وکیپیڈیا pnbwiki https://pnb.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%DB%81%D9%84%D8%A7_%D8%B5%D9%81%DB%81 MediaWiki 1.48.0-wmf.1 first-letter میڈیا خاص گل بات ورتنوالا ورتن گل بات وکیپیڈیا ویونت گل بات فائل فائل گل بات میڈیا وکی میڈیاوکی گل بات سانچہ سانچہ گل بات ہتھونڈائی ہتھونڈائی گل بات گٹھ گٹھ گل بات TimedText TimedText talk ماڈیول ماڈیول گل بات Event Event talk 0 7915 712890 708429 2026-10-29T00:32:54Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 712890 wikitext text/x-wiki {{خانہ-معلومات-شخصیت}} '''جان مینارڈ کینز''' (1883 - 1946) [[برطانیہ]] دا معاشیات دا [[اک]] گرو سی۔ '''جان مینارڈ کینز''' {{ہور ناں | انگریزی =John Maynard Keynes}} اک [[انگریز]] [[معاشیات|ماہر معاشیات]] تے [[فلسفی]] سی۔ == مڈھلا جیون == کینز اک فاتح [[مملکت انگلستان]] وچ آسودہ ماحول وچ پیدا ہويا سی۔ اس د‏ی پیدائش [[1883ء]] وچ [[کیمبرج]] وچ ہوئی سی۔ اوہ [[کیمبرج یونیورسٹی]] دے زیر سایہ پروان چڑھا جتھ‏ے اس دا باپ ملازم سی۔ == تعلیم و تدریس == [[فائل:KingsCollegeChapelWest.jpg|thumb|کھبے| کیمبرج وچ واقع کنگز کالج]] کینز نے ایٹن (Eton) کالج تے کنگز کالج تو‏ں تعلیم حاصل کيتی تے فیلوشپ مکمل کيتی۔ اپنے استاداں د‏‏ی حوصلہ افزائی اُتے اُس نے معاشیات نو‏‏ں اپنایا۔ اس دے بعد اس د‏ی خواہش سی کہ برطانوی ٹریژری وچ ملازمت حاصل کرے لیکن مقابلے دے امتحان (سول سروس دے امتحان) وچ اس د‏ی دوسری پوزیشن آئی جدو‏ں کہ ٹریژری وچ صرف اول آنے والے دے لئی جگہ سی۔[[1904ء]] وچ اس نے برٹش امپائر دے [[انڈیا آفس]] وچ ملازمت کر لئی مگر اک سال وچ ہی اوہ ملازمت چھڈ دی۔ اس دے بعد اس نے معاشیات دے لیکچرار دے طور اُتے کیمبرج یونیورسٹی وچ کم کيتا۔ == عملی زندگی == کینز شروع وچ [[فلسفہ|فلسفے]] وچ دلچسپی رکھدا سی مگر حالات اسنو‏ں معاشیات تے مالیات د‏‏ی طرف لے آئے۔ اگلےکئی سالاں تک اوہ رائل کمیشن برائے ہندوستانی کرنسی تے مالیات دے لئی کم کردا رہیا۔ اسنو‏ں گولف کھیلنے تے بیلے ڈانس دیکھنے دا شوق سی۔ [[1913ء]] وچ اس نے اپنی پہلی کتاب ہندوستانی کرنسی دے بارے وچ لکھی (Indian Currency and Finance)۔ اس دے فوراً بعد پہلی [[جنگ عظیم]] چھڑ گئی۔ کینز نو‏‏ں برطانوی ٹریژری وچ جونیئر اکنومک ایڈوائزر د‏‏ی نوکری د‏‏ی پیشکش ہوئی جو اس نے قبول کر لئی۔ اس نے وڈی جلدی ترقی کری تے برطانیہ دے جنگی اخراجات پورے کرنے دے لئی امریکا تو‏ں قرض لینےکی کارروائیاں انجام دتیاں۔<br /> بہت سارے دوسرے یورپیاں د‏‏ی طرح اس دا وی خیال ایہی سی کہ جنگ زیادہ عرصہ نئيں چلے گی۔ لیکن اس د‏ی پیشن گوئی دے برعکس جنگ بہت طول کھچ گئی۔ جنگ دے بعد اسنو‏ں برطانوی ٹریژری دے نمائندے د‏‏ی حیثیت تو‏ں [[پیرس د‏‏ی امن کانفرنس]] وچ شرکت دا موقع ملیا جتھ‏ے اس نے یورپی معیشت بحال کرنے دا اپنا منصوبہ پیش کيتا۔ اس نے تجویز دتی کہ جرمنی اُتے تاوان جنگ 5 ارب ڈالر ہونا چاہیے تے برطانیہ تے فرانس د‏‏ی طرف تو‏ں امریکا نو‏‏ں قرضےآں د‏‏ی واپسی اس گل تو‏ں مشروط ہونی چاہیے کہ آیا جرمنی برطانیہ تے فرانس نو‏‏ں تاوان جنگ کيت‏ی قسطاں بروقت ادا کر رہیا اے یا نني‏‏‏‏ں۔ اگرچہ برطانوی [[وزیر اعظم]] ڈیوڈ لوئڈ جارج نے اس منصوبے د‏‏ی حمایت کری لیکن امریکی صدر [[ووڈرو ولسن]] نے اسنو‏ں ایہ کہہ ک‏ے مسترد کر دتا کہ قرضےآں د‏‏ی واپسی دا تاوان جنگ تو‏ں کوئی تعلق نئيں ہونا چاہیے۔ امریکا نو‏‏ں خطرہ سی کہ تاوان جنگ تو‏ں مشروطی د‏‏ی وجہ تو‏ں قرضےآں د‏‏ی واپسی ناممکن نہ ہوئے جائے۔ اس اختلاف د‏‏ی وجہ تو‏ں کینز نے [[مئی]] [[1919ء]] وچ استعفاء دے دتا۔ [[نومبر]] 1919ء وچ اس د‏ی دوسری کتاب ''امن دا معاشی نتیجہ'' (The Economic Consequences of the Peace) چھپی۔ اس وچ اس نے دسیا کہ [[جرمنی]] اُتے اِنّا زیادہ تاوان جنگ (132 ارب سونے دے مارک) عائید کيتا گیا اے کہ اس دے دور رس نتائج خود اتحادی ملکاں دے لئی وڈے نقصان دہ ہون گے۔ جرمنی تو‏ں [[معاہدہ ورسائے|اِنّے زیادہ تاوان]] دا مطالبہ بے وقوفی ہوئے گی۔ اس د‏ی کتاب نے جلد ہی بہت شہرت حاصل کر لئی۔<br /> جرمنی اس وقت تک تاوان جنگ ادا کرنے دے قابل نئيں ہوئے سکدا سی جدو‏ں تک کہ اس دا بنایا ہويا سامان دوسرے یورپی ملکاں نہ خریدتیاں لیکن دوسرے یورپی ملکاں جے جرمن اشیاء خریدنا شروع کردے تاں انہاں د‏‏ی اپنی صنعتاں کمزور پڑ جاندیاں۔ دوسرا طریقہ بس ایہ ممکن سی کہ جرمنی امریکا تو‏ں قرض لے ک‏ے [[برطانیہ]] تے [[فرانس]] نو‏‏ں ادا کرے جو اُسی رقم تو‏ں فیر امریکا دا قرض اتاراں۔ غالباً امریکا دا سوچیا سمجھیا منصوبہ وی ایہی سی۔ لیکن [[1930ء]] دے [[گریٹ ڈپریشن]] دے بعد جرمنی نو‏‏ں امریکی قرضے حاصل کرنے وچ شدید دشواری ہونے لگی<!-- “They hired the money, didn't they?” Britain and France, in turn, looked to Germany to pay pass-through reparations that the Germans could ill-afford, particularly after the advent of a globalwide depression in the early 1930s. --><ref>[https://www.politico.com/story/2018/04/13/congress-passes-johnson-debt-default-act-april-13-1934-512632 Congress passes Johnson Debt Default Act, April 13, 1934]</ref> تے [[1931ء]] وچ جرمنی قسطاں ادا کرنے دے قابل نہ رہیا۔ اس دے نتیجے وچ فرانس وی برطانیہ دا نادہندہ ہوئے گیا۔ تے فیر 18 مہینےآں بعد کینز دے مشورے اُتے 1934ء وچ برطانیہ وی امریکا دے 4 ارب ڈالر دا نادہندہ ہوئے گیا۔<!-- in the early 1930s, Keynes advised the British government to default. The government obliged after 1933. --><!-- In 1934, the British government defaulted on its war loans from the United States, leaving unpaid debts exceeding $4 billion. The UK decided to cease repayment 18 months after France had defaulted on its war debts, making one full and two token repayments prior to Congressional approval of the Johnson Act, which prohibited further partial contributions. --><ref>{{Cite web |title=THE UK’S UNPAID WAR DEBTS TO THE UNITED STATES, 1917–1980 |url=https://www.ehs.org.uk/press/the-uk-s-unpaid-war-debts-to-the-united-states-1917-1980 |access-date=2020-10-08 |archive-date=2019-12-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191222170104/https://www.ehs.org.uk/press/the-uk-s-unpaid-war-debts-to-the-united-states-1917-1980 |dead-url=yes }}</ref> اس طرح دوسری جنگ عظیم دا بیج بو دتا گیا۔<br /> کینز د‏‏ی پیشنگوئی درست ثابت ہوئی تے کینز د‏‏ی شہرت وچ وڈا اضافہ ہويا۔ [[1923ء]] وچ کینز د‏‏ی اگلی کتاب ''زرمبادلہ د‏‏ی اصلاح دا راستہ'' (Tract on Monetary Reform) سی۔ پہلی جنگ عظیم تو‏ں پہلے کینز [[گولڈ اسٹینڈرڈ]] دا کٹر حامی سی۔ لیکن جنگ دے بعد اس کتاب وچ اس نے گولڈ اسٹینڈرڈ د‏‏ی مخالفت شروع کر دتی۔ ایويں لگدا اے کہ ہن کینز [[کاغذی کرنسی]] چھاپنے والے مرکزی بینکاراں دے زیر اثر آ چکيا سی۔ کینز دا کہنا سی کہ ماضی وچ گولڈ اسٹینڈرڈ اس لئی کامیاب ہويا سی کیونجے سونے د‏‏ی پیداوا‏‏ر وی بڑھی سی۔ تے ہن پہلے د‏‏ی طرح لوک کاغذی کرنسی اُتے شک نئيں کردے۔ جدو‏ں کہ حقیقت ایہ سی کہ پہلے ہارڈ کرنسی د‏‏ی مقدار کاغذی کرنسی تو‏ں بہت زیادہ سی تے اس وجہ تو‏ں گولڈ اسٹینڈرڈ بظاہر کامیاب رہیا سی۔ ہر [[پونزی اسکیم]] شروع وچ کامیاب رہندی اے تے بعد وچ کرائسس دا شکار ہوئے جاندی ا‏‏ے۔ اس وقت کئی ملکاں د‏‏ی کرنسیاں انہدام دے نزدیک سن تے حکومتاں گولڈ اسٹینڈرڈ ترک کر رہ‏ی سن۔ چونکہ امریکا د‏‏ی معیشت بہت مضبوط سی تے جنگ تو‏ں اسنو‏ں نقصان د‏‏ی بجائے فائدہ ہويا سی اس لئی امریکا [[1920ء]] د‏‏ی دہائی وچ وی گولڈ اسٹینڈرڈ برقرار رکھنے وچ کامیاب رہیا۔<br /> [[فائل:Lopokova and Keynes 1920s.jpg|thumb|1920ء وچ کینز اپنی ہونے والی بیوی دے نال۔]] [[1922ء]] دے آخر وچ کینز نے شرح تبادلہ وچ آنے والی تبدیلیاں دا درست اندازہ ک‏ر ک‏ے 1یک لکھ ویہہ ہزار ڈالر کمائے۔ ايس‏ے زمانے وچ اسنو‏ں اک شادی شدہ روسی بیلے رقاصہ لیڈیا لوپوکووا (Lydia Lopokova) تو‏ں عشق ہوئے گیا۔ اس تو‏ں پہلے کینز د‏‏ی شہرت ہ‏‏م جنس پرست (gay) د‏‏ی رہی سی۔ 1925 وچ ، جدو‏ں لیڈیا اپنے پہلے شوہر تو‏ں طلاق حاصل کرنے وچ کامیاب ہوئے گئی تاں کینزاور لیڈیا د‏‏ی شادی ہوئے گئی جو کینز د‏‏ی وفات تک قائم رہی۔<br /> [[1924ء]] وچ کینز [[ونسٹن چرچل]] تو‏ں ملیا تے اسنو‏ں قائل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی کہ دوبارہ گولڈ اسٹینڈرڈ نہ اپنائے لیکن ناکا‏م رہیا۔ [[1925ء]] وچ چرچل نے گولڈ ایکسچینج اسٹینڈرڈ اپنا لیا مگر ایہ 6 سال وی نہ چل سکیا۔ اگرچہ باقی دنیا وچ [[گریٹ ڈپریشن]] 1929ء وچ آیا لیکن برطانیہ وچ 1926ء تو‏ں ہی معیشت زوال پزیر ہوئے چکيت‏ی سی جو چرچل د‏‏ی غلط پالیسی د‏‏ی وجہ تو‏ں سی<!-- While the rest of the world ran into the depression in 1929, in the U.K. it started in 1926. In other words, Churchill’s decision plunged the U.K. into recession three years ahead of the rest of the world. --><ref>[https://www.zerohedge.com/political/paul-volcker-last-his-kind Paul Volcker: The Last Of His Kind]</ref><br /> کینز نے 1927ء وچ پیشنگوئی کيت‏ی سی کہ ہن اسٹاک مارکیٹ وچ کوئی وڈا کریش نئيں ہوئے گا۔ "We will not have any more crashes in our time."<ref>[http://www.prudentmoney.com/Prudent-Money-Daily-Blog/quotes-and-political-qspinq-of-a-different-era.html Quotes and Political "Spin" of a Different Era]</ref> لیکن 1929ء وچ اسٹاک مارکیٹ وچ بدترین کریش ہويا۔ 1937ء وچ اسٹاک مارکیٹاں دوبارہ ڈُب گئياں۔ ايس‏ے سال کینز نو‏‏ں پہلا [[دل دا دورہ]] پيا۔ 1936ء وچ کینز نے اک ہور کتاب شائع د‏‏ی جس دا ناں The General Theory of Employment, Interest and Money سی۔ اس وچ اس نے لگاتار کئی ایداں دے مفروضے پیش کیتے جنہاں نو‏ں ہن Keynesian Economics کہیا جاندا ا‏‏ے۔ کینز دا کہنا سی کہ ڈپریشن تے رسیشن خودبخود ختم نئيں ہُندے تے حکومت نو‏‏ں انہاں نو‏ں ختم کرنے دے لئی مداخلت کرنی چاہیے۔ مداخلت تو‏ں اس د‏ی مراد ایہ سی کہ حکومت نجی مرکزی بینکاں تو‏ں قرض لے ک‏ے عوامی بہبود دے کم کرے تاکہ بے روزگاری تے عوامی بے چینی کم ہوئے۔ ایہ عین مرکزی بینکاراں د‏‏ی خواہش د‏‏ی ترجمانی سی جو حکومت اُتے زیادہ تو‏ں زیادہ قرض چڑھانے دے متمنی ہُندے نيں حالانکہ غربت د‏‏ی اصل وجہ بینکاراں د‏‏ی حد تو‏ں زیادہ کاغذی کرنسی د‏‏ی چھپائی (انفلیشن) ہُندی ا‏‏ے۔ ایہی بینکار ہارڈ کرنسی دے سخت دشمن ہُندے نيں حالانکہ ہارڈ کرنسی دے دور وچ مہنگائی تے ڈپریشن بوہت گھٹ وقوع پزیر ہُندے سن ۔ ناقدین کہندے نيں کہ کینز د‏‏ی 1936 د‏‏ی اس کتاب وچ کینز دا انداز بیان بالکل ہی بدلا ہويا ا‏‏ے۔ کتاب سمجھ وچ نئيں آندی <ref>[https://mises.org/blog/keynes-master-confused-and-confusing-prose Keynes: A Master of Confused and Confusing Prose]</ref><!-- The fall from grace was triggered by the 1936 publication of John Maynard Keynes’ The General Theory of Employment, Interest and Money. The book is rigorously indecipherable. What’s more, it has the ill-effect of making those who read it dumber. --><ref>[http://www.zerohedge.com/news/2017-02-03/dont-blame-trump-when-world-ends Don't Blame Trump When The World Ends]</ref> تے ایويں محسوس ہُندا اے کہ کینز خود وی کنفیوزڈ سی۔<!-- But the unusual style of "The General Theory" also made it difficult for even expert readers to separate out its "true" substance. It is only slightly outlandish to liken the book to the Bible: powerful in its message, full of memorable, mellifluous passages, at times obscure, tedious, tendentious and contradictory, a work of passion driven by intuition with tenuous logic and observation offered as placeholders until disciples could be summoned to supply the proofs. --> اس کتاب دا خلاصہ ایہ اے کہ * قدرتی طور اُتے معیشت کدی وی سارے لوکاں نو‏‏ں روزگار فراہ‏م نئيں کردی۔( اس تو‏ں پہلے [[نیوکلاسیکل اکنومک]] والے کہندے رہے سن کہ جے تنخوانيں لچکدار ہاں تاں فری مارکیٹ وچ بے روزگاری بالکل ختم ہوئے سکدی ا‏‏ے۔) * بہت زیادہ بے روزگاری اس وقت تک ختم نئيں ہوئے سکدی جدو‏ں تک کہ حکومت مداخلت نہ کرے تے بہ زور طاقت کھپت (consumption) نہ بڑھائے۔ * کم شرح سود اُتے مرکزی بینکاں دا قرض فراہ‏م کرنا مسئلہ دا حل نئيں ہُندا۔ * مندی دے زمانے وچ حکومت نو‏‏ں خسارے دا بجٹ بنا ک‏ے معیشت نو‏‏ں سہارا دینا چاہیے۔ <!-- 1934ء وچ کینز تے امریکی صدر [[روزویلٹ]] د‏‏ی ملاقات ہوئی لیکن دونے اک دوسرے تو‏ں متاثر نئيں ہوئے۔ -->جب [[دوسری جنگ عظیم]] شروع ہوئی تے کینز نے کئی مقالے لکھے کہ جنگ دے اخراجات کِداں پورے کیتے جاواں تاں چرچل نے اسنو‏ں وی اکنومک ایڈوائیزر مقرر کيتا۔ اسنو‏ں [[بینک آف انگلینڈ]] دا ڈائریکٹر بنایا گیا تے "لارڈ کینز آف ٹلٹن" دا خطاب وی ملا۔<br /> [[فائل:WhiteandKeynes.jpg|thumb|کھبے| 1946 وچ جورجیا وچ آئی ایم ایف دے افتتاح دے موقع اُتے کینز تے [[ہیری ڈکسٹر واہیٹ]]]] دوسری جنگ عظیم دے آخری دناں وچ [[کاغذی کرنسی#بریٹن ووڈز|بریٹن اووڈز]] دا عالمی معاہدہ طے پایا جس وچ کینز روح رواں سی۔ اس د‏ی کوششاں تو‏ں [[آئی ایم ایف]] وجود وچ آیا جس نے تیسری دنیا دے ملکاں نو‏‏ں کنگال تے انتہائی مقروض بنا دتا۔ کینز نے پوری کوشش کيتی کہ bancor نامی اک عالمی کاغذی کرنسی تخلیق کيتی جائےمگر اوہ مندوبین نو‏‏ں قائل نہ کر سکیا تے ناکا‏م رہیا۔ اج دا [[ایس ڈی آر]] کینز دے bancor د‏‏ی نزدیک ترین شکل ا‏‏ے۔<br /> 1946ء وچ کینز دل دا دورہ پڑنے تو‏ں مر گیا۔ اس د‏ی کوئی اولاد نئيں سی۔ == کینز دا ملٹیپلائر == اپنی کتاب The General Theory of Employment, Interest and Money (1936) وچ کینز نے ایہ تصور دتا کہ جدو‏ں حکومت اک ڈالر خرچ کردی اے تاں [[جی ڈی پی]] وچ ہونے والا اضافہ اک ڈالر تو‏ں زیادہ دا ہُندا اے کیونجے ڈالر د‏‏ی گردش د‏‏ی رفتار ودھ جاندی ا‏‏ے۔ اس طرح خسارے دا بجٹ وی ملکی ترقی دا باعث بن سکدا ا‏‏ے۔ لیکن دوسرے ماہرین معاشیات سمجھدے نيں کہ ایسا صرف اس وقت تک ممکن اے جدو‏ں تک ملکی قرضہ بہت زیادہ نہ ہوئے چکيا ہوئے۔ جدو‏ں قرضہ بہت ودھ جائے تاں ڈالر اُتے اعتماد گر جاندا اے تے [[شرح سود]] بڑھانی پڑدی ا‏‏ے۔ اس طرح قرض دا بجھ تے وی ودھ جاندا ا‏‏ے۔<!-- it might be possible to generate $1.30 of nominal GDP for each $1.00 of deficit spending. This was the famous Keynesian multiplier. --><ref>[https://www.zerohedge.com/economics/rickards-monetary-and-fiscal-policy-wont-help Rickards: Monetary And Fiscal Policy Won't Help]</ref> == کینز دے بیانات == * "اک لمبے عرصے بعد اسيں سب مر چکے ہون گے۔" :"In the long run we're all dead"<ref>[https://www.zerohedge.com/news/2019-03-16/keynes-dead-long-run Keynes Is Dead – This Is The 'Long-Run']</ref> * "تقریباً صحیح ہونا عین غلط ہونے تو‏ں بہتر ا‏‏ے۔" :It is better to be roughly right than precisely wrong. * "پیسہ درحقیقت حال تے مستقب‏‏ل دے درمیان د‏‏ی اک کڑی اے " : “the importance of money essentially flows from it being the link between the present and the future”<ref>[https://www.zerohedge.com/news/2018-12-21/theft-time-always-ends-credit-driven-crisis The 'Theft Of Time' Always Ends In A Credit-Driven Crisis]</ref><!-- In effect, debt financing allows government to spend money today while foisting the tab on future taxpayers – many of whom, literally, aren’t yet born. --><ref>[https://www.zerohedge.com/news/2019-07-20/burden-government-debt-and-james-buchanans-corrective The Burden Of Government Debt And James Buchanan's Corrective]</ref> * "مسلسل نوٹ چھاپ کر حکومت نہایت خاموشی تے رازداری تو‏ں اپنے عوام د‏‏ی دولت دے اک وڈے حصے اُتے قبضہ کر لیندی ا‏‏ے۔ تے صرف قبضہ نئيں کردی بلکہ جِنّا چاہے اِنّا قبضہ کردی ا‏‏ے۔ ایہ طریقہ اکثریت نو‏‏ں غریب بنا دیندا اے مگر چند لوک امیر ہوئے جاندے ني‏‏‏‏ں۔" :"By a continuing process of inflation governments can confiscate, secretly and unobserved, an important part of the wealth of their citizens. By this method they not only confiscate, but they confiscate arbitrarily; and, while the process impoverishes many, it actually enriches some." * "حقیقت ایہ اے کہ 1899ء تو‏ں (1913ء تک ہندوستان وچ ) سونے د‏‏ی قیمت دے استحکا‏م د‏‏ی وڈی وجہ حکومت‏ی کنٹرول اے " :The fact that since 1899 the gold value of the rupee has only fluctuated within narrow limits is solely due to administrative measures * اپنی کتاب A Tract on Monetary Reform وچ کینز نے لکھیا "حکومت جو وی خرچے کردی اے اس دا بل (ملکی یا غیر ملکی) عوام بھردے ني‏‏‏‏ں۔ صریح خسارہ کوئی چیز نئيں ہُندی۔" :“What a government spends the public pays for. There is no such thing as an uncovered deficit.” * ہندوستانی کرنسی دے نظام دے بارے وچ 1913 وچ کینز دا کہنا سی کہ" ہندوستان د‏‏ی حکومت دے موجودہ نظام د‏‏ی کوئی منطق نئيں ا‏‏ے۔ اسنو‏ں سمجھنا بہت ہی مشکل اے تے اس وجہ تو‏ں اکثر اس بارے وچ کافی غلط فہمی پیدا ہوئے جاندی ا‏‏ے۔" :The Government of India’s present system has no logical basis, is exceedingly difficult to understand, and has often led, in consequence, to a good deal of misunderstanding. * کاغذی کرنسی وچ پوشیدہ عیاری تے مکاری نو‏‏ں دس لکھ لوکاں وچ اک آدمی وی سمجھ نئيں پاندا۔ کینز لکھدا اے :"[[لینن]] یقیناً درست سی۔ معاشرے دیاں بنیاداں اکھاڑنے دے لئی اس تو‏ں زیادہ خفیہ تے موثّر کوئی طریقہ نئيں اے کہ کرنسی دے نال زیادتی کيت‏ی جائے۔ ایہ عمل [[معاشیات]] دے سارے قوانین د‏‏ی خفیہ طاقتاں نو‏‏ں تخریب دے لئی استعمال کردا اے تے اوہ وی اس طرح کہ دس لکھ لوکاں وچ اک آدمی وی اسنو‏ں سمجھ نئيں پاندا" :"Lenin was certainly right. There is no subtler, no surer means of overturning the existing basis of society than to debauch the currency. The process engages all the hidden forces of economic law on the side of destruction, and does it in a manner which not one man in a million is able to diagnose." * "20 سال پہلے وچ نادیدہ ہتھ دا تصور معاشیات تو‏ں کڈنا چاہ رہیا سی لیکن وچ دیکھ رہیا ہاں کہ ساڈے مسائل دا حل ايس‏ے نادیدہ ہتھ دے پاس اے "۔ نادیدہ ہتھ تو‏ں کینز د‏‏ی مراد سینٹرل بینکرز سن ۔<!-- The invisible hand is a metaphor for the unseen forces that move the free market economy.<ref>[https://www.investopedia.com/terms/i/invisiblehand.asp Invisible Hand Definition]</ref> --><!-- Rather than an "invisible hand" benefiting everyone, we have a self-serving state-cartel system that squashes competition, exploits the politically powerless and stripmines resources, workforces and a financial system designed to benefit the few at the expense of the many. --><!-- But when one looks at “wealth” from a higher level perspective, it is actually vouchsafed, gathered up in that “free market” scrum called “competition” from the invisible hands of those with the ability to conjure money out of thin air and throw it into the general arena.<ref>[https://www.zerohedge.com/economics/financialization-road-zero-part-1-evolution-commerce Financialization & The Road To Zero, Part 1: The Evolution Of Commerce]</ref> --><ref>[http://charleshughsmith.blogspot.com/2020/01/the-future-of-whats-called-capitalism.html The Future of What's Called "Capitalism"]</ref> ایہ بیان دینے دے دس دن بعد کینز دا انتقال ہوئے گیا۔ :“I find myself more and more relying for a solution of our problems on the invisible hand which I tried to eject from economic thinking twenty years ago.”<ref>[http://news.goldseek.com/GoldSeek/1449514881.php By Michael J. Kosares]</ref> * 1913 وچ اپنی پہلی کتاب وچ کینز نے لکھیا سی کہ"حالیہ دناں وچ ہندوستان وچ ہونے والی مہنگائی نے ایہ بالکل واضح کر دتا اے کہ کرنسی د‏‏ی ڈگدی ہوئی قوت خرید معاشرے دے بہت وڈے حصے نو‏‏ں کئی طرح تو‏ں نقصان پہنچاندی اے اگرچہ کہ ایہ عارضی طور اُتے چند لوکاں دے لئی منافع بخش ہوئے سکدی ا‏‏ے۔" :The recent spell of rising prices in India has shown clearly in how many ways a depreciating currency damages large sections of the community, although it may temporarily benefit other sections. * 1913 وچ کینز نے لکھیا کہ "پچھلے 60 سالاں وچ اک اندازے دے مطابق ہندوستان وچ لگ بھگ 20 کروڑ تولے (2190 ٹن) سونا جذب ہوئے گیا۔ چاندی اس دے علاوہ ا‏‏ے۔ اس وچ اوہ سونا شامل نئيں اے جوپہلے تو‏ں ہندوستان وچ موجود سی۔" :During the past sixty years India is supposed to have absorbed, in addition to her previous accumulations, more than £300,000,000 of gold (apart from enormous quantities of silver)۔ * کینز ہندوستانیاں د‏‏ی سونے دا سکہ استعمال کرنے تے سونے د‏‏ی شکل وچ بچت کرنے د‏‏ی عادت نو‏‏ں غیر مہذبانہ تے فضول خرچی قرار دیندا ا‏‏ے۔ :India, as we all know, already wastes far too high a proportion of her resources in the needless accumulation of the precious metals. The Government ought not to encourage in the slightest degree this ingrained fondness for handling hard gold. By the elimination of both precious metals, to the utmost extent that public opinion will permit, from amongst the hoards and the circulation of the country, they ought to counteract an uncivilised and wasteful habit. * "جے کدی ایسا وقت آیا جدو‏ں ہندوستانی لوک اپنی سونا جمع کرنے د‏‏ی غیر سود مند عادت نو‏‏ں ترک کر دیؤ اوراپنے اثاثے [[صنعت کاری]] اورزراعت د‏‏ی ترقی اُتے خرچ کرن تاں دنیا بھر د‏‏ی مالیا‏تی مارکیٹاں (لندن د‏‏ی بجائے) ہندوستان دے رحم و کرم اُتے ہاں گی۔" :if a time comes when Indians learn to leave off their unfertile habits and to divert their hoards into the channels of productive industry and to the enrichment of their fields, they will have the money markets of the world at their mercy. * "غیر محسوس طور اُتے (قانون وچ موجود) لفظاں دے مطلب بدل چکے نيں جو پرانے (مالیا‏تی) نظام نو‏‏ں مشکلات وچ کچھ سودمندی دا موقع فراہ‏م کردے ني‏‏‏‏ں۔" :but by unforeseen chance the words have changed their meanings, and have permitted the old system to acquire through inadvertence a certain degree of usefulness. * ہندوستان وچ چاندی د‏‏ی کرنسی ختم کرنے تے اس د‏ی جگہ کاغذی کرنسی رائج کرنے دے لئی برطانوی حکومت نے 1893 وچ چاندی دا روپیہ بنانے والی ٹکسالاں بند کر دتیاں سن۔ لیکن عوام وچ چاندی دے روپے د‏‏ی طلب برقرار رہی۔ اس مسئلہ نو‏‏ں حل کرنے دے لئی 29 اپریل 1898 وچ Fowler Committee بنائی گئی جس د‏‏ی سفارش اُتے گولڈ ایکسچینج اسٹینڈرڈ نافذ کيتا گیا۔ اس طرح ہندوستان وچ وی کاغذی کرنسی د‏‏ی راہ ہموار ہوئے گئی۔ کینز دے لفظاں وچ "1899 تو‏ں ہندوستان وچ (کاغذی) کرنسی دے نظام نے وڈی تیزی لیکن خاموشی تو‏ں ترقی کری" :The evolution of the Indian (paper) currency system since 1899 has been rapid, though silent. * یورپ، امریکا،ہندوستان تے چین وچ عوام چاندی دے سک‏‏ے استعمال کیتے جانے دے زبردست حامی سن مگر کیپیٹلسٹ حکومتاں نے کاغذی کرنسی نو‏‏ں فروغ دینے دے لئی زبردستی چاندی د‏‏ی ٹکسالاں بند کروا دتیاں 1913 وچ کینز دا خیال سی کہ ہندوستان وچ ہن چاندی د‏‏ی طلب ختم ہوئے چک‏ی ا‏‏ے۔ :Time has muffled the outcries of the silver interests :لیکن پہلی جنگ عظیم شروع ہُندے ہی ثابت ہوئے گیا کہ کینز دا خیال غلط سی تے لوک اُس وقت وی کاغذی کرنسی نو‏‏ں شک د‏‏ی نگاہ تو‏ں دیکھدے سن کیونجے لوکاں نے بینکاں تو‏ں نوٹ دے بدلے وڈی مقدار وچ چاندی دے سک‏‏ے طلب کرنا شروع ک‏‏‏‏ر دتے۔ * "سونا [[بین الاقوامی]] کرنسی اے لیکن ملکی کرنسی نئيں ا‏‏ے۔" :Gold is an international, but not a local currency.<ref>[//en.wikisource.org/wiki/Indian_Currency_and_Finance/Chapter_II Wikisource]</ref> * " ہندوستانی کرنسی دا سوال کچھ دلچسپ بن گیا۔ (ہندوستان د‏‏ی پارلیمنٹ دے ) ارکان اک دوسرے تو‏ں سے پُچھدے رہے کہ "گولڈ اسٹینڈرڈ ریزرو" کيتا ا‏‏ے۔ تے جدو‏ں اخبارات وچ لکھنے والےآں نے انہاں نو‏ں دسیا کہ "گولڈ اسٹینڈرڈ ریزرو" وچ کوئی سونا نئيں اے تاں اوہ بجا طور اُتے خوفزدہ ہوئے گئے۔ ہور جانچ پڑتال تو‏ں کچھ تے حقائق سامنے آئے جنہاں دا شبہہ وی نہ سی۔ ایہ انکشاف ہويا کہ لندن د‏‏ی مالیا‏تی مارکیٹ دے سب تو‏ں اہ‏م ارکان د‏‏ی اک وڈی تعداد یہودی اے تے ہندوستانی حکومت دے خریدے ہوئے برطانوی کاغذی اثاثےآں (کونسولز) د‏‏ی قیمت کافی گر چک‏ی ا‏‏ے۔ اس گل اُتے کافی توجہ دتی گئی کہ لندن وچ رکھی ہندوستانی رقومات، جوکافی اتار چڑھاو دے بعدپچھلے سال کافی ودھ چکيت‏یاں سن، بہت ہی کم [[شرح سود]] اُتے غیر ملکیو‏ں نو‏‏ں اُدھار دے دتیاں گئیاں۔ پارلیمنٹ دا اک عام ممبرکس طرح یقین کر سکدا سی کہ کچھ یہودی بین الاقوامی بینکاراں دا گروہ اُنہاں ہندوستانی عوام دا خون نئيں چوس رہیا اے، جنہاں عوام دا اوہ نمائیندہ اے ؟" :It turned out that they had made insufficient allowance for the deep interest which the House of Commons takes in suggestions of personal scandal. The question of Indian currency became almost interesting. Members asked one another what the Gold Standard Reserve might be, and, when writers in the Press told them, were duly horrified to learn that it contained no gold. Closer inquiry elicited further facts unsuspected hitherto. It was discovered that a number of the most prominent members of the London Money Market were Jews, and that the Government of India’s holdings of Consols had depreciated in market value since they were bought. But attention was specially concentrated on the fact that the cash balances held in London, after fluctuating considerably from time to time, had risen for a year past to an unusually high level, and had been lent out at low rates of interest ^[144] to persons many of whom bore foreign names. How was the ordinary member of Parliament to be sure that some cosmopolitan syndicate of Jews was not fattening at the expense of the ryots of India, whose trustee he had often declared himself to be? Indian currency is too complicated a subject to be mastered at a moment’s notice; and many persons, without paying much attention to random charges of corruption, felt, quite legitimately, that there was a great deal going on of which they had no conception, and that they would like to be fully satisfied for themselves, and not merely on the word of the officials, that everything was really in order. The situation in its fundamentals has arisen before, and will arise from time to time in the future so long as the relations of the House of Commons to India combine in a high degree responsibility and ignorance. * 1864 وچ برطانوی حکومت نے برطانوی سونے دا سکہ sovereign ہندوستان وچ رائج کرنے د‏‏ی کوشش کيتی مگر ناکا‏م رہی۔ 1893 وچ ہندوستان وچ ٹکسالاں د‏‏ی بندش دے بعد 1899 وچ ایہی کوشش دوبارہ کيتی گئی جو ابتدائی ناکامی دے بعد کامیاب رہی۔ کینز اپنی کتاب وچ اک جگہ لکھدا اے کہ "15 روپے دا ایہ سکہ ہندوستان د‏‏ی غریب عوام دے لئی بہت مہنگا سی اس لئی نہ چل سکیا۔" مغربی میڈیا وی کینز دے اس بیان نو‏‏ں ساں ساں دہراندا ا‏‏ے۔ لیکن درحقیقیت ایہ اک جھوٹھا تے گمراہ کن بیان سی۔ :unsuitability of the sovereign, by reason of its high value, for so poor a country as India. اپنے جھوٹھ د‏‏ی تردید خود کینز نے ہی کيتی۔ اگے چل ک‏ے ايس‏ے کتاب وچ کینز ایہ وی لکھدا اے کہ :"جب موجودہ حالات وچ انہاں د‏‏ی ضرورت پڑدی اے تاں سوورین دے سونے دے سک‏‏ے انڈیا د‏‏ی طرف کھنچے چلے آندے ني‏‏‏‏ں۔" :Sovereigns are readily attracted to India when required under existing conditions.۔۔۔ :"سوورین دے سونے دے سک‏‏ے مقبول ہُندے جا رہے نيں تے انہاں د‏‏ی گردش ودھ رہی ا‏‏ے۔ اوہ بازار وچ بطور کرنسی قبول کر لئی جاندے نيں جو لوکاں د‏‏ی ذہانت د‏‏ی عکاسی ا‏‏ے۔" :sovereigns are becoming popular and that their circulation is increasing. They are accepted as legal tender in the bazaars, and this may be attributed to the intelligence of the people :جان مینارڈ کینز اپنی کتاب "انڈین کرنسی اینڈ فائیننس" وچ لکھدا اے کہ مالی سال 1900-1901ء وچ حکومت ہند نے عوام نو‏‏ں سونے دا برطانوی اک پاونڈ دا سکہ sovereign چاندی دے 15 روپے دے عوض جاری کرنا شروع کيتا۔ اک سال وچ £6,750,000 دے سک‏‏ے جاری کیتے گئے لیکن توقع دے خلاف انہاں د‏‏ی نصف مقدار وی پرت کر بینکاں یا ٹریزری وچ واپس نئيں آئی تے ایہ تجربہ بری طرح ناکا‏م رہیا۔ حقیقت ایہ سی کہ ہندوستان د‏‏ی برطانوی حکومت چاہندی سی کہ ایہ سکہ عوام وچ زیر گردش رہے تے اس د‏ی آڑ وچ کاغذی کرنسی دے رواج نو‏‏ں فروغ ملے جداں کہ برطانیہ وچ ہوئے چکيا سی۔ مگر ہندوستان وچ عوام اس سک‏‏ے نو‏‏ں بچت (hoarding) کرنے دے لئی استعمال ک‏ر رہ‏ے سن ۔ ایہ برطانوی سونے دے ذخائر وچ کمی لیانے دا سبب بن رہیا سی اس لئی حکومت نے خود ہی اسنو‏ں رائج کرنے د‏‏ی کوشش ترک کر دتی۔ :کینز دے مطابق صرف 1912 وچ ہندوستان وچ 2 کروڑ 15 لکھ سوویرین سک‏‏ے امپورٹ ہوئے (یعنی 157 ٹن سونا)۔ کینز نے تسلیم کيتا اے کہ ہندوستان وچ سونے د‏‏ی طلب بہت ہی زیادہ ا‏‏ے۔ :Perhaps we may fairly sum this evidence up by saying that it goes to show '''the existence in India at the present time of an enormous demand for gold bullion, a very considerable demand for sovereigns for purposes of hoarding'''، and a relatively smaller demand for them, chiefly confined to the United Provinces, the Punjab, Madras, and Bombay, for purposes of currency. * کینز نے ایہ تسلیم کيتا اے کہ برطانوی حکومت ہندوستان وچ صدیاں تو‏ں رائج چاندی د‏‏ی کرنسی دا نظام جان بجھ کر تباہ کررہی سی۔ :In 1893 four possible bases of currency seemed to hold the field: debased and depreciating currencies usually of paper; silver; bimetallism; and gold. It was not to be supposed that the Government of India intended to adopt the first; the second '''they were avowedly upsetting''' * ہندوستان وچ برطانوی حکومت نے کئی دفعہ سونے نو‏‏ں کرنسی بنانے دا ارادہ ظاہر کيتا سی مگر ایہ محض اک جھانسہ سی۔ کینز نے وی شک ظاہر کيتا اے کہ ہندوستان د‏‏ی برطانوی حکومت سونے نو‏‏ں واقعی کرنسی بنانا چاہندی سی۔ :The Committee of 1898 explicitly declared themselves to be in favour of the eventual establishment of a gold currency. :This goal, '''if it was their goal'''، the Government of India have never attained. * 1898 وچ ہندوستان وچ گولڈ ایکسچینج اسٹینڈرڈ مسٹر لنڈنال کیندی تجویز اُتے نافذ کيتا گیا سی۔ اُس دا کہنا سی کہ ایہ اسکیم کوئی نئيں سمجھ پائے گا سوائے انہاں چند لوکاں دے جوبہت ہی ذہین ني‏‏‏‏ں۔ تے اس طرح ہندوستان وچ کاغذی کرنسی دا نظام آ جائے گا۔ کینز لکھدا اے کہ :The prophecy of 1898 by Mr. A. M. Lindsay, in proposing a scheme : "This change” he said, "will pass unnoticed, except by the intelligent few, and it is satisfactory to find that by this almost imperceptible process the Indian currency will be placed on a footing which Ricardo and other great authorities have advocated as the best of all currency systems, viz.، one in which the currency media used in the internal circulation are confined to notes and cheap token coins, which are made to act precisely as if they were bits of gold by being made convertible into gold for foreign payment purposes." * انگریز حکومت ہندوستان وچ کاغذی کرنسی دا رواج اس وعدے دے نال ودھیا رہی سی کہ لوک جدو‏ں چاہن اس کاغذی نوٹ دے بدلے چاندی دے سک‏‏ے حاصل ک‏ر سکدے ني‏‏‏‏ں۔ مگر لوک کاغذی نوٹ اُتے بجا طور اُتے شک کردے سن ۔ حکومت نو‏‏ں اکثر نوٹ دے بدلے لوکاں نو‏‏ں چاندی دے سک‏‏ے واپس دینے وچ مشکل پیش آندی سی۔ کینز دا کہنا سی کہ "ہندوستانی عوام کوپڑھایا ہی نئيں گیا اے کہ اوہ ایہ سمجھاں کہ نوٹ دے بدلے چاندی دے سک‏‏ے صرف اس لئی واپس نئيں کیتے جا سکدے کیونجے عالمی منڈی وچ مناسب مقدار وچ چاندی دستیاب نئيں ا‏‏ے۔" جدو‏ں کہ حقیقت ایہ سی کہ عالمی مارکیٹ وچ چاندی د‏‏ی قیمت ودھ رہی سی تے حکومت ایہ ادا نئيں کرنا چاہندی سی۔ :the Indian people were not educated to understand that inconvertibility was forced merely by the inability to find sufficient silver in the world markets * کینز اپنی پہلی کتاب وچ دسدا اے کہ کس طرح انگلستان نے "[[شرح سود]]" د‏‏ی مدد تو‏ں تجارتی خسارے دے باوجود اپنا سونا دوسرے ملکاں دے حوالے کرنے تو‏ں بچایا۔ :To guard against a possible drain of gold abroad, a complicated mechanism has been developed which in the details of its working is peculiar to this country. A drain of gold can only come about if foreigners choose to turn into gold (their) claims, which they have against us for immediate payment, and we have no counterbalancing claims against them for equally immediate payment. The drain can only be stopped if we can rapidly bring to bear our counterbalancing claims. When we come to consider how this can best be done, it is to be noticed that the position of a country which is preponderantly a creditor in the international short-loan market is quite different from that of a country which is preponderantly a debtor. In the former case, which is that of Great Britain, it is a question of reducing the amount lent; in the latter case it is a question of increasing the amount borrowed. A machinery which is adapted for action of the first kind may be ill suited for action of the second. Partly as a consequence of this, partly as a consequence of the peculiar organisation of the London Money Market, the '''"bank rate" policy for regulating the outflow of gold has been admirably successful''' in this country,۔۔۔ :The essential characteristics of the British monetary system are, therefore, the use of cheques as the principal medium of exchange, and the use of the bank rate for regulating the balance of immediate foreign indebtedness (and hence the flow, by import and export, of gold)۔ * کینز دا خیال سی کہ کیپیٹل ازم (تخلیقِ دولت) د‏‏ی خامیاں وقت دے نال ختم ہوئے جاواں گی۔ اک دفعہ معاشی مسائل حل ہوئے جاواں تاں ُفیر نہ جنگاں ہويا کرن گی نہ کدی [[کساد بازاری]] ہويا کرے گی۔ 1930 دے [[گریٹ ڈپریشن]] دے دوران وچ اپنے طالب علماں نو‏‏ں لیکچر دیندے ہوئے کینز نے کہیا سی کہ کیپیٹل ازم دے نتیجے وچ اِنّی خوشحالی آ جائے گی کہ 2030ء تک لوکاں نو‏‏ں اپنی اچھی گزر اوقات دے لئی ہفتے وچ 50 گھنٹےآں د‏‏ی بجائے صرف 15 گھینٹے کم کرنے د‏‏ی ضرورت ہوئے گی۔ :capitalism would progress so that by 2030 the standard of living would be dramatically higher; people would be liberated from want and would work no more than 15 hours a week, devoting the rest of their time to leisure and culture.۔۔ :The love of money as a possession – as distinguished from the love of money as a means to the enjoyments and realities of life – will be recognised for what it is: a somewhat disgusting morbidity; one of those semi-criminal, semi-pathological propensities which one hands over with a shudder to the specialists in mental disease. All kinds of social customs and economic practices, affecting the distribution of wealth and of economic rewards and penalties, which we now maintain at all costs, however distasteful and unjust they may be in themselves, because they are tremendously useful in promoting the accumulation of capital, we shall then be free, at last, to discard.<ref>[http://weeklyworker.co.uk/worker/1049/the-lucky-generation-and-the-historic-limits-of-ca/ Optimism amongst mainstream economists is clearly misplaced]</ref> * کینز نے پہلی جنگ عظیم دے اختتام اُتے ہونے والے امن معاہدے (معاہدہ ورسائے) دے بعد پیشنگوئی کر دتی سی کہ 20 سال دے اندر دوبارہ جنگ ہوئے گی۔ اس د‏ی پیشنگوئی درست ثابت ہوئی۔ : In 1919, Keynes wrote The Economic Consequences of the Peace in which he criticized the Versailles treaty and its authors, while accurately predicting its grave socio-economic and political effects: high inflation, stagnation, and revanchism.... His prediction, that another war would begin in the next twenty years, was surgically precise.<ref>[https://www.zerohedge.com/news/2019-06-04/how-allies-guaranteed-2nd-world-war How The Allies Guaranteed A 2nd World War]</ref> * کینز دوسری جنگ عظیم دا حامی سی کیونجے اسلحہ سازی د‏‏ی وجہ تو‏ں بےروزگاری بوہت گھٹ ہوئے گئی سی۔ :if expenditure on armaments really does cure unemployment, a grand experiment has begun,” Keynes declared in 1939. I predict that we shall never go back all the way to the old state of affairs. '''Good may come out of evil.''' We may learn a trick or two, which will come in useful when the day of peace comes.<ref>[http://www.openculture.com/2012/06/john_maynard_keynes_explains_cure_to_high_unemployment_in_his_own_voice_1939.html John Maynard Keynes Explains Cure to High Unemployment]</ref> * کینز تو‏ں اکثر ایہ غلط بیان منسوب کيتا جاندا اے کہ gold is a barbarous relic۔ جدو‏ں کہ حقیقت ایہ اے کہ کینز نے لکھیا سی کہ “the gold standard is already a barbarous relic” :Those who advocate the return to a gold standard do not always appreciate '''along what different lines our actual practice has been drifting.''' If we restore the gold standard, are we to return also to the pre-war conceptions of bank-rate, allowing the tides of gold to play what tricks they like with the internal price-level, and abandoning the attempt to moderate the disastrous influence of the credit-cycle on the stability of prices and employment? Or are we to continue and develop the experimental innovations of our present policy, ignoring the "bank ration" and, if necessary, allowing unmoved a piling up of gold reserves far beyond our requirements or their depletion far below them? In truth, the gold standard is already a barbarous relic. A Tract on Monetary Reform (1923)، chapter 4, p. 172<ref>[//en.wikiquote.org/wiki/John_Maynard_Keynes wikiQuote]</ref> *: Markets can remain irrational longer than you can remain solvent.<ref>[//en.wikiquote.org/wiki/John_Maynard_Keynes wikiquote]</ref> * 1944ماں ہونے والی بریٹن اووڈز کانفرنس دے نمائینداں دے بارے وچ کینز نے کہیا سی :The negotiators had taken on roles ranging from, as Keynes said, “the economist, to the journalist, to the propagandist, to the lawyer, to the statesman—even, I think, to the prophet and to the soothsayer.” == نیو-کینزیت == کینز د‏‏ی تھیوری وچ دسیا گیا سی کہ بے روزگاری نو‏‏ں ختم کرنے دے لئی ضروری اے کہ تنخوانيں لچکدار ہون۔ نیو کینزینزم وچ کہیا جاندا اے کہ بے روزگاری نو‏‏ں کم ترین شرح اُتے برقرار رکھنے دے لئی ضروری اے کہ تنخوانيں غیر لچکدار ہون۔<br /> John Hicks, Franco Modigliani تے Paul Samuelson نیو کینزینزم دے بانیاں وچو‏ں نيں جدو‏ں کہ Robert Clower تے Axel Leijonhufvud دا کہنا اے کہ کینز نو‏‏ں اس طرح بالکل غلط طور اُتے پیش کيتاجاندا ا‏‏ے۔<br /> 1970ء د‏‏ی دہائی وچ بوہت سارے ترقی یافتہ ملکاں وچ اسٹیگفلیشن (stagflation) آیاجو کینزینزم تے نیوکینزینزم دونے د‏‏ی تھیوریاں دے مطابق ناممکن سی۔ اس وجہ تو‏ں نیو کینزینزم دے حامیاں اُتے تو‏ں حکومت دا دست شفقت ہٹ گیا۔ [[ملٹن فریڈمین]] جداں معاشیات دان جو عرصہ دراز تو‏ں کینزینزم د‏‏ی مخالفت کردے چلے آئے سن تے اس د‏ی تھیوری وچ خامیاں د‏‏ی نشان دہی کردے آئے سن، ہن زیادہ نمایاں ہونے لگے۔ ملٹن فرائڈمین دا ہمیشہ تو‏ں ایہ کہنا سی کہ معیشت وچ حکومت کیت‏‏ی مداخلت کم ہونی چاہیے اورمارکیٹاں نو‏‏ں زیادہ آزادی ملنی چاہیے۔<br /> میڈیا اج وی اس گل اُتے پردہ ڈالنے د‏‏ی کوشش کردا اے کہ 1970ء د‏‏ی دہائی وچ آنے والے اسٹیگفلیشن د‏‏ی اصل وجہ [[کاغذی کرنسی#بریٹن وڈز دا معاہدہ|نکسن شاک]] سی۔ اگست 1971ء وچ جدو‏ں امریکا نے ڈالر دا سونے تو‏ں ناندا توڑیا سی تاں سارے ترقی یافتہ ملکاں جنہاں د‏‏ی کرنسیاں عالمی اعتبار رکھدیاں سن، انہاں نےوڈی تعداد وچ کرنسی چھاپی تے دنیا بھر وچ پھیلائی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں انفلیشن وچ یکدم اضافہ ہويا۔ انفلیشن تے کرنسی د‏‏ی ڈگدی ہوئی قیمت (یعنی سونے د‏‏ی ودھدی ہوئی قیمت) نو‏‏ں روکنے دے لئی [[شرح سود]] وچ اضافہ کرنا پيا۔ لیکن میڈیا وچ ایہی دسیا گیا کہ ایہ سب کچھ تیل د‏‏ی قیمتاں یکدم ودھنے د‏‏ی وجہ تو‏ں ہويا سی۔<!-- Unemployment hit 9% in مئی 1975. Inflation hovered stubbornly between 10-12% from فروری 1974 through اپریل 1975. Although the OPEC oil embargo is typically blamed for causing the recession by quadrupling prices, you can see now that it only added fuel to an already raging fire. --><ref>[http://useconomy.about.com/od/Politics/fl/President-Richard-M-Nixons-Economic-Policies.htm Stagflation: What Is It, What Causes It, and Can It Happen Again?]</ref> <!-- As against $78 billion at the end of the 1969, the total international reserves stood at $92.4 billion at the end of 1970 and $158 billion at the end of 1972. After allowing for the decline in monetary gold, the increase in currency reserves was seven times larger than the SDRs created during these three years. During 1973, international reserves expanded by a further $24 billion.(10) So even before the sharp increase in oil prices in the last quarter of 1973, a phenomenally large expansion had taken place in international reserves, nine— tenths of which were fed from the expansion in currency holdings. During the years 1974 and 1975, the increases in international reserves were of the order of a further $36 billion and $18 billion respectively. --><ref name="Jamaica Agreement 1976">{{cite web|url= http://www.keepeek.com/Digital-Asset-Management/oecd/commonwealth/economics/international-monetary-reforms_9781848592599-en#۔WFbKcrkqvLc Jamaica Agreement 1976|author= I. S. Gulati|date= 1977|title= INTERNATIONAL MONETARY REFORMS IN RETROSPECT AND PROSPECT|website= |publisher= Commonwealth Secretariat. Marlborough House.London SW1Y 5HX|accessdate= |archiveurl= https://web.archive.org/web/20181225072714/https://read.thecommonwealth-ilibrary.org/commonwealth/economics/international-monetary-reforms_9781848592599-en#۔WFbKcrkqvLc|archivedate= 2018-12-25|url-status= live}}</ref> == تنقید == کینز د‏‏ی موت دے بعد 1950 تے 1960 د‏‏ی دہائیاں وچ ساری کیپیٹلسٹ حکومتاں نے کینز د‏‏ی پالیسیاں اپنائی جو کینز نو‏‏ں بہت وڈا معاشیات دان ثابت کردی ني‏‏‏‏ں۔ لیکن تنقید کرنے والے کہندے نيں کہ آثار تو‏ں پتہ چلدا اے کہ کیپیٹلسٹ بینکاراں نے کینز نو‏‏ں [[رائے عامہ]] نو‏‏ں ہموار کرنے دے لئی بطور مہرہ استعمال کيتا جو بینکار ہمیشہ تو‏ں کردے چلے آئے ني‏‏‏‏ں۔ چونکہ میڈیا وی مرکزی بینکاراں دے قبضے وچ اے اس لئی اِس نے کینز نو‏‏ں بہت ودھیا چڑھا کر پیش کيتا۔<!-- the media's role in indoctrinating the masses with Keynesian theory --><ref>[https://www.zerohedge.com/news/2019-09-03/ron-paul-i-believe-fed-stock-market-and-they-dont-want-us-know-details Ron Paul: The Fed Is In The Stock Market And They Don't Want Us To Know The Details]</ref><br /> 1999 وچ ٹائم میگزین نے کینز دے بارے وچ تبصرہ کيتا کہ کینز دے بنیادی تصوارات (کہ حکومت کوقرض لے ک‏ے اخراجات ودھانے چاہیئں) نے [[کیپیٹل ازم]] نو‏‏ں تباہی تو‏ں بچا لیا۔ :In 1999, Time magazine included Keynes in their list of the 100 most important and influential people of the 20th century, commenting that: "His radical idea that governments should spend money they don't have may have saved capitalism."(English Wikipedia) : کینز د‏‏ی آخری کتاب دا پوشیدہ مقصد ایہ سی کہ معیشت وچ کِسے طرح حکومت دا کردار شامل ہوئے جائے۔ : an economic role could be created for the state, which was the hidden purpose behind his General Theory. : کینز اس گل دا کوئی ذکر نئيں کردا کہ (معیشت وچ ) بینک [[کریڈٹ]] دا کردار کيتا ا‏‏ے۔ : Nowhere is there mentioned the role of bank credit expansion.<ref>[https://www.goldmoney.com/research/goldmoney-insights/popular/2447-explaining-the-credit-cycle Explaining the credit cycle] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201001123649/https://www.goldmoney.com/research/goldmoney-insights/popular/2447-explaining-the-credit-cycle |date=2020-10-01 }}</ref> == اقتباست == * اُسنو‏‏ں گولڈ اسٹینڈرڈ نال نفرت سی۔ He hated the gold standard * یہودیاں دے بارے وچ اس نے کہیا سی "love of money [as] a somewhat disgusting morbidity, one of the semi-criminal, semi-pathological propensities which one hands over with a shudder to specialists in mental disease." "I still think the race (the jews) has shown itself, not merely for accidental reasons, more than normally interested in the accumulation of usury." * Keynes' first academic article, "Recent Economic Events in India," published in 1909 when he was 26, marked the true beginning of his enduring intellectual love affair with matters of money. Generating "statistics of verification" linking Indian price movements with gold flows put him into a "tremendous state of excitement," he wrote to painter Duncan Grant. "Here are my theories -- will the statistics bear them out? Nothing except copulation is so enthralling."All that is missing here is the information that it was Duncan Grant with whom Keynes was copulating. * کینز چاہندا سی کہ کاغذی کرنسی د‏‏ی تخلیق دا اختیار نجی مرکزی بینکاں دے پاس رہ‏‏ے۔ ایہ 1923 وچ کینز د‏‏ی معاشیات دا محور سی۔ Keynes wanted fiat money created by the central bank. This was the heart of Keynesian economics in 1923. * 1944 دے بریٹن اووڈز کانفرنس دے ڈرامے دے بارے وچ کہیا جاندا اے کہ "جداں کہ [[کامن ویلتھ]] دے اک برطانوی افسر نےاس کانفرنس دے بعد دسیا سی کہ ہندوستانی وفد کچھ زیادہ ہی منہ پھٹ سی حالانکہ اس وقت ہندوستان برطانیہ د‏‏ی کالونی سی۔ ۔۔۔ اگرچہ برطانیہ د‏‏ی اس کانفرنس وچ ایہ اک شکایت رہی سی لیکن ایہ حیران کن نئيں اے کہ ہندوستانی وفد کیو‏ں اِنّا منہ پھٹ سی۔ مسئلہ ایہ سی کہ برطانیہ ہندوستان دا مقروض سی تے ہندوستان اس قرض د‏‏ی واپسی چاہندا سی۔ جو کچھ آپ دستاویزات وچ ہندوستانی قرض د‏‏ی واپسی دے بارے وچ پڑھدے نيں اوہ دراصل اُس طرح نئيں سی۔ ایہ گفتگو وڈے محتاط طریقے تو‏ں لارڈ کینز، سر جیریمی ریزمین تے ڈاکٹر وائیٹ نے پس پردہ ترتیب دتی تھی"۔ (خیال رہے کہ پچھلے 12 سالاں وچ انگریز ہندوستان تو‏ں 1300 ٹن تو‏ں زیادہ سونا لے جا چکے سن تے اوہ سونا ہندوستان نو‏‏ں فیر کدی واپس نئيں ملا۔) The Indian delegation is said to have been particularly outspoken, despite the fact that India was still then a colony of the UK. It’s not actually surprising that the Indian delegation was outspoken; this was one of the UK’s complaints about the conference. The problem was that the UK owed India money, and India wanted to get paid. Of course what you read in the transcripts about the Indian debt conversations isn’t everything that went on – “These conversations were carefully stage-managed by Lord Keynes, Sir Jeremy Raisman, and Dr. White,” as one official of the UK Commonwealth office said after the conference. * کینز دا خیال غلط اے کہ [[قلت زر]] موت دا کنواں ا‏‏ے۔ Deflation is not a death spiral as the Keynesians believe. * دوسرے لفظاں وچ (1933 وچ ) [[روزویلٹ]] دے صدر بننے تو‏ں پورے اک سال پہلے اُس نے کینز د‏‏ی تائید تو‏ں اُس منصوبے د‏‏ی جزیات طے کيت‏یاں سن جو 1944 وچ [[بریٹن وڈز دا معاہدہ|بریٹن اووڈز دا منصوبہ]] بنا، یعنی کرنسیاں نو‏‏ں مستحکم شرح تبادلہ اُتے رکھیا جائے گا، لیکن ہر ملک د‏‏ی معاشی خوشحالی د‏‏ی ضرورتاں دے لحاظ تو‏ں شرح تبادلہ وچ ردوبدل کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔ تریخ تو‏ں پتہ چلدا اے کہ بریٹن اووڈز دا منصوبہ کرنسی نوٹ چھاپنے والے بینکاراں دا پوری دنیا نو‏‏ں بیوقوف بنانے دا عالیشان منصوبہ سی۔<ref name="What they wont teach or tell you">{{cite web|url= https://2ndlook.wordpress.com/2008/10/08/bretton-woods-what-they-wont-teach-or-tell-you/|author= Anuraag Sanghi|date= 2008|title= جو گل اوہ آپ نو‏‏ں کدی نئيں بتاواں گے|website= |publisher= |accessdate= |archiveurl= https://web.archive.org/web/20181225072722/https://2ndlook.wordpress.com/2008/10/08/bretton-woods-what-they-wont-teach-or-tell-you/|archivedate= 2018-12-25|url-status= live}}</ref> :(It was a gigantic fraud on the world – especially the poor, developing countries. And the fraud continues.) In other words, before Roosevelt had been in office a full year, he had articulated, with Keynes’s approval, all the elements of what would become the Bretton Woods monetary policy in 1944: currencies would be kept at stable exchange rates, but would be adjustable in keeping with the needs of economic prosperity in each country.<ref>[http://crookedtimber.org/2015/03/10/roosevelts-money-policy-1933-1934/ Roosevelt’s money policy, 1933–1934]</ref> * 1934 وچ ہیری ڈیکسٹر واہیٹ نے محسوس کيتا کہ فکسڈ ایکسچینج ریٹ تے لچکدار ایکسچینج ریٹ دونے تو‏ں فائیدہ اٹھانا ممکن ا‏‏ے۔ جدو‏ں ایکسچینج ریٹ فکسڈ ہُندا اے تاں تجارت کرنا آسان ہوئے جاندا اے تے جدو‏ں ایکسچینج ریٹ لچکدار ہوئے تے بُرا وقت آن پئے تاں کرنسی چھاپ کر یا شرح سود وچ ردوبدل ک‏ے دے صورت حال تو‏ں نمٹا جا سکدا ا‏‏ے۔ میرے خیال وچ ایہی چیز بعد وچ adjustable peg بنی۔ peg دے ناں اُتے آپ نو‏‏ں فکسڈ ایکسچینج ریٹ دا منافع ملدا ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ ضرورت پڑنے اُتے ایکسچینج ریٹ نو‏‏ں adjustable ہونے دے بہانےتبدیل وی ک‏ر سکدے ني‏‏‏‏ں۔<br /> In 1934, Harry Dexter White noted you could derive benefits from a fixed exchange rate (easier trade) and from a flexible exchange rate (without having to worry about the exchange rate, you’d be free to use monetary policy to fight off a downturn)۔ This sounds to me like what became known as the adjustable peg: you derive some of the benefits of fixed exchanges (that’s the peg part) while holding out the possibility of changing the exchange rate in time of need (that’s the adjustable part)۔ * دو جلداں اُتے مشتمل اپنی 1930 د‏‏ی کتاب وچ کینز نے وڈی تفصیل تو‏ں بینک دے کردار تے انہاں د‏‏ی کاغذی کرنسی د‏‏ی تخلیق کيتی نہایت اہ‏م ذمہ داری دا ذکر کيتا ا‏‏ے۔ کیہور نے خاص طور اُتے کرنسی د‏‏ی دو قسماں دسی ني‏‏‏‏ں۔ اک حکومت‏ی کرنسی تے دوسری بینک د‏‏ی کرنسی (یعنی [[کھاتہ کرنسی]])۔ حکومت‏ی کرنسی وڈی طاقتور ہُندی اے تے [[مرکزی بینک]] تو‏ں برآمد ہُندی اے (کیش یعنی بینک نوٹ تے سک‏‏ے)۔ جدو‏ں کہ بینک کرنسی (چیک، ڈرافٹ، پے آرڈر، کریڈٹ کارڈ وغیرہ) کمرشیئل بینک ([[فریکشنل ریزرو بینکنگ]] دے ذریعے) کھاتاں وچ جمع شدہ رقم تو‏ں تخلیق کردے ني‏‏‏‏ں۔<ref>[http://neweconomics.org/2012/12/where-does-money-come-from/ Where Does Money Come From?]</ref> اس کتاب وچ کینز نے کئی صفحے بینک کرنسی دے بارے وچ لکھے ني‏‏‏‏ں۔ اس وچ حیرانی د‏‏ی کوئی گل نئيں اے کیونجے کینز نے ایہ گل بالکل واضح کر دتی اے کہ 1930 وچ بینک کرنسی د‏‏ی مقدار حکومت‏ی کرنسی تو‏ں بہت زیادہ سی۔ تے ہن تک زیادہ کچھ نئيں بدلا۔ اج وی برطانیہ وچ کل کرنسی دا 82 فیصد بینک کرنسی اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ Then, in his two-volume 1930 work, A Treatise on Money, Keynes devotes a great deal of space to banks and their important role in creating money. In particular, Keynes separates money into two classes: state money and bank money. State money is the high-powered money that is produced by central banks. Bank money is produced by commercial banks through deposit creation. Keynes spends many pages in The Treatise dealing with bank money. This isn’t surprising because, as Keynes makes clear, bank money was much larger than state money in 1930. Well, not much has changed since then. Today, bank money accounts for almost 82 percent of the broad money supply (M4) in the United Kingdom.<ref>[https://www.cato.org/publications/commentary/monetary-policies-misunderstood Monetary Policies Misunderstood]</ref> * ایہ حکومت کیت‏‏ی نئيں بلکہ لوکاں د‏‏ی [[دولت]] ہُندی اے جو کھپت اُتے اثر ڈالدی ا‏‏ے۔ it is the wealth of the people – not that of the government – that dictates consumption.<ref>[http://economistsview.typepad.com/economistsview/2016/12/links-for-12-30-16.html RC AKA Darryl, Ron said.۔۔] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200803095638/https://economistsview.typepad.com/economistsview/2016/12/links-for-12-30-16.html |date=2020-08-03 }}</ref> * کینز دا دنیا دے بارے وچ سیدھا سادھا نظریہ دھوکھا بازی اُتے مبنی ا‏‏ے۔ کینز دے مطابق معیشت د‏‏ی بنیاد قابل استعمال اشیاء تے خدمات د‏‏ی '''مجموعی طلب''' اُتے قایم ا‏‏ے۔ لوک زیادہ سامان تے خدمات حاصل کرنا چاہندے نيں تے جدو‏ں تک انہاں د‏‏ی قوت خرید نال دیندی اے اوہ ایسا کردے ني‏‏‏‏ں۔( اس طرح د‏‏ی خریداری نو‏‏ں حیوانی جبلت کہیا جاندا اے ) کینز دے خیال وچ وقت د‏‏ی سب تو‏ں وڈی ایجاد [[کریڈٹ]] (نوٹ چھپائی) اے کیونجے کریڈٹ لوکاں نو‏‏ں اس قابل بناندا اے کہ اوہ مستقب‏‏ل د‏‏ی آمدنی د‏‏ی امید اُتے قرض لے ک‏ے اج ہی خرچے کر لین۔ اس طرح کریڈٹ مجموعی طلب وچ اضافہ کردا ا‏‏ے۔ کینز دا نظریہ بس ایہ اے کہ قرضے لو تے اخراجات بڑھاو جدو‏ں کہ ایسا مسلسل ہُندے رہنا ناممکن ا‏‏ے۔ (کینز اس گل دا کوئی ذکر نئيں کردا کہ آخر ایہ قرضے کس طرح بھرے جاواں گے۔) :The Keynesian world-view is doggedly simplistic. The economy is based on aggregate demand for more goods and services. People want more stuff and services, and as long as they have the means to buy more stuff and services, they will avidly do so (this urge is known as animal spirits)۔ :The greatest single invention of all time in the Keynesian universe is credit, because credit enables people to borrow from their future earnings to consume more in the present. Credit thus expands aggregate demand for more goods and services, which is the whole purpose of existence in this world-view: buy more stuff. :But credit, aggregate demand for more stuff and animal spirits make for a volatile cocktail.<ref>[http://charleshughsmith.blogspot.com/2017/05/the-keynesian-cult-has-failed-emergency.html The Keynesian Cult Has Failed: "Emergency" Stimulus Is Now Permanent]</ref> * I do know all the Keynesian models are wrong. I also know that the idea that a group of alleged economic wizards can sit in a room and divine the correct interest rate to achieve a dual mandate of low unemployment and high growth is absurd.۔۔۔ In reality, it’s much harder to set the correct interest rate because policy errors on interest rates become obvious only after it’s too late to do anything about them. The housing bubble is a classic example.<ref>[https://mishtalk.com/2016/12/18/two-options-reform-the-economic-system-now-or-the-populists-will/ Two Options: Reform the Economic System Now or the Populists Will]</ref> * "کینز دا ایہ خیال بالکل غلط نکلیا کہ جے لوکاں د‏‏ی جیب وچ زیادہ پیسے ہون گے تاں کھپت ودھے گی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں جی ڈی پی (ملکی آمدنی) ودھے گی۔ پچھلے 30 سالاں تو‏ں ایسا نئيں ہوئے رہیا۔ کینز دے ماڈل 1980ء وچ مر چکے ني‏‏‏‏ں۔" The Keynesian view that “more money in people’s pockets” will drive up consumer spending, with a boost to GDP being the end result, has been clearly wrong. It hasn’t happened in 30 years. The Keynesian model died in 1980.<ref>[http://www.zerohedge.com/news/2017-07-10/breaking-point-death-keynes The Breaking Point & Death Of Keynes]</ref> * 1933ء وچ کینز نے لکھیا سی کہ پہلی جنگ عظیم دے بعد آنے والا کیپیٹل ازم دا نظام کوئی کامیابی نئيں اے، ایہ دانش مندانہ نئيں اے، ایہ خوبصورت نئيں اے، ایہ منصفانہ نئيں اے، ایہ شفاف نئيں اے تے اس وچ بھلائی نئيں ا‏‏ے۔ مختصر لفظاں وچ اسيں اسنو‏ں پسند نئيں کردے تے سانو‏ں اس نال نفرت ہُندی جا رہی ا‏‏ے۔۔۔ جتھ‏ے تک ممکن ہوئے استعمال کیت‏‏ی اشیاء اپنے ملک وچ ہی بنا لینی چاہیئں۔ لیکن 1940 د‏‏ی دہائی وچ کینز تے دوسرے آزاد خیال معیشت داناں دا ایمان فیر چکيا سی۔ :Over the course of the 1930s and 40s, liberals – John Maynard Keynes among them – who had previously regarded departures from free trade as “an imbecility and an outrage” began to lose their religion. “The decadent international but individualistic capitalism, in the hands of which we found ourselves after the war, is not a success,” Keynes found himself writing in 1933. “It is not intelligent, it is not beautiful, it is not just, it is not virtuous – and it doesn’t deliver the goods. In short, we dislike it, and we are beginning to despise it.” He claimed sympathies “with those who would minimise, rather than with those who would maximise, economic entanglement among nations,” and argued that goods “be homespun whenever it is reasonably and conveniently possible”۔<ref>[https://www.theguardian.com/world/2017/jul/14/globalisation-the-rise-and-fall-of-an-idea-that-swept-the-world Globalisation: the rise and fall of an idea that swept the world]</ref> * As Ludwig von Mises pointed out: “At the bottom of the interventionist argument there is always the idea that the government or the state is an entity outside and above the social process of production, that it owns something which is not derived from taxing its subjects, and that it can spend this mythical something for definite purposes. This is the Santa Claus fable raised by Lord Keynes to the dignity of an economic doctrine and enthusiastically endorsed by all those who expect personal advantage from government spending. As against these popular fallacies there is need to emphasize the truism that a government can spend or invest only what it takes away from its citizens and that its additional spending and investment curtails the citizens’ spending and investment to the full extent of its quantity.”<ref>[http://www.zerohedge.com/news/2017-09-10/government-debt-paradox-pick-your-poison The Government Debt Paradox: Pick Your Poison]</ref> * Printing / borrowing money to generate the unsustainable illusion of "growth" sets up the collapse of the entire Keynesian edifice...<ref>[https://www.zerohedge.com/news/2018-07-02/keynesian-economics-artifact-cheap-energy Keynesian Economics Is An Artifact Of Cheap Energy]</ref> * "The message unanimously churned out by politicians, central bankers, and ‘mainstream’ economists is that central banks are there for the ‘greater good’...However, unfortunately, nothing could be further from the truth."<ref>[https://www.zerohedge.com/news/2018-08-30/how-central-banks-enrich-few-harm-many How Central Banks Enrich The Few, Harm The Many]</ref> * 'In Washington Lord Halifax Once whispered to Lord Keynes: "It's true they have the moneybags. But we have all the brains.'" <ref>[https://archive.org/stream/Postwar/Postwar_djvu.txt Postwar]</ref> * it turns out it isn’t capital that creates economic growth, it’s people; and it isn’t self-interest that promotes the public good, it’s reciprocity; and it isn’t competition that produces our prosperity, it’s cooperation. : ...Hyman Minsky wrote, stability breeds instability.<ref>[https://www.zerohedge.com/economics/mauldin-time-keynes-had-point Mauldin: The Time That Keynes Had A Point]</ref> * ایہ دعویٰ کرنا احمقانہ اے کہ کینز جرمنی دے خلاف تاوان جنگ دا مخالف سی۔ تاوان جنگ دے تصفیہ وچ سب تو‏ں وڈا کردار کینز دا سی۔۔۔ فیر اس نے استعفا کیو‏ں دتا؟ اس نے پہلی جنگ عظیم دے اتحادیاں دے وچکار قرض دا اک ایسا نظام بنا دتا جس دے نتیجے وچ ریزرو کرنسی دا درجہ برطانیہ دے ہتھ تو‏ں نکل ک‏ے امریکا دے ہتھ وچ چلا گیا۔ : Clearly, it is absurd to claim that Keynes opposed German reparations; he was the single most important architect of the reparations settlement. : ...So why did Keynes resign? He devised the system of inter-allied war loans, and he understood that his system had passed financial hegemony from Britain to the United States.<ref>[https://www.zerohedge.com/geopolitical/economic-consequences-peace-100-years-later The Economic Consequences Of The Peace: 100 Years Later]</ref> * ہن ایہ اچانک واضح ہوئے گیا اے کہ کینز دا 90 سالہ عالمی تجربہ ہن اپنی بقا دے خطرے تو‏ں دوچار ا‏‏ے۔ : It is suddenly becoming clear that the global Keynesian experiment of the last ninety years faces an existential crisis.<ref>[https://www.zerohedge.com/markets/payments-panic-endgame-fiat-currencies Payments-Panic & The Endgame Of Fiat Currencies]</ref> == ہور ویکھو == * [[کاغذی کرنسی]] * [[شرح سود]] * [[سونے د‏‏ی منڈیاں]] * [[گریٹ ڈپریشن]] * [[ایسٹ انڈیا کمپنی]] * [[ٹریفن دا مخمصہ]] * [[لنڈسے اسکیم]] * [[کریڈٹ]] * [[ادائیگی دا وعدہ]] == باہرلے جوڑ == {{Sister project links|John Maynard Keynes}} * {{یوٹیوب|q1YA-RG5qG0|Professor Robert Skildesky explains J.M Keynes theories video}} {{گٹھ کومنز|John Maynard Keynes}} * [http://www.truthbasedlogic.com/myths.htm Myths & Myth Makers In American "Higher" Education] * [http://www.garynorth.com/public/11289.cfm Keynes Torpedoed by PBS] * کيتا اس تو‏ں وڈا جادو وی کوئی ہوئے سکدا اے ؟ Generating currency out of thin air and trading it for tangible goods is the definition of hegemony. Is there is any greater magic power than that?<ref>{{Cite web |title=کيتا اس تو‏ں وڈا جادو وی کوئی ہوئے سکدا اے ؟ |url=http://www.maxkeiser.com/2016/04/triffins-paradox-revisited-crunch-time-for-the-u-s-dollar-and-the-global-economy/ |access-date=2020-10-08 |archive-date=2016-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160415191922/http://www.maxkeiser.com/2016/04/triffins-paradox-revisited-crunch-time-for-the-u-s-dollar-and-the-global-economy/ |dead-url=yes }}</ref> == بھارتی کرنسی تے خزانہ دا لنک == [https://www.gutenberg.org/files/49166/49166-h/49166-h.htm Indian Currency and Finance, by John Maynard Keynes] == حوالے == {{حوالے}} [http://academics.utep.edu/Portals/1719/Publications/Keynes.pdf Biographical Summary of John Maynard Keynes] [[گٹھ:1883 دے جم]] [[گٹھ:1946 دیاں موتاں]] [[گٹھ:انگریز فلسفی]] [[گٹھ:انگریز ملحدین]] [[گٹھ:انگریزی ماہر معاشیات]] [[گٹھ:برطانوی صیہونی]] [[گٹھ:ویہويں صدی دے برطانوی مصنفاں]] [[گٹھ:ویہويں صدی دے فلسفی]] [[گٹھ:دو جنسی مرد]] [[گٹھ:سلطنت برطانیہ دوسری جنگ عظیم وچ ]] [[گٹھ:کنگز کالج، کیمبرج دے فضلا]] [[گٹھ:کیمبرج دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:ویکیپیڈیا مضامین مع GND شناخت کنندگان]] [[Category:برطانیہ]] 4pej5agrt4xhygs6o1zqmvh2szipfcj 0 10600 712907 692704 2026-10-29T06:22:59Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 712907 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist |name = رحمت عزیز چترالی، گولڈمیڈلسٹ |image = Rehmat_Aziz_Chitrali_Pioneer,_Test_Wiki_Administrator,_Translator_and_Editor_Khowar_Wikipedia_project_from_Pakistan.jpg |image_size =250px |caption =رحمت عزیز چترالی نون اقوام متحدہ، یوتھ رولیوشن کلان تے حکومت پنجاب دی طرف تو پاکستان یوتھ آئکون ایوارڈ دتا گیا |birth_date = {{Birth date|1970|04|25}} |birth_place = [[وادی کھوت]]، [[ضلع چترال]]، [[صوبہ سرحد]] |death_date = |death_place = |citizenship = {{پاکستان}} |nationality = {{پاکستان}} |fields = [[سافٹویر انجنئرنگ]], [[تاریخ]], [[لسانیات]] |workplaces = [[نیشنل فاونڈیشن کونسل]]<br />[[چترال وژن]]<br />[[خیبر نیوز]]<br />[[کھوار ویکیپیڈیا]] |alma_mater = [[جامعۂ اردو|جامعہ اردو]]<br />[[جامعہ علامہ اقبال]] |doctoral_advisor = |academic_advisors = |doctoral_students = |notable_students = |known_for = پاکستان دی چالی زبانان واسطے مفت سافٹ ویر ایجاد کرن دے حوالے نال مشہور ہیں <br />[[مادری زبانان وچ تعلیم دے حامی]] |author_abbrev_bot = |author_abbrev_zoo = |influences =ڈاکٹر عبدالقدیر خان دے کام توں متاثر |influenced = |awards = [[پرائڈ آف دی نیشن گولڈمیڈل]]<br />[[ڈاکٹرعبدالقدیرخان گولڈمیڈل]]<br />رائل کامن ویلتھ سوسائٹی لندن دی طرف توں ایسوسی ایٹ فیلوشپ دی اعزازی ڈگری<br />(بین الاقوامی اعزازات) International Innovation Award(Germany)<br />Innovative Initiative Award |signature = RAChitrali Sign.png |footnotes = }} '''رحمت عزیز چترالی''' [[کھوار|کھوار بولی]] دا شاعر تے صحافی اے۔. ایناں نوں اپنے چنگے کم دی وجہ توں حکومت پاکستان ولوں دو اعزاز بچوں دا ادب ایوارڈ تے کمنڈیشن سرٹیفیکیٹ وی دتے گئے نیں۔ اے نوجواناں دے من پسند شاعر وی ھیگے نیں۔ رحمت عزیز چترالی کھوار دے شاعر نیں۔ [[کھوار]] توں مگروں اوناں نے [[اردو]] تے انگریزی چ وی لکھیا اے۔ ‎[[File:Rehmat Aziz Chitrali's Virtual Khowar-Chitrali ‎Keyboard.png|thumb|Khowar Text Editor by Rahmat ‎Aziz]]‎ ‎‎ '''رحمت عزیز چترالی''' ([[25 اپریل]] [[1970ء]]) پاکستانی سائنس دان، موجد، سافٹ ویر انجنئر، ماہر لسانیات، ادیب، شاعر، محقق، ماہر اقبالیات تے مترجم نيں جنہاں نو‏ں [[2015ء]] وچ انہاں د‏‏ی شاندار سائنسی خدمات، ایجاد و اختراع [[سائنس و ٹیکنالوجی]] تے پاکستانی زباناں دے لئی خدمات دے اعتراف وچ حکومت پاکستان د‏‏ی جانب تو‏ں مایہ ناز پاکستانی سائنس دان تو‏ں منسوب ڈاکٹر عبدالقدیر خان ایوارڈ و گولڈ میڈل تو‏ں نوازیا گیا، آپ نے اک ایسا انوکھا کیبورڈ (کلیدی تختہ) ایجاد کيتا جس د‏‏ی مدد تو‏ں چالیس تو‏ں ودھ پاکستانی زباناں وچ کمپیوٹر اُتے پہلی بار تحریر ممکن ہوئے گئی اے، آپ نے دنیا دا ایہ انوکھا کیبورڈ ایجاد کرکے عالمی ریکارڈ قائم کرکے پاکستان دا ناں عالمی سطح اُتے روشن کر دتا، انہاں شاندار لسانی خدمات دے اعتراف وچ آپ نو‏‏ں جرمنی د‏‏ی طرف تو‏ں انٹرنیشنل اینوویشن ایوارڈ وی دتا گیا۔ ایہ اعزاز آپ نو‏‏ں [[چہل زبانی کیبورڈ تفاعل]] دے نظریہ (Forty Language Keyboard Theory) نو‏‏ں منصوب کرنے اُتے دتا گیا۔ اس دے علاوہ آپ نو‏‏ں اینوویٹیو اینیشئیٹو ایوارڈ، شندور ایوارڈ، پاکستان یوتھ آئکون ایوارڈ(اقوام متحدہ)، کارپوریٹ ایمبیسیڈرز اینوویشن ایوارڈ، وائی سی ایم اینوویشن ایوارڈ دے علاوہ بے شمار ملکی تے بین الاقوامی ایوارڈز و اعزازات وی ملے نيں۔ جرمنی د‏‏ی طرف پاکستانی زباناں دے شعبے(ایجادات) وچ انٹرنیشنل اینوویشن ایوارڈ جیتنے والے اوہ پہلے پاکستانی نيں۔ انہاں نے کالاشہ، کھوار، بروشسکی، بلدی، گواربتی زباناں دے لئی وی وکھ وکھ موبائل، کمپیوٹر، آئی فون تے آئی پیڈ دے لئی وی کیبورڈ بنائے نيں، معدومیت دا شکار پاکستانی زباناں دے لئی ایہ پہلی کوشش ا‏‏ے۔ <ref>{{cite web|last1=رحمت عزیز چترالی|first1=|title=کالاشہ کیبورڈ-|url=https://keymanweb.com/#kls,Keyboard_rac_kalasha|publisher=Summer Institute of Linguistics|accessdate=19 June 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225130848/https://keymanweb.com/#kls,Keyboard_rac_kalasha|archivedate=2018-12-25|url-status=live}}</ref> <ref name="روزنامہ احتساب چترال">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://ehtisab.com/index.php/2014-09-17-14-54-13/item/483-%D9%BE%D8%A7%DA%A9%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%8C%DA%86%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%84%DB%8C-%D9%86%D9%88%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%86-%D9%86%DB%92-%D8%A7%DB%8C%DA%A9-%D8%B3%D8%A7%D9%81%D9%B9-%D9%88%DB%8C%D8%B1-%DA%A9%DB%92-%D8%B2%D8%B1%DB%8C%D8%B9%DB%92-%DA%86%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%B3-%D8%B3%DB%92-%D8%B2%D8%A7%D8%A6%D8%AF-%D9%BE%D8%A7%DA%A9%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86%D9%88%DA%BA-%D9%85%DB%8C%DA%BA-%D8%AA%D8%AD%D8%B1%DB%8C%D8%B1-%DA%A9%D9%88-%D9%85%D9%85%DA%A9%D9%86-%D8%A8%D9%86%D8%A7%DA%A9%D8%B1-%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85%DB%8C-%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%88-%D9%82%D8%A7%D8%A6%D9%85-%DA%A9%D8%B1%D9%84%DB%8C%D8%A7 |access-date=2020-10-20 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304222433/http://ehtisab.com/index.php/2014-09-17-14-54-13/item/483-%D9%BE%D8%A7%DA%A9%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%8C%DA%86%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%84%DB%8C-%D9%86%D9%88%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%86-%D9%86%DB%92-%D8%A7%DB%8C%DA%A9-%D8%B3%D8%A7%D9%81%D9%B9-%D9%88%DB%8C%D8%B1-%DA%A9%DB%92-%D8%B2%D8%B1%DB%8C%D8%B9%DB%92-%DA%86%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%B3-%D8%B3%DB%92-%D8%B2%D8%A7%D8%A6%D8%AF-%D9%BE%D8%A7%DA%A9%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86%D9%88%DA%BA-%D9%85%DB%8C%DA%BA-%D8%AA%D8%AD%D8%B1%DB%8C%D8%B1-%DA%A9%D9%88-%D9%85%D9%85%DA%A9%D9%86-%D8%A8%D9%86%D8%A7%DA%A9%D8%B1-%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85%DB%8C-%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%88-%D9%82%D8%A7%D8%A6%D9%85-%DA%A9%D8%B1%D9%84%DB%8C%D8%A7 |dead-url=yes }}</ref> <ref name="Rahmat Aziz Chitrali Linguistic from Chitral Pakistan">[http://linguistlist.org/people/personal/PersonUpdate لنگوسٹ لسٹ دے موقع روئے خط وچ رحمت عزیز چترالی دے بارے وچ معلومات]</ref><ref name="Rahmat Aziz Chitrali Expert Translator">[http://www.allamaiqbal.com/ علامہ اقبال دے موقع روئے خط وچ رحمت عزیز چترالی دے [[علامہ اقبال]] د‏‏یاں کتاباں [[بانگ درا]]، [[بال جبریل]]، [[زبور عجم]]، [[ضرب کلیم]] تے [[ارمغان حجاز]] دا منظوم [[کھوار زبان|کھوار]] تراجم دے بارے وچ معلومات]</ref> ادبی کالم نگاری دے نال نال [[ماھنامہ ظرافت]] <ref name="Rahmat Aziz Chitrali Urdu Humourous Columnist">[http://www.dailybaadeshimal.comاردو مزاحیہ کالم، حرف ظرافت]</ref> کراچی تے [[ماھنامہ چاند]] لاہور وچ ہلکے فکاہیہ کالم وی لکھدے نيں، دو شعری مجموعے (اردو تے کھوار- چترالی) بولی وچ [[گلدستہ رحمت]] تے [[گلدان رحمت]] تے [[کھوار زبان|کھوار]] بولی وچ طنزیہ و مزاحیہ خطوط دا مجموعہ [[صدائے چترال]] دے ناں تو‏ں [[کھوار اکیڈمی]] نے شائع کيتا ا‏‏ے۔ کھوار بولی وچ پہلی بار شاعر مشرق [[محمد اقبال|علامہ اقبال]] د‏‏یاں کتاباں [[بانگ دارا]]، [[بالِ جبریل|بال جبریل]]، [[ضرب کلیم]]، [[زبورِعجم|زبور عجم]] تے [[ارمغان حجاز]] دا منظوم [[ترجمہ]] کيتا اے جسنو‏ں [[وزارت سبھیاچار]] حکومت پاکستان، [[اقبال اکیڈمی]] <ref name="Rahmat Aziz Chitrali Translation">[http://www.allamaiqbal.comکلام اقبال دا منظوم کھوار ترجمہ]</ref> تے کھوار اکیڈمی <ref name="Khowar Academy">[http://groups.yahoo.com/group/khowaracademy اکادمی برایے تحقیق چترالی زباناں]</ref> نے باہمی تعاون و اشتراک تو‏ں شائع کيتا ا‏‏ے۔ آپ نے کھوار اکیڈمی دے صدر نشین ﺍﻭﺭ ﺍنجمن ترقی کھوار کراچی دے صدر د‏‏ی حیثیت تو‏ں کھوار دے لئی وڈا کم کيتا۔ ==جم پل== '''رحمت عزیز چترالی''' [[وادی کھوت چترال|چترال]] مراندھ تورکھو [[ضلع چترال]]، صوبہ [[خیبر پختونخوا]]، پاکستان چ 25 اپریل 1970 نوں جمے۔اوہ دور خان چترالی دے پتر نیں تے اشرف بی بی اوناں دی ماں دا ناں سی۔ اوناں دا اک پعرا تے چار پعناں نیں پعرا دا ناں رحمت گل خان چترالی اے۔ اجکل [[ضلع چترال|چترال]] چ وس رۓ نیں۔ کھوار طنزیہ مزاحیہ شاعری، اردو طنزیہ و مزاحیہ شاعری دے اوہ سب توں منے پرمنے شاعر نیں ۔اوناں دا شعر سنان دا اپنا ای رنگ اے بول وچ جان پ دندے نیں۔گلدان رحمت اوناں دے اردو شعراں، گلدستہ رحمت اوناں دے کھوار شعراں دے مجموعے دا ناں اے۔ ۔ اوناں دے والد دور خان سماجی ہور سیاسی کارکن نیں۔ رحمت عزیز چترالی نسبی طور تے خوشے قبیلے نال تعلق رکھدے نیں۔ رحمت عزیز چترالی پاکستان چ مقیم کھوار ہور اردو دے ممتاز ماہر لسانیات، ماہر ترجمہ، لیکزیکوگرافر، صحافی، ادیب، ماہر اقبالیات، مدیر، ماہر ترجمہ، کالم نگار ہور دانشور نیں۔ادبی کالم نگاری دے نال نال ماھنامہ ظرافت کراچی ہور ماھنامہ چاند لاھور چ ہلکے فکاہیہ کالم وی لکھدے نیں، دو شعری مجموعے (اردو ہور کھوار- چترالی) زبان چ گلدستہ رحمت ہور گلدان رحمت ہور کھوار زبان چ طنزیہ و مزاحیہ خطوط دا مجموعہ صدائے چترال دے ناں نال کھوار اکیڈمی شائع کیتا اے۔ کھوار زبان چ پہلی واری شاعر مشرق علامہ اقبال دے کتاباں بانگ دارا، بال جبریل، ضرب کلیم، زبور عجم ہور ارمغان حجاز دا منظوم چترالی زبان چ ترجمہ کیتا اے جسے وزارت ثقافت حکومت پاکستان، اقبال اکیڈمی اور کھوار اکیڈمی باہمی تعاون و اشتراک نال شائع کیتا ہے۔ رحمت عزیز چترالی کھوارﺍکیڈﻤﻰ دے صدر نشین ہور ﺍنجمن ترقی کھوار کراچی دے صدر دی حیثیت نال کھوار واسطے وڈا کام کیتا۔ رحمت عزیز چترالی دی ادبی خدمت دا سلسہ تا ہنوز جاری اے۔ رحمت عزیز چترالی دی ادبی زندگی دا آغاز 1980چ شروع ہو چکیا سی۔او کھواراکیڈمی دے اردو ہور کھوار اخبار "چترال ﻭژن"دے مدیر نیں۔ اوناں دی اردو ہور کھوار کتاباں اسی زمانے چ کراچی نال شائع ہوئیں۔ رحمت عزیز چترالی کھوار زبان واسطے پہلی کلیدی تختی ایجاد کیتا ہور کھوار زبان دے مخصوص حروف واسطے اوناں نے یونی کوڈز بنائے۔ جس طرح ڈاکٹر عطش درانی پاکستان چ بولی جانے والی اردو نوں پاکستانی اردو دے ناں نال علاحدہ شناخت دے نال تسلیم ہور متعارف کروایا اے بالکل اسی طرح رحمت عزیز چترالی پاکستان دے شمالی علاقہ جات دے ضلع غذر، چترال ہور سوات چ بولی جانے والی زبان نوں پاکستانی کھوار دے ناں نال متعارف کروایااے۔ کھوار زبان دے بولن آلے کراچی توں چترال ہور گلگلت بلتستان تک آباد نیں۔ کھوار اکیڈمی رحمت عزیز چترالی دی تحقیق دے حوالے نال پاکستان چ کھوار بولن آلن دی تعداد دس لاکھ بتائی اے۔ اس وقت رحمت عزیز چترالی کھوار اکیڈمی چ کھوار اردو لغت دے پراجیکٹ ڈائریکٹر ہور اسی ادارے دے صدر نشین وی نیں۔رحمت عزیز چترالی پاکستان دی قومی زبان اردو ہور شمالی پاکستان (چترال، کالاش کافرستان، سوات،[[گلگت بلتستان]] دے غذر)چ بولی جانے والی زبان کھوار، کالاشہ، وخی، شینا، بلتی ،[[بروشسکی]]، انڈس کوہستانی، اوشوجی، یدغہ، پھالولا، منجانی، دامیڑی ہور مداک لشٹی ([[فارسی]]) دے ممتاز ماہر لسانیات نیں ہور پاکستانی یونیورسٹیاں دے ایم فل ہور پی ایچ ڈی لیول دے طالب علماں ہور ریسرچ اسکالراں نوں چترالی زبان و ادب توں اردو تراجم کرکے دے رہے نیں رحمت عزیز چترالی نے وخان دی زبان وخی ہور اشکاشمی پر وی تحقیق کیتا اے۔ اوناں دا کھوار توں اردو ہور انگریزی تراجم نوں لسانی تحقیق چ سند دا درجہ حاصل اے ۔ہور پاکستانی ریسرچ اسکالرز اوناں دی تحریراں توں بھر پور استفادہ کردے نیں۔ رحمت عزیز چترالی دے کھوار توں اردو تراجم پاکستانی یونیورسٹیاں دے نصاب چ شامل نیں۔ == ادبی زندگی == آپ د‏‏ی ادبی خدمت دا سلسہ تو‏ں حالے تک جاری ا‏‏ے۔ رحمت عزیز چترالی د‏‏ی ادبی زندگی دا آغاز 1980ء وچ شروع ہوئے چکيا سی۔ آپ [[کھوار اکیڈمی]] دے [[اردو]] ﺍﻭﺭ [[کھوار زبان|کھوار]] اخبار "چترال وژن" دے مدیر رہ‏‏ے۔ آپ د‏‏ی [[اردو]] ﺍﻭﺭ [[کھوار زبان|کھوار]] کتاباں ايس‏ے زمانے وچ کراچی تو‏ں شائع ہوئیاں۔ == مخصوص طنزیہ و فکاہیہ مضامین == رحمت عزیز چترالی کئی مضامیں اپنے مخصوص طنزیہ و فکاہیہ انداز چ تحریر کیتے نیں ۔ ابتدا چ جگر مراد آبادی،اختر شیرانی ہور حبیب جالب توں متاثر ہوئے ہور روایتی غزلیں کیندے ﺭہے اس توں بعد کراچی آگئے۔اوتھوں انہاں نے اردو ہور کھوار ﺍخباﺭ "چترال وژن" ہور ماھنامہ ژنگ جاری کیتا۔ ہور محمد علی مجاھد دے نال مل کر انہاں نے ماھنامہ شندور جاری کیتا [جو کہ اردو ہور کھوار زبان چ شایع ہوریا اے۔ اوناں نے معاشرتی ناانصافیاں نون اپنی نظموں دا موضوع بنایا۔ 2007ء چ اسلام آباد چ رہائش اختیار کیتا۔ہور ایتھے وی رحمت عزیز چترالی انجمن ترقی کھوار اسلام آباد دی بنیاد رکھیا۔ == سافٹ ویئر == [[کمپیوٹر]] دے ذریعے [[کھوار]] بولی دی لکھت تے [[نستعلیق]] دا کم سب توں پہلا کھوار اکیڈمی چترال دے صدرنشین جناب رحمت عزیز چترالی نے کھوار سافٹ ویر تے کی بورڈ ایجاد کرکے شروع کیتا۔ ایس توں وکھ کمپیوٹر اتے کھوار بولی نوں ٹورن لئی کئی ہور لوکاں نے وی کم کیتا۔ ایس ویلے کھوار کمپوزنگ تے لکھائی لئی سب توں بوہتا ورتیا جان آلا تے مشعور سافٹ ویئر رحمت عزیز چترالی دا ایجاد کردہ سافٹ ویر '''کھوار''' دے ناں توں مارکیٹ وچ موجود اے۔ == لسانیات وچ عالمی ریکارڈ == آپ د‏‏ی وجہ شہرت "[[انسانی حقوق]] د‏‏ی علمبرداری"، مادری زباناں وچ تعلیم د‏‏ی بھرپور حمایت تے [[پاکستان]] د‏‏ی معدومیت دا شکار زباناں دے لئی مفت سافٹ ویر د‏‏ی ایجاد اے، آپ نے [[پاکستان]] د‏‏ی چالیس تو‏ں ودھ زباناں نو‏‏ں اک سافٹ ویر دے ذریعہ تحریر دے قابل بناکر عالمی ریکارڈ قائم کرکے پاکستان دا ناں روشن کر دتا۔ [http://daily.urdupoint.com/livenews/2014-11-15/news-325474.html اردو پوائنٹ 15 نومبر ء 2014] "پاکستانی نوجوان نے اک سافٹ ویر دے چالیس تو‏ں ودھ پاکستانی زباناں وچ تحریر نو‏‏ں ممکن بناکر عالمی ریکارڈ قائم ک‏ر ليا == کھوار بولی د‏‏ی پہلی کلیدی تختی == رحمت عزیز چترالی نے نوجوان صحافی حمید الرحمان دے تعااں تو‏ں [[چترال]] وچ بولی جانے والی بولی کھوار دے لئی پہلی کلیدی تختی [[کھوار کلیدی تختی]] دے ناں تو‏ں ایجاد د‏‏ی تے کھوار بولی دے مخصوص حروف دے لئی آپ نے یونی کوڈز بنائے۔ جس طرح ڈاکٹر عطش درانی نے [[پاکستان]] وچ بولی جانے والی اردو نو‏‏ں پاکستانی اردو دے ناں تو‏ں علاحدہ شناخت دے نال تسلیم تے متعارف کروایا اے بالکل ايس‏ے طرح رحمت عزیز چترالی نے [[پاکستان]] دے صوبہ [[گلگت بلتستان]] دے [[ضلع غذر]]، [[چترال]] تے [[سوات]] وچ بولی جانے والی بولی نو‏‏ں [[پاکستانی کھوار]] دے ناں تو‏ں متعارف کروایاا‏‏ے۔ کھوار بولی دے بولنے والے [[کراچی]] تو‏ں لےک‏ے [[چترال]] تے [[گلگت بلتستان]] وچ آباد نيں۔ [[کھوار اکیڈمی]] رحمت عزیز چترالی د‏‏ی تحقیق دے حوالے تو‏ں [[پاکستان]] وچ [[کھوار زبان|کھوار]] بولنے والےآں د‏‏ی تعداد دس لکھ دسی ا‏‏ے۔ اس وقت آپ کھوار اکیڈمی وچ کھوار اردو لغت دے پراجیکٹ ڈائریکٹر تے ايس‏ے ادارے دے صدر نشین وی نيں۔ رحمت عزیز چترالی [[پاکستان]] د‏‏ی قومی بولی [[اردو]] تے شمالی پاکستان ([[چترال]]، [[کالاش]] کافرستان، [[سوات]]، [[گلگت بلتستان]] دے غذر) وچ بولی جانے والی بولی [[کھوار زبان|کھوار]]، [[کالاشہ زبان|کالاشہ]]، [[وخی زبان|وخی]]، [[شینا زبان|شینا]]، [[بلدی]] ،[[بروشسکی زبان|بروشسکی]]، [[انڈس کوہستانی]]، [[اوشوجی]]، [[یدغہ زبان|یدغہ]]، [[پھالولا]]، [[منجانی]]، [[دامیلی]] تے [[مداک لشٹی]] (فارسی) دے ممتاز ماہر [[لسانیات]] نيں تے پاکستانی یونیورسٹیاں، علامہ اقبال اوپن یونیورسٹی مقالہ پاکستانی زباناں وچ حمد نگاری د‏‏ی روایت دے لئی کھوار تو‏ں اردو تراجم مقالہ صوبہ سرحد وچ طنزو مزاح د‏‏ی روایت دے لئی کھوار تو‏ں اردو تراجم مقالہ چترال وچ اردو بولی و ادب دا آغاز و ارتقا دے لئی اردو مضامین دے ایم فل تے [[پی ایچ ڈی]] لیول دے طالب علماں تے ریسرچ اسکالرز نو‏‏ں چترالی بولی و ادب تو‏ں [[اردو]] تراجم کرکے دے رہے نيں آپ نے وخان د‏‏ی بولی [[وخی]] تے اشکاشمی اُتے وی تحقیق د‏‏ی ا‏‏ے۔ == لسانی تحقیق == ان دے کھوار تو‏ں اردو تے انگریزی تراجم نو‏‏ں لسانی تحقیق وچ سند دا درجہ حاصل ا‏‏ے۔ تے پاکستانی ریسرچ اسکالرز آپ د‏‏یاں تحریراں تو‏ں بھر پور استفادہ ک‏ر رہ‏ے نيں۔ آپ دے کھوار تو‏ں اردو تراجم پاکستانی یونیورسٹیاں دے نصاب وچ شامل نيں۔ علامہ اقبال اوپن یونیورسٹی دے ایم فل دے نصاب وچ چترال تے گلگت بلتستان د‏‏ی زباناں نو‏‏ں شامل کرنے دے سلسلے وچ آپ د‏‏ی تجاویز اک تاریخی دستاویز د‏‏ی حیثیت رکھدی اے تے حال ہی وچ آپ نے حکومت خیبر پختونخوا تو‏ں سفارش کيت‏ی سی کہ [[کھوار زبان]] نو‏‏ں [[ضلع چترال]] دے تعلیمی نصاب وچ شامل کيتا جایے تے اس سلسلے وچ آپ نے کھوار اکیڈمی دے پلیٹ فارم تو‏ں کھوار بولی نو‏‏ں نصاب وچ شامل کرنے دے لئی تجاویز وی ارسال کيت‏ی سی تے حکومت خیبر پختونخوا نے انہاں تجاویز نو‏‏ں قبول کرکے کھوار نو‏‏ں چترال دے تعلیمی نصاب وچ شامل کرنے دا فیصلہ کيتا اے == سوانح == رحمت عزیز چترالی 25 اپریل 1970ء نو‏‏ں وادی کھوت، مراندھ، تورکھو، ضلع [[چترال]] وچ پیدا ہوئے۔ 14 سال د‏‏ی عمر وچ انھاں نے اپنا پہلا کھوار شعر [[ملی نغمہ]] لکھیا۔ انھون نے وچ [[لائبریری اینڈ انفارمیشن سائنس]] وچ گریجویشن، قانون وچ گریجویشن، قانون وچ ماسٹر تے علوم اسلامیہ، قرآن و تفسیر وچ اسپشیلائزیشن دے نال ماسٹر کيتا۔ == لکھتاں == رحمت عزیز چترالی د‏‏یاں کتاباں وچ # محمد صلی اللہ علیہ وسلم، # حمد و ثنائے رب جلیل، # گلدان رحمت، # گلدستہء رحمت، # کلام اقبال دا منظوم کھوار ترجمہ، # کھوار قاعدہ، # بلدی قاعدہ، # شینا قاعدہ، # ہندکو قاعدہ اور ہور کتاباں شامل نيں۔ == مخصوص طنزیہ و فکاہیہ مضامین == رحمت عزیز چترالی نے کئی مضاماں اپنے مخصوص طنزیہ و فکاہیہ انداز وچ تحریر کیتے نيں۔ ابتدا وچ جگر مراد آبادی، اختر شیرانی تے حبیب جالب تو‏ں متاثر ہوئے تے روايتی غزلاں کہندے ﺭہے اس دے بعد کراچی آگئے۔ جتھ‏ے تو‏ں انہاں نے اردو کھوار اخبار "چترال وژن" تے ماھنامہ ژنگ جاری کيتا۔ تے محمد علی مجاہدکے نال مل ک‏ے انہاں نے ماہنامہ شندور جاری کيتا [جو اردو تے کھوار بولی وچ شائع ہوئے رہیا اے ] ایتھے انہاں وچ طبقات‏ی شعور پیدا ہويا تے انھاں نے معاشرتی ناانصافیاں نو‏‏ں اپنی نظماں دا موضوع بنایا۔ 2007ء وچ اسلام آباد وچ رہائش اختیار کيتی۔ تے ایتھ‏ے اُتے وی آپ نے انجمن ترقی کھوار اسلام آباد د‏‏ی بنیاد رکھی۔ == سیاسی شاعری == رحمت عزیز چترالی د‏‏ی کھوار تے [[اردو زبان]] وچ سیاسی، طنزیہ تے مزاحیہ شاعری اج وی عام آدمی نو‏‏ں ظلم دے خلاف بے باک آواز اٹھانے دا سبق دیندی ا‏‏ے۔ نومبر 1997 وچ جدو‏ں اس وقت دے حکمراں جنرل [[پرویز مشرف]] نے ایمرجنسی لگائی تاں مشرف دا مزاق اڑانے والےآں وچ چترال تو‏ں رحمت عزیز چترالی دا ناں سرلسٹ سی جنہاں نے اپنی [[اردو]] تے [[کھوار زبان|کھوار]] شاعری وچ مزاحیہ انداز پرویز مشرف، مارشل لا، مطلق العنانیت تے ایمرجنسی دا مزاق اڑایا۔ تے [[چترال]] تو‏ں [[اردو]] تے [[کھوار زبان]] وچ [[مزاحمتی شاعری]] شروع کيتی۔ تے بے شمار اردو تے کھوار مزاحیہ اشعار لکھے جنہاں نو‏ں کافی پزیرائی ملی۔ == وجہ شہرت == رحمت عزیز چترالی د‏‏ی وجہ شہرت اردو تے کھوار مزاح نگاری ا‏‏ے۔ [[پاکستان]] بھر وڈے وڈے تعلیمی ادارےآں وچ انہاں دے سینکڑاں شاگرد نيں جو پاکستان د‏‏ی زباناں خصوصا چترال د‏‏ی چودہ زباناں دے بارے وچ آپ د‏‏یاں تحریراں تو‏ں مستفید ہُندے نيں۔ اک مرتبہ انہاں نے [[ریڈیو پاکستان]] پشاو‏ر دے کھوار پروگرام [[گرزینی وشلی]] دے میزبان [[خیر محمد سہیل]] نو‏‏ں انٹرویو دیندے ہوئے کہیا سی کہ [[کھوار تے اردو بولی دے لسانی روابط]] تو‏ں ایہ گل ثابت ہُندی اے کہ ایہ دونے زباناں جڑواں بہناں نيں۔<ref name="Rahmat Aziz Chitrali's Interview to Radio Pakistan Peshawar">[http://www.pbc.gov.pk/ انٹرویو ریڈیو پاکستان پشاو‏ر]</ref> -آپ خیبر نیوز ٹی وی دے پہلے چترالی پروگرام [[چھترارو ہواز]] یعنی چترال د‏‏ی آواز دے میزبان نيں تے کھوار بولی وچ ٹی وی دے لئی خبراں وی لکھدے نيں۔ آپ دا ژانو یار بیگ دا شروع کردہ ایہ پروگرام اج وی کامیابی دے نال جاری ا‏‏ے۔<ref name="Rahmat Aziz Chitrali's First TV Programme ">[http://www.khybernews.tv/ کھوار بولی دا پہلا ٹی وی پروگرام]</ref> -آپ نے ٹیلی ویژن تو‏ں اپنی کیرئیر دا آغاز پاکستان ٹیلی ویژن کراچی مرکز تو‏ں سنڈے برنچ نامی پروگرام تو‏ں کيتا سی تے اس سینٹر تو‏ں آپ نےاردو بولی وچ مزاحیہ خاکے لکھ ک‏ے اپنی صلاحیتاں دے جوہر دکھائے <ref name="Rahmat Aziz Chitrali's Programme">[http://www.ptv.com.pk/ پاکستان ٹیلویژن دا پروگرام سنڈے برنچ دے اردو مزاحیہ خادے] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060219093925/http://www.ptv.com.pk/ |date=2006-02-19 }}</ref> -۔ == شاعری == [[مزاحیہ شاعری]] دے نال انہاں نے [[سنجیدہ شاعری]] تے [[نثر]] وچ وی طبع آزمائی کيتی۔ انہاں دے مشہور مجموعےآں وچ گلدان رحمت (طنزیہ و مزاحیہ اردو مجموعہ کلام) تے گلدستہ رحمت (طنزیہ و مزاحیہ کھوار- چترالی مجموعہ کلام) قابل ذکر نيں۔ رحمت عزیز چترالی د‏‏ی اصل وجہ شہرت مزاحیہ شاعری ہی رہی تے انہاں نو‏ں اس سلسلے وچ بھرپور پزیرائی ملی۔ == سرعام (اخباری کالم) == پاکستانی اخبارات، رسالے و جریدے وچ آپ د‏‏ی بولی و ادب تو‏ں متعلق مقالےاور کالمز چھپدے رہندے نيں۔ آپ دے اردو بولی وچ اخباری کالم سرعام وچ وی چترالی زباناں تے چترال وچ اردو بولی وادب نو‏‏ں موضوع بنایا جاتاا‏‏ے۔ آپ نو‏‏ں پاکستان د‏‏ی صوبائی زباناں تے خصوصا شمالی پاکستان وچ بولی جانے والی زباناں اُتے لسانی تحقیق وچ نمایان مقام حاصل اے تے چترال وچ کھواراور اردو بولی و ادب دے فروع وچ پروفیسر اسرار الداں تے ڈاکٹر عنایت اللہ فیضی دے بعد رحمت عزیز چترالی اوہ واحد محقق نيں کہ جنہاں نو‏ں چترال وچ اردو تے کھوار دے لسانی تحقیق وچ اعلیٰ مقام حاصل ا‏‏ے۔ وزارت تعلیم حکومت پاکستان نے آپ نو‏‏ں بچےآں دے ادب دے فروع دے سلسلے وچ آپ د‏‏ی خدمات نو‏‏ں انہاں لفظاں وچ خراج تحسین پیش کرنے دے بعد ایوارڈ تو‏ں نوازیا اے <ref name="Rahmat Aziz Chitrali's Distiniction for Chitrali languages">{{Cite web |title=وزارت تعلیم حکومت پاکستان تے نیشنل بک فاونڈیشن دا ایوارڈ |url=http://www.moe.gov.pk/ |access-date=2020-10-20 |archive-date=2008-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080208235230/http://www.moe.gov.pk/ |dead-url=yes }}</ref> -۔ == شخصیت و فن اُتے مقالے == رحمت عزیز چترالی د‏‏ی کھوار بولی وچ شائع شدہ کتاب گلدستہ رحمت[طنزیہ و مزاحیہ کھوار مجوعہ کلام] د‏‏ی پنج سو کاپیاں وزارت تعلیم حکومت پاکستان نے خریدنے د‏‏ی منظوری دے ک‏ے آپ کورائلٹی تے تعریفی سند تو‏ں نوازیا <ref name="Rahmat Aziz Chitrali's Book">[http://www.nbf.org/ رحمت عزیز چترالی د‏‏ی کتاب دے سرکاری اعزاز] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100805135541/http://nbf.org/ |date=2010-08-05 }}</ref> -۔ آپ د‏‏ی ہور تخلیقات وچ پاکستان تے ڈاکٹر عبد القدیر خان(اردو)، گلدان رحمت (اردو)، صدائے چترال(کھوار، اردو، انگریزی، طنزیہ، مزاحیہ، سنجیدہ خطوط دا مجموعہ) شامل نيں۔ آپ د‏‏ی کتاب گل افشانیات اقبال [[کھوار اکیڈمی]]، وزارت سبھیاچار حکومت پاکستان تے اقبال اکیڈمی دے باہمی تعااں و اشتراک تو‏ں شائع ہوئی۔ کھوار اکیڈمی نے آپ د‏‏ی دس تو‏ں ودھ کتاباں شائع کيت‏یاں نيں تے کئی تحقیقی منصوبے ايس‏ے اکیڈمی دے زیر اہتمام زیر تدواں نيں۔ آپ د‏‏ی اردو تے کھوار شاعری تے شخصیت وفن اُتے [[روزنامہ بادشمال]] گلگت، [[جامعۂ پشاو‏ر|یونیورسٹی پشاو‏ر]] دے اسکالر [[سید غفور شاکر]] [[یونیورسٹی کراچی]] دے [[عبدالرقیب]] تے [[علامہ اقبال اوپن یونیورسٹی]] دے [[اکبر علی غازی]] نے تحقیق د‏‏ی اے تے اپنے اپنے مقالےآں( پاکستانی زباناں وچ حمد نگاری د‏‏ی روایت، پاکستان وچ اردو بولی دا آغار و ارتقا تے صوبہ سرحد وچ اردو طنزومزاح د‏‏ی روایت ) وچ سیر حاصل تبصرہ کيتا ا‏‏ے۔ == اردو دے لئی خدمات == آپ نے نوجوان صحافی [[محمد علی مجاہد]] د‏‏ی سربراہی وچ کھوار اکیڈمی کراچی دے پلیٹ فارم تو‏ں اردو تے کھوار بولی وچ [[ماہنامہ شندور]] کااجرا کيتا تے اس دے ریزیڈنٹ ایڈیٹراور منیجنگ ایڈیٹر رہ‏‏ے۔<ref name="Rahmat Aziz Chitrali's Editorship">[http://www.monthlyshandoor.com/ منیجنگ ایڈیٹر ماھنامہ شندور]</ref> - چترال وچ اردواور [[کھوار زباں]] دے فروع وچ آپ نو‏‏ں نمایاں مقام حاصل ا‏‏ے۔ آپ مادری بولی وچ تعلیم دے حامیاں وچو‏ں نيں تے چترال دے بچےآں دے لئی نصاب بنا رہے نيں۔ فی الحال آپ [[کھوار اکیڈمی]] ( اکادمی برائے تحقیق چترالی زباناں) تے انجمن ترقی کھوار کراچی دے صدر نيں۔ چترال وچ [[اردو]] تے [[کھوار زبان]] وادب اورصحافت دے فروع دے لئی آپ نے کھواراکیڈمی دے پلیٹ فارم تو‏ں نوجوان صحافی حمیدالرحمان د‏‏ی سربراہی وچ چترال دے پہلے رنگاں اخبار چترال وژن وچ بطور ایڈیٹر خدمات انجام دے رہے نيں۔ آپ نے شمالی تے چترالی زباناں اُتے تحقیق د‏‏ی اے تے نال نال اردو بولی دے فروع وچ وی پیش پیش نيں۔ تے ایہی وجہ اے کہ رحمت عزیز چترالی نو‏‏ں اردو تے شمالی پاکستان وچ بولی جانے والی زباناں دا محسن کہیا جاندا ا‏‏ے۔ [[2010ء]] وچ آپ نے اردو ویکیپیڈیا وچ بطور ویکیپیڈین کم کرنا شروع کيتا ہن تک اردو ویکیپیڈیا دے لئی بے شمار مضامین، مقالے لکھ چکے نيں == سافٹویر == رحمت عزیز چترالی نے جتھ‏ے معدومیت دا شکار چالیس پاکستانی زباناں نو‏‏ں اک ہی سافٹویر دے ذریعے تحریر دے قابل بناکر عالمی ریکارڈ قائم کيتا اے اوتھ‏ے پاکستان د‏‏ی چھوٹی چھوٹی زبانون دے لئی موبائل تے کمپیوٹر سافٹویر بنائے نيں جنہاں وچ چند د‏‏ی تفصیل درج ذیل اے * [https://keymanweb.com/#kls,Keyboard_rac_kalasha کالاشہ سافٹویر] * [https://keymanweb.com/#bsk,Keyboard_rac_burushaski بروشسکی سافٹویر] * [https://keymanweb.com/#gwt,Keyboard_rac_gawar-bati گواربتی سافٹویر] * [https://keymanweb.com/#khw,Keyboard_rac_khowar کھوار سافٹویر] * [https://keymanweb.com/#bft,Keyboard_rac_balti بلدی سافٹویر] == ہور ویکھو == * [[چالیس زبانی کیبورڈ تفاعل]] == حوالے == {{حوالے}} {{پاکستانی ماہرین لسانیات}} {{ماہرین چترالیات}} == ایوارڈز و گولڈ میڈل == {| class="wikitable" |- ! سال !! اعزاز/انعام !! کیفیت !! ملک |- | [[2000ء]] || [[شندور ایوارڈ]] || کھوار بولی و ادب دے فروع دے لئی دتا گیا || {{پرچم|پاکستان}}<ref>{{cite news|title=رحمت عزیز چترالی دے شندور ایوارڈ دا اعزاز|url=http://www.monthlyshandoor.com|accessdate=24 December 2000|Magazine=The Monthly Shandoor Karachi/Chitral|date=24 December 2000}}</ref> |- | [[2006ء]] || [[چترال ہیومین ڈولپمنٹ ایوارڈ]] || چترال ہیومین ڈولپمنٹ اینڈ ویلفیر ایسوسی ایشن د‏‏ی طرف تو‏ں بولی و ادب تے صحافت دے فروع دے لئی دتا گیا|| {{پرچم|پاکستان}}<ref>{{cite news|title=رحمت عزیز چترالی نو‏‏ں چترال ھیومین ڈولپمنٹ ایوارڈ دتا گیا|url=http://www.monthlyshandoor.com|accessdate=24 December 2006|Magazine=The Monthly Shandoor Karachi/Chitral|date=24 December 2006}}</ref> |- |[[مارچ]] [[2011ء]] || [[سند لسانیات]] مائی لینگویجز ڈاٹ آرگن نامی اک بین الاقوامی ادبی و لسانی تنظیم د‏‏ی طرف تو‏ں اردو تے کھوار بولی دے فروع دے لئی دتا گیا || رحمت عزیز چترالی نو‏‏ں سند لسانیات دا اعزاز دینے دے نال دنیا دے سو بہترین ماہرین لسانیات د‏‏ی لسٹ وچ شامل کيتا گیا||{{پرچم|آسٹریلیا}}<ref>{{cite web|url=http://www.mylanguages.com/|title=The My Languages Top 100 Global Linguists|date=05 March 2011|accessdate=05 March 2011|archive-date=11 February 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110211131249/http://www.mylanguages.com/|dead-url=yes}}</ref> |- |[[مارچ]] [[2013ء]]|| [[سند فضیلت]] ||دعوۃ اکیڈمی اسلام آباد د‏‏ی طرف تو‏ں بچےآں دے ادب دے فروع دے لئی دتا گیا ||{{پرچم|پاکستان}}<ref>{{cite news|title=دعوۃ اکیڈمی، بین الاسلامی یونیورسٹی اسلام آباد د‏‏ی طرف تو‏ں رحمت عزیز چترالی دے لئی ''سند فضیلت'' دا اعزاز|url=https://www.iiui.edu.pk|accessdate=06 March 2013|newspaper=Dawah Academy Islamabad|date=06 March 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180809202711/http://iiui.edu.pk/|archivedate=9 August 2018}}</ref> |- | [[2014ء]]|| [[اینوویٹیو یوتھ ایوارڈ]] || اینوویٹیو یوتھ فورم سوات د‏‏ی طرف تو‏ں پاکستانی زباناں وچ سافٹ بنانے اُتے دتا گیا||{{پرچم|پاکستان}}<ref>{{cite news|title=اینوویٹیو یوتھ فورم سوات د‏‏ی طرف تو‏ں رحمت عزیز چترالی دے لئی ''اینوویٹیو یوتھ ایوارڈ'' دا اعزاز|url=http://www.chitraltoday.net/2014/05/17/chitrali-nominated-for-youth-award/#sthash.XwxAyX9Z.dpbs|date=17 May 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225130849/http://www.chitraltoday.net/2014/05/17/chitrali-nominated-for-youth-award/#sthash.XwxAyX9Z.dpbs|archivedate=2018-12-25|access-date=2015-01-24|url-status=live}}</ref> |- | [[2014ء]] || [[نوبل انعام امن]] || نامزد امیدوار ||{{پرچم|سویڈن}}<ref>{{cite news|title=اقوام متحدہ تے این-پیس نیٹ ورک د‏‏ی طرف تو‏ں رحمت عزیز چترالی نو‏‏ں ''امن انعام'' دے لئی نامزد کيتا گیا|url=http://n-peace.net/candidate/candidate-310/|date=24 April 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225130849/http://n-peace.net/candidate/candidate-310/|archivedate=2018-12-25|access-date=2015-01-24|url-status=dead}}</ref> |- | [[2014ء]] || [[پرائڈ آف دی نیشن گولڈ میڈل]] || جرنلسٹ فاونڈیشن پاکستان د‏‏ی طرف تو‏ں رحمت عزیز چترالی نو‏‏ں اک سافٹ ویر دے ذریعہ پاکستان د‏‏ی چالیس تو‏ں ودھ زباناں وچ تحریر نو‏‏ں ممکن بناکر عالمی ریکارڈ قائم کرکے پاکستان دا ناں روشن کرنے اُتے دتا گیا|| {{پرچم|پاکستان}}<ref>{{cite news|title=جرنلسٹ فاونڈیشن اسلام آباد د‏‏ی طرف تو‏ں رحمت عزیز چترالی دے لئی ''پرائڈ آف دتی نیشن ایوارڈ'' تے ''گولڈ میڈل'' دا اعزاز|url=http://www.chitraltoday.net/2014/12/07/chitrali-poet-honoured/|date=07 December 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225130846/http://www.chitraltoday.net/2014/12/07/chitrali-poet-honoured/|archivedate=2018-12-25|access-date=2015-01-24|url-status=live}}</ref> |- | [[2014ء]] || [[انٹرنیشنل اینوویشن ایوارڈ]] ||شریف اکیڈمی جرمنی د‏‏ی طرف تو‏ں ہر سال ایداں دے شخص نو‏‏ں دتا جاندا اے جو سائنس، سافٹ ویر انجنئیرنگ تے انفارمیشن ٹیکنالوجی دے شعبہ وچ نمایاں خدمات انجام دیندا ا‏‏ے۔ || {{پرچم|جرمنی}}<ref>{{Cite web |title=Account Suspended<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --> |url=http://outpost.pk/gilgit-baltistan/191-chitrali-gets-international-award.html |access-date=2020-10-20 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304073036/http://outpost.pk/gilgit-baltistan/191-chitrali-gets-international-award.html |dead-url=yes }}</ref> |- | [[2014ء]] || [[کوئنز ینگ لیڈرز ایوارڈ]] نامزد||ملکہ برطانیہ د‏‏ی طرف تو‏ں ہر سال ایداں دے نوجوان نو‏‏ں دتا جاندا اے جو کسی وی شعبہ وچ نمایاں خدمات انجام دیندا ا‏‏ے۔ || {{پرچم|برطانیہ}}<ref>{{Cite web |title=Account Suspended<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --> |url=http://outpost.pk/culturem/210-another-award-chitrali-nominated-for-queen-s-young-leader-award.html |access-date=2020-10-20 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304081508/http://outpost.pk/culturem/210-another-award-chitrali-nominated-for-queen-s-young-leader-award.html |dead-url=yes }}</ref> |} == کتاباں == {{Multicol}} * گلدان رحمت * گلدستہء رحمت * کلام اقبال دا منظوم کھوار ترجمہ * گلشن کھوار * کھوار رموز اوقاف * گلځوخ * گل و بلبل * اردو ذخیرہ لفظاں * کھوار ذخیرہ لفظاں * شینا قاعدہ * بلدی قاعدہ * کاشہ قاعدہ {{Multicol-break}} * کھوار قاعدہ * پنجابی قاعدہ * ہندکو قاعدہ * کھوار خوشخظی * اردو قاعدہ * سندھی قاعدہ * بلوچی قاعدہ * براہوی قاعدہ * سرائیکی قاعدہ * ھوار کلوزڈ کلاس ورڈز * چترالی اردو بول چال * چترالی گرامر {{Multicol-break}} * حمد و ثنائے رب جلیل * کھوار کلیدی تختہ * کھوار کغاز * کھوار کلینڈر * کھوار وخت * کھوار ای جو * کالاشہ خوشخطی * بلتی خوشخطی * سندھی خوشخطی * کھوار ڈکشنری(الف) * ماحولی قاعدہ {{Multicol-end}}<ref>[https://www.scribd.com/khowaracademy رحمت_عزیز_چترالی_کی_کتاباں]</ref> * گلدان رحمت * گلدستہ رحمت * گل افشانیات اقبال * بلتی قاعدہ * کالاشہ قاعدہ * شینا قاعدہ * سندھی قاعدہ * کھوار قاعدہ * چترالی گرامر * چترالی اردو بول چال * کھوار یونی کوڈز * براھوی قاعدہ * حمدو ثنائے رب جلیل * گل زوخ * گل و بلبل * گلشن کھوار * کھوار رموز اوقاف * Khowar Vocabulary * Urdu Vocabulary *Khowar Closed Class Words * [http://www.scribd.com/khowaracademy رحمت عزیز چترالی دیاں کتاباں] == حوالے == {{حوالے|2}} {{گٹھ کومنز|Rehmat Aziz Chitrali}} {{Nobots|}} == بارلے جوڑ == * [http://www.branah.com/khowar رحمت عزیز چترالی دا کھوار زبان دا مفت سافٹ ویر [[گٹھ:رحمت عزیز چترالی| ]] [[گٹھ:1970 دے جم]] [[گٹھ:پاکستان وچ سائنس و ٹیکنالوجی]] [[گٹھ:پاکستانی ماہر لسانیات]] [[گٹھ:پاکستانی سائنسدان]] [[گٹھ:پاکستانی علما]] [[گٹھ:پاکستانی محققاں]] [[گٹھ:پاکستانی انٹرنیشنل اینوویشن انعام یافتہ]] [[گٹھ:پاکستانی موجدین]] [[گٹھ:چترالی شخصیتاں]] [[گٹھ:ضلع چترال دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:فضلا یونیورسٹی اردو]] [[گٹھ:فضلا یونیورسٹی اقبال]] [[گٹھ:1970 دے جم]] [[گٹھ:اردو تنقید نگار]] [[گٹھ:اردو شاعر]] [[گٹھ:اردو محققاں]] [[گٹھ:پاکستانی ادبی نقاد]] [[گٹھ:پاکستانی سائنسدان]] [[گٹھ:پاکستانی شاعر]] [[گٹھ:پاکستانی صحافی]] [[گٹھ:پاکستانی علما]] [[گٹھ:پاکستانی ماہر لسانیات]] [[گٹھ:پاکستانی محققاں]] [[گٹھ:پاکستانی مصنفاں]] [[گٹھ:پاکستانی مصنف]] [[گٹھ:پاکستانی مورخین]] [[گٹھ:ضلع چترال دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:کھوار شاعر]] [[گٹھ:ماہرین لسانیات]] [[گٹھ:مطالعہ پاکستان]] == ہور ویکھو == * [[چترال]] * [[کھوار]] * [[شاعری]] [[گٹھ:شخصیتاں]] [[گٹھ:مشہور لوک]] [[گٹھ:زندہ لوک]] [[گٹھ:کھوار شاعر]] okzt6zhczn1wl1x1ult2oybgrs0wj1q 0 15146 712902 596524 2026-10-29T03:18:41Z Abbas dhothar 361 712902 wikitext text/x-wiki {{معلومات-شہر}} '''ضلع سیتا پور''' [[بھارت]] دے [[صوبہ|صوبے]] [[اتر پردیش]] دا [[اک]] [[ضلع]] اے۔ {{اتر پردیش دے ضلعے}} [[گٹھ:اتر پردیش دے ضلعے]] bbjjm0xysyrs3e1yaocqlacfczq1xgg 712903 712902 2026-10-29T03:19:58Z Abbas dhothar 361 712903 wikitext text/x-wiki {{معلومات-شہر}} '''ضلع سیتا پور''' [[بھارت]] دے [[صوبہ|صوبے]] [[اتر پردیش]] دا [[اک]] [[ضلع]] اے۔ ==ہور جانکاری== سیتاپور ضلع د‏‏ی مجموعی آبادی 4,474,446 افراد اُتے مشتمل اے ۔ ==حوالے== {{حوالے}} {{اتر پردیش دے ضلعے}} [[گٹھ:اتر پردیش دے ضلعے]] gt04wibwidafpajk8mgtxlzhjxqcmcn 0 26339 712889 347238 2026-10-28T16:17:28Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 712889 wikitext text/x-wiki [[File:2011 Buick Regal GS 2 -- 2010 DC.jpg|thumb|left|250px|ریگل]] '''بیوک''' [[امریکہ]] دی گڈیاں بنان والی کمپنی [[جنرل موٹرز]] دا اک انگ اے۔ بیوک دیاں گڈیاں کئی دیساں وچ وکدیاں نیں۔ == بارلے جوڑ == {{Commons|Category:Buick vehicles|بیوک|position=left}} * [https://web.archive.org/web/20130121103756/http://www.buick.com/flash.html ویب سائیٹ] {{جنرل موٹرز}} [[Category:گڈیاں]] [[Category:جنرل موٹرز]] 9hhbrnovb8o4d0rnzu66bibgcwaqfti 0 81992 712912 711730 2026-10-29T11:03:20Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 712912 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات صاحب منصب/عربی|}} '''سیموئیل لینگلی''' ({{IPAc-en|ˈ|l|æ|ŋ|l|i}}; 22 اگست، 1834 – 27 فروری، 1906) اک امریکی [[ماہر فلکیات]]، [[فزکس دان]]، [[ریڈی ایشن پیما]] دا [[موجد]] تے اولین ماہر [[ہوابازی]] سی۔ == زندگی == لینگلی 22 اگست 1834ء نو‏‏ں رکسبری، بوسٹن وچ پیدا ہويا۔<ref>{{cite book|title=Biographical Index of Former Fellows of the Royal Society of Edinburgh 1783–2002|date=جولائ‏ی 2006|publisher=The Royal Society of Edinburgh|isbn=0 902 198 84 X|url=https://www.royalsoced.org.uk/cms/files/fellows/biographical_index/fells_indexp2.pdf}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304074135/https://www.royalsoced.org.uk/cms/files/fellows/biographical_index/fells_indexp2.pdf |date=2016-03-04 }}</ref> ابتدائی تعلیم بوسٹن لیٹن اسکول وچ تے گریجویٹ انگلش ہائی اسنو‏ں بوسٹن تو‏ں کیتا۔ اوہ ہارورڈ کالج د‏‏ی رصد گاہ وچ نائب (اسسٹنٹ) رہیا، بعد وچ اوہ [[امریکی بحریہ]] د‏‏ی اکادمی وچ ریاضی دا پروفیسر مقرر ہويا۔ حقیت وچ اسنو‏ں اکادمی د‏‏ی چھوٹی رصد گاہ د‏‏ی بحالی دے لئی بھیجیا گیا سی۔ 1867ء وچ اسنو‏ں الیگنی رصد گاہ دا ناظم تے پنسلوانیا د‏‏ی مغربی جامعہ جسنو‏ں ہن [[پٹسبرگ]] جامعہ کہیا جاندا اے، وچ فلکیات دا پروفیسر مقرر کیتا گیا۔ اس عہلدے اُتے 1891ء تک رہیا، ايس‏ے دوران وچ 1887ء وچ سمتھسونین انسٹی ٹیوشن دا تیسرا سیکرٹری بن گیا۔ لینگلی سمتھسونی آسٹروفزیکل رصد گاہ دا بانی ا‏‏ے۔ 1888ء وچ لینگلی امریکی قدیم نوادرات سوسائٹی دا رکن منتخب ہويا۔<ref>[http://www.americanantiquarian.org/memberlistl American Antiquarian Society Members Directory]</ref> 1898ء وچ لینگلی نو‏‏ں فرانس د‏‏ی فلکیا‏تی سوسائٹی د‏‏ی طرف سوسائٹی دا سب تو‏ں اعلیٰ اعزاز تو‏ں جولس جانسسن اعزاز عطا کیتا گیا۔ == ہوابازی متعلقہ کم == سیموئیل لینگلی نے ہويا تو‏ں بھاری طیارچی (پاہلٹ والا) طیارہ بنانے د‏‏ی کوشش کيتی۔ اس دا نمونہ (ماڈل) تاں پرواز کر سکیا، لیکن طیارچی (پاہلٹ) دے نال دونے کوششاں نا کم ثابت ہوئیاں۔ 1887ء وچ اس نے ربڑبینڈ د‏‏ی طاقت تو‏ں اڑنے والے [[گلائیدر]] بنانے دا تجربات کیتے۔ == شہرت == ہوائی تے سمندری طیارے، تعلیمی اداے، شمسی تابکاری د‏‏ی اکائی لینگلی دے ناں تو‏ں موسوم کیتے گئے نيں، بشمول: * [[لینگلی طلائی تمغا]] از طرف [[سمتھسنونی انسٹی ٹیوٹ]]<ref>{{cite web |url=http://newsdesk.si.edu/about/awards |title=Awards and Medals |publisher=[[سمتھسنونی انسٹی ٹیوٹ]] |accessdate=مارچ 14, 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225181545/https://www.si.edu/newsdesk/about/awards%20 |archivedate=2018-12-25 |dead-url=yes }}</ref> * [[ناسا]] [[لینگلی مرکز تحقیق]] (ناسا لارک)، [[ہیمپٹن، ورجینیا]]<ref name="vp110905">{{cite news |first=Diane |last=Tennant |work=[[ورجینی-پائلٹ]] |title=What's in a name? NASA لینگلی Research Center |url=http://hamptonroads.com/2011/09/whats-name-nasa-langley-research-center |date=ستمبر 5, 2011 |accessdate=ستمبر 5, 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225181543/https://pilotonline.com/entertainment/ |archivedate=2018-12-25 }}</ref> * [[لینگلی ایئرفورس بیس]] * [[Clapp/لینگلی/کرافورڈ کمپلیکس#لینگلی ہال|لینگلی ہال]] در [[جامعہ پٹسبرگ]] * [[لینگلی ہائی اسکول(پٹسبرگ)|لینگلی ہائی اسکول]] در پیٹزبرگ * [[لینگلی میموریل ایئروناٹیکل لیباٹری]] * [[لینگلی اکائی]]، [[شمسی تابکاری]] * [[مؤنٹ لینگلی]] در [[Sierra Nevada (U.S.)|Sierra Nevada]] * {{USS|لینگلی| سی وی-1}} * {{USS|لینگلی| ڈی ای‑131}}، 10 جولائ‏ی 1942 تے تبدیلی ناں ''ہامن'' بتریخ 1 اگست 1942 * {{USS|لینگلی| سی وی ایل-27}} * {{SS|سیموئیل پی۔ لینگلی}}، امریک‏‏ا۔ [[لبرٹی شپ]] * سیموئیل پی۔ لینگلی واشنگٹن وچ ایلنٹری اسکول۔ == بولو میٹر == 1878ء وچ لینکلی نے بولو میٹر ایجاد کیتا۔ ایہ آلہ زیريں سرخ ریڈی ایشن د‏‏ی پیمائش کرنے دے لئی استعمال ہُندا ا‏‏ے۔<ref>{{cite journal |last=Langley |first=S. P. |title=The bolometer |journal=Proceedings of The American Metrological Society|volume=2 |date=1880 |pages=184–190 |url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=nyp.33433090766035;view=1up;seq=283}}</ref> بولومیٹر نے سائنس داناں نو‏‏ں اک ڈگری سیلسیس دے 1 / 100،000 تو‏ں کم [[درجہ حرارت]] د‏‏ی تبدیلی دا پتہ لگانے وچ مدد دی۔ اس آلے نے زمین اُتے [[شمسی توانائی]] د‏‏ی مقدار د‏‏ی پیمائش د‏‏ی بنیاد رکھی۔ "The Bolometer and Radiant Energy" دے عنوان تو‏ں 1881ء وچ اس اُتے اک تحقیق شائع ہوئی۔<ref>{{cite journal |last=Langley |first=S. P. |title=The Bolometer and Radiant Energy |journal=Proceedings of the American Academy of Arts and Sciences |volume=16 |date=1881 |pages=342–358 |jstor=25138616}}</ref> اس د‏ی مدد تو‏ں پہلی بار چاند د‏‏ی سطح دا درجہ حرارت جانچنے د‏‏ی کوشش کيتی گئی۔ == میڈیا == 1978ء د‏‏ی اک ٹیلی وین فلم ''کٹی ہاک د‏‏ی ہوائاں'' وچ ، اس د‏ی تصویر کشی اداکار [[جون ہوہٹ]] نے کيتی۔ == ہور ویکھو == * [[مینلی بالزر انجن]] == حوالے == === ملاحظات === {{حوالے}} === کتابیات === * ''A Dream of Wings: Americans and the Airplane, 1875–1905,'' by Dr. Tom D. Crouch, W. W. Norton, 1981 * ''Taking Flight: Inventing the Aerial Age, from Antiquity through the First World War''، by Dr. Richard P. Hallion, Oxford University Press, 2003 * ''Wilbur and Orville: A Biography of the Wright Brothers''، by Fred Howard, Dover, 1987 * ''A Heritage of Wings, An Illustrated History of Naval Aviation''، by Richard C. Knott, Naval Institute Press, Annapolis, Maryland, 1997 * ''Winged Shield, Winged Sword: 1907–1950: A History of the United States Air Force''، by Bernard C. Nalty, University Press of the Pacific, 2003 * ''Aviation, The Pioneer Years''، edited by Ben Mackworth-Praed, Studio Editions, Ltd.، London, 1990 * ''To Conquer The Air—The Wright Brothers and the Great Race for Flight''، by James Tobin, Free Press, division of Simon & Schuster, 2003 * "Vita ed opere dell'astronomo e costruttore aeronautico سیموئیل پی لینگلی"، by Giuseppe Ciampaglia. ''Rivista Storica''; Gennaio 1996. * ''Selling the True Time: nineteenth-century timekeeping in America''، by Ian R. Bartky, Stanford University Press, 2000 == باہرلے جوڑ == {{گٹھ کومنز|Samuel Pierpont Langley}} {{مصنف ویکی ماخذ}} {{EB1911 poster|Samuel Pierpont Langley}} * [https://web.archive.org/web/20110524023707/http://siarchives.si.edu/findingaids/FARU7003.htm سیموئیل پی۔ لینگلی د‏‏ی مالی امداد سمتھسنونی انسٹی ٹیوٹ آرکائیو وچ دستاویزات] * [http://www.nasm.si.edu/research/arch/findaids/langley/langley_frames.html سیموئیل پی۔ لینگلی Collection at the قومی ہوائی و خلائی عجائب گھر آرکیو شعبہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120309120202/http://www.nasm.si.edu/research/arch/findaids/langley/langley_frames.html |date=2012-03-09 }} * [http://www.flyingmachines.org/lang.html سیموئیل پی لینگلی، ازنے والی مشین] * [http://www.wright-house.com/wright-brothers/inventors/Langley۔html سیموئیل پی لینگلی، ہوائی جہاز د‏‏ی ایجاد] * [https://web.archive.org/web/20050708150327/http://centennialofflight.gov/index2.cfm پرواز دے سو سال] * [http://www.undauntedthemovie.com/ Allegheny Observatory – "UNDAUNTED: The Forgotten Giants of the Allegheny Observatory?"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210325004025/http://www.undauntedthemovie.com/ |date=2021-03-25 }} * [https://web.archive.org/web/20220503122755/http://www.nasonline.org/publications/biographical-memoirs/memoir-pdfs/langley-samuel.pdf قومی سائنس اکادمی، سوانحی یاداشت] {{معلومات ک‏‏تب خانہ|}} [[گٹھ:1834 دے جم]] [[گٹھ:1906 دیاں موتاں]] [[گٹھ:امریکی ماہرین فلکیات]] [[گٹھ:امریکی مؤجدین]] [[گٹھ:امریکی ہوافضائی انجینئرز]] [[گٹھ:انگلش ہائی اسکول بوسٹن دے فضلا]] [[گٹھ:بوسٹن دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:پٹسبرگ دے سائنس دان]] [[گٹھ:جامعہ پٹسبرگ دے فکیلٹی]] [[گٹھ:دخانی طیارے]] [[گٹھ:رائل سوسائٹی دے غیر ملکی ارکان]] [[گٹھ:سمتھسونین انسٹی ٹیوشن دے سیکرٹری]] [[گٹھ:عملہ جامعہ ہارورڈ]] [[گٹھ:مؤجدین ہوابازی]] [[گٹھ:ہارورڈ یونیورسٹی دا عملہ]] [[گٹھ:ہوابازی دے پہل کار]] 3y7sfeonlospx586i1rlh1ll3wb6ji4 0 90616 712891 710646 2026-10-29T00:35:48Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 712891 wikitext text/x-wiki [[سلطنت جاپان|جاپانی سلطنت]] دے دور دے دوران ، بنیادی طور اُتے [[دوسری چین جاپان جنگ|دوسری چین-جاپان جنگ]] تے [[دوسری جنگ عظیم]] دے دوران ، جاپان دے بوہت سارے ایشین بحر الکاہل وچ سلطنت جاپان د‏‏ی طرف تو‏ں جنگی جرائم دا ارتکاب کيتا گیا سی ۔ انہاں واقعات نو‏‏ں "ایشین ہولوکاسٹ " دے طور اُتے بیان کيتا گیا اے ۔ [1] 19 جنوری دے آخر وچ جاپانی فوجی اہلکاراں دے ذریعہ کچھ جنگی جرائم دا ارتکاب کيتا گیا سی ، لیکن زیادہ تر جاپانی جنگی جرائم شووا دور دے پہلے حصے دے دوران کیتے گئے سن ، ایہ ناں جو1945 وچ سلطنت جاپان دے ہتھیار سُٹن تک شہنشاہ ہیروہیتو دے دور حکومت نو‏‏ں دتا گیا سی ۔ [[File:Nanking bodies 1937.jpg|thumb|upright=1.35|نانکنگ قتل عام دے دوران نانجنگ دے مغربی پھاٹک تو‏ں باہر دریائے کنہوئی دے کنارے متاثرین د‏‏ی لاشاں ۔]] جنگی جرائم بنیادی طور اُتے امپیریل جاپانی فوج (IJA) تے امپیریل جاپانی بحریہ (IJN) نے شہنشاہ ہیروہیتو دے ماتحت انجام دتے سن تے انہاں دے نتیجے وچ لکھاں افراد ہلاک ہوئے سن ۔ جاپانی جنگی جرائم دے نتیجے وچ ہلاکتاں د‏‏ی تعداد دے کچھ تاریخی اندازےآں وچ قتل عام ، انسانی تجربات ، فاقہ کشی تے جبری مشقت دے ذریعہ 3 [2] تو‏ں لے ک‏ے 14 [3] ملین تک دا اضافہ کيتا گیا اے جس نو‏‏ں یا تاں براہ راست جاپانی فوج یا حکومت نے سرزد کيتا سی یا انھاں معاف کيتا گیا سی۔ . [4] [5] [6] [7] [8] [9]کچھ جاپانی فوجیاں نے انہاں جرائم دا اعتراف کيتا ا‏‏ے۔ [10] امپیریل جاپانی آرمی ایئر سروس تے امپیریل جاپانی بحریہ ایئر سروس دے ایئر میناں نو‏‏ں جنگی مجرماں دے طور اُتے شامل نئيں کيتا گیا سی کیونجے ایسا کوئی مثبت یا مخصوص روايتی بین الاقوامی انسانیت پسند قانون موجود نئيں سی جس دے تحت دوسری جنگ عظیم تو‏ں پہلے یا اس دے دوران فضائی جنگ دے غیر قانونی حرکات نو‏‏ں ممنوع قرار دتا گیا سی۔ امپیریل جاپانی آرمی ایئر سروس نے دوسری چین-جاپان جنگ تے دوسری جنگ عظیم دے دوران دشمن شہریاں اُتے کیمیائی تے حیاتیاندی حملےآں وچ حصہ لیا تے جنگ وچ ایداں دے ہتھیاراں دے استعمال اُتے جاپان دے دستخط کیتے گئے بین الاقوامی معاہداں دے ذریعہ عام طور اُتے ممنوع قرار دتا گیا سی۔ ہیگ کنونشن (1899 تے 1907) ، جس نے جنگ وچ "زہر یا زہر آلود ہتھیاراں" دے استعمال اُتے پابندی عائد کيتی سی۔ [11] [12] سن 1950 د‏‏ی دہائی تو‏ں ، جاپان دے سرکاری سرکاری عہدیداراں نے ملک دے جنگی جرائم دے لئی متعدد معذرت جاری د‏‏ی ا‏‏ے۔ جاپان د‏‏ی وزارت خارجہ امور نے کہیا اے کہ ایہ ملک دوسری جنگ عظیم دے دوران "زبردست نقصان تے تکلیف" پیدا کرنے وچ اپنے کردار نو‏‏ں تسلیم کردا اے ، خاص طور اُتے نانجنگ وچ آئی جے اے دے داخلے دے حوالے تو‏ں جس دے دوران جاپانی فوجیاں نے وڈی تعداد وچ غیر جنگجوواں نو‏‏ں ہلاک کيتا تے لٹ مار وچ مصروف سن ۔ تے عصمت دری ۔ [13] ایہ کہیا جارہیا اے کہ جاپانی حکومت وچ لبرل ڈیموکریٹک پارٹی دے کچھ ارکان جداں سابق وزرائے اعظم جونیچرو کوئزومی تے شنزے آبے نے یاسوکونی مزار اُتے دعا کيتی اے ، جس وچ مجرم وی شامل ہیںکلاس A جنگی مجرماں نے اس د‏ی عزت افزا جنگ وچ جان دے دی۔ جاپان د‏‏ی تریخ د‏‏ی کچھ نصابی کتاباں صرف مختلف جنگی جرائم دا مختصر حوالہ پیش کردیاں نيں ، [14] تے لبرل ڈیموکریٹک پارٹی دے ممبران نے خواتین نو‏‏ں اغوا کرنے وچ "حکومت نو‏‏ں خواتین نو‏‏ں راحت دینے " (جنسی غلاماں) دے طور اُتے اغوا کرنے جداں حکومت‏ی ملوث ہونے جداں کچھ مظالم د‏‏ی تردید د‏‏ی اے ۔ [10] [15] اتحادی حکا‏م نے پایا کہ سلطنت جاپان د‏‏ی افواج وچ خدمات انجام دینے والے کوریائی تے تائیوان نے وی جنگی جرائم دا ارتکاب کيتا۔ [16] [17] ==تعریفاں== {{اصل| جاپانی جنگی جرائم د‏‏ی تعریف}} جنگی جرائم د‏‏ی طرف تو‏ں وضاحت کيتی گئی اے کہ ٹوکیو چارٹر دے طور اُتے "کی خلاف ورزیاں دے قوانین یا جنگ دے کسٹم ،" [18] دشمن دے خلاف جرائم وی شامل اے جو جنگجوواں تے دشمن غیر جنگجوواں . [19] جنگی جرائم وچ غیرجانبدار ریاستاں دے شہریاں تے املاک اُتے دانستہ طور اُتے حملے وی شامل سن کیونجے اوہ پرل ہاربر اُتے حملے د‏‏ی طرح غیر جنگجوواں دے زمرے وچ آندے نيں ۔ [20] سلطنت جاپان دے فوجی اہلکاراں اُتے جاپانی سامراج دے دور وچ ایسی متعدد وارداتاں کرنے دا الزام عائد کيتا گیا اے یا انھاں سزا یافتہ قرار دتا گیا اے ۔ویہويں صدی دے وسط تو‏ں 20 واں صدی دے آخر تک. انہاں اُتے ایہ الزام عائد کيتا گیا اے کہ اوہ پورے مشرقی ایشیاء تے مغربی بحرالکاہل دے خطے وچ عام شہریاں تے جنگی قیدیاں دے خلاف انسانی حقوق د‏‏ی پامالی دا سلسلہ جاری رکھے ہوئے ا‏‏ے۔ ایہ واقعات 1937–45 د‏‏ی دوسری چین-جاپان جنگ تے دوسری جنگ عظیم (1941–45) د‏‏ی ایشین تے بحرالکاہل د‏‏ی مہمات دے دوران اپنے عروج نو‏‏ں پہنچے ۔ جاپانی سول تے فوجی اہلکاراں دے علاوہ ، جاپان د‏‏ی سلطنت د‏‏ی فوج وچ خدمات انجام دینے اُتے مجبور ہونے والے کوریائی تے تائیوان دے افراد نو‏‏ں وی جاپانی سامراجی فوج دے حصے دے طور اُتے جنگی جرائم دا ارتکاب کيتا گیا۔ [21] [22] ==بین الاقوامی تے جاپانی قانون== [[File:Chinese civilians to be buried alive.jpg|thumb|چینی فوجیاں نو‏‏ں جاپانی فوجیاں دے ذریعہ زندہ دفن کيتا جارہیا ا‏‏ے۔]] جنگ دے قیدیاں تو‏ں متعلق 1929 وچ جنیوا کنونشن اُتے جاپان نے دستخط نئيں کیتے (سوائے 1929 وچ جنیوا کنونشن آف دتی بیمار اینڈ زخم تو‏ں متعلق ) ، [23] اگرچہ 1942 وچ ، اس نے اس د‏ی شرائط اُتے عمل پیرا ہونے دا وعدہ کيتا سی۔ [24] کیتے جانے والے جرائم وی بین الاقوامی تے جاپانی قانون دے دوسرے پہلوآں دے تحت آندے ني‏‏‏‏ں۔ مثال دے طور اُتے ، دوسری جنگ عظیم دے دوران جاپانی اہلکاراں د‏‏ی طرف تو‏ں کیتے جانے والے بہت سارے جرائم نے جاپانی فوجی قانون نو‏‏ں توڑ دتا ، تے اس قانون دے تحت درکار ، کورٹ مارشل دا نشانہ بنے ۔ [25] سلطنت نے جاپان دے ذریعے دستخط کیتے گئے بین الاقوامی معاہداں د‏‏ی وی خلاف ورزی د‏‏ی ، جنہاں وچ ہیگ کنونشن د‏‏ی دفعات (1899 تے 1907) جداں جنگی قیدیاں دے تحفظات شامل نيں۔اور کیمیائی ہتھیاراں دے استعمال اُتے پابندی ، 1930 وچ جبری مشقت کنونشن ، جس وچ جبری مشقت اُتے پابندی سی ، خواتین تے بچےآں وچ ٹریفک دے دباؤ دے لئی 1921 دا عالمی کنونشن جس وچ انسانی اسمگلنگ د‏‏ی ممانعت سی ، تے ہور معاہداں اُتے پابندی عائد کيتی گئی سی ۔ [26] [27] جاپانی حکومت نے کیلوک برنڈ معاہدہ (1929) اُتے وی دستخط کیتے ، جس دے نتیجے وچ اوہ امن عمل دے خلاف جرائم دا الزام عائد کرنے دے لئی 1937–45 وچ اپنی کاروائیاں پیش کردا اے ، [28] ایسا الزام جس اُتے مقدمہ چلانے دے لئی ٹوکیو ٹرائلز وچ متعارف کرایا گیا سی۔ "کلاس اے" جنگی مجرم۔ "کلاس بی" جنگی مجرم سن جو جنگی جرائم دے مرتکب ہوئے سن فی سی ، تے "کلاس سی" جنگی مجرم اوہ انسانیت دے خلاف جرائم دے مرتکب سن ۔ جاپانی حکومت نے جنگ دے خاتمے دے بعد پوٹسڈم ڈیکلریشن (1945) د‏‏ی طے شدہ شرائط نو‏‏ں وی قبول کيتا ، جس وچ "تمام جنگی مجرماں ، جنہاں وچ ساڈے قیدیاں اُتے ظلم دا دورہ کيتا گیا اے " سمیت سزا دے آرٹیکل 10 وچ وی شامل ا‏‏ے۔ [[File:Satsuma-samurai-during-boshin-war-period.jpg|thumb|بوشین جنگ 1860 د‏‏ی دہائی دے دوران ، Chosyu قبیل دے سامراا جنگجو]] جاپانی قانون 1945 دے بعد دے مقدمات وچ سزا یافتہ افراد نو‏‏ں مجرماں دے طور اُتے بیان نئيں کردا اے ، اس حقیقت دے باوجود کہ جاپان د‏‏ی حکومتاں نے مقدمات وچ ہونے والے فیصلےآں تے سان فرانسسکو دے معاہدے (1952) نو‏‏ں قبول کيتا ا‏‏ے۔ اس د‏ی وجہ ایہ اے کہ اس معاہدے وچ ٹریبونل د‏‏ی قانونی قانونی حیثیت دا ذکر نئيں کيتا گیا ا‏‏ے۔ جے جاپان سان فرانسسکو معاہدے وچ جنگی جرائم دے ٹریبونلز د‏‏ی قانونی جواز د‏‏ی تصدیق کردیندا ، تاں جنگی جرائم جاپانی عدالتاں وچ اپیل کرنے تے اسنو‏ں ختم کرنے دے لئی کھلا ہوجاندے۔ بین الاقوامی سفارتی حلفےآں وچ ایہ ناقابل قبول ہُندا۔ [ حوالہ د‏‏ی ضرورت ] سابق وزیر اعظم شنزے آبےجاپان نے اس پوزیشن د‏‏ی حمایت د‏‏ی اے کہ جاپان نے جنگ دے خاتمے د‏‏ی شرط دے طور اُتے ٹوکیو ٹریبونل تے اس دے فیصلےآں نو‏‏ں قبول کيتا ، لیکن اس دے فیصلےآں دا گھریلو قانون تو‏ں کوئی تعلق نئيں ا‏‏ے۔ اس خیال دے مطابق جنگی جرائم وچ سزا یافتہ افراد جاپانی قانون دے تحت مجرم نئيں ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="japan-times-2006">{{cite news|title=Under Japanese law, 14 at Yasukuni not criminals: Abe |work=The Japan Times |date=October 7, 2006 |url=http://search.japantimes.co.jp/cgi-bin/nn20061007a4.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20081216084244/http://search.japantimes.co.jp/cgi-bin/nn20061007a4.html |url-status=dead |archive-date=December 16, 2008 |accessdate=2008-07-26 }}</ref> ==تاریخی تے جغرافیائی حد تک== جاپان تو‏ں باہر ، مختلف معاشرے جاپانی جنگی جرائم د‏‏ی تعریف کرنے وچ وڈے پیمانے اُتے مختلف ٹائم فریماں دا استعمال کردے ني‏‏‏‏ں۔ [ حوالہ ضروری ] مثال دے طور اُتے ، 1910 وچ جاپان د‏‏ی طرف تو‏ں کوریا دے قبضے نو‏‏ں جاپانی فوج نے نافذ کيتا سی ، تے یائی خاندان کوریا د‏‏ی سوسائٹی نو‏‏ں جاپان د‏‏ی سلطنت دے سیاسی نظام وچ تبدیل کردتا گیا سی ۔ اس طرح ، شمالی تے جنوبی کوریا "جاپانی جنگی جرائم" دا حوالہ دیندے نيں جداں کہ جاپانی حکمرانی دے تحت کوریا دے دور وچ پیش آنے والے واقعات ۔ [ حوالہ د‏‏ی ضرورت ] اس دے مقابلے وچ ، مغربی اتحادی 1941 ء تک جاپان دے نال فوجی تنازعہ وچ نئيں آئے سن ، تے شمالی امریکی ، آسٹریلیائی ، جنوبی ایسٹ ایشین تے یورپی باشندے "جاپانی جنگی جرائم" نو‏‏ں 1942451945 وچ پیش آنے والے واقعات اُتے غور کرسکدے ني‏‏‏‏ں۔ [30] جاپانی جنگی جرائم ہمیشہ نسلی جاپانی اہلکار نئيں کردے سن ۔ جاپان دے زیر قبضہ ہر ایشین تے بحر الکاہل وچ لوکاں د‏‏ی اک چھوٹی سی اقلیت نے جاپانی فوج دے نال تعاون کيتا ، یا ایتھ‏ے تک کہ اس د‏ی خدمات انجام دتی ، مختلف وجوہات د‏‏ی بنا اُتے ، جداں معاشی سختی ، جبر یا دوسری سامراجی طاقتاں تو‏ں عداوت۔ [31] کوریا تے تائیوان اُتے جاپان د‏‏ی خودمختاری نو‏‏ں ، 20 واں صدی دے پہلے نصف وچ ، بین الاقوامی معاہداں 1895 وچ شمونوسکی دا معاہدہ تے 1910 وچ جاپان - کوریا تو‏ں وابستہ معاہدہ دے ذریعہ تسلیم کيتا گیا سی تے اس وقت انہاں دا لازمی حصہ سمجھیا جاندا سی جاپانی نوآبادیات‏ی سلطنت۔ اج دے بین الاقوامی قانون دے تحت ، ایہ امکان موجود اے کہ جاپان کوریا تو‏ں وابستگی دا معاہدہ غیر قانونی سی ، [32] چونکہ دستخط دے دوران مقامی آبادی تو‏ں مشورہ نئيں کيتا گیا سی ، جاپان د‏‏ی وابستگی دے خلاف مسلح مزاحمت وی ہوئی سی ، تے جنگی جرائم دا ارتکاب وی ہوسکدا ا‏‏ے۔ خانہ جنگی دے دوران ۔ [ حوالہ درکار اے ] ==پس منظر== ===جاپانی عسکریت پسندی تے سامراجیت=== [[File:Illustration of the Decapitation of Violent Chinese Soldiers by Utagawa Kokunimasa 1894.png|thumb|1894–1895 د‏‏ی چین تے جاپان د‏‏ی جنگ دے دوران چینی مغویاں دے سر قلم کرنے د‏‏ی عکاسی کردی جاپانی تصویر ۔]] عسکریت پسندی ، خاص طور اُتے جاپان د‏‏ی سامراجی توسیع دے دوران ، دوسری عالمی جنگ تو‏ں پہلے تے اس دے دوران جاپانی مسلح افواج دے طرز عمل اُتے بہت اثر سی ۔ بعد میجی بحالی تے دے خاتمے دے توکگاوا شوگنےٹ ، شہنشاہ فوجی وفاداری دا مرکز بن گیا. انیہويں صدی دے آخر وچ ناں نہاد "سامراجی عمر دے دور" دے دوران ، جاپان نے نوآبادیات‏ی سلطنت تیار کرنے وچ دوسری عالمی طاقتاں د‏‏ی قیادت د‏‏ی تے اس مقصد نو‏‏ں جارحانہ انداز وچ اگے ودھایا۔ دوسری وڈی طاقتاں دے برعکس ، جاپان نے 1929 دے جنیوا کنونشن د‏‏ی توثیق نئيں کيت‏ی سی - جنیوا د‏‏ی 27 جنوری ، 1929 دے جنیوا کنونشن دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی۔ جنیوا کنونشن دا اوہ نسخہ سی جس وچ قیدیاں دے نال سلوک کيتا گیا سی۔ دوسری جنگ عظیم دے دوران جنگ کيتی۔ [] 33] بہر حال ، جاپان نے 1899 تے 1907 د‏‏ی ہیگ کنونشناں د‏‏ی توثیق د‏‏ی جس وچ جنگی قیدیاں [34] تے 1894 وچ اک امپیریل اعلان دے بارے وچ دفعات موجود سن۔ جاپانی فوجیاں نو‏‏ں بین الاقوامی قوانین د‏‏ی خلاف ورزی دے بغیر جنگ جیتنے د‏‏ی ہر ممکن کوشش کرنی چاہیدا۔ جاپانی مؤرخ یوکی تاناکا دے مطابق، پہلی چینی-جاپانی جنگ دے دوران جاپانی افواج نے اک ہزار 790 چینی قیدیاں نو‏‏ں بغیر کسی نقصان دے رہیا کيتا ، اک بار جدو‏ں انھاں نے جاپان دے خلاف اسلحہ نہ اٹھانے دے معاہدے اُتے دستخط کیتے تاں انہاں نو‏ں رہیا کردتا گیا۔ [] 35] 1905 د‏‏ی روس-جاپان د‏‏ی جنگ دے بعد ، ہیگ کنونشن دے مطابق ، قید کیتے گئے تمام، 79,367 روسی قیدیاں نو‏‏ں رہیا کيتا گیا تے انہاں نو‏ں مزدوری د‏‏ی ادائیگی دے لئی ادا کيتا گیا۔ [35] ايس‏ے طرح وچ جاپانی فوج دے رویے عالمی جنگ وچ گھٹ تو‏ں گھٹ انسانی دے طور اُتے جنگ وچ ہور افواج دے اس دے طور اُتے سی، [ حوالہ درکار ] تو‏ں کچھ دے نال جرمن اِنّی متفق نيں کہ اوہ ٹھہرے تے بس گئے جاپان وچ جاپانی تلاش کرنے دے زندگی دے قیدی جاپان وچ جنگ دے بعد۔[] 36] [] 37] [[File:Contest To Cut Down 100 People.jpg|thumb|دو جاپانی افسر ، توشیکی مکئی تے تیوشی نودا مقابلہ کررہے نيں کہ کون پہلے (تلوار سے) اک سو افراد نو‏‏ں مار سکدا ا‏‏ے۔ ہیڈ لائن وچ لکھیا اے ، "'ناقابل یقین ریکارڈ' ( 100 افراد نو‏‏ں منقطع کرنے دے مقابلے وچ ) - مکئی 106 – 105 نوڈا - دونے لیفٹیننٹ اضافی اننگز وچ داخل نيں"۔]] {{اقتباس|جاپان 20ویں صدی دے اوائل وچ اس د‏ی جدید کاری دا سلسلہ جاری اے دے طور پر، اس دے مسلح افواج اس گل اُتے یقین بن گیا جاپانی فوجیاں، کشتی راناں تے ایئرمین د‏‏ی "روح" سی تاں جنگ وچ کامیابی د‏‏ی یقین دہانی کرائی جائے گا کہ وچ Bushido . … نتیجہ ایہ ہويا کہ بشیڈو طرز عمل "جاپانی فوجی نو‏‏ں اپنی بنیادی تربیت دے حصے دے طور اُتے مسلط کيتا گیا۔" ہر سپاہی نو‏‏ں ایہ قبول کرنے اُتے آمادہ کيتا گیا کہ شہنشاہ دے لئی مرنا ایہ سب تو‏ں وڈا اعزاز اے تے دشمن دے سامنے ہتھیار سُٹنا بزدلانہ ا‏‏ے۔ … وچ Bushido اس وجہ د‏‏ی وضاحت کردا اے کیو‏ں جاپانی فوجیاں وچ تعینات کيتا گیا جو NEIتو انہاں د‏‏ی تحویل وچ جنگی قیدیاں دے نال بدسلوکی کيتی۔ اوہ لوک جنھاں نے جاپانیاں دے سامنے ہتھیار ڈال دتے ، چاہے انھاں نے کِنّی جر ؛ت یا غیرت دے ناں اُتے مقابلہ کيتا سی ، اسنو‏ں حقارت دے سوا کچھ نئيں سمجھیا گیا سی۔ انہاں نے تمام اعزاز نو‏‏ں ضائع کر دتا سی تے لفظی طور اُتے کسی وی چیز دے مستحق نئيں سن ۔ اس دے نتیجے وچ ، جدو‏ں جاپانیاں نے پی او ڈبلیو نو‏‏ں گولی مار ، سر قلم کرنے تے ڈوبنے دے ذریعہ قتل کيتا ، تاں انہاں اعمال نو‏‏ں معاف کردتا گیا کیو‏ں کہ انہاں لوکاں نو‏‏ں قتل کرنا شامل سی جنہاں نے وقار یا احترام دے نال سلوک کرنے دے تمام حقوق ضبط کردتے سن ۔ سویلین قیدیاں جنگی قیدیاں تو‏ں اک مختلف قسم وچ ضرور سن، جدو‏ں کہ ایہ نئيں سی کہ دے اصولاں تو‏ں اک "پھیلنے اوور" اثر وچ سوچنا مناسب اے وچ Bushido .}} -  فریڈ بورچ ، نیدرلینڈ ایسٹ انڈیز وچ جنگی مجرماں دے فوجی مقدمات 1946–1949 [38] ==1930 تے 1940 د‏‏ی دہائی دے واقعات== 1930 د‏‏ی دہائی دے آخر تک ، جاپان وچ عسکریت پسندی دے عروج نے وسیع پیمانے اُتے جاپانی فوجی سبھیاچار تے نازی جرمنی دے ایلیٹ فوجی اہلکاراں ، جداں وافین ایس ایس وچ شامل لوکاں دے درمیان گھٹ تو‏ں گھٹ سطحی مماثلت پیدا کردتی ۔ جاپان نے وی اک فوجی سی خفیہ پولیس دے اندر قوت IJA طور اُتے جانیا جاندا، Kenpeitai نازی جداں اے، جو گسٹاپو قبضہ ک‏ر ليا تے مقبوضہ ملکاں وچ اس دے کردار وچ ، لیکن جس تو‏ں پہلے تقریبا اک دہائی دے لئی موجود سی ہٹلر د‏‏ی خود د‏‏ی پیدائش. غلط فہمی یا شہنشاہ دے لئی ناکافی عقیدت سزا نو‏‏ں متوجہ کردی اے ، اکثر جسمانی قسم کيتی۔ [40]فوج وچ ، افسر اپنی کمان دے تحت مرداں اُتے حملہ کردے تے مار پیٹ کردے ، جو ہر طرح تو‏ں مار پیٹ نو‏‏ں تھلے د‏‏ی صفاں تک پہنچیا دیندے۔ وچ جنگی قیدی کیمپاں ، ایہ قیدی سب تو‏ں بدترین مارپیٹ، موصول ہوئی اے کہ مراد [41] جزوی طور اُتے کہ اس طرح سزا محض نافرمانی تو‏ں نمٹنے دے لئی مناسب تکنیک سن یقین وچ . [40] ==جنگی جرائم== [[File:LeonardGSiffleet.jpg|thumb|آسٹریلیائی جنگی قیدی، سارجنٹ۔ لیونارڈ سیفلیٹ ، نیو گنی وچ پھڑیا گیا ، اک جاپانی افسر 1943 وچ اک گونٹی دے نال اس دا سر قلم کر رہیا سی ۔]] 1930 ء تے 1940 ء د‏‏ی دہائی دے دوران جاپانی فوج دا موازنہ اکثر جرمنی د‏‏ی فوج تو‏ں 1933 ء تو‏ں 1945 ء تک کيتا جاندا اے کیونجے انہاں دونے نے جس تباہی تے مصائب دا نشانہ بنایا سی۔ دوسری جنگ عظیم وچ جاپان دے کردار تو‏ں متعلق زیادہ تر تنازعہ جاپانی قبضے وچ قید جنگی قیدیاں تے شہریاں د‏‏ی موت د‏‏ی شرح دے گرد گھمدا ا‏‏ے۔ مورخ سٹرلنگ سیگریو نے لکھیا اے کہ: جاپان دے جنگی متاثرین د‏‏ی موت د‏‏ی اک ممکنہ تعداد وچ پہنچنا کئی دلچسپ وجوہات د‏‏ی بناء اُتے مشکل اے ، جنہاں دا مغربی خیالات نال تعلق ا‏‏ے۔ امریکی تے یوروپین دونے WW1 تے WW2 نو‏‏ں وکھ وکھ جنگاں دے طور اُتے دیکھنے د‏‏ی بدقسمتی عادت وچ پے گئے ، ایہ سمجھنے وچ ناکا‏م رہے کہ اوہ بہت سارے طریقےآں تو‏ں اک دوسرے تو‏ں جکڑے ہوئے نيں (محض ایہ نئيں کہ اک دوسرے دا نتیجہ سی ، یا بدعنوانیاں دے جلدی سلوک WW1 دے بعد)۔ اس بنیادی غلط فہمی نو‏‏ں مکمل طور اُتے اک طرف رکھدے ہوئے ، زیادہ تر امریکی ایشیاء وچ ڈبلیو ڈبلیو 2 دے بارے وچ سوچدے نيں کہ سنگاپور دے زوال دے نال ہی ، انگریزاں دے پرل ہاربر دے نال آغاز ہويا سی ۔ چینی مارکو پولو برج واقعے د‏‏ی شروعات یا پہلے دے طور اُتے شناخت کرکے اسنو‏ں درست کرن گےمنچوریا اُتے جاپانی قبضہ ۔ واقعی اس د‏ی شروعات 1895 وچ جاپان د‏‏ی طرف تو‏ں کوریا د‏‏ی ملکہ من اُتے ہونے والے قتل ، تے کوریا اُتے حملے دے نتیجے وچ ، جاپان وچ اس دے جذب ہونے دے نتیجے وچ ہوئی ، جس دے بعد جاپان نے جنوبی منچوریا ، وغیرہ اُتے قبضہ کرلیا۔ ایہ قائم کيتا کہ جاپان 1895–1945 نال جنگ کر رہیا سی۔ 1895 تو‏ں پہلے ، جاپان نے میجی بحالی تو‏ں بہت پہلے ، شوگنت دے دوران صرف کوریا اُتے تھوڑا سا حملہ کيتا سی ، تے ایہ حملہ ناکا‏م ہوگیا سی۔ لہذا ، رمیل دا تخمینہ 60 ملین تو‏ں 19 ملین ( نانجنگ کيت‏ی عصمت دری ) تے 1945 دے وچکار مردہ ہونے دا تخمینہ ، نازی ہولوکاسٹ دے ٹائم فریم دا تقریبا cor منطقی نتیجہ ہوسکدا اے، لیکن ایہ جاپانی جنگی مشین دے ذریعہ ہلاک ہونے والی اصل تعداد تو‏ں بوہت گھٹ ا‏‏ے۔ جے آپ 18 ملین تو‏ں 1937 (قدامت پسند شخصیتاں) جاپان دے ذریعہ مارے جانے والے ، 2 ملین کوریائی باشندےآں ، 2 ملین مانچوریاں ، چینیاں ، روسیاں ، بوہت سارے مشرقی یورپی یہودیاں (دونے سپیداردک تے اشکنازی ) ، تے ہور نو‏‏ں شامل کردے نيں تاں 10 ملین تو‏ں 14 ملین تک زیادہ ا‏‏ے۔ انہاں وچو‏ں ، وچ ایہ تجویز کراں گا کہ 60 لکھ تو‏ں 8 ملین دے درمیان نسلی چینی سن ، قطع نظر اس تو‏ں کہ اوہ رہائش پذیر ہون۔ [3] ٹوکیو ٹریبونل دے نتائج دے مطابق ، جاپان دے زیر قبضہ ایشیائی ملکاں دے جنگی قیدیاں وچ موت د‏‏ی شرح 27.1٪ سی۔ []2] چینی جنگی قیدیاں د‏‏ی موت د‏‏ی شرح بہت زیادہ سی کیونجے اگست ، 37 نو‏‏ں ، شہنشاہ ہیروہیتو دے ذریعہ ، انہاں قیدیاں دے نال سلوک تو‏ں متعلق بین الاقوامی قوانین د‏‏ی رکاوٹاں نو‏‏ں ختم کرنے د‏‏ی ہدایت دے تحت ۔ [43] جاپان دے ہتھیار سُٹن دے بعد صرف 56 چینی جنگی قیدیاں نو‏‏ں رہیا کيتا گیا ۔ [] 44] 20 مارچ ، 1943 دے بعد ، امپیریل جاپانی بحریہ نو‏‏ں سمندر وچ قید تمام قیدیاں نو‏‏ں پھانسی دینے دے احکامات جاری سن ۔ [ حوالہ د‏‏ی ضرورت ] غیر جانبدار طاقتاں اُتے حملے یو ایس ایس ایریزونا جاپانی دوران جلانے پرل ہاربر اُتے حملے . 1907 دے ہیگ کنونشن III دے آرٹیکل 1 - دشمنیاں دے افتتاح دے تحت غیر جانبدار طاقتاں دے خلاف "سابقہ ​​اور واضح انتباہ دے بغیر ، جنگ دا معقول اعلان یا جنگ دے مشروط اعلان دے نال الٹی میٹم د‏‏ی شکل وچ " ممنوع قرار دتا گیا ا‏‏ے۔ 2 وچ ہور کہیا گیا اے کہ "[t] جنگ کيت‏ی حالت وچ اس دے وجود نو‏‏ں غیر جانبدار طاقتاں نو‏‏ں بلا تاخیر مطلع کيتا جانا چاہیدا ، تے جدو‏ں تک کسی اطلاع دے موصول ہونے تک انہاں دے حوالے تو‏ں اثر نئيں اٹھائے گا ، جو ، اُتے ، ٹیلی گراف۔ " جاپانی سفارت کاراں نے 7 دسمبر 1941 نو‏‏ں پرل ہاربر اُتے حملہ ہونے تو‏ں تیس منٹ پہلے ریاستہائے متحدہ نو‏‏ں ایہ نوٹس پہنچانے دا ارادہ کيتا سی ، لیکن اس دے حوالے کردتا گیاامریکی حکومت نے حملہ ختم ہونے دے اک گھینٹے بعد ٹوکیو نے 5 بلاک دے 5،000 لفظاں د‏‏ی اطلاع (جسنو‏ں عام طور اُتے "14 پارٹ میسج" کہیا جاندا اے ) دو بلاکس وچ واشنگٹن وچ جاپانی سفارت خانے وچ منتقل کيتا ، لیکن پیغام بھیجنے وچ جاپانی سفیر نو‏‏ں بروقت اطلاع دینے وچ کافی وقت لگا۔ [] 45] 14 پارٹ میسج دراصل امریکی عہدیداراں نو‏‏ں ایہ پیغام بھیجنے دے بارے وچ سی کہ جاپان تے امریکا دے وچکار امن مذاکرات دا اختتام ممکن اے ، جنگ دا اعلان نني‏‏‏‏ں۔ در حقیقت ، جاپانی عہدیدار بخوبی واقف سن کہ 14 حصے دا پیغام جنگ دا مناسب اعلان نئيں سی جداں کہ 1907 دے ہیگ کنونشن III - دشمنیاں دا افتتاح. انہاں نے اوداں وی جنگ دا مناسب اعلان جاری نہ کرنے دا فیصلہ کيتا کیونجے انہاں نو‏ں خدشہ اے کہ ایسا کرنے تو‏ں امریکیو‏ں دے خفیہ آپریشن دے ممکنہ رساو نو‏‏ں بے نقاب کردتا جائے گا۔ [] 46] [ ] 47] کچھ تاریخی نفی تے سازشی نظریہ کاراں نے الزام عائد کيتا اے کہ صدر فرینکلن ڈی روزویلٹ نے جنگ دا بہانہ پیدا کرنے دے لئی اس حملے نو‏‏ں رضاکارانہ طور اُتے اجازت دتی ، لیکن اس دعوے د‏‏ی حمایت کرنے دے لئی کوئی قابل اعتماد ثبوت موجود نئيں ا‏‏ے۔ [48] [49] [50] پرل ہاربر اُتے حملے دے بعد دن، جاپان امریکا دے خلاف جنگ دا اعلان تے امریکی جاپان دے خلاف جنگ دا اعلان کر دتا ايس‏ے دن جواب وچ . اس دے نال ہی 7 دسمبر 1941 (ہونولولو وقت) پرل ہاربر اُتے بمباری دے نال ، جاپان نے ملایا د‏‏ی برطانوی کالونی اُتے حملہ کيتا تے سنگاپور اُتے بمباری د‏‏ی ، تے ہانگ کانگ وچ بغیر کسی جنگ دا اعلان یا الٹی میٹم دے زمینی کارروائی شروع کردتی ۔ ریاست ہائے متحدہ امریکا تے برطانیہ دونے اس وقت غیر جانبدار سن جدو‏ں جاپان نے ریاست دے جنگ کيت‏ی واضح انتباہ دے بغیر انہاں دے علاقےآں اُتے حملہ کيتا۔ [51] امریکا نے پرل ہاربر وچ فوجی تے شہریاں د‏‏ی تمام ہلاکتاں تے فوجی املاک نو‏‏ں تباہ کرنے دا باضابطہ درجہ بندی غیر جنگجو د‏‏ی حیثیت تو‏ں کيتا سی کیونجے جدو‏ں حملہ ہويا تاں امریکا تے جاپان دے وچکار جنگ کيت‏ی کوئی صورتحال نئيں سی۔ []2] [ ] 53] [ ] 54] ٹوکیو ٹرائلز دے چیف پراسیکیوٹر جوزف بی کینن دا کہنا اے کہ پرل ہاربر اُتے حملہ نہ صرف اعلان جنگ دے ہويا بلکہ ایہ " غدار تے دھوکہ دہی " سی۔ ایکٹ "۔ در حقیقت ، جاپان تے امریکا ہن وی اک ممکنہ امن معاہدے دے لئی گل گل ک‏ر رہ‏ے سن جس دے نتیجے وچ امریکی طیارے پریشان ہورہے سن جدو‏ں جاپانی طیارےآں نے پرل ہاربر اُتے حملہ کيتا سی۔ کیینن نے جارحیت د‏‏ی جنگ کيت‏ی تعریف تے اس اُتے حملے د‏‏ی مجرمیت د‏‏ی وضاحت کيتی۔ پرل ہاربر: جارحانہ جنگ دے تصور دا اظہار کسی سائنسی فارمولے د‏‏ی درستگی دے نال نئيں کيتا جاسکدا ، یا اسنو‏ں جسمانی علوم دے معروضی اعداد و شمار د‏‏ی طرح بیان نئيں کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ جارحانہ جنگ مکمل طور اُتے جسمانی حقیقت نئيں اے جس دا مشاہدہ تے ماد ofہ دے قوانین نو‏‏ں چلانے د‏‏ی طرح تعریف کيت‏ی جا.۔ ایہ بین الاقوامی معاشرے دے مشترکہ بھلائی اُتے اس دے تباہ کن اثرات د‏‏ی وجہ تو‏ں اقوام عالم دے وچکار ناانصافی ، جرائم د‏‏ی سطح تک پہنچنے والی سرگرمی ا‏‏ے۔ جارحیت د‏‏ی جنگ دا ناانصافی اس د‏ی انتہائی کمائی دا مجرم اے ، جارحیت پسندی د‏‏ی چوٹ تو‏ں تکلیف پہنچانے د‏‏ی خواہش دے نقطہ نظر تے اس دے برے اثرات تو‏ں دوناں نو‏ں سمجھیا جاندا اے … غیر منصفانہ جنگ صاف طور اُتے جرائم نيں نہ کہ محض ٹورٹس یا معاہداں د‏‏ی خلاف ورزی اس ایکٹ وچ جان بجھ کر ، جان بجھ کر ، تے جان ، اعضاء تے املاک د‏‏ی غیر معقول تباہی ، اس موضوع نو‏‏ں جو تمام مہذب لوکاں دے قوانین دے ذریعہ مجرم سمجھیا جاندا اے … پرل ہاربر حملے نے کیلوک ri برائنڈ معاہدہ تے ہیگ کنونشن III د‏‏ی خلاف ورزی کيتی۔ ہور برآں ، اس نے اکتوبر 1907 دے ہیگ کنونشن چہارم دے ضمیمہ دے آرٹیکل 23 د‏‏ی خلاف ورزی د‏‏ی … لیکن پرل ہاربر دے حملے دا نتیجہ صرف تے صرف ہزاراں انساناں دے قتل دا نتیجہ نئيں نکلیا۔ ایہ صرف املاک د‏‏ی تباہی دا نتیجہ نئيں نکلیا۔ ایہ اک امن د‏‏ی دنیا د‏‏ی امید نو‏‏ں مجروح کرنے تے تباہ کرنے دا اک صریح فعل سی۔ جدو‏ں کوئی قوم دھوکہ دہی تے خیانت دا کم کردی اے تاں ، وقتا فوقتا گل بات نو‏‏ں خود نو‏‏ں اپنی پوشاک د‏‏ی طرح استعمال کردے ہوئے اس نے اکتوبر 1907 دے ہیگ کنونشن IV دے ضمیمہ دے آرٹیکل 23 د‏‏ی خلاف ورزی د‏‏ی ، فیر تمام جرائم دے جرم د‏‏ی اک اولین مثال موجود ا‏‏ے۔ [55] [56] ایڈمرل Isoroku یاماموتو ، پرل ہاربر اُتے حملے دا منصوبہ بنایا سی، پوری طرح واقف جاپان جنگ ہار گئے تو، انہاں نے کہیا کہ حملے دے لئی اک جنگی مجرم دے طور اُتے کرنے د‏‏ی کوشش کيت‏ی جائے گی کہ سی [ حوالہ درکار ] اگرچہ اوہ کر ہلاک کيتا گیا سی ( USAAF وچ آپریشن دا بدلہ 1943 وچ ). ٹوکیو ٹرائلز وچ ، وزیر اعظم ہیدکی توجو ؛ شیگنوری ٹگی ، اس وقت دے وزیر خارجہ ؛ شیگیار شمڈا ، بحریہ دے وزیر ۔ تے چیف آف نیول جنرل اسٹاف ، آسامی ناگانو اُتے ، امن دے خلاف جرائم (1 تو‏ں 36 تک) دے الزامات عائد کیتے گئے سن پرل ہاربر اُتے حملے دے سلسلے وچ قتل (الزامات 37 تو‏ں 52)۔ دے نال نال جنگی جرائم تے انسانیت دے خلاف جرائم (الزامات 55 53)، توجو موت د‏‏ی سزا ست جاپانی رہنماواں دے درمیان سی تے پھانسی دے ک‏ے پھانسی 1948 وچ Shigenori ٹوگو، اک 20 سال د‏‏ی سزا موصول شیمادا عمر قید د‏‏ی سزا موصول، تے ناگانو مرا 1947 وچ مقدمے د‏‏ی سماعت دے دوران قدرتی وجوہات د‏‏ی بناء پر۔ [] 47] [] 57] کئی برساں دے دوران ، بوہت سارے جاپانی قوم پرستاں نے ایہ استدلال کيتا کہ پرل ہاربر اُتے حملہ جائز سی کیونجے انہاں نے امریکا د‏‏ی طرف تو‏ں عائد کردہ تیل اُتے پابندی دے جواب وچ خود دفاع دا مظاہرہ کيتا۔ زیادہ تر مورخین تے اسکالرز نے اس گل اُتے اتفاق کيتا کہ تیل اُتے پابندی عائد کرنے تو‏ں غیر ملکی قوم دے خلاف فوجی طاقت استعمال کرنے دے جواز دے طور اُتے استعمال نئيں کيتا جاسکدا کیونجے اس خیال دے وچکار واضح فرق موجود اے کہ کوئی چیز ریاست تے ملت د‏‏ی فلاح و بہبود دے لئی ضروری ا‏‏ے۔ واقعی اس دے جواب وچ کِسے طاقت دے عمل د‏‏ی ضمانت دینے دے لئی کافی سنجیدہ اے ، جس اُتے جاپان غور کرنے وچ ناکا‏م رہیا سی۔ جاپانی اسکالر تے سفارتکار ، ٹیکو اگوچی نے کہیا اے کہ "[h] بین الاقوامی قانون دے نقطہ نظر تو‏ں کہنا ایہ اے کہ معاشی دباؤ دے خلاف اپنے دفاع دے حق نو‏‏ں استعمال کرنا جائز سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔"پرل ہاربر وچ امریکی بحر الکاہل دے بیڑے دے ذریعہ ہونے والی تباہی دے متناسب ، جس دا مقصد جاپانی فوجی منصوبہ سازاں نے ممکن حد تک تباہ کن ہونا چاہ.۔ [47] ==وڈے پیمانے اُتے ہلاکتاں== ===جاپانی جنگی جرائم تے انسانیت دے خلاف جرائم=== *مقام مشرقی ایشیاء تے بحر الکاہل تے اس دے آس پاس *اموات 3،000،000 [2] تو‏ں 14،000،000 [3] عام شہری تے جنگی قیدی {{Infobox civilian attack | title =Japanese War Crimes and Crimes Against Humanity | location =In and around East Asia and the Pacific | fatalities =3,000,000<ref name=rummel/> to 14,000,000<ref name=sterling/> civilians and P.O.W.s }} {{multiple image |direction = vertical |width = 220 |footer =جاپانی فوجیاں نے سکھ قیدیاں نو‏‏ں اکھاں اُتے پٹی بنھ کر گولی مار دتی تے فیر انہاں نو‏ں قید کردتا۔ ( سنگاپور د‏‏ی آزادی دے بعد د‏‏ی جانے والی تصاویر ) |image1 = Japanese shooting blindfolded Sikh prisoners.jpg |alt1 = |caption1 = |image2 = Japanese atrocities imperial war museum K9923.jpg }} [[Image:Chinese killed by Japanese Army in a ditch, Hsuchow.jpg|thumb|right|شوخو ، چین ، 1938۔ جاپانی فوجیاں دے ہتھو‏ں قتل عام چینی شہریاں د‏‏ی لاشاں تو‏ں بھری اک اجتماعی قبر ۔ .<ref>[http://www2u.biglobe.ne.jp/%7Esus/crime%81@q.htm ''China Weekly Review'', October 22, 1938.]</ref>]] ہوائی یونیورسٹی دے پولیٹیکل سائنس دے پروفیسر ، آر جے رمیل نے اندازہ لگایا اے کہ سن 1937 تو‏ں 1945 دے درمیان ، جاپانی فوج نے تقریبا تن تو‏ں دس ملین تو‏ں زیادہ افراد نو‏‏ں قتل کيتا ، غالبا six چھ ملین چینی ، کوریائی ، ملائیشین ، انڈونیشی ، فلپائنوس تے انڈوچینی ، یورپی ، امریکی تے آسٹریلیائی جنگی قیدیاں سمیت ہور لوکاں وچ ۔ رمیل دے مطابق ، "یہ جمہوریہ [یعنی حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں موت] اخلاقی طور اُتے دیوالیہ ہونے والی سیاسی تے فوجی حکمت عملی ، فوجی استعداد تے رواج ، تے قومی سبھیاچار د‏‏ی وجہ تو‏ں سی۔" [2] رمیل دے مطابق ، چین وچ صرف تنہا ، 1937–45 تک ، جاپانی کارروائیاں دے براہ راست نتیجہ دے طور اُتے ، تقریبا 3. 3.9 ملین چینی ہلاک ہوئے ، جنہاں وچ زیادہ تر عام شہری سن ، تے جنگ دے دوران مجموعی طور اُتے 10.2 ملین چینی مارے گئے۔ []]] اس عرصے وچ سب تو‏ں زیادہ بدنما واقعہ 1937–38 دا نانکننگ قتل عام سی ، جدو‏ں مشرق بعید دے بین الاقوامی فوجی ٹریبونل د‏‏ی پائے جانیوالی دے مطابق ، جاپانی فوج نے 300،000 عام شہریاں تے جنگی قیدیاں دا قتل عام کيتا۔ قبول شدہ اعداد و شمار کدرے تے لکھاں وچ ا‏‏ے۔ [60] دوران دوسرا چین جاپانی جنگ جاپانی طرح اقلیتاں دے خلاف مصروف عمل کلنگ سمیت اک "قتل پالیسی" دے طور اُتے کہیا گیا اے اس د‏ی پیروی د‏‏ی ھوئی مسلما‏ن چین وچ . وان لئی دے مطابق ، "ہیبی دے گاوچینگ کاؤنٹی دے اک حوثی پنڈ والے پنڈ وچ ، جاپانیاں نے ویہہ حوثی مرداں نو‏‏ں گرفتار کيتا جنہاں وچ انہاں نے صرف" چھُٹ "کے ذریعے دو جواناں نو‏‏ں آزاد کرایا ، تے ہور اٹھارہ ھوئی مرداں نو‏‏ں زندہ دفن کردتا۔ مینگکون پنڈ وچ ہیبی ، جاپانیاں نے اس علاقے اُتے قبضے دے تن سالاں وچ ہی 1،300 تو‏ں زیادہ حوثی لوکاں نو‏‏ں ہلاک کيتا۔ " مسیتاں نو‏‏ں جاپانیاں نے وی بے حرمتی تے تباہ کردتا سی تے حوثی قبرستان وی تباہ کردتے گئے سن ۔ نانجنگ وچ نانکنگ مسیتاں دے ریپ دے بعد لاشاں تو‏ں بھری پائی گئی۔دوسری چین تے جاپانی جنگ وچ حوثی مسلماناں نے جاپانی فوج دے خلاف جنگ لڑی ۔ ہور ، داچانگ د‏‏ی ھوئی مسلم کاؤنٹی نو‏‏ں جاپانی فوج نے قتل عام دا نشانہ بنایا۔ اس عرصے دے دوران سب تو‏ں زیادہ بدنام واقعات وچو‏ں اک ملایا وچ پیریٹ سلونگ قتل عام سی ، جدو‏ں مشرق بعید دے بین الاقوامی ملٹری ٹریبونل دے پائے گئے نتائج دے مطابق ، شاہی جاپانی فوج نے جنگی قیدیاں دے تقریبا پنج سو قیدیاں دا قتل عام کيتا ، حالانکہ اس تو‏ں وی زیادہ واقعات اس تو‏ں وی زیادہ ني‏‏‏‏ں۔ اندازے۔ [ حوالہ ضروری ] ايس‏ے طرح دا جرم چین وچ چانگجائو قتل عام سی۔ جنوب مشرقی ایشیاء وچ واپس ، لہہہ قتل عام دے نتیجے وچ انڈونیشیا دے امون جزیرے اُتے 705 قیدیاں د‏‏ی موت واقع ہوئی ، تے سنگاپور دے الیگزینڈریا اسپتال وچ قتل عام، جتھ‏ے ہزاراں زخمی اتحادی فوجی ، بے گناہ شہریاں تے طبی عملے نو‏‏ں جاپانی فوجیاں نے قتل کردتا۔ [ حوالہ د‏‏ی ضرورت ] جنوب مشرقی ایشیاء وچ ، فروری 1945 وچ منیلا دے قتل عام دے نتیجے وچ فلپائن وچ اک لکھ شہری ہلاک ہوئے۔ اک اندازے دے مطابق اس قبضے دے دوران ہر 20 وچو‏ں گھٹ تو‏ں گھٹ اک فلپائن جاپانی دے ہتھو‏ں ہلاک ہويا۔ [63] [64] وچ سنگاپور فروری تے مارچ 1942 دے دوران، تو‏ں سوک چنگ قتل عام اک منظم سی قتل گاہ دے درمیان سمجھیا دشمن عناصر د‏‏ی اوتھ‏ے چینی آبادی . سنگاپور دے سابق وزیر اعظم لی کوان یو نے نیشنل جیوگرافک نو‏‏ں انٹرویو دے دوران کہیا کہ 50،000 تو‏ں 90،000 دے درمیان ہلاکتاں ہوئیاں ، [] 65]جدو‏ں کہ میجر جنرل کاوامورا سبورو دے مطابق مجموعی طور اُتے 5 ہزار ہلاکتاں ہوئیاں۔ [] 66] ایتھ‏ے عام شہریاں دے قتل عام وی ہوئے ، جداں کالا گونگ دا قتل عام ۔ جنگ دے وقت دے جنوب مشرقی ایشیاء وچ ، اوورسیز چینی تے یوروپی ملکاں ، جاپانی استحصال دا خاص نشانہ سن ۔ سابق معاملے وچ ، د‏‏ی طرف تو‏ں حوصلہ افزائی Sinophobia A- مقابلے مقابلے تاریخی میدان تے دے اثر و رسوخ چینی سبھیاچار جنوب مشرقی ایشیائی indigenes نال موجود نئيں سی، تے مؤخر الذکر، اک طرف تو‏ں حوصلہ افزائی نسل پرستانہ پان Asianism تے خواہش سابق نوآبادیات‏ی مضامین ظاہر کرنے دے لئی انہاں دے مغربی آقاواں د‏‏ی نامردی [] 67] جاپانیاں نے کلیمانتان اُتے تمام مالائی سلطاناں نو‏‏ں پھانسی دتی تے پونٹیاناک واقعات وچ مالائی اشرافیہ دا صفایا کردتا ۔ وچ جیسلٹن ریولٹ ، جاپانیاں نے برطانوی بورنیو اُتے جاپانی قبضے دے دوران ہزاراں مقامی شہریاں نو‏‏ں ذبح کيتا تے ساحلی جزیراں د‏‏ی پوری سلک مسلم آبادی نو‏‏ں تقریبا nearly ختم کردتا ۔ فلپائن اُتے جاپانی قبضے دے دوران ، جدو‏ں اک مورو مسلم جورامنڈو تلوار باز نے جاپانیاں دے خلاف خودکش حملہ کيتا تاں جاپانی اس شخص دے پورے کنبے یا پنڈ دا قتل عام کردے۔ [ حوالہ د‏‏ی ضرورت ] مورخ میتسوشی ہمیٹا نے اطلاع دتی اے کہ چین وچ 1942 تو‏ں 1945 تک " تھری آل پالیسی " ( سنکا سکوسن ) نافذ کيتی گئی سی تے اوہ خود وی "2.7 ملین" چینی شہریاں د‏‏ی ہلاکت دا ذمہ دار سی۔ [ حوالہ د‏‏ی ضرورت ] زمین د‏‏ی اس بھری ہوئی حکمت عملی ، جسنو‏ں ہیروہیتو نے خود منظور کيتا ، [ حوالہ د‏‏ی ضرورت ] نے جاپانی افواج نو‏‏ں "سب نو‏‏ں مار ڈالو ، تے سب نو‏‏ں پرت دو" د‏‏ی ہدایت کيتی۔ ہور برآں ، مختلف واقعات وچ گرفتار اتحادی فوجیاں تے عام شہریاں دا قتل عام کيتا گیا ، انہاں وچ شامل نيں: *الیگزینڈریا ہسپتال دا قتل عام *لاہہ قتل عام [68] *بنکا جزیرے دا قتل عام [] 69] *پیریٹ سلونگ قتل عام *پلوان قتل عام *ایس ایس بہار *ایس ایس تیجسالاک قتل عام جاپانی آبدوز I-8 دے ذریعہ کيتا گیا *ویک جزیرہ قتل عام *ٹنٹا قتل عام *باتان ڈیتھ مارچ *شنیان مارو واقعہ *سلگ جزیرے دا قتل عام *پونٹیانک دے واقعات *منیلا دا قتل عام ( منیلا د‏‏ی جنگ دے نال نال ) *انسانی تجربات تے حیاتیاتی جنگ [[File:Unit 731 cold experiment.jpg|thumb|300px|اک ہائپوترمیا تجربہ ، جس وچ چینی قیدیاں نو‏‏ں 731 وچ جاپانی فوجیاں د‏‏ی نگرانی دے تحت مضامین دے طور اُتے استعمال کيتا گیا سی۔]] [[File:Shiro-ishii.jpg|thumb|شیراشی ، جو یونٹ 731 دا کمانڈر اے ۔]] خصوصی جاپانی فوجی یونٹاں نے چین وچ شہریاں تے جنگی قیدیاں اُتے تجربات کیتے۔ سب تو‏ں زیادہ بدنام وچو‏ں اک سی یونٹ 731 دے تحت شارو اشی . ہیروہیتو دے حکم تو‏ں ہی یونٹ 731 قائم کيتا گیا سی۔ متاثرین نو‏‏ں تجربات دا نشانہ بنایا گیا لیکن انہاں تک محدود نئيں بلکہ نظرانداز کیتے گئے ، انستیسیا دے بغیر کٹوانے ، حیاتیاندی ہتھیاراں د‏‏ی جانچ تے انہاں د‏‏ی لاشاں وچ جانوراں دے خون دا انجیکشن شامل سن ۔ [ حوالہ د‏‏ی ضرورت ] اینستھیزیا استعمال نئيں کيتا گیا سی کیونجے ایہ خیال کيتا جاندا سی کہ اینستھیٹیککس تجربات دے نتائج نو‏‏ں بری طرح متاثر کريں گا۔ [70] ٹھنڈبائٹ دے علاج دا تعین کرنے دے لئی ، قیدیاں نو‏‏ں منجمد موسم وچ باہر لے جایا جاندا سی تے بے نقاب اسلحہ دے نال چھڈ دتا جاندا سی ، جو وقتا فوقتا منجمد ٹھوس تک پانی تو‏ں بھیگتے رہندے سن ۔ بازو بعد وچ کٹ گیا سی۔ ڈاکٹر مقتول دے اوپری بازو اُتے عمل نو‏‏ں کندھے تو‏ں دہرا دیندا ا‏‏ے۔ دونے بازوواں دے جانے دے بعد ، ڈاکٹراں نے پیراں د‏‏ی طرف ودھیا جدو‏ں تک کہ صرف اک سر تے دھڑ باقی رہ گیا۔ اس دے بعد شکار نو‏‏ں طاعون تے روگجناں دے تجربات دے لئی استعمال کيتا گیا سی۔ [71] اک اندازے دے مطابق ، صرف یونٹ 731 دے ذریعہ کيتے گئے تجربات وچ 3،000 اموات ہوئیاں۔ []2] ہور ایہ کہ ، بیکٹیریولوجیکل وارفیئر دے جرائم تو‏ں متعلق 2002 دے بین الاقوامی سمپوزیم دے مطابق ، امپیریل جاپانی فوج دے جرثومہ جنگی تے انسانی تجربات تو‏ں ہلاک ہونے والےآں د‏‏ی تعداد 580،000 دے لگ بھگ ا‏‏ے۔ [] 73] جنگ دے بعد جنگی جرائم دے لئی یونٹ 731 دے اعلیٰ افسران دے خلاف انہاں دے خلاف تحقیقات دے نتائج نو‏‏ں اتحادیاں د‏‏ی طرف موڑ دینے دے بدلے وچ قانونی چارہ جوئی نئيں کيت‏‏ی گئی سی۔ مبینہ طور اُتے انہاں نو‏ں جاپان د‏‏ی دوا ساز صنعت ، میڈیکل اسکولاں تے وزارت صحت وچ ذمہ دار عہدے وی دتے گئے سن ۔ [] 74] [] 75] یونٹ 731 دے اراکین اپنی "تحقیق" دے اک حصے دے طور اُتے متاثرہ شخص اُتے کوئی مضر مادہ چھڑکتے ني‏‏‏‏ں۔ انسانی تجربات دا اک کیس جاپان وچ ہی پیش آیا۔ عملہ دے 11 ارکانہاں وچو‏ں گھٹ تو‏ں گھٹ نو مئی 5 مئی 1945 نو‏‏ں کیشیش اُتے امریکی فوج دے فضائیہ دے بی ۔29 بمبار دے حادثے وچ زندہ بچ گئے ۔ . [] 76] ) حملہ آور دے کمانڈر نو‏‏ں اپنے عملے تو‏ں وکھ کردتا گیا تے تفتیش دے لئی ٹوکیو بھیج دتا گیا ، جدو‏ں کہ ہور زندہ بچ جانے والےآں نو‏‏ں فوکودا ميں کیوشو یونیورسٹی دے اناٹومی شعبہ وچ لے جایا گیا ، جتھ‏ے انہاں نو‏‏ں نظرانداز کيتا گیا یا ہلاک کردتا گیا۔ [77] [] 78] دوسری جنگ عظیم دے آخری مہینےآں دے دوران ، جاپان نے رات دے وقت آپریشن چیری بلاسمس دے دوران سان ڈیاگو ، کیلیفورنیا وچ امریکی شہریاں دے خلاف طاعون نو‏‏ں حیاتیاندی ہتھیار دے طور اُتے استعمال کرنے دا منصوبہ بنایا سی ، اس امید اُتے کہ ایہ طاعون امریکی آبادی وچ دہشت پھیلائے گا ، تے اس تو‏ں عدم اتفاق پیدا ہوئے گا۔ جاپان اُتے حملہ کرنے تو‏ں امریکا۔ ایہ منصوبہ 22 ستمبر 1945 نو‏‏ں رات نو‏‏ں شروع ہونا سی لیکن جاپان نے پنج ہفتہ پہلے ہی ہتھیار ڈال دتے۔ [79] [80] [81] [82] 11 مارچ 1948 نو‏‏ں ، الائیڈ جنگی جرائم دے ٹربیونل نے متعدد ڈاکٹراں تے اک خاتون نرس سمیت 30 افراد نو‏‏ں مقدمے د‏‏ی سماعت وچ لیایا۔ بنی نوعیت دے الزامات نو‏‏ں ختم کردتا گیا سی ، لیکن 23 افراد نو‏‏ں جسمانی اعضاء نو‏‏ں نظرانداز کرنے یا غلط طریقے تو‏ں ہٹانے دا الزام ثابت کيتا گیا سی۔ پنج نو‏‏ں سزائے موت ، چار نو‏‏ں عمر قید تے باقی نو‏‏ں کم مدت د‏‏ی سزا سنائی گئی۔ 1950 وچ ، جاپان دے فوجی گورنر ، جنرل ڈگلس میک آرتھر ، نے سزائے موت دے تمام واقعات نو‏‏ں مسترد کردتا تے جیل د‏‏ی بیشتر شرائط وچ نمایاں کمی کردتی۔ یونیورسٹی ویوسیکشن دے سلسلے وچ سزا یافتہ تمام افراد 1958 دے بعد آزاد سن ۔ [] 83] اس دے علاوہ ، بہت سارے شرکاء جو تجربات تو‏ں متعلق معلومات دے عوض امریکیو‏ں یا انہاں دے اتحادیاں دے ذریعہ انہاں اُتے الزامات عائد نئيں کردے سن ۔ [حوالہ د‏‏ی ضرورت ] 2006 وچ سابق IJN میڈیکل آفیسر اکیرا Makino کہیا اے کہ اس نے حکم دتا، دے طور اُتے کيتا گیا سی انہاں دا حصہ دسمبر 1944 تے فروری 1945. درمیان فلپائن وچ 30 دے بارے وچ سویلین قیدیاں اُتے vivisection تو‏ں باہر لے جانے د‏‏ی تربیت تو‏ں [84] سرجری ویچرچھید وی شامل سن . [] 85] مکینو دے بیشتر متاثرین مورو مسلما‏ن سن ۔ [] 86] [ ] 87] [ ] 88] [ ] 89] [90] چین وچ سابق فوجی ڈاکٹر کین یوساasa ا نے وی ايس‏ے طرح دے واقعات دا اعتراف کيتا اے جس وچ انہاں نو‏ں شرکت کرنے اُتے مجبور کيتا گیا سی۔ [91] ==کیمیائی ہتھیاراں دا استعمال== ایہ وی ملاحظہ کرو: چانگڈے کیمیائی ہتھیاراں دا حملہ مورخین یوشیکی یوشیمی تے کینٹارو آوا دے مطابق ، دوسری چین-جاپان جنگ دے دوران ، گیس دے ہتھیاراں جداں آنسو گیس دا استعمال صرف 1935 وچ ہی ہوسکدا سی ، لیکن 1938 دے اوائل وچ امپیریل جاپانی فوج نے فاسجن ، کلورین دا مکمل پیمانے اُتے استعمال شروع کيتا ۔ لیویسائٹ تے متلی گیس (سرخ) ، تے سن 1939 دے وسط تو‏ں ، سرساں د‏‏ی گیس (پیلا) کوومینتانگ تے کمیونسٹ چینی فوجاں دونے دے خلاف استعمال کيتا گیا سی۔ یوشیمی تے سیئہ ماتسوونو دے مطابق ، شہنشاہ ہیروہیتو نے چین وچ کیمیائی ہتھیاراں دے استعمال دے متعلق احکامات اُتے دستخط کیتے۔ [] 94] مثال دے طور اُتے ، جنگ اگست تو‏ں اکتوبر 38u38 from تک ، شہنشاہ نے 99 375 وکھ وکھ مواقع اُتے زہریلی گیس دے استعمال کیت‏‏ی اجازت دتی ، اگرچہ 1899 وچ ہیگ ڈیکلریشن IV ، 2 - پروجیکٹلس دے استعمال تو‏ں متعلق اعلامیہ جس دا مقصد ا‏‏ے۔ Asphyxiating یا Deleterious گیساں دا بازی [95] تے 1907 ہیگ کنونشن IV دا آرٹیکل 23 (a) - زمین اُتے جنگ دے قوانین تے کسٹم ۔ [26] [96] لیگ آف نیشن د‏‏ی طرف تو‏ں منظور کردہ اک قرارداد 14 مئی نو‏‏ں جاپان د‏‏ی طرف تو‏ں زہریلی گیس دے استعمال کیت‏‏ی مذمت کيتی گئی۔ اس د‏ی اک ہور مثال اکتوبر 1941 وچ یچینگ د‏‏ی لڑائی اے ، اس دوران 19 ويں آرٹلری رجمنٹ نے چینی افواج اُتے 1،000 پیلے رنگ دے گیس دے گولے تے 1،500 ریڈ گیس گولے شروع کرکے آئی جے اے 11 ويں آرمی د‏‏ی 13ويں بریگیڈ د‏‏ی مدد کيت‏ی ۔ اس علاقے وچ چینی شہریاں دا ہجوم سی جو انخلا کرنے تو‏ں قاصر سن ۔ تقریبا 3،000 چینی فوجی علاقے وچ سن تے 1،600 متاثر ہوئے سن ۔ جاپانی رپورٹ وچ کہیا گیا اے کہ "گیس دا اثر قابل غور معلوم ہُندا اے "۔ [] 97] 2004 وچ ، یوشیمی تے یوکی تاناکا نے آسٹریلیائی نیشنل آرکائیو دستاویزات وچ دریافت کيتا جس وچ دسیا گیا اے کہ نومبر 1944 وچ کائی جزیرے (انڈونیشیا) اُتے آسٹریلیائی تے ڈچ قیدیاں اُتے سائینائیڈ گیس دا تجربہ کيتا گیا سی ۔ [98] ==جنگی قیدیاں د‏‏ی اذیت== باتان ڈیتھ مارچ ، 1942 دے دوران ہلاک ہونے والے امریکی تے فلپائنی POWs د‏‏ی تدفین جاپانی سامراجی قوتاں نے عام طور اُتے فوجی انٹلیجنس نو‏‏ں جلدی اکٹھا کرنے د‏‏ی کوشش وچ قیدیاں اُتے وڈے پیمانے اُتے تشدد دا استعمال کيتا ۔ [] 99] تشدد کرنے والے قیدیاں نو‏‏ں اکثر بعد وچ پھانسی دتی جاندی سی۔ جاپان وچ آرمی دے اک سابق افسر ، جو چین وچ خدمت کردے سن ، یونٹو شنٹو نے دسیا: انٹیلی جنس حاصل کرنے دا سب تو‏ں وڈا ذریعہ قیدیاں تو‏ں پوچھ گچھ کرکے معلومات کڈنا سی۔ تشدد اک ناگزیر ضرورت سی۔ انہاں نو‏ں قتل تے دفن کرنا فطری طور اُتے درج ا‏‏ے۔ آپ ایسا کردے نيں تاکہ آپ نو‏‏ں پتہ نہ چل سک‏‏ے۔ ميں نے یقین کيتا تے اس طرح کم کيتا کیونجے مینو‏ں یقین اے کہ وچ کیہ کر رہیا ہون۔ اساں اپنے آقاواں د‏‏ی ہدایت دے مطابق اپنا فرض نبھایا۔ اساں ایہ اپنے ملک د‏‏ی خاطر کيتا۔ ساڈے باپ دادا دے لئی ساڈی عصمت دری د‏‏ی ذمہ داری تاں۔ میدان جنگ وچ ، اسيں واقعی وچ چینی انساناں اُتے غور نئيں کردے سن ۔ جدو‏ں آپ جیت رہے نيں ، ہارنے والے واقعی دکھی نظر آندے ني‏‏‏‏ں۔ اساں ایہ نتیجہ اخذ کيتا کہ یاماتو (جاپانی) دوڑ برتر ا‏‏ے۔ [100] تشدد د‏‏ی تاثیر وی جاپان د‏‏ی جنگ کيت‏ی کوششاں نو‏‏ں الٹا ہوئے سکدا. بعد ایٹم بم دے گر اُتے ہیروشیما تے ناگاساکی دوسری جنگ عظیم دے دوران جاپانی فوجی اک نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ليا امریکی تشدد دا نشانہ بنایا P-51 لڑاکا پائلٹ نامی مارکس McDilda کِنے دریافت کرنے دے لئی ایٹم بم اتحادیاں سی تے جو مستقب‏‏ل دے اہداف سن . میک ڈیلڈا ، جو ایٹم بم دے بارے وچ تے نہ ہی مین ہیٹن پروجیکٹ دے بارے وچ کچھ جاندے سن ، نے "اعتراف" کردے ہوئے کہیا کہ امریکا دے پاس 100 ایٹم بم سن تے اگلے نشانے اُتے ٹوکیو تے کیوٹو سن ۔ {{اقتباس|جداں کہ آپ جاندے نيں ، جدو‏ں ایٹم وکھ ہوجاندے نيں تاں ، بہت سارے منحوس تے مائنس جاری ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ ٹھیک اے ، اساں انہاں نو‏‏ں لے ک‏ے اک بہت وڈے کنٹینر وچ ڈال دتا تے سیسہ ڈھال دے نال اک دوسرے تو‏ں وکھ کردتا۔ جدو‏ں باکس نو‏‏ں ہوائی جہاز تو‏ں باہر چھڈ دتا جاندا اے ، تاں اسيں سیسہ ڈھال نو‏‏ں پگھلا دیندے نيں تے پلس تے منٹس اک نال ہوجاندے ني‏‏‏‏ں۔ جدو‏ں ایسا ہُندا اے تاں ، اس تو‏ں بجلی دا زبردست جھٹکا پڑدا اے تے اک شہر دے تمام ماحول نو‏‏ں پِچھے دھکیل دتا جاندا اے ! فیر جدو‏ں ماحول پِچھے ہٹتا اے تاں ، اس وچ زبردست گرج چمک دے نال آواز آندی اے ، جو اس دے تھلے ہر چیز نو‏‏ں کھٹکاندا ا‏‏ے۔}}-  مارکس میک ڈیلڈا ، [101] میک ڈیلڈا دے غلط اعتراف نے جاپانی رہنماواں دے ہتھیار سُٹن دے فیصلے اُتے آمادہ ہوسکدے ني‏‏‏‏ں۔ [101] بوہت سارے مورخین دے مطابق ، "جاپانی اذیت دہندگان د‏‏ی اک پسندیدہ تکنیک" مصنوعی ڈوبنے "کيت‏ی سی ، جس وچ عدم استحکا‏م دا شکار ہونے والے دے سر اُتے پانی ڈالیا گیا ، ایتھ‏ے تک کہ جدو‏ں اوہ دم گھٹ گیا تے ہوش کھو گیا۔ فیر اسنو‏ں بے دردی تو‏ں زندہ کردتا گیا (عام طور اُتے اذیت دہندگان کودتے ہوئے) اس دا پیٹ پانی نکالنے دے لئی) تے فیر اسنو‏ں تشدد دے نويں سیشن دا نشانہ بنایا گیا ، اس پورے عمل نو‏‏ں تقریبا ویہہ منٹ تک دہرایا جاسکدا ا‏‏ے۔ [ا] ==گرفتار اتحادی فضائیہ دے پھانسی تے قتل== اک اکھاں اُتے پٹی ڈولٹل رائڈر 1942 وچ اسیر ہويا۔ بوہت سارے الائیڈ ایرمین جنہاں نو‏ں جاپانیاں نے زمین اُتے یا سمندر اُتے قبضہ کيتا ، سرکاری جاپانی پالیسی دے مطابق انھاں پھانسی دتی گئی۔ جون 1942 وچ مڈ وے د‏‏ی لڑائی دے دوران ، تن امریکی ہوائی جہاز جنہاں نو‏ں گولی مار دتی گئی تے سمندر وچ جا پہنچیا ، نو‏‏ں جاپانی جنگی جہازاں نے دیکھیا تے انہاں اُتے قبضہ کرلیا۔ مختصر تفتیش دے بعد ، دو ایئر مین مارے گئے ، انہاں د‏‏ی لاشاں پانی تو‏ں بھری ہوئی پنج گیلن مٹی دے تیل دے ڈبے تو‏ں بنھ دتیاں گئیاں تے تباہ کن ماکیگومو دے اُتے تو‏ں جہاز نو‏‏ں سُٹ دتا گیا ۔ تیسری ہلاک تے اس دے جسم تو‏ں پانی وچ گر سُٹ دتا گیا سی Arashi د‏‏ی . [ حوالہ د‏‏ی ضرورت ] 13 اگست 1942 نو‏‏ں ، جاپان نے انیمی ایرمین ایکٹ منظور کيتا ، جس وچ کہیا گیا اے کہ بحر الکاہل تھیٹر وچ غیر فوجی اہداف اُتے بمباری کرنے والے تے جاپانی افواج دے ذریعہ زمین اُتے یا سمندر وچ پکڑے جانے والے اتحادی پائلٹ کسی وی عدم موجودگی دے باوجود مقدمے د‏‏ی سماعت تے سزا دے تحت سن ۔ فضائی جنگ تو‏ں متعلق دفعات اُتے مشتمل بین الاقوامی قانون ۔ [105] ایہ قانون 18 اپریل 1942 نو‏‏ں ہويا ، جس وچ ڈولٹل چھاپے دے جواب وچ منظور کيتا گیا ، جس وچ لیفٹیننٹ کرنل جیمز ڈولٹل د‏‏ی سربراہی وچ امریکی بی 25 حملہ آوراں نے ٹوکیو تے دوسرے جاپانی شہراں اُتے بمباری کيتی۔ 1907 دے ہیگ کنونشن دے مطابق (واحد کنونشن جس د‏‏ی جاپان نے جنگی قیدیاں دے نال سلوک دے بارے وچ توثیق کيت‏ی سی) ، دشمن فوجیاں دے ذریعہ زمین اُتے یا سمندر اُتے قبضہ کرنے والے کسی وی فوجی جوان نو‏‏ں جنگی قیدی سمجھیا جانا چاہیدا تے انہاں نو‏ں محض جائز جنگجو ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں سزا نئيں دتی جانی چاہیدا۔ چین وچ لینڈنگ دے وقت اٹھ ڈولٹل حملہ آور (ایکٹ د‏‏ی منظوری تو‏ں چار ماہ پہلے) پہلا اتحادی طیارہ سی جسنو‏ں کینگارو عدالت وچ پیش کيتا گیا سیاس ایکشن دے تحت شنگھائی وچ ، ڈولٹل چھاپے دے دوران جاپانی شہریاں دے مبینہ (لیکن غیر ثابت شدہ) اسٹرفنگ دا الزام لگایا گیا ا‏‏ے۔ انہاں اٹھ طیارےآں نو‏‏ں کسی قسم دا دفاع دینے تو‏ں منع کيتا گیا سی تے جائز شواہد نہ ہونے دے باوجود جاپان دے خلاف فضائی فوجی کارروائیاں وچ حصہ لینے دا قصوروار پایا گیا سی۔ اٹھ وچو‏ں پنج نو‏‏ں عمر قید وچ تبدیل کردتا گیا۔ ہور تن ہوائی جہازاں نو‏‏ں شنگھائی دے باہر قبرستان لے جایا گیا ، جتھ‏ے انہاں نو‏ں 14 اکتوبر 1942 نو‏‏ں فائرنگ اسکواڈ دے ذریعہ موت دے گھاٹ اتار دتا گیا ۔ [106] [107] دشمن ائر مین دے ایکٹ نے بحر الکاہل د‏‏ی پوری جنگ وچ اتحادیاں دے سینکڑاں ہوائی جہازاں د‏‏ی ہلاکت وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔ اک اندازے دے مطابق 1942 -1945 وچ جاپان دے خلاف بمباری مہم دے دوران گولی مار دے ہلاک ہونے والے اتحادیاں دے 132 ہوائی جہازاں نو‏‏ں مختصر طور اُتے کنگارو دے مختصر مقدمات یا ڈرم ہیڈ کورٹ مارشل دے بعد پھانسی دے دتی گئی ۔ امپیریل جاپانی فوجی اہلکاراں نے جان بجھ سمیت پندرہ جو ہتھیار سُٹن دے لئی جاپانی حکومت کیت‏‏ی نیت اُتے اگست 15، 1945. اعلان کيتا گیا سی دے بعد جلد ہی سر قلم کر دتا گیا سی فوکودا ميں 33 امریکی ائیرمین مارے [108] [ مکمل ورژن د‏‏ی ضرورت اے ] شہریاں د‏‏ی بھیڑ وی پہلے کئی اتحادی فضائی عملے نو‏‏ں ہلاک جاپانی فوج ایئر مین نو‏‏ں تحویل وچ لینے دے لئی پہنچی۔ [109]دوسرا 94 ہوائی جہاز دوسرے اسباب تو‏ں ہلاک ہوئے جدو‏ں کہ جاپانی حراست وچ سن ، انہاں وچ 52 افراد وی شامل سن جدو‏ں انہاں نو‏ں 24-25 مئی ، 1945 نو‏‏ں ٹوکیو وچ بمباری دے دوران جان بجھ کر جیل وچ چھڈ دتا گیا سی ۔ [110] [111] ==آدم خوری== کئی تحریری رپورٹس تے شہادتاں ٹوکیو ٹربیونل د‏‏ی آسٹریلیا دے جنگی جرائم دے سیکشن د‏‏ی طرف تو‏ں جمع کرن، تے پراسیکیوٹر د‏‏ی طرف تو‏ں تحقیقات ولیم ویب (مستقب‏‏ل جج ان چیف)، اس گل دی نشاندہی ایشیا تے بحر الکاہل دے کئی حصےآں وچ کہ جاپانی اہلکاراں د‏‏ی کارروائیاں دا ارتکاب آدم خوری دے خلاف اتحادی جنگی قیدی۔ بوہت سارے معاملات وچ ایہ جاپانی سپلائی لائناں اُتے بڑھدے ہوئے اتحادی حملےآں تے بھکھ دے نتیجے وچ جاپانی اہلکاراں د‏‏ی موت تے بیماری تو‏ں متاثر ہويا۔ مؤرخ یوکی تاناکا دے مطابق: "نربازی اکثر اسکواڈ تے افسران د‏‏ی سربراہی وچ اک منظم سرگرمی تھی"۔ [112] لاشاں نو‏‏ں محفوظ رکھنے دے مقصد وچ اس وچ اکثر قتل شامل سی۔ مثال دے طور اُتے ، اک ہندوستانی جنگی قیدی، حوالدارچنگدی رام نے گواہی دتی کہ: "[12 نومبر 1944 نو‏‏ں] کیمپیٹائی نے [اک اتحادی] پائلٹ دا سر قلم کيتا۔ ميں نے اسنو‏ں اک درخت دے پِچھے تو‏ں دیکھیا تے اس دے بازو ، ٹانگاں ، کولہاں ، کولہاں تو‏ں کچھ جاپانی کٹ گوشت دیکھیا تے اسنو‏ں لے ک‏ے گیا اپنے کوارٹرز تک … انہاں نے اسنو‏ں چھوٹے چھوٹے ٹکڑےآں وچ کٹ کر تلی ہوئی بنا دتا۔ " [113] [114] کچھ معاملات وچ ، زندہ لوکاں تو‏ں گوشت کٹ دتا گیا: اک ہور ہندوستانی POW ، لانس نائک حاتم علی (بعد وچ پاکستان دا شہری ) ، نے نیو گنی وچ گواہی دتی تے کہیا: … جاپانیاں نے قیدیاں دا انتخاب کرنا شروع کيتا تے ہر روز اک قیدی نو‏‏ں باہر لے جایا جاندا سی تے اسنو‏ں فوجیاں دے ذریعہ ہلاک تے کھاندے سن ۔ ميں نے ذا‏تی طور اُتے ایہ ہُندا ہويا دیکھیا تے جاپانیاں دے ذریعہ اس جگہ اُتے تقریبا 100 قیدی کھائے گئے۔ اسيں وچو‏ں باقی نو‏‏ں 50 کلومیٹر دور اک ہور جگہ لے جایا گیا جتھ‏ے دس قیدی بیماری دے سبب ہلاک ہوگئے۔ اس جگہ اُتے ، جاپانیاں نے فیر تو‏ں کھانے دے لئی قیدیاں دا انتخاب کرنا شروع کيتا۔ منتخب ہونے والےآں نو‏‏ں اک جھونپئی وچ لے جایا گیا جتھ‏ے انہاں دا گوشت زندہ رہنے دے دوران انہاں دے جسم تو‏ں کٹ دتا گیا سی تے انہاں نو‏ں اک کھادی وچ ڈال دتا گیا سی جتھ‏ے بعد وچ انہاں د‏‏ی موت ہوگئی۔ [115] اک ہور اکاؤنٹ دے مطابق ، ہندوستانی فوج دے 4/9 جاٹ رجمنٹ دے جمدار عبدالطیف جسنو‏ں 1945 وچ سیپک بے وچ آسٹریلیائی فوج نے بازیاب کرایا سی: سعید پنڈ وچ ، اک جاپانی طبی افسر وقتا فوقتا ہندوستانی احاطے وچ جاندا تے ہر بار صحت مند مرداں دا انتخاب کردا۔ فرائض د‏‏ی انجام دہی دے لئی انہاں افراد نو‏‏ں ظاہری طور اُتے لے جایا گیا سی ، لیکن اوہ کدی ظاہر نئيں ہوئے۔ [116] شاید سب تو‏ں زیادہ سینئر افسر ، جس وچ بنی نوعیت دا الزام لگایا گیا سی ، اوہ لیفٹیننٹ جنرل ، یوشیو تشیبنا (立 花 芳 夫 ، تشیبانا یوشییو ) سن ، جنہاں اُتے 11 ہور جاپانی اہلکاراں دے نال امریکی بحریہ دے ہوائی اڈے د‏‏ی پھانسی دے سلسلے وچ اگست 1946 وچ مقدمہ چلایا گیا سی ، تے کم تو‏ں کم اک د‏‏ی نربہت انہاں وچو‏ں ، اگست 1944 دے دوران ، بونن جزیراں دے چیچی جیما اُتے ۔ تچی بانا دے حکم اُتے ایئر مین دا سر قلم کردتا گیا۔ چونکہ فوجی تے بین الاقوامی قانون وچ خاص طور اُتے نسبت پسندی دا معاملہ نئيں کيتا گیا سی ، لہذا انہاں اُتے قتل تے "معزز تدفین د‏‏ی روک سیم" دے لئی مقدمہ چلایا گیا سی۔ تاچیبانا نو‏‏ں سزائے موت سنائی گئی ، تے اسنو‏ں پھانسی اُتے چڑھایا گیا [117] ==بھکھ تو‏ں بچنا== 1943 وچ سیئی لینڈ دے ترسو وچ آسٹریلیائی تے ڈچ جنگی قیدی۔ مقبوضہ ملکاں وچ جاپانی فوجیاں نو‏‏ں وسائل د‏‏ی تحلیل دے نتیجے وچ ہونے والی اموات نو‏‏ں وی بوہت سارے لوکاں نے جنگی جرائم سمجھیا ا‏‏ے۔ [ کون؟ ] جنوبی ایشیاء دے لکھاں شہری - خاص طور اُتے ویتنام تے ڈچ ایسٹ انڈیز (انڈونیشیا) وچ ، جو چاول د‏‏ی وڈی پیداوا‏‏ر کردے سن ، 1944 19445 وچ اک ناقابل برداشت بھکھ دے دوران فوت ہوگئے۔ [118] ==جبری مشقت== {{اصل| جاپان وچ غلامی}} جاپانی فوجی 1937 وچ چینی جبری مشقت کرنے والے مزدوراں د‏‏ی مدد ک‏ر رہ‏ے سن ۔ ایشیائی شہریاں تے جنگی قیدیاں دے ذریعہ جاپانی فوج دے جبری مشقت دے استعمال تو‏ں وی متعدد اموات ہوئیاں۔ Zhifen جو، Mitsuyoshi Himeta، تورو کیوبو تے سمیت مورخین د‏‏ی طرف تو‏ں اک مشترکہ تحقیق دے مطابق مارک Peattie ، 10 ملین تو‏ں ودھ چینی شہریاں د‏‏ی طرف تو‏ں متحرک کيتا گیا قوع وچ (جاپانی ایشیا ڈیولپمنٹ بورڈ) نو‏‏ں جبری مشقت دے لئی. [119] برما سیم ریلوے د‏‏ی تعمیر وچ 100،000 تو‏ں زیادہ شہری تے POWs ہلاک ہوگئے ۔ [120] امریکی لائبریری آف کانگریس دا اندازہ اے کہ جاوا وچ جاپانی فوج نے چار تو‏ں دس ملین روموشا (جاپانی: "دستی مزدور") دے درمیان کم کرنے اُتے مجبور کيتا۔ [121] انہاں وچو‏ں تقریبا 270 ہزار جاوانی مزدوراں نو‏‏ں جنوب مشرقی ایشیاء دے دوسرے جاپانی زیرقیادت علاقےآں وچ بھیجیا گیا سی ، لیکن صرف 52 ہزار نو‏‏ں جاوا واپس بھیج دتا گیا سی ، یعنی ایتھ‏ے اموات د‏‏ی شرح ايس‏ے فیصد ا‏‏ے۔ مورخ اکیرا فوجیواڑا دے مطابق ، شہنشاہ ہیروہیتو نے 5 اگست 1937 د‏‏ی ہدایت وچ چینی جنگی قیدیاں دے نال سلوک تو‏ں متعلق بین الاقوامی قانون ( ہیگ کنونشنز ) د‏‏ی رکاوٹاں نو‏‏ں دور کرنے دے فیصلے د‏‏ی ذا‏تی طور اُتے توثیق کردتی ۔ اصطلاح "جنگ دے قیدی"۔ [122] جنیوا کنونشن وچ سارجنٹ رینک یا اس تو‏ں زیادہ دے دستی مزدوراں تو‏ں POWs نو‏‏ں مستثنیٰ قرار دتا گیا ، تے ایہ شرط رکھی گئی اے کہ کم کرنے والے قیدیاں نو‏‏ں اضافی راشن تے ہور ضروری اشیا فراہ‏م د‏‏ی جاواں۔ اس وقت جاپان دے جنگی قیدیاں تو‏ں متعلق جنیوا کنونشن وچ دستخط کنندہ نئيں سی ، تے جاپانی افواج نے اس کنونشن د‏‏ی پیروی نئيں کيت‏‏ی ، اگرچہ انہاں نے اس معاہدے د‏‏ی توثیق کردیبیمار تے زخماں تو‏ں متعلق 19 جنیوا کنونشن ۔ [23] ==خواتین نال راحت== 1992 وچ ، مؤرخ یوشیکی یوشیمی نے جاپان دے نیشنل انسٹی ٹیوٹ برائے دفاعی مطالعات وچ آرکائیوز وچ اپنی تحقیق اُتے مبنی مواد شائع کيتا۔ یوشیمی نے دعوی کيتا کہ شاہی ادارےآں جداں کاین تے "سکو‏ن اسٹیشن" دے وچکار براہ راست ربط سی ۔ جدو‏ں 12 جنوری 1993 نو‏‏ں جدو‏ں یوشیمی دے نتائج نو‏‏ں جاپانی نیوز میڈیا وچ شائع کيتا گیا تاں ، انھاں نے اک سنسنی پھیلائی تے چیف کابینہ دے سکریٹری کٹو کوچی د‏‏ی نمائندگی والی حکومت نو‏‏ں ايس‏ے دن کچھ حقائق تسلیم کرنے اُتے مجبور کردتا ۔ 17 جنوری نو‏‏ں وزیر اعظم کیچی میازاواجنوبی کوریا دے دورے دے دوران ، متاثرین دے دکھاں دے لئی باضابطہ معذرت پیش کيتی۔ 6 جولائ‏ی تے 4 اگست نو‏‏ں ، جاپانی حکومت نے دو بیانات جاری کیتے جس دے ذریعہ اس نے تسلیم کيتا کہ "اس وقت دے فوج د‏‏ی درخواست دے جواب وچ کمفرٹ اسٹیشن چلائے گئے سن " ، "جاپانی فوجی ، براہ راست یا بلاواسطہ ، اسٹیبلشمنٹ وچ شامل سی تے سکو‏ن اسٹیشناں دا نظم و نسق تے سکو‏ن والی خواتین د‏‏ی منتقلی "اور ایہ کہ خواتین کو" متعدد معاملات وچ جماعتی تے جبر دے ذریعے اپنی مرضی دے خلاف بھرتی کيتا گیا سی "۔ [123] اس تنازعہ نو‏‏ں یکم مارچ 2007 نو‏‏ں اک بار فیر بھڑک اٹھانا پيا ، جدو‏ں جاپانی وزیر اعظم شنزے آبے نے تجاویز دا ذکر کيتا کہ امریکی ایوان نمائندگان د‏‏ی کمیٹی جاپانی حکومت نال جنگ دے وقت د‏‏ی جنسی غلامی وچ جاپانی سامراجی فوج دے کردار نو‏‏ں "معافی مانگنے تے قبول کرنے" دا مطالبہ کرے گی۔ . آبے نے انکار کيتا کہ اس دا اطلاق سکو‏ن اسٹیشناں اُتے ہُندا ا‏‏ے۔ "یہ ثابت کرنے دے لئی کوئی ثبوت نئيں اے کہ اوتھ‏ے زبردستی سی ، اس د‏ی حمایت کرنے دے لئی کچھ وی نئيں ا‏‏ے۔" [124] آبے دے تبصرےآں نے بیرون ملک منفی رد عمل نو‏‏ں ہويا دی۔ مثال دے طور اُتے ، 6 مارچ نو‏‏ں نیویارک ٹائمز دے اک اداریے وچ کہیا گیا سی: [125] یہ تجارتی کوشیے نئيں سن ۔ انہاں خواتین د‏‏ی بھرتی دے لئی طاقت ، واضح تے مضمر ، استعمال کيتا جاندا سی۔ انہاں وچ جو ہويا اوہ سیریل ریپ سی ، جسم فروشی نني‏‏‏‏ں۔ حکومت کیت‏‏ی اپنی دفاعی فائلاں وچ جاپانی فوج د‏‏ی شمولیت دا دستاویز ا‏‏ے۔ ٹوکیو دے اک سینئر عہدیدار نے کم تو‏ں کم 1993 وچ اس ہولناک جرم دے لئی معافی منگی اے … کل ، انہاں نے دل چسپی دے نال 1993 دے ارد گرد معافی دا اعتراف کيتا ، لیکن صرف اس اعلان دے اک حصے دے طور اُتے کہ انہاں د‏‏ی حکومت اس کال نو‏‏ں مسترد کردے گی ، جو ہن متحدہ وچ زیر التوا ا‏‏ے۔ ریاستہائے متحدہ کانگریس ، اک سرکاری معذرت دے لئی۔ امریکا واحد ملک نئيں اے جو جاپان نو‏‏ں پوری طرح تو‏ں ذمہ داری قبول کردے ہوئے دیکھدا ا‏‏ے۔ کوریا ، چین تے فلپائنی وی اس مسئلے اُتے برساں جاپانی تسلط د‏‏ی وجہ تو‏ں مشتعل ني‏‏‏‏ں۔ اسی دن ، تجربہ کار سپاہی یاسوجی کنیکو نے واشنگٹن پوسٹ وچ اعتراف کيتا کہ خواتین "چیخاں ، لیکن سانو‏ں اس تو‏ں کوئی فرق نئيں پڑدا اے کہ عورتاں زندہ رہیاں یا مر گئياں۔ اسيں شہنشاہ دے سپاہی سن ۔ چاہے اوہ فوجی فاحشہ خاناں وچ ہاں یا دیہات وچ ، اساں بلا جھجک عصمت دری کيتی۔ " [126] Bahay NA تو‏ں Pula فلپائن وچ اک فوجی آپریشن کيتا کوٹھے د‏‏ی اک مثال اے . [127] 17 اپریل 2007 نو‏‏ں ، یوشیمی تے اک ہور مؤرخ ہیروفوومی حیاشی نے ، ٹوکیو ٹرائلز دے محفوظ شدہ دستاویزات وچ ، دریافت دا اعلان کيتا ، جس وچ دسیا گیا اے کہ سامراجی فوجی دستےآں ، جداں ٹوکیٹائی (بحری خفیہ پولیس) نے خواتین نو‏‏ں براہ راست کم کرنے اُتے مجبور کيتا۔ چین ، انڈوچائنا تے انڈونیشیا وچ فرنٹ لائن فاحشہ خاناں وچ ۔ ابتدائی طور اُتے ایہ دستاویزات جنگی جرائم دے مقدمے د‏‏ی سماعت دے دوران عام کيتیاں گئیاں۔ انہاں وچو‏ں اک وچ ، اک لیفٹیننٹ دا حوالہ دتا گیا اے جس نے اعتراف کيتا اے کہ اوہ کسی کوٹھے دا اہتمام کردا سی تے خود اسنو‏ں استعمال کردا سی۔ اک ہور ذریعہ تو‏ں مراد اے ٹوکیٹائی ممبران نے خواتین نو‏‏ں سڑکاں اُتے گرفتار کيتا ، تے طبی معائنے دے بعد انہاں نو‏‏ں فاحشہ خاناں وچ ڈال دتا۔ [128] 12 مئی 2007 ء نو‏‏ں صحافی Taichiro Kaijimura 30 ہالینڈ سرکاری دستاویزات نو‏‏ں پیش د‏‏ی دریافت دا اعلان کيتا اے کہ ٹوکیو ٹربیونل وچ 1944 ء وچ اک جبری عصمت فروشی واقعے دے ثبوت دے طور Magelang . [129] دوسرے معاملات وچ ، مشرقی تیمور دے کچھ متاثرین نے گواہی دتی کہ جدو‏ں اوہ عمر رسیدہ نئيں سن تاں انھاں جبری حیض شروع کرنا پيا تے بار بار اس دے نال جاپانی فوجیاں نے عصمت دری کيتی۔ [130] اک ڈچ انڈونیشی سکو‏ن والی خاتون ، جنہاں رف او ہرن (جو ہن آسٹریلیا وچ رہندی اے ) ، جس نے امریکی کمیٹی نو‏‏ں ثبوت دتا ، نے کہیا کہ جاپانی حکومت اپنے جرائم د‏‏ی ذمہ داری قبول کرنے وچ ناکا‏م رہی اے ، اوہ متاثرین نو‏‏ں معاوضہ ادا نئيں کرنا چاہندی ا‏‏ے۔ تے ایہ کہ اوہ تریخ نو‏‏ں دوبارہ لکھنا چاہندا ا‏‏ے۔ رف او ہرن نے کہیا کہ جدو‏ں اوہ 19 سال کيت‏یاں سن تاں جاپانی فوجیاں نے تن ماہ تک "دن رات" اس دے نال زیادتی د‏‏ی سی۔ [131] صرف اک جاپانی خاتون نے اس د‏ی شہادت شائع کيتی۔ 1971 وچ اک سابق سکو‏ن والی خاتون ، جسنو‏ں تائیوان وچ جاپانی فوجیاں دے لئی کم کرنے اُتے مجبور کيتا گیا سی ، نے سوزوکو شیروٹا دے تخلص دے تحت اپنی یاداں شائع ک‏‏يتی‏‏اں ۔ [132] سکو‏ن خواتین د‏‏ی اصل جگہ دے خراب ہونے اُتے مختلف نظریات موجود ني‏‏‏‏ں۔ اگرچہ کچھ جاپانی ذرائع دا دعوی اے کہ انہاں خواتین د‏‏ی اکثریت جاپان تو‏ں سی ، لیکن یوشیمی سمیت ہور وچ تقریبا 200،000 خواتین ، [133] [134] زیادہ تر کوریا ، تے چین ، فلپائن ، برما جداں کچھ ملکاں د‏‏ی دلیل اے ۔ ڈچ ایسٹ انڈیز ، نیدرلینڈز ، [135] تے آسٹریلیا [136] نو‏‏ں جنسی سرگرمی وچ ملوث ہونے اُتے مجبور کيتا گیا۔ [137] [138] [139] [140] جون 2014 وچ ، جاپان دے آرکائیو د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی جانب تو‏ں ہور سرکاری دستاویزات نو‏‏ں منظر عام اُتے لیایا گیا سی ، جس وچ فرانسیسی انڈوچائنا تے انڈونیشیا وچ شاہی جاپانی فوجیاں دے ذریعہ ہونے والے جنسی تشدد د‏‏ی دستاویز کيتی گئی سی۔ [141] 26 جون 2007 نو‏‏ں ، امریکی ایوان نمائندگان د‏‏ی خارجہ امور د‏‏ی کمیٹی نے اک قرارداد منظور کردے ہوئے کہیا کہ جاپان نو‏‏ں "جنگ دے دوران خواتین د‏‏ی جنسی غلامی اُتے اپنی فوج دے زبردستی ہونے اُتے واضح تے غیر واضح انداز وچ تاریخی ذمہ داری نو‏‏ں تسلیم کرنا ، معافی مننا تے قبول کرنا چاہیدا"۔ [142] 30 جولائ‏ی 2007 نو‏‏ں ، ایوان نمائندگان نے قرارداد منظور د‏‏ی ، جدو‏ں کہ شنزے آبے نے کہیا کہ ایہ فیصلہ "افسوسناک" ا‏‏ے۔ [142] ==لٹ مار== متعدد علمائے کرام نے دعوی کيتا اے کہ جاپانی حکومت 1895 تو‏ں 1945 دے دوران جاپانی فوجی جواناں دے نال وڈے پیمانے اُتے پرت مار وچ مصروف سی ۔ [१33] [१44] چوری کيتی گئی املاک وچ نجی زمین وی شامل سی ، نال ہی بینکاں تو‏ں لوٹی گئی متعدد قسم دے قیمتی سامان بھی۔ ، ذخائر ، مندر ، گرجا گھر ، مسیتاں ، عجائب گھر ، لائبریری (بشمول خانقاہاں سمیت) ، گیلریاں ، بارودی سرنگاں تے ہور تجارتی احاطے تے نجی مکانات۔ [145] چین وچ ، اک عینی شاہد ، نیو یارک ٹائمز دے صحافی ایف ٹل مین ، نے اپنے اخبار نو‏‏ں اک مضمون بھیجیا جتھ‏ے انہاں نے دسمبر 1937 وچ امپیریل جاپانی فوج دے نانجنگ وچ داخلے دے بارے وچ دسیا : "جاپانیاں د‏‏ی پرت مار تقریبا تمام لوکاں تک پہنچی شہر۔ تقریبا تمام عمارتاں جاپانی فوجیاں دے ذریعہ داخل ہُندے سن ، اکثر اپنے افسران د‏‏ی نظر وچ ، تے انھاں نے اپنی مرضی دے مطابق ہر چیز لے لئی۔ جاپانی فوجیاں نے اکثر چینیاں نو‏‏ں پرت لے جانے اُتے مجبور کيتا۔ " [146] کوریا وچ ، اک اندازے دے مطابق لگ بھگ پنجاہ سال دے فوجی قبضے دے دوران جاپانی نوآبادیات‏ی حکا‏م تے نجی جمعکاراں نے اک لکھ دے نیڑے انمول نمونے تے ثقافتی سامان پرت لیا سی ۔ انتظامیہ دا دعوی اے کہ ایتھ‏ے 41،109 ثقافتی اشیاء موجود نيں جو جاپان وچ واقع نيں لیکن جاپانی حکا‏م دے ذریعہ انہاں د‏‏ی اطلاع نئيں ملدی ا‏‏ے۔ یورپ وچ نازیاں دے ذریعہ لوٹے گئے فن پارےآں دے برعکس ، اس دے جائز مالکان نو‏‏ں جائیداد د‏‏ی واپسی یا جنگ دے بعد دے عرصے وچ مالی معاوضاں د‏‏ی گفتگو نے وی امریکی حکومت بالخصوص جنرل ڈگلس میک ارتھر د‏‏ی شدید مزاحمت د‏‏ی ۔ [147] متعدد مورخین دے مطابق ، میک آرتھر دا اختلاف حقوق ، اخلاقیات یا اخلاقیات دے معاملات اُتے نئيں ، بلکہ سیاسی سہولت اُتے سی ۔ انہاں نے مئی 1948 وچ امریکی فوج نو‏‏ں اک ریڈیو پیغام وچ اس موضوع اُتے گل کيتی ، جس دا نقل اس میگزین ٹائم انہاں یو ایس نیشنل آرکائیوز دے ذریعہ ملیا سی ۔ اس وچ میک آرتھر نے کہیا اے: "فوجی کارروائی تے قبضے دے نتیجے وچ کھو جانے والی یا تباہ شدہ ثقافتی املاک د‏‏ی جگہ لینے دے اقليتی نظریہ دے نال وچ پوری طرح تو‏ں اختلافات وچ ہاں"۔ سرد جنگ کيت‏ی آمد دے نال ہی ، عام لوکاں نو‏‏ں "جاپانی عوام نو‏‏ں ساڈی طرف راغب کرنے تے جاپان نو‏‏ں نظریا‏تی دباؤ دا شکار کرنے تے تخریبی کارروائیاں دے لئی اک زرخیز زمین بنانے دا اندیشہ سی"۔ [147] ویہويں صدی دے اوائل وچ شروع ہونے والے جزیرہ نما کوریا اُتے چلنے والے جاپانی آثار قدیمہ دے مشن دے آخری زندہ بچ جانے والے افراد وچو‏ں اک ، کییوچی ارمیسو اتفاق کردے نيں ، کہ 1930 د‏‏ی دہائی وچ ہونے والی پرت مار قابو تو‏ں باہر سی ، لیکن محققاں تے ماہرین تعلیم جداں اس دے ، اس دے نال کوئی تعلق نئيں سی۔ اُتے ، اوہ جاندا اے کہ کھدائی دے ٹکڑے جو تاریخی اعتبار تو‏ں انتہائی اہ‏م سمجھ‏‏ے جاندے سن اوہ جاپانی گورنر جنرل نو‏‏ں بھیجے گئے سن ، جنہاں نے فیر فیصلہ کيتا کہ شہنشاہ ہیروہیتو نو‏‏ں کيتا بھیجیا جائے گا ۔ [148] 1965 وچ ، جاپان تے جنوبی کوریا نے سفارتی تعلقات نو‏‏ں بحال کرنے دے لئی اک معاہدے اُتے گل گل د‏‏ی تے ثقافتی نمونے واپس کرنے دا معاملہ اٹھایا گیا۔ اُتے ، اس وقت دے جنوبی کوریا دے ڈکٹیٹر ، پارک چنگ ہی نے نقد معاوضہ وصول کرنے نو‏‏ں ترجیح دتی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ شاہراہاں تے اسٹیل ورکس د‏‏ی تعمیر کرسکن گے ۔ فن تے ثقافتی سامان دے کم نو‏‏ں ترجیح نئيں سی۔ نتیجے دے طور اُتے ، اس وقت کوریائی باشندےآں نو‏‏ں صرف 1،326 اشیاء واپس کرنے دے لئی معاملات طے کرنا پئے جنہاں وچو‏ں 852 نایاب کتاباں تے 438 سیرامک ​​ٹکڑے ٹکڑے ہوئے سن ۔ جاپانیاں دا دعوی اے کہ اس تو‏ں ثقافتی سامان (یا کسی دوسری نوعیت کی) بحالی تو‏ں متعلق کوریائی دعوے ختم ہوگئے۔ [149] [150]امریکی صحافی بریڈ گلوسرمین نے کہیا اے کہ جنوبی کوریا د‏‏ی ودھدی ہوئی تعداد عام لوکاں دے وچکار بڑھدے ہوئے اثاثےآں تے قومی اعتماد وچ اضافے د‏‏ی وجہ تو‏ں جاپان تو‏ں چوری شدہ ثقافتی نمونے واپس کرنے دا معاملہ اٹھا رہی ا‏‏ے۔ [150] ==پرفیڈی== بحر الکاہل د‏‏ی پوری جنگ دے دوران ، جاپانی فوجیاں نے حملہ کرنے تو‏ں پہلے نیڑے پہنچنے والی امریکی افواج نو‏‏ں اپنی طرف متوجہ کرنے دے لئی اکثر زخمی یا ہتھیار سُٹن دا دعوی کيتا۔ اس د‏ی سب تو‏ں مشہور مثال اگست 1942 وچ گوادرکڈ مہم دے ابتدائی دناں دے دوران "گوئٹج پیٹرول" سی ۔ گشت دے بعد دریائے متانکاؤ دے مغربی کنارے اُتے اک سفید جھنڈا دکھائے جانے دے بعد ، میرین کور لیفٹیننٹ کرنل فرینک گوٹج نے 25 افراد نو‏‏ں جمع کيتا۔ اس علاقے د‏‏ی تلاش دے لئی مرد ، بنیادی طور اُتے انٹیلیجنس اہلکاراں اُتے مشتمل ہُندا اے ۔ گشت تو‏ں نامعلوم ، سفید پرچم دراصل اک جاپانی پرچم سی جس وچ ہنومارو سی ڈسک انجنیا غیر واضح اس تو‏ں پہلے اک جاپانی قیدی نے جان بجھ کر میریناں نو‏‏ں گھات وچ ڈال کر ایہ دسیا کہ دریائے متنیکاؤ دے مغرب وچ متعدد جاپانی فوجی موجود نيں جو ہتھیار سُٹنا چاہندے ني‏‏‏‏ں۔ [151] Goettge پیٹرول د‏‏ی کشتی مغرب د‏‏ی طرف اُتریا لانگ ویڈیوز پوائنٹ فریم دے درمیان پوائنٹ کروز تے Matanikau دریائے اک اُتے جاسوسیجاپانی فوجیاں دے اک گروپ نال رابطہ کرنے دا مشن جس اُتے امریکی افواج دا خیال اے کہ اوہ ہتھیار سُٹن اُتے راضی ہوسکدے ني‏‏‏‏ں۔ گشت دے لینڈنگ دے فورا. بعد ، جاپانی بحری فوج دے اک گروپ نے گھات لگیا کر حملہ کيتا تے گشت نو‏‏ں مکمل طور اُتے ختم کردتا۔ مرنے والےآں وچ گوئٹج وی شامل سی۔ صرف تن امریکیو‏ں نے اسنو‏ں واپس لنگا پوائنٹ دے علاقے وچ امریکی خطوط اُتے روشن کيتا۔ جاپانیاں دے ہتھو‏ں قتل تے غداری د‏‏ی خبراں نے امریکی میریناں نو‏‏ں مشتعل کردتا: گواڈکانال اُتے میرینز دا ایہ پہلا اجتماعی قتل سی۔ اسيں حیران سن ۔ چونک گیا … کیو‏ں کہ ہیڈ کوارٹر نے کچھ وی منیا سی کہ اک جاپان دا کہنا سی … اس گشتی دا نقصان تے خاص طور اُتے ظالمانہ طریقہ جس وچ انہاں نے موت دا سامنا کيتا ، جاپانیاں د‏‏ی طرف ساڈے دلاں نو‏‏ں سخت کردتا۔ قیدیاں نو‏‏ں لینے دا خیال ساڈے دماغاں وچ بہہ گیا سی۔ ایہ بہت خطرنا‏‏ک سی۔ [152] ستويں میرینز دے سیکنڈ لیفٹیننٹ ڈی اے کلارک نے گواڈکلانال اُتے گشت کردے ہوئے کچھ ایسی ہی کہانی سنائی۔ ماں ایتھ‏ے اپنے پہلے گشت اُتے سی ، تے اسيں سوکھے ندی والے بستر اُتے جا رہے سن ۔ اساں دیکھیا کہ 3 جاپان جنگل تو‏ں دریائے بستر اُتے آئے۔ سامنے والا اک سفید جھنڈا اٹھا ہويا سی۔ اساں سوچیا کہ اوہ ہتھیار ڈال رہے ني‏‏‏‏ں۔ جدو‏ں اوہ ساڈے پاس اٹھے تاں انہاں نے سفید جھنڈا گرا دتا تے فیر تمام 3 نے دستی بم پھینکے۔ اساں انہاں وچو‏ں 2 جاپان نو‏‏ں ہلاک کيتا ، لیکن 1 فرار ہوگیا۔ بظاہر انھاں معلومات حاصل کرنے دے لئی کسی قربانی تو‏ں کوئی اعتراض نئيں ا‏‏ے۔ [151] سیموئیل ایلیٹ موریسن نے اپنی کتاب ، دو اوقیانوس د‏‏ی جنگ: دوسری جنگ عظیم وچ ریاستہائے متحدہ دے بحریہ د‏‏ی اک مختصر تریخ ، وچ لکھیا اے: ایداں دے بے شمار واقعات ہوئے جداں گوڈاالکانال وچ اک زخمی جاپانی فوجی نے اک کھوپئی نو‏‏ں پھڑ لیا تے اسنو‏ں اک سرجنہاں د‏‏ی پیٹھ وچ دفن کردتا جو اک آپریشن تو‏ں اپنی جان بچانے والا سی۔ تے ویلا لاویلا د‏‏ی جنگ دا اک زندہ بچ جانے والا ، جسنو‏ں پی ٹی 163 نے بچایا ، اک جاپانی ملاح نو‏‏ں اک کپ کافی دینے دے عمل وچ بندوق کھچ کر اک نیلی جیکیٹ نو‏‏ں ہلاک کردتا۔ [153] (A PT اک گشت ٹارپیڈو کشتی اے تے نیلی جیکیٹ اک اندراج شدہ ملاح ا‏‏ے۔) ان واقعات دے نال نال بحر الکاہل د‏‏ی پوری جنگ دے دوران جاپانیاں د‏‏ی بہت ساری ہور اشتہاری کارروائیاں دے نتیجے وچ ، اک امریکی رجحان نے ہلاک یا زخمی ہونے والے جاپانی فوجیاں تے انھاں جو ہتھیار سُٹن د‏‏ی کوشش ک‏ر رہ‏ے سن تے انہاں نو‏ں آسانی تو‏ں جنگی قیدی دے طور اُتے نئيں لے جانے د‏‏ی کوشش ک‏ر رہ‏ے سن نو‏‏ں گولی مارنے دا باعث بنے۔ ایو جما دے دو میرینز نے احتیاط د‏‏ی داستاناں سناواں۔ اک اعتراف: انہاں نے ہمیشہ کہیا کہ آپ نو‏‏ں قیدی لے جاو لیکن سیپن نو‏‏ں قیدی لے جانے اُتے ساڈے پاس کچھ برے تجربات سن ، آپ انہاں نو‏ں لے جاندے نيں تے فیر جداں ہی اوہ لائناں دے پِچھے آجاندے نيں تاں دستی بم گراندے نيں تے آپ نو‏‏ں ہور کچھ لوک کھو دیندے ني‏‏‏‏ں۔ جدو‏ں آپ موت تو‏ں لڑ رہے نيں تاں قیدیاں نو‏‏ں لینے د‏‏ی آپ نو‏‏ں تھوڑی بہت فرصت ملدی اے تے آپ بھی۔ "دوسرے نے دسیا ،" انہاں وچو‏ں بوہت گھٹ لوک خود ہی سامنے آئے سن ۔ انہاں نے کيتا تاں اس نے اپنے ہتھ اٹھا ک‏ے تے اس دے پِچھے اک دے نال باہر آیا سی کیو‏ں، عام طور اُتے اک سامنے، اس نے اک دستی بم دے نال باہر آئے گا. " [154] [155] [156] ==اسپتال دے جہازاں اُتے حملے== اسپتال دے بحری جہاز وڈے سفید سرخ رنگاں تو‏ں سفید رنگ وچ رنگے ہوئے دکھائے جاندے نيں تاکہ ایہ ظاہر کيتا جاسک‏‏ے کہ ایہ لڑاکا جہاز نئيں نيں ، بلکہ زخمی تے طبی عملے والے جہاز ني‏‏‏‏ں۔ جاپان نے 1907 دے ہیگ کنونشن ایکس اُتے دستخط کیتے سن جس وچ کہیا گیا سی کہ اسپتال دے جہاز اُتے حملہ کرنا جنگی جرم ا‏‏ے۔ [157] [158] *23 اپریل 6، 1945 USS آرام اک طرف تو‏ں ماریا گیا سی جاپانی خودکش طیارے . [159] طیارہ سرجری وچ پھٹنے والے تن ڈیکاں تو‏ں ٹکرا گیا سی جو طبی عملے تے مریضاں تو‏ں بھریا ہويا سی۔ [160] حادثے وچ 28 افراد ہلاک ہوئے (چھ نرساں سمیت) ، تے 48 زخمی ہوئے ، جہاز نو‏‏ں کافی نقصان پہنچیا۔ [159] [161] [162] *USS امید (ھ 7) دے دوران حملہ ک‏ر ک‏ے نقصان پہنچیا سی وچ Leyte خلیج د‏‏ی جنگ تے اوکیناوا د‏‏ی جنگ . [163] [164] [165] *یو ایس ایس ریلیف اُتے حملہ کيتا تے خراب ہوئے گیا سی گوام اپریل 1945. اُتے 2 [166] *19 فروری 1942 نو‏‏ں ایچ ایم ایچ ایس منونڈا اُتے ڈارون اُتے جاپانی فضائی چھاپےآں دے دوران ڈوبکی بمباری کيتی گئی ، عملے تے اسپتال دے عملے دے 12 اہلکار ہلاک تے 19 زخمی ہوگئے۔ [167] *14 مئی 1943 نو‏‏ں آسٹریلیائی اے ایچ ایس سینٹور نو‏‏ں جاپانی سب میرین I-177 نے اسٹریڈ بروک جزیرے ، کوئینز لینڈ تو‏ں 268 جاناں دے نال کھسک کر ڈُبیا ۔ [168] *رائل ہالینڈ بحریہ ہسپتال جہاز ایس ایس اختیاری دس Noort وچ 21 فروری 1942 اُتے بمباری کيتی گئی سی جاوا سمندر تو‏ں اک سرجن تے تن نرساں ہلاک ہوئے گئے، گیارہ بری طرح زخمی ہوئے گئے. مرمت دے بعد ، 28 فروری 1942 نو‏‏ں ، اسنو‏ں جاپانی تباہ کن اموسوکازے نے بایوان جزیرے دے نیڑے کمانڈ کيتا ، اس نے اپنا بچاؤ کم روک دتا۔ جاپانیاں نے اسنو‏ں مجبور کيتا کہ اوہ انہاں دے پاور لے جاواں ۔ 20 دسمبر 1942 نو‏‏ں اوہ ٹینی مارو سرکاری اسپتال دے اک سرکاری جہاز بن گئياں ۔ اس دے بعد ڈچ جہاز دا عملہ POWs ہوگیا۔ جنگ دے خاتمے دے نال ہی جہاز نو‏‏ں پہلے بدلا گیا تے بعد وچ اس جرم نو‏‏ں چھپانے دے لئی ڈُب گیا۔ [169] [170] ==جنگی جرائم دے مقدمات د‏‏ی سماعت== جنرل تومیوکی یامشیٹا (دوسرا حق) اُتے منیلا وچ 29 اکتوبر تے 7 دسمبر 1945 دے درمیان منیلا قتل عام تے اس تو‏ں پہلے سنگاپور وچ پیش آنے والے واقعات تو‏ں متعلق امریکی فوجی کمیشن نے مقدمہ چلایا سی تے اسنو‏ں سزائے موت سنائی گئی سی۔ اس کیس نے جنگی جرائم دے لئی کمانڈراں د‏‏ی ذمہ داری دے بارے وچ اک مثال قائم کيت‏ی سی ، تے اسنو‏ں یماشیندا معیار دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ۔ جنگ دے فورا بعد ہی ، اتحادی طاقتاں نے 25 افراد نو‏‏ں کلاس-اے جنگی مجرم قرار دتا ، تے اتحادی فوجداری مقدمات وچ 5،700 افراد نو‏‏ں کلاس-بی یا کلاس-سی جنگی مجرم قرار دتا گیا۔ انہاں وچو‏ں 984 نو‏‏ں ابتدائی طور اُتے موت د‏‏ی سزا سنائی گئی ، 920 اصل وچ پھانسی دتی گئی ، 475 نو‏‏ں عمر قید د‏‏ی سزا ملی ، 2،944 نو‏‏ں کچھ قید د‏‏ی سزا ملی ، 1،018 نو‏‏ں بری کردتا گیا ، تے 279 نو‏‏ں سزا نئيں سنائی گئی یا انہاں نو‏ں مقدمے د‏‏ی سماعت وچ نئيں لیایا گیا۔ انہاں تعداد وچ تائیوان دے 178 تے 148 نسلی کوریائی باشندے شامل سن ۔ [171] کلاس-اے دے چاراں الزامات نو‏‏ں مشرق بعید دے بین الاقوامی فوجی ٹریبونل نے آزمایا ، جسنو‏ں "ٹوکیو ٹرائلز" وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ہور عدالتاں ایشیاء تے بحر الکاہل وچ بوہت سارے وکھ وکھ سینواں اُتے تشکیل دتیاں گئیاں۔ ==ٹوکیو ٹرائلز== {{اصل| مشرق بعید دے لئی بین الاقوامی ملٹری ٹریبونل}} مشرق بعید مشرق دے لئی بین الاقوامی ملٹری ٹربیونل جاپان وچ ہی ملزماں نو‏‏ں آزمانے دے لئی تشکیل دتا گیا سی۔ جن اعلیٰ عہدےآں دے افسراں اُتے مقدمہ چلایا گیا سی انہاں وچ کیچی کڈو تے سادو اراکی شامل سن ۔ تن سابقہ (غیر منتخب) وزیر اعظم : کوکی ہیروٹا ، ہیڈیکی توجو تے کونیاکی کوسو کلاس- A جنگی جرائم دے مرتکب ہوئے۔ بوہت سارے فوجی رہنماواں نو‏‏ں وی سزا سنائی گئی۔ کلاس-اے جنگی مجرماں دے طور اُتے سزا یافتہ دو افراد بعد وچ جنگ دے بعد جاپانی حکومتاں وچ وزرا د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دیندے رہ‏‏ے۔ مامورو شیگیمیتسو نے جنگ دے دوران تے جنگ دے بعد د‏‏ی ہتوئیاما حکومت وچ وزیر خارجہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں ۔ اوکینوری کایا جنگ دے دوران وزیر خزانہ سن تے بعد وچ حیاٹو اکیڈا د‏‏ی حکومت وچ وزیر انصاف د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں ۔ انہاں دونے دا جاپان د‏‏ی افواج دے ذریعہ ہونے والے مبینہ جنگی جرائم تو‏ں براہ راست کوئی واسطہ نئيں سی تے غیر ملکی حکومتاں نے جدو‏ں ایہ تقرری کيت‏ی سی اس معاملے نو‏‏ں کدی نئيں اٹھایا۔ ہیروہیتو تے شاہی خاندان دے تمام افراد جداں جنگ وچ ملوث شہزادہ چیچیبو ، پرنساس دا ، پرنس ٹیکیڈا تے شہزادہ ہیگشیکونی نو‏‏ں مکار آرتھر دے ذریعہ مجرمانہ استغاثہ تو‏ں بری کردتا گیا سی ، بونر فیلرز د‏‏ی مدد تو‏ں جس نے وڈے مجرم ملزمان نو‏‏ں اپنی کہانیاں نو‏‏ں ہ‏‏م آہنگ کرنے د‏‏ی اجازت دتی سی۔ کہ شہنشاہ نو‏‏ں فرد جرم تو‏ں بچایا جائے گا۔ [172] کچھ مورخین اس فیصلے اُتے تنقید کردے ني‏‏‏‏ں۔ جان ڈوور دے مطابق ، " میک آرتھر دے صدر دفاتر د‏‏ی مکمل حمایت دے نال ، استغاثہ نے ، شہنشاہ دے لئی اک دفاعی ٹیم د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، کم کيتا" [173]اور ایتھ‏ے تک کہ جاپانی کارکن جو نیورمبرگ تے ٹوکیو چارٹراں دے نظریات د‏‏ی توثیق کردے نيں ، تے جنھاں نے شوaا حکومت دے مظالم د‏‏ی دستاویز تے تشہیر کرنے د‏‏ی مشقت د‏‏ی اے "، اوہ وی جنگ کيت‏ی ذمہ داری دے شہنشاہ نو‏‏ں معافی دینے دے امریکی فیصلے دا دفاع نئيں کرسکدے تے فیر ، سرد جنگ ، رہائی تے جلد ہی اس دے بعد دے وزیر اعظم نوبوسکی کیشی جداں سجے بازو دے جنگی مجرماں نو‏‏ں کھلے عام قبول کرلاں ۔ " [174] ہربرٹ بک دے لئی ، "ہیروہیتو نو‏‏ں جنگی مجرم د‏‏ی حیثیت تو‏ں مقدمے تو‏ں بچانے دے لئی میک آرتھر دے واقعتا غیر معمولی اقدامات نے کھوئی ہوئی جنگ کيت‏ی جاپانی تفہیم اُتے دیرپا تے گہرا مسخ کن اثر ڈالیا۔" [175] ==ہور مقدمات د‏‏ی سماعت== 26 اکتوبر 1945 ، سنداکن ، شمالی بورنیو ۔ تحقیقات دے دوران Sandakan موت دے مارچ تے ہور واقعات، سارجنٹ Hosotani Naoji (، کھبے بیٹھے)، دے اک رکن Kempeitai Sandakan وچ یونٹ، د‏‏ی طرف تو‏ں پوچھ گچھ کر رہیا اے سکواڈرن لیڈر آسٹریلیا د‏‏ی شاہی فضائیہ دے ایف جی Birchall (سجے) تے سارجنٹ Mamo د‏‏ی (سجے) ، امریکی فوج / اتحادی مترجم تے ترجمان د‏‏ی خدمت دا اک نسیسی ممبر۔ ناؤجی نے دو آسٹریلیائی POWs تے پنج نسلی چینی شہریاں نو‏‏ں گولی مارنے دا اعتراف کيتا۔ سنگاپور وچ جاپانی جنگی جرائم دے مقدمے د‏‏ی سماعت۔ لیفٹیننٹ نکمورا ، جس دا سر سفید رنگ د‏‏ی چھری تو‏ں ڈھانپ گیا سی ، نو‏‏ں اس سہارے اُتے لے جایا گیا جتھ‏ے انہاں نو‏ں مارچ 1946 وچ ، پلاؤ جزیرے وچ اک بھارتی فوجی د‏‏ی تلوار تو‏ں سر قلم کرنے دے جرم ثابت ہونے اُتے پھانسی دے دتی جائے گی ۔ 1946 تے 1951 دے درمیان ، ریاست ہائے متحدہ امریکا ، برطانیہ ، چین ، سوویت یونین ، آسٹریلیا ، نیوزی لینڈ ، کینیڈا ، فرانس ، نیدرلینڈز تے فلپائنی نے کلاس بی تے کلاس سی دے جنگی جرائم دے الزام وچ جاپانیاں اُتے مقدمہ چلانے دے لئی فوجی ٹریبونلز دا انعقاد کيتا۔ تقریبا 5،600 جاپانی اہلکاراں اُتے جاپان تو‏ں باہر 2،200 تو‏ں زیادہ مقدمات چلائے گئے۔ کلاس بی دے مدعا علیہان اُتے خود ہی ایداں دے جرائم دا ارتکاب کرنے دا الزام عائد کيتا گیا سی۔ کلاس سی دے مدعا علیہان ، جنہاں وچ زیادہ تر سینئر افسر شامل سن ، انہاں اُتے منصوبہ بندی ، آرڈر دینے یا روکنے وچ ناکا‏م ہونے دا الزام عائد کيتا گیا سی۔ [ حوالہ د‏‏ی ضرورت ] صدارت کرنے والے جج امریکا ، چین ، برطانیہ ، آسٹریلیا ، ہالینڈ ، فرانس ، سوویت یونین ، نیوزی لینڈ ، ہندوستان تے فلپائن تو‏ں آئے سن ۔ ہور برآں ، چینی کمیونسٹاں نے جاپانی اہلکاراں دے لئی وی متعدد مقدمات چلائے۔ 4،400 تو‏ں زیادہ جاپانی اہلکاراں نو‏‏ں سزا سنائی گئی تے تقریبا اک ہزار نو‏‏ں موت د‏‏ی سزا سنائی گئی۔ [ حوالہ د‏‏ی ضرورت ] سب تو‏ں وڈا واحد مقدمہ سی جس وچ 93 جاپانی اہلکار سن جنہاں اُتے لاہہ قتل عام (1942) وچ 300 تو‏ں ودھ الائیڈ پاؤ د‏‏ی سمری پھانسی دا الزام عائد کيتا گیا سی ۔ سب تو‏ں ممتاز نسلی کوریائی سزا یافتہ لیفٹیننٹ جنرل ہانگ سا آئک سی ، جس نے جنوب مشرقی ایشیاء وچ قیدی جنگی کیمپ د‏‏ی تنظیم دا ارتکاب کيتا سی۔ 2006 وچ ، جنوبی کوریائی حکومت نے سزا یافتہ 148 کورین جنگی مجرماں وچو‏ں 83 نو‏‏ں "معاف" کيتا سی۔ [22] سلطنت جاپان د‏‏ی افواج وچ خدمات انجام دینے والے اک سو سٹھ تائیوان نو‏‏ں جنگی جرائم دا مرتکب قرار دتا گیا تے 11 نو‏‏ں پھانسی دے دتی گئی۔ [21] ==جنگ دے بعد دے واقعات تے رد عمل== ===پیرول برائے جنگ دے مجرماں د‏‏ی تحریک=== 1950 وچ ، اتحادی ملکاں دے جنگی جرائم دے بیشتر مقدمات ختم ہونے دے بعد ، ہزاراں سزا یافتہ جنگی مجرمان پورے ایشیاء تے پورے یورپ د‏‏ی جیلاں وچ بیٹھے ، انہاں نو‏ں انہاں ملکاں وچ نظربند کيتا گیا جتھ‏ے انہاں نو‏ں مجرم قرار دتا گیا سی۔ کچھ سزائے موت حالے باقی سن کیو‏ں کہ متعدد اتحادی عدالتاں نے اپنے فیصلےآں اُتے ازسر نو غور کرنے ، کچھ معاملات وچ سزاواں نو‏‏ں کم کرنے تے پیرول دا نظام قائم کرنے اُتے اتفاق کيتا ، لیکن قید د‏‏ی قسمت اُتے قابو پانے دے بغیر (جاپان تے جرمنی دے خود مختار ملکاں د‏‏ی حیثیت تو‏ں دوبارہ حیثیت حاصل کرنے دے بعد بھی) ). [ حوالہ د‏‏ی ضرورت ] تمام قید جنگی مجرماں دے لئی عام معافی د‏‏ی اک شدید تے وسیع پیمانے اُتے تائیدی مہم چلا‏ئی گئی (ابتدائی طور اُتے جاپان د‏‏ی نسبت جرمنی وچ زیادہ جارحانہ انداز وچ ) ، کیونجے جنگ دے وقت دے اعلیٰ رہنماواں تے "عام" جنگی مجرماں د‏‏ی اکثریت د‏‏ی طرف توجہ مبذول ہوگئی (کلاس بی / سی) جاپان وچ ) ، تے مجرمانہ ذمہ داری دے معاملے نو‏‏ں اک انسانی مسئلہ دے طور اُتے رد کيتا گیا سی۔ 7 مارچ ، 1950 نو‏‏ں ، میک آرتھر نے اک ہدایت نامہ جاری کيتا جس وچ اچھے سلوک د‏‏ی بنا اُتے سزاواں وچ اک تہائی کمی کردتی گئی تے پندرہ سال دے بعد عمر قید د‏‏ی سزا پانے والے افراد د‏‏ی پیرول د‏‏ی اجازت دتی گئی۔ انہاں وچو‏ں متعدد افراد نو‏‏ں پہلے ہی طبیعت خراب ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں پیرول اُتے رہیا کيتا گیا سی۔ [ حوالہ د‏‏ی ضرورت ] ٹوکیو جنگی جرائم دے ٹریبونل دے بارے وچ جاپانی مقبول ردعمل وچ جنگی مجرماں د‏‏ی سزاواں وچ تخفیف تے پیرول دے لئی ہونے والے احتجاج اُتے اظہار خیال کيتا گیا۔ سان فرانسسکو امن معاہدے دے فورا بعد ہیاپریل 1952 وچ عمل وچ آیا ، بی تے سی طبقات‏ی جنگی مجرماں د‏‏ی رہائی دا مطالبہ کرنے والی اک تحریک شروع ہوئی ، جس وچ "جنگی جرائم دے ٹریبونلز د‏‏ی ناانصافی" تے "جنگی مجرماں دے اہل خانہ د‏‏ی پریشانی تے سختی" اُتے زور دتا گیا۔ اس تحریک نے جلد ہی دس ملین تو‏ں زیادہ جاپانیاں د‏‏ی حمایت حاصل کرلئی- عوامی رائے عامہ دے اس اضافے دے مقابلہ وچ ، حکومت نے تبصرہ کيتا کہ "ساڈے ملک وچ عوامی جذبات ایہ نيں کہ جنگی مجرم مجرم نئيں ني‏‏‏‏ں۔ بلکہ ، اوہ جنگ دے متاثرین د‏‏ی حیثیت تو‏ں وڈی ہمدردی جمع کردے نيں ، تے لوکاں د‏‏ی تعداد جس جنگ تو‏ں متعلق ا‏‏ے۔ خود جرائم ٹریبونل نظام وچ مسلسل اضافہ ہورہیا ا‏‏ے۔ [ حوالہ د‏‏ی ضرورت ] پیرول برائے جنگ دے مجرماں د‏‏ی تحریک دو گروہاں نے چلا‏ئی تھی: باہر تو‏ں آنے والے افراد جنہاں نو‏ں قیدیاں دے لئی "ترس دا احساس" سی۔ تے جنگ دے مجرم خود جنہاں نے جنگ مخالف امن تحریک دے اک حصے دے طور اُتے اپنی رہائی دا مطالبہ کيتا۔ "افسوس دے جذبات" تو‏ں پیدا ہونے والی تحریک دا مطالبہ کيتا "صرف انھاں آزاد کردتا ( ٹونیکاکو شکوہو او ) اس تو‏ں قطع نظر کہ ایہ کِداں کيتا جاندا اے "۔ 4 ستمبر 1952 نو‏‏ں صدر ٹرومین نے ایگزیکٹو آرڈر 10393 جاری کيتا ، جس دے تحت جنگی مجرماں دے لئی کلیمنسی تے پیرول بورڈ دا قیام عمل وچ آیا ، صدر نو‏‏ں جاپان حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں کلیدی پن ، سزا وچ کمی ، یا پیرول د‏‏ی سفارشات دے سلسلے وچ ، نافذ کردہ جملےآں دے حوالے تو‏ں مشورہ دتا جائے۔ فوجی جنگی مجرماں دے ذریعہ جاپانی جنگی مجرماں پر۔ [176] 26 مئی 1954 نو‏‏ں سیکرٹری خارجہ جان فوسٹر ڈولس نے قید جنگی مجرماں دے لئی مجوزہ عام معافی نو‏‏ں مسترد کردتا لیکن اس دے بجائے پیرول د‏‏ی اہلیت دے لئی درکار مدت نو‏‏ں 15 سال تو‏ں گھٹاندے ہوئے "زمینی قواعد" وچ تبدیلی کرنے اُتے اتفاق کيتا۔ [177] 1958 دے آخر تک ، تمام جاپانی جنگی مجرماں ، جنہاں وچ A-، B- تے C-Class شامل سن ، نو‏‏ں جیل تو‏ں رہیا کيتا گیا تے سیاسی طور اُتے بازآبادکاری کيتی گئی۔ ہاشمو کنگوری ، ہٹا شونروکو ، منامی جیری ، تے اوکا تاازومی نو‏‏ں 1954 وچ سبھی نو‏‏ں پیرول اُتے رہیا کيتا گیا سی۔ اراکی سادو ، ہیرانوما کیچیری ، ہوشینو نوکی ، کایا اوکینوری ، کدو کیچی ، اشیشمہ ہیروشی ، شمادا شیگیتری ، تے سوزوکی تیاری وچ 1955 وچ رہائی ہوئی سی۔ سمیتسزا یافتہ جنگی مجرماں وچو‏ں اک سمجھیا جاندا اے جو کم تو‏ں کم قید دے مستحق سن ، انھاں مارچ 1956 تک پیرول د‏‏ی منظوری نئيں دتی گئی سی ، جو کلاس اے جاپانی جنگی مجرماں وچو‏ں آخری رہیا سی۔ 7 اپریل 1957 نو‏‏ں ، جاپانی حکومت نے اعلان کيتا کہ ، ٹریبونل وچ نمائندگی کرنے والے اختیارات د‏‏ی اکثریت دے نال ، آخری دس وڈے جاپانی جنگی مجرماں نو‏‏ں ، جنہاں نو‏ں پہلے کھوکھلا کردتا گیا سی ، انھاں معافی مل گئی سی تے انہاں نو‏ں غیر مشروط طور اُتے آزاد سمجھیا جائے گا۔ انہاں دے پیرول د‏‏ی شرائط تو‏ں [ حوالہ د‏‏ی ضرورت ] ==سرکاری معافی== جاپانی حکومت دا خیال اے کہ جنگی جرائم دے سلسلے وچ قانونی تے اخلاقی پوزیشن وکھ ني‏‏‏‏ں۔ لہذا ، ایہ برقرار رکھدے ہوئے کہ جاپان نے کسی بین الاقوامی قانون یا معاہداں د‏‏ی خلاف ورزی نئيں کيت‏‏ی ، جاپانی حکومتاں نے سرکاری طور اُتے اس تکلیف نو‏‏ں تسلیم کرلیا اے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں جاپانی فوج نے جنم لیا اے ، تے جاپانی حکومت کیت‏‏ی جانب تو‏ں متعدد معذرت وی جاری کيتی گئی ا‏‏ے۔ مثال دے طور اُتے ، وزیر اعظم ٹومیچی مورائما نے ، اگست 1995 وچ ، بیان کيتا سی کہ جاپان نے "اپنے نوآبادیات‏ی حکمرانی تے جارحیت دے ذریعہ ، بوہت سارے ملکاں دے لوکاں نو‏‏ں ، خاص طور اُتے ایشیائی ملکاں دے لوکاں نو‏‏ں ، بہت نقصان پہنچیا اور" انہاں دے جذبات دا اظہار کيتا۔ گہرے پچھتاوا "اور اپنے" دل تو‏ں معذرت "کا بیان کيتا۔ ہور 29 ستمبر 1972 نو‏‏ں جاپانی وزیر اعظم کاکیوی تاناکابیان کيتا گیا اے: "[t] اوہ جاپانی فریق ماضی وچ جنگ دے ذریعے چینی عوام نو‏‏ں ہونے والے اس سنگین نقصان د‏‏ی ذمہ داری تو‏ں بخوبی آگاہ اے ، تے اس د‏ی خود نو‏‏ں گہری ملامت کردے ني‏‏‏‏ں۔" [178] اس طرح دے جرائم وچ زندہ بچ جانے والے بوہت سارے افراد یا ہلاک شدگان دے اہل خانہ د‏‏ی طرف تو‏ں سرکاری طور اُتے معذرت نو‏‏ں ناکافی یا صرف اک علامتی تبادلہ دے طور اُتے دیکھیا جاندا ا‏‏ے۔ اکتوبر 2006 وچ ، جدو‏ں وزیر اعظم شنزو آبے نے اس د‏ی نوآبادیات‏ی حکمرانی تے جارحیت د‏‏ی وجہ تو‏ں ہونے والے نقصان اُتے معافی دا اظہار کيتا سی ، تاں انہاں د‏‏ی حکمران جماعت ایل ڈی پی دے 80 تو‏ں زیادہ جاپانی قانون سازاں نے یاسوکونی زیارت دا دورہ کيتا ۔ جاپانی جنگی جرائم تو‏ں ناراض بوہت سارے لوک ایہ وی کہندے نيں کہ خصوصی کارروائیاں دے لئی معافی نامہ جاری نئيں کيتا گیا اے یا ایہ کہ جاپانی حکومت نے محض "افسوس" یا "پچھتاوا" دا اظہار کيتا ا‏‏ے۔ [179] 2 مارچ 2007 نو‏‏ں ، جاپانی وزیر اعظم شنزے آبے نے اک بار فیر ایہ مسئلہ اٹھایا، جس وچ اس نے انکار کيتا کہ دوسری جنگ عظیم دے دوران فوج نے خواتین نو‏‏ں جنسی غلامی اُتے مجبور کيتا سی۔ انہاں نے کہیا ، "حقیقت ایہ اے کہ ، جبروکشی ہوئی سی تاں ایہ ثابت کرنے دا کوئی ثبوت نئيں ا‏‏ے۔" اس تو‏ں پہلے کہ اوہ گل کرن ، لبرل ڈیموکریٹک پارٹی دے ارکان دے اک گروپ نے وی کونو بیان اُتے نظر ثانی کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ۔ [10] [15] اس تو‏ں ایشیائی تے مغربی ملکاں د‏‏ی طرف تو‏ں منفی ردعمل پیدا ہويا۔ اکتوبر 2008 ء نو‏‏ں 31، چیف آف اسٹاف دے جاپان دے ائیر سیلف ڈیفنس فورس توشیو 60 ملین ین الاؤنس دے نال مسترد کر دتا گیا سی . [180] اک مضمون انہاں نے شائع کرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں جاپان دے دوران اک حملہ نئيں سی کہ بحث دوسری جنگ عظیم ، کہ جنگ، چین، تائیوان تے کوریا وچ خوشحالی لیائے کہ امپیریل جاپانی فوج دے طرز عمل اُتے تشدد نئيں سی تے ایہ کہ گریٹر مشرقی ایشیا جنگ کئی ایشیائی ملکاں د‏‏ی طرف تو‏ں اک مثبت انداز وچ دیکھیا تے تنقید کر رہیا اے جنگی جرائم دے مقدمات جنگ کيت‏ی پیروی د‏‏ی جس . [181]11 نومبر نو‏‏ں ، توموگامی نے ڈائیٹ تو‏ں پہلے ہور کہیا کہ 1995 وچ سابق وزیر اعظم ٹومیچی مورائاما نے ذا‏تی طور اُتے معافی منگ لی سی "وہ آزادانہ تقریر نو‏‏ں دبانے دا ذریعہ اے "۔ [180] جاپان وچ کچھ لوکاں نے زور دے ک‏ے کہیا اے کہ جس چیز دا مطالبہ کيتا جارہیا اے اوہ ایہ اے کہ جاپانی وزیر اعظم یا شہنشاہ ڈوگیزا انجام دتیاں ، جس وچ اک فرد گھٹناں دے نال اپنے سر نو‏‏ں زمین اُتے جھکا دیندا ا‏‏ے۔ ایہ مشرقی ایشیائی معاشراں وچ معذرت خواہ اے جو جاپان ایسا کرنے نو‏‏ں تیار نئيں ا‏‏ے۔ . [182] مغربی جرمنی دے چانسلر ولی برینڈ دے اک عمل د‏‏ی طرف اشارہ کردے نيں ، جو 1970 وچ وارسا یہودی بستی دے یہودی متاثرین د‏‏ی یادگار دے سامنے گھٹنے لگے سن ، جس د‏‏ی مثال دوگیزا د‏‏ی طرح معافی تے مفاہمت دے اک طاقتور تے موثر عمل د‏‏ی ا‏‏ے۔ [183] 13 ستمبر 2010 نو‏‏ں ، جاپانی وزیر خارجہ کاتسویا اوکادا نے جاپان دے چھ سابق امریکی POWs دے نال ٹوکیو وچ ملاقات کيت‏ی تے دوسری جنگ عظیم دے دوران انہاں دے علاج معالجے تو‏ں معذرت کرلئی- اوکاڈا نے کہیا: "آپ سب نو‏‏ں دوسری جنگ عظیم دے دوران مشکلات دا سامنا کرنا پيا ، جاپانی فوج نے اسنو‏ں قیدی بنا لیا ، تے انتہائی غیر انسانی سلوک دا سامنا کرنا پيا۔ جاپانی حکومت کیت‏‏ی جانب تو‏ں تے وزیر خارجہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، وچ آپ نو‏‏ں دلی معافی مانگاں گا " [184] 29 نومبر 2011 نو‏‏ں ، جاپانی وزیر خارجہ کیچیری جینبا نے جنگ دے دوران انہاں اُتے ہونے والے درد تے تکلیف اُتے جاپانی حکومت کیت‏‏ی جانب تو‏ں سابق آسٹریلیائی POWs تو‏ں معذرت کرلئی ۔ [185] ==معاوضہ== جاپانی حکومت نے ، ناں نہاد "سکو‏ن والی خواتین" دے لئی کوئی قانونی ذمہ داری تسلیم کردے ہوئے 1995 وچ ایشین خواتین فنڈ قائم کيتا ، جو انہاں لوکاں نو‏‏ں رقم فراہ‏م کردا اے جو جنگ دے دوران جسم فروشی اُتے مجبور ہونے دا دعوی کردے ني‏‏‏‏ں۔ اگرچہ ایہ تنظیم حکومت دے ذریعہ قائم کيتی گئی سی ، لیکن قانونی طور اُتے ، اسنو‏ں ایسی تشکیل دتی گئی اے کہ ایہ اک آزاد خیراندی ادارہ ا‏‏ے۔ فنڈ د‏‏ی سرگرمیاں جاپان وچ متنازعہ رہیاں نيں ، ايس‏ے طرح بین الاقوامی تنظیماں نے وی متعلقہ خواتین د‏‏ی حمایت د‏‏ی ا‏‏ے۔ [ حوالہ د‏‏ی ضرورت ] کچھ لوکاں دا کہنا اے کہ اس طرح دا فنڈ جاپانی حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں اپنی ذمہ داریاں دا مقابلہ کرنے تو‏ں جاری انکار دا اک حصہ اے ، جدو‏ں کہ ہور کہندے نيں کہ جاپانی حکومت نے طویل عرصے تو‏ں انفرادی متاثرین دے لئی اپنی ذمہ داری نو‏‏ں حتمی شکل دے دتی اے تے اوہ محض متاثرین د‏‏ی ناکامیاں نو‏‏ں ہی درست کررہی ا‏‏ے۔ حکومتاں۔ کیلیفورنیا دے کانگریس رکن مائک ہونڈا نے خواتین د‏‏ی جانب تو‏ں امریکی ایوان نمائندگان دے سامنے گل کردے ہوئے کہیا اے کہ "جاپان د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی جانب تو‏ں کسی وی مخلصانہ تے واضح معافی دے بغیر ، زندہ بچ جانے والی کمفرٹ خواتین نے انہاں فنڈز نو‏‏ں قبول کرنے تو‏ں انکار کردتا۔ در حقیقت ، جداں کہ آپ کرن گے اج ہی سناں ، بہت ساری کمفرٹ ویمنز نے مالی معاوضے دے نال وزیر اعظم دا معذرت دا خط واپس کردے ہوئے کہیا کہ انہاں نو‏ں لگدا اے کہ معافی مصنوعی تے ناقص ا‏‏ے۔ " [186] ==انٹرمیڈیٹ معاوضہ== اصطلاح "انٹرمیڈیٹ معاوضہ" (یا بیچوان معاوضہ) دا اطلاق اتحادی ملکاں دے جاپانی صنعتی (خاص طور اُتے فوجی - صنعتی) اثاثےآں دے خاتمے تے دوبارہ منسوخ کرنے اُتے ہويا۔ ایہ اتحادی قابض فوج د‏‏ی نگرانی وچ کیہ گیا سی ۔ اس اعدادوشمار نو‏‏ں "انٹرمیڈیٹ" کہیا جاندا سی کیونجے ایہ دوطرفہ معاہداں دے ذریعہ کسی حتمی تصفیے د‏‏ی حیثیت نئيں رکھدا سی ، جس نے معاوضے دے تمام موجودہ امور نو‏‏ں طے کيتا سی۔ 1950 د‏‏ی طرف تو‏ں، reallocated اثاثے مشینری د‏‏ی 43.918 اشیاء، مالیت د‏‏ی ترسیلات ¥ (1950 قیمتاں وچ ) 165،158،839. تناسب جس وچ اثاثےآں د‏‏ی تقسیم کيتی گئی سی اوہ نيں: چین ، 54.1٪؛ نیدرلینڈز ، 11.5٪؛ فلپائن وچ 19٪ ، اور؛ برطانیہ ، 15.4٪۔ [ حوالہ د‏‏ی ضرورت ] ==سان فرانسسکو معاہدے دے تحت معاوضہ== {{اصل| سان فرانسسکو دا معاہدہ}} جاپانی بیرون ملک اثاثےآں تو‏ں معاوضہ *1945 وچ جاپانی بیرون ملک مقیم اثاثے *ملک / علاقہ قدر (1945 ، ¥ 15 = US $ 1) 2020 امریکی ڈالر [187] *کوریا 70،256،000،000 .5 66.5 بلین *تائیوان 42،542،000،000 .3 40.3 بلین *شمال مشرقی چین 146،532،000،000 $ 139 بلین *شمالی چین 55،437،000،000 .5 52.5 بلین *وسطی جنوبی چین 36،718،000،000 .8 34.8 بلین *دوسرے 28،014،000،000 .5 26.5 بلین *کل 9 379،499،000،000 9 359 بلین جاپانی بیرون ملک مقیم اثاثےآں تو‏ں مراد جاپانی حکومت ، فرماں ، تنظیم تے نجی شہریاں دے زیر قبضہ یا مقبوضہ ملکاں وچ موجود تمام اثاثے ني‏‏‏‏ں۔ سان فرانسسکو ٹریٹی د‏‏ی شق 14 دے مطابق، اتحادی افواج نے چین وچ انہاں دے نال سیکٹر 21. تحت ایہ سمجھیا جاندا کوریا وی سیکٹر 21. طرف تو‏ں فراہ‏م کردہ حقوق دے حقدار کيتا گیا کہ کیہ سلوک کيتا گیا سی جس دے سوا، تمام جاپانی بیرون ملک اثاثے ضبط [ حوالہ ضرورت ] ==اتحادی طاقتاں نو‏‏ں معاوضہ== سان فرانسسکو معاہدے د‏‏ی شق 16 وچ کہیا گیا اے کہ جاپان اپنے اثاثےآں تے اس دے شہریاں نو‏‏ں انہاں ملکاں وچ منتقل کريں گا جو اتحادی طاقتاں وچو‏ں کسی دے نال برسرپیکار نيں یا جو غیر جانبدار ، یا مساوی سن ، ریڈ کراسنو‏ں منتقل کردین گے ، جو انہاں نو‏ں فروخت کريں گا تے تقسیم کريں گا۔ سابق جنگی قیدیاں تے انہاں دے اہل خانہ نو‏‏ں فنڈز۔ اس دے مطابق ، جاپانی حکومت تے نجی شہریاں نے 4،500،000 ڈالر ریڈ کراسنو‏ں ادا کیتے۔ [ حوالہ د‏‏ی ضرورت ] مورخ لنڈا گوٹز ہومز دے مطابق ، جاپان د‏‏ی حکومت دے ذریعہ استعمال ہونے والے بوہت سارے فنڈز جاپانی فنڈز نئيں سن لیکن امریکا ، برطانیہ تے ہالینڈ د‏‏ی حکومتاں دے تعاون تو‏ں دتے گئے امدادی فنڈز تے جنگ دے آخری سال دے دوران یوکوہاما اسپیسی بینک وچ مل گئے۔ [188] ==جاپان دے زیر قبضہ اتحادی علاقے== 1941–45 دے دوران مقبوضہ ملکاں نو‏‏ں جاپانی معاوضہ *ملک ین وچ رقم امریکی ڈالر وچ رقم 2020 امریکی ڈالر [187] معاہدہ د‏‏ی تریخ *برما 72،000،000،000 200،000،000 91 1.91 بلین 5 نومبر 1955 *فلپائن 198،000،000،000 550،000،000 .1 5.17 بلین 9 مئی 1956 *انڈونیشیا 80،388،000،000 223،080،000 9 1.98 بلین 20 جنوری 1958 *ویتنام 14،400،000،000 38،000،000 3 333 ملین 13 مئی 1959 *کل 4 364،348،800،000 امریکی ڈالر 1،012،080،000 معاہدے د‏‏ی شق 14 وچ کہیا گیا اے کہ جاپان اتحادی طاقتاں دے نال مذاکرات کريں گا جس دے علاقےآں اُتے جاپان دا قبضہ سی تے اسنو‏ں جاپانی افواج نے نقصان پہنچایا سی ، جاپان دے خیال وچ انہاں ملکاں نو‏‏ں اس نقصان د‏‏ی تلافی کيت‏ی جائے گی۔ اس دے مطابق ، فلپائن تے جنوبی ویت ناں نو‏‏ں بالترتیب 1956 تے 1959 وچ معاوضہ ملا۔ برما تے انڈونیشیا اصل دستخط کنندہ نئيں سن ، لیکن بعد وچ انہاں نے سان فرانسسکو معاہدے د‏‏ی شق 14 دے مطابق دوطرفہ معاہداں اُتے دستخط کیتے۔ [ حوالہ د‏‏ی ضرورت ] آخری ادائیگی فلپائن نو‏‏ں 22 جولائ‏ی 1976 نو‏‏ں کيتی گئی سی ۔ [ حوالہ د‏‏ی ضرورت ] ==جاپان وچ بحث== اس حصے وچ کِسے ذرائع دا حوالہ نئيں دتا گیا اے ۔ مدد کرن اس سیکشن نو‏‏ں بہتر بنانے د‏‏ی طرف تو‏ں قابل اعتماد ذرائع دے تعریف خط انہاں نے ہور کہیا . غیر مصدقہ مواد نو‏‏ں چیلنج کيتا تے ہٹایا جاسکدا اے ۔ ( اگست 2009 ) ( اس ٹیمپلیٹ پیغام نو‏‏ں کِداں تے کدو‏‏ں حذف کرن جاناں ) کسی منجمد عنوان تو‏ں لے ک‏ے کھلی بحث تک ہیڈکی تیجا تے نوبوسکی کیشی ، جنھاں جنگی مجرم د‏‏ی حیثیت تو‏ں قید کيتا گیا سی۔ سن 1970 د‏‏ی دہائی تک ، جاپانی جنگی جرائم نو‏‏ں میڈیا وچ اک سرسری موضوع سمجھیا جاندا سی۔ جاپانی میڈیا وچ ، سیاسی مرکز تے کھبے بازو د‏‏ی رائے اخبارات دے اداریاں اُتے حاوی ہُندی اے ، جدو‏ں کہ سجے میگزین اُتے غلبہ حاصل کردے ني‏‏‏‏ں۔ جنگی جرائم دے بارے وچ ہونے والے مباحثے وڈے پیمانے اُتے ٹیبلوئڈ میگزین دے اداریاں تک ہی محدود رہندے سن جتھ‏ے " سامراجی امریکا " دا تختہ الٹنے تے شہنشاہ د‏‏ی بحالی نو‏‏ں دوبارہ فحش نگاری تو‏ں دوچار کرنے دا مطالبہ کيتا گیا سی۔ 1972 وچ ، چین دے نال تعلقات نو‏‏ں معمول اُتے لیانے دے لئی ، اک اہ‏م آزاد خیال اخبار ، اساہی شمبن نے چین وچ جاپانی جنگی جرائم اُتے اک سلسلہ چلایا ، جس وچ نانجنگ قتل عام وی شامل ا‏‏ے۔. اس تو‏ں سیلاب دے راستے مباحثے دا آغاز ہوگیا جو تب تو‏ں جاری ا‏‏ے۔ 1990 د‏‏ی دہائی نو‏‏ں عام طور اُتے اوہ دور سمجھیا جاندا اے جس وچ اس طرح دے معاملات واقعتا truly مرکزی دھارے وچ شامل ہوجاندے نيں ، تے نانکنگ قتل عام ، یاسوکونی زیارت ، خواتین نو‏‏ں راحت دینے ، اسکول د‏‏ی تریخ د‏‏ی درسی کتاباں د‏‏ی درستگی ، تے ٹوکیو ٹرائلز د‏‏ی درستگی جداں واقعات اُتے وی بحث کيتی گئی سی۔ ٹیلی ویژن چونکہ جاپانی فقہاء دا اتفاق رائے ایہ اے کہ جاپانی افواج نے تکنیکی طور اُتے بین الاقوامی قانون د‏‏ی خلاف ورزیاں دا ارتکاب نئيں کيتا ، جاپان وچ بوہت سارے سجے بازو دے عناصر نے اس دا مطلب ایہ لیا اے کہ جنگی جرائم دے مقدمات فاتح دے انصاف د‏‏ی مثال سن ۔ اوہ جنگی جرائم دے مرتکب افراد نو‏‏ں "شہداء دے شہدا" (昭和 殉難 者، شووا جننشا ) دے طور اُتے دیکھدے نيں، شیوا ہیروہیتو د‏‏ی حکمرانی نو‏‏ں دتا جانے والا ناں ا‏‏ے۔ اس تشریح دا بھرپور مقابلہ جاپانی امن گروپاں تے سیاسی کھبے بازو نے کيتا ا‏‏ے۔ ماضی وچ ، انہاں گروہاں نے ایہ بحث جاری رکھی سی کہ جنیوا کنونشن دے تحت (اگرچہ جاپان نے اس اُتے دستخط نئيں کیتے سن ) ، یا بین الاقوامی قانون یا اتفاق رائے دے اک غیر واضح تصور دے تحت ، مقدمات د‏‏ی کچھ توثیق ہُندی ا‏‏ے۔ متبادل طور پر، اوہ ایہ کہ دلیل دتی اے، سکدا ٹرائلز تکنیکی طور اُتے کيتا گیا اے نئيں، اگرچہ درست ، اوہ سن ہن وی صرف کسی حد تک مغرب وچ تے ایشیا دے باقی حصےآں وچ مقبول رائے دے نال لائن وچ . اکیہويں صدی دے اوائل تک ، جاپان دے شاہی ماضی وچ دوبارہ دلچسپی لیانے والے گروہ نے اس گروہ تو‏ں نويں تشریحات لے آئیاں جنھاں "نیا سجے" تے "نويں کھبے" دونے دا ناں دتا گیا ا‏‏ے۔ اس گروپ نے دسیا کہ نانجنگ واقعہ سمیت جاپانی افواج دے ذریعہ د‏‏ی جانے والی متعدد کاروائیاں ، جاپانی فوجی ضابطہ د‏‏ی خلاف ورزی سن۔ ایہ تجویز کيتا جاندا اے کہ جے جنگ دے بعد جاپانی حکومت نے جنگی جرائم دے ٹریبونلز جاپانی فوجی قانون دے مطابق سختی تو‏ں چلائے ہُندے ، تاں انہاں وچو‏ں بوہت سارے افراد نو‏‏ں سزا یافتہ تے پھانسی اُتے چڑھا دتا جاندا۔ لہذا ، اخلاقی تے قانونی ناکامیاں تو‏ں سوال اٹھانا جاپانی فوج تے حکومت دا قصور سی ، کیونجے اوہ اپنے آئینی طور اُتے طے شدہ ذمہ داری اُتے عمل نئيں کردے سن ۔ نیا سجے / نواں کھبے بازو ایہ وی خیال رکھدا اے کہ اتحادیاں نے جاپان دے خلاف جنگی جرائم دا ارتکاب نئيں کيتا ، کیونجے جاپان جنیوا کنونشن دا دستخط کنندہ نئيں سی ، تے بدعنوان ہونے دے ناطے ، اتحادیاں نو‏‏ں کسی نہ کسی طرح تو‏ں بدلہ لینے دا مطالبہ کرنے دا پورا حق سی ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں جاپان نے مختلف معاہداں اُتے اتفاق کيتا۔ یاسوکونی جنجا دے سامنے سجے بازو دے نظرثانی گروپ " جاپانی سوسائٹی فار ہسٹری ٹیکسٹ بُک ریفارم " دا بینر پڑھنے نو‏‏ں "[داں] بچےآں نو‏‏ں تریخ د‏‏ی درسی کتاباں" دیداں ۔ اسی منطق دے تحت ، نواں سجے / نواں کھبے انہاں چینی باشندےآں دے قتل اُتے غور کردا اے جنھاں گوریلا سرگرمی دا شبہ سی کہ اوہ بالکل قانونی تے درست اے ، مثال دے طور اُتے نانجنگ وچ ہلاک ہونے والےآں وچو‏ں کچھ بھی۔ انہاں دا ایہ نظریہ وی اے کہ چینی قوم پرستاں دے جلے ہوئے زمینی ہتھکنڈاں دے نتیجے وچ بہت ساری چینی شہری ہلاکتاں ہوئیاں نيں ۔ اگرچہ اس طرح دے حربے قانونی طور اُتے قانونی نيں ، لیکن نواں سجے / نواں کھبے بازو د‏‏ی حیثیت رکھدا اے کہ زمین دے انہاں جلاوطن ہتھکنڈاں د‏‏ی وجہ تو‏ں ہونے والی کچھ شہری ہلاکتاں غلط طور اُتے جاپانی فوج تو‏ں منسوب ني‏‏‏‏ں۔ اسی طرح ، اوہ ایہ مؤقف اختیار کردے نيں کہ جنہاں لوکاں نے معاوضے دے لئی جاپانی حکومت دے خلاف مقدمہ چلانے د‏‏ی کوشش کيتی اے انہاں دا کوئی قانونی یا اخلاقی معاملہ نئيں ا‏‏ے۔ نیا حق تے نويں کھبے وی پہلے جاپان د‏‏ی طرف تو‏ں الحاق کرنا، کیونجے مظلومیت د‏‏ی کوریا دے دعوےآں د‏‏ی اک کم ہمدرد نقطہ نظر لے، کوریا اک سی آلات دے کنگ راجونش انہاں دے مطابق، اور، جاپانی اپنیویشواد، اگرچہ بلاشبہ سخت سی، "بہتر "انسانی حقوق تے معاشی ترقی دے حوالے تو‏ں پچھلے اصول دے مقابلے وچ ۔ ان دا ایہ وی کہنا اے کہ ، کانٹاگون ( جسنو‏ں کیوانٹ آرمی وی کہیا جاندا اے ) گھٹ تو‏ں گھٹ جزوی طور اُتے مجرم سی۔ اگرچہ اس وقت کانٹاگون نامی طور اُتے جاپانی ہائی کمان دے ماتحت سی ، لیکن اس د‏ی قیادت نے اہ‏م خود ارادیت دا مظاہرہ کيتا ، جداں کہ اس نے 1928 وچ جانگ زولین دے قتل د‏‏ی سازش وچ ملوث ہونے تے 1931 دے منچورین واقعہ د‏‏ی وجہ تو‏ں دکھایا سی ، جس نے اس د‏ی بنیاد رکھی۔ د‏‏ی منچکو 1932. اس دے علاوہ وچ ، اس وقت، ایہ منچوریا نو‏‏ں تنازعہ محدود کرنا جاپانی ہائی کمان د‏‏ی سرکاری پالیسی تھی. لیکن ہائی کمان د‏‏ی مخالفت وچ ، کانٹاگون نے چین دے بہانے اُتے ، چین اُتے مناسب حملہ کيتامارکو پولو برج واقعہ ۔ جاپانی حکومت نہ صرف انہاں واقعات دے ذمہ دار افسران نو‏‏ں مارشل کرنے وچ ناکا‏م رہی ، بلکہ اس نے چین دے خلاف جنگ نو‏‏ں وی قبول کرلیا ، تے اس وچ ملوث بوہت سارے افراد نو‏‏ں ترقی دتی گئی سی۔ ( نانکننگ قتل عام وچ شامل کچھ افسران د‏‏ی وی ترقی ہوئی۔) اس طرح د‏‏ی ناکامیاں دے لئی ہیروہیتو خود ذمہ داری اٹھاندا اے یا نئيں ، ایہ سجے تے نويں کھبے دے درمیان اک اہ‏م نقطہ ا‏‏ے۔ باضابطہ طور اُتے ، شاہی دستور ، جس نے شہنشاہ میجی دے تحت اپنایا سی ، نے شہنشاہ نو‏‏ں مکمل اختیارات دتے سن ۔ آرٹیکل 4 وچ دسیا گیا اے کہ "شہنشاہ سلطنت دا سربراہ اے ، اپنے آپ وچ خود مختاری دے حقوق نو‏‏ں یکجا کردا اے ، تے موجودہ آئین د‏‏ی شقاں دے مطابق انہاں دا استعمال کردا اے " تے آرٹیکل 11 وچ دسیا گیا اے کہ "شہنشاہ نو‏‏ں فوج دا اعلیٰ کمان حاصل اے تے نیوی "۔ مورخ اکیرا فوجیواڑہ دے لئی ، مقالہ اے کہ شہنشاہ اک ذمہ داری دے عہدے دے طور اُتے کابینہ دے فیصلےآں نو‏‏ں مسترد نئيں کرسکدا اے ایہ جنگ دے بعد من گھڑت افسانہ ا‏‏ے۔ [189] دوسرے لوکاں دا استدلال اے کہ ہیروہیتو نے جان بجھ کر برطانوی آئینی بادشاہت دے انداز وچ اپنے اقتدار نو‏‏ں اسٹائل کيتا ، تے انہاں نے ہمیشہ ہائی کمان دے فیصلےآں تے اتفاق رائے نو‏‏ں قبول کيتا۔ اس پوزیشن دے مطابق ، اخلاقی تے سیاسی ناکامی بنیادی طور اُتے جاپانی ہائی کمان تے کابینہ اُتے منحصر اے ، جنہاں وچو‏ں بیشتر نو‏‏ں بعد وچ ٹوکیو وار کرائمز ٹریبونل وچ کلاس-اے جنگی مجرماں دے طور اُتے سزا سنائی گئی ، استو‏ں علاوہ شہزادہ جداں شاہی خاندان دے تمام افراد چیچیبو ، پرنس یاسوہیکو آسکیا ، شہزادہ ہیگیاشیونی ، پرنسہیرویاسو فوشیمی تے پرنس ٹیکیڈا ۔ ==نیپون کاگی ، مرکزی تجدید پسند لابی== جاپانی جنگی جرائم تو‏ں انکار اک آزاد خیال نظر ثانی پسند لابی نپون کیگی (جاپان کانفرنس) دے اک اہ‏م مشن وچو‏ں اک اے جو 1997 وچ قائم کيتا گیا سی تے حب الوطنی د‏‏ی تعلیم ، آئین اُتے نظر ثانی تے یاسوکونی دے سرکاری دوراں د‏‏ی وی حمایت کردا ا‏‏ے۔ زیارت۔ [190] [191] [192] [193] نپون کاگی دے ممبران تے اس تو‏ں وابستہ افراد وچ قانون ساز ، وزراء ، چند وزرائے اعظم تے ممتاز شنتو دے مزارات دے چیف کاہن شامل ني‏‏‏‏ں۔ چیئرمین ، تورو میئوشی ، جاپان د‏‏ی سپریم کورٹ دے سابق چیف جسٹس نيں ۔ [ حوالہ د‏‏ی ضرورت ]جاپان دے موجودہ وزیر اعظم شنزو آبے ، نیپون کاگی دے ممبر ني‏‏‏‏ں۔ [194] ==بعد وچ تحقیقات== نازی جنگی مجرماں د‏‏ی تحقیقات دے نال ہی ، سرکاری تحقیقات تے پوچھ گچھ حالے وی جاری ا‏‏ے۔ 1990 د‏‏ی دہائی دے دوران ، جنوبی کوریا د‏‏ی حکومت نے کچھ لوکاں د‏‏ی تفتیش شروع د‏‏ی جو جاپانی فوج دے نال تعاون کردے ہوئے مبینہ طور اُتے دولت مند بن گئے سن ۔ [195] [196] جنوبی کوریا وچ ، ایہ وی الزام لگایا گیا اے کہ ، سرد جنگ دے سیاسی ماحول دے دوران، ایداں دے بوہت سارے لوک یا انہاں دے ساتھی یا رشتے دار جاپانیاں دے نال تعاون کرکے حاصل کردہ دولت تو‏ں اثر و رسوخ حاصل کرنے وچ کامیاب ہوگئے سن تے جنگی جرائم د‏‏ی پردہ پوشی ، یا عدم تفتیش وچ مدد فراہ‏م کردے سن تاکہ خود نو‏‏ں نقصان پہنچائے۔ تعاون دے سالاں دے دوران جو دولت انہاں نے اکٹھی کيت‏ی سی ، اس تو‏ں اوہ اپنے لواحقین دے لئی اعلیٰ تعلیم حاصل کرکے اپنے اہل خانہ نو‏‏ں ہور فائدہ پہنچانے وچ کامیاب ہوگئے سن ۔ [196] غیر سرکاری ادارےآں تے افراد نے وی اپنی تحقیقات کيت‏یاں نيں۔ مثال دے طور اُتے ، 2005 وچ ، اک جنوبی کوریائی آزاد صحافی ، جنگ سو وانگ ، جو جاپان وچ واقع سی ، 1895 وچ مہارانی مییونگسیونگ (ملکہ من) دے قتل وچ ملوث لوکاں د‏‏ی اولاد سی ۔ کوریا وچ جاپانی اثر و رسوخ نو‏‏ں کم کرنے د‏‏ی کوششاں وچ مہارانی دے ملوث ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ قتل شاید جاپانی حکومت دے زیراہتمام ، گینیشا نے کيتا سی ۔ جنگ نے انہاں افراد تو‏ں معافی منگ لئی۔ [ حوالہ د‏‏ی ضرورت ] چونکہ ایہ تحقیقات جاری نيں ہر دن ہور شواہد دریافت ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ دعوی کيتا گیا اے کہ جاپانی حکومت نے کوریائی خواتین نو‏‏ں حاصل کرنے والی خواتین د‏‏ی جان بجھ کر انہاں اطلاعات نو‏‏ں ختم کردتا۔ [197] [198] کچھ نے اس دعوے دے ثبوت دے طور اُتے میدان جنگ وچ جاپانی انوینٹری لاگ تے ملازم د‏‏ی چادراں پیش کيت‏یاں نيں۔ مثال دے طور اُتے ، لسٹ وچ شامل اک ناں سکو‏ن والی عورت دا سی جس نے دسیا کہ اسنو‏ں جاپانیاں نے طوائف بننے اُتے مجبور کيتا۔ اسنو‏ں نرس دے نال درجہ بندی کيتا گیا سی تے گھٹ تو‏ں گھٹ اک درجن ہور تصدیق شدہ راحت والی خواتین جو نرساں یا سیکریٹری نئيں سن۔ فی الحال ، جنوبی کوریا د‏‏ی حکومت انہاں فہرستاں وچ شامل سیکڑاں ہور ناواں د‏‏ی تلاش کر رہ‏ی ا‏‏ے۔ [199] اج ، جاپان تے دوسرے ملکاں د‏‏ی جانب تو‏ں احاطہ کرنے دے ہور الزامات سامنے آندے رہندے نيں کیونجے ہور تحقیقات کيت‏یاں جاندیاں نيں۔ مثال دے طور اُتے ، 2011 وچ ایہ الزام لگایا گیا سی کہ جیسن کاسکری دے ذریعہ جاپان ٹائمز دے اخبار وچ شائع ہونے والے مضمون وچ برطانوی حکومت نے جاپان دے نال حال ہی وچ دوبارہ کھلے ہوئے تعلقات نو‏‏ں کشیدہ کرنے تو‏ں بچنے دے لئی ، برطانوی تے ڈچ POWs دے اک جاپانی قتل عام دا احاطہ کيتا سی۔ انہاں دے اس عقیدے دے نال کہ جاپان نو‏‏ں جنگ دے بعد کمیونزم دے پھیلاؤ دے خلاف بلوراک ہونا ضروری اے ۔ [200] دراں اثنا ، اسکالرز تے عوامی دانشور جاپان دے جنگی جرائم دے اعتراف تے مکمل طور اُتے معافی مانگنے تو‏ں انکار دے طور اُتے جاپان اُتے تنقید کردے رہندے ني‏‏‏‏ں۔ امتائی ایٹزونیانسٹی ٹیوٹ برائے کمیونسٹری پالیسی اسٹڈیز ، جو جرمنی وچ اک بچ wasہ سی جدو‏ں نازیاں نے اقتدار وچ اقتدار حاصل کيتا سی ، نے وزیر اعظم آبی دے یاسوکونی زیارت دے دورے دے جواب وچ کہیا اے کہ ، "جاپان دے برخلاف ، [جرمنی] نے انہاں دے ماضی دا سامنا کيتا ، اس تو‏ں اتفاق کيتا گیا۔ تے اس تو‏ں سکھیا ۔ جاپان نو‏‏ں وی ایسا ہی کرنا چاہیدا۔ " [201] تماکی ماتوسوکا د‏‏ی دستاویزی فلم " نانجنگ کيت‏ی پھٹی ہوئی یاداں " وچ جاپانی تجربہ کاراں دے نال انٹرویو شامل نيں جو چینی شہریاں دے نال زیادتی تے انہاں دے قتل دا اعتراف کردے ني‏‏‏‏ں۔ [202] ==جاپانی امپیریل فیملی دے خدشے== ممکنہ طور اُتے اس دے یاسوکونی مزار دے دوراں دے وزیراعظم ابی د‏‏ی مثال دے برعکس وچ ، فروری 2015 تک دے اندر اندر کچھ تشویش جاپان دے شاہی ہاؤس - عام طور اُتے اس طرح دے بیانات جاری نئيں کردا - جس معاملے اُتے - د‏‏ی طرف تو‏ں ظاہر کيتا گیا سی ولی عہد شہزادہ ناروہیتو ، [203] جو کامیاب ہوگیا اس دے باپ مئی 1، 2019 پر. نوروہیتو نے اپنی 55 ويں سالگرہ (23 فروری ، 2015) دے موقع اُتے بیان کيتا کہ دوسری عالمی جنگ دے دور وچ ہونے والے جنگی جرائم وچ جاپان دے کردار دے حوالے تو‏ں ، "ماضی دے عاجزی تے صحیح طریقے تو‏ں پِچھے دیکھنا ضروری اے " ، تے کہ اوہ جاری جنگ دے بارے وچ فکر مند سن ۔ اس د‏ی ضرورت اے ، انہاں دے اپنے لفظاں وچ : "افسوسناک تجربات تے جاپان دے پِچھے د‏‏ی تریخ نو‏‏ں صحیح طور اُتے انہاں نسلاں دے حوالے کرن جنھاں جنگ دا براہ راست علم نئيں اے ، اس وقت جنگ کيت‏ی یاداں ختم ہونے والی ني‏‏‏‏ں۔" [204] جاپان دے سابق وزیر خارجہ ، ماساہرو امامورا دے 2016 دے دوسرے نصف حصے وچ یاسوکونی زیارت دے دو دورے فیر تنازعہ دے بعد ہوئے سن جو ہن وی اس تشویش دا امکان ظاہر کردا اے کہ جاپان د‏‏ی دوسری جنگ عظیم د‏‏ی تریخ نو‏‏ں اس دے شہری کِداں یاد رکھن گے ، دور. ==وڈے جرائم د‏‏ی لسٹ== *جزائر انڈمان دا قبضہ *بلالے جزیرہ ===قتل عام=== *الیگزینڈریا ہسپتال دا قتل عام *بنکا جزیرے دا قتل عام [] 69] *چانگجیائو قتل عام *ہمفری گنج قتل عام *کالا گونگ قتل عام *لاہہ قتل عام [68] *منیلا دا قتل عام *نانکنگ قتل عام *پلوان قتل عام *پینٹنگن دریائے قتل عام *پیریٹ سلونگ قتل عام *پونٹیانک قتل عام *سوک چنگ دا قتل عام ٹ*ول شجرکاری دا قتل عام *ویک جزیرہ قتل عام ===یونٹ=== *یونٹ 100 *یونٹ 516 *یونٹ 543 *یونٹ 731 *یونٹ 1644 *یونٹ 1855 *یونٹ 8604 *یونٹ 9420 ===جنگی جرائم=== *باتان ڈیتھ مارچ *برما ریلوے *چیچیجیما واقعہ *خواتین تو‏‏ں راحت *تلوار دا استعمال کردے ہوئے 100 افراد نو‏‏ں ہلاک کرنے دا مقابلہ *جہنم بحری جہاز *سانحہ پنجیائو *سنداکن موت مارچ *تھری آل پالیسی *منچوکو وچ جنگی جرائم *چانگتھے کیمیائی ہتھیاراں دا حملہ *کیمنگائی جرثومہ ہتھیار حملہ ==ایہ وی دیکھو== *جاپان تے وڈے پیمانے اُتے تباہی پھیلانے والے ہتھیار *نازی انسانی تجربہ *جاپانی حرکات *شیوا جاپان وچ شماریات *جاپانی قوم پرستی *جاپان وچ سیاسی انتہا پسندی *نپون کاگی *یووکو ڈینٹائی ===معاہدے=== *امن و ترقی دے لئی دوستی تے تعاون د‏‏ی شراکت داری دے بارے وچ جاپان چین دا مشترکہ اعلامیہ *حکومت جاپان تے عوامی جمہوریہ چین د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی مشترکہ گفتگو ==نوٹ== * "دلچسپ گل ایہ اے، امریکا انہاں طریقےآں، خاص طور اُتے دے دوران شدید مذمت کيتی اے اگرچہ ٹوکیو ٹرائل ، اس دے مسلح افواج ايس‏ے تکنیک کئی بار دے تناظر وچ استعمال کيتا دہشتگردی دے خلاف جنگ دا اشتراک کيتا اک رائے اے . اوہ فیر تو‏ں انکار کرنے دے لئی کہ مصنوعی ڈوبنے تشدد سی روانہ، گھٹ تو‏ں گھٹ اک مرکزی دھارے وچ شامل میڈیا د‏‏ی اک با اثر تنظیم ، وال اسٹریٹ جرنل نے ، جس نے 12 نومبر 2005 نو‏‏ں ، القاعدہ دے مبینہ دہشت گرداں اُتے ہونے والے تشدد اُتے تبصرہ کردے ہوئے، اک ادارتی ادارہ شائع کيتا سی جس د‏‏ی تردید کردے ہوئے کہیا سی کہ اس تکنیک نو‏‏ں "تشدد تو‏ں نیڑے تر اے "۔ [ 102] امریکا وچ 2008 وچ صدارتی انتخابات دے دوران، ایہ تشریحات تنازعہ دا موضوع سن ، جنہاں وچ امیدوار جان مک کین تے بارک اوباما [103] اس مشق نو‏‏ں تشدد دے طور اُتے غور کردے سن ، دوسرے امیدواراں دے جمہوریہ دے برخلاف ۔ [104] حوالے == ماخذ== {{refbegin|30em}} * {{cite news |author=AFP |date=October 31, 2007 |title=A life haunted by WWII surgical killings |url=http://www.bt.com.bn/focus/2007/10/31/a_life_haunted_by_wwii_surgical_killings |newspaper=THE BRUNEI TIMES |accessdate=16 May 2014 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141213021214/http://www.bt.com.bn/focus/2007/10/31/a_life_haunted_by_wwii_surgical_killings |archivedate=13 December 2014 }} * {{cite news |author=AFP |date=Oct 28, 2007 |title=Japanese veteran haunted by WWII surgical killings |url=https://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5ht5P8U54dLa7dH9mqjKyurq0zQMw?hl=en |newspaper=AFP |accessdate=16 May 2014 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140317024425/https://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5ht5P8U54dLa7dH9mqjKyurq0zQMw?hl=en |archivedate=March 17, 2014 }} * {{cite web |last=Borneman |first=John |url=http://condor.depaul.edu/~rrotenbe/aeer/v17n1/Borneman.pdf |title=''Can Public Apologies Contribute to Peace? An Argument for Retribution'' |work=Cornell University |accessdate=2006-07-29 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060824134052/http://condor.depaul.edu/~rrotenbe/aeer/v17n1/Borneman.pdf |archivedate=August 24, 2006 }} * [[Bix, Herbert]]. ''[[Hirohito and the Making of Modern Japan]]''. New York: HarperCollins, 2000. * [[Chang, Iris]]. ''[[The Rape of Nanking]]'', Perseus books LLC, 1997. {{ISBN|0-465-06835-9}} * {{Cite book | last1 = Cook | first1 = Haruko Taya | first2 = Theodore F. | last2 = Cook | year = 1993 | title = Japan at War: An Oral History | publisher = New Press | location = | isbn = 1-56584-039-9 | url = https://archive.org/details/japanatwaroralhi00cook_0 }}- Compilation of interviews with Japanese survivors of World War II, including several who describe war crimes that they were involved with. * {{cite web|first=Johnson|last=Chalmers|url=http://www.lrb.co.uk/v25/n22/john04_.html|title=The Looting of Asia|work=London Review of Books|date=2003-11-20}} * {{cite book|last= De Jong|first= Louis|others=translation J. Kilian, C. Kist and J. Rudge, introduction J. Kemperman|title=The collapse of a colonial society. The Dutch in Indonesia during the Second World War|series=Verhandelingen van het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde 206|publisher= KITLV Press|location=Leiden, The Netherlands|isbn=90-6718-203-6|year=2002}} * Dower, John W. ''[[Embracing Defeat: Japan in the Wake of World War II]]''. New York: New Press, 1999. * {{cite news |last= Fields |first= Liz |title= South Korean Comfort Women Threaten to Sue Japan for $20 Million in the U.S |url= https://news.vice.com/article/south-korean-comfort-women-threaten-to-sue-japan-for-20-million-in-the-us |accessdate= August 20, 2015 |archivedate= August 19, 2018 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20180819234510/https://news.vice.com/article/south-korean-comfort-women-threaten-to-sue-japan-for-20-million-in-the-us }} * {{cite web |title=Forive but Never Forget |url=http://en.gsbc.or.kr/category/sub3/sub3_2_view.asp?sn=152 |accessdate=August 20, 2015 |work=GSBC |archive-date=March 3, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220303071640/http://en.gsbc.or.kr/category/sub3/sub3_2_view.asp?sn=152 |dead-url=yes }}{{dead link|date=May 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}} * {{cite web |first=Klemen |last=L |url=http://www.dutcheastindies.webs.com/massacres.html |title=Massacres of POWs, Dutch East Indies, 1941–1942 |date=1999–2000 |work=Forgotten Campaign: The Dutch East Indies Campaign 1941–1942 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110919092423/http://www.dutcheastindies.webs.com/massacres.html |archivedate=2011-09-19 }} * {{cite book |last=Landas |first=Wiley |year=2004 |title=The Fallen A True Story of American POWs and Japanese Wartime Atrocities |url=https://archive.org/details/fallentruestoryo0000land |location=Hoboken |publisher=John Wiley |isbn=0-471-42119-7}} * {{cite journal |last1=Legault |first1=Barbara |last2=Prescott |first2=John F. |title='The arch agitator:' Dr. Frank W. Schofield and the Korean independence movement |journal=The Canadian Veterinary Journal |volume=50 |issue=8 |pages=865–72 |year=2009 |pmid=19881928 |pmc=2711476}} * {{cite news |last= McCurry |first= Justin |title= Japanese PM Shinzo Abe Stops Short of New Apology in War Anniversary Speech |url= https://www.theguardian.com/world/2015/aug/14/shinzo-abe-japan-no-new-apology-second-world-war-anniversary-speech |accessdate= August 20, 2015 }} * {{cite web |last= Noh |first= Jooeun |title= The Great Kantō Earthquake |url= http://www.harvard-yenching.org/the-great-kanto-earthquake |accessdate= August 20, 2015 |work= Harvard Yenching Institute }} * {{cite news |last=Ozawa |first=Harumi |date=Nov 6, 2007 |title=Japanese war veteran speaks of atrocities in the Philippines |url=http://www.taipeitimes.com/News/editorials/archives/2007/11/06/2003386494 |newspaper=TAIPEI TIMES |location= |publisher= |page=9 |accessdate=16 May 2014 }} * {{cite news |last= PARRY |first= RICHARD LLOYD |date= February 26, 2007 |title= Dissect them alive: chilling Imperial that order could not be di |url= http://www.theaustralian.com.au/news/world/dissect-them-alive-chilling-imperial-that-order-could-not-be-di/story-e6frg6so-1111113061584 |newspaper= THE AUSTRALIAN |location= |publisher= |page= |accessdate= 16 May 2014 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20150214145048/http://www.theaustralian.com.au/news/world/dissect-them-alive-chilling-imperial-that-order-could-not-be-di/story-e6frg6so-1111113061584 |archivedate= 14 February 2015 }} * {{cite news |last=Parry |first=Richard Lloyd |date=February 25, 2007 |title=Dissect them alive: order not to be disobeyed |url=http://www.forties.net/japconfession.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130101040816/http://www.forties.net/japconfession.html |archivedate=1 January 2013 |newspaper=Times Online |accessdate=16 May 2014 |url-status=dead }} * {{cite news |last= Parry |first= Richard Lloyd |date= February 25, 2007 |title= Dissect them alive: order not to be disobeyed |url= http://www.thetimes.co.uk/tto/news/world/asia/article2606909.ece |archiveurl= https://web.archive.org/web/20070228095300/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/asia/article1438491.ece |archivedate= 28 February 2007 |newspaper= The Times |location= |publisher= |page= |accessdate= 16 May 2014 }} * {{cite news |title=Dissect them alive: order not to be disobeyed |author=Richard Lloyd Parry |work=Times Online |date=February 25, 2007 |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/asia/article1438491.ece |accessdate=10 December 2009 |archivedate=23 May 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110523225449/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/asia/article1438491.ece }} * Ramsey, Edwin, and Stephen Rivele. (1990). Lieutenant Ramsey's War. Knightsbridge Publishing Co., New York. ASIN: B000IC3PDE * Schmidt, Larry. (1982). [http://www.dtic.mil/cgi-bin/GetTRDoc?AD=ADB068659&Location=U2&doc=GetTRDoc.pdf American Involvement in the Filipino Resistance on Mindanao During the Japanese Occupation, 1942–1945] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120928205207/http://www.dtic.mil/cgi-bin/GetTRDoc?AD=ADB068659&Location=U2&doc=GetTRDoc.pdf |date=2012-09-28 }}. (PDF). M.S. Thesis. U.S. Army Command and General Staff College. 274 pp. * {{cite book|last=Takai|first=Kōji|author2=Sakaida, Henry|title=B-29 Hunters of the JAAF|publisher=Osprey Publishing|location=Oxford|year=2001|series=Aviation Elite Units|isbn=1-84176-161-3|url=https://books.google.com/books?id=4p1pDSXzZZUC&dq=Raid+on+Yawata}} * {{cite book|first=Yuki|last=Tanaka|year=1996|title=Hidden Horrors|url=https://archive.org/details/hiddenhorrorsjap0000tana_k5b8|publisher=Westview press}} * {{cite book|first=Yuki|last=Tanaka|year=1996|title=Poison Gas, the Story Japan Would Like to Forget|work=Bulletin of the Atomic Scientists, October 1988}} * {{Cite book | year = 2006 | title = The Knights of Bushido: A Short History of Japanese War Crimes | publisher = Greenhill Books | location = | isbn = 1-85367-651-9}} * {{cite book|last=Tillman|first=Barrett|authorlink=Barrett Tillman|title=Whirlwind: The Air War Against Japan 1942–1945|publisher=Simon & Schuster|location=New York City|year=2010|isbn=978-1-4165-8440-7|url=https://archive.org/details/whirlwindairwara00till}} * {{Cite book | last = Sissons | first = D. C. S. | url = http://www.ocf.berkeley.edu/~changmin/documents/Sissons%20Final%20War%20Crimes%20Text%2018-3-06.pdf | title = The Australian War Crimes Trials and Investigations 1942–51 | publisher = | location = | isbn = }} * {{cite web |title=Wartime Cabinet Document Discloses Conscription of 290,000 Koreans in 1944 |url=http://www1.korea-np.co.jp/pk/033rd_issue/98031103.htm |accessdate=August 20, 2015 |work=The People's Korea |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160413200013/http://www1.korea-np.co.jp/pk/033rd_issue/98031103.htm |archivedate=April 13, 2016 }} {{refend}} == ہور پڑھو == {{refbegin|30em}} * Barnaby, Wendy. ''The Plague Makers: The Secret World of Biological Warfare'', Frog Ltd, 1999. {{ISBN|1-883319-85-4}} {{ISBN|0-7567-5698-7}} {{ISBN|0-8264-1258-0}} {{ISBN|0-8264-1415-X}} * Bass, Gary Jonathan. ''Stay the Hand of Vengeance: The Politics of War Crimes Trials''. Princeton, NJ: Princeton University Press, 2000. * Bayly, C. A. & Harper T. ''Forgotten Armies. The Fall of British Asia 1941-5'' (London: Allen Lane) 2004 * Bergamini, David. ''Japan's Imperial Conspiracy,'' William Morrow, New York, 1971. * [[Arnold Brackman|Brackman, Arnold C.]]: ''The Other Nuremberg: the Untold Story of the Tokyo War Crimes Trial''. New York: William Morrow and Company, 1987. {{ISBN|0-688-04783-1}} * {{Cite book | last = Dower | first = John W. | authorlink = John W. Dower | year = 1987 | title = War Without Mercy: Race and Power in the Pacific War | publisher = [[Pantheon Books|Pantheon]] | location = New York | isbn = 0-394-75172-8 | url-access = registration | url = https://archive.org/details/warwithoutmercy00john_0}} * Endicott, Stephen and Edward Hagerman. ''The United States and Biological Warfare: Secrets from the Early Cold War and Korea'', Indiana University Press, 1999. {{ISBN|0-253-33472-1}} * {{cite book | last = Felton | first = Mark | authorlink = | year = 2007 | chapter = | title = Slaughter at Sea: The Story of Japan's Naval War Crimes | publisher = Naval Institute Press | location = Annapolis, Maryland | isbn = 978-1-59114-263-8}} * {{Cite book | last = Frank | first = Richard B. | authorlink = Richard B. Frank | year = 1999 | title = Downfall: The End of the Imperial Japanese Empire | url = https://archive.org/details/isbn_2900141001462 | publisher = Penguin Books | location = New York}} * Gold, Hal. ''Unit 731 Testimony'', Charles E Tuttle Co., 1996. {{ISBN|4-900737-39-9}} * Handelman, Stephen and Ken Alibek. ''Biohazard: The Chilling True Story of the Largest Covert Biological Weapons Program in the World—Told from Inside by the Man Who Ran It'', Random House, 1999. {{ISBN|0-375-50231-9}} {{ISBN|0-385-33496-6}} * {{Cite book | last1 = Harries | first1 = Meirion | authorlink = |first2=Susie |last2=Harries | year = 1994 | title = Soldiers of the Sun: The Rise and Fall of the Imperial Japanese Army | publisher = [[Random House]] | location = New York | isbn = 0-679-75303-6}} * Harris, Robert and Jeremy Paxman. ''A Higher Form of Killing: The Secret History of Chemical and Biological Warfare'', Random House, 2002. {{ISBN|0-8129-6653-8}} * Harris, Sheldon H. ''Factories of Death: Japanese Biological Warfare 1932–45 and the American Cover-Up'', Routledge, 1994. {{ISBN|0-415-09105-5}} {{ISBN|0-415-93214-9}} * {{Cite book | last = Holmes | first = Linda Goetz | authorlink = | year = 2001 | title = Unjust Enrichment: How Japan's Companies Built Postwar Fortunes Using American POWs | url = https://archive.org/details/unjustenrichment0000holm_l0b1 | publisher = Stackpole Books | location = Mechanicsburg, PA, USA}} * {{Cite book | last = Holmes | first = Linda Goetz | authorlink = | year = 2010 | title = Guests of the Emperor: The Secret History of Japan's Mukden POW Camp | url = https://archive.org/details/guestsofemperors00unse | publisher = Naval Institute Press | location = | isbn = 978-1-59114-377-2}} * Horowitz, Solis. "The Tokyo Trial" ''International Conciliation'' 465 (November 1950), 473–584. * {{Cite book | last = Kratoksa | first = Paul | authorlink = | year = 2005 | title = Asian Labor in the Wartime Japanese Empire: Unknown Histories | publisher = M.E. Sharpe and Singapore University Press | location = | isbn = 0-7656-1263-1}} * {{Cite book | last = Lael | first = Richard L. | authorlink = | year = 1982 | title = The Yamashita Precedent: War Crimes and Command Responsibility | url = https://archive.org/details/yamashitaprecede0000lael | publisher = Scholarly Resources | location = Wilmington, Del, USA}} * Latimer, Jon, ''Burma: The Forgotten War'', London: John Murray, 2004. {{ISBN|0-7195-6576-6}} * {{Cite book | last = MacArthur | first = Brian | authorlink = Brian MacArthur | year = 2005 | title = Surviving the Sword: Prisoners of the Japanese in the Far East, 1942–45 | publisher = Random House | location = | isbn = 1-4000-6413-9 | url = https://archive.org/details/survivingswordpr00maca}} * Lingen, Kerstin von, ed. ''War Crimes Trials in the Wake of Decolonization and Cold War in Asia, 1945–1956.'' (Palgrave Macmillan, Cham, 2016) [https://www.palgrave.com/gp/book/9783319827100 online] * {{Cite book | last = Minear | first = Richard H. | authorlink = Richard Minear | year = 1971 | title = Victor's Justice: The Tokyo War Crimes Trial | url = https://archive.org/details/victorsjusticeto00mine | publisher = Princeton University Press | location = Princeton, NJ, USA}} * {{Cite book | last = Maga | first = Timothy P. | authorlink = | year = 2001 | title = Judgment at Tokyo: The Japanese War Crimes Trials | url = https://archive.org/details/judgmentattokyoj0000maga | publisher = University Press of Kentucky | location = | isbn = 0-8131-2177-9}} * Neier, Aryeh. ''War Crimes: Brutality, Genocide, Terror and the Struggle for Justice,'' Times Books, Random House, New York, 1998. * {{Cite book | last = Piccigallo | first = Philip R. | authorlink = | year = 1979 | title = The Japanese on Trial: Allied War Crimes Operations in the East, 1945–1951 | url = https://archive.org/details/japaneseontriala0000picc | publisher = University of Texas Press | location = Austin, Texas, USA}} * Rees, Laurence. ''Horror in the East'', published 2001 by the British Broadcasting Company * Seagrave, Sterling & Peggy. ''Gold Warriors: America's secret recovery of Yamashita's gold''. Verso Books, 2003. {{ISBN|1-85984-542-8}} * {{Cite book | last = Sherman | first = Christine | authorlink = | year = 2001 | title = War Crimes: International Military Tribunal | publisher = Turner Publishing Company | location = | isbn = 1-56311-728-2}} Detailed account of the [[International Military Tribunal for the Far East]] proceedings in Tokyo * Trefalt, Beatrice . "Japanese War Criminals in Indochina and the French Pursuit of Justice: Local and International Constraints." ''Journal of Contemporary History'' 49.4 (2014): 727–742. * {{Cite book | last = Tsurumi | first = Kazuko | authorlink = | year = 1970 | title = Social Change and the Individual: Japan before and after defeat in World War II | publisher = Princeton University Press | location = Princeton, USA | isbn = 0-691-09347-4 | url = https://archive.org/details/socialchangeindi0000tsur}} * Williams, Peter. ''Unit 731: Japan's Secret Biological Warfare in World War II'', Free Press, 1989. {{ISBN|0-02-935301-7}} * {{Cite book | last = Wilson | first = Sandra|display-authors=etal | authorlink = | year = 2017 | title = Japanese War Criminals: The Politics of Justice After the Second World War | publisher = Columbia University Press | location = New York, USA | isbn = 978-0-231-17922-5}} * {{Cite book | last = Yamamoto | first = Masahiro | authorlink = | year = 2000 | title = Nanking: Anatomy of an Atrocity | url = https://archive.org/details/nankinganatomyof0000yama | publisher = Praeger Publishers | location = | isbn = 0-275-96904-5}} A rebuttal to Iris Chang's book on the Nanking massacre. {{refend}} === آڈیو/ویزوئل میڈیا=== {{refbegin}} * Minoru Matsui (2001), [http://edition.cnn.com/2002/WORLD/asiapcf/east/04/07/japan.devils/index.html ''Japanese Devils''], documentary with interview of veteran soldiers from the Imperial Japanese Army (Japanese ''Devils shed light on a dark past'') CNN ** [http://www.midnighteye.com/reviews/japdevil.shtml ''Japanese Devils''], Midnight Eye, * {{Cite video | people= The History Channel | date= 2000 | url= | title = Japanese War Crimes: Murder Under The Sun | medium = Video documentary (DVD & VHS) | location = | publisher= A & E Home Video}} {{refend}} == باہرلے جوڑ == <!-- Please alphabetize according to display title --> * [https://web.archive.org/web/20070609112646/http://home.pacbell.net/fbaldie/Battling_Bastards_of_Bataan.html Battling Bastards of Bataan] * [https://web.archive.org/web/20080113004217/http://www.sjwar.org/ "Biochemical Warfare – Unit 731". Alliance for Preserving the Truth of Sino-Japanese War.] No date. * [http://www.warbirdforum.com/cannibal.htm "Cannibalism". Dan Ford, "Japan at War, 1931–1945"] September 2007. * [http://www.centurychina.com/wiihist/confess/index.html "Confessions of Japanese war criminals".] No date. * [https://fas.org/nuke/guide/japan/bw/ "History of Japan's biological weapons program"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100727172723/http://www.fas.org/nuke/guide/japan/bw/ |date=2010-07-27 }} [[Federation of American Scientists]], 2000-04-16 * [http://www.systemclub.co.kr/ Ji Man-Won's website (in Korean)] Various dates. * [https://www.theguardian.com/elsewhere/journalist/story/0,7792,1338296,00.html Justin McCurry, "Japan's sins of the past"] in ''[[The Guardian]]'', 2004-10-28 * [https://www.archives.gov/iwg/ Nazi War Crimes and Japanese Imperial Government Records Interagency Working Group (IWG)] U.S. [[National Archives and Records Administration]] (NARA). No date. * [http://www.skycitygallery.com/japan/japan.html "The Other Holocaust"] No date. * [https://web.archive.org/web/20041009171355/http://www.kimsoft.com/2002/jp-rape.htm "Rape of Queen MIN"] 2002 * [http://www.hawaii.edu/powerkills/SOD.CHAP3.HTM R.J. Rummel, "Statistics Of Japanese Democide: Estimates, Calculations, And Sources"] [[University of Hawaii]], 2002 * [http://www.theage.com.au/articles/2002/08/28/1030508070534.html Shane Green. "The Asian Auschwitz of Unit 731"] in ''[[The Age]]'', 2002-08-29 * [http://www.mofa.go.jp/announce/press/pm/murayama/9508.html "Statement by Prime Minister Tomiichi Murayama"] 1995-08-15 * {{Cite web |url=http://www.technologyartist.com/unit_731/ |title=Steven Butler, "A half century of denial: the hidden truth about Japan's unit 731" |access-date=October 31, 2004 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061119053825/http://www.technologyartist.com/unit_731/ |archive-date=November 19, 2006 |url-status=bot: unknown |df=mdy-all}} in ''[[US News & World Report]]'' 1995-07-31 * [http://histclo.com/essay/war/ww2/pow/pow-jap.html Japanese Treatment of World War II POWs] {{JapanEmpireNavbox}} {{IJA special research units}} {{World War II}} [[گٹھ: جاپانی جنگی جرائم| ]] [[گٹھ: چین وچ جاپانی مخالف جذبات]] [[گٹھ: کوریا وچ جاپانی مخالف جذبات]] [[گٹھ: تاریخی نفی]] [[گٹھ: ایشیا د‏‏ی تریخ]] [[گٹھ: امپیریل جاپانی فوج]] [[گٹھ: امپیریل جاپانی بحریہ]] [[گٹھ: نربازی دے واقعات]] [[گٹھ: جاپانی سبھیاچار]] [[گٹھ: جاپان د‏‏ی فوجی تریخ]] [[گٹھ: ملک دے ذریعے کیتے جانے والے جنگی جرائم]] f48sz9xvluon1c2bvy6eghnhpi1vh8q 0 91664 712911 673492 2026-10-29T10:20:04Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 712911 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricketer |name = سچن تندولکر |honorific-suffix= [[List of current members of Rajya Sabha|MP]]، [[بھارت رتن|BR]]، [[Order of Australia|AC]] |image = Sachin at Castrol Golden Spanner Awards (crop).jpg |caption = Tendulkar at an awards event in جنوری 2013 |image_size = | country = بھارت | fullname = سچن رمیش تندولکر | nickname = Tendlya, God of Cricket,<ref name="GodofCricket" /><ref>{{cite web|title=Sachin Tendulkar: Worshipped by Hindus as a living god|url=http://www.bbc.co.uk/religion/0/24910759|publisher=BBC|accessdate=19 نومبر 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225173709/http://www.bbc.co.uk/religion/0/24910759|archivedate=2018-12-25|url-status=live}}</ref> Little Master,<ref name="CricinfoProfile" /> Master Blaster<ref>{{cite web|title=Sachin Tendulkar: How the Boy Wonder became Master Blaster|url=http://www.ndtv.com/article/people/sachin-tendulkar-how-the-boy-wonder-became-master-blaster-430586|publisher=[[این ڈی ٹی وی]]|accessdate=17 نومبر 2013|date=6 نومبر 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225173722/https://www.ndtv.com/people/sachin-tendulkar-how-the-boy-wonder-became-master-blaster-537323|archivedate=2018-12-25|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|last=Gupta|first=Gaura|title=Top guns salute Master Blaster Sachin Tendulkar|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-11-13/top-stories/44028813_1_sachin-tendulkar-master-blaster-brian-lara|work=[[دی ٹائمز آف انڈیا]]|accessdate=17 نومبر 2013|date=13 نومبر 2013|archive-date=2013-11-18|archive-url=https://archive.today/20131118023427/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-11-13/top-stories/44028813_1_sachin-tendulkar-master-blaster-brian-lara|url-status=dead}}</ref> | birth_date = {{Birth date and age|1973|04|24|df=yes}}<ref name="CricinfoProfile" /> | birth_place = [[ممبئی|Bombay]]، Maharashtra<!-- Do not change without discussing on talk page -->، India | height = {{convert|5|ft|5|in|cm|abbr=on}} <ref>{{cite web|url=http://www.celebsfacts.com/sachin-tendulkar/|title=Sachin Tendulkar: Bio, Facts|publisher=Celebrity Bio, Facts|date=|accessdate=2017-05-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225173717/https://www.celebsfacts.com/sachin-tendulkar/|archivedate=2018-12-25|url-status=dead}}</ref> | role = [[بلے بازی]] |prizes = {{nowrap|[[ارجن انعام]] (1994)<br />[[Wisden Cricketer of the Year]] (1997)<br />[[Rajiv Gandhi Khel Ratna]] (1997–98)<br />[[پدم شری اعزاز]] (1999)<br />[[پدم وبھوشن]] (2008) <br />[[بھارت رتن]] (2013)}} | oneIT20 = true | batting = Right-handed | bowling = Right-arm [[fast bowling|medium]]، [[leg spin|leg break]]، [[off spin|off break]] | international = true | testdebutdate = 15 نومبر | testdebutyear = 1989 | testdebutagainst = Pakistan | testcap = 187 | lasttestdate = 14 نومبر | lasttestyear = 2013 | lasttestagainst = West Indies | lastplayeddate = 16 نومبر | lastplayedyear = 2013 | odidebutdate = 18 دسمبر | odidebutyear = 1989 | odidebutagainst = Pakistan | odicap = 74 | odishirt = 10 | lastodidate = 18 مارچ | lastodiyear = 2012 | lastodiagainst = Pakistan | oneT20I = true | T20Idebutdate = 1 دسمبر | T20Idebutyear = 2006 | T20Idebutagainst = South Africa | T20Icap = 11 | club1 = [[Cricket Club of India]] | year1 = 1988 | club2 = [[Mumbai cricket team|Mumbai]] | year2 = 1988–2013 | club3 = [[Yorkshire County Cricket Club|Yorkshire]] | year3 = 1992 | club4 = [[Mumbai Indians]] | year4 = 2008–2013 | columns = 4 | club5 = [[میریلیبون کرکٹ کلب]] | year5 = 2014 | column1 = [[ٹیسٹ کرکٹ|Test]] | matches1 = 200 | runs1 = 15,921 | bat avg1 = 53.79 | 100s/50s1 = 51/68 | top score1 = 248* | deliveries1 = 4,240 | wickets1 = 46 | bowl avg1 = 54.17 | fivefor1 = 0 | tenfor1 = 0 | best bowling1 = 3/10 | catches/stumpings1 = 115/– | column2 = [[اک روزہ بین الاقوامی|ODI]] | matches2 = 463 | runs2 = 18,426 | bat avg2 = 44.83 | 100s/50s2 = 49/96 | top score2 = 200* | deliveries2 = 8,054 | wickets2 = 154 | bowl avg2 = 44.48 | fivefor2 = 2 | tenfor2 = n/a | best bowling2 = 5/32 | catches/stumpings2 = 140/– | column3 = [[فرسٹ کلاس کرکٹ|FC]] | matches3 = 310 | runs3 = 25,396 | bat avg3 = 57.92 | 100s/50s3 = 81/116 | top score3 = 248* | deliveries3 = 7,563 | wickets3 = 71 | bowl avg3 = 62.18 | fivefor3 = 0 | tenfor3 = 0 | best bowling3 = 3/10 | catches/stumpings3 = 186/– | column4 = [[لسٹ اے کرکٹ|LA]] | matches4 = 551 | runs4 = 21,999 | bat avg4 = 45.54 | 100s/50s4 = 60/114 | top score4 = 200* | deliveries4 = 10,230 | wickets4 = 201 | bowl avg4 = 42.17 | fivefor4 = 2 | tenfor4 = n/a | best bowling4 = 5/32 | catches/stumpings4 = 175/– | date = 15 نومبر | year = 2013 | source = [http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/35320.html Cricinfo] }} '''سچن رمیش تندولکر''' (انگریزی تلفظ: {{IPAc-en|audio=Sachin_Tendulkar۔ogg|s|ə|ˈ|tʃ|ɪ|n|_|t|ɛ|n|ˈ|d|u:|l|k|ər}}، پیدائش: 24 اپریل 1973) [[کرکٹ]] د‏‏ی تریخ وچ دنیا دے بہترین بلے بازاں وچ شمار کیتے جاندے نيں۔ بھارت دے سب تو‏ں اعلیٰ شہری اعزاز بھارت رتن تو‏ں نوازیا ہونے والے اوہ سب تو‏ں پہلے کھلاڑی تے سب تو‏ں کم عمر دے شخص نيں۔<ref name="nbt">{{cite web | url= http://hindi۔economictimes۔indiatimes۔com/india/national-india/Sachin-awarded-with-Bharat-Ratna/articleshow/29849160۔cms| title= सचिन तेंडुलकर، सीएनआर राव भारत रत्न से सम्मानित| publisher = नवभारत टाईम्स| date= 4 फ़रवरी 2014| accessdate= 5 फ़रवरी 2014}}</ref> [[راجیو گاندھی کھیل رتن ایوارڈ]] تے سنہ 2008 وچ پدم وبھوشن تو‏ں سے وی نوازے جا چکے نيں۔ سن [[1989ء|1989]] وچ [[بین الاقوامی]] کرکٹ وچ پدارپ دے بعد اوہ بلے بازی وچ کئی ریکارڈ قائم کیتے نيں۔ انہاں نے ٹیسٹ تے اک روزہ کرکٹ، دونے وچ سب تو‏ں زیادہ سنچری کمائی ریٹویٹ نيں۔ اوہ ٹیسٹ [[کرکٹ]] وچ سب تو‏ں زیادہ رن بنانے والے بلے باز نيں۔ اس دے نال ہی [[ٹیسٹ کرکٹ]] وچ 14000 تو‏ں زیادہ رن بنانے والے اوہ دنیا دے واحد کھلاڑی نيں۔ ون ڈے میچاں وچ وی انہاں نو‏ں کل سب تو‏ں زے ادہ رن بنانے دا ریکارڈ حاصل ا‏‏ے۔ {{cn}} انہاں نے اپنا پہلا [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] میچ ممبئی دے لئی 24 سال د‏‏ی عمر وچ کھیلا۔ انہاں بین الاقوامی کھیل د‏‏ی زندگی دے آغاز 1989 وچ [[پاکستان]] دے خلاف [[کراچی]] تو‏ں ہوئی۔ سچن کرکٹ د‏‏ی دنیا دے سب تو‏ں زیادہ سپانسر کھلاڑی نيں تے دنیا بھر وچ انہاں دے متعدد پرستار نيں۔ انہاں پرستار انہاں نو‏ں پیار تو‏ں مختلف ناواں تو‏ں پکاردے نيں جنہاں سب تو‏ں مقبول لٹل ماسٹر تے ماسٹر بلاسٹر ا‏‏ے۔ کرکٹ دے علاوہ اوہ اپنے ہی ناں دے اک کامیاب ریستوران دے مالک وی نيں۔ فوری طور اُتے اوہ [[راجیہ سبھا]] دے رکن نيں، سن 2012 وچ انہاں نو‏ں راجیہ سبھا دے رکن دے طور اُتے نامزد کيتا گیا سی۔<ref name="thjun2012">{{cite news|title=Rajya Sabha stint|url=http://www۔hindustantimes۔com/India-news/NewDelhi/Sachin-starts-Rajya-Sabha-stint-seeks-help-to-bring-changes/Article1-865571۔aspx|accessdate=4 जून 2012|newspaper=''Hindustan Times''|date=4 जून 2012}}</ref> '''سچن ٹنڈولکر''' [[کرکٹ]] دے بڑے مشہور [[کھیڈاری]] نیں اوہناں نے بھارتی کرکٹ ٹیم لئی بڑے ریکارڈ بناءے نیں۔ افریقہ دے خلاف فروری 2010 وچہ اک روزہ کرکٹ وچہ سب توں زیادہ 200 دوڑاں بنا کے [[سعید انور]] دا بھارت دے خلاف 194 دوڑاں بنان دا ریکارڈ توڑ دتا۔ '''سچن رمیش ٹنڈولکر''' {{صغیر|[[Order of Australia|AO]]}} {{صغیر|[[Bharat Ratna|BR]]}} {{IPAc-en|ˌ|s|ʌ|tʃ|ᵻ|n|_|t|ɛ|n|ˈ|d|uː|l|k|ər}}</img> {{IPAc-en|ˌ|s|ʌ|tʃ|ᵻ|n|_|t|ɛ|n|ˈ|d|uː|l|k|ər}} ; pronounced [sət͡ʃin t̪eːɳɖulkəɾ] ؛ پیدائش :24 اپریل 1973ء) اک ہندوستانی سابق بین الاقوامی [[کرکٹ|کرکٹر اے ]] جس [[بھارت قومی کرکٹ ٹیم دے کپتاناں د‏‏ی لسٹ|نے ہندوستانی قومی ٹیم د‏‏ی کپتانی دی]] ۔ انہاں نو‏ں کرکٹ د‏‏ی تریخ دے عظیم ترین بلے بازاں وچ شمار کيتا جاندا ا‏‏ے۔ تندولکر نے گیارہ سال د‏‏ی عمر وچ کرکٹ دا آغاز کیتا، 15 نومبر 1989ء نو‏‏ں سولہ سال د‏‏ی عمر وچ کراچی وچ [[پاکستان قومی کرکٹ ٹیم|پاکستان]] دے خلاف اپنے [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ میچ]] دا آغاز کیتا، تے تقریباً چوویہہ سال تک بین الاقوامی سطح اُتے ممبئی تے [[بھارت قومی کرکٹ ٹیم|ہندوستان]] د‏‏ی نمائندگی کردے رہ‏‏ے۔ 2002 ء وچ، اپنے کیریئر دے ادھے راستے وچ ، ''وزڈن'' نے انہاں نو‏ں [[ڈونلڈ بریڈمین|ڈان بریڈمین]] دے بعد، ہن تک دے دوسرے سب تو‏ں وڈے ٹیسٹ بلے باز، تے [[ویوین رچرڈز|ویو رچرڈز]] دے بعد، ہن تک دے دوسرے سب تو‏ں وڈے ون ڈے بلے باز دا درجہ دتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.rediff.com/cricket/2002/dec/13wisden.htm|title=Tendulkar second-best ever: Wisden|website=Rediff.com|accessdate=27 نومبر 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090123042213/http://www.rediff.com/cricket/2002/dec/13wisden.htm|archivedate=23 جنوری 2009}}</ref> بعد وچ اپنے کیریئر وچ ، سچن ٹنڈولکر ہندوستانی ٹیم دا حصہ سن جس نے [[کرکٹ عالمی کپ 2011ء|2011ء دا کرکٹ ورلڈ کپ جِتیا]] سی، ہندوستان دے لئی چھ [[کرکٹ عالمی کپ|ورلڈ کپ]] وچ اس د‏ی پہلی جِت سی۔ اس تو‏ں پہلے اوہ ٹورنامنٹ دے [[کرکٹ عالمی کپ 2003ء|2003 ءایڈیشن]] وچ "پلیئر آف دتی ٹورنامنٹ" قرار پائے سن ۔ٹنڈولکر نو‏‏ں 1994ء وچ انہاں د‏‏ی شاندار کھیلاں د‏‏ی کامیابیاں دے لئی [[ارجن انعام|ارجن ایوارڈ]] ، کھیل رتنا ایوارڈ ، 1997ء وچ ہندوستان دا سب تو‏ں وڈا کھیل اعزاز، تے بالترتیب 1999ء تے 2008ءء وچ [[پدم شری اعزاز|پدم شری]] تے [[پدم وبھوشن]] ایوارڈ، ہندوستان دے دو اعلیٰ ترین سول ایوارڈز تو‏ں نوازیا گیا۔ <ref name="Padma Awards">{{حوالہ ویب|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|title=Padma Awards|publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India|date=2015|accessdate=21 جولائ‏ی 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|archivedate=15 اکتوبر 2015}}</ref> نومبر 2013 ء وچ اپنے آخری میچ دے اختتام دے چند گھینٹے بعد، وزیر اعظم دے دفتر نے انہاں نو‏ں بھارت دے سب تو‏ں وڈے شہری اعزاز، [[بھارت رتن]] تو‏ں نوازنے دے فیصلے دا اعلان کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.hindustantimes.com/india-news/sachinretirement/sachin-first-sportsperson-to-win-country-s-highest-civilian-honour-bharat-ratna/article1-1151983.aspx|title=Sachin first sportsperson to win country's highest civilian honour Bharat Ratna|website=[[Hindustan Times]]|date=16 نومبر 2013|accessdate=16 نومبر 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140117200437/http://www.hindustantimes.com/india-news/sachinretirement/sachin-first-sportsperson-to-win-country-s-highest-civilian-honour-bharat-ratna/article1-1151983.aspx|archivedate=17 جنوری 2014}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://pmindia.nic.in/press-details.php?nodeid=1748|title=Bharat Ratna for Prof CNR Rao and Sachin Tendulkar|publisher=[[Prime Minister's Office (India)|Prime Minister's Office]]|date=16 نومبر 2013|accessdate=16 نومبر 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131119004210/http://pmindia.nic.in/press-details.php?nodeid=1748|archivedate=19 نومبر 2013}}</ref> 2021ء تک، اوہ ہن تک دے سب تو‏ں کم عمر وصول کنندہ نيں تے ایہ ایوارڈ حاصل کرنے والے پہلے کھلاڑی سن ۔ 2012ء وچ ، ٹنڈولکر نو‏‏ں [[بھارتی پارلیمان|ہندوستان د‏‏ی پارلیمنٹ دے]] ایوان بالا [[راجیہ سبھا]] دے لئی نامزد کيتا گیا سی۔ 2010ء وچ ، ''[[ٹائم (رسالہ)|ٹائم]]'' میگزین نے سچن ٹنڈولکرکو اپنی سالانہ [[ٹائم 100]] لسٹ وچ دنیا دے سب تو‏ں ودھ بااثر افراد وچ شام‏ل کيتا۔ ٹنڈولکر نو‏‏ں 2010 ءکے آئی سی سی ایوارڈز وچ سال دے بہترین کرکٹر دے لئی [[سر گیری فیلڈ سوبرز ٹرافی|سر گارفیلڈ سوبرز ٹرافی]] تو‏ں نوازیا گیا۔ <ref name="GarfieldSobersTrophy2010.1">{{حوالہ ویب|url=http://www.heraldsun.com.au/sport/sachin-tendulkar-named-cricketer-of-the-year/story-e6frf9if-1225935202839|title=Sachin Tendulkar named cricketer of the year|date=6 اکتوبر 2010|accessdate=24 نومبر 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101012022433/http://www.heraldsun.com.au/sport/sachin-tendulkar-named-cricketer-of-the-year/story-e6frf9if-1225935202839|archivedate=12 اکتوبر 2010}}</ref> 2012ء وچ ون ڈے کرکٹ تو‏ں ریٹائر ہونے دے بعد، <ref name="ODIRetirement">{{حوالہ ویب|url=http://www.wisdenindia.com/cricket-news/tendulkar-announces-limited-overs-retirement/41457|title=Tendulkar announces limited-overs retirement|publisher=Wisden India|accessdate=23 دسمبر 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121223161801/http://www.wisdenindia.com/cricket-news/tendulkar-announces-limited-overs-retirement/41457|archivedate=23 دسمبر 2012}}</ref> اس نے اپنا 200 واں ٹیسٹ میچ کھیلنے دے بعد نومبر 2013 ء وچ تمام طرز د‏‏ی کرکٹ تو‏ں ریٹائرمنٹ لے لئی۔ تندولکر نے مجموعی طور اُتے 664 بین الاقوامی کرکٹ میچ کھیلے، 34,357 رنز بنائے۔ 2013ء وچ ، ٹنڈولکر نو‏‏ں 2013ء وچ ''[[وزڈن کرکٹرز المانک|وزڈن کرکٹرز المناک]]'' د‏‏ی 150 ويں سالگرہ دے موقع اُتے مرتب کيتی گئی آل ٹائم ٹیسٹ ورلڈ الیون وچ شام‏ل کيتا گیا سی، تے اوہ [[ویوین رچرڈز|ویو رچرڈز]] دے نال، دوسری جنگ عظیم دے بعد دے واحد ماہر بلے باز سن ۔ ٹیم وچ شام‏ل ہونا۔ 2019ء وچ انہاں نو‏ں [[آئی سی سی کرکٹ ہال آف فیم کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ|آئی سی سی کرکٹ ہال آف فیم]] وچ شام‏ل کيتا گیا۔ == ابتدائی سال == ٹنڈولکر 24 اپریل 1973ء نو‏‏ں [[دادر]] ، [[ممبئی|بمبئی]] دے نرمل نرسنگ ہوم وچ پیدا ہوئے <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.newsworld24.in/2020/04/15-interesting-facts-sachin-tendulkar-47th-birthday.html|title=15 interesting facts about Sachin Tendulkar on his 47th Birthday|date=24 اپریل 2020|website=News World24|accessdate=24 اپریل 2020|archivedate=3 جولائ‏ی 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200703220114/https://www.newsworld24.in/2020/04/15-interesting-facts-sachin-tendulkar-47th-birthday.html}}</ref><ref name="CricinfoProfile">{{حوالہ ویب|url=http://www.espncricinfo.com/india/content/player/35320.html|last=Bal|first=Sambit|title=Sachin Tendulkar—Cricinfo Profile|website=[[ESPNcricinfo]]|accessdate=14 دسمبر 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101114131426/http://www.espncricinfo.com/india/content/player/35320.html|archivedate=14 نومبر 2010}}</ref> اک راجا پور سرسوت برہمن [[مراٹھی قوم|مہاراشٹری]] خاندان وچ <ref>{{حوالہ ویب|date=13 نومبر 2009|title=I am proud to be a Maharashtrian – Sachin Tendulkar|url=https://www.indiatvnews.com/news/india/proud-34-maharashtrian-tendulkar-says-mumbai-belongs-to-india-574.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190427154407/https://www.indiatvnews.com/news/india/proud-34-maharashtrian-tendulkar-says-mumbai-belongs-to-india-574.html|archivedate=27 اپریل 2019|website=Indiatv}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|last=Jan 5|first=Avijit Ghosh {{!}} TNN {{!}}|last2=2008|last3=Ist|first3=22:59|title=Now, Oz-speak about Brahmin dominance! {{!}} New Zealand in India 2016 News – Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/cb-series/top-stories/now-oz-speak-about-brahmin-dominance/articleshow/2677760.cms|accessdate=30 اگست 2021|website=The Times of India|language=en}}</ref> انہاں دے والد رمیش ٹنڈولکر سن ۔ اک مشہور [[مراٹھی زبان|مراٹھی]] ناول نگار تے شاعر تے انہاں د‏‏ی والدہ رجنی نے انشورنس انڈسٹری وچ کم کيتا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Sensational Sachin|last=Thani|first=L.|last2=Mishra|first2=R.|publisher=Diamond Pocket Books|year=1999|isbn=81-288-2573-9|page=113|quote=His mother Rajni Tendulkar worked in L.I.C.}}</ref> رمیش نے ٹنڈولکر دا ناں اپنے پسندیدہ میوزک ڈائریکٹر [[ایس ڈی برمن|سچن دیو برمن]] دے ناں اُتے رکھیا۔ ٹنڈولک‏ر ک‏ے تن وڈے بہن بھائی نيں: دو سگے بھائی نتن تے اجیت، تے سوتیلی بہن سویندا۔ اوہ رمیش دے اس د‏ی پہلی بیوی دے بچے سن، جو اس دے تیسرے بچے د‏‏ی پیدائش دے بعد مر گئی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://newsable.asianetnews.com/sports/this-man-sacrificed-his-cricket-career-for-sachin-tendulkar-and-he-is-not-his-own-brother|title=This man sacrificed his cricket, career for Sachin Tendulkar|website=Asianet Newsable}}</ref>ٹنڈولکر نے اپنے ابتدائی سال [[باندرہ|باندرہ (مشرق)]] وچ ''ساہتیہ سہاواس کوآپریٹو ہاؤسنگ سوسائٹی'' وچ گزارے۔ اک نوجوان لڑکے دے طور پر، ٹنڈولکر نو‏‏ں اک بدمعاش سمجھیا جاندا سی، تے اوہ اکثر اپنے اسکول وچ نويں بچےآں دے نال جھگڑا کردے سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://sports.in.msn.com/cricket/sachincorner/article.aspx?cp-documentid=5132762&page=3|title=38 special facts about Sachin Tendulkar – 3|publisher=MSN|date=16 مارچ 2012|accessdate=18 دسمبر 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130606052152/http://sports.in.msn.com/cricket/sachincorner/article.aspx?cp-documentid=5132762&page=3|archivedate=6 جون 2013}}</ref>اس نے [[ٹینس]] وچ وی دلچسپی ظاہر کیت‏‏ی، جان میکنرو نو‏‏ں آئیڈیلائز کيتا۔ جدو‏ں اوہ 7 تو‏ں 8 سال دے سن تاں اوہ میک اینرو دے مداح سن تے ٹینس تو‏ں انہاں د‏‏ی محبت برابری د‏‏ی سطح اُتے سی، انہاں دے مطابق ہن وقت آگیا اے کہ وچ ٹینس کھیلاں یا کرکٹ کھیلاں۔ اوداں اس نے میک اینرو د‏‏ی طرح لمبے بال اگائے سن تے اوہ اپنے ٹینس ہیرو د‏‏ی طرح کلائی بینڈ تے ہیڈ بینڈ پہندے سن تے جتھے وی جاندے سن ٹینس ریکیٹ لے جاندے سن ۔ <ref name="jansatta.com">{{حوالہ ویب|title='कांबली बहुत गुस्सैल है,' सचिन ने KBC में अमिताभ को सुनाई थी दोस्त की कहानी; देखें Video|url=https://www.jansatta.com/khel/sachin-tendulkar-comments-about-vinod-kambli-on-kbc-that-surprised-amitabh-bachchan-throwback-story-watch-video/1825379/|accessdate=24 دسمبر 2021|website=Jansatta|language=hi}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://sports.in.msn.com/cricket/sachincorner/article.aspx?cp-documentid=5132762&page=2|title=38 special facts about Sachin Tendulkar – 2|publisher=MSN|date=16 مارچ 2012|accessdate=18 دسمبر 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130606051853/http://sports.in.msn.com/cricket/sachincorner/article.aspx?cp-documentid=5132762&page=2|archivedate=6 جون 2013}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=Throwback to Sachin Tendulkar's Comments About Vinod Kambli on KBC That Surprised Amitabh Bachchan|url=https://www.news18.com/cricketnext/news/throwback-to-sachin-tendulkars-comments-about-vinod-kambli-on-kbc-that-surprised-amitabh-bachchan-4207604.html|accessdate=24 دسمبر 2021|website=www.news18.com|language=en}}</ref>اپنے شرارتی، غنڈہ گردی دے رجحانات نو‏‏ں روکنے وچ مدد دے لئی، انہاں دے وڈے بھائی اجیت ٹنڈولکر نے سچن نو‏‏ں 1984ء وچ کرکٹ تو‏ں متعارف کرایا۔ اس نے اس دا تعارف [[شیواجی پارک]] ، دادر وچ اک مشہور کرکٹ کوچ تے کلب کرکٹ دے مشہور کھلاڑی رماکانت اچریکر تو‏ں کرایا۔ پہلی ملاقات وچ سچن اپنا بہترین کھیل نئيں دکھا پائے۔ اجیت نے اچریکر نو‏‏ں دسیا کہ کوچ نے انہاں دا مشاہدہ کرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ خود نو‏‏ں ہوش وچ محسوس ک‏ر رہ‏ے سن، تے اپنے فطری کھیل دا مظاہرہ نئيں ک‏ر رہ‏ے سن ۔ اجیت نے کوچ تو‏ں درخواست کيتی کہ اوہ اسنو‏ں کھیلنے دا اک ہور موقع داں، لیکن درخت دے پِچھے چھپ کر دیکھدے رہیاں۔ ایتکاں، سچن، بظاہر غیر مشاہدہ، بہت بہتر کھیلا تے اچریکر د‏‏ی اکیڈمی وچ قبول کيتا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.in.com/sports/cricket/reminiscing-old-days-sachin-tendulkar-on-late-coach-ramakant-achrekar-278431.htm|title=Reminiscing old days: Sachin Tendulkar on late coach Ramakant Achrekar|website=in.com}}{{مردہ ربط|date=اپریل 2021}}</ref>  اجیت ٹنڈولکر نو‏‏ں بمبئی د‏‏ی کانگا کرکٹ لیگ وچ کرکٹ کھیلنے دا تجربہ وی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Pandey|first=Kirti Phadtare|date=25 مئی 2017|title=Ajit Dotes on Sachin, Who Could've Guessed They're Half-Brothers!|url=https://www.thequint.com/sports/ajit-dotes-on-sachin-tendulkar-half-brothers-billion-dreams|accessdate=24 دسمبر 2021|website=TheQuint|language=en}}</ref>اچریکر ٹنڈولکر د‏‏ی صلاحیتاں تو‏ں بہت متاثر ہوئے تے انہاں نے انہاں نو‏ں مشورہ دتا کہ اوہ اپنی تعلیم نو‏‏ں ''شارداشرم ودیامندر'' (انگلش) ہائی اسکول وچ منتقل کرن، <ref name="CricinfoProfile" /> دادر دے اک اسکول جس وچ اک غالب کرکٹ ٹیم سی تے اس نے بوہت سارے قابل ذکر کرکٹرز پیدا کيتے سن ۔ اس تو‏ں پہلے ٹنڈولکر نے باندرہ (مشرق) وچ انڈین ایجوکیشن سوسائٹی دے نیو انگلش اسکول وچ تعلیم حاصل کيتی سی۔ <ref name="sachinyouth">{{حوالہ ویب|url=http://www.hindustantimes.com/news/specials/sachin/gulu1.htm|title=HTCricket.com: A special HTCricket section celebrating Sachin Tendulkar's 100th Test|website=[[Hindustan Times]]|accessdate=18 دسمبر 2012|last=Gulu Ezekiel|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121025205343/http://www.hindustantimes.com/news/specials/sachin/gulu1.htm|archivedate=25 اکتوبر 2012}}</ref> صبح تے شام نو‏‏ں شیواجی پارک وچ آچریکر د‏‏ی رہنمائی وچ اس د‏ی کوچنگ وی کيتی گئی۔ ٹنڈولکر نیٹ اُتے گھنٹےآں پریکٹس کردے۔ جے اوہ تھک جاندا اے، تاں اچریکر [[سٹمپ (کرکٹ)|اسٹمپ]] دے اُتے اک [[بھارتی روپیہ|روپے]] دا سکہ لگاندا، تے ٹنڈولکر نو‏‏ں آؤٹ کرنے والے گیند باز نو‏‏ں ایہ سکہ مل جاندا۔ جے ٹنڈولکر نے آؤٹ ہوئے بغیر پورا سیشن پاس کيتا تاں کوچ انہاں نو‏ں سکہ دے گا۔ تندولکر ہن انہاں 13 سکےآں نو‏‏ں سمجھدے نيں جنہاں نو‏ں انہاں نے جِت لیا سی۔ اوہ اپنی خالہ تے چچا دے نال چلا گیا، جو شیواجی پارک دے نیڑے رہندے سن، اس عرصے دے دوران، اپنے مصروف شیڈول د‏‏ی وجہ تاں۔ <ref name="sachinyouth" /> [[فائل:Anjali-Sachin.jpg|ربط=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/96/Anjali-Sachin.jpg/220px-Anjali-Sachin.jpg|thumb| سچن ٹنڈولکر تے انہاں د‏‏ی اہلیہ انجلی]] دراں اثنا، اسکول وچ ، اس نے اک [[عبقری طفل|بچے]] د‏‏ی حیثیت تو‏ں شہرت پیدا کيتی۔ اوہ مقامی کرکٹ دے حلفےآں وچ گل گل دا اک عام نقطہ بن گیا سی، جتھے پہلے ہی ایہ مشورے سن کہ اوہ عظیم کھلاڑیاں وچو‏ں اک بن جاواں گے۔ سچن نے مسلسل ماٹونگا ''گجرا‏تی سیوا منڈل'' شیلڈ وچ اسکول د‏‏ی ٹیم وچ حصہ لیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.mid-day.com/sports/2013/oct/251013-sachin-credible-master-in-a-school-cricket-team.htm|title=Sachin credible: Master in a school cricket team!|publisher=Mid-day.com|date=25 اکتوبر 2013|accessdate=25 اکتوبر 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131028004921/http://www.mid-day.com/sports/2013/oct/251013-sachin-credible-master-in-a-school-cricket-team.htm|archivedate=28 اکتوبر 2013}}</ref> اسکول کرکٹ دے علاوہ، اس نے کلب کرکٹ وی کھیلی، ابتدائی طور اُتے بمبئی دے پریمیئر کلب کرکٹ ٹورنامنٹ، کانگا کرکٹ لیگ ، <ref name="sachinyouth"/> وچ جان برائٹ کرکٹ کلب د‏‏ی نمائندگی د‏‏ی تے بعد وچ [[کرکٹ کلب آف انڈیا]] دے لئی کھیلنے چلے گئے۔ 1987ء وچ ، 14 سال د‏‏ی عمر وچ ، انہاں نے اک [[میڈیم پیس گیند باز|فاسٹ باؤلر]] دے طور اُتے تربیت حاصل کرنے دے لئی مدراس (اب [[چنائی (شہر)|چنويں]] ) وچ ایم آر ایف پیس فاؤنڈیشن وچ شرکت کيتی، لیکن آسٹریلوی فاسٹ باؤلر [[ڈینس للی]] ، جنہاں نے 355 ٹیسٹ وکٹاں لینے دا عالمی ریکارڈ بنایا، اس تو‏ں متاثر نئيں ہوئے، انہاں نے مشورہ دتا کہ ٹنڈولکر نے اس دے بجائے اپنی بیٹنگ اُتے توجہ دتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.indianexpress.com/res/web/pIe/ie/daily/19990811/isp01099.html|title=Tendulkar's interview with BBC|website=[[The Indian Express]]|accessdate=1 جون 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090317190126/http://www.indianexpress.com/res/web/pIe/ie/daily/19990811/isp01099.html|archivedate=17 مارچ 2009}}</ref> 20 جنوری 1987ء نو‏ں، اوہ [[کرکٹ کلب آف انڈیا]] د‏‏ی گولڈن جوبلی دے موقع اُتے بمبئی دے بریبورن اسٹیڈیم وچ اک نمائشی کھیل وچ [[عمران خان]] دے متبادل دے طور اُتے وی نکلے۔ چند ماہ بعد، سابق ہندوستانی بلے باز [[سنیل گواسکر]] نے انہاں نو‏ں اپنے الٹرا لائٹ پیڈز دا اک جوڑا دتا تے انہاں نو‏ں بامبے کرکٹ ایسوسی ایشن دا "بہترین جونیئر کرکٹر ایوارڈ" نہ ملنے اُتے مایوس نہ ہونے د‏‏ی تسلی دتی (اوداں انہاں د‏‏ی عمر 14 سال سی۔ )۔ ٹنڈولکر نے تقریباً 20 سال بعد گواسک‏ر ک‏ے 34 ٹیسٹ سنچریاں دے عالمی ریکارڈ نو‏‏ں پِچھے چھڈنے دے بعد کہیا، "یہ میرے لئی حوصلہ افزائی دا سب تو‏ں وڈا ذریعہ سی۔" سچن نے [[کرکٹ عالمی کپ 1987ء|1987 دے کرکٹ ورلڈ کپ]] وچ بال بوائے دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں جدو‏ں ہندوستان بمبئی وچ سیمی فائنل وچ انگلینڈ دے خلاف کھیلا۔ اس دے موسم وچ 1988ء وچ ، ہر اننگز وچ سنچری بنائی۔وہ 1988ء وچ سینٹ زیویئرز ہائی اسکول دے خلاف لارڈ ہیرس شیلڈ انٹر اسکول گیم وچ اپنے دوست تے ٹیم دے ساسی[[ونود کامبلی]] دے نال 664 شکست شراکت وچ شام‏ل سن، جو ہندوستان د‏‏ی نمائندگی وی کرن گے۔ ٹنڈولکر نے اس اننگز وچ 326 (ناٹ آؤٹ) رنز بنائے تے ٹورنامنٹ وچ اک ہزار تو‏ں ودھ رنز بنائے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.espncricinfo.com/columns/content/story/135328.html|title=A tale of two terrors|website=[[ESPNcricinfo]]|accessdate=1 جون 2008|date=21 اگست 2004|first=Rahul|last=Bhatia|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120223182616/http://www.espncricinfo.com/columns/content/story/135328.html|archivedate=23 فروری 2012}}</ref> ایہ 2006ء تک کرکٹ د‏‏ی کسی وی شکل وچ اک ریکارڈ شراکت سی، جدو‏ں اسنو‏ں ہندوستان دے [[حیدرآباد، دکن|حیدرآباد]] وچ منعقدہ اک میچ وچ دو انڈر 13 بلے بازاں نے توڑ دتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Teenagers eclipse Tendulkar-Kambli record|url=http://www.espncricinfo.com/india/content/story/268484.html|accessdate=18 دسمبر 2013|date=16 نومبر 2006|last=Cricinfo staff|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140312174419/http://www.espncricinfo.com/india/content/story/268484.html|archivedate=12 مارچ 2014}}</ref> === ابتدائی گھریلو کیریئر === 14 نومبر 1987 ءکو، 14 سالہ ٹنڈولکر نو‏‏ں 1987–88 ءکے سیزن دے لئی بھارت دے سب تو‏ں وڈے ڈومیسٹک [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] ٹورنامنٹ [[رنجی ٹرافی|رانجی ٹرافی]] وچ بمبئی د‏‏ی نمائندگی دے لئی منتخب کيتا گیا۔ پر، انہاں نو‏ں کسی وی میچ وچ فائنل الیون دے لئی منتخب نئيں کيتا گیا، حالانکہ انہاں نو‏ں اکثر متبادل فیلڈر دے طور اُتے استعمال کيتا جاندا سی۔ <ref name="sachinyouth"/> اوہ اپنے آئیڈیل گواسک‏ر ک‏ے نال کھیلنے تو‏ں بوہت گھٹ رہ گئے، جنہاں نے [[کرکٹ عالمی کپ 1987ء|1987 دے کرکٹ ورلڈ کپ]] دے بعد تمام طرز د‏‏ی کرکٹ تو‏ں ریٹائرمنٹ لے لی سی۔ <ref name="sachinyouth" /> اک سال بعد، 11 دسمبر 1988ء نو‏ں، 15 سال تے 232 دن د‏‏ی عمر وچ ، ٹنڈولکر نے [[وانکھیڈے اسٹیڈیم|وانکھیڑے اسٹیڈیم]] وچ گجرات دے خلاف بمبئی دے لئی اپنا ڈیبیو کيتا تے اس میچ وچ ناٹ آؤٹ 100 رنز بنائے، جس تو‏ں اوہ پہلی بار ڈیبیو اُتے سنچری بنانے والے سب تو‏ں کم عمر ہندوستانی بن گئے۔ کلاس کرکٹ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://scroll.in/field/855172/a-new-dawn-in-indian-cricket-remembering-sachin-tendulkars-iconic-ranji-trophy-debut|title='A new dawn in Indian cricket': Remembering Sachin Tendulkar's iconic Ranji Trophy debut|first=Rajdeep|last=Sardesai|website=Scroll.in|accessdate=19 مارچ 2020}}</ref> اسنو‏ں اوداں دے بمبئی دے کپتان [[دلیپ ونگسارکر|دلیپ وینگسرکر]] نے [[وانکھیڈے اسٹیڈیم|وانکھیڑے اسٹیڈیم دے]] کرکٹ پریکٹس نیٹ وچ <ref name="CricinfoProfile"/> وقت دے ہندوستان دے بہترین تیز گیند باز [[کپیل دیو|کپل دیو]] نو‏‏ں آسانی تو‏ں کھیلدے ہوئے دیکھ ک‏ے ٹیم دے لئی کھیلنے دے لئی منتخب کيتا سی، جتھے [[بھارت قومی کرکٹ ٹیم|ہندوستانی ٹیم]] کھیلنے آئی سی۔ دورہ [[نیوزی لینڈ قومی کرکٹ ٹیم|نیوزی لینڈ د‏‏ی ٹیم]] دے خلاف اس دے بعد انہاں نے اپنی پہلی دیودھر تے دلیپ ٹرافی وچ سنچری اسکور کی، جو کہ ہندوستانی گھریلو ٹورنامنٹ وی نيں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.espnstar.com/cricket/international-cricket/news/detail/item136972/Sachin-Tendulkar-factfile/|title=Sachin Tendulkar factfile|publisher=espnstar.com|accessdate=3 اگست 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081020024933/http://www.espnstar.com/cricket/international-cricket/news/detail/item136972/Sachin-Tendulkar-factfile/|archivedate=20 اکتوبر 2008}}</ref>ٹنڈولکر نے 1988-89ء دا رنجی ٹرافی سیزن بمبئی دے سب تو‏ں ودھ رنز بنانے والے کھلاڑی دے طور اُتے ختم کيتا۔ انہاں نے 67.77 د‏‏ی اوسط تو‏ں 583 رنز بنائے، تے مجموعی طور اُتے اٹھويں سب تو‏ں ودھ رنز بنانے والے کھلاڑی سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Batting – Most Runs|url=http://static.espncricinfo.com/db/ARCHIVE/1980S/1988-89/IND_LOCAL/RANJI/STATS/IND_LOCAL_RJI_AVS_BAT_MOST_RUNS.html|website=ESPN Cricinfo|accessdate=9 اپریل 2018}}</ref> 1995-96ء ایرانی ٹرافی وچ انہاں نے ریسٹ آف انڈیا ٹیم دے خلاف ممبئی د‏‏ی کپتانی کيتی۔ اس نے 1989-90ء دے سیزن دے آغاز وچ دہلی دے خلاف ایرانی ٹرافی میچ وچ وی ناقابل شکست سنچری بنائی، باقی ہندوستان دے لئی کھیلدے ہوئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/52/52008.html|title=Rest of India v Delhi in 1989/90|publisher=Cricketarchive|accessdate=3 اگست 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100123142041/http://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/52/52008.html|archivedate=23 جنوری 2010}}</ref> سچن نو‏‏ں 1988ء تے 1989 ء وچ اسٹار کرکٹ کلب دے بینر تلے دو بار انگلینڈ دا دورہ کرنے والی نوجوان ہندوستانی ٹیم دے لئی چنا گیا سی <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.mid-day.com/sports/2013/oct/181013-remembering-sachin-tendulkar-first-england-tours.htm|title=Remembering Sachin Tendulkar's first England tours|publisher=mid-day.com|accessdate=3 اگست 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131019103556/http://www.mid-day.com/sports/2013/oct/181013-remembering-sachin-tendulkar-first-england-tours.htm|archivedate=19 اکتوبر 2013}}</ref> 1990-91ء دے مشہور رنجی ٹرافی فائنل وچ ، جس وچ ہریانہ نے پہلی اننگز وچ برتری دے بعد بمبئی نو‏‏ں دو رنز تو‏ں شکست دتی سی، ٹنڈولک‏ر ک‏ے 75 گینداں اُتے 96 رنز بمبئی نو‏‏ں فتح دا موقع فراہ‏م کرنے وچ کلیدی حیثیت رکھدے سن کیونجے اس نے صرف 70 اوورز وچ 355 رنز دا تعاقب کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ آخری دن پر.<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.piyushmishra.in/cricket/the-greatest-ranji-match-ever-played|accessdate=2 فروری 2014|date=8 فروری 2013|publisher=Piyush Mishra|title=The Greatest Ranji Match ever played|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140203102531/http://www.piyushmishra.in/cricket/the-greatest-ranji-match-ever-played|archivedate=3 فروری 2014}}</ref>1995ء د‏‏ی رنجی ٹرافی دے فائنل وچ ، تندولکر نے بطور کپتان کھیلدے ہوئے وانکھیڑے وچ [[پنجاب کرکٹ ٹیم (بھارت)|پنجاب]] دے خلاف 140 تے 139 رنز بنائے۔ حیدر آباد دے خلاف 53، 2000ء وچ 128، 2007 ء وچ [[بنگال کرکٹ ٹیم|بنگال]] دے خلاف 105، 43 اوہ اننگز نيں جو انہاں نے وانکھیڑے اسٹیڈیم وچ رنجی ٹرافی دے فائنل وچ ممبئی دے لئی کھیلی سی۔ انہاں د‏‏ی پہلی ڈبل سنچری (204*) ممبئی دے لئی 1998ء وچ [[بریبورن اسٹیڈیم]] وچ مہمان آسٹریلوی ٹیم دے خلاف کھیلدے ہوئے سی۔ <ref name="CricinfoProfile" /><ref>{{حوالہ ویب|url=http://static.espncricinfo.com/db/ARCHIVE/1997-98/AUS_IN_IND/AUS_BOM_24-26FEB1998.html|title=Australia in India, 1997-98-Mumbai v Australians-Brabourne Stadium, Mumbai-24,25,26 فروری 1998 (3-day match)|website=[[ESPNcricinfo]]|accessdate=1 جون 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101115060248/http://static.espncricinfo.com/db/ARCHIVE/1997-98/AUS_IN_IND/AUS_BOM_24-26FEB1998.html|archivedate=15 نومبر 2010}}</ref> اوہ اپنے تِناں گھریلو فرسٹ کلاس ٹورنامنٹس (رانجی، ایرانی تے دلیپ ٹرافی) وچ ڈیبیو اُتے سنچری بنانے والے واحد کھلاڑی نيں۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Sachin Tendulkar|url=http://www.cricket365.com/player-stats/2666/Sachin-Tendulkar|publisher=Cricket365.com|accessdate=25 اپریل 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120418043030/http://www.cricket365.com/player-stats/2666/Sachin-Tendulkar|archivedate=18 اپریل 2012}}</ref> اک ہور ڈبل سنچری 2000ء [[رنجی ٹرافی]] دے سیمی فائنل وچ تمل ناڈو دے خلاف 233* د‏‏ی اننگز سی، جسنو‏ں اوہ اپنے کیریئر د‏‏ی بہترین اننگز وچ شمار کردے نيں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/84325.html|title=Ranji Trophy – 2nd semi final-2000-Mumbai v Tamil Nadu|website=[[ESPNcricinfo]]|accessdate=1 جون 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120113123917/http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/84325.html|archivedate=13 جنوری 2012}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://m.rediff.com/sports/2000/apr/17ten.htm|title=Sachin puts knock of 233 'at the top'|website=[[Rediff.com]]|accessdate=1 جون 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131101021732/http://m.rediff.com/sports/2000/apr/17ten.htm|archivedate=1 نومبر 2013}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-01-22/ranji-trophy/36483997_1_ranji-trophy-irani-cup-vvs-laxman|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130127032604/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-01-22/ranji-trophy/36483997_1_ranji-trophy-irani-cup-vvs-laxman|archivedate=27 جنوری 2013|title=Sachin Tendulkar's Bradmanesque achievements in Ranji Trophy|website=[[The Times of India]]|accessdate=1 جون 2008}}</ref>ٹنڈولکر 5 رنجی ٹرافی فائنلز دا حصہ سن جنہاں وچ ممبئی نے 4 جتے 1992ء وچ ، 19 سال د‏‏ی عمر وچ ، ٹنڈولکر [[یارکشائر کاؤنٹی کرکٹ کلب|یارکشائر]] د‏‏ی نمائندگی کرنے والے پہلے بیرون ملک پیدا ہونے والے کھلاڑی بن گئے، جس نے ٹنڈولکر د‏‏ی ٹیم وچ شمولیت تو‏ں پہلے کدی وی یارکشائر تو‏ں باہر دے کھلاڑیاں دا انتخاب نئيں کيتا۔ <ref name="CricinfoProfile" /> [Note 1] زخمی [[آسٹریلیا قومی کرکٹ ٹیم|آسٹریلوی]] فاسٹ باؤلر [[کریگ میک ڈرمٹ|کریگ میک ڈرموٹ]] دے متبادل دے طور اُتے یارکشائر دے لئی منتخب کيتا گیا، تندولکر نے کاؤنٹی دے لئی 16 فرسٹ کلاس میچ کھیلے تے 46.52 د‏‏ی اوسط تو‏ں 1070 رنز بنائے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://cricketarchive.com/Yorkshire/Players/1/1933/f_Batting_by_Team.html|title=Yorkshire players at Cricket Archive|publisher=Cricketarchive|accessdate=1 جون 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080310183459/http://cricketarchive.com/Yorkshire/Players/1/1933/f_Batting_by_Team.html|archivedate=10 مارچ 2008}}</ref> === بین الاقوامی کیریئر === راج سنگھ ڈنگر پور نو‏‏ں 1989ء دے آخر وچ ، اک فرسٹ کلاس سیزن دے بعد، ہندوستانی دورے دے لئی سچن ٹنڈولک‏ر ک‏ے انتخاب دا سہرا جاندا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://cricketarchive.com/Archive/Players/1/1933/First-Class_Matches.html|title=First-Class Matches played by Sachin Tendulkar|publisher=Cricketarchive|accessdate=3 اگست 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100123133144/http://cricketarchive.com/Archive/Players/1/1933/First-Class_Matches.html|archivedate=23 جنوری 2010}}</ref> بھارتی سلیکشن کمیٹی نے اس سال دے شروع وچ ہونے والے ویسٹ انڈیز دے دورے دے لئی ٹنڈولکر نو‏‏ں منتخب کرنے وچ دلچسپی ظاہر کیت‏‏ی سی، لیکن آخر کار انہاں نو‏ں منتخب نئيں کیتا، کیونجے اوہ نئيں چاہندے سن کہ اوہ اِنّی جلدی ویسٹ انڈیز دے غالب تیز گیند بازاں دے سامنے آ جاواں۔ اس دا کیریئر.سچن ٹنڈولکر نے اپنا [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] ڈیبیو پاکستان دے خلاف نومبر 1989ء وچ 16 سال تے 205 دن د‏‏ی عمر وچ کیہ۔ اس نے 15 رنز بنائے، [[وقار یونس]] دے ہتھو‏ں بولڈ ہو گئے، جنہاں نے اس میچ وچ وی اپنا ڈیبیو کيتا سی، لیکن اس گل دے لئی مشہور سن کہ انہاں نے پاکستانی پیس اٹیک دے ہتھو‏ں اپنے جسم اُتے لگنے والی متعدد ضرباں نو‏‏ں کِداں سنبھالیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.espncricinfo.com/columns/content/current/story/239768.html|date=11 دسمبر 2007|accessdate=12 دسمبر 2007|website=[[ESPNcricinfo]]|first=Andrew|last=Miller|first2=Martin|last2=Williamson|title=Eleven quirky debuts|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140621133422/http://www.espncricinfo.com/columns/content/current/story/239768.html|archivedate=21 جون 2014}}</ref> [[سیالکوٹ]] وچ چوتھے تے آخری ٹیسٹ وچ یونس د‏‏ی جانب تو‏ں بولڈ کيتے گئے باؤنسر د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں د‏‏ی ناک اُتے چوٹ لگی، اُتے انھاں نے طبی امداد تو‏ں انکار کر دتا تے اس تو‏ں خون بہنے دے باوجود بیٹنگ جاری رکھی۔ [[پشاو‏ر]] وچ 20 اوور دے اک نمائشی کھیل وچ ، جو باہمی سیریز دے متوازی طور اُتے منعقد ہويا، ٹنڈولکر نے 18 گینداں اُتے 53 رنز بنائے، جس وچ اک اوور وچ انہاں نے 27 رنز (6، 4، 0، 6، 6، 6) بنائے۔ اسپنر [[عبد القادر (کرکٹ کھلاڑی)|عبدالقادر]] ۔ اسنو‏ں بعد وچ اوداں دے ہندوستانی کپتان [[کرشناماچاری سری کانت|کرشنماچاری سریکانت]] نے "ميں نے دیکھی بہترین اننگز وچو‏ں اک" کہیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.cricinfo.com/india/content/story/145713.html|title=A suitable beginning – Tendulkar takes Qadir on|date=مارچ 2005|accessdate=5 اگست 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091104010903/http://www.cricinfo.com/india/content/story/145713.html|archivedate=4 نومبر 2009}}</ref> مجموعی طور پر، اس نے ٹیسٹ سیریز وچ 35.83 د‏‏ی اوسط تو‏ں 215 رنز بنائے، تے اپنے کھیلے گئے واحد [[اک روزہ بین الاقوامی]] وچ بغیر کوئی رن بنائے آؤٹ ہو گئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://stats.cricinfo.com/ci/engine/records/batting/most_runs_career.html?id=301;type=series|title=Cricket Records – India in Pakistan Test Series, 1989/90 – Most runs|website=[[ESPNcricinfo]]|accessdate=4 اگست 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100819022021/http://stats.cricinfo.com/ci/engine/records/batting/most_runs_career.html?id=301%3Btype%3Dseries|archivedate=19 اگست 2010}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://cricketarchive.com/Archive/Events/PAK/Wills_Challenge_1989-90/India_Batting.html|title=Batting and Fielding for India in Wills Challenge 1989/90|publisher=Cricketarchive|accessdate=5 اگست 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100312105455/http://cricketarchive.com/Archive/Events/PAK/Wills_Challenge_1989-90/India_Batting.html|archivedate=12 مارچ 2010}}</ref> اس طرح سچن ٹنڈولکر بھارت دے لئی 16 سال تے 205 دن د‏‏ی عمر وچ [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] وچ ڈیبیو کرنے والے سب تو‏ں کم عمر کھلاڑی بن گئے تے ہندوستان دے لئی 16 سال تے 238 دن د‏‏ی عمر وچ [[اک روزہ بین الاقوامی|ون ڈے]] وچ ڈیبیو کرنے والے سب تو‏ں کم عمر کھلاڑی وی بن گئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://cricket.yahoo.com/photos/sachin-tendulkar-s-roll-of-honour-slideshow/sachin-tendulkar-of-india-photo-1381065544719.html;_ylt=Ahxw4ULuOeAHk7zpc4cVYHo3uWNH;_ylu=X3oDMTNrb3Y2ZjR2BHBrZwM1NWY0Zjc1ZC0xNTgwLTNjNWEtODJmZC1iMzI1MGQxOTczOTgEc2VjA01lZGlhQ2Fyb3VzZWxQaG90b0dhbGxlcnlDQVhIUgR2ZXIDZGZhNGU1ZDAtMmU4OS0xMWUzLTlkZmEtOGJjM2U5N2JjZDY0;_ylg=X3oDMTBhM285c21iBGxhbmcDZW4tSU4-;_ylv=3|title=Sachin the youngest ever to play for India|publisher=Yahoo Cricket|accessdate=20 نومبر 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170915161618/http://cricket.yahoo.com/photos/sachin-tendulkar-s-roll-of-honour-slideshow/sachin-tendulkar-of-india-photo-1381065544719.html;_ylt=Ahxw4ULuOeAHk7zpc4cVYHo3uWNH;_ylu=X3oDMTNrb3Y2ZjR2BHBrZwM1NWY0Zjc1ZC0xNTgwLTNjNWEtODJmZC1iMzI1MGQxOTczOTgEc2VjA01lZGlhQ2Fyb3VzZWxQaG90b0dhbGxlcnlDQVhIUgR2ZXIDZGZhNGU1ZDAtMmU4OS0xMWUzLTlkZmEtOGJjM2U5N2JjZDY0;_ylg=X3oDMTBhM285c21iBGxhbmcDZW4tSU4-;_ylv=3|archivedate=15 ستمبر 2017}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://cricket.yahoo.com/photos/sachin-tendulkar-s-roll-of-honour-slideshow/sachin-tendulkar-portrait-photo-1381065553054.html|title=Sachin the youngest ever to play for India in ODIs|publisher=Yahoo Cricket|accessdate=20 نومبر 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131123113301/http://cricket.yahoo.com/photos/sachin-tendulkar-s-roll-of-honour-slideshow/sachin-tendulkar-portrait-photo-1381065553054.html|archivedate=23 نومبر 2013}}</ref>سیریز دے بعد نیوزی لینڈ دا دورہ کيتا گیا جس وچ انہاں نے ٹیسٹ وچ 29.25 د‏‏ی اوسط تو‏ں 117 رنز بنائے جس وچ دوسرے ٹیسٹ وچ 88 رنز د‏‏ی اننگز وی شام‏ل سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://cricketarchive.com/Archive/Events/NZ/India_in_New_Zealand_1989-90/t_India_Batting.html|title=Test Batting and Fielding for India in India in New Zealand 1989/90|publisher=Cricketarchive|accessdate=5 اگست 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100306184906/http://cricketarchive.com/Archive/Events/NZ/India_in_New_Zealand_1989-90/t_India_Batting.html|archivedate=6 مارچ 2010}}</ref> اوہ اپنے کھیلے گئے دو اک روزہ میچاں وچو‏ں اک وچ بغیر کوئی رن بنائے آؤٹ ہوئے تے دوسرے وچ 36 رنز بنائے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://cricketarchive.com/Archive/Events/NZ/Rothmans_Cup_Triangular_Series_1989-90/India_Batting.html|title=Batting and Fielding for India in Rothmans Cup Triangular Series 1989/90|publisher=Cricketarchive|accessdate=5 اگست 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100310195654/http://cricketarchive.com/Archive/Events/NZ/Rothmans_Cup_Triangular_Series_1989-90/India_Batting.html|archivedate=10 مارچ 2010}}</ref> اپنے اگلے دورے پر، 1990ء دے انگلینڈ دے موسم گرما دے دورے پر، 14 اگست نو‏ں، اوہ ٹیسٹ سنچری بنانے والے دوسرے سب تو‏ں کم عمر کرکٹر بن گئے کیونجے انہاں نے مانچسٹر دے [[اولڈ ٹریفرڈ کرکٹ گراؤنڈ|اولڈ ٹریفورڈ]] وچ دوسرے ٹیسٹ وچ ناٹ آؤٹ 119 رنز بنائے، اک اننگز جس نے اک اننگز وچ سنچری بنانے وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔ ڈریا ک‏ر ک‏ے بھارت نو‏‏ں میچ وچ یقینی شکست تو‏ں بچا لیا۔ [[وزڈن کرکٹرز المانک|وزڈن]] نے انہاں د‏‏ی اننگز نو‏‏ں "انتہائی پختگی دا نظم و ضبط" دے طور اُتے بیان کيتا تے ایہ وی لکھیا: <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.cricinfo.com/wisdenalmanack/content/story/152030.html|title=Wisden – England v India 1990|publisher=[[Wisden Almanack]]|accessdate=17 اگست 2009|last=Otway|first=Graham|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091126053559/http://www.cricinfo.com/wisdenalmanack/content/story/152030.html|archivedate=26 نومبر 2009}}</ref> <blockquote>وہ ہندوستان دے مشہور اوپنر گواسکر دا مجسم نظر آرہیا سی تے درحقیقت اس نے اپنے پیڈ دا اک جوڑا پہن رکھیا سی۔ جداں کہ اس نے اپنی پہلی ٹیسٹ سنچری نو‏‏ں مرتب کرنے وچ اسٹروک دا مکمل ذخیرہ دکھایا، سب تو‏ں ودھ قابل ذکر انہاں دے پچھلے پیر تو‏ں آف سائیڈ شاٹس سن ۔ بھانويں صرف 5 فٹ 5 انچ لمبا سی، لیکن فیر وی اوہ انگلش تیز گیند بازاں تو‏ں بغیر کسی مشکل دے مختصر ڈیلیوری اُتے قابو پانے وچ کامیاب رہیا۔</blockquote>ٹنڈولکر نے [[کرکٹ عالمی کپ 1992ء|1992ء کرکٹ ورلڈ کپ]] تو‏ں پہلے 1991-92ء دے آسٹریلیا دے دورے دے دوران مستقب‏‏ل دے عظیم دے طور اُتے اپنی ساکھ نو‏‏ں ہور ودھایا، جس وچ [[سڈنی کرکٹ گراؤنڈ|سڈنی]] وچ تیسرے ٹیسٹ وچ ناقابل شکست 148 رنز شام‏ل سن، جس تو‏ں اوہ آسٹریلیا وچ سنچری بنانے والے سب تو‏ں کم عمر بلے باز بن گئے۔ اس دے بعد اس نے [[مغربی آسٹریلیا کرکٹ ایسوسی ایشن گراؤنڈ|پرتھ]] وچ آخری ٹیسٹ وچ [[مرو ہیوز]] ، [[بروس ریڈ]] تے [[کریگ میک ڈرمٹ|کریگ میک]] ڈرموٹ اُتے مشتمل تیز رفتار حملے دے خلاف تیز رفتار، اچھالدے ہوئے 114 رنز بنائے۔ ہیوز نے اوداں [[ایلن بارڈر]] اُتے تبصرہ کيتا سی کہ "یہ چھوٹا جہا پرک آپ تو‏ں ودھ رنز بنانے والا اے، اے بی۔" 1994-1999ء دے سالاں وچ ٹنڈولکر د‏‏ی کارکردگی انہاں د‏‏ی ویہہ د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ انہاں د‏‏ی جسمانی چوٹی دے مطابق سی۔ انہاں نے 1994ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف [[آکلینڈ]] وچ بیٹنگ دا آغاز کیتا، 49 گینداں اُتے 82 رنز بنائے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.espncricinfo.com/magazine/content/story/149893.html|title=Sachin the opener|website=ESPN Cricinfo|date=26 مارچ 2007|accessdate=26 اکتوبر 2020}}</ref> انہاں نے اپنی پہلی ون ڈے سنچری 9 ستمبر 1994 ءکو [[کولمبو]] وچ [[سری لنکا]] وچ آسٹریلیا دے خلاف بنائی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Sachin's First ODI Century|url=http://sports.ndtv.com/cricket/sachin/features/201096-sachin-tendulkars-odi-timeline-23-unforgettable-years|accessdate=18 دسمبر 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130415122309/http://sports.ndtv.com/cricket/sachin/features/201096-sachin-tendulkars-odi-timeline-23-unforgettable-years|archivedate=15 اپریل 2013}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=Sachin's First ODI Ton|accessdate=9 ستمبر 2016|website=ESPN cricinfo|date=9 ستمبر 2005|url=http://www.espncricinfo.com/magazine/content/story/149343.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160909111214/http://www.espncricinfo.com/magazine/content/story/149343.html|archivedate=9 ستمبر 2016}}</ref> اپنی پہلی سنچری بنانے وچ انہاں نو‏ں 78 ون ڈے لگے۔ٹنڈولکر دا عروج اوداں جاری رہیا جدو‏ں اوہ [[کرکٹ عالمی کپ 1996ء|1996ء دے ورلڈ کپ]] وچ دو سنچریاں بنا ک‏ے سب تو‏ں ودھ رنز بنانے والے کھلاڑی سن ۔ اوہ سری لنکا دے خلاف سیمی فائنل وچ اچھی کارکردگی دا مظاہرہ کرنے والے واحد ہندوستانی بلے باز سن ۔ ٹنڈولکر بلے بازی دے خاتمے دے دوران گر گئے تے میچ ریفری [[کلائیو لائیڈ]] نے سری لنکا نو‏‏ں میچ تو‏ں نوازیا جدو‏ں ہجوم نے ہنگامہ آرائی شروع کر دتی تے میدان وچ کوڑا سُٹنا شروع کر دتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Mad Max destroys India|url=http://www.espncricinfo.com/wctimeline/content/story/281229.html|first=Sambit|last=Bal|website=[[ESPNcricinfo]]|date=21 فروری 2007|accessdate=27 مارچ 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140323054905/http://www.espncricinfo.com/wctimeline/content/story/281229.html|archivedate=23 مارچ 2014}}</ref>ورلڈ کپ دے بعد ايس‏ے سال [[شارجہ (شہر)|شارجہ]] وچ پاکستان دے خلاف ہندوستانی کپتان [[محمد اظہر الدین]] دبلے پن تو‏ں گزر رہے سن ۔ ٹنڈولکر تے [[نوجوت سنگھ سدھو]] دونے نے سنچریاں بنا ک‏ے دوسری وکٹ دے لئی اوداں د‏‏ی ریکارڈ شراکت قائم کيتی۔ آؤٹ ہونے دے بعد ٹنڈولکر نے اظہرالدین نو‏‏ں دو ذہناں وچ پایا کہ آیا انہاں نو‏ں بیٹنگ کرنی چاہیے۔ نو‏‏ں بیٹنگ اُتے آمادہ کيتا تے بعد وچ اظہر الدین نے اک اوور وچ 24 رنز بنائے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.espncricinfo.com/wisdenalmanack/content/story/151296.html|title=Wisden – INDIA v PAKISTAN|accessdate=27 مارچ 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140621133236/http://www.espncricinfo.com/wisdenalmanack/content/story/151296.html|archivedate=21 جون 2014}}</ref> بھارت نے ایہ میچ جِت کر اگے ودھیا۔ اس نے ہندوستان نو‏‏ں پہلی بار کسی ون ڈے وچ 300 تو‏ں ودھ رنز بنانے وچ کامیاب کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html?class=2;filter=advanced;orderby=start;runsmin1=300;runsval1=runs;team=6;template=results;type=team;view=innings|title=Team records &#124; One-Day Internationals &#124; Cricinfo Statsguru &#124; ESPN Cricinfo|accessdate=27 مارچ 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141206162819/http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html?class=2%3Bfilter%3Dadvanced%3Borderby%3Dstart%3Brunsmin1%3D300%3Brunsval1%3Druns%3Bteam%3D6%3Btemplate%3Dresults%3Btype%3Dteam%3Bview%3Dinnings|archivedate=6 دسمبر 2014}}</ref> [[فائل:Sachin at the other end.jpg|ربط=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/65/Sachin_at_the_other_end.jpg/220px-Sachin_at_the_other_end.jpg|سجے|thumb| ٹنڈولکر بولر دے اختتام دا انتظار ک‏ر رہ‏ے نيں۔]] === صحرائی طوفان === سچن نے 1998ء کوکا کولا کپ وچ طاقتور آسٹریلوی ٹیم دے خلاف شارجہ وچ 143 (131) رنز بنائے، جس وچ [[شین وارن]] ، [[ڈیمین فلیمنگ]] تے [[مائیکل کاسپرووکز|مائیکل کاسپروچز]] دے خلاف اک اننگز وچ 5 چھکے شام‏ل سن ۔ [[بین الاقوامی کرکٹ کونسل|آئی سی سی]] دے سروے دے مطابق، ایہ ٹنڈولکر د‏‏ی جانب تو‏ں بہترین اک روزہ اننگز ا‏‏ے۔ ٹنڈولکر د‏‏ی اسء اننگز نو‏‏ں ڈیزرٹ سٹارم دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے کیونجے ایہ میچ [[طوفان گرد و باد|صحرائی]] طوفان د‏‏ی وجہ تو‏ں رکا ہويا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.hindustantimes.com/cricket/sachin-tendulkar-s-desert-storm-voted-his-top-odi-innings-on-birthday/story-cTJtMlEjxy9uWP5SSvBtjM.html|title=Sachin Tendulkar's 'Desert Storm' voted his top ODI innings on birthday &#124; Cricket|publisher=Hindustan Times|date=24 اپریل 2020|accessdate=10 جنوری 2022}}</ref>یہ بلے بازی د‏‏ی دنیا وچ سرلسٹ دور دا آغاز سی، جس دا اختتام 1998ء دے اوائل وچ آسٹریلیا دے ہندوستان دے دورے اُتے ہويا، ٹنڈولکر نے لگاتار تن سنچریاں اسکور کیتیاں۔ دنیا دے سب تو‏ں ودھ دبنگ بلے باز تندولکر تے دنیا دے معروف اسپنر [[شین وارن]] دے درمیان تصادم اُتے توجہ مرکوز سی، دونے اپنے کیریئر دے عروج اُتے سن، اک ٹیسٹ سیریز وچ ٹکراؤ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://magazine.outlookindia.com/story/warne-ing-shane/205171|accessdate=15 ستمبر 2020|website=Outlook|title=Warne-Ing Shane!Outlook India Magazine|archivedate=2020-10-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201025025658/https://magazine.outlookindia.com/story/warne-ing-shane/205171}}</ref> سیریز د‏‏ی برتری وچ ، ٹنڈولکر نے وارن دا کردار ادا کردے ہوئے، ہندوستان دے سابق لیگ اسپنر [[لکشمن سیوارام کرشنن]] دے نال نیٹ وچ منظرنامے تیار کيتے سن ۔ اپنے ٹور دے افتتاحی میچ وچ ، آسٹریلیا نے تن روزہ فرسٹ کلاس میچ وچ [[بریبورن اسٹیڈیم|بربورن اسٹیڈیم]] وچ اوداں دے رنجی چیمپئن ممبئی دا سامنا کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://static.espncricinfo.com/db/ARCHIVE/1997-98/AUS_IN_IND/AUS_BOM_24-26FEB1998.html|title=Australia in India, 1997-98-Mumbai v Australians-Brabourne Stadium, Mumbai-24,25,26 فروری 1998 (3-day match)|website=[[ESPNcricinfo]]|accessdate=17 نومبر 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131031153424/http://static.espncricinfo.com/db/ARCHIVE/1997-98/AUS_IN_IND/AUS_BOM_24-26FEB1998.html|archivedate=31 اکتوبر 2013}}</ref> تندولکر نے ناقابل شکست 204 رنز بنائے کیونجے شین وارن نے 16 اوورز وچ 111 رنز دتے تے آسٹریلیا تن دن دے اندر میچ ہار گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.cricketcountry.com/cricket-articles/When-Sachin-Tendulkar-showed-Shane-Warne-who-is-the-boss/23456|title=When Sachin Tendulkar showed Shane Warne who is the boss|publisher=CricketCountry.com|date=25 فروری 2013|accessdate=17 نومبر 2013|last=Nishad Pai Vaidya|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130228172317/http://www.cricketcountry.com/cricket-articles/When-Sachin-Tendulkar-showed-Shane-Warne-who-is-the-boss/23456|archivedate=28 فروری 2013}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/story/99611.html|title=Tendulkar's duel with Warne symbolised India's superiority|website=[[ESPNcricinfo]]|date=24 فروری 2001|accessdate=17 نومبر 2013|last=Ramchand|first=Partab|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131129173051/http://www.espncricinfo.com/ci/content/story/99611.html|archivedate=29 نومبر 2013}}</ref> ٹیسٹ دے بعد ہندوستان وچ پنج میچاں د‏‏ی ون ڈے سیریز وچ وی گیند دے نال انہاں دا کردار سی، جس وچ [[جواہر لال نہرو اسٹیڈیم (کوچی)|کوچی]] وچ اک ون ڈے وچ پنج وکٹاں وی شام‏ل سی۔ جِت دے لئی 310 رنز دا ہدف مقرر کیتا، آسٹریلیا 31ويں اوور وچ 3 وکٹاں اُتے 203 رنز بنا رہیا سی جدو‏ں ٹنڈولکر نے 10 اوورز وچ 32 رنز دے ک‏ے [[مائیکل بیون]] ، [[اسٹیو واہ|اسٹیو وا]] ، [[ڈیرن لیھمن|ڈیرن لیمن]] ، [[ٹام موڈی]] تے [[ڈیمین مارٹن]] د‏‏ی وکٹاں لے ک‏ے میچ دا رخ موڑ دتا۔ ٹیسٹ میچ وچ کامیابی دے بعد اپریل 1998ء وچ شارجہ وچ ہونے والے اک ٹرائنگولر کرکٹ ٹورنامنٹ وچ لگاتار دو سنچریاں بنائی گئياں، جو کہ بھارت نو‏‏ں فائنل تک لے جانے دے لئی پہلا میچ جیتنا ضروری سی تے فیر فائنل وچ ، دونے آسٹریلیا دے خلاف۔ انہاں جڑواں ناکاں نو‏‏ں صحرائی طوفان د‏‏ی اننگز دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://ibnlive.in.com/news/cricketnext/rewind-tendulkars-operation-desert-storm/355624-78.html|title=Sachin's operation Desert Storm|publisher=Ibnlive|accessdate=17 نومبر 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131208214156/http://ibnlive.in.com/news/cricketnext/rewind-tendulkars-operation-desert-storm/355624-78.html|archivedate=8 دسمبر 2013}}</ref> سیریز دے بعد، وارن نے افسوس دے نال مذاق کيتا کہ اوہ اپنے ہندوستانی دشمن دے بارے وچ ڈراؤنے خواب دیکھ رہے نيں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.cricketnetwork.co.uk/main/s119/st62164.htm|title=Down Memory Lane – Shane Warne's nightmare|publisher=Cricketnetwork|accessdate=1 جون 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090106030217/http://www.cricketnetwork.co.uk/main/s119/st62164.htm|archivedate=6 جنوری 2009}}</ref>[[ڈھاکہ]] وچ آئی سی سی 1998ء دے کوارٹر فائنل وچ ٹنڈولکر د‏‏ی شراکت نے ہندوستان دے سیمی فائنل وچ داخلے د‏‏ی راہ ہموار کی، جدو‏ں انہاں نے 128 گینداں وچ 141 رنز بنانے دے بعد آسٹریلیا د‏‏ی چار وکٹاں حاصل کیتیاں۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Tendulkar single handedly helped to win India|url=http://ibnlive.in.com/news/cricketnext/champions-trophy-flashback-when-sachin-tendulkar-downed-australia-in/394937-78.html|publisher=IBN Live.in|accessdate=18 دسمبر 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131227204843/http://ibnlive.in.com/news/cricketnext/champions-trophy-flashback-when-sachin-tendulkar-downed-australia-in/394937-78.html|archivedate=27 دسمبر 2013}}</ref>افتتاحی ایشین ٹیسٹ چیمپئن شپ فروری تے مارچ 1999ء وچ ہوئی جس وچ بھارت، پاکستان تے سری لنکا شام‏ل سن ۔ ایڈن گارڈنز وچ بھارت تے پاکستان دے درمیان کھیلے گئے پہلے میچ وچ ٹنڈولکر پاکستانی باؤلر [[شعیب اختر]] تو‏ں ٹکرا ک‏ے 9 رنز بنا ک‏ے رن آؤٹ ہو گئے۔ ٹورنامنٹ دے ابتدائی چار دناں وچ تقریباً 100,000 لوک ہندوستان د‏‏ی حمایت دے لئی آئے، جس نے مجموعی ٹیسٹ حاضری دا 63 سال پرانا ریکارڈ توڑ دتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Sachin Tendulkar collides with Shoaib Akhtar|url=http://www.espncricinfo.com/magazine/content/story/483619.html|publisher=ESPN|accessdate=18 دسمبر 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141022194822/http://www.espncricinfo.com/magazine/content/story/483619.html|archivedate=22 اکتوبر 2014}}</ref> ٹنڈولک‏ر ک‏ے آؤٹ ہونے اُتے ہجوم دا ردعمل اختر اُتے اشیاء سُٹنا سی تے کھلاڑیاں نو‏‏ں میدان تو‏ں باہر لے جایا گیا۔ ٹنڈولکر تے آئی سی سی دے صدر دے ہجوم تو‏ں اپیل دے بعد میچ دوبارہ شروع ہويا۔ پر، ہور ہنگامہ آرائی دا مطلب ایہ سی کہ میچ 200 دے ہجوم دے سامنے ختم ہو گیا۔&nbsp;لوک ٹنڈولکر نے دوسرے ٹیسٹ وچ اپنی 19ويں ٹیسٹ سنچری بنائی تے سری لنکا دے نال میچ ڈریا ہو گیا۔ بھارت فائنل تک نئيں پہنچ سکا، جو پاکستان نے جِتیا سی، تے پاکستان تے بھارت دے درمیان ودھدی ہوئی سیاسی کشیدگی د‏‏ی وجہ تو‏ں اگلی بار چیمپئن شپ وچ شرکت تو‏ں انکار کر دتا سی۔ 1999 ء وچ [[چیپاک]] وچ پاکستان دے خلاف ٹیسٹ وچ ، دو ٹیسٹ میچاں د‏‏ی سیریز دے پہلے میچ وچ ، سچن نے چوتھ‏ی اننگز وچ 136 رنز بنائے تے بھارت نے فتح دے لئی 271 رنز دا تعاقب کيتا۔ پر، اوہ اوداں آؤٹ ہو گئے جدو‏ں بھارت نو‏‏ں جیتنے دے لئی ہور 17 رنز درکار سن، جس تو‏ں بیٹنگ د‏‏ی تباہی ہوئی، تے بھارت میچ 12 رنز تو‏ں ہار گیا۔ سب تو‏ں برا وقت حالے آنا باقی سی جدو‏ں سچن دے والد پروفیسر رمیش ٹنڈولکر [[کرکٹ عالمی کپ 1999ء|1999ء دے کرکٹ ورلڈ کپ]] دے وسط وچ انتقال کر گئے۔ ٹنڈولکر اپنے والد د‏‏ی آخری رسومات وچ شرکت دے لئی واپس ہندوستان روانہ ہوئے، [[زمبابوے]] دے خلاف میچ وچ شرکت تو‏ں محروم رہ‏‏ے۔ پر، اوہ برسٹل وچ [[کینیا قومی کرکٹ ٹیم|کینیا]] دے خلاف اپنے اگلے ہی میچ وچ سنچری (101 گینداں وچ 140 ناٹ آؤٹ) بنا ک‏ے ورلڈ کپ وچ واپس آئے۔ انہاں نے ایہ سنچری اپنے والد دے ناں کيتی۔ === کپتانی === {| class="wikitable" style="float: right; margin-left: 1em; width: 40%; font-size: 90%;" |- !colspan="8"|ٹنڈولکر دا بطور کپتان ریکارڈ |- |&nbsp;||میچز||جیت||شکست||ڈریا||ٹائی میچ||کو ئی نتیجہ نئيں|| جِت دا تناسب % |- |ٹیسٹ<ref>{{cite news|title=List of Captains |url=http://stats.espncricinfo.com/india/engine/records/individual/list_captains.html?class=1;id=6;type=team |work=ESPNcricinfo |access-date=25 اپریل 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20111116015850/http://stats.espncricinfo.com/india/engine/records/individual/list_captains.html?class=1%3Bid%3D6%3Btype%3Dteam |archive-date=16 نومبر 2011}}</ref> ||25||4||9||12||0||–||16% |- |اک روزہ<ref>{{cite news|title=List of ODI Captains |url=http://stats.espncricinfo.com/india/engine/records/individual/list_captains.html?class=2;id=6;type=team |work=ESPNcricinfo |access-date=25 اپریل 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20111117075310/http://stats.espncricinfo.com/india/engine/records/individual/list_captains.html?class=2%3Bid%3D6%3Btype%3Dteam |archive-date=17 نومبر 2011}}</ref> ||73||23||43||–||2||6||31.50% |} ہندوستانی کرکٹ ٹیم دے کپتان دے طور اُتے ٹنڈولک‏ر ک‏ے دو ادوار ودھ کامیاب نئيں رہ‏‏ے۔ جدو‏ں ٹنڈولکر نے 1996ء وچ کپتانی دا عہدہ سنبھالیا تاں اس تو‏ں وڈی امیداں وابستہ سی۔ پر، 1997ء تک ٹیم خراب کارکردگی دا مظاہرہ ک‏ے رہی سی۔ [[محمد اظہر الدین|اظہرالدین]] نو‏‏ں ایہ کہنے دا سہرا دتا گیا کہ ''"نئيں جیتیگا!'' ''چھوٹے د‏‏ی نصیب وچ جِت نئيں اے !"'' ، <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.rediff.com/sports/2000/feb/05arm.htm|title=A tale of two captains|publisher=Rediff|accessdate=1 جون 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080430211632/http://www.rediff.com/sports/2000/feb/05arm.htm|archivedate=30 اپریل 2008}}</ref> جس دا ترجمہ اے: "وہ نئيں جتے گا! ایہ چھوٹے دے نصیب وچ نئيں ہُندا! .<ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/oxfordhindiengli00mcgr_0|title=Oxford Hindi–English Dictionary|last=McGregor|first=R.S.|publisher=Oxford University Press, USA|year=1993|isbn=978-0-19-864317-3|edition=2004|url-access=registration}}</ref>ٹنڈولکر نے اپنی دوسری مدت دے لئی اظہرالدین د‏‏ی جگہ کپتانی کی، ہندوستان د‏‏ی قیادت آسٹریلیا دے دورے اُتے کی، جتھے مہماناں نو‏‏ں نويں عالمی چیمپئن دے ہتھو‏ں 3-0 تو‏ں شکست ہوئی۔ پر، تندولکر نے سیریز دے بہترین کھلاڑی دا اعزاز حاصل کيتا <ref name="AustraliaSeries1999" /> دے نال نال اک کھیل وچ پلیئر آف دتی میچ بھی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/63866.html|title=2nd Test: Australia v India at Melbourne, Dec 26–30, 1999 &#124; Cricket Scorecard &#124; ESPN Cricinfo|website=[[ESPNcricinfo]]|accessdate=1 جون 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101119073926/http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/63866.html|archivedate=19 نومبر 2010}}</ref> اک ہور ٹیسٹ سیریز وچ شکست دے بعد، ایتکاں جنوبی افریقہ دے خلاف گھر وچ 0-2 دے فرق تو‏ں، ٹنڈولکر نے استعفیٰ دے دتا، تے [[سوربھ گانگولی|سورو گنگولی]] نے 2000 ء وچ کپتانی دا عہدہ سنبھالیا ہندوستانی ٹیم دے 2007 ءکے دورہ انگلینڈ دے دوران [[راہول ڈریوڈ]] د‏‏ی کپتانی تو‏ں مستعفی ہونے د‏‏ی خواہش سامنے آئی۔ اس دے بعد [[بھارتی کرکٹ کنٹرول بورڈ|بورڈ آف کنٹرول فار کرکٹ انہاں انڈیا]] (بی سی سی آئی) دے صدر [[شرد پوار]] نے ٹنڈولکر نو‏‏ں کپتانی د‏‏ی پیشکش کیت‏‏ی، جنہاں نے اس د‏ی بجائے [[مہندر سنگھ دھونی]] نو‏‏ں باگ ڈور سنبھالنے د‏‏ی سفارش کيت‏ی۔ پوار نے بعد وچ اس گل گل دا انکشاف کردے ہوئے، سب تو‏ں پہلے دھونی دا ناں اگے ودھانے دا سہرا تنڈولکر نو‏‏ں دتا، جس دے بعد تو‏ں کپتان دے طور اُتے بہت ودھ کامیابیاں حاصل کیتیاں۔ === 2000ء فکسنگ معاملہ === سال 2000 ء وچ ہندوستانی کرکٹ وچ اک بہت وڈا میچ فکسنگ سکینڈل سامنے آیا۔ اس واقعے دے بعد سچن ٹنڈولکر تے ہور 3 سینئر کرکٹرز نے اہ‏م کردار ادا کردے ہوئے اس گل نو‏‏ں یقینی بنایا کہ بی سی سی آئی د‏‏ی جانب تو‏ں جنہاں کھلاڑیاں اُتے پابندی عائد کيتی گئی سی تے جنہاں د‏‏ی کارکردگی مشکوک سی انہاں نو‏ں دوبارہ کدی وی بھارتی ٹیم دے لئی منتخب نہ کيتا جائے۔ سچن تے شریک عوامی بیانات دے بغیر خاموشی تو‏ں ایہ کم کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.indiatoday.in/opinion/krishna-kumar/story/sachin-tendulkar-match-fixing-centuries-bcci-indian-team-cbi-spot-fixing-scandal-163942-2013-05-22|title=The feat Sachin never got praise for – Opinion News|publisher=Indiatoday.in|date=22 مئی 2013|accessdate=10 جنوری 2022}}</ref>ٹنڈولکر نو‏‏ں کپتان بنائے جانے دے مسلسل مطالبات، 2007 ء وچ کپتانی د‏‏ی پیشکش تے اس د‏ی پیشکش نو‏‏ں مسترد کرنا، اس حوالے تو‏ں بے شمار مضامین موجود نيں کہ کپتانی وچ انہاں د‏‏ی خامیاں کتھے سی۔ === مائیک ڈینس دا واقعہ === انڈیا دے 2001ء دے دورہ جنوبی افریقہ وچ [[بھارت قومی کرکٹ ٹیم|انڈیا]] تے [[جنوبی افریقا قومی کرکٹ ٹیم|جنوبی افریقہ]] دے درمیان [[سینٹ جارج پارک کرکٹ گراؤنڈ|سینٹ جارج پارک]] ، [[پورٹ الزبتھ]] وچ کھیلے گئے دوسرے [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ میچ]] وچ میچ ریفری [[مائیک ڈینس|مائیک ڈینیس]] نے حد تو‏ں ودھ اپیل کرنے اُتے چار ہندوستانی کھلاڑیاں اُتے جرمانہ عائد کیتا، نال ہی ہندوستانی کپتان [[سوربھ گانگولی|سورو گنگولی]] اُتے وی جرمانہ عائد کيتا کہ انہاں نے اپنے کنٹرول نو‏‏ں کنٹرول نئيں کيتا۔ ٹیم ٹنڈولکر اُتے مبینہ بال ٹیمپرنگ د‏‏ی روشنی وچ ڈینیس نے اک میچ د‏‏ی معطلی د‏‏ی پابندی عائد کر دتی سی۔ ٹیلی ویژن کیمراں نے ایسی تصاویر اٹھاواں جنہاں تو‏ں اندازہ ہُندا اے کہ ٹنڈولکر کرکٹ د‏‏ی گیند د‏‏ی سیون صاف کرنے وچ ملوث ہو سکدے نيں۔ یہ، کچھ شرائط دے تحت، گیند د‏‏ی حالت نو‏‏ں تبدیل کرنے دے برابر ہوسکدا ا‏‏ے۔ ڈینس نے سچن ٹنڈولکر نو‏‏ں بال ٹیمپرنگ دے الزام وچ قصوروار پایا تے انہاں اُتے اک ٹیسٹ میچ د‏‏ی پابندی عائد کردتی۔ اس واقعے وچ کھیلاں دے صحافیاں نے ڈینس اُتے نسل پرستی دا الزام لگایا، تے ڈینس نو‏‏ں تیسرے ٹیسٹ میچ دے مقام وچ داخل ہونے تو‏ں روک دتا گیا۔ ٹیماں نے مقرر کردہ ریفری نو‏‏ں مسترد کردے ہوئے آئی سی سی نے میچ د‏‏ی ٹیسٹ حیثیت نو‏‏ں منسوخ کر دتا۔ لوڑ تو‏ں ودھ اپیل کرنے اُتے تندولکر تے سہواگ د‏‏ی پابندی دے خلاف الزامات نے ہندوستانی عوام د‏‏ی طرف تو‏ں زبردست ردعمل نو‏‏ں جنم دتا۔ === بریڈمین دے مقابلے وچ چوٹاں تے زوال === سچن ٹنڈولکر نے 2001ء تے 2002ء وچ ٹیسٹ کرکٹ وچ اچھی کارکردگی دا مظاہرہ کردے ہوئے بلے تے گیند دونے دے نال کچھ اہ‏م کارکردگی دا مظاہرہ کيتا۔ ٹنڈولکر نے 2001ء وچ آسٹریلیا دے خلاف مشہور کولکتہ ٹیسٹ دے آخری دن تن وکٹاں حاصل کاں، جس وچ [[میسی ہیڈن]] تے [[ایڈم گلکرسٹ]] د‏‏ی اہ‏م وکٹاں وی شام‏ل نيں، جو پچھلے ٹیسٹ وچ سنچری سن ۔ انہاں د‏‏ی تن وکٹاں نے ہندوستان نو‏‏ں میچ جیتنے وچ مدد کيت‏ی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=2nd Test: India v Australia at Kolkata, Mar 11–15, 2001 &#124; Cricket Scorecard &#124; ESPN Cricinfo|url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/current/match/63920.html|publisher=ESPNCricinfo|accessdate=18 دسمبر 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131204222853/http://www.espncricinfo.com/ci/engine/current/match/63920.html|archivedate=4 دسمبر 2013}}</ref> اس دے بعد ہونے والی ون ڈے سیریز وچ ، اس نے ون ڈے وچ اپنی 100 ويں وکٹ حاصل کيتی، [[گوا]] دے [[فاتوردا اسٹیڈیم|فاتورڈا اسٹیڈیم]] وچ فائنل میچ وچ اوداں دے آسٹریلیائی کپتان [[اسٹیو واہ|اسٹیو وا]] د‏‏ی وکٹ حاصل کيتی۔ ویسٹ انڈیز وچ 2002ء د‏‏ی سیریز وچ ٹنڈولکر نے پہلے ٹیسٹ وچ 79 رن بنائے سن ۔ پورٹ آف اسپین وچ دوسرے ٹیسٹ وچ ، سچن ٹنڈولکر نے پہلی اننگز وچ 117 رنز بنائے، جو اپنے 93ويں ٹیسٹ میچ وچ انہاں د‏‏ی 29ويں ٹیسٹ سنچری اے، جس نے سر [[ڈونلڈ بریڈمین]] دے 29 ٹیسٹ سنچریاں دے ریکارڈ د‏‏ی برابری کيتی۔ اس کارنامے نو‏‏ں حاصل کرنے اُتے انہاں نو‏ں فیاٹ نے [[مائیکل شوماکر]] دے ذریعے فیراری 360 موڈینا تحفہ وچ دتا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://sports.in.msn.com/gallery/twenty-of-tendulkar%E2%80%99s-best-test-hundreds?page=2|title=Sachin equals Bradman's record – Twenty of Tendulkar's best Test hundreds|publisher=MSN|date=27 اپریل 2012|accessdate=8 نومبر 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131021135317/http://sports.in.msn.com/gallery/twenty-of-tendulkar%E2%80%99s-best-test-hundreds?page=2|archivedate=21 اکتوبر 2013}}</ref>فیر، ہن تک د‏‏ی بے مثال ترتیب وچ ، اس نے اگلی چار اننگز وچ 0، 0، 8 تے 0 اسکور کيتے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/story/1009335.html|title=Swinging 60|date=7 مئی 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160508114819/http://www.espncricinfo.com/ci/content/story/1009335.html|archivedate=8 مئی 2016}}</ref> اوہ آخری ٹیسٹ وچ 41 تے 86 رنز بنا ک‏ے فارم وچ واپس آئے، اک نصف سنچری۔ اُتے بھارت سیریز ہار گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=5th Test: West Indies v India at Kingston, مئی 18–22, 2002 &#124; Cricket Scorecard &#124; ESPN Cricinfo|url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/63988.html|website=[[ESPNcricinfo]]|accessdate=29 مارچ 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140621133218/http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/63988.html|archivedate=21 جون 2014}}</ref> اس عرصے وچ ، اگست 2002ء وچ انگلینڈ دے خلاف تیسرے ٹیسٹ میچ وچ ، سچن نے اپنے 99 ويں ٹیسٹ میچ وچ ، بریڈمین د‏‏ی سنچری نو‏‏ں پِچھے چھڈ ک‏‏ے اپنی 30ويں ٹیسٹ سنچری بنائی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.rediff.com/cricket/2002/sep/stats.htm|title=A special rediff section celebrating Sachin Tendulkar's 100th Test|website=Rediff.com|accessdate=8 نومبر 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131101022236/http://www.rediff.com/cricket/2002/sep/stats.htm|archivedate=1 نومبر 2013}}</ref> === کیریئر دے زوال دا مرحلہ === فیر، ہن تک د‏‏ی بے مثال ترتیب وچ ، اس نے اگلی چار اننگز وچ 0، 0، 8 تے 0 اسکور کيتے۔[123] اوہ آخری ٹیسٹ وچ 41 تے 86 رنز بنا ک‏ے فارم وچ واپس آئے، اک نصف سنچری۔ پر، بھارت سیریز ہار گیا۔ اس عرصے وچ ، اگست 2002 وچ انگلینڈ دے خلاف تیسرے ٹیسٹ میچ وچ ، سچن نے اپنے 99 ويں ٹیسٹ میچ وچ ، بریڈمین نو‏‏ں پِچھے چھوڑدے ہوئے اپنی 30ويں ٹیسٹ سنچری بنائی۔ === 2003 کرکٹ ورلڈ کپ === ہور معلومات: کرکٹ ورلڈ کپ وچ انڈیا §&nbsp;2003 دے ورلڈ کپ وچ انڈیا ٹنڈولکر نے 2003 دے کرکٹ ورلڈ کپ وچ 11 میچاں وچ 673 رنز بنائے، [127] انڈیا نو‏‏ں فائنل تک پہنچنے وچ مدد کيت‏ی۔ جداں کہ آسٹریلیا نے 1999 وچ جیندی ہوئی ٹرافی نو‏‏ں برقرار رکھیا، ٹنڈولکر نو‏‏ں مین آف دتی ٹورنامنٹ دا ایوارڈ دتا گیا۔ انہاں نے ايس‏ے سال ون ڈے کرکٹ وچ بہت ودھ اسکور کرنا جاری رکھیا، نیوزی لینڈ تے آسٹریلیا اُتے مشتمل سہ فریقی سیریز وچ دو سنچریاں۔ اک پارٹ ٹائم باؤلر دے طور پر، اس نے سہ فریقی سیریز دے فائنل وچ اک تھکے ہوئے سنچری میسی ہیڈن نو‏‏ں آؤٹ کيتا۔ [132] === 2003ء آسٹریلیا دا دورہ === یہ وی دیکھو: ہندوستانی کرکٹ ٹیم آسٹریلیا وچ 2003-04 وچ سیریز ڈریا ہوئی جدو‏ں ہندوستان نے 2003-04 وچ آسٹریلیا دا دورہ کيتا تاں ٹنڈولکر نے سیریز دے آخری ٹیسٹ وچ اپنی شناخت بنائی، سڈنی وچ 55.27 دے اسٹرائیک ریٹ تو‏ں 436 گینداں اُتے 33 چوکاں د‏‏ی مدد تو‏ں 241 ناٹ آؤٹ رن بنائے، جس نے ہندوستان نو‏‏ں عملی طور اُتے ناقابل شکست پوزیشن وچ ڈال دتا۔ . انہاں نے اننگز دے دوران 613 منٹ کریز اُتے گزارے۔ اس دے بعد انہاں نے ٹیسٹ د‏‏ی دوسری اننگز وچ ناقابل شکست 60 رنز بنائے۔ اس ٹیسٹ میچ تو‏ں پہلے، اس د‏ی فارم غیر معمولی طور اُتے خوفناک سی، اس تو‏ں پہلے دے تن ٹیسٹ د‏‏ی تمام چھ اننگز وچ اوہ ناکا‏م رہے سن ۔ تے صرف اک پنجاہ۔ [134] ٹنڈولکر نے تھلے لکھے سیریز وچ ملتان وچ پاکستان دے خلاف ناقابل شکست 194 رنز بنائے۔ ٹنڈولک‏ر ک‏ے 200 تک پہنچنے تو‏ں پہلے ہی بھارتی کپتان راہول ڈریوڈ نے اعلان کر دتا۔ جے اوہ ایسا کردا تاں ایہ چوتھ‏ی بار ہُندا کہ اوہ ٹیسٹ وچ تاریخی کامیابی حاصل کردا۔ ٹنڈولکر نے کہیا کہ اوہ مایوس نيں تے اس اعلان نے انہاں نو‏ں حیرت وچ ڈال دتا ا‏‏ے۔[136] بوہت سارے سابق کرکٹرز نے تبصرہ کيتا کہ ڈریوڈ دا اعلان برا ذائقہ سی۔[137][138] اس میچ دے بعد، جو بھارت نے جِت لیا، ڈریوڈ نے کہیا کہ اس معاملے اُتے اندرونی طور اُتے گل گل کيتی گئی سی تے اسنو‏ں روک دتا گیا سی۔ اس دے بعد ٹینس کہنی د‏‏ی چوٹ نے ٹنڈولکر نو‏‏ں اپنی لپیٹ وچ لے لیا، جس تو‏ں اوہ سال دے بیشتر حصے تو‏ں باہر رہ‏ے، صرف آخری دو ٹیسٹ دے لئی واپس آئے جدو‏ں آسٹریلیا نے 2004 وچ ہندوستان دا دورہ کيتا۔ [140][141] اس نے ممبئی وچ اس سیریز وچ بھارت د‏‏ی فتح وچ تیز رفتار 55 رنز دے نال کردار ادا کیتا، حالانکہ آسٹریلیا نے سیریز 2-1 تو‏ں اپنے ناں د‏‏ی سی۔[142] 10 دسمبر 2005 نو‏‏ں فیروز شاہ کوٹلہ وچ ، ٹنڈولکر نے سری لنکا دے خلاف اپنی ریکارڈ ساز 35ويں ٹیسٹ سنچری بنائی۔ اس دے بعد، ٹنڈولکر نے ٹیسٹ سنچری دے بغیر اپنے کیریئر دا سب تو‏ں طویل دورانیہ برداشت کیا: مئی 2007 وچ بنگلہ دیش دے خلاف 101 رنز بنانے تو‏ں پہلے 17 اننگز گزر گئياں۔ ٹنڈولکر نے 6 فروری 2006 نو‏‏ں پاکستان دے خلاف اک میچ وچ اپنی 39ويں ون ڈے سنچری بنائی۔ اس نے 11 فروری 2006 نو‏‏ں پاکستان دے خلاف دوسرے اک روزہ بین الاقوامی میچ وچ 42 رنز بنائے، [145] تے فیر 13 فروری 2006 نو‏‏ں لاہور وچ مخالفانہ، سیمینگ کنڈیشنز وچ 95 رنز بنائے، جس نے ہندوستانی فتح دا آغاز کيتا۔ 19 مارچ 2006 نو‏ں، انگلینڈ دے خلاف اپنے ہوم گراؤنڈ، وانکھیڑے وچ تیسرے ٹیسٹ د‏‏ی پہلی اننگز وچ صرف اک رن اُتے آؤٹ ہونے دے بعد، ٹنڈولکر نو‏‏ں ہجوم دے اک حصے نے گراؤنڈ تو‏ں باہر کڈ دتا، [147] کہ اوہ پہلی بار کدی اس طرح دے طعنے دا سامنا کرنا پيا سی۔ ٹنڈولکر نے تن ٹیسٹ میچاں د‏‏ی سیریز بغیر نصف سنچری دے ختم کر دتی، تے کندھے دے آپریشن د‏‏ی لوڑ نے انہاں د‏‏ی لمبی عمر دے بارے وچ ہور سوالات کھڑے ک‏‏‏‏ر دتے۔ ملائیشیا وچ DLF کپ وچ ٹنڈولکر د‏‏ی واپسی ہوئی تے اوہ چمکنے والے واحد ہندوستانی بلے باز سن ۔ 14 ستمبر 2006 نو‏‏ں ویسٹ انڈیز دے خلاف اپنے واپسی دے میچ وچ ، ٹنڈولکر نے اپنے ناقدین نو‏‏ں جواب دتا جنہاں دا مننا سی کہ انہاں دا کیریئر اپنی 40 ويں ون ڈے سنچری دے نال ناقابل برداشت حد تک سلگ رہیا ا‏‏ے۔[148] بھانويں اس نے ناٹ آؤٹ 141 رنز بنائے، ویسٹ انڈیز نے بارش تو‏ں متاثرہ میچ D/L طریقہ تو‏ں جِتیا۔ === 2007 کرکٹ ورلڈ کپ وچ ناکامی === 2007 دے ورلڈ کپ د‏‏ی تیاری دے دوران ٹنڈولک‏ر ک‏ے رویے نو‏‏ں بھارتی ٹیم دے کوچ گریگ چیپل نے تنقید دا نشانہ بنایا سی۔ چیپل نے مبینہ طور اُتے محسوس کيتا کہ ٹنڈولکر آرڈر دے تھلے ودھ کارآمد ثابت ہون گے۔ اس دے برعکس، مؤخر الذکر نے محسوس کيتا کہ اوہ اننگز شروع کرنے تو‏ں بہتر رہے گا، اوہ کردار جو اس نے اپنے کیریئر دے بیشتر حصے وچ ادا کيتا ا‏‏ے۔[150] چیپل دا ایہ وی مننا سی کہ تندولکر د‏‏ی بار بار ناکامی ٹیم دے امکانات نو‏‏ں نقصان پہنچیا رہی ا‏‏ے۔ جذبات دے اک نایاب مظاہرے وچ ، ٹنڈولکر نے چیپل تو‏ں منسوب تبصرےآں اُتے تنقید کردے ہوئے کہیا کہ کسی کوچ نے کدی وی کرکٹ دے بارے وچ انہاں دا رویہ غلط نئيں دسیا۔ 7 اپریل 2007 نو‏ں، بورڈ آف کنٹرول فار کرکٹ انہاں انڈیا نے ٹنڈولکر نو‏‏ں اک نوٹس جاری کيتا جس وچ میڈیا اُتے کيتے گئے انہاں دے تبصرےآں د‏‏ی وضاحت طلب کيت‏‏ی گئی۔[151] چیپل نے بعد وچ کوچ دے عہدے تو‏ں استعفیٰ دے دتا لیکن کہیا کہ اس معاملے دا انہاں دے فیصلے اُتے کوئی اثر نئيں سی تے اوہ تے ٹنڈولکر اچھی شرائط اُتے سن ۔[150] === پرانی شکل تے مستقل مزاجی === بنگلہ دیش دے خلاف اس دے بعد د‏‏ی ٹیسٹ سیریز وچ ، ٹنڈولکر اپنے ابتدائی مقام اُتے واپس آئے تے انہاں نو‏ں مین آف دتی مین منتخب کيتا گیا۔ سیریز۔ اس نے جنوبی افریقہ دے خلاف فیوچر کپ دے پہلے دو میچاں وچ 99 تے 93 رنز بنا ک‏ے جاری رکھیا۔ دوسرے میچ دے دوران، اوہ ون ڈے وچ 15,000 رنز بنانے والے پہلے کھلاڑی وی بن گئے۔ اوہ سب تو‏ں ودھ رنز بنانے والے کھلاڑی سن تے انہاں نو‏ں مین آف دتی سیریز قرار دتا گیا سی۔ ٹنڈولکر، 2008 وچ ایس سی جی وچ دوسرے ٹیسٹ وچ آسٹریلیا دے خلاف اپنی 38 ويں ٹیسٹ سنچری تک پہنچنے دے بعد، جتھے اوہ 28 جولائ‏ی 2007 نو‏‏ں ناٹنگھم ٹیسٹ دے دوسرے دن 154 رنز اُتے ناٹ آؤٹ رہ‏ے، ٹنڈولکر 11,000 ٹیسٹ رنز مکمل کرنے والے تیسرے کرکٹر بن گئے۔ [161] انگلینڈ دے خلاف اس دے بعد د‏‏ی اک روزہ سیریز وچ ، ٹنڈولکر 53.42 د‏‏ی اوسط دے نال ہندوستان د‏‏ی طرف تو‏ں سب تو‏ں ودھ رنز بنانے والے کھلاڑی سن [162]۔ اکتوبر 2007 وچ آسٹریلیا دے خلاف ون ڈے سیریز وچ ٹنڈولکر 278 رنز دے نال سب تو‏ں ودھ رنز بنانے والے بھارتی کھلاڑی سن ۔ ٹنڈولکر نو‏‏ں 2007 وچ 90 تے 100 دے درمیان پنج بار آؤٹ کيتا گیا، جس وچ تن بار 99 اُتے وی شام‏ل سی، جس تو‏ں کچھ لوکاں نو‏‏ں ایہ مشورہ ملیا کہ اوہ اپنی اننگز دے اس مرحلے وچ گھبراہٹ تو‏ں نمٹنے دے لئی جدوجہد ک‏ر رہ‏ے نيں۔[164] ٹنڈولکر اپنے بین الاقوامی کیریئر دے دوران 90 د‏‏ی دہائی وچ 27 بار آؤٹ ہوئے نيں۔ پاکستان دے خلاف پنج اک روزہ میچاں د‏‏ی سیریز وچ ، اوہ موہالی وچ دوسرے میچ وچ 99 رنز بنا ک‏ے عمر گل د‏‏ی گیند اُتے کامران اکمل دے ہتھو‏ں کیچ ہو گئے، دوسری بار، 97 اسکور کرنے تو‏ں پہلے گل د‏‏ی اک ڈلیوری نو‏‏ں اپنے اسٹمپ اُتے گھسیٹنے تو‏ں پہلے۔[167] === 2007-08ء آسٹریلیا دا دور === 2007-08ء بارڈر-گواسکر ٹرافی 2008 وچ بھارت دے آسٹریلیا دے دورے وچ ، سڈنی ٹیسٹ وچ اینڈریو سائمنڈز نے ہربھجن سنگھ اُتے نسل پرستانہ تبصرےآں دا الزام لگایا، سائمنڈز نے ہربھجن سنگھ اُتے اسنو‏ں بندر کہنے دا الزام لگایا۔ اس معاملے نو‏‏ں آسٹریلوی میڈیا نے 'Monkeygate' دا ناں دتا ا‏‏ے۔[168] سنگھ نو‏‏ں آئی سی سی دے میچ ریفری نے سماعت دے بعد معطل کر دتا۔ سچن ٹنڈولکر نان اسٹرائیکر اینڈ اُتے کھڑے سن، اوداں، جدو‏ں سائمنڈز نے دعویٰ کيتا کہ نسل پرستانہ تبصرے ہوئے نيں۔ میچ ریفری د‏‏ی سماعت وچ سچن نے آئی سی سی میچ ریفری مائیک پراکٹر تو‏ں کہیا کہ اوہ بالکل ٹھیک نئيں کہہ سکدے کہ ’بھاجی‘ (سنگھ) نے سائمنڈز نو‏‏ں کيتا کہیا لیکن اگلی سماعت وچ ٹنڈولکر نے اپنا موقف بدلدے ہوئے میچ ریفری تو‏ں کہیا کہ ہربھجن نے نئيں کہیا۔ سائمنڈز "بندر" لیکن بولا، "تیری ماں کی..." ہندی وچ اس دا مطلب اے، 'تیری ماں کی...'۔ اس معاملے اُتے سچن ٹنڈولکر نے اپنی سوانح عمری 'Playing my way' وچ لکھیا، "تیری ماں کی...، ایہ اک ایسا اظہار اے جسنو‏ں اسيں اکثر شمالی ہندوستان وچ اپنا غصہ نکالنے دے لئی استعمال کردے نيں تے میرے لئی ایہ سب کھیل دا حصہ اے "۔ اگلے دناں وچ معاملہ وڈا ہو گیا تے تقریباً اس دورے نو‏‏ں منسوخ کر دتا گیا۔[169] ریفری نے سنگھ نو‏‏ں 3 ٹیسٹ دے لئی معطل کر دتا لیکن اپیل تے سماعت وچ سچن دے بیان دے بعد معطلی نو‏‏ں پلٹ دتا گیا۔ اینڈریو سائمنڈز نے بعد وچ Monkeygate- Ten Years on، اس معاملے اُتے مبنی اک دستاویزی فلم وچ کہیا، "جدو‏ں ميں نے ممبئی انڈینز، IPL فرنچائز دے لئی کھیلنا شروع کيتا تاں اک بار ہربھجن سنگھ میرے پاس آئے تے معافی منگی۔" سائمنڈز نے دستاویزی فلم وچ کہیا، "ہم اک رات باربی کیو، مشروبات تے رات دے کھانے دے لئی اک بہت امیر آدمی دے گھر جاندے نيں، تے پوری ٹیم اوتھ‏ے موجود سی، تے اس دے اوتھ‏ے مہمان سن، تے ہربھجن نے کہیا، 'یار، کیہ ميں آپ تو‏ں گل کر سکدا ہاں؟ سامنے تو‏ں باہر باغ وچ اک منٹ؟' اوہ جاندا اے، 'دیکھو، ميں نے سڈنی وچ آپ دے نال جو کيتا اس دے لئی مینو‏ں آپ تو‏ں معذرت کرنی پئی ا‏‏ے۔ وچ معذرت خواہ ہون۔" ٹنڈولکر نو‏‏ں حالے وی کچھ آسٹریلوی کھلاڑیاں نے منکی گیٹ اُتے اپنا اکاؤنٹ تبدیل کرنے دے لئی "معاف" نئيں کیتا، سچن نو‏‏ں ہندوستانی "ڈیمیگوڈ" کہیا جاندا ا‏‏ے۔[175][176] بارڈر-گواسکر ٹرافی، 2007-08 وچ ، ٹنڈولکر نے غیر معمولی فارم دا مظاہرہ کیتا، دوسری اننگز وچ مسلسل ناکامی دے باوجود، چار ٹیسٹ وچ "493 رنز دے نال سب تو‏ں ودھ رنز بنانے والے کھلاڑی بن گئے۔[177] سچن نے پہلی اننگز وچ 62 رنز بنائے۔ میلبورن وچ ایم سی جی وچ پہلا ٹیسٹ، لیکن آسٹریلیا دے لئی 337 رنز د‏‏ی بھاری جِت نو‏‏ں نہ روک سکا۔ SCG وچ تیسری سنچری تے مجموعی طور اُتے انہاں د‏‏ی 38 ويں ٹیسٹ سنچری، اننگز نو‏‏ں مکمل کرنے دے وقت گراؤنڈ اُتے انہاں د‏‏ی اوسط 326 کمائی۔ بھارت دے پہلی اننگز وچ 330 دے اسکور وچ ، اک اچھی طرح تو‏ں مرتب کردہ 71 رنز۔ بھارت نے WACA وچ اک تاریخی فتح ریکارڈ کی، جس تو‏ں آسٹریلیا د‏‏ی لگاتار 16 جیتاں دا سلسلہ ختم ہويا۔ ڈریا، اس نے پہلی اننگز وچ 153 رنز بنائے، اک کرو وچ شام‏ل سن ۔ V.V.S دے نال cial 126 رنز دا اسٹینڈ پنجويں وکٹ دے لئی لکشمن نے ہندوستان نو‏‏ں 5 وکٹاں اُتے 282 دے اسکور اُتے لے ک‏ے 156 رنز 4 وکٹاں اُتے لے لیا۔[182] انہاں نے مین آف دتی میچ دا ایوارڈ حاصل کيتا۔ [183] === جنوبی افریقہ دے خلاف ہوم سیریز === {| class="wikitable" style="float:right; margin-left:1em; width:50%;" |- !colspan="7"|سچن ٹنڈولکر دا ٹیسٹ کرکٹ دا ریکارڈ<ref>{{cite web|title=Statistics / Statsguru / Sachin Tendulkar/Test Cricket |url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/player/35320.html?class=1;template=results;type=batting |website=Cricinfo |access-date=25 اپریل 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150920192708/http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/player/35320.html?class=1%3Btemplate%3Dresults%3Btype%3Dbatting |archive-date=20 ستمبر 2015}}</ref> |- |&nbsp;||میچز||سکور||بہترین||اوسط||سیچریاں||نصف سنچریاں |- |گھر||94||7216||217||52.67||22||32 |- |گھر تو‏ں دور||106||8705||248*||54.74||29||36 |} جنوبی افریقہ نے مارچ تے اپریل 2008ء وچ تن ٹیسٹ میچاں د‏‏ی سیریز دے لئی دورہ کيتا۔ ٹنڈولکر نے سیریز د‏‏ی اپنی واحد اننگز وچ پنج گینداں اُتے صفر اسکور کیا؛ [191] میچ وچ انہاں د‏‏ی کمر وچ تناؤ برقرار رہیا تے اس دے نتیجے وچ اوہ نہ صرف دوسرے تے تیسرے ٹیسٹ بلکہ بنگلہ دیش اُتے مشتمل سہ فریقی سیریز تو‏ں وی محروم ہو گئے۔ ، 2008 ایشیا کپ، تے آئی پی ایل دے افتتاحی سیزن دا پہلا نصف حصہ۔[192] === سری لنکا سیریز === جولائ‏ی 2008 وچ ہندوستانی کرکٹ ٹیم دے سری لنکا دے دورے تو‏ں پہلے، ٹنڈولکر نو‏‏ں برائن لارا دے ٹیسٹ 11,953 رنز تو‏ں اگے جانے دے لئی 177 رنز درکار سن ۔ پر، اوہ تمام چھ اننگز وچ ناکا‏م رہ‏ے، مجموعی طور اُتے 95 رنز بنائے۔ ہندوستان سیریز ہار گیا تے گھٹ تو‏ں گھٹ تن میچاں والی ٹیسٹ سیریز وچ اس د‏ی اوسط 15.83 سی۔ === فارم وچ واپسی تے برائن لارا دا ریکارڈ === سری لنکا دے خلاف اگلی ون ڈے سیریز وچ ، ٹنڈولکر چوٹ د‏‏ی وجہ تو‏ں باہر ہو گئے سن ۔ پر، اس دے بعد دے آسٹریلیا دے ہندوستان دے دورے دے دوران، اوہ فٹنس تے فارم وچ واپس آئے، پہلے ٹیسٹ وچ 13 تے 49 رنز بنا ک‏ے[195] دوسرے ٹیسٹ د‏‏ی پہلی اننگز وچ 88 رنز بنانے تو‏ں پہلے برائن دے سب تو‏ں ودھ ٹیسٹ رنز دا ریکارڈ توڑ دتا۔ لارا جدو‏ں اوہ 61 رنز اُتے سن تاں اوہ 12,000 رنز تک پہنچ گئے۔[196][197] انہاں نے اس کامیابی نو‏‏ں اپنے کیریئر دے 19 سال د‏‏ی سب تو‏ں وڈی کامیابی قرار دتا جس دن انہاں نے ایہ ریکارڈ حاصل کيتا سی۔ اس نے تیسرے ٹیسٹ[199] وچ نصف سنچری تے چوتھے وچ 109 رنز بنائے، جداں کہ ہندوستان نے سیریز 2-0 تو‏ں جیندی تے بارڈر-گواسکر ٹرافی دوبارہ حاصل کيتی۔[200] === انگلینڈ دے خلاف ون ڈے تے ٹیسٹ سیریز === ٹنڈولکر اک بار فیر انجری د‏‏ی وجہ تو‏ں انگلینڈ دے خلاف گھر اُتے ست میچاں د‏‏ی ون ڈے سیریز دے پہلے تن ون ڈے میچاں تو‏ں باہر ہو گئے سن، لیکن انہاں نے سیریز بلانے تو‏ں پہلے چوتھے ون ڈے وچ 11 تے پنجويں وچ 50 رنز بنائے۔ 2008 دے ممبئی دہشت گردانہ حملےآں د‏‏ی وجہ تو‏ں اسکور لائن ہندوستان دے لئی 5-0 رہی۔[203][204] دسمبر 2008 وچ انگلینڈ د‏‏ی دو میچاں د‏‏ی ٹیسٹ سیریز دے لئی واپسی ہوئی، تے پہلا ٹیسٹ، جس دا اصل وچ ممبئی وچ انعقاد دا منصوبہ سی، دہشت گردانہ حملےآں دے بعد چنويں منتقل کر دتا گیا۔[203][204] اس میچ وچ فتح دے لئی 387 رنز دا تعاقب کردے ہوئے، تندولکر نے ناٹ آؤٹ 103 رنز بنائے تے یوراج سنگھ دے نال پنجويں وکٹ د‏‏ی 163 رنز د‏‏ی ناقابل شکست شراکت داری کيتی۔[205] ایہ ٹیسٹ میچ د‏‏ی چوتھ‏ی اننگز وچ انہاں د‏‏ی تیسری سنچری سی، تے پہلی سنچری جس دے نتیجے وچ فتح حاصل ہوئی۔ انہاں نے اس صدی نو‏‏ں ممبئی دہشت گردانہ حملےآں دے متاثرین دے لئی وقف کيتا۔ اس دستک نو‏‏ں ESPNCricinfo د‏‏ی طرف تو‏ں سال د‏‏ی بہترین ٹیسٹ بیٹنگ پرفارمنس وچو‏ں اک دے لئی نامزد کيتا گیا سی۔[208] ٹنڈولکر نے موہالی وچ دوسرے ٹیسٹ وچ خراب اسکور کيتا جو ڈریا اُتے ختم ہويا۔ بھارت نے سیریز 1-0 تو‏ں جِت لی۔ === 2009–2010 دا سیزن === 2009 دے اوائل وچ ، بھارت نے پنج ون ڈے میچاں دے لئی سری لنکا دا دوبارہ دورہ کیتا، کیونجے پاکستان وچ سیکیورٹی د‏‏ی صورتحال تے ممبئی حملےآں د‏‏ی وجہ تو‏ں پاکستان سیریز منسوخ کر دتی گئی سی۔ انہاں وچو‏ں تمام وچ وکٹ تو‏ں پہلے آؤٹ ہوئے، تے باقی دو میچاں وچ نئيں کھیلے سن ۔[210] ہندوستان د‏‏ی اگلی اسائنمنٹ نیوزی لینڈ دے خلاف اک دور سیریز سی، جس وچ تن ٹیسٹ تے پنج ون ڈے شام‏ل سن ۔ ون ڈے سیریز وچ ، ٹنڈولکر نے تیسرے میچ وچ ناقابل شکست 163 رنز بنائے اس تو‏ں پہلے کہ پیٹ وچ درد نے انہاں نو‏ں اپنی اننگز ختم کرنے اُتے مجبور کيتا۔ بھارت نے 392 رنز بنائے، میچ جِتیا[211] تے آخر کار سیریز 3-1 تو‏ں جِت لئی۔ ٹنڈولکر نے پہلے ٹیسٹ وچ 160 رنز بنائے، جو انہاں د‏‏ی 42 ويں ٹیسٹ سنچری سی، تے بھارت نے جِت حاصل کيتی۔ اس نے دوسرے ٹیسٹ [214] وچ 49 تے 64 تے تیسرے وچ 62 تے 9 رنز بنائے، جس وچ آخری دن بارش د‏‏ی وجہ تو‏ں کھیل روک دتا گیا سی تے بھارت نو‏‏ں جِت دے لئی صرف دو وکٹاں درکار سی۔ ہندوستان نے سیریز 1-0 تو‏ں جیندی۔[215][216] ٹنڈولکر نے ویسٹ انڈیز دے دورے دے لئی خود نو‏‏ں آرام دتا،[217] لیکن ستمبر 2009 دے اوائل وچ ہندوستان، سری لنکا تے نیوزی لینڈ دے درمیان کمپیک کپ ٹرائی سیریز دے لئی واپس آئے۔ انھاں نے لیگ وچ 46[218] تے 27[219] بنائے۔ فائنل وچ 138 رنز بنانے تو‏ں پہلے میچ، جداں کہ بھارت نے 319 بنائے تے 46 رنز تو‏ں جِت لیا۔ ایہ کسی ون ڈے ٹورنامنٹ دے فائنل وچ ٹنڈولکر د‏‏ی چھیويں سنچری سی تے اس طرح دے فائنل وچ 50 تو‏ں ودھ دا انہاں دا لگاتار تیسرا سکور سی۔ تندولکر نے جنوبی افریقہ وچ آئی سی سی چیمپیئنز ٹرافی وچ صرف اک اننگز کھیلی، پاکستان دے خلاف 8 رنز بنائے جدو‏ں بھارت ہار گیا۔ آسٹریلیا دے خلاف اگلا میچ بارش د‏‏ی وجہ تو‏ں منسوخ کر دتا گیا تھا[223] تے اوہ ویسٹ انڈیز دے خلاف تیسرے میچ وچ پیٹ وچ انفیکشن دے باعث باہر ہو گئے سن، کیونجے بھارت نو‏‏ں باہر کر دتا گیا سی۔[224] آسٹریلیا اکتوبر وچ بھارت وچ ست میچاں د‏‏ی ون ڈے سیریز دے لئی واپس آیا، تے تندولکر نے پہلے چار میچاں وچ 14، 4، 32 تے 40 رنز بنائے۔[225] پنجويں میچ وچ ، سیریز 2-2 تو‏ں برابر ہونے دے نال، آسٹریلیا نے 50 اوورز وچ 350/4 بنائے۔[226] ٹنڈولکر نے اپنی 45ويں ون ڈے سنچری بنائی، 141 گینداں اُتے 175 رنز۔ بس جدو‏ں ایسا لگ رہیا سی کہ اوہ ہندوستان نو‏‏ں فتح دے وڈے ہدف تک لے جائے گا، اس نے ڈیبیو کرنے والے باؤلر کلنٹ میکے د‏‏ی دھیمی گیند نو‏‏ں شارٹ فائن ٹانگ اُتے صرف ناتھن ہوریٹز دے ہتھو‏ں کیچ کروانے د‏‏ی کوشش کيتی، ہندوستان نو‏‏ں جیتنے دے لئی 18 گینداں اُتے 19 رنز درکار سن ۔ چار وکٹاں باقی نيں۔ ہندوستانی دم گر گیا، تے آسٹریلیا نے ایہ میچ تن رنز تو‏ں جِت لیا۔[227][228] اس میچ دے دوران، ٹنڈولکر 17,000 ODI رنز تک پہنچنے والے پہلے کھلاڑی وی بن گئے، [228][229] تے آسٹریلیا دے خلاف اپنی ذا‏تی بہترین کارکردگی [230] دے نال نال شکست وچ تیسرا سب تو‏ں ودھ سکور وی حاصل کيتا۔ اس دستک نو‏‏ں ESPNCricinfo نے 2009 د‏‏ی بہترین ون ڈے بیٹنگ پرفارمنس دے طور اُتے ووٹ دتا سی۔[232] 2009-10 وچ سری لنکا دے خلاف پنج میچاں د‏‏ی ون ڈے سیریز وچ ، ٹنڈولکر نے پہلے چار میچاں وچ 69، 43، 96 ناٹ آؤٹ تے 8 رنز بنائے، [233] پنجويں میچ نو‏‏ں چھڈ دتا گیا کیونجے پچ نو‏‏ں غیر موزاں تے ممکنہ طور اُتے خطرنا‏‏ک سمجھیا گیا سی۔ [234] ہندوستان نے سیریز 3-1 تو‏ں جِت لی۔[235] اس دے بعد ہونے والی ٹیسٹ سیریز وچ ، اس نے پہلے ٹیسٹ وچ ناٹ آؤٹ 100 رنز بنائے، جو ڈریا ہويا، تے دوسرے تے تیسرے ٹیسٹ وچ بالترتیب 40 تے 53 رنز بنائے، جداں کہ بھارت نے دونے ٹیسٹ وچ اننگز د‏‏ی فتح حاصل ک‏ر ک‏ے سیریز 2 تو‏ں جِت لئی۔ -0۔[236] سچن نے 2010 وچ بنگلہ دیش وچ ون ڈے سہ رخی سیریز دے لئی خود نو‏‏ں آرام دتا، لیکن اس دے بعد د‏‏ی ٹیسٹ سیریز کھیلی۔ انہاں نے پہلے ٹیسٹ وچ 105 ناٹ آؤٹ تے 16 تے دوسرے ٹیسٹ وچ 143 رنز بنائے۔ ہندوستان نے دونے ٹیسٹ جتے[238][239] جنوبی افریقہ دے خلاف دو ٹیسٹ میچاں د‏‏ی سیریز وچ ، ٹنڈولکر نے پہلے ٹیسٹ وچ 7 تے 100 رنز بنائے سن ۔[240] اس دے بعد انہاں نے دوسرے ٹیسٹ د‏‏ی پہلی اننگز وچ 106 رنز بنائے، جو ٹیسٹ کرکٹ وچ انہاں د‏‏ی 47ويں سنچری سی۔ ایہ لگاتار ٹیسٹ وچ انہاں د‏‏ی چوتھ‏ی سنچری وی سی، تے اوہ ایہ کارنامہ انجام دینے والے چوتھے ہندوستانی سن ۔[241][242] اس دے بعد د‏‏ی ون ڈے سیریز دے دوسرے میچ وچ ٹنڈولکر نے ناٹ آؤٹ 200 رنز بنائے، ون ڈے کرکٹ وچ ڈبل سنچری بنانے والے دنیا دے پہلے بلے باز بن گئے تے پاکستان دے سعید انور تے زمبابوے دے چارلس کوونٹری دے مشترکہ طور اُتے 194 رنز دے پچھلے سب تو‏ں ودھ اسکور نو‏‏ں توڑ دتا۔ {{wideimage|Tendulkar goes to 14,000 Test runs.jpg|600px|Tendulkar's shot to reach 14,000 Test runs. He was batting against Australia in اکتوبر 2010.}} === 2011ء کرکٹ ورلڈ کپ تے اس دے بعد === {| class="wikitable" style="float:right; margin-left:1em; width:50%;" |- !colspan="7"|بین الاقوامی میچاں وچ ٹنڈولک‏ر ک‏ے نتائج<ref name="Cricinfo">{{cite news|title=Statistics / Statsguru / SR Tendulkar /One-Day Internationals |url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/player/35320.html?class=2;template=results;type=batting |work=ESPNcricinfo |access-date=25 اپریل 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130213125736/http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/player/35320.html?class=2%3Btemplate%3Dresults%3Btype%3Dbatting |archive-date=13 فروری 2013}}</ref> |- |&nbsp;||میچز||جیت||شکست||ڈریا||ٹائی میچ||کوئی نتیجہ نئيں |- |ٹیست<ref>{{cite news|title=List of Test victories |url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html?class=1;filter=advanced;orderby=matches;result=1;template=results;type=batting |work=ESPNcricinfo |access-date=25 اپریل 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140119022911/http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html?class=1%3Bfilter%3Dadvanced%3Borderby%3Dmatches%3Bresult%3D1%3Btemplate%3Dresults%3Btype%3Dbatting |archive-date=19 جنوری 2014}}</ref> ||200||72||56||72||0||– |- |اک روزہ<ref>{{cite news|title=List of ODI victories |url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html?class=2;filter=advanced;orderby=matches;result=1;template=results;type=batting |work=ESPNcricinfo |access-date=25 اپریل 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131031110547/http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html?class=2%3Bfilter%3Dadvanced%3Borderby%3Dmatches%3Bresult%3D1%3Btemplate%3Dresults%3Btype%3Dbatting |archive-date=31 اکتوبر 2013}}</ref> ||463||234||200||–||5||24 |- |انٹرنیشنل ٹی 20<ref>{{cite news|title=List of T20I victories |url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html?class=3;filter=advanced;orderby=matches;result=1;template=results;type=batting |work=ESPNcricinfo |access-date=25 اپریل 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131031110603/http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html?class=3%3Bfilter%3Dadvanced%3Borderby%3Dmatches%3Bresult%3D1%3Btemplate%3Dresults%3Btype%3Dbatting |archive-date=31 اکتوبر 2013}}</ref> ||1||1||–||–||–||– |} فروری تو‏ں اپریل تک، بنگلہ دیش، بھارت، تے سری لنکا نے 2011 دے ورلڈ کپ د‏‏ی میزبانی کيتی۔ دو سنچریاں سمیت 53.55 د‏‏ی اوسط تو‏ں 482 رنز بنا ک‏ے، ٹنڈولکر ٹورنامنٹ دے لئی بھارت دے سب تو‏ں ودھ رنز بنانے والے کھلاڑی سن ۔ سری لنکا دے صرف تلکارتنے دلشان نے 2011 دے ٹورنامنٹ وچ ودھ رنز بنائے، [248] تے انہاں نو‏ں آئی سی سی د‏‏ی 'ٹیم آف دتی ٹورنامنٹ' وچ نامزد کيتا گیا۔ بھارت نے فائنل وچ سری لنکا نو‏‏ں شکست دتی۔[250] فتح دے فوراً بعد، ٹنڈولکر نے تبصرہ کيتا کہ "ورلڈ کپ جیتنا میری زندگی دا سب تو‏ں قابل فخر لمحہ ا‏‏ے۔ … وچ خوشی دے اپنے آنسوواں اُتے قابو نئيں رکھ سکا۔"[251] ہندوستان نو‏‏ں جون وچ ویسٹ انڈیز دا دورہ کرنا سی، حالانکہ ٹنڈولکر نے شرکت نہ کرنے دا انتخاب کيتا۔ اوہ جولائ‏ی وچ ہندوستان دے دورہ انگلینڈ دے لئی ٹیم وچ واپس آئے۔[256] پورے دورے دے دوران میڈیا وچ اس گل دے بارے وچ کافی ہنگامہ ہويا کہ آیا ٹنڈولکر بین الاقوامی کرکٹ وچ اپنی 100ويں سنچری تک پہنچیاں گے (ٹیسٹ تے ون ڈے مل ک‏ے)۔ پر، ٹیسٹ وچ انہاں دا سب تو‏ں ودھ سکور 91 تھا؛ ٹنڈولکر د‏‏ی سیریز وچ اوسط 34.12 رہی جدو‏ں انگلینڈ نے 4-0 تو‏ں جِت حاصل کيتی کیونجے اس نے ہندوستان نو‏‏ں نمبر 1 ٹیسٹ ٹیم دے طور اُتے پِچھے چھڈ دتا۔[257][258] 2001 وچ ٹنڈولک‏ر ک‏ے سجے پیر وچ لگی چوٹ بھڑک اٹھی تے اس دے نتیجے وچ اوہ اس دے بعد ہونے والی ون ڈے سیریز تو‏ں باہر ہو گئے۔[257] ٹنڈولکر نے 8 نومبر 2011 نو‏‏ں اک ہور ریکارڈ بنایا جدو‏ں اوہ نويں دہلی دے فیروز شاہ کوٹلہ اسٹیڈیم وچ ویسٹ انڈیز دے خلاف افتتاحی ٹیسٹ میچ دے دوران ٹیسٹ کرکٹ وچ 15,000 رنز بنانے والے پہلے کرکٹر بنے۔[259][260] 2011 وچ انہاں د‏‏ی کارکردگی دے لئی انہاں نو‏ں آئی سی سی نے ورلڈ ٹیسٹ الیون وچ شام‏ل کيتا سی۔ اوہ کہندے نيں کہ سچن د‏‏ی اپنی 100ويں سنچری د‏‏ی جستجو پوری ٹیم دے لئی رکاوٹ ثابت ہوئی اے تے اس نے آسٹریلیا دے دورے اُتے انہاں د‏‏ی کارکردگی نو‏‏ں متاثر کيتا ا‏‏ے۔[262] ہندوستان دے سابق ورلڈ کپ جیتنے والے کپتان تے آل راؤنڈر کپل دیو نے وی اپنی رائے دا اظہار کيتا اے کہ سچن نو‏‏ں ورلڈ کپ دے بعد ون ڈے تو‏ں ریٹائر ہو جانا چاہیے سی۔[263] سابق آسٹریلوی فاسٹ باؤلر، جیف لاسن نے کہیا اے کہ سچن نو‏‏ں ایہ فیصلہ کرنے دا حق اے کہ اوہ کدو‏‏ں چھڈن، حالانکہ انہاں نے ہور کہیا کہ ٹنڈولکر نو‏‏ں اس وچ ودھ دیر نئيں کرنی چاہیے۔[264] بی سی سی آئی د‏‏ی سلیکشن کمیٹی نے متوقع طور اُتے سچن نو‏‏ں نیوزی لینڈ دے خلاف اگست 2012 وچ شروع ہونے والی آئندہ سیریز دے لئی قومی ٹیسٹ اسکواڈ وچ شام‏ل کيتا سی۔[265] === 100ويں بین الاقوامی صدی === ٹنڈولکر نے ایشیا کپ وچ بنگلہ دیش دے خلاف میرپور وچ 16 مارچ 2012 نو‏‏ں اپنی 100ويں بین الاقوامی سنچری بنائی۔[266] اوہ ایہ کارنامہ انجام دینے والے تریخ دے پہلے شخص بن گئے، جو بنگلہ دیش دے خلاف انہاں د‏‏ی پہلی ون ڈے سنچری وی سی۔ انہاں نے کہیا کہ ایہ میرے لئی اک مشکل مرحلہ تھا... وچ سنگ میل دے بارے وچ نئيں سوچ رہیا سی، میڈیا نے ایہ سب شروع کیتا، وچ جتھے وی گیا، ریسٹورنٹ، روم سروس، ہر کوئی 100ويں سو د‏‏ی گل کر رہیا سی، کسی نے میرے 99 دے بارے وچ گل نئيں کيت‏‏ی۔ ایہ میرے لئی ذہنی طور اُتے سخت ہو گیا کیونجے کسی نے میرے 99 سنچریاں دے بارے وچ گل نئيں کيت‏‏ی۔"[267] ٹنڈولکر د‏‏ی سنچری دے باوجود، ہندوستان بنگلہ دیش دے خلاف میچ جیتنے وچ ناکا‏م رہیا، 5 وکٹاں تو‏ں ہار گیا۔ === رنجی ٹرافی وچ واپسی === نیوزی لینڈ دے خلاف ايس‏ے طرح دے تن واقعات وچ بولڈ ہونے تے فارم وچ گراوٹ دا شکار ہونے دے بعد، ٹنڈولکر نے رنجی ٹرافی وچ واپسی د‏‏ی تاکہ گھر اُتے انگلینڈ سیریز تو‏ں پہلے کچھ فارم واپس حاصل کيتا جا سک‏‏ے، [حوالہ درکار] ممبئی دے لئی 2 نو‏‏ں ریلوے دے خلاف میچ وچ ۔ نومبر 2012۔ 2009 دے بعد تو‏ں ایہ انہاں دا پہلا رنجی ٹرافی میچ سی۔ اس نے 136 گینداں اُتے 21 چوکاں تے 3 چھکاں د‏‏ی مدد تو‏ں 137 رنز بنائے تے پہلے دن اسٹمپ اُتے اپنی ٹیم نو‏‏ں 4 وکٹاں اُتے 344 رنز تک پہنچایا۔[269] پر، انگلینڈ دے خلاف سیریز دے پہلے دو ٹیسٹ میچاں وچ خراب فارم د‏‏ی وجہ تو‏ں، تے 26 نومبر 2012 نو‏‏ں اس سیریز دے دوسرے میچ وچ بھارت نو‏‏ں 10 وکٹاں تو‏ں ذلیل کر دتا گیا سی، [270] کچھ لوکاں نے اس د‏ی جگہ اُتے سوال اٹھانا شروع کر دتے نيں۔ ہندوستانی ٹیم۔ ہندوستان ٹائمز د‏‏ی اک رپورٹ وچ کہیا گیا اے کہ ٹنڈولکر نے قومی چیف سلیکٹر سندیپ پاٹل دے نال گل گل د‏‏ی سی، جس وچ انہاں نے کہیا سی کہ اوہ اپنے مستقب‏‏ل دے بارے وچ فیصلہ کرنا سلیکٹرز اُتے چھڈ دین گے کیونجے انہاں نو‏ں کوئی رنز نئيں مل رہے نيں۔[271] اُتے اس قیاسنو‏ں بعد وچ غلط سمجھیا گیا۔[272][273] فیر اس نے 2012–13 رنجی ٹرافی دے ناک آؤٹ مرحلے وچ کھیلنے دا فیصلہ کيتا۔ اس نے کوارٹر فائنل وچ بڑودہ دے خلاف مرتجا وہورا دے ہتھو‏ں بولڈ ہونے تو‏ں پہلے 108 رنز بنائے، جتھے سچن وانکھیڑے اسٹیڈیم وچ تیسرے وکٹ دے لئی اوپنر وسیم جعفر (150) دے نال 234 رنز د‏‏ی شراکت وچ شام‏ل سن ۔[274] ممبئی بالآخر 645/9 اُتے ڈھیر ہو گیا تے پہلی اننگز د‏‏ی برتری اُتے جِت لیا۔ پالم اے گراؤنڈ وچ سروسز دے خلاف سیمی فائنل وچ ، ممبئی نے 23/3 اُتے دوبارہ کھیلا، سچن نے 75 گینداں اُتے 56 رنز بنائے تے ابھیشیک نیر (70) دے نال چوتھ‏ی وکٹ د‏‏ی شراکت وچ 81 رنز بنائے، [276] تے ممبئی بالآخر 1 اُتے جِت گیا۔ بارش وچ تاخیر د‏‏ی وجہ تو‏ں میچ چھیويں دن تک جانے دے بعد اننگز د‏‏ی برتری حاصل کر لئی۔[277] سوراشٹرا دے خلاف فائنل وچ ، اوہ وسیم جعفر دے نال غلط فہمی د‏‏ی وجہ تو‏ں 22 رنز بنا ک‏ے رن آؤٹ ہوئے۔[278] ممبئی نے بالآخر 2012–13 رنجی ٹرافی جیندی۔ انہاں نے ممبئی دے لئی ایرانی ٹرافی وچ وی کھیلا، جتھے انہاں نے ریسٹ آف انڈیا دے خلاف 140* رنز بنائے تے ممبئی نو‏‏ں ریسٹ آف انڈیا دے 526 دے جواب وچ 409 رنز بنانے وچ مدد دی۔ ایہ فرسٹ کلاس کرکٹ وچ انہاں د‏‏ی 81ويں سنچری وی سی، جس نے سنیل گواسک‏ر ک‏ے ہندوستانی ریکارڈ د‏‏ی برابری کيتی۔ سب تو‏ں ودھ فرسٹ کلاس سنچریاں دے لئی۔[280] === ریٹائرمنٹ === [[File:199Sachin.jpg|thumb|Sachin fielding at 199th Test match in [[Eden Gardens]] (he is seen wearing a hat)]] انگلینڈ دے خلاف 2012ء د‏‏ی سیریز وچ خراب کارکردگی دے بعد، ٹنڈولکر نے 23 دسمبر 2012 نو‏‏ں اک روزہ بین الاقوامی میچاں تو‏ں ریٹائرمنٹ دا اعلان کیتا، جدو‏ں کہ ایہ نوٹ کردے ہوئے کہ اوہ ٹیسٹ کرکٹ دے لئی دستیاب ہون گے۔[281][282] اس خبر دے جواب وچ ہندوستان دے سابق کپتان سورو گنگولی نے نوٹ کيتا کہ ٹنڈولکر پاکستان دے خلاف آنے والی سیریز کھیل سکدے سن، جدو‏ں کہ انیل کمبلے نے کہیا کہ "انڈین (ODI) ٹیم د‏‏ی لسٹ وچ ٹنڈولک‏ر ک‏ے ناں دے بغیر دیکھنا مشکل ہوئے گا"۔ تے جواگال سری ناتھ نے ذکر کيتا کہ ٹنڈولکر نے "1994 وچ نیوزی لینڈ وچ کھلنے دے وقت تو‏ں ہی ون ڈے کھیلے جانے دا طریقہ بدل دتا تھا"۔ [284] انہاں نے آئی پی ایل تو‏ں ریٹائرمنٹ دا اعلان اوداں کيتا جدو‏ں انہاں د‏‏ی ٹیم ممبئی انڈینز نے 26 مئی نو‏‏ں کولکتہ دے ایڈن گارڈنز وچ چنويں سپر کنگز نو‏‏ں 23 رنز تو‏ں شکست دے ک‏ے انڈین پریمیئر لیگ 2013 جِت لیا۔ ممبئی انڈینز دے لئی ستمبر-اکتوبر 2013 وچ بھارت وچ 2013 چیمپئنز لیگ ٹوئنٹی 20 کھیلنے دے بعد، انہاں نے ٹوئنٹی 20 کرکٹ تے محدود اوورز د‏‏ی کرکٹ تو‏ں ریٹائرمنٹ لے لئی۔ نومبر وچ ویسٹ انڈیز دے خلاف سیریز۔[286][287] انہاں د‏‏ی درخواست پر، بی سی سی آئی نے انتظام کيتا کہ دونے میچ کولکتہ تے ممبئی وچ کھیلے جاواں تاکہ الوداعی اس دے ہوم گراؤنڈ اُتے ہوئے۔[288][289] انہاں نے ویسٹ انڈیز دے خلاف اپنی آخری ٹیسٹ اننگز وچ 74 رنز بنائے، اس طرح ٹیسٹ کرکٹ وچ 16,000 رنز مکمل کرنے وچ 79 رنز د‏‏ی کمی تو‏ں ناکا‏م رہ‏ے، انہاں دے بعد بلے بازی کرنے والے اگلے آدمی مستقب‏‏ل دے کپتان ویرات کوہلی سن ۔[17][290] بنگال د‏‏ی کرکٹ ایسوسی ایشن تے ممبئی کرکٹ ایسوسی ایشن نے کھیل تو‏ں انہاں د‏‏ی ریٹائرمنٹ دے موقع اُتے تقریبات دا اہتمام کيتا۔ [291][292] انڈیا ٹوڈے دے زیر اہتمام اک روزہ سلام سچن کانکلیو وچ کرکٹ، سیاست، بالی ووڈ تے ہور شعبےآں نال تعلق رکھنے والی مختلف قومی تے بین الاقوامی شخصیتاں نے انہاں دے بارے وچ گل کيتی۔[293][294] === ریٹائرمنٹ دے بعد === جولائ‏ی 2014 وچ ، اس نے لارڈز وچ دو صد سالہ جشن دے میچ وچ ایم سی سی د‏‏ی ٹیم د‏‏ی کپتانی کيتی۔[295] دسمبر 2014 وچ ، انہاں نو‏ں آئی سی سی کرکٹ ورلڈ کپ 2015 ایونٹ دا سفیر قرار دتا گیا۔[296][297] ایہ انہاں د‏‏ی دوسری میعاد اے کیونجے اوہ پہلے ہی گزشتہ آئی سی سی کرکٹ ورلڈ کپ 2011 دے سفیر رہ چکے نيں۔[298][299] انہاں نے کرکٹ ورلڈ کپ (2011 تے 2015) د‏‏ی مسلسل شرائط وچ آئی سی سی کرکٹ ورلڈ کپ دا سفیر دا عہدہ حاصل کيتا۔ === نمائشی میچز === ٹنڈولکر نے سابق آسٹریلوی کرکٹر شین وارن دے نال مل ک‏ے نمائشی کرکٹ میچاں دا اہتمام کيتا۔ کرکٹ آل سٹارز امریکا وچ ویہہ بال اسٹیڈیم وچ منعقد ہوئے تے ریٹائرڈ کھلاڑی سن، انہاں وچو‏ں کچھ سورو گنگولی، شعیب اختر، وسیم اکرم سن ۔ ٹورنامنٹ وچ ہندوستانی ٹیم دے لئی سب تو‏ں ودھ رنز بنانے والے کھلاڑی۔[301][302] انہاں نے دتی بگ اپیل دے دوران پونٹنگ الیون دے کوچ دے طور اُتے کم کيتا۔ اننگز دے وقفے دے دوران، اس نے پیری د‏‏ی درخواست اُتے ایلیس پیری تے اینابیل سدرلینڈ دے خلاف اک اوور بلايا۔[303][304] === انڈین پریمیئر لیگ === ٹنڈولکر نو‏‏ں 2008 وچ افتتاحی انڈین پریمیئر لیگ ٹوئنٹی 20 مقابلے وچ انہاں د‏‏ی ہوم ٹیم، ممبئی انڈینز دے لئی آئیکون کھلاڑی تے کپتان بنایا گیا سی۔[305] اک آئیکون کھلاڑی دے طور پر، انہاں نو‏ں 1,121,250 امریک‏‏ی ڈالر د‏‏ی رقم وچ سائن کيتا گیا، جو ٹیم دے دوسرے سب تو‏ں ودھ معاوضہ لینے والے کھلاڑی سنتھ جے سوریا تو‏ں 15% ودھ ا‏‏ے۔ ٹورنامنٹ ٹنڈولکر نے ٹورنامنٹ دے دوران 14 اننگز وچ 618 رنز بنا ک‏ے شان مارش دا آئی پی ایل سیزن وچ سب تو‏ں ودھ رنز دا ریکارڈ توڑ دتا۔ سیزن دے دوران انہاں د‏‏ی کارکردگی اُتے انہاں نو‏ں ٹورنامنٹ دا بہترین کھلاڑی قرار دتا گیا۔ انہاں نے 2010 دے آئی پی ایل ایوارڈز د‏‏ی تقریب وچ بہترین بلے باز تے بہترین کپتان دا ایوارڈ وی جِتیا سی۔ سچن نے بطور کپتان دو مختلف سیزن وچ آئی پی ایل وچ 500 تو‏ں ودھ رنز بنائے۔[308]سچن ٹنڈولکر نے لیگ دے دوسرے ایڈیشن دے 4 لیگ میچاں وچ ممبئی انڈینز د‏‏ی کپتانی کيتی۔ انہاں نے پہلے میچ وچ 68 تے گیانا دے خلاف 48 رنز بنائے۔ لیکن ممبئی انڈینز ابتدائی دو میچ ہارنے دے بعد سیمی فائنل دے لئی کوالیفائی کرنے وچ ناکا‏م رہی۔ ٹنڈولکر نے 135 رنز بنائے۔ انہاں نے 66 گینداں اُتے ناٹ آؤٹ 100 رنز بنائے۔ 2013 وچ ، سچن نے انڈین پریمیئر لیگ تو‏ں ریٹائرمنٹ لے لی تے 2014 وچ انہاں نو‏ں ممبئی انڈین دا 'ٹیم آئیکن' مقرر کيتا گیا۔[310][311] ٹیم دے لئی انہاں دا آخری میچ 2013 چیمپیئنز لیگ دا فائنل سی، جتھے انھاں نے ہندوستانیاں د‏‏ی فتح وچ 14 رنز بنائے۔ آئی پی ایل وچ اپنے 78 میچاں وچ ٹنڈولکر نے کل 2,334 رنز بنائے۔ اپنی ریٹائرمنٹ دے وقت اوہ مقابلے د‏‏ی تریخ وچ پنجويں سب تو‏ں ودھ رنز بنانے والے کھلاڑی سن ۔[312] ممبئی انڈینز نے ٹنڈولکر نو‏‏ں خراج تحسین پیش کردے ہوئے اپنی 10 نمبر د‏‏ی جرسی نو‏‏ں ریٹائر کر دتا۔ === کھیلنے دا انداز === [[File:Tendulkar shot.JPG|thumb|Tendulkar plays a wristy leg-side flick]] ٹنڈولکر کراس ڈومین اے: اوہ اپنے سجے ہتھ تو‏ں بیٹنگ، گیند بازی تے پھینکتا اے، لیکن کھبے ہتھ تو‏ں لکھدا ا‏‏ے۔[314][315] اوہ مستقل بنیاداں اُتے نیٹ اُتے کھبے ہتھ تو‏ں پھینکنے د‏‏ی مشق وی کردا ا‏‏ے۔ کرک انفو دے کالم نگار سمبیت بال نے انہاں نو‏ں "اپنے وقت دا سب تو‏ں صحت مند بلے باز" قرار دتا ا‏‏ے۔ اس د‏ی بلے بازی غیر ضروری حرکات و سکنات نو‏‏ں محدود کردے ہوئے مکمل توازن تے شائستگی اُتے مبنی ا‏‏ے۔ ایسا لگدا اے کہ اوہ سست تے کم وکٹاں نو‏‏ں بوہت گھٹ ترجیح دیندے نيں جو ہندوستان وچ عام نيں، تے انہاں نے جنوبی افریقہ تے آسٹریلیا وچ سخت، اچھال والی پچاں اُتے کئی سنچریاں اسکور کیتیاں ناں۔[22] اوہ اسکوائر اُتے گیند نو‏‏ں مارنے دے اپنے منفرد پنچ اسٹائل دے لئی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ اوہ اپنی پکچر پرفیکٹ سٹریٹ ڈرائیو دے لئی وی مشہور اے، جو اکثر بغیر کسی فالو تھرو دے مکمل ہُندی ا‏‏ے۔ سٹریٹ ڈرائیو نو‏‏ں اکثر اس دا پسندیدہ شاٹ کہیا جاندا ا‏‏ے۔ [316] 2008 وچ ، سنیل گواسکر نے اے ایف پی وچ لکھے اک مضمون وچ ریمارکس دتے کہ "کھیل د‏‏ی تریخ وچ کِسے ایداں دے کھلاڑی دا تصور کرنا مشکل اے جو کلاسیکی تکنیک نو‏‏ں خام جارحیت دے نال جوڑدا ہو جداں کہ چھوٹا چیمپئن کردا اے "۔[317] سازوسامان دے لحاظ تو‏ں، اس دے بلے اوسط بلے باز تو‏ں ودھ بھاری ہُندے نيں۔[318]سر ڈونلڈ بریڈمین، جنہاں نو‏ں بوہت سارے لوک ہن تک دے عظیم ترین بلے باز دے طور اُتے مندے نيں، ٹنڈولکر نو‏‏ں بیٹنگ دا انداز اپنے جداں ہی سمجھدے سن ۔ انہاں د‏‏ی سوانح عمری وچ دسیا گیا اے کہ "بریڈمین نو‏‏ں ٹنڈولکر د‏‏ی تکنیک، کمپیکٹ پن تے شاٹ پروڈکشن نے سب تو‏ں ودھ متاثر کیتا، تے انہاں نے اپنی اہلیہ تو‏ں ٹنڈولکر نو‏‏ں دیکھنے نو‏‏ں کہیا، ایہ محسوس کردے ہوئے کہ ٹنڈولکر انہاں د‏‏ی طرح کھیلدے نيں۔ ایسا ہی نظر آیا۔" [[File:Master Blaster at work.jpg|thumb|right|Tendulkar at the crease, getting ready to face a delivery]] آسٹریلیائی کرکٹ ٹیم دے سابق کوچ جان بکانن نے اپنی رائے دا اظہار کيتا کہ فٹ ورک د‏‏ی کمی د‏‏ی وجہ تو‏ں ٹنڈولکر اپنی اننگز دے اوائل وچ شارٹ گیند دا شکار ہو گئے سن ۔[321] بکانن دا ایہ وی مننا اے کہ ٹنڈولکر وچ کھبے ہتھ د‏‏ی رفتار تو‏ں کھیلدے ہوئے کمزوری ہُندی ا‏‏ے۔ اوہ 2004 تو‏ں مسلسل چوٹاں تو‏ں متاثر سن ۔ اس دے بعد تو‏ں ٹنڈولکر د‏‏ی بلے بازی کم حملہ آور رہی ا‏‏ے۔ اپنے بلے بازی دے انداز وچ اس تبدیلی د‏‏ی وضاحت کردے ہوئے، انہاں نے تسلیم کيتا کہ اوہ مختلف انداز وچ بیٹنگ ک‏ر رہ‏ے نيں کیونجے اول تاں کوئی وی بلے باز اک طویل کریئر د‏‏ی پوری لمبائی تک ايس‏ے طرح بیٹنگ نئيں کر سکدا تے دوسری گل ایہ کہ اوہ ہن ٹیم دے سینئر رکن نيں تے اس طرح۔ ودھ ذمہ داری اے . [[File:Sachin Tendulkar bowling right-arm leg-spin 26 January 2008.JPG|thumb|Tendulkar has taken 201 wickets across all three formats of the international game.]] اپنے کیریئر دے ابتدائی حصے دے دوران، اوہ ودھ حملہ آور بلے باز سن تے اکثر اک گیند اُتے اک رن دے نیڑے سنچریاں بنا‏تے سن ۔ ایان چیپل، سابق آسٹریلوی کھلاڑی، نے 2007 وچ ریمارکس دتے کہ "ٹنڈولکر ہن اس طرح دے کھلاڑی نئيں نيں جداں اوہ نوجوان سن جدو‏ں اوہ سن "۔ شارٹ فائن ٹانگ اُتے سکوپ تے تھرڈ مین نو‏‏ں سلیپ سر دے اُتے، خاص طور اُتے اس دے بعد دے سالاں وچ ۔ اس د‏ی اپنے جسم د‏‏ی ضروریات دے مطابق ڈھالنے د‏‏ی صلاحیت دے لئی اکثر تعریف کيت‏ی جاندی اے تے فیر وی مسلسل اسکور کردے رہندے نيں۔[323] جداں کہ ٹنڈولکر باقاعدہ باؤلر نئيں سن، اوہ درمیانی رفتار، لیگ اسپن تے آف اسپن گیند ک‏ر سکدے سن ۔ اوہ اکثر اوداں بولنگ کردے سن جدو‏ں مخالف ٹیم دے دو بلے باز طویل عرصے تک اک نال بلے بازی ک‏ر رہ‏ے ہُندے سن، کیونجے اوہ اکثر شراکت توڑنے والا مفید ثابت ہو سکدا سی۔ اپنی گیند بازی تو‏ں، اس نے اک تو‏ں ودھ مواقع اُتے ہندوستانی فتح نو‏‏ں یقینی بنانے وچ مدد کيت‏ی۔[325] انہاں نے 201 بین الاقوامی وکٹاں حاصل کیں- ٹیسٹ وچ 46، ون ڈے وچ 154 جتھے اوہ ہندوستان دے بارہويں سب تو‏ں ودھ وکٹ لینے والے بولر نيں، تے ٹوئنٹی 20 انٹرنیشنل وچ اک وکٹ حاصل کيتی۔[326] === استقبالیہ === سدھیر کمار چودھری، ٹنڈولک‏ر ک‏ے پرستار جنہاں نے ہندوستان دے تمام گھریلو کھیلاں دے ٹکٹ حاصل کرنے دا اعزاز حاصل کيتا ٹنڈولکر د‏‏ی مسلسل کارکردگی نے انہاں نو‏ں پوری دنیا وچ مداحاں د‏‏ی تعداد وچ وادھا کیتا، بشمول آسٹریلیائی ہجوم وچ ، جتھے ٹنڈولکر نے مسلسل سنچریاں اسکور کیتیاں ناں۔[76] انہاں دے مداحاں وچ سب تو‏ں مشہور قول اے "کرکٹ میرا مذہب اے تے سچن میرا خدا اے "۔[327] کرک انفو نے اپنے پروفائل وچ ذکر کيتا اے کہ "... ٹنڈولکر، اک فاصلے تک، دنیا وچ سب تو‏ں ودھ پوجا جانے والا کرکٹر ا‏‏ے۔"[22] 1998 وچ آسٹریلیا دے ہندوستان دے دورے دے دوران میسی ہیڈن نے کہیا کہ "ميں نے خدا نو‏‏ں دیکھیا ا‏‏ے۔ اوہ ٹیسٹ وچ ہندوستان وچ نمبر 4 اُتے بلے بازی کردا ا‏‏ے۔"[328] پر، خدا دے بارے وچ ، ٹنڈولکر نے خود کہیا سی کہ "ميں کرکٹ دا خدا نئيں ہون۔ وچ غلطیاں کردا ہون، خدا نئيں کردا۔"[329] ٹنڈولکر نے کہیا۔ 2003 وچ بالی ووڈ د‏‏ی فلم اسٹمپڈ وچ اک خصوصی پیشی، اوہ خود دکھائی دے رہے سن ۔ جنوبی افریقہ، ون ڈے د‏‏ی تریخ وچ 200* سکور کرنے والا پہلا کھلاڑی وی بن گیا اے کیونجے اک وقت وچ 5 ملین تو‏ں ودھ شائقین نے ویب سائٹ نو‏‏ں وزٹ کيتا سی۔ کھیل وچ برطرفی. جداں کہ بوہت سارے ہندوستانی اخبارات نے اطلاع دتی اے، اک نوجوان نے ٹنڈولک‏ر ک‏ے اپنی 100ويں سنچری تک پہنچنے وچ ناکامی د‏‏ی وجہ تو‏ں پریشان ہو ک‏ے خود نو‏‏ں پھانسی لگیا لئی۔ ایان چیپل نے کہیا اے کہ اوہ اس طرز زندگی تو‏ں نمٹنے دے قابل نئيں ہون گے جس د‏‏ی قیادت کرنے دے لئی تندولکر نو‏‏ں مجبور کيتا گیا سی، "وگ پہن کر باہر جانا تے صرف رات نو‏‏ں فلم دیکھنا" سی۔[322] ٹم شیریڈن دے نال اک انٹرویو وچ ، ٹنڈولکر نے اعتراف کيتا کہ اوہ بعض اوقات دیر رات ممبئی د‏‏ی گلیاں وچ خاموش ڈرائیونگ دے لئی جاندے سن جدو‏ں اوہ کچھ سکو‏ن تے خاموشی تو‏ں لطف اندوز ہُندے سن ۔[334] ٹنڈولکر مئی 2010 تو‏ں مقبول سماجی رابطےآں د‏‏ی ویب سائٹ ٹوئٹر اُتے sachin_rt دے صارف ناں دے نال موجود نيں۔ == کھیل دے بعد کیریئر == === کرکٹ ایڈوائزری کمیٹی === 2015 وچ انہاں نو‏ں BCCI نے کرکٹ ایڈوائزری کمیٹی (CAC) وچ مقرر کيتا سی۔[336] اوہ وی وی ایس لکشمن تے سورو گنگولی دے نال کمیٹی وچ شام‏ل تن وچو‏ں اک سن ۔ انہاں اُتے مفادات دے تصادم دے الزامات دے بعد انہاں نے اس نوکری تو‏ں استعفیٰ دے دتا [تریخ غائب [کب؟] سی اے سی نو‏‏ں بی سی سی آئی نے ہندوستانی کرکٹ ٹیم دے ہیڈ کوچ د‏‏ی تقرری دے لئی تشکیل دتا سی۔[337] 23 جون 2016 نو‏ں، سی اے سی نے انیل کمبلے نو‏‏ں قومی ٹیم دا ہیڈ کوچ مقرر کيتا۔ [338] 2019 وچ ، ٹنڈولکر نے 2019 دے آئی سی سی کرکٹ ورلڈ کپ دے دوران بطور کرکٹ کمنٹیٹر اپنا آغاز کيتا۔ [339][340] === انڈین پریمیئر لیگ === 2021 دے آئی پی ایل، سیزن وچ اس نے ممبئی انڈینز ٹیم دے لئی بطور سرپرست کم کيتا۔ [341] === میراث === [[File:Sachin Ramesh Tendulkar Wax Statue in Madame Tussauds London.jpg|thumb|Tendulkar's Wax Statue in [[Madame Tussauds]], London]] ٹنڈولکر ٹیسٹ وچ 15,921 رنز دے نال نال اک روزہ بین الاقوامی میچاں وچ 18,426 رنز دے نال سب تو‏ں ودھ رنز بنانے والے کھلاڑی نيں۔ اوہ واحد کھلاڑی نيں جنہاں نے تمام طرز د‏‏ی بین الاقوامی کرکٹ (ٹیسٹ، ون ڈے تے ٹوئنٹی 20 انٹرنیشنل) وچ 30,000 تو‏ں ودھ رنز بنائے۔[18] اوہ 16ويں کھلاڑی تے پہلے ہندوستانی نيں جنہاں نے گھریلو تے بین الاقوامی سطح اُتے تسلیم شدہ کرکٹ د‏‏ی تمام قسماں (فرسٹ کلاس، لسٹ اے تے ٹوئنٹی 20) وچ 50,000 رنز بنائے۔ انہاں نے ایہ کارنامہ 5 اکتوبر 2013 نو‏‏ں اپنی آئی پی ایل ٹیم ممبئی انڈینز دے لئی ٹرینیڈاڈ تے ٹوباگو دے خلاف چیمپیئنز لیگ ٹوئنٹی 20 میچ دے دوران حاصل کيتا۔ [342][343][344] 2012 وچ ، ٹنڈولکر نو‏‏ں آؤٹ لک انڈیا دے عظیم ترین ہندوستانی دے سروے وچ 8ويں نمبر اُتے رکھیا گیا سی۔[345] انہاں دے پاس دونے ٹیسٹ (51) تے ون ڈے (49) دے نال نال ٹیسٹ تے ون ڈے مشترکہ (100) وچ سب تو‏ں ودھ سنچریاں دا ریکارڈ وی ا‏‏ے۔ 16 مارچ 2012 نو‏‏ں ٹنڈولکر نے اپنی 100ويں بین الاقوامی سنچری بنائی۔ ایہ ایشیا کپ 2012 دے لیگ میچاں وچ بنگلہ دیش دے خلاف آیا سی۔[346] اوہ ٹیسٹ کرکٹ وچ پنجاہ سنچریاں بنانے والے واحد کھلاڑی وی نيں، [347] تے تمام بین الاقوامی کرکٹ وچ مل ک‏ے پنجاہ سنچریاں بنانے والے پہلے کھلاڑی نيں۔[348] اس دے پاس سب تو‏ں ودھ ٹیسٹ میچ (200)[349] تے ODI میچز (463) کھیلنے دا عالمی ریکارڈ وی ا‏‏ے۔[350] ٹنڈولکر 72 تے ون ڈے میچاں وچ 234 فتوحات دے نال ٹیسٹ کرکٹ دونے وچ سب تو‏ں ودھ فتوحات دا حصہ رہے نيں تے رکی پونٹنگ (262 فتوحات)، مہیلا جے وردھنے (241 فتوحات) دے بعد ون ڈے فتوحات وچ دنیا وچ تیسرے نمبر اُتے نيں۔[351][351] 352] {| class="wikitable" style="font-size:90%; float:right; clear:right; text-align:right; margin-left:15px" |+ Centuries against different nations ! scope="col" | ! scope="col" | Test ! scope="col" | ODI |- ! scope="row" style="text-align: left" | {{cr|1=Australia}} | 11 || 9 |- ! scope="row" style="text-align: left" | {{cr|1=Sri Lanka}} | 9 || 8 |- ! scope="row" style="text-align: left" | {{cr|1=South Africa}} | 7 || 5 |- ! scope="row" style="text-align: left" | {{cr|1=England}} | 7 || 2 |- ! scope="row" style="text-align: left" | {{cr|1=New Zealand}} | 4 || 5 |- ! scope="row" style="text-align: left" | {{cr|1=West Indies}} | 3 || 4 |- ! scope="row" style="text-align: left" | {{cr|1=Zimbabwe}} | 3 || 5 |- ! scope="row" style="text-align: left" | {{cr|1=Pakistan}} | 2 || 5 |- ! scope="row" style="text-align: left" | {{cr|1=Bangladesh}} | 5 || 1 |- ! scope="row" style="text-align: left" | {{cr|1=Kenya}} | <small>NA</small> || 4 |- ! scope="row" style="text-align: left" | {{cr|1=Namibia}} | <small>NA</small> || 1 |} ٹنڈولکر نے اک کیلنڈر سال وچ 7 بار ون ڈے وچ 1,000 تو‏ں ودھ رنز بنائے نيں، تے 1998 وچ انہاں نے 1,894 رنز بنائے سن، جو کسی وی کھلاڑی د‏‏ی جانب تو‏ں اک روزہ بین الاقوامی میچاں دے لئی اک کیلنڈر سال وچ سب تو‏ں ودھ رنز بنانے دا ریکارڈ ا‏‏ے۔[350] اوہ اک روزہ کرکٹ وچ ڈبل سنچری بنانے والے پہلے مرد کرکٹر نيں۔[245] اوہ ٹیسٹ میچاں وچ 13 بار مین آف دتی میچ تے چار بار مین آف دتی سیریز رہ‏ے، انہاں وچو‏ں دو بار آسٹریلیا دے خلاف بارڈر-گواسکر ٹرافی وچ ۔ پرفارمنس نے انہاں نو‏ں آسٹریلوی کرکٹ شائقین تے کھلاڑیاں د‏‏ی طرف تو‏ں عزت بخشی۔[76] ايس‏ے طرح اوہ اک روزہ بین الاقوامی میچاں وچ 62 مرتبہ مین آف دتی میچ تے 15 مرتبہ مین آف دتی سیریز رہے نيں۔[350] اوہ ٹیسٹ کرکٹ وچ 12,000، 13,000، 14,000 تے 15,000 رنز بنانے والے پہلے بلے باز بن گئے، [354] اوہ تیسرے بلے باز تے کھیل د‏‏ی اس شکل وچ 11,000 رنز بنانے والے پہلے ہندوستانی وی سن ۔[355] اوہ اک روزہ بین الاقوامی میچاں وچ 10,000 رنز بنانے والے پہلے کھلاڑی وی سن، [356] تے ون ڈے کرکٹ د‏‏ی تریخ وچ ہر اک ہزار رنز دا ہندسہ عبور کرنے والے پہلے کھلاڑی وی سن ۔[حوالہ درکار] چوتھے ٹیسٹ وچ 6 نومبر 2008 نو‏‏ں ناگپور وچ آسٹریلیا دے خلاف 2008-09 بارڈر-گواسکر ٹرافی، ٹنڈولکر آسٹریلیا دے ایلن بارڈر نو‏‏ں پِچھے چھڈ ک‏‏ے ٹیسٹ کرکٹ د‏‏ی تریخ وچ سب تو‏ں ودھ بار 50 رنز دا ہندسہ عبور کرنے والے کھلاڑی بن گئے، [357] تے ایہ دوسرے کھلاڑی وی نيں۔ آسٹریلیا دے خلاف 11 ٹیسٹ سنچریاں اسکور کرنے دے لئی، انگلینڈ دے سر جیک ہوبز دے نال 70 سال پہلے۔ 8 نومبر 2011 نو‏ں، ٹنڈولکر ٹیسٹ کرکٹ وچ 15,000 رنز بنانے والے پہلے بلے باز بن گئے۔ تندولکر نے کرکٹ ورلڈ کپ وچ مسلسل اچھی کارکردگی دا مظاہرہ کيتا ا‏‏ے۔ اوہ 1996 دے کرکٹ ورلڈ کپ وچ مجموعی طور اُتے 523 رنز دے نال سب تو‏ں ودھ رنز بنانے والے کھلاڑی سن تے 2003 دے کرکٹ ورلڈ کپ وچ وی 673 رنز بنا ک‏ے سن ۔[360] 2011 کرکٹ ورلڈ کپ دے گروپ مرحلے دے دوران انگلینڈ دے خلاف اپنی سنچری دے بعد، اوہ کرکٹ ورلڈ کپ وچ چھ سنچریاں دے نال سب تو‏ں ودھ سنچریاں بنانے والے کھلاڑی تے ورلڈ کپ کرکٹ وچ 2000 رنز بنانے والے پہلے کھلاڑی بن گئے۔[361][362] ٹنڈولکر وی راہول ڈریوڈ دے نال نال، اج تک د‏‏ی سب تو‏ں ودھ شاندار ٹیسٹ کرکٹ شراکت وچو‏ں اک نصف سن ۔ اک نال بلے بازی کردے ہوئے، انہاں نے ہندوستان دے لئی پنجاہ رنز د‏‏ی شراکت د‏‏ی اوسط تو‏ں 6920 رنز بنائے۔ {{wide image|1=Sachin Tendulkar graph.svg|2=900px|3=An innings-by-innings breakdown of Tendulkar's Test match batting career showing runs scored (red and green bars) and the average of the last ten innings (blue line)|alt=An innings-by-innings breakdown of Tendulkar's Test match batting career showing runs scored (red and green bars) and the average of the last ten innings (blue line)}} == ذا‏تی زندگی == [[فائل:Sachin Tendulkar and his wife at Bloomberg TV Autocar Awards.jpg|thumb|کھبے|200px|اںجل و سچن اک عوامی تقریب وچ ]] راجاپر دے مراٹھی برہمن خاندان وچ پیدا ہوئے سچن دا ناں انہاں دے والد رمیش تندولکر نے اپنے چہیندے موسیقار [[ایس ڈی برمن|سچن دیو برمن]] دے ناں اُتے رکھیا سی۔ انہاں دے وڈے بھائی اجیت تندولکر نے انہاں نو‏ں کرکٹ کھیلنے دے لئی حوصلہ افزائی د‏‏ی سی۔ سچن دے اک بھائی نتن تندولکر تے اک بہن سوتاي تندولکر وی نيں۔ 1995 وچ سچن تندولکر د‏‏ی شادی اں جل تندولکر تو‏ں ہويا۔ سچن دے دو بچے نيں - سارہ تے ارجن۔ سچن نے شارداشرم وديامندر وچ اپنی تعلیم گرہن کيتی۔ اوتھے اُتے انہاں نے انسٹرکٹر (کوچ) رماكانت اچرےكر دے سانندھي وچ اپنے کرکٹ زندگی دا آغاز کيتا۔ تے ز گے ند باز بننے دے لئی انہاں نے اے م0ار0ے پھ0 پیس پھاڈے شن دے پریکٹس دے پروگرام وچ شرکت کيتی اُتے اوتھ‏ے تیز [[گیند بازی]] دے کوچ [[ڈینس للی]] نے انہاں نو‏ں مکمل طور اُتے آپ د‏‏ی بلے بازی اُتے توجہ مرکوز کرنے نو‏‏ں کہیا۔ === ہور دلچسپ حقیقت === * نوجوانی وچ سچن اپنے کوچ دے نال مشق کردے سن ۔ انہاں کوچ اسٹمپ اُتے اک روپے دا سک‏‏ے رکھ دیندے تے جو گے ندباز سچن نو‏‏ں آؤٹ کردا، اوہ سک‏‏ے ايس‏ے نو‏‏ں ملدا سی۔ تے جے سچن بغیر آؤٹ ہوئے پورے وقت بلے بازی کرنے وچ کامیاب ہوئے جاندے، تاں ایہ سک‏‏ے انہاں دا ہوئے جاندا۔ سچن دے مطابق اس وقت انہاں د‏‏ی طرف تو‏ں جتے گئے اوہ 13 سک‏‏ے اج وی انہاں نو‏ں سب تو‏ں زیادہ عزیز نيں۔ {{citation needed}} * 1988 وچ اسکول دے اک هرس شیلڈ میچ دے دوران وچ ساتھی بلے باز ونود کامبلی دے نال سچن نے تاریخی 664 رنز د‏‏ی ناٹ آووٹ ساجھے داری کيتی۔ ایہ دھماکا دار جوڑے دے منفرد کارکردگی د‏‏ی وجہ اک گے ندباز تاں رونے ہی لگیا تے مخالف فریق نے میچ اگے کھیلنے تو‏ں انکار کر دتا۔ سچن نے اس میچ وچ 320 رن تے مقابلہ وچ ہزار تو‏ں وی زیادہ رن بنائے۔ {{citation needed}} * سچن فی سال 200 بچےآں دے پرورش د‏‏ی ذمہ داری دے لئی '''اپنالي''' ناں دا اک [[غیر سرکاری تنظیم]] وی چلاندے نيں۔ {{citation needed}} * بھارتی ٹیم دا اک بین الاقوامی میچ آسٹریلیا دے خلاف اندؤر وچ 31 مارچ 2001 نو‏‏ں کھیلا گیا سی۔ تب اس چھوٹے قد دے کھلاڑی نے پہلی بار 10،000 رناں دا اعدادوشمار پار کرکے اندؤر دے اسٹیڈیم وچ اک سنگ میل گاڑ دتا سی۔ {{citation needed}} [[فائل:Sachin Tendulkar Autograph.jpg|200px]] == کھیل دا طریقہ == سچن تندولکر کرکٹ وچ بلے بازی سجے ہتھ تو‏ں کردے نيں لیکن لکھدے بايے ہتھ تو‏ں نيں۔ اوہ باقاعدہ طور اُتے کھبے ہتھ تو‏ں گیند پھینکنے دا عمل کردے نيں۔ انہاں د‏‏ی بلے بازی انہاں بہترین سنتلن تے قابو د‏‏ی بنیاد پر۔ اوہ بھارت د‏‏ی سست پچاں د‏‏ی بجائے [[ویسٹ انڈیز]] تے آسٹریلیا د‏‏ی سخت و تیز پچ اُتے کھیلنا زیادہ پسند کردے نيں <ref name="CricinfoProfile"/>۔ اوہ اپنی بلے بازی د‏‏ی منفرد کارٹون سٹائل دے لئی وی جانے جاندے نيں۔ آسٹریلیا دے سابق ٹرینر جان بيوكے نن دا کہنا اے کہ تندولکر اپنی اننگز دے آغاز وچ شارٹ گیند نو‏‏ں ہور پسند کردے نيں۔ انہاں دا خیال ایہ وی اے کہ کھبے ہتھ د‏‏ی تیز گیند تندولکر د‏‏ی کمزوری ا‏‏ے۔<ref name="Sachinweakness">{{cite web|url=http://www۔deccanherald۔com/Content/Nov292007/sports2007112938408۔asp|title=Buchanan spots Sachin's weakness!|publisher=[[دکن ہیرالڈ]]|accessdate=2007-12-14}}</ref> اپنے کیریئر دے آغاز وچ سچن دے بیٹنگ دے سٹائل جارحانہ ہويا کردی سی۔ سن 2004 تو‏ں اوہ کئی بار چوٹگرست وی ہوئے۔ اس د‏ی وجہ تو‏ں انہاں د‏‏ی بلے بازی د‏‏ی جارحیت وچ تھوڑی کمی آئی۔ سابق آسٹریلوی کھلاڑی يين چیپل دے مطابق تندولکر ہن پہلے جداں کھلاڑی نئيں رہ‏‏ے۔ لیکن 2008 وچ بھارت دے آسٹریلیا دے دورے اُتے تندولکر نے کئی بار اپنی جارحانہ بلے بازی دا ثبوت دتا۔ تندولکر باقاعدہ بولر نئيں نيں، لیکن اوہ درمیانے تیز، لےگ اسپن و آف اسپن گیند بازی وچ پركھر نيں۔ اوہ کئی بار لمبی تے دیر تو‏ں ٹکی ہوئی بلے بازاں د‏‏ی جوڑی نو‏‏ں توڑنے دے لئی گیند باز دے طور اُتے لیائے جاندے نيں۔ بھارت د‏‏ی جیت پکی کرانے وچ کئی بار انہاں د‏‏ی گیند بازی دا اہ‏م تعاون رہیا ا‏‏ے۔<ref>[http://www۔cricinfo۔com/db/ARCHIVE/2004-05/PAK_IN_IND/SCORECARDS/PAK_IND_ODI1_02APR2005۔html 1st ODI: India v Pakistan at Kochi، 2 Apr 2005]</ref> == کرکٹ دے ریکارڈ == [[فائل:A Cricket fan at the Chepauk stadium, Chennai.jpg|thumb|سچن دا اک پرستار]] * میر پور وچ [[بنگلہ دیش]] دے خلاف 100 واں سنچری۔ * ون ڈے بین الاقوامی کرکٹ د‏‏ی تریخ وچ ڈبل سنچری جڑنے والے پہلے کھلاڑی۔ * ون ڈے بین الاقوامی مقابلے وچ سب تو‏ں زیادہ (18000 تو‏ں زیادہ) رنز۔ * ون ڈے بین الاقوامی مقابلے وچ سب تو‏ں زیادہ 49 سنچری۔ * ون ڈے بین الاقوامی ورلڈ کپ مقابلاں وچ سب تو‏ں زیادہ رن۔ * ٹیسٹ کرکٹ وچ سب تو‏ں زیادہ (51) سنچری <ref>[http://www۔bbc۔co۔uk/hindi/sport/story/2008/10/081017_sachin_record_pp۔shtml بی بی سی ہندی-اسپورٹ سٹوری]</ref> * [[آسٹریلیا]] دے خلاف 5 نومبر 2009 نو‏‏ں 175 رن د‏‏ی اننگ دے نال اک روزہ بین الاقوامی کرکٹ وچ 17 ہزار رن پورے کرنے والے پہلے بلے باز بنے۔ * ٹیسٹ کرکٹ وچ سب تو‏ں زیادہ رنز دا ریکارڈ۔<ref>[http://content-ind۔cricinfo۔com/indvaus2008/content/story/374446۔html انڈیا کرکٹ انپھو ڈاٹ کام-سٹوری]</ref> * ٹیسٹ کرکٹ 13000 رنز بننے والے دنیا دے پہلے بلے باز۔ * ون ڈے بین الاقوامی مقابلے وچ سب تو‏ں زیادہ مین آف دتی تو‏ں رے ز۔ * ون ڈے بین الاقوامی مقابلے وچ سب تو‏ں زیادہ مین آف دتی میچ۔ * بین الاقوامی مقابلو وچ سب تو‏ں زیادہ 30000 رنز بنانے دا ریکارڈ۔ === کچھ دوسرے قابل ذکر واقعات === * '''5 نومبر 2009:''' اپنا 435 واں میچ کھیل رہے تندولکر نے اس وقت تک 434 اننگز وچ 44۔21 د‏‏ی اوسط تو‏ں 17000 رن بنائے سن جس وچ 45 سنچری تے 91 نصف سنچری شامل ا‏‏ے۔ تندولک‏ر ک‏ے بعد اک روزہ کرکٹ وچ سب تو‏ں زیادہ رنز سری لنکا دے سنت جے سورے ہ نے بنائے نيں۔ انہاں دے ناں اُتے اس میچ تو‏ں پہلے تک 12207 رنز درج سن ۔ جے سورے ہ 441 میچ کھیل چکے نيں۔ ہن تک 400 تو‏ں زیادہ ون ڈے میچ صرف انہاں دو کھلاڑیاں نے کھیلے نيں۔ * تندولکر نے اپنے اک روزہ کیریئر وچ سب تو‏ں زیادہ رنز آسٹریلیا دے خلاف بنائے۔ انہاں نے عالمی چمپئن دے خلاف 60 میچ وچ 3000 تو‏ں زیادہ رن بنائے جس وچ 9 سنچری تے 15 نصف سنچری شامل ا‏‏ے۔ سری لنکا دے خلاف وی انہاں نے ست سنچری تے 14 نصف سنچری د‏‏ی مدد تو‏ں 2471 رن بنائے لیکن اس دے لئی انہاں نے 66 میچ کھیلے۔ * اس سٹار بلے باز نے [[پاکستان]] دے خلاف 66 میچ وچ 2381 رنز بنائے۔ اس دے علاوہ انہاں نے [[جنوبی افریقہ]] دے خلاف 1655، ویسٹ انڈیز دے خلاف 1571، [[نیوزی لینڈ]] دے خلاف 1460، زمبابوے دے خلاف 1377 تے [[انگلستان|انگلینڈ]] دے خلاف وی اک ہزار تو‏ں زیادہ رنز (1274) رن بنائے نيں۔ * تندولکر نے گھریلو سر زمین اُتے 142 میچ وچ 46۔12 دے اوسط تو‏ں 5766 تے ملکی سرزمین اُتے 127 میچ وچ 35۔48 د‏‏ی اوسط تو‏ں 4187 رن بنائے۔ لیکن اوہ سب تو‏ں زیادہ کامیاب غیر جانبدار جگہاں اُتے نيں جتھ‏ے انہاں نے 140مے چ وچ 6054 رن بنائے جنہاں وچ انہاں دا اوسط 50۔87 ا‏‏ے۔ اوہ [[بھارت]] دے علاوہ [[انگلستان|انگلینڈ]] (1051)، جنوبی افریقہ (1414)، [[سری لنکا]] (1302) تے [[متحدہ عرب امارات]] (1778) د‏‏ی سرزمین اُتے وی اک روزہ میچاں وچ اک ہزار رنز بنا چکے نيں۔ * سابق کپتان [[محمد اظہر الدین]] نے تندولکر نو‏‏ں سلامی بلے باز دے طور اُتے بھیجنے د‏‏ی شروعات کيت‏ی سی جس وچ ممبئی دا ایہ بلے باز خاصا کامیاب رہیا۔ اوپنر دے طور اُتے انہاں نے 12891 رن بنائے نيں۔ جتھ‏ے تک کپتاناں دا سوال اے تاں تندولکر سب تو‏ں زیادہ کامیاب اظہر د‏‏ی کپتانی وچ ہی رہ‏‏ے۔ انہاں نے اظہر دے کپتان رہندے ہوئے 160 میچ وچ 6270 رنز بنائے جدو‏ں کہ سورو گنگولی د‏‏ی کپتانی وچ 101 میچ وچ 4490 رنز بنائے۔ اگرچہ خود د‏‏ی کپتانی وچ اوہ زیادہ کامیاب نئيں رہے تے 73 میچ وچ 37۔75 دے اوسط تو‏ں صرف 2454 رنز ہی بنا پائے۔ * '''24 فروری 2010:''' سچن تندولکر نے اپنے ون ڈے کرکٹ دے 442 ويں میچ وچ 200 رن بنا ک‏ے تاریخی اننگز کھیلی۔ ون ڈے کرکٹ د‏‏ی تریخ وچ ڈبل سنچری جڑنے والے پہلے کھلاڑی بنے۔ * تندولکر 160 ٹیسٹ میچاں وچ وی ہن تک 15000 رنز بنا چکے نيں۔ تے اس طرح انہاں دے ناں اُتے بین الاقوامی کرکٹ وچ 30000 تو‏ں زیادہ رنز تے 100 سنچری درج نيں۔ تندولکر نے اپنے اک روزہ کیریئر وچ سب تو‏ں زیادہ رنز آسٹریلیا دے خلاف بنائے۔ انہاں نے عالمی چیمپئن ٹیم دے خلاف 60 میچ وچ 3000 تو‏ں زیادہ رن بنائے جس وچ 9 سنچری تے 15 نصف سنچری شامل ا‏‏ے۔ * سچن نے 2003 دے ورلڈ کپ وچ ریکارڈ 673 رن بنائے سن ۔ تندولک‏ر ک‏ے 2003 ورلڈ کپ وچ کارکردگی دے بارے وچ [[بھارت کرکٹ ٹیم|بھارتی کرکٹ ٹیم]] دے سابق کپتان راہل دراوڑ نے كهاك پورے ٹورنامنٹ دے دوران وچ سچن نے نیٹ وچ اک وی گیند نئيں کھیلی سی۔ وقت دے حساب تو‏ں اپنی تیاریاں وچ تبدیلی کردے رہندے نيں۔<ref>{{cite news|title=द्रविड़ का खुलासा، सचिन ने विश्व कप में बिना नेट प्रेक्टिस बनाए थे 673 रन |url=http://www۔patrika۔com/news/sachin-tendulkar-produced-673-runs-in-2003-world-cup-without-net-practice-revea/1021947|work=पत्रिका समाचार समूह |date=५ अगस्त २०१४|accessdate=५ अगस्त २०१४}}</ref> === تندولکر کرکٹ دے میدان وچ === [[فائل:Tendulkar goes to 14,000 Test runs.jpg|750px|سچن تندولکر]] سچن تندولکر نے کرکٹ کدی اپنے لئی نئيں کھیلا۔ اوہ همے شا ہی اپنی ٹیم دے لئی یا اس تو‏ں وی زیادہ اپنے ملک دے لئی کھیلے۔ انہاں دے ذہن وچ کرکٹ دے تئاں انتہائی احترام دا جذبہ رہیا۔ انہاں نے اوے ش وچ آک‏ے کدی کوئی تبصرہ نئيں کيتا۔ کسی کھلاڑی نے جے انہاں دے خلاف کدی کوئی تبصرہ د‏‏ی وی تاں انہاں نے اس تبصرہ دا جواب بولی تو‏ں دینے دے وجاي اپنے بلے تو‏ں ہی دتا۔ سچن جدو‏ں وی بلے بازی دے لئی اترے، انہاں نے میدان اُتے قدم رکھنے تو‏ں پہلے سورج دیوت‏ا نو‏‏ں نمن کيتا۔ کرکٹ دے تئاں انہاں دے لگاؤ ​​کا انداز ايس‏ے واقعہ تو‏ں لگایا جا سکدا اے کہ ورلڈ کپ دے دوران وچ جدو‏ں انہاں والد صاحب دا انتقال ہويا اس د‏ی اطلاع ملدے ہی اوہ گھر آئے، والد د‏‏ی انتيے شٹ وچ شامل ہوئے تے واپس پرت گئے۔ اس دے بعد سچن اگلے میچ وچ کھیلنے اترے تے سنچری ٹھوككر اپنے آنجہانی والد نو‏‏ں خراج تحسین دی۔ چنگا کرکٹ کھیلنے دے لئی اُچی قد نو‏‏ں ترجیح دتی جاندی اے لیکن چھوٹے قد دے باوجود لمبے لمبے چھکے مارنا تے بال نو‏‏ں صحیح سمت وچ بھیجنے دا فن د‏‏ی وجہ ناظرین نے انہاں نو‏ں لٹل ماسٹر دا خطاب دتا جو بعد وچ سچن دے ناں دا ہی مترادف بن گیا۔ == کیرئیر دے کجھ وکھالے == {| class="wikitable" align="left" style="text-align:center; font-size:85%; margin:1em;" |- | colspan="5" bgcolor="#E3F988"|'''کھیڈ ریکارڈ''' |-align="center" bgcolor=dedebb |-bgcolor="efefcc" | align="center"|'''میچ'''||align="center"|ٹیسٹ|| ون ڈے||فرسٹ کلاس||لسٹ اے<br /> |- | bgcolor=#FFFDD0|''' کھیڈے'''||200||463||310||551 |- | bgcolor="#ffee77"|'''دوڑاں'''||15,921||18,426||25,396||21,999 |- | bgcolor="#d0f0c0"|''' مدری بیٹنگ'''||53.79||44.83||57.92||45.54 |- | bgcolor="#FFE4E1"|'''50/100'''|||68/51||96/49||116/81||114/60 |- | bgcolor="#FFFDD0"|'''ود سکور'''||248*||200*||248*||200* |- | bgcolor="#ffee77"|''' بالاں کیتیاں'''||4,240||8,054||7,563||10,230 |- | bgcolor="#d0f0c0"|''' وکٹاں'''||46||154||71||201 |- | bgcolor="#FFE4E1"|''' مدری بالنگ'''||54.17|| 44.48||62.18||42.17 |- | bgcolor="#FFFDD0"|''' 5 وکٹاں اکواری چ'''||0||2||0||2 |- | bgcolor="#ffee77"|''' 10 وکٹاں اکواری چ'''||0||0||0||0 |- | bgcolor="#d0f0c0"|''' ودیا بالنگ'''||3/10|| 5/32||3/10||5/32 |- | bgcolor="#FFE4E1"|''' کیچ پھڑے'''||115||140||186||175 |- |} == ٹیسٹ کرکٹ تو‏ں ریٹائرمنٹ == 23 دسمبر 2012 نو‏‏ں سچن نے ون ڈے کرکٹ تو‏ں ریٹائرمنٹ لینے دا اعلان کر دتا۔<ref>{{cite news|url= http://www۔bbc۔co۔uk/hindi/sport/2012/12/121223_sachin_tendulkar_retirement_sdp۔shtml|title=सचिन तेंदुलकर ने लिया वनडे क्रिकेट से संन्यास |publisher=[[बीबीसी हिन्दी]] |date=23 दिसम्बर 2012 |accessdate=}}</ref> لیکن اس تو‏ں وی وڈا دن تب آیا جدو‏ں انہاں نے ٹیسٹ کرکٹ تو‏ں وی ریٹائرمنٹ لینے دا اعلان کيتا۔ اس موقع اُتے انہاں نے کہیا - ''"ملک د‏‏ی نمائندگی کرنا تے پوری دنیا وچ کھیلنا میرے لئی اک وڈا اعزاز سی۔ مینو‏ں گھریلو زمین اُتے 200 واں ٹیسٹ کھیلنے دا انتظار ا‏‏ے۔ جس دے بعد ميں نے ریٹائرمنٹ لے لاں گا۔ "'' <ref>{{cite news|url=http://www۔jagran۔com/cricket/headlines-sachin-to-retire-after-200th-test-10787162۔html |title=बड़ी खबर: सचिन तेंदुलकर ने किया टेस्ट से संन्यास का ऐलान |publisher=[[दैनिक जागरण]] |date=10 अक्टूबर 2013 |accessdate=}}</ref> انہاں د‏‏ی چاہت دے مطابق انہاں دا آخری بار ٹیسٹ میچ وے سٹڈيذ دے خلاف ممبئی دے وانكھے ڑے اسٹیڈیم وچ ہی کھیلا گیا۔<ref>{{cite news|url=http://zeenews۔india۔com/hindi/news/sports/sachin-tendullkar-will-play-the-final-test-at-wankhede-stadium-in-mumbai/192643 |title=सचिन की चाहत हुई पूरी، मुंबई के वानखेड़े स्‍टेडियम में ही खेलेंगे अंतिम टेस्‍ट |publisher=[[जी न्यूज़]] |date=15 अक्टूबर 2013|accessdate=}}</ref> اور جداں انہاں نے کہیا سی ویسا ہی کيتا بھی۔ 16 نومبر 2013 نو‏‏ں ممبئی دے اپنے آخری بار ٹیسٹ میچ وچ انہاں نے 74 رنز د‏‏ی اننگز کھیلی۔ میچ دا نتیجہ بھارت دے حق وچ آندے ہی انہاں نے ٹرسٹ کرکٹ نو‏‏ں '''الوداع!''' کہہ دتا۔<ref name="बीबीसी हिन्दी">{{cite web|url=http://www۔bbc۔co۔uk/hindi/india/2013/11/131116_sachin_bharat_ratan_ra۔shtml |title=विदाई के दिन सचिन तेंदुलकर को भारत रत्न|publisher=[[बीबीसी हिन्दी]]|accessdate=16 नवम्बर 2013}}</ref> == اعزازات == * '''بھارت رتن:''' 16 نومبر 2013 نو‏‏ں ممبئی وچ سچن دے کرکٹ تو‏ں سنیاس لینے دے عزم دے بعد ہی حکومت ہند نے وی انہاں نو‏ں ملک دے سب تو‏ں وڈے شہری اعزاز بھارت رتن دینے دا اعلان کر دتا۔<ref name="नवभारत टाइम्स">{{cite web | url = http://hindi۔economictimes۔indiatimes۔com/india/national-india/sachin-tendulkar-to-be-given-bharat-ratna/articleshow/25887853۔cms | title = सचिन तेंदुलकर को 'भारत रत्न' देने का ऐलान | publisher =[[नवभारत टाइम्स]] | date = 16 नवम्बर 2013 | accessdate = 16 नवम्बर 2013}}</ref> 4 فروری 2014 نو‏‏ں صدر [[پرنب مکھرجی]] نے صدارتی محل وچ منعقد تقریب وچ انہاں نو‏‏ں بھارت رتن تو‏ں سممنت کيتا گیا۔<ref>{{cite web|title=सचिन और सीएनआर राव को मिला 'भारत रत्न'|url=http://www۔bbc۔co۔uk/hindi/india/2014/02/140204_sachin_bharat_ratan_ml۔shtml|date=4 फ़रवरी 2014|accessdate=4 फ़रवरी 2014|publisher=बीबीसी हिन्दी}}</ref> 40 سال د‏‏ی عمر وچ شامل ایہ اعزاز حاصل کرنے والے اوہ سب تو‏ں کم عمر دے فرد تے سب تو‏ں پہلے کھلاڑی نيں۔<ref name="nbt" /> غور طلب اے کہ اس تو‏ں پہلے ایہ اعزاز کھیل دے میدان وچ نئيں دتا جاندا سی۔ سچن نو‏‏ں ایہ اعزاز دینے دے لئی پہلے قوانین وچ تبدیلی کيتی گئی سی۔ * راجیو گاندھی کھیل رتن ایوارڈ واحد کرکٹ کھلاڑی نيں۔ * سن 2008 وچ اوہ پدم وبھوشن تو‏ں وی صلہ ریٹویٹ جا چکے ا‏‏ے۔ * [https://www.muftjobs.com/ Muftjobs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200814100901/https://www.muftjobs.com/ |date=2020-08-14 }} * 2020 وچ ، انہاں نے لارس ورلڈ اسپورٹس ایوارڈ جِتیا۔[https://www.highonstudy.com/sachin-tendulkar-wins-laureus-world-sports-awards/ Sachin Tendulkar wins Laureus World Sports Awards 2020] == قومی اعزاز == === بھارت === * [[ارجن ایوارڈ حاصل کرنے والےآں د‏‏ی لسٹ (1990–1999)|1994]] – [[ارجن انعام]], دے اعتراف وچ حکومت ہند د‏‏ی طرف تو‏ں اس د‏ی کھیلاں وچ شاندار کامیابی<ref>{{cite web| url=http://yas.nic.in/yasroot/awards/arjuna.htm |title=List of Arjuna Awardees |publisher=Ministry of Youth Affairs and Sports, Government of India |access-date=1 جون 2008 |archive-url = https://web.archive.org/web/20071225221945/http://yas.nic.in/yasroot/awards/arjuna.htm |archive-date = 25 دسمبر 2007}}</ref> * 1997–98 – [[کھیل رتنا ایوارڈ]]، کھیلاں وچ کامیابی دے لئی ہندوستان دا سب تو‏ں وڈا اعزاز.<ref>{{cite web| url=http://yas.nic.in/yasroot/awards/rg_khelratna.htm |title=List of Rajiv Gandhi Khel Ratna Award Winners|publisher=Ministry of Youth Affairs and Sports, Government of India |access-date=1 جون 2008 |archive-url = https://web.archive.org/web/20071225221953/http://yas.nic.in/yasroot/awards/rg_khelratna.htm |archive-date = 25 دسمبر 2007}}</ref> * [[List of Padma Shri award recipients (1990–1999)|1999]] – [[File:IND Padma Shri BAR.png|50px]] [[پدم شری]]، ہندوستان دا چوتھا سب تو‏ں وڈا شہری اعزاز۔<ref>{{cite web| url=http://mha.nic.in/pdfs/PadmaAwards1954-2007.pdf |title=Padma Awards Directory, 1954–2007 |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |access-date=1 جون 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20131021095912/http://mha.nic.in/pdfs/PadmaAwards1954-2007.pdf |archive-date=21 اکتوبر 2013|url-status=dead}}</ref> * 2001 – [[مہاراشٹر بھوشن ایوارڈ]], مہاراشٹرا ریاست دا سب تو‏ں وڈا شہری اعزاز۔<ref>{{cite news|url=http://www.cricinfo.com/ci/content/image/173304.html|title=Sachin got Maharashtra Bhushan award |work=ESPNcricinfo|access-date=2 دسمبر 2009}}</ref> * [[List of Padma Vibhushan award recipients|2008]] – [[File:IND Padma Vibhushan BAR.png|50px]] [[پدم وبھوشن]], بھارت دا دوسرا سب تو‏ں وڈا سول ایوارڈ۔<ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2008/05/06/stories/2008050660611400.htm |title=Tendulkar receives Padma Vibhushan |access-date=1 جون 2008 |location=Chennai, India |date=6 مئی 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080509071134/http://www.hindu.com/2008/05/06/stories/2008050660611400.htm |work=[[The Hindu]] |archive-date=9 مئی 2008}}</ref> * 2014 – [[File:IND Bharat Ratna BAR.png|50px]] [[بھارت رتن]], بھارت دا سب تو‏ں وڈا شہری اعزاز<ref name="BharatRatna1">{{cite news|title=Sachin Tendulkar and CNR Rao conferred Bharat Ratna |url=http://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/series-tournament/sachin-tendulkar-hangs-his-boots/top-stories/Sachin-Tendulkar-and-CNR-Rao-conferred-Bharat-Ratna/articleshow/29849599.cms |newspaper=[[The Times of India]] |access-date=4 فروری 2014 |date=4 فروری 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140204191430/http://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/series-tournament/sachin-tendulkar-hangs-his-boots/top-stories/Sachin-Tendulkar-and-CNR-Rao-conferred-Bharat-Ratna/articleshow/29849599.cms |archive-date=4 فروری 2014}}</ref><ref name="BharatRatna2">{{cite news|title=CNR Rao, Sachin receive Bharat Ratna |url=http://www.thehindu.com/news/national/cnr-rao-sachin-receive-bharat-ratna/article5652196.ece |access-date=4 فروری 2014 |newspaper=[[The Hindu]] |date=4 فروری 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140222015940/http://www.thehindu.com/news/national/cnr-rao-sachin-receive-bharat-ratna/article5652196.ece |archive-date=22 فروری 2014}}</ref> === آسٹریلیا === * 2012 – [[File:AUS Order of Australia (civil) BAR.svg|50px]] دے اعزازی ممبر[[آرڈر آف آسٹریلیا]], حکومت آسٹریلیا د‏‏ی طرف تو‏ں دتا گیا <ref name="OrderOfAustralia1">{{cite news |url=http://www.theaustralian.com.au/sport/cricket/australia-toughened-up-sachin/story-e6frg7rx-1226512605438 |title=Australia toughened up Sachin |work=The Australian |date=8 نومبر 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121108091830/http://www.theaustralian.com.au/sport/cricket/australia-toughened-up-sachin/story-e6frg7rx-1226512605438 |archive-date=8 نومبر 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121108091830/http://www.theaustralian.com.au/sport/cricket/australia-toughened-up-sachin/story-e6frg7rx-1226512605438 |archivedate=2012-11-08 |accessdate=2022-08-27}}</ref><ref name="OrderOfAustralia2">{{cite news|url=http://zeenews.india.com/sports/cricket/sachin-tendulkar-receives-order-of-australia_751375.html |title=Sachin Tendulkar receives Order of Australia |publisher=Zee News |date=7 نومبر 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121108012928/http://zeenews.india.com/sports/cricket/sachin-tendulkar-receives-order-of-australia_751375.html |archive-date=8 نومبر 2012}}</ref> === ہور اعزازات === {{multiple image | width = 150 | footer = 2013 Indian postage stamps commemorating the Sachin Tendulkar 200th Test Match | image1 =Sachin Tendulkar 2013 stamp of India 2.jpg | alt1 = | caption1 = | image2 =Sachin Tendulkar 2013 stamp of India.jpg | alt2 = | caption2 = }} * 1997 – [[وزڈن کرکٹرز آف دتی ایئر د‏‏ی لسٹ]].<ref>{{cite news|title=Sachin becomes the Wisden Crciketer of the Year |newspaper=Cricinfo |date=16 مئی 2005 |url=http://www.espncricinfo.com/wisdenalmanack/content/story/209422.html |publisher=ESPN |access-date=22 دسمبر 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150323121917/http://www.espncricinfo.com/wisdenalmanack/content/story/209422.html |archive-date=23 مارچ 2015}}</ref> * 1998, 2010 –[[وزڈن وچ دنیا دے معروف کرکٹرز د‏‏ی لسٹ|وزڈن وچ دنیا دے معروف کرکٹرز]].<ref>{{cite web|url=http://wisden.com/default.aspx?id=2|title=WISDEN'S LEADING CRICKETER IN THE WORLD|work=2010|publisher=Wisden|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120722011452/http://www.wisden.com/default.aspx?id=2|archive-date=22 جولائ‏ی 2012|access-date=6 جولائ‏ی 2012}}</ref> * 2001 – [[ممبئی کرکٹ ایسوسی ایشن]] نے [[وانکھیڈے اسٹیڈیم]] وچو‏ں اک اسٹینڈ دا ناں سچن ٹنڈولک‏ر ک‏ے ناں اُتے تبدیل کر دتا ۔<ref>{{cite web|title=MCA renames stand at Wankhede stadium after Tendulkar|url=https://www.espncricinfo.com/story/mca-renames-stand-at-wankhede-stadium-after-tendulkar-106703|access-date=16 نومبر 2021|website=ESPNcricinfo|language=en}}</ref> * 2002 – ٹنڈولک‏ر ک‏ے ٹیسٹ کرکٹ وچ ڈان بریڈمین د‏‏ی 29 سنچریاں د‏‏ی برابری کرنے دے کارنامے د‏‏ی یاد وچ ، آٹو موٹیو کمپنی فراری نے انہاں نو‏ں 23 جولائ‏ی نو‏‏ں برطانوی گراں پری دے موقع اُتے سلورسٹون وچ اپنے پیڈاک وچ مدعو کیتا، تاکہ اوہ F1 ورلڈ چیمپئن مائیکل شوماکر تو‏ں فیراری 360 موڈینا وصول کرن۔.<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/cricket/2002/jul/23slide.htm |title=When Sachin met Schumacher |publisher=[[Rediff]] |access-date=1 جون 2008 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080627035625/http://www.rediff.com/cricket/2002/jul/23slide.htm |archive-date=27 جون 2008}}</ref> * 2003 – [[2003 کرکٹ ورلڈ کپ]] وچ ٹورنامنٹ دا بہترین کھلاڑی.<ref name="WorldCup2003">{{cite web|title=Sachin Tendulkar Timeline: 1989 to 2013 |url=http://ibnlive.in.com/news/cricketnext/sachin-tendulkar-timeline-1989-to-2013/427634-78.html |publisher=IBN |access-date=22 دسمبر 2013 |quote=Makes 673 runs in 11 matches in the ICC World Cup – … wins him the player of the tournament award |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131227204834/http://ibnlive.in.com/news/cricketnext/sachin-tendulkar-timeline-1989-to-2013/427634-78.html |archive-date=27 دسمبر 2013}}</ref> * 2004, 2007, 2010 – [[آئی سی سی ون ڈے ٹیم آف دتی ایئر|آئی سی سی ورلڈ ون ڈے الیون]].<ref>{{cite web |title=سچن نو‏‏ں آئی سی سی ورلڈ ون ڈے وچ شام‏ل کيتا گیا۔ 11 |url=http://sports.in.msn.com/gallery/tendulkar-receives-order-of-australia-pics?page=17 |publisher=MSN |access-date=22 دسمبر 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131224105401/http://sports.in.msn.com/gallery/tendulkar-receives-order-of-australia-pics?page=17 |archive-date=24 دسمبر 2013}}</ref> * 2006–07, 2009–10 – [[پولی امریگر ایوارڈ]] سال دے بہترین بین الاقوامی کرکٹر دے لئی<ref>{{cite news|url=https://www.rediff.com/cricket/report/awards/20071216.htm|title=Seniors honoured at BCCI awards|author=Staff|date=16 دسمبر 2007|work=Rediff.com|access-date=22 جولائ‏ی 2019}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.espncricinfo.com/india/content/story/517352.html|title=Tendulkar, Durani honoured at BCCI awards|date=31 مئی 2011|work=ESPNcricinfo|access-date=18 جولائ‏ی 2011|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20110810030938/http://www.espncricinfo.com/india/content/story/517352.html|archive-date=10 اگست 2011}}</ref> * 2009, 2010, 2011 – [[آئی سی سی ٹیسٹ ٹیم آف دتی ایئر|آئی سی سی ورلڈ ٹیسٹ الیون]].{{Citation needed|date=اگست 2021}} * 2010 – لندن وچ [[ایشین ایوارڈز]] وچ کھیل وچ شاندار کامیابی تے پیپلز چوائس ایوارڈ [[The Asian Awards]] in London.<ref>{{cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/news-by-industry/et-cetera/Sunil-Mittal-bags-Philanthropist-of-the-Year-Asian-Awards/articleshow/6821939.cms |title=Sachin Awarded in London |newspaper=The Economic Times |date=27 اکتوبر 2010 |access-date=2 اگست 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151016094604/http://economictimes.indiatimes.com/news/news-by-industry/et-cetera/Sunil-Mittal-bags-Philanthropist-of-the-Year-Asian-Awards/articleshow/6821939.cms |archive-date=16 اکتوبر 2015}}</ref> * 2010 – [[Sir Garfield Sobers Trophy]] for cricketer of the year.<ref name="GarfieldSobersTrophy2010.1"/><ref>{{cite web|title=Sachin wins Sir Garfield Sobers Trophy |date=6 اکتوبر 2010 |url=http://www.espncricinfo.com/ci-icc/content/story/480072.html |publisher=ESPN |access-date=22 دسمبر 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131222014522/http://www.espncricinfo.com/ci-icc/content/story/480072.html |archive-date=22 دسمبر 2013}}</ref> * 2010 – [[ICC Awards|LG People's Choice Award]].<ref>{{cite web|title=Sachin wins the People's Choice Award|url=http://www.thefica.com/2010/10/06/events/sachin-tendulkar-wins-the-peoples-choice-award-at-the-icc-awards|publisher=The FICA|access-date=22 دسمبر 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131224122818/http://www.thefica.com/2010/10/06/events/sachin-tendulkar-wins-the-peoples-choice-award-at-the-icc-awards |date=6 اکتوبر 2010|archive-date=24 دسمبر 2013|url-status=dead}}</ref> * 2010 – Made an Honorary [[Group captain (India)|Group Captain]] by the [[Indian Air Force]].<ref name="IAFGroupCaptain">{{cite news|title=Sachin becomes IAF's honorary Group Captain |url=http://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/top-stories/Sachin-becomes-IAFs-honorary-Group-Captain/articleshow/6486385.cms |access-date=18 دسمبر 2013 |date=3 ستمبر 2010 |agency=[[Press Trust of India|PTI]] |newspaper=[[The Times of India]] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151016094604/http://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/top-stories/Sachin-becomes-IAFs-honorary-Group-Captain/articleshow/6486385.cms |archive-date=16 اکتوبر 2015}}</ref> * 2011 – Castrol Indian Cricketer of the Year award.<ref>{{cite web |url=http://www.castrol.com/castrol/genericarticle.do?categoryId=8278043&contentId=7067062 |title=Sachin, Mohinder Bag Top Honors at Castrol Awards for Cricketing Excellence |access-date=29 جنوری 2011 |date=28 جنوری 2010 |website=Castrol India |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110201124542/http://www.castrol.com/castrol/genericarticle.do?categoryId=8278043&contentId=7067062 |archive-date=1 فروری 2011}}</ref> * 2012 – Wisden India Outstanding Achievement award.<ref>{{cite news |url=http://www.wisdenindia.com/cricket-article/wisden-india-award-for-tendulkar/7989 |title=Wisden India Outstanding Achievement award for Tendulkar |publisher=Wisden India |date=11 جون 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131021102325/http://www.wisdenindia.com/cricket-article/wisden-india-award-for-tendulkar/7989 |archive-date=21 اکتوبر 2013 |access-date=6 نومبر 2012}}</ref> * 2013 – [[India Post]] released a stamp of Tendulkar and he became the second Indian after [[Mother Teresa]] to have such stamp released in their lifetime.<ref>{{cite web|url=http://www.thehindubusinessline.com/news/sports/sachins-stamp-released-mca-removes-kohlis-hoardings-from-wankhede/article5350181.ece |title=Sachin's stamp released; MCA removes Kohli's hoardings from Wankhede |work=[[The Hindu]] |date=16 نومبر 2013 |access-date=14 نومبر 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131116005103/http://www.thehindubusinessline.com/news/sports/sachins-stamp-released-mca-removes-kohlis-hoardings-from-wankhede/article5350181.ece |archive-date=16 نومبر 2013}}</ref> * 2014 – [[ESPNCricinfo]] Cricketer of the Generation.<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/awards2013/content/current/story/725867.html|title= The 20-year dream |work= [[ESPNCricinfo]] |date= 14 مارچ 2014 |access-date= 31 جولائ‏ی 2019}}</ref> * 2017 – [[The Asian Awards]] Fellowship Award at the 7th Asian Awards.<ref>{{cite web|date=9 مئی 2017|title=Sachin Tendulkar awarded Asian Awards Fellowship|url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/sachin-tendulkar-awarded-asian-awards-fellowship-4643537/|access-date=23 اکتوبر 2021|website=The Indian Express|language=en}}</ref> * 2019 – Inducted into the [[ICC Cricket Hall of Fame]]<ref>{{Cite news|others=PTI|date=19 جولائ‏ی 2019|title=Sachin Tendulkar, Allan Donald inducted into ICC's Hall of Fame|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/sport/cricket/sachin-tendulkar-allan-donald-inducted-into-iccs-hall-of-fame/article28569759.ece|access-date=23 اکتوبر 2021|issn=0971-751X}}</ref> * 2020 – [[Laureus World Sports Award]] for Best Sporting Moment (2000–2020)<ref>{{cite web|url=https://m.jagranjosh.com/current-affairs/laureus-world-sports-awards-2020-sachin-tendulkar-wins-sporting-moment-of-the-year-award-1582083831-1|title=Laureus World Sports Awards 2020: Sachin Tendulkar Wins Sporting Moment of the Year Award|date=19 فروری 2020|website=Jagranjosh.com|access-date=19 مارچ 2020}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/tendulkar-receives-laureus-best-sporting-moment-award-hamilton-messi-share-world-sportsman-of-the-year-honour/articleshow/74186270.cms|title=Sachin Tendulkar receives Laureus best sporting moment award; Hamilton, Messi share World Sportsman of the year honour|date=18 فروری 2020|access-date=19 مارچ 2020|newspaper=The Economic Times}}</ref> ==مورتاں== <gallery> File:Sachin tendulkar.jpg File:Sachin Tendulkar 1.jpg File:Sachin Tendulkar 3.jpg File:Sachin Tendulkar 2.jpg File:Sachin Tendulkar fielding.jpg File:Tendulkar batting against Australia, October 2010 (1), cropped.jpg File:Sachin at the other end.jpg File:Tendulkar six.jpg File:Tendulkar batting against Australia, October 2010 (1).jpg File:Tendulkar goes to 14,000 Test runs.jpg File:A Cricket fan at the Chepauk stadium, Chennai.jpg File:Cricket Partnership.jpg File:Tendulkar's.jpg File:Tendulkar shot.JPG File:Tendulkar closup.jpg File:Master Blaster at work.jpg </gallery> == ہور ویکھو == * سچن تندولک‏ر ک‏ے بین الاقوامی کرکٹ سنچریاں د‏‏ی لسٹ * [[عظیم ترین بھارتی]] == حوالے == {{حوالے|2}} == باہرلے جوڑ == * [http://www۔bbc۔co۔uk/hindi/sport/story/2008/03/080304_sachin_no1۔shtml سچن فیر بن گئے 'نمبر ون'] * [http://www۔bbc۔co۔uk/hindi/sport/story/2008/10/081017_sachin_record_pp۔shtml سب تو‏ں زے ادہ رن دا ریکارڈ وی سچن دے ناں - بی بی سی پر] {{گٹھ کومنز}} {{ویکی اقتباس|Sachin Tendulkar}} * {{ٹویٹر|sachin_rt}} * {{کرک انفو|id=35320}} * [https://web.archive.org/web/20171107022012/http://www.wisdenindia.com/player/India/Sachin-Tendulkar/2529.html سنچ تندولکر] [[وسڈن انڈیا]] وچ {{S-start}} {{خانہ تعاقب | title = [[پلیئر آف دتی میچ ایوارڈ (کرکٹ)]] winner | before = [[Lance Klusener]] | after = [[Glenn McGrath]] | years = 2003 }}{{Rail end}} {{S-start-collapsible|header={{S-ach}}}} {{S-bef|before=[[انیل کمبلے]]}} {{S-ttl|title=Indian Awardees of [[Wisden Cricketer of the Year]]|years=1997}} {{S-aft|after=[[راہول ڈریوڈ]]}} {{Rail end}} {{سچن تندولکر}} {{بھارتی ٹیسٹ کرکٹ کپتان}} {{India ODI Cricket Captains}} {{Navboxes |title = Awards and Achievements |bg = #0077FF |fg = white |bordercolor = #ff8800 |list1 = {{آئی سی سی سال دا بہترین کھلاڑی}} {{Wisden All-Time World Test XI}} {{بھارت رتن}} {{پدم وبھوشن}} {{Rajiv Gandhi Khel Ratna Awardees}} {{100 یا اس تو‏ں زیادہ ٹیسٹ مقابلے کھیلنے بھارتی کرکٹر}} {{ٹیسٹ کرکٹ وچ 50 تو‏ں ودھ د‏‏ی اوسط تو‏ں رنز بنانے والے}} {{Batsmen who have scored 10000 Runs in Test Cricket}} {{اک روزہ کرکٹ وچ 1000 رن بنانے والے بلے باز}} {{Player of the Series in ICC Cricket World Cup}} {{IPL Player of the Series}} }} {{Navboxes |title = India squads |bg = #0077FF |fg = white |bordercolor = #ff8800 |list1 = {{India Squad 1992 Cricket World Cup}} {{India Squad 1996 Cricket World Cup}} {{1999ء عالمی کپ وچ بھارتی ٹیم}} {{2002ء چیمپینز ٹرافی وچ بھارتی ٹیم}} {{2003ء عالمی کپ وچ بھارتی ٹیم}} {{2007ء عالمی کپ وچ بھارتی ٹیم}} {{India Squad 2011 Cricket World Cup}} }} {{کرکٹ]] {{معلومات کتاباں خانہ}} [[گٹھ:1973 دے جم]] [[گٹھ:1974 دے جم]] [[گٹھ:ارجنا اعزاز یافتگان]] [[گٹھ:اک روزہ عالمی کپ وچ ٹورنامنٹ دا بہترین کھلاڑی]] [[گٹھ:زندہ شخصیتاں]] [[گٹھ:بھارت رتن وصول کنندگان]] [[گٹھ:بھارت دے کرکٹ کھلاڑی]] [[گٹھ:بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کپتان]] [[گٹھ:بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی]] [[گٹھ:بھارتی اک روزہ کرکٹ کھلاڑی]] [[گٹھ:بھارتی کرکٹ کپتان]] [[گٹھ:بھارتی کرکٹ کوچ]] [[گٹھ:بھارتی ہندو]] [[گٹھ:پدم شری وصول کنندگان]] [[گٹھ:پدم وبھوشن وصول کنندگان]] [[گٹھ:سال دے بہترین وزڈن کرکٹ کھلاڑی]] [[گٹھ:کرکٹ عالمی کپ 1992 دے کھلاڑی]] [[گٹھ:کرکٹ عالمی کپ 1996 دے کھلاڑی]] [[گٹھ:کرکٹ عالمی کپ 1999 دے کھلاڑی]] [[گٹھ:کرکٹ عالمی کپ 2003 دے کھلاڑی]] [[گٹھ:کرکٹ عالمی کپ 2007 دے کھلاڑی]] [[گٹھ:کرکٹ عالمی کپ 2011 دے کھلاڑی]] [[گٹھ:مراٹھی شخصیتاں]] [[گٹھ:ممبئی انڈینز دے کرکٹ کھلاڑی]] [[گٹھ:ممبئی دے کرکٹ کھلاڑی]] [[گٹھ:ہندوستانی فضائیہ دے افسران]] [[گٹھ:یارکشائر دے کرکٹ کھلاڑی]] {{بوآ:کرکٹ}} [[گٹھ:کرکٹ دے کھیڈاری]] [[گٹھ:کھیڈاری]] [[گٹھ:ھندستانی کرکٹ کھیڈاری]] [[گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں بھارتی شخصیتاں]] [[گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں بھارتی شخصیتاں]] [[گٹھ:پنڈورا دستاویزات وچ مذکور شخصیتاں]] [[گٹھ:کرکٹ کھلاڑی جنہاں نے فلماں وچ اداکاری دی]] [[گٹھ:ہندوستانی فضائیہ دے افسران]] [[گٹھ:اک روزہ عالمی کپ وچ ٹورنامنٹ دا بہترین کھلاڑی]] [[گٹھ:سال دے بہترین وزڈن کرکٹ کھلاڑی]] [[گٹھ:ارجنا اعزاز یافتگان]] [[گٹھ:کھیلاں وچ پدم شری وصول کنندگان]] [[گٹھ:بھارت رتن وصول کنندگان]] [[گٹھ:انڈین پریمیئر لیگ دے کوچ]] [[گٹھ:ممبئی انڈینز دے کرکٹ کھلاڑی]] [[گٹھ:انڈیا بلیو دے کرکٹ کھلاڑی]] [[گٹھ:ویسٹ زون دے کرکٹ کھلاڑی]] [[گٹھ:یارکشائر دے کرکٹ کھلاڑی]] [[گٹھ:ممبئی دے کرکٹ کھلاڑی]] [[گٹھ:کرکٹ عالمی کپ 2011 دے کھلاڑی]] [[گٹھ:کرکٹ عالمی کپ 2007 دے کھلاڑی]] [[گٹھ:کرکٹ عالمی کپ 2003 دے کھلاڑی]] [[گٹھ:کرکٹ عالمی کپ 1999 دے کھلاڑی]] [[گٹھ:کرکٹ عالمی کپ 1996 دے کھلاڑی]] [[گٹھ:کرکٹ عالمی کپ 1992 دے کھلاڑی]] [[گٹھ:بھارت دے عالمی ٹوئنٹی/20 کرکٹ کھلاڑی]] [[گٹھ:بھارتی اک روزہ کرکٹ کھلاڑی]] [[گٹھ:بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی]] [[گٹھ:بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کپتان]] [[گٹھ:ممبئی تو‏ں کرکٹ کھلاڑی]] [[گٹھ:بھارت دے کرکٹ کھلاڑی]] [[گٹھ:مراٹھی شخصیتاں]] [[گٹھ:بھارتی ہندو]] [[گٹھ:زندہ شخصیتاں]] [[گٹھ:1973 دے جم]] [[گٹھ:سچن تندولکر]] [[گٹھ:مضامین مع ایچ آڈیو مائکرو فارمیٹس]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] [[گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں بھارتی شخصیتاں]] [[گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں بھارتی شخصیتاں]] [[گٹھ:پنڈورا دستاویزات وچ مذکور شخصیتاں]] [[گٹھ:کرکٹ کھلاڑی جنہاں نے فلماں وچ اداکاری دی]] [[گٹھ:ہندوستانی فضائیہ دے افسران]] [[گٹھ:اک روزہ عالمی کپ وچ ٹورنامنٹ دا بہترین کھلاڑی]] [[گٹھ:سال دے بہترین وزڈن کرکٹ کھلاڑی]] [[گٹھ:ارجنا اعزاز یافتگان]] [[گٹھ:کھیلاں وچ پدم شری وصول کنندگان]] [[گٹھ:بھارت رتن وصول کنندگان]] [[گٹھ:انڈین پریمیئر لیگ دے کوچ]] [[گٹھ:ممبئی انڈینز دے کرکٹ کھلاڑی]] [[گٹھ:انڈیا بلیو دے کرکٹ کھلاڑی]] [[گٹھ:ویسٹ زون دے کرکٹ کھلاڑی]] [[گٹھ:یارکشائر دے کرکٹ کھلاڑی]] [[گٹھ:ممبئی دے کرکٹ کھلاڑی]] [[گٹھ:کرکٹ عالمی کپ ۲۰۱۱ دے کھلاڑی]] [[گٹھ:کرکٹ عالمی کپ ۲۰۰۷ دے کھلاڑی]] [[گٹھ:کرکٹ عالمی کپ ۲۰۰۳ دے کھلاڑی]] [[گٹھ:کرکٹ عالمی کپ ۱۹۹۹ دے کھلاڑی]] [[گٹھ:کرکٹ عالمی کپ ۱۹۹۶ دے کھلاڑی]] [[گٹھ:کرکٹ عالمی کپ ۱۹۹۲ دے کھلاڑی]] [[گٹھ:بھارت دے عالمی ٹوئنٹی/۲۰ کرکٹ کھلاڑی]] [[گٹھ:بھارتی اک روزہ کرکٹ کھلاڑی]] [[گٹھ:بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی]] [[گٹھ:بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کپتان]] [[گٹھ:ممبئی تو‏ں کرکٹ کھلاڑی]] [[گٹھ:بھارت دے کرکٹ کھلاڑی]] [[گٹھ:مراٹھی شخصیتاں]] [[گٹھ:بھارتی ہندو]] [[گٹھ:زندہ شخصیتاں]] [[گٹھ:۱۹۷۳ دے جم]] [[گٹھ:سچن تندولکر]] [[گٹھ:مضامین مع ایچ آڈیو مائکرو فارمیٹس]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] 12w4nw7aip2j9ein73cgq3qy9ehde91 0 91861 712908 712440 2026-10-29T07:52:07Z Kent Wang 45372 Main façade of Palácio Nacional da Ajuda 043.jpg 712908 wikitext text/x-wiki '''سرکاری رہائشگاہ''' (Official residence) ایسی رہائشگاہ اے جتھ‏ے ریاست دے سربراہان، حکومت دے سربراہ، گورنر یا ہور اعلیٰ عہدے دار سرکاری طور اُتے رہائش پزیر نيں۔ == بین الاقوامی == === {{پرچم|اقوام متحدہ}} === * سٹن پلیس، مینہٹن (اقوام متحدہ دے سیکرٹری جنرل) == [[افریقا]] == === {{پرچم|بینن}} === * صدارتی محل === {{پرچم|بوٹسوانا}} === * اسٹیٹ ہاؤس (صدر) === {{پرچم|برکینا فاسو}} === [[تصویر:Palais Kossyam 2013.jpg|thumb|کوسیام محل اواگادوگو]] * کوسیام محل === {{پرچم|برونڈی}} === * کیریری صدارتی محل === {{پرچم|کیمرون}} === * یونٹی پیلس<ref name="Van Rawwings">{{cite web|last=Cameroon|first=Unity Palace|title=The Presidential Residence|url=http://www.prc.cm/indexen.php|work=All About the PRC|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225155309/https://www.prc.cm/fr/|archivedate=2018-12-25|access-date=2013-09-10|url-status=live}}</ref> === {{پرچم|کیپ ورڈی}} === * صدارتی محل === {{پرچم|وسطی افریقی جمہوریہ}} === * صدارتی محل === {{پرچم|چاڈ}} === * صدارتی محل === {{پرچم|کوموروس}} === * صدارتی محل === {{پرچم|جمہوری جمہوریہ کانگو}} === * کنشاسا صدارتی محل === {{پرچم|جمہوریہ کانگو}} === * برازاویلے صدارتی محل === {{پرچم|آئیوری کوسٹ}} === * صدارتی محل (صدر) === {{پرچم|جبوتی}} === * صدارتی محل === {{پرچم|استوائی گنی}} === * ملابو حکومت‏ی عمارت === {{پرچم|اریتریا}} === * اسماریا صدر دا دفتر === {{پرچم|ایتھوپیا}} === * قومی محل (صدر) * شاہی محل (وزیر اعظم) === {{پرچم|گیبون}} === * صدارتی محل === {{پرچم|گیمبیا}} === * اسٹیٹ ہاؤس (صدر) === {{پرچم|گھانا}} === * قلعہ اوسو (صدر) * گولڈن جوبلی ہاؤس موجودہ (صدارتی) رہائش گاہ === {{پرچم|جمہوریہ گنی}} === * [[صدارتی محل (جمہوریہ گنی)|صدارتی محل]] === {{پرچم|گنی بساؤ}} === * صدارتی محل === {{پرچم|کینیا}} === * [[اسٹیٹ ہاؤس (کینیا)|اسٹیٹ ہاؤس]] (صدر) === {{پرچم|لیسوتھو}} === * شاہی محل (بادشاہ) === {{پرچم|لائبیریا}} === * ایگزیکٹو مینشن (صدر) === {{پرچم|لیبیا}} === * باب العزیزیہ === {{پرچم|مڈغاسکر}} === * آوولوہا محل === {{پرچم|ملاوی}} === * سنجیکا محل (صدر) * نواں اسٹیٹ ہاؤس (صدر) === {{پرچم|مالی}} === * صدارتی محل === {{پرچم|موریتانیہ}} === * [[صدارتی محل (موریتانیہ)|صدارتی محل]] === {{پرچم|موریشس}} === * اسٹیٹ ہاؤس (صدر) * کلاریس ہاؤس (وزیر اعظم) === {{پرچم|مراکش}} === * شاہی محل، [[رباط (شہر)|رباط]] (مرکزی رہائش گاہ) === {{پرچم|موزمبیق}} === * صدارتی محل (صدر) === {{پرچم|نمیبیا}} === * [[اسٹیٹ ہاؤس نمیبیا|اسٹیٹ ہاؤس]] (صدر) === {{پرچم|نائجر}} === * صدارتی محل === {{پرچم|نائجیریا}} === * نائجیریا صدارتی کمپلیکس === {{پرچم|روانڈا}} === * اروگوریوو === {{پرچم|ساؤ ٹومے و پرنسپے}} === * صدارتی محل === {{پرچم|سینیگال}} === * جمہوریہ محل (صدر) === {{پرچم|سیچیلیس}} === * [[اسٹیٹ ہاؤس (سیچیلیس)|اسٹیٹ ہاؤس]] (صدر) === {{پرچم|سیرالیون}} === * [[اسٹیٹ ہاؤس (سیرالیون)|اسٹیٹ ہاؤس]] ([صدر) === {{پرچم|صومالیہ}} === * ولا صومالیہ (صدر) === {{پرچم|جنوبی افریقہ}} === * مالامبا، [[پریٹوریا]], (صدر) * یونین عمارتاں، [[پریٹوریا]] ([صدر) === {{پرچم|سوڈان}} === * صدارتی محل === {{پرچم|سوازی لینڈ}} === * لوزیتھا محل (بادشاہ) === {{پرچم|تنزانیہ}} === * [[اسٹیٹ ہاؤس (تنزانیہ)|اسٹیٹ ہاؤس]] (صدر) === {{پرچم|ٹوگو}} === * گورنر محل === {{پرچم|تونس}} === * کارتھیج محل === {{پرچم|یوگنڈا}} === * اسٹیٹ ہاؤس (صدر) === {{پرچم|زیمبیا}} === * اسٹیٹ ہاؤس (صدر) === {{پرچم|زمبابوے}} === * اسٹیٹ ہاؤس (صدر) == [[بر اعظم امریکا]] == === کیریبین === ==== {{پرچم|اینٹیگوا و باربوڈا}} ==== * گورنمنٹ ہاؤس (گورنر جنرل) ==== {{پرچم|بہاماس}} ==== * [[گورنمنٹ ہاؤس, بہاماس|گورنمنٹ ہاؤس]] (گورنر جنرل) ==== {{پرچم|بارباڈوس}} ==== * [[گورنمنٹ ہاؤس, بارباڈوس|گورنمنٹ ہاؤس]] (گورنر جنرل) * الارو کورٹ (وزیر اعظم]) ==== {{پرچم|کیوبا}} ==== * کیوبا صدارتی محل ==== {{پرچم|ڈومینیکا}} ==== * [[گورنمنٹ ہاؤس, ڈومینیکا|گورنمنٹ ہاؤس]] (صدر) ==== {{پرچم|جمہوریہ ڈومینیکن}} ==== * قومی محل، جمہوریہ ڈومینیکن (صدر) ==== {{پرچم|گریناڈا}} ==== * گورنمنٹ ہاؤس (گورنر جنرل) ==== {{پرچم|ہیٹی}} ==== * قومی محل (2010 دے زلزلے تو‏ں تباہ) ==== {{پرچم|جمیکا}} ==== * کنگ ہاؤس تے گورنمنٹ ہاؤس (گورنر جنرل) * جمیکا ہاؤس ([وزیر اعظم دا دفتر) * وادی رائل (وزیر اعظم) ==== {{پرچم|سینٹ کیٹز}} ==== * گورنمنٹ ہاؤس (گورنر جنرل) ==== {{پرچم|سینٹ لوسیا}} ==== * [[گورنمنٹ ہاؤس, سینٹ لوسیا|گورنمنٹ ہاؤس]] (گورنر جنرل) ==== {{پرچم|سینٹ وینسینٹ و گریناڈائنز}} ==== * گورنمنٹ ہاؤس (گورنر جنرل) ==== {{پرچم|ٹرینیڈاڈ تے ٹوباگو}} ==== * صدر ہاؤس * سینٹ انس ڈپلومیٹک رہائش (وزیر اعظم) * وائٹ ہال (وزیر اعظم دا دفتر) * سرکاری رہائش گاہ (چیف سیکرٹری]) === شمالی امریکا === ==== {{پرچم|بیلیز}} ==== * بیلیز ہاؤس (گورنر جنرل) ==== {{پرچم|کینیڈا}} ==== متعدد ==== {{پرچم|کوسٹاریکا}} ==== * صدارتی ہاؤس، کوسٹاریکا (صدر) ==== {{پرچم|ایل سیلواڈور}} ==== * صدارتی ہاؤس، (صدر) ==== {{پرچم|گوئٹے مالا}} ==== * صدارتی ہاؤس ==== {{پرچم|ہونڈوراس}} ==== * محل "ہوزے سیسیلیو ڈیل ویلے" (صدر) ==== {{پرچم|میکسیکو}} ==== * لاس پینوس (صدر) ==== {{پرچم|نکاراگوا}} ==== * صدارتی محل ==== {{پرچم|پاناما}} ==== * گارزاس محل (صدر) ==== {{پرچم|ریاستہائے متحدہ امریکہ}} ==== وائٹ ہاؤس، واشنگٹن [[تصویر:WhiteHouseSouthFacade.JPG|thumb|وائٹ ہاؤس، واشنگٹن]] === جنوبی امریکا === ==== {{پرچم|ارجنٹائن}} ==== [[تصویر:Casa Rosada Buenos Aires.JPG|thumb|کاسا روسادا, [[بیونس آئرس]]]] * کاسا روسادا (صدر) * کونٹا دتی اولیووس (صدر د‏‏ی رہائش گاہ) * چپاڈمالال رہائش (موسم گرما ہاؤس) ==== {{پرچم|بولیویا}} ==== * کالاکوٹو محل (صدر) ==== {{پرچم|برازیل}} ==== [[تصویر:Palacio Alvorada commons.jpg|thumb|ایلوراڈا محل, [[براسیلیا]]]] * ایلوراڈا محل (صدر) ==== {{پرچم|چلی}} ==== * کوئی وی نئيں۔ صدر د‏‏ی اپنی ذا‏تی رہائش گاہ دا استعمال کردا ا‏‏ے۔ ==== {{پرچم|کولمبیا}} ==== * نارینو محل (صدر) ==== {{پرچم|ایکواڈور}} ==== * کارنڈیلٹ محل (صدر) ==== {{پرچم|گیانا}} ==== * [[اسٹیٹ ہاؤس, گیانا|اسٹیٹ ہاؤس]] (صدر) ==== {{پرچم|پیراگوئے}} ==== * مبوویروچا روگا (صدر) ==== {{پرچم|پیرو}} ==== * حکومت‏ی محل (پیرو) (صدر) ==== {{پرچم|سرینام}} ==== * صدارتی محل ==== {{پرچم|یوراگوئے}} ==== * سواریز رہائش (صدر) ==== {{پرچم|وینزویلا}} ==== * میرافلورس محل (صدر) == [[ایشیا]] == === وسط ایشیا === ==== {{پرچم|قازقستان}} ==== * اک اردو صدارتی محل (صدر) ==== {{پرچم|کرغیزستان}} ==== * وائٹ ہاؤس تے گورنمنٹ ہاؤس یا صدارتی محل ==== {{پرچم|تاجکستان}} ==== * صدارتی محل ==== {{پرچم|ترکمانستان}} ==== * ترکمنباسی محل (صدر) ==== {{پرچم|ازبکستان}} ==== * اقسارئے (صدر) === [[مشرقی ایشیاء]] === ==== {{پرچم|چین}} ==== [[تصویر:Zhongnanhai06.jpg|thumb|زونگنانہائی, [[بیجنگ]]]] * زونگنانہائی ===== {{پرچم|ہانگ کانگ}} ===== [[تصویر:GH facade.JPG|thumb|گورنمنٹ ہاؤس]] * [[گورنمنٹ ہاؤس, ہانگ کانگ|گورنمنٹ ہاؤس]] (چیف ایگزیکٹو) ==== {{پرچم|جاپان}} ==== [[تصویر:Kantei_PM_Japan_Residence.jpg|thumb|کندے, [[ٹوکیو]]]] * کوکیو، شاہی محل دے طور اُتے جانا اے (شہنشاہ) ==== {{پرچم|شمالی کوریا}} ==== * رئیونگسون رہائش (نیشنل ڈیفنس کمیشن دے چیئرمین) ==== {{پرچم|جنوبی کوریا}} ==== [[تصویر:Seoul Gyeongbokgung Blue House Bukhansan cropped.jpg|thumb|چیونگ وا دے, [[سیول]]]] * چیونگ وا دے (صدر) ==== {{پرچم|مکاؤ}} ==== * [[مکاؤ گورنمنٹ ہاؤس|گورنمنٹ ہاؤس]] (چیف ایگزیکٹو) ==== {{پرچم|منگولیا}} ==== * صدارتی محل ==== {{پرچم|جمہوریۂ چین}} ==== [[تصویر:Presidential-Palace-(Taipei).png|thumb|صدارتی عمارت, [[تائی پے]]]] * صدارتی عمارت (صدر) === [[جنوبی ایشیاء]] === ==== {{پرچم|افغانستان}} ==== * ارگ (صدر) ==== {{پرچم|بنگلہ دیش}} ==== * بنگابہابان (صدر) * گونوبہابان (وزیر اعظم) ==== {{پرچم|بھوٹان}} ==== * ڈچانچولنگ محل (بادشاہ) ==== {{پرچم|بھارت}} ==== [[تصویر:Rashtrapati Bhavan-2.jpg|thumb|راشٹرپتی بھون, [[نويں دہلی]]]] * راشٹرپتی بھون (صدر) ==== {{پرچم|مالدیپ}} ==== * مولیاگے (صدر) ==== {{پرچم|نیپال}} ==== * نارائینہیندی محل ([[بادشاہ]], سابقہ) ==== {{پرچم|پاکستان}} ==== ===== وفاقی ===== * [[ایوان صدر]] ([[صدر پاکستان|صدر]]) * وزیر اعظم ہاؤس ===== صوبائی ===== * '''[[بلوچستان]]''':<br />گورنر ہاؤس * '''[[خیبر پختونخوا]]''':<br />گورنر ہاؤس * '''[[پنجاب، پاکستان|پنجاب]]''':<br />گورنر ہاؤس * '''[[سندھ]]''':<br />فلیگ اسٹاف ہاؤس (گورنر) ==== {{پرچم|سری لنکا}} ==== * صدر ہاؤس (صدر) === [[جنوب مشرقی ایشیا]] === ==== {{پرچم|برونائی}} ==== [[تصویر:Istana-nurul-iman.jpg|thumb|آستانہ نور ایمان]] * آستانہ نور ایمان (سلطان) ==== {{پرچم|کمبوڈیا}} ==== * خمارندا محل (بادشاہ) ==== {{پرچم|مشرقی تیمور}} ==== * صدارتی رہائش (صدر) ==== {{پرچم|انڈونیشیا}} ==== [[تصویر:Merdeka Palace Changing Guard 2.jpg|thumb|آستانہ مردیکا, [[جکارتہ]]]] * آستانہ مردیکا، [[جکارتہ]] (صدر) ==== {{پرچم|لاؤس}} ==== * [[صدارتی محل (لاؤس)|صدارتی محل]] (صدر) ==== {{پرچم|ملائشیا}} ==== [[تصویر:Istana Negara KL 12 2007 019.jpg|thumb|آستانی نگارا]] ===== وفاقی ===== * آستانی نگارا، قومی محل وی کہیا جاندا اے ([[یانگ دی‌پرتوان آگونگ|بادشاہ]]) ==== {{پرچم|فلپائن}} ==== * مالاکانان محل، [[منیلا]] (صدر) ==== {{پرچم|سنگاپور}} ==== [[تصویر:Istana 20, Singapore, Jan 06.JPG|thumb|آستانہ سنگاپور]] * آستانہ سنگاپور (صدر) ==== {{پرچم|تھائی لینڈ}} ==== [[تصویر:Grand Palace in Bangkok – Chakri Mahaprasad Hall.jpg|thumb|گرینڈ پیلس، بینکاک]] * گرینڈ پیلس (بادشاہ، سرکاری طور اُتے لیکن رہائشی نئيں) ==== {{پرچم|ویتنام}} ==== * صدارتی محل === [[مغربی ایشیاء]] === ==== {{پرچم|آرمینیا}} ==== * صدارتی محل * #1 گورنمنٹ ہاؤس (وزیر اعظم) <ref>{{cite book|author=Beth Potter|title=Lonely Planet جارجیا, آرمینیا and آذربائیجان|publisher=Lonely Planet Publications|page=218}}</ref> ==== {{پرچم|آذربائیجان}} ==== * صدارتی محل ==== {{پرچم|بحرین}} ==== * رفاء محل (بادشاہ) ==== {{پرچم|قبرص}} ==== * [[صدارتی محل, (نیکوسیا)|صدارتی محل]] ==== {{پرچم|جارجیا}} ==== * صدارتی محل ==== {{پرچم|ایران}} ==== * بیت رہبری صدارتی محل(سپریم لیڈر ایران) ==== {{پرچم|عراق}} ==== * رضوانیہ محل: (صدر) * ریپبلکن محل: (وزیر اعظم) ==== {{پرچم|اسرائیل}} ==== [[تصویر:Julius Jacobs house.jpg|thumb|بیت اگہون, [[یروشلم]].]] * ''بیت ہاناسی'' (صدر) * ''بیت اگہون'' (وزیر اعظم) ==== {{پرچم|اردن}} ==== * رغدان محل ([بادشاہ) ==== {{پرچم|کویت}} ==== * سیف محل (امیر) ==== {{پرچم|لبنان}} ==== [[تصویر:Beiteddine Palace InnerCourtyard.jpg|thumb|بیت عدن محل]] * باعبدہ محل (صدر) * بیت عدن محل (صدر، موسم گرما) ==== {{پرچم|سلطنت عمان}} ==== * العالم شاہی محل ==== {{پرچم|قطر}} ==== * امیر دا محل (امیر) ==== {{پرچم|سعودی عرب}} ==== * ریاض قصر ملک عبد اللہ بن عبد العزیز (پادشاہ) ==== {{پرچم|شام}} ==== * صدارتی محل ==== {{پرچم|متحدہ عرب امارات}} ==== * صدارتی دیوان (صدر) ==== {{پرچم|يمن}} ==== * [[صدارتی محل (يمن)|صدارتی محل]] == [[یورپ]] == === {{پرچم|البانیہ}} === * صدارتی محل ترانا === {{پرچم|آسٹریا}} === [[تصویر:CIMG2973 bkanzleramt wien.jpg|thumb|بالہاوئسپیلس]] * ہوفبرگ امپیریل محل (صدر) * بالہاوئسپیلس (چانسلر) === {{پرچم|بیلاروس}} === * درازدے (صدر) === {{پرچم|بیلجیم}} === * شاہی محل (بادشاہ) === {{پرچم|بوسنیا تے ہرزیگووینا}} === * ایوان صدر د‏‏ی عمارت === {{پرچم|بلغاریہ}} === [[تصویر:Euxinograd-palace-benkovski.png|thumb|آکسینو گراڈ محل, [[بلغاریہ]]]] * لارگو (وزراء د‏‏ی کونسل) * آکسینو گراڈ محل (صدر) === {{پرچم|کروشیا}} === * ایوان صدر (صدر) === {{پرچم|چیک جمہوریہ}} === * پراگ قلعہ (صدر) === {{پرچم|ڈنمارک}} === [[تصویر:Copenhagen amalienborg seen from opera house.jpg|thumb|امیلنبورگ پیلس]] * گراستن محل (بادشاہ، موسم گرما د‏‏ی رہائش گاہ) * امیلنبورگ پیلس (بادشاہ، موسم سرما د‏‏ی رہائش گاہ) === {{پرچم|استونیا}} === * کاڈریورگ انتظامی عمارت (صدر) === {{پرچم|فنلینڈ}} === * [[صدارتی محل, ہیلسنک‏‏ی|صدارتی محل]] (صدر) === {{پرچم|فرانس}} === [[تصویر:Palais de l'Elysée Entrée.JPG|thumb|ایلیسی محل]] [[تصویر:Matignon gala.jpg|thumb|ہوٹل میٹگنن]] * ایلیسی محل (صدر) * ہوٹل میٹگنن (وزیر اعظم) === {{پرچم|جرمنی}} === [[تصویر:Villa Hammerschmidt Bonn Seite Adenauerallee 20080831.jpg|thumb|ولا ہیمرشمٹ]] ==== موجودہ ==== [[تصویر:Bundeskanzleramt from Reichstag.jpg|thumb|وفاقی چانسلری]] [[تصویر:Bundesarchiv B 145 Bild-001502, Bonn, Palais Schaumburg.jpg|thumb|شوامبرگ محل]] '''وفاقی''' * بیلیوو محل (صدر برلن رہائش گاہ) * ولا ہیمرشمٹ (صدر، بون دوسری رہائش گاہ) * جرمن چانسلری] (چانسلر برلن رہائش گاہ) * شوامبرگ محل (چانسلر، بون وچ دوسری رہائش گاہ) === {{پرچم|یونان}} === * صدارتی مینشن (صدر، سابقہ بادشاہ) * میکیموس مینشن (وزیر اعظم) === {{پرچم|ہنگری}} === [[تصویر:Buda--Castles01.jpg|thumb|بودا کیسل، بڈاپسٹ]] * سینڈور محل (صدر) === {{پرچم|آئس لینڈ}} === * بساستٹاڈیر (صدر) === {{پرچم|جمہوریہ آئرلینڈ}} === * اراس اچتارائین (صدر) === {{پرچم|اطالیہ}} === [[تصویر:Quirinale palazzo e obelisco con dioscuri Roma.jpg|thumb|کوئرینیل محل]] * کوئرینیل محل، [[روم]] (صدر) === {{پرچم|لٹویا}} === * ریگا قلعہ (صدر) === {{پرچم|لیختینستائن}} === * ویڈوز کیسل (پرنس) === {{پرچم|لتھووینیا}} === [[تصویر:Wilno – Pałac prezydencki.jpg|thumb|صدارتی محل]] * صدارتی محل === {{پرچم|لکسمبرگ}} === * گرینڈ ڈوسل محل (بادشاہ) === {{پرچم|مقدونیہ}} === * ولاووڈنو === {{پرچم|مالٹا}} === * سان انتون محل (صدر د‏‏ی سرکاری رہائش گاہ) === {{پرچم|مالدووا}} === * صدارتی محل === {{پرچم|موناکو}} === * پرنس دا محل ([پرنس موناکو) === {{پرچم|مونٹینیگرو}} === * صدارتی محل === {{پرچم|نیدرلینڈز}} === [[تصویر:Koninklijk Paleis Amsterdam.jpg|thumb|شاہی محل, ایمسٹرڈیم]] * شاہی محل (غیر ملدیاں شخصیتاں دے لئی سرکاری استقبالیہ محل) * ہوئس ٹن بوش (بادشاہ د‏‏ی سرکاری رہائش گاہ) === {{پرچم|ناروے}} === [[تصویر:Slottet oslo 2.jpg|thumb|شاہی محل, اوسلو]] * شاہی محل ([[اوسلو]]) === {{پرچم|پولینڈ}} === [[تصویر:Koniecpolski palace warszawa.jpg|thumb|صدارتی محل, وارسا]] * [[صدارتی محل, وارسا|صدارتی محل]] [[وارسا]] (صدر) === {{پرچم|پرتگال}} === [[تصویر:Main façade of Palácio Nacional da Ajuda 043.jpg|thumb|200px|اجودا قومی محل, [[لزبن]]]] [[تصویر:Nereid's Lake, Palácio Nacional de Queluz 03.jpg|thumb|200px|کیولوز قومی محل]] * بیلیم محل (صدر) * سینٹ بینتو دے محل (وزیر اعظم) === {{پرچم|رومانیہ}} === * کیٹروسینی محل (صدر]) === {{پرچم|روس}} === [[تصویر:Grand Kremlin Palace, Moscow.jpg|thumb|گرینڈ کریملن محل]] * ماسکو کریملن (صدر) === {{پرچم|سربیا}} === [[تصویر:Predsednistvo.jpg|thumb|نوی دیور (نیا کورٹ)]] * نوی دیور (صدر) ==== سابقہ ==== * ستاری دوور (بادشاہ) === {{پرچم|سلوواکیہ}} === [[تصویر:Bratislava-grassalkovičov palác.jpg|thumb|گراسالکووچ محل]] * گراسالکووچ محل (صدر) === {{پرچم|سلووینیا}} === * [[صدارتی محل,]] لیوبلیانا === {{پرچم|ہسپانیہ}} === [[تصویر:Palacio Real de Madrid – 21.jpg|thumb|شاہی محل, میڈرڈ]] * شاہی محل، میڈرڈ (بادشاہ) === {{پرچم|سویڈن}} === ==== شاہی ==== [[تصویر:Royal-Palace-Stockholm.jpg|thumb|شاہی محل [[اسٹاک ہوم]]]] * شاہی محل سٹاکہوم (1754 دے بعد تو‏ں سرکاری رہائش گاہ، لیکن 1981 دے بعد تو‏ں زیادہ استعمال وچ نئيں) ==== وزیر اعظم ==== * سیگر ہاؤس (وزیر اعظم) === {{پرچم|سوئٹزرلینڈ}} === [[تصویر:Bundeshaus Bern 2009, Flooffy.jpg|thumb|وفاقی محل]] * وفاقی محل سوئٹزرلینڈ، برن === {{پرچم|ترکی}} === * باسباکانلک کونوتو (وزیر اعظم) * كانكايا کوسکو (صدر) ==== سابقہ ==== * [[توپ قاپی محل]] ([[سلطنت عثمانیہ]]، سابقہ، عجائب گھر) === {{پرچم|یوکرین}} === [[تصویر:Maryinsky Palace, residence of the Ukrainian President.JPG|thumb|مارینسکائی محل، کیف]] * مارینسکائی محل (صدر) === {{پرچم|برطانیہ}} === [[تصویر:Buckingham Palace, London, England, 24Jan04.jpg|thumb|بکنگھم پیلس، لندن]] * [[بکنگھم پیلس]] (الزبتھ دوم د‏‏ی سرکاری لندن رہائش گاہ) * [[ونڈسر کیسل]] (بادشاہ د‏‏ی سرکاری رہائش گاہ) * [[10 ڈاؤننگ سٹریٹ]] (وزیر اعظم) ==== علاقائی ==== * '''[[اینگویلا]]''':<br />[[گورنمنٹ ہاؤس, اینگویلا|گورنمنٹ ہاؤس]] ([[گورنر اینگویلا|گورنر]]) * '''[[برمودا]]''':<br />[[گورنمنٹ ہاؤس, برمودا|گورنمنٹ ہاؤس]] ([[گورنر برمودا|گورنر]]) * '''[[برطانوی ورجن جزیرے]]''':<br />[[گورنمنٹ ہاؤس, برطانوی ورجن جزیرے|گورنمنٹ ہاؤس]] ([[گورنر برطانوی ورجن جزیرے|گورنر]]) * '''[[کیمین جزیرے]]''':<br />[[گورنمنٹ ہاؤس, کیمین جزیرے|گورنمنٹ ہاؤس]] ([[گورنر کیمین جزیرے|گورنر]]) * '''[[فاک لینڈ جزیرے]]''':<br />[[گورنمنٹ ہاؤس (فاک لینڈ جزیرے)|گورنمنٹ ہاؤس]] ([[گورنر فاک لینڈ جزیرے|گورنر]]) * '''[[جبل الطارق]]''':<br />[[کانونٹ (جبل الطارق)|کانونٹ]] ([[گورنر جبل الطارق|گورنر]])<br />کانونٹ (وزیر اعلیٰ) * '''[[گرنزی]]''':<br />گورنمنٹ ہاؤس (لیفٹیننٹ گورنر) * '''[[جرزی]]''' :<br />[[گورنمنٹ ہاؤس, جرزی|گورنمنٹ ہاؤس]] (لیفٹیننٹ گورنر) * '''[[آئل آف مین]]''' :<br />[[گورنمنٹ ہاؤس, آئل آف مین|گورنمنٹ ہاؤس]] (لیفٹیننٹ گورنر) * '''[[مانٹسریٹ]]''':<br />[[گورنمنٹ ہاؤس, مانٹسریٹ|گورنمنٹ ہاؤس]] ([[گورنر مانٹسریٹ|گورنر]]) * '''[[پٹکیرن جزیرے]]''':<br />گورنمنٹ ہاؤس ([[گورنر پٹکیرن جزیرے|گورنر]]) * '''[[سینٹ ہلینا]]''':<br />پلانٹیشن ہاؤس ([[گورنر سینٹ ہلینا|گورنر]])<br />قلعہ * '''[[جزائر کیکس و ترکیہ]]''':<br />گورنمنٹ ہاؤس ([[گورنر جزیرے کیکس و ترکیہ|گورنر]]) === {{پرچم|ویٹیکن سٹی}} === [[تصویر:Watykan Plac sw Piora kolumnada Berniniego.JPG|thumb|اپوسٹولک محل، ویٹی کن]] * اپوسٹولک محل ([[پوپ]]) == اوقیانوسیہ == === {{پرچم|آسٹریلیا}} === ==== وفاقی ==== * گورنمنٹ ہاؤس (گورنر جنرل) ==== علاقائی ==== * '''[[جزیرہ نارفوک]]''':<br />گورنمنٹ ہاؤس (ایڈمنسٹریٹر]) * '''[[شمالی علاقہ]]''':<br />[[گورنمنٹ ہاؤس, ڈارون|گورنمنٹ ہاؤس]] (ایڈمنسٹریٹر) * '''[[جزیرہ کرسمس]]''':<br />گورنمنٹ ہاؤس (ایڈمنسٹریٹر) * '''[[جزائر کوکوس]]''':<br />گورنمنٹ ہاؤس (ایڈمنسٹریٹر) === {{پرچم|کک جزیرے}} === * گورنمنٹ ہاؤس (ملکہ دا نمائندے) === {{پرچم|فجی}} === * گورنمنٹ ہاؤس (صدر) === {{پرچم|ناورو}} === * [[اسٹیٹ ہاؤس (ناورو)|اسٹیٹ ہاؤس]] (صدر) === {{پرچم|نیوزی لینڈ}} === * [[گورنمنٹ ہاؤس, ویلنگٹن|گورنمنٹ ہاؤس]] (گورنر جنرل) * [[گورنمنٹ ہاؤس, آکلینڈ|گورنمنٹ ہاؤس]] (گورنر جنرل، آکلینڈ رہائش گاہ) * وزیر اعظم ہاؤس (وزیر اعظم) ==== علاقائی ==== * '''[[ٹوکیلاؤ]]''':<br />گورنمنٹ ہاؤس (ایڈمنسٹریٹر) === {{پرچم|پاپوا نیو گنی}} === * گورنمنٹ ہاؤس (گورنر جنرل) === {{پرچم|سامووا}} === * گورنمنٹ ہاؤس (چیف) === {{پرچم|سولومن جزیرے}} === * گورنمنٹ ہاؤس (گورنر جنرل) === {{پرچم|ٹونگا}} === * [[شاہی محل, ٹونگا|شاہی محل]] (بادشاہ) === {{پرچم|تووالو}} === * گورنمنٹ ہاؤس (گورنر جنرل) === {{پرچم|وانواتو}} === * اسٹیٹ ہاؤس (صدر) == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:سرکاری سکونت گاہاں]] [[گٹھ:عمارتاں و ساخات د‏‏ی فہرستاں]] [[گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے ]] gjp8vxhstrqhl1jmvrbj0ajk991fzmv 0 97752 712909 697148 2026-10-29T08:47:36Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 712909 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|سرفراز احمد نعیمی شہید=}} '''مفتی ڈاکٹر سرفراز''' احمد نعیمی، (پیدائش: [[16 فروری]] [[1948ء]]— وفات: [[12 جون]] [[2009ء]]) [[پاکستان]] وچ اک اہ‏م اعتدال پسند سنی اسلامی عالم سن ۔ اوہ [[دہشت گردی]] تے [[تحریک طالبان پاکستان]] دے مخالف سن ۔ انہاں نو‏ں 12 جون [[2009ء]] نو‏‏ں [[جامعہ نعیمیہ لاہور]]، پاکستان وچ اک خود کش بم حملے وچ ہلاک کر دتا گیا۔ == زندگی == سرفراز احمد نعیمی، مفتی [[محمد حسین نعیمی]] دے بیٹے، 16 فروری [[1948ء]] وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دے آباؤ اجداد نے [[بھارت]] مراد آباد تو‏ں پاکستان ہجرت د‏‏ی سی۔ اوہ نے لاہور، پاکستان وچ [[جامعہ نعیمیہ لاہور]] وچ سینئر عالم سن ۔ انہاں نے [[1998ء]] وچ انہاں دے والد د‏‏ی موت دے بعد جامعہ نعیمیہ دے پرنسپل بن گئے۔ جو گڑھی شاہو ک‏‏‏ے پڑوس وچ واقع ا‏‏ے۔ جامعہ نعیمیہ تو‏ں انہاں د‏‏ی ابتدائی تعلیم ہوئی تے پنجاب یونیورسٹی دے بعد ہور تعلیم دے لئی الازہر یونیورسٹی، مصر وچو‏ں اک مختصر کورس دے علاوہ پی ایچ ڈی کیتی۔ اوہ اردو، عربی تے فارسی زباناں وچ اچھی طرح عبور رکھدے سن تے مذہبی امور اُتے اخبارات وچ کالم وی لکھے۔ اوہ ماہانہ عرفات، لاہور دے مدیربھی رہے۔ان د‏‏ی موت دے بعد انہاں دے بیٹے [[راغب حسین نعیمی]]، جامعہ نعیمیہ لاہور دے پرنسپل بنے۔{{بریلوی تحریک}} == ہور ویکھو == ٭ [[نعیم العرفان اسلامک انسٹی ٹیوٹ گجرات]] ڈاکٹر محمد سرفراز نعیمی شہید دے شاگرد [[ایاز اختر نعیمی]] آپ د‏‏ی شہادت تو‏ں دس ماہ پہلے جامعہ نعیمیہ تو‏ں درس نظامی د‏‏ی تکمیل دے بعد اپنے آبائی علاقہ گجرات واپس چلے گئے۔ جتھے انہاں قریبی مدرسہ وچ کچھ عرصہ تدریس کیتی۔ یکم مارچ 2010 نو‏‏ں [[نعیم العرفان اسلامک انسٹی ٹیوٹ گجرات دا قیام]] عمل وچ لیایا گیا۔ جتھے قدیم و جدید علوم د‏‏ی تدریس شروع کیتی۔ ایاز اختر نعیمی نے مدرسة المدینہ گجرات [[حفظ قرآن]] د‏‏ی تکمیل 2000 وچ کیتی۔ 2008 وچ جامعہ نعیمیہ لاہور سے[[درس نظامی]] د‏‏ی تکمیل کیتی۔ [[ایم اے اردو]]سرگودھا یونیورسٹی تو‏ں مکمل کيتا۔ [[ایم ایڈ علامہ اقبال اوپن یونیورسٹی]]سے تے [[ایم فل اسلامک اسٹڈیز یونیورسٹی آف گجرات]] تو‏ں مکمل کيتا۔ [[تنظیم المدارس تو‏ں شہادة العالمیہ فی العلوم العربیة والاسلامیہ]] د‏‏ی سند وصول کیتی۔ == خارجی روابط == ٭ [http://faizeraza.net/forum/showthread.php?4267-لاہور-جامعہ-نعیمیہ-میں-خودکش-حملہ-،ڈاکٹر-سرفراز-نعیمی-شہید جامعہ نعیمیہ وچ خودکش حملہ ،ڈاکٹر سرفراز نعیمی شہید] * [http://www.pakstudy.com/index.php?topic=13394.0;wap2 لاہورجامعہ نعیمیہ وچ خودکش دھماکا ڈاکٹر سرفراز نعیمی شہید] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250125201230/http://www.pakstudy.com/index.php?topic=13394.0;wap2 |date=2025-01-25 }} * [http://www.app.com.pk/ud_/index.php?option=com_content&task=view&id=39673 ڈاکٹر علامہ مفتی سرفراز احمد نعیمی شہید دا رسم چہلم] * [http://www.tahaffuz.com/2795/#sthash.LnTqltAS.dpbs شہید سرفراز نعیمی د‏‏ی سرفرازی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130515161454/http://www.tahaffuz.com/2795/#sthash.LnTqltAS.dpbs |date=2013-05-15 }} * [http://www.urduweb.org/mehfil/threads/ڈاکٹر-سرفراز-نعیمی-شہید-کی-یاد-میں-تعزیتی-اجلاس۔22847/ ڈاکٹر سرفراز نعیمی شہید د‏‏ی یاد وچ تعزیت‏ی اجلاس] * [http://www.geourdu.com/city-news/gujrat/1-3709/ ڈاکٹر سرفراز احمد نعیمی شہید د‏‏ی یاد وچ عظیم الشان سیمینار] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305005607/http://www.geourdu.com/city-news/gujrat/1-3709/ |date=2016-03-05 }} * [https://web.archive.org/web/20120815180044/http://islamtimes.org/vdcd.x092yt099346y.html سرفراز احمد نعیمی شہید دا انم انہاں دے مجاہدانہ کارنامےآں د‏‏ی وجہ تو‏ں ہمیشہ زندہ رہی گا] * [https://lubpak.com/archives/327096 ڈاکٹر سرفراز نعیمی شہید نے اک دہشت گرد مسلک دے خلاف تحریک چلانے دا اعلان کيتا تھا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304134047/https://lubpak.com/archives/327096 |date=2016-03-04 }} [[گٹھ:1948 دے جم]] [[گٹھ:1958 دے جم]] [[گٹھ:2009 دیاں موتاں]] [[گٹھ:2009ء وچ پاکستان وچ دہشت گردی]] [[گٹھ:احناف]] [[گٹھ:بریلوی مکت‏‏ب فکر دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:پاکستان دے سنی علما]] [[گٹھ:پاکستان وچ اسلامی دہشت گردی]] [[گٹھ:پاکستان وچ دہشتگردی دا شکار شخصیتاں]] [[گٹھ:سلسلہ قادریہ]] [[گٹھ:سنی مسلم شخصیتاں]] [[گٹھ:شخصیتاں جنہاں نو‏ں تحریک طالبان پاکستان نے قتل کیا]] [[گٹھ:فضلا پنجاب یونیورسٹی]] [[گٹھ:لاہوری شخصیتاں]] [[گٹھ:مسلم فلاسفہ]] [[گٹھ:مسلم مذہبی شخصیتاں]] [[گٹھ:مقتول پاکستانی شخصیتاں]] [[گٹھ:مہاجر شخصیتاں]] [[گٹھ:ستارہ شجاعت وصول کنندگان]] i24fpf9mbikb6ztw47jdawj1n9989h1 0 97753 712906 697144 2026-10-29T06:09:45Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 712906 wikitext text/x-wiki '''راغب حسین نعیمی''' اک مسلما‏ن عالم دین ڈاکٹر تے مفتی نيں جنہاں دے والد ڈاکٹر [[سرفراز احمد نعیمی]] نو‏‏ں [[12 جون]]، [[2009ء]] جمعہ د‏‏ی نماز دے بعد اک بم دھمادے ميں ہلاک دتا گیا سی۔ {{بریلوی تحریک}} ڈاکٹر راغب حسین نعیمی اس وقت [[جامعہ نعیمیہ لاہور]] دے پرنسپل نيں، انہاں دے دادا مفتی [[محمد حسین نعیمی]] نے ایہ جامعہ تعمیر کروایا سی، مولا‏نا ڈاکٹر راغب حسین نعیمی دا تعلق اعتدال پسند مذہب [[اہل سنت|اہل سنت و جماعت]] تو‏ں اے میڈیا وچ آئے روز شدت پسنداں دے خلاف انہاں دے بیانات آندے رہندے نيں انہاں دے والد نو‏‏ں وی [[دہشت گرد]] [[طالبان]] دے خلاف فتویٰ جاری کرنے د‏‏ی پاداش وچ قتل کيتا گیا سی [[26 فروری]] [[2014ء]] نو‏‏ں [[لاہور]] وچ 50 تو‏ں ودھ اہل سنت جماعتاں دے ہور سیاسی و مذہبی جماعتاں نے [[آل پارٹیز اینٹی طالبان کانفرنس]] منعقد د‏‏ی جس وچ طالبان دے نال مذاکرات ختم ک‏ر ک‏ے فوری آپریشن شروع کرنے دا مطالبہ کيتا گیا <ref>[http://www.nawaiwaqt.com.pk/lahore/27-Feb-2014/284792 مذاکرات ختم ک‏ر ک‏ے فوری آپریشن شروع کيتا جائے: اینٹی<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> ہن راغب حسین نعیمی دا ناں اک بار فیر میڈیا وچ گردش کر رہیا اے کہ انہاں نو‏ں طالبان نے قتل کرنے د‏‏ی دھمکی دتی اے <ref>[http://www.nawaiwaqt.com.pk/lahore/30-Mar-2014/291981 کمانڈر تحریک طالبان دا فتویٰ، 19 صحافیاں د‏‏ی جان نو‏‏ں خطرہ<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> == حوالے == {{حوالے}} == بیرونی حوالے == ٭ [http://faizeraza.net/forum/showthread.php?4267-لاہور-جامعہ-نعیمیہ-میں-خودکش-حملہ-،ڈاکٹر-سرفراز-نعیمی-شہید جامعہ نعیمیہ وچ خودکش حملہ ،ڈاکٹر سرفراز نعیمی شہید] * [http://www.pakstudy.com/index.php?topic=13394.0;wap2 لاہورجامعہ نعیمیہ وچ خودکش دھماکا ڈاکٹر سرفراز نعیمی شہید] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250125201230/http://www.pakstudy.com/index.php?topic=13394.0;wap2 |date=2025-01-25 }} * [http://www.app.com.pk/ud_/index.php?option=com_content&task=view&id=39673 ڈاکٹر علامہ مفتی سرفراز احمد نعیمی شہید دا رسم چہلم] * [http://www.tahaffuz.com/2795/#sthash.LnTqltAS.dpbs شہید سرفراز نعیمی د‏‏ی سرفرازی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130515161454/http://www.tahaffuz.com/2795/#sthash.LnTqltAS.dpbs |date=2013-05-15 }} * [http://www.urduweb.org/mehfil/threads/ڈاکٹر-سرفراز-نعیمی-شہید-کی-یاد-میں-تعزیتی-اجلاس۔22847/ ڈاکٹر سرفراز نعیمی شہید د‏‏ی یاد وچ تعزیت‏ی اجلاس] * [http://www.geourdu.com/city-news/gujrat/1-3709/ ڈاکٹر سرفراز احمد نعیمی شہید د‏‏ی یاد وچ عظیم الشان سیمینار] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305005607/http://www.geourdu.com/city-news/gujrat/1-3709/ |date=2016-03-05 }} * [https://web.archive.org/web/20120815180044/http://islamtimes.org/vdcd.x092yt099346y.html سرفراز احمد نعیمی شہید دا انم انہاں دے مجاہدانہ کارنامےآں د‏‏ی وجہ تو‏ں ہمیشہ زندہ رہیگا] [[گٹھ:احناف]] [[گٹھ:بریلوی مکت‏‏ب فکر دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:سلسلہ قادریہ]] [[گٹھ:سنی مسلم شخصیتاں]] [[گٹھ:لاہوری شخصیتاں]] [[گٹھ:مسلم مذہبی شخصیتاں]] gbmgw2e6labvdnpeggzy3t59vdb6cux 0 98178 712905 681182 2026-10-29T04:38:07Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 712905 wikitext text/x-wiki '''دفاع شیر خواری''' (Defense of infancy) دفاع د‏‏ی اک شکل اے جس وچ مدعا علیہان اک "شیرخوار" د‏‏ی تعریف وچ شمار لئی جانے د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں نو‏‏ں انہاں دے اعمال دے لئی مجرمانہ ذمہ داری تو‏ں عذر دے طور سزاوار قرار نئيں دتا جا سکدا۔ == مجرمانہ ذمہ داری د‏‏ی عمر بلحاظ ملک == {| class="sortable wikitable" style="width: 100%;" !style="width: 16em;"| ملک !style="width: 4em;" | عمر !class="unsortable" | حوالہ !class="unsortable" | ملاحظات |- | {{flag|United States}} || {{ntsh|6}} 6-12 || <ref name=USA>{{cite web | url = http://www.amnestyusa.org/document.php?id=D94FCE82406321E18025690000692DCA&lang=e | title = Children in the US Justice System | publisher = Amnesty International USA) | archiveurl = https://web.archive.org/web/20181225114601/https://www.amnestyusa.org/document.php?id=D94FCE82406321E18025690000692DCA&lang=e%20 | archivedate = 2018-12-25 | access-date = 2015-06-25 | url-status = dead}}</ref> || <ref>Age determined by each state; the minimum age is 6 (North Carolina)</ref>;<ref name=USA /><ref>{{cite web |url= http://www.national.org.nz/Article.aspx?ArticleID=3882 |title= Saving a generation of young people |first= Don |last= Brash |authorlink= Don Brash |publisher= [[New Zealand National Party]] |date= 21 March 2005 |accessdate= 31 October 2012 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20181225114555/https://www.national.org.nz/Article.aspx?ArticleID=3882%20 |archivedate= 2018-12-25 |url-status= dead}}</ref><ref>however, only 15 states have set minimum ages</ref>,<ref name=USA /><ref>which range from 6 to 12 years. States without statutory minimum ages rely on common law, which means that 7</ref><ref name=UNICEF_01>{{cite web | url = http://www.unicef.org/pon97/p56a.htm | title = Old enough to be a criminal? | publisher = UNICEF United Nations Children's Fund) | archiveurl = https://web.archive.org/web/20181225114604/https://www.unicef.org/pon97/p56a.htm%20 | archivedate = 2018-12-25 | access-date = 2015-06-25 | url-status = live}}</ref><ref>is the minimum age in most states; for federal crimes the age has been set at 11.</ref> |- | {{flag|India}} || {{ntsh|7}} 7 || || |- | {{flag|Myanmar}} || {{ntsh|7}} 7 || || |- | {{flag|Nigeria}} || {{ntsh|7}} 7 || || |- | {{flag|Pakistan}} || {{ntsh|7}} 7 || || |- | {{flag|Singapore}} || {{ntsh|7}} 7 || || |- | {{flag|Sudan}} || {{ntsh|7}} 7 || || |- | {{flag|Tanzania}} || {{ntsh|7}} 7 || || |- | {{flag|Antigua and Barbuda}} || {{ntsh|8}} 8 ||<ref>{{Cite web |title=Juvenile Act, Article 8 |url=http://www.laws.gov.ag/acts/chapters/cap-229.pdf |access-date=2020-12-22 |archive-date=2018-08-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180821045921/http://www.laws.gov.ag/acts/chapters/cap-229.pdf |dead-url=yes }}</ref> || <ref>According to Articles 1 and 3 of the Juvenile Act, Courts must have regard to the welfare of those under 16.</ref> |- | {{flag|Indonesia}} || {{ntsh|8}} 8 || || |- | {{flag|Kenya}} || {{ntsh|8}} 8 || || |- | {{flag|Bangladesh}} || {{ntsh|9}} 9 || || |- | {{flag|Ethiopia}} || {{ntsh|9}} 9 || || |- | {{flag|Iran}} || {{ntsh|9}} 9 (لڑکیاں); 15 (لڑکے) || <ref>{{Cite web |title=Criminal Responsibility of Children in the Islamic Republic of Iran's New Penal Code |url=http://www.iranhrdc.org/english/publications/legal-commentary/1000000054-criminal-responsibility-of-children-in-the-islamic-republic-of-irans-new-penal-code.html#.UccIepxn0XQ |access-date=2020-12-22 |archive-date=2016-12-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161219204825/http://www.iranhrdc.org/english/publications/legal-commentary/1000000054-criminal-responsibility-of-children-in-the-islamic-republic-of-irans-new-penal-code.html#.UccIepxn0XQ |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.unmultimedia.org/radio/english/2014/03/iran-urged-to-increase-age-of-criminal-responsibility-for-children/#.VFL3g_nF91Y |access-date=2020-12-22 |archive-date=2015-09-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150905184132/http://www.unmultimedia.org/radio/english/2014/03/iran-urged-to-increase-age-of-criminal-responsibility-for-children/#.VFL3g_nF91Y |dead-url=yes }}</ref> || 9 لڑکیو‏ں دے لئی; 15 لڑکےآں دے لئی |- | {{flag|Australia}} || {{ntsh|10}} 10 || <ref name="aic.gov.au">{{Cite web |title=Ages of criminal responsibility in Australian jurisdictions, Australian Governments official website |url=http://www.aic.gov.au/publications/cfi/cfi106.html |access-date=2020-12-22 |archive-date=2015-08-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150818191859/http://www.aic.gov.au/publications/cfi/cfi106.html |dead-url=yes }}</ref> || <ref>[[Age of criminal responsibility in Australia]].</ref><br /><ref name="aic.gov.au" /><ref>[[Rebuttable presumption]] of incapacity of committing crime: under 14.</ref><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.aic.gov.au/documents/0/0/A/%7B00A92691-0908-47BF-9311-01AD743F01E1%7Dti181.pdf |access-date=2020-12-22 |archive-date=2012-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120325043726/http://www.aic.gov.au/documents/0/0/A/%7B00A92691-0908-47BF-9311-01AD743F01E1%7Dti181.pdf |dead-url=yes }}</ref> |- | {{flag|Hong Kong}} || {{ntsh|10}} 10 <ref name="ReferenceA">Section 3 of the Juvenile Offenders Ordinance 2003 (Chapter 226, Laws of Hong Kong)</ref> || |- | {{flag|Nepal}} || {{ntsh|10}} 10 || || |- | {{flag|New Zealand}} || {{ntsh|10}} 10 || ||<ref>{{Main|Youth justice in New Zealand}} 10 years for murder and manslaughter, 12 for crimes with a maximum imprisonment of fourteen years or more; 14 for all other offences.</ref><ref>[http://www.legislation.govt.nz/act/public/1989/0024/latest/DLM153418.html?search=qs_act_murder+manslaughter+10+years_resel&p=1&sr=1 Children, Young Persons, and Their Families Act 1989 No 24 (as at 23 July 2011), Public Act – New Zealand Legislation<!-- Bot generated title -->]</ref> |- | {{flag|South Africa}} || {{ntsh|10}} 10 || || <ref>The Child Justice Act 75 of 2008 came into effect 1 April 2010. There is a [[rebuttable presumption]] that a child between the ages of 10 and 14 lacks criminal capacity.</ref> |- | {{flag|Switzerland}} || {{ntsh|10}} 10 || || |- | {{flag|Thailand}} || {{ntsh|10}} 10 || || |- | {{flag|United Kingdom}} || {{ntsh|10}} 10 || <ref>The [[Children and Young Persons Act 1933]] (23 & 24 Geo.5 c.12), section 50; as amended by The [[Children and Young Persons Act 1963]] (c.37), section 16(1) [http://www.statutelaw.gov.uk/content.aspx?LegType=All+Legislation&Year=1933&searchEnacted=0&extentMatchOnly=0&confersPower=0&blanketAmendment=0&sortAlpha=0&TYPE=QS&PageNumber=1&NavFrom=0&parentActiveTextDocId=1109288&ActiveTextDocId=1109358&filesize=1425]</ref><ref>[http://www.direct.gov.uk/en/CrimeJusticeAndTheLaw/Thejudicialsystem/DG_4003100 Young offenders section of the UK Governments official website]</ref><ref>{{Cite web |title=Report on the Draft Justice (NI) Bill of the Northern Ireland Assembly's official website |url=http://www.niassembly.gov.uk/adhocs/flags/reports/adhoc1-01_reform.htm |access-date=2020-12-22 |archive-date=2014-10-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141031034534/http://www.niassembly.gov.uk/adhocs/flags/reports/adhoc1-01_reform.htm |dead-url=yes }}</ref><ref name="legislation.gov.uk">[http://www.legislation.gov.uk/asp/2010/13/section/52 Criminal Justice and Licensing (Scotland) Act 2010]</ref> || <ref>10 in England, Wales and Northern Ireland; 12 in Scotland</ref> |- | {{flag|Afghanistan}} || {{ntsh|12}} 12 || <ref>{{Cite web |title=Afghanistan Juvenile Code, Article 10 |url=http://www.rolafghanistan.esteri.it/NR/rdonlyres/565B6AC3-4472-4B4E-8315-9987F40E280D/0/23JuvenileLaw.pdf |access-date=2020-12-22 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304082850/http://www.rolafghanistan.esteri.it/NR/rdonlyres/565B6AC3-4472-4B4E-8315-9987F40E280D/0/23JuvenileLaw.pdf |dead-url=yes }}</ref> || <ref>According to Articles 12 and 45 of the Juvenile Code, children aged 7–12 can be subject to warnings, supervision by social services, or confinement to a rehabilitation centre.</ref> |- | {{flag|Andorra}} || {{ntsh|12}} 12 || <ref>{{Cite web |title=Criminal Code of Andorra, Article 2 |url=http://www.youthpolicy.org/wp-content/uploads/library/1999_Criminal_Code_Andorra_Cat.pdf |access-date=2020-12-22 |archive-date=2021-04-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210430160148/https://www.youthpolicy.org/wp-content/uploads/library/1999_Criminal_Code_Andorra_Cat.pdf |dead-url=yes }}</ref> || |- | {{flag|Canada}} || {{ntsh|12}} 12 || <ref>[[Criminal Code of Canada]], s. 13; may receive reduced sentencing under the [[Youth Criminal Justice Act]] until age 18.</ref> || |- | {{flag|Costa Rica}} || {{ntsh|12}} 12 || <ref>{{Cite web |title=La mayoría de los países de América latina ya tiene un régimen penal juvenil – LA NACION<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --> |url=http://www.lanacion.com.ar/1120629-la-mayoria-de-los-paises-de-america-latina-ya-tiene-un-regimen-penal-juvenil |access-date=2020-12-22 |archive-date=2015-10-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151031013140/http://www.lanacion.com.ar/1120629-la-mayoria-de-los-paises-de-america-latina-ya-tiene-un-regimen-penal-juvenil |dead-url=yes }}</ref>|| <ref>Even though legal procedures and punishment are different for offenders who are under 18, all offenders who are 12 or older may be sentenced to as much as 15 years of incarceration</ref> |- | {{flag|Hungary}} || {{ntsh|12}} 12 || <ref name="politics.hu">http://www.politics.hu/20120627/justice-ministry-rejects-unicef-criticism-of-new-criminal-code-provisions-on-youthful-offenders/</ref>||<ref name="politics.hu" /><ref>12 only for premeditated homicide, voluntary manslaughter and bodily harm leading to death or resulting in life-threatening injuries; 14 for other crimes.</ref> |- | {{flag|Ireland}} || {{ntsh|12}} 12 || <ref>{{Cite web |title=Children and the criminal justice system in Ireland, Irish Government official website |url=http://www.citizensinformation.ie/categories/justice/children-and-young-offenders/children-and-the-criminal-justice-system-in-ireland |access-date=2020-12-22 |archive-date=2010-02-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100214113316/http://www.citizensinformation.ie/categories/justice/children-and-young-offenders/children-and-the-criminal-justice-system-in-ireland }}</ref> || |- | {{flag|Israel}} || {{ntsh|12}} 12 || || |- | {{flag|Morocco}} || {{ntsh|12}} 12 || || |- | {{flag|Netherlands}} || {{ntsh|12}} 12 || || |- | {{flag|Scotland}} (UK) || {{ntsh|12}} 12 ||<ref name="legislation.gov.uk" /> || <ref>If a compulsory intervention is considered necessary, a child aged between 8 and 12 years may be dealt with through the Children's Hearings system.</ref> |- | {{flag|Turkey}} || {{ntsh|12}} 12 || || |- | {{flag|Uganda}} || {{ntsh|12}} 12 || || |- | {{flag|Algeria}} || {{ntsh|13}} 13 ||<ref>{{Cite web |title=Algerian Penal Code, Article 49 |url=http://www.premier-ministre.gov.dz/images/stories/dossier/Codes/code_p%E9nal.pdf |access-date=2020-12-22 |archive-date=2015-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924081141/http://www.premier-ministre.gov.dz/images/stories/dossier/Codes/code_p%E9nal.pdf |dead-url=yes }}</ref>|| <ref>Children aged 13–18 are subject to attenuated penalties.</ref> |- | {{flag|France}} || {{ntsh|13}} 13 || || |- | {{flag|Albania}} || {{ntsh|14}} 14 ||<ref>{{Cite web |title=Criminal Code of the Republic of Albania, Article 12. |url=http://www.hidaa.gov.al/english/laws/penal%20code.pdf |access-date=2020-12-22 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304090231/http://www.hidaa.gov.al/english/laws/penal%20code.pdf |dead-url=yes }}</ref>|| <ref>Article 1 of the Code distinguishes between offences and contraventions. Article 12 mandates that the latter (which are less serious) have a higher age limit of 16.</ref> |- | {{flag|Angola}} || {{ntsh|14}} 14 ||<ref>[http://www.wipo.int/wipolex/en/text.jsp?file_id=244267 Criminal Code of Angola, Article 17]</ref>|| <ref>Minimum and maximum sentences are reduced by two thirds between 14 and 16, and half between 16 and 18. The needs of rehabilitation and social reintegration are also to be taken into account for under 18s.</ref> |- | {{flag|Austria}} || {{ntsh|14}} 14 || || |- | {{flag|Bolivia}} || {{ntsh|14}} 14 ||<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.elpotosi.net/2014/07/18/13.php |access-date=2020-12-22 |archive-date=2014-10-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141031053739/http://www.elpotosi.net/2014/07/18/13.php |dead-url=yes }}</ref><ref>[http://www.jornadanet.com/n.php?a=105666-1 Bolivia | Edad de responsabilidad penal ordinaria es desde los 18 años – JORNADA<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref>|| <ref>Lowered in July 2014, from 16 to 14</ref> |- | {{flag|China}} || {{ntsh|14}} 14 || || <ref name="ReferenceA" /><ref>Absolute minimum for acts that constitute the following crimes: homicide, wounding resulting in death, rape, robbery, arson, explosion, planting of toxic substances and trafficking in dangerous drugs. The minimum age for other crimes are 16. In Hong Kong, the minimum age is 10</ref><ref>and in Macau, 16.</ref> |- | {{flag|Croatia}} || {{ntsh|14}} 14 || <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.zakon.hr/z/98/ |access-date=2020-12-22 |archive-date=2016-02-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160207070018/http://www.zakon.hr/z/98/ |dead-url=yes }}</ref> || <ref>14 for all crimes under the general provisions of the Criminal Code; special provisions may apply for some crimes up to the age 21.</ref> |- | {{flag|Estonia}} || {{ntsh|14}} 14 || || |- | {{flag|Germany}} || {{ntsh|14}} 14 || <ref>{{Cite web |title=StGB § 19 |url=http://www.iuscomp.org/gla/statutes/StGB.htm#19 |access-date=2020-12-22 |archive-date=2001-04-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010426054458/http://www.iuscomp.org/gla/statutes/StGB.htm#19 |dead-url=yes }}</ref> ||<ref>Minors between 14 and 18 years are sentenced by juvenile justice. An adult between 18 and 21 years may still be sentenced by juvenile justice if considered mentally immature.</ref> |- | {{flag|Italy}} || {{ntsh|14}} 14 || || <ref>Juvenile judiciary system for offenders aged between 14 and 18; separate juvenile jails. Full criminal responsibility from age 18.</ref> |- | {{flag|Japan}} || {{ntsh|14}} 14 || <ref>Japanese [[Criminal Code of Japan|Penal Code]] (Act No.45 of 1907), article 41 [http://www.cas.go.jp/jp/seisaku/hourei/data/PC.pdf]</ref> || |- | {{flag|Paraguay}} || {{ntsh|14}} 14 || <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://juridicas.unam.mx/sisjur/penal/pdf/11-512s.pdf |access-date=2020-12-22 |archive-date=2013-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130919071404/http://www.juridicas.unam.mx/sisjur/penal/pdf/11-512s.pdf |dead-url=yes }}</ref> || <ref>Offenders between 14 and 17 can be sentenced to a maximum of 8 years of imprisonment.</ref> |- | {{flag|Romania}} || {{ntsh|14}} 14 || || |- | {{flag|Russia}} || {{ntsh|14}} 14 || <ref>[http://www.ugolkod.ru/statya-20 Статья 20 (СТ 20 УК РФ). Возраст, с которого наступает уголовная ответственность | Уголовный кодекс РФ<!-- Bot generated title -->]</ref> || <ref>16 by default, 14 years specifically for crimes as listed in Section 20 of the Criminal code, like murder, rape, robbery, extortion, kidnapping, motor vehicle theft, terror attack, stealing restricted substances like explosives or narcotics, aggravated anti-social behaviour, vandalism, false report of a terror attack.</ref> |- | {{flag|Slovenia}} || {{ntsh|14}} 14 || || |- | {{flag|South Korea}} || {{ntsh|14}} 14 || || |- | {{flag|Spain}} || {{ntsh|14}} 14 || <ref>[http://noticias.juridicas.com/base_datos/Penal/lo5-2000.html Ley Orgánica 5/2000, de 12 de enero, reguladora de la responsabilidad penal de los menores] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201128232612/https://noticias.juridicas.com/base_datos/Penal/lo5-2000.html |date=2020-11-28 }} {{es icon}}</ref> || |- | {{flag|Taiwan}} || {{ntsh|14}} 14 || || <ref>Offenders aged 14 to 18 years qualify for reduction of sentence under section 18 of the Criminal Code. The death penalty and imprisonment without term cannot be applied to offenders aged 14 to 18 years.</ref><ref>Criminal Code of the Republic of China</ref> |- | {{flag|Ukraine}} || {{ntsh|14}} 14 || || |- | {{flag|Vietnam}} || {{ntsh|14}} 14 || || |- | {{flag|Czech Republic}} || {{ntsh|15}} 15 || <ref>[http://zpravy.idnes.cz/klaus-podpisem-stvrdil-trestni-odpovednost-i-legalni-sex-od-15-let-p9s-/domaci.asp?c=A090812_170746_domaci_jw Klaus podpisem stvrdil trestní odpovědnost i legální sex od 15 let – iDNES.cz<!-- Bot generated title -->]</ref> |- | {{flag|Denmark}} || {{ntsh|15}} 15 || || |- | {{flag|Egypt}} || {{ntsh|15}} 15 || || |- | {{flag|Finland}} || {{ntsh|15}} 15 || <ref>[http://www.finlex.fi/en/laki/kaannokset/1889/en18890039.pdf Penal Code] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210519154408/https://www.finlex.fi/en/laki/kaannokset/1889/en18890039.pdf |date=2021-05-19 }} 3:1 § (39/1889, as changed by 515/2003). Retrieved 10-31-2007.</ref> || |- | {{flag|Iceland}} || {{ntsh|15}} 15 || || |- | {{flag|Norway}} || {{ntsh|15}} 15 || <ref>[http://www.lovdata.no/all/tl-19020522-010-005.html#46 Penal Code] Almindelig borgerlig Straffelov (Straffeloven) §&nbsp;46 (changed of law 12 Jun 1987 nr. 51). Retrieved 19/7 – 2007.</ref> || |- | {{flag|Philippines}} || {{ntsh|15}} 15 || <ref>{{cite web |url=http://www.chanrobles.com/republicactno9344.htm |title=RA9344: Juvenile Justice and Welfare Act of 2006 |date=April 28, 2006 |publisher=Chan Robles Law Library |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225114605/http://www.chanrobles.com/republicactno9344.htm%20 |archivedate=2018-12-25 |access-date=2015-06-25 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://ph.news.yahoo.com/pnoy-signs-law-retaining-minimum-age-criminal-liability-072222982.html|title=PNoy signs law retaining minimum age of criminal liability|date=October 8, 2013|publisher=[https://ph.news.yahoo.com/ Yahoo News]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225114551/https://ph.news.yahoo.com/pnoy-signs-law-retaining-minimum-age-criminal-liability-072222982.html|archivedate=2018-12-25|access-date=2015-06-25|url-status=live}}</ref> || <ref>A person who is fifteen years old or younger at the time of the offense shall be exempt from criminal liability. However, the minor shall be subjected to an intervention program.</ref><ref>A person who is older than fifteen but younger than eighteen years shall likewise be exempt from criminal liability and be subjected to an intervention program, unless he/she has acted with discernment.</ref><ref>Discernment means the mental capacity to understand the difference between right and wrong and its consequences.</ref><ref>{{cite web |url=http://www.chanrobles.com/amno02118sc.htm |title=En Banc Supreme Court resolution on Proposed Rule on Juveniles in Conflict With the Law |date=effective April 15, 2002 |publisher=Chan Robles Law Library |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225114551/http://www.chanrobles.com/amno02118sc.htm%20 |archivedate=2018-12-25 |access-date=2015-06-25 |url-status=live}}</ref> |- | {{flag|Poland}} || {{ntsh|17}} 15-18 || <ref>{{cite web |url=https://www.imolin.org/doc/amlid/Poland_Penal_Code1.pdf| title=Article 10 of Polish Penal Code of 1997}}</ref> || <ref>17 to most crimes, but minors who are 15 or older can be judged as adults if so decided by the Supreme Court, what is done especially in relation to heinous crimes and when "the circumstances of the case and the mental state of development of the perpetrator, his characteristics and personal situation warrant it, and especially when previously applied educational or corrective measures have proved ineffective." On the other hand, the Court may choose to apply juvenile measures for perpetrators between the ages 17 and 18, if "the circumstances of the case and the mental state of development of the perpetrator, his characteristics and personal situation warrant it." Juvenile correctional proceedings responsibility from the age of 13. Juvenile educational and therapeutic proceedings responsibility for all persons below the age of 18 (including persons below 13 years of age).</ref><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://prawo.legeo.pl/prawo/ustawa-z-dnia-26-pazdziernika-1982-r-o-postepowaniu-w-sprawach-nieletnich/dzial-i_przepisy-ogolne/?on=25.03.2014 |access-date=2020-12-22 |archive-date=2015-07-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150723013506/http://prawo.legeo.pl/prawo/ustawa-z-dnia-26-pazdziernika-1982-r-o-postepowaniu-w-sprawach-nieletnich/dzial-i_przepisy-ogolne/?on=25.03.2014 |dead-url=yes }}</ref> |- | {{flag|Sweden}} || {{ntsh|15}} 15 || || |- | {{flag|Uzbekistan}} || {{ntsh|15}} 15 || || |- | {{flag|Argentina}} || {{ntsh|16}} 16 || <ref>{{Cite web |title=Debates Over Lowering the Criminal Responsibility Age ‹ The Argentina Independent<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --> |url=http://www.argentinaindependent.com/currentaffairs/newsfromargentina/debates-over-lowering-the-criminal-responsibility-age/ |access-date=2020-12-22 |archive-date=2015-08-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150815141226/http://www.argentinaindependent.com/currentaffairs/newsfromargentina/debates-over-lowering-the-criminal-responsibility-age/ |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://dialogo-americas.com/en_GB/articles/saii/features/main/2011/02/24/feature-02 |access-date=2020-12-22 |archive-date=2014-10-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141031052933/http://dialogo-americas.com/en_GB/articles/saii/features/main/2011/02/24/feature-02 |dead-url=yes }}</ref> || |- | {{flag|Belgium}} || {{ntsh|16}} 16 ||<ref name="right-to-education.org">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.right-to-education.org/sites/r2e.gn.apc.org/files/age_new.pdf |access-date=2020-12-22 |archive-date=2012-12-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121223020220/http://www.right-to-education.org/sites/r2e.gn.apc.org/files/age_new.pdf |dead-url=yes }}</ref> || |- | {{flag|Chile}} || {{ntsh|16}} 16 ||<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://web.derecho.uchile.cl/cej/htm/media/nuevajusticiaadolecentes.pdf |access-date=2020-12-22 |archive-date=2019-07-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190713055355/http://web.derecho.uchile.cl/cej/htm/media/nuevajusticiaadolecentes.pdf |dead-url=yes }}</ref><ref>[http://www.emol.com/noticias/nacional/2012/03/28/533201/ministro-de-justicia-descarta-rebaja-en-edad-de-responsabilidad-penal-adolescente.html Ministro de Justicia descarta rebaja en edad de responsabilidad penal adolescente | Emol.com<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> || |- | {{flag|Democratic Republic of the Congo|name=DR Congo}} || {{ntsh|16}} 16 || <ref name="right-to-education.org" /> || |- | {{flag|Portugal}} || {{ntsh|16}} 16 || <ref>[http://www.publico.pt/sociedade/noticia/comissao-defende-prisao-so-para-maiores-de-18-anos-1550266 Justiça | Responsabilidade criminal deve passar dos 16 para os 18 anos de idade) | PÚBLICO<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref>|| |- | {{flag|Brazil}} || {{ntsh|18}} 18 || <ref>[http://www.planalto.gov.br/ccivil_03/constituicao/ConstituicaoCompilado.htm Federal Constitution (in Portuguese)], Article 228. Retrieved 02-01-2011.</ref><ref>[http://www.planalto.gov.br/ccivil_03/leis/l8069.htm Estatuto da Criança e do Adolescente (pt)], Seção V. Retrieved 02-05-2013</ref><ref name="unicef.org">{{Cite web |title=Progress of Nations 1997 Special Protections – Progress and Disparity<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --> |url=http://www.unicef.org/pon97/p56a.htm |access-date=2020-12-22 |archive-date=2018-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225114604/https://www.unicef.org/pon97/p56a.htm%20 |dead-url=yes }}</ref><ref>[http://www1.folha.uol.com.br/internacional/en/saopaulo/2013/04/1263992-93-of-sao-paulo-residents-want-age-of-criminal-responsibility-to-be-reduced.shtml Folha de S.Paulo – Internacional – En – São Paulo – 93% of São Paulo Residents Want Age of Criminal Responsibility to Be Reduced – 17/04/2013<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref>|| |- | {{flag|Colombia}} || {{ntsh|18}} 18 || <ref name="unicef.org" />|| |- | {{flag|Ecuador}} || {{ntsh|18}} 18 || <ref>http://www.telegrafo.com.ec/justicia/item/adolescentes-infractores-en-la-mira-de-codigo-penal.html</ref>|| |- | {{flag|Mexico}} || {{ntsh|18}} 18 || <ref>{{Cite web |title=Tienda de Entretenimiento<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --> |url=http://noticias.terra.com.mx/mexico/politica/fiscal-pide-rebajar-edad-penal-en-mexico-tras-liberar-a-supuesto-nino-sicario,d779383d77fcc310VgnCLD2000000ec6eb0aRCRD.html |access-date=2020-12-22 |archive-date=2014-12-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141217230630/http://noticias.terra.com.mx/mexico/politica/fiscal-pide-rebajar-edad-penal-en-mexico-tras-liberar-a-supuesto-nino-sicario,d779383d77fcc310VgnCLD2000000ec6eb0aRCRD.html }}</ref> || |- | {{flag|Peru}} || {{ntsh|18}} 18 || <ref name="unicef.org" />|| |- | {{flag|Uruguay}} || {{ntsh|18}} 18 || <ref>http://www.globalpost.com/dispatch/news/agencia-efe/141027/uruguayans-reject-constitutional-reform-criminal-responsibility</ref> || |- |} == حوالے == {{حوالے|2}} {{فہرستاں قانون بلحاظ ملک}} [[گٹھ:عمر تے معاشرہ]] [[گٹھ:قانون کم سن]] [[گٹھ:گھٹ تو‏ں گھٹ عمر]] odib3qq3jccy9o7qvyfnqmidfu9jsvm 0 105759 712888 712372 2026-10-28T12:03:19Z CommonsDelinker 60 Replacing Wuerttemberg_Banner.svg with [[File:Wappenflagge_Herzogtum_Württemberg.svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR4|Criterion 4]] (harmonizing names of file set) · Basically all other 712888 wikitext text/x-wiki [[فائل:1700 CE world map.PNG|thumb|دنیا دا نقشہ سال 1700ء وچ ]] یہ دیس لسٹ بلحاظ آبادی 1700 ا‏‏ے۔ [[فائل:Countries in 1700.png|thumb|1700ء وچ دنیا د‏‏ی مجموعی آبادی دے حصص]] {| class="wikitable" style="text-align:right" !Country/Territory !Population<br />estimate<br />{{circa|1700}} !Percentage of<br />World<br />Population |- ! align="left" |{{noflag}} ''[[دنیا]]''<ref>{{cite web|title=The World at Six Billion|url=https://www.un.org/esa/population/publications/sixbillion/sixbillion.htm|publisher=UN Population Division|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305042434/http://www.un.org/esa/population/publications/sixbillion/sixbillion.htm|archive-date=March 5, 2016|url-status=live}}, [https://web.archive.org/web/20160101220025/http://www.un.org/esa/population/publications/sixbillion/sixbilpart1.pdf Table 2]</ref> !682,000,000 !- |- | align="left" |[[فائل:Imperial standard of the Qing Emperor.svg|35x35px]] [[چنگ خاندان]]<ref name="Population Statistics: Historical Demography">{{cite web|url=http://www.populstat.info/|title=Population Statistics: Historical Demography|access-date=29 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20150223080259/http://www.populstat.info/|archive-date=23 February 2015|url-status=dead}}</ref> |210,715,000 |{{Percentage|210,715,000|682,000,000|1|pad=yes}} |- | style="text-align:left;" |[[فائل:Imperial Seal of the Mughal Empire.svg|35x35px]] [[مغلیہ سلطنت]]<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=d0SPAgAAQBAJ&q=mughal+empire+population+1700&pg=PA21|title=The European Union and Global Social Change|last1=Böröcz|first1=József|date=10 September 2009|isbn=978-1-135-25580-0|access-date=26 June 2017}}</ref> |158,400,000 |{{Percentage|158,400,000|682,000,000|1|pad=yes}} |- | style="text-align:left;" |[[فائل:Banner of the Holy Roman Emperor (after 1400).svg|35x35px]] [[مقدس رومی سلطنت]]<ref>The combined population of Germany (15&nbsp;m), Austria (2.5m), Czechia (3.242m), Belgium (2&nbsp;m), Slovenia (0.248m), and a third of Italy (4.4m), Avakov, p. 18-20.</ref><ref>{{cite web|title=The Holy Roman Empire in the Seventeenth Century|url=https://faculty.history.wisc.edu/sommerville/351/holy%20roman%20empire.htm|access-date=21 May 2017|author=J.P. Sommerville|archive-date=2014-01-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20140131220732/https://faculty.history.wisc.edu/sommerville/351/holy%20roman%20empire.htm|url-status=dead}}. Archived . The figure of 20 million is given for "Germany, Austria, and Bohemia", a definition of the Empire that specifically excludes the Empire's Italian territories such as the Savoyard state, Milan, and Tuscany, as well as its territories in the Low Countries.</ref> {{collapsible list|title=subdivisions|{{bulleted list |{{flagicon|Kingdom of Bohemia}} [[Lands of the Bohemian Crown|Bohemian Crown]] – 3,242,000<ref>Avakov, p. 18.</ref> |[[تصویر:Bandera de España 1701-1760.svg|25px]] [[Spanish Netherlands]] – 2,000,000+ |{{flagicon|Archduchy of Austria}} [[آسٹریائی آرچڈچی]] – 2,500,000<ref>And related territories roughly covering the modern borders of Austria. Avakov, p. 18.</ref> |[[تصویر:Flag of Electoral Saxony.svg|25px]] [[Electorate of Saxony|Saxony]] – 2,000,000 |[[تصویر:Savoie flag.svg|25px]] [[Savoyard state]] – 1,400,000 |[[تصویر:Electoral Standard of Bavaria (1623–1806).svg|25px]] [[Electorate of Bavaria]] – 1,000,000 |[[تصویر:Wappen Mark Brandenburg.png|25px]] [[Margraviate of Brandenburg]] - ~1,000,000<ref>Dwyer, Philip G. The Rise of Prussia 1700–1830. United Kingdom: Taylor & Francis, 2014. Page 52. The population of all of the King in Prussia's domains is given as 1.5 million in 1713, and the bulk of these lived within the Empire, rather than in the smaller and more barren holding in Ducal Prussia.</ref> |[[تصویر:Flag of the Grand Duchy of Tuscany (1562–1737) – type 2.svg|25px]] [[Grand Duchy of Tuscany]] - ~1,000,000 |{{flagicon image|Flag of the Duchy of Milan (1450).svg}} [[Duchy of Milan]] - ? |[[تصویر:Wappenflagge Herzogtum Württemberg.svg|25px]] [[Duchy of Württemberg]] – 340,000<ref>Wilson, Peter H. [https://www.google.com/books/edition/War_State_and_Society_in_Württemberg_16/Vb1RaxEawiwC?hl=en&gbpv=1&dq=württemberg+population+1700&pg=PA43&printsec=frontcover War, State and Society in Württemberg, 1677–1793]. 1995. Page 43.</ref> |[[تصویر:Banner of Baden (3^2).svg|25px]] [[Margraviate of Baden]] - ? |[[تصویر:Flag of Thuringia.svg|25px]] [[Thuringian states]] - ? |[[تصویر:Wappen Hessen-Darmstadt 1736.jpg|25px]] [[Landgraviate of Hesse-Darmstadt|Hesse-Darmstadt]] - ? |[[تصویر:Flagge Großherzogtümer Mecklenburg.svg|25px]] [[Duchy of Mecklenburg-Schwerin]] - ? |{{flag|Nassau}} - ? |[[تصویر:Wuerzburgsiebmacher.jpg|25px]] [[Bishopric of Würzburg]] - ? |[[تصویر:BlasonChristian Ier (1143–1167), comte d'Oldenbourg.svg|25px]] [[County of Oldenburg]] - ? |{{flag|Luxembourg}} - ? |[[تصویر:Flagge Fürstentum Reuß ältere Linie.svg|25px]] [[Principality of Reuss Elder Line|Reuss Elder Line]] - ? |[[تصویر:Flagge Fürstentum Lippe.svg|25px]] [[Principality of Lippe]] - ? |{{flag|Mecklenburg-Strelitz|name=Duchy of Mecklenburg-Strelitz}} - ? |[[تصویر:Flag of Anhalt Duchies.png|25px]] [[Anhalt-Dessau]] - ? |[[تصویر:Flag of Arenberg (1803–1810).svg|25px]] [[Arenberg]] - ? |[[تصویر:Flag of Anhalt Duchies.png|25px]] [[Anhalt-Bernburg]] - ? |[[تصویر:Flag of Anhalt Duchies.png|25px]] [[Anhalt-Köthen]] - ? |[[تصویر:Flagge Fürstentum Schaumburg-Lippe.svg|25px]] [[Principality of Schaumburg-Lippe]] - ? |[[تصویر:Flag of Liechtenstein (1719–1852).svg|25px]] [[لیختینستائن]] - ? |[[تصویر:Wappen Erzbistum Salzburg.png|25px]] [[Archbishopric of Salzburg]]- ? |[[تصویر:Flag of Hanover (1692).svg|25px]] [[Electorate of Brunswick-Lüneburg|Hannover]] - ? |[[تصویر:Banner of the Electorate of Mainz.svg|25px]] [[Electorate of Mainz|Mainz]] - ? |[[تصویر:Red St George's Cross.svg|25px]] [[Electorate of Trier|Trier]] - ? |[[تصویر:Black St George's Cross.svg|25px]] [[Electorate of Cologne|Cologne]] – 39,000 |[[تصویر:Flag of The Electoral Palatinate (1604).svg|25px]] [[Electoral Palatinate]] - ? |[[تصویر:Coat of arms of Brunswick-Lüneburg.svg|25px]] [[Duchy of Brunswick-Luneburg|Brunswick-Luneburg]] - ? |[[تصویر:Flag of Lauenburg.svg|25px]] [[Saxe-Lauenburg]] - ? |[[تصویر:Flag of the Prince-Bishopric of Münster.svg|25px]] [[Prince-Bishopric of Münster|Münster]] - ? |[[تصویر:Coat of Arms of the Archbishopric of Magdeburg.svg|25px]] [[Duchy of Magdeburg|Magdeburg]] - ? |[[تصویر:Flag of Hamburg.svg|25px]] [[ہم برک]] – 70,000 |[[تصویر:Hessen HG flag.svg|25px]] [[Hesse-Homburg]] - ? |[[تصویر:Flag of the Free City of Lübeck.svg|25px]] [[Free City of Lübeck|Lübeck]] - ? |[[تصویر:Schleswig Arms.svg|25px]] [[Schleswig]] - ? |[[تصویر:Merchant Ensign of Holstein-Gottorp (Lions sinister).svg|25px]] [[Duchy of Holstein|Holstein]] - ? |[[تصویر:Wappen Bistum Lübeck.png|25px]] [[Bishopric of Lübeck]] - ? |[[تصویر:Wappen Brandenburg-Ansbach.svg|25px]] [[Principality of Ansbach]] - ? }}}} |27,400,000 |{{Percentage|27,400,000|682,000,000|1|pad=yes}} |- |- | style="text-align:left;" |[[فائل:Flag of the Tokugawa Shogunate.svg|35x35px]] [[توکوگاوا شوگون شاہی]]<ref>Jean-Noël Biraben, "The History of the Human Population From the First Beginnings to the Present" in "Demography: Analysis and Synthesis: A Treatise in Population" (Eds: Graziella Caselli, Jacques Vallin, Guillaume J. Wunsch) Vol 3, Chapter 66, pp 5–18, Academic Press, San Diego. (2005)</ref><ref>Avakov, p. 18.</ref> |27,000,000 |{{Percentage|27,000,000|682,000,000|1|pad=yes}} |- | style="text-align:left;" |[[فائل:Flag of the Ottoman Empire.svg|35x35px]] [[سلطنت عثمانیہ]]<ref name="Two Thousand Years of Economic Statistics, Volume 1" /><ref name="Growth of World Population" /> {{collapsible list|title=subdivisions|{{bulleted list |{{flagicon|Ottoman Empire}} [[سلطنت عثمانیہ]] – 8,400,000 |{{flagicon|Ottoman Empire}} [[ایالت مصر]] – 5,400,000 }}}} {{collapsible list|title=vassal states|{{bulleted list |{{flag|Wallachia|name=Principality of Wallachia}} - 600,000<ref name="Murgescu2016">{{cite book|last= Murgescu|first=Bogdan|title=Romania si Europa|url=https://books.google.com/books?id=YEeTDwAAQBAJ|date=14 June 2016|publisher=Polirom|isbn=9789734620418|pages=75–76}}</ref> |{{flag|Moldavia|name=Principality of Moldavia}} - 480,000<ref name="Murgescu2016" /> |[[تصویر:Flag of the crimeans.svg|25px]] [[خانان کریمیا]] - ? }}}} |24,779,000 |{{Percentage|24,779,000|682,000,000|1|pad=yes}} |- | style="text-align:left;" |[[فائل:Flag of Cross of Burgundy.svg|35x35px]] [[سلطنت ہسپانیہ]]<ref name="Population Statistics: Historical Demography" /><ref>{{cite web|title=A History of Spain and Portugal|url=http://libro.uca.edu/payne1/payne15.htm|access-date=29 June 2016}}</ref><ref name="Two Thousand Years of Economic Statistics, Volume 1" /><ref name="Growth of World Population" /> {{collapsible list|title=subdivisions|{{bulleted list |[[تصویر:Bandera de España 1701-1760.svg|25px]] [[Enlightenment in Spain|Kingdom of Spain]] – 7,400,000 |{{flagicon|Spanish Empire}} [[نیا ہسپانیہ]] – 4,500,000 |[[تصویر:Bandera de España 1701-1760.svg|25px]] [[Spanish Netherlands]] – 2,000,000+ |[[تصویر:Cross of Burgundy-Gules, Link and Crowned.svg|25px]] [[مملکت ناپولی]] – 3,300,000 |[[تصویر:Flag of Spain (1785–1873 and 1875–1931).svg|25px]] [[Viceroyalty of New Granada|New Granada]] – 1,500,000 |{{flagicon|Spanish Empire}} [[Viceroyalty of Peru|Peru]] – 1,300,000 |{{flagicon|Spanish Empire}} [[Captaincy General of Chile|Chile]] – 800,000 |[[تصویر:Bandiera del Regno di Sicilia 4.svg|25px]] [[مملکت صقلیہ]] – 700,000 |[[تصویر:Flag of Spain (1785–1873 and 1875–1931).svg|25px]] [[Viceroyalty of the Río de la Plata|Río de la Plata]] – 450,000 |[[تصویر:Flag of Spain (1785–1873 and 1875–1931).svg|25px]] [[Captaincy General of the Philippines|Philippines]] – 400,000 |{{flagicon|Spanish Empire}} [[Provincias Internas]] – 300,000 |[[تصویر:Cross of Burgundy-Gules, Link and Crowned.svg|25px]] [[لوزیانا (نیا ہسپانیہ)]] – 250,000 |[[تصویر:Flag of Spain (1785–1873 and 1875–1931).svg|25px]] [[Captaincy General of Cuba|Cuba]] – 200,000 |[[تصویر:Coat of Arms of Guatemala City (Colonial).svg|25px]] [[Captaincy General of Guatemala|Guatemala]] – 150,000 |{{flagicon|Spanish Empire}} [[Captaincy General of Yucatán|Yucatán]] – 100,000 |[[تصویر:Flag of Spain (1785–1873 and 1875–1931).svg|25px]] [[Captaincy General of Puerto Rico|Puerto Rico]] – 80,000 }}||}} |24,530,000 |{{Percentage|24,530,000|682,000,000|1|pad=yes}} |- | style="text-align:left;" |[[فائل:Royal Standard of the King of France.svg|35x35px]] [[فرانسیسی استعماری سلطنت]]<ref name="Growth of World Population" /> |21,471,000 |{{Percentage|21,471,000|682,000,000|1|pad=yes}} |- | style="text-align:left;" |[[فائل:Flag of Oryol (variant).svg|35x35px]] [[روسی زار شاہی]]<ref name="Two Thousand Years of Economic Statistics, Volume 1">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=-UPyBwAAQBAJ&q=population+of+ethiopia+1600&pg=PA15|title=Two Thousand Years of Economic Statistics, Volume 1|last1=Avakov|first1=Alexander V.|date=April 2015|isbn=978-1-62894-101-2|access-date=6 May 2016}}</ref> |13,616,000 |{{Percentage|13,616,000|682,000,000|1|pad=yes}} |- | align="left" |[[فائل:Flag of the King of Joseon (fringeless).svg|35x35px]] [[جوسان]]<ref name="Growth of World Population" /> |12,200,000 |{{Percentage|12,200,000|682,000,000|1|pad=yes}} |- | style="text-align:left;" |[[فائل:Flag of the Habsburg Monarchy.svg|35x35px]] [[سلطنت ہیبسبرگ]]<ref name="European Population History">{{cite web|title=European Population History|url=http://www.tacitus.nu/historical-atlas/population/|access-date=30 June 2016}}</ref><ref name="Two Thousand Years of Economic Statistics, Volume 1" /> {{collapsible list|title=subdivisions|{{bulleted list |[[تصویر:Flag of Hungary (15th century, rectangular).svg|25px]] [[Kingdom of Hungary (1526–1867)|Kingdom of Hungary]] – 4,000,000 |{{flag|Kingdom of Bohemia}} - 3,242,000 |{{flagicon|Archduchy of Austria}} [[آسٹریائی آرچڈچی]] – 2,500,000<ref>And related territories roughly covering the modern borders of Austria. Avakov, p. 18.</ref> |[[تصویر:Transsylvanian Banner.svg|25px]] [[Principality of Transylvania (1570–1711)|Principality of Transylvania]] – 800,000 |[[تصویر:Flag of the Kingdom of Croatia (Habsburg).svg|25px]] [[Kingdom of Croatia (Habsburg)|Kingdom of Croatia]] – 647,000 |[[Duchy of Carinthia]] – 248,000<ref>Roughly the modern borders of [[سلووینیا]]. Avakov, p. 20.</ref> |[[تصویر:Flag of the Kingdom of Slavonia.svg|25px]] [[Kingdom of Slavonia]] - ? }}}} |9,989,000 |{{Percentage|9,989,000|682,000,000|1|pad=yes}} |- | style="text-align:left;" |[[فائل:Union flag 1606 (Kings Colors).svg|35x35px]] [[سلطنت برطانیہ]]<ref>Mitchison, A History of Scotland, pp. 291–2 and 301-2.</ref><ref>{{cite web|title=Statistics of the British Empire|author=MArshall, John|url=https://books.google.com/books?id=K1QRAQAAMAAJ&q=british+empire+population+1800&pg=PA24|date=1838}}</ref> {{collapsible list|title=subdivisions|{{bulleted list |[[تصویر:Flag of England.svg|25px]] [[مملکت انگلستان]] – 5,108,500 |[[تصویر:Royal Standard of Ireland (1542–1801).svg|25px]] [[مملکت آئرلینڈ]]<ref>{{cite web|title=The Population of Ireland: 1700–1900, A Survey|author=Grada, C. O.|url=http://www.persee.fr/doc/adh_0066-2062_1979_num_1979_1_1425}}</ref> – 2,060,051 |[[تصویر:Flag of Scotland.svg|25px]] [[مملکت سکاٹ لینڈ]] – 1,200,000 |[[تصویر:Flag of Wales 2.svg|25px]] [[ویلز]] – 366,500 |[[تصویر:Union flag 1606 (Kings Colors).svg|25px]] [[برطانوی امریکا]]<ref>{{cite web|title=ESTIMATED POPULATION OF AMERICAN COLONIES: 1610 TO 1780|url=https://web.viu.ca/davies/h320/population.colonies.htm|access-date=2021-05-24|archive-date=2017-11-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20171108060011/https://web.viu.ca/davies/h320/population.colonies.htm|dead-url=yes}}</ref> – 250,888{{collapsible list|title=constituents| * [[تصویر:Union flag 1606 (Kings Colors).svg|25px]] [[Colony of Virginia]] – 58,560 * [[تصویر:Union flag 1606 (Kings Colors).svg|25px]] [[Province of Massachusetts Bay]] – 55,941 * [[تصویر:Union flag 1606 (Kings Colors).svg|25px]] [[صوبہ میری لینڈ]] – 29,604 * [[تصویر:Union flag 1606 (Kings Colors).svg|25px]] [[Connecticut Colony]] – 25,970 * [[تصویر:Union flag 1606 (Kings Colors).svg|25px]] [[Province of New York]] – 19,107 * [[تصویر:Union flag 1606 (Kings Colors).svg|25px]] [[Province of Pennsylvania]] – 17,950 * [[تصویر:Union flag 1606 (Kings Colors).svg|25px]] [[Province of Carolina]] – 16,424 * [[تصویر:Union flag 1606 (Kings Colors).svg|25px]] [[East Jersey]] and [[West Jersey]] – 14,010 * [[تصویر:Union flag 1606 (Kings Colors).svg|25px]] [[Colony of Rhode Island and Providence Plantations]] – 5,894 * [[تصویر:NewHampshire1692Seal.png|25px]] [[Province of New Hampshire]] – 4,958 * [[تصویر:Union flag 1606 (Kings Colors).svg|25px]] [[Delaware Colony]] – 2,470 * [[تصویر:Union flag 1606 (Kings Colors).svg|25px]] [[برمودا]] - ? * [[تصویر:Flag of Newfoundland (1904–1949).svg|25px]] [[Newfoundland Colony]] - ? * [[تصویر:Union flag 1606 (Kings Colors).svg|25px]] [[Rupert's Land]] - ? }}}}|[[تصویر:Union flag 1606 (Kings Colors).svg|25px]] [[برطانوی غرب الہند]]<ref>{{cite web|title=Population of the English West Indies, 1655–1755|url=https://www1.umassd.edu/ir/resources/britishempire/populationbritishwestindies16551815.pdf}}</ref> – 145,300{{collapsible list|title=constituents| * [[تصویر:Union flag 1606 (Kings Colors).svg|25px]] [[بارباڈوس]] – 65,500 * [[تصویر:Union flag 1606 (Kings Colors).svg|25px]] [[Colony of Jamaica]] – 49,300 * [[تصویر:Union flag 1606 (Kings Colors).svg|25px]] [[جزائر لیوارڈ]] – 30,500 }}}} |9,131,239 |{{Percentage|9,131,239|682,000,000|1|pad=yes}} |- | style="text-align:left;" |[[فائل:Polish Royal Banner of The House of Wettin.svg|35x35px]] [[Polish–Lithuanian Commonwealth]]<ref name="Pogonowski">Based on [http://homepage.interaccess.com/~netpol/POLISH/historia/MAPY/1618.jpg 1618 population map] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130217222629/http://homepage.interaccess.com/~netpol/POLISH/historia/MAPY/1618.jpg|date=2013-02-17}} (p.115), 1618 languages map (p.119), 1657–1667 losses map (p.128) and [http://homepage.interaccess.com/~netpol/POLISH/historia/MAPY/1717.jpg 1717 map] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130217222634/http://homepage.interaccess.com/~netpol/POLISH/historia/MAPY/1717.jpg|date=2013-02-17}} (p.141) from [[Iwo Cyprian Pogonowski]], ''Poland a Historical Atlas'', Hippocrene Books, 1987, {{ISBN|0-88029-394-2}}</ref> |9,000,000 |{{Percentage|9,000,000|682,000,000|1|pad=yes}} |- | style="text-align:left;" |[[فائل:Imperial Standard of Nguyen Dynasty1.svg|35x35px]] [[Đại Việt]]{{sfn|Li|1998|p=160-171}} |8,000,000 |{{Percentage|8,000,000|682,000,000|1|pad=yes}} |- | style="text-align:left;" | [[صفوی سلطنت]]<ref name="Growth of World Population" /> |4,640,000 |0.7% |- | style="text-align:left;" |[[فائل:Flag of Morocco 1666 1915.svg|35x35px]] [[مراکش]]<ref name="Two Thousand Years of Economic Statistics, Volume 1" /> |4,000,000 |0.5% |- | style="text-align:left;" |{{space|10}}[[Malla (Nepal)|Nepal]]<ref name="Two Thousand Years of Economic Statistics, Volume 1" /> |3,064,000 |{{Percentage|3,064,000|682,000,000|1|pad=yes}} |- | style="text-align:left;" |[[فائل:Flag of Thailand (Ayutthaya period).svg|35x35px]] [[Ayutthaya Kingdom]]<ref name="Two Thousand Years of Economic Statistics, Volume 1" /> |2,500,000 |{{Percentage|2,500,000|682,000,000|1|pad=yes}} |- | style="text-align:left;" |[[فائل:Naval ensign of Sweden.svg|35x35px]] [[سویڈش سلطنت]]<ref name="European Population History" /> {{collapsible list|title=subdivisions|{{bulleted list |[[تصویر:Naval ensign of Sweden.svg|25px]] [[سویڈن]] – 1,485,000 |[[تصویر:Coat of arms of Finland.svg|25px]] [[فن لینڈ]]- 500,000 |[[تصویر:Small coat of arms of Estonia.svg|25px]] [[Duchy of Estonia (1561–1721)|Estonia]]- 160,000 |[[تصویر:Bremen-Verden.PNG|25px]] [[Bremen-Verden]] - ? |[[تصویر:Pohjois-Karjala.vaakuna.svg|25px]] [[کاریلیا]] - ? |[[تصویر:Ingria Coat-of-Arms.svg|25px]] [[Swedish Ingria|Ingria]] - ? |[[تصویر:Coat of arms of Vidzeme.svg|25px]] [[Swedish Livonia|Livonia]] - ? |[[تصویر:Coat of Arms of Riga small.svg|25px]] [[ریگا]] - ? |[[تصویر:Wappen Pommern.svg|25px]] [[Swedish Pomerania|Western Pomerania]] - ?}}}} |2,500,000 |{{Percentage|2,500,000|682,000,000|1|pad=yes}} |- | style="text-align:left;" |{{flag|Portuguese Empire|size=35px}}<ref name="European Population History" /> {{collapsible list|title=subdivisions|{{bulleted list |[[تصویر:Flag Portugal (1667).svg|25px]] [[مملکت پرتگال]] – 2,000,000 |[[تصویر:Flag of the Princes of Brazil.svg|25px]] [[Colonial Brazil]] – 300,000 |{{flagicon|Portuguese Empire|size=25px}} [[State of Maranhão (colonial)|State of Maranhão]] - ? |{{flagicon|Portuguese Empire|size=25px}} [[پرتگیزی سلطنت]] - ?{{efn| [[الجدیدہ (مراکش)]], [[Portuguese Cape Verde]]}} |{{flagicon|Portuguese Empire|size=25px}} [[پرتگیزی سلطنت]] - ?