وکیپیڈیا pnbwiki https://pnb.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%DB%81%D9%84%D8%A7_%D8%B5%D9%81%DB%81 MediaWiki 1.48.0-wmf.1 first-letter میڈیا خاص گل بات ورتنوالا ورتن گل بات وکیپیڈیا ویونت گل بات فائل فائل گل بات میڈیا وکی میڈیاوکی گل بات سانچہ سانچہ گل بات ہتھونڈائی ہتھونڈائی گل بات گٹھ گٹھ گل بات TimedText TimedText talk ماڈیول ماڈیول گل بات Event Event talk 0 2240 712937 690928 2026-10-30T05:50:24Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 712937 wikitext text/x-wiki <div style="direction:rtl; font-family:tahoma"> {{معلومات-شہر}} ٹیسینو [[سویٹزرلینڈ]] دا اک [[کینٹن]] اے۔ == بارلے جوڑ == {{Commons|Ticino|ٹیسینو|position=left}} * [https://web.archive.org/web/20120123032538/http://www.ti.ch/ سرکاری ویب سائٹ] == مورت نگری == <gallery> File:Lake Lugano.jpg File:Naret.jpg File:Luzzone2.jpg </gallery> {{سویٹزرلینڈ دے کینٹن}} [[Category:سویٹزرلینڈ]] inbycm2fnxtvgha7thwupiarza0nx9c 0 8528 712947 711853 2026-10-30T09:58:40Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 5 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 712947 wikitext text/x-wiki '''کرنسی''' پیتوں دی [[اک]] ونڈ اے اے سکہ یا کاغذ ہوسکدا اے اے چیزاں دے لین دین مل لین ویچن ویلے کم اندا اے تے شیواں دے تھاں اینوں دتا لیا جاسکدا اے ۔ دنیا دیاں وڈیاں کرنسیاں اے نیں: [[یورو]] [[ڈالر]] [[ین]] ۔ {{اصطلاح برابر| state=mw-collapsed | زر کثیف <br /> زر فرمان | hard currency <br /> fiat currency }} [[فائل:Billets de 5000.jpg|thumb|چند دیساں کچھ وڈی مالیت دے کاغذی نوٹ]] کرنسی نوں مراد ایسی چیز ہوندی اے جیس دے بدلے دوسریاں چیزاں خریدیاں یا بیچیاں جا سکن ۔ تے تے جے اایہ چیز کاغذ دی بنی ہوئے تاں اایہ کاغذی کرنسی، '''کاغذی سکّہ''' یا '''زر کاغذ''' کہلاندی اے ۔ ماضی چ کرنسی مختلف دھاتاں دی بنی ہندی سی تے ہن وی چھوٹی مالیت دے سِکّے دھاتاں نال ہی بنائے جاندے نیں ۔ {| class="mw-collapsible mw-collapsed wikitable" ! پاکستانی کاغذی کرنسی اُتے تحریری وعدا |- | |- | بینک دولت پاکستان اک ہزار روپیا حامل ٰہذا نوں مطالبے اُتے ادا کرے گا |- | [[پاکستان]] دے ہزار [[روپیا]] دے [[بینک نوٹ]] اتے لکھے اس ادائیگی دے وعدے دا مطلب کیع اے؟ وڈے نوٹ دے بدلے چھوٹے چھوٹے نوٹ تاں کوئی وی دے سکدا اے فیر ایہدے لئی سرکاری بینک دی ای کیع ضرورت اے ؟ ایہدا مطلب اے کہ ایہ بینک دولت پاکستان ولوں ایہدے کول محفوظ اک ہزار روپے مالیت زر (سونا یا چاندی) دی کاغذی رسید اے ایس رسید اُتے مطالبا کرن والے نوں اوہ ایہی زر دین دا پابند تے ذما دار اے ۔ |} ساڈھے تِن سال دی مدت وچ 5600 میل دا سفر طے کردے جد مئی، 1275ء وچ [[مارکو پولو]] پہلی دفعا [[چین]] پہنچیا تاں چار چیزاں دیکھ کے بہت حیران ہویا ۔ ایہ چیزاں سن: جلن والا پتھر( [[کوئلہ]])، نہ جلن والے کپڑے دا دسترخوان ([[اسبسٹاس|ایسبسٹوس]]) ،کاغذی [[کرنسی]] تے شاہی [[ڈاک]] دا نظام ۔ <ref name="silk road">{{cite web |url= http://www.silk-road.com/artl/marcopolo.shtml |author= |date= |title = Marco Polo and His Travels}}</ref> [[مارکو پولو]] لکھدا اے "تسیں کہہ سکدے آں کہ ( [[قبلائی خان|قبلائ]] ) خان نوں کیمیا گری ( یعنی [[سونا]] بناون دے فن ) وچ مہارت حاصل سی ۔ بغیر کسی خرچ دے خان ہر سال ایہ دولت اتنی وڈی مقدار وچ بنا لیتا سی جو دنیا دے سارے خزانوں دے برابر ہُندی سی ۔ <ref name="daily reckoning">{{cite web |url= http://dailyreckoning.com/fiat-currency |title = daily reckoning}}</ref>لیکن [[چین]] توں وی پہلے کاغذی کرنسی [[جپان]] وچ استعمال ہوئی ۔ [[جاپان]] وچ ایہ کاغذی [[کرنسی]] کِسے [[بینک]] یا بادشاہ نے نہیں بلکہ [[پگوڈا]] نے جاری کیتی سی ۔ کہیا جاندا اے کہ کاغذی کرنسی موجودہ دنیا دا سب توں وڈا دھوکھا اے ۔ <ref>{{Cite web |title=An Empire of Fraud and Deception |url=http://www.zerohedge.com/contributed/2013-06-27/great-comex-paper-gold-dump-online-real-time-physical-gold-price-datasource |access-date=2016-05-28 |archive-date=2015-04-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150418233602/http://www.zerohedge.com/contributed/2013-06-27/great-comex-paper-gold-dump-online-real-time-physical-gold-price-datasource |dead-url=yes }}</ref> <ref>{{cite web |url=http://articles.businessinsider.com/2012-03-12/markets/31146614_1_debt-fractional-reserve-fiat |title=جعلی دولت |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website=businessinsider |publisher= |accessdate= |archive-date=2013-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130513101513/http://articles.businessinsider.com/2012-03-12/markets/31146614_1_debt-fractional-reserve-fiat }}</ref> <ref name="criminal-syndicate-of-tyrants-and-thieves">{{cite web |url=http://foolscrow.wordpress.com/2011/07/21/beware-the-risen-people-part-1-of-3-global-banking-%E2%80%93-a-criminal-syndicate-of-tyrants-and-thieves/ |title=چند بینکار خاندان جو پوری دنیا نوں کنٹرول کردے نیں |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website=wordpress |publisher= |accessdate=}}</ref> <ref>{{cite web |url=http://www.themoneymasters.com/monetary-reform-act/the-five-%E2%80%9Cbank-wars%E2%80%9D/ |title=the money masters |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website=themoneymasters |publisher= |accessdate= |archive-date=2018-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225154828/http://www.themoneymasters.com/monetary-reform-act/the-five-%E2%80%9Cbank-wars%E2%80%9D/ |dead-url=yes }}</ref> <ref>{{cite web |url=http://ohiorepublic.blogspot.com/2008/11/paper-money-is-fraud.html |title=paper money is fraud |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website=blogspot |publisher= |accessdate=}}</ref> <ref>{{cite web |url=http://www.facebook.com/note.php?note_id=306011075725 |title= paper money is fraud |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website=facebook |publisher= |accessdate=}}</ref> <ref>{{cite web |url=http://www.ecclesia.org/truth/reserve.html |title=paper money is fraud |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website=ecclesia |publisher= |accessdate= |archive-date=2018-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225154819/http://www.ecclesia.org/truth/reserve.html%20 |dead-url=yes }}</ref> جولائی، 2006ء دے اک جریدہ [[whistleblower|وسہل بلور]] دے اک مضمون دا عنوان اے کہ [[ڈالر]] جاری کرنے والا امریکی سینٹرل بینک "[[فیڈرل ریزرو]] اس صدی دا سب توں وڈا دھوکا اے" ۔ <ref name="وسل بلوور">{{cite web |url= http://superstore.wnd.com/whistleblower |author= |date= 2006 |title = فیڈرل ریزرو: صدی دا سب توں وڈا فراڈ |website= |publisher= |accessdate=}}</ref> <ref name="ایبل ٹو نو">{{cite web |url= http://able2know.org/topic/82469-1 |author= |date= 2006|title = فیڈرل ریزرو: صدی دا سب توں وڈا فراڈ |website= |publisher= |accessdate=}}</ref> مشہور برطانوی ماہر معاشیات [[جان مینارڈ کینز|جان کینز]] نے کہیا سی کہ مسلسل نوٹ چھاپ کر حکومت نہایت خاموشی تے رازداری توں اپنے عوام دی دولت دے اک وڈے حصے اُتے قبضہ کر لیتی اے ۔ ایہ طریقہ اکثریت نوں غریب بنا دیتا اے پر چند لوگ امیر ہو جاندے نیں ۔ <ref>{{cite book |last=Keynes |first=John Maynard |authorlink= |title=Economic Consequences of the Peace |url=http://www.gutenberg.org/ebooks/15776 |accessdate= |year=1920 |publisher=Gutenberg |location= |isbn= |page=}}</ref> 1927ء وچ [[بینک آف انگلینڈ]] دے گورنر [[Sir Josiah Stamp|جوسیہ سٹیمپ]] ( جو انگلستان دا دوسرا امیر ترین فرد سی ) نے کہیا سی کہ"جدید بینکاری نظام بغیر کسی خرچ دے رقم (کرنسی) بناتا اے ۔ ایہ غالباً آج تک بنائی گئی سب توں وڈی شعبدہ بازی اے ۔ بینک مالکان پوری دنیا دے مالک نیں ۔ جے ایہ دنیا ان توں چھن وی جائے لیکن ان دے کول کرنسی بناون دا اختیار باقی راے تو اوہ اک جنبش قلم توں اتنی کرنسی بنا لیں گے کہ دوبارہ دنیا خرید لیں ۔ ۔ ۔ جے تم چاہندے ہو کہ بینک مالکان دی غلامی کردے رہو تے اپنی غلامی دی قیمت وی ادا کردے رہو تو بینک مالکان نوں کرنسی بناون دو تے قرضے کنٹرول کرنے دو ۔ <ref>{{cite web |url=http://ancientbankingsecret.com/ |title=بینکاری دے خفیہ راز |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website= |publisher= |accessdate= |archive-date=2011-09-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110906070123/http://www.ancientbankingsecret.com/ |dead-url=yes }}</ref><ref name="united earth">{{cite web |url=http://www.unitedearth.com.au/banking.html |title=united earth |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website= |publisher= |accessdate= |archive-date=2011-08-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110829075048/http://www.unitedearth.com.au/banking.html |dead-url=yes }}</ref> [[بنجمن ڈزریلی|بنجمن ڈی اسرائیلی]] نے کہیا سی کہ ایہ وڈی اچھی بات اے کہ ملک کےعوام [[بینکاری]] تے [[مالیاتی نظام]] کےبارے وچ کچھ نہیں جانتے کیونکہ جے اوہ ایہ سب کچھ جانتے تو مینوں یقین اے کہ کل صبح توں پہلے بغاوت ہو جاندی ۔ <ref name="united earth" /> [[مائر امشیل روتشیلڈ|روتھسچائلڈ]] نے 1838 وچ کہیا سی کہ مینوں کسی ملک دی کرنسی کنٹرول کرنے دو ۔ پھر مینوں پرواہ نہیں کہ قانون کون بناتا اے ۔ <ref>{{cite web |url=http://quotes.liberty-tree.ca/quote/mayer_amschel_rothschild_quote_8bed |title=Infamous Quote from Mayer Amschel Rothschild |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website=liberty-tree.ca |publisher= |accessdate=}}</ref> {{علم مسکوکات}} == کرنسی == '''کرنسی''' (English:Curruncy) دا عام شبداں وچ مطلب اے [[روپیہ- پیسہ]] جو وستاں جاں سنوجواناں دی خرید جاں ہور وپاری کارجاں لئی [[وٹاندرے دے زریعہ]] وجوں ورتوں وچ آؤندی اے ۔ اس دی سبھ توں صحیح مثال [[بینک نوٹ]] اتے [[سدے]] ہن ۔ <ref>{{Cite web| url = http://www.thefreedictionary.com/currency| title = currency| publisher = The Free Dictionary}}</ref><ref name=Bernstein>{{cite book|last =Bernstein|first =Peter|authorlink =Peter L. Bernstein|title=A Primer on Money، Banking and Gold|url =https://archive.org/details/primeronmoneyban0000bern_p7v4| edition = 3rd|year=2008|origyear=1965|publisher=Wiley|location=Hoboken، NJ|isbn=978-0-470-28758-3|oclc = 233484849|chapter= 4–5}}</ref>"مدرا" دی ہور عام تشریح ایہہ اے کہ ایہہ کتوں دیس دا ''[[پیتوں نال متعلق پربندھ]]'' (مدرک اکائیاں) ہندا اے ۔ <ref>{{Cite web| url = http://www.investopedia.com/terms/c/currency.asp#axzz2CqfsX9BD| title = Currency| publisher = Investopedia}}</ref> اس تشریح مطابق، بریٹیش "پونڈ"، امریکی "ڈالر"،اتے یورپیئن "یورو" وغیرہ سبھ مدراواں دیاں مثالاں ہن ۔ ایہہ ساریاں مدراواں [[دام]] (value) دا زخیرہ ہندیاں ہن جو وکھ وکھ دیس آپس وچ [[غیرملکی وپار]] کرن لئی [[غیرملکی وٹاندرا منڈی]] وچ وپار لئی ورتدے ہن جیسن وکھ وکھ مدرواں دی تلناتمک قیمت مقرر ہندی اے ۔ <ref>{{Cite news| url = https://docs.google.com/fileview؟id=0B_Qxj5U7eaJTZTJkODYzN2ItZjE3Yy00Y2M0LTk2ZmUtZGU0NzA3NGI4Y2Y5&hl=en&pli=1| newspaper = The Economist| title = Guide to the Financial Markets| format = PDF}}</ref> اس لحاظ نال مدراواں متعلق دیساں دیاں سرکاراں ولوں متاثر کیتیاں جاندیاں ہن اتے ایہہ مقرر ہداں دیاں سیماواں مطابق پروان ہندیاں ہن ۔ بھارت دی مدرا دی مثال اس دا [[روپیہ]] اتے [[پیسا]] اے ۔ == تریخ == <!-- Linked from [[Shekel]] --> === سابق دور دی مدرا === [[File:A print from 1845 shows cowry shells being used as money by an Arab trader.jpg|thumb|عرب وپاری کوڈیاں مدرا دے روپ وچ ورتدے ہوئے(1845)]] مدرا ارمبھک دور وچ دو اوشکاراں دے روپ وچ ہوند وچ آئی جو قریب 2000 [[ق م]] وچ واپریاں ۔ شروع وچ پیسہ اک رسید دے روپ وچ ہندا سی جو پہلاں پرانے [[میسوپٹامیا]] دے [[سمیر]] اتے بعد وچ [[پرانے یونان]] وچلے مندراں وچلے اناج بھنڈاراں وچ جماں اناج دا ملّ درساؤندیاں سن ۔ کجھ سمے بعد دھاتاں نوں چیزاں دی مدرا وجوں ورتیا جان لگیا ۔ اس ٹیدے نال 1500 سال تک وپار ہندا رہیا ۔ === سکے === اس طرحاں ہولی ہولی سکے ہوند وچ آئے ۔ پہلاں چاندی دے سدے، پھر چاندی اتے سونے داوتھے دے سدے،اتے اک سوچ تامبے دے سکے وی چلنے شروع ہوئے ۔ دھاتاں نوں کھود دے تولیا جاندا سی اتے اہنا تے موہر لگیا دے سکے دا روپ دتا جاندا سی ۔ زیادہ مطلب ووستھاواں تن دھراواں دے روپ وچ سکے ڈاکٹر استعمال کردیاں سن:تانبہ، چاندی اتے سونا ۔ سونے دے سکیاں دا استعمال وڈیاں کھریڑ داریاں کرن جاں فوجاں نوں ادائیگی کرن اتے راج دیاں سرگرمیاں لئی ہندا سی ۔ چاندی دے سکے درمیانے پدھر دی خرید کرن لئی ورتے جاندے سن جنوے ٹیکس دی ادائیگی،اتے ٹھیدے دی ادائیگی وغیرہ ۔ تامبے دے سکے دا استعمال روزانہ لوڑاں دی دی تکمیل کرن لئی کیتا جاندا سی ۔ ایہہ پربندھ [[بھارت دے سدے|بھارت]] وچ [[مہاجنپداں]] دے سوچ توں ہندا رہیا اے ۔ === کاغذ مدرا (بینک نوٹ) === [[چین دا اتہاس|سابق جدید دور]] [[چین]] وچ ادھر لین دین دیاں لوڑاں اتے [[تامبے]] دے سکیاں دے بھاری گنتی وچ چکن چکان دیاں سمسیانواں کر دے [[کاغذ دے نوٹ]] مطلب [[بینک نوٹ]] ہوند وچ آئے ۔ اس پربندھ دا پسارا [[تانگ سلطنت]](618 – 907) توں [[سانگ سلطنت]](960-1279) دے سوچ وچکار ہویا ۔ [[File:Jiao zi.jpg|thumb|right|سانگ سلطنت ''جیوزی،'' دنیا دا پراچینتم کاغذ دا نوٹ]] === بینک نوٹ یگ === [[بینک-نوٹ]] (امریکہ اتے کینیڈا وچ جیس نوں بلّ کیہا جاندا اے) اک مدرا اے جیس نوں قنونی مانتا حاصل ہندی اے ۔ بینک-نوٹ [[سکیاں]] سمیت رل دے [[نغدی]] بندی اے ۔ بینک نوٹ عامَ طور تے کاغذ دے ہندے ہن اُتے آسٹریلیا وچ 1980 وچ [[کامنویلتھ سانئیٹیفک اتے صنعتی کھوج سنسسی]] (Commonwealth Scientific and Industrial Research Organisation) نے [[پولیمر مدرا|پولیمر بینک نوٹ]] بنائے جو 1988 وچ چالو کیتے گئے ۔ ایہہ نوٹ کاغذ دے نوٹاں نالوں ودھ چلن والے ہندے ہن اتے اہنا دا نقلی روپ چھاپنا وی ممکن نہیں ہندا ۔ == مدرا چھاپنا اتے نینترن == زیادہتر کیساں وچ بینک نوٹاں اتے سکیاں نوں چھاپن اتے جاری کرن دا حق [[مرکزی بینک]] کول ہندا اے ۔ ایہہ مرکزی بینک متعلق دیس جاں دیساں دے سانجھے سماوہ لئی لوڑیندی مقدار وچ مدرا تیار کر دے اس دا دا وستار کردا اے اتے [[مدرا پالیسی]] رانیں مدرا دا نینترن کردا اے ۔ مرکزی بینک دیس دے ہورناں بینکاں ولوں دتے جان والے [[ادھار]] قرضیاں نال وی مدرا دے پیداوار نوں نینترت کردا اے ۔ بھارت وچ ایہہ کم [[بھارتی رزرو بینک]] (RBI) کردا اے ۔ == وٹاندرا در == وٹادرا در ااوہ قیمت اے جیس اتے دو دیساں دی مدرا اک دوجے نال وٹائی جا سکدی اے ۔ ایہہ دو دیساں (جاں دو مدرا زوناں) درمیان ہون والے [[انتر-قومی وپار|وپار]] ویلے ورتوں وچ آؤدی اے ۔ == مدراواں دا وٹا سٹا کرنا == مدرا دا وٹا- سٹا (convertability) کتوں شہری،کارپورٹ جاں سرکار دی لوکل مدرا نوں کتوں ہور مدرا وچ مرکزی بینک / سرکار دی پروانگی جاں بنا پروانگی وٹاؤن دی سمرسی مقرر کردی اے ۔ == زر == [[فائل:Different cowries.jpg|thumb|کسی زمانے وچ [[کوڑی]] بطور رقم استعمال ہُندی سی]] [[روپیا]]، [[زر|پیسہ]]، [[نقدی]] ، [[رقمی|رقم]] [[سکّہ]] یا [[فلس|کرنسی]] توں مراد اک ایسی چیز ہُندی اے جیس دے بدلے * دوسری چیز خریدی یا بیچی جا سکے ۔ * خدمت خریدی یا بیچی جا سکے ۔ (خدمت دا معاوضہ، اجرت، مزدوری، تنخواہ، فیس، کمیشن ادا کیتا جا سکے ۔ ) * کراایہ، [[قرض]]، [[بھتہ]] تے [[مالیات|محصول]] دتا تے لیا جا سکے ۔ * تحفہ، [[رشوت]]، چندہ، خیرات وغیرہ دی تے لی جا سکے ۔ * [[خون بہا]] تے [[مہر]] ادا کیتا جا سکے ۔ <ref>{{cite web |url=http://www.mohaddis.com/apr2009/1114-islam-ka-nazaria-zar-aor-kaghzi-currency-ki-haqeeqat.html |title=اسلام دا نظرایہ زر تے کاغذی کرنسی دی حقیقت ۔ اردو وچ |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website=mohaddis |publisher= |accessdate= |archive-date=2013-08-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130813035328/http://www.mohaddis.com/apr2009/1114-islam-ka-nazaria-zar-aor-kaghzi-currency-ki-haqeeqat.html |dead-url=yes }}</ref> * [[بچت]] دی جا سکے ۔ ایہ اوہ واحد شرط اے جو بہت کم کرنسیوں وچ ممکن ہُندی اے ۔ کرنسی نوں [[زر]] یا [[زرمبادلہ]] وی کہندے نیں ۔ روپیا دی ایجاد توں پہلے لین دین تے تجارت "چیز دے بدلے چیز" (یعنی [[مقایضہ|بارٹر نظام]]) دے تحت ہُندی سی مثلاً [[گندم]] دی کچھ بوریوں دے عوض اک [[گائے]] خریدی جا سکتی سی ۔ اسی طرح خدمت دے بدلے خدمت یا کوئی چیز ادا دی جاندی سی ۔ لیکن گندم تے گائے دی صورت وچ لمبی مدت دے لئے بچت ممکن نہیں ہُندی ۔ اس لئے کسی دوسری کرنسی دی ضرورت موجود سی جیس وچ بچت وی آسان ہو ۔ == کرنسی دی خوبیاں == ہر کرنسی وچ چار خوبیاں ہونی چاہئیں: * فوری لین دین دی صلاحیت یعنی [[وسیلۂ مبادلہ]] ۔ کرنسی وچ ایہ صلاحیت لوکاں دے اعتماد توں آندی اے جو ماضی دے تجربات اُتے منحصر ہُندا اے ۔ * بچت دی صورت وچ قدر دی برقراری یعنی [[قدر دی تخزین|store of value]] ۔ کاغذی کرنسی مبادلے دی صلاحیت تو رکھدی اے پر قدر دی برقراری نہیں رکھدی ( یعنی وقت گزرنے دے نال اس دی قوت خرید کم ہُندی چلی جاندی اے) ۔ اس دے برعکس [[سونا]] قدر دی برقراری تو بہت اچھی رکھدا اے پر چھوٹے لین دین دے لئے مناسب نہیں اے ۔ * منتقلی یا نقل و حمل دی آسانی ۔ مکان تے زمین، اثاثہ تو ہُندے نیں پر غیر منقولہ ہونے دی وجہ توں کرنسی نہیں بن سکدے جبکہ الیکٹرونک کرنسی صرف منتقلی دی آسانی دی وجہ توں مقبول ہُندی جا رہی اے ۔ ماضی وچ مویشیوں نوں بطور کرنسی صرف اس لئے استعمال کردے سن کہ اننیں ضرورت دی جگہ اُتے ہانک کر منتقل کرنا آسان تے کم خرچ ہُندا سی ۔ دوسرے الفاظ وچ '''کرنسی قوت خرید نوں منتقل تے موخّر کرنے دا ذریعہ اے''' ۔ (money is a transmitter of value through space and time.) * کرنسی قابل تقسیم ہونی چاہیے ۔ جے سونے دے اک ٹکڑے دے دس حصے کر دیے جائیں تو ایہ دس ٹکڑے مل کرلگ بھگ اسی قیمت دے ہونگے ۔ لیکن جے کسی قالین یا ہیرے دے دس ٹکڑے کر دیے جائیں تو ان ٹکڑوں دی مجموعی قیمت بری طرح گر جائے گی ۔ روپیہ، ڈالر یا کسی وی کرنسی نوں جےچہ تبادلے دا وسیلہ (Medium of Exchange) سمجھا جاندا اے پر کرنسی محض اک خیال دا ناں اے جیس اُتے سب نوں اعتماد ہو (Money is an Idea, backed by confidence) ۔ لوکاں دا ایہ اعتماد ہی کاغذ، پلاسٹک، دھات یا کریڈٹ کارڈ نوں کرنسی دا درجہ دیتا اے ۔ <ref>{{cite web |url=http://www.relfe.com/A06/wealth.html |title=دولت |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website=relfe |publisher= |accessdate= |archive-date=2012-05-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120504002234/http://relfe.com/A06/wealth.html |dead-url=yes }}</ref><br /> فروری 2010 وچ امریکی فیڈرل ریزرو دے چیرمین بن برناندے نے سینٹ دی فائینینس کمیٹی دے سامنے ایہ بیان دتا سی کہ "کرنسی محض بے معنی سماجی رواج اے"<ref>{{Cite web |title=Money Is Just Mutually Shared Illusion |url=http://www.theonion.com/articles/us-economy-grinds-to-halt-as-nation-realizes-money,2912/ |access-date=2016-05-28 |archive-date=2015-04-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150427040332/http://www.theonion.com/articles/us-economy-grinds-to-halt-as-nation-realizes-money,2912/ |dead-url=yes }}</ref> جبکہ حقیقت ایہ اے کہ کاغذی کرنسی دا رواج قانونی جبر دے ذریعے نافذکیتا گیا ۔ قانونی اعتبار توں کرنسی دو طرح دی ہُندی نیں ۔ * ایسی کرنسی جتوں قبول کرنے توں انکار کیتا جا سکے مثلاً بینک دا چیک یا انعامی بونڈ * ایسی کرنسی جتوں قبول کرنے توں انکار کرنا جرم ہو ۔ ایسی کرنسی "لیگل ٹینڈر" کہلاتی اے ۔ فرانس وچ کاغذی کرنسی نوں 10 اپریل 1717 وچ لیگل ٹینڈر قرار دتا گیا ۔ <ref>[http://www.csun.edu/~hceco008/johnlaw.htm John Law and the Système of 1720]</ref> ۔ اگلے سال ایہ برطانیا وچ لیگل ٹینڈر بنی ۔ ہندوستانی چاندی دا روپیا 1818 وچ لیگل ٹینڈربنا<!