]''' | style="text-align:right;"| 3,204,897 | style="text-align:center;"| 1%<ref>[http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/سلطنت عمان/rbodies.html religiousfreedom.lib.virginia.edu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071106021825/http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/%D8%B3%D9%84%D8%B7%D9%86%D8%AA |date=2007-11-06 }}، [http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=36 religiousintelligence.co.uk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930152448/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=36 |date=2007-09-30 }}</ref> | style="text-align:right;"| 32,049 |- | style="text-align:center;"| جنوبی ایشیا | '''{{flagicon|پاکستان}} [[پاکستان]]''' | style="text-align:right;"| 164,741,924 | style="text-align:center;"| 0.1%<ref>{{cite web |url=http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/پاکستان/rbodies.html |title=religiousfreedom.lib.virginia.edu |publisher=religiousfreedom.lib.virginia.edu |accessdate=20 نومبر 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225033916/https://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/%d9%be%d8%a7%da%a9%d8%b3%d8%aa%d8%a7%d9%86/rbodies.html%20 |archivedate=2018-12-25 |url-status=dead}}</ref> | style="text-align:right;"| 164,742 |- | style="text-align:center;"| وسطی امریکا | '''{{flagicon|پاناما}} [[پاناما]]''' | style="text-align:right;"| 3,242,173 | style="text-align:center;"| 2.1%<ref>{{Cite web |url=http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=33 |title=religiousintelligence.co.uk |access-date=2012-09-08 |archive-date=2008-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080228041644/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=33 |url-status=dead}}</ref> | style="text-align:right;"| 68,086 |- | style="text-align:center;"| اوقیانوسیہ | '''{{flagicon|پاپوا نیو گنی}} [[پاپوا نیو گنی]]''' | style="text-align:right;"| 5,795,887 | style="text-align:center;"| 0.3%<ref>{{cite web |url=http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/Papua_New_جمہوریہ گنی/rbodies.html |title=religiousfreedom.lib.virginia.edu |publisher=religiousfreedom.lib.virginia.edu |accessdate=20 نومبر 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225034015/https://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/Papua_New_%d8%ac%d9%85%db%81%d9%88%d8%b1%db%8c%db%81%20%da%af%d9%86%db%8c/rbodies.html%20 |archivedate=2018-12-25 |url-status=dead}}</ref> | style="text-align:right;"| 17,388 |- | style="text-align:center;"| جنوبی امریکا | '''{{flagicon|پیراگوئے}} [[پیراگوئے]]''' | style="text-align:right;"| 6,669,086 | style="text-align:center;"| 0.5%<ref>{{cite web |url=http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/پیراگوئے/rbodies.html |title=religiousfreedom.lib.virginia.edu |publisher=religiousfreedom.lib.virginia.edu |accessdate=20 نومبر 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225034041/https://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/%d9%be%db%8c%d8%b1%d8%a7%da%af%d9%88%d8%a6%db%92/rbodies.html%20 |archivedate=2018-12-25 |url-status=dead}}</ref> | style="text-align:right;"| 33,345 |- | style="text-align:center;"| جنوبی امریکا | '''{{flagicon|پیرو}} [[پیرو]]''' | style="text-align:right;"| 28,674,757 | style="text-align:center;"| 0.31%<ref>{{Cite web |url=http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=31 |title=religiousintelligence.co.uk |access-date=2012-09-08 |archive-date=2008-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080406115603/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=31 |url-status=dead}}</ref> | style="text-align:right;"| 88,892 |- | style="text-align:center;"| جنوب مشرقی ایشیا | '''{{flagicon|فلپائن}} [[فلپائن]]''' | style="text-align:right;"| 91,077,287 | style="text-align:center;"| 3%<ref name="PEW Forum">{{cite web |url=http://pewforum.org/ |title=PEW Forum |publisher=PEW Forum |date=16 نومبر 2011 |accessdate=20 نومبر 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225034051/http://www.pewforum.org/ |archivedate=2018-12-25 |url-status=live}}</ref> | style="text-align:right;"| 2,759,490 |- | style="text-align:center;"| مغربی یورپ | '''{{flagicon|پرتگال}} [[پرتگال]]''' | style="text-align:right;"| 10,642,836 | style="text-align:center;"| 0.18% | style="text-align:right;"| 20,000 |- | style="text-align:center;"| وسطی یورپ | '''{{flagicon|پولینڈ}} [[پولینڈ]]''' | style="text-align:right;"| 38,518,241 | style="text-align:center;"| 0.1% | style="text-align:right;"| 38,518 |- | style="text-align:center;"| [[کیریبین]] | '''{{flagicon|پورٹو ریکو}} [[پورٹو ریکو]]''' | style="text-align:right;"| 3,944,259 | style="text-align:center;"| 0.03%<ref>{{Cite web |url=http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=29 |title=religiousintelligence.co.uk |access-date=2012-09-08 |archive-date=2009-01-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090117024117/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=29 |url-status=dead}}</ref> | style="text-align:right;"| 1,183 |- | style="text-align:center;"| مشرق وسطیٰ | '''{{flagicon|قطر}} [[قطر]]''' | style="text-align:right;"| 907,229 | style="text-align:center;"| 5% (تقریباً)<ref>[http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/5437.htm state.gov]، [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/qa.html The World Factbook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181224211230/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/qa.html |date=2018-12-24 }}</ref> | style="text-align:right;"| 45,361 |- | style="text-align:center;"| مشرقی افریقہ | '''{{flagicon|غے یونیوں}} [[غے یونیاں]]''' | style="text-align:right;"| 784,000 | style="text-align:center;"| 1% | style="text-align:right;"| 7,840 |- | style="text-align:center;"| مشرقی یورپ | '''{{flagicon|رومانیہ}} [[رومانیہ]]''' | style="text-align:right;"| 22,276,056 | style="text-align:center;"| 0.01% (تقریباً)<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71402.htm |title=state.gov |publisher=state.gov |accessdate=20 نومبر 2011}}</ref> | style="text-align:right;"| 2,228 |- | style="text-align:center;"| مشرقی یورپ | '''{{flagicon|روس}} [[روس]]''' | style="text-align:right;"| 141,377,752 | style="text-align:center;"| 0.75%<ref>{{Cite web |url=http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=195 |title=religiousintelligence.co.uk |access-date=2012-09-08 |archive-date=2008-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080406130248/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=195 |url-status=dead}}</ref> – 1.1% – 1.45%<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71403.htm |title=state.gov |publisher=state.gov |accessdate=20 نومبر 2011}}</ref> | style="text-align:right;"| 1,060,333 – 1,555,155 – 2,049,977 |- | style="text-align:center;"| مشرق وسطیٰ | '''{{flagicon|سعودی عرب}} [[سعودی عرب]]''' | style="text-align:right;"| 27,601,038 | style="text-align:center;"| 1.5%<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90220.htm |title=state.gov |publisher=state.gov |accessdate=20 نومبر 2011}}</ref> | style="text-align:right;"| 414,016 |- | style="text-align:center;"| مغربی افریقہ | '''{{flagicon|سینیگال}} [[سینیگال]]''' | style="text-align:right;"| 12,521,851 | style="text-align:center;"| 0.01% | style="text-align:right;"| 1,252 |- | style="text-align:center;"| [[بلقان]] | '''{{flagicon|سربیا}} [[سربیا]]''' | style="text-align:right;"| 10,150,265 | style="text-align:center;"| 0.01% (تقریباً) | style="text-align:right;"| 1,015 |- | style="text-align:center;"| مشرقی افریقہ | '''{{flagicon|سیچیلیس}} [[سیچیلیس]]''' | style="text-align:right;"| 81,895 | style="text-align:center;"| 1% | style="text-align:right;"| 819 |- | style="text-align:center;"| جنوب مشرقی ایشیا | '''{{flagicon|سنگاپور}} [[سنگاپور]]''' | style="text-align:right;"| 4,553,009 | style="text-align:center;"| 42.5%<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sn.html#People |title=CIA Factbook – سنگاپور |publisher=Cia.gov |accessdate=20 نومبر 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225034006/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sn.html#People |archivedate=2018-12-25 |url-status=live}}</ref> 51%<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71357.htm |title=www.state.gov |publisher=state.gov |date=15 ستمبر 2006 |accessdate=20 نومبر 2011}}</ref> – 61.1%<ref>[http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/سنگاپور/rbodies.html religiousfreedom.lib.virginia.edu]، [http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/2798.htm state.gov]</ref> | style="text-align:right;"| 1,935,029 – 2,322,035 – 2,781,888 |- | style="text-align:center;"| وسطی یورپ | '''{{flagicon|سلوواکیہ}} [[سلوواکیہ]]''' | style="text-align:right;"| 5,447,502 | style="text-align:center;"| 0.1%<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71407.htm |title=state.gov |publisher=state.gov |date=31 دسمبر 1994 |accessdate=20 نومبر 2011}}</ref> | style="text-align:right;"| 5,447 |- | style="text-align:center;"| وسطی یورپ | '''{{flagicon|سلووینیا}} [[سلووینیا]]''' | style="text-align:right;"| 2,009,245 | style="text-align:center;"| 0.075% (تقریباً) | style="text-align:right;"| 1,500 |- | style="text-align:center;"| مغربی یورپ | '''{{flagicon|ہسپانیہ}} [[ہسپانیہ]]''' | style="text-align:right;"| 40,448,191 | style="text-align:center;"| 0.025%<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71409.htm |title=state.gov |publisher=state.gov |accessdate=20 نومبر 2011}}</ref> – 0.5% – 0.75% | style="text-align:right;"| 10,112 – 200,000 – 300,000<ref>{{cite web |author=Nacional |url=http://www.20minutos.es/noticia/232754/1/ |title=El 7% de los fieles profesan una fe que no es la católica |publisher=20minutos.es |date=15 نومبر 2011 |accessdate=20 نومبر 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225034028/https://www.20minutos.es/noticia/232754/1/fieles/profesan/catolica/ |archivedate=2018-12-25 |url-status=live}}</ref> |- | style="text-align:center;"| جنوبی افریقہ (خطہ) | '''{{flagicon|جنوبی افریقہ}} [[جنوبی افریقا]]''' | style="text-align:right;"| 43,997,828 | style="text-align:center;"| 0.1%<ref>{{cite web |url=http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/South_Africa/rbodies.html |title=religiousfreedom.lib.virginia.edu |publisher=religiousfreedom.lib.virginia.edu |accessdate=20 نومبر 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225033923/https://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/South_Africa/rbodies.html%20 |archivedate=2018-12-25 |url-status=dead}}</ref> | style="text-align:right;"| 43,998 |- | style="text-align:center;"| جنوبی ایشیا | '''{{flagicon|سری لنکا}} [[سری لنکا]]''' | style="text-align:right;"| 20,926,315 | style="text-align:center;"| 70%<ref>[http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71444.htm state.gov]، [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ce.html#People The CIA World Factbook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181224211303/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ce.html#People |date=2018-12-24 }}</ref> | style="text-align:right;"| 14,648,421 |- | style="text-align:center;"| جنوبی امریکا | '''{{flagicon|سرینام}} [[سرینام]]''' | style="text-align:right;"| 470,784 | style="text-align:center;"| 1% | style="text-align:right;"| 4,708 |- | style="text-align:center;"| مغربی یورپ | '''{{flagicon|سویڈن}} [[سویڈن]]''' | style="text-align:right;"| 9,031,088 | style="text-align:center;"| 0.2%<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71410.htm |title=state.gov |publisher=state.gov |accessdate=20 نومبر 2011}}</ref> | style="text-align:right;"| 18,062 |- | style="text-align:center;"| مغربی یورپ | '''{{flagicon|سوئٹزرلینڈ}} [[سوئٹزرلینڈ]]''' | style="text-align:right;"| 7,554,661 | style="text-align:center;"| 0.29%<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71411.htm |title=state.gov |publisher=state.gov |accessdate=20 نومبر 2011}}</ref> | style="text-align:right;"| 21,909 |- | style="text-align:center;"| مشرقی ایشیا | '''{{flagicon|جمہوریۂ چین}} [[تائیوان]]''' | style="text-align:right;"| 22,858,872 | style="text-align:center;"| 35%<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71337.htm |title=state.gov |publisher=state.gov |date=15 ستمبر 2006 |accessdate=20 نومبر 2011}}</ref> – 75%<ref>{{cite web |url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/35855.htm |title=state.gov |publisher=state.gov |date=7 جولائ‏ی 2011 |accessdate=20 نومبر 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225034021/https://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/35855.htm%20 |archivedate=2018-12-25 |url-status=live}}</ref> – 93%<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tw.html |title=The World Factbook |publisher=Cia.gov |accessdate=20 نومبر 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225034031/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tw.html%20 |archivedate=2018-12-25 |url-status=live}}</ref> | style="text-align:right;"| 8,000,605 – 17,144,154 – 21,530,358 |- | style="text-align:center;"| جنوبی ایشیا | '''{{flagicon|تاجکستان}} [[جنوبی ایشیاء|تاجکستان]]''' | style="text-align:right;"| 7,076,598 | style="text-align:center;"| 0.1%<ref>{{cite web |url=http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/تاجکستان/rbodies.html |title=religiousfreedom.lib.virginia.edu |publisher=religiousfreedom.lib.virginia.edu |accessdate=20 نومبر 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225034025/https://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/%d8%aa%d8%a7%d8%ac%da%a9%d8%b3%d8%aa%d8%a7%d9%86/rbodies.html%20 |archivedate=2018-12-25 |url-status=dead}}</ref> | style="text-align:right;"| 7,076 |- | style="text-align:center;"| مشرقی افریقہ | '''{{flagicon|تنزانیہ}} [[تنزانیہ]]''' | style="text-align:right;"| 39,384,223 | style="text-align:center;"| 0.1%<ref>{{cite web |url=http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/تنزانیہ/rbodies.html |title=religiousfreedom.lib.virginia.edu |publisher=religiousfreedom.lib.virginia.edu |accessdate=20 نومبر 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225034017/https://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/%d8%aa%d9%86%d8%b2%d8%a7%d9%86%db%8c%db%81/rbodies.html%20 |archivedate=2018-12-25 |url-status=dead}}</ref> | style="text-align:right;"| 39,384 |- | style="text-align:center;"| جنوب مشرقی ایشیا | '''{{flagicon|تھائی لینڈ}} [[تھائی لینڈ]]''' | style="text-align:right;"| 65,068,149 | style="text-align:center;"| 95%<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/th.html |title=The CIA World Factbook |publisher=Cia.gov |accessdate=20 نومبر 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225034058/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/th.html%20 |archivedate=2018-12-25 |url-status=live}}</ref> | style="text-align:right;"| 61,814,742 |- | style="text-align:center;"| [[کیریبین]] | '''{{flagicon|ٹرینیڈاڈ تے ٹوباگو}} [[ٹرینیڈاڈ تے ٹوباگو]]''' | style="text-align:right;"| 1,056,608 | style="text-align:center;"| 0.7%<ref>{{cite web |url=http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/Trinidad/rbodies.html |title=religiousfreedom.lib.virginia.edu |publisher=religiousfreedom.lib.virginia.edu |accessdate=20 نومبر 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225034052/https://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/Trinidad/rbodies.html%20 |archivedate=2018-12-25 |url-status=dead}}</ref> | style="text-align:right;"| 7,396 |- | style="text-align:center;"| مشرق وسطیٰ | '''{{flagicon|ترکی}} [[ترکی]]''' | style="text-align:right;"| 71,158,647 | style="text-align:center;"| 0.1%<ref>{{cite web |url=http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/ترکی/rbodies.html |title=religiousfreedom.lib.virginia.edu |publisher=religiousfreedom.lib.virginia.edu |accessdate=20 نومبر 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225034024/https://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/%d8%aa%d8%b1%da%a9%db%8c/rbodies.html%20 |archivedate=2018-12-25 |url-status=dead}}</ref> | style="text-align:right;"| 71,159 |- | style="text-align:center;"| جنوبی ایشیا | '''{{flagicon|ترکمانستان}} [[جنوبی ایشیاء|ترکمانستان]]''' | style="text-align:right;"| 5,097,028 | style="text-align:center;"| 0.1%<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/72290.htm |title=state.gov |publisher=state.gov |accessdate=20 نومبر 2011}}</ref> | style="text-align:right;"| 50,970 |- | style="text-align:center;"| مشرقی یورپ | '''{{flagicon|یوکرین}} [[یوکرین]]''' | style="text-align:right;"| 46,299,862 | style="text-align:center;"| 0.1% (تقریباً)<ref name=autogenerated1 /> | style="text-align:right;"| 46,300 |- | style="text-align:center;"| مشرق وسطیٰ | '''{{flagicon|متحدہ عرب امارات}} [[متحدہ عرب امارات]]''' | style="text-align:right;"| 4,444,011 | style="text-align:center;"| 5%<ref>[http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71434.htm state.gov]، [http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=10 religiousintelligence.co.uk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927193701/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=10 |date=2007-09-27 }}</ref> | style="text-align:right;"| 222,201 |- | style="text-align:center;"| مغربی یورپ | '''{{flagicon|برطانیہ}} [[برطانیہ]]''' | style="text-align:right;"| 60,776,238 | style="text-align:center;"| 0.3%<ref name=UKNSO>{{Cite web |url=http://www.statistics.gov.uk/cci/nugget.asp?id=293 |title=Religion In Britain, 2001 |access-date=2012-09-08 |archive-date=2018-12-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181224211207/https://www.ons.gov.uk/ |url-status=dead}}</ref> | style="text-align:right;"| 152,000<ref name=UKNSO /> |- | style="text-align:center;"| شمالی امریکا | '''{{flagicon|ریاستہائے متحدہ امریکہ}} [[ریاستہائے متحدہ امریکا]]''' | style="text-align:right;"| 301,139,947 | style="text-align:center;"| 0.7%<ref>{{Cite web |url=http://www.gc.cuny.edu/faculty/research_briefs/aris/key_findings.htm |title=American Religious Identification Survey, 2001 |access-date=2012-09-08 |archive-date=2005-10-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051024031359/http://www.gc.cuny.edu/faculty/research_briefs/aris/key_findings.htm |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |url=http://flagcounter.com/factbook/us |title=CIA The World Factbook – ریاستہائے متحدہ امریکا of America |publisher=Flagcounter.com |accessdate=20 نومبر 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225034004/http://flagcounter.com/factbook/us%20 |archivedate=2018-12-25 |url-status=dead}}</ref> | style="text-align:right;"| 1,505,700 – 6,022,799 |- | style="text-align:center;"| جنوبی امریکا | '''{{flagicon|یوراگوئے}} [[یوراگوئے]]''' | style="text-align:right;"| 3,460,607 | style="text-align:center;"| 0.1%<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71477.htm |title=state.gov |publisher=state.gov |date=15 ستمبر 2006 |accessdate=20 نومبر 2011}}</ref> | style="text-align:right;"| 3,461 |- | style="text-align:center;"| جنوبی ایشیا | '''{{flagicon|ازبکستان}} [[جنوبی ایشیاء|ازبکستان]]''' | style="text-align:right;"| 27,780,059 | style="text-align:center;"| 0.2%<ref>[http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/ازبکستان/rbodies.html religiousfreedom.lib.virginia.edu]، [http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=7 religiousintelligence.co.uk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927193458/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=7 |date=2007-09-27 }}</ref> | style="text-align:right;"| 55,560 |- | style="text-align:center;"| اوقیانوسیہ | '''{{flagicon|وانواتو}} [[وانواتو]]''' | style="text-align:right;"| 211,971 | style="text-align:center;"| 1%<ref>{{cite web |url=http://headheeb.blogmosis.com/archives/025435.html |title=headheeb.blogmosis.com |publisher=headheeb.blogmosis.com |accessdate=20 نومبر 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225033919/http://headheeb.blogmosis.com/archives/025435.html%20 |archivedate=2018-12-25 |url-status=dead}}</ref> | style="text-align:right;"| 2,120 |- | style="text-align:center;"| جنوبی امریکا | '''{{flagicon|وینزویلا}} [[وینزویلا]]''' | style="text-align:right;"| 26,023,528 | style="text-align:center;"| 0.2%<ref>{{Cite web |url=http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=6 |title=religiousintelligence.co.uk |access-date=2012-09-08 |archive-date=2009-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090116113643/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=6 |url-status=dead}}</ref> | style="text-align:right;"| 52,047 |- | style="text-align:center;"| جنوب مشرقی ایشیا | '''{{flagicon|ویتنام}} [[ویتنام]]''' | style="text-align:right;"| 85,262,356 | style="text-align:center;"| 7.9%<ref>{{cite web|title=The 2009 ویتنام Population and Housing Census: Completed Results|url=http://www.gso.gov.vn/Modules/Doc_Download.aspx?DocID=12724|publisher=General Statistics Office of ویتنام: Central Population and Housing Census Steering Committee|pages=281|date=2010-06|accessdate=12 مارچ 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225033924/http://www.gso.gov.vn/Modules/Doc_Download.aspx?DocID=12724%20|archivedate=2018-12-25|url-status=live}}</ref>- 16%<ref>{{cite web|author=18 نومبر 2011 14:09:29 -0500 |url=http://www.ویتنامembassy.us/news/story.php?d=20070202130018 |title=ویتنامembassy.us |publisher=ویتنامembassy.us |date=16 نومبر 2011 |accessdate=20 نومبر 2011}}</ref> –>50%<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71363.htm |title=state.gov |publisher=state.gov |accessdate=20 نومبر 2011}}</ref> – 85% (تقریباً)<ref>[http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/4130.htm state.gov]، [http://www.mtholyoke.edu/acad/intrel/pentagon2/doc125.htm mtholyoke.edu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171109110224/https://www.mtholyoke.edu/acad/intrel/pentagon2/doc125.htm |date=2017-11-09 }}</ref> | style="text-align:right;"| 13,641,977 –>42,631,178 – 72,473,003 |- | style="text-align:center;"| جنوبی افریقہ (خطہ) | '''{{flagicon|زمبابوے}} [[زمبابوے]]''' | style="text-align:right;"| 12,311,143 | style="text-align:center;"| 0.1%<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71332.htm |title=state.gov |publisher=state.gov |accessdate=20 نومبر 2011}}</ref> | style="text-align:right;"| 37 |- style="background:#9ff;" ! colspan="2" | مجموعہ ! 6,679,252,040 ! 7.342% – 10.356% – 28.775% ! 489,807,761 – 690,847,214 – 1,921,989,641 |} == حوالے == {{حوالے|2}} {{گٹھ کومنز|Buddhism by country}} {{فہرستاں مذہب بلحاظ ملک}} [[گٹھ:بدھ مت بلحاظ ملک|بدھ مت بلحاظ ملک]] [[گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے ]] 07loal6zyhhredcvpz1qp637sa4tc6g 0 101078 712885 691676 2026-10-28T11:17:48Z Ziv 40019 ([[c:GR|GR]]) [[File:Wuerttemberg Banner.svg]] → [[File:Wappenflagge Herzogtum Württemberg.svg]] [[c:COM:FR#FR4|Criterion 4]] · Harmonisation of a fileset 712885 wikitext text/x-wiki [[فائل:Old-world-map.jpg|thumb|عالمی نقشہ، 1565ء]] [[فائل:1555-56 CE World Map.PNG|thumb|عالمی نقشہ، 1555ء–1556ء]] '''1500ء وچ دیس لسٹ بلحاظ آبادی''' {{ہور نام|انگریزی=List of countries by population in 1500}}کے اعداد و شمار سال دے شروع وچ اندازہ لکھے گئے نيں تے جے اس سال اس ملک وچ مردم شماری ہوئی سی تاں اس دے صحیح اعداد لکھیے گئے نيں۔ {| class="wikitable" style="text-align:right" ! ملک/علاقہ|| آبادی<br />{{تقریباً|1500}} تخمینہ|| عالمی<br />تناسب<br />آبادی |- | align="left" | [[منگ خاندان]]<ref>Edwin Oldfather Reischauer, John King Fairbank, Albert M. Craig (1960) A history of East Asian civilization, Volume 1. East Asia: The Great Tradition, George Allen & Unwin Ltd.</ref> {{List collapsed|title=Subdivisions|{{Unordered list |[[فائل:Hidari mitsudomoe.svg|35px]] [[مملکت ریوکیو]] - ? }}}} |125,000,000 |{{Percentage|125,000,000|438,000,000|1|pad=yes}} |- | style="text-align:left;" |[[فائل:Delhi Sultanate Flag.svg|35px]] [[سلطنت دہلی]] [[لودھی سلطنت]] |20,000,000 to<br />55,000,000 | |- | style="text-align:left;" |[[فائل:Flag of vijaynagara.jpg|35px]] [[وجے نگر سلطنت]]<ref name="Globalising Migration History: The Eurasian Experience">{{cite book |title= Globalising Migration History: The Eurasian Experience (16th-21st Centuries) |date=27 مارچ 2014 |page=101 |isbn=9789004271364 |url= https://books.google.com/books?id=CCqiAwAAQBAJ&q=vijayanagar+empire+population&pg=PA101 |access-date=28 جولائ‏ی 2016}}</ref> {{List collapsed|title=Subdivisions|{{Unordered list |[[فائل:Flag of Mysore.svg|25px]] [[سلطنت خداداد میسور]] - ? |[[فائل:Flag of vijaynagara.jpg|25px]] [[Nayakas of Keladi]] - ? }}}} |18,000,000 |3.7% |- |style="text-align:left;"|[[فائل:Pavillon royal de France.svg|35px]] [[مملکت فرانس]] {{List collapsed|title=Subdivisions|{{Unordered list |[[فائل:Pavillon royal de la France.svg|25px]] [[مملکت فرانس]]<ref name="Europe, 1500-1600" /> – 15,000,000 |[[فائل:Flag of the Duchy of Milan (1450).svg|25px]] [[Duchy of Milan]]<ref name="Europe, 1500-1600" /> – 1,250,000 |[[فائل:Coat of Arms of Andorra (Before 16th Century).svg|25px]] [[انڈورا]] - ? }}}} |16,250,000 |{{Percentage|16,250,000|438,000,000|1|pad=yes}} |- | style="text-align:left;" |[[فائل:Bengal Sultanate Flag.gif|35px]] [[شاہی بنگالہ]] |10,000,000 to<br />16,000,000 | |- |style="text-align:left;"|[[فائل:Banner of the Holy Roman Emperor (after 1400).svg|35px]] [[مقدس رومی سلطنت]]<ref name="globalsecurity.org">{{cite web|url=http://www.globalsecurity.org/military/world/europe/hre-2.htm|title=Holy Roman Empire – 1500 – The German Empire|author=John Pike}}</ref> {{List collapsed|title=Subdivisions|{{Unordered list |[[فائل:Bindenschild Privilegium maius 1512.svg|25px]] [[آسٹریائی آرچڈچی]] - ? |[[فائل:Bandera cruz de Borgoña 2.svg|25px]] [[Habsburg Netherlands]]<ref name="Appendix B" /> – 950,000 |[[فائل:Early Swiss cross.svg|25px]] [[قدیم سوئس وفاق]]<ref name="Population Growth and Agrarian Change: An Historical Perspective" /> – 745,000 |[[فائل:Blason Boheme.svg|25px]] [[Kingdom of Bohemia]] - ? |[[فائل:Armoiries Bavière.svg|25px]] [[Duchy of Bavaria]] - ? |[[فائل:Wappen Mark Brandenburg.png|25px]] [[Margraviate of Brandenburg]] - ? |[[فائل:Wappenflagge Herzogtum Württemberg.svg|25px]] [[Duchy of Württemberg]] - ? |[[فائل:Flag of Electoral Saxony.svg|25px]] [[Electorate of Saxony|Saxony]] - ? |[[فائل:Coat of arms of Baden.svg|25px]] [[Margraviate of Baden]] - ? |[[فائل:Flag of Thuringia.svg|25px]] [[Thuringian states]] - ? |[[فائل:COA family de Landgrafen von Hessen.svg|25px]] [[Landgraviate of Hesse]] - ? |[[فائل:Flagge Großherzogtümer Mecklenburg.svg|25px]] [[Duchy of Mecklenburg-Schwerin]] - ? |[[فائل:Arms of Nassau.svg|25px]] [[County of Nassau]] - ? |[[فائل:Wuerzburgsiebmacher.jpg|25px]] [[Bishopric of Würzburg]] - ? |[[فائل:BlasonChristian Ier (1143-1167), comte d'Oldenbourg.svg|25px]] [[County of Oldenburg]] - ? |[[فائل:Civil Ensign of Luxembourg.svg|25px]] [[Duchy of Luxemburg]] - ? |[[فائل:Wappen Vögte Weida.svg|25px]] [[Vogtland]] - ? |[[فائل:Flagge Fürstentum Lippe.svg|25px]] [[Principality of Lippe]] - ? |[[فائل:Mecklenburg Arms.svg|25px]] [[Mecklenburg]] - ? |[[فائل:Flag of Anhalt Duchies.png|25px]] [[Anhalt-Dessau]] - ? |[[فائل:Flag of the Prince-Bishopric of Münster.svg|25px]] [[Prince-Bishopric of Münster]] - ? |[[فائل:Flag of Anhalt Duchies.png|25px]] [[Anhalt-Dessau]] - ? |[[فائل:Flag of Anhalt Duchies.png|25px]] [[Anhalt-Köthen]] - ? |[[فائل:Schaumburg-Grafschaft.PNG|25px]] [[County of Schaumburg]] - ? |[[فائل:Lesser Coat of arms of Liechtenstein.svg|25px]] [[لیختینستائن]] - ? |[[فائل:Wappen Erzbistum Salzburg.png|25px]] [[Archbishopric of Salzburg]]- ? |[[فائل:Coat of Arms of Brunswick-Lüneburg.svg|25px]] [[Principality of Calenberg]] - ? |[[فائل:Banner of the Electorate of Mainz.svg|25px]] [[Electorate of Mainz]] - ? |[[فائل:Red St George's Cross.svg|25px]] [[Electorate of Trier]] - ? |[[فائل:Black St George's Cross.svg|25px]] [[Electorate of Cologne]] - ? |[[فائل:Flag of The Electoral Palatinate (1604).svg|25px]] [[Electoral Palatinate]] - ? |[[فائل:Coat of arms of Brunswick-Lüneburg.svg|25px]] [[Duchy of Brunswick-Luneburg]] - ? |[[فائل:Flag of Lauenburg.svg|25px]] [[Saxe-Lauenburg]] - ? |[[فائل:Wappen Erzbistum Magdeburg.png|25px]] [[Archbishopric of Magdeburg]] - ? |[[فائل:Flag of Hamburg.svg|25px]] [[ہم برک]] - ? |[[فائل:Flag of the Free City of Lübeck.svg|25px]] [[Free City of Lübeck|Lübeck]] - ? |[[فائل:Schleswig Arms.svg|25px]] [[Schleswig]] - ? |[[فائل:Merchant Ensign of Holstein-Gottorp (Lions sinister).svg|25px]] [[Duchy of Holstein|Holstein]] - ? |[[فائل:Wappen Bistum Lübeck.png|25px]] [[Bishopric of Lübeck]] - ? |[[فائل:Flag of Trento.png|25px]] [[Bishopric of Trent]] - ? |[[فائل:Ostfriesland CoA.svg|25px]] [[East Frisia]] - ? |[[فائل:Coat of arms of the House of Gonzaga (1394).svg|25px]] [[Margravate of Mantua]] |[[فائل:Flag of the Duchy of Modena.svg|25px]] [[Duchy of Modena and Reggio]] - ? |[[فائل:Wappen Pommern.svg|25px]] [[Duchy of Pomerania]] - ? |[[فائل:Coat of arms of Federico and Guidobaldo da Montefeltro.svg|25px]] [[Duchy of Urbino]] - ? |[[فائل:Wappen Bistum Utrecht.png|25px]] [[Episcopal principality of Utrecht]] - ? |[[فائل:Wappen Brandenburg-Ansbach.svg|25px]] [[Principality of Ansbach]] - ? | [[Augsburg|Mixed Imperial City of Augsburg]] - ? |[[فائل:Cleves Arms.svg|25px]] [[Duchy of Cleves]] - ? |[[فائل:Gelre-4 wapen.svg|25px]] [[Guelders]] - ? |[[فائل:LuikVlag.svg|25px]] [[Prince-Bishopric of Liège]] - ? |[[فائل:Coat of arms of Federico and Guidobaldo da Montefeltro.svg|25px]] [[Duchy of Urbino]] }}}} |16,000,000 |{{Percentage|16,000,000|438,000,000|1|pad=yes}} |- |style="text-align:left;"|[[فائل:Banner of the Inca Empire.svg|35px]] [[انکا]]<ref>http://howtoperu.com/2012/11/29/inca-population-estimates/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161110163003/http://howtoperu.com/2012/11/29/inca-population-estimates/ |date=2016-11-10 }}</ref><ref name="La catastrophe demographique">{{cite web|url=http://www.lhistoire.fr/|title="La catastrophe démographique" (The Demographical Catastrophe")، L'Histoire n°322, جولائی–اگست 2007, p. 17.}}</ref> |12,000,000 |{{Percentage|12,000,000|438,000,000|1|pad=yes}} |- |style="text-align:left;"|[[فائل:Flag of the Ottoman Empire.svg|35px]] [[سلطنت عثمانیہ]] <ref>Behar, Cem, ed. 1996. Osmanlı Đmparatorluğu'nun ve Türkiye'nin nüfusu, 1500–1927. Ankara: T.C. Basbakanlık Devlet Đstatistik Enstitüsü = State Institute of Statistics Prime Ministry Republic of Turkey.</ref> {{List collapsed|title=Subdivisions|{{Unordered list |{{پرچم تصویر|Ottoman Empire}} [[سلطنت عثمانیہ]] - ? |{{پرچم تصویر|Ottoman Empire}} [[Ottoman Bulgaria|Bulgaria]] - ? |{{پرچم تصویر|Ottoman Empire}} [[عثمانی سربیا]] - ? |{{پرچم تصویر|Ottoman Empire}} [[Habesh Eyalet]] - ? |{{پرچم تصویر|Ottoman Empire}} [[Ottoman Albania|Albania]] - ? |[[فائل:Flag of Wallachia.svg|25px]] [[افلاق]] - ? |[[فائل:Flag of the crimeans.svg|25px]] [[خانان کریمیا]] }}}} |11,000,000 |{{Percentage|11,000,000|438,000,000|1|pad=yes}} |- |style="text-align:left;"|[[فائل:Royal Banner of the Crown of Castile (Early Style)-Variant.svg|35px]] [[فائل:Royal Banner of Aragón.svg|25px]] [[سلطنت ہسپانیہ]] {{List collapsed|title=Subdivisions|{{Unordered list |[[فائل:Royal Banner of the Crown of Castile (Early Style)-Variant.svg|25px]] [[تاج قشتالہ]]<ref name="Castile, Aragon, Granada, and Portugal 1400-1517">{{cite web|title=Castile, Aragon, Granada, and Portugal 1400–1517|url=http://www.san.beck.org/8-4-Spain%26Portugal.html|access-date=19 جولائ‏ی 2016|archive-date=2021-04-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20210415095921/http://www.san.beck.org/8-4-Spain%26Portugal.html}}</ref> – 7,000,000 |[[فائل:Royal Banner of Aragón.svg|25px]] [[تاج آراگون]]<ref name="Europe, 1500-1600">{{cite book|title=Europe, 1500–1600|isbn = 978-0-17-435064-4|url=https://books.google.com/books?id=3CVcZQj1TIcC&q=population/&pg=PA130|access-date=19 جولائ‏ی 2016|last1 = Jones|first1 = J. A. P.|year = 1997}}</ref> – 950,000 |[[فائل:Bandiera del Regno di Sicilia 4.svg|25px]] [[مملکت صقلیہ]]<ref name="Population Growth and Agrarian Change: An Historical Perspective">{{cite book|author=Grigg, D. B.|title=Population Growth and Agrarian Change: An Historical Perspective|year=1980|publisher=CUP Archive|url=https://archive.org/details/populationgrowth00grig|url-access=registration|page=[https://archive.org/details/populationgrowth00grig/page/55 55]|quote=population sicily 1500.|access-date=19 جولائ‏ی 2016}}</ref> – 600,000 |[[فائل:Coat of Arms of Andorra (Before 16th Century).svg|25px]] [[انڈورا]] - ? |[[فائل:Royal Banner of the Crown of Castile (Early Style)-Variant.svg|25px]] [[Columbian Viceroyalty]] - ? }}}} |8,550,000 |{{Percentage|8,550,000|438,000,000|1|pad=yes}} |- |style="text-align:left;"|[[فائل:Ashikaga mon.svg|35px]] [[Ashikaga shogunate]] <ref>(a) Jean-Noël Biraben, "The History of the Human Population From the First Beginnings to the Present" in "Demography: Analysis and Synthesis: A Treatise in Population" (Eds: Graziella Caselli, Jacques Vallin, Guillaume J. Wunsch) Vol 3, Chapter 66, pp 5–18, Academic Press, San Diego (2005)۔ (b) Jean-Noël Biraben, "An Essay Concerning Mankind's Evolution"، Population, Selected Papers, Vol. 4, pp. 1–13 (1980)۔ (c) Jean-Noël Biraben, "Essai sur l'évolution du nombre des hommes"، Population Vol. 34 (no. 1)، pp. 13–25 (1979)۔</ref> |8,000,000 |{{Percentage|8,000,000|438,000,000|1|pad=yes}} |- |style="text-align:left;"|[[فائل:Flag of the king of Joseon.svg|35px]] [[جوسان]] <ref name="Appendix B" /> | 8,000,000 |{{Percentage|8,000,000|438,000,000|1|pad=yes}} |- |style="text-align:left;"|[[فائل:Alex K Kingdom of Poland-flag.svg|35px]] [[فائل:Coat of arms of the Grand Duchy of Lithuania.svg|25px]] [[Polish–Lithuanian union|Polish–Lithuanian Union]] <ref name="An Historical Geography of Europe">{{cite book|title=An Historical Geography of Europe, 1500–1840|year=1979|publisher=Cambridge University Press|author=Norman John Greville Pounds|url=https://archive.org/details/historicalgeogra0000poun|url-access=registration|page=[https://archive.org/details/historicalgeogra0000poun/page/104 104]|quote=population austria 1500.|access-date=10 اگست 2016}}</ref> {{List collapsed|title=Subdivisions|{{Unordered list |[[فائل:Alex K Kingdom of Poland-flag.svg|25px]] [[مملکت پولینڈ (1385–1569)]]<ref name="Samsonowicz">{{cite journal|last1=Samsonowicz|first1=Henryk|year=1997|title=Probe einer demograpischen Einschätzung Polen um das Jahr 1500|url=https://www.researchgate.net/publication/313687395|journal=Studia Historiae Oeconomicae|language=de|volume=22|pages=16–24}}</ref> – 3,900,000 |[[فائل:Coat of arms of the Grand Duchy of Lithuania.svg|25px]] [[Grand Duchy of Lithuania]] - ? |[[فائل:Flag of the Teutonic Order.svg|25px]] [[State of the Teutonic Order]] - ? }}}} |7,500,000 |{{Percentage|7,500,000|438,000,000|1|pad=yes}} |- |style="text-align:left;"|[[فائل:Aztec Triple Alliance.png|35px]] [[Aztec Empire]] <ref name="La catastrophe demographique" /> |6,000,000 |{{Percentage|6,000,000|438,000,000|1|pad=yes}} |- |style="text-align:left;"|[[فائل:Imperial Standard of Nguyen Dynasty1.svg|35px]] [[Đại Việt]] {{Sfn|Li|1998|p=171}} | 5,625,400 |{{Percentage|5,625,400|438,000,000|1|pad=yes}} |- |style="text-align:left;"|[[فائل:Mameluke Flag.svg|35px]] [[سلطنت مملوک (مصر)]]<ref>{{cite book |author= Borsch, Stuart J. |title= The Black Death in Egypt and England: A Comparative Study |date= 15 ستمبر 2009 |isbn= 978-0-292-78317-1 |url= https://books.google.com/books?id=QcF7AAAAQBAJ&q=population&pg=PT40}}</ref><ref name="Two Thousand Years of Economic Statistics, Volume 1">{{cite book|title=Two Thousand Years of Economic Statistics, Volume 1|isbn = 978-1-62894-101-2|url=https://books.google.com/books?id=-UPyBwAAQBAJ&q=population+of+ethiopia+1600&pg=PA15|access-date=4 مئی 2016|last1 = Avakov|first1 = Alexander V.|date = اپریل 2015}}</ref> {{List collapsed|title=Subdivisions|{{Unordered list |[[فائل:Mameluke Flag.svg|35px]] [[سلطنت مملوک (مصر)]] – 3,000,000 |[[فائل:Mameluke Flag.svg|35px]] [[سلطنت مملوک (مصر)]] – 1,206,000 |[[فائل:Mameluke Flag.svg|35px]] [[سلطنت مملوک (مصر)]] – 299,000 |[[فائل:Mameluke Flag.svg|35px]] [[سلطنت مملوک (مصر)]] – 196,000 |[[فائل:Mameluke Flag.svg|35px]] [[سلطنت مملوک (مصر)]] – 166,000 |[[فائل:Mameluke Flag.svg|35px]] [[سلطنت مملوک (مصر)]] - ? |[[فائل:Mameluke Flag.svg|35px]] [[سلطنت مملوک (مصر)]] - ? }}}} |4,867,000 |{{Percentage|4,867,000|438,000,000|1|pad=yes}} |- |style="text-align:left;"|[[فائل:Flag of Hungary (15th century, rectangular).svg|35px]][[فائل:Coat of arms of Croatia 1495.svg|25px]][[Croatia in union with Hungary|Union]] of [[مملکت ہنگری]]<br />and [[Croatia in the union with Hungary|Kingdom of Croatia]]<ref name="Tacitus">{{cite web|title=Tacitus: Historical Atlas|url=http://www.tacitus.nu/historical-atlas/population/|access-date=25 جولائ‏ی 2016}}</ref><ref name="Urban Societies in East-Central Europe, 1500–1700">{{cite book |title= Urban Societies in East-Central Europe, 1500–1700 |author= Miller, Jaroslav |date= 11 فروری 2016 |isbn= 978-1-317-00340-3 |url= https://books.google.com/books?id=xQqOCwAAQBAJ&q=population&pg=PA21|access-date=25 جولائ‏ی 2016}}</ref> {{List collapsed|title=Subdivisions|{{Unordered list |[[فائل:Flag of Hungary (15th century, rectangular).svg|25px]] [[مملکت ہنگری]] - ? |[[فائل:Coat of arms of Croatia 1495.svg|25px]] [[Croatia in the union with Hungary|Kingdom of Croatia]] – 1 010 000 <ref>https://hu-benedikt.hr/?p=5088</ref> |[[فائل:Flag of Transylvania before 1918.svg|25px]] [[Eastern Hungarian Kingdom|Principality of Transylvania]] - ? }}}} |4,000,000 |{{Percentage|4,000,000|438,000,000|1|pad=yes}} |- |style="text-align:left;"|[[فائل:Flag Portugal (1495).svg|35px]] [[پرتگیزی سلطنت]]<ref name="Castile, Aragon, Granada, and Portugal 1400-1517" /> {{List collapsed|title=Subdivisions|{{Unordered list |[[فائل:Flag Portugal (1495).svg|35px]] [[مملکت پرتگال]] – 3,000,000 |[[فائل:Flag Portugal (1495).svg|35px]] [[سبتہ]] - ? |[[فائل:Flag Portugal (1495).svg|35px]] [[قصر الصغیر]] - ? |[[فائل:Flag Portugal (1495).svg|35px]] [[اصیلہ]] - ? |[[فائل:Flag Portugal (1495).svg|35px]] [[الجدیدہ (مراکش)]] - ? |[[فائل:Flag Portugal (1495).svg|35px]] [[Portuguese Tangier]] - ? |[[فائل:Flag Portugal (1495).svg|35px]] [[وادان]] - ? |[[فائل:Flag Portugal (1495).svg|35px]] [[اسفی، مراکش]] - ? |[[فائل:Flag Portugal (1495).svg|35px]] [[Graciosa fortress]] - ? |[[فائل:Flag Portugal (1495).svg|35px]] [[Arguin]] - ? |[[فائل:Flag Portugal (1495).svg|35px]] [[Portuguese Cape Verde]] - ? |[[فائل:Flag Portugal (1495).svg|35px]] [[جزیرہ ساؤ ٹومے]] - ? |[[فائل:Flag Portugal (1495).svg|35px]] [[پرنسپے]] - ? |[[فائل:Flag Portugal (1495).svg|35px]] [[آنوبون]] - ? |[[فائل:Flag Portugal (1495).svg|35px]] [[Bioko]] - ? |[[فائل:Flag Portugal (1495).svg|35px]] [[ایلمینا]] - ? |[[فائل:Flag Portugal (1495).svg|35px]] [[Portuguese Gold Coast]] - ? |[[فائل:Flag Portugal (1495).svg|35px]] [[لکشادیپ]] - ? |[[فائل:Flag Portugal (1495).svg|35px]] [[مادیرا]] - ? |[[فائل:Flag Portugal (1495).svg|35px]] [[آزورس]] - ? }}}} |3,000,000 |{{Percentage|3,000,000|438,000,000|1|pad=yes}} |- |style="text-align:left;"|[[فائل:Royal Standard of England (1406-1603).svg|35px]] [[مملکت انگلستان]] {{List collapsed|title=Subdivisions|{{Unordered list |[[فائل:Flag of England.svg|25px]] [[مملکت انگلستان]]<ref name="Population Growth and Agrarian Change: An Historical Perspective" /> – 2,100,000 |[[فائل:Arms of Ireland (historical).svg|25px]] [[Lordship of Ireland]]<ref name="Contested Island: Ireland 1460-1630">{{cite book |author= Connolly, S. J. |title= Contested Island: Ireland 1460–1630 |date= 30 جولائ‏ی 2009 |page=404 |isbn= 978-0-19-956371-5 |url= https://books.google.com/books?id=1q4VDAAAQBAJ&q=ireland+population+density+1600&pg=PA404}}</ref><ref name="Map of Control of Ireland in 1500">{{cite web|title=Map of Control of Ireland in 1500|url=http://www.wesleyjohnston.com/users/ireland/maps/historical/map1450.gif}}</ref> – 250,000 {{Efn|Only about 1/3 of Ireland was under the English Crown in 1500 (through direct control by the crown, such as [[دی پیل]]، or through the Anglo-Irish Lords)۔}} |[[فائل:Flag of Gwynedd.png|25px]] [[History of Wales|Wales]]<ref name="Population Growth and Agrarian Change: An Historical Perspective" /> – 400,000 |[[فائل:Flag of England.svg|25px]] [[Pale of Calais]] - ? }}}} |2,750,000 |{{Percentage|2,750,000|438,000,000|1|pad=yes}} |- |style="text-align:left;"|[[فائل:Coat of arms of the Vatican City.svg|35px]] [[پاپائی ریاستاں]]<ref name="Europe, 1500-1600" /> |2,000,000 |{{Percentage|2,000,000|438,000,000|1|pad=yes}} |- |style="text-align:left;"|[[فائل:Bandera de Nápoles - Trastámara.svg|35px]] [[مملکت ناپولی]]<ref name="Europe, 1500-1600" /> |2,000,000 |{{Percentage|2,000,000|438,000,000|1|pad=yes}} |- |style="text-align:left;"|[[فائل:Flag of the Kalmar Union.svg|35px]] [[کالمار اتحاد]]<ref name="Appendix B">{{cite web|title=Appendix B Growth of World Population, GDP and GDP Per Capita before 1820 at 'www.ggdc.net/MADDISON/other_books/appendix_B.pdf'}}</ref> {{List collapsed|title=Subdivisions|{{Unordered list |[[فائل:Flag of Denmark.svg|25px]] [[ڈنمارک]] – 600,000 |[[فائل:Flag of Sweden (1562–1650).svg|25px]] [[سویڈن]] – 550,000 |[[فائل:Kongeflagg.svg|25px]] [[ناروے]]<ref name="Population Growth and Agrarian Change: An Historical Perspective" /> – 240,000 |[[فائل:Coat of arms of Finland.svg|25px]] [[History of Finland|Finland]] – 300,000 |[[فائل:Iceland stockfish coa.svg|25px]] [[History of Iceland|Iceland]]- ? |[[فائل:Coat of arms of Greenland.svg|25px]] [[History of Greenland|Greenland]] - ? }}}} |1,690,000 |{{Percentage|1,690,000|438,000,000|1|pad=yes}} |- |style="text-align:left;"|[[فائل:Flag of Most Serene Republic of Venice.svg|35px]] [[جمہوریہ وینس]]<ref name="Europe, 1500-1600" /> {{List collapsed|title=Subdivisions|{{Unordered list |[[فائل:Flag of Most Serene Republic of Venice.svg|25px]] [[جمہوریہ وینس]] - ? |[[فائل:Coat of arms of Dalmatia (variation).svg|25px]] [[Venetian Dalmatia]] - ? |[[فائل:Flag of Most Serene Republic of Venice.svg|25px]] [[History of Istria|Istria]] - ? |[[فائل:Flag of Most Serene Republic of Venice.svg|25px]] [[Venetian Albania]] - ? |[[فائل:Flag of Most Serene Republic of Venice.svg|25px]] [[تینوس]] - ? |[[فائل:Flag of Most Serene Republic of Venice.svg|25px]] [[Kingdom of Candia]] - ? |[[فائل:Armoiries Naxos.svg|25px]] [[Duchy of the Archipelago]] |[[فائل:Flag of Most Serene Republic of Venice.svg|25px]] [[Ionian Islands under Venetian rule]] - ? |[[فائل:Flag of Most Serene Republic of Venice.svg|25px]] [[Venetian Cyprus]] - ? }}}} |1,500,000 |{{Percentage|1,500,000|438,000,000|1|pad=yes}} |- | style="text-align:left;" |[[فائل:Flag of Cambodia (pre-1863).svg|35px]] [[Dark ages of Cambodia|Cambodia]]<ref name="Two Thousand Years of Economic Statistics, Volume 1" /> |1,224,000 |{{Percentage|1,224,000|438,000,000|1|pad=yes}} |- |- |style="text-align:left;"|[[فائل:Flag of Florence.svg|35px]] [[Republic of Florence]]<ref name="Europe, 1500-1600" /> |750,000 |{{Percentage|750,000|438,000,000|1|pad=yes}} |- |style="text-align:left;"|[[فائل:Royal Standard of Scotland.svg|35px]] [[مملکت سکاٹ لینڈ]]<ref>{{cite web|title=Scottish Society: 1500–1800 at 'www.loc.gov/catdir/samples/cam031'|author=Houston, R.A. & White, I. D. (Cambridge University Press)|date=1989}}</ref> |500,000 |{{Percentage|500,000|438,000,000|1|pad=yes}} |- |style="text-align:left;"| [[سلطنت ملاکا]]<ref name="Globalising Migration History: The Eurasian Experience" />{{Efn|Population was estimated to be between 65,000 – 200,000.}} |135,000 |{{Percentage|135,000|438,000,000|1|pad=yes}} |- ! align="left" | {{No flag}} ''[[دنیا]]''<ref>Angus Maddison, 2003, The World Economy: Historical Statistics, Vol. 2, OECD, Paris. (2008, ggdc.net)</ref> !! 438,000,000|| - |} {{نامکمل لسٹ|date=جولائ‏ی 2016}} == حوالے == {{حوالے|2}} == ماخذ == * {{cite book |last=Li|first=Tana|title=Nguyen Cochinchina: Southern Vietnam in the Seventeenth and Eighteenth Centuries|year=1998|publisher=[[Cornell University Press]]|isbn=978-1-5017-3257-7}} * Kurt Witthauer. Bevölkerung der Erde (1958) * Calendario Atlante de Agostini, anno 99 (2003) * The Columbia Gazetteer of the World (1998) * Britannica Book of the Year: World Data (1997) {{فہارست آبادی بلحاظ ملک}} {{نامکمل لسٹ|date=مارچ 2011}} [[گٹھ:1500ء]] qygbhju4n0cu5ibse6ex7c4mhnnvqyd 0 101079 712886 699614 2026-10-28T11:20:08Z Ziv 40019 ([[c:GR|GR]]) [[File:Wuerttemberg Banner.svg]] → [[File:Wappenflagge Herzogtum Württemberg.svg]] [[c:COM:FR#FR4|Criterion 4]] · Harmonisation of a fileset 712886 wikitext text/x-wiki '''1600ء وچ دیس لسٹ بلحاظ آبادی''' {{ہور نام|انگریزی=List of countries by population in 1600}} دے اعداد و شمار سال دے شروع وچ اندازہ لکھے گئے نيں تے جے اس سال اس ملک وچ مردم شماری ہوئی سی تاں اس دے صحیح اعداد لکھیے گئے نيں۔ {| width=800px align=center |- |<gallery mode="slideshow"> File:World 1340 1600.jpg File:Kunyu Wanguo Quantu (坤輿萬國全圖).jpg </gallery> |} {| class="wikitable" style="text-align:right" ! ملک/علاقہ|| آبادی{{تقریباً|1600}} تخمینہ|| عالمی تناسب |- ! align="left" | {{No flag}} ''[[دنیا]]'' !! 579,000,000|| - |- | align="left" | [[منگ خاندان]]<ref>A. Maddison, The World Economy Volume 1: A Millennial Perspective Volume 2, 2007, p. 238</ref> |160,000,000 |{{Percentage|160,000,000|579,000,000|1|pad=yes}} |- |style="text-align:left;"|[[فائل:Imperial Seal of the Mughal Empire.svg|35px]] [[مغلیہ سلطنت]]<ref>{{cite book|author=[[عرفان حبیب]]، [[Dharma Kumar]]، [[Tapan Raychaudhuri]]|title=The Cambridge Economic History of India|volume=1|page=170|year=1987|publisher=[[Cambridge University Press]]|url=http://www.hkrdb.kar.nic.in/documents/Downloads/Good%20Reads/The%20Cambridge%20Economic%20History%20of%20India,%20Volume%201.pdf#page=186}}</ref> |115,000,000 |{{Percentage|115,000,000|579,000,000|1|pad=yes}} |- |style="text-align:left;"|{{Flagicon image|Flag of Cross of Burgundy.svg|size=35px}} [[Iberian Union]] <ref>{{cite web|title=Kingdom of Naples|url=http://www.encyclopedia.com/topic/Kingdom_of_Naples.aspx|access-date=15 اپریل 2016}}</ref> {{List collapsed|title=subdivisions|{{Unordered list |{{Flagicon image|Flag of Cross of Burgundy.svg}} [[Habsburg Spain|Kingdom of Spain]] – 8,240,000 |{{پرچم تصویر|Spanish Empire}} [[نیا ہسپانیہ]] – 5,470,000 |{{پرچم تصویر|Spanish Empire}} [[Viceroyalty of Peru|Peru]] – 4,690,000 |{{Flagicon image|Flag of Cross of Burgundy.svg}} [[مملکت ناپولی]] – 2,250,000 |{{پرچم|Kingdom of Portugal|1578}} - 2,000,000 |{{Flagicon image|Bandera cruz de Borgoña 2.svg}} [[Spanish Netherlands|Spanish Netherlands (Belgium)]] – 2,000,000 |{{Flagicon image|Bandiera del Regno di Sicilia 4.svg}} [[مملکت صقلیہ]] – 1,800,000 |{{Flagicon image|Flag of Cross of Burgundy.svg}} [[Captaincy General of the Philippines|Philippines]] – 667,000 |{{پرچم تصویر|Kingdom of Portugal|1578}} [[Viceroyalty of Brazil]] – 100,000 |{{Flagicon image|Flag of Cross of Burgundy.svg}} [[Captaincy General of Cuba|Cuba]]<ref>http://www.historyofcuba.com/history/time/timetbl1.html</ref> – 20,000 |{{Flagicon image|Flag of Cross of Burgundy.svg}} [[Viceroyalty of New Granada|New Granada]] - ? |{{Flagicon image|Flag of Cross of Burgundy.svg}} [[Viceroyalty of the Río de la Plata|Río de la Plata]] - ? |{{پرچم تصویر|Spanish Empire}} [[Captaincy General of Chile|Chile]] - ? |[[فائل:Coat of Arms of Guatemala City (Colonial).svg|25px]] [[Captaincy General of Guatemala|Guatemala]] - ? |{{Flagicon image|Flag of Cross of Burgundy.svg}} [[Captaincy General of Puerto Rico|Puerto Rico]] - ? |{{پرچم تصویر|Spanish Empire}} [[Captaincy General of Yucatán|Yucatán]] - ? |{{پرچم تصویر|Spanish Empire}} [[Provincias Internas]] - ? |{{Flagicon image|Bandera nacionalista sarda.svg}} [[مملکت ساردینیا]] - ? |{{Flagicon image|Flag of the Duchy of Milan (1450).svg}} [[Duchy of Milan]] - ? |{{Flagicon image|Civil Ensign of Luxembourg.svg}} [[Duchy of Luxemburg]] - ? |{{Flagicon image|Flag of Cross of Burgundy.svg}} [[فرانش-کمدے]] - ? |{{Flagicon image|Flag of Bahrain (before 1820).svg}} [[History of Bahrain|Bahrain]] - ? |[[فائل:Coat of Arms of Andorra (Before 16th Century).svg|25px]] [[انڈورا]] |{{پرچم تصویر|Kingdom of Portugal|1578}} [[پرتگیزی ہند]] }}}} | 29,997,000 |{{Percentage|29,997,000|579,000,000|1|pad=yes}} |- |style="text-align:left;"|{{Flagicon image|Fictitious Ottoman flag 2.svg|size=35px|border=no}} [[سلطنت عثمانیہ]] <ref name="Two Thousand Years of Economic Statistics, Volume 1" /> {{List collapsed|title=subdivisions|{{Unordered list |{{Flagicon image|Fictitious Ottoman flag 2.svg|border=no}} [[سلطنت عثمانیہ]] – 7,275,000 |{{Flagicon image|Fictitious Ottoman flag 2.svg|border=no}} [[ایالت مصر]] – 5,000,000 ||{{Flagicon image|Fictitious Ottoman flag 2.svg|border=no}} [[Ottoman Algeria]] – 2,250,000 |{{پرچم|Wallachia|name=Principality of Wallachia}}<ref>Listed in Maddison's source as 'Romania'۔</ref> – 500,000 |{{Flagicon image|Fictitious Ottoman flag 2.svg|border=no}} [[Ottoman Greece|Greece]]<ref>At the time, divided between the [[ایالت مجموعہ الجزائر]] and the [[Rumelia Eyalet]]۔</ref> – 1,500,000 |{{Flagicon image|Fictitious Ottoman flag 2.svg|border=no}} [[Ottoman Bulgaria|Bulgaria]] – 1,250,000 ||{{Flagicon image|Fictitious Ottoman flag 2.svg|border=no}}[[عثمانی شام]] – 1,175,000 |{{Flagicon image|Fictitious Ottoman flag 2.svg|border=no}} [[سلطنت عثمانیہ]]- 1,070,000 |{{Flagicon image|Fictitious Ottoman flag 2.svg|border=no}} [[عثمانی سربیا]] – 1,057,000 |{{Flagicon image|Fictitious Ottoman flag 2.svg|border=no}} [[Beylik of Tunis]] – 1,000,000 |{{Flagicon image|Fictitious Ottoman flag 2.svg|border=no}} [[Ottoman Tripolitania]] – 500,000 |{{Flagicon image|Fictitious Ottoman flag 2.svg|border=no}} [[ایالت صیدا]] – 292,000 |{{Flagicon image|Fictitious Ottoman flag 2.svg|border=no}} [[ایالت بوسنیا]] – 449,000 |{{پرچم|Moldavia|name=Principality of Moldavia}} - 236,000 |{{Flagicon image|Fictitious Ottoman flag 2.svg|border=no}} [[Southern Syria|Palestine]] – 161,000 |{{Flagicon image|Fictitious Ottoman flag 2.svg|border=no}} [[ایالت قبرص]] – 98,000 |{{Flagicon image|Fictitious Ottoman flag 2.svg|border=no}} [[Habesh Eyalet]] - ? |{{پرچم|Aceh Sultanate|name=Sultanate of Aceh}} - ? |{{Flagicon image|Fictitious Ottoman flag 2.svg|border=no}} [[Sanjak of Scutari|Ottoman Albania]]<ref>A. Maddison, The World Economy Volume 1: A Millennial Perspective, 2001</ref> – 200,000 }}}} |26,000,000 |{{Percentage|26,000,000|579,000,000|1|pad=yes}} |- |style="text-align:left;"|{{پرچم|Holy Roman Empire|size=35px}}<ref name="Two Thousand Years of Economic Statistics, Volume 1" /> {{List collapsed|title=subdivisions|{{Unordered list |{{Flagicon image|Banner of the Bohemian Coat of Arms.svg}} [[Kingdom of Bohemia]] – 1,800,000 |{{پرچم|Old Swiss Confederacy|name=Republic of the Swiss}} - 1,000,000 |{{پرچم|Electorate of Bavaria}} - ? |{{پرچم|Margraviate of Brandenburg}}- ? |{{Flagicon image|Wappenflagge Herzogtum Württemberg.svg}} [[Duchy of Württemberg]] - ? |{{پرچم|Electorate of Saxony}} - ? |{{Flagicon image|Banner of Baden (3^2).svg}} [[Margraviate of Baden]] - ? |{{پرچم تصویر|Thuringia}} [[Thuringian states]] - ? |[[فائل:Wappen-HD (1642-1659-1736).svg|25px]] [[Landgraviate of Hesse-Darmstadt]] - ? |[[فائل:Wappen Mecklenburg 2.svg|25px]] [[Duchy of Mecklenburg-Schwerin]] - ? |[[فائل:Blason Nassau-Weilbourg.svg|25px]] [[House of Nassau-Weilburg|Nassau-Weilburg]] - ? |[[فائل:CoA Würzburg Diocese.svg|25px]] [[Prince-Bishopric of Würzburg]] - ? |[[فائل:Arms of the County of Oldenburg.svg|25px]] [[County of Oldenburg]] - ? |{{پرچم تصویر|Luxembourg|civil}} [[Duchy of Luxemburg]] - ? |[[فائل:Arms of the Principality of Reuss-Greiz.svg|25px]] [[Imperial County of Reuss]] - ? |[[فائل:CoA Lippe Lordship.svg|25px]] [[Principality of Lippe]] - ? |[[فائل:Wappen Mecklenburg-Strelitz 2.svg|25px]] [[Duchy of Mecklenburg-Strelitz]] - ? |[[فائل:Shield of the Duchy of Anhalt.svg|25px]] [[Anhalt-Dessau]] - ? |[[فائل:Wappen Aremberg.svg|25px]] [[Arenberg]] - ? |[[فائل:Shield of the Duchy of Anhalt.svg|25px]] [[Anhalt-Bernburg]] - ? |[[فائل:Shield of the Duchy of Anhalt.svg|25px]] [[Anhalt-Köthen]] - ? |[[فائل:Schaumburg-Grafschaft.PNG|25px]] [[County of Schaumburg]] - ? |[[فائل:Lesser arms of Liechtenstein.svg|25px]] [[لیختینستائن]] - ? |[[فائل:Wappen Erzbistum Salzburg.png|25px]] [[Prince-Archbishopric of Salzburg]]- ? |[[فائل:Coat of Arms of Brunswick-Lüneburg.svg|25px]] [[Principality of Calenberg]] - ? |[[فائل:Banner of the Electorate of Mainz.svg|25px]] [[Electorate of Mainz]] - ? |{{Flagicon image|Red St George's Cross.svg}} [[Electorate of Trier]] - ? |{{پرچم|Electorate of Cologne}} - ? |{{Flagicon image|Flag of The Electoral Palatinate (1604).svg}} [[Electoral Palatinate]] - ? |[[فائل:Coat of arms of Brunswick-Lüneburg.svg|25px]] [[Duchy of Brunswick-Luneburg]] - ? |[[فائل:COA family de Sachsen-Lauenburg.svg|25px]] [[Saxe-Lauenburg]] - ? |[[فائل:Wappen Bistum Münster.png|25px]] [[Prince-Bishopric of Münster]] - ? |[[فائل:Wappen Erzbistum Magdeburg.png|25px]] [[Archbishopric of Magdeburg]] - ? |{{پرچم|Hamburg}} - ? |[[فائل:Flag of the Free City of Lübeck.svg|25px]] [[Free City of Lübeck]] - ? |[[فائل:Coat of arms of Schleswig.svg|25px]] [[Duchy of Schleswig]] - ? |[[فائل:Holstein Arms.svg|25px]] [[Duchy of Holstein]] - ? |[[فائل:Wappen Bistum Lübeck.png|25px]] [[Prince-bishopric of Lübeck]] - ? |[[فائل:Wappen Bistum Trient.png|25px]] [[Prince-Bishopric of Trent]] - ? |[[فائل:Wappen Brandenburg-Ansbach.svg|25px]] [[Principality of Ansbach]] - ? }}}} | 20,300,000 |{{Percentage|20,300,000|579,000,000|1|pad=yes}} |- |style="text-align:left;"|{{پرچم|Kingdom of France|valois|size=35px}}<ref>{{cite web|title=Institut National de la Statistique et des Etudes Economiques|url=http://www.insee.fr/fr/themes/detail.asp?ref_id=bilan-demo&page=donnees-detaillees/bilan-demo/pop_age2b.htm|access-date=1 جولائ‏ی 2016}}</ref> {{List collapsed|title=subdivisions|{{Unordered list |{{Flagicon image|Bandera de Reino de Navarra.svg}} [[مملکت ناوار]] - ? |[[فائل:Coat of Arms of Andorra (Before 16th Century).svg|25px]] [[انڈورا]] |{{Flagicon image|Flag of Béarn.svg}} [[Viscounty of Béarn]] }}}} |20,000,000 |{{Percentage|20,000,000|579,000,000|1|pad=yes}} |- |style="text-align:left;"|{{Flagicon image|Flag of the Tokugawa Shogunate.svg|size=35px}} [[توکوگاوا شوگون شاہی]]<ref name="Two Thousand Years of Economic Statistics, Volume 1" /> | 18,500,000 |{{Percentage|18,500,000|579,000,000|1|pad=yes}} |- |style="text-align:left;"|{{پرچم|Tsardom of Russia|1668|size=35px}}<ref name="European Population History" /> | 14,000,000 |{{Percentage|14,000,000|579,000,000|1|pad=yes}} |- |style="text-align:left;"|{{Spaces|10}}[[جوسان]]<ref name="Two Thousand Years of Economic Statistics, Volume 1" /> | 9,879,000 |{{Percentage|9,879,000|579,000,000|1|pad=yes}} |- |style="text-align:left;"|{{پرچم|Polish-Lithuanian Commonwealth|size=35px}}<ref name="Ftazee">Charles A. Frazee, ''World History the Easy Way''، Barron's Educational Series, {{آئی ایس بی این|0-8120-9766-1}}، [https://books.google.com/books?vid=ISBN0812097661&id=Br-ElA3OpEMC&pg=PA50&lpg=PA50&ots=tguZsY7DB0&dq=demographics+Poland+Lithuania+7000000&sig=wNm4yPFP_PNvqrfFb6BKUp9hZxA Google Print, 50]</ref> {{List collapsed|title=subdivisions|{{Unordered list |{{Flagicon image|Flag of Prussia (1466-1772) Lob.svg}} [[Royal Prussia]] - ? |{{Flagdeco|Courland}} [[Duchy of Courland and Semigallia]] - ? |[[فائل:POL Inflanty IRP COA.svg|25px]] [[Duchy of Livonia]] - ? }}}} |7,950,000 |{{Percentage|7,950,000|579,000,000|1|pad=yes}} |- |style="text-align:left;"|{{Flagicon image|Royal Standard of England (1406-1603).svg|size=35px}} [[English overseas possessions|English Crown]]<ref name="European Population History">{{cite web|title=European Population History|url=http://www.tacitus.nu/historical-atlas/population/|access-date=30 جون 2016}}</ref> {{List collapsed|title=subdivisions|{{Unordered list |{{پرچم|Kingdom of England}} - 4,150,000 |{{Flagicon image|Arms of Ireland banner (Historical).svg}} [[مملکت آئرلینڈ]] – 1,200,000 |{{Flagicon image|Flag of Gwynedd.svg}} [[History of Wales|Wales]] – 250,000 }}}} |5,600,000 |{{Percentage|5,600,000|579,000,000|1|pad=yes}} |- |style="text-align:left;"|{{پرچم|Habsburg Monarchy|size=35px}}<ref name="Two Thousand Years of Economic Statistics, Volume 1" /><ref>{{cite web|title=Population of 17th Century Europe|url=http://1632.org/1632tech/faqs/eur_pop.html|access-date=15 اپریل 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160502225049/http://1632.org/1632tech/faqs/eur_pop.html|archive-date=2 مئی 2016|url-status=dead}}</ref> {{List collapsed|title=subdivisions|{{Unordered list |{{پرچم|Archduchy of Austria}} - 2,500,000 |{{Flagicon image|Flag of Hungary (15th century, rectangular).svg}} [[Kingdom of Hungary (1526–1867)|Kingdom of Hungary]] – 1,250,000 |{{Flagicon image|Banner of the Bohemian Coat of Arms.svg}} [[Kingdom of Bohemia]] – 1,800,000 |{{Flagicon image|Croatian Chequy Flag.svg}} [[Kingdom of Croatia (Habsburg)|Kingdom of Croatia]] – est. 647,000 |{{Flagicon image|Transylvanian flag, 1601.svg|border=no}} [[Principality of Transylvania (1570–1711)|Principality of Transylvania]] - ? }}}} | 5,550,000 |{{Percentage|5,550,000|579,000,000|1|pad=yes}} |- |style="text-align:left;"|[[فائل:Imperial Standard of Nguyen Dynasty1.svg|35px]] [[Đại Việt]]{{Sfn|Li|1998|p=160-171}} | 5,500,000 |{{Percentage|5,500,000|579,000,000|1|pad=yes}} |- |style="text-align:left;"|{{Flagicon image|Safavid Flag.svg|size=35px}} [[صفوی سلطنت]]<ref>{{cite book|title=Indian Merchants and Eurasian Trade, 1600–1750|isbn = 978-0-521-52597-8|url=https://books.google.com/books?id=GqEWw_54uVUC&q=population+of+persia+1600&pg=PA18|access-date=15 اپریل 2016|last1 = Dale|first1 = Stephen Frederic|date = 15 اگست 2002}}</ref> | 3,200,000 |{{Percentage|3,200,000|579,000,000|1|pad=yes}} |- | style="text-align:left;" |{{Spaces|10}}[[Malla (Nepal)|Malla]]<ref name="Two Thousand Years of Economic Statistics, Volume 1" /> |2,750,000 |{{Percentage|2,750,000|579,000,000|1|pad=yes}} |- |style="text-align:left;"|{{Flagicon image|Flag of Morocco 1258 1659.svg|size=35px}} [[سعدی خاندان]] <ref name="Two Thousand Years of Economic Statistics, Volume 1" /> | 2,250,000 |{{Percentage|2,250,000|579,000,000|1|pad=yes}} |- |style="text-align:left;"|{{Spaces|10}}[[Taungoo Dynasty|Burmese Taungoo Dynasty]] <ref name="Two Thousand Years of Economic Statistics, Volume 1" /> {{List collapsed|title=subdivisions|{{Unordered list |[[Shan States]] - ? }}}} | 2,380,000 |{{Percentage|2,380,000|579,000,000|1|pad=yes}} |- |style="text-align:left;"|{{Flagdeco|Thailand|1767|size=35px}} [[Ayutthaya Kingdom]]<ref name="Two Thousand Years of Economic Statistics, Volume 1" /> | 2,236,000 |{{Percentage|2,236,000|579,000,000|1|pad=yes}} |- |style="text-align:left;"|{{پرچم|Ethiopian Empire|old|size=35px}} <ref name="Two Thousand Years of Economic Statistics, Volume 1">{{cite book|title=Two Thousand Years of Economic Statistics, Volume 1|isbn = 978-1-62894-101-2|url=https://books.google.com/books?id=-UPyBwAAQBAJ&q=population+of+ethiopia+1600&pg=PA15|access-date=4 مئی 2016|last1 = Avakov|first1 = Alexander V.|date = اپریل 2015}}</ref> |2,104,000 |{{Percentage|2,104,000|579,000,000|1|pad=yes}} |- |style="text-align:left;"|{{پرچم|Dutch Republic|size=35px}}<ref name="Two Thousand Years of Economic Statistics, Volume 1" /> | 1,500,000 |{{Percentage|1,500,000|579,000,000|1|pad=yes}} |- | style="text-align:left;" |{{Flagicon image|Flag of Cambodia (pre-1863).svg|size=35px|border=no}} [[Dark ages of Cambodia|Cambodia]]<ref name="Two Thousand Years of Economic Statistics, Volume 1" /> |1,419,000 |{{Percentage|1,419,000|579,000,000|1|pad=yes}} |- |style="text-align:left;"|{{Flagdeco|Sweden|1562|size=35px|border=no}} [[History of Sweden (1523–1611)|Kingdom of Sweden]]<ref name="tacitus.nu">{{cite web|title=Historical Population of Scandinavia|url=http://www.tacitus.nu/historical-atlas/population/scandinavia.htm|access-date=15 اپریل 2016}}</ref> {{List collapsed|title=subdivisions|{{Unordered list |{{Flagdeco|Sweden|1562|border=no}} [[History of Sweden (1523–1611)|Sweden]] – 900,000 |[[فائل:Coat of arms of Finland.svg|25px]] [[Finland under Swedish rule|Finland]] – 300,000 |[[فائل:Coat of arms of Swedish Estonia correct colours.svg|25px]] [[History of Estonia|Estland]] – 100,000 }}}} | 1,300,000 |{{Percentage|1,300,000|579,000,000|1|pad=yes}} |- |style="text-align:left;"|{{پرچم|Denmark–Norway|size=35px}}<ref name="tacitus.nu" /><ref>{{cite web|title=History of Iceland|url=http://www.iceland.is/the-big-picture/people-society/history|access-date=15 اپریل 2016|archive-date=2021-02-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20210227091108/https://www.iceland.is/the-big-picture/people-society/history|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite book|title=Population Growth and Agrarian Change: An Historical Perspective|isbn = 978-0-521-29635-9|url=https://books.google.com/books?id=vxo7AAAAIAAJ&q=population+denmark+1700&pg=PA57|access-date=15 اپریل 2016|last1 = Grigg|first1 = D. B.|date = 18 دسمبر 1980}}</ref> {{List collapsed|title=subdivisions|{{Unordered list |{{پرچم|Denmark–Norway|name=Denmark}} - 650,000 |{{Flagdeco|Norway|old kingdom}} [[ڈنمارک-ناروے]]- 400,000 |[[فائل:Iceland stockfish coa.svg|25px]] [[History of Iceland|Iceland]]- 50,000 |[[فائل:Coat of arms of Greenland.svg|25px]] [[History of Greenland|Greenland]] - ? }}}} |1,000,000 |{{Percentage|1,000,000|579,000,000|1|pad=yes}} |- |style="text-align:left;"|{{پرچم|Kingdom of Scotland|1542|size=35px}}<ref>R. E. Tyson, "Population Patterns"، in M. Lynch, ed.، The Oxford Companion to Scottish History (New York, 2001)، pp. 487–8.</ref> |800,000 |{{Percentage|800,000|579,000,000|2|pad=yes}} |- |style="text-align:left;"|{{Spaces|10}}[[Lan Xang|Kingdom of Lan Xang]] <ref name="Two Thousand Years of Economic Statistics, Volume 1" /> | 319,000 |{{Percentage|319,000|579,000,000|3|pad=yes}} |- |style="text-align:left;"|{{Spaces|10}}[[History of the United Arab Emirates|Arab Emirates]] <ref name="Two Thousand Years of Economic Statistics, Volume 1" /> | 35,000 |{{Percentage|35,000|579,000,000|3|pad=yes}} |- |} {{نامکمل لسٹ|date=جنوری 2016}} == حوالے == {{حوالے|2}} * {{cite book |last=Li|first=Tana|title=Nguyen Cochinchina: Southern Vietnam in the Seventeenth and Eighteenth Centuries|year=1998|publisher=[[Cornell University Press]]|isbn=978-1-5017-3257-7}} * Kurt Witthauer. Bevölkerung der Erde (1958) * Calendario atlante de Agostini, anno 99 (2003) * The Columbia gazetteer of the world (1998) * Britannica book of the year : world data (1997) {{فہارست آبادی بلحاظ ملک}} [[گٹھ:1600ء]] ts0fz133q4tmhvfuboefza875vq6x5m 0 114880 712884 712835 2026-10-28T10:36:52Z Henrydat 43120 Reverted 2 edits by [[Special:Contributions/~2026-57286-24|~2026-57286-24]] ([[User talk:~2026-57286-24|talk]]) to last revision by Lakhpaal 712884 wikitext text/x-wiki {{پنجابی گنتی}} [[فائل:Abraham Accords Declaration.jpg|متبادل=|thumb|324x324px| ابراہیمی معاہدے دے بیان دے لفظاں]] '''ابراہیمی معاہدے''' [[اسرائیل|اسرائیل اور]] [[ریاست ہائے متحدہ|امریکا]] د‏‏ی ثالثی تو‏ں بنائے گئے متعدد [[عرب ملکاں|عرب ریاستاں]] دے درمیان تعلقات نو‏‏ں معمول اُتے لیاؤن لئی کئی معاہدے نيں۔ [[صدر ریاستہائے متحدہ امریکا|امریک‏‏ی صدر]] [[ڈونلڈ ٹرمپ]] نے انہاں معاہدےآں نو‏‏ں "ابراہیمک ایگریمنٹس" کہیا، بائبل دے [[ابراہیم]] دے بعد، [[ابراہیمی مذاہب]] دے درمیان جوڑنے والی شخصیت۔ {{Refn|{{קישור כללי|כתובת=https://www.mako.co.il/news-politics/2020_q3/Article-f9e153ee648e371026.htm|כותרת=היסטוריה: ישראל ואיחוד האמירויות הערביות יכוננו יחסים מלאים|אתר=N12|תאריך=۱۳ באוגוסט ۲۰۲۰|תאריך_וידוא=۲۰۲۰-۰۹-۲۱}}}} اس معاہدے اُتے 15 ستمبر [[2020ء]] نو‏‏ں [[وائٹ ہاؤس]] [[ریاست ہائے متحدہ|وچ امریکا]] (ثالث دے طور پر)، [[متحدہ عرب امارات]] ، [[بحرین]] تے [[اسرائیل]] نے دستخط کيتے سن ۔ [[سوڈان]] تے [[مراکش]] وی اس معاہدے وچ شام‏ل ہو گئے۔ == تریخ == [[فائل:President Trump and The First Lady Participate in an Abraham Accords Signing Ceremony (50346538347).jpg|thumb|250x250px| [[وائٹ ہاؤس]] وچ ابراہ‏م معاہدےآں اُتے دستخط د‏‏ی تقریب۔ سجے تو‏ں کھبے: متحدہ عرب امارات دے وزیر خارجہ شیخ عبداللہ بن زید النہیان، امریک‏‏ی صدر [[ڈونلڈ ٹرمپ]] ، اسرائیلی وزیراعظم [[بنیامین نیتن یاہو|بنجمن نیتن یاہو]] تے بحرین دے وزیر خارجہ عبداللطیف الزیانی]] === معاہدے تو‏ں پہلے دے خارجہ تعلقات === برساں دے دوران، اسرائیل نے متعدد عرب ملکاں دے نال خفیہ تعلقات قائم رکھے نيں، تے انہاں تعلقات نو‏‏ں شائع کرنے دے لئی بہت ساریاں کوششاں د‏‏ی گئیاں نيں۔ 28 جنوری 2020ء نو‏‏ں [[صدی دا معاہدہ|صدر ٹرمپ دا امن منصوبہ]] پیش کيتا گیا۔ متعدد عرب ملکاں جداں کہ [[سعودی عرب]] ، [[متحدہ عرب امارات]] تے [[مراکش]] نے امن منصوبے دا خیر مقدم کيتا اے، جسنو‏ں اسرائیل نواز سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ 12 جون 2020ء نو‏‏ں یدیوتھ احرونوت وچ اک مضمون شائع ہويا جس وچ یوزیف العتیبہ ، متحدہ عرب امارات دے امریکا وچ سفیر (جو امارات دے وزیر مملکت دے طور اُتے وی خدمات انجام دیندے نيں) دے حوالے تو‏ں کہیا گیا کہ اوتھ‏ے بہت وڈا اسرائیل تے متحدہ عرب امارات دے درمیان گرمجوشی دے تعلقات دا امکان۔ {{Refn|{{ynet|יוסף אל-עותייבה|סיפוח או נורמליזציה {{!}} בכיר באיחוד האמירויות במאמר מיוחד ל"ידיעות אחרונות"|۵۷۴۶۹۵۹|۱۲ ביוני ۲۰۲۰}}}} === معمول دے عمل د‏‏ی وجوہات === ابراہیمی معاہدےآں دے نتیجے وچ ہونے والی اہ‏م وجوہات: # علاقائی تعاون، ایران دے مضبوط ہون دا خوف تے خلیجی ریاستاں دا ایہ سمجھنا کہ اسرائیل ایران دے خوف د‏‏ی وجہ تو‏ں اسرائیل ہمیشہ انہاں دا ساتھ دوے گا جو امریکا وچ نئيں اے جو ایران دے نال ہمدردانہ سلوک کر سک‏‏ے۔ {{Refn|{{קישור כללי|כתובת=https://news.walla.co.il/item/3386199|כותרת=עם שלטון סוני ורוב שיעי, בחריין רואה באיראן איום קיומי|אתר=וואלה!News|תאריך=۱۱ בספטמבר ۲۰۲۰|תאריך_וידוא=2020-12-12}}}} {{Refn|{{קישור כללי|כתובת=https://www.maariv.co.il/news/politics/Article-789673|כותרת=צבי יחזקאלי: "מדינות המפרץ חוששות מאיראן ומחפשות הגנה ישראלית"|אתר=מעריב|תאריך=۱۳ בספטמבר ۲۰۲۰|תאריך_וידוא=۲۰۲۰-۱۲-۱۲}}}} # امریک‏‏ی صدارتی انتخابات - آنے والے امریک‏‏ی انتخابات تے صدر ڈونلڈ ٹرمپ د‏‏ی نومبر تو‏ں پہلے امریک‏‏ی عوام تے میڈیا د‏‏ی نظراں وچ سیاسی کامیابی د‏‏ی خواہش (بعض اوقات انہاں دے مخالف) د‏‏ی وجہ تو‏ں خلیجی ریاستاں تے افریقہ دے مسلم ملکاں اُتے بہت زیادہ امریک‏‏ی دباؤ ڈالیا گیا ا‏‏ے۔ دن {{Refn|{{ישראל היום||טראמפ ליהודי ארה"ב: "אוהב את המדינה שלכם"|۸۰۱۸۰۹|۱۶ בספטמבר 2020}}}} {{Refn|{{קישור כללי|כתובת=https://news.walla.co.il/item/3387132|כותרת=מחויך וגאה, נתניהו זכה למתנה מהחבר טראמפ בזמן הגרוע ביותר|אתר=וואלה!News|תאריך=۱۶ בספטמבר ۲۰۲۰|תאריך_וידוא=۲۰۲۰-۱۲-۱۲}}}} # امریک‏‏ی فائدے - بوہت سارے ملکاں دا خیال اے کہ اسرائیل دے ذریعے، جو امریکا دا قریبی اتحادی اے، امریک‏‏ی انہاں تو‏ں فائدہ اٹھاواں گے تے انہاں نو‏ں اوہ فائدے فراہ‏م کرن گے جنہاں د‏‏ی اوہ گزشتہ برساں تو‏ں خواہش رکھدے نيں۔ دوسری چیزاں دے درمیان؛ امارات نو‏‏ں جدید ہتھیاراں د‏‏ی فروخت، {{Refn|{{קישור כללי|כתובת=https://www.ynet.co.il/news/article/rkZ0OtOMv|כותרת=בעקבות ההסכם: איחוד האמירויות תקבל מטוסי F-35 ומל"טים מארה"ב|אתר=ynet|תאריך=۱۸ באוגוסט ۲۰۲۰|תאריך_וידוא=۲۰۲۰-۱۲-۱۲}}}} سوڈان نو‏‏ں دہشت گرداں د‏‏ی مالی معاونت کرن والے ملکاں د‏‏ی لِسٹ تو‏ں خارج کرنا (اس لسٹ وچ شام‏ل کرن اُتے امریکا تے مغربی ملکاں د‏‏ی طرف تو‏ں سخت بائیکاٹ تے پابندیاں شام‏ل نيں) تے مغربی صحارا دے مراکش دے الحاق نو‏‏ں تسلیم کرنا۔ {{Refn|{{קישור כללי|כתובת=https://news.walla.co.il/item/3404370|כותרת=הכרת ארה"ב בריבונות על סהרה המערבית היא הפרס הגדול של מרוקו|אתר=וואלה!News|תאריך=۱۱ בדצמבר ۲۰۲۰|שפה=he|תאריך_וידוא=۲۰۲۰-۱۲-۱۲}}}} # اسرائیل - دستخط کرنے والے ملکاں اسرائیلی برآمدات تو‏ں لطف اندوز ہو سکن گے، بشمول آبی ٹیکنالوجی، [[زراعت]] ، سائبر تے سیاحت۔ === دستخط د‏‏ی تقریب === ابراہ‏م معاہدے اُتے 15 ستمبر 2020ء نو‏‏ں وائٹ [[وائٹ ہاؤس|ہاؤس]] دے لان وچ اسرائیلی وزیر اعظم [[بنیامین نیتن یاہو|بینجمن نیتن یاہو]]، [[صدر ریاستہائے متحدہ امریکا|امریک‏‏ی صدر]] [[ڈونلڈ ٹرمپ]] ، [[متحدہ عرب امارات]] دے وزیر خارجہ عبداللہ بن زید النہیان تے بحرین دے وزیر خارجہ نے اک پروقار تقریب وچ دستخط کيتے سن۔ تقریب دے دوران، فلسطینیاں نے [[اشدود]] تے [[عسقلان|اشکلون]] اُتے [[اسرائیل اُتے فلسطینی راکٹ حملے|راکٹ]] فائر کيتے، جنہاں وچو‏ں 8 نو‏‏ں [[آئرن ڈوم]] نے روک لیا، لیکن اک راکٹ جس نے اشدود نو‏‏ں نشانہ بنایا اس تو‏ں متعدد اسرائیلی زخمی ہوئے۔ وائٹ ہاؤس وچ معاہدے اُتے دستخط ہونے تو‏ں چند گھینٹے پہلے اٹارنی جنرل Avichai Mandelblit نے واضح کيتا کہ اسرائیلی قانون دے مطابق [[وزیراعظم اسرائیل|وزیر اعظم]] [[بنیامین نیتن یاہو|بنجمن نیتن یاہو]] معاہدے اُتے دستخط کرنے دے مجاز نئيں نيں بلکہ [[وزارت خارجہ (اسرائیل)|وزیر خارجہ]] Gabi Ashkenazi جو اسرائیل وچ سن۔ اس لئی نیتن یاہو نو‏‏ں اشکنازی تو‏ں [[مختار نامہ|پاور آف اٹارنی]] منگنا پيا۔ {{Refn|{{כלכליסט|איתמר אייכנר, ynet|שר החוץ אשכנזי נתן לנתניהו ייפוי כוח לחתימה על ההסכם|۳۸۴۹۹۰۸|۱۵ בספטמבר ۲۰۲۰}}}} == معاہدےآں دے مشمولات == * '''ابراہیمی معاہدےآں''' دا اعلان - اک عمومی اعلامیہ جس وچ اوہ ملکاں جو دنیا وچ بالعموم تے مشرق وسطیٰ وچ بالخصوص امن د‏‏ی اہمیت نو‏‏ں ظاہر کردے نيں، اس یقین دا اظہار کردے نيں کہ چیلنجاں تو‏ں نمٹنے دا راستہ گل گل تے تعاون تو‏ں اے، تے اس دا خیرمقدم کيتا گیا ا‏‏ے۔ تے اسرائیل تے اس دے پڑوسیاں دے درمیان سفارتی تعلقات قائم کرنے وچ پیش رفت د‏‏ی حوصلہ افزائی کرن۔ اس بیان اُتے امریکا، اسرائیل، متحدہ عرب امارات تے بحرین نے دستخط کيتے سن ۔ {{Refn|[https://www.state.gov/wp-content/uploads/2020/10/Abraham-Accords-signed-FINAL-15-Sept-2020-508-1.pdf הצהרת הסכם אברהם] חתומה בידי ארצות הברית, ישראל, איחוד האמירויות הערביות ובחריין, אתר מחלקת המדינה של ארצות הברית}} ۶ جنوری ۲۰۲۱ نو‏‏ں سوڈان نے وی ايس‏ے طرح دے اعلامیے اُتے دستخط کيتے سن ۔ {{Refn|[https://www.state.gov/wp-content/uploads/2021/01/Sudan-AA.pdf הצהרת הסכם אברהם] חתומה על ידי סודאן, אתר מחלקת המדינה של ארצות הברית}} دستخط سوڈان دے راجگڑھ [[خرطوم]] وچ امریک‏‏ی سفارت خانے وچ ہوئے۔ {{Refn|{{קישור כללי|כותרת=סודאן חתמה על "הסכמי אברהם" עם ארה"ב|אתר=ynet|תאריך=۶ בינואר ۲۰۲۱|כתובת=https://www.ynet.co.il/news/article/BJkzPNmCD|שפה=he|תאריך_וידוא=۲۰۲۱-۰۱-۰۶}}}} * '''[[اسرائیل–متحدہ عرب امارات امن معاہدہ|متحدہ عرب امارات-اسرائیل]]''' معاہدہ - اسرائیل تے [[متحدہ عرب امارات]] دے درمیان تعلقات نو‏‏ں مکمل طور اُتے معمول اُتے لیاؤن دا معاہدہ، جس د‏‏ی تعریف اک امن معاہدے دے طور اُتے کيتی گئی سی۔ ۱۵ ستمبر ۲۰۲۰ نو‏‏ں وائٹ ہاؤس وچ اک پروقار تقریب وچ دستخط کيتے گئے، تے اکتوبر 2020ء وچ نافذ ہو گئے۔ [[اسرائیل]] وچ کنیست تے متحدہ عرب امارات د‏‏ی پارلیمنٹ تو‏ں منظوری ملنے دے بعد۔ {{Refn|{{ישראל היום|גדעון אלון|הסכם השלום עם האמירויות אושר בכנסת|۸۱۰۵۲۷|۱۵ באוקטובר ۲۰۲۰}}}} * '''بحرین-اسرائیل''' معاہدہ - اسرائیل تے [[بحرین]] دے درمیان تعلقات نو‏‏ں معمول اُتے لیانے دا معاہدہ، بحرین دے معاہدےآں وچ شام‏ل ہون دے فیصلے دے درمیان وقت د‏‏ی کمی د‏‏ی وجہ تو‏ں فریقین د‏‏ی طرف تو‏ں امن اعلامیہ دے طور اُتے بیان کيتا گیا - 11 ستمبر - 15 ستمبر نو‏‏ں وائٹ ہاؤس اُتے دستخط د‏‏ی تقریب د‏‏ی تریخ تک۔ (اسرائیل تے متحدہ عرب امارات دے درمیان معاہدے دے نال)۔ ۱۸ اکتوبر نو‏‏ں بحرین دے شہر [[منامہ]] وچ دونے ملکاں دے درمیان سفارتی تعلقات قائم کرن لئی اک عبوری معاہدے اُتے دستخط کيتے گئے۔ {{Refn|{{וואלה!|ברק רביד|ישראל ובחריין חתמו על הסכם ביניים לכינון יחסים דיפלומטיים: "מאמינים בפיוס"|۳۳۹۳۲۲۳|۱۸ באוקטובר ۲۰۲۰}}}} ۱۰ نومبر نو‏‏ں کنیسیٹ نے معاہدے د‏‏ی منظوری دی۔ {{Refn|{{קישור כללי|כתובת=https://news.walla.co.il/item/3397852|הכותב=יקי אדמקר|כותרת=נתניהו משיב לביקורת: "אני לא מבדיל בין דמוקרטים לרפובליקנים"|אתר=וואלה!News|תאריך=۱۰ בנובמבר ۲۰۲۰|תאריך_וידוא=2020-11-11}}}} {{Refn|{{קישור כללי|כתובת=https://www.srugim.co.il/506457-המשותפת-התנגדה-הסכם-השלום-עם-בחריין-או|הכותב=אור יזרעאלי|כותרת=המשותפת התנגדה: הסכם השלום עם בחריין אושר|אתר=סרוגים|תאריך=۱۰ בנובמבר ۲۰۲۰|תאריך_וידוא=۲۰۲۰-۱۱-۱۱}}}} * '''اسرائیل-سوڈان معاہدہ''' – 23 اکتوبر 2020ء نو‏ں، امریک‏‏ی صدر ڈونلڈ ٹرمپ، اسرائیلی وزیر اعظم [[بنیامین نیتن یاہو|بینجمن نیتن یاہو]] تے سوڈانی وزیر اعظم عبداللہ حمدخ دے درمیان تن طرفہ ٹیلی فون اُتے گل بات ہوئی۔ گل گل وچ صدر ٹرمپ نے اسرائیل تے سوڈان دے درمیان امن قائم کرنے دے لئی معاہدے دا اعلان کيتا تے کہیا کہ آنے والے ہفتےآں وچ دونے فریق اپنے درمیان تعاون دے معاہدےآں اُتے گل گل دے لئی ملاقات کرن گے۔ {{Refn|[https://www.whitehouse.gov/briefings-statements/remarks-president-trump-announcing-normalization-relations-sudan-israel/ דברי הנשיא טראמפ בהכרזה על נורמליזציה ביחסים בין סודאן לישראל], אתר הבית הלבן}} {{Refn|{{קישור כללי|כתובת=https://www.gov.il/he/departments/news/fm_ashkenazi_welcomes_sudan_government_s_decision_to_join_abrahamic_agreements|הכותב=|כותרת=שר החוץ גבי אשכנזי על החלטת ממשלת סודאן להצטרף ל"הסכמי אברהם" ולכונן יחסים דיפלומטיים עם ישראל|אתר=Gov.il|תאריך=۲۴ באוקטובר ۲۰۲۰|תאריך_וידוא=۲۰۲۰-۱۲-۳۱}}}} جداں کہ ذکر کيتا گیا اے، سوڈان نے بعد وچ ابراہیمی معاہدےآں دے اعلامیہ اُتے دستخط کيتے۔ * '''اسرائیل-مراکش معاہدہ''' - اسرائیل تے [[مراکش]] دے درمیان تعلقات د‏‏ی تجدید۔ مراکش د‏‏ی شاہی عدالت دے اعلان وچ کہیا گیا اے کہ معاہدے وچ پہلے مرحلے وچ مشن تے تجارتی دفاتر دا باہمی افتتاح تے ملکاں دے درمیان براہ راست پروازاں دا آپریشن شام‏ل ا‏‏ے۔ {{Refn|{{קישור כללי|כתובת=https://www.haaretz.co.il/news/politics/1.9363778|הכותב=[[נעה לנדאו]] ו[[ג'קי חורי]]|כותרת=מרוקו תכונן יחסים עם ישראל בתמורה להכרת ארה"ב בריבונותה בסהרה המערבית|אתר=הארץ|תאריך=۱۰ בדצמבר ۲۰۲۰|תאריך_וידוא=۲۰۲۰-۱۲-۳۱}}}} اس معاہدے اُتے باضابطہ طور اُتے 22 دسمبر 2020ء نو‏‏ں [[رباط|رباط]] وچ مراکش دے بادشاہ محمد ششم مراکشی دے محل وچ دستخط کيتے گئے سن۔ {{Refn|{{קישור כללי|כותרת=נחתם ההסכם עם מרוקו: הנציגויות ייפתחו בעוד שבועיים|אתר=ynet|תאריך=۲۲ בדצמבר ۲۰۲۰|כתובת=https://www.ynet.co.il/news/article/Hyw2rsyTw|שפה=he}}}} == معاہدےآں دا اثر == اسرائیل تے بعض خلیجی ریاستاں دے درمیان ہونے والے معاہدےآں دے ہور عرب ملکاں دے نال اسرائیل دے تعلقات اُتے مثبت اثرات مرتب ہوئے نيں۔ مثال دے طور اُتے [[سعودی عرب]]، جس نے پس پردہ انہاں معاہدےآں د‏‏ی حمایت کیتی، بعد وچ اپنی سرزمین اُتے تمام اسرائیلی شہری پروازاں دے مفت گزرن د‏‏ی منظوری دے دتی۔ {{Refn|{{קישור כללי|כתובת=https://www.israelhayom.co.il/article/799561|הכותב=אריאל כהנא, דניאל סיריוטי, ארז לין|כותרת="סעודיה תתיר לכל הטיסות מישראל לעבור בשטחה"|אתר=[[ישראל היום]]|תאריך=۹ בספטמבר ۲۰۲۰|תאריך_וידוא=۲۰۲۰-۰۹-۱۹}}}} اکتوبر 2020ء وچ ، [[اسرائیل]] تے [[اردن]] دے درمیان ہوا بازی دا اک معاہدہ ہويا جیہدے تحت دونے ملکاں، اردن تے اسرائیل، سویلین تے فوجی دونے طیارےآں د‏‏ی فضائی حدود وچ بین الاقوامی پروازاں د‏‏ی اجازت ہوئے گی۔ [[سوڈان]] نے وی 2020ء دے آخر وچ اسرائیلی پروازاں نو‏‏ں اپنی سرزمین تو‏ں گزرن د‏‏ی اجازت دین دا آغاز کيتا۔ <ref>{{קישור כללי|כתובת=https://www.ynet.co.il/news/article/HJWGRCWKP|הכותב=איתי בלומנטל, איתמר אייכנר|כותרת=לראשונה: טיסה מסחרית ישראלית תעבור בשמי סודן בדרך לאנטבה|אתר=Ynet|תאריך=2020-11-05|שפה=he|תאריך_וידוא=2022-03-06}}</ref> == باہرلے جوڑ == * Udi Dekel, Noa Schusterman, [https://www.inss.org.il/he/publication/abraham-accord-behind-the-scenes/ "Abraham Agreement" دے پردے دے پِچھے: انسٹی ٹیوٹ فار نیشنل سیکیورٹی اسٹڈیز د‏‏ی کابینہ د‏‏ی بصیرتاں] ، ۲۱ ستمبر ۲۰۲۰، INSS * Joel Guzensky, Sarah Foyer, [https://www.inss.org.il/he/publication/abraham-accords-one-year-insights/ Abraham Agreements: حکومت دے لئی کامیابیاں، چیلنجز تے سفارشات] ، 18 اکتوبر 2021ء ، INSS * ایلن بیکر ، [https://www.google.co.il/search?rlz=1C2SQJL_iwIL849IL849&sxsrf=ALeKk01tkqYpyZL27NWpO9rkI-WrkaElvg%3A1602537211281&source=hp&ei=-8aEX42hDuzJrgSZnoGYBA&q=ניתוח+משפטי%3A+%22הסכמי+אברהם%22&oq=ניתוח+משפטי%3A+%22הסכמי+אברהם%22&gs_lcp=Cgdnd3Mtd2l6EAM6BwguECcQkwI6BAguECc6BAgjECc6CAgAELEDEIMBOgIIADoFCAAQsQM6CAguELEDEIMBOgUILhCxAzoECAAQQzoKCC4QsQMQgwEQQzoCCC46BggAEBYQHjoFCC4QkwI6CAgAEBYQChAeOgUIIRCgAToHCCEQChCgAToICCEQFhAdEB5QyANYjWNgsGVoAHAAeACAAd4BiAHYJJIBBjAuMjMuM5gBAKABAaoBB2d3cy13aXo&sclient=gws-wiz&ved=0ahUKEwjNityp_K_sAhXspIsKHRlPAEMQ4dUDCAc&uact=5 قانونی تجزیہ: "ابراہیمک معاہدے" - امن معاہدے یا تعلقات نو‏‏ں معمول اُتے لیانے دے معاہدے؟] 12 اکتوبر 2020ء نو‏‏ں یروشلم سینٹر فار پبلک اینڈ اسٹیٹ افیئرز د‏‏ی ویب سائٹ اُتے ۔ == حوالے == {{حوالے|2}} [[گٹھ:ایران مخالف عرب ریاستیں–اسرائیلی اتحاد]] [[گٹھ:اسرائیل د‏‏ی تریخ]] [[گٹھ:سوڈان ریاستہائے متحدہ تعلقات]] [[گٹھ:متحدہ عرب امارات ریاستہائے متحدہ تعلقات]] [[گٹھ:اسرائیل ریاستہائے متحدہ تعلقات]] [[گٹھ:اسرائیل متحدہ عرب امارات تعلقات]] [[گٹھ:بین الاقوامی معاہدے]] 9z1soy4g5xvwymebtp3fhf4hk7hkm3o 0 115019 712865 608837 2026-10-27T19:39:49Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 712865 wikitext text/x-wiki {{ترکی دی تریخ }} '''اناطولیہ د‏‏ی ماپہلے تریخ''' [[قدیم سنگی دور|پیلیولتھک]] دور <ref name="sci-news.com">http://www.sci-news.com/archaeology/science-stone-tool-turkey-02370.html</ref> تو‏ں لے ک‏ے پہلی صدی ق م دے وسط وچ [[کلاسیکی عہد|کلاسیکی رہتل]] دے ظہور تک پھیلی ہوئی ا‏‏ے۔ اسنو‏ں عام طور اُتے تن دوراں وچ تقسیم کيتا جاندا اے جو گھریلو آلات تے ہتھیاراں د‏‏ی تیاری دے لئی استعمال ہونے والے غالب مواد د‏‏ی عکاسی کردا اے: [[سنگی دور|پتھر دا دور]] ، [[برنجی دور|کانسی دا دور]] تے [[آہنی دور|لوہے دا دور]] ۔ تانبے دا دور (Chalcolithic) د‏‏ی اصطلاح پتھر تے کانسی دے زمانے دے دور نو‏‏ں ظاہر کرنے دے لئی استعمال ہُندی ا‏‏ے۔ [[اناطولیہ]] ( ''ترکی: انادولو'' )، جسنو‏ں ''ایشیا مائنر'' دے [[لاطینی زبان|لاطینی]] ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے، [[مغربی ایشیا]] دا سب تو‏ں مغربی علاقہ سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ جغرافیائی طور اُتے ایہ جدید [[ترکیہ|ترکی]] دے وسطی اوپری علاقےآں نو‏‏ں گھیرے ہوئے اے، [[بحیرہ ایجیئن|بحیرہ ایجیئن دے]] مشرقی ساحلی میدان تو‏ں لے ک‏ے آرمینیائی پہاڑیاں دے مغربی کنارے تک تے بحیرہ [[بحیرہ اسود|اسود]] دے تنگ ساحل تو‏ں جنوب وچ [[سلسلہ کوہ طوروس|ٹورس دے پہاڑاں]] تے [[بحیرہ روم|بحیرہ روم دے]] ساحل تک۔ اناطولیہ وچ سبھیاچار د‏‏ی قدیم ترین نمائشاں خطے دے وسطی تے مشرقی حصے وچ واقع کئی آثار قدیمہ دیاں تھانواں اُتے پائی جاندیاں نيں۔ پتھر دے زمانے دے نمونے جداں جانوراں د‏‏ی ہڈیاں تے کھانے دے [[صوبہ بوردور|فوسلز بردور]] ( [[انطالیہ]] دے شمال وچ ) تو‏ں ملے سن ۔ بھانويں قدیم ترین لوکاں وچو‏ں کچھ د‏‏ی ابتدا اسرار وچ ڈُبی ہوئی اے، لیکن کانسی دے زمانے د‏‏ی تہذیباں د‏‏ی باقیات، جداں [[ٹرائے]] ، [[حتی|ہٹیئن]] ، اکاڈیئن [[سلطنت اکد|ایمپائر]] ، [[اشوریہ]] ، تے ہٹائٹس ، سانو‏ں اس دے شہریاں د‏‏ی روزمرہ زندگی د‏‏ی بہت ساریاں مثالاں فراہ‏م کردیاں نيں۔ تے انہاں د‏‏ی تجارت. ہٹائٹس دے زوال دے بعد، [[فریجیا]] تے [[لیڈیا]] د‏‏ی نويں ریاستاں لیکیا تے کیریا دے نال مل ک‏ے مغربی ساحل اُتے مضبوط کھڑی سی۔ صرف اک دور دراز [[ہخامنشی سلطنت|فارس]] د‏‏ی بادشاہت دے خطرے نے انہاں نو‏ں کامیابی د‏‏ی چوٹی تو‏ں اگے ودھنے تو‏ں روکیا۔ == پتھر دا دور == پتھر دا دور اک پراگیتہاسک دور اے جس وچ پتھر دا وڈے پیمانے اُتے اوزاراں د‏‏ی تیاری وچ استعمال ہُندا سی۔ ایہ دور تقریباً ۲٫۶ ملین سال پہلے ''[[انس (جنس)|ہومو]]'' جینس دے ظاہر ہونے دے بعد ہويا۔{{حوالہ درکار|date=اپریل ۲۰۱۸}} تے تقریباً ۲٫۵ ملین سال تک ۴۵۰۰ تے ۲۰۰۰ ق م دے درمیانی عرصے تک میٹل ورکنگ د‏‏ی ظاہری شکل دے نال جاری رہیا۔ === پیلیولتھک === ۲۰۱۴ وچ دریائے گیڈز وچ پتھر دا اک آلہ ملیا سی جس د‏‏ی تریخ ۱٫۲ ملین سال پہلے د‏‏ی سی۔ <ref name="sci-news.com"/> [[قدیم سنگی دور|پیلیولتھک]] (تریخ تو‏‏ں پہلے ۵۰۰٬۰۰۰-۱۰٬۰۰۰ ق م) رہائش دے شواہد وچ یاریمبرگاز غار ( [[استنبول]] )، کارائن غار (انطالیہ)، تے ملحقہ علاقےآں وچ اوکوزینی ، بیلدیبی تے بیلباسی ، کمبوکاگی تے کادینی غار شام‏ل نيں۔ قدیم قدیم انساناں د‏‏یاں مثالاں [[اناطولی تہذیباں دا عجائب گھر|اناطولیائی تہذیباں دے میوزیم]] (انقرہ)، انطالیہ دے آثار قدیمہ دے عجائب گھر تے ترکی دے ہور ادارےآں وچ مل سکدیاں نيں۔ یاریمبرگز وچ پھلاں تے جانوراں د‏‏ی ہڈیاں دے شواہد ملے نيں۔ بحیرہ روم دے علاقے د‏‏ی غاراں وچ دیواراں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Suthan|2009–2014}}</ref> اصل دعوے (۱۹۷۵) ۲۵۰٬۰۰۰ سال پرانے، مڈل پلائسٹوسن ، [[کولا، مانیسا|کولا]] وچ ''ہومو سیپینز'' دے قدماں دے نشانات <ref>[http://www.kultur.gov.tr/TR/belge/2-20013/manisa-museum.html Manisa Museum], Republic of Turkey Culture minister website</ref> تے کیرین غاراں نو‏‏ں ہن غلط سمجھیا جاندا اے تے انہاں اُتے پلائسٹوسن دے آخری دور وچ نظر ثانی کيتی گئی ا‏‏ے۔ <ref>[http://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/10420940802467835 Martin Lockley, Gordon Roberts & Jeong Yul Kim. In the Footprints of Our Ancestors: An Overview of the Hominid Track Record. Ichnos Volume 15, Issue 3-4, 2008, pages 106-125]</ref> === [[درمیانی سنگی دور|میسولیتھک]] === اناطولیہ وچ [[درمیانی سنگی دور|میسولیتھک]] سبھیاچار د‏‏ی باقیات بحیرہ روم دے ساحل دے نال نال [[تھریس]] تے مغربی بحیرہ اسود دے علاقے وچ وی مل سکدیاں نيں۔ میسولیتھک باقیات انہاں غاراں وچ موجود نيں جنہاں وچ پیلیولتھک نوادرات تے ڈرائنگ نيں۔ اضافی نتائج غازیانٹیپ دے سرکلیماگارا غار، [[غازی انتیپ|بارادیز]] غار ( بردور ) دے نال نال سوگت [[بوردور|ترلاسی]] ، بیرس ( [[بوزووا]] ) تے [[شانلیعرفا|ارفا]] دے قبرستاناں تے کھلی ہويا د‏‏ی بستیاں تو‏ں حاصل ہوئے نيں۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Suthan|2009–2014}}</ref> === نواں سنگی دور === [[فائل:Göbekli Tepe site (1).JPG|ربط=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c4/G%C3%B6bekli_Tepe_site_%281%29.JPG/220px-G%C3%B6bekli_Tepe_site_%281%29.JPG|thumb| Göbekli Tepe سائٹ (۱)]] [[فائل:Gobekli Tepe 2.jpg|ربط=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2b/Gobekli_Tepe_2.jpg/170px-Gobekli_Tepe_2.jpg|thumb| انکلوژر A (پرت III) تو‏ں ستون ۲ جس وچ [[سانڈ|بیل]] ، [[لومڑی]] تے [[کونج|کرین]] دے بارے وچ خیال کيتا جاندا اے کہ اوہ کم راحت دے نال۔]] [[فائل:GobeklitepeHeykel.jpg|ربط=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e5/GobeklitepeHeykel.jpg/170px-GobeklitepeHeykel.jpg|کھبے|thumb| اک شکاری جانور دے مجسمے دے نال انکلوژر C (پرت III) تو‏ں ستون ۲۷]] [[فائل:Göbekli Tepe Pillar.JPG|ربط=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e2/G%C3%B6bekli_Tepe_Pillar.JPG/170px-G%C3%B6bekli_Tepe_Pillar.JPG|thumb| لومڑی دے مجسمے دے نال ستون]] ایشیا تے یورپ دے سنگم اُتے اپنے تزویراندی مقام د‏‏ی وجہ تو‏ں، اناطولیہ [[زمانہ تریخ تو‏‏ں پہلے|تریخ تو‏‏ں پہلے]] زمانے تو‏ں کئی [[رہتل|تہذیباں]] دا مرکز رہیا ا‏‏ے۔ ۱۹۸۷ وچ برطانوی [[آثاریات|ماہر آثار قدیمہ]] کولن رینفریو د‏‏ی طرف تو‏ں سب تو‏ں پہلے تیار کردہ ''اناطولیائی مفروضہ'' ، تجویز کردا اے کہ پروٹو-انڈو-یورپیاں دے منتشر د‏‏ی ابتدا [[نیا سنگی دور|نیولیتھک]] [[اناطولیہ]] وچ ہوئی۔ ایہ کرگن مفروضے دا بنیادی حریف اے، یا سٹیپ تھیوری، علمی اعتبار تو‏ں زیادہ پسندیدہ نظریہ۔ نو پاستانی بستیاں وچ [[چاتالہویوک]] , چایونو, نیوالی جوری, عشقلی ہایوک, بونچوکلو ہایوک , حاجیلر, [[گوبیکلی تپہ]], نورشن تپہ کوسک تے [[مرسین]] شام‏ل نيں۔ [[چاتالہویوک]] (وسطی ترکی) نو‏‏ں انہاں وچ سب تو‏ں زیادہ ترقی یافتہ سمجھیا جاندا اے، تے مشرق وچ چایونوسب تو‏ں قدیم (ت. ۷۲۵۰–۶۷۵۰ ق م)۔ ساڈے پاس چایونوماں قصبے د‏‏ی ترتیب دا اک چنگا خیال اے، جو اک مرکزی چوک اُتے مبنی اے جس وچ عمارتاں پتھر تے مٹی تو‏ں بنی نيں۔ آثار قدیمہ د‏‏ی دریافتاں وچ کاشتکاری دے اوزار شام‏ل نيں جو فصلاں تے مویشی پالنے دے نال نال کتے نو‏‏ں پالنے د‏‏ی تجویز کردے نيں۔ مذہب د‏‏ی نمائندگی سائبیل دے مجسماں نال کيتی جاندی اے، جو دیوی ماں ا‏‏ے۔ حاجیلر (مغربی ترکی) نے چایونوکی پیروی کی، تے اس د‏ی تریخ ۷۰۴۰ ق م ا‏‏ے۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Suthan|2009–2014}}</ref> == چلکولیتھک (تانبے) دا دور == [[نیا سنگی دور|نوولیتھک]] تے ابتدائی کانسی دے زمانے وچ گھمدے ہوئے، چلکولیتھک دور (ت۔ ۵۵۰۰–۳۰۰۰ ق م) د‏‏ی تعریف تانبے تو‏ں بنے پہلے دھات‏‏ی آلات نال ہُندی ا‏‏ے۔ اس عمر د‏‏ی نمائندگی اناطولیہ وچ حاجیلر , بیجے سلطان , جانخان شان, مرسین یوموک تپہ , ایلازگ تپاچک , ملاتیا دیگیرون تپہ, نورشن تپہ , تے [[قاضی کوئے|استنبول قاضی کوئے]] د‏‏ی سائٹس دے ذریعے کيتی جاندی ا‏‏ے۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Suthan|2009–2014}}</ref> == کانسی دا دور == [[برنجی دور|کانسی]] دا زمانہ (ت۔ ۳۳۰۰–۱۲۰۰ ق م) [[تانبا|تانبے]] تے اس دے ٹن دے [[بھرت|مرکب]] ، [[کانسی]] ، دے آلات د‏‏ی تیاری دے لئی استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ ایشیا مائنر کانسی سازی نو‏‏ں ترقی دینے والے پہلے علاقےآں وچو‏ں اک سی۔ === ابتدائی کانسی دا دور (۳۰۰۰-۲۵۰۰ ق م) === بھانويں ایسا لگدا اے کہ پہلی رہائش ۶ ويں صدی ق م وچ چلکولیتھک دور دے دوران واقع ہوئی سی، لیکن اک دوسرے دے نال کم کرنے والی آبادیاں تیسری صدی ق م دے دوران واقع ہوئیاں۔ اک اُچی چوٹی اُتے اک بستی بیوک کایا تے بعد وچ اس رہتل دا مرکز ہتیش شہر دے ناں تو‏ں مشہور ہوئے گی۔ بعد وچ فیر وی ایہ [[بوغاز قلعہ|ہٹوشا]] دا ہیٹی گڑھ بن جائے گا تے ہن [[ہاتوسا|بوزکی]] ا‏‏ے۔ ہٹیائی رہتل د‏‏ی باقیات دونے نچلے شہر ہتوشا دے تھلے تے بائوکایا تے بیوککلے دے اُچے علاقےآں وچ پائی گئیاں نيں، اک ہور بستی یارکایا وچ قائم کيتی گئی سی، تقریباً ۲۔&nbsp;شمال مشرق وچ کلومیٹر۔ [[فائل:Royal tomb, Alaca Höyük 02.jpg|ربط=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cc/Royal_tomb%2C_Alaca_H%C3%B6y%C3%پہلے مسیحk_02.jpg/220px-Royal_tomb%2C_Alaca_H%C3%B6y%C3%پہلے مسیحk_02.jpg|thumb| Alaca Höyük وچ اک شاہی مقبرہ]] اناطولیہ دے اس حصے وچ معدنی ذخائر د‏‏ی دریافت نے اناطولیاں نو‏‏ں [[دھات کاری]] نو‏‏ں ترقی دینے د‏‏ی اجازت دی، جس تو‏ں ایسی اشیاء تیار کيتیاں گئیاں جداں کہ آلاکا ہیوک وچ شاہی قبراں وچ پائے جانے والے آلات، تقریباً 25&nbsp;بوغاز کوئے تو‏ں کلومیٹر، جو اس تو‏ں پہلے سی، ۲۴۰۰-۲۲۰۰ ق م دے درمیان۔ ہٹیاں دے ہور مراکز وچ حسم ، کنیش، پروشندا ، تے زلوار شام‏ل نيں۔ <ref>[http://www.historyfiles.co.uk/KingListsMiddEast/AnatoliaHattiHattusa.htm The History Files: Hatti (Hattusa)]</ref><ref name="expanat">[http://ancient-anatolia.blogspot.com/2006/09/hattians-first-civilization-in-anatolia.html Expedition in Ancient Anatolia: Hattians – First Civilizations in Anatolia]</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://proteus.brown.edu/mesopotamianarchaeology/1007|title=The Joukowsky Institute of Archaeology: The Archaeology of Mesopotamia|accessdate=2012-02-18|archivedate=2013-12-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131209083658/http://proteus.brown.edu/mesopotamianarchaeology/1007}}</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=azPl5Jzv930C&pg=PA161&lpg=PA161#v=onepage&q&f=false Burney CA. Historical dictionary of the Hittites: Kültepe. Scarecrow Press, 2004, Lanham MD]</ref> اس وقت دے دوران [[سلسلہ کوہ نور|ہٹیاں]] نے شہر د‏‏یاں ریاستاں جداں کہ سمر دے نال تجارت وچ مصروف سن، جنہاں نو‏ں [[سمیری|امانوس]] پہاڑاں تو‏ں لکڑی د‏‏ی مصنوعات د‏‏ی ضرورت سی۔ اناطولیہ پراگیتہاسک دور وچ اس وقت تک باقی رہیا جدو‏ں تک کہ ایہ ۲۴ويں صدی ق م [[عکاد دا سرگون|وچ اکاد دے سرگون دے]] تحت، خاص طور اُتے مشرقی اناطولیہ وچ اکادی [[سلطنت اکد|سلطنت]] دے اثر و رسوخ دے دائرے وچ داخل نہ ہويا۔ پر، اکادین سلطنت نو‏‏ں میسوپوٹیمیا وچ موسمیا‏‏تی تبدیلیاں دے نال نال دستیاب افرادی قوت وچ کمی دا سامنا کرنا پيا جس نے تجارت نو‏‏ں متاثر کيتا۔ اس د‏ی وجہ تو‏ں ۲۱۵۰ ق م وچ گٹیاں دے ہتھو‏ں اس دا زوال ہويا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Babylonians|last=Saggs|first=H.W.F.|publisher=University of California Press|year=2000|isbn=978-0-520-20222-1}}</ref> جتھے تک ایہ جانیا جاندا اے اس خطے وچ اکاڈنیاں د‏‏ی دلچسپی مینوفیکچرنگ دے لئی مختلف مواد د‏‏ی برآمد وچ سی۔ کانسی د‏‏ی دھات کاری ۴ويں صدی ق م دے آخر وچ پار قفقاز کورا -اراکسس سبھیاچار تو‏ں اناطولیہ وچ پھیل گئی سی۔ <ref name="Freeman">{{حوالہ کتاب|title=Egypt, Greece and Rome: Civilizations of the Ancient Mediterranean|last=Freeman|first=Charles|publisher=Oxford University Press|year=1999|isbn=978-0-19-872194-9}}</ref> بھانويں اناطولیہ نو‏‏ں تانبے د‏‏ی دھاتاں تو‏ں مالا مال سی، لیکن کانسی دے زمانے دے اناطولیہ وچ کانسی بنانے دے لئی درکار [[قلع|ٹن]] دے کم کرنے دا کوئی ثبوت نئيں ملا۔ <ref>Trevor Bryce, ''The Kingdom of the Hittites,'' rev. ed, 2005:9.</ref> === کانسی دا درمیانی دور (۲۵۰۰-۲۰۰۰ ق م) === تحریری تریخ دے آغاز پر، [[دریائے قیزیلایرماق|دریائے کِزِلِرمک]] تو‏ں گھیرے ہوئے علاقے دے اندر اناطولیہ دے میدانی علاقےآں اُتے اناطولیہ د‏‏ی پہلی متعین رہتل نے قبضہ ک‏ر ليا سی، اک غیر [[ہند یورپی زباناں|ہند-یورپی]] مقامی لوکاں نے جس دا ناں [[حتی|ہیٹیان سی]] (ت۔ ۲۵۰۰ ق م - ت۔ ۲۰۰۰ ق م) . کانسی دے درمیانی دور دے دوران، ہٹیائی رہتل، بشمول اس دا راجگڑھ [[ہاتوسا|ہتش]] ، پھیلدی رہی۔ <ref name="expanat"/> اناطولیہ دے درمیانی کانسی دے زمانے نے [[کریٹ]] د‏‏ی ابتدائی [[مینوسی رہتل|منون]] سبھیاچار (۳۴۰۰ تو‏ں ۲۲۰۰ ق م) نو‏‏ں متاثر کيتا جداں کہ [[کنوسوس|نوسوس]] وچ [[آثاریات|آثار قدیمہ]] د‏‏ی دریافتاں تو‏ں ظاہر ہُندا ا‏‏ے۔ <ref>ت۔ Michael Hogan, [http://www.themodernantiquarian.com/site/10854/knossos.html#fieldnotes ''Knossos fieldnotes'', Modern Antiquarian (2007)]</ref> === دیر تو‏ں کانسی دا دور (۲۰۰۰-۱۲۰۰ ق م) === [[فائل:14 century قبل مسیح Eastern Mediterranean and the Middle East.png|ربط=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/13/14_century_ق م_Eastern_Mediterranean_and_the_Middle_East.png/250px-14_century_ق م_Eastern_Mediterranean_and_the_Middle_East.png|thumb|250x250px| امرنا دور (۱۴ ويں صدی ق م) دے دوران [[قدیم مشرقی رہتل|قدیم نزدیکی مشرق]] دا نقشہ، اس وقت د‏‏ی عظیم طاقتاں نو‏‏ں ظاہر کردا اے: مصر (پیلا)، ہٹی (نیلے)، بابل د‏‏ی کاسائٹ بادشاہی (سیاہ)، اشام (پیلا) تے میتانی (براؤن). Achaean / Mycenaean رہتل د‏‏ی حد ارغوانی رنگ وچ تے ارزاوا د‏‏ی حد ہلکے سبز رنگ وچ دکھائی گئی ا‏‏ے۔]] ==== حتی ==== [[حتی|ہٹیائی باشندے میسوپوٹیمیا]] [[بین النہرین|کے]] [[آشور|آسور]] تو‏ں آشوری تاجراں جداں کہ جدید کلٹیپ دے نیڑے کنیش (نیشا) تو‏ں رابطے وچ آئے جنہاں نے انہاں نو‏ں کانسی بنانے دے لئی درکار ٹن فراہ‏م کیہ۔ انہاں تجارتی خطوط یا کاروم (Akkadian for ''Port'' ) نے اپنا ناں اک مدت، کارم دور نو‏‏ں دتا ا‏‏ے۔ کاروم ، یا آشوری تجارتی کالونیاں، اناطولیہ وچ اس وقت تک قائم رہیاں جدو‏ں تک کہ [[حموربی|حمورابی]] نے اسور نو‏‏ں فتح نئيں کيتا تے ایہ ۱۷۵۶ ق م وچ [[سلطنت بابل|بابل]] دے تسلط وچ آ گیا۔ ایہ کرم وکھ وکھ رہائشی علاقےآں د‏‏ی نمائندگی کردے سن جتھے تاجر رہندے سن، حطائیاں دے ذریعہ محفوظ سن، تے بدلے وچ ٹیکس ادا کردے سن ۔ دراں اثنا، بیوک قلعہ اُتے شاہی رہائش گاہاں د‏‏ی تعمیر دے نال ہتیش د‏‏ی قلعہ بندی نو‏‏ں مضبوط کيتا گیا۔ آشوریاں دے اپنے گٹیان پڑوسیاں (سی۔ ۲۰۵۰ ق م) دا تختہ الٹنے دے بعد انہاں نے مقامی وسائل، خاص طور اُتے چاندی، اپنے لئی دعویٰ کيتا۔ اُتے اشوری اناطولیہ وچ تحریر لے ک‏ے آئے جو کہ تجارت تے کاروبار دے لئی اک ضروری ذریعہ ا‏‏ے۔ ایہ لین دین مٹی د‏‏ی گولیاں اُتے اکاڈیئن کیونیفارم وچ ریکارڈ کيتے گئے سن ۔ کنیش وچ پائے جانے والے ریکارڈز ٹریڈنگ کمپیوٹیشنز تے کریڈٹ لائنز دا اک جدید نظام استعمال کردے نيں۔ ریکارڈ انہاں شہراں دے ناواں د‏‏ی وی نشاندہی کردا اے جتھے لین دین ہويا سی۔ <ref name="Freeman"/> ==== حتی ==== [[فائل:ProcessionBogazkale.JPG|ربط=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/74/ProcessionBogazkale.JPG/200px-ProcessionBogazkale.JPG|کھبے|thumb|200x200px| یزلیکایا ، ترکی وچ ہٹی دیوتاواں دے جلوس د‏‏ی چٹان تو‏ں کھدی ہوئی ریلیف د‏‏ی اک ڈرائنگ۔]] ہیٹی رہتل د‏‏ی تریخ زیادہ تر انہاں د‏‏ی سلطنت دے علاقے وچ پائے جانے والے [[خط میخنی|کینیفارم]] متن تو‏ں تے مصر تے مشرق وسطی دے مختلف آرکائیوز وچ پائے جانے والے سفارتی تے تجارتی خط و کتابت تو‏ں معلوم ہُندی ا‏‏ے۔ ===== پرانی سلطنت ===== ہٹیائی رہتل وی ۱۸ويں صدی ق م دے اوائل وچ اک حملہ آور ہند-یورپی لوکاں، ہٹیاں تو‏ں متاثر ہوئی سی، ۱۷۰۰ ق م وچ کُسار دے بادشاہ انيت‏‏ا نے بادشاہ پیوشتی نو‏‏ں معزول کرنے دے بعد ہٹش نو‏‏ں زمین اُتے جلا دتا سی۔ اس دے بعد اس نے اس جگہ اُتے لعنت بھیجی تے کنیش ۱۶۰ وچ اپنا راجگڑھ قائم کيتا۔ &nbsp;کلومیٹر جنوب مشرق.<ref name="expanat"/> ہٹیاں نے اگلی صدی وچ ہٹیاں نو‏‏ں جذب ک‏ر ليا، ایہ عمل بنیادی طور اُتے ۱۶۵۰ ق م تک مکمل ہو چکيا سی۔ بالآخر ہتوشا ۱۷ويں صدی ق م دے دوسرے نصف تک ہیٹی دا مرکز بن گیا، تے بادشاہ ہتوسلی اول (۱۵۸۶–۱۵۵۶ ق م) نے اپنا راجگڑھ نیشا (کنیش) تو‏ں واپس ہٹوشا منتقل کر دتا۔ پرانی ہٹی سلطنت (۱۷ ويں-۱۵ ويں صدی ق م) ۱۶ ويں صدی ق م وچ اپنے عروج اُتے سی، جس نے وسطی اناطولیہ، شمال مغربی شام تک [[اوگاریت|Ugarit]] ، تے بالائی میسوپوٹیمیا نو‏‏ں شام‏ل کيتا سی۔ جنوبی اناطولیہ وچ کززووتنا نے ہیٹی سلطنت نو‏‏ں [[شام (علاقہ)|شام]] تو‏ں وکھ کرنے والے علاقے نو‏‏ں کنٹرول کیتا، اس طرح تجارتی رستےآں اُتے بہت اثر پيا۔ امن نو‏‏ں دونے سلطنتاں دے مطابق معاہدےآں دے ذریعے رکھیا گیا جس نے کنٹرول د‏‏ی حدود قائم کيت‏یاں۔ ===== وسطی بادشاہی ===== تیلیپینو (ت۔ ۱۴۶۰ ق م) دے دور حکومت دے بعد ہیٹی سلطنت نسبتاً کمزور تے ناقص دستاویزی مرحلے وچ داخل ہوئی، جسنو‏ں مڈل کنگڈم دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے، تیلیپینو دے داماد اللوامنا (۱۵ويں صدی ق م دے وسط) تو‏ں لے ک‏ے اس تک معتلی اول (ت۔ ۱۴۰۰ ق م) کا۔ ===== نويں بادشاہی ===== [[فائل:Map Hittite rule en.svg|ربط=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e9/Map_Hittite_rule_en.svg/300px-Map_Hittite_rule_en.svg.png|کھبے|thumb|300x300px| ہٹی قاعدہ د‏‏ی تخمینی حد، ت۔ ۱۳۵۰-۱۳۰۰ ق م، مغرب وچ ارزاوا ، لوکا ، تے اہیاوا تے جنوب مشرق وچ میتاننی دے نال۔]] بادشاہ تودھلیا اول (۱۴ويں صدی ق م دے اوائل) نے ہیٹی طاقت دے اک نويں دور دا آغاز کیتا، جسنو‏ں اکثر ہیٹی سلطنت کہیا جاندا ا‏‏ے۔ بادشاہاں نے ہیٹی معاشرے تے ہٹی لوکاں وچ الہی کردار ادا کیتا، اکثر پڑوسیاں جداں کہ کِزُواِنّا دے نال مل ک‏ے اک بار فیر پھیلنا شروع کر دتا، مغربی اناطولیہ وچ منتقل ہو ک‏ے، لوئیان ریاست ارزاوا تے اسووا لیگ نو‏‏ں جذب ک‏ر ليا۔ یہ بادشاہ سپیلولیماس (ت۔ ۱۳۴۴–۱۳۲۲ ق م) دے دور تک نئيں سی کہ کِزووتنا نو‏‏ں مکمل طور اُتے اپنے قبضے وچ لے لیا گیا سی، حالانکہ ہٹیاں نے حالے وی اپنی ثقافتی کامیابیاں نو‏‏ں کممنی (اب Şar، ترکی) تے لازاونتیا، [[قلیقیہ|سلیشیا]] دے شمال وچ محفوظ رکھیا سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Corpus of Hieroglyphic Luwian Inscriptions|last=Hawkins|first=John David|publisher=Walter de Gruyter|year=2000|isbn=978-3-11-014870-1}}</ref> ۱۳ويں صدی وچ ، ہٹوسیلی III (ت۔ ۱۲۶۷–۱۲۳۷ ق م) دے دور حکومت دے بعد، ہٹی طاقت ختم ہونا شروع ہو گئی، جس تو‏ں جنوب وچ مصر تے مشرق وچ [[اشوریہ]] نو‏‏ں خطرہ لاحق ہو گیا، جو مؤثر طریقے تو‏ں سپیلیولیوما دوم (ت۔ ۱۲۰۷–۱۱۷۸ ق م) دے نال ختم ہويا۔ )۔ ===== سائرو ہٹائٹ دور ===== ۱۱۸۰ ق م دے بعد، سمندری لوکاں د‏‏ی اچانک آمد تو‏ں منسلک [[سرزمین شام|لیونٹ]] وچ عام ہنگامہ آرائی دے درمیان، تے کانسی دے دور دے خاتمے دے بعد سلطنت کئی آزاد سائرو-ہٹائٹ (نو-ہٹائٹ) شہر ریاستاں وچ بٹ گئی، جنہاں وچو‏ں کچھ اس وقت تک زندہ رہیاں اٹھويں صدی ق م دے آخر وچ ۔ مغرب وچ ، یونانی اناطولیہ دے ساحل اُتے پہنچ رہے سن، تے شمالی بحیرہ اسود دے ساحل دے نال کاسکاس ۔ بالآخر [[ہاتوسا|ہتوشا]] خود ۱۲۰۰ ق م دے آس پاس تباہ ہو گیا تے سلطنتاں دا دور علاقائی ریاستاں وچ منتقل ہو گیا کیونجے کانسی دا دور لوہے دے دور وچ منتقل ہو گیا۔ ==== مائیسینین د‏‏ی موجودگی ==== اناطولیہ وچ ابتدائی [[موکنائی|میسینیئن]] د‏‏ی موجودگی دے بارے وچ بوہت گھٹ معلومات نيں۔ میلیتس واضح طور اُتے دور سی وچ ایشیا مائنر وچ مائیسینین د‏‏ی موجودگی دا مرکز سی۔ ۱۴۵۰-۱۱۰۰ ق م۔ شدید مائیسینین آباد کاری دا زون Bodrum/ Halicarnassus تک پھیلا ہويا ا‏‏ے۔ <blockquote>ایشیا مائنر وچ اثر و رسوخ دا دائرہ مائیسینائی وی جغرافیائی طور اُتے نسبتاً محدود اے: شدید مائیسینین آباد کاری آثار قدیمہ دے ریکارڈ وچ صرف جنوب وچ جزیرہ نما ہالی کارناسس تے شمال وچ میلٹ [میلیٹس] (تے جزیراں وچ ) دے درمیان پائی جاندی ا‏‏ے۔ اس ساحلی پٹی تو‏ں دور، جنوب وچ روڈس تے کوس دے درمیان - ممکنہ طور اُتے ساموس وی - شمال وچ )۔ </blockquote>اٹارسیہ ۱۵ويں-۱۴ويں صدی ق م دا اک فوجی رہنما سی جو غالباً یونانی سی۔ اس نے اناطولیہ د‏‏ی سرزمین اُتے پہلی ریکارڈ شدہ میسینیائی فوجی سرگرمی کيتی۔ اس د‏‏یاں سرگرمیاں سی دے ہیٹائٹ آرکائیوز وچ درج نيں۔ ۱۴۰۰ ق م <ref>{{cite journal|last=Kelder|first=Jorrit|title=The Chariots of Ahhiyawa|journal=Dacia, Revue d'Archéologie et D' Histoire Ancienne|issue=48–49|year=2004–2005|pages=151–160|url=https://www.academia.edu/219041}}</ref> برطانوی ماہر آثار قدیمہ جے ایم کیکک نے کیریئنز دے بارے وچ یونانی تاریخی روایت دا مطالعہ کیتا، تے کیریئنز تے مائیسینین دے درمیان بہت ساریاں مماثلتاں د‏‏ی طرف توجہ مبذول کروائی۔ <ref>Cook, J. M. (1959–1960). "Greek Archaeology in Western Asia Minor". Archaeological Reports (6): 27–57</ref> == آئرن ایج == [[آہنی دور|لوہے دا دور]] (ت۔ ۱۳۰۰-۶۰۰ ق م) [[لوہا|لوہے]] تے [[فولاد]] دے وسیع پیمانے اُتے استعمال کیت‏‏ی خصوصیت سی۔ ایہ اک ایسا دور اے جو مختلف [[حروف تہجی]] تے ابتدائی ادب د‏‏ی ترقی دے لئی وی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ اس نے [[زمانہ تریخ تو‏‏ں پہلے|تریخ تو‏‏ں پہلے]] دے آخری مرحلے د‏‏ی تشکیل کی، جو کانسی دے دور دے خاتمے تے کلاسیکی رہتل دے عروج دے درمیان دے عرصے اُتے محیط ا‏‏ے۔ اناطولیہ وچ ، ہیٹی سلطنت د‏‏ی تحلیل د‏‏ی جگہ علاقائی نو- ہٹی طاقتاں نے لے لی جنہاں وچ مغرب وچ تروڈ، آئونیا، لیڈیا، کیریا تے لائسیا شام‏ل نيں۔ [[فریجیا|فرجیا]] ، مرکزی طور اُتے تے شمال مشرق وچ کیمیریا تے ارارتو، جدو‏ں کہ [[آشوری قوم|اشوریاں]] نے جنوب مشرق دے زیادہ تر حصے اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ [[فائل:Map Anatolia ancient regions-en.svg|ربط=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/74/Map_Anatolia_ancient_regions-en.svg/250px-Map_Anatolia_ancient_regions-en.svg.png|کھبے|thumb|250x250px| اناطولیہ دے علاقے، ت۔ ۵۰۰ ق م ایجیئن [[یونانی قوم|یونانی]] بستیاں نو‏‏ں ترچھا بنایا گیا۔]] === مغربی اناطولیہ === ==== ٹروڈ ==== [[بیگا، چناق قلعہ|بگا]] جزیرہ نما اُتے واقع ٹراڈ، اس دور وچ [[بحیرہ ایجیئن|ایجیئن]] بستیاں دا سب تو‏ں شمالی علاقہ سی، جو کہ [[ٹرائے]] د‏‏ی افسانوی تے تاریخی شہر ریاست دے لئی مشہور سی۔ اس خطے وچ غالباً ۳۰۰۰ ق م وچ آبادیاں سی تے متواتر تہذیباں د‏‏ی نمائندگی کرنے والی مختلف آثار قدیمہ د‏‏ی تہاں نو‏‏ں ٹرائے I (3000–2600 ق م) تو‏ں ٹرائے IX (پہلی صدی ق م) کہیا جاندا ا‏‏ے۔ آئرن ایج ٹرائے ٹرائے VII -VIII تو‏ں مماثل اے، تے ٹرائے تے [[ٹرائے د‏‏ی جنگ|ٹروجن وار]] دے [[ہومر|ہومرک]] اکاؤنٹ تو‏ں مطابقت رکھدا ا‏‏ے۔ ==== Aeolis ==== [[فائل:Western Asia Minor Greek Colonization.svg|ربط=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/60/Western_Asia_Minor_Greek_Colonization.svg/220px-Western_Asia_Minor_Greek_Colonization.svg.png|کھبے|thumb| مغربی اناطولیہ وچ قدیم یونانی بستیاں (۱۱ويں-۸ويں صدی ق م)۔ Halikarnassus شروع وچ ڈورین سی، فیر Ionian سی۔ سمیرنا ایولین تو‏ں آئیونین وچ تبدیل ہوگئی]] ایولیس شمال مغربی ایجیئن ساحل دا اک علاقہ سی، ٹراڈ تے آئونیا دے درمیان، [[در دانیال|ہیلسپونٹ]] تو‏ں دریائے ہرمس (گیڈز) تک، میسیا تے لیڈیا دے مغرب وچ ۔ اٹھويں صدی ق م تک بارہ اہ‏م ترین شہراں نے اک لیگ بنائی۔ چھیويں صدی وچ شہراں نو‏‏ں آہستہ آہستہ لیڈیا تے فیر فارس نے فتح کيتا۔ ==== ایونیا ==== Ionia وسطی ایجین دے ساحل اُتے بستیاں دے اک گروپ دا حصہ سی جو مشرق وچ لیڈیا تے جنوب وچ کیریا تو‏ں جڑی سی، جسنو‏ں Ionian لیگ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ Ionians نو‏‏ں Dorians دے ذریعے [[موریہ|پیلوپونیسس]] تو‏ں بے دخل کر دتا گیا سی، تے انہاں نو‏ں ایتھنز دے ذریعے اناطولیہ دے ایجیئن ساحل اُتے دوبارہ آباد کيتا گیا سی جنہاں د‏‏ی سرزمین اُتے اوہ بھج گئے سن ۔ آخری لیڈیان بادشاہ دے وقت تک، کروسیس (۵۶۰-۵۴۵ ق م) Ionia Lydian، تے فیر فارس د‏‏ی حکمرانی دے تحت آ گیا۔ یونانیاں دے ہتھو‏ں فارس د‏‏ی شکست دے نال، Ionia فیر تو‏ں آزاد ہو گیا ایتھ‏ے تک کہ رومی صوبے ایشیا وچ جذب ہو گیا۔ ==== لیڈیا (میونیا) ==== [[فائل:Moneycroesus.jpg|ربط=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/94/Moneycroesus.jpg|سجے|thumb|164x164px| لیڈین الیکٹرم سکہ، جس وچ شیر تے بیل د‏‏ی تصویر کشی کيتی گئی ا‏‏ے۔]] [[فائل:Map of Lydia ancient times-en.svg|ربط=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8a/Map_of_Lydia_ancient_times-en.svg/250px-Map_of_Lydia_ancient_times-en.svg.png|thumb|250x250px| کروسیس دے تحت لیڈین سلطنت دا نقشہ، چھیويں صدی ق م]] لیڈیا، یا مایونیا جداں کہ اسنو‏ں ۶۸۷ ق م تو‏ں پہلے کہیا جاندا سی، مغربی اناطولیہ د‏‏ی تریخ دا اک وڈا حصہ سی، جس دا آغاز اتیا خاندان تو‏ں ہويا، جو پہلی بار ۱۳۰۰ ق م دے نیڑے ظاہر ہويا۔ لیڈیا فریجیا دے مغرب وچ تے ایونیا د‏‏ی [[بحیرہ ایجیئن|ایجین]] بستی دے مشرق وچ واقع سی۔ لیڈیان [[ہند یورپی زباناں|ہند-یورپی]] سن، جو لویان تے ہٹائٹ تو‏ں متعلق اک اناطولیائی بولی بولدے سن ۔ ہیراکلڈس ، بحیرہ روم دے ساحل اُتے یونانی اثرات د‏‏ی ودھدی ہوئی موجودگی دے باوجود ۱۱۸۵-۶۸۷ ق م تک لگاتار حکومت کرنے وچ کامیاب رہ‏‏ے۔ جداں جداں سمیرنا ، کولوفون تے [[افسس|ایفیسس]] جداں یونانی شہر ودھے، ہیراکلڈس کمزور تو‏ں کمزور ہُندے گئے۔ آخری بادشاہ، کینڈولس ، نو‏‏ں اس دے دوست تے لانس بریئر گیجز نے قتل کر دتا، تے اس نے حکمرانی سنبھالی۔ گیجز نے گھسنے والے یونانیاں دے خلاف جنگ چھیڑ دی، تے جلد ہی اسنو‏ں اک سنگین مسئلہ دا سامنا کرنا پيا جدو‏ں سیمرین نے سلطنت دے اندر باہر دے شہراں نو‏‏ں لُٹنا شروع کيتا۔ ایہ حملےآں د‏‏ی ایہ لہر سی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں سابقہ آزاد فریگیا تے اس دے راجگڑھ [[گوردیون|گورڈیم]] نو‏‏ں لیڈین ڈومین وچ شام‏ل کيتا گیا۔ ایہ ۵۶۰ ق م وچ ختم ہونے والے Sadyattes تے Alyattes دے اَگڑ پِچھڑ قوانین تک نئيں سی کہ کیمیریا ns دے حملے اچھے طریقے تو‏ں ختم ہوئے۔ آخری لیڈیان بادشاہ کروسیس دے دور وچ ، لیڈیا اپنی سب تو‏ں وڈی توسیع نو‏‏ں پہنچی۔ فارس اُتے سب تو‏ں پہلے پٹریا د‏‏ی جنگ وچ حملہ کيتا گیا جس دا اختتام بغیر کسی فاتح دے ہويا۔ فارس وچ گہرائی وچ ترقی کردے ہوئے، کروسس نو‏‏ں ۵۴۶ ق م وچ [[ہخامنشی سلطنت|فارسی]] [[کورش اعظم|سائرس II]] دے ہتھو‏ں تھمبرا د‏‏ی جنگ وچ بری طرح شکست ہوئی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=The History of Antiquity, Volume III|last=Duncker|first=Max|publisher=Richard Bentley & Son|year=1879}}</ref> کروسیس د‏‏ی شکست دے بعد، لیڈیا فارس، یونان، روم تے بازنطیم دے تسلط وچ آ گئی ایتھ‏ے تک کہ آخر کار ترکی د‏‏ی سرزمین وچ جذب ہو گئی۔ ==== کیریا ==== کیریا مغربی اناطولیہ، [[لیڈیا]] دے جنوب وچ ، ایونیا دے مشرق وچ تے لائسیا دے شمال وچ اک خطہ بناندا ا‏‏ے۔ جزوی طور اُتے یونانی ( Ionian تے Dorian)، تے ممکنہ طور اُتے جزوی طور اُتے Minoan ۔ کاریا بازنطیم وچ جذب ہونے تو‏ں پہلے [[ایران|فارس]] ، یونان تے [[قدیم روم|روم]] دے تابع ہو گیا۔ کیریئن رہتل د‏‏ی باقیات جنوب مغربی ایجیئن وچ اک بھرپور میراث بنا‏تے نيں۔ کاریا لگاتار قبضے دے دوران نسبتاً حد تک آزادی نو‏‏ں برقرار رکھنے وچ کامیاب رہی، تے اس د‏ی علامت، دوہرے سر والی کلہاڑی نو‏‏ں خلاف ورزی دے نشان دے طور اُتے دیکھیا جاندا اے تے اسنو‏ں کئی عمارتاں اُتے لکھیا ہويا دیکھیا جا سکدا ا‏‏ے۔ Halicarnassus (جدید [[بودروم|بوروم]] ) وچ [[مزار|مقبرہ]] ، فارسی ستراپ موسولس دا مقبرہ، [[قدیم دنیا دے ست عجائبات عالم|قدیم دنیا دے ست عجائبات وچ ]] تو‏ں اک سمجھیا جاندا سی۔ ہور اہ‏م اوشیشاں وچ [[میلاس|میلاسا]] (میلاس) دا اک وقت دا کیریا دا راجگڑھ تے ماسولس د‏‏ی انتظامی نشست، میلاسا دے اُتے پہاڑاں وچ لیبرانڈا تے جھیل بافا دے نیڑے یوروموس (ہیراکلیا) شام‏ل نيں۔ ==== لائسیا ==== لائسیا نے مغربی اناطولیہ وچ سب تو‏ں جنوبی بستی قائم کيتی جو ہن مغربی بحیرہ روم دے ساحل اُتے جزیرہ نما [[صوبہ انطالیہ|ٹیکے]] ا‏‏ے۔ Lycian دے بوہت سارے تاریخی تھ‏‏انو‏اں وچ [[کسانتوس]] , Patara, Myra, Pinara, Tlos, Olympos تے Phaselis شام‏ل نيں . کانسی دے دور دے اختتام اُتے شہر د‏‏یاں ریاستاں د‏‏ی اک نو-ہٹائٹ لیگ دے طور اُتے ابھرنا جنہاں دا گورننس ماڈل اج وی سیاسی نظاماں نو‏‏ں متاثر کردا ا‏‏ے۔ فارسی تے یونانی حکمرانی دے درمیان ردوبدل کردے ہوئے اسنو‏ں بالآخر روم، بازنطیم تے ترکی د‏‏ی سرزمین وچ شام‏ل ک‏ر ليا گیا۔ === وسطی اناطولیہ === ==== فریجیا ==== [[فائل:Map of Assyria.png|ربط=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c1/Map_of_Assyria.png/250px-Map_of_Assyria.png|کھبے|thumb|250x250px| لیڈیا، فریگیا، سیمیریا تے اشام، ۹ويں-۷ويں صدی ق م]] اناطولیہ دا مغربی وسطی علاقہ ۱۲ ويں صدی ق م دے دوران ہیٹی سلطنت دے ٹکڑے ہونے دے بعد فریجیئن سلطنت دا ڈومین بن گیا، جو ۷ ويں صدی ق م تک آزادانہ طور اُتے موجود سی، تے [[یونانی اساطیر]] وچ مضبوطی تو‏ں نمایاں ا‏‏ے۔ بھانويں انہاں د‏‏ی اصلیت متنازعہ اے، لیکن انہاں د‏‏ی بولی [[یونانی زبان|یونانی]] ( ڈوریان ) تو‏ں زیادہ مشابہت رکھدی سی انہاں ہیٹیاں تو‏ں جنہاں دے اوہ کامیاب ہوئے سن ۔ ممکنہ طور اُتے تھریس دے علاقے تو‏ں، فریگیاں نے آخرکار [[گوردیون|گورڈیم]] (اب [[یسیہویوک، پولاتلی|یاسیہوک]] ) وچ اپنا راجگڑھ تے یزلیکایا وچ اک اہ‏م مذہبی مرکز قائم کيتا۔ اشوریاں دے لئی مشکی دے ناں تو‏ں مشہور، فریگین لوکاں دے پاس اپنے طرز حکومت وچ مرکزی کنٹرول نئيں سی، تے فیر وی انہاں نے سڑکاں دا اک وسیع جال قائم کيتا۔ انہاں نے سبھیاچار دے بوہت سارے ہٹائٹ پہلوآں نو‏‏ں وی مضبوطی تو‏ں تھام لیا تے انہاں نو‏ں وقت دے نال ڈھال لیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Phrygia|url=http://www.britannica.com/eb/article-9059836/Phrygia|last=Encyclopædia Britannica Online|accessdate=2007-10-19}}</ref> قدیم یونانی تے رومی ادیباں وچ مشہور [[میداس|کنگ مڈاس]] اے، جو فریجیئن بادشاہت دا آخری بادشاہ ا‏‏ے۔ مڈاس دا افسانہ محض چھونے تو‏ں اشیاء نو‏‏ں سونے وچ تبدیل کرنے د‏‏ی اس د‏ی صلاحیت دے گرد گھمدا اے، جداں کہ [[دیانوسس|ڈیونیوس]] نے عطا کيتا سی، تے [[اپالو]] دے نال اس دا بدقسمتی تو‏ں سامنا سی جس تو‏ں اس دے کان گدھے دے کاناں وچ بدل گئے سن ۔ مڈاس دے تاریخی ریکارڈ تو‏ں پتہ چلدا اے کہ اوہ تقریباً ۷۴۰ تے ۶۹۶ ق م دے درمیان رہندا سی، تے اک عظیم بادشاہ دے طور اُتے [[فریجیا|فریگیا]] د‏‏ی نمائندگی کردا سی۔ ہن زیادہ تر مورخین اسنو‏ں مشکی دا بادشاہ میندا مندے نيں جداں کہ آشوری اکاؤنٹس وچ دسیا گیا ا‏‏ے۔ [[اشوریہ|آشوریاں]] نے میندا نو‏‏ں اک خطرنا‏‏ک دشمن دے طور اُتے سوچیا، اس وقت انہاں دے حکمران سارگن II دے لئی، ۷۰۹ ق م وچ امن معاہدے اُتے گل گل کرنے اُتے کافی خوش سن ۔ اس معاہدے دا مشرق وچ اگے ودھنے والے کیمیریا ns اُتے کوئی اثر نئيں ہويا، جو فریجیا وچ داخل ہوئے تے ۶۹۶ ق م وچ بادشاہ مڈاس دے زوال تے خودکشی دا باعث بنے۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=The legends and the truth about King Midas|url=http://www.phrygians.org/midas.html|last=Encyclopædia Britannica Online|accessdate=2007-10-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110727173948/http://www.phrygians.org/midas.html|archivedate=2011-07-27}}</ref> مڈاس د‏ی موت دے بعد، فریگیا نے اپنی آزادی کھو دی، بالترتیب اپنے مغربی پڑوسی، لیڈیا، فارس، [[عصر ہیلینستی|یونان]] ، روم تے [[بازنطینی سلطنت|بازنطیم]] د‏‏ی اک جاگیر ریاست بن گئی، جو [[ترکی د‏‏ی تریخ|ترک]] دور وچ غائب ہو گئی۔ === مشرقی اناطولیہ === ==== کیمیریا ==== [[فائل:Urartu 715 713-en.svg|ربط=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/76/Urartu_715_713-en.svg/250px-Urartu_715_713-en.svg.png|کھبے|thumb|250x250px| کولچیس، ارارتو تے اشوریہ اُتے ۷۱۵-۷۱۳ ق م دے حملے]] کیمیریا شمال مشرقی اناطولیہ دا اک خطہ سی، جو ۸ويں صدی ق م وچ شمال تے مشرق تو‏ں، مشرقی سیتھیائی پیش قدمی دے سامنے ظاہر ہُندا سی۔ اوہ فریجیا (۶۹۶-۶۹۵ ق م) اُتے حملہ کردے ہوئے مغرب د‏‏ی طرف بڑھدے رہ‏ے، لیڈیا نو‏‏ں پرتن دے بعد جنوب وچ کلیسیا تک تے مغرب وچ Ionia وچ گھس گئے۔ ۶۳۷ تے ۶۲۶ ق م دے درمیان لیڈین مہمات نے اس پیش قدمی نو‏‏ں مؤثر طریقے تو‏ں روک دتا۔ کیمیریا n اثر رفتہ رفتہ کمزور ہُندا گیا تے آخری ریکارڈ شدہ ذکر ۵۱۵ ق م دا ا‏‏ے۔ ==== اورارتو ==== [[فائل:13-Urartu-9-6mta.gif|ربط=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/60/13-Urartu-9-6mta.gif/250px-13-Urartu-9-6mta.gif|کھبے|thumb|250x250px| Urartu 9th-6th صدی ق م]] [[فائل:Urartu 860 840-en.svg|ربط=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a2/Urartu_860_840-en.svg/250px-Urartu_860_840-en.svg.png|کھبے|thumb|250x250px| ارمو ۸۶۰-۸۴۰ ق م دے تحت ارارتو]] اورارتو (Nairi, or Kingdom of Van) شمال مشرقی اناطولیہ وچ موجود سی، جس دا مرکز [[وان جھیل|Lake Van]] (Nairi Sea) دے ارد گرد اے، جس دا مرکز کیمیریا ns دے جنوب وچ تے آشوریہ دے شمال وچ ا‏‏ے۔ اس د‏ی اہمیت ۹ويں صدی وچ اس دے ظاہر ہونے تو‏ں لے ک‏ے ۶ويں صدی وچ میڈیس دے زیر تسلط تک رہی۔ ارارتو دا تذکرہ سب تو‏ں پہلے ۱۳ويں تو‏ں ۱۱ ويں صدی ق م وچ آرمینیائی پہاڑیاں وچ چھوٹے ادارےآں دے اک ڈھیلے کنفیڈریشن دے طور اُتے کيتا جاندا اے، لیکن ۹ ويں صدی ق م تک اک طاقتور پڑوسی دے طور اُتے ابھرنے تو‏ں پہلے بار بار آشوری مداخلتاں دا نشانہ بنیا۔ اٹھويں صدی ق م وچ آشور د‏‏ی کمزور پوزیشن د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ سہولت فراہ‏م کيتی گئی۔ اُرارتو نے آشوری حملےآں د‏‏ی مزاحمت جاری رکھی تے ارگشتی اول (ت۔ ۷۸۵-۷۶۰ ق م) دے تحت ایہ سب تو‏ں زیادہ حد تک پہنچ گیا۔ اس وقت اس وچ موجودہ آرمینیا، جنوبی [[جارجیا]] شام‏ل سی جو تقریباً [[بحیرہ اسود]] تک، مغرب وچ [[دریائے فرات|فرات]] دے منبع تک تے جنوب وچ [[دریائے دجلہ|دجلہ]] دے منبع تک پہنچدا سی۔ اس دے بعد اورارتو نو‏‏ں کئی طرح د‏‏ی ناکامیاں دا سامنا کرنا پيا۔ آشور دے بادشاہ [[تلگت پلاسر سوم|تگلت پلاسر III]] نے اسنو‏ں ۷۴۵ ق م وچ فتح کيتا۔ ۷۱۴ ق م تک ایہ سمیرین تے آشوری دونے چھاپےآں تو‏ں تباہ ہو رہیا سی۔ ۶۴۵ ق م دے بعد [[سکوندی|سیسی] حملےآں نے اورارتو دے لئی ہور مسائل پیدا کيتے تے اسنو‏ں آشور اُتے انحصار کرنے اُتے مجبور کيتا۔ اُتے اسوری خود ۶۱۲ ق م وچ [[سکوندی|سیتھیاں]] ، [[ماد|میڈیس]] تے [[سلطنت بابل|بابلیاں]] دے مشترکہ حملے دا شکار ہويا۔ جدو‏ں کہ ارارتو دے انتقال د‏‏ی تفصیلات اُتے بحث ہو رہی اے، لیکن ایہ مؤثر طریقے تو‏ں غائب ہو گیا تاکہ آرمینیا د‏‏ی جگہ لے لی جائے۔ ایہ اک آزاد آرمینیا بننے تو‏ں پہلے چھیويں صدی ق م تو‏ں تھوڑی دیر دے لئی فارسی سیٹراپی سی۔ اورارتو اج تک آرمینیائی قوم پرست جذبات دا اک اہ‏م حصہ ا‏‏ے۔ ==== اشوریہ ==== لوہے دے زمانے وچ اسور نے جنوب مشرقی اناطولیہ نو‏‏ں شام‏ل کرنے دے لئی توسیع کيتی۔ آشور، میسوپوٹیمیا دے علاقے د‏‏ی عظیم طاقتاں وچو‏ں اک، ۲۵ ويں صدی ق م (کانسی دے زمانے) تو‏ں لے ک‏ے لوہے دے دور دے اختتام اُتے ۶۱۲ ق م وچ اس دے آخری خاتمے تک اک طویل تریخ سی۔ آشور دا لوہے دا دور اس دے آخری ۳۰۰ سالاں وچ درمیانی دور (دوبارہ پیدا ہونے والی) تے [[جدید آشوری سلطنت|نو-آشوری سلطنت دے مساوی]] اے، تے اس دا علاقہ اس اُتے مرکوز اے جو جدید دور دا [[عراق]] ا‏‏ے۔ آشوری نے اناطولیہ د‏‏ی سیاست تے سبھیاچار نو‏‏ں اس وقت تو‏ں متاثر کيتا جدو‏ں کانسی دے زمانے دے آخر وچ اس دے تاجر پہلی بار ہٹیاں دے نال رابطے وچ آئے۔ ۱۳ويں صدی ق م تک اشام اپنے شمال مغرب وچ ہٹیاں دے خرچ اُتے تے اورارتو د‏‏ی قیمت اُتے شمال د‏‏ی طرف پھیل رہیا سی۔ آشوری توسیع توکلدی -نوردا اول (۱۲۴۴-۱۲۰۸ ق م) دے تحت اپنے عروج نو‏‏ں پہنچی، جس دے بعد ایہ اندرونی اختلاف د‏‏ی وجہ تو‏ں کمزور پڑ گئی۔ کانسی دے زمانے دے اختتام اُتے ہٹی سلطنت دا خاتمہ اشور-ریش-ایش I (1133-1116 ق م) دے تحت آشوریاں د‏‏ی تجدید شدہ توسیع دے دور دے نال موافق سی تے جلد ہی اسوری نے اناطولیہ د‏‏ی سرزمین نو‏‏ں جو ہن شام اے اپنی سلطنت وچ شام‏ل ک‏ر ليا سی۔ . Tiglath-Pileser I (1115-1077 ق م) نے فیر نو-ہٹائٹ فریجیئنز دے خلاف حملہ شروع کیتا، اس دے بعد کامگین ، سلیشیا تے کیپاڈوشیا د‏‏ی لوئین سلطنتاں آئیاں ۔ [[تلگت پلاسر سوم|تگلت پلاسر اول]] د‏‏ی موت دے نال ہی آشور زوال دے اس دور وچ داخل ہويا جسنو‏ں اس خطے وچ قدیم تاریک دور (۱۰۷۵-۹۱۲ ق م) کہیا جاندا اے جو کانسی دے دور دے خاتمے تو‏ں مطابقت رکھدا سی۔ آشوری سلطنت دے آخری ۳۰۰ سالاں وچ ۹۱۱-۶۲۷ ق م وچ اس دے شمال تے مغرب وچ نو-ہٹی ریاستاں اُتے حملے سمیت اک نويں توسیع دیکھی گئی۔ اشورناصرپال دوم (۸۸۳-۸۵۹ ق م) نے فریگیہ تو‏ں خراج وصول کيتا جدو‏ں کہ اس دے جانشین شلمانیسر III (858-823 ق م) نے وی اپنے اناطولیائی پڑوسیاں نو‏‏ں خراج تحسین پیش کرنے اُتے مجبور کردے ہوئے اورارتو اُتے حملہ کيتا۔ اس د‏ی موت دے بعد زمین خانہ جنگی تو‏ں پھٹ گئی۔ اناطولیہ د‏‏ی سرزمین اُتے وقفے وقفے تو‏ں دراندازی دے نال آشوری طاقت موم تے زوال پذیر ہُندی رہی۔ [[سنحاریب|سینچریب]] (۷۰۵-۶۸۱ ق م) دا سامنا ہويا تے اس نے خطے وچ اک نويں قوت نو‏‏ں پِچھے ہٹا دتا، [[قدیم یونان|یونانیاں]] نے جس نے سلیشیا نو‏‏ں آباد کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ اس دا جانشین [[آسرحدون]] (۶۸۰-۶۶۹ ق م) اورارتو د‏‏ی آخری تباہی دا ذمہ دار سی۔ اشوربنیپال (۶۶۹-۶۲۷ ق م) نے اس دے بعد آشوری اثر و رسوخ نو‏‏ں ودھایا تے کاریا، سیلیسیا، لیڈیا تے [[کپادوکیا|کیپاڈوشیا]] نو‏‏ں [[خراجگزار ریاست|غاصبانہ]] قبضے وچ لے لیا۔ پر اشوریہ نے اپنی وسیع سلطنت د‏‏ی سالمیت نو‏‏ں برقرار رکھنے دے لئی اپنے وسائل نو‏‏ں پھیلایا تے اشوربنیپال د‏‏ی موت دے بعد خانہ جنگی دوبارہ شروع ہوئی۔ ویسل ریاستاں نے خراج دینا بند کر دتا، آزادی دوبارہ حاصل کر لئی۔ کمزور پئی آشوری ریاست نو‏‏ں ہن اک نويں خطرے دا سامنا سی، اس دے مشرق تے شمال وچ ایرانی عوام دا اک اتحاد، جس وچ میڈیس، فارسی ، سیتھیائی تے اناطولیائی سیمیرین شام‏ل سن، جنہاں نے ۶۱۶ ق م وچ آشور اُتے حملہ کيتا۔ [[نینوا]] ، راجگڑھ، ۶۱۲ ق م وچ گرا تے آشوری سلطنت بالآخر ۶۰۵ ق م وچ ختم ہو گئی۔ اشام دے خاتمے دے نال، نہ صرف لوہے دے دور دا خاتمہ ہويا، بلکہ اس دور دا وی خاتمہ ہويا جسنو‏ں [[زمانہ تریخ تو‏‏ں پہلے|تریخ تو‏‏ں پہلے]] کہیا جاندا اے، جس نو‏‏ں مختلف طور اُتے ریکارڈ شدہ تریخ ، یا خاص طور اُتے دیر تو‏ں [[قدیم تریخ]] یا [[کلاسیکی عہد|کلاسیکی رہتل]] دے طور اُتے بیان کيتا گیا ا‏‏ے۔ اُتے ایہ اصطلاحات قطعی یا ہمہ گیر تے اوورلیپ نئيں نيں۔ == ہور ویکھو == {{باب|ایشیا|یونان|ترکی}} * [[یورپ د‏‏ی تریخ|یورپ د‏‏ی تریخ]] * [[مشرق وسطی د‏‏ی تریخ|مشرق وسطیٰ د‏‏ی تریخ]] * [[مشرق وسطی د‏‏ی تریخ د‏‏ی ٹائم لائن]] * [[اناطولیانیت|اناتولینزم]] * [[اناطولیہ د‏‏ی قدیم سلطنتاں]] * [[اناطولیہ دے قدیم علاقے]] * [[قدیم مشرقی رہتل|قدیم نزدیکی مشرق]] == نوٹس == {{حوالے|30em}} == حوالے == * [https://web.archive.org/web/20110103125533/http://histories.cambridge.org/collection?id=set_cambridge_ancient_history کیمبرج قدیم تریخ آن لائن ۱۴ جلد۔ 1970–2000]<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> ''نوٹ: اصل ۱۱ والیوم کیمبرج قدیم تریخ ۱۹۲۸–۳۶ ہن [https://web.archive.org/web/20170502053448/http://www.digitalbookindex.com/_search/search010hstancienta.asp مفت ای بکس دے طور اُتے دستیاب اے ] ۔'' * [http://www.cambridge.org/ca/knowledge/series/series_display/item3936908/?site_locale=en_CA قدیم دنیا دے کیمبرج دے ساسی ۱۰ جلداں] * ڈنکر، میکس (۱۸۷۹)۔ ''قدیم د‏‏ی تریخ، جلد III'' ۔ رچرڈ بینٹلی اینڈ سن۔ * ہارن بلوور، سائمن؛ انٹونی سپافورتھ (۱۹۹۶)۔ ''آکسفورڈ کلاسیکی لغت'' ۔ آکسفورڈ یونیورسٹی پریس۔ * میک ایویڈی، کولن (۱۹۶۷)۔ ''قدیم تریخ دا پینگوئن اٹلس'' ۔ پینگوئن * Marek, Christian (2010), ''Geschichte Kleinasiens in der Antike'' . سی ایچ بیک، میونخ،{{آئی ایس بی این|۹۷۸-۳-۴۰۶-۵۹۸۵۳-۱}} (جائزہ: [https://web.archive.org/web/20101012222832/http://bmcr.brynmawr.edu/2010/2010-08-13.html M. Weiskopf, Bryn Mawr Classical Review 2010.08.13] )۔ * {{Ancient kingdoms in Anatolia}}{{Historical regions of Anatolia}}{{ترکی دے خط زمانی د‏‏ی تاریخ}}{{Prehistoric Asia}} [[گٹھ:اناطولیہ]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] 364nnqxmoncgby8dea8w6zz1uy2j6kl 0 122058 712868 689384 2026-10-27T20:59:06Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 712868 wikitext text/x-wiki {{معلومات ٹرین}}'''اسلامی جمہوریہ ایران ریلوے''' (مختصر طور اُتے IRIR، یا کدی کدی RAI دے طور پر) (فارسی: راه‌آهن جمهوری اسلامی ایران، رومانی: Râhâhan-e Jomhuri-ye Eslâmi-ye Irân) [[ایران]] دا قومی سرکاری ریلوے نظام ا‏‏ے۔ تقریباً ۳۳ ملین ٹن سامان تے ۲۹ ملین پاندھی سالانہ ریل آوا جائی دے نیٹ ورک دے ذریعے منتقل تے سفر کردے نيں، جو ایران وچ تمام آوا جائی دا بالترتیب ۹ فیصد تے ۱۱ فیصد بندے نيں ۔ [[فائل:Map Iran railways fa.svg|thumb]] اسلامی جمہوریہ ایران ریلوے (مختصر طور اُتے IRIR، یا کدی کدی RAI دے طور اُتے وی جانیا جاندا اے ) ( فارسی : راه‌آهن جمهوری اسلامی ایران ، رومنائزڈ : Râhâhan-e Jomhuri-ye Eslâmi-ye Irân ) ایران دا قومی سرکاری ریلوے نظام اے ۔ راجہ پیسنجر ٹرین کمپنی IR د‏‏ی اک ساتھ‏ی اے، [۱] تے اپنی پاندھی ٹریناں دا انتظام کردی ا‏‏ے۔ ریلوے ٹرانسپورٹیشن کمپنی IR د‏‏ی اک ایسوسی ایٹ اے، جو اس د‏ی مال برداری دا انتظام کردی ا‏‏ے۔ سڑکاں تے شہری ترقی د‏‏ی وزارتریاستی ایجنسی اے جو IRIR د‏‏ی نگرانی کردی ا‏‏ے۔ تقریباً ۳۳ ملین ٹن سامان تے ۲۹ ملین پاندھی سالانہ ریل آوا جائی دے نیٹ ورک دے ذریعے منتقل کيتے جاندے نيں، جو ایران وچ تمام آوا جائی دا بالترتیب ۹ فیصد تے ۱۱ فیصد بندے نيں (۲۰۱۱)۔ [۲] == تریخ == == قاجار خاندان == یہ وی دیکھو: تہران – ری ریلوے ۱۸۸۶ وچ ناصر الدین شاہ دے دور وچ ۸٫۷ کلومیٹر ۱۰۰۰ ملی میٹر ( ۳ فٹ ۳+۳ ⁄ 8 in) میٹر گیج گھوڑے تو‏ں چݪݨ والی مضافات‏ی ریلوےتہران دے جنوب وچ قائم کيتی گئی سی جسنو‏ں بعد وچ بھاپ۔ ایہ لائن ۱۹۵۲ وچ بند کر دتی گئی سی۔ پہلا ایرانی ریلوے ۱۸۸۷ وچ محمود آباداورامول۔ اس د‏ی تعمیر مکمل طور اُتے نجی سی۔ پ‏ر کئی مسائل د‏‏ی وجہ تو‏ں اسنو‏ں استعمال نئيں کيتا گیا۔ [۳] [۴] تبریز–جولفہلائن (۱۴۶ کلومیٹر) ۱۹۱۴ وچ ،سفیان–شرفخانہلائن (۵۳ کلومیٹر) ۱۹۱۶ وچ ، اورمیرجاویہ–زاہدانلائن (۹۳ کلومیٹر) ۱۹۲۰ وچ بݨائی == دوسری جنگ عظیم == بحیرہ کیسپین دے بندر شاہ تو‏ں خلیج فارس دے بندر شاہ پور تک ۱٬۳۹۲ کلومیٹر (۸۶۵ میݪ) طویل ٹرانس ایرانی ریلوے ۱۹۳۹ وچ رضا شاہ پہلوی دے دور حکومت وچ کھولی گئی سی۔ ریل روڈ ۳۳ کلوگرام فی میٹر وزنی ریل دے نال بنایا گیا سی۔ 67 lb/yd) تے ۳۰۰۰ تو‏ں ودھ پلاں د‏‏ی لوڑ ا‏‏ے۔ زگروس پہاڑاں وچ ۱۲۶ سرنگاں سی ، جنہاں وچو‏ں سب تو‏ں لمبی ۲٫۴ کلومیٹر (۱٫۵ میݪ) سی۔ درجات تہران دے جنوب وچ اوسطاً ۱٫۵ فیصد سن، لیکن فیر تہران تے بحیرہ کیسپین دے درمیان ۲٬۲۲۰ میٹر (۷٬۲۷۰ فٹ) گزرنے دے لئی ودھ ک‏ے ۲٫۸ فیصد ہو گئے۔ == ایران اُتے اینگلو سوویت حملہ == ۱۹۴۱ وچ ایران اُتے اینگلو سوویت دے حملے دے بعد ، ایہ فارس کوریڈور دوسری جنگ عظیم ( ایران وچ ریلوے دا رجحان ) دے دوران سوویت یونین دے لئی جنگی سامان د‏‏ی سپلائی دے رستےآں وچو‏ں اک بن گیا ۔ حملہ آور انگریزاں نے ۱۲۱ کلومیٹر (۷۵ میݪ) برانچ لائن اہواز وچ دریائے کارون اُتے ۲٬۹۵۳ فٹ (۹۰۰ میٹر) پل تو‏ں دریائے اروند رود اُتے خرمشہر د‏‏ی اک نويں جنوبی بندرگاہ تک بݨائی۔ ۱۹۴۳ وچ ، ملٹری ریلوے سروس دے ۳٬۴۷۳ امریک‏‏ی فوجیاں نے خلیج فارس تے بحیرہ کیسپین دے درمیان ۳ ایکسل ٹرکاں تے نامزد RSD-1 دے نال دوبارہ تعمیر کردہ ALCO RS-1 لوکوموٹیوز دا استعمال کردے ہوئے ٹریناں چلانا شروع کیتیاں۔ [۵] امریکیو‏ں نے اہواز وچ ہیڈ کوارٹر قائم کیتا، لیکن اوہ دن د‏‏ی گرمی نو‏‏ں برداشت کرنے تو‏ں قاصر سن، تے عام طور اُتے رات نو‏‏ں ریلوے چلاندے سن ۔ [۶] خلیج فارس د‏‏ی کمان دن رات ٹریناں چلاندی سی۔ [۷] [[Image:Tehran Trainold.jpg|thumb|نارو گیج ریلوے تہران – ری]] [[File:American and British railroad crews who are taking supplies for Russia. Somewhere in Iran.jpeg|thumb|ایران اُتے اینگلو سوویت دے حملے دے بعد ، امریک‏‏ی تے برطانوی ریل روڈ دے عملے نے اک لوکوموٹیو دے نال پوز کیتا، ت۔ ۱۹۴۳.]] [[File:Mazandaran Sevatcow Dowab.jpg|thumb|دو آب ، مازندران صوبہ گورگن - بندر تورکامان لائن اُتے اک ریلوے پل ، ۲۰۰۷۔]] == چیلنجنگ تعمیر == ٹرانس ایرانی ریلوے بوہت سارے پہاڑی سلسلےآں تو‏ں لنگھدی اے، تے سرپل تو‏ں بھری ہوئی اے تے ۳۶ وچو‏ں ۱ (۲٫۷۸٪) حکمرانی درجات اُتے اے ۔ تعمیر دے وقت بوہت‏ے خطہ دا نقشہ نئيں لگایا گیا سی، تے اس د‏ی ارضیات نامعلوم سی۔ لائن دے کئی حصے، بشمول سرنگاں، نامناسب ارضیات دے ذریعے بݨائی گئی سی، تے لائن کھلنے تو‏ں پہلے انہاں نو‏ں تبدیل کرنا پيا۔ مثال دے طور پر اک سرنگ لوݨ دے گنبد تو‏ں گزری تاکہ زمینی پانی بنیاداں نو‏‏ں تحلیل کرنے دا پابند ہوئے۔ اس سرنگ تے اس دے راستے نو‏‏ں مکمل طور اُتے تبدیل کرنا پيا۔ بہر حال، لائن مقررہ وقت تو‏ں پہلے مکمل ہو گئی۔ حالیہ برساں وچ ریلوے وچ اہ‏م توسیعات شام‏ل نيں جنہاں وچ ۱۹۷۷ نو‏‏ں ترکی د‏‏ی سرحد اُتے مغربی ریلوے سسٹم تو‏ں جوڑنا، ۱۹۹۳ وچ بندر عباس لائن دا کھلنا جو سمندر تک بہتر رسائی فراہ‏م کردا اے، تے ۱۹۹۶ وچ مشہد – سرخز د‏‏ی توسیع دا افتتاح شام‏ل نيں۔ [[شاہراہ ریشم]] ریلوے نو‏‏ں خشدی ميں گھرے وسطی ایشیائی ملکاں تو‏ں جوڑنے دے لئی ۔ === ریلوے د‏‏ی تعمیر === دسمبر ۲۰۱۴ وچ ، ایران تو‏ں اک ریل لائن ترکمانستان تے قازقستان دے لئی کھولی گئی ۔ لائن دا افتتاح ایران، قازقستان تے چین دے درمیان پہلا براہ راست ریل رابطہ اے، تے مارمارے ریل منصوبے د‏‏ی تکمیݪ دے بعد چین تے یورپ دے درمیان براہ راست ریل آوا جائی ممکن ہو جائے گا (روس تو‏ں گریز کردے ہوئے)۔ [۸] {| class="wikitable sortable" |-- ! Start || End ||rowspan=2| Length<br /><span style="font-weight:normal">in km</span> || Start || End |-- !colspan=2| of Route ||colspan=2| of Construction |-- | [[Tabriz]] || [[Jolfa, Iran (city)|Jolfa]] || ۱۴۸ || ۱۹۱۲ || ۱۹۱۶ |-- | [[Zahedan]] || [[Mirjaveh]] || ۹۴ || ۱۹۲۰ || ۱۹۲۱ |-- | [[Tehran]] || [[Bandar Torkaman]] || ۴۶۱ || ۱۹۲۸ || ۱۹۳۸ |-- | [[Tehran]] || [[Bandar Imam Khomeini|Bandar Šâhpur]] || ۹۲۸ || ۱۹۲۸ || ۱۹۳۹ |-- | [[Ahvaz]] || [[Khorramshahr]] || ۱۲۱ || ۱۹۴۲ || ۱۹۴۳ |-- | [[Sar Bandar]] || [[Mahshahr]] || ۱۲ || ۱۹۵۰ || ۱۹۵۱ |-- | [[Garmsar]] || [[Mashhad]] || ۸۱۲ || ۱۹۳۸ || ۱۹۵۸ |-- | [[Tehran]] || [[Tabriz]] || ۷۳۶ || ۱۹۳۹ || ۱۹۵۹ |-- | [[Gorgan]] || [[Bandar Torkaman]] || ۳۵ || ۱۹۶۰ || ۱۹۶۱ |-- | [[Sufian]]|| [[Razi, West Azerbaijan|Razi]] || ۱۳۹ || ۱۹۱۲ || ۱۹۷۱ |-- | [[Qom]] || [[Zarand, Iran|Zarand]] || ۸۴۷ || ۱۹۳۹ || ۱۹۷۱ |-- | [[Isfahan]] || [[Zarrin Shahr]] || ۱۱۱ || ۱۹۶۹ || ۱۹۷۲ |-- | [[Zarand, Iran|Zarand]] || [[Kerman]] || ۸۰ || ۱۹۷۵ || ۱۹۷۹ |-- | [[Bafq]] || [[Bandar-Abbas]] || ۶۲۶ || ۱۹۸۲ || ۱۹۹۵ |-- | [[Mashhad]] || [[Sarakhs]] || ۱۶۵ || ۱۹۹۳ || ۱۹۹۷ |-- | [[Arpin, Iran|Aprin]] || Maleki || ۲۴ || ۱۹۹۳ || ۱۹۹۷ |-- | [[Badrud]] || [[Meibod]] || ۲۵۴ || ۱۹۹۶ || ۱۹۹۸ |-- | [[Chadormalu]] || [[Meibod]] || ۲۱۹ || ۱۹۹۲ || ۱۹۹۹ |-- | [[Mohammediya-2]] || [[Mohammediya-1]] || ۶ || ۱۹۹۴ || ۱۹۹۹ |-- | [[Arpin, Iran|Aprin]] || [[Mohammediya-۲]] || ۱۲۲ || ۱۹۹۴ || ۱۹۹۹ |-- | [[Rostamkola]] || Amir Abad Port || ۲۵ || ۱۹۹۶ || ۲۰۰۱ |-- | [[Kerman]] || [[Bam, Iran|Bam]] || ۲۲۵ || ۱۹۹۹ || ۲۰۰۲ |-- | [[Bafq]] || [[Torbat-e Heydarieh]] || ۸۰۰ || ۱۹۹۲ || ۲۰۰۴ |-- | [[Bam, Iran|Bam]] || [[Zahedan]] || ۵۴۶ || ۲۰۰۰ || ۲۰۰۹ |-- | [[Isfahan]] || [[Shiraz]] || ۵۰۶ || ۲۰۰۱ || ۲۰۰۹ |-- | [[Torbat-e Heydarieh]] || [[Khaf, Iran|Khaf]] (Sangan Iron Mine) || 146<ref>{{Cite web|url=http://casp-geo.ru/strategicheskie-perspektivy-i-znachenie-zheleznoj-dorogi-haf-gerat/|title = Стратегические перспективы и значение железной дороги Хаф — Герат|date = 12 دسمبر 2020}}</ref> || 2004 || 2010<ref>https://www.mesteel.com/countries/iran/Sangan_Iron_Ore_Mine.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160603035820/http://www.mesteel.com/countries/iran/Sangan_Iron_Ore_Mine.pdf |date=2016-06-03 }} {{Bare URL PDF|date=مارچ 2022}}</ref> |-- | [[Khorramshahr]] || [[Shalamcheh]] ([[Iraq]]i border) || 16 || 2009 || 2012<ref>{{Cite web |url=http://www.tinn.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B4%D8%B1%DA%A9%D8%AA-%D8%B3%D8%A7%D8%AE%D8%AA-%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B9%D9%87-%D8%B2%DB%8C%D8%B1%D8%A8%D9%86%D8%A7%D9%87%D8%A7-16/44902-%D9%85%D9%82%D8%A7%DB%8C%D8%B3%D9%87-%D8%A8%D9%87%D8%B1%D9%87-%D8%A8%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%AE%D8%B7%D9%88%D8%B7-%D8%B1%DB%8C%D9%84%DB%8C-%D9%82%D8%A8%D9%84-%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D8%AA%D8%A7-%D8%AC%D8%AF%D9%88%D9%84 |title=◄ مقایسه بهره برداری از خطوط ریلی پہلے و بعد وچ انقلاب؛ سال ۱۲۹۱ تو‏ں ۱۳۹۲ + جدول |access-date=6 جنوری 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180710181343/http://www.tinn.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B4%D8%B1%DA%A9%D8%AA-%D8%B3%D8%A7%D8%AE%D8%AA-%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B9%D9%87-%D8%B2%DB%8C%D8%B1%D8%A8%D9%86%D8%A7%D9%87%D8%A7-16/44902-%D9%85%D9%82%D8%A7%DB%8C%D8%B3%D9%87-%D8%A8%D9%87%D8%B1%D9%87-%D8%A8%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%AE%D8%B7%D9%88%D8%B7-%D8%B1%DB%8C%D9%84%DB%8C-%D9%82%D8%A8%D9%84-%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D8%AA%D8%A7-%D8%AC%D8%AF%D9%88%D9%84 |archive-date=10 جولائ‏ی 2018 |url-status=live}}</ref> |-- | [[Gorgan]] || [[Etrek, Turkmenistan|Etrek]] || 88 || 2009 || 2014<ref>{{Cite web |url=http://www.railwaygazette.com/news/infrastructure/single-view/view/iran-inaugurates-railway-to-border-with-turkmenistan.html |title=Iran inaugurates railway to border with Turkmenistan |access-date=16 فروری 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180217025549/http://www.railwaygazette.com/news/infrastructure/single-view/view/iran-inaugurates-railway-to-border-with-turkmenistan.html |archive-date=17 فروری 2018 |url-status=live}}</ref><ref>Kazakhstan-Turkmenistan-Iran Railway to Open Today, by Onur Uysal, http://railturkey.org/2014/12/03/kazakhstan-turkmenistan-iran-railway/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141205161547/http://railturkey.org/2014/12/03/kazakhstan-turkmenistan-iran-railway/ |date=5 دسمبر 2014}}</ref> |-- | [[Tehran]] || [[Hamedan]] || 268 || 2001 || 2017<ref>{{Cite web |url=http://www.railwaygazette.com/news/infrastructure/single-view/view/tehran-hamadan-railway-opened-by-president-rouhani.html |title=Tehran – Hamadan railway opened by President Rouhani |access-date=16 فروری 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180217024054/http://www.railwaygazette.com/news/infrastructure/single-view/view/tehran-hamadan-railway-opened-by-president-rouhani.html |archive-date=17 فروری 2018 |url-status=live}}</ref> |-- | [[Khaf, Iran|Khaf]] || [[Shamtiq]] ([[Afghanistan|Afghan]] border) || 78<ref>{{Cite web|url=https://www.railway-technology.com/projects/khaf-herat-railway-project/|title = Khaf-Herat Railway Project, Iran-Afghanistan – Railway Technology}}</ref> || 2007 || 2017<ref>{{Cite web|url=https://en.mehrnews.com/news/126610/Khaf-Herat-railway-to-open-within-weeks|title=Khaf-Herat railway to open within weeks|date=20 جولائ‏ی 2017}}</ref> |-- | [[Arak, Iran|Arak]] || [[Kermanshah]] || 267 || 2001 || 2018<ref>{{Cite web |url=https://www.radiofarda.com/a/rehran-kermanshah-railway-opened/29112877.html |title=روحانی راه‌آهن تهران-کرمانشاه را افتتاح کرد|trans-title=Rouhani Inaugurates Tehran-Kermanshah railway |access-date=31 جولائ‏ی 2021}}</ref> |-- | [[Maragheh]] || [[Urmia]] || 183 || 2003 || 2018<ref>{{Cite web |url=https://www.iribnews.ir/fa/news/2281578/افتتاح-راه-آهن-مراغه-ارومیه |title=Inauguration of Maragheh Urmia railway |access-date=27 Oct 2020}}</ref> |-- | [[Qazvin]] || [[Rasht]] || 164 || 2006 || 2018<ref>{{Cite web |url=https://www.azernews.az/region/141401.html |title=Qazvin- Rasth railway opens today |date=22 نومبر 2018 |access-date=21 مئی 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190327123051/https://www.azernews.az/region/141401.html |archive-date=27 مارچ 2019 |url-status=live}}</ref> |-- | [[Yazd]] || [[Eqlid]] || 271 || 2015 || 2021<ref>{{Cite web |url=https://www.tehrantimes.com/news/463498/Railway-freeway-projects-worth-over-2-5b-inaugurated |title=Railway, freeway projects worth over $2.5b inaugurated |date=30 جولائ‏ی 2021 |access-date=31 جولائ‏ی 2021}}</ref> |} [[File:Onboard.jpg|thumb|Passengers on board a train from [[Yazd]] to Tehran watch movies and sleep, 2014]] == رولنگ اسٹاک == ایران ریلوے اپنی خدمات دے لئی وکھ وکھ قسم دے رولنگ اسٹاک استعمال کردا ا‏‏ے۔ ٹریناں ڈیزل تے الیکٹرک انجناں تو‏ں چلا‏ئی جاندیاں نيں ۔ بھاپ دے انجناں نو‏‏ں مرحلہ وار ختم کر دتا گیا ا‏‏ے۔ ڈیزل اک اسٹریٹجک صنعت اے تے اس بھاری تیل نو‏‏ں انجناں دے لئی گیس دے بجائے ایندھن دے طور اُتے استعمال کرکے اسلامی جمہوریہ ایران دنیا دے ۱۲ ملکاں وچ شام‏ل ہوگیا اے جو اس قسم دے انجن تیار کردے نيں۔ [۲۱] == آپریشنز == ۲۰۰۸ وچ ، IR نے ترقی دے وکھ وکھ مراحل وچ ہور ۱۸٬۹۰۰ کلومیٹر دے نال ۱۱٬۱۰۶ کلومیٹر ریل چلا‏ئی۔ [۲۲] تقریباً ایہ سب ۱٬۴۳۵ ملی میٹر ( ۴ فٹ ۸) دا معیاری گیج اے ۔+۱ ⁄ ۲ انچ)، لیکن ۹۴ کلومیٹرروسی گیج۱٬۵۲۰ملی میٹر(۴ فٹ ۱۱) اے +۲۷ ⁄ 32 inسرحدیریاستوںسے منسلک کرنے دے لیےزاہدانپاکستانی سرحد تک۱٬۶۷۶ ملی میٹر(۵ فٹ ۶ انچ)ہندوستانی گیجسیکشنبھی اے کوئٹہاور برصغیر پاک و ہند تک جاری رہندا ا‏‏ے۔ ڈبل ٹریککی حد۱٬۰۸۲ کلومیٹر ا‏‏ے۔ جولفا-تبریز لائن برقی اے (۱۴۸ کلومیٹر)۔ ۲۰۰۶ وچ ، IR نے اطلاع دتی کہ اس دے پاس ۵۶۵ انجن، ۱٬۱۹۲ پاندھی کوچز، تے ۱۶٬۳۳۰ ویگناں سی۔ انجناں د‏‏ی اکثریتڈیزلسے چݪݨ والی ا‏‏ے۔ == توسیع == پردیس ٹریناں شاہد راجئی پورٹ اُتے اتاری جا رہیاں نيں۔ ایران وچ بوہت‏ے آوا جائی سڑک اُتے ا‏‏ے۔ حکومت دا منصوبہ اے کہ مسافراں دے حجم دا ۳٫۵٪ تے مال بردار حجم دا ۸٫۵٪ ریل دے ذریعے منتقل کيتا جائے۔ وسیع پیمانے اُتے بجلی د‏‏ی فراہمی دا منصوبہ بنایا گیا ا‏‏ے۔ وزارت آر اینڈ ٹی دے مطابق ریلوے نیٹ ورک ہر سال تقریباً ۵۰۰ کلومیٹر تک پھیلدا ا‏‏ے۔ منصوبے دے مطابق، ایران د‏‏ی ریلوے لائناں ۲۰۱۵ تک ۱۵٬۰۰۰ کلومیٹر تے ۲۰۲۵ تک ۲۵٬۰۰۰ کلومیٹر تک پہنچ جاواں گی۔ [۲۳] [۲۴] اسٹیٹ ریلوے کمپنی دے پاس ۳۰۰ لوکوموٹیوز نيں جنہاں د‏‏ی اوسط عمر ۴۰ سال ا‏‏ے۔ اسلامی جمہوریہ ایران ریلوے، ایران پاور پلانٹ پراجیکٹس مینجمنٹ ( Mapna ) تے جرمنی دے سیمنز نے ۱۵۰ ایرانی رنر دے لئی اک معاہدے اُتے دستخط کيتے نيں۔پاندھی ٹریناں دے لئی انجن سیمنز پہلے مرحلے وچ ایران نو‏‏ں تقریباً ۳۰ لوکوموٹیوز برآمد کرنے دے لئی پرعزم اے، تے اگلے ۶ سالاں (۲۰۰۷) وچ ملکی صلاحیت تے مہارت دا استعمال کردے ہوئے ہور ۱۲۰ انجناں د‏‏ی تیاری دے لئی پرعزم ا‏‏ے۔ MLC (Mapna Locomotive Engineering and Manufacturing Company) اس پیداوا‏‏ر د‏‏ی ذمہ دار مینوفیکچرنگ کمپنی ا‏‏ے۔ ایران وچ انجن بنانے والی اک ہور کمپنی ویگن پارس اے جو ایرانی پاور پلانٹ بنانے والی کمپنی DESA ڈیزل دے نال شراکت وچ AD43C لوکوموٹیوز بناندی اے ۔ [۲۶] ۲۰۰۹ وچ ، ایران د‏‏ی سڑک تے آوا جائی د‏‏ی وزارت دے مطابق، ریل د‏‏ی صنعت وچ ۱۷ بلین یورو د‏‏ی غیر ملکی سرمایہ کاری حاصل کيتی گئی اے ۔ [۲۷] شیراز ٹرین اسٹیشن == ملحق کمپنیاں == راجہ پسنجر ٹرین کمپنی اسلامی جمہوریہ ایران ریلوے (IRIR) د‏‏ی اک ایسوسی ایٹ اے تے اپنی پاندھی ٹریناں دا انتظام کردی اے، بشمول بین الاقوامی ٹریناں جو تہران نو‏‏ں استنبول تے دمشق تو‏ں ملاندی نيں ۔ راجہ پیسنجر ٹرین کمپنی نے ۲۰۰۳-۰۵ دے دوران ۴۰ لکھ تو‏ں ودھ مسافراں نو‏‏ں لے جایا۔ ریل تو‏ں سفر کرنے والے مسافراں د‏‏ی تعداد ۲۰۰۰ وچ ۱۱٫۷ ملین تو‏ں ودھ ک‏ے مارچ ۲۰۰۵ نو‏‏ں ختم ہوݨ والے سال وچ ۱۷٫۳ ملین ہو گئی۔ ہر پاندھی ویگن سالانہ اوسطاً ۷٬۳۴۰ مسافراں نو‏‏ں فی کلومیٹر فی کلومیٹر لے جاندی اے (جدو‏ں کہ ترکی وچ ایہ تعداد ۳٬۹۵۰ افراد فی کلومیٹر تے ۵٬۲۲۰ کلومیٹر فی کلومیٹر ا‏‏ے۔ مصر وچ ). نجی ادارےآں تو‏ں ۲۰۰۹ تک ۵٬۰۰۰ ویگناں (کل دا ۵۰٪) چݪاݨ د‏‏ی توقع اے ۔ [۲۵] ریلوے ٹرانسپورٹیشن کمپنی وی IRIR دا اک ذیلی ادارہ اے جو اس د‏ی مال برداری دا انتظام کردی اے جدو‏ں کہ سڑکاں تے آوا جائی د‏‏ی وزارت ریاستی ایجنسی اے جو IRIR د‏‏ی نگرانی کردی ا‏‏ے۔ ایران وچ ، ہر ویگن دے لئی، تقریباً ۱٬۰۵۰ ٹن مال برداری کيتی جاندی اے (۲۰۰۸)۔ [۲۵] Zarand کمپنی مال بردار تے پاندھی ٹرین دے نال قومی ریلوے نظام فراہ‏م کردی ا‏‏ے۔ [۲۸] == نیٹ ورک تے کوریڈورز == ریلوے دا نیٹ ورک تہران تو‏ں جڑا ہويا ا‏‏ے۔ ایرانی شہر اصفہان تے شیراز نو‏‏ں ۲۰۰۹ وچ تہران تو‏ں ملایا گیا سی۔ اس لائن نو‏‏ں بوشہر تے بندر عباس تک ہور توسیع دینے دا منصوبہ اے ۔ ہور برآں، چابہار -زاہدان- مشہد ریلوے د‏‏ی تعمیر ، جو ملک دے جنوب مشرق تو‏ں شمال مشرق تک ۱٬۳۵۰ کلومیٹر تک پھیلی ہوئی اے، ۲۰۱۰ وچ ۳ بلین یورو دے قرضے تو‏ں شروع ہوئی سی۔ [۲۹] مغربی ریلوے د‏‏ی توسیع رازی - کاپکوئی سرحد اُتے ترکی تو‏ں منسلک ا‏‏ے۔ آذربائیجان ، قفقاز ، تے روس دا اک شمالی تعلق اے ۔جولفا د‏‏ی سرحد اُتے بوگی تبدیل کرنے والا اسٹیشن ۔ جنوبی راستے تہران نو‏‏ں خلیج فارس د‏‏ی بندر امام تے بندر عباس د‏ی بندرگاہاں تو‏ں ملاندے نيں ۔ بحیرہ کیسپین د‏‏ی اک لائن امیر آباد دے ٹرمینل تے بندر تورکامان اُتے ختم ہُندی اے، تے ایہ روس تے اسکینڈینیویا دے لئی شمال-جنوبی راہداری دا حصہ اے ۔ شمال مشرق د‏‏ی راہداری مشہد نو‏‏ں جوڑدی اے تے اگے اگے سرخس دے بوگی تبدیل کرنے والے اسٹیشن تک جاندی اے ۔ ترکمانستان ، ازبکستان ، تاجکستان ، کرغزستان ، تے خشکی تو‏ں گھرے ملکاں دے لیےقازقستان ایہ لائن سمندر تک رسائی فراہ‏م کردی ا‏‏ے۔ مشہد تو‏ں بافق تک حالیہ رابطے نے بندر عباس دے بندرگاہی شہر تک رسائی نو‏‏ں نمایاں طور اُتے مختصر کر دتا ا‏‏ے۔ تہران-مشہد جس د‏‏ی لمبائی ۹۰۰ کلومیٹر اے، تہران-قم-اصفہان جس د‏‏ی لمبائی ۴۱۰ کلومیٹر اے (زیر تعمیر)، قزوین-رشت-انزالی-استارا جس د‏‏ی لمبائی ۳۷۰ کلومیٹر ا‏‏ے۔ ایہ سب چین د‏‏ی مدد تو‏ں ۱۲ بلین ڈالر د‏‏ی لاگت تو‏ں تعمیر کيتا جائے گا۔ مجموعی طور اُتے ، ایران نے ۵۰۰۰ کلومیٹر ریلوے لائناں د‏‏ی ترقی دے لئی چین دے نال متعدد معاہدےآں اُتے دستخط کيتے نيں۔ [۲۴] == شمالی-جنوبی ریلوے == قزوین تے بندر عباس دے درمیان شمالی-جنوبی ریلوے مکمل اے ۔ اس لائن دے ۲۰۱۶ دے آخر تک آذربائیجان تک مکمل ہوݨ د‏‏ی امید سی ۔ قزوین رشت ریلوے ۲۰۱۸ وچ مکمل ہوئی سی تے رشت استارا ریلوے نو‏‏ں مکمل ہوݨ وچ ہور چار سال درکار نيں۔ [۳۱] == آذربائیجان تے آرمینیا دے روابط == بیرونی دنیا تو‏ں ایران دا پہلا ریل رابطہ ملک دے ریلوے نظام دے آغاز دے نال ہی ظاہر ہويا، کیونجے ایران د‏‏ی پہلی وڈی ریلوے (۱۹۱۶) نے تبریز نو‏‏ں روسی سلطنت د‏‏ی سرحد اُتے جولفہ تو‏ں جوڑ دتا ۔ اس لنک نے یو ایس ایس آر دے پورے دور وچ اپنی اہمیت جاری رکھی۔ ایران تے سوویت یونین نے ۱۹۴۰ وچ سرحد پار ریل آوا جائی دے معاہدے اُتے دستخط کيتے، تے ۱۹۵۸ وچ اس وچ ترمیم د‏‏ی ۔ سرحد پار مال برداری ۳٫۵ ملین ٹن تک پہنچ گئی۔ [۳۳] پ‏ر، سوویت یونین دے ٹوٹنے دے بعداور آرمینیا تے آذربائیجان دے درمیان سرحد د‏‏ی بندش تو‏ں جولفا کنکشن ختم ہو گیا، کیونجے ایہ صرف ایران نو‏‏ں جمہوریہ آذربائیجان دے وکھ تھلگ نخچیوان ایکسکلیو تو‏ں جوڑدا اے ۔ [۳۴] ۲۰۰۷ وچ ، ایرانی ریلوے، آذربائیجان اسٹیٹ ریلوے تے روسی ریلوے نے قزوین ، رشت ، استارا، ایران تے آسترا، آذربائیجان دے درمیان اک نويں لائن د‏‏ی تعمیر دے منصوبے اُتے عمل درآمد اُتے اتفاق کيتا ۔ اپریل ۲۰۱۷ وچ ، روس تے بھارت نے سفارتی تعلقات دے ۷۰ سال دا جشن منایا تے شمالی-جنوب ٹرانسپورٹیشن کوریڈور نو‏‏ں مکمل کرنے دا عزم کيتا۔ (این ایس ٹی سی) ایران د‏‏ی مدد تاں۔ NSTC سفر دے وقت تے لاگت نو‏‏ں ۳۰-۴۰٪ تک کم کردا ا‏‏ے۔ [۳۵] [ سرکلر حوالہ ] فی الحال ایران تے آرمینیا دے درمیان کوئی براہ راست ریلوے رابطہ نئيں اے، حالانکہ دونے ملکاں د‏‏ی سرحداں مشترک نيں۔ ۲۰۰۹ وچ ، ایران تے آرمینیا نے اک ریلوے تعمیر کرنے اُتے اتفاق کيتا جو آرمینیا نو‏‏ں ایران د‏‏ی خلیج فارس د‏‏ی بندرگاہاں تو‏ں ملاندی ا‏‏ے۔ [۳۶] == وسطی ایشیا دے لنکس == ۱۹۹۶ وچ ، مشہد – سرخ د‏‏ی توسیع نے ایران نو‏‏ں ترکمانستان تو‏ں جوڑا، جو کہ ریشم روڈ ریلوے دے حصے دے طور اُتے خشدی ميں گھرے وسطی ایشیائی ملکاں تو‏ں منسلک ہو گیا۔ سوویت یونین د‏‏ی سابقہ ​​ریاستاں وچ ۱٬۵۲۰ ملی میٹر ( ۴ فٹ ۱۱) دا استعمال کردے ہوئے ریلوے اے +۲۷ ⁄ ۳۲ انچ)روسی گیج، اس طرح ایرانی ریلوےبریک آف گیجخدمات نو‏‏ں برقرار رکھدی اے، تے سرحدی کراسنگ تک مختصر وسیع ٹریک ریل دے حصےآں تو‏ں اگے۔ قازقستان-ترکمانستان-ایرانشمال-جنوب ٹرانسپورٹ کوریڈورکا اک حصہ اے تے اک ۶۷۷ کلومیٹر (۴۲۱ میݪ) لمبی ریلوے لائن اے جووسطی ایشیائی ممالکقازقستاناورترکمانستانکوایراناورخلیج فارسسےا‏‏ے۔ یہقازقستان کےاوزن کوبیریکیت - ترکمانستان وچ اتریک تے ایران دے صوبہ گلستان وچ گورگن اُتے ختم ہُندا ا‏‏ے۔ ایران وچ ، ریلوے نو‏‏ں قومی نیٹ ورک تو‏ں منسلک کيتا جائے گا جو خلیج فارس د‏‏ی بندرگاہاں تک اپنا راستہ بنائے گا۔ اس منصوبے اُتے ۶۲۰ ملین ڈالر لاگت دا تخمینہ لگایا گیا اے جسنو‏ں قازقستان، ترکمانستان تے ایران د‏‏ی حکومتاں مشترکہ طور اُتے فراہ‏م کر رہیاں نيں۔ [۳۷] == عراق ، شام تے افغانستان دے روابط == ایران نے اپنے ریلوے نظام نو‏‏ں عراق تے شام تک پھیلا دتا (۰۱-۲۰۰۷) خرمشہر - بصرہ تے کرمان شاہ - بغداد دے عراق دے نال روابط دے بارے وچ فزیبلٹی اسٹڈیز شروع کيتیاں گئیاں ۔ [۳۸] ۲۰۱۴ تک ، خرمشہر تک ایرانی لائن ختم ہو چک‏ی سی، [۳۹] لیکن عراقی سرحد تو‏ں بصرہ تک ٹریک اُتے تعمیر شروع نئيں ہوئی سی ۔ ۲۰۱۷ وچ ، مغربی راہداری جسنو‏ں مقامی طور اُتے راہانے غرب دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے، نو‏‏ں اراک تو‏ں ملایر تے کرمانشاہ تک پھیلا دتا گیا ۔ ایرانی حکومت اس نیٹ ورک نو‏‏ں ہور وسعت دینے دا ارادہ رکھدی اے ۔خسروی (ایران عراق) سرحد۔ چائنا سول انجینئرنگ کنسٹرکشن کارپوریشن ملیر-خسروی کوریڈور بنا رہی اے، جو آخر کار عراق د‏‏ی سرحد تک جائے گی۔ ۲۷ دسمبر ۲۰۲۱ نو‏ں، ایران تے عراق نے دونے ملکاں نو‏‏ں ملانے دے لئی اک ریلوے تعمیر کرنے اُتے اتفاق کيتا۔ ایہ منصوبہ جنوبی عراق وچ بصرہ نو‏‏ں مغربی ایران دے شلمچے تو‏ں جوڑے گا۔ دونے علاقےآں دے درمیان صرف ۳۰ کلومیٹر (۱۸ میݪ) دا فاصلہ ا‏‏ے۔ ایہ ریل ایران دے لئی تزویراندی طور اُتے اہ‏م ہوئے گی، جو ملک نو‏‏ں عراق تے شام د‏‏ی ریلوے دے ذریعے بحیرہ روم تو‏ں جوڑے گی۔ [۴۰] [۴۱] مشہد - خواف - افغانستان د‏‏ی سرحد - اسلام قلعہ ریلوے اک ایرانی فرم افغان حکومت دے فنڈز تو‏ں تعمیر کر رہ‏ی اے، لیکن افغانستان وچ ایہ سیکشن نامکمل ا‏‏ے۔ [۴۲] [۴۳] [۴۴] ۱۰ دسمبر ۲۰۲۰ نو‏‏ں ایران تے افغانستان دے درمیان خف - ہرات روٹ اُتے افغانستان وچ خف تے رحجانک دے درمیان ۱۴۰ کلومیٹر (۸۷ میݪ) دے فاصلے اُتے پہلے ریل رابطے دا باقاعدہ افتتاح کيتا گیا حالانکہ ٹریفک شروع ہو چک‏ی سی۔ ۱۲ دسمبر ۲۰۰۲ نو‏‏ں ایران تو‏ں ۵۰۰ ٹن ٹیسٹ ٹرین سیمنٹ د‏‏ی ترسیل دے نال۔ [۴۵] راہزنک تے ہرات دے درمیان منصوبے دے بقیہ ۸۵ کلومیٹر (۵۳ میݪ) حصے اُتے کامجاری اے . دونے طرف دے کم ایران د‏‏ی طرف تو‏ں افغانستان دے لئی ترقیا‏تی امداد دے طور اُتے کيتے جاندے نيں ۔ [۴۶] نويں خف - رہزنک ریل لائن خف تو‏ں تربت حیدریہ تک جاری اے جتھے ایہ مشہد - بافق ریلوے لائن تو‏ں منسلک اے اک اہ‏م ریل لنک ۲۰۰۹ وچ کھولیا گیا سی جو بندرگاہ دے شہر، بندر عباسنو‏ں خلیج فارس دے شمال مشرقی شہر مشہد تو‏ں ملاندا ا‏‏ے۔ تے اوتھ‏ے تو‏ں ترکمانستان دے نال سارخ دے ذریعے ۔ [۴۷] [۴۸] ترکی تو‏ں لنک، تے یورپ دے لئی بین الاقوامی معیاری گیج دا راستہ ۱۹۷۷ وچ ، ایرانی ریلوے نے ترکی د‏‏ی سرحد اُتے مغربی ریلوے نظام تو‏ں منسلک کیا. ترکی وچ مغرب د‏‏ی طرف جانے والا راستہ وان اُتے ۹۰ کلومیٹر (۵۶ میݪ) ٹرین فیری دے نال مال بردار ویگناں تے بین الاقوامی مسافراں د‏‏ی آمدورفت ( صرف سامان کار ) جھیل وان دے پار ختم ہُندا اے ، جو کہ ۱٬۶۵۰ میٹر (۵٬۴۱۳ فٹ) د‏‏ی بلندی اُتے ا‏‏ے۔ تاتوان تک جتھے ایہ ترکی دے معیاری گیج نیٹ ورک وچ شام‏ل ہُندا اے ۔ == پاکستان تو‏ں لنک == بام تو‏ں زاہدان تک ریلوے د‏‏ی تعمیر ۲۰۰۹ دے اوائل وچ مکمل ہوئی سی جو تہران نو‏‏ں پاکستان د‏‏ی سرحد تو‏ں جوڑنے دے لئی ۱۹ جولائ‏ی ۲۰۰۹ نو‏‏ں اک افتتاحی تقریب دے نال سی ۔ ( ۵ فٹ ۶ انچ ) تے ۱٬۴۳۵ ملی میٹر ( ۴ فٹ ۸+بائی پاس لائن اُتے زاہدان ایکسچینج یارڈ وچ ۱ ⁄ ۲ انچ) معیاری گیج ویگناں۔ [ ۵۰] مال بردار ٹریفککو ابتدائی آزمائشی ٹریناں دے بعد بند کر دتا گیا سی، تے صرف ۲۰۱۵ وچ اسنو‏ں بحال کيتا گیا سی۔یورپ دے لئی بین الاقوامی ٹریفک کا۔ پاکستان نے ۲۰۰۶ وچ اک بیان دے نال جواب دتا کہ اوہ اپنے نیٹ ورک نو‏‏ں اسٹینڈرڈ گیج وچ تبدیل کرنا اے، تے چین دے اسٹینڈرڈ گیج سسٹم دے نال رابطے دا منصوبہ بنائے گا۔ A دے ذریعے مسافراں د‏‏ی خدمت اُتے غور کيتا جا رہیا اے [۵۰] [۵۲]کدی کدائيں کوئٹہ - زاہدان سروس د‏‏ی تکمیݪ دے لئی ، جو بذات خود سابق پاکستان-ایران ' تفتان ایکسپریس' دا ناقص سایہ اے [[File:Siemens locomotives manufactured in Iran.jpg|thumb|ایران وچ تیار کردہ ۲۰۰ کلومیٹر فی گھنٹہ د‏‏ی رفتار تو‏ں سفر کرنے دے قابل سیمنز DMUs ، ۲۰۰۷]] == تیز رفتار ریل == اودو‏ں تہران تے اصفہان دے درمیان اک تیز رفتار ریلوے لائن زیر تعمیر اے جو قم تو‏ں لنگھدی اے ۔ لائن د‏‏ی لمبائی ۴۱۰ کلومیٹر اے ؛ ۲۰۲۱ تک تکمیݪ دا منصوبہ ا‏‏ے۔ قم تے اراک دے درمیان اک ہور تیز رفتار ریل لائن د‏‏ی تعمیر وی جاری ا‏‏ے۔ <ref>{{Cite web|url=http://www.globaltenders.com/gtblogs/construction-of-high-speed-rail-line-project-iran/|archive-url=https://web.archive.org/web/20200616152512/http://www.globaltenders.com/gtblogs/construction-of-high-speed-rail-line-project-iran/|url-status=dead|archive-date=2020-06-16|title=Construction of High-speed Rail line Project in Iran|author=Bharti}}</ref> {{موضوعات ایشیا|suffix=ریلوے}} [[گٹھ:ایران د‏‏یاں ریلوے کمپنیاں]] [[گٹھ:ایران وچ معیاری گیج ریلوے]] [[گٹھ:ایرانی برانڈ]] 85yk1c3g8gn0hvu03pbkocl177hokwo 0 130172 712872 712704 2026-10-28T05:17:45Z ابوالحسن راجپوت 24698 /* معمر ترین بقید حیات ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی */ 712872 wikitext text/x-wiki ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں == معمر ترین بقید حیات ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی== ايہ معلومات '''28 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !{{date}} تک عمر |- | [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}} |- | [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}} |- | [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}} |- | [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}} |- | [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}} |- | [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء || {{age in years and days|1930|6|7}} |- | [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}} |- | [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}} |- | [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}} |- | [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}} |- | [[گیون سٹیونز]] || آسٹریلیا || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}} |- | [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}} |- | [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] || نیوزی لینڈ || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}} |- | [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}} |- | [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا || 6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}} |- | [[مائیکل جان اسمتھ]] || انگلینڈ || 30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}} |- | [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ || 27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}} |- | [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز || 29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}} |- | [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز || 23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}} |- | [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ || 17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}} |- | [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز || 21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}} |- | [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}} |- | [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز || 19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}} |- | [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}} |- | [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز || 21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}} |- | [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ || 29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}} |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}} |- | [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}} |- | [[آئن میکف]] || آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}} |- | [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}} |- | [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}} |- | [[ومن کمار]] || بھارت || 26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}} |- | [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}} |- | [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}} |- | [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}} |- | [[پال بارٹن]] || نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}} |- | [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}} |- | [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}} |- | [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}} |- | [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}} |- | [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}} |- | [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}} |- | [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}} |- | [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}} |- | [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}} |} === ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''21 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" !ملک !کھلاڑی ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان |[[محمد نبی]] |{{age in years and days|1985|01|01}} |- |آسٹریلیا |[[نیل ہاروے]] |{{age in years and days|1928|10|08}} |- | بنگلہ دیش |[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]] |{{age in years and days|1966|02|27}} |- |انگلینڈ |[[رمن صبا رائو]] |{{age in years and days|1932|01|29}} |- |بھارت |[[دتا گائیکواڈ]] |{{age in years and days|1928|10|27}} |- |آئرلینڈ |[[ایڈ جوائس]] |{{age in years and days|1978|09|22}} |- |نیوزی لینڈ |[[ٹریور میک موہن]] |{{age in years and days|1929|11|8}} |- |پاکستان |[[وزیر محمد]] |{{age in years and days|1929|12|22}} |- | جنوبی افریقا |[[رونالڈ ڈراپر]] |{{age in years and days|1926|12|24}} |- |سری لنکا |[[سوما چندر ڈی سلوا]] |{{age in years and days|1942|6|11}} |- | ویسٹ انڈیز |[[جوئے سلیمان]] |{{age in years and days|1930|8|26}} |- |زمبابوے |[[جان ٹریکوس]] |{{age in years and days|1947|05|17}} |} '''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔ ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]</ref> === معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === ایہ معلومات '''21 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}} |- | [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}} |- | [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}} |} === سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں=== ایہ معلومات '''21 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}} |- |آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}} |- |بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}} |- |انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}} |- |بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}} |- |آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}} |- |نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}} |- |پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}} |- |جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}} |- |سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}} |- |ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}} |- |زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}} |} '''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔ === سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''21 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !موت تریخ !عمر |- | [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}} |- | [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}} |- | [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}} |- | [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}} |- | [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}} |- | [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}} |- | [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}} |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}} |- | [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}} |- | [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}} |- | [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}} |- | [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}} |- | [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}} |- | [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}} |- | [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}} |- | [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}} |- | [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}} |- | [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}} |- | [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}} |- | [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}} |- |} ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]</ref><ref>[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]</ref> === سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''21 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں. {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !پہلے میچ دے وقت عمر |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}} |- | [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}} |- | [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}} |- | [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}} |} === بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری === ایہ معلومات '''21 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر |- |آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن |- |بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن |- |انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}} |- |بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن |- |نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن |- |جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن |- |زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن |} '''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔<ref name="traicos">[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]</ref> '''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔ ماخذ:<ref>[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: "Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut"]</ref> === ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت === ایہ معلومات '''21 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا ٹیسٹ !آخری میچ !آخری ٹیسٹ وچ عمر |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}} |- | [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}} |- | [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}} |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}} |- | [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}} |- | [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}} |- | [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}} |} === بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''21 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ [[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]] {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !عمر |- |آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن |- |بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}} |- |انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- |بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن |- |نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن |- |جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن |- |زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن |} '''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]</ref> === سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی === ایہ معلومات '''21 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}</ref> {{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}} {|class="wikitable" !شمار !نام !ٹیم !تریخ پیدائش !وفات !عمر !ملک |- |1 |[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]] |align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز | 25 ستمبر 1914ء |7 مارچ 2020ء |105 سال، 225 دن |{{cr|ENG}} |- |2 |[[جم ہچنسن]] |align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]] |29 نومبر 1896ء |7 نومبر 2000ء |103 سال، 344 دن |{{cr|ENG}} |- |3 |[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] |align=right|[[ویلنگٹن]] |5 اگست 1907ء |31 دسمبر 2010ء |103 سال، 148 دن |{{NZ}} |- |4 |[[نارمن گورڈن]] |align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال |6 اگست 1911ء |2 ستمبر 2014ء |103 سال، 27 دن |{{RSA}} |- |5 |[[روپرٹ ڈی سمٹ]] |align=right|مغربی صوبہ |23 نومبر 1883ء |3 اگست 1986ء |102 سال، 253 دن |{{RSA}} |- |6 |[[ایڈورڈ انگلش]] |align=right|ہیمپشائر |1 جنوری 1864ء |5 ستمبر 1966ء |102 سال، 247 دن |{{cr|ENG}} |- |7 |[[سیرل پارکنز]] |align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز |4 جون 1911ء |21 نومبر 2013ء |102 سال، 170 دن |{{cr|ENG}} |- |8 |[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] |align=right|کینٹربری |8 جنوری 1860 |19 اپریل 1962 |102 سال، 101 دن |{{NZ}} |- |9 |[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]] |align=right|اسکاٹ لینڈ | 26 جنوری 1918ء |1 نومبر 2019ء | 101 سال، 272 دن |{{SCO}} |- |10 |[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]] |align=right|مغربی آسٹریلیا |30 ستمبر 1902ء |9 جون 2004ء |101 سال، 253 دن |{{AUS}} |- |11 |[[ڈی. بی. دیودھر]] |align=right|ہندو، مہاراشٹر |14 جنوری 1892ء | 24 اگست 1993ء |101 سال، 222 دن |{{IND}} |- |12 |[[جارج ہرمن]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی |6 جون 1874ء |14 دسمبر 1975ء |101 سال، 191 دن |{{IRL}} |- |13 |[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]] |align=right|لیسٹر شائر |13 فروری 1912ء |28 جون 2013ء |101 سال، 135 دن |{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}}) |- |14 |[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]] |align=right|مشرقی صوبہ |1 ستمبر 1900ء |28 اکتوبر 2001ء |101 سال، 57 دن |{{RSA}} |- |15 |[[نیل میک کارکل]] |align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی | 23 مارچ 1912ء |28 فروری 2013ء |100 سال، 342 دن |{{cr|ENG}} |- |16 |[[رگھوناتھ چندورکر]] |align=right|بمبئی | 21 نومبر 1920ء |3 ستمبر 2021ء |100 سال، 286 دن |{{IND}} |- |17 |[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]] |align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی |16 جون 1918ء |5 مارچ 2019ء |100 سال، 262 دن |{{cr|ENG}} |- |18 |[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]] |align=right|نیو ساؤتھ ویلز |7 جنوری 1915ء |24 ستمبر 2015ء | 100 سال، 260 دن |{{AUS}} |- |19 |[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]] |align=right|کینٹربری |1 مئی 1920ء |5 جنوری 2021ء |100 سال، 249 دن |{{NZ}} |- |20 |[[روسی کوپر]] |align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس |14 دسمبر 1922ء |31 جولائ‏ی 2023 |100 سال، 229 دن |{{IND}} |- |21 |[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]] |align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی |10 ستمبر 1845ء |15 اپریل 1946ء |100 سال، 217 دن |{{USA}} |- |22 |[[ہیری فورسیتھ]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی | 18 دسمبر 1903ء |19 جولائ‏ی 2004ء |100 سال، 214 دن |{{IRL}} |- |23 |[[جیک لیور]] |align=right|تسمانیہ |9 مارچ 1917ء |3 اکتوبر 2017ء |100 سال، 208 دن |{{AUS}} |- |24 |[[ٹام پرچرڈ]] |align=right|ویلنگٹن، واروکشائر |10 مارچ 1917ء |22 اگست 2017ء |100 سال، 165 دن |{{NZ}} |- |25 |[[برنار نوٹلی]] |align=right|ناٹنگہم شائر |31 اگست 1918ء | 22 جنوری 2019ء |100 سال، 144 دن |{{cr|ENG}} |- |26 |[[وسنت رائے جی]] |align=right|بمبئی، بڑودہ | 26 جنوری 1920ء |13 جون 2020ء |100 سال، 139 دن |{{IND}} |- |27 |[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]] |align=right|ہیمپشائر | 11 دسمبر 1828 | 26 فروری 1929 |100 سال، 77 دن |{{cr|ENG}} |- |} '''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن <ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]</ref> تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔<ref>{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}</ref> === معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری === انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]</ref> اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔ === سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری=== کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''21 اکتوبر''' 2026ء تک مکمل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ !آخری میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}} |- | [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}} |- | [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}} |- | [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}} |- | [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}} |} === معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری === پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''21 اکتوبر''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں: {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !عمر (تریخ) |- | عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}} |- | چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}} |- | سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|7|6}} |- | کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}} |- | حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}} |- | [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}} |- | مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966 || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}} |- | [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}} |- | ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}} |- | [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}} |} === ہور ویکھو === * [[کرکٹ]] * [[ٹیسٹ کرکٹ]] * [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]] [[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] [[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]] hrmby9pr96je9nmyu224eddadn5vrvu 712873 712872 2026-10-28T05:18:07Z ابوالحسن راجپوت 24698 /* ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری */ 712873 wikitext text/x-wiki ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں == معمر ترین بقید حیات ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی== ايہ معلومات '''28 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !{{date}} تک عمر |- | [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}} |- | [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}} |- | [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}} |- | [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}} |- | [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}} |- | [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء || {{age in years and days|1930|6|7}} |- | [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}} |- | [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}} |- | [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}} |- | [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}} |- | [[گیون سٹیونز]] || آسٹریلیا || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}} |- | [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}} |- | [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] || نیوزی لینڈ || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}} |- | [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}} |- | [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا || 6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}} |- | [[مائیکل جان اسمتھ]] || انگلینڈ || 30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}} |- | [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ || 27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}} |- | [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز || 29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}} |- | [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز || 23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}} |- | [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ || 17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}} |- | [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز || 21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}} |- | [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}} |- | [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز || 19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}} |- | [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}} |- | [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز || 21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}} |- | [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ || 29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}} |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}} |- | [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}} |- | [[آئن میکف]] || آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}} |- | [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}} |- | [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}} |- | [[ومن کمار]] || بھارت || 26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}} |- | [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}} |- | [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}} |- | [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}} |- | [[پال بارٹن]] || نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}} |- | [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}} |- | [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}} |- | [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}} |- | [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}} |- | [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}} |- | [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}} |- | [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}} |- | [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}} |- | [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}} |} === ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''28 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" !ملک !کھلاڑی ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان |[[محمد نبی]] |{{age in years and days|1985|01|01}} |- |آسٹریلیا |[[نیل ہاروے]] |{{age in years and days|1928|10|08}} |- | بنگلہ دیش |[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]] |{{age in years and days|1966|02|27}} |- |انگلینڈ |[[رمن صبا رائو]] |{{age in years and days|1932|01|29}} |- |بھارت |[[دتا گائیکواڈ]] |{{age in years and days|1928|10|27}} |- |آئرلینڈ |[[ایڈ جوائس]] |{{age in years and days|1978|09|22}} |- |نیوزی لینڈ |[[ٹریور میک موہن]] |{{age in years and days|1929|11|8}} |- |پاکستان |[[وزیر محمد]] |{{age in years and days|1929|12|22}} |- | جنوبی افریقا |[[رونالڈ ڈراپر]] |{{age in years and days|1926|12|24}} |- |سری لنکا |[[سوما چندر ڈی سلوا]] |{{age in years and days|1942|6|11}} |- | ویسٹ انڈیز |[[جوئے سلیمان]] |{{age in years and days|1930|8|26}} |- |زمبابوے |[[جان ٹریکوس]] |{{age in years and days|1947|05|17}} |} '''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔ ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]</ref> === معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === ایہ معلومات '''21 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}} |- | [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}} |- | [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}} |} === سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں=== ایہ معلومات '''21 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}} |- |آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}} |- |بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}} |- |انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}} |- |بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}} |- |آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}} |- |نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}} |- |پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}} |- |جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}} |- |سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}} |- |ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}} |- |زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}} |} '''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔ === سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''21 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !موت تریخ !عمر |- | [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}} |- | [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}} |- | [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}} |- | [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}} |- | [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}} |- | [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}} |- | [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}} |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}} |- | [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}} |- | [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}} |- | [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}} |- | [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}} |- | [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}} |- | [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}} |- | [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}} |- | [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}} |- | [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}} |- | [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}} |- | [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}} |- | [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}} |- |} ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]</ref><ref>[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]</ref> === سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''21 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں. {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !پہلے میچ دے وقت عمر |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}} |- | [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}} |- | [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}} |- | [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}} |} === بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری === ایہ معلومات '''21 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر |- |آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن |- |بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن |- |انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}} |- |بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن |- |نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن |- |جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن |- |زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن |} '''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔<ref name="traicos">[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]</ref> '''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔ ماخذ:<ref>[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: "Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut"]</ref> === ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت === ایہ معلومات '''21 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا ٹیسٹ !آخری میچ !آخری ٹیسٹ وچ عمر |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}} |- | [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}} |- | [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}} |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}} |- | [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}} |- | [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}} |- | [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}} |} === بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''21 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ [[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]] {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !عمر |- |آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن |- |بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}} |- |انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- |بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن |- |نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن |- |جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن |- |زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن |} '''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]</ref> === سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی === ایہ معلومات '''21 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}</ref> {{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}} {|class="wikitable" !شمار !نام !ٹیم !تریخ پیدائش !وفات !عمر !ملک |- |1 |[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]] |align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز | 25 ستمبر 1914ء |7 مارچ 2020ء |105 سال، 225 دن |{{cr|ENG}} |- |2 |[[جم ہچنسن]] |align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]] |29 نومبر 1896ء |7 نومبر 2000ء |103 سال، 344 دن |{{cr|ENG}} |- |3 |[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] |align=right|[[ویلنگٹن]] |5 اگست 1907ء |31 دسمبر 2010ء |103 سال، 148 دن |{{NZ}} |- |4 |[[نارمن گورڈن]] |align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال |6 اگست 1911ء |2 ستمبر 2014ء |103 سال، 27 دن |{{RSA}} |- |5 |[[روپرٹ ڈی سمٹ]] |align=right|مغربی صوبہ |23 نومبر 1883ء |3 اگست 1986ء |102 سال، 253 دن |{{RSA}} |- |6 |[[ایڈورڈ انگلش]] |align=right|ہیمپشائر |1 جنوری 1864ء |5 ستمبر 1966ء |102 سال، 247 دن |{{cr|ENG}} |- |7 |[[سیرل پارکنز]] |align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز |4 جون 1911ء |21 نومبر 2013ء |102 سال، 170 دن |{{cr|ENG}} |- |8 |[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] |align=right|کینٹربری |8 جنوری 1860 |19 اپریل 1962 |102 سال، 101 دن |{{NZ}} |- |9 |[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]] |align=right|اسکاٹ لینڈ | 26 جنوری 1918ء |1 نومبر 2019ء | 101 سال، 272 دن |{{SCO}} |- |10 |[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]] |align=right|مغربی آسٹریلیا |30 ستمبر 1902ء |9 جون 2004ء |101 سال، 253 دن |{{AUS}} |- |11 |[[ڈی. بی. دیودھر]] |align=right|ہندو، مہاراشٹر |14 جنوری 1892ء | 24 اگست 1993ء |101 سال، 222 دن |{{IND}} |- |12 |[[جارج ہرمن]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی |6 جون 1874ء |14 دسمبر 1975ء |101 سال، 191 دن |{{IRL}} |- |13 |[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]] |align=right|لیسٹر شائر |13 فروری 1912ء |28 جون 2013ء |101 سال، 135 دن |{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}}) |- |14 |[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]] |align=right|مشرقی صوبہ |1 ستمبر 1900ء |28 اکتوبر 2001ء |101 سال، 57 دن |{{RSA}} |- |15 |[[نیل میک کارکل]] |align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی | 23 مارچ 1912ء |28 فروری 2013ء |100 سال، 342 دن |{{cr|ENG}} |- |16 |[[رگھوناتھ چندورکر]] |align=right|بمبئی | 21 نومبر 1920ء |3 ستمبر 2021ء |100 سال، 286 دن |{{IND}} |- |17 |[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]] |align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی |16 جون 1918ء |5 مارچ 2019ء |100 سال، 262 دن |{{cr|ENG}} |- |18 |[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]] |align=right|نیو ساؤتھ ویلز |7 جنوری 1915ء |24 ستمبر 2015ء | 100 سال، 260 دن |{{AUS}} |- |19 |[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]] |align=right|کینٹربری |1 مئی 1920ء |5 جنوری 2021ء |100 سال، 249 دن |{{NZ}} |- |20 |[[روسی کوپر]] |align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس |14 دسمبر 1922ء |31 جولائ‏ی 2023 |100 سال، 229 دن |{{IND}} |- |21 |[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]] |align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی |10 ستمبر 1845ء |15 اپریل 1946ء |100 سال، 217 دن |{{USA}} |- |22 |[[ہیری فورسیتھ]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی | 18 دسمبر 1903ء |19 جولائ‏ی 2004ء |100 سال، 214 دن |{{IRL}} |- |23 |[[جیک لیور]] |align=right|تسمانیہ |9 مارچ 1917ء |3 اکتوبر 2017ء |100 سال، 208 دن |{{AUS}} |- |24 |[[ٹام پرچرڈ]] |align=right|ویلنگٹن، واروکشائر |10 مارچ 1917ء |22 اگست 2017ء |100 سال، 165 دن |{{NZ}} |- |25 |[[برنار نوٹلی]] |align=right|ناٹنگہم شائر |31 اگست 1918ء | 22 جنوری 2019ء |100 سال، 144 دن |{{cr|ENG}} |- |26 |[[وسنت رائے جی]] |align=right|بمبئی، بڑودہ | 26 جنوری 1920ء |13 جون 2020ء |100 سال، 139 دن |{{IND}} |- |27 |[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]] |align=right|ہیمپشائر | 11 دسمبر 1828 | 26 فروری 1929 |100 سال، 77 دن |{{cr|ENG}} |- |} '''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن <ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]</ref> تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔<ref>{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}</ref> === معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری === انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]</ref> اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔ === سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری=== کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''21 اکتوبر''' 2026ء تک مکمل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ !آخری میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}} |- | [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}} |- | [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}} |- | [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}} |- | [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}} |} === معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری === پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''21 اکتوبر''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں: {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !عمر (تریخ) |- | عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}} |- | چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}} |- | سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|7|6}} |- | کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}} |- | حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}} |- | [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}} |- | مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966 || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}} |- | [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}} |- | ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}} |- | [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}} |} === ہور ویکھو === * [[کرکٹ]] * [[ٹیسٹ کرکٹ]] * [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]] [[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] [[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]] ro0z3n2kzz4oc7e0ue6t6a1gkbsv2gw 712874 712873 2026-10-28T05:18:24Z ابوالحسن راجپوت 24698 /* معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں */ 712874 wikitext text/x-wiki ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں == معمر ترین بقید حیات ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی== ايہ معلومات '''28 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !{{date}} تک عمر |- | [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}} |- | [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}} |- | [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}} |- | [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}} |- | [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}} |- | [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء || {{age in years and days|1930|6|7}} |- | [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}} |- | [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}} |- | [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}} |- | [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}} |- | [[گیون سٹیونز]] || آسٹریلیا || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}} |- | [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}} |- | [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] || نیوزی لینڈ || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}} |- | [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}} |- | [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا || 6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}} |- | [[مائیکل جان اسمتھ]] || انگلینڈ || 30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}} |- | [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ || 27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}} |- | [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز || 29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}} |- | [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز || 23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}} |- | [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ || 17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}} |- | [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز || 21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}} |- | [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}} |- | [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز || 19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}} |- | [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}} |- | [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز || 21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}} |- | [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ || 29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}} |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}} |- | [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}} |- | [[آئن میکف]] || آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}} |- | [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}} |- | [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}} |- | [[ومن کمار]] || بھارت || 26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}} |- | [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}} |- | [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}} |- | [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}} |- | [[پال بارٹن]] || نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}} |- | [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}} |- | [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}} |- | [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}} |- | [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}} |- | [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}} |- | [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}} |- | [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}} |- | [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}} |- | [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}} |} === ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''28 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" !ملک !کھلاڑی ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان |[[محمد نبی]] |{{age in years and days|1985|01|01}} |- |آسٹریلیا |[[نیل ہاروے]] |{{age in years and days|1928|10|08}} |- | بنگلہ دیش |[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]] |{{age in years and days|1966|02|27}} |- |انگلینڈ |[[رمن صبا رائو]] |{{age in years and days|1932|01|29}} |- |بھارت |[[دتا گائیکواڈ]] |{{age in years and days|1928|10|27}} |- |آئرلینڈ |[[ایڈ جوائس]] |{{age in years and days|1978|09|22}} |- |نیوزی لینڈ |[[ٹریور میک موہن]] |{{age in years and days|1929|11|8}} |- |پاکستان |[[وزیر محمد]] |{{age in years and days|1929|12|22}} |- | جنوبی افریقا |[[رونالڈ ڈراپر]] |{{age in years and days|1926|12|24}} |- |سری لنکا |[[سوما چندر ڈی سلوا]] |{{age in years and days|1942|6|11}} |- | ویسٹ انڈیز |[[جوئے سلیمان]] |{{age in years and days|1930|8|26}} |- |زمبابوے |[[جان ٹریکوس]] |{{age in years and days|1947|05|17}} |} '''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔ ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]</ref> === معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === ایہ معلومات '''28 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}} |- | [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}} |- | [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}} |} === سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں=== ایہ معلومات '''21 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}} |- |آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}} |- |بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}} |- |انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}} |- |بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}} |- |آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}} |- |نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}} |- |پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}} |- |جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}} |- |سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}} |- |ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}} |- |زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}} |} '''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔ === سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''21 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !موت تریخ !عمر |- | [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}} |- | [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}} |- | [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}} |- | [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}} |- | [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}} |- | [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}} |- | [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}} |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}} |- | [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}} |- | [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}} |- | [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}} |- | [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}} |- | [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}} |- | [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}} |- | [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}} |- | [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}} |- | [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}} |- | [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}} |- | [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}} |- | [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}} |- |} ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]</ref><ref>[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]</ref> === سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''21 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں. {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !پہلے میچ دے وقت عمر |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}} |- | [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}} |- | [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}} |- | [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}} |} === بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری === ایہ معلومات '''21 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر |- |آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن |- |بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن |- |انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}} |- |بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن |- |نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن |- |جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن |- |زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن |} '''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔<ref name="traicos">[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]</ref> '''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔ ماخذ:<ref>[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: "Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut"]</ref> === ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت === ایہ معلومات '''21 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا ٹیسٹ !آخری میچ !آخری ٹیسٹ وچ عمر |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}} |- | [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}} |- | [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}} |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}} |- | [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}} |- | [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}} |- | [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}} |} === بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''21 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ [[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]] {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !عمر |- |آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن |- |بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}} |- |انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- |بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن |- |نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن |- |جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن |- |زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن |} '''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]</ref> === سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی === ایہ معلومات '''21 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}</ref> {{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}} {|class="wikitable" !شمار !نام !ٹیم !تریخ پیدائش !وفات !عمر !ملک |- |1 |[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]] |align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز | 25 ستمبر 1914ء |7 مارچ 2020ء |105 سال، 225 دن |{{cr|ENG}} |- |2 |[[جم ہچنسن]] |align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]] |29 نومبر 1896ء |7 نومبر 2000ء |103 سال، 344 دن |{{cr|ENG}} |- |3 |[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] |align=right|[[ویلنگٹن]] |5 اگست 1907ء |31 دسمبر 2010ء |103 سال، 148 دن |{{NZ}} |- |4 |[[نارمن گورڈن]] |align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال |6 اگست 1911ء |2 ستمبر 2014ء |103 سال، 27 دن |{{RSA}} |- |5 |[[روپرٹ ڈی سمٹ]] |align=right|مغربی صوبہ |23 نومبر 1883ء |3 اگست 1986ء |102 سال، 253 دن |{{RSA}} |- |6 |[[ایڈورڈ انگلش]] |align=right|ہیمپشائر |1 جنوری 1864ء |5 ستمبر 1966ء |102 سال، 247 دن |{{cr|ENG}} |- |7 |[[سیرل پارکنز]] |align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز |4 جون 1911ء |21 نومبر 2013ء |102 سال، 170 دن |{{cr|ENG}} |- |8 |[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] |align=right|کینٹربری |8 جنوری 1860 |19 اپریل 1962 |102 سال، 101 دن |{{NZ}} |- |9 |[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]] |align=right|اسکاٹ لینڈ | 26 جنوری 1918ء |1 نومبر 2019ء | 101 سال، 272 دن |{{SCO}} |- |10 |[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]] |align=right|مغربی آسٹریلیا |30 ستمبر 1902ء |9 جون 2004ء |101 سال، 253 دن |{{AUS}} |- |11 |[[ڈی. بی. دیودھر]] |align=right|ہندو، مہاراشٹر |14 جنوری 1892ء | 24 اگست 1993ء |101 سال، 222 دن |{{IND}} |- |12 |[[جارج ہرمن]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی |6 جون 1874ء |14 دسمبر 1975ء |101 سال، 191 دن |{{IRL}} |- |13 |[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]] |align=right|لیسٹر شائر |13 فروری 1912ء |28 جون 2013ء |101 سال، 135 دن |{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}}) |- |14 |[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]] |align=right|مشرقی صوبہ |1 ستمبر 1900ء |28 اکتوبر 2001ء |101 سال، 57 دن |{{RSA}} |- |15 |[[نیل میک کارکل]] |align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی | 23 مارچ 1912ء |28 فروری 2013ء |100 سال، 342 دن |{{cr|ENG}} |- |16 |[[رگھوناتھ چندورکر]] |align=right|بمبئی | 21 نومبر 1920ء |3 ستمبر 2021ء |100 سال، 286 دن |{{IND}} |- |17 |[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]] |align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی |16 جون 1918ء |5 مارچ 2019ء |100 سال، 262 دن |{{cr|ENG}} |- |18 |[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]] |align=right|نیو ساؤتھ ویلز |7 جنوری 1915ء |24 ستمبر 2015ء | 100 سال، 260 دن |{{AUS}} |- |19 |[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]] |align=right|کینٹربری |1 مئی 1920ء |5 جنوری 2021ء |100 سال، 249 دن |{{NZ}} |- |20 |[[روسی کوپر]] |align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس |14 دسمبر 1922ء |31 جولائ‏ی 2023 |100 سال، 229 دن |{{IND}} |- |21 |[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]] |align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی |10 ستمبر 1845ء |15 اپریل 1946ء |100 سال، 217 دن |{{USA}} |- |22 |[[ہیری فورسیتھ]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی | 18 دسمبر 1903ء |19 جولائ‏ی 2004ء |100 سال، 214 دن |{{IRL}} |- |23 |[[جیک لیور]] |align=right|تسمانیہ |9 مارچ 1917ء |3 اکتوبر 2017ء |100 سال، 208 دن |{{AUS}} |- |24 |[[ٹام پرچرڈ]] |align=right|ویلنگٹن، واروکشائر |10 مارچ 1917ء |22 اگست 2017ء |100 سال، 165 دن |{{NZ}} |- |25 |[[برنار نوٹلی]] |align=right|ناٹنگہم شائر |31 اگست 1918ء | 22 جنوری 2019ء |100 سال، 144 دن |{{cr|ENG}} |- |26 |[[وسنت رائے جی]] |align=right|بمبئی، بڑودہ | 26 جنوری 1920ء |13 جون 2020ء |100 سال، 139 دن |{{IND}} |- |27 |[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]] |align=right|ہیمپشائر | 11 دسمبر 1828 | 26 فروری 1929 |100 سال، 77 دن |{{cr|ENG}} |- |} '''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن <ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]</ref> تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔<ref>{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}</ref> === معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری === انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]</ref> اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔ === سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری=== کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''21 اکتوبر''' 2026ء تک مکمل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ !آخری میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}} |- | [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}} |- | [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}} |- | [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}} |- | [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}} |} === معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری === پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''21 اکتوبر''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں: {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !عمر (تریخ) |- | عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}} |- | چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}} |- | سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|7|6}} |- | کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}} |- | حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}} |- | [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}} |- | مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966 || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}} |- | [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}} |- | ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}} |- | [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}} |} === ہور ویکھو === * [[کرکٹ]] * [[ٹیسٹ کرکٹ]] * [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]] [[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] [[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]] q4j327m8qb5qo1atvztei11yodgcful 712875 712874 2026-10-28T05:18:42Z ابوالحسن راجپوت 24698 /* سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں */ 712875 wikitext text/x-wiki ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں == معمر ترین بقید حیات ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی== ايہ معلومات '''28 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !{{date}} تک عمر |- | [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}} |- | [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}} |- | [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}} |- | [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}} |- | [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}} |- | [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء || {{age in years and days|1930|6|7}} |- | [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}} |- | [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}} |- | [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}} |- | [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}} |- | [[گیون سٹیونز]] || آسٹریلیا || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}} |- | [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}} |- | [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] || نیوزی لینڈ || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}} |- | [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}} |- | [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا || 6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}} |- | [[مائیکل جان اسمتھ]] || انگلینڈ || 30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}} |- | [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ || 27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}} |- | [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز || 29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}} |- | [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز || 23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}} |- | [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ || 17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}} |- | [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز || 21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}} |- | [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}} |- | [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز || 19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}} |- | [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}} |- | [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز || 21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}} |- | [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ || 29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}} |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}} |- | [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}} |- | [[آئن میکف]] || آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}} |- | [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}} |- | [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}} |- | [[ومن کمار]] || بھارت || 26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}} |- | [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}} |- | [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}} |- | [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}} |- | [[پال بارٹن]] || نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}} |- | [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}} |- | [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}} |- | [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}} |- | [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}} |- | [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}} |- | [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}} |- | [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}} |- | [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}} |- | [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}} |} === ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''28 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" !ملک !کھلاڑی ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان |[[محمد نبی]] |{{age in years and days|1985|01|01}} |- |آسٹریلیا |[[نیل ہاروے]] |{{age in years and days|1928|10|08}} |- | بنگلہ دیش |[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]] |{{age in years and days|1966|02|27}} |- |انگلینڈ |[[رمن صبا رائو]] |{{age in years and days|1932|01|29}} |- |بھارت |[[دتا گائیکواڈ]] |{{age in years and days|1928|10|27}} |- |آئرلینڈ |[[ایڈ جوائس]] |{{age in years and days|1978|09|22}} |- |نیوزی لینڈ |[[ٹریور میک موہن]] |{{age in years and days|1929|11|8}} |- |پاکستان |[[وزیر محمد]] |{{age in years and days|1929|12|22}} |- | جنوبی افریقا |[[رونالڈ ڈراپر]] |{{age in years and days|1926|12|24}} |- |سری لنکا |[[سوما چندر ڈی سلوا]] |{{age in years and days|1942|6|11}} |- | ویسٹ انڈیز |[[جوئے سلیمان]] |{{age in years and days|1930|8|26}} |- |زمبابوے |[[جان ٹریکوس]] |{{age in years and days|1947|05|17}} |} '''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔ ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]</ref> === معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === ایہ معلومات '''28 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}} |- | [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}} |- | [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}} |} === سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں=== ایہ معلومات '''28 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}} |- |آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}} |- |بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}} |- |انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}} |- |بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}} |- |آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}} |- |نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}} |- |پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}} |- |جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}} |- |سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}} |- |ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}} |- |زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}} |} '''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔ === سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''21 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !موت تریخ !عمر |- | [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}} |- | [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}} |- | [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}} |- | [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}} |- | [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}} |- | [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}} |- | [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}} |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}} |- | [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}} |- | [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}} |- | [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}} |- | [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}} |- | [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}} |- | [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}} |- | [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}} |- | [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}} |- | [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}} |- | [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}} |- | [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}} |- | [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}} |- |} ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]</ref><ref>[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]</ref> === سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''21 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں. {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !پہلے میچ دے وقت عمر |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}} |- | [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}} |- | [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}} |- | [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}} |} === بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری === ایہ معلومات '''21 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر |- |آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن |- |بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن |- |انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}} |- |بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن |- |نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن |- |جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن |- |زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن |} '''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔<ref name="traicos">[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]</ref> '''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔ ماخذ:<ref>[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: "Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut"]</ref> === ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت === ایہ معلومات '''21 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا ٹیسٹ !آخری میچ !آخری ٹیسٹ وچ عمر |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}} |- | [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}} |- | [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}} |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}} |- | [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}} |- | [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}} |- | [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}} |} === بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''21 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ [[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]] {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !عمر |- |آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن |- |بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}} |- |انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- |بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن |- |نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن |- |جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن |- |زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن |} '''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]</ref> === سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی === ایہ معلومات '''21 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}</ref> {{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}} {|class="wikitable" !شمار !نام !ٹیم !تریخ پیدائش !وفات !عمر !ملک |- |1 |[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]] |align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز | 25 ستمبر 1914ء |7 مارچ 2020ء |105 سال، 225 دن |{{cr|ENG}} |- |2 |[[جم ہچنسن]] |align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]] |29 نومبر 1896ء |7 نومبر 2000ء |103 سال، 344 دن |{{cr|ENG}} |- |3 |[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] |align=right|[[ویلنگٹن]] |5 اگست 1907ء |31 دسمبر 2010ء |103 سال، 148 دن |{{NZ}} |- |4 |[[نارمن گورڈن]] |align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال |6 اگست 1911ء |2 ستمبر 2014ء |103 سال، 27 دن |{{RSA}} |- |5 |[[روپرٹ ڈی سمٹ]] |align=right|مغربی صوبہ |23 نومبر 1883ء |3 اگست 1986ء |102 سال، 253 دن |{{RSA}} |- |6 |[[ایڈورڈ انگلش]] |align=right|ہیمپشائر |1 جنوری 1864ء |5 ستمبر 1966ء |102 سال، 247 دن |{{cr|ENG}} |- |7 |[[سیرل پارکنز]] |align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز |4 جون 1911ء |21 نومبر 2013ء |102 سال، 170 دن |{{cr|ENG}} |- |8 |[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] |align=right|کینٹربری |8 جنوری 1860 |19 اپریل 1962 |102 سال، 101 دن |{{NZ}} |- |9 |[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]] |align=right|اسکاٹ لینڈ | 26 جنوری 1918ء |1 نومبر 2019ء | 101 سال، 272 دن |{{SCO}} |- |10 |[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]] |align=right|مغربی آسٹریلیا |30 ستمبر 1902ء |9 جون 2004ء |101 سال، 253 دن |{{AUS}} |- |11 |[[ڈی. بی. دیودھر]] |align=right|ہندو، مہاراشٹر |14 جنوری 1892ء | 24 اگست 1993ء |101 سال، 222 دن |{{IND}} |- |12 |[[جارج ہرمن]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی |6 جون 1874ء |14 دسمبر 1975ء |101 سال، 191 دن |{{IRL}} |- |13 |[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]] |align=right|لیسٹر شائر |13 فروری 1912ء |28 جون 2013ء |101 سال، 135 دن |{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}}) |- |14 |[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]] |align=right|مشرقی صوبہ |1 ستمبر 1900ء |28 اکتوبر 2001ء |101 سال، 57 دن |{{RSA}} |- |15 |[[نیل میک کارکل]] |align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی | 23 مارچ 1912ء |28 فروری 2013ء |100 سال، 342 دن |{{cr|ENG}} |- |16 |[[رگھوناتھ چندورکر]] |align=right|بمبئی | 21 نومبر 1920ء |3 ستمبر 2021ء |100 سال، 286 دن |{{IND}} |- |17 |[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]] |align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی |16 جون 1918ء |5 مارچ 2019ء |100 سال، 262 دن |{{cr|ENG}} |- |18 |[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]] |align=right|نیو ساؤتھ ویلز |7 جنوری 1915ء |24 ستمبر 2015ء | 100 سال، 260 دن |{{AUS}} |- |19 |[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]] |align=right|کینٹربری |1 مئی 1920ء |5 جنوری 2021ء |100 سال، 249 دن |{{NZ}} |- |20 |[[روسی کوپر]] |align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس |14 دسمبر 1922ء |31 جولائ‏ی 2023 |100 سال، 229 دن |{{IND}} |- |21 |[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]] |align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی |10 ستمبر 1845ء |15 اپریل 1946ء |100 سال، 217 دن |{{USA}} |- |22 |[[ہیری فورسیتھ]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی | 18 دسمبر 1903ء |19 جولائ‏ی 2004ء |100 سال، 214 دن |{{IRL}} |- |23 |[[جیک لیور]] |align=right|تسمانیہ |9 مارچ 1917ء |3 اکتوبر 2017ء |100 سال، 208 دن |{{AUS}} |- |24 |[[ٹام پرچرڈ]] |align=right|ویلنگٹن، واروکشائر |10 مارچ 1917ء |22 اگست 2017ء |100 سال، 165 دن |{{NZ}} |- |25 |[[برنار نوٹلی]] |align=right|ناٹنگہم شائر |31 اگست 1918ء | 22 جنوری 2019ء |100 سال، 144 دن |{{cr|ENG}} |- |26 |[[وسنت رائے جی]] |align=right|بمبئی، بڑودہ | 26 جنوری 1920ء |13 جون 2020ء |100 سال، 139 دن |{{IND}} |- |27 |[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]] |align=right|ہیمپشائر | 11 دسمبر 1828 | 26 فروری 1929 |100 سال، 77 دن |{{cr|ENG}} |- |} '''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن <ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]</ref> تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔<ref>{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}</ref> === معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری === انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]</ref> اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔ === سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری=== کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''21 اکتوبر''' 2026ء تک مکمل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ !آخری میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}} |- | [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}} |- | [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}} |- | [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}} |- | [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}} |} === معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری === پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''21 اکتوبر''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں: {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !عمر (تریخ) |- | عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}} |- | چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}} |- | سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|7|6}} |- | کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}} |- | حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}} |- | [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}} |- | مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966 || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}} |- | [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}} |- | ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}} |- | [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}} |} === ہور ویکھو === * [[کرکٹ]] * [[ٹیسٹ کرکٹ]] * [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]] [[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] [[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]] r8zf5ddy4htbywjug8w7x8eagqfllly 712876 712875 2026-10-28T05:19:01Z ابوالحسن راجپوت 24698 /* سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری */ 712876 wikitext text/x-wiki ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں == معمر ترین بقید حیات ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی== ايہ معلومات '''28 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !{{date}} تک عمر |- | [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}} |- | [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}} |- | [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}} |- | [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}} |- | [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}} |- | [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء || {{age in years and days|1930|6|7}} |- | [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}} |- | [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}} |- | [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}} |- | [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}} |- | [[گیون سٹیونز]] || آسٹریلیا || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}} |- | [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}} |- | [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] || نیوزی لینڈ || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}} |- | [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}} |- | [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا || 6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}} |- | [[مائیکل جان اسمتھ]] || انگلینڈ || 30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}} |- | [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ || 27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}} |- | [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز || 29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}} |- | [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز || 23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}} |- | [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ || 17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}} |- | [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز || 21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}} |- | [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}} |- | [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز || 19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}} |- | [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}} |- | [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز || 21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}} |- | [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ || 29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}} |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}} |- | [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}} |- | [[آئن میکف]] || آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}} |- | [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}} |- | [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}} |- | [[ومن کمار]] || بھارت || 26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}} |- | [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}} |- | [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}} |- | [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}} |- | [[پال بارٹن]] || نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}} |- | [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}} |- | [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}} |- | [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}} |- | [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}} |- | [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}} |- | [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}} |- | [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}} |- | [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}} |- | [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}} |} === ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''28 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" !ملک !کھلاڑی ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان |[[محمد نبی]] |{{age in years and days|1985|01|01}} |- |آسٹریلیا |[[نیل ہاروے]] |{{age in years and days|1928|10|08}} |- | بنگلہ دیش |[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]] |{{age in years and days|1966|02|27}} |- |انگلینڈ |[[رمن صبا رائو]] |{{age in years and days|1932|01|29}} |- |بھارت |[[دتا گائیکواڈ]] |{{age in years and days|1928|10|27}} |- |آئرلینڈ |[[ایڈ جوائس]] |{{age in years and days|1978|09|22}} |- |نیوزی لینڈ |[[ٹریور میک موہن]] |{{age in years and days|1929|11|8}} |- |پاکستان |[[وزیر محمد]] |{{age in years and days|1929|12|22}} |- | جنوبی افریقا |[[رونالڈ ڈراپر]] |{{age in years and days|1926|12|24}} |- |سری لنکا |[[سوما چندر ڈی سلوا]] |{{age in years and days|1942|6|11}} |- | ویسٹ انڈیز |[[جوئے سلیمان]] |{{age in years and days|1930|8|26}} |- |زمبابوے |[[جان ٹریکوس]] |{{age in years and days|1947|05|17}} |} '''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔ ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]</ref> === معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === ایہ معلومات '''28 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}} |- | [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}} |- | [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}} |} === سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں=== ایہ معلومات '''28 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}} |- |آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}} |- |بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}} |- |انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}} |- |بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}} |- |آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}} |- |نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}} |- |پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}} |- |جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}} |- |سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}} |- |ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}} |- |زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}} |} '''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔ === سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''28 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !موت تریخ !عمر |- | [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}} |- | [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}} |- | [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}} |- | [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}} |- | [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}} |- | [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}} |- | [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}} |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}} |- | [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}} |- | [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}} |- | [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}} |- | [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}} |- | [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}} |- | [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}} |- | [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}} |- | [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}} |- | [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}} |- | [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}} |- | [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}} |- | [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}} |- |} ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]</ref><ref>[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]</ref> === سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''21 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں. {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !پہلے میچ دے وقت عمر |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}} |- | [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}} |- | [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}} |- | [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}} |} === بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری === ایہ معلومات '''21 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر |- |آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن |- |بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن |- |انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}} |- |بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن |- |نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن |- |جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن |- |زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن |} '''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔<ref name="traicos">[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]</ref> '''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔ ماخذ:<ref>[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: "Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut"]</ref> === ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت === ایہ معلومات '''21 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا ٹیسٹ !آخری میچ !آخری ٹیسٹ وچ عمر |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}} |- | [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}} |- | [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}} |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}} |- | [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}} |- | [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}} |- | [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}} |} === بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''21 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ [[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]] {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !عمر |- |آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن |- |بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}} |- |انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- |بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن |- |نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن |- |جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن |- |زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن |} '''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]</ref> === سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی === ایہ معلومات '''21 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}</ref> {{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}} {|class="wikitable" !شمار !نام !ٹیم !تریخ پیدائش !وفات !عمر !ملک |- |1 |[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]] |align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز | 25 ستمبر 1914ء |7 مارچ 2020ء |105 سال، 225 دن |{{cr|ENG}} |- |2 |[[جم ہچنسن]] |align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]] |29 نومبر 1896ء |7 نومبر 2000ء |103 سال، 344 دن |{{cr|ENG}} |- |3 |[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] |align=right|[[ویلنگٹن]] |5 اگست 1907ء |31 دسمبر 2010ء |103 سال، 148 دن |{{NZ}} |- |4 |[[نارمن گورڈن]] |align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال |6 اگست 1911ء |2 ستمبر 2014ء |103 سال، 27 دن |{{RSA}} |- |5 |[[روپرٹ ڈی سمٹ]] |align=right|مغربی صوبہ |23 نومبر 1883ء |3 اگست 1986ء |102 سال، 253 دن |{{RSA}} |- |6 |[[ایڈورڈ انگلش]] |align=right|ہیمپشائر |1 جنوری 1864ء |5 ستمبر 1966ء |102 سال، 247 دن |{{cr|ENG}} |- |7 |[[سیرل پارکنز]] |align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز |4 جون 1911ء |21 نومبر 2013ء |102 سال، 170 دن |{{cr|ENG}} |- |8 |[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] |align=right|کینٹربری |8 جنوری 1860 |19 اپریل 1962 |102 سال، 101 دن |{{NZ}} |- |9 |[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]] |align=right|اسکاٹ لینڈ | 26 جنوری 1918ء |1 نومبر 2019ء | 101 سال، 272 دن |{{SCO}} |- |10 |[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]] |align=right|مغربی آسٹریلیا |30 ستمبر 1902ء |9 جون 2004ء |101 سال، 253 دن |{{AUS}} |- |11 |[[ڈی. بی. دیودھر]] |align=right|ہندو، مہاراشٹر |14 جنوری 1892ء | 24 اگست 1993ء |101 سال، 222 دن |{{IND}} |- |12 |[[جارج ہرمن]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی |6 جون 1874ء |14 دسمبر 1975ء |101 سال، 191 دن |{{IRL}} |- |13 |[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]] |align=right|لیسٹر شائر |13 فروری 1912ء |28 جون 2013ء |101 سال، 135 دن |{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}}) |- |14 |[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]] |align=right|مشرقی صوبہ |1 ستمبر 1900ء |28 اکتوبر 2001ء |101 سال، 57 دن |{{RSA}} |- |15 |[[نیل میک کارکل]] |align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی | 23 مارچ 1912ء |28 فروری 2013ء |100 سال، 342 دن |{{cr|ENG}} |- |16 |[[رگھوناتھ چندورکر]] |align=right|بمبئی | 21 نومبر 1920ء |3 ستمبر 2021ء |100 سال، 286 دن |{{IND}} |- |17 |[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]] |align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی |16 جون 1918ء |5 مارچ 2019ء |100 سال، 262 دن |{{cr|ENG}} |- |18 |[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]] |align=right|نیو ساؤتھ ویلز |7 جنوری 1915ء |24 ستمبر 2015ء | 100 سال، 260 دن |{{AUS}} |- |19 |[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]] |align=right|کینٹربری |1 مئی 1920ء |5 جنوری 2021ء |100 سال، 249 دن |{{NZ}} |- |20 |[[روسی کوپر]] |align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس |14 دسمبر 1922ء |31 جولائ‏ی 2023 |100 سال، 229 دن |{{IND}} |- |21 |[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]] |align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی |10 ستمبر 1845ء |15 اپریل 1946ء |100 سال، 217 دن |{{USA}} |- |22 |[[ہیری فورسیتھ]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی | 18 دسمبر 1903ء |19 جولائ‏ی 2004ء |100 سال، 214 دن |{{IRL}} |- |23 |[[جیک لیور]] |align=right|تسمانیہ |9 مارچ 1917ء |3 اکتوبر 2017ء |100 سال، 208 دن |{{AUS}} |- |24 |[[ٹام پرچرڈ]] |align=right|ویلنگٹن، واروکشائر |10 مارچ 1917ء |22 اگست 2017ء |100 سال، 165 دن |{{NZ}} |- |25 |[[برنار نوٹلی]] |align=right|ناٹنگہم شائر |31 اگست 1918ء | 22 جنوری 2019ء |100 سال، 144 دن |{{cr|ENG}} |- |26 |[[وسنت رائے جی]] |align=right|بمبئی، بڑودہ | 26 جنوری 1920ء |13 جون 2020ء |100 سال، 139 دن |{{IND}} |- |27 |[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]] |align=right|ہیمپشائر | 11 دسمبر 1828 | 26 فروری 1929 |100 سال، 77 دن |{{cr|ENG}} |- |} '''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن <ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]</ref> تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔<ref>{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}</ref> === معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری === انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]</ref> اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔ === سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری=== کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''21 اکتوبر''' 2026ء تک مکمل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ !آخری میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}} |- | [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}} |- | [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}} |- | [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}} |- | [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}} |} === معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری === پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''21 اکتوبر''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں: {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !عمر (تریخ) |- | عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}} |- | چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}} |- | سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|7|6}} |- | کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}} |- | حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}} |- | [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}} |- | مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966 || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}} |- | [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}} |- | ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}} |- | [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}} |} === ہور ویکھو === * [[کرکٹ]] * [[ٹیسٹ کرکٹ]] * [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]] [[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] [[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]] o11zq86duai2nq9s26t2ezwadiit8ta 712877 712876 2026-10-28T05:19:36Z ابوالحسن راجپوت 24698 /* سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری */ 712877 wikitext text/x-wiki ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں == معمر ترین بقید حیات ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی== ايہ معلومات '''28 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !{{date}} تک عمر |- | [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}} |- | [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}} |- | [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}} |- | [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}} |- | [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}} |- | [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء || {{age in years and days|1930|6|7}} |- | [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}} |- | [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}} |- | [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}} |- | [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}} |- | [[گیون سٹیونز]] || آسٹریلیا || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}} |- | [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}} |- | [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] || نیوزی لینڈ || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}} |- | [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}} |- | [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا || 6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}} |- | [[مائیکل جان اسمتھ]] || انگلینڈ || 30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}} |- | [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ || 27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}} |- | [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز || 29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}} |- | [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز || 23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}} |- | [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ || 17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}} |- | [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز || 21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}} |- | [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}} |- | [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز || 19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}} |- | [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}} |- | [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز || 21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}} |- | [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ || 29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}} |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}} |- | [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}} |- | [[آئن میکف]] || آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}} |- | [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}} |- | [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}} |- | [[ومن کمار]] || بھارت || 26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}} |- | [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}} |- | [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}} |- | [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}} |- | [[پال بارٹن]] || نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}} |- | [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}} |- | [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}} |- | [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}} |- | [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}} |- | [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}} |- | [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}} |- | [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}} |- | [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}} |- | [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}} |} === ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''28 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" !ملک !کھلاڑی ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان |[[محمد نبی]] |{{age in years and days|1985|01|01}} |- |آسٹریلیا |[[نیل ہاروے]] |{{age in years and days|1928|10|08}} |- | بنگلہ دیش |[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]] |{{age in years and days|1966|02|27}} |- |انگلینڈ |[[رمن صبا رائو]] |{{age in years and days|1932|01|29}} |- |بھارت |[[دتا گائیکواڈ]] |{{age in years and days|1928|10|27}} |- |آئرلینڈ |[[ایڈ جوائس]] |{{age in years and days|1978|09|22}} |- |نیوزی لینڈ |[[ٹریور میک موہن]] |{{age in years and days|1929|11|8}} |- |پاکستان |[[وزیر محمد]] |{{age in years and days|1929|12|22}} |- | جنوبی افریقا |[[رونالڈ ڈراپر]] |{{age in years and days|1926|12|24}} |- |سری لنکا |[[سوما چندر ڈی سلوا]] |{{age in years and days|1942|6|11}} |- | ویسٹ انڈیز |[[جوئے سلیمان]] |{{age in years and days|1930|8|26}} |- |زمبابوے |[[جان ٹریکوس]] |{{age in years and days|1947|05|17}} |} '''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔ ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]</ref> === معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === ایہ معلومات '''28 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}} |- | [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}} |- | [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}} |} === سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں=== ایہ معلومات '''28 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}} |- |آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}} |- |بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}} |- |انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}} |- |بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}} |- |آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}} |- |نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}} |- |پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}} |- |جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}} |- |سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}} |- |ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}} |- |زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}} |} '''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔ === سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''28 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !موت تریخ !عمر |- | [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}} |- | [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}} |- | [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}} |- | [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}} |- | [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}} |- | [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}} |- | [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}} |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}} |- | [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}} |- | [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}} |- | [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}} |- | [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}} |- | [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}} |- | [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}} |- | [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}} |- | [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}} |- | [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}} |- | [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}} |- | [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}} |- | [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}} |- |} ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]</ref><ref>[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]</ref> === سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''28 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں. {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !پہلے میچ دے وقت عمر |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}} |- | [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}} |- | [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}} |- | [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}} |} === بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری === ایہ معلومات '''21 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر |- |آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن |- |بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن |- |انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}} |- |بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن |- |نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن |- |جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن |- |زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن |} '''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔<ref name="traicos">[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]</ref> '''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔ ماخذ:<ref>[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: "Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut"]</ref> === ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت === ایہ معلومات '''21 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا ٹیسٹ !آخری میچ !آخری ٹیسٹ وچ عمر |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}} |- | [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}} |- | [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}} |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}} |- | [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}} |- | [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}} |- | [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}} |} === بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''21 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ [[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]] {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !عمر |- |آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن |- |بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}} |- |انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- |بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن |- |نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن |- |جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن |- |زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن |} '''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]</ref> === سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی === ایہ معلومات '''21 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}</ref> {{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}} {|class="wikitable" !شمار !نام !ٹیم !تریخ پیدائش !وفات !عمر !ملک |- |1 |[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]] |align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز | 25 ستمبر 1914ء |7 مارچ 2020ء |105 سال، 225 دن |{{cr|ENG}} |- |2 |[[جم ہچنسن]] |align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]] |29 نومبر 1896ء |7 نومبر 2000ء |103 سال، 344 دن |{{cr|ENG}} |- |3 |[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] |align=right|[[ویلنگٹن]] |5 اگست 1907ء |31 دسمبر 2010ء |103 سال، 148 دن |{{NZ}} |- |4 |[[نارمن گورڈن]] |align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال |6 اگست 1911ء |2 ستمبر 2014ء |103 سال، 27 دن |{{RSA}} |- |5 |[[روپرٹ ڈی سمٹ]] |align=right|مغربی صوبہ |23 نومبر 1883ء |3 اگست 1986ء |102 سال، 253 دن |{{RSA}} |- |6 |[[ایڈورڈ انگلش]] |align=right|ہیمپشائر |1 جنوری 1864ء |5 ستمبر 1966ء |102 سال، 247 دن |{{cr|ENG}} |- |7 |[[سیرل پارکنز]] |align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز |4 جون 1911ء |21 نومبر 2013ء |102 سال، 170 دن |{{cr|ENG}} |- |8 |[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] |align=right|کینٹربری |8 جنوری 1860 |19 اپریل 1962 |102 سال، 101 دن |{{NZ}} |- |9 |[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]] |align=right|اسکاٹ لینڈ | 26 جنوری 1918ء |1 نومبر 2019ء | 101 سال، 272 دن |{{SCO}} |- |10 |[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]] |align=right|مغربی آسٹریلیا |30 ستمبر 1902ء |9 جون 2004ء |101 سال، 253 دن |{{AUS}} |- |11 |[[ڈی. بی. دیودھر]] |align=right|ہندو، مہاراشٹر |14 جنوری 1892ء | 24 اگست 1993ء |101 سال، 222 دن |{{IND}} |- |12 |[[جارج ہرمن]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی |6 جون 1874ء |14 دسمبر 1975ء |101 سال، 191 دن |{{IRL}} |- |13 |[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]] |align=right|لیسٹر شائر |13 فروری 1912ء |28 جون 2013ء |101 سال، 135 دن |{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}}) |- |14 |[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]] |align=right|مشرقی صوبہ |1 ستمبر 1900ء |28 اکتوبر 2001ء |101 سال، 57 دن |{{RSA}} |- |15 |[[نیل میک کارکل]] |align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی | 23 مارچ 1912ء |28 فروری 2013ء |100 سال، 342 دن |{{cr|ENG}} |- |16 |[[رگھوناتھ چندورکر]] |align=right|بمبئی | 21 نومبر 1920ء |3 ستمبر 2021ء |100 سال، 286 دن |{{IND}} |- |17 |[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]] |align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی |16 جون 1918ء |5 مارچ 2019ء |100 سال، 262 دن |{{cr|ENG}} |- |18 |[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]] |align=right|نیو ساؤتھ ویلز |7 جنوری 1915ء |24 ستمبر 2015ء | 100 سال، 260 دن |{{AUS}} |- |19 |[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]] |align=right|کینٹربری |1 مئی 1920ء |5 جنوری 2021ء |100 سال، 249 دن |{{NZ}} |- |20 |[[روسی کوپر]] |align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس |14 دسمبر 1922ء |31 جولائ‏ی 2023 |100 سال، 229 دن |{{IND}} |- |21 |[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]] |align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی |10 ستمبر 1845ء |15 اپریل 1946ء |100 سال، 217 دن |{{USA}} |- |22 |[[ہیری فورسیتھ]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی | 18 دسمبر 1903ء |19 جولائ‏ی 2004ء |100 سال، 214 دن |{{IRL}} |- |23 |[[جیک لیور]] |align=right|تسمانیہ |9 مارچ 1917ء |3 اکتوبر 2017ء |100 سال، 208 دن |{{AUS}} |- |24 |[[ٹام پرچرڈ]] |align=right|ویلنگٹن، واروکشائر |10 مارچ 1917ء |22 اگست 2017ء |100 سال، 165 دن |{{NZ}} |- |25 |[[برنار نوٹلی]] |align=right|ناٹنگہم شائر |31 اگست 1918ء | 22 جنوری 2019ء |100 سال، 144 دن |{{cr|ENG}} |- |26 |[[وسنت رائے جی]] |align=right|بمبئی، بڑودہ | 26 جنوری 1920ء |13 جون 2020ء |100 سال، 139 دن |{{IND}} |- |27 |[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]] |align=right|ہیمپشائر | 11 دسمبر 1828 | 26 فروری 1929 |100 سال، 77 دن |{{cr|ENG}} |- |} '''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن <ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]</ref> تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔<ref>{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}</ref> === معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری === انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]</ref> اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔ === سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری=== کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''21 اکتوبر''' 2026ء تک مکمل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ !آخری میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}} |- | [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}} |- | [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}} |- | [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}} |- | [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}} |} === معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری === پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''21 اکتوبر''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں: {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !عمر (تریخ) |- | عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}} |- | چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}} |- | سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|7|6}} |- | کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}} |- | حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}} |- | [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}} |- | مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966 || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}} |- | [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}} |- | ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}} |- | [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}} |} === ہور ویکھو === * [[کرکٹ]] * [[ٹیسٹ کرکٹ]] * [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]] [[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] [[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]] pz8dbnvw08rhnmn88zgzmzotimydsqr 712878 712877 2026-10-28T05:19:54Z ابوالحسن راجپوت 24698 /* بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری */ 712878 wikitext text/x-wiki ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں == معمر ترین بقید حیات ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی== ايہ معلومات '''28 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !{{date}} تک عمر |- | [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}} |- | [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}} |- | [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}} |- | [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}} |- | [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}} |- | [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء || {{age in years and days|1930|6|7}} |- | [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}} |- | [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}} |- | [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}} |- | [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}} |- | [[گیون سٹیونز]] || آسٹریلیا || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}} |- | [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}} |- | [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] || نیوزی لینڈ || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}} |- | [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}} |- | [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا || 6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}} |- | [[مائیکل جان اسمتھ]] || انگلینڈ || 30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}} |- | [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ || 27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}} |- | [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز || 29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}} |- | [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز || 23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}} |- | [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ || 17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}} |- | [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز || 21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}} |- | [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}} |- | [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز || 19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}} |- | [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}} |- | [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز || 21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}} |- | [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ || 29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}} |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}} |- | [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}} |- | [[آئن میکف]] || آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}} |- | [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}} |- | [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}} |- | [[ومن کمار]] || بھارت || 26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}} |- | [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}} |- | [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}} |- | [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}} |- | [[پال بارٹن]] || نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}} |- | [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}} |- | [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}} |- | [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}} |- | [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}} |- | [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}} |- | [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}} |- | [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}} |- | [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}} |- | [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}} |} === ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''28 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" !ملک !کھلاڑی ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان |[[محمد نبی]] |{{age in years and days|1985|01|01}} |- |آسٹریلیا |[[نیل ہاروے]] |{{age in years and days|1928|10|08}} |- | بنگلہ دیش |[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]] |{{age in years and days|1966|02|27}} |- |انگلینڈ |[[رمن صبا رائو]] |{{age in years and days|1932|01|29}} |- |بھارت |[[دتا گائیکواڈ]] |{{age in years and days|1928|10|27}} |- |آئرلینڈ |[[ایڈ جوائس]] |{{age in years and days|1978|09|22}} |- |نیوزی لینڈ |[[ٹریور میک موہن]] |{{age in years and days|1929|11|8}} |- |پاکستان |[[وزیر محمد]] |{{age in years and days|1929|12|22}} |- | جنوبی افریقا |[[رونالڈ ڈراپر]] |{{age in years and days|1926|12|24}} |- |سری لنکا |[[سوما چندر ڈی سلوا]] |{{age in years and days|1942|6|11}} |- | ویسٹ انڈیز |[[جوئے سلیمان]] |{{age in years and days|1930|8|26}} |- |زمبابوے |[[جان ٹریکوس]] |{{age in years and days|1947|05|17}} |} '''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔ ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]</ref> === معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === ایہ معلومات '''28 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}} |- | [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}} |- | [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}} |} === سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں=== ایہ معلومات '''28 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}} |- |آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}} |- |بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}} |- |انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}} |- |بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}} |- |آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}} |- |نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}} |- |پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}} |- |جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}} |- |سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}} |- |ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}} |- |زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}} |} '''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔ === سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''28 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !موت تریخ !عمر |- | [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}} |- | [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}} |- | [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}} |- | [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}} |- | [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}} |- | [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}} |- | [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}} |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}} |- | [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}} |- | [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}} |- | [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}} |- | [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}} |- | [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}} |- | [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}} |- | [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}} |- | [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}} |- | [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}} |- | [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}} |- | [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}} |- | [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}} |- |} ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]</ref><ref>[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]</ref> === سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''28 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں. {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !پہلے میچ دے وقت عمر |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}} |- | [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}} |- | [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}} |- | [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}} |} === بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری === ایہ معلومات '''28 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر |- |آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن |- |بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن |- |انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}} |- |بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن |- |نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن |- |جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن |- |زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن |} '''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔<ref name="traicos">[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]</ref> '''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔ ماخذ:<ref>[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: "Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut"]</ref> === ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت === ایہ معلومات '''21 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا ٹیسٹ !آخری میچ !آخری ٹیسٹ وچ عمر |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}} |- | [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}} |- | [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}} |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}} |- | [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}} |- | [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}} |- | [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}} |} === بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''21 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ [[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]] {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !عمر |- |آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن |- |بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}} |- |انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- |بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن |- |نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن |- |جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن |- |زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن |} '''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]</ref> === سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی === ایہ معلومات '''21 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}</ref> {{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}} {|class="wikitable" !شمار !نام !ٹیم !تریخ پیدائش !وفات !عمر !ملک |- |1 |[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]] |align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز | 25 ستمبر 1914ء |7 مارچ 2020ء |105 سال، 225 دن |{{cr|ENG}} |- |2 |[[جم ہچنسن]] |align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]] |29 نومبر 1896ء |7 نومبر 2000ء |103 سال، 344 دن |{{cr|ENG}} |- |3 |[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] |align=right|[[ویلنگٹن]] |5 اگست 1907ء |31 دسمبر 2010ء |103 سال، 148 دن |{{NZ}} |- |4 |[[نارمن گورڈن]] |align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال |6 اگست 1911ء |2 ستمبر 2014ء |103 سال، 27 دن |{{RSA}} |- |5 |[[روپرٹ ڈی سمٹ]] |align=right|مغربی صوبہ |23 نومبر 1883ء |3 اگست 1986ء |102 سال، 253 دن |{{RSA}} |- |6 |[[ایڈورڈ انگلش]] |align=right|ہیمپشائر |1 جنوری 1864ء |5 ستمبر 1966ء |102 سال، 247 دن |{{cr|ENG}} |- |7 |[[سیرل پارکنز]] |align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز |4 جون 1911ء |21 نومبر 2013ء |102 سال، 170 دن |{{cr|ENG}} |- |8 |[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] |align=right|کینٹربری |8 جنوری 1860 |19 اپریل 1962 |102 سال، 101 دن |{{NZ}} |- |9 |[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]] |align=right|اسکاٹ لینڈ | 26 جنوری 1918ء |1 نومبر 2019ء | 101 سال، 272 دن |{{SCO}} |- |10 |[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]] |align=right|مغربی آسٹریلیا |30 ستمبر 1902ء |9 جون 2004ء |101 سال، 253 دن |{{AUS}} |- |11 |[[ڈی. بی. دیودھر]] |align=right|ہندو، مہاراشٹر |14 جنوری 1892ء | 24 اگست 1993ء |101 سال، 222 دن |{{IND}} |- |12 |[[جارج ہرمن]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی |6 جون 1874ء |14 دسمبر 1975ء |101 سال، 191 دن |{{IRL}} |- |13 |[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]] |align=right|لیسٹر شائر |13 فروری 1912ء |28 جون 2013ء |101 سال، 135 دن |{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}}) |- |14 |[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]] |align=right|مشرقی صوبہ |1 ستمبر 1900ء |28 اکتوبر 2001ء |101 سال، 57 دن |{{RSA}} |- |15 |[[نیل میک کارکل]] |align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی | 23 مارچ 1912ء |28 فروری 2013ء |100 سال، 342 دن |{{cr|ENG}} |- |16 |[[رگھوناتھ چندورکر]] |align=right|بمبئی | 21 نومبر 1920ء |3 ستمبر 2021ء |100 سال، 286 دن |{{IND}} |- |17 |[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]] |align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی |16 جون 1918ء |5 مارچ 2019ء |100 سال، 262 دن |{{cr|ENG}} |- |18 |[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]] |align=right|نیو ساؤتھ ویلز |7 جنوری 1915ء |24 ستمبر 2015ء | 100 سال، 260 دن |{{AUS}} |- |19 |[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]] |align=right|کینٹربری |1 مئی 1920ء |5 جنوری 2021ء |100 سال، 249 دن |{{NZ}} |- |20 |[[روسی کوپر]] |align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس |14 دسمبر 1922ء |31 جولائ‏ی 2023 |100 سال، 229 دن |{{IND}} |- |21 |[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]] |align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی |10 ستمبر 1845ء |15 اپریل 1946ء |100 سال، 217 دن |{{USA}} |- |22 |[[ہیری فورسیتھ]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی | 18 دسمبر 1903ء |19 جولائ‏ی 2004ء |100 سال، 214 دن |{{IRL}} |- |23 |[[جیک لیور]] |align=right|تسمانیہ |9 مارچ 1917ء |3 اکتوبر 2017ء |100 سال، 208 دن |{{AUS}} |- |24 |[[ٹام پرچرڈ]] |align=right|ویلنگٹن، واروکشائر |10 مارچ 1917ء |22 اگست 2017ء |100 سال، 165 دن |{{NZ}} |- |25 |[[برنار نوٹلی]] |align=right|ناٹنگہم شائر |31 اگست 1918ء | 22 جنوری 2019ء |100 سال، 144 دن |{{cr|ENG}} |- |26 |[[وسنت رائے جی]] |align=right|بمبئی، بڑودہ | 26 جنوری 1920ء |13 جون 2020ء |100 سال، 139 دن |{{IND}} |- |27 |[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]] |align=right|ہیمپشائر | 11 دسمبر 1828 | 26 فروری 1929 |100 سال، 77 دن |{{cr|ENG}} |- |} '''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن <ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]</ref> تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔<ref>{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}</ref> === معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری === انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]</ref> اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔ === سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری=== کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''21 اکتوبر''' 2026ء تک مکمل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ !آخری میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}} |- | [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}} |- | [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}} |- | [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}} |- | [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}} |} === معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری === پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''21 اکتوبر''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں: {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !عمر (تریخ) |- | عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}} |- | چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}} |- | سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|7|6}} |- | کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}} |- | حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}} |- | [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}} |- | مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966 || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}} |- | [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}} |- | ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}} |- | [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}} |} === ہور ویکھو === * [[کرکٹ]] * [[ٹیسٹ کرکٹ]] * [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]] [[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] [[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]] p8b8x9svlbq9if2a6hgdhrcqfzspxlg 712879 712878 2026-10-28T05:20:18Z ابوالحسن راجپوت 24698 /* ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت */ 712879 wikitext text/x-wiki ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں == معمر ترین بقید حیات ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی== ايہ معلومات '''28 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !{{date}} تک عمر |- | [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}} |- | [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}} |- | [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}} |- | [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}} |- | [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}} |- | [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء || {{age in years and days|1930|6|7}} |- | [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}} |- | [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}} |- | [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}} |- | [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}} |- | [[گیون سٹیونز]] || آسٹریلیا || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}} |- | [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}} |- | [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] || نیوزی لینڈ || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}} |- | [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}} |- | [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا || 6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}} |- | [[مائیکل جان اسمتھ]] || انگلینڈ || 30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}} |- | [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ || 27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}} |- | [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز || 29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}} |- | [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز || 23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}} |- | [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ || 17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}} |- | [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز || 21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}} |- | [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}} |- | [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز || 19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}} |- | [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}} |- | [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز || 21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}} |- | [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ || 29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}} |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}} |- | [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}} |- | [[آئن میکف]] || آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}} |- | [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}} |- | [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}} |- | [[ومن کمار]] || بھارت || 26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}} |- | [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}} |- | [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}} |- | [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}} |- | [[پال بارٹن]] || نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}} |- | [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}} |- | [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}} |- | [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}} |- | [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}} |- | [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}} |- | [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}} |- | [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}} |- | [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}} |- | [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}} |} === ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''28 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" !ملک !کھلاڑی ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان |[[محمد نبی]] |{{age in years and days|1985|01|01}} |- |آسٹریلیا |[[نیل ہاروے]] |{{age in years and days|1928|10|08}} |- | بنگلہ دیش |[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]] |{{age in years and days|1966|02|27}} |- |انگلینڈ |[[رمن صبا رائو]] |{{age in years and days|1932|01|29}} |- |بھارت |[[دتا گائیکواڈ]] |{{age in years and days|1928|10|27}} |- |آئرلینڈ |[[ایڈ جوائس]] |{{age in years and days|1978|09|22}} |- |نیوزی لینڈ |[[ٹریور میک موہن]] |{{age in years and days|1929|11|8}} |- |پاکستان |[[وزیر محمد]] |{{age in years and days|1929|12|22}} |- | جنوبی افریقا |[[رونالڈ ڈراپر]] |{{age in years and days|1926|12|24}} |- |سری لنکا |[[سوما چندر ڈی سلوا]] |{{age in years and days|1942|6|11}} |- | ویسٹ انڈیز |[[جوئے سلیمان]] |{{age in years and days|1930|8|26}} |- |زمبابوے |[[جان ٹریکوس]] |{{age in years and days|1947|05|17}} |} '''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔ ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]</ref> === معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === ایہ معلومات '''28 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}} |- | [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}} |- | [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}} |} === سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں=== ایہ معلومات '''28 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}} |- |آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}} |- |بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}} |- |انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}} |- |بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}} |- |آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}} |- |نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}} |- |پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}} |- |جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}} |- |سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}} |- |ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}} |- |زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}} |} '''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔ === سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''28 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !موت تریخ !عمر |- | [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}} |- | [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}} |- | [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}} |- | [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}} |- | [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}} |- | [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}} |- | [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}} |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}} |- | [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}} |- | [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}} |- | [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}} |- | [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}} |- | [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}} |- | [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}} |- | [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}} |- | [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}} |- | [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}} |- | [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}} |- | [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}} |- | [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}} |- |} ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]</ref><ref>[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]</ref> === سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''28 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں. {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !پہلے میچ دے وقت عمر |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}} |- | [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}} |- | [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}} |- | [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}} |} === بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری === ایہ معلومات '''28 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر |- |آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن |- |بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن |- |انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}} |- |بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن |- |نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن |- |جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن |- |زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن |} '''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔<ref name="traicos">[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]</ref> '''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔ ماخذ:<ref>[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: "Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut"]</ref> === ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت === ایہ معلومات '''28 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا ٹیسٹ !آخری میچ !آخری ٹیسٹ وچ عمر |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}} |- | [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}} |- | [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}} |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}} |- | [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}} |- | [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}} |- | [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}} |} === بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''21 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ [[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]] {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !عمر |- |آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن |- |بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}} |- |انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- |بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن |- |نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن |- |جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن |- |زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن |} '''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]</ref> === سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی === ایہ معلومات '''21 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}</ref> {{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}} {|class="wikitable" !شمار !نام !ٹیم !تریخ پیدائش !وفات !عمر !ملک |- |1 |[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]] |align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز | 25 ستمبر 1914ء |7 مارچ 2020ء |105 سال، 225 دن |{{cr|ENG}} |- |2 |[[جم ہچنسن]] |align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]] |29 نومبر 1896ء |7 نومبر 2000ء |103 سال، 344 دن |{{cr|ENG}} |- |3 |[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] |align=right|[[ویلنگٹن]] |5 اگست 1907ء |31 دسمبر 2010ء |103 سال، 148 دن |{{NZ}} |- |4 |[[نارمن گورڈن]] |align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال |6 اگست 1911ء |2 ستمبر 2014ء |103 سال، 27 دن |{{RSA}} |- |5 |[[روپرٹ ڈی سمٹ]] |align=right|مغربی صوبہ |23 نومبر 1883ء |3 اگست 1986ء |102 سال، 253 دن |{{RSA}} |- |6 |[[ایڈورڈ انگلش]] |align=right|ہیمپشائر |1 جنوری 1864ء |5 ستمبر 1966ء |102 سال، 247 دن |{{cr|ENG}} |- |7 |[[سیرل پارکنز]] |align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز |4 جون 1911ء |21 نومبر 2013ء |102 سال، 170 دن |{{cr|ENG}} |- |8 |[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] |align=right|کینٹربری |8 جنوری 1860 |19 اپریل 1962 |102 سال، 101 دن |{{NZ}} |- |9 |[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]] |align=right|اسکاٹ لینڈ | 26 جنوری 1918ء |1 نومبر 2019ء | 101 سال، 272 دن |{{SCO}} |- |10 |[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]] |align=right|مغربی آسٹریلیا |30 ستمبر 1902ء |9 جون 2004ء |101 سال، 253 دن |{{AUS}} |- |11 |[[ڈی. بی. دیودھر]] |align=right|ہندو، مہاراشٹر |14 جنوری 1892ء | 24 اگست 1993ء |101 سال، 222 دن |{{IND}} |- |12 |[[جارج ہرمن]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی |6 جون 1874ء |14 دسمبر 1975ء |101 سال، 191 دن |{{IRL}} |- |13 |[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]] |align=right|لیسٹر شائر |13 فروری 1912ء |28 جون 2013ء |101 سال، 135 دن |{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}}) |- |14 |[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]] |align=right|مشرقی صوبہ |1 ستمبر 1900ء |28 اکتوبر 2001ء |101 سال، 57 دن |{{RSA}} |- |15 |[[نیل میک کارکل]] |align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی | 23 مارچ 1912ء |28 فروری 2013ء |100 سال، 342 دن |{{cr|ENG}} |- |16 |[[رگھوناتھ چندورکر]] |align=right|بمبئی | 21 نومبر 1920ء |3 ستمبر 2021ء |100 سال، 286 دن |{{IND}} |- |17 |[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]] |align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی |16 جون 1918ء |5 مارچ 2019ء |100 سال، 262 دن |{{cr|ENG}} |- |18 |[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]] |align=right|نیو ساؤتھ ویلز |7 جنوری 1915ء |24 ستمبر 2015ء | 100 سال، 260 دن |{{AUS}} |- |19 |[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]] |align=right|کینٹربری |1 مئی 1920ء |5 جنوری 2021ء |100 سال، 249 دن |{{NZ}} |- |20 |[[روسی کوپر]] |align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس |14 دسمبر 1922ء |31 جولائ‏ی 2023 |100 سال، 229 دن |{{IND}} |- |21 |[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]] |align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی |10 ستمبر 1845ء |15 اپریل 1946ء |100 سال، 217 دن |{{USA}} |- |22 |[[ہیری فورسیتھ]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی | 18 دسمبر 1903ء |19 جولائ‏ی 2004ء |100 سال، 214 دن |{{IRL}} |- |23 |[[جیک لیور]] |align=right|تسمانیہ |9 مارچ 1917ء |3 اکتوبر 2017ء |100 سال، 208 دن |{{AUS}} |- |24 |[[ٹام پرچرڈ]] |align=right|ویلنگٹن، واروکشائر |10 مارچ 1917ء |22 اگست 2017ء |100 سال، 165 دن |{{NZ}} |- |25 |[[برنار نوٹلی]] |align=right|ناٹنگہم شائر |31 اگست 1918ء | 22 جنوری 2019ء |100 سال، 144 دن |{{cr|ENG}} |- |26 |[[وسنت رائے جی]] |align=right|بمبئی، بڑودہ | 26 جنوری 1920ء |13 جون 2020ء |100 سال، 139 دن |{{IND}} |- |27 |[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]] |align=right|ہیمپشائر | 11 دسمبر 1828 | 26 فروری 1929 |100 سال، 77 دن |{{cr|ENG}} |- |} '''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن <ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]</ref> تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔<ref>{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}</ref> === معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری === انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]</ref> اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔ === سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری=== کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''21 اکتوبر''' 2026ء تک مکمل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ !آخری میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}} |- | [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}} |- | [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}} |- | [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}} |- | [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}} |} === معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری === پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''21 اکتوبر''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں: {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !عمر (تریخ) |- | عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}} |- | چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}} |- | سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|7|6}} |- | کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}} |- | حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}} |- | [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}} |- | مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966 || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}} |- | [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}} |- | ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}} |- | [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}} |} === ہور ویکھو === * [[کرکٹ]] * [[ٹیسٹ کرکٹ]] * [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]] [[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] [[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]] nzhidjk53oc6mhvyfvm26xcehb07iup 712880 712879 2026-10-28T05:20:41Z ابوالحسن راجپوت 24698 /* بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری */ 712880 wikitext text/x-wiki ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں == معمر ترین بقید حیات ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی== ايہ معلومات '''28 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !{{date}} تک عمر |- | [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}} |- | [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}} |- | [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}} |- | [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}} |- | [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}} |- | [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء || {{age in years and days|1930|6|7}} |- | [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}} |- | [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}} |- | [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}} |- | [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}} |- | [[گیون سٹیونز]] || آسٹریلیا || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}} |- | [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}} |- | [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] || نیوزی لینڈ || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}} |- | [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}} |- | [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا || 6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}} |- | [[مائیکل جان اسمتھ]] || انگلینڈ || 30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}} |- | [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ || 27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}} |- | [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز || 29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}} |- | [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز || 23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}} |- | [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ || 17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}} |- | [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز || 21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}} |- | [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}} |- | [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز || 19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}} |- | [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}} |- | [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز || 21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}} |- | [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ || 29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}} |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}} |- | [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}} |- | [[آئن میکف]] || آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}} |- | [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}} |- | [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}} |- | [[ومن کمار]] || بھارت || 26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}} |- | [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}} |- | [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}} |- | [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}} |- | [[پال بارٹن]] || نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}} |- | [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}} |- | [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}} |- | [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}} |- | [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}} |- | [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}} |- | [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}} |- | [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}} |- | [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}} |- | [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}} |} === ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''28 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" !ملک !کھلاڑی ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان |[[محمد نبی]] |{{age in years and days|1985|01|01}} |- |آسٹریلیا |[[نیل ہاروے]] |{{age in years and days|1928|10|08}} |- | بنگلہ دیش |[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]] |{{age in years and days|1966|02|27}} |- |انگلینڈ |[[رمن صبا رائو]] |{{age in years and days|1932|01|29}} |- |بھارت |[[دتا گائیکواڈ]] |{{age in years and days|1928|10|27}} |- |آئرلینڈ |[[ایڈ جوائس]] |{{age in years and days|1978|09|22}} |- |نیوزی لینڈ |[[ٹریور میک موہن]] |{{age in years and days|1929|11|8}} |- |پاکستان |[[وزیر محمد]] |{{age in years and days|1929|12|22}} |- | جنوبی افریقا |[[رونالڈ ڈراپر]] |{{age in years and days|1926|12|24}} |- |سری لنکا |[[سوما چندر ڈی سلوا]] |{{age in years and days|1942|6|11}} |- | ویسٹ انڈیز |[[جوئے سلیمان]] |{{age in years and days|1930|8|26}} |- |زمبابوے |[[جان ٹریکوس]] |{{age in years and days|1947|05|17}} |} '''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔ ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]</ref> === معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === ایہ معلومات '''28 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}} |- | [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}} |- | [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}} |} === سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں=== ایہ معلومات '''28 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}} |- |آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}} |- |بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}} |- |انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}} |- |بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}} |- |آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}} |- |نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}} |- |پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}} |- |جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}} |- |سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}} |- |ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}} |- |زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}} |} '''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔ === سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''28 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !موت تریخ !عمر |- | [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}} |- | [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}} |- | [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}} |- | [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}} |- | [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}} |- | [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}} |- | [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}} |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}} |- | [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}} |- | [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}} |- | [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}} |- | [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}} |- | [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}} |- | [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}} |- | [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}} |- | [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}} |- | [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}} |- | [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}} |- | [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}} |- | [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}} |- |} ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]</ref><ref>[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]</ref> === سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''28 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں. {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !پہلے میچ دے وقت عمر |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}} |- | [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}} |- | [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}} |- | [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}} |} === بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری === ایہ معلومات '''28 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر |- |آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن |- |بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن |- |انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}} |- |بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن |- |نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن |- |جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن |- |زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن |} '''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔<ref name="traicos">[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]</ref> '''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔ ماخذ:<ref>[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: "Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut"]</ref> === ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت === ایہ معلومات '''28 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا ٹیسٹ !آخری میچ !آخری ٹیسٹ وچ عمر |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}} |- | [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}} |- | [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}} |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}} |- | [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}} |- | [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}} |- | [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}} |} === بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''28 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ [[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]] {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !عمر |- |آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن |- |بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}} |- |انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- |بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن |- |نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن |- |جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن |- |زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن |} '''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]</ref> === سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی === ایہ معلومات '''21 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}</ref> {{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}} {|class="wikitable" !شمار !نام !ٹیم !تریخ پیدائش !وفات !عمر !ملک |- |1 |[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]] |align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز | 25 ستمبر 1914ء |7 مارچ 2020ء |105 سال، 225 دن |{{cr|ENG}} |- |2 |[[جم ہچنسن]] |align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]] |29 نومبر 1896ء |7 نومبر 2000ء |103 سال، 344 دن |{{cr|ENG}} |- |3 |[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] |align=right|[[ویلنگٹن]] |5 اگست 1907ء |31 دسمبر 2010ء |103 سال، 148 دن |{{NZ}} |- |4 |[[نارمن گورڈن]] |align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال |6 اگست 1911ء |2 ستمبر 2014ء |103 سال، 27 دن |{{RSA}} |- |5 |[[روپرٹ ڈی سمٹ]] |align=right|مغربی صوبہ |23 نومبر 1883ء |3 اگست 1986ء |102 سال، 253 دن |{{RSA}} |- |6 |[[ایڈورڈ انگلش]] |align=right|ہیمپشائر |1 جنوری 1864ء |5 ستمبر 1966ء |102 سال، 247 دن |{{cr|ENG}} |- |7 |[[سیرل پارکنز]] |align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز |4 جون 1911ء |21 نومبر 2013ء |102 سال، 170 دن |{{cr|ENG}} |- |8 |[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] |align=right|کینٹربری |8 جنوری 1860 |19 اپریل 1962 |102 سال، 101 دن |{{NZ}} |- |9 |[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]] |align=right|اسکاٹ لینڈ | 26 جنوری 1918ء |1 نومبر 2019ء | 101 سال، 272 دن |{{SCO}} |- |10 |[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]] |align=right|مغربی آسٹریلیا |30 ستمبر 1902ء |9 جون 2004ء |101 سال، 253 دن |{{AUS}} |- |11 |[[ڈی. بی. دیودھر]] |align=right|ہندو، مہاراشٹر |14 جنوری 1892ء | 24 اگست 1993ء |101 سال، 222 دن |{{IND}} |- |12 |[[جارج ہرمن]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی |6 جون 1874ء |14 دسمبر 1975ء |101 سال، 191 دن |{{IRL}} |- |13 |[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]] |align=right|لیسٹر شائر |13 فروری 1912ء |28 جون 2013ء |101 سال، 135 دن |{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}}) |- |14 |[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]] |align=right|مشرقی صوبہ |1 ستمبر 1900ء |28 اکتوبر 2001ء |101 سال، 57 دن |{{RSA}} |- |15 |[[نیل میک کارکل]] |align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی | 23 مارچ 1912ء |28 فروری 2013ء |100 سال، 342 دن |{{cr|ENG}} |- |16 |[[رگھوناتھ چندورکر]] |align=right|بمبئی | 21 نومبر 1920ء |3 ستمبر 2021ء |100 سال، 286 دن |{{IND}} |- |17 |[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]] |align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی |16 جون 1918ء |5 مارچ 2019ء |100 سال، 262 دن |{{cr|ENG}} |- |18 |[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]] |align=right|نیو ساؤتھ ویلز |7 جنوری 1915ء |24 ستمبر 2015ء | 100 سال، 260 دن |{{AUS}} |- |19 |[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]] |align=right|کینٹربری |1 مئی 1920ء |5 جنوری 2021ء |100 سال، 249 دن |{{NZ}} |- |20 |[[روسی کوپر]] |align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس |14 دسمبر 1922ء |31 جولائ‏ی 2023 |100 سال، 229 دن |{{IND}} |- |21 |[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]] |align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی |10 ستمبر 1845ء |15 اپریل 1946ء |100 سال، 217 دن |{{USA}} |- |22 |[[ہیری فورسیتھ]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی | 18 دسمبر 1903ء |19 جولائ‏ی 2004ء |100 سال، 214 دن |{{IRL}} |- |23 |[[جیک لیور]] |align=right|تسمانیہ |9 مارچ 1917ء |3 اکتوبر 2017ء |100 سال، 208 دن |{{AUS}} |- |24 |[[ٹام پرچرڈ]] |align=right|ویلنگٹن، واروکشائر |10 مارچ 1917ء |22 اگست 2017ء |100 سال، 165 دن |{{NZ}} |- |25 |[[برنار نوٹلی]] |align=right|ناٹنگہم شائر |31 اگست 1918ء | 22 جنوری 2019ء |100 سال، 144 دن |{{cr|ENG}} |- |26 |[[وسنت رائے جی]] |align=right|بمبئی، بڑودہ | 26 جنوری 1920ء |13 جون 2020ء |100 سال، 139 دن |{{IND}} |- |27 |[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]] |align=right|ہیمپشائر | 11 دسمبر 1828 | 26 فروری 1929 |100 سال، 77 دن |{{cr|ENG}} |- |} '''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن <ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]</ref> تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔<ref>{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}</ref> === معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری === انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]</ref> اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔ === سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری=== کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''21 اکتوبر''' 2026ء تک مکمل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ !آخری میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}} |- | [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}} |- | [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}} |- | [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}} |- | [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}} |} === معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری === پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''21 اکتوبر''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں: {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !عمر (تریخ) |- | عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}} |- | چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}} |- | سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|7|6}} |- | کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}} |- | حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}} |- | [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}} |- | مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966 || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}} |- | [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}} |- | ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}} |- | [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}} |} === ہور ویکھو === * [[کرکٹ]] * [[ٹیسٹ کرکٹ]] * [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]] [[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] [[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]] fh07ekrg3f7zx9jusopr81t13fjen27 712881 712880 2026-10-28T05:21:00Z ابوالحسن راجپوت 24698 /* سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی */ 712881 wikitext text/x-wiki ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں == معمر ترین بقید حیات ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی== ايہ معلومات '''28 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !{{date}} تک عمر |- | [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}} |- | [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}} |- | [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}} |- | [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}} |- | [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}} |- | [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء || {{age in years and days|1930|6|7}} |- | [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}} |- | [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}} |- | [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}} |- | [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}} |- | [[گیون سٹیونز]] || آسٹریلیا || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}} |- | [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}} |- | [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] || نیوزی لینڈ || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}} |- | [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}} |- | [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا || 6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}} |- | [[مائیکل جان اسمتھ]] || انگلینڈ || 30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}} |- | [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ || 27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}} |- | [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز || 29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}} |- | [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز || 23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}} |- | [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ || 17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}} |- | [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز || 21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}} |- | [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}} |- | [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز || 19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}} |- | [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}} |- | [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز || 21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}} |- | [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ || 29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}} |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}} |- | [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}} |- | [[آئن میکف]] || آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}} |- | [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}} |- | [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}} |- | [[ومن کمار]] || بھارت || 26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}} |- | [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}} |- | [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}} |- | [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}} |- | [[پال بارٹن]] || نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}} |- | [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}} |- | [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}} |- | [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}} |- | [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}} |- | [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}} |- | [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}} |- | [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}} |- | [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}} |- | [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}} |} === ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''28 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" !ملک !کھلاڑی ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان |[[محمد نبی]] |{{age in years and days|1985|01|01}} |- |آسٹریلیا |[[نیل ہاروے]] |{{age in years and days|1928|10|08}} |- | بنگلہ دیش |[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]] |{{age in years and days|1966|02|27}} |- |انگلینڈ |[[رمن صبا رائو]] |{{age in years and days|1932|01|29}} |- |بھارت |[[دتا گائیکواڈ]] |{{age in years and days|1928|10|27}} |- |آئرلینڈ |[[ایڈ جوائس]] |{{age in years and days|1978|09|22}} |- |نیوزی لینڈ |[[ٹریور میک موہن]] |{{age in years and days|1929|11|8}} |- |پاکستان |[[وزیر محمد]] |{{age in years and days|1929|12|22}} |- | جنوبی افریقا |[[رونالڈ ڈراپر]] |{{age in years and days|1926|12|24}} |- |سری لنکا |[[سوما چندر ڈی سلوا]] |{{age in years and days|1942|6|11}} |- | ویسٹ انڈیز |[[جوئے سلیمان]] |{{age in years and days|1930|8|26}} |- |زمبابوے |[[جان ٹریکوس]] |{{age in years and days|1947|05|17}} |} '''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔ ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]</ref> === معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === ایہ معلومات '''28 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}} |- | [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}} |- | [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}} |} === سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں=== ایہ معلومات '''28 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}} |- |آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}} |- |بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}} |- |انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}} |- |بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}} |- |آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}} |- |نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}} |- |پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}} |- |جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}} |- |سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}} |- |ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}} |- |زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}} |} '''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔ === سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''28 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !موت تریخ !عمر |- | [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}} |- | [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}} |- | [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}} |- | [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}} |- | [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}} |- | [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}} |- | [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}} |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}} |- | [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}} |- | [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}} |- | [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}} |- | [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}} |- | [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}} |- | [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}} |- | [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}} |- | [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}} |- | [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}} |- | [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}} |- | [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}} |- | [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}} |- |} ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]</ref><ref>[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]</ref> === سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''28 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں. {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !پہلے میچ دے وقت عمر |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}} |- | [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}} |- | [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}} |- | [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}} |} === بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری === ایہ معلومات '''28 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر |- |آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن |- |بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن |- |انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}} |- |بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن |- |نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن |- |جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن |- |زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن |} '''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔<ref name="traicos">[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]</ref> '''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔ ماخذ:<ref>[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: "Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut"]</ref> === ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت === ایہ معلومات '''28 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا ٹیسٹ !آخری میچ !آخری ٹیسٹ وچ عمر |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}} |- | [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}} |- | [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}} |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}} |- | [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}} |- | [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}} |- | [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}} |} === بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''28 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ [[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]] {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !عمر |- |آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن |- |بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}} |- |انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- |بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن |- |نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن |- |جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن |- |زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن |} '''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]</ref> === سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی === ایہ معلومات '''28 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}</ref> {{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}} {|class="wikitable" !شمار !نام !ٹیم !تریخ پیدائش !وفات !عمر !ملک |- |1 |[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]] |align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز | 25 ستمبر 1914ء |7 مارچ 2020ء |105 سال، 225 دن |{{cr|ENG}} |- |2 |[[جم ہچنسن]] |align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]] |29 نومبر 1896ء |7 نومبر 2000ء |103 سال، 344 دن |{{cr|ENG}} |- |3 |[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] |align=right|[[ویلنگٹن]] |5 اگست 1907ء |31 دسمبر 2010ء |103 سال، 148 دن |{{NZ}} |- |4 |[[نارمن گورڈن]] |align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال |6 اگست 1911ء |2 ستمبر 2014ء |103 سال، 27 دن |{{RSA}} |- |5 |[[روپرٹ ڈی سمٹ]] |align=right|مغربی صوبہ |23 نومبر 1883ء |3 اگست 1986ء |102 سال، 253 دن |{{RSA}} |- |6 |[[ایڈورڈ انگلش]] |align=right|ہیمپشائر |1 جنوری 1864ء |5 ستمبر 1966ء |102 سال، 247 دن |{{cr|ENG}} |- |7 |[[سیرل پارکنز]] |align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز |4 جون 1911ء |21 نومبر 2013ء |102 سال، 170 دن |{{cr|ENG}} |- |8 |[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] |align=right|کینٹربری |8 جنوری 1860 |19 اپریل 1962 |102 سال، 101 دن |{{NZ}} |- |9 |[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]] |align=right|اسکاٹ لینڈ | 26 جنوری 1918ء |1 نومبر 2019ء | 101 سال، 272 دن |{{SCO}} |- |10 |[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]] |align=right|مغربی آسٹریلیا |30 ستمبر 1902ء |9 جون 2004ء |101 سال، 253 دن |{{AUS}} |- |11 |[[ڈی. بی. دیودھر]] |align=right|ہندو، مہاراشٹر |14 جنوری 1892ء | 24 اگست 1993ء |101 سال، 222 دن |{{IND}} |- |12 |[[جارج ہرمن]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی |6 جون 1874ء |14 دسمبر 1975ء |101 سال، 191 دن |{{IRL}} |- |13 |[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]] |align=right|لیسٹر شائر |13 فروری 1912ء |28 جون 2013ء |101 سال، 135 دن |{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}}) |- |14 |[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]] |align=right|مشرقی صوبہ |1 ستمبر 1900ء |28 اکتوبر 2001ء |101 سال، 57 دن |{{RSA}} |- |15 |[[نیل میک کارکل]] |align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی | 23 مارچ 1912ء |28 فروری 2013ء |100 سال، 342 دن |{{cr|ENG}} |- |16 |[[رگھوناتھ چندورکر]] |align=right|بمبئی | 21 نومبر 1920ء |3 ستمبر 2021ء |100 سال، 286 دن |{{IND}} |- |17 |[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]] |align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی |16 جون 1918ء |5 مارچ 2019ء |100 سال، 262 دن |{{cr|ENG}} |- |18 |[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]] |align=right|نیو ساؤتھ ویلز |7 جنوری 1915ء |24 ستمبر 2015ء | 100 سال، 260 دن |{{AUS}} |- |19 |[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]] |align=right|کینٹربری |1 مئی 1920ء |5 جنوری 2021ء |100 سال، 249 دن |{{NZ}} |- |20 |[[روسی کوپر]] |align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس |14 دسمبر 1922ء |31 جولائ‏ی 2023 |100 سال، 229 دن |{{IND}} |- |21 |[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]] |align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی |10 ستمبر 1845ء |15 اپریل 1946ء |100 سال، 217 دن |{{USA}} |- |22 |[[ہیری فورسیتھ]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی | 18 دسمبر 1903ء |19 جولائ‏ی 2004ء |100 سال، 214 دن |{{IRL}} |- |23 |[[جیک لیور]] |align=right|تسمانیہ |9 مارچ 1917ء |3 اکتوبر 2017ء |100 سال، 208 دن |{{AUS}} |- |24 |[[ٹام پرچرڈ]] |align=right|ویلنگٹن، واروکشائر |10 مارچ 1917ء |22 اگست 2017ء |100 سال، 165 دن |{{NZ}} |- |25 |[[برنار نوٹلی]] |align=right|ناٹنگہم شائر |31 اگست 1918ء | 22 جنوری 2019ء |100 سال، 144 دن |{{cr|ENG}} |- |26 |[[وسنت رائے جی]] |align=right|بمبئی، بڑودہ | 26 جنوری 1920ء |13 جون 2020ء |100 سال، 139 دن |{{IND}} |- |27 |[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]] |align=right|ہیمپشائر | 11 دسمبر 1828 | 26 فروری 1929 |100 سال، 77 دن |{{cr|ENG}} |- |} '''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن <ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]</ref> تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔<ref>{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}</ref> === معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری === انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]</ref> اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔ === سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری=== کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''21 اکتوبر''' 2026ء تک مکمل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ !آخری میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}} |- | [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}} |- | [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}} |- | [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}} |- | [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}} |} === معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری === پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''21 اکتوبر''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں: {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !عمر (تریخ) |- | عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}} |- | چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}} |- | سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|7|6}} |- | کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}} |- | حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}} |- | [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}} |- | مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966 || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}} |- | [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}} |- | ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}} |- | [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}} |} === ہور ویکھو === * [[کرکٹ]] * [[ٹیسٹ کرکٹ]] * [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]] [[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] [[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]] 5a4hnywnm8uaidwfjd86y8j9vilnyt9 712882 712881 2026-10-28T05:21:25Z ابوالحسن راجپوت 24698 /* سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری */ 712882 wikitext text/x-wiki ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں == معمر ترین بقید حیات ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی== ايہ معلومات '''28 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !{{date}} تک عمر |- | [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}} |- | [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}} |- | [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}} |- | [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}} |- | [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}} |- | [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء || {{age in years and days|1930|6|7}} |- | [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}} |- | [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}} |- | [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}} |- | [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}} |- | [[گیون سٹیونز]] || آسٹریلیا || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}} |- | [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}} |- | [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] || نیوزی لینڈ || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}} |- | [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}} |- | [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا || 6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}} |- | [[مائیکل جان اسمتھ]] || انگلینڈ || 30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}} |- | [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ || 27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}} |- | [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز || 29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}} |- | [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز || 23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}} |- | [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ || 17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}} |- | [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز || 21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}} |- | [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}} |- | [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز || 19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}} |- | [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}} |- | [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز || 21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}} |- | [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ || 29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}} |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}} |- | [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}} |- | [[آئن میکف]] || آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}} |- | [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}} |- | [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}} |- | [[ومن کمار]] || بھارت || 26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}} |- | [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}} |- | [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}} |- | [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}} |- | [[پال بارٹن]] || نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}} |- | [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}} |- | [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}} |- | [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}} |- | [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}} |- | [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}} |- | [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}} |- | [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}} |- | [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}} |- | [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}} |} === ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''28 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" !ملک !کھلاڑی ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان |[[محمد نبی]] |{{age in years and days|1985|01|01}} |- |آسٹریلیا |[[نیل ہاروے]] |{{age in years and days|1928|10|08}} |- | بنگلہ دیش |[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]] |{{age in years and days|1966|02|27}} |- |انگلینڈ |[[رمن صبا رائو]] |{{age in years and days|1932|01|29}} |- |بھارت |[[دتا گائیکواڈ]] |{{age in years and days|1928|10|27}} |- |آئرلینڈ |[[ایڈ جوائس]] |{{age in years and days|1978|09|22}} |- |نیوزی لینڈ |[[ٹریور میک موہن]] |{{age in years and days|1929|11|8}} |- |پاکستان |[[وزیر محمد]] |{{age in years and days|1929|12|22}} |- | جنوبی افریقا |[[رونالڈ ڈراپر]] |{{age in years and days|1926|12|24}} |- |سری لنکا |[[سوما چندر ڈی سلوا]] |{{age in years and days|1942|6|11}} |- | ویسٹ انڈیز |[[جوئے سلیمان]] |{{age in years and days|1930|8|26}} |- |زمبابوے |[[جان ٹریکوس]] |{{age in years and days|1947|05|17}} |} '''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔ ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]</ref> === معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === ایہ معلومات '''28 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}} |- | [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}} |- | [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}} |} === سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں=== ایہ معلومات '''28 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}} |- |آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}} |- |بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}} |- |انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}} |- |بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}} |- |آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}} |- |نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}} |- |پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}} |- |جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}} |- |سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}} |- |ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}} |- |زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}} |} '''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔ === سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''28 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !موت تریخ !عمر |- | [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}} |- | [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}} |- | [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}} |- | [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}} |- | [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}} |- | [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}} |- | [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}} |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}} |- | [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}} |- | [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}} |- | [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}} |- | [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}} |- | [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}} |- | [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}} |- | [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}} |- | [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}} |- | [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}} |- | [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}} |- | [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}} |- | [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}} |- |} ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]</ref><ref>[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]</ref> === سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''28 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں. {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !پہلے میچ دے وقت عمر |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}} |- | [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}} |- | [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}} |- | [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}} |} === بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری === ایہ معلومات '''28 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر |- |آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن |- |بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن |- |انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}} |- |بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن |- |نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن |- |جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن |- |زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن |} '''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔<ref name="traicos">[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]</ref> '''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔ ماخذ:<ref>[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: "Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut"]</ref> === ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت === ایہ معلومات '''28 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا ٹیسٹ !آخری میچ !آخری ٹیسٹ وچ عمر |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}} |- | [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}} |- | [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}} |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}} |- | [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}} |- | [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}} |- | [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}} |} === بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''28 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ [[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]] {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !عمر |- |آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن |- |بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}} |- |انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- |بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن |- |نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن |- |جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن |- |زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن |} '''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]</ref> === سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی === ایہ معلومات '''28 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}</ref> {{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}} {|class="wikitable" !شمار !نام !ٹیم !تریخ پیدائش !وفات !عمر !ملک |- |1 |[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]] |align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز | 25 ستمبر 1914ء |7 مارچ 2020ء |105 سال، 225 دن |{{cr|ENG}} |- |2 |[[جم ہچنسن]] |align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]] |29 نومبر 1896ء |7 نومبر 2000ء |103 سال، 344 دن |{{cr|ENG}} |- |3 |[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] |align=right|[[ویلنگٹن]] |5 اگست 1907ء |31 دسمبر 2010ء |103 سال، 148 دن |{{NZ}} |- |4 |[[نارمن گورڈن]] |align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال |6 اگست 1911ء |2 ستمبر 2014ء |103 سال، 27 دن |{{RSA}} |- |5 |[[روپرٹ ڈی سمٹ]] |align=right|مغربی صوبہ |23 نومبر 1883ء |3 اگست 1986ء |102 سال، 253 دن |{{RSA}} |- |6 |[[ایڈورڈ انگلش]] |align=right|ہیمپشائر |1 جنوری 1864ء |5 ستمبر 1966ء |102 سال، 247 دن |{{cr|ENG}} |- |7 |[[سیرل پارکنز]] |align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز |4 جون 1911ء |21 نومبر 2013ء |102 سال، 170 دن |{{cr|ENG}} |- |8 |[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] |align=right|کینٹربری |8 جنوری 1860 |19 اپریل 1962 |102 سال، 101 دن |{{NZ}} |- |9 |[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]] |align=right|اسکاٹ لینڈ | 26 جنوری 1918ء |1 نومبر 2019ء | 101 سال، 272 دن |{{SCO}} |- |10 |[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]] |align=right|مغربی آسٹریلیا |30 ستمبر 1902ء |9 جون 2004ء |101 سال، 253 دن |{{AUS}} |- |11 |[[ڈی. بی. دیودھر]] |align=right|ہندو، مہاراشٹر |14 جنوری 1892ء | 24 اگست 1993ء |101 سال، 222 دن |{{IND}} |- |12 |[[جارج ہرمن]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی |6 جون 1874ء |14 دسمبر 1975ء |101 سال، 191 دن |{{IRL}} |- |13 |[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]] |align=right|لیسٹر شائر |13 فروری 1912ء |28 جون 2013ء |101 سال، 135 دن |{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}}) |- |14 |[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]] |align=right|مشرقی صوبہ |1 ستمبر 1900ء |28 اکتوبر 2001ء |101 سال، 57 دن |{{RSA}} |- |15 |[[نیل میک کارکل]] |align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی | 23 مارچ 1912ء |28 فروری 2013ء |100 سال، 342 دن |{{cr|ENG}} |- |16 |[[رگھوناتھ چندورکر]] |align=right|بمبئی | 21 نومبر 1920ء |3 ستمبر 2021ء |100 سال، 286 دن |{{IND}} |- |17 |[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]] |align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی |16 جون 1918ء |5 مارچ 2019ء |100 سال، 262 دن |{{cr|ENG}} |- |18 |[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]] |align=right|نیو ساؤتھ ویلز |7 جنوری 1915ء |24 ستمبر 2015ء | 100 سال، 260 دن |{{AUS}} |- |19 |[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]] |align=right|کینٹربری |1 مئی 1920ء |5 جنوری 2021ء |100 سال، 249 دن |{{NZ}} |- |20 |[[روسی کوپر]] |align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس |14 دسمبر 1922ء |31 جولائ‏ی 2023 |100 سال، 229 دن |{{IND}} |- |21 |[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]] |align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی |10 ستمبر 1845ء |15 اپریل 1946ء |100 سال، 217 دن |{{USA}} |- |22 |[[ہیری فورسیتھ]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی | 18 دسمبر 1903ء |19 جولائ‏ی 2004ء |100 سال، 214 دن |{{IRL}} |- |23 |[[جیک لیور]] |align=right|تسمانیہ |9 مارچ 1917ء |3 اکتوبر 2017ء |100 سال، 208 دن |{{AUS}} |- |24 |[[ٹام پرچرڈ]] |align=right|ویلنگٹن، واروکشائر |10 مارچ 1917ء |22 اگست 2017ء |100 سال، 165 دن |{{NZ}} |- |25 |[[برنار نوٹلی]] |align=right|ناٹنگہم شائر |31 اگست 1918ء | 22 جنوری 2019ء |100 سال، 144 دن |{{cr|ENG}} |- |26 |[[وسنت رائے جی]] |align=right|بمبئی، بڑودہ | 26 جنوری 1920ء |13 جون 2020ء |100 سال، 139 دن |{{IND}} |- |27 |[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]] |align=right|ہیمپشائر | 11 دسمبر 1828 | 26 فروری 1929 |100 سال، 77 دن |{{cr|ENG}} |- |} '''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن <ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]</ref> تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔<ref>{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}</ref> === معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری === انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]</ref> اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔ === سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری=== کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''28 اکتوبر''' 2026ء تک مکمل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ !آخری میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}} |- | [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}} |- | [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}} |- | [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}} |- | [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}} |} === معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری === پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''21 اکتوبر''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں: {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !عمر (تریخ) |- | عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}} |- | چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}} |- | سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|7|6}} |- | کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}} |- | حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}} |- | [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}} |- | مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966 || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}} |- | [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}} |- | ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}} |- | [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}} |} === ہور ویکھو === * [[کرکٹ]] * [[ٹیسٹ کرکٹ]] * [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]] [[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] [[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]] 3t6n0g2dh9svvadr396uzg9n2rskqi3 712883 712882 2026-10-28T05:21:47Z ابوالحسن راجپوت 24698 /* معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری */ 712883 wikitext text/x-wiki ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں == معمر ترین بقید حیات ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی== ايہ معلومات '''28 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !{{date}} تک عمر |- | [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}} |- | [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}} |- | [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}} |- | [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}} |- | [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}} |- | [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء || {{age in years and days|1930|6|7}} |- | [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}} |- | [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}} |- | [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}} |- | [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}} |- | [[گیون سٹیونز]] || آسٹریلیا || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}} |- | [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}} |- | [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] || نیوزی لینڈ || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}} |- | [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}} |- | [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا || 6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}} |- | [[مائیکل جان اسمتھ]] || انگلینڈ || 30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}} |- | [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ || 27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}} |- | [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز || 29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}} |- | [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز || 23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}} |- | [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ || 17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}} |- | [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز || 21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}} |- | [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}} |- | [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز || 19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}} |- | [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}} |- | [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز || 21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}} |- | [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ || 29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}} |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}} |- | [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}} |- | [[آئن میکف]] || آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}} |- | [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}} |- | [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}} |- | [[ومن کمار]] || بھارت || 26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}} |- | [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}} |- | [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}} |- | [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}} |- | [[پال بارٹن]] || نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}} |- | [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}} |- | [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}} |- | [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}} |- | [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}} |- | [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}} |- | [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}} |- | [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}} |- | [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}} |- | [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}} |} === ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''28 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" !ملک !کھلاڑی ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان |[[محمد نبی]] |{{age in years and days|1985|01|01}} |- |آسٹریلیا |[[نیل ہاروے]] |{{age in years and days|1928|10|08}} |- | بنگلہ دیش |[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]] |{{age in years and days|1966|02|27}} |- |انگلینڈ |[[رمن صبا رائو]] |{{age in years and days|1932|01|29}} |- |بھارت |[[دتا گائیکواڈ]] |{{age in years and days|1928|10|27}} |- |آئرلینڈ |[[ایڈ جوائس]] |{{age in years and days|1978|09|22}} |- |نیوزی لینڈ |[[ٹریور میک موہن]] |{{age in years and days|1929|11|8}} |- |پاکستان |[[وزیر محمد]] |{{age in years and days|1929|12|22}} |- | جنوبی افریقا |[[رونالڈ ڈراپر]] |{{age in years and days|1926|12|24}} |- |سری لنکا |[[سوما چندر ڈی سلوا]] |{{age in years and days|1942|6|11}} |- | ویسٹ انڈیز |[[جوئے سلیمان]] |{{age in years and days|1930|8|26}} |- |زمبابوے |[[جان ٹریکوس]] |{{age in years and days|1947|05|17}} |} '''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔ ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]</ref> === معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === ایہ معلومات '''28 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}} |- | [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}} |- | [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}} |} === سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں=== ایہ معلومات '''28 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}} |- |آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}} |- |بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}} |- |انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}} |- |بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}} |- |آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}} |- |نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}} |- |پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}} |- |جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}} |- |سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}} |- |ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}} |- |زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}} |} '''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔ === سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''28 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !موت تریخ !عمر |- | [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}} |- | [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}} |- | [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}} |- | [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}} |- | [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}} |- | [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}} |- | [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}} |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}} |- | [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}} |- | [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}} |- | [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}} |- | [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}} |- | [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}} |- | [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}} |- | [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}} |- | [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}} |- | [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}} |- | [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}} |- | [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}} |- | [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}} |- |} ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]</ref><ref>[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]</ref> === سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''28 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں. {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !پہلے میچ دے وقت عمر |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}} |- | [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}} |- | [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}} |- | [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}} |} === بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری === ایہ معلومات '''28 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر |- |آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن |- |بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن |- |انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}} |- |بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن |- |نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن |- |جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن |- |زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن |} '''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔<ref name="traicos">[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]</ref> '''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔ ماخذ:<ref>[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: "Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut"]</ref> === ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت === ایہ معلومات '''28 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا ٹیسٹ !آخری میچ !آخری ٹیسٹ وچ عمر |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}} |- | [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}} |- | [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}} |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}} |- | [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}} |- | [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}} |- | [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}} |} === بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''28 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ [[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]] {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !عمر |- |آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن |- |بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}} |- |انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- |بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن |- |نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن |- |جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن |- |زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن |} '''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]</ref> === سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی === ایہ معلومات '''28 اکتوبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}</ref> {{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}} {|class="wikitable" !شمار !نام !ٹیم !تریخ پیدائش !وفات !عمر !ملک |- |1 |[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]] |align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز | 25 ستمبر 1914ء |7 مارچ 2020ء |105 سال، 225 دن |{{cr|ENG}} |- |2 |[[جم ہچنسن]] |align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]] |29 نومبر 1896ء |7 نومبر 2000ء |103 سال، 344 دن |{{cr|ENG}} |- |3 |[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] |align=right|[[ویلنگٹن]] |5 اگست 1907ء |31 دسمبر 2010ء |103 سال، 148 دن |{{NZ}} |- |4 |[[نارمن گورڈن]] |align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال |6 اگست 1911ء |2 ستمبر 2014ء |103 سال، 27 دن |{{RSA}} |- |5 |[[روپرٹ ڈی سمٹ]] |align=right|مغربی صوبہ |23 نومبر 1883ء |3 اگست 1986ء |102 سال، 253 دن |{{RSA}} |- |6 |[[ایڈورڈ انگلش]] |align=right|ہیمپشائر |1 جنوری 1864ء |5 ستمبر 1966ء |102 سال، 247 دن |{{cr|ENG}} |- |7 |[[سیرل پارکنز]] |align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز |4 جون 1911ء |21 نومبر 2013ء |102 سال، 170 دن |{{cr|ENG}} |- |8 |[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] |align=right|کینٹربری |8 جنوری 1860 |19 اپریل 1962 |102 سال، 101 دن |{{NZ}} |- |9 |[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]] |align=right|اسکاٹ لینڈ | 26 جنوری 1918ء |1 نومبر 2019ء | 101 سال، 272 دن |{{SCO}} |- |10 |[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]] |align=right|مغربی آسٹریلیا |30 ستمبر 1902ء |9 جون 2004ء |101 سال، 253 دن |{{AUS}} |- |11 |[[ڈی. بی. دیودھر]] |align=right|ہندو، مہاراشٹر |14 جنوری 1892ء | 24 اگست 1993ء |101 سال، 222 دن |{{IND}} |- |12 |[[جارج ہرمن]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی |6 جون 1874ء |14 دسمبر 1975ء |101 سال، 191 دن |{{IRL}} |- |13 |[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]] |align=right|لیسٹر شائر |13 فروری 1912ء |28 جون 2013ء |101 سال، 135 دن |{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}}) |- |14 |[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]] |align=right|مشرقی صوبہ |1 ستمبر 1900ء |28 اکتوبر 2001ء |101 سال، 57 دن |{{RSA}} |- |15 |[[نیل میک کارکل]] |align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی | 23 مارچ 1912ء |28 فروری 2013ء |100 سال، 342 دن |{{cr|ENG}} |- |16 |[[رگھوناتھ چندورکر]] |align=right|بمبئی | 21 نومبر 1920ء |3 ستمبر 2021ء |100 سال، 286 دن |{{IND}} |- |17 |[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]] |align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی |16 جون 1918ء |5 مارچ 2019ء |100 سال، 262 دن |{{cr|ENG}} |- |18 |[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]] |align=right|نیو ساؤتھ ویلز |7 جنوری 1915ء |24 ستمبر 2015ء | 100 سال، 260 دن |{{AUS}} |- |19 |[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]] |align=right|کینٹربری |1 مئی 1920ء |5 جنوری 2021ء |100 سال، 249 دن |{{NZ}} |- |20 |[[روسی کوپر]] |align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس |14 دسمبر 1922ء |31 جولائ‏ی 2023 |100 سال، 229 دن |{{IND}} |- |21 |[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]] |align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی |10 ستمبر 1845ء |15 اپریل 1946ء |100 سال، 217 دن |{{USA}} |- |22 |[[ہیری فورسیتھ]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی | 18 دسمبر 1903ء |19 جولائ‏ی 2004ء |100 سال، 214 دن |{{IRL}} |- |23 |[[جیک لیور]] |align=right|تسمانیہ |9 مارچ 1917ء |3 اکتوبر 2017ء |100 سال، 208 دن |{{AUS}} |- |24 |[[ٹام پرچرڈ]] |align=right|ویلنگٹن، واروکشائر |10 مارچ 1917ء |22 اگست 2017ء |100 سال، 165 دن |{{NZ}} |- |25 |[[برنار نوٹلی]] |align=right|ناٹنگہم شائر |31 اگست 1918ء | 22 جنوری 2019ء |100 سال، 144 دن |{{cr|ENG}} |- |26 |[[وسنت رائے جی]] |align=right|بمبئی، بڑودہ | 26 جنوری 1920ء |13 جون 2020ء |100 سال، 139 دن |{{IND}} |- |27 |[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]] |align=right|ہیمپشائر | 11 دسمبر 1828 | 26 فروری 1929 |100 سال، 77 دن |{{cr|ENG}} |- |} '''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن <ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]</ref> تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔<ref>{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}</ref> === معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری === انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]</ref> اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔ === سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری=== کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''28 اکتوبر''' 2026ء تک مکمل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ !آخری میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}} |- | [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}} |- | [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}} |- | [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}} |- | [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}} |} === معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری === پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''28 اکتوبر''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں: {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !عمر (تریخ) |- | عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}} |- | چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}} |- | سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|7|6}} |- | کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}} |- | حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}} |- | [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}} |- | مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966 || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}} |- | [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}} |- | ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}} |- | [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}} |} === ہور ویکھو === * [[کرکٹ]] * [[ٹیسٹ کرکٹ]] * [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]] [[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] [[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]] 3b8wxd8ssxsafk1bup8yzk91tlex6e8 0 148448 712866 705753 2026-10-27T20:22:35Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 712866 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name = اولہا کوبیلیانسکا |image = Olha-kobylyanska.jpg |image_size = 200px |caption = 1899 (عمر 36 سال) |birth_date = 27 نومبر 1863 |birth_place = [[گورا ہومورولوئی]]، [[آسٹرو-ہنگری]] |death_date = 21 مارچ 1942 (عمر 78 سال) |death_place = [[چرنیوتسی|سرناؤتسی]]، [[رومانیہ]] |birth_name = Ольга Кобилянська |known_for = |occupation = [[مصنفہ]]، [[نسوانی کارکن]] }} ``` '''اولہا کوبیلیانسکا''' ([[یوکرینی]]: Ольга Кобилянська) [[یوکرینی]] ادیب دی اک نمایاں ناول نگار تے افسانہ نگار سی، جیہڑی اپنی تحریراں وچ عورتاں دے حقوق، سماجی انصاف تے جدیدیت دے خیالات نوں اجاگر کرن لئی مشہور اے۔ اوہ یوکرائنی ادب وچ نسوانی شعور دی ابتدا کرن والیاں اہم شخصیات وچ شمار ہُندی اے۔<ref>{{Cite web |url=https://m.readly.ru/author/22863/ |title=Archived copy |access-date=2025-06-08 |archive-date=2025-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250608093137/https://m.readly.ru/author/22863/ |url-status=dead }}</ref><ref name="heroes.profi-forex.org">https://heroes.profi-forex.org/ru/kobiljanska-olga-julianivna {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260511174057/http://heroes.profi-forex.org/ru/kobiljanska-olga-julianivna |date=2026-05-11 }}</ref> --- ==ابتدائی زندگی== اولہا کوبیلیانسکا 27 نومبر 1863 نوں ''گورا ہومورا (موجودہ رومانیہ)'' وچ پیدا ہوئی۔ اوہ اک تعلیم یافتہ گھرانے نال تعلق رکھدی سی۔ اوہدی ابتدائی تعلیم جرمن زبان وچ ہوئی، اس لئی اوہنے اپنی پہلی تحریراں وی جرمن وچ لکھیاں، بعد وچ اوہ یوکرائنی زبان ول آ گئی۔ ==ادبی کیریئر== اولہا کوبیلیانسکا نے اپنی تحریراں وچ خاص طور تے: * عورت دی آزادی * سماجی برابری * فردی خودمختاری == لیسیا یوکرائنکا نال تعلق== اولہا کوبیلیانسکا دی دوستی مشہور یوکرائنی شاعرہ ''لیسیا یوکرائنکا'' نال سی۔ دُنوں ادیبہواں نے ایک دوجے دے خیالات تے کام اُتے گہرا اثر چھڈیا، خاص طور تے عورتاں دے حقوق بارے۔ == ادبی خدمات تے اہمیت== اولہا کوبیلیانسکا نوں یوکرائنی ادب وچ: * نسوانی تحریک دی علمبردار * جدید یوکرائنی نثر دی بنیاد رکھن والی * سماجی حقیقت نگاری دی اہم نمائندہ سمجھیا جاندا اے۔ == وفات== اولہا کوبیلیانسکا 21 مارچ 1942 نوں وفات پا گئی۔ اوہدی ادبی خدمات اج وی یوکرائنی ادب وچ بڑی اہمیت رکھدیاں نیں۔ == وی کھو== * لیسیا یوکرائنکا * یوکرائنی ادب * یوکرائنی خواتین لکھاریاں دی فہرست == حوالہ جات== {{حوالہ جات}} mqpl3lbl7m4q2tpl44zdgp8ofgdt55v