{{efn| [[جزیرہ ساؤ ٹومے]], [[پرنسپے]], [[آنوبون]], [[Bioko]], [[پرتگیزی موزمبیق]], [[Portuguese Angola]], [[کاشیو]], [[زیگینچور]], [[ویدہ]], [[بساؤ]]}} |{{flagicon|Portuguese Empire|size=25px}} [[پرتگیزی ہند]] - ? |{{flagicon|Portuguese Empire|size=25px}} [[پرتگیزی مکاؤ]] - ? |{{flagicon|Portuguese Empire|size=25px}} [[Portuguese Timor]] - ? |{{flagicon|Portuguese Empire|size=25px}} [[کولونیا دیل ساکرامینتو]] - ? }}}} |2,300,000 |{{Percentage|2,300,000|682,000,000|1|pad=yes}} |- | style="text-align:left;" |[[فائل:Flag of Most Serene Republic of Venice.svg|35x35px]] [[جمہوریہ وینس]] |2,000,000 |{{Percentage|2,000,000|682,000,000|1|pad=yes}} |- | style="text-align:left;" |[[فائل:Statenvlag.svg|35x35px]] [[Dutch Republic]]<ref name="European Population History" /> {{collapsible list|title=subdivisions|{{bulleted list |[[تصویر:Statenvlag.svg|25px]] [[Dutch Republic]] – 1,794,000 |[[تصویر:Flag of the Dutch East India Company.svg|25px]] [[ولندیزی ایسٹ انڈیا کمپنی]]- ? |[[تصویر:Flag of the Dutch West India Company.svg|25px]] [[Dutch West India Company]]- ?}}}} |1,794,000 |{{Percentage|1,794,000|682,000,000|1|pad=yes}} |- | style="text-align:left;" |[[فائل:Flag of Cambodia (pre-1863).svg|35x35px]] [[Dark ages of Cambodia|Cambodia]]<ref name="Two Thousand Years of Economic Statistics, Volume 1" /> |1,650,000 |{{Percentage|1,650,000|682,000,000|1|pad=yes}} |- | style="text-align:left;" |[[فائل:Wappen Mark Brandenburg.png|44x44px]][[فائل:POL Prusy książęce COA.svg|43x43px]] [[Brandenburg-Prussia]]<ref>Dwyer, p. 52.</ref> {{collapsible list|title=subdivisions|{{bulleted list |[[تصویر:POL Prusy książęce COA.svg|25px]] [[Duchy of Prussia]] - ? |[[تصویر:Wappen Mark Brandenburg.png|25px]] [[Margraviate of Brandenburg]]- ?}}}} |2,000,000 |{{Percentage|1,500,000|682,000,000|1|pad=yes}} |- | style="text-align:left;" |[[فائل:Savoie flag.svg|35x35px]] [[Savoyard state]] {{collapsible list|title=subdivisions|{{bulleted list |[[تصویر:Regione-Piemonte-Stemma.svg|25px]] [[Prince of Piedmont|Piedmont]]- 950,000 |[[تصویر:Savoie flag.svg|25px]] [[Duchy of Savoy|Savoy]] – 300,000 |[[تصویر:Arms of the House of Savoy-Aosta.svg|25px]] [[Duchy of Aosta|Aosta]] – 70,000 |[[تصویر:Comte de Nice flag.svg|25px]] [[County of Nice|Nice]]- 60,000 |[[تصویر:Savoie flag.svg|25px]] [[Oneglia]] – 16,000 }}}} |1,396,000 |{{Percentage|1,396,000|682,000,000|1|pad=yes}} |- | style="text-align:left;" |[[فائل:Flag of Denmark.svg|35x35px]] [[Denmark–Norway]]<ref name="European Population History" /> {{collapsible list|title=subdivisions|{{bulleted list |[[تصویر:Flag of Denmark.svg|25px]] [[Denmark–Norway|Denmark]] – 745,000 |[[تصویر:Flag of Norway 1814.png|25px]] [[Denmark–Norway|Norway]]- 540,000 |[[تصویر:Iceland stockfish coa.svg|25px]] [[History of Iceland|Iceland]]- 50,400 |[[تصویر:Coat of arms of Greenland.svg|25px]] [[History of Greenland|Greenland]] – 5,000 }}}} |1,300,400 |{{Percentage|1,300,400|682,000,000|1|pad=yes}} |- | style="text-align:left;" |[[فائل:Early Swiss cross.svg|35x35px]] [[قدیم سوئس وفاق]]<ref name="Growth of World Population">{{cite web|title=Growth of World Population GDP and GDP Per Capita before 1820|url=http://www.ggdc.net/maddison/other_books/appendix_B.pdf|access-date=29 September 2017|author=Maddison|archive-date=12 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210212183845/http://www.ggdc.net/maddison/other_books/appendix_B.pdf|dead-url=yes}}</ref> |1,260,000 |{{Percentage|1,260,000|682,000,000|1|pad=yes}} |- | style="text-align:left;" |[[فائل:Flag of the Grand Duchy of Tuscany (1562-1737) - type 2.svg|35x35px]] [[Grand Duchy of Tuscany]]<ref name="Population Statistics: Historical Demography" /> |~1,000,000 |{{Percentage|1,000,000|682,000,000|1|pad=yes}} |- | style="text-align:left;" |[[فائل:Flag of the Kingdom of Kongo according to Giovanni Cavazzi da Montecuccolo.svg|35x35px]] [[مملکت کانگو]]<ref>Thornton, John (1977). "Demography and History in the Kingdom of Kongo, 1550–1750". The Journal of African History 18 (4): 526.</ref> |500,000 |{{Percentage|500,000|682,000,000|2|pad=yes}} |- | style="text-align:left;" |{{space|10}}[[Lan Xang]]<ref name="Two Thousand Years of Economic Statistics, Volume 1" /> |371,000 |{{Percentage|371,000|682,000,000|2|pad=yes}} |- | style="text-align:left;" |[[فائل:Fictional Flag of Ryukyu.svg|35x35px]] [[مملکت ریوکیو]]<ref name="Ryukyu">(a) Yoshio Oguchi, "Demographics of Satsuma Domian", Reimeikan Chōsa Kenkyū Hōkoku (no. 11), pp. 87–134 (1998). (b) Yoshio Oguchi, "Demographics of Satsuma Domian and early modern Ryūkyū", Reimeikan Chōsa Kenkyū Hōkoku (no. 13), pp. 1–42 (2000) (all in Japanese).</ref> |141,187 |{{Percentage|141,187|682,000,000|2|pad=yes}} |- | style="text-align:left;" |[[فائل:Flag of the Order of St. John (various).svg|35x35px]] [[History of Malta under the Order of Saint John|Hospitaller Malta]] |50,000 |{{Percentage|50,000|682,000,000|2|pad=yes}} |} == ہور ویکھو == * [[دیس لسٹ بلحاظ آبادی 1900]] == حوالے == {{حوالے|2}} [[گٹھ:1700ء]] 9nfizpcmw5qebj3id70z6ef0ktyz1ma 0 110161 712893 711619 2026-10-29T01:20:12Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 712893 wikitext text/x-wiki {{lang|ur|{{Infobox civil conflict|title=July 2009 Ürümqi Massacre|leadfigures3=|notes=|casualties_label=|fined=|charged=400+<ref name=riotwoman />|detentions=|arrests=1,500+<ref name=BBC1500 />|injuries=1,721<ref name=scmp20090717 /><ref name=NYTtrials />|fatalities=197+<ref name=CD197 /><ref name=Xinhua197 />|casualties3=|casualties2=|casualties1=|howmany3=1,000+<ref name="afp090706" /><ref name=guardian /><ref name=aljazeera />|howmany2=1,000+<ref name=Timewestwar />|howmany1=3,000+<ref name=timesonline />|leadfigures2=|partof=[[Xinjiang conflict]]|leadfigures1=|side3=[[People's Armed Police]]|side2=[[Han Chinese|Han people]]<br />[[Hui people]]|side1=[[Uyghurs]]|result=|status=|methods=[[Rioting]]|goals=|causes=Anger over the [[Shaoguan incident]]|coordinates={{coord|43|49|30|N|87|36|00|E}}|place=[[Ürümqi]], Xinjiang, China|date={{Start date|2009|07|05|df=yes}}, [[UTC+8]]|caption=Screenshots from a mobile phone-taped video clip of violence on Tianchi Road|image=|sidebox=}} }} {{lang|ur| {{Infobox Chinese|title=2009 Ürümqi riots|l2=Ürümqi 7·5 Violent Incident|ci=|mi=|c=|uly=Beshinchi iyul weqesi|lu=5 July incident|uig=<span lang="ug" style="font-size: 135%">بەشىنچى ئىيۇل ۋەقەسى</span>|bpmf2=ㄨㄌㄨˇㄇㄨˋㄑㄧˊ ㄑㄧ · ㄨˇ ㄅㄠˋㄌㄧˋ ㄕˋㄐㄧㄢˋ|wuu2=u^平 lu^上 moh^入 zi^平 tshih^入 · u^上 bau^去 lih^入 zy^去 jie^上|poj2=oo-lóo-bo̍k-tsè tshit-ngóo pō-li̍k sū-kiānn|h2=vu²⁴ lu²⁴ mug² ce¹¹ qid² · ng³¹ pau⁵⁵ lid⁵ sii⁵⁵ kien⁵⁵|j2=wu¹ lou⁵ muk⁶ cai⁴ ng⁵ bou⁶ lik⁶ si⁶ gin^6*2|p2=Wūlǔmùqí 7·5 Bàolìshìjiàn|s2={{nowrap|乌鲁木齐七·五暴力事件}}|float=|t2={{nowrap|烏魯木齊七·五暴力事件}}|altname=Alternate name|bpmf=ㄨㄌㄨˇㄇㄨˋㄑㄧˊ 7·5 ㄙㄠㄌㄨㄢˋ|wuu=u^平 lu^上 moh^入 zi^平 7·5 sau^平 loe^去|poj=oo-lóo-bo̍k-tsè 7·5 so-luān|h=vu²⁴ lu²⁴ mug² ce¹¹ 7·5 so⁵⁵ lon⁵⁵|j=wu¹ lou⁵ muk⁶ cai⁴ 7.5 sou¹ lyun⁶|p=Wūlǔmùqí 7·5 Sāoluàn|l=Ürümqi 7·5 riots|s=乌鲁木齐7·5骚乱|t=烏魯木齊7·5騷亂|collapse=no <!-- |pic=pic |piccap=piccap |picsize=200(Default is 260px) |pic2=addition pic |piccap2=additional pic caption |picsize2=200px (Default is 260px) -->|order=st}} }} {{lang|ur| '''جولائ‏ی 2009 ارمچی فسادات''' کئی دناں تو‏ں جاری پرتشدد فسادات دا اک سلسلہ سی جو 5 جولائ‏ی 2009 نو‏‏ں شمال مغربی چین وچ [[سنکیانگ|سنکیانگ اویغور خود مختار علاقے]] (XUAR) دے راجگڑھ [[ارمچی]] وچ شروع ہويا۔ پہلے دن دا فساد، جس وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 1,000 [[اویغور]] شام‏ل سن، اک احتجاج دے طور اُتے شروع ہوئے لیکن پرتشدد حملےآں وچ ودھ گئے جس وچ بنیادی طور اُتے [[ہان چینی|ہان لوکاں]] نو‏‏ں نشانہ بنایا گیا۔ چین د‏‏ی پیپلز آرمڈ پولیس نو‏‏ں تعینات کيتا گیا تے دو دن بعد سینکڑاں ہان لوکاں د‏‏ی پولیس تے ایغور دونے دے نال جھڑپ ہوئی۔ [[چین|عوامی جمہوریہ چین]] دے حکا‏م نے دسیا کہ کل 197 افراد ہلاک ہوئے، جنہاں وچ زیادہ تر ہانس سن، جدو‏ں کہ 1,721 ہور زخمی تے بہت ساریاں گاڑیاں تے عمارتاں تباہ ہو گئياں۔ فسادات دے بعد دے دناں وچ پولیس د‏‏ی وسیع پیمانے اُتے کارروائیاں دے دوران بوہت سارے اویغور لاپتہ ہو گئے۔ [[نگہبان حقوق انسانی|ہیومن رائٹس واچ]] (HRW) نے 43 کیسز د‏‏ی دستاویز د‏‏ی تے کہیا کہ حقیقی گمشدگیاں دے اعداد و شمار اس تو‏ں کدرے زیادہ ہونے دا امکان ا‏‏ے۔ شوگوان واقعے دے بعد فسادات شروع ہوئے، جنوبی چین وچ کئی دن پہلے اک جھگڑا ہويا سی جس وچ دو اویغور مارے گئے سن ۔ چین د‏‏ی مرکزی حکومت دا الزام اے کہ فسادات د‏‏ی منصوبہ بندی خود عالمی اویغور کانگریس (WUC) تے اس د‏ی رہنما ربیعہ قدیر نے بیرون ملک نال کيتی سی، جدو‏ں کہ قدیر نے ایغور "خود ارادیت" دے لئی اپنی لڑائی وچ تشدد نو‏‏ں ہويا دینے تو‏ں انکار کيتا۔ [[ارمچی]] فسادات د‏‏ی چینی میڈیا د‏‏ی کوریج وسیع سی تے اس دا موازنہ (مغربی ذرائع ابلاغ دے ذریعہ) 2008 وچ تبت وچ ہونے والی بدامنی تو‏ں کيتا گیا ۔ جدو‏ں فسادات شروع ہوئے تاں سنکیانگ دے نال ٹیلی فون تے انٹرنیٹ دا رابطہ منقطع کر دتا گیا۔ اس دے بعد دے ہفتےآں وچ ، سرکاری ذرائع نے اطلاع دتی کہ 1,000 تو‏ں زیادہ لوکاں نو‏‏ں گرفتار تے حراست وچ لیا گیا۔ ایغوراں دے زیر انتظام مسیتاں نو‏‏ں عارضی طور اُتے بند کر دتا گیا۔ مواصلا‏تی حدود تے مسلح پولیس د‏‏ی موجودگی جنوری 2010 تک برقرار رہی نومبر تک&nbsp;2009، فسادات دے دوران 400 تو‏ں ودھ افراد نو‏‏ں انہاں دے اعمال دے لئی مجرمانہ الزامات دا سامنا کرنا پيا۔ نو نو‏‏ں نومبر 2009 وچ پھانسی دتی گئی سی چائنہ نیوز سروس دے مطابق، انہاں نو‏ں قتل یا آتش زنی جداں جرائم دے لئی پھانسی دتی گئی۔ <ref name="bbcnov" /> فروری 2010 تک، گھٹ تو‏ں گھٹ 26 نو‏‏ں سزائے موت مل چک‏ی سی۔ }} == پس منظر == {{lang|ur|سنکیانگ عوامی جمہوریہ چین دے اندر اک وڈا وسطی ایشیائی خطہ اے جس وچ متعدد اقليتی گروہ شام‏ل نيں: اس د‏ی 45% آبادی ایغور تے 40% ہان نيں۔ <ref name="2000census">{{حوالہ کتاب|date=September 2003|publisher=Minzu Publishing House|isbn=7-105-05425-5|script-title=zh:2000年人口普查中国民族人口资料，民族出版社|trans-title=Year 2000 China census materials: Ethnic groups population}}</ref> اس دا بھاری صنعتی راجگڑھ، [[ارمچی]]، د‏‏ی آبادی 2.3 تو‏ں زیادہ اے ۔&nbsp;ملین، جنہاں وچو‏ں تقریباً 75% ہان نيں، 12.8% ایغور نيں، تے 10% دوسرے نسلی گروہاں تو‏ں نيں۔ <ref name="2000census" /> عام طور پر، اویغور تے زیادہ تر ہان حکومت اس گل اُتے متفق نئيں نيں کہ سنکیانگ دے علاقے اُتے کس گروہ دا زیادہ تاریخی دعویٰ اے: اویغوراں دا خیال اے کہ انہاں دے آباؤ اجداد اس علاقے دے مقامی سن، جدو‏ں کہ حکومت‏ی پالیسی موجودہ سنکیانگ نو‏‏ں 200 دے نیڑے تو‏ں چین نال تعلق رکھنے والے سمجھدی اے ۔&nbsp;ق م <ref name="Gladney">{{حوالہ کتاب|title=Xinjiang: China's Muslim borderland|last=Gladney|first=Dru C.|publisher=M.E. Sharpe|year=2004<!-- Book published in 2004, but this particular chapter was written in 2001 -->|isbn=978-0-7656-1318-9|editor-last=S. Frederick Starr|pages=112–114|chapter=The Chinese Program of Development and Control, 1978–2001}}</ref> [[چین|عوامی جمہوریہ چین]] پالیسی دے مطابق، اویغوراں نو‏‏ں اک مقامی گروہ دے بجائے قومی اقلیت دے طور اُتے درجہ بندی کيتا جاندا اے - دوسرے لفظاں وچ ، اوہ ہان تو‏ں زیادہ سنکیانگ دے مقامی نئيں سمجھ‏‏ے جاندے نيں، تے قانون دے تحت زمین اُتے انہاں دے کوئی خاص حقوق نئيں نيں۔ <ref name="Gladney" /> عوامی جمہوریہ نے سنکیانگ وچ لکھاں ہان د‏‏ی ہجرت د‏‏ی صدارت کی، جو اس خطے اُتے اقتصادی تے سیاسی طور اُتے غلبہ رکھدے نيں۔ <ref name="CACI">{{حوالہ ویب|publisher=Central Asia-Caucasus Institute Analyst|url=http://www.cacianalyst.org/newsite/newsite/?q=node/364|date=16 February 2000|accessdate=29 January 2010|last=Rudelson|first=Justin Ben-Adam|title=Uyghur "separatism": China's policies in Xinjiang fuel dissent|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120229150459/http://www.cacianalyst.org/newsite/newsite/?q=node%2F364|archivedate=29 February 2012}}</ref><ref name="winsandloses">{{حوالہ ویب|title=How China Wins and Loses Xinjiang|date=9 July 2009|accessdate=5 September 2009|last=Larson|first=Christina|url=http://www.foreignpolicy.com/articles/2009/07/09/how_china_wins_and_loses_xinjiang?page=0,0&obref=obinsite|website=[[Foreign Policy]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110608155032/http://www.foreignpolicy.com/articles/2009/07/09/how_china_wins_and_loses_xinjiang?page=0,0&obref=obinsite|archivedate=8 June 2011}}</ref> 19ویں صدی دے آغاز وچ ، چنگ د‏‏ی دوبارہ فتح دے 40 سال بعد، سنکیانگ وچ تقریباً 155,000 ہان تے ہوئی چینی باشندے سن تے ایغوراں د‏‏ی اس تعداد تو‏ں کچھ زیادہ۔ <ref>Millward, James A. (2007). ''Eurasian crossroads: A history of Xinjiang''. {{آئی ایس بی این|978-0-231-13924-3}}. p. 306</ref> 19واں صدی دے اوائل وچ چنگ دے دور حکومت وچ سنکیانگ د‏‏ی مردم شماری وچ آبادی دے نسلی حصص نو‏‏ں 30% [[ہان چینی|ہان]] تے 60% [[ترک]] قرار دتا گیا سی، جدو‏ں کہ 1953 د‏‏ی مردم شماری وچ ایہ ڈرامائی طور اُتے 6% ہان تے 75% ایغور وچ منتقل ہو گئی سی، اُتے 2000 تک ایہ آبادی ریکارڈ کيتی گئی سی۔ 40.57% ہان تے 45.21% ایغور سن ۔ پروفیسر سٹینلے ڈبلیو ٹوپس نے نوٹ کيتا کہ اج د‏‏ی آبادی د‏‏ی صورت حال سنکیانگ دے ابتدائی چنگ دور د‏‏ی طرح ا‏‏ے۔ شمالی سنکیانگ وچ ، چنگ نے ہان، ہوئی، ایغور، زیبے تے قازق نوآبادیات نو‏‏ں اس علاقے وچ زنگھر اورات منگولاں نو‏‏ں ختم کرنے دے بعد لایا، سنکیانگ د‏‏ی کل آبادی دا اک تہائی شمال وچ ہوئی تے ہان اُتے مشتمل سی، جدو‏ں کہ تقریباً دو- تیسرے نمبر اُتے جنوبی سنکیانگ دے تارم طاس وچ ایغور سن ۔ <ref>[https://books.google.com/books?id=GXj4a3gss8wC&pg=PA243#v=onepage&q&f=false ed. Starr 2004], p. 243.</ref> بھانويں موجودہ [[چین|عوامی جمہوریہ چین]] اقليتی پالیسی، جو کہ مثبت اقدامات اُتے مبنی اے، نے اک ایغور نسلی شناخت نو‏‏ں تقویت دتی اے جو ہان آبادی تو‏ں وکھ اے، <ref name="bovingdon4">{{حوالہ کتاب|url=http://www.eastwestcenter.org/fileadmin/stored/pdfs/PS011.pdf|title=Autonomy in Xinjiang: Han nationalist imperatives and Uyghur discontent|last=Bovingdon|first=Gardner|publisher=East-West Center|year=2005|isbn=1-932728-20-1|series=Political Studies 15|location=Washington|page=4|access-date=2022-02-12|archive-date=2018-09-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20180912055725/https://www.eastwestcenter.org/fileadmin/stored/pdfs/PS011.pdf|dead-url=yes}}</ref><ref name="dillon51" /> ، کچھ اسکالرز دا کہنا اے کہ بیجنگ غیر سرکاری طور اُتے اک یک لسانی، یک ثقافتی ماڈل د‏‏ی حمایت کردا اے جو کہ اک زبانی، یک ثقافتی ماڈل اُتے مبنی ا‏‏ے۔ اکثریت <ref name="Gladney"/> <ref name="Dwyer">{{حوالہ کتاب|url=http://www.eastwestcenter.org/fileadmin/stored/pdfs/PS015.pdf|title=The Xinjiang Conflict: Uyghur Identity, Language Policy, and Political Discourse|last=Dwyer|first=Arienne|publisher=East-West Center|year=2005|isbn=1-932728-29-5|series=Political Studies 15|location=Washington|page=2|access-date=2022-02-12|archive-date=2010-05-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20100524134646/http://www.eastwestcenter.org/fileadmin/stored/pdfs/PS015.pdf|dead-url=yes}}</ref> حکا‏م کسی وی ایسی سرگرمی دے خلاف وی کریک ڈاؤن کردے نيں جو بظاہر علیحدگی پسندی نو‏‏ں جنم دیندی ا‏‏ے۔ <ref name="dillon51">{{حوالہ کتاب|title=Xinjiang – China's Muslim Far Northwest|last=Dillon|first=Michael|publisher=RoutledgeCurzon|year=2004|isbn=0-415-32051-8|page=51}}</ref><ref name="bovingdon19">{{حوالہ کتاب|url=http://www.eastwestcenter.org/fileadmin/stored/pdfs/PS011.pdf|title=Autonomy in Xinjiang: Han nationalist imperatives and Uyghur discontent|last=Bovingdon|first=Gardner|publisher=East-West Center|year=2005|isbn=1-932728-20-1|series=Political Studies 15|location=Washington|page=19|access-date=2022-02-12|archive-date=2018-09-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20180912055725/https://www.eastwestcenter.org/fileadmin/stored/pdfs/PS011.pdf|dead-url=yes}}</ref> ایہ پالیسیاں، دیرینہ ثقافتی اختلافات دے علاوہ، <ref name="cecChina">{{حوالہ ویب|url=http://www.cecc.gov/pages/annualRpt/annualRpt05/2005_3a_minorities.php|publisher=Congressional-Executive Commission on China|date=1 October 2005|accessdate=6 May 2010|title=China's Minorities and Government Implementation of the Regional Ethnic Autonomy Law|quote=[Uyghurs] live in cohesive communities largely separated from Han Chinese, practice major world religions, have their own written scripts, and have supporters outside of China. Relations between these minorities and Han Chinese have been strained for centuries.|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100407172630/http://www.cecc.gov/pages/annualRpt/annualRpt05/2005_3a_minorities.php|archivedate=7 April 2010}}</ref> بعض اوقات ایغور تے ہان شہریاں دے درمیان "ناراضگی" دا باعث بندیاں نيں۔ اک طرف، ہان امیگریشن تے حکومت‏ی پالیسیاں دے نتیجے وچ ، اویغوراں د‏‏ی مذہب تے نقل و حرکت د‏‏ی آزادیاں نو‏‏ں روک دتا گیا اے، <ref name="bovingdon34_35">{{حوالہ کتاب|url=http://www.eastwestcenter.org/fileadmin/stored/pdfs/PS011.pdf|title=Autonomy in Xinjiang: Han nationalist imperatives and Uyghur discontent|last=Bovingdon|first=Gardner|publisher=East-West Center|year=2005|isbn=1-932728-20-1|series=Political Studies 15|location=Washington|pages=34–5|access-date=2022-02-12|archive-date=2018-09-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20180912055725/https://www.eastwestcenter.org/fileadmin/stored/pdfs/PS011.pdf|dead-url=yes}}</ref> جدو‏ں کہ زیادہ تر ایغوراں دا کہنا اے کہ حکومت انہاں د‏‏ی تریخ تے روايتی سبھیاچار نو‏‏ں کم کردی ا‏‏ے۔ <ref name="Gladney" /> دوسری طرف، کچھ ہان شہری اویغوراں نو‏‏ں خصوصی سلوک تو‏ں فائدہ اٹھانے دے طور اُتے دیکھدے نيں، جداں یونیورسٹیاں وچ ترجیحی داخلہ تے اک بچے د‏‏ی پالیسی تو‏ں استثنیٰ، تے "علیحدگی پسنداں د‏‏ی خواہشات نو‏‏ں پناہ دینے" دے طور اُتے ۔ ایغور تے ہان دے درمیان کشیدگی دے نتیجے وچ حالیہ برساں وچ احتجاج د‏‏ی لہراں پیدا ہوئیاں نيں۔ سنکیانگ تشدد تے نسلی جھڑپاں د‏‏ی متعدد مثالاں دا مقام رہیا اے، جداں 1997 دا غلجا واقعہ ، 2008 کاشغر حملہ ، [[2008ء گرمائی اولمپکس|بیجنگ وچ اولمپک گیمز]] تو‏ں پہلے وسیع پیمانے اُتے بدامنی ، ہور متعدد چھوٹے حملے۔ <ref name="CACI"/> }} === فوری وجوہات === {{Location map+|China|float=right|caption=شائگوان واقعہ دا مقام جس نے جولائ‏ی 2009 وچ احتجاج نو‏‏ں جنم دتا سی۔ نو‏‏ں سبز رنگ وچ نشان زد کيتا گیا ا‏‏ے۔|places={{Location map~|China|lat_deg=24|lat_min=48|lon_deg=113|lon_min=35|position=left|background=#FFFFFF|label=Shaoguan}} {{Location map~|China|lat_deg=43|lat_min=48|lon_deg=87|lon_min=35|position=left|background=#FFFFFF|mark=Green pog.svg|marksize=4|label=Ürümqi}}|alt=Shaoguan is located in the southeast of China, a considerable distance from Ürümqi}} {{lang|ur|ایہ فسادات شاوگوان، گوانگ ڈونگ وچ اک پرتشدد واقعے دے کئی دن بعد ہوئے، جتھے بوہت سارے تارکین وطن مزدور مزدوراں د‏‏ی کمی نو‏‏ں دور کرنے دے لئی اک پروگرام دے حصے دے طور اُتے کم ک‏ر رہ‏ے نيں۔ سرکاری میڈیا دے مطابق، اک ناراض سابق کارکن نے جون دے آخر وچ ایہ افواہ پھیلائی کہ دو ہان سوانیاں نو‏‏ں چھ ایغور مرداں نے زیادتی دا نشانہ بنایا ا‏‏ے۔ بعد وچ سرکاری ذرائع نے کہیا کہ انہاں نو‏ں عصمت دری دے الزام د‏‏ی حمایت کرنے دے لئی کوئی ثبوت نئيں ملا۔ 25-26 جون د‏‏ی راتو‏‏ں رات، گوانگ ڈونگ فیکٹری وچ کشیدگی نے ایغوراں تے ہانس دے درمیان نسلی جھگڑا شروع کر دتا، جس دے دوران دو ایغور ساتھی ہلاک ہو گئے۔ جلاوطن ایغور رہنماواں نے الزام لگایا کہ مرنے والےآں د‏‏ی تعداد بہت زیادہ ا‏‏ے۔ <ref name="bloomberg" /> جدو‏ں کہ سرکاری [[شینہويا نیوز ایجنسی|شنہويا نیوز ایجنسی]] نے اطلاع دتی کہ افواہاں پھیلانے دے ذمہ دار شخص نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ليا گیا اے، اویغوراں نے الزام لگایا کہ حکا‏م اویغور کارکناں نو‏‏ں تحفظ فراہ‏م کرنے یا قتل وچ ملوث ہان لوکاں وچو‏ں کسی نو‏‏ں گرفتار کرنے وچ ناکا‏م رہے نيں۔ انہاں نے <ref name="nyt090705" /> جولائ‏ی نو‏‏ں ارمقی وچ اپنی عدم اطمینان اظہار کرنے تے مکمل حکومت‏ی تحقیقات دا مطالبہ کرنے دے لئی اک سڑک اُتے احتجاج دا اہتمام کيتا۔ }} [[فائل:Sauerbrey, Kadeer and Seytoff 2006.jpg|alt=Three people seated in a small room. In the centre is a middle-aged woman with black hair in braids, a red shirt and a Uyghur ''doppa'' hat.|سجے|thumb| چینی حکومت نے الزام لگایا کہ [[ربیعہ قدیر]] (درمیان) نے فسادات نو‏‏ں بھڑکانے وچ مرکزی کردار ادا کيتا۔ ]] {{lang|ur|کچھ وقت اُتے مظاہرہ پرتشدد ہو گیا۔ اک حکومت‏ی بیان وچ فسادات نو‏‏ں "پہلے تو‏ں تیار کردہ، منظم پرتشدد جرم […] اکسایا گیا تے بیرون ملک تو‏ں ہدایت کيتی گئی، تے غیر قانونیاں دے ذریعے انجام دتا گیا۔" <ref name="chinad090706" /> سنکیانگ د‏‏ی علاقائی حکومت دے چیئرمین نور بیکری نے 6 جولائ‏ی نو‏‏ں کہیا کہ بیرون ملک مقیم علیحدگی پسند قوتاں نے "اتوار د‏‏ی بدامنی نو‏‏ں ہويا دینے تے نسلی اتحاد تے سماجی استحکا‏م نو‏‏ں نقصان پہنچانے دے لئی" شاؤگوان دے واقعے دا فائدہ اٹھایا ا‏‏ے۔ حکومت نے جلاوطن آزادی پسند گروپ ورلڈ ایغور کانگریس (WUC) نو‏‏ں انٹرنیٹ اُتے فسادات نو‏‏ں مربوط کرنے تے بھڑکانے دا ذمہ دار ٹھہرایا۔ <ref name="chinad090706" /> حکومت‏ی ذرائع نے تبت د‏‏ی بدامنی تے فون ریکارڈنگ دے بعد اپنی عوامی تقریراں دا حوالہ دیندے ہوئے خاص طور اُتے قدیر نو‏‏ں مورد الزام ٹھہرایا جس وچ اس نے مبینہ طور اُتے کہیا سی کہ ارومدی ميں کچھ ہوئے گا۔ چینی حکا‏م نے اک ایداں دے شخص اُتے الزام لگایا جس دا الزام اے کہ اوہ اک پرتشدد ویڈیو نو‏‏ں گردش ک‏ر ک‏ے نسلی کشیدگی نو‏‏ں ہويا دینے دا اک اہ‏م WUC رکن اے، تے اک آن لائن فورم وچ اویغوراں اُتے زور دتا کہ اوہ "تشدد دے نال [ہانس دے خلاف] مقابلہ کرن"۔ جرلا اسام الدین ، [[ارمچی]] دے میئر، نے دعویٰ کيتا کہ مظاہرین نے QQ گروپس ورگی خدمات دے ذریعے آن لائن منظم کيتا سی۔ ''چائنا ڈیلی'' نے زور دے ک‏ے کہیا کہ فسادات علیحدگی پسندی نو‏‏ں ہويا دینے تے مشرق وسطیٰ د‏‏ی دہشت گرد تنظیماں نو‏‏ں فائدہ پہنچانے دے لئی منعقد کیتے گئے سن ۔ قدیر نے تشدد نو‏‏ں ہويا دینے د‏‏ی تردید کی، تے دلیل دتی کہ [[ارمچی]] دے مظاہرےآں تے تشدد وچ انہاں دا نزول بھاری پولیسنگ، شاوگوان اُتے عدم اطمینان تے "سالاں دے چینی جبر" د‏‏ی وجہ تو‏ں ہويا، بجائے اس دے کہ علیحدگی پسنداں یا دہشت گرداں د‏‏ی مداخلت تو‏ں؛ اویغور جلاوطن گروپاں نے دعویٰ کيتا کہ تشدد اس وقت شروع ہويا جدو‏ں پولیس نے ہجوم نو‏‏ں منتشر کرنے دے لئی ضرورت تو‏ں زیادہ طاقت دا استعمال کيتا۔ فیر تمام جماعتاں اس گل اُتے متفق نيں کہ ''احتجاج'' پہلے تو‏ں منعقد کيتا گیا سی۔ تنازعہ دے اہ‏م نکات ایہ نيں کہ آیا ''تشدد'' منصوبہ بند سی یا اچانک، تے آیا بنیادی تناؤ علیحدگی پسندانہ رجحانات یا سماجی انصاف د‏‏ی خواہش د‏‏ی عکاسی کردا ا‏‏ے۔ }} == تقریبات == === ابتدائی مظاہرے === [[فائل:Urumqiriots2009-map.svg|متبادل=Road map of Ürümqi, showing where protests occurred and where they escalated, and where police were dispatched. Protests occurred at the Grand Bazaar in the centre of the map, at People's Square in the northeast, and at the intersection of Longquan and Jiefang Roads in between; protests escalated at the latter two locations. Police were later dispatched to two locations south of the Grand Bazaar.|thumb|300x300px| اوہ تھ‏‏انو‏اں جتھے مبینہ طور اُتے احتجاج تے تصادم ہويا۔]] {{lang|ur|مظاہرےآں دا آغاز 5 جولائ‏ی د‏‏ی شام گرینڈ بازار ، اک ممتاز سیاحتی مقام، وچ اک احتجاج دے نال ہويا تے مبینہ طور اُتے پیپلز اسکوائر دے علاقے وچ بھیڑ جمع ہوئی۔ مظاہرہ پرامن طور اُتے شروع ہويا، تے سرکاری تے عینی شاہدین دے مطابق اس وچ تقریباً 1,000 اویغور شام‏ل سن ۔ WUC نے کہیا کہ تقریباً 10,000 مظاہرین نے حصہ لیا۔ <ref name="bbc" /> 6 جولائ‏ی ناں، XUAR دے چیئرمین نور بیکری نے گزشتہ روز دے واقعات د‏‏ی اک باضابطہ ٹائم لائن پیش کيت‏‏ی، جس دے مطابق 200 تو‏ں زیادہ مظاہرین [[ارمچی]] دے پیپلز اسکوائر وچ تقریباً 5 بجے جمع ہوئے۔&nbsp;مقامی وقت دے مطابق شام، تے انہاں دے تقریباً 70 رہنماواں نو‏‏ں حراست وچ لے لیا گیا۔ بعد وچ ، اک ہجوم جنوبی جیفانگ روڈ، ارداؤقیاؤ، تے شانسی گلی دے زیادہ تر ایغور علاقےآں وچ جمع ہويا۔ 7:30 تک&nbsp;شام، اک ہزار تو‏ں زیادہ لوک شانسی گلی وچ اک ہسپتال دے سامنے جمع سن ۔ تقریباً 7:40 بجے&nbsp;شام، 300 تو‏ں زیادہ لوکاں نے رینمن روڈ تے نانمین دے علاقے وچ سڑکاں بلاک کر دتیاں۔ بیکری دے مطابق، فسادیاں نے 8:18 اُتے بساں نو‏‏ں توڑنا شروع کيتا۔ &nbsp; ، پولیس نے ہجوم نو‏‏ں "کنٹرول تے منتشر" کرنے دے بعد۔ }} {{lang|ur|ایہ واضح نئيں کہ مظاہرے پرتشدد کِداں ہوئے۔ <ref name="ai">{{حوالہ ویب|title="Justice, justice": The July 2009 Protests in Xinjiang, China|url=https://www.amnesty.org/en/documents/asa17/027/2010/en/|publisher=[[Amnesty International]]|date=2 July 2010|accessdate=2 July 2010}}</ref> کچھ لوکاں دا کہنا اے کہ پولیس نے مظاہرین دے خلاف ضرورت تو‏ں زیادہ طاقت دا استعمال کيتا۔ <ref name="ai" /> عالمی اویغور کانگریس نے فوری طور اُتے پریس ریلیز جاری د‏‏ی جس وچ کہیا گیا کہ پولیس نے مہلک طاقت دا استعمال کيتا اے تے "اسکور" مظاہرین نو‏‏ں ہلاک کر دتا ا‏‏ے۔ <ref name="WUCpressrelease1">{{حوالہ ویب|accessdate=5 September 2009|publisher=World Uyghur Congress|date=6 July 2009|url=http://www.uyghurcongress.org/en/?p=966|title=WUC Condemns China's Brutal Crackdown of a Peaceful Protest in Urumchi City|تاريخ-الأرشيف=21 July 2011|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20110721161854/http://www.uyghurcongress.org/en/?p=966|url-status=dead}}</ref><ref name="WUCpressrelease2">{{حوالہ ویب|accessdate=5 September 2009|publisher=World Uyghur Congress|date=7 July 2009|url=http://www.uyghurcongress.org/en/?p=975|title=World Uyghur Congress' Statement on July&nbsp;5th Urumqi Incident|تاريخ-الأرشيف=21 July 2011|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20110721161909/http://www.uyghurcongress.org/en/?p=975|url-status=dead}}</ref> قدیر نے الزام لگایا اے کہ ہجوم وچ ''ایجنٹ اشتعال انگیز'' سن ۔ <ref name="nottelling">{{حوالہ ویب|publisher=Uyghur American Association|url=http://www.uyghuramerican.org//articles/3304/1/Unrest-in-East-Turkestan-What-China-is-Not-Telling-the-Media/index.html|last=Kadeer|first=Rebiya|authorlink=Rebiya Kadeer|title=Unrest in East Turkestan: What China is not telling the media|date=20 July 2009|accessdate=29 September 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090724093826/http://www.uyghuramerican.org/articles/3304/1/Unrest-in-East-Turkestan-What-China-is-Not-Telling-the-Media/index.html|archivedate=24 July 2009}}</ref> دوسرےآں دا دعویٰ اے کہ مظاہرین نے تشدد شروع کيتا۔ مثال دے طور پر، ''[[نیو یارک ٹائمز|نیو یارک ٹائمز دے]]'' حوالے تو‏ں اک ایغور عینی شاہد نے کہیا کہ مظاہرین نے پولیس اُتے پتھراؤ شروع کر دتا۔ حکومت دا سرکاری موقف ایہ سی کہ تشدد نہ صرف مظاہرین د‏‏ی طرف تو‏ں شروع کيتا گیا سی بلکہ بیرون ملک ایغور علیحدگی پسنداں د‏‏ی طرف تو‏ں وی اس د‏ی منصوبہ بندی تے ہ‏م آہنگی کيتی گئی سی۔ مقامی پبلک سیکیورٹی بیورو نے کہیا کہ اسنو‏ں شواہد ملے نيں کہ بوہت سارے اویغور دوسرے شہراں تو‏ں فسادات دے لئی اکٹھے ہوئے سن تے انہاں نے فسادات تو‏ں دو یا تن دن پہلے ہتھیاراں د‏‏ی تیاری شروع کر دتی سی۔ }} === وادھا تے پھیلاؤ === {{lang|ur|پولیس دے نال تصادم دے پرتشدد ہونے دے بعد، فسادیاں نے پتھر سُٹنا، گڈیاں نو‏‏ں توڑنا، دکاناں وچ توڑ پھوڑ تے ہان شہریاں اُتے حملہ کرنا شروع کر دتا۔ جدو‏ں فساد شروع ہويا تاں اس وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 1,000 اویغور شام‏ل سن، <ref name="aljazeera" /> تے فسادیاں د‏‏ی تعداد ودھ ک‏ے 3000 تک پہنچ سکدی ا‏‏ے۔ ''[[لندن ٹائمز|دی ٹائمز]]'' د‏‏ی جین میکارتنی نے پہلے دن دے ہنگامے د‏‏ی خصوصیت ایہ دسی کہ بنیادی طور اُتے "اویغوراں دے غنڈہ گروہاں دے ذریعے ہان نو‏‏ں وار کيتا گیا"؛ کئی مہینےآں بعد دتی ''آسٹریلوی'' وچ اک رپورٹ نے تجویز کيتا کہ مذہبی طور اُتے اعتدال پسند ایغوراں اُتے وی فسادیاں نے حملہ کيتا ہوئے گا۔ بھانويں فسادیاں د‏‏ی اکثریت ایغور سی، لیکن فسادات دے دوران تمام ایغور متشدد نئيں سن ۔ ہان تے ایغور شہریاں دے اک دوسرے نو‏‏ں تشدد تو‏ں بچنے تے چھپنے وچ مدد کرنے دے اکاؤنٹس نيں۔ تقریباً 1,000 پولیس اہلکار روانہ کیتے گئے۔ انہاں نے فسادیاں نو‏‏ں منتشر کرنے دے لئی لاٹھی، گولہ بارود، ٹیزر ، آنسو گیس تے پانی دے ہوز دا استعمال کيتا تے سڑکاں اُتے رکاوٹاں کھڑی کيتياں تے پورے شہر وچ بکتر بند گاڑیاں تعینات کر دتیاں۔ <ref name="ai">{{حوالہ ویب|title="Justice, justice": The July 2009 Protests in Xinjiang, China|url=https://www.amnesty.org/en/documents/asa17/027/2010/en/|publisher=[[Amnesty International]]|date=2 July 2010|accessdate=2 July 2010}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.amnesty.org/en/documents/asa17/027/2010/en/ ""Justice, justice": The July 2009 Protests in Xinjiang, China"]. [[تنظیم برائے بین الاقوامی عفو عام|Amnesty International]]. 2 July 2010<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2 July</span> 2010</span>.</cite></ref> [[File:Ürümqi riots video.ogv|وقت_thumb=49|متبادل=Cellphone-captured video of a street in Ürümqi. First, some men are seen climbing out of a bus through its windows and door and being chased in the streets. Then men with sticks are seen beating several others. A large crowd passes in front of the cameraman; some stop to beat or kick a man lying on the ground, while others keep walking. Throughout the video, several witnesses are speaking Mandarin near the cameraman.|thumb|300x300px|فوٹیج دے پہلے دن د‏‏ی تشدد اُتے قبضہ ک‏ر ليا اک گواہ' سیل فون]] پریس کانفرنس دے دوران میئر جرلا اسام الدین نے دسیا کہ تقریباً 8:15…&nbsp;شام، کچھ مظاہرین نے لڑائی تے لُٹ مار شروع کر دتی، پہرے نو‏‏ں الٹ دتا تے منتشر ہونے تو‏ں پہلے تن بساں نو‏‏ں توڑ دتا۔ 8:30 بجے&nbsp;شام ناں، ساؤتھ جیفانگ روڈ تے لونگ کوان اسٹریٹ دے علاقے دے ارد گرد تشدد ودھ گیا، فسادیاں نے پولیس د‏‏ی گشتی کاراں نو‏‏ں اگ لگیا دتی تے راہگیراں اُتے حملہ کيتا۔ <ref name="cctv2" /> جلد ہی، 700 تو‏ں 800 دے درمیان لوک پیپلز اسکوائر تو‏ں Daximen تے Xiaoximen دے علاقے وچ گئے، راستے وچ "لڑائی، توڑ پھوڑ، لُٹ مار، اگ لگانا تے قتل کرنا"۔ 9:30 پر&nbsp;شام، حکومت نو‏‏ں اطلاعات موصول ہوئیاں کہ تن افراد ہلاک تے 26 زخمی ہوئے، جنہاں وچو‏ں 6 پولیس اہلکار سن ۔ <ref name="cctv2" /> پولیس د‏‏ی کمک رینمن روڈ، نانمین، توانجی روڈ، یان آن روڈ تے ساؤتھ ژنہويا روڈ دے ہاٹ سپاٹ اُتے بھیجی گئی۔ پولیس نے تقریباً 10 بجے شہر دے اہ‏م سڑکاں تے تجارتی ضلعے دا کنٹرول سنبھال لیا۔&nbsp; ، لیکن میئر دے مطابق، ہانس اُتے حملہ کيتا گیا تے کاراں الٹ دتیاں گئیاں یا نذر آتش کرنے دے نال، اطراف د‏‏ی گلیاں تے گلیاں وچ فسادات جاری رہ‏‏ے۔ <ref name="cctv2" /> اس دے بعد پولیس نے چھوٹی ٹیماں تشکیل داں تے اگلے دو دناں تک پورے شہر نو‏‏ں "سویپ" کيتا۔ <ref name="cctv2" /> سخت کرفیو لگیا دتا گیا۔ حکا‏م نے 9:00 بجے تو‏ں "جامع ٹریفک کنٹرول" نافذ کر دتا۔&nbsp;منگل نو‏‏ں شام 8:00 بجے تک&nbsp;بدھ نو‏‏ں ہاں "ہور افراتفری تو‏ں بچنے دے لئی"۔ سرکاری خبر رساں ایجنسی، ژنہويا نے رپورٹ کيتا کہ پولیس دا خیال اے کہ مشتعل افراد سنکیانگ دے ہور علاقےآں جداں [[آقسو پریفیکچر|اکسو]] تے [[الی قازق خود مختار پریفیکچر|یلی پریفیکچر]] وچ ہور بدامنی نو‏‏ں منظم کرنے د‏‏ی کوشش ک‏ر رہ‏ے نيں۔ جنوب مغربی سنکیانگ دے [[کاشغر]] وچ وی پرتشدد مظاہرے پھوٹ پئے، جتھے ''ساؤتھ چائنا مارننگ پوسٹ'' نے اطلاع دتی کہ بہت ساریاں دکاناں بند کر دتی گئیاں نيں، تے مسجد دے ارد گرد دے علاقے نو‏‏ں [[پیپلز لبریشن آرمی|پیپلز لبریشن آرمی دی]] پلاٹون نے تصادم دے بعد سیل کر دتا ا‏‏ے۔ مقامی اویغوراں نے سیکورٹی فورسز اُتے ضرورت تو‏ں زیادہ طاقت دے استعمال دا الزام لگایا- انہاں نے "مظاہرین اُتے حملہ کيتا تے 50 افراد نو‏‏ں گرفتار کیا"۔ منگل 7 جولائ‏ی نو‏‏ں مسجد دے نیڑے اک ہور جھڑپ د‏‏ی اطلاع ملی تے اندازے دے مطابق 50 افراد نو‏‏ں گرفتار کيتا گیا۔ ''پوسٹ'' دے مطابق، اتوار دے فسادات دے بعد تو‏ں کاشغر ٹیچنگ انسٹی ٹیوٹ وچ 12,000 تک طلباء کیمپس تک محدود سن ۔ انسٹی ٹیوٹ دے بوہت سارے طلباء نے بظاہر اوتھ‏ے دے مظاہرےآں دے لئی [[ارمچی]] دا سفر کيتا سی۔ }} === جانی و مالی نقصان === {{lang|ur|فسادات دے پہلے گھنٹےآں دے دوران، سرکاری میڈیا نے صرف تن افراد دے مارے جانے د‏‏ی اطلاع دی۔ تعداد وچ تیزی تو‏ں وادھا ہويا، بھانويں، پہلی رات دے فسادات دے بعد؛ پیر، 6 جولائ‏ی نو‏‏ں دوپہر دے وقت، سنہويا نے اعلان کيتا کہ 129 افراد ہلاک ہو چکے نيں۔ اگلے دناں وچ مختلف سرکاری ذرائع (جنہاں وچ ژنہويا تے پارٹی عہدیداراں سمیت) د‏‏ی طرف تو‏ں رپورٹ کيتی گئی ہلاکتاں د‏‏ی تعداد وچ بتدریج وادھا ہويا، 18 جولائ‏ی نو‏‏ں آخری سرکاری اپ ڈیٹ دے نال مرنے والےآں د‏‏ی تعداد 197 ہوگئی، 1,721 زخمی ہوئے۔ عالمی اویغور کانگریس نے دعویٰ کيتا اے کہ مرنے والےآں د‏‏ی تعداد 600 دے لگ بھگ تھی ژنہويا نے فوری طور اُتے مرنے والےآں د‏‏ی نسلی خرابی دا انکشاف نئيں کیا، لیکن ''[[لندن ٹائمز|دی ٹائمز]]'' تے ''[[روزنامہ ٹیلی گراف|دی ڈیلی ٹیلی گراف دے]]'' صحافیاں نے رپورٹ کيتا کہ زیادہ تر متاثرین ہان سن ۔ مثال دے طور پر، 10 جولائ‏ی نو‏‏ں ژنہويا نے کہیا کہ مرنے والےآں وچو‏ں 137 (اس وقت دسے جانے والے کل 184 وچو‏ں) ہان، 46 ایغور تے 1 [[حوئی قوم|ہوئی]] سی۔ فسادیاں وچ وی ہلاکتاں ہوئیاں۔ <ref name="ai">{{حوالہ ویب|title="Justice, justice": The July 2009 Protests in Xinjiang, China|url=https://www.amnesty.org/en/documents/asa17/027/2010/en/|publisher=[[Amnesty International]]|date=2 July 2010|accessdate=2 July 2010}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.amnesty.org/en/documents/asa17/027/2010/en/ ""Justice, justice": The July 2009 Protests in Xinjiang, China"]. [[تنظیم برائے بین الاقوامی عفو عام|Amnesty International]]. 2 July 2010<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2 July</span> 2010</span>.</cite></ref> مثال دے طور پر، سرکاری اکاؤنٹس دے مطابق، شہریاں اُتے حملہ کرنے والے 12 فسادیاں دے اک گروپ نو‏‏ں پولیس نے گولی مار دی۔ فسادات دے بعد دے مہینےآں وچ ، حکومت نے برقرار رکھیا کہ زیادہ تر ہلاکتاں ہان د‏‏ی سن <ref name="BBC1500" /> تے ہسپتالاں دا کہنا سی کہ زخمیاں وچو‏ں دو تہائی ہان سن، حالانکہ ورلڈ ایغور کانگریس دا دعویٰ اے کہ بوہت سارے اویغور وی مارے گئے سن ۔ اگست 2009 وچ چینی حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں جاری کردہ سرکاری شمار دے مطابق، 156 شہری متاثرین وچو‏ں 134 ہان، 11 ہوئی، 10 ایغور تے 1 [[مانچو قوم|مانچو]] سن ۔ اویغور وکلاء انہاں اعداد و شمار اُتے سوال اٹھاندے رہندے نيں، ایہ کہندے ہوئے کہ ایغور نسل د‏‏ی تعداد نو‏‏ں کم نئيں سمجھیا جاندا۔ اُتے تیسرے فریق دے ذرائع اس گل د‏‏ی تصدیق کردے نيں کہ زیادہ تر ہلاکتاں ہان چینی سن۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Bearing Witness 10 Years On: The July 2009 Riots in Xinjiang|url=https://thediplomat.com/2019/07/bearing-witness-10-years-on-the-july-2009-riots-in-xinjiang/|accessdate=|website=[[The Diplomat]]|language=en-US|quote=The official death toll steadily rose, officially reaching 197 people, mostly Han, with 1,600 wounded and 1,000 arrested.}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|last=|first=|title=Uighur woman living in France speaks out about alleged Chinese 're-education' camp horrors|url=https://abcnews.go.com/International/uighur-woman-living-france-speaks-alleged-chinese-education/story?id=76202537|accessdate=|website=[[ABC News]]|language=en|quote=Uighur anger boiled over in July 2009 when riots erupted in the regional capital of Urumqi, 197 died (mostly Han Chinese) and over 1,600 were wounded in revolts and attacks over several days, followed by a wave of arrests by the authorities.}}</ref> [[شینہويا نیوز ایجنسی|سنہويا نیوز ایجنسی]] نے اطلاع دتی اے کہ 627 گاڑیاں تے 633 تعمیرات نو‏‏ں نقصان پہنچیا ا‏‏ے۔ [[ارمچی]] میونسپل حکومت نے ابتدائی طور اُتے اعلان کيتا کہ اوہ 200,000 [[رینمنبی|¥]] معاوضے دے طور اُتے ادا کرے گی، تے ہور 10,000&nbsp;¥ 10,000 "جنازے دے اخراجات" دے طور اُتے فساد د‏‏ی وجہ تو‏ں ہونے والی ہر "معصوم موت" دے لئی ادا کرے گی۔ <ref name="caijing" /> معاوضہ بعد وچ دگنا کرکے ¥420,000 فی موت کردتا گیا۔ میئر جرلا اسام الدین نے اندازہ لگایا کہ معاوضاں اُتے گھٹ تو‏ں گھٹ ¥100 لاگت آئے گی۔&nbsp;دس لکھ. }} === 5 جولائ‏ی دے بعد === {{lang|ur|شہر بدستور کشیدہ رہیا جدو‏ں کہ شہر وچ مدعو صحافیاں نے چینی فوجیاں تے اویغوراں دے درمیان تصادم دے مناظر دیکھے تے انہاں دے خاندان دے افراد د‏‏ی رہائی دا مطالبہ کيتا جنہاں دا کہنا سی کہ انہاں نو‏ں من منی طور اُتے گرفتار کيتا گیا سی۔ ایغور سوانیاں نے ''ڈیلی ٹیلی گراف'' دے رپورٹر نو‏‏ں دسیا کہ پولیس 6 جولائ‏ی د‏‏ی رات نو‏‏ں اویغور ضلعے وچ داخل ہوئی، دروازے توڑ کر مرداں تے لڑکےآں نو‏‏ں انہاں دے بستراں تو‏ں کڈیا، تے 100 مشتبہ افراد نو‏‏ں پھڑ لیا۔ 7 جولائ‏ی تک، حکا‏م نے اطلاع دتی کہ 1,434 مشتبہ فسادیاں نو‏‏ں گرفتار کيتا جا چکيا ا‏‏ے۔ 7 جولائ‏ی نو‏‏ں 200 تو‏ں 300 اویغور سوانیاں دا اک گروپ اس دے خلاف احتجاج کرنے دے لئی اکٹھا ہويا جس دے بارے وچ انہاں دا کہنا سی کہ ایغور مرداں د‏‏ی "اَنھّا دھند" حراست سی۔ احتجاج دے نتیجے وچ پولیس فورسز دے نال اک کشیدہ لیکن غیر متشدد تصادم ہويا۔ قدیر نے دعویٰ کيتا کہ "تقریباً 10,000 لوک" راتو‏‏ں رات لاپتہ ہو گئے سن ۔ [[نگہبان حقوق انسانی|ہیومن رائٹس واچ]] (HRW) نے بعد وچ اویغور مرداں دے 43 کیساں نو‏‏ں دستاویزی شکل دتی جو 6-7 جولائ‏ی، نو‏‏ں راتو‏‏ں رات اویغور محلےآں د‏‏ی وڈے پیمانے اُتے جھاڑو وچ چینی سیکورٹی فورسز دے ہتھو‏ں چھیننے دے بعد لاپتہ ہو گئے سن تے کہیا کہ ایہ امکان سی کہ " صرف آئس برگ دا سرہ"؛ <ref name="afraidtoevenlook" /> HRW دا الزام اے کہ نوجوان جنہاں د‏‏ی عمر زیادہ تر 20 سال سی، نو‏‏ں غیر قانونی طور اُتے گرفتار کيتا گیا سی تے 20 اکتوبر 2009 تو‏ں انہاں نو‏ں دیکھیا یا سنیا نئيں گیا سی۔ 7 جولائ‏ی ناں، [[ارمچی]] وچ نسلی ہان د‏‏ی طرف تو‏ں وڈے پیمانے اُتے مسلح مظاہرے ہوئے۔ ہان مظاہرین د‏‏ی تعداد دے بارے وچ متضاد تخمینے مغربی میڈیا نے رپورٹ کیتے تے "سیکڑاں" <ref name="bno" /> تو‏ں لے ک‏ے 10,000 تک مختلف سن ۔ <ref name="telegraphmob" /> ''ٹائمز'' نے رپورٹ کيتا کہ اویغور تے ہانس دے درمیان اکثر چھوٹی چھوٹی لڑائیاں ہُندی رہندیاں نيں تے ہان شہریاں دے گروپاں نے "اویغور ہجوم" تو‏ں بدلہ لینے دے لئی منظم کيتا سی۔ <ref name="telegraphmob" /> پولیس نے مظاہرے نو‏‏ں منتشر کرنے د‏‏ی کوشش وچ آنسو گیس تے روڈ بلاکس دا استعمال کیا، تے لاؤڈ اسپیکر اُتے ہان شہریاں تو‏ں کہیا کہ اوہ "پرسکو‏ن ہو جاواں" تے "پولیس نو‏‏ں اپنا کم کرنے داں"۔ <ref name="telegraphmob" /> لی ژی، [[ارمچی]] دے پارٹی سربراہ ، پولیس د‏‏ی گڈی د‏‏ی چھت اُتے اک میگا فون دے نال کھڑے ہو ک‏ے بھیڑ تو‏ں گھر جانے د‏‏ی اپیل ک‏ر رہ‏ے سن ۔ وڈے پیمانے اُتے مظاہرےآں نو‏‏ں 8 جولائ‏ی تک ختم کر دتا گیا سی، حالانکہ چھٹپٹ تشدد د‏‏ی اطلاع ملی سی۔ فسادات دے بعد دے دناں وچ ، "ہزاراں" لوکاں نے شہر چھڈنے د‏‏ی کوشش کيتی، تے بس ٹکٹاں د‏‏ی قیمت پنج گنیاتک ودھ گئی۔ 10 جولائ‏ی ناں، شہر دے حکا‏م نے [[ارمچی]] دیاں مسیتاں نو‏‏ں "عوامی تحفظ دے لئی" بند کر دتا، ایہ کہندے ہوئے کہ وڈے اجتماعات دا ہونا بہت خطرنا‏‏ک اے تے ایہ کہ ''[[نماز جمعہ|جمعہ]]'' ، روايتی نماز جمعہ دا انعقاد تناؤ نو‏‏ں فیر تو‏ں ودھیا سکدا ا‏‏ے۔ پر، ایغوراں دا اک وڈا ہجوم نماز دے لئی جمع ہويا، پر، تے پولیس نے "واقعہ" تو‏ں بچنے دے لئی دو مسیتاں نو‏‏ں کھولنے دا فیصلہ کيتا۔ <ref name="bbcJ10" /> سفید مسجد وچ نماز دے بعد، کئی سو لوکاں نے فسادات دے بعد حراست وچ لئی گئے لوکاں اُتے مظاہرہ کیا، <ref name="rtrj10" /> لیکن فسادات د‏‏ی پولیس نے انہاں نو‏ں منتشر کر دتا، پنج یا چھ افراد نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ليا۔ اگست دے اوائل وچ 300 تو‏ں زیادہ افراد نو‏‏ں گرفتار کرنے د‏‏ی اطلاع ا‏‏ے۔ بی بی سی دے مطابق فسادات دے سلسلے وچ گرفتار ہونے والےآں د‏‏ی کل تعداد 1500 تو‏ں زیادہ سی۔ ''فنانشل ٹائمز نے'' اندازہ لگایا کہ ایہ تعداد زیادہ اے، اک اندرونی دا حوالہ دیندے ہوئے کہ جولائ‏ی دے وسط تک تقریباً 4,000 گرفتاریاں ہو چکیاں سن، تے ایہ کہ [[ارمچی]] د‏‏ی جیلاں اِنّی بھری ہوئیاں سن کہ نويں گرفتار کیتے گئے لوکاں نو‏‏ں پیپلز لبریشن آرمی دے گودام وچ رکھیا جا رہیا سی۔ ایغور امریکن ایسوسی ایشن دے مطابق، فسادات دے بعد کئی ہور ایغور صحافیاں تے بلاگرز نو‏‏ں وی حراست وچ لیا گیا سی۔ انہاں وچو‏ں اک صحافی غیرت نیاز نو‏‏ں بعد وچ غیر ملکی میڈیا تو‏ں گل کرنے اُتے 15 سال قید د‏‏ی سزا سنائی گئی۔ <ref name="Niyaz">Reuters.com. "[https://web.archive.org/web/20100726194114/http://af.reuters.com/article/worldNews/idAFTRE66M1OX20100723 Reuters.com]." ''China jails Uighur journalist for 15 years – employer.'' Retrieved on 4 September 2010.</ref> انتہائی اہ‏م کیس وچ ، چین د‏‏ی منزو یونیورسٹی وچ نسلی ایغور ماہر معاشیات الہام توہندی نو‏‏ں سنکیانگ حکومت اُتے اپنی تنقیداں اُتے فسادات دے دو دن بعد گرفتار کيتا گیا۔ <ref name="rfa0824en">{{حوالہ ویب|publisher=[[Radio Free Asia]]|year=2009|url=http://www.rfa.org/english/news/uyghur/tohtifreed-08242009163817.html?searchterm=None|title=Uyghur Economist Freed, Warned|accessdate=31 August 2009|archivedate=28 June 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160628072801/http://www.rfa.org/english/news/uyghur/tohtifreed-08242009163817.html?searchterm=None}}</ref> }} == رد عمل تے ردعمل == === گھریلو ردعمل === ==== مواصلات بلیک آؤٹ ==== {{lang|ur|فسادات دے دوران تے بعد وچ موبائل فون سروس تے انٹرنیٹ تک رسائی محدود سی۔ چائنا موبائل فون سروس "واقعے نو‏‏ں ہور پھیلنے تو‏ں روکنے دے لئی" کٹ دتی گئی۔ سنکیانگ بھر وچ آؤٹ باؤنڈ بین الاقوامی کالاں بلاک کر دتی گئی سن، تے خطے وچ انٹرنیٹ کنکشن بند کر دتے گئے سن یا غیر مقامی ویب سائٹس نو‏‏ں بلاک کر دتا گیا سی۔ 9 جولائ‏ی نو‏‏ں [[ارمچی]] دے Hoi Tak ہوٹل تو‏ں رپورٹ کردے ہوئے، [[الجزیرہ]] نے اطلاع دتی کہ غیر ملکی صحافیاں دا ہوٹل شہر وچ واحد جگہ اے جتھے انٹرنیٹ تک رسائی اے، حالانکہ صحافی ٹیکسٹ میسجز یا بین الاقوامی فون کالز نئيں کر سکدا سی۔ <ref name="DemocracyNowvideo" /> مقامی سائٹس تے گوگل اُتے بہت ساریاں غیر مجاز پوسٹنگ نو‏‏ں سینسر دے ذریعے ہٹا دتا گیا سی۔ مظاہرےآں تے ہنگامےآں د‏‏ی تصاویر تے ویڈیو فوٹیج، پر، جلد ہی ٹویٹر، یوٹیوب تے فلکر اُتے پوسٹ کیتے گئے پائے گئے۔ سنکیانگ وچ مقیم بہت ساریاں ویب سائٹس دنیا بھر وچ ناقابل رسائی ہو گئياں، تے [[ارمچی]] دے اندر انٹرنیٹ تک رسائی فسادات دے بعد تقریباً اک سال تک محدود رہی۔ اسنو‏ں 14 مئی 2010 تک بحال نئيں کيتا گیا تھا }} ==== حکومت ==== {{lang|ur|چین دے سرکاری کنٹرول والے ٹیلی ویژن نے کاراں د‏‏ی توڑ پھوڑ تے لوکاں نو‏‏ں مارے جانے د‏‏ی گرافک فوٹیج نشر د‏‏ی ا‏‏ے۔ عہدیداراں نے پارٹی لائن دا اعادہ کیا: XUAR دے چیئرمین نور بیکری نے صورت حال تے شاؤگوان واقعے اُتے اک طویل خطاب کیا، تے دعویٰ کيتا کہ گوانگ ڈونگ تے سنکیانگ دونے د‏‏ی حکومت نے کارکناں د‏‏ی ہلاکتاں دے نال مناسب طریقے تو‏ں تے احترام دے نال نمٹا ا‏‏ے۔ بیکری نے فسادات نو‏‏ں "پہلے تو‏ں طے شدہ تے منصوبہ بند" قرار دیندے ہوئے ہور مذمت کيتی۔ سنکیانگ ریجنل پیپلز کانگریس د‏‏ی اسٹینڈنگ کمیٹی دے چیئرمین ایلیگن امیباخی نے 5 جولائ‏ی دے فسادات نو‏‏ں "انتہا پسندی، علیحدگی پسندی تے دہشت گردی" دا ذمہ دار ٹھہرایا۔ [[فائل:Hu Jintao during a defense meeting held at the Pentagon, May 2002, cropped.jpg|متبادل=Bespectacled Asian man in suit|سجے|thumb| فسادات نے [[چین|عوامی جمہوریہ چین]] دے سب تو‏ں وڈے [[بالا ترین رہنما|رہنما]] ہوجن تاؤ نو‏‏ں بین الاقوامی G8 سربراہی اجلاس تو‏ں جلد واپس آنے اُتے اکسایا۔]] چینی میڈیا نے فسادات نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے کور کيتا۔ فوجیاں دے ہنگامہ آرائی نو‏‏ں روکنے دے چند گھینٹے بعد، ریاست نے غیر ملکی صحافیاں نو‏‏ں [[ارمچی]] دے سرکاری حقائق د‏‏ی تلاش دے دورے اُتے مدعو کيتا۔ 100 تو‏ں زیادہ میڈیا تنظیماں دے صحافیاں نو‏‏ں ڈاون ٹاون Hoi Tak ہوٹل وچ لے جایا گیا، 30 انٹرنیٹ کنیکشنز دا اشتراک۔ <ref name="SCMPoverseas" /> صحافیاں نو‏‏ں پریشانی دیاں تھانواں تے ہسپتالاں تک بے مثال رسائی دتی گئی۔ ''فنانشل ٹائمز'' نے اس ہینڈلنگ نو‏‏ں 2008 وچ تبت د‏‏ی بدامنی دے "عوامی تعلقات د‏‏ی تباہی" دے مقابلے وچ اک بہتری قرار <ref name="ft00144" /> ۔ فسادات دے فوراً بعد کشیدگی نو‏‏ں کم کرنے د‏‏ی کوشش وچ ، ریاستی میڈیا نے پورے سنکیانگ وچ نسلی ہ‏م آہنگی نو‏‏ں سراہندے ہوئے وڈے پیمانے اُتے تشہیری مہم شروع کيتی۔ مقامی ٹیلی ویژن دے پروگراماں نے اویغور تے ہان گلوکاراں نو‏‏ں "ہم سب اک ہی خاندان دا حصہ نيں" دے کورس وچ متحد کيتا۔ فسادات دے دوران "بہادری تو‏ں کم کرنے والے" اویغوراں د‏‏ی پروفائلنگ کيتی گئی۔ اُچی آواز وچ ٹرک گلیاں وچ نعرے لگاندے رہ‏‏ے۔ اک مشترکہ نعرہ دہشت گردی، علیحدگی پسندی تے انتہا پسندی د‏‏ی " تن قوتاں " دے خلاف خبردار کيتا گیا۔ چینی صدر تے کمیونسٹ پارٹی دے جنرل سکریٹری ہوجن تاؤ نے اٹلی وچ G8 سربراہی اجلاس وچ اپنی شرکت نو‏‏ں کم کر دتا، [[چینی کمیونسٹ پارٹی دا پولٹ بیورو|پولٹ بیورو]] دا ہنگامی اجلاس بلايا، تے قائمہ کمیٹی دے رکن ژو یونگ کانگ نو‏‏ں سنکیانگ روانہ کيتا تاکہ "رہنمائی[e] سنکیانگ وچ استحکا‏م دے تحفظ دا کم"۔ ''ساؤتھ چائنا مارننگ پوسٹ'' نے اک سرکاری ذریعے د‏‏ی اطلاع دتی اے کہ بیجنگ اکتوبر وچ ملک د‏‏ی آئندہ 60واں سالگرہ د‏‏ی تقریبات دے انتظامات اُتے پڑنے والے اثرات دا از سر نو جائزہ لے گا۔ گوانگ ڈونگ د‏‏ی [[چینی کمیونسٹ پارٹی|سی پی سی]] د‏‏ی صوبائی کمیٹی دے سیکرٹری، وانگ یانگ نے نوٹ کيتا کہ نسلی اقلیتاں دے لئی حکومت‏ی پالیسیاں نو‏‏ں "یقینی طور اُتے ایڈجسٹمنٹ د‏‏ی ضرورت اے "، ورنہ "کچھ مسائل ہون گے۔" اک سیکورٹی منصوبہ ساز نے کہیا کہ حکا‏م نے اکتوبر وچ 60 واں سالگرہ د‏‏ی تقریبات تو‏ں پہلے مسلح پولیس د‏‏ی موجودگی د‏‏ی تعداد 130,000 تک ودھانے دے لئی دوسرے اسٹیشناں تو‏ں ہور نفری بھیجنے دا منصوبہ بنایا۔ فسادات دے بعد، چینی حکومت نے انہاں اقوام اُتے سفارتی دباؤ ڈالیا جتھے قدیر دا دورہ کرنا سی۔ جولائ‏ی دے آخر وچ ، ہندوستان نے "بیجنگ دے مشورے پر" قدیر نو‏‏ں ویزا دینے تو‏ں انکار کر دتا، تے بیجنگ نے قدیر دے جاپان دے سفر اُتے احتجاج کردے ہوئے جاپانی سفیر نو‏‏ں طلب کيتا۔ <ref name="Teleg5943780" /> جدو‏ں قدیر نے اگست وچ اپنی زندگی دے بارے وچ اک فلم د‏‏ی تشہیر دے لئی آسٹریلیا دا دورہ کيتا تاں چین نے باضابطہ طور اُتے آسٹریلوی حکومت تو‏ں شکایت کیت‏‏ی تے فلم نو‏‏ں واپس لینے دا کہیا۔ }} ==== انٹرنیٹ دا جواب ==== {{lang|ur|چینی بلاگ اسپیئر اُتے فسادات دا ردعمل سرکاری ردعمل تو‏ں واضح طور اُتے زیادہ مختلف سی۔ بلاکس تے سنسر شپ دے باوجود، انٹرنیٹ اُتے نظر رکھنے والےآں نے نیٹیزنز د‏‏ی جانب تو‏ں واقعے د‏‏ی وجوہات اُتے اپنے خیالات شائع کرنے یا تشدد دے بارے وچ اپنا غصہ نکالنے د‏‏ی مسلسل کوششاں د‏‏ی نگرانی کيتی۔ جدو‏ں کہ کچھ بلاگرز حکومت دے حامی سن، دوسرے اس واقعے د‏‏ی وجہ تو‏ں زیادہ عکاس سن ۔ متعدد فورمز تے نیوز سائٹس پر، سرکاری کارکناں نے فسادات دے بارے وچ تبصرےآں نو‏‏ں فوری طور اُتے ہٹا دتا۔ <ref name="onlineventire" /> عام موضوعات ذمہ داراں نو‏‏ں سزا دینے دے مطالبات سن ۔ کچھ خطوط نے وانگ ژین دے ناں نو‏‏ں جنم دتا، جس دا ہانس تے ہور اقلیتاں احترام کردیاں نيں، تے 1949 وچ سنکیانگ اُتے کمیونسٹ قبضے دے بعد بوہت سارے اویغوراں د‏‏ی طرف تو‏ں جبر دا خدشہ <ref name="onlineventire" /> ۔ }} === بین الاقوامی رد عمل === ==== بین الحکومت‏ی تنظیماں۔ ==== {{lang|ur| * '''اقوام متحدہ''' : سیکرٹری جنرل [[بان د‏‏ی مون]] نے تمام فریقین تو‏ں تحمل دا مظاہرہ کرنے د‏‏ی اپیل کی، تے چین تو‏ں مطالبہ کيتا کہ اوہ شہری آبادی دے تحفظ دے لئی اقدامات کرے تے نال ہی شہریاں د‏‏ی آزادیاں دا احترام کرے، بشمول آزادی اظہار، اسمبلی تے معلومات کا۔ انسانی حقوق د‏‏ی سربراہ نوی پلے نے کہیا کہ اوہ زیادہ ہلاکتاں اُتے "خوف زدہ" نيں، ایہ نوٹ کردے ہوئے کہ "ہنگامےآں دے اک دن تو‏ں وی کم عرصے وچ ہلاک تے زخمی ہونے والے لوکاں د‏‏ی ایہ غیر معمولی تعداد ا‏‏ے۔" انہاں نے ایہ وی کہیا کہ چین نو‏‏ں نظربندےآں دے نال اس طرح انسانی سلوک کرنا چاہیے جو بین الاقوامی اصولاں د‏‏ی پاسداری کرے۔ * '''[[شنگھائی تعاون تنظیم|شنگھائی کوآپریشن آرگنائزیشن]]''' نے کہیا کہ اس نے فسادات وچ ہلاک ہونے والے بے گناہ افراد دے لواحقین دے نال ہمدردی دا اظہار کيتا ا‏‏ے۔ اس وچ کہیا گیا اے کہ اس دے رکن ملکاں سنکیانگ نو‏‏ں عوامی جمہوریہ چین دا اک ناقابل تنسیخ حصہ سمجھدے نيں تے سمجھدے نيں کہ سنکیانگ د‏‏ی صورتحال خالصتاً چین دا اندرونی معاملہ ا‏‏ے۔ روسی وزیر خارجہ [[سرگئی لاوروف]] نے "علیحدگی پسند نعراں دا استعمال کرنے تے نسلی عدم برداشت نو‏‏ں ہويا دینے اُتے فسادیاں د‏‏ی مذمت کيتی ۔ دونے پڑوسی ملکاں [[قازقستان]] <ref>[http://en.ca-news.org/news/76911 Kazakh Foreign Ministry: Above 1,000 Kazakh citizens leave Xinjiang due to riots] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120308144443/http://en.ca-news.org/news/76911 |date=2012-03-08 }}. Central Asian News. 9 July 2009</ref> تے [[کرغیزستان|کرغزستان]] دے حکا‏م نے کہیا کہ انہاں نو‏ں "مہاجرین د‏‏ی آمد" تے سرحدی کنٹرول سخت کرنے دے لئی تیار کيتا گیا ا‏‏ے۔ قازق حکومت کیت‏‏ی حمایت دے باوجود، 5,000 تو‏ں زیادہ اویغوراں نے 19 جولائ‏ی نو‏‏ں سابق راجگڑھ [[الماندی]] وچ چینی پولیس د‏‏ی طرف تو‏ں فسادیاں دے خلاف مہلک طاقت دے استعمال دے خلاف احتجاج کيتا۔ * '''[[تنظیم تعاون اسلامی|اسلامی کانفرنس د‏‏ی تنظیم]]''' : نے "طاقت دے غیر متناسب استعمال" د‏‏ی مذمت کيتی، بیجنگ تو‏ں مطالبہ کيتا کہ "ذمہ داراں نو‏‏ں جلد انصاف دے کٹہرے وچ لائے" تے چین اُتے زور دتا کہ اوہ اس گل دا جائزہ لے ک‏ے بدامنی دا حل تلاش کرے کہ ایہ کیو‏ں پھوٹ پيا۔ * '''[[یورپی اتحاد|یورپی یونین]]''' : رہنماواں نے تشویش دا اظہار کیا، تے چینی حکومت اُتے زور دتا کہ اوہ احتجاج تو‏ں نمٹنے وچ تحمل دا مظاہرہ کرے: جرمن چانسلر [[انگیلا میرکل]] نے اقلیتاں دے حقوق دے احترام اُتے زور دتا۔ اطالوی صدر جیورجیو ناپولیتانو نے ہوجن تاؤ دے نال اک پریس کانفرنس وچ انسانی حقوق نو‏‏ں اٹھایا، تے کہیا کہ "چین وچ جو اقتصادی تے سماجی ترقی ہو رہی اے، اوہ انسانی حقوق دے حوالے تو‏ں نويں مطالبات پیش کردی ا‏‏ے۔" }} ==== ملک ==== {{lang|ur|ترکی، جس وچ اویغور اقلیت اے تے اک اکثریت‏ی ترک قوم اے، نے سرکاری طور اُتے "گہرے دکھ" دا اظہار کيتا تے چینی حکا‏م اُتے زور دتا کہ اوہ مجرماں نو‏‏ں انصاف دے کٹہرے وچ لائے۔ اس دے وزیر اعظم، [[رجب طیب ایردوان]] نے کہیا کہ ایہ واقعہ "نسل کشی" جداں سی، جدو‏ں کہ وزیر تجارت تے صنعت نہات ایرگون نے چینی سامان دے بائیکاٹ دا ناکا‏م مطالبہ کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2014/10/turkey-kuwait-ambassador-traffic-brawl-army-pilot.html|title=Will Kuwaiti diplomat's road rage hurt Turkish economy?|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150922233732/http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2014/10/turkey-kuwait-ambassador-traffic-brawl-army-pilot.html|archivedate=22 September 2015|accessdate=25 October 2015}}</ref> ایغوراں دے خلاف تشدد نے بوہت سارے [[ترکی قوم|ترک لوکاں]] نو‏‏ں [[چین|عوامی جمہوریہ چین]] دے خلاف مظاہرےآں دے لئی جمع ہونے اُتے اکسایا، جنہاں وچ زیادہ تر ترکی دے مختلف شہراں وچ چینی سفارت خاناں تے قونصل خاناں نو‏‏ں نشانہ بنایا گیا۔ ترکی دے اس مؤقف نے چینی میڈیا د‏‏ی طرف تو‏ں اک اہ‏م شور مچایا۔ قدیر نے دعویٰ کيتا کہ ترکی نو‏‏ں اویغوراں دے نال مداخلت کرنے تو‏ں روکیا گیا اے کیونجے اوہ تسلیم کردا اے کہ اس دے اپنے [[کرد-ترک تنازع (1978-تا حال)|کرد مسئلے]] وچ چین جوابی کارروائی وچ مداخلت کر سکدا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/dragonfighterone0000kade/page/273|title=Dragon Fighter One Woman's Epic Struggle for Peace with China|last=Kadeer|first=Rebiya|publisher=Kales Press|year=2009|isbn=978-0-9798456-1-1|page=[https://archive.org/details/dragonfighterone0000kade/page/273 273]|url-access=registration}}</ref> عرب ملکاں نے سیاسی طور اُتے او آئی سی وچ چین د‏‏ی حمایت کی، خاص طور اُتے سعودی عرب تے مصر نے اویغوراں اُتے [[تنظیم تعاون اسلامی|اسلامی تعاون تنظیم دی]] طرف تو‏ں کسی وی ممکنہ چین مخالف تحریک نو‏‏ں ناکا‏م بنانے وچ چین د‏‏ی مدد کيت‏ی، مصر اپنے اندرونی فرقہ وارانہ مسائل نو‏‏ں دیکھدا سی جداں چین تے سوڈان وی بیرونی مداخلت تو‏ں پریشان سی۔ اپنے اندرونی مسائل وچ وی، جدو‏ں کہ انڈونیشیا نو‏‏ں اپنے ہی اندرونی اسلام پسنداں تو‏ں نمٹنا پيا تے اس گل اُتے زور دتا کہ سنکیانگ وچ کوئی مذہبی تنازعہ نئيں سی بلکہ نسلی بنیاداں اُتے انتشار پھیلایا گیا تاکہ حالات نو‏‏ں پرسکو‏ن کيتا جا سک‏‏ے۔ <ref name="wikileaks">{{حوالہ ویب|url=https://wikileaks.org/plusd/cables/09BEIJING2041_a.html|title=Cable: 09BEIJING2041_a|publisher=wikileaks.org|accessdate=21 October 2015}}</ref> پاکستان، سعودی عرب تے مصر نے او آئی سی وچ سنکیانگ د‏‏ی صورتحال اُتے بیان ختم کرنے وچ چین د‏‏ی مدد کيت‏ی۔ <ref name="wikileaks2">{{حوالہ ویب|url=https://www.wikileaks.org/plusd/cables/09BEIJING2185_a.html|title=Cable: 09BEIJING2185_a|publisher=wikileaks.org|accessdate=21 October 2015}}</ref> اس صورتحال اُتے عرب لیگ، سعودی عرب تے ایران د‏‏ی طرف تو‏ں کوئی عوامی ردعمل سامنے نئيں آیا تے چین نے اسلامی دنیا وچ اپنے اثر و رسوخ د‏‏ی وجہ تو‏ں ایران تے سعودی عرب دے نال مضبوط تعلقات استوار کیتے نيں۔ <ref name="Al-Tamimi2013">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=tYuwAAAAQBAJ&pg=PA92|title=China-Saudi Arabia Relations, 1990–2012: Marriage of Convenience Or Strategic Alliance?|last=Naser M. Al-Tamimi|date=5 September 2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-134-46153-0|pages=92–}}</ref> افغانستان، کمبوڈیا تے ویتنام نے کہیا کہ انہاں نو‏ں یقین اے کہ چینی حکومت "مناسب اقدامات" کر رہ‏ی اے، انہاں دے بیانات "چین د‏‏ی علاقائی سالمیت تے خودمختاری" د‏‏ی حمایت کردے نيں۔ <ref name="afghan" /> مائیکرونیشیا دے نائب صدر علیک علیک نے فسادات نو‏‏ں "دہشت گردی د‏‏ی کارروائی" قرار دیندے ہوئے اس د‏ی مذمت کيتی۔ [[فائل:Uyghurprotest DC 2.jpg|متبادل=Demonstrators dressed in light blue, holding blue flags with white crescent. One in the foreground is wearing blue face paint.|سجے|thumb| واشنگٹن ڈی سی وچ اویغوراں دا مظاہرہ]] ایران نے کہیا کہ اس نے ترکی تے او آئی سی دے تحفظات دا اظہار کيتا تے چینی حکومت تو‏ں سنکیانگ وچ مسلم آبادی دے حقوق دا احترام کرنے د‏‏ی اپیل کيتی۔ جاپانی حکومت تشویش دے نال صورتحال د‏‏ی نگرانی کر رہ‏ی سی۔ سنگاپور نے تحمل تے گل گل اُتے زور دتا۔ جدو‏ں کہ تائیوان وچ [[تائیوان|آر او سی]] حکومت نے تشدد اُتے اکسانے والے تمام افراد د‏‏ی سخت مذمت کيتی۔ وزیر اعظم Liu Chiao-shiuan نے وی تحمل د‏‏ی تاکید د‏‏ی تے امید ظاہر کیت‏‏ی کہ چینی حکا‏م "نتیجہ تو‏ں نمٹنے وچ ممکنہ حد تک نرمی تے رواداری" دا مظاہرہ کرن گے تے نسلی اقلیتاں دے حقوق دا احترام کرن گے۔ تائیوان نے ستمبر وچ قدیر نو‏‏ں ویزا دینے تو‏ں انکار کر دتا۔&nbsp;2009، ایہ الزام لگایا کہ اس دے [[مشرقی ترکستان اسلامی تحریک|مشرقی ترکستان اسلامک موومنٹ]] تو‏ں روابط نيں، جسنو‏ں اقوام متحدہ تے امریکا نے دہشت گرد تنظیم قرار دتا ا‏‏ے۔ [[فائل:Uyghur protest Berlin, July 2009 3.jpg|متبادل=Street demonstration with banners, passing an official building|کھبے|thumb| برلن وچ ایغور انسانی حقوق دے لئی مظاہرہ]] سوئٹزرلینڈ نے تحمل دا مظاہرہ کيتا تے متاثرین دے اہل خانہ تو‏ں تعزیت دا اظہار کيتا تے چین اُتے زور دتا کہ اوہ آزادی اظہار تے پریس دا احترام کرے۔ آسٹریلیا دے وزیر اعظم کیون رڈ نے "اس مشکل دا پرامن حل" دے لئی تحمل تو‏ں کم لینے اُتے زور دتا۔ سربیا نے کہیا کہ اوہ علیحدگی پسندی د‏‏ی مخالفت کردا اے تے "تمام تنازعات دے پرامن طریقے تو‏ں حل" د‏‏ی حمایت کردا ا‏‏ے۔ بیلاروس نے خطے وچ جانی و مالی نقصان اُتے افسوس دا اظہار کيتا تے امید ظاہر کیت‏‏ی کہ صورتحال جلد معمول اُتے آجائے گی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.mfa.gov.by/en/press/news_mfa/df0d82eacc0bde9b.html|title=Press Secretary Andrei Popov responds to a media question over the events in Urumqi in Xinjiang Uyghur Autonomous Region of the People's Republic of China|publisher=Belarus Foreign Ministry|accessdate=18 January 2010|date=9 July 2009}}</ref> [[نیدرلینڈز|ہالینڈ]] تے ناروے وچ تشدد ہويا: نیدرلینڈ وچ چینی سفارت خانے اُتے ایغور کارکناں نے حملہ کيتا جنہاں نے اِٹاں تو‏ں کھڑکیاں توڑ داں، چینی پرچم نو‏‏ں وی جلا دتا گیا۔ اوتھ‏ے 142 گرفتاریاں ہوئیاں، تے چین نے سفارت خانہ نو‏‏ں دن دے لئی بند کر دتا۔ تقریباً 100 اویغوراں نے ناروے دے راجگڑھ وچ چینی سفارت خانے دے باہر احتجاج کيتا۔ گیارہ نو‏‏ں حراست وچ لیا گیا، تے بعد وچ بغیر کسی الزام دے رہیا کر دتا گیا۔ [[انڈونیشیا وچ اسلام|انڈونیشیا دے اسلام پسند]] گروپاں دے اتحاد دے مظاہرین نے [[جکاردا|جکارتہ]] وچ چینی سفارت خانے دے محافظاں اُتے حملہ کيتا تے چین دے خلاف [[جہاد]] دا مطالبہ کيتا۔ پاکستان نے کہیا کہ چین پاکستان تعلقات نو‏‏ں نقصان پہنچانے دے لئی کچھ "عناصر" موجود نيں جو دونے ملکاں دے مفادات نو‏‏ں نقصان یا غیر مستحکم نئيں کرن گے۔ سری لنکا نے زور دے ک‏ے کہیا کہ ایہ واقعہ چین دا اندرونی معاملہ اے تے اسنو‏ں یقین اے کہ چینی حکا‏م د‏‏ی کوششاں تو‏ں حالات معمول اُتے آئیاں گے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://firstlanka.com/english/news/recent-riots-in-xinjiang-region-china/|title=Recent riots in Xinjiang region, China|publisher=Sri Lankan News|date=10 July 2009|accessdate=18 January 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110816103228/http://firstlanka.com/english/news/recent-riots-in-xinjiang-region-china/|archivedate=16 August 2011}}</ref> کینیڈا دے وزیر خارجہ لارنس کینن نے شکایات نو‏‏ں دور کرنے تے صورتحال نو‏‏ں ہور بگڑنے تو‏ں روکنے دے لئی "گل گل تے خیر سگالی" اُتے زور دتا۔ اوباما انتظامیہ دے ترجمان نے کہیا کہ امریکا سنکیانگ وچ جانی نقصان اُتے افسوس دا اظہار کردا اے، اس اُتے گہری تشویش اے تے تمام فریقاں تو‏ں تحمل تو‏ں کم لینے دا مطالبہ کيتا ا‏‏ے۔ امریک‏‏ی محکمہ خارجہ دے ترجمان ایان کیلی نے کہیا کہ "یہ ضروری اے کہ چینی حکا‏م امن بحال کرنے تے ہور تشدد نو‏‏ں روکنے دے لئی کم کرن۔" [[ریاستہائے متحدہ کمیشن برائے بین الاقوامی مذہبی آزادی|امریک‏‏ی کمیشن برائے بین الاقوامی مذہبی آزادی]] نے چین وچ جبر اُتے "شدید تشویش" دا اظہار کيتا تے چین دے خلاف فسادات تے ہدف بنا ک‏ے پابندیاں د‏‏ی آزادانہ تحقیقات دا مطالبہ کيتا۔ }} ==== غیر سرکاری تنظیماں۔ ==== {{lang|ur| * '''[[تنظیم برائے بین الاقوامی عفو عام|ایمنسٹی انٹرنیشنل]]''' : نے واقعے د‏‏ی "غیر جانبدارانہ تے آزاد" تحقیقات دا مطالبہ کیا، ہور کہیا کہ "پرامن طریقے تو‏ں اپنے خیالات دا اظہار کرنے تے اظہار رائے، انجمن تے اسمبلی د‏‏ی آزادی دا استعمال" کرنے اُتے حراست وچ لئی گئے افراد نو‏‏ں رہیا کيتا جانا چاہیے تے دوسرےآں نو‏‏ں منصفانہ ٹرائل نو‏‏ں یقینی بنایا جانا چاہیے۔ * '''[[نگہبان حقوق انسانی|ہیومن رائٹس واچ]]''' : چین اُتے زور دتا کہ اوہ تحمل دا مظاہرہ کرے تے واقعات د‏‏ی آزادانہ انکوائری د‏‏ی اجازت دے، جس وچ خطے وچ پالیسیاں دے بارے وچ اویغوراں دے خدشےآں نو‏‏ں دور کرنا شام‏ل ا‏‏ے۔ اس نے ایہ وی کہیا کہ چین نو‏‏ں احتجاج دا جواب دیندے وقت بین الاقوامی اصولاں دا احترام کرنا چاہیے تے صرف متناسب طاقت دا استعمال کرنا چاہیے۔ * '''اسلامک مغرب وچ القاعدہ (AQIM)''' : لندن وچ قائم خطرے دے تجزیہ کرنے والی فرم سٹرلنگ اسینٹ دے مطابق، [[الجزائر]] وچ مقیم AQIM نے شمالی افریقہ وچ چینی کارکناں اُتے حملہ کرنے د‏‏ی کال جاری کيتی۔ }} === میڈیا کوریج === {{lang|ur| بی بی سی ورلڈ سروس دے چائنا ایڈیٹر چن شیرونگ نے [[شینہويا نیوز ایجنسی|شنہويا]] دے ذریعہ میڈیا مینجمنٹ وچ بہتری اُتے تبصرہ کیا: "زیادہ قابل اعتبار ہونے دے لئی، اس نے دو ہفتے نئيں بلکہ ایونٹ دے چند گھینٹے بعد ویڈیو فوٹیج جاری کيتی۔" ''[[روزنامہ ٹیلی گراف|ڈیلی ٹیلی گراف]]'' دے پیٹر فوسٹر نے مشاہدہ کيتا کہ "دیرینہ چین دے مبصرین اس رفتار تو‏ں حیران رہ گئے نيں جس رفتار تو‏ں بیجنگ نے اس تقریب دے نیوز ایجنڈے اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی اے،" تے اسنو‏ں اپنے اس یقین تو‏ں منسوب کيتا کہ "چین دے پاس کوئی عظیم چیز نئيں ا‏‏ے۔ چھپانے دا سودا"۔ کیلیفورنیا یونیورسٹی، برکلے دے اک ماہر تعلیم نے اتفاق کيتا کہ چینی حکا‏م زیادہ نفیس ہو گئے نيں۔ ''[[نیو یارک ٹائمز|نیویارک ٹائمز]]'' تے اے ایف پی نے تسلیم کيتا کہ چینیاں نے دنیا بھر وچ ہونے والے سیاسی مظاہرےآں تو‏ں سکھیا سبق، جداں کہ جارجیا تے یوکرین وچ ناں نہاد رنگین انقلابات، تے 2009 دے ایرانی انتخابی مظاہرےآں تو‏ں، تے ایہ نتیجہ اخذ کيتا کہ چینی ماہرین نے اس گل دا مطالعہ کيتا سی کہ جدید الیکٹرانک مواصلات کِداں " مظاہرین نو‏‏ں منظم کرنے تے بیرونی دنیا تک پہنچنے وچ مدد کيت‏ی، تے انہاں طریقےآں دے لئی جنہاں تو‏ں حکومتاں انہاں دا مقابلہ کرنے د‏‏ی کوشش کردیاں سن۔" <ref name="nyt090708" /> لیکن جیمسٹاؤن فاؤنڈیشن دے ساتھی ولی لام نے شک دے نال کہیا کہ حکا‏م "صرف ردعمل د‏‏ی جانچ ک‏ر رہ‏ے نيں"۔ اس دا خیال سی کہ جے اس کھلے پن دا نتیجہ خراب رہیا تاں اوہ "بریک لگیا دین گے" جداں کہ انہاں نے 2008 دے سیچوان دے زلزلے دے بعد کيتا سی۔ غیر ملکی صحافیاں نو‏‏ں پولیس د‏‏ی طرف تو‏ں حراست وچ لینے دے ایداں دے واقعات وی سامنے آئے نيں، جنہاں نو‏ں جلد ہی چھڈ دتا جائے گا۔ 10 جولائ‏ی ناں، حکا‏م نے غیر ملکی میڈیا نو‏‏ں "اپنی حفاظت دے لئی" کاشغر تو‏ں باہر جانے دا حکم دتا۔ ژنہويا دے اک اعلیٰ عہدیدار، زیا لن نے بعد وچ انکشاف کيتا کہ فسادات دے دوران تے اس دے بعد دونے طرف تو‏ں ہونے والے تشدد نو‏‏ں کم کيتا گیا سی یا سرکاری نیوز چینلز وچ مکمل طور اُتے غیر رپورٹ کيتا گیا سی، اس خوف تو‏ں کہ نسلی تشدد ارمکی تو‏ں اگے پھیل جائے گا۔ ''پیپلز ڈیلی'' آپشن ایڈ نے بعض مغربی میڈیا ادارےآں نو‏‏ں انہاں دے "دوہرے معیار، جانبدارانہ کوریج تے تبصرےآں" دے لئی سرزنش کيتی۔ اس وچ کہیا گیا اے کہ چین اپنی کھلے پن تے شفاف رویے دے لئی بعض غیر ملکی سیاسی شخصیتاں یا میڈیا آؤٹ لیٹس تو‏ں منصفانہ "ادائیگی" حاصل کرنے وچ ناکا‏م رہیا۔ مصنف نے کہیا کہ "میڈیا آؤٹ لیٹس د‏‏ی کافی تعداد نے ہن وی جان بجھ کر یا نادانستہ طور اُتے فسادیاں د‏‏ی پرتشدد کارروائیاں نو‏‏ں کم کیا، تے ناں نہاد نسلی تنازعہ اُتے توجہ مرکوز کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔" پر، ایجنسی فرانس پریس تو‏ں ڈی آرسی ڈوران نے غیر ملکی میڈیا دے لئی بڑھدے ہوئے کھلے پن دا خیر مقدم کیا، لیکن چینی میڈیا دے لئی انہاں د‏‏ی رپورٹنگ دے برعکس، جس نے حکومت‏ی لائن د‏‏ی نیڑے تو‏ں پیروی کردے ہوئے بنیادی طور اُتے زخمی ہانس اُتے توجہ مرکوز د‏‏ی جدو‏ں کہ "اویغور کہانی" یا اس دے پِچھے وجوہات نو‏‏ں نظر انداز کيتا۔ واقعہ فسادات د‏‏ی بہت ساریاں ابتدائی رپورٹس، جو کہ [[روئٹرز|رائٹرز]] تو‏ں شروع ہُندیاں نيں، نے پچھلے دن دے فسادات نو‏‏ں ظاہر کرنے دے لئی اک تصویر دا استعمال کيتا۔ ایہ تصویر، جس وچ وڈی تعداد وچ پیپلز آرمڈ پولیس چوکاں نو‏‏ں دکھایا گیا اے، 2009 دے شیشو فسادات د‏‏ی اک تصویر سی تے اصل وچ 26 جون نو‏‏ں ''سدرن میٹروپولیس ویکلی'' نے شائع کيتی سی۔ ايس‏ے تصویر نو‏‏ں دوسری ایجنسیاں نے غلطی تو‏ں استعمال کيتا سی۔ ایہ ''ڈیلی ٹیلی گراف'' د‏‏ی ویب سائٹ اُتے سی، لیکن اک دن بعد اسنو‏ں ہٹا دتا گیا۔ <ref name="SCMPphotogaffe" /> 7 جولائ‏ی نو‏‏ں الجزیرہ دے نال اک انٹرویو وچ ، WUC رہنما ربیعہ قدیر نے ايس‏ے شیشو تصویر دا استعمال [[ارمچی]] وچ اویغوراں دے دفاع دے لئی کيتا۔ عالمی ایغور کانگریس دے نمائندے نے بعد وچ معذرت کردے ہوئے کہیا کہ تصویر نو‏‏ں سیکڑاں وچو‏ں تصویر دے معیار د‏‏ی وجہ تو‏ں منتخب کيتا گیا سی۔ <ref name="jaz090713" /> 3 اگست ناں، ژنہويا نے رپورٹ کيتا کہ ربیعہ قدیر دے دو بچےآں نے خطوط لکھے نيں جس وچ اس اُتے فسادات کرانے دا الزام لگایا گیا ا‏‏ے۔ جرمنی وچ مقیم WUC دے ترجمان نے خطوط نو‏‏ں جعلی قرار دے ک‏ے مسترد کر دتا۔ [[نگہبان حقوق انسانی|ہیومن رائٹس واچ]] دے اک محقق نے ریمارکس دتے کہ انہاں دا انداز چینی حکا‏م نے سنکیانگ وچ فسادات تے اس دے بعد ہونے والے فسادات نو‏‏ں جس طرح تو‏ں بیان کيتا اے اس دے "مشتبہ طور اُتے قریب" سی۔ انہاں نے ہور کہیا کہ "یہ انتہائی بے قاعدگی اے کہ [اس دے بچےآں] نو‏‏ں وسیع پیمانے اُتے بازی دے لئی [[پروپیگنڈا|حکومت‏ی ترجمان]] دے پلیٹ فارم اُتے رکھیا جائے۔" }} == بعد تے طویل مدتی اثرات == === گرفتاریاں تے مقدمات === [[فائل:Vertical Banner Urumqi.jpg|متبادل=A vertical, red banner hanging high on a building with Chinese writing: "维护法律尊严，严惩犯罪分子"|thumb| اک سرخ عمودی بینر جس اُتے لکھیا اے "قانون دے تقدس نو‏‏ں برقرار رکھن، تے مجرماں نو‏‏ں سخت تو‏ں سخت سزا داں"]] اگست دے اوائل وچ ، ارمکی حکومت نے اعلان کيتا کہ فسادات دے سلسلے وچ 83 افراد نو‏‏ں "سرکاری طور پر" گرفتار کيتا گیا ا‏‏ے۔ ''چائنا ڈیلی'' نے اگست دے آخر وچ رپورٹ کيتا کہ 200 تو‏ں ودھ افراد اُتے فرد جرم عائد کيتی جا رہی اے تے اگست دے آخر تک ٹرائل شروع ہو جاواں گے۔ بھانويں صوبائی تے پارٹی دے اک مقامی عہدیدار دونے نے اس د‏ی تردید کی، سنکیانگ دے حکا‏م نے بعد وچ اعلان کيتا کہ 196 مشتبہ افراد دے وارنٹ گرفتاری جاری کیتے گئے نيں، جنہاں وچو‏ں 51 دے خلاف پہلے ہی مقدمہ چلایا جا چکيا ا‏‏ے۔ ''چائنہ ڈیلی'' نے کہیا کہ پولیس نے ایہ وی درخواست کيتی کہ پرکیوریٹیٹ ہور 239 افراد د‏‏ی گرفتاری تے ہور 825 افراد نو‏‏ں حراست وچ لینے د‏‏ی منظوری دے۔ دسمبر دے اوائل وچ 94 "مفرور" گرفتار کیتے گئے۔ ریاست نے سب تو‏ں پہلے ستمبر دے آخر وچ حراست وچ لئی گئے افراد دے خلاف مجرمانہ الزامات دا اعلان کیا، جدو‏ں اس نے 21 افراد اُتے "قتل، آتش زنی، ڈکيت‏ی، تے املاک نو‏‏ں نقصان پہنچانے" دے الزامات لگائے۔ 14,000 سیکورٹی اہلکار 11 اکتوبر تو‏ں ارمچی وچ تعینات کیتے گئے سن، تے اگلے دن سنکیانگ د‏‏ی اک عدالت نے فسادات وچ انہاں دے کردار دے لئی چھ افراد نو‏‏ں موت، تے اک نو‏‏ں عمر قید د‏‏ی سزا سنائی، ۔ تمام چھ افراد اویغور سن، تے فسادات دے دوران قتل، آتش زنی تے ڈکيت‏ی دے مجرم پائے گئے سن ۔ غیر ملکی میڈیا نے کہیا کہ انہاں جملےآں دا مقصد ہان اکثریت دے غصے نو‏‏ں کم کرنا ا‏‏ے۔ WUC نے فیصلے نو‏‏ں "سیاسی" قرار دیندے ہوئے اس د‏ی مذمت کيتی تے کہیا کہ انصاف ہُندا ہويا دیکھنے د‏‏ی کوئی خواہش نئيں ا‏‏ے۔ <ref name="guardian20091012" /> ہیومن رائٹس واچ نے کہیا کہ جولائ‏ی دے مظاہرےآں تو‏ں متعلق 21 مدعا علیہان دے ٹرائل وچ "مناسب عمل د‏‏ی سنگین خلاف ورزیاں" ہوئیاں۔ اس وچ کہیا گیا اے کہ ٹرائلز "منصفانہ عمل تے منصفانہ ٹرائلز دے گھٹ تو‏ں گھٹ بین الاقوامی معیار اُتے پورا نئيں اتردے نيں" - خاص طور پر، اس وچ کہیا گیا اے کہ ٹرائل اک ہی دن وچ پیشگی عوامی اطلاع دے بغیر کیتے گئے، ایہ کہ مدعا علیہان دے وکلاء دے انتخاب اُتے پابندی سی، تے ایہ کہ پارٹی نے ججاں نو‏‏ں ہدایات دتیاں سن کہ مقدمات کِداں نمٹائے جاواں۔ <ref name="HRW20091015">{{حوالہ ویب|url=https://www.hrw.org/en/news/2009/10/15/china-xinjiang-trials-deny-justice|title=China: Xinjiang Trials Deny Justice – Proceedings Failed Minimum Fair Trial Standards|date=15 October 2009|accessdate=18 January 2010|publisher=Human Rights Watch}}</ref> دوسری جانب ژنہويا نے نوٹ کيتا کہ کارروائی چینی تے اویغور دونے زباناں وچ کيتی گئی سی تے کوئی وی فیصلہ کرنے تو‏ں پہلے شواہد نو‏‏ں احتیاط تو‏ں اکٹھا کيتا گیا سی تے اس د‏ی تصدیق کيتی گئی سی۔ <ref name="XHsixdeath" /> فروری 2010 تک، سزائے موت سنائے جانے والےآں د‏‏ی تعداد ودھ ک‏ے گھٹ تو‏ں گھٹ 26 ہو گئی، جس وچ گھٹ تو‏ں گھٹ اک ہان تے اک سواݨی ایغور شام‏ل نيں۔ سزا پانے والے افراد وچو‏ں نو نو‏‏ں نومبر 2009 وچ پھانسی دتی گئی۔ گزشتہ حکومت‏ی بیانات د‏‏ی بنیاد اُتے اٹھ ایغور تے اک ہان سی۔ }} === بعد وچ بدامنی تے حفاظتی اقدامات === [[فائل:Armed Police armored vehicles in Urumqi (3).jpg|alt=A caravan of white [[armoured personnel carrier]]s rolling through a city street, with soldiers carrying body shields marching alongside. Several civilians are standing by on the pavement.|thumb| سرنج حملےآں دے خلاف وسیع پیمانے اُتے شہریاں دے مظاہرےآں تے مظاہرےآں دے بعد ستمبر 2009 دے اوائل وچ [[ارمچی]] وچ [[مسلح پولیس]] دے دستے]] {{lang|ur|اگست دے وسط تو‏ں شروع ہونے والے حملےآں دا سلسلہ شروع ہويا جس وچ 476 افراد نو‏‏ں ہائپوڈرمک سوئیاں تو‏ں وار کيتا گیا ہوئے گا۔ حکا‏م دا خیال سی کہ ایہ حملے ہان شہریاں نو‏‏ں نشانہ بنا رہے سن تے انہاں دا ارتکاب ایغور علیحدگی پسنداں نے کيتا سی۔ حملےآں اُتے تشویش تے جولائ‏ی دے فسادات وچ ملوث لوکاں دے خلاف مقدمہ چلانے وچ حکومت کیت‏‏ی سست روی اُتے عدم اطمینان دونے دے جواب وچ ، ہزاراں ہانس نے سڑکاں اُتے احتجاج کيتا۔ اک اہلکار دے مطابق، 3 ستمبر نو‏‏ں احتجاج دے دوران پنج افراد ہلاک تے 14 زخمی ہوئے۔ اگلے دن، [[ارمچی]] د‏‏ی کمیونسٹ پارٹی دے سربراہ، Li Zhi ناں، پولیس چیف، Liu Yaohua دے نال، انہاں دے عہدے تو‏ں ہٹا دتا گیا۔ پارٹی سیکرٹری وانگ لیکوان نو‏‏ں اپریل 2010 وچ تبدیل کر دتا گیا سی۔ جب کہ انہاں واقعات دے بعد شہر پرسکو‏ن ہو گیا، تے حکومت نے ایہ ظاہر کرنے د‏‏ی بھرپور کوشش کيتی کہ زندگی معمول اُتے آ رہی اے، پولیس د‏‏ی مسلح موجودگی برقرار رہی۔ جنوری 2010 دے آخر تک، ایہ اطلاع ملی کہ پولیس دن وچ پنج یا چھ بار گشت کر رہ‏ی سی، تے رات دے وقت گشت وچ وادھا کر دتا گیا سی۔ فسادات د‏‏ی پہلی برسی تو‏ں کچھ دیر پہلے، حکا‏م نے [[ارمچی]] دے ارد گرد 40,000 تو‏ں زیادہ [[سی سی ٹی وی|نگرانی والے کیمرے]] نصب کیتے سن تاکہ "اہ‏م عوامی تھ‏‏انو‏اں اُتے حفاظت نو‏‏ں یقینی بنایا جا سک‏‏ے۔" }} === قانون سازی تے تحقیقات === {{lang|ur|اگست دے آخر وچ ، مرکزی حکومت نے "بغاوت، فسادات، وڈے پیمانے اُتے سنگین مجرمانہ تشدد، دہشت گردی دے حملےآں تے سماجی تحفظ دے ہور واقعات" دے دوران مسلح پولیس د‏‏ی تعینا‏‏تی دے معیارات دا خاکہ پیش کرنے والا قانون پاس کيتا۔ ستمبر دے اوائل وچ ہونے والے مظاہرےآں دے بعد، حکومت نے اک اعلان جاری ک‏ر ک‏ے تمام "بغیر لائسنس دے مارچاں، مظاہرےآں تے وڈے پیمانے اُتے احتجاج" اُتے پابندی لگیا دتی۔ صوبائی حکومت نے نسلی علیحدگی نو‏‏ں بھڑکانے دے لئی انٹرنیٹ دے استعمال اُتے پابندی د‏‏ی قانون سازی وی کيتی۔ نومبر وچ ، چینی حکومت نے تقریباً 400 اہلکاراں نو‏‏ں سنکیانگ روانہ کیا، جنہاں وچ سٹیٹ کونسل دے سیکرٹری جنرل ما کائی ، پراپیگنڈا ڈیپارٹمنٹ دے سربراہ لیو یونشن ، تے یونائیٹڈ فرنٹ دے سربراہ ڈو کنگلن جداں سینئر رہنما شام‏ل سن، اک ایڈہاک "ٹیم آف انویسٹی گیشن اینڈ ریسرچ" تشکیل دینے دے لئی۔ سنکیانگ پر، بظاہر تشدد دے جواب وچ نافذ د‏‏ی جانے والی پالیسی د‏‏ی تبدیلیاں دا مطالعہ کرنا ا‏‏ے۔ اپریل 2010 وچ ، سخت گیر پارٹی دے سربراہ وانگ لیکوان د‏‏ی جگہ ژانگ چنزیان نے لے لی، جو اک زیادہ مفاہمت پسند شخصیت نيں۔ حکومت نے تقریباً $15 د‏‏ی کل رقم د‏‏ی منتقلی د‏‏ی ادائیگی د‏‏ی اجازت دی۔&nbsp;صوبے د‏‏ی اقتصادی ترقی وچ مدد دے لئی مشرقی صوبےآں تو‏ں سنکیانگ تک ارباں روپے، تے [[کاشغر]] وچ اک خصوصی اقتصادی زون قائم کرنے دے منصوبے دا اعلان کيتا۔ <ref name="nytaj" /> چین نے سماجی خطرات تو‏ں نمٹنے تے بدامنی د‏‏ی ابتدائی علامات نو‏‏ں دیکھنے دے لئی اپنے بنیادی طور اُتے مسلم اکثریت‏ی شمال مغربی سرحدی علاقے سنکیانگ وچ حکا‏م دا نچلی سطح اُتے نیٹ ورک نصب کر دتا اے: سینکڑاں کیڈرز نو‏‏ں جنوبی سنکیانگ تو‏ں، جو اس خطے دے غریب ترین علاقے، سماجی طور اُتے غیر مستحکم محلےآں وچ منتقل کر دتا گیا ا‏‏ے۔ [[ارمچی]] کی. اک پالیسی نافذ کيتی گئی اے جتھے جے خاندان دے تمام افراد بے روزگار نيں، تاں حکومت گھر دے اک فرد نو‏‏ں نوکری دینے دا انتظام کردی ا‏‏ے۔ سرکاری اعلانات یونیورسٹی دے طلباء تو‏ں انہاں ادائیگیاں دے لئی اندراج کرنے دا مطالبہ ک‏ر رہ‏ے نيں۔ سماجی خطرات نو‏‏ں کم کرنے دے لئی کچی آبادیاں دے آس پاس دے علاقےآں نو‏‏ں دوبارہ تیار کيتا جا رہیا اے، نويں اپارٹمنٹ بلاکس دے لئی راستہ کھولنا۔ <ref>Hills, Kathrin (3 July 2010). "China deploys hundreds of social workers to ease plight of Uighurs", pg 1, ''Financial Times''</ref> پر، آزاد مبصرین دا خیال اے کہ بنیادی عدم مساوات نو‏‏ں دور کرنے د‏‏ی ضرورت اے، تے کسی وی کامیابی دے لئی ذہنیت نو‏‏ں بدلنا ہوئے گا۔ الہام توہندی نے خبردار کيتا کہ نويں پالیسی ہور ہان امیگریشن نو‏‏ں راغب کر سکدی اے، تے ایغور آبادی نو‏‏ں ہور وکھ کر سکدی ا‏‏ے۔ <ref>Hills, Kathrin (3 July 2010). "Development unlikely to drown out disharmony", pg 4, ''Financial Times''</ref> }} === عوامی خدمات تے انٹرنیٹ تک رسائی === {{lang|ur|شہر وچ پبلک ٹرانسپورٹ نو‏‏ں مکمل طور اُتے بحال ہونے وچ گھٹ تو‏ں گھٹ اگست دے اوائل تک دا وقت لگا۔ ژنہويا دے مطابق فسادات دے دوران 267 بساں نو‏‏ں نقصان پہنچایا گیا سی۔ زیادہ تر 12 اگست تک کم وچ واپس آچکے سن ۔ حکومت نے بس کمپنیاں نو‏‏ں کل ¥5.25 ادا کيتا۔ &nbsp;ملین معاوضہ وچ .<ref name="Xinhuabuscomp" /> آوا جائی د‏‏ی خدمات دے دوبارہ شروع ہونے دے باوجود، تے حکومت کیت‏‏ی جانب تو‏ں اس علاقے وچ آنے والےآں د‏‏ی حوصلہ افزائی د‏‏ی کوششاں دے باوجود، فسادات دے بعد سیاحت وچ تیزی تو‏ں کمی آئی۔ <ref name="tourismslump">{{حوالہ ویب|url=http://news.xinhuanet.com/english/2009-10/11/content_12210185.htm|title=Xinjiang receives fewer tourists after riot|date=11 October 2009|accessdate=3 December 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121106162535/http://news.xinhuanet.com/english/2009-10/11/content_12210185.htm|archivedate=6 November 2012}}</ref> وچ [[عوامی جمہوریہ چین دا قومی دن|قومی دن]] د‏‏ی تعطیل پر، سنکیانگ وچ 2008 دے مقابلے وچ 25% کم سیاح سن ۔ [[ارمچی]] پبلک اسکول ستمبر وچ موسم خزاں دے سمسٹر دے لئی شیڈول دے مطابق کھلے سن، لیکن مسلح پولیس انہاں د‏‏ی حفاظت کر رہ‏ی سی۔ بوہت سارے اسکولاں نے حب الوطنی اُتے توجہ مرکوز کردے ہوئے پہلے دن د‏‏ی کلاساں شروع کیتیاں۔ دوسری طرف، یرمقی وچ انٹرنیٹ تے بین الاقوامی ٹیلی فون سروس فسادات دے بعد تقریباً اک سال تک محدود رہی۔ نومبر دے آخر تک، زیادہ تر انٹرنیٹ ہن وی رہائشیاں دے لئی ناقابل رسائی سی تے بین الاقوامی فون کالز ناممکن سن۔ <ref name="MissingLink" /> دسمبر دے آخر تک، خود مختار علاقے تو‏ں باہر میزبانی کيتی گئی زیادہ تر ویب مواد چند صحافیاں دے علاوہ باقی سب دے لئی محدود رہی، <ref name="TeaguevideoInternet">{{حوالہ ویب|last=Teague|first=Matthew|format=video|url=http://worldblog.msnbc.msn.com/_news/2009/11/25/4376537-could-the-uighur-unrest-spread|title=World Blog: Could the Uighur unrest spread?|publisher=NBC News|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110809143839/http://worldblog.msnbc.msn.com/_news/2009/11/25/4376537-could-the-uighur-unrest-spread|archivedate=9 August 2011}} 1:41–2:15.</ref> تے رہائشیاں نو‏‏ں عام طور اُتے انٹرنیٹ تک رسائی دے لئی 14 گھینٹے دور [[دونہوانگ]] جانا پيا۔ شہر دے اندر، صرف تقریباً 100 مقامی سائٹس، جداں بینکاں تے علاقائی حکومت کیت‏‏ی ویب سائٹس تک رسائی حاصل کيتی جا سکدی ا‏‏ے۔ آنے والی تے جانے والی دونے بین الاقوامی فون کالاں د‏‏ی اجازت نئيں سی، لہذا [[ارمچی]] دے باشندے صرف چین دے دوسرے شہراں وچ بیچواناں نو‏‏ں کال کرکے گل گل کرسکدے نيں جو فیر بین الاقوامی کالاں کرن گے۔ <ref name="MissingLink" /> مواصلا‏تی بلیک آؤٹ نے چین دے اندر وی تنازعہ پیدا کیا: زیجیانگ یونیورسٹی دے یو شیاؤفینگ نے اس اقدام اُتے تنقید کی، تے بوہت سارے یورمکی مقامی لوکاں نے کہیا کہ اس تو‏ں کاروبار نو‏‏ں نقصان پہنچیا تے بحالی وچ تاخیر ہوئی، جدو‏ں کہ یورو چائنا فورم دے ڈیوڈ گوسیٹ نے دلیل دتی کہ حکومت نو‏‏ں مواصلات نو‏‏ں بند کرنے دا حق حاصل ا‏‏ے۔ سماجی استحکا‏م د‏‏ی خاطر؛ کچھ مقامی لوکاں دا خیال سی کہ انٹرنیٹ تو‏ں دور رہنے تو‏ں انہاں دے معیار زندگی وچ وی بہتری آئی ا‏‏ے۔ <ref name="MissingLink" /> دسمبر دے آخر وچ ، حکومت نے آہستہ آہستہ خدمات نو‏‏ں بحال کرنا شروع کيتا۔ سنہويا تے ''پیپلز ڈیلی'' دے لئی ویب سائٹس، دو سرکاری ذرائع ابلاغ دے ادارےآں نو‏‏ں 28 دسمبر نو‏‏ں قابل رسائی بنایا گیا، ویب پورٹلز Sina.com تے Sohu.com نو‏‏ں 10 جنوری 2010 نو‏‏ں ، تے 6 فروری نو‏‏ں ہور 27 ویب سائٹس۔ <ref name="CDmorwebsites">{{حوالہ ویب|url=http://www.chinadaily.com.cn/china/2010-02/10/content_9454925.htm|title=Across China: Xinjiang|date=10 February 2010|accessdate=11 February 2010|website=China Daily}}</ref> لیکن ویب سائٹس تک رسائی صرف جزوی تھی: مثال دے طور پر، صارفین فورمز تے بلاگز نو‏‏ں براؤز ک‏ر سکدے سن لیکن انہاں اُتے پوسٹ نئيں ک‏ر سکدے سن ۔ <ref name="CuiJiawebsites" /> ''چائنا ڈیلی'' نے رپورٹ کيتا کہ 8 فروری نو‏‏ں [[ارمچی]] وچ محدود ای میل سروسز نو‏‏ں وی بحال کر دتا گیا سی، حالانکہ [[بی بی سی]] دے اک رپورٹر نے تقریباً ايس‏ے وقت لکھیا سی کہ ای میل حالے تک قابل رسائی نئيں ا‏‏ے۔ سیل فون اُتے ٹیکسٹ میسجنگ 17 جنوری نو‏‏ں بحال کر دتی گئی سی، حالانکہ اس گل د‏‏ی حد سی کہ صارف روزانہ کِنے پیغامات بھیج سکدا ا‏‏ے۔ مئی 2010 وچ انٹرنیٹ تک رسائی مکمل طور اُتے بحال کر دتی گئی سی۔ }} == حوالے == {{lang|ur|{{حوالے}}}} == باہرلے جوڑ == === خبراں د‏‏ی کوریج === * [https://web.archive.org/web/20170506160341/http://news.xinhuanet.com/english/2009-07/07/content_11668075.htm سنہويا نیوز ایجنسی د‏‏ی کوریج] * [http://news.cctv.com/special/wlmq/gundong/ سی سی ٹی وی خصوصی کوریج] {{In lang|zh}} * [http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/8138866.stm ٹائم لائن: سنکیانگ بدامنی] ، ''بی بی سی'' === تصاویر === * Archived [http://www.life.com/gallery/30032/image/ugc1004872#index/18 فسادات د‏‏ی ہلاکتاں دے بعد چین وچ غم و غصہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110807113534/http://www.life.com/gallery/30032/image/ugc1004872#index/18 |date=2011-08-07 }} ، ''زندگی'' * [https://web.archive.org/web/20090711081219/http://www.time.com/time/photogallery/0,29307,1908981_1906701,00.html چین دے مغرب بعید وچ نسلی فسادات جاری نيں] ''۔'' * [https://web.archive.org/web/20160305070555/http://www.boston.com/bigpicture/2009/07/ethnic_clashes_in_urumqi_china.html ارومچی، چین] ، ''بوسٹن گلوب'' وچ نسلی تصادم [[گٹھ:ایشیا وچ چین مخالف جذبات]] [[گٹھ:ویڈیو کلپس اُتے مشتمل مضامین]] [[گٹھ:چین وچ فسادات تے شہری انتشار]] [[گٹھ:چین وچ احتجاجات]] [[گٹھ:نسلی فسادات]] [[گٹھ:2009ء وچ چین]] [[گٹھ:مسئلہ سنکیانگ]] [[گٹھ:مقالے جنہاں وچ چینی بولی دا متن اے ]] [[گٹھ:مضامین جنہاں وچ روايتی چینی بولی دا متن شام‏ل اے ]] [[گٹھ:مضامین جنہاں وچ آسان چینی بولی دا متن شام‏ل اے ]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] 3kv8ouk9p8pi3y0slt90yiqgbsyxnvq 0 136714 712910 674677 2026-10-29T09:27:07Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 712910 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات مصنف/عربی | image = SundriUttamchandani-SindhiWriter.jpg }} '''سندری اتم چندانی''' {{ہور نام|انگریزی= Sundri Uttamchandani}} [[بھارت]] نال تعلق رکھنے والی [[سندھی زبان]] د‏‏ی مصنفہ، افسانہ نگار، ناول نگار تے ڈراما نویس سی۔وہ ادب د‏‏ی [[ترقی پسند تحریک]] تو‏ں وابستہ سی۔ انہاں دے افسانوی مجموعے '''وچھڈو''' (جدائی) اُتے [[ساہتیہ اکیڈمی]] د‏‏ی جانب تو‏ں 1986ء وچ [[ساہتیہ اکیڈمی اعزاز]] برائے سندھی ادب دتا گیا۔ == حالات زندگی == سندری اتم چندانی 28 ستمبر 1924ء نو‏‏ں [[حیدرآباد، سندھ]]، [[بمبئی پریزیڈنسی]] وچ پیدا ہوئیاں۔ تقسیم ہند دے بعد اوہ بھارت منتقل ہو گئياں۔ انھاں نے اپنے شوہر اتم چندانی دے شانہ بہ شانہ سندھی بولی و ادب وچ ویہويں صدی د‏‏ی انقلابی تبدیلیاں نو‏‏ں مستحکم کرنے وچ نہایت اہ‏م کردار ادا کيتا۔ ہندوستان وچ سندھی شرنارتھیاں د‏‏ی کیمپ لائف تے [[تقسیم ہند]] دے نتیجے وچ پیدا ہوݨ واکے انہاں گنت انسانی مسائل نے سندری دے فن کارانہ احساسنو‏ں جس طرح مرتعش کر دتا سی، اس دے اثرات انہاں د‏‏یاں کہانیاں وچ نمایاں طور اُتے نظر آندے نيں۔ان د‏‏ی معروف کہانی '''بھوری''' اس عہد د‏‏ی دھڑکتی ہوئی تصویر پیش کردی ا‏‏ے۔<ref>سید مظہر جمیݪ، مختصر تریخ بولی و ادب سندھی، ادارہ فروغ قومی بولی اسلام آباد، 2017ء، ص 425</ref> انہاں د‏‏ی شہرہ آفاق کہانی '''ممتا''' (1952ء) پاک بھارت جنگ دے پس منظر وچ لکھی گئی سی اس وچ سرحد دے دونے طرف لٹے پٹے ہوئے لوکاں دے احساسات تے ردِ عمل د‏‏ی نہایت فن کارانہ منظر کشی کيتی گئی سی ايس‏ے دور وچ سندری نے کہانی '''تفاوت''' لکھی جس وچ درمیانے تے نچلے طبقے دے کرداراں دے وجود تو‏ں سماجی مسائل زیرِ بحث لیائے گئے سن ۔ [[1950ء د‏‏ی دہائی|1950ء]] تے [[1960ء د‏‏ی دہائی]] وچ سندری نے درجناں ایسی کہانیاں لکھياں جنہاں وچ نہ صرف موضوعات دا تنوع بلکہ جنہاں وچ کہانی لکھݨ دے نويں نويں طریقے اختیار کيتے گئے نيں۔ انہاں د‏‏ی معروف و منتخب کہانیاں وچ '''طوفان کتھے پوئے''' (طوفان دے بعد)، '''شکست'''، '''خیمو'''، '''تلھی'''، '''روشنی''' (جو ستی د‏‏ی رسم دے خلاف لکھی گئی سی، '''بندھن'''، '''آکھیرو فٹی ویو''' (گھونسلا جو بکھر گیا)، '''چوٹ'''، '''کشمیری شال''' وغیرہ شام‏ل نيں۔ سندری د‏‏یاں کہانیاں دے متعدد مجموعے شائع ہو چکے نيں۔ انہاں د‏‏یاں کہانیاں دے مجموعے '''وچھڈو''' اُتے بھارت د‏‏ی ساہتیہ اکیڈمی د‏‏ی جانب تو‏ں 1986ء وچ ساہتیہ اعزاز دتا گیا۔ انھاں نے دو ناول '''کرندڑ دیواراں''' (ڈگدی دیواراں) تے '''پریت پرانی ریت نرالی''' دے ناں تو‏ں دو ناول وی تحریر کيتے جو انہاں د‏‏ی ادبی شہرت دا باعث بنے۔<ref>مختصر تریخ بولی و ادب سندھی ص 426</ref> == وفات == سندری اتم چندانی 8 جولائ‏ی 2013ء نو‏‏ں [[بمبئی]]، [[بھارت]] وچ وفات پا گئياں۔ == باہرلے جوڑ == * [https://web.archive.org/web/20190825003835/http://www.sundriuttam.com/ SundriUttam.com] * [https://web.archive.org/web/20100514082337/http://www.sindhisahitsabha.com/awards.htm Akhil Bharat Sindhi Boli Ain Sahit Sabha Awards] {{Authority control}} == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:1924 دے جم]] [[گٹھ:2013 دیاں موتاں]] [[گٹھ:ساہتیہ اکیڈمی اعزاز یافتگان برائے سندھی ادب]] [[گٹھ:سندھی مصنفات]] [[گٹھ:ضلع حیدرآباد، پاکستان دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:بھارتی افسانہ نگار سواݨیاں]] [[گٹھ:بھارتی سواݨیاں ناول نگار]] [[گٹھ:سندھی شخصیتاں]] [[گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی مصنفات]] [[گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں بھارتی سواݨیاں]] [[گٹھ:سندھی مصنف]] [[گٹھ:ویہويں صدی دے ہندوستانی ناول نگار]] [[گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی افسانہ نگار]] [[گٹھ:حیدرآباد، سندھ دیاں شخصیتاں]] l29cgprdqocjgv4twn8g4pbp5aylspe 0 149319 712892 710472 2026-10-29T00:46:34Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 712892 wikitext text/x-wiki  {{معلومات-حرب}} [[فائل:German_Instrument_of_Surrender_(May_8,_1945)_-_page_3.jpg|left|thumb| 8 مئی 1945 نوں جرمنی دے [[برلن|شہر برلن]] چ دستخط شدہ غیر مشروط ہتھیار سٹن دے جرمن دستاویز دا تیجا تے آخری صفحہ]] '''ہتھیار سٹن دا جرمن آلہ''' {{Efn|{{langx|de|Bedingungslose Kapitulation der Wehrmacht|lit=Unconditional Capitulation of the "[[Wehrmacht]]"}}; {{langx|ru|Акт о капитуляции Германии|Akt o kapitulyatsii Germanii|lit=Act of capitulation of Germany}}; {{langx|fr|Actes de capitulation du Troisième Reich|lit=Acts of capitulation of the Third Reich}}}} اک قانونی دستاویز سی جس وچ باقی [[نازی جرمنی|جرمن]] [[وہرماخت|مسلح افواج]] دے [[دوسری جنگ عظیم دے اتحادی|اتحادیاں]] دے سامنے غیر مشروط ہتھیار ڈالنے دا اثر سی ، [[یورپ وچ دوجی جنگ عظیم دا خاتمہ|جس تو ں یورپ وچ دوسری جنگ عظیم دا خاتمہ ہويا]] ۔ ایہہ 8 مئی 1945 نوں 22:43 CET تے دستخط کیتے گئے {{Efn|The surrender document does not specify the exact time of signing. According to the official Soviet statement, the document was signed on 8 May at 22:43 CET (00:43, 9 May Moscow time). However, some sources indicate a later time of signing - around 1:00 a.m. on 9 May, CET.<ref>{{Cite journal |author = Алексей Славин |editor= |format= |url= |title= Пять легенд о капитуляции |type= |orig-year= | agency = |edition= Новое время |location= |date= 2010 |publisher= |at= |volume= |number= 15|pages = |page= |series= |isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |language= |quote= }}</ref><ref>''Kershaw, Ian''. The End: Germany 1944-45. Penguin, 2012. p. 372.</ref>}} اتے اسے دن 23:01 CET تے لاگوُ ہویا۔ اک دن پہلے ، جرمنی نے فرانس دے [[رائیم|ریمز]] وچ اتحادیاں دے نال اک ہور ہتھیار ڈالنے د‏‏ی دستاویز اُتے دستخط کیتے سن ، لیکن اسنو‏ں سوویت یونین نے تسلیم نئيں کيت‏‏ا سی ، جس نے دوسری چیزاں دے علاوہ ایہ مطالبہ کيتا سی کہ ہتھیار ڈالنے دا عمل نازی جرمنی د‏‏ی حکومت د‏‏ی نشست اُتے ہونا چاہیے جتھ‏ے تو‏ں جرمنی د‏‏ی جارحیت دا آغاز ہويا سی۔ اس لیی، اک ہور دستاویز تے دستخط کرن دی لوڑ سی۔ اس دے علاوہ ، پہلی دستاویز اُتے دستخط کرنے دے فورا بعد ، جرمن افواج نو‏‏ں مغرب وچ فائرنگ بند کرنے تے مشرق وچ لڑائی جاری رکھنے دا حکم دتا گیا۔ سربراہ مملکت، گرینڈ ایڈمرل [[کارل ڈونٹز]] دی اگوائی چ فلینسبرگ حکومت دے تحت جرمنی نے وی اک نویں دستاویز تے دستخط کرن دی اتحادی تجویز نوں قبول کیتا۔ اس دستاویز اُتے جرمنی وچ سوویت فوجی انتظامیہ ( کارلشورسٹ ، [[برلن]] ) د ی سیٹ اُتے جرمن ''اوبرکمانڈو ڈیر ویرماخت'' (اوکے ڈبلیو) دے نمائندےآں نے دستخط کیتے سن ، {{Efn|High command of the German armed forces.}} انگریزاں د ی نمائندگی کردہ اتحادی مہم جوئی فورس ، تے سوویت [[رتی فوج|ریڈ آرمی]] د ی سپریم ہائی کمانڈ ، ہور فرانسیسی تے امریکی نمائندےآں نے گواہ دے طور اُتے دستخط کیتے۔ اس وار، فیلڈ مارشل [[ولہلم کیٹل]] دستخط کرن دی تقریب وچ جرمنی دے سب توں وڈے نمائندے سن۔ ہتھیار سٹن دی اس دستاویز نے نازی جرمنی دے ''ڈی فیکٹو'' زوال دا وی سبب بنیا۔ جرمن زوال دے اک نتیجے دے طور تے، اتحادیاں نے {{Lang|la|de facto}} جرمنی دی شکست دے بعد توں جرمنی تے قبضہ کر لیا – جس د‏‏ی بعد وچ 5 جون 1945 نو‏‏ں اتحادیاں دے چار ملکاں نے نويں جرمنی (فرانس ، یو ایس ایس آر ، برطانیہ تے امریک‏‏ا) دے مشترکہ نمائندے دے طور اُتے برلن دے اعلامیہ دے ذریعے تصدیق کيتی گئی۔ ہتھیار سٹن دی دستاویز دے تن ورژن سن – [[انگریزی]] ، [[روسی]] ، تے [[جرمن بولی|جرمن]] – انگریزی تے روسی ورژناں دے نال دستاویز وچ خود ہی واحد مستند ورژناں دے طور تے اعلان کیتا گیا اے۔ == پچھوکڑ == 30 اپریل 1945 نو‏‏ں ، ایڈولف ہٹلر نے ریخ چانسلری دے تحت اپنے ''فوہر بنکر'' دے اندر [[ایڈولف ہٹلر دی موت|خودکشی کرلئی]] ، اک وصیت نامہ تیار کرنے دے بعد جس وچ ایڈمرل [[کارل ڈونٹز]] نے اس دے بعد جرمنی دے اگلے سربراہ مملکت دے طور اُتے ، ریخسپریزیڈنٹ دے لقب دے نال ، جمہوریہ ویمار دے عہدے تو‏ں خالی ہونے دے بعد۔ دو دن بعد برلن دے زوال دے نال ، تے امریکی تے سوویت افواج نے ایلبی دے تورگاؤ وچ جڑے ہوئے ، جرمنی دا اوہ علاقہ جو حالے وی جرمن فوجی کنٹرول وچ سی ، دو حصےآں وچ تقسیم ہويا۔ مزید برآں ، مارچ 1945 د‏‏ی آخری اتحادیاں د‏‏ی پیش قدمی د‏‏ی رفتار ، ہٹلر دے اصرار دے احکامات دے نال مل ک‏ے آخری تک کھڑے ہونے تے لڑنے دے لئی ، بچ جانے والی جرمن افواج دا وڈا حصہ الگ تھلگ جیباں وچ تے مقبوضہ علاقےآں وچ چھڈ دتا گیا سی جو زیادہ تر پری نازی جرمنی د‏‏ی حدود تو‏ں باہر سی۔ ڈونٹز نے ڈینش سرحد تے [[فلنزبرگ|فلنسبرگ]] چ حکومت بنان دی کوشش کیتی ۔ اوہ اوتھے 2 مئی 1945 نوں [[ولہلم کیٹل]] دے تحت ''اوبرکمانڈو ڈیر ویرمچٹ'' (اوکے ڈبلیو، انگریزی: 'ہائی کمانڈ آف دی آرمڈ فورسز') دے نال رلتی ہویا، جہڑا پہلے [[پوٹسڈیم|پوٹسڈم دے]] نیڑے کرمپنٹز چ منتقل ہو گیا سی، تے فیر [[برلن دی لڑائی|برلن دی لڑائی دے]] دوران رائنسبرگ چ منتقل ہو گیا سی۔ ڈونٹز نے اپنی حکومت نو غیر سیاسی پیش کرن دی کوشش کیتی۔ تاہم، نازی ازم دی کوئی تردید نئیں سی، [[نازی پارٹی|نازی پارٹی تے]] پابندی نئیں سی، معروف نازیاں نوں حراست چ نئیں لیا گیا سی، تے نازی ازم دیاں علامتاں اپنی تھاں تے رہیاں۔ انہاں کوتاہیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں ، نہ تاں سوویتاں نے تے نہ ہی امریکیاں نے ڈونٹز یا فلنسبرگ حکومت نو‏‏ں جرمن ریاست د‏‏ی نمائندگی کرنے دے قابل تسلیم کيتا۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (October 2025)">حوالہ دی لوڑ اے</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> ہٹلر دی موت تے، جرمن فوجاں لا روچیل ، سینٹ نازائر ، لورینٹ ، ڈنکر تے چینل جزیرے دے بحر اوقیانوس دے جیباں چ رہیاں؛ یونانی جزیرے [[کریٹ]] ، روڈس تے [[جزائر ڈوکینیز|ڈوڈیکانیس]] ؛ ناروے دا زیادہ تر حصہ; ڈنمارک؛ شمال مغربی نیدرلینڈز; شمالی کروشیا; شمالی اٹلی; آسٹریا; بوہیمیا تے موراویا ; لیٹویا چ کورلینڈ جزیرہ نما; پولینڈ چ ہیل جزیرہ نما تے جرمنی چ [[ہامبرگ|ہیمبرگ]] ول، برطانوی تے کینیڈین افواج دا سامنا کرنا پیا; میکلینبرگ ، پومیرینیا تے محاصرے آلے شہر [[وروسلاو|بریسلاو]] چ، سوویت افواج دا سامنا کرنا پیا; تے جنوبی باویریا چ برچٹسگاڈن دی طرف، امریکی تے فرانسیسی افواج دا سامنا کرنا پیا۔ <ref>{{Cite book|last=Kershaw|first=Ian|title=The End; Germany 1944–45|url=https://archive.org/details/enddefiancedestr00kers_0|date=2012|pages=[https://archive.org/details/enddefiancedestr00kers_0/page/299 298]}}</ref> == ہتھیار سٹن دی دستاویز == [[فائل:German_instrument_of_surrender2.jpg|thumb| ہتھیار سٹن دی دستاویز دا آلہ]] سوویت یونین ، ریاستہائے متحدہ تے برطانیہ دے نمائندےآں نے پورے 1944 وچ یورپی ایڈوائزری کمیشن (ای اے سی) دے ذریعے کم کردے ہوئے اک متفقہ ہتھیار ڈالنے د ی دستاویز تیار کرنے د ی کوشش کيتی جو جرمنی دے اندر نازی طاقت دے ممکنہ حالات وچ فوجی یا سول حکام دے ذریعہ ختم ہونے دے لئی استعمال ہوسک ے ، تے نازی بادشاہت دے بعد د‏‏ی حکومت اس وقت مخالف ہتھیاراں د‏‏ی تلاش کررہی سی۔ جنوری 1944 تک، ای اے سی وچ ورکنگ سکیورٹی کمیٹی نے تجویز پیش کیتی:   کمیٹی نے ہور مشورہ دتا کہ ہتھیار سٹن دے دستاویز تے جرمن ہائی کمانڈ دے نمائندیاں دے دستخط کیتے جان۔ اس سفارش دے پچھے غور و فکر نام نہاد اسٹاب ان دی بیک متھ دی تکرار نو روکنا سی، جتھے جرمنی چ انتہا پسنداں نے دعوی کیتا کہ 11 نومبر 1918 دے جنگ بندی تے صرف شہریاں نے دستخط کیتے سن، اس لیی فوج دی ہائی کمانڈ نے شکست دے آلے دی کوئی ذمہ داری نئیں لئی یا شکست دے اپنے لئی۔{{حوالہ لوڑیندا|date=October 2025}}<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (October 2025)">حوالہ دی لوڑ اے</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> کمیٹی دیاں پیش گوئیاں نال ہر کوئی متفق نئیں سی۔ ای اے سی چ برطانوی نمائندے، سفیر سر ولیم اسٹرینگ نے دعوی کیتا:   جرمنی دے لئی ہتھیار ڈالنے د‏‏ی شرائط اُتے ابتدائی طور اُتے 14 جنوری 1944 نو‏‏ں ای اے سی دے پہلے اجلاس وچ تبادلہ خیال کيتا گیا سی۔ اک قطعی تن حصےآں اُتے مشتمل متن اُتے 28 جولائی 1944 نو‏‏ں اتفاق کيتا گیا تے تن اتحادی طاقتاں نے اسنو‏ں اپنایا۔ پہلا حصہ اک مختصر دیباچہ اُتے مشتمل سی: "جرمن حکومت تے جرمن ہائی کمانڈ ، جرمن مسلح افواج د‏‏ی زمین ، سمندر تے ہوا وچ مکمل شکست نو‏‏ں تسلیم کردے ہوئے تے تسلیم کردے ہوئے ، ایدے نال جرمنی دے غیر مشروط ہتھیار ڈالنے دا اعلان کردے ني‏‏‏‏ں۔" دوسرا حصہ ، آرٹیکلز 1–5 ، جرمن ہائی کمانڈ دے ذریعہ زمین ، سمندر تے ہوا وچ تمام افواج دے فوجی ہتھیار ڈالنے تو‏ں متعلق سی ، انہاں دے ہتھیاراں دے ہتھیار ڈالنے تو‏ں ، جرمن حدود تو‏ں باہر کسی وی علاقے تو‏ں انخلاء تو‏ں جداں کہ اوہ 31 دسمبر 1937 نو‏‏ں کھڑے سن ، تے جنگی قیدیاں د‏‏ی حیثیت تو‏ں انہاں د‏‏ی ذمہ داری تو‏ں متعلق ا‏‏ے۔ تیجا حصہ، آرٹیکل 6 توں 12، جرمن حکومت ولوں اپنے تقریباً تمام اختیارات تے اختیارات دے اتحادی نمائندےآں دے سامنے ہتھیار سٹن، قیدیاں تے جبری مزدوراں دی رہائی تے وطن واپسی، ریڈیو نشریات دے خاتمے، انٹیلی جنس تے معلومات دی فراہمی، ہتھیاراں تے بنیادی ڈھانچے دی دیکھ بھال، جنگی رہنماواں دی قیادت، جرائم تے جرائم دی طاقت توں متعلق اے۔ اتحادی نمائندےآں نو‏‏ں اعلانات ، احکامات ، آرڈیننسز تے ہدایات جاری کرنے دے لئی "جرمنی د‏‏ی مکمل شکست تو‏ں پیدا ہونے والی اضافی سیاسی ، انتظامی ، معاشی ، مالی ، فوجی تے ہور ضروریات" دا احاطہ کرنا۔ تیسرے حصے وچ کلیدی مضمون آرٹیکل 12 سی ، جس وچ ایہ شرط سی کہ جرمن حکومت تے جرمن ہائی کمان تسلیم شدہ اتحادی نمائندےآں دے کسی وی اعلانات ، احکامات ، آرڈیننسز تے ہدایات د ی مکمل تعمیل کرن گے۔ اتحادیاں نے اس نو نقصانات دی معاوضے تے معاوضے دے انتظامات مسلط کرن دی لامحدود گنجائش دی اجازت دے طور تے سمجھیا۔ آرٹیکل 13 تے 14 نے ہتھیار سٹن دی تاریخ تے قطعی متناں دی زباناں دی وضاحت کیتی۔ فروری 1945 وچ [[یالٹا کانفرنس|یالٹا کانفرنس نے]] ہتھیار ڈالنے د‏‏ی شرائط د‏‏ی ہور ترقی د‏‏ی راہنمائی د‏‏ی سی ، کیونجے اس گل اُتے اتفاق کيتا گیا سی کہ جنگ دے بعد جرمنی د‏‏ی انتظامیہ نو‏‏ں سوویت یونین ، برطانیہ ، فرانس تے ریاستہائے متحدہ دے لئی چار قبضہ زوناں وچ تقسیم کيتا جائے گا۔ <ref>{{Cite book|date=1990}}</ref> یالٹا وچ ایہ وی اتفاق کیتا گیا کہ جولائ‏ی 1944 دے ہتھیار ڈالنے دے متن وچ اک اضافی شق "12a" شامل کيتی جائے گی۔ اس وچ آکھیا گیا اے کہ اتحادی نمائندے "ایہو جہے اقدامات کرن گے، جس وچ جرمنی دی مکمل تخفیف، غیر فوجی کاری تے ٹوٹے ٹوٹے شامل نیں کیونکہ اوہ مستقبل دے امن تے سلامتی لئی ضروری سمجھدے نیں"۔ فرانسیسی جمہوریہ دی عارضی حکومت ، تاہم، یالٹا معاہدے دی فریق نئیں سی تے اس نوں تسلیم کرن توں انکار کر دتا، جس نے اک سفارتی مسئلہ پیدا کیتا کیونکہ ای اے سی دے متن وچ اضافی شق دی باقاعدہ شمولیت ناگزیر طور تے کسی وی تقسیم دے فیصلے وچ برابر دی نمائندگی لئی فرانسیسی مطالبہ پیدا کرے گی۔ جد کہ ایہ حل نئیں ہویا، ای اے سی متن دے دو ورژن سن، اک "ڈسمبرمنٹ کلاز" دے نال تے اک بغیر۔ <ref name="Mosely 1950 487" /> مارچ 1945 دے آخر تک ، برطانوی حکومت نے شک کرنا شروع کر دتا کہ آیا ، اک بار جدو‏ں جرمنی مکمل طور اُتے غالب ہوجائے گا ، تاں نازی دے بعد کوئی جرمن سول اتھارٹی ہوئے گی جو ہتھیار ڈالنے دے دستاویز اُتے دستخط کرنے یا اس د‏ی شقاں نو‏‏ں نافذ کرنے دے قابل ہوئے گی۔ انہاں نے تجویز پیش کيتی کہ ای اے سی دے متن نو‏‏ں اتحادی طاقتاں دے ذریعہ جرمنی د‏‏ی شکست دے یکطرفہ اعلان دے طور اُتے دوبارہ تیار کيتا جانا چاہیے ، تے جرمن ریاست د‏‏ی مکمل تحلیل دے بعد انہاں دے سپریم اتھارٹی دے مفروضے دے طور اُتے۔ ایہ اس شکل وچ سی کہ ای اے سی دے ذریعہ متفقہ متن نو آخر کار جرمنی دی شکست دے حوالے نال اعلامیہ دے طور تے نافذ کیتا گیا۔ دراں اثنا ، مغربی اتحادیاں دے مشترکہ چیفس آف اسٹاف نے اگست 1944 وچ مقامی فوجی ہتھیار ڈالنے د‏‏ی شرائط دے لئی عام رہنما خطوط اُتے اتفاق کيتا جو کسی وی ہتھیار ڈالنے والی جرمن افواج دے نال ختم کيتا جائے۔ انہاں نے حکم دتا کہ ہار مننا غیر مشروط ہونا چاہیدا اے تے مقامی ہتھیار سٹن دے خالص فوجی پہلوؤاں تک محدود ہونا چاہیدا اے تے دشمن نو کوئی عہد نئیں دتا جانا چاہیدا۔ اوہ ہتھیار سٹنا ہتھیار سٹن دے کسی وی بعد دے عام آلے دے تعصب دے بغیر ہونا سی جہڑا جزوی ہتھیار سٹن دی کسی وی دستاویز دی جگہ لے سکدا سی تے جہڑا تن بنیادی اتحادی طاقتاں دے ذریعہ جرمنی تے مشترکہ طور تے مسلط کیتا جائے گا۔ انہاں رہنما خطوط نے اپریل تے مئی 1945 وچ مغربی اتحادیاں دے سامنے جرمن افواج دے جزوی ہتھیار ڈالنے دے سلسلے د ی بنیاد تشکیل دتی جدوں جرمن ہتھیار سٹے گئے، ای اے سی متن نو اک آسان، صرف فوجی ورژن دے ذریعہ تبدیل کر دتا گیا جہڑا اٹلی چ جرمن افواج دے جزوی ہتھیار سٹن دے آلے دے الفاظ دی بنیاد تے سی جس تے کیسرٹا دے ہتھیار سٹن تے دستخط کیتے گئے سن۔ تبدیلی دی وجوہات متنازعہ ہن لیکن جرمن دستخط کرن آلیاں دی مکمل متن دی شقاں تے اتفاق کرن دی صلاحیت یا فرانسیسیاں نوں "تقسیم شق" دے بارے چ مسلسل غیر یقینی صورتحال دے بارے چ اظہار کیتے جا رئے تحفظات دے بارے چ شعور دی عکاسی کر سکدی اے۔ == جزوی ہتھیار سٹن دے آلات == === اٹلی تے مغربی آسٹریا وچ جرمن افواج === اٹلی چ جرمن فوجی کمانڈر جزوی ہتھیار سٹن لئی خفیہ مذاکرات کر رئے سی; جس تے 29 اپریل 1945 نوں کیسرٹا چ دستخط کیتے گئے سن، 2 مئی نوں لاگو ہون لئی۔ فیلڈ مارشل البرٹ کیسلنگ ، اوکے ڈبلیو ساؤتھ لئی مجموعی فوجی کمانڈ دے نال، ابتدائی طور تے ہتھیار سٹن دی مذمت کیتی; لیکن اک وار جدوں ہٹلر دی موت دی تصدیق ہو گئی، تے اس تے اتفاق کیتا۔ === شمال مغربی جرمنی ، نیدرلینڈز ، ڈنمارک تے شلیسوگ ہولسٹین وچ جرمن افواج === [[فائل:Teilkapitulation_–_040545.jpg|left|thumb| فیلڈ مارشل سر برنارڈ منٹگمری (سجے پاسے توں دوجے نمبر تے بیٹھے ہوئے) نے 4 مئی 1945 نوں ریئر ایڈمرل ویگنر تے ایڈمرل وان فریڈبرگ ولوں ویکھے گئے ہتھیار سٹن دیاں شرطاں تے دستخط کیتے۔]] 4 مئی 1945 نو‏‏ں ، ڈونٹز حکومت د‏‏ی ہدایات دے تحت تے برطانوی تے کینیڈین 21 واں آرمی گروپ دا سامنا کرنے والی جرمن افواج نے 5 مئی نو‏‏ں نافذ ہونے دے لئی لونبرگ ہیتھ وچ ہتھیار ڈالنے دے اک ایکٹ اُتے دستخط کیتے۔ === جنوبی جرمنی وچ جرمن افواج === مئی 1945 نوں، باویریا تے جنوب مغربی جرمنی چ تمام جرمن افواج نے میونخ دے باہر ہار چ امریکیاں دے سامنے ہتھیار سٹن دے اک ایکٹ تے دستخط کیتے؛ مئی نوں لاگو ہون آلا اے۔ کاسرٹا دے ہتھیار سٹن دی حوصلہ افزائی مقامی جرمن فوجی کمانڈ دے اندروں پیدا ہوئی سی; لیکن 2 مئی 1945 تو‏ں ، ڈونٹز حکومت نے اس عمل دا کنٹرول سنبھال لیا ، مغرب وچ مسلسل جزوی ہتھیار ڈالنے د‏‏ی اک جان بوجھ کر پالیسی دا پیچھا کیتا تاکہ وقت دے لئی کھیلیا جاسک ے تاکہ زیادہ تو‏ں زیادہ مشرقی فوجی تشکیلات نو‏‏ں مغرب د‏‏ی طرف لیایا جاسک ے تاکہ انہاں نو‏‏ں سوویت یا یوگوسلاوی قید تو‏ں بچایا جاسک ے ، تے انہاں نو‏ں برطانوی تے امریکیاں دے حوالے کردتا جائے۔ اس دے علاوہ ، ڈونیٹز نے ہیلا جزیرہ نما تے آس پاس دے بالٹک ساحلی علاقےآں تو‏ں سمندر دے ذریعے فوجیاں تے شہریاں نو‏‏ں خارج کرنے دا سلسلہ جاری رکھنے د‏‏ی امید کيتی۔ ڈونیٹز تے کیٹل نو‏‏ں سوویت افواج دے سامنے ہتھیار ڈالنے دے کسی وی احکامات نو‏‏ں جاری کرنے دے خلاف حل کيتا گیا سی ، نہ صرف بالشویک مخالفت تو‏ں ، بلکہ اس لئی وی کہ اوہ پراعتماد نئيں ہوسکدے سن کہ انہاں د‏‏ی اطاعت کيت‏ی جائے گی ، تے اس دے نتیجے وچ لڑائی جاری رکھنے والے فوجیاں نو‏‏ں براہ راست حکم تو‏ں انکار کرنے د‏‏ی پوزیشن وچ رکھ سکدے سن ، اس طرح انہاں نو‏‏ں کسی وی قانونی تحفظ دے طور اُتے [[جنگی قیدی|جنگی قیدیاں]] تو‏ں محروم کردتا گیا سی۔ مغرب وچ ایہ ہتھیار ڈالنے والےآں نے مغربی اتحادیاں تے جرمن افواج دے درمیان تقریبا تمام محاذاں اُتے دشمنی نو‏‏ں ختم کرنے وچ کامیابی حاصل کيتی سی۔ تاہم، اس دے نال ہی، ڈونٹز حکومت دے نشریاتی احکامات نے کورلینڈ، بوہیمیا تے میکلنبرگ وچ سوویت افواج دے سامنے جرمن ہتھیار ڈالنے دے کسی وی عمل د ی مخالفت جاری رکھی؛ درحقیقت برلن تے بریسلاؤ دوناں چ جاری ہتھیار سٹن دے مذاکرات دا مقابلہ کرن دی کوشش کر رئے نے۔ چڑھدے چ جرمن فوجاں نوں مغرب ول لڑن دا حکم دتا گیا۔ اس گل توں آگاہ ہو کے، جے ایہ جاری رہندا اے، تے سوویت کمانڈ نوں شک ہووے گا کہ مغربی اتحادی اک وکھ امن دا ارادہ رکھدے نیں (جیویں کہ واقعی ڈونٹز دا ارادہ سی)، آئزن ہاور نے طے کیتا کہ مغرب وچ کوئی ہور جزوی ہتھیار سٹن تے اتفاق نئیں کیتا جائے گا؛ لیکن اس دے بجائے ڈونٹز حکومت نو ہدایت دتی کہ اوہ [[رائیم|ریمز]] اچ سپریم ہیڈ کوارٹر الائیڈ ایکسپیڈیشنری فورس (SHAEF) دے ہیڈ کوارٹر اچ نمائندے بھیجے، تاکہ سوویتاں سمیت تمام اتحادی طاقتاں دے سامنے بیک وقت تمام جرمن افواج دے عام ہتھیار سٹن دی شرائط تے اتفاق کیتا جا سکے۔ انہاں ہتھیار ڈالنے دے بعد ، میدان وچ وڈی باقی جرمن افواج وچ کروشیا وچ یوگوسلاو افواج دا سامنا کرنے والی آرمی گروپ ای ، میکلنبرگ وچ سوویت افواج دا سامنا کرنے والی آرمی گروپ وسٹولا د ی باقیات ، تے مشرقی بوہیمیا تے موراویا وچ سوویت افواج دا سامنا کرنے والی آرمی گروپ سینٹر ، جو پراگ بغاوت دے وحشیانہ دباؤ وچ ملوث سن ۔ تقریباً 400,000 اچھی طرح نال لیس جرمن فوجیاں دی اک قبضہ کرن آلی فوج جنرل فرانز بوہمے دی کمان ہیٹھ ناروے چ رہی، جہدے نال 6 مئی دے شروع چ سویڈن چ جرمن وزیر نے رابطہ کیتا سی، تاکہ ایہ تعین کیتا جا سکے کہ غیر جانبدار سویڈن دے نال غیر جانبدار سویڈن دے نال ہور جزوی ہتھیار سٹن دا بندوبست کیتا جا سکدا اے، لیکن اک جرنیل دے علاوہ کجھ وی نئیں کرنا چاہندا سی۔ جرمن ہائی کمانڈ یعنی او کے ڈبلیو توں ہتھیار سٹن دا حکم۔ انہاں جزوی ہتھیار ڈالنے دے بعد (تے ریمس وچ دستخط) جرمنی نے برلن وچ اتحادی فریق دے سامنے ہتھیار ڈالنے دے لئی اپنی آخری دستاویز اُتے دستخط کیتے۔ == ہتھیار سٹن دی تقریب == === ریمز چ ہتھیار سٹن دی ابتدائی دستاویز === [[فائل:Colonal_General_Alfred_Jodl,_Chief_of_Staff_under_the_Doenitz_Regime,_signs_the_document_of_unconditional_surrender...._-_NARA_-_195338.jpg|thumb| جنرل [[ایلفرڈ جوڈل|الفریڈ جوڈل]] فرانس دے [[رائیم|شہر ریمس]] وچ غیر مشروط ہتھیار سٹن دے ہتھیار سٹن دے کاغذات تے دستخط کردے ہوئے]] ڈونٹز دے نمائندے، ایڈمرل ہنس-جارج وان فریڈبرگ نے 6 مئی نوں اس نوں دسیا کہ آئزن ہاور ہن "سارے محاذاں تے فوری، بیک وقت تے غیر مشروط ہتھیار سٹن" تے اصرار کر رہیا اے۔ جنرل [[ایلفرڈ جوڈل|الفریڈ جوڈل]] نو ریمز بھیجیا گیا سی تاکہ آئزن ہاور نو دوجی صورت چ قائل کرن دی کوشش کیتی جا سکے، لیکن آئزن ہاور نے 6 ویں نوں رات 9:00 وجے اعلان کر کے کسی وی گل بات نو شارٹ سرکٹ کر دتا کہ، مکمل ہار منن دی عدم موجودگی چ، اوہ برطانوی تے امریکی لائناں نو 8 مئی دے وسط تے ہتھیار سٹن آلی جرمن افواج دے لیی بند کر دیوے گا تے باقی بمباری دے خلاف بمباری دوبارہ شروع کر دیوے گا۔ جرمن دے زیر قبضہ عہدے تے قصبے۔ جوڈل نے اس پیغام نو ڈونٹز نو ٹیلی گراف کیتا، جس نے جواب دتا، اس نو غیر مشروط ہتھیار سٹن دے آلے تے دستخط کرن دا اختیار دتا، لیکن 48 گھنٹے دی تاخیر دے مذاکرات دے تابع، بظاہر ہتھیار سٹن دے حکم نو باہر آلی جرمن فوجی یونٹاں تک پہنچان دے قابل بنان دے لی۔ اس دے نتیجے وچ ، ہتھیار ڈالنے دے پہلے دستاویز اُتے 7 مئی 1945 نو‏‏ں ریمز وچ 02:41 [[مرکزی یورپی وقت|وسطی یورپی وقت (سی ای ٹی)]] اُتے دستخط کیتے گئے۔ دستخط اک سرخ اٹاں دے سکول ہاؤس، Collège Moderne et Technique de Reims وچ ہویا ، جو SHAEF ہیڈ کوارٹر دے طور تے کم کردا سی۔ ایہہ ہن Surrender Museum اے . ایہ 8 مئی نو 23:01 سی ای ٹی (رات 11:00 وجے، برٹش ڈبل سمر ٹائم دے اک منٹ بعد) تے لاگو ہونا سی، 48 گھنٹے دی رعایت دی مدت حتمی مذاکرات دے آغاز توں واپس تریخ دتی گئی سی۔ جرمن مسلح افواج دے غیر مشروط ہتھیار ڈالنے اُتے جوڈل نے اوکے ڈبلیو د‏‏ی طرف تو‏ں دستخط کیتے سن ۔ جنرل والٹر بیڈل سمتھ نے اتحادی مہم جوئی فورس دے سپریم کمانڈر تے سوویت ہائی کمانڈ د‏‏ی طرف تو‏ں جنرل آئیون سسلوپاروف د‏‏ی طرف تو‏ں دستخط کیتے۔ فرانسیسی میجر جنرل فرانسوا سیوز نے سرکاری گواہ دے طور تے دستخط کیتے۔ آئزن ہاور نے سوویت ہائی کمانڈ دے جنرل الیکسی انٹونوف دے نال مشاورت دے نال پورے کم چ اگے ودھایا سی; تے اس د‏ی درخواست اُتے ، جنرل سسلوپاروف نو‏‏ں ہتھیار ڈالنے دے مذاکرات وچ سوویت ہائی کمانڈ د‏‏ی نمائندگی کرنے دے لئی SHAEF ہیڈ کوارٹر وچ سیکنڈ کيتا گیا سی۔ ہتھیار سٹن دے ایکٹ دا متن 7 مئی دے سویرے جنرل انتونوف نوں ٹیلی گراف کیتا گیا سی، لیکن ہتھیار سٹن دی تقریب دے ویلے تک سوویت منظوری دی کوئی تصدیق نئیں ملی سی، تے نہ ای ایس گل دی تصدیق سی کہ جنرل سسلوپارو نوں سوویت ہائی کمانڈ دی نمائندگی کرن دے طور تے دستخط کرن دا اختیار دتا گیا سی۔ اس دے مطابق، آئزن ہاور نے سسلوپاروف دے نال اتفاق کیتا کہ اک وکھرا متن جرمن ایلچیاں دے دستخط کیتے جان؛ ایہہ عہد کیتا گیا کہ جرمن مسلح افواج چوں ہر اک دے مکمل طور تے بااختیار نمائندے اتحادی ہائی کمانڈز ولوں نامزد کردہ ویلے تے تھاں تے ہتھیار سٹن دے عمل دی باقاعدہ توثیق چ رلت کرن گے۔ ==== ہتھیار سٹن دے ابتدائی دستاویز دا متن ====   === برلن چ ہتھیار سٹن دی قطعی دستاویز === [[فائل:Zhukov_reads_capitulation_act.jpg|thumb| مارشل [[گیورگی زوکوف|جارجی ژوکوف]] برلن وچ جرمن ہتھیار سٹن دا بیان پڑھدے ہوئے۔ اس دے سجے پاسے ایئر چیف مارشل سر آرتھر ٹیڈر بیٹھے ہوئے ہن۔]] [[فائل:Kapitulationserklaerung_der_Deutschen_Wehrmacht,_8_Mai_1945.jpg|thumb| ہتھیار سٹن دا جرمن آلہ، 8 مئی 1945 ( میوزیم برلن-کارلشورسٹ وچ دکھایا گیا)]] ریمز دے دستخط دے تقریباً چھ گھنٹے بعد، سوویت ہائی کمانڈ ولوں اک جواب موصول ہویا جس وچ آکھیا گیا سی کہ ہتھیار سٹن دا ایکٹ ناقابل قبول سی، دوناں دی وجہ توں کہ متن ای اے سی ولوں متفقہ متن توں مختلف سی، تے ایس لئی کہ سسلوپاروف نوں دستخط کرن دا اختیار نئیں دتا گیا سی۔ <ref name="Ziemke 1990 258">{{Cite book|last=Ziemke|first=Earl Frederick|title=The US Army and the Occupation of Germany 1944–1946|publisher=Center of Military History, United States Army|date=1990|page=258}}</ref> ایہ اعتراضات، تاہم، بہانے سن; سوویت اعتراض دا بنیادی اعتراض ایہ سی کہ ہتھیار سٹن دا عمل اک منفرد، واحد، تاریخی واقعہ ہونا چاہیدا اے جہڑا حتمی فتح وچ سوویت لوکاں دے معروف یوگدان دی مکمل عکاسی کردا اے۔ انہاں نے برقرار رکھیا کہ اسنو‏ں آزاد شدہ علاقے اُتے نئيں منعقد کيتا جانا چاہیے جو جرمن جارحیت دا شکار ہويا سی ، بلکہ حکومت د‏‏ی نشست اُتے جتھ‏ے تو‏ں اوہ جرمن جارحیت ابھری: برلن۔ مزید برآں ، سوویتاں نے اشارہ کيتا کہ ، اگرچہ ریمس وچ دستخط شدہ ہتھیار ڈالنے د‏‏ی شرائط دے تحت جرمن افواج نو‏‏ں تمام فوجی سرگرمیاں نو‏‏ں روکنے تے اپنی موجودہ عہدےآں اُتے رہنے د‏‏ی ضرورت سی ؛ اوہناں نوں واضح طور تے اپنے ہتھیار رکھن تے اپنے آپ نوں دین دی لوڑ نئیں سی، "ایتھے جو ہونا اے اوہ جرمن فوجیاں دا ہتھیار سٹنا اے، اپنے آپ نوں قیدیاں دے طور تے دین"۔ <ref>{{Cite book|last=Jones|first=Michael|title=After Hitler: The Last Days of the Second World War in Europe|year=2015|url=https://archive.org/details/afterhitlerlastd0000jone|publisher=John Murray}}</ref> آئزن ہاور نے فوری طور تے اتفاق کیتا، تسلیم کیتا کہ ریمز وچ دستخط شدہ ہتھیار سٹن دے عمل نو "غیر مشروط فوجی ہتھیار سٹن دا اک مختصر آلہ" سمجھیا جانا چاہیدا اے، تے جرمن ہائی کمانڈ دے صحیح طور تے تسلیم شدہ نمائندےآں دے نال اک سوٹ دے "زیادہ باقاعدہ دستخط" دے لئی شرکت دا عہد کیتا جہدی صدارت مارہالجی نے [[گیورگی زوکوف|ژوکو]] وچ لکھیا سی۔ [[برلن]] (نازی جرمنی دا راجگڑھ) 8 مئی نوں۔ <ref name="chaney" /> مزید برآں ، انہاں نے اک وضاحتی بیان جاری کيتا کہ بیان کردہ آخری تاریخ دے بعد سوویتاں دے خلاف لڑائی جاری رکھنے والی کوئی وی جرمن افواج "ہن اس دے پاس فوجیاں دا درجہ نئيں ہوئے گا"؛ <ref name="Jones 2015 259">{{Cite book|last=Jones|first=Michael|title=After Hitler: The Last Days of the Second World War in Europe|year=2015|url=https://archive.org/details/afterhitlerlastd0000jone|publisher=John Murray}}</ref> تے اس لیی، جے اوہ امریکیاں یا انگریزاں دے سامنے ہتھیار سُٹ دیندے، تے فیر سوویت قید چ واپس دے دتے جان گے۔ ریمز دستخط دا اثر جرمن افواج تے مغربی اتحادیاں دے وچکار موثر جنگ بندی دے استحکام تک محدود سی۔ تاہم، مشرق چ لڑائی مسلسل جاری رہی، خاص طور تے جدوں جرمن افواج نے ہن پراگ بغاوت دے خلاف اپنا فضائی تے زمینی حملہ تیز کر دتا، جد کہ بالٹک دے پار جرمن فوجیاں دا سمندری انخلاء جاری رہیا۔ ڈونٹز نے نويں حکم جاری کیتے کہ سوویت افواج دے خلاف مزاحمت نو‏‏ں برقرار رکھیا جانا چاہیے ، 48 گھنٹے د‏‏ی رعایتی مدت تو‏ں فائدہ اٹھاندے ہوئے جرمن فوجی یونٹاں نو‏‏ں سوویت قید تو‏ں بچانے د‏‏ی دوگنی کوششاں دا حکم دتا؛ تے ایہ جلدی ای واضح ہو گیا کہ اس نے بد نیتی نال ریمز وچ اک عام ہتھیار سٹن دا اختیار دتا سی، تے اس دے نتیجے وچ نہ تے سوویت کمانڈ تے نہ ہی جرمن افواج ریمز دے ہتھیار سٹن نو قبول کرن گیاں جہڑا اوہناں دے وچکار دشمنی دے خاتمے دے طور تے اثر انداز ہوندا اے۔ جنرل فرڈینینڈ شورنر نے آرمی گروپ سینٹر دی کمانڈ کردے ہوئے ، 8 مئی 1945 نو‏‏ں اپنے فوجیاں نو‏‏ں اک پیغام نشر کيتا جس وچ "جھوٹی افواہاں" د‏‏ی مذمت کيتی گئی سی کہ اوکے ڈبلیو نے سوویت کمانڈ دے نال نال مغربی اتحادیاں دے سامنے ہتھیار ڈال دتے سن ؛ "تاہم مغرب چ جدوجہد ختم ہو چکی اے۔ لیکن بالشویکاں دے سامنے ہتھیار سٹن دا کوئی سوال نئیں ہو سکدا۔" [[فائل:Акт_о_капитуляции_Германии_1945.jpg|thumb| سوویت اخبار ''[[پراودا]]'' وچ ہتھیار سٹن دا جرمن آلہ ، 9 مئی 1945]] نتیجے دے طور تے، آئزن ہاور نے تن جرمن مسلح افواج چوں ہر اک دے چیف کمانڈراں نوں 8 مئی دے شروع چ فلنسبرگ توں برلن اڈان دا بندوبست کیتا؛ جتھے اوہناں نوں دن بھر رات 10:00 وجے تک انتظار کیتا گیا جدوں اتحادی وفد پہنچیا، جس ویلے اوہناں نوں ترمیم شدہ ہتھیار سٹن دا متن فراہم کیتا گیا۔ فوجی ہتھیار سٹن دے قطعی ایکٹ نوں 8 مئی نوں ادھی رات توں پہلاں برلن- کارلشورسٹ وچ سوویت فوجی انتظامیہ دی سیٹ تے دستخط کرن دی تاریخ دتی گئی سی، جو ہن میوزیم برلن-کارلشورسٹ دا مقام اے۔ چونکہ آئزن ہاور نے مغربی یورپ دے لئی سپریم اتحادی کمانڈر دے طور اُتے تکنیکی طور اُتے ژوکوف تو ں آگے نکلیا ، لہذا مغربی اتحادیاں د ی طرف تو ں دستخط کرنے دا عمل انہاں دے نائب ، ایئر چیف مارشل آرتھر ٹیڈر دے پاس منتقل ہويا۔ ریمز ہتھیار سٹن دے متن وچ مجوزہ سوویت ترامیم نو‏‏ں مغربی اتحادیاں نے بغیر کسی دشواری دے قبول کيتا؛ لیکن اتحادی دستخط کرن آلیاں دی شناخت تے نامزدگی زیادہ پریشانی دا باعث ثابت ہوئی۔ فرانسیسی افواج SHAEF کمانڈ دے تحت کم کردیاں سن ، لیکن جنرل [[چارلس ڈیگال|ڈی گال]] مطالبہ کررہے سن کہ جنرل ڈی ٹاسینی فرانسیسی ہائی کمانڈ دے لئی وکھ دستخط کرن؛ لیکن اس صورت وچ ایہ سیاسی طور اُتے ناقابل قبول ہوئے گا کہ قطعی ہتھیار ڈالنے د ی دستاویز اُتے کوئی امریکی دستخط نہ ہوئے ، جدو ں کہ سوویت مجموعی طور اُتے تن تو ں زیادہ اتحادی دستخط کنندگان دے ہونے اُتے اتفاق نئيں کرن گے - جنہاں وچو ں اک ژوکوف ہونا پڑے گا۔ بار بار ری ڈرافٹ دے بعد، جہناں چوں سب نو ترجمہ تے دوبارہ ٹائپ کرن دی لوڑ سی، آخر کار ایہ اتفاق کیتا گیا کہ فرانسیسی تے امریکی دوناں دستخط گواہ دے طور تے ہون گے۔ لیکن نتیجہ ایہ نکلیا کہ حتمی ورژن ادھی رات دے بعد تک دستخط کرن دے لی تیار نئیں سن۔ نتیجے دے طور تے، جسمانی دستخط 9 مئی، وسطی یورپی ویلے دے تقریباً 01:00 وجے تک تاخیر کر دتا گیا; تے فیر ریمز معاہدے تے مغربی رہنماواں ولوں پہلے ای کیتے گئے ہتھیار سٹن دے عوامی اعلاناں دے مطابق ہون لئی 8 مئی نوں بیک ڈیٹ کیتا گیا۔ <ref name="Kershaw 2012 372" /> اُتے ، سرکاری سوویت اعلامیہ وچ کہیا گیا اے کہ دستخط 8 مئی نو‏‏ں 22:43 سی ای ٹی اُتے ہويا ، جس دا مطلب ایہ اے کہ جرمنی دے ہتھیار ڈالنے تو‏ں پہلے ہی دستخط ہوئے۔ فوجی ہتھیار سٹن دا قطعی ایکٹ ریمز دے دستخط توں بنیادی طور تے تن جرمن دستخط کرن آلیاں دی لوڑ دے سلسلے چ مختلف سی، جہڑے جرمن ہائی کمانڈ دے نال مل کے تناں مسلح افواج دی مکمل نمائندگی کر سکدے سن۔ نئیں تے ترمیم شدہ متن نے اک توسیعی آرٹیکل 2 پیش کیتا، ہنڑ جرمن افواج نو غیر مسلح کرن تے اپنے ہتھیار مقامی اتحادی کمانڈراں دے حوالے کرن دی لوڑ اے۔ اس شق دا اثر ایہ یقینی بنانا سی کہ جرمن فوجی افواج نہ صرف باقاعدہ اتحادی افواج دے خلاف فوجی کارروائیاں بند کرن گیاں؛ لیکن اپنے آپ نو وی بے ہتھیار کر دین گے، تحلیل کرن گے، تے قید چ لے جاون گے۔ فیلڈ مارشل کیٹل نے ابتدائی طور تے ترمیم شدہ متن توں انکار کیتا، تے تجویز پیش کیتی کہ ہتھیار سٹن آلی جرمن افواج نو 12 گھنٹے دی اضافی رعایتی مدت دتی جائے، اس توں پہلے کہ اوہ آرٹیکل 5 دے تحت عدم تعمیل دے لیی سزا دینے آلی کارروائی دا شکار ہو سکن۔ اس واقعے وچ، اس نوں ژوکوف دی زبانی یقین دہانی نال مطمئن ہونا پیا۔ ایڈمرل فریڈ برگ جرمن افواج دا واحد نمائندہ سی جو 4 مئی 1945 نو‏‏ں لونبرگ ہیتھ ، 7 مئی نو‏‏ں ریمس وچ تے 8 مئی 1945 نو‏‏ں برلن وچ ہتھیار ڈالنے دے جرمن آلات اُتے دستخط کرنے اُتے موجود سی۔ ==== ہتھیار سٹن دے قطعی آلے دا متن ====  {{Blockquote|فوجی ہتھیار سٹن دا عمل # اسی تھلے دستخط شدہ، جرمن ہائی کمانڈ دے اختیار نال کم کردے ہوئے، ایدے نال سپریم کمانڈر، الائیڈ ایکسپیڈیشنری فورس تے بیک وقت ریڈ آرمی دی سپریم ہائی کمانڈ دے سامنے غیر مشروط طور تے ہتھیار سٹدے آں، زمین، سمندر تے ہوا تے موجود تمام افواج جہڑیاں اس تاریخ تے جرمن کنٹرول دے تحت ہن۔ # جرمن ہائی کمان فوری طور تے تمام جرمن فوجی، بحری تے فضائی حکام تے جرمن کنٹرول دے تحت تمام افواج نو احکامات جاری کرے گا کہ اوہ 8 مئی 1945 نو وسطی یورپی وقت دے مطابق 23:01 وجے فعال کارروائیاں بند کرن، اس وقت مقبوضہ تمام عہدےآں تے رہن تے مکمل طور تے بے ہتھیار کرن، اپنے ہتھیار تے آلات مقامی افسراں دے حوالے کرن یا آلیاں دے ذریعہ ڈیزائن کردہ اتحادی سپریم کمانڈز دے نمائندے۔ کوئی وی جہاز، برتن، یا جہاز نوں ڈگنا نئیں چاہیدا، یا اوہناں دے ہل، مشینری یا آلات نوں کوئی نقصان نئیں پہنچایا جانا چاہیدا، تے نالے ہر قسم دیاں مشیناں، اسلحہ، آلات، تے عام طور تے جنگ دے استغاثہ دے تمام تکنیکی ذرائع نوں وی۔ # جرمن ہائی کمانڈ فوری طور تے مناسب کمانڈراں نوں جاری کرے گی، تے سپریم کمانڈر، الائیڈ ایکسپیڈیشنری فورس تے ریڈ آرمی دی سپریم کمانڈ ولوں جاری کردہ کسی وی ہور احکامات دی عملدرآمد نو یقینی بنائے گی۔ # فوجی ہتھیار سٹن دا ایہ عمل اقوام متحدہ ولوں یا جرمنی تے مجموعی طور تے جرمن مسلح افواج تے لاگو ہون آلے ہتھیار سٹن دے کسی وی عام آلے دے ذریعہ تعصب دے بغیر اے، تے اس دی جگہ لے لئی جائے گی۔ # جرمن ہائی کمانڈ یا انہاں دے کنٹرول وچ موجود کسی وی افواج دے اس ہتھیار ڈالنے دے قانون دے مطابق عمل کرنے وچ ناکام رہنے د ی صورت وچ ، سپریم کمانڈر ، اتحادی مہم جوئی فورس تے ریڈ آرمی د ی سپریم ہائی کمانڈ اس طرح د ی سزا یا ہور کارروائی کرن گی جو اوہ مناسب سمجھدے ني ں۔ # ایہ ایکٹ انگریزی، روسی تے جرمن زباناں وچ تیار کیتا گیا اے۔ انگریزی تے روسی صرف مستند متن ہن۔ نمائندے: * سوویت یونین: [[مارشل جارجی ژوکوف]]: [[ریڈ آرمی]] دی سپریم ہائی کمانڈ دی طرفوں] * برطانیہ: [[آرتھر ٹیڈر، پہلا بیرن ٹیڈر|ایئر چیف مارشل سر آرتھر ولیم ٹیڈر]]، [[الائیڈ ایکسپیڈیشنری فورس]] دے ڈپٹی سپریم کمانڈر دے طور تے]۔ * امریکہ: [[کارل سپاٹز|جنرل کارل سپاٹز]]، کمانڈنگ [[یونائیٹڈ اسٹریٹجک ایئر فورسز]]، گواہ دے طور تے * فرانس: [[جین ڈی لیٹرے ڈی ٹاسینی|جنرل جین ڈی لیٹرے ڈی ٹاسینی]]، کمانڈنگ [[پہلی فوج (فرانس)|پہلی فرانسیسی فوج]]، گواہ دے طور تے * جرمنی: ** فیلڈ مارشل [[ولہلم کیٹل]] جرمن مسلح افواج (ویرماخت) دے جنرل اسٹاف دے سربراہ دے طور تے تے [[جرمن فوج (1935-1945)|جرمن فوج]] دے نمائندے دے طور تے۔ ** جنرل-ایڈمرل [[ہانس-جارج وان فریڈبرگ]] [[کریگسمرین|جرمن بحریہ]] دے کمانڈر-ان-چیف دے طور تے] ** کرنل جنرل [[ہانس یورگن سٹمپف]] [[لفٹ واف|جرمن فضائیہ]] دے نمائندے دے طور تے]}} === ہتھیار سٹن دے اثرات === [[فائل:Norway_freed.ogv|right|thumbtime=0:46|thumb| مئی 1945 دے بعد نازی جرمن افواج توں ناروے دی اتحادی آزادی دے بارے وچ نیوز ریل]] زیادہ تر حصے دے لی، برلن دے دستخط نے اوہ کم کیتا جہڑا اس دے لیی مطلوبہ سی; کورلینڈ تے اٹلانٹک چوکیاں وچ جرمن افواج دے نال 9 مئی نو غیر رسمی 12 گھنٹے دی رعایتی مدت دے اندر ہتھیار سٹ دتے گئے۔ بوہیمیا تے موراویا وچ سوویتاں دے سامنے جرمن ہتھیار ڈالنے وچ کافی وقت لگیا ، بوہیمیا وچ کچھ جرمن افواج نے امریکی لائناں د‏‏ی طرف لڑنے د‏‏ی کوشش جاری رکھی۔ اس دے باوجود، اک سانجھے ہتھیار سٹن دا اصول وسیع پیمانے تے منعقد کیتا گیا; تے اس دی مخالفت کرن دی کوشش کرن آلے یونٹاں نو مغرب ول جان توں انکار کر دتا گیا، جہدی وجہ توں سوویتاں دے سامنے ہتھیار سٹنے پئے۔ استثنا کروشیا وچ آرمی گروپ ای سی، جس نے مارشل [[مارشل ٹیٹو|ٹیٹو]] دی جماعتی افواج توں فرار ہون تے مجبور کرن دی کوشش وچ کئی دناں تک لڑائی لڑی، اس طرح کہ انہاں یونٹاں دے بوہت سارے فوجی اٹلی وچ جنرل الیگزینڈر دے سامنے ہتھیار سٹن وچ کامیاب ہو گئے۔ انہاں وچ کافی تعداد وچ استاس تعاون دے فوجی شامل سن ، جنہاں نو ں بعد وچ یوگوسلاویہ واپس کردتا گیا سی ؛ تے جہناں نو مقدمے دے بغیر فوری طور تے پھانسی دے دتی گئی۔ === ہتھیار سٹن دی ٹائم لائن === {| class="wikitable" |واقعات | جی ایم ٹی -4<br /><br /><br /><br /> مشرقی امریکہ دا ویلہ<br /><br /><br /><br /> ( مشرقی جنگ دا ویلہ ) | جی ایم ٹی<br /><br /><br /><br /> یونیورسل ٹائم | جی ایم ٹی+1<br /><br /><br /><br /> آئرلینڈ دا ویلہ<br /><br /><br /><br /> (گرمیاں دا ویلہ)<br /><br /><br /><br /> [[مرکزی یورپی وقت|سی ای ٹی]] | جی ایم ٹی+2<br /><br /><br /><br /> مغربی یورپ چ ویکھیا گیا ویلہ<br /><br /><br /><br /> (جرمنی، فرانس، برطانیہ)<br /><br /><br /><br /> جنگ دے دوران بی ڈی ایس ٹی<br /><br /><br /><br /> [[مرکزی یورپی وقت|سی ای ایس ٹی]] (گرمیاں دا ویلہ) | جی ایم ٹی+3<br /><br /><br /><br /> چڑھدے یورپ دا ویلہ<br /><br /><br /><br /> (یوکرین، روس) |- | دستخط کرنا<br /><br /><br /><br /> ہتھیار سٹن<br /><br /><br /><br /> ریمز چ | رات 8:41 وجے<br /><br /><br /><br /> اتوار 6 مئی | 00:41<br /><br /><br /><br /> پیر 7 مئی | | 02:41<br /><br /><br /><br /> پیر 7 مئی | 03:41<br /><br /><br /><br /> پیر 7 مئی |- | جنگ دا خاتمہ<br /><br /><br /><br /> نے اعلان کیتا<br /><br /><br /><br /> ٹرومین، چرچل، ڈی گال | 9:15 وجے<br /><br /><br /><br /> منگل 8 مئی | 13:15<br /><br /><br /><br /> منگل 8 مئی | | 15:15<br /><br /><br /><br /> منگل 8 مئی |- | نویں دستخط<br /><br /><br /><br /> ہتھیار سٹن<br /><br /><br /><br /> برلن چ | شام 5:43 وجے<br /><br /><br /><br /> منگل 8 مئی | 21:43<br /><br /><br /><br /> منگل 8 مئی | 22:43<br /><br /><br /><br /> منگل 8 مئی | 23:43<br /><br /><br /><br /> منگل 8 مئی | 00:43<br /><br /><br /><br /> بدھ 9 مئی |- | جنگ بندی دا لمحہ<br /><br /><br /><br /> ریمز چ اتفاق کیتا گیا اے | شام 6:01 وجے<br /><br /><br /><br /> منگل 8 مئی | 22:01<br /><br /><br /><br /> منگل 8 مئی | 23:01<br /><br /><br /><br /> منگل 8 مئی | 00:01<br /><br /><br /><br /> بدھ 9 مئی | 01:01<br /><br /><br /><br /> بدھ 9 مئی |} == "وی ای ڈے" تے "ویکٹری ڈے" == ریمز دستخط کرن دی تقریب چ کافی تعداد چ صحافیاں نے شرکت کیتی سی، جہناں چوں سارے ہتھیار سٹن دی رپورٹ کرن دے خلاف 36 گھنٹے دی پابندی دے پابند سن۔ جدوں ایہہ گل واضح ہو گئی کہ ہتھیار سٹن دے ایکٹ دے کم کرن توں پہلاں اک قطعی دوجے دستخط دی لوڑ ہووے گی، آئزن ہاور نے اتفاق کیتا کہ خبراں دا بلیک آؤٹ رہنا چاہیدا اے؛ اُتے ، پیرس وچ [[ایسوسی ایٹڈ پریس|ایسوسی ایٹ پریس]] نیوز ایجنسی دے امریکی صحافی ایڈورڈ کینیڈی نے 7 مئی نو‏‏ں پابندی توڑ دتی ، جس دا نتیجہ ایہ نکلیا کہ 8 مئی نو‏‏ں جرمنی دے ہتھیار ڈالنے د‏‏ی خبر مغربی میڈیا وچ سرخی سی۔ ایہ احساس کردے ہوئے کہ اصل ٹائم ٹیبل نو برقرار رکھنا سیاسی طور تے ناممکن ہو گیا اے، آخر کار ایہ اتفاق کیتا گیا کہ مغربی اتحادی 8 مئی نو " یورپ وچ فتح دا دن " منان گے، لیکن مغربی رہنما اس شام تک فتح دے اپنے باضابطہ اعلانات نئيں کرن گے (جدوں برلن دستخط د ی تقریب آسنن ہونی چاہیے)۔ سوویت حکومت نے ریمز دے دستخط دا کوئی عوامی اعتراف نئيں کیتا ، جسنو‏ں انہاں نے تسلیم نئيں کیتا؛ سوویت یونین نے 9 مئی 1945 نوں " جت دا دن " منایا کیونکہ اس دستاویز تے دستخط کیتے گئے سن جدوں سوویت یونین وچ 9 مئی سی۔ اج، ٹائم زون دے فرق دی وجہ توں یورپ چ 8 مئی تے 9 مئی دوناں نوں دوجی جنگ عظیم دا خاتمہ سمجھیا جاندا اے۔ == جرمنی دی شکست دے حوالے نال اعلان == اگرچہ ہتھیار سٹن دے جرمن آلے دے جرمن فوجی دستخط کرن آلے سرکاری طور تے ایڈمرل ڈونٹز دی ہدایات دے تحت کم کر رئے سی، [[دوسری جنگ عظیم دے اتحادی|اتحادی حکومتاں]] چوں کسی نے وی قائم مقام فلینسبرگ حکومت نو جائز طور تے شہری طاقت دا استعمال کرن دے طور تے تسلیم نئیں کیتا، تے نتیجے دے طور تے اتحادیاں نے اصرار کیتا سی کہ جرمن دستخط کرن آلیاں نو واضح طور تے جرمن ہائی آرڈ دی نمائندگی کرنی چاہیدی اے۔ مئی 1945 نو‏‏ں ، [[فلنزبرگ|فلینسبرگ]] وچ ، سابق نازی ارکان دا اک گروپ ، جس وچ کارل ڈونٹز وی شامل سن ، نو‏‏ں جنگی قیدیاں دے طور اُتے قید کرلیا گیا ، تے ایڈمرل فریڈبرگ نے خودکشی کرلئی۔ ہتھیار سٹن دے دستاویز دے آرٹیکل 4 دے مطابق ، 5 جون 1945 نو‏‏ں برلن دے اعلامیہ نے نازی شکست تے نازی ''ڈی فیکٹو'' زوال د‏‏ی تصدیق د‏‏ی تے نال ہی جرمنی اُتے اتحادی قبضہ وی قائم کيتا۔ === سفارتی تعلقات تے سفارت خانے === 1944 تے 1945 دے دوران ، پہلے غیر جانبدار ملکاں تے سابقہ جرمن اتحادی اتحادیاں وچ شامل ہُندے سن تے جرمنی دے خلاف جنگ دا اعلان کردے رہے سن ۔ ملکاں دے جرمن سفارت خانے بند کر دتے گئے سن، انہاں دی جائیداد تے آرکائیوز جنیوا کنونشنز دی شرائط دے تحت اک نامزد حفاظتی طاقت (عام طور تے سوئٹزرلینڈ یا سویڈن) دے ذریعہ امانت وچ رکھے گئے سن; برلن وچ اتحادی ملکاں دے سابقہ سفارت خانےآں دے لئی ہم منصب انتظامات دے نال۔ ریاستہائے متحدہ دے محکمہ خارجہ نے جنگ دے خاتمے دے سفارتی نتائج دے لئی اس مفروضے اُتے تیاری کيتی سی کہ متفقہ ای اے سی ہتھیار ڈالنے دے متن دے مطابق جرمن ریاست دے غیر مشروط ہتھیار ڈالنے دا واضح بیان ہوئے گا۔ اپریل 1945 دے آخری دناں وچ، محکمہ خارجہ نے حفاظتی طاقتاں، تے باقی ساریاں غیر جانبدار حکومتاں (جیویں آئرلینڈ) نو مطلع کیتا سی، کہ آن آلے جرمن ہتھیار سٹن دے بعد، جرمن ریاست دی مسلسل شناخت صرف چار اتحادی طاقتاں وچ ہووے گی، جہڑیاں فوری طور تے تمام جرمن سفارتی عملے نو واپس لے لین گیاں، تمام جرمن جائیداداں دی ملکیت لے لین گیاں، تمام ریاستی جائیداداں دی ملکیت کڈ لین گیاں۔ طاقت دے افعال دی حفاظت کرنا، تے مغربی اتحادیاں دے سفارت خانیاں چوں اک یا دوجے نوں تمام آرکائیوز تے ریکارڈ دی منتقلی دی لوڑ اے۔ 8 مئی 1945 نو‏‏ں ، انہاں انتظامات نو‏‏ں مکمل طور اُتے نافذ کر دتا گیا ، اس دے باوجود کہ دستخط شدہ ہتھیار ڈالنے د‏‏ی دستاویز وچ واحد جرمن فریقین جرمن ہائی کمانڈ ("اوبرکمانڈو ڈیر ویرمچٹ"-اوکے ڈبلیو) سن ؛ مغربی اتحادیاں نے ایہ منیا کہ اک کم کرن آلی جرمن ریاست پہلے ای ختم ہو چکی اے، تے نتیجے دے طور تے جرمن فوج دے ہتھیار سٹن نال [[نازی جرمنی]] دا مکمل خاتمہ ہو گیا اے۔ چونکہ تحفظ کرنے والی طاقتاں نے اتحادیاں دے مطالبات د‏‏ی مکمل تعمیل د‏‏ی ، جرمن ریاست 8 مئی 1945 نو‏‏ں 23 مئی 1949 نو‏‏ں مغربی جرمنی دے قیام تک اک سفارتی ہستی دے طور اُتے ختم ہوگئی۔ دوسرے لفظاں وچ ، '''جرمن ریخ''' ( [[جرمنی دا اتحاد|1871]] -1945) دا زوال جس وچ نازی جرمنی وی شامل سی ، اس حقیقت د ی طرف لے جاندا اے کہ جرمنی نے اس وقت غیر ملکیاں دے زیر قبضہ خطہ بننے دے لئی ''ڈی فیکٹو'' اپنی حکومت کھو دتی۔ جاپان دی سلطنت ، اک باقی محور جنگجو، نے پہلے ای ہتھیار سٹن دے بارے چ جرمن فیصلے دی مذمت کر دتی سی تے جاپان چ تمام جرمن جائیداداں تے یکطرفہ طور تے قبضہ کر لیا سی۔ === برلن اعلان (5 جون 1945) === اس دے باوجود ، کیونجے 8 مئی 1945 دے ہتھیار ڈالنے دے دستاویز اُتے صرف جرمن فوجی نمائندےآں نے دستخط کیتے سن ، لہذا جرمنی دے غیر مشروط ہتھیار ڈالنے دے لئی مکمل سول دفعات واضح باضابطہ بنیاد دے بغیر رہیاں۔ نتیجے دے طور تے، جرمنی دے غیر مشروط ہتھیار سٹن لئی ای اے سی متن، اک اعلان دے طور تے دوبارہ تیار کیتا گیا سی تے اک توسیعی وضاحتی دیباچے دے نال، ہن چار اتحادی طاقتاں ولوں جرمنی دی شکست دے حوالے نال اعلامیہ دے طور تے یکطرفہ طور تے اپنایا گیا سی۔ اس نے اتحادی موقف نو ظاہر کیتا کہ اس دی مکمل شکست دے نتیجے وچ جرمنی دے کول کوئی حکومت یا مرکزی اختیار نئیں سی (اتحادیاں نے رمپ نازی فلینسبرگ حکومت نو تسلیم نئیں کیتا) تے جرمنی وچ خالی سول اتھارٹی دے نتیجے وچ صرف چار اتحادی نمائندہ طاقتاں (یونین آف سوویت سوشلسٹ ریپبلک برطانیہ، ریاستہائے متحدہ برطانیہ تے شمالی برطانیہ) نے سنبھالیا سی۔ آئرلینڈ، تے فرانسیسی جمہوریہ) مجموعی طور تے اتحادی حکومتاں ولوں، اک اتھارٹی جہڑی بعد چ اتحادی کنٹرول کونسل (اے سی سی) چ تشکیل دتی گئی۔ اسٹالن نے ، تاہم ، پہلے ہی جرمن ٹوٹ پھوٹ دے اصول دے لئی اپنی سابقہ حمایت تو ں پیچھے ہٹ گیا سی ، 8 مئی 1945 نو ں سوویت عوام دے لئی اپنی فتح دے اعلان وچ عوامی طور اُتے اس طرح د ی کسی وی پالیسی تو ں انکار کردتا سی۔ نتیجتاً، برلن دے اعلان دے متن وچ کوئی "تقسیم شق" نئیں سی۔ == ایہہ وی ویکھو == * [[دوجی جنگ عظیم دے اختتام تے محوری افواج دے ہتھیار سٹن دی ٹائم لائن]] * [[کیسیبل دی جنگ بندی]] * [[مالٹا دی جنگ بندی]] * ڈیبیلیٹیو * [[جاپان دا ہتھیار سُٹنا]] * [[مورگنتھاؤ پلان]] * [[نیورمبرگ وچ بین الاقوامی فوجی عدالت|نیورمبرگ ٹرائلز]] * پیرس امن معاہدے، 1947 ; دوسری جنگ عظیم دے اتحادیاں تے بلغاریہ ، ہنگری ، اٹلی ، رومانیہ تے فن لینڈ دے ملکاں دے درمیان باضابطہ طور اُتے امن قائم کیتا گیا * جرمنی دے حوالے نال حتمی معاہدے دا معاہدہ == نوٹ == {{Notelist}} == حوالے == {{حوالے}} === کتابیات === * چنی، اوٹو پریسٹن۔ ''ژوکوف'' ۔ یونیورسٹی آف اوکلاہوما پریس، 1996،  . * * پنکس، آسکر۔ ''ایڈولف ہٹلر دے جنگی مقاصد تے حکمت عملی'' ، میک فارلینڈ، 2005،  * زیمکی، ارل ایف۔ " ''[http://www.globalsecurity.org/military/library/report/other/us-army_germany_1944-46_index.htm#contents جرمنی دے قبضے وچ امریکی فوج 1944–1946]'' " فوجی تریخ دا مرکز، امریکہ دی فوج، واشنگٹن، ڈی سی، 1990، LCCN 75-619027 == ہور پڑھو == * ہینسن، ریمار۔ ہسٹری ٹوڈے وچ [http://www.historytoday.com/reimer-hansen/germanys-unconditional-surrender/ جرمنی دا غیر مشروط ہتھیار سٹن دا] مضمون 5 مئی 1995۔ * کلی، چارلس۔ [https://web.archive.org/web/20170508022129/http://www.empacc.net/~booklink/ ہتھیار سٹن دے مذاکرات دی تفصیلات: جرمنی نے] تے Archived, ''سٹارز اینڈ سٹرپس'' (اک عصری، 1945، امریکی فوجی اخبار دا اکاؤنٹ) * موسلی، فلپ ای۔ فارن افیئرز وچ [https://www.foreignaffairs.com/articles/united-states/1950-04-01/dismemberment-germany-allied-negotiations-yalta-potsdam/ جرمنی دے آرٹیکل دی ڈس میمبرمنٹ] ، اپریل 1950۔ * سمسون، اولیور۔ [http://www.dw-world.de/dw/article/0,1564,1577141,00.html جرمن کیپیٹولیشن ٹینگل] ، [[ڈوئچے ویلے]] 8 مئی 2005 {{World War II|state=collapsed}} [[گٹھ:جرمنی دی تریخ]] [[گٹھ:ترجمے نوں سمکھیاواں چاہیدیاں]] 75tu2a2ldap3s9qj1wghv9rlmbdq2vs 0 149784 712894 2026-10-29T03:07:55Z Abbas dhothar 361 "{{خانہ معلومات شخصیت2 | name = مولا‏نا شاہ اسلم بہرائچی | Tomb =آحاطہ [[شاہ نعیم اللہ بہرائچی]] محلہ غلام علی پورہ شہر [[بہرائچ]][[اتر پردیش]] [[ہندوستان]] |other_names = مولا‏نا شاہ اسلم نقشبندی مجددی مظہری بہرائچی | image = NaimUllah Shah Naqshbandi Bahraichi.jpg | imagesize = 200px | caption = | birth_date =1...؜" نال صفحہ بنایا گیا۔ 712894 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات شخصیت2 | name = مولا‏نا شاہ اسلم بہرائچی | Tomb =آحاطہ [[شاہ نعیم اللہ بہرائچی]] محلہ غلام علی پورہ شہر [[بہرائچ]][[اتر پردیش]] [[ہندوستان]] |other_names = مولا‏نا شاہ اسلم نقشبندی مجددی مظہری بہرائچی | image = NaimUllah Shah Naqshbandi Bahraichi.jpg | imagesize = 200px | caption = | birth_date =[[1905ء]] مطابق [[1323ھ]] | birth_place= [[بہرائچ]]، [[اتر پردیش]]، [[ہندوستان]] | death_date = 07مارچ [[1970ء]]<ref>جنت الانوار مطبوعہ 1989</ref> | death_ place= [[بہرائچ]]، [[اتر پردیش]] [[ہندوستان]] | native_place = [[بہرائچ]]، [[اتر پردیش]] | known = سلسلہ [[نقشبندیہ]] دے مشہور بزرگ | occupation = | religion =[[اسلام]] | spouse= | partner = | children = | father = شاہ ابو الحسن ؒ بہرائچی | mother = | Alma Mater = [[دارالعلوم ندوۃ العلماء]] }} '''مولا‏نا سید اسلم شاہؒ''' د‏‏ی پیدائش 1905 ء وچ شہر بہرائچ دے مشہور و معروف خاندان وچ ہوئی تھی۔آپ خاندانِ [[شاہ نعیم اللہ بہرائچی|شاہ نعیم اللہ ؒ بہرائچی]] دے چشم و چراغ سن ۔۔آپ دے والد حضرت شاہ الحسن ؒ اپنے وقت دے مشہور و معروف بزرگ ہوئے۔آپ خانقاہ نعیمیہ دے سجادہ نشین سن ۔<ref name="حوالہ 2">بہرائچ اک تاریخی شہر</ref> == حالات == آپ نے مڈھلی سِکھیا گھر اُتے ہی حاصل کيتی۔ہور تعلیم [[دارالعلوم ندوۃ العلماء]] تو‏ں حاصل کيتی تھی۔بہرائچ و اطراف ضلع بہرائچ وچ سلسلہ [[سلسلہ نقشبندیہ]] مجددیہ مظہریہ نعیمیہ د‏‏ی اشاعت وچ آپ اہ‏م کردار سی۔آپ دے سیکڑاں مرید سن ۔خاص طور اُتے بہرائچ ،گونڈہ شہراں ۔<ref name="حوالہ 2" /> مولا‏نا اسلم شاہؒ نے [[دارالعلوم ندوۃ العلماء]] تو‏ں سند فراغت حاصل اس دے بعد ارباب [[دارالعلوم ندوۃ العلماء]]نے بحیثیت مدرس انھاں اج دے [[پاکستان]] دے [[کوہاٹ]](صوبہ سرحد؍خیبر پختونخوا ) بھیج دتا ۔ اوتھ‏ے 12 سال تک تدرسی خدمات انجام دینے دے بعد 1938ء وچ اوتھ‏ے تو‏ں مستعفی ہو ک‏ے ب[[ہرائچ]] اپنی خاندانی خانقاہ وچ زیب سجادہ ہوئے۔<ref name="حوالہ 1">جنت الانوار</ref> مولا‏نا محمد ادریس ذکاؔ گڑہولوی اپنے پیر قطب القطاب حضرت مولا‏نا محمد بشارت کریم ؒ د‏‏ی حیات،مکتوبات تے ملفوظات وغیرہ مبنی تصنیف ’’جنت الانوار‘‘ وچ مولا‏نا اسلم شاہ ؒ دے تعارف وچ لکھدے نيں ’’آپ مشہور بزرگ مولا‏نا بشارت کریم ؒ دے مرید تے خلیفہ سن ۔کوہاٹ وچ ملازمت دے زمانہ ہی وچ مولا‏نا موصوف د‏‏ی گڑہول آمد و شد شروع ہو ئی۔مولا‏نا نہایت خموشی دے نال گڑہول وچ اپنی حاضری دے حالا ت و کیفیات درج کردے رہے مگر اس د‏ی خبر سوائے انہاں دے خاص عزیزاں دے دوسرےآں نو‏‏ں نہ تھی۔مولا‏نا دے انتقال دے بعد انہاں دے اک عزیز خاص نے اس بیاض تو‏ں سارے مضامین نقل ک‏ر ک‏ے بھیجے نيں۔جو قول ِ اسلم دے ناں شائع ہويا ايس‏ے کتاب وچ شام‏ل اے ۔‘‘ == وفات == مولا‏نا اسلم شاہ ؒ د‏‏ی وفات 29 ذی الحجه 1390 ھ مطابق 07 مارچ 1970 ءکو مولسری مسجد واقع گھر اُتے ہوئی۔آپ د‏‏ی تدفین احاطہ شاہ نعیم اللہ ؒ بہرائچی واقع خاندانی قبرستان وچ ہوئی۔<ref name="حوالہ 1" /> {{تصوف}} == حوالے == {{حوالے}} * جنت الانوار مطبوعہ 1989 * بہرائچ ایک تاریخی شہر == باہرلے جوڑ == * http://www.indiannaqshbandi.org/snmn.html {{بہرائچ}} {{ندوی فضلا}} [[گٹھ:1905 دے جم]] [[گٹھ:1970 دیاں موتاں]] [[گٹھ:بھارت دے سنی علما]] [[گٹھ:ہندوستانی صوفیا]] [[گٹھ:ہندوستانی مسلم شخصیتاں]] [[گٹھ:بہرائچ دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:سنی صوفیاء]] [[گٹھ:نقشبندی صوفیاء|گٹھ:نقشبندی بزرگ]] jwe03fokqg9avcnzdjcxcp4dplzy1z4 14 149785 712895 2026-10-29T03:08:39Z Abbas dhothar 361 "[[گٹھ:ہندستان]][[گٹھ:مسلم شخصیتاں]]" نال صفحہ بنایا گیا۔ 712895 wikitext text/x-wiki [[گٹھ:ہندستان]][[گٹھ:مسلم شخصیتاں]] p6ufbw0bzi737h6cwau0exml4h6jrq7 0 149786 712896 2026-10-29T03:12:28Z Abbas dhothar 361 "{{خانہ معلومات صاحب منصب | name = ماریہ علی شاہ | other_name =ماریہ | constituency1 = مٹیرا([[بہرائچ ضلع|ضلع بہرائچ]]) | office1 = [[رکن قانون ساز اسمبلی (بھارت)|رکن]]، اتر پردیش اٹھارويں قانون ساز ساز اسمبلی<ref name">https://www.oneindia.com/matera-assembly-elections-up-284/</ref>=".oneindia.com |predecessor1 =یاسر شاہ (س...؜" نال صفحہ بنایا گیا۔ 712896 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات صاحب منصب | name = ماریہ علی شاہ | other_name =ماریہ | constituency1 = مٹیرا([[بہرائچ ضلع|ضلع بہرائچ]]) | office1 = [[رکن قانون ساز اسمبلی (بھارت)|رکن]]، اتر پردیش اٹھارويں قانون ساز ساز اسمبلی<ref name">https://www.oneindia.com/matera-assembly-elections-up-284/</ref>=".oneindia.com |predecessor1 =[[یاسر شاہ (سیاست دان)|یاسر شاہ]] |successor1 =''خود'' |term1 =12[[مارچ]][[2022ء]]– | birth_date =[[1984ء]] | alma_mater = | profession =سیاست دان | nationality = [[بھارتی]] | religion = [[اسلام]] | education = ہائی اسکول | spouse = [[یاسر شاہ (سیاست دان)|یاسر شاہ]] | father = | mother = |Children = |website =http://www.yasarshah.in/ }} '''ماریہ علی شاہ ''' د‏‏ی پیدائش [[1984ء]] وچ [[بھارت]] دے صوبہ [[اتر پردیش]] دے مشہور شہر [[کانپور]] وچ ہوئی۔ آپ د‏‏ی شادی [[ضلع بہرائچ]] دے اک مشہور سیاسی خاندان وچ ہوئی۔ آپ دے خسر ڈاکٹر [[وقار احمد شاہ]] تے ساس محترمہ [[روباب سعیدہ]](سابق ممبر لوک سبھا) نيں۔ جدو‏ں کہ آپ دے شوہر اتر پردیش حکومت دے سابق وزیر [[یاسر شاہ (سیاست دان)|یاسر شاہ]] نيں۔ == سیاسی سفر == ماریہ علی شاہ نے اپنی سیاسی زندگی دا سفر 2022ء دے اسمبلی انتخابات وچ سماج وادی پارٹی دے ٹکٹ اُتے اپنے شوہر دے [[مٹیرااسمبلی حلقہ]] تو‏ں لڑیا۔ جس وچ آپ نو‏‏ں کامیابی حاصل ہوئی تے پہلی بار آپ اسمبلی دے لئی منتخب ہوئی۔<ref nam">{{حوالہ ویب|یوآرایل=https://www.oneindia.com/matera-assembly-elections-up-284/ |عنوان=آرکائیو کاپی |تریخ رسائی=2022-03-24 |آرکائیو تریخ=2022-02-27 |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20220227183843/https://www.oneindia.com/matera-assembly-elections-up-284/ |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}}</ref>e=".oneindia.com == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == * https://www.amarujala.com/election/vidhan-sabha-elections/uttar-pradesh/candidates/mariya-sp-2022-matera-314-uttar-pradesh * https://hindi.news18.com/news/uttar-pradesh/matera-assembly-seat-result-live-update-win-lose-ali-akbar-arun-veer-singh-maria-aaqib-ullah-khan-rrmb-4050496.html{{مردہ ربط|date=مئی 2026 |bot=InternetArchiveBot}} * https://indianexpress.com/elections/matera-uttar-pradesh-assembly-election-results-2022-live-winner-runner-up-candidates-7810737/ {{بہرائچ}} [[گٹھ:1984 دے جم]] [[گٹھ:اترپردیش دے سیاستدان]] [[گٹھ:اکیہويں صدی دے بھارتی سیاست دان]] [[گٹھ:زندہ شخصیتاں]] [[گٹھ:بہرائچ]] [[گٹھ:بہرائچ دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:سماج وادی پارٹی دے سیاست دان]] [[گٹھ:ضلع بہرائچ]] 3u3dej8ygr22y9umjh7v0qulkgccegy 0 149787 712897 2026-10-29T03:14:03Z Abbas dhothar 361 "{{خانہ معلومات کھلاڑی/عربی|}} '''مینا شاہ''' [[بھارت]] د‏‏ی اک قومی [[بیڈمنٹن]] چیمپئن سی مینا شاہ د‏‏ی پیدائش اتر پردیش دے شہر [[بلرام پور]] وچ [[31]][[جنوری]] [[1937ء]] کوہوئی۔ آپ دے والد کانام اقبال احمد شاہ تے والدہ دا ناں ششی لیکھا شاہ سی۔ آپ دے خاندان دا تعلق بہ...؜" نال صفحہ بنایا گیا۔ 712897 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات کھلاڑی/عربی|}} '''مینا شاہ''' [[بھارت]] د‏‏ی اک قومی [[بیڈمنٹن]] چیمپئن سی مینا شاہ د‏‏ی پیدائش اتر پردیش دے شہر [[بلرام پور]] وچ [[31]][[جنوری]] [[1937ء]] کوہوئی۔ آپ دے والد کانام اقبال احمد شاہ تے والدہ دا ناں ششی لیکھا شاہ سی۔ آپ دے خاندان دا تعلق [[بہرائچ]] تو‏ں سی۔ آپ دے والد سرکاری ملازم سن ۔<ref>{{حوالہ ویب|یوآرایل=http://archive.indianexpress.com/news/former-badminton-queen-suffers-on-sickbed/877547/|عنوان=Former badminton queen suffers on sickbed – Indian Express|تریخ=2011-11-18|تریخ رسائی=2014-03-24|ناشر=Archive.indianexpress.com}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|یوآرایل=http://www.business-standard.com/article/news-ians/bai-s-financial-assistance-to-ex-champ-meena-shah-114030100756_1.html|عنوان=BAI's financial assistance to ex-champ Meena Shah|تریخ=2014-03-01|تریخ رسائی=2014-03-24|ناشر=Business Standard|آخری=Monday, مارچ 24, 2014}}</ref> == حالات == مینا شاہ اپنے والد د‏‏ی اکلوت‏ی اولاد سی بچپن وچ ہی اوہ والد دے نال لکھنؤ آ گئی۔ ایتھ‏ے اُتے انھاں نے دے سرباگ دے رفاہ عام وچ بیڈمنٹن د‏‏ی تربیت شروع کيتی۔ جدو‏ں مینا شاہ بیڈمنٹن کورٹ اُتے پریکٹس کردی سی تب اس گیم وچ لڑکیاں پلیئر د‏‏ی تعداد گنی چنی سی حال ایہ سی کہ انھاں بوائز دے نال پریکٹس کرنی پئی۔ انہاں نو‏‏ں دیکھ ک‏ے ہی بعد وچ بوہت سارے دوسرے کُڑیاں نے اس فیلڈ وچ قدم رکھا۔ مینا شاہ نے بیڈمنٹن مپٹيشن کھیلنا شروع کيتا تاں اک دے بعد اک کئی میڈل جھٹکے۔ دھیرے دھیرے انہاں دا ناں صرف لکھنؤ یا انڈیا وچ نئيں بلکہ دنیا وچ مشہور ہو گیا۔ خاص گل ایہ اے کہ مینا شاہ ہی اکلوت‏ی شٹلر نئيں جنھاں نے نیشنل چیمپئن شپ وچ ست بار مسلسل ٹائٹل لفٹ کر لوکاں نو‏‏ں دنداں تلے انگلیاں دبانے اُتے مجبور کر دتا۔ تمام شٹلر انہاں دے کھیل دے قائل سن ۔ 1959–1965<ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/Mourners-merry-memories-of-Meena-Shah-Lucknows-Padma-Shri-Shuttler-Passes-Away/articleshow/46522471.cms Mourners’ merry memories of Meena Shah; Lucknow’s Padma Shri Shuttler Passes Away | Lucknow News – Times of India<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> تک اوہ مسلسل قومی چمپئن رہی۔ اس دے علاوہ انھاں نے ويمے س ڈبلز تے مكسڈ ڈبلز وچ وی خطابی جِت درج د‏‏ی ا‏‏ے۔<ref>[http://inextlive.jagran.com/cultural-64969 नहीं रही पद्मश्री मीना शाह - Lucknow City News,Inext Live<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> == اعزاز == مینا شاہ 1959-1965تک اوہ مسلسل قومی چمپئن رہی۔ اس دے علاوہ انھاں نے ويمے س ڈبلز تے مكسڈ ڈبلز وچ وی خطابی جِت درج د‏‏ی ا‏‏ے۔ [[ارجنا ایوارڈ|ارجن ایوارڈ]] تے [[1977ء]]ماں [[پدم شری اعزاز|پدم شری]] تو‏ں نوازی گئی۔ == وفات == مینا شاہ گذشتہ كھ 0 سال تو‏ں ودھ آن بیڈ اُتے سی انہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں سی کہ انہاں د‏‏ی بیک بون تو‏ں منسلک رگ وچ دقت آنے تو‏ں انہاں دے پیر نے کم کرنا بند کر دتا۔ جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ گذشتہ کئی سالاں تو‏ں بیڈ اُتے سی انہاں د‏‏ی بیماری دے چلدے کئی بار مالی دشواری وی سامنے آئی، اس دے چلدے کئی بار بیڈمنٹن ایسوسی ایشن آف انڈیا نے انہاں دے علاج دے لئی کئی بار مدد وی کيتی۔ مینا شاہ د‏‏ی وفات 10 [[مارچ]] 2015 وچ [[لکھنؤ]] دے سہارا ہسپتال وچ ہوئی۔ == حوالے == {{حوالے}} {{بہرائچ}} {{کھیلاں وچ پدم شری اعزاز یافتگان}} [[گٹھ:1937 دے جم]] [[گٹھ:2015 دیاں موتاں]] [[گٹھ:اتر پردیش د‏‏یاں سواݨیاں کھلاڑی]] [[گٹھ:ارجنا اعزاز یافتگان]] [[گٹھ:بھارتی سواݨیاں بیڈمنٹن کھلاڑی]] [[گٹھ:ہندوستانی مسلم شخصیتاں]] [[گٹھ:بہرائچ دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں بھارتی سواݨیاں]] [[گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں بھارتی شخصیتاں]] [[گٹھ:کھیلاں وچ پدم شری وصول کنندگان]] [[گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں بھارتی سواݨیاں]] pomx9vn3yy9mglj791dsor1vuwu80ab 712898 712897 2026-10-29T03:15:20Z Abbas dhothar 361 712898 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات کھلاڑی/عربی|}} '''مینا شاہ''' [[بھارت]] د‏‏ی اک قومی [[بیڈمنٹن]] چیمپئن سی مینا شاہ د‏‏ی پیدائش اتر پردیش دے شہر [[بلرام پور]] وچ [[31]][[جنوری]] [[1937ء]] نو‏‏ں ہوئی۔ آپ دے والد کانام اقبال احمد شاہ تے والدہ دا ناں ششی لیکھا شاہ سی۔ آپ دے خاندان دا تعلق [[بہرائچ]] تو‏ں سی۔ آپ دے والد سرکاری ملازم سن ۔<ref>{{حوالہ ویب|یوآرایل=http://archive.indianexpress.com/news/former-badminton-queen-suffers-on-sickbed/877547/|عنوان=Former badminton queen suffers on sickbed – Indian Express|تریخ=2011-11-18|تریخ رسائی=2014-03-24|ناشر=Archive.indianexpress.com}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|یوآرایل=http://www.business-standard.com/article/news-ians/bai-s-financial-assistance-to-ex-champ-meena-shah-114030100756_1.html|عنوان=BAI's financial assistance to ex-champ Meena Shah|تریخ=2014-03-01|تریخ رسائی=2014-03-24|ناشر=Business Standard|آخری=Monday, مارچ 24, 2014}}</ref> == حالات == مینا شاہ اپنے والد د‏‏ی اکلوت‏ی اولاد سی بچپن وچ ہی اوہ والد دے نال لکھنؤ آ گئی۔ ایتھ‏ے اُتے انھاں نے دے سرباگ دے رفاہ عام وچ بیڈمنٹن د‏‏ی تربیت شروع کيتی۔ جدو‏ں مینا شاہ بیڈمنٹن کورٹ اُتے پریکٹس کردی سی تب اس گیم وچ لڑکیاں پلیئر د‏‏ی تعداد گنی چنی سی حال ایہ سی کہ انھاں بوائز دے نال پریکٹس کرنی پئی۔ انہاں نو‏‏ں دیکھ ک‏ے ہی بعد وچ بوہت سارے دوسرے کُڑیاں نے اس فیلڈ وچ قدم رکھا۔ مینا شاہ نے بیڈمنٹن مپٹيشن کھیلنا شروع کيتا تاں اک دے بعد اک کئی میڈل جھٹکے۔ دھیرے دھیرے انہاں دا ناں صرف لکھنؤ یا انڈیا وچ نئيں بلکہ دنیا وچ مشہور ہو گیا۔ خاص گل ایہ اے کہ مینا شاہ ہی اکلوت‏ی شٹلر نئيں جنھاں نے نیشنل چیمپئن شپ وچ ست بار مسلسل ٹائٹل لفٹ کر لوکاں نو‏‏ں دنداں تلے انگلیاں دبانے اُتے مجبور کر دتا۔ تمام شٹلر انہاں دے کھیل دے قائل سن ۔ 1959–1965<ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/Mourners-merry-memories-of-Meena-Shah-Lucknows-Padma-Shri-Shuttler-Passes-Away/articleshow/46522471.cms Mourners’ merry memories of Meena Shah; Lucknow’s Padma Shri Shuttler Passes Away | Lucknow News – Times of India<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> تک اوہ مسلسل قومی چمپئن رہی۔ اس دے علاوہ انھاں نے ويمے س ڈبلز تے مكسڈ ڈبلز وچ وی خطابی جِت درج د‏‏ی ا‏‏ے۔<ref>[http://inextlive.jagran.com/cultural-64969 नहीं रही पद्मश्री मीना शाह - Lucknow City News,Inext Live<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> == اعزاز == مینا شاہ 1959-1965تک اوہ مسلسل قومی چمپئن رہی۔ اس دے علاوہ انھاں نے ويمے س ڈبلز تے مكسڈ ڈبلز وچ وی خطابی جِت درج د‏‏ی ا‏‏ے۔ [[ارجنا ایوارڈ|ارجن ایوارڈ]] تے [[1977ء]]ماں [[پدم شری اعزاز|پدم شری]] تو‏ں نوازی گئی۔ == وفات == مینا شاہ گذشتہ كھ 0 سال تو‏ں ودھ آن بیڈ اُتے سی انہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں سی کہ انہاں د‏‏ی بیک بون تو‏ں منسلک رگ وچ دقت آنے تو‏ں انہاں دے پیر نے کم کرنا بند کر دتا۔ جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ گذشتہ کئی سالاں تو‏ں بیڈ اُتے سی انہاں د‏‏ی بیماری دے چلدے کئی بار مالی دشواری وی سامنے آئی، اس دے چلدے کئی بار بیڈمنٹن ایسوسی ایشن آف انڈیا نے انہاں دے علاج دے لئی کئی بار مدد وی کيتی۔ مینا شاہ د‏‏ی وفات 10 [[مارچ]] 2015 وچ [[لکھنؤ]] دے سہارا ہسپتال وچ ہوئی۔ == حوالے == {{حوالے}} {{بہرائچ}} {{کھیلاں وچ پدم شری اعزاز یافتگان}} [[گٹھ:1937 دے جم]] [[گٹھ:2015 دیاں موتاں]] [[گٹھ:اتر پردیش د‏‏یاں سواݨیاں کھلاڑی]] [[گٹھ:ارجنا اعزاز یافتگان]] [[گٹھ:بھارتی سواݨیاں بیڈمنٹن کھلاڑی]] [[گٹھ:ہندوستانی مسلم شخصیتاں]] [[گٹھ:بہرائچ دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں بھارتی سواݨیاں]] [[گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں بھارتی شخصیتاں]] [[گٹھ:کھیلاں وچ پدم شری وصول کنندگان]] [[گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں بھارتی سواݨیاں]] p3i3n8c0bjvrzfus7r9sgcyx3ayx9s0 0 149788 712899 2026-10-29T03:16:04Z Abbas dhothar 361 "{{خانہ معلومات پل |bridge_name = چھلاری گھاٹ پل |image =Chahlari Ghat Bridge.jpg |caption = چهلاری گھاٹ پل دا اک منظر |official_name = |carries = ہر طرف [[روڈ وے]] تے پیدل چݪݨ والےآں دے رستےآں د‏‏ی 2 لیناں |crosses = دریا گھاگھرا |locale = [[بہرائچ]] – [[سیتاپور]] |maint = یو۔پی۔ اسٹی...؜" نال صفحہ بنایا گیا۔ 712899 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات پل |bridge_name = چھلاری گھاٹ پل |image =Chahlari Ghat Bridge.jpg |caption = چهلاری گھاٹ پل دا اک منظر |official_name = |carries = ہر طرف [[روڈ وے]] تے پیدل چݪݨ والےآں دے رستےآں د‏‏ی 2 لیناں |crosses = دریا گھاگھرا |locale = [[بہرائچ]] – [[سیتاپور]] |maint = [[یو۔پی۔ اسٹیٹ پل کارپوریشن لمیٹڈ۔]] |id = |designer = |design = |material = [[کنکریٹ]] تے [[سٹیل]] |spans = |pierswater = |mainspan = |length = {{Convert|3.26|km|abbr=on}} |width = {{تحویل|10|m|abbr=on}} |height = |load = |clearance = |below = 265 |traffic = |begin = 2006 |complete = 2017 |open = فروری2017 |closed = |toll = No (revoked) |map_image = |map_text = |map_width = |coordinates = |lat = |long = }} ''' چھلاری گھاٹ پل''' [[بھارت]] دے صوبہ [[اتر پردیش]] دے [[بہرائچ ضلع|بہرائچ]] دے مشرق وچ واقع دریا گھاگھرا اُتے تعمیر اک پل اے جو [[اتر پردیش]] دے مغرب وچ ضلع [[بہرائچ]] تے [[سیتاپور]] ضلع نو‏‏ں اک دوسرے تو‏ں جوڑدا نيں۔<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=Destinations :: Bahraich|یوآرایل=http://behraich.nic.in|تریخ رسائی=2020-12-31|آرکائیو تریخ=2007-02-06|آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20070206030259/http://behraich.nic.in/|یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}}</ref> اس پل د‏‏ی لمبائی {{تحویل|3260|m}} نيں۔ ایہ پل [[اتر پردیش]] دا سب تو‏ں لمبا پل اے <ref>{{حوالہ ویب|عنوان=Chahlari Ghat Setu: Longest Bridge in Uttar Pradesh|یوآرایل=http://www.amarujala.com/uttar-pradesh/sitapur/up-gets-its-longest-bridge-in-sitapur}}</ref> تے [[بھارت]] دا دسواں سب تو‏ں لمبا دریا اُتے واقع پل ا‏‏ے۔2006 وچ سیوپال سنگھ یادو نے اس پل دا نیہہ پتھر رکھیا سی۔ ==ہور دیکھے==* [[بہرائچ]]* [[بہرائچ ضلع]]* [[سیتاپور ضلع]]* [[دریائے گنگا]] == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ ==* http://behraich.nic.in*{{مردہ ربط|date=فروری 2026 |bot=InternetArchiveBot}} https://infrastructureindia.gov.in/view-project?p_p_id=viewproject_WAR_Projectportlet&p_p_lifecycle=0&p_p_col_id=column-1&p_p_col_count=1&_viewproject_WAR_Projectportlet_jspPage=/html/viewproject/view.jsp&_viewproject_WAR_Projectportlet_ppp=Government+Infrastructure+Projects+(Traditional+Procurement)&_viewproject_WAR_Projectportlet_projectId=24679*{{مردہ ربط|date=فروری 2021 |bot=InternetArchiveBot}} https://web.archive.org/web/20170209044748/http://documents.worldbank.org/curated/en/819231468041675385/Bridge-on-river-Ghaghara-at-Chahlari-Ghat-on-Sitapur-Bahraich-road* https://web.archive.org/web/20170422222836/http://www.amarujala.com/uttar-pradesh/sitapur/Sitapur-73922-128* http://www.amarujala.com/uttar-pradesh/bahraich/crime/youth-immersed-in-the-river-at-bathing [[بہرائچ]] {{بہرائچ}} [[گٹھ:اتر پردیش دے دریا]] [[گٹھ:بہرائچ]] [[گٹھ:مقدس دریا]] [[گٹھ:ضلع سیتاپور]] [[گٹھ:دریائے گھاگھرا]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں وکھ وکھ مختصر وضاحت]] ggm4yawhzokc9tguyon3zuituay8dc3 712900 712899 2026-10-29T03:17:16Z Abbas dhothar 361 712900 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات پل |bridge_name = چھلاری گھاٹ پل |image =Chahlari Ghat Bridge.jpg |caption = چهلاری گھاٹ پل دا اک منظر |official_name = |carries = ہر طرف [[روڈ وے]] تے پیدل چݪݨ والےآں دے رستےآں د‏‏ی 2 لیناں |crosses = دریا گھاگھرا |locale = [[بہرائچ]] – [[سیتاپور]] |maint = [[یو۔پی۔ اسٹیٹ پل کارپوریشن لمیٹڈ۔]] |id = |designer = |design = |material = [[کنکریٹ]] تے [[سٹیل]] |spans = |pierswater = |mainspan = |length = {{Convert|3.26|km|abbr=on}} |width = {{تحویل|10|m|abbr=on}} |height = |load = |clearance = |below = 265 |traffic = |begin = 2006 |complete = 2017 |open = فروری2017 |closed = |toll = No (revoked) |map_image = |map_text = |map_width = |coordinates = |lat = |long = }} ''' چھلاری گھاٹ پل''' [[بھارت]] دے صوبہ [[اتر پردیش]] دے [[بہرائچ ضلع|بہرائچ]] دے مشرق وچ واقع دریا گھاگھرا اُتے تعمیر اک پل اے جو [[اتر پردیش]] دے مغرب وچ ضلع [[بہرائچ]] تے [[سیتاپور]] ضلع نو‏‏ں اک دوسرے تو‏ں جوڑدا نيں۔<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=Destinations :: Bahraich|یوآرایل=http://behraich.nic.in|تریخ رسائی=2020-12-31|آرکائیو تریخ=2007-02-06|آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20070206030259/http://behraich.nic.in/|یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}}</ref> اس پل د‏‏ی لمبائی {{تحویل|3260|m}} نيں۔ ایہ پل [[اتر پردیش]] دا سب تو‏ں لمبا پل اے <ref>{{حوالہ ویب|عنوان=Chahlari Ghat Setu: Longest Bridge in Uttar Pradesh|یوآرایل=http://www.amarujala.com/uttar-pradesh/sitapur/up-gets-its-longest-bridge-in-sitapur}}</ref> تے [[بھارت]] دا دسواں سب تو‏ں لمبا دریا اُتے واقع پل ا‏‏ے۔2006 وچ سیوپال سنگھ یادو نے اس پل دا نیہہ پتھر رکھیا سی۔ ==ہور دیکھو== * [[بہرائچ]] * [[بہرائچ ضلع]] * [[ضلع سیتاپور ]] * [[دریائے گنگا]] == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ ==* http://behraich.nic.in*{{مردہ ربط|date=فروری 2026 |bot=InternetArchiveBot}} https://infrastructureindia.gov.in/view-project?p_p_id=viewproject_WAR_Projectportlet&p_p_lifecycle=0&p_p_col_id=column-1&p_p_col_count=1&_viewproject_WAR_Projectportlet_jspPage=/html/viewproject/view.jsp&_viewproject_WAR_Projectportlet_ppp=Government+Infrastructure+Projects+(Traditional+Procurement)&_viewproject_WAR_Projectportlet_projectId=24679*{{مردہ ربط|date=فروری 2021 |bot=InternetArchiveBot}} https://web.archive.org/web/20170209044748/http://documents.worldbank.org/curated/en/819231468041675385/Bridge-on-river-Ghaghara-at-Chahlari-Ghat-on-Sitapur-Bahraich-road* https://web.archive.org/web/20170422222836/http://www.amarujala.com/uttar-pradesh/sitapur/Sitapur-73922-128* http://www.amarujala.com/uttar-pradesh/bahraich/crime/youth-immersed-in-the-river-at-bathing [[بہرائچ]] {{بہرائچ}} [[گٹھ:اتر پردیش دے دریا]] [[گٹھ:بہرائچ]] [[گٹھ:مقدس دریا]] [[گٹھ:ضلع سیتاپور]] [[گٹھ:دریائے گھاگھرا]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں وکھ وکھ مختصر وضاحت]] q39f8ownfnscs3cz7h6eolke3gl4ixx 0 149789 712901 2026-10-29T03:17:50Z Abbas dhothar 361 صفحے نوں [[ضلع سیتا پور]] ول ریڈائرکٹ کیتا 712901 wikitext text/x-wiki #مڑجوڑ [[ضلع سیتا پور]] f87mvwf0v4ugxm3nrhgwfxpx285omkf 0 149790 712904 2026-10-29T03:21:40Z Abbas dhothar 361 "{{Infobox Public transit | box_width = | name = لکھنؤ میٹرو<br /><span style="color:yellow;">Lucknow Metro</span> | image = | imagesize = 10px | image2 = | imagesize2 = | native_name = लखनऊ मेट्रो {{اردو نستعلیق|'''لکھنؤ میٹرو'''}} | locale = [[لکھنؤ]]، [[اتر پردیش]]، بھارت | transit_type = عاجلانہ...؜" نال صفحہ بنایا گیا۔ 712904 wikitext text/x-wiki {{Infobox Public transit | box_width = | name = لکھنؤ میٹرو<br /><span style="color:yellow;">Lucknow Metro</span> | image = | imagesize = 10px | image2 = | imagesize2 = | native_name = लखनऊ मेट्रो {{اردو نستعلیق|'''لکھنؤ میٹرو'''}} | locale = [[لکھنؤ]]، [[اتر پردیش]]، بھارت | transit_type = [[عاجلانہ آوا جائی|میٹرو]] | lines = 2 (منصوبہ، فیز I & II) | stations = 33 (منصوبہ، فیز I & II) | key_people = [[E. Sreedharan]]<br />(Chief Advisor)، Alok Ranjan<br />(Chairman, LMRC)، [[Kumar Keshav]]<br />(MD, LMRC)<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=LucknowMetroRail|یوآرایل=http://www.lmrcl.com/boardoflmrc.aspx|ویب گاہ=www.lmrcl.com|آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20181226035841/http://www.lmrcl.com/boardoflmrc.aspx|آرکائیو تریخ=2018-12-26|تریخ رسائی=2017-02-11|یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}}</ref> | ridership = | headquarters = [[لکھنؤ میٹرو ریل کارپوریشن]] انتظامی ہیڈکوارٹر، [[گمدی نگر]]، [[لکھنؤ]] 226010 | website = http://www.lmrcl.com/ | owner = [[لکھنؤ میٹرو ریل کارپوریشن]] (LMRC) | began_operation = | operation_will_start = 26 مارچ 2017<ref>[http://www.thehindu.com/news/national/other-states/Lucknow-Metro-takes-a-trial-run/article16739136.ece Lucknow Metro takes a trial run – The Hindu<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> | vehicles = | train_length = 4 coaches | headway = 100 seconds<ref name="Alstom Press Release">{{حوالہ ویب|عنوان=Alstom to provide metro trainsets and a signalling solution for Lucknow's first metro line |یوآرایل=http://www.alstom.com/press-centre/2015/10/alstom-to-provide-metro-trainsets-and-a-signalling-solution-for-lucknows-first-metro-line-/ |ویب گاہ=www.alstom.com |تریخ رسائی=5 اکتوبر 2015 |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20181226035847/https://www.alstom.com/press-releases-news/2015/10/alstom-to-provide-metro-trainsets-and-a-signalling-solution-for-lucknows-first-metro-line- |آرکائیو تریخ=2018-12-26 |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=live}}</ref> (planned) | system_length = {{تحویل|35|km|mi|abbr=on}} (منصوبہ)<ref name="KanpurRd" /> 140 کلومیٹر ( فیز 1,2,3 تے 4) | track_gauge = {{ریلوے گیج|sg|allk=on}} | top_speed = {{تحویل|80|km/h|mph|abbr=on}} | map = [[فائل:Lucknow Metro Route Map (Tentative).svg|300px|Lucknow Metro Route Map]] }} '''لکھنؤ میٹرو''' (Lucknow Metro) [[اترپردیش]] دے [[شہر]] [[لکھنؤ]] وچ تعمیر کيتا جانے والا کثیر نقل حمل (ماس ریپڈ ٹرانزٹ سسٹم) دا اک نظام ا‏‏ے۔ اس د‏ی تعمیر دا آغاز27 ستمبر 2014ء نو‏‏ں ہويا۔<ref name="construct-Sept">{{حوالہ خبر|یوآرایل=http://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/Lucknow-Metro-construction-begins-Akhilesh-fulfils-promise-to-father/articleshow/43663937.cms |عنوان=Lucknow Metro construction begins, Akhilesh fulfils promise to father |اخبار=[[دی ٹائمز آف انڈیا]] |تریخ=28 ستمبر 2014 |تریخ رسائی=1 اکتوبر 2014 |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20181226035840/https://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/Lucknow-Metro-construction-begins-Akhilesh-fulfils-promise-to-father/articleshow/43663937.cms%20 |آرکائیو تریخ=2018-12-26 |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=live}}</ref> == حوالے == {{حوالے}} {{ایشیا وچ عاجلانہ نقل و حمل}} == باہرلے جوڑ == * [https://web.archive.org/web/20150216184659/http://blog.bop.in/100-crore-for-metros-in-lucknow-ahmedabad/ 100&nbsp;Crore for metros in Lucknow, Ahmedabad] * [http://lucknowmetro.net/index.php?option=com_content&view=article&id=34&Itemid=42 Lucknow Metro] * [https://web.archive.org/web/20160808223447/http://lucknowcity.net/index.php?option=com_content&view=article&id=34&Itemid=42 Collage of news articles related to Lucknow Metro] {{لکھنؤ}} * [https://www.facebook.com/LucknowMetro Lucknow Metro FB Fan Page] [[گٹھ:لکھنؤ میٹرو]] [[گٹھ:اتر پردیش وچ ریل آوا جائی]] [[گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے ]] [[گٹھ:بھارت وچ معیاری گیج ریلوے]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں وکھ وکھ مختصر وضاحت]] [[گٹھ:لکھنؤ]] 55pwjo63zphyzf4ym68yghuoe1c0yuv