-- The Indian rupee was a coin of 180 grains of silver eleven-twelfths fine. It was made legal tender in India in 1818 (Jain, 1933, pp. 2-3) and also circulated in the Middle East and the eastern part of Africa. --><ref>[http://www.palgrave-journals.com/imfsp/journal/v22/n2/full/imfsp197516a.html Currency Arrangements and Banking Legislation in the Arabian Peninsula]</ref> ۔ == ماضی دی کرنسیاں == ماضی وچ بہت ساری مختلف اشیا رقم یا کرنسی دے طور اُتے استعمال ہُندی رہی نیں جنہاں وچ مختلف طرح دی سیپیاں، چاول، نمک، مصالحے، خوبصورت پتھر، اوزار، گھریلو جانور تے انسان (غلام، کنیز) شامل نیں ۔ <ref>{{cite web |url=http://www.smosh.com/smosh-pit/knowledge/20-things-used-money-there-was-money |title=اوہ 20 چیزیں جو رقم دے طور اُتے استعمال ہُندی سن |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website=smosh |publisher= |accessdate= |archive-date=2012-01-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120110164441/http://www.smosh.com/smosh-pit/knowledge/20-things-used-money-there-was-money |dead-url=yes }}</ref> * حضرت عیسیٰ دی پیدائش دے زمانے تک چین وچ چاقو کرنسی دی حیثیت رکھدا سی ۔ * افریقہ وچ ہاسی دے دانت کرنسی دا درجہ رکھدے سن ۔ * پہلی جنگ عظیم تک نمک تے بندوق دے کارتوس امریکا تے افریقہ دے بعض حصیاںوچ کرنسی دے طور اُتے استعمال ہُندے راے ۔ * دوسری جنگ عظیم دے فوراً بعد آسٹریا وچ فلیٹ دا ماہانہ کراایہ سگریٹ دے دو پیکٹ سی ۔ <ref>{{cite web |url=http://www.angelfire.com/art/peina/Oct01n_1.htm |title=PEINA |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website=angelfire |publisher= |accessdate=}}</ref> * جزائر فجی وچ انیسویں صدی تک [[sperm whale|سفید حوت]] دے دانت بطور کرنسی استعمال ہُندے سن ۔ اک دانت دے بدلے اک کشتی خریدی جا سکتی سی یا خون بہا یا مہر ادا کیتا جا سکتا سی ۔ <ref>{{cite book |last=Allen |first=Larry |authorlink= |title=The encyclopedia of money |url=https://archive.org/details/encyclopediaofmo0000alle|accessdate= |year=1999 |publisher=ABC-CLIO |location= |isbn=1-57607-037-9 |page=}}</ref> * [[انگولہ|انگولا]] دی خانہ جنگی (1975ء توں 2002ء) دے دوران بیئر دی بوتلیں بطور کرنسی استعمال ہوئیں ۔ <ref>[http://www.joshuagoldstein.com/jgeconhi.htm جنگ تے معیشت دی تریخ]</ref> * [[ایران]] وچ شاعر کبھار ادائیگی [[زعفران]] دی شکل وچ دی جاندی سی ۔ تریخ دسدی اے کہ * سونا بادشاہواں دی کرنسی رہیا اے ۔ * چاندی امراء تے شرفاء دی کرنسی ہویا کردی سی ۔ * چیز دے بدلے چیز دا نظام یعنی بارٹر سسٹم کساناں تے مزدوروں دی کرنسی سی ۔ * قرض غلاماں دی کرنسی ہویا کردی سی ۔ == ادائیگی دا وعدا == سونے چاندی یا دوسری دھاتوں دے ذریعے دتی جان والی لین دین [[مقایضہ|مقایضہ نظام]] (Barter System) ای دی اک شکل ہُندی اے ۔ جیہدے وچ ادائیگی مکمل ہو جاندی اے (یعنی قوت خرید منتقل ہُندی اے) ۔ کاغذی کرنسی توں دتی جان والی ادائیگی درحقیقت ادائیگی نہیں بلکہ محض آئندہ ادائیگی دا وعدہ ہُندی اے ۔ یعنی کاغذی کرنسی وچ ادائیگی دراصل [[قرض]] دی منتقلی ہُندی اے ۔ اس قرض دی ادائیگی دا ضامن سینٹرل بینک ہُندا اے جیہدی پشت پناہی حکومت کردی اے ۔ <br /> دھاتی کرنسی یا بارٹر سسٹم دے ذریعے اجنبیوں دے درمیان وی لین دین ہو سکتی اے ۔ <br /> قرض تے ادائیگی دے وعدے دے ذریعے اجنبی اُس وقت تک آپس وچ خرید و فروخت نہیں کر سکدے جدوں تک درمیان وچ کوئی ضامن نہ ہو ۔ <!-- There is a key flaw in our system of floating currencies. Every financial asset is someone’s liability. When a currency moves, it creates winners and losers. Big moves can harm banks with loan portfolios outside their home.-----gold is a barrier to debasement of fiat currencies. --> <ref>[http://www.forbes.com/sites/keithweiner/2014/11/19/swiss-gold-initiative-good-idea-with-unintended-consequences/?utm_source=twitterfeed&utm_medium=twitter gold is a barrier to debasement of fiat currencies]</ref> یعنی جے کرنسی ہارڈ ہو تو ضامن قدر کھو دیتا اے ۔ اس لئے سینٹرل بینک ہارڈ کرنسی دی سخت مخالفت کردے نیں ۔ <br /> سرماایہ دارانہ نظام (capitalism) دی بنیاد امید اے ۔ امید کہ انویسٹر نوں اپنی سرماایہ کاری اُتے زیادہ [[سود]] ملے گا ۔ <!-- “Capitalism depends on hope – rational hope that an investor gets his or her money back with an attractive return,“ --><ref>[http://www.bloomberg.com/news/articles/2015-01-29/gross-sees-fed-raising-rates-this-year-to-save-capitalism Fed Will Raise Rates This Year to Save Capitalism]</ref> تے اسی امید اُتے ہی لوگ اپنی اصل دولت بینکاراں دے حوالے کر دیندے نیں جو رقم بڑھا کر ادائیگی دا وعدہ کردا اے ۔ <!-- hope that could be used to induce people into surrendering their real wealth in exchange for a promise of greater wealth. ۔ . --> <ref>[http://www.bibliotecapleyades.net/sociopolitica/esp_sociopol_cooper2a.htm خاموش جنگ دا بے آواز ہتھیار]</ref> == سکّےآں دی تریخ == {{Main|سکّہ}} [[فائل:Japan commodity money before the 8th century.jpg|thumb| آٹھویں صدی عیسوی توں پہلے [[جاپان]] وچ تیر دے سر، چاول تے سونے دا چورا رقم دے طور اُتے استعمال ہُندے سن]] [[فائل:Ancientchinesecoins.jpg|thumb|قدیم چین دے سکے جیہناں وچ چوکور سوراخ ہُندا سی تے چین وچ ایہ کیش کہلاتے سن ۔ ]] [[فائل:BMC 06.jpg|thumb|600 سال پہلے از مسیح استعمال ہونے والے سکے ۔ ]] [[فائل:AlexanderIIIAthenaAndNike.jpg|thumb|left|200px|300 سال پہلے از مسیح دا [[سکندر اعظم]] دا سونے دا سکّہ]] [[File:MauryanCoin.JPG|left|thumb|300 سال پہلے از مسیح دا [[موریا سلطنت]] دا ہندوستانی چاندی دا روپیا جو روپیا روپا کہلاتا سی ۔ ]] [[فائل:Maximinus denarius - transparent background.PNG|left|frame|قدیم [[روم]] وچ استعمال ہونے والا چاندی دا سکہ جو [[Denarius|دیناریس]] کہلاتا سی]] [[فائل:Sher shah's rupee.jpg|thumb|سنہ 1540–1545 وچ [[شیر شاہ سوری]] دا جاری کردہ سبھ توں پہلا روپیا جو تقریباً اک تولے چاندی دا بنا ہویا سی تے تانبے دے بنے 40 پیسوں دے برابر سی ۔ اس وقت اک روپے وچ 8 من چاول بکتا سی ۔ ]] [[فائل:Silver Rupee Akbar.jpg|thumb|360px|1565-1575[[شہنشاہ اکبر]] دا جاری کردہ روپیا جو اک تولہ [[چاندی]] دا بنا ہویا سی]] پنج ہزار سال پہلے [[چاندی]] دے خام ڈلے بطور کرنسی استعمال ہوئے ۔ [[هيرودوت]] دے مطابق سب توں پہلے [[ترکی]] دے صوبے [[مانیسہ]] دے اک علاقے [[لیڈیا]] وچ سونے تے [[چاندی]] اُتے [[مہر]] لگیا کر سکّے بناون دا کام 600 صدی پہلے از مسیح شروع کیتا گیا سی ۔ سکے بناون توں تولنے دی ضرورت ختم ہو گئی تے محض گن کر کام چلایا جانے لگیا ۔ سکوں اُتے موجود مہر اس دے وزن تے خالصیت دی ضمانت ہُندی سی ۔ :'''تاریخی حقائق''' * قدیم چین دے سکّے گول ہُندے سن ۔ جیہناں وچ چوکور سوراخ ہُندا سی ۔ایہدے نال ایہ سِکے ڈوری وچ پروے جا سکدے سن ۔ * [[ڈالر]] وی کسی زمانے وچ [[چاندی]] دا سکہ ہویا کردا سی ۔ اسی طرح برطانوی [[پاونڈ]] توں مراد اک پاونڈ وزن دی چاندی (Sterling) ہویا کردی سی ۔ * اٹھارویں صدی وچ ہسپانوی ڈالر [[یورپ]] [[ریاستہائے متحدہ امریکہ|امریکہ]] تے [[مشرقی ایشیاء|مشرق بعید]] وچ [[تجارت]] دے لئی بہت استعمال ہُندا سی ۔ ایہ [[چاندی]] دا سکّاسی جیس وچ 25.56 گرام خالص چاندی ہُندی سی ۔ اسی دی طرز اُتے بعد وچ [[امریکی ڈالر]] بنایا گیا سی ۔ * پہلا [[امریکی ڈالر]] 1794ء وچ بنایا گیا جیس وچ 89.25% [[چاندی]] تے 10.75% [[تانبا|تانبہ]] ہُندا سی ۔ * [[ریاستہائے متحدہ امریکہ|امریکہ]] دے 1792ء دے سکوں توں متعلق [[قانون]] دے مطابق اک [[امریکی ڈالر]] دے سکے وچ 24.1 گرام خالص [[چاندی]] ہُندی سی ۔ 1792ء توں 1873ء تک [[سونا]] [[چاندی]] توں 15 گنا مہنگا ہُندا سی<ref>{{cite web |url=http://rbidocs.rbi.org.in/rdocs/content/PDFs/89635.pdf |title=ریزرو بینک آف انڈیا دی تریخ |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website= |publisher= |accessdate=}}</ref> ۔ امریکا دی دریافت دے بعد جیتوں جیتوں [[چاندی]] دی نئی کانیں دریافت ہُندی چلی گئیں [[چاندی]] دی قیمت گرتی چلی گئی ۔ اب [[سونا]] چاندی توں 50 گنا توں زیادہ مہنگا اے ۔ * سنہ 1900ء وچ امریکا وچ طلائی معیار (گولڈ اسٹینڈرڈ) دا قانون لاگو ہویا جیس اُتے صدر [[ولیم میک کنلے]] دے دستخط سن ۔ اس قانون دے تحت صرف [[سونا]] کرنسی قرار پایا تے چاندی توں سونے دا تبادلہ روک دتا گیا کیونکہ چاندی دی قیمتیں گر رہی سن تے چاندی دی دستیابی بڑھنے دی وجہ توں وڈے بینکاں دے لئے چاندی اُتے اجارہ داری برقرار رکھنا مشکل ہُندا جا رہیا سی تے کاغذی کرنسی دے رواج نوں مستحکم کرنے دی ان دی کوششیں کامیاب نہیں ہو پا رہی سن ۔ اس قانون دے مطابق 20.67 ڈالر اک ٹرائے اونس (31.1 گرام) [[سونا|سونے]] دے برابر قرار پائے ۔ 25 اپریل 1933ء نوں امریکا تے کینیڈا نے [[معیار طلا|معیار سونا]] ترک کر دتا کیونکہ اس سال امریکا وچ عوام پہ سونا رکھنے اُتے پابندی لگیا دی گئی سی ۔ * پہلے سکّے اپنی اصل مالیت دے ہویا کردے سن یعنی ان وچ جتنے دی [[دھات]] ہُندی سی اتنی ہی قدر ان اُتے لکھی ہُندی سی ۔ لیکن رفتہ رفتہ سکّے جاری کرنے والی حکومتیں کم قیمت دی دھات اُتے زیادہ قدر لکھنے لگیں ۔ آجکل سِکّوں اُتے لکھی ہوئی قدر ان دی اصل قیمت توں کنیں زیادہ ہُندی اے ۔ ایتوں سکے ٹوکن منی کہلاتے نیں ۔ * جے کسی وجہ توں سکّوں اُتے لکھی ہوئی رقم دھات دی مالیت توں کم ہو جائے تو لوگ سکّے پگھلا کر استعمال دی دوسری دھاتی چیزیں بنا لیتے نیں ۔ 1920ء وچ ہندوستانی روپیا پگھلا کر لوکاں نے وڈی مقدار وچ چاندی ایکسپورٹ دی ۔ * 1947ء وچ جدوں آزادی برطانوی ہند عمل وچ آئی تو پاکستانی کرنسی دا وجود نہ سی اس لئے برطانوی ہند دے روپیا اُتے پاکستان دی مہر لگیا کر استعمال کیتا گیا ۔ 1948 وچ پاکستان نے اپنی کاغذی کرنسی چھاپی تے دھاتی سکّے وی جاری کیتے ۔ اس وقت اک روپیا وچ سولہ آنے ہُندے سن تے ہر آنے وچ چار پیتوں ۔ اک پیسہ تن پائ دے برابر سی یعنی اک روپے وچ 64 پیتوں یا 192 پائی ہُندی سن ۔ === سکّے === ہزاروں سال پہلے [[جو]] رقم دے طور اُتے استعمال ہُندا سی ۔ پر ایسی چیزوں نوں رقم دے طور اُتے استعمال کرنے وچ ایہ خرابی سی کہ اننیں عرصے تک محفوظ نہیں رکھیا جا سکتا سی اس لئے دھاتوں دا رقم دے طور اُتے استعمال شروع ہویا جو لمبے عرصے تک محفوظ رکھی جا سکتی سن ۔ [[سونا|سونے]] وچ ایہ خوبی ہُندی اے کہ ایہ موسمی حالات توں خراب نہیں ہُندا ( جیتوں [[زنگ]] لگنا ) تے ایہ کمیاب وی اے ۔ اسی وجہ توں دنیا بھر وچ اتوں [[دولت]] نوں ذخیرہ کرنے دے لئے (یعنی بچت کرنے دے لئے) چُنا گیا ۔ [[فلس|کرنسی]] بننے دے لئے ایسی چیز موزوں ہُندی اے جو پائیدار ہو، کمیاب ہو، تے ضخیم نہ ہو ۔ ایہی وجہ اے کہ پچھلی کچھ صدیوں وچ سونے [[چاندی]] [[تانبا|تانبے]] [[کانسی]] وغیرہ دے سکّے استعمال ہُندے راے ۔ [[دھاتوں دی قیمتیں|دھاتوں دی اپنی قیمت]] ہُندی اے تے ایتوں سکّے نوں پگھلا کر [[دھات]] دوبارہ حاصل دی جا سکتی اے ۔ ایتوں سکّے نہ کسی حکومتی یا ادارتی سرپرستی دے محتاج ہُندے نیں نہ کسی سرحد دے پابند ۔ ایہ [[زرکثیف|زرِ کثیف]] یعنی ہارڈ کرنسی کہلاتے نیں ۔ اس دے برعکس [[کاغذ]]ی کرنسی دی اپنی کوئی قیمت نہیں ہُندی بلکہ ایہ [[حکومت]] دی سرپرستی دی وجہ توں اوہ قدر رکھدی اے جو اس اُتے لکھی ہُندی اے ۔ ایہ [[زرفرمان|زرِ فرمان]] یعنی fiat کرنسی کہلاتی اے تے جیتوں ہی حکومتی سرپرستی ختم ہُندی اے ایہ کاغذ دے ڈھیر وچ تبدیل ہو جاندی اے ۔ [[بنگلہ دیش]] دے قیام دے وقت اوتھے پاکستانی کرنسی رائج سی جو اپنی قدر کھو چکی سی ۔ اسی طرح [[صدام حسین]] دے ہتھوں [[سقوط کوِیت]] دے بعد [[کویتی دینار]] دی قدر آسمان توں زمین اُتے آ گئی سی ۔ اس توں پتہ چلتا اے کہ ہر کاغذی کرنسی دے پیچھے اک فوجی طاقت کتنی ضروری اے ۔ * آج وی [[بھارت]] دا کاغذی [[روپیہ]] [[نیپال]] تے [[بھوٹان]] وچ چلتا اے کیونکہ نیپال تے بھوٹان دے مقابلے وچ بھارت کنیں زیادہ وڈا ملک اے تے اس وجہ توں اس دی کرنسی زیادہ اعتبار رکھدی اے ۔ مضبوط فوجی طاقت کاغذی کرنسی نوں وی مستحکم کردی اے ۔ نیپال تے بھوٹان دی کرنسی بھارت وچ نہیں چلتی ۔ * 1791ء توں 1857ء تک ہسپانایہ دا سکّامتحدہ امریکا وچ قانونی سکّے دے طور اُتے چلتا سی کیونکہ ایہ چاندی دا بنا ہویا سی تے اپنی قدر خود رکھدا سی ۔ * 1959ء تک [[دبئی]] تے [[قطر]] دی سرکاری کرنسی ہندوستانی روپیا سی جو چاندی دا بنا ہویا ہُندا سی ۔ <gallery> File:Philip V Coin silver, 8 Reales Mexico.jpg|سنہ 1739ء دا بنا چاندی دا ہسپانوی ڈالر ۔ File:French issued rupee in the name of Mohammed Sha 1719 1758 for Northern India trade cast in Pondicherry.jpg|فرانسیسی ایسٹ انڈیا کمپنی نے [[محمد شاہ]] رنگیلے (1719ء-1748ء) دے ناں اُتے چاندی دا روپیا جاری کیتا تا کہ شمالی [[ہندوستان]] وچ تجارت کر سکیتیاں ۔ ایہ [[پانڈے چری]] وچ ڈھالا جاندا سی ۔ File:Indian silver rupee 1918.JPG|1918 دا بنا ہویا برطانوی عہد دا ہندوستانی روپیا ۔ ایہ اک تولے چاندی دا بنا ہویا سی ۔ File:Indian silver rupee of 1918.JPG|1918 دا بنا ہویا برطانوی عہد دا ہندوستانی روپیا ۔ پچھلا رخ ۔ File:Pakistani one rupee coin 1948.JPG|پاکستان دا پہلا دھاتی روپیا ۔ ایہ جےچہ چاندی دا روپیا کہلاتا سی پر ایہ [[Nickel|نکّل]] دا بنا ہویا سی تے [[مقناطیس]] اُتے چپکتا سی ۔ File:Pakistani one rupee coin,reverse.JPG|پاکستان دا پہلا دھاتی روپیا ۔ پچھلا رخ File:1795 flowing hair dollar obverse.jpg|1795 وچ بنا چاندی دا پہلا امریکی ڈالر ۔ اس وچ دو تولے توں تھوڑی زیادہ خالص [[چاندی]] ہُندی سی ۔ File:HEIC gold mohur of 1841 (reverse).png|1841 وچ [[ایسٹ انڈیا کمپنی]] دا جاری کردہ گولڈ مہر ۔ اس اُتے فارسی وچ اک [[اشرفی]] لکھیا اے ۔ پہلا سونے دا مہر سکہ [[شیر شاہ سوری]] نے جاری کیتا سی جیس دا وزن 10.95 گرام سی تے ایہ چاندی دے 15 روپے دے برابر سی ۔ File:One rupee coin, India, Victoria, 1862.jpg|ملکہ وکٹورایہ دی تصویر والا برطانوی عہد دا ہندوستانی چاندی دا روپیا ۔ 1862 File:1915-half-sov-reverse.png|1915 ہاف سوورین: عقبی رخ ۔ آدھے پاونڈ یعنی 10 شلنگ دا برطانیا دا سکّاجیس وچ 3.6575 گرام خالص سونا ہُندا سی ۔ ایہ 1817ء توں 1937ء تک کئی مُلکاںوچ استعمال ہُندا رہیا ۔ File:One Rupee East India Company.JPG|[[ایسٹ انڈیا کمپنی]] دا جاری کردہ اک روپیا دا سکّہ، 1835،پچھلا رخ ۔ File:Bahawalpur Coin Gold.jpg|ریاست بہاولپور (جو پاکستان دا حصہ اے) دا سونے توں بنا اک روپیا جیس اُتے صادق محمد خان (1907–1947) دا ناں درج اے ۔ ریاست بہاولپور وچ چاندی دا روپیا وی استعمال ہُندا سی ۔ </gallery> === عالمی کرنسی دی تریخ === * 1450 توں 1530 تک عالمی تجارت پہ [[پرتگال]] دا سکّاچھایا رہیا ۔ * 1530 توں 1640 تک عالمی تجارت پہ [[ہسپانیہ]] دا سکّاحاوی رہیا ۔ * 1640 توں 1720 تک عالمی تجارت [[ہالینڈ|ولندیزی]] سکّے دے زیر اثر رہی ۔ * 1720 توں 1815 تک [[فرانس]] دے سکّے دی حکومت رہی ۔ 1815 وچ فرانس دے بادشاہ [[نپولین]] نوں شکست ہوئی ۔ * 1815 توں 1920 تک [[برطانیہ|برطانوی]] پاونڈ حکمرانی کردا رہیا ۔ * 1920 توں اب تک [[ریاستہائے متحدہ امریکہ|امریکی]] [[ڈالر]] نے راج کیتا لیکن اب اسدی مقبولیت تیزی توں گرتی جا رہی اے ۔ <ref>[http://www.zerohedge.com/news/2014-07-08/currency-wars-europe-seeks-alternative-dollar-imperialism Bye, Bye Dollar – Buy, Buy Gold]</ref> ماضی دی کرنسیوں دے برخلاف ایہ چاندی دی نہیں بلکہ کاغذ دی کرنسی اے تے محض امریکی حکومت اُتے اعتماد تے اسدی فوجی دھونس اُتے قائم اے ۔ <ref name="ٹائم ڈاٹ کام">{{cite web|url= http://www.time.com/time/business/article/0,8599,1935868,00.html|author= مائیکل شومین|date= 2009|title= کیتا ڈالر اک سست موت مر رہیا اے|website= |publisher= ٹائم ڈاٹ کام|accessdate= |archive-date= 2013-08-26|archive-url= https://web.archive.org/web/20130826210502/http://www.time.com/time/business/article/0,8599,1935868,00.html|dead-url= yes}}</ref><ref name="درحقیقت کیتا ہویا">{{cite web |url= http://whatreallyhappened.com/WRHARTICLES/USgovernmentdying.html |author= |date= |title = امریکی حکومت مر رہی اے |website= |publisher= درحقیقت کیتا ہویا|accessdate=}}</ref><ref name="معاشی تباہی">{{cite web |url= http://theeconomiccollapseblog.com/archives/shocking-new-imf-report-the-u-s-dollar-needs-to-be-replaced-as-the-world-reserve-currency-and-that-sdrs-could-constitute-an-embryo-of-global-currency |author= |date= |title = بین الاقوامی زرمبادلہ دے طور اُتے ڈالر دی جگہ دوسری کرنسی متعارف کروانے دی ضرورت اے |website= |publisher= معاشی تباہی|accessdate=}}</ref> === بینک نوٹ === {{Main|رقعہ مصرف}} [[File:Transfering the Specie.jpg|thumb|300px| 1892 دی Imperial Ottoman Bank دی اک تصویر ۔ [[قسطنطنایہ]] دے اس بینک وچ محافظوں دی نگرانی وچ 13 ٹن سونے دے سکے منتقل کیتے جا راے نیں ۔ بینک نے افریقہ دی سونے دی کانوں دے یورپی شئیر بیچنا شروع کیتے ۔ صرف 3 سال بعد ایتھے بینک رن ہویا تے لوکاں دا خطیر سرمائایہ ڈوب گیا جبکہ بینک مالکان نے خوب خوب کمایا ۔ ]] [[فائل:fu2hellf.jpg|thumb|300px|left|مردے دی روح نوں رقم پہنچانے دے لئے [[چین]] وچ تدفین دے موقع اُتے ایتوں نوٹ جلائے جاندے نیں ۔ اس نوٹ دی مالیت جےچہ اک ارب اے پر ایہ بہت سَستا ملدا اے ۔ اس اُتے [[جہنم|دوزخ]] دے [[داروغہ]] دی تصویر بنی ہوئی اے ۔ ]] [[فائل:Bank of the United States failure NYWTS.jpg|300px|thumb|دسمبر 1930 ۔ اپنے پیتوں واپس لینے دے لئے بینکِ آف یونائیٹڈ اسٹیٹ دے باہر مجمع لگیا اے ۔ ]] سکّوں دے نظام توں [[دنیا]] دا روگٹھ دا [[کاروبار]] نہایت کامیابی توں چل رہیا سی پر اس وچ ایہ خرابی سی کہ بہت زیادہ مقدار وچ سکّوں دی [[نقحمل|نقل و حمل]] مشکل ہو جاندی سی ۔ وزنی تے ضخیم ہونے دی وجہ توں وڈی رقوم [[چوری|چور]] [[ڈاکہ|ڈانوں]]وں دی نظروں وچ آ جاندی سن تے [[سرماایہ داری نظام|سرماایہ دار]]وں دی مشکلات دا سبب بنتی سن ۔ اسدا قابل قبول حل ایہ نکالا گیا کہ سکّوں دی شکل وچ ایہ رقم کسی ایتوں قابل اعتماد شخص دی تحویل وچ دے دی جائے جو قابل بھروسہ وی ہو تے اس رقم دی حفاظت وی کر سکے ۔ ایسا شخص عام طور اُتے اک امیر سونار ہُندا سی جو اک بہت وڈی تے بھاری بھرکم تجوری دا مالک وی ہُندا سی تے اسدی حفاظت دے لئے مناسب تعداد وچ محافظ وی رکھدا سی ۔ اس شخص توں اس جمع شدہ رقم دی حاصل کردہ [[رسید]] (نوٹ) دی نقل و حمل آسان وی ہُندی سی تے مخفی وی ۔ سونار دی ان رسیدوں اُتے وی ادائیگی دا ایسا ہی وعدہ لکھیا ہُندا سی جیتوں اب وی بہت توں بینک نوٹوں اُتے لکھیا ہُندا اے ۔ جے ایسا شخص بہت ہی معتبر ہُندا سی تو اسدی جاری کردہ رسید نوں علاقے دے بہت توں لوگ سکّوں دے عوض قبول کر لیتے سن تے ضرورت پڑنے اُتے وہی رسید دکھا کر اس سونار توں اپنے سکّے وصول کر لیتے سن ۔ اس زمانےوچ سنار لوکاں توں رقم دی حفاظت کرنے دا معاوضہ وصول کیتا کردے سن ۔ اس طرح رسید دے طور اُتے کاغذی کرنسی (بینک نوٹ) دا قیام عمل وچ آیا جبکہ سنار معتبر ادارے دے طور اُتے بینکاںوچ تبدیل ہو گئے ۔ <!-- It started with goldsmiths. As early bankers, they initially provided safekeeping services, making a profit from vault storage fees for gold and coins deposited with them. People would redeem their “deposit receipts” whenever they needed gold or coins to purchase something, and physically take the gold or coins to the seller who, in turn, would deposit them for safekeeping, often with the same banker. Everyone soon found that it was a lot easier simply to use the deposit receipts directly as a means of payment. These receipts, which became known as notes, were acceptable as money since whoever held them could go to the banker and exchange them for metallic money. --><ref>[http://realitybloger.wordpress.com/2014/12/21/crash-why-america-will-fall-under-its-own-shadow/ what is jokingly called the economy]</ref> ایسی رسیدیں [[زر نمائندہ]] کہلاتی نیں کیونکہ ان دی پشت پناہی دے لئے بینکاںوچ اتنا ہی سونا موجود ہُندا اے جتنی رسیدیں بینک جاری کردا اے ۔ ایتوں بینکاںوچ شاعر 'بینک رن' نہیں ہُندا ۔ <ref>[http://www.stopprintingmoney.com/learning/what_is_money/ Honest Money]</ref> اس نمائندہ کاغذی کرنسی (زرکاغذ نمائندہ) دا تصور نیا نہیں سی بلکہ ہزاروں سال پہلے وی موجود سی ۔ [[جاپان]] تے آس کول دے علاقوں وچ مذہبی عبادت گاہوں (پگوڈا) وچ اناج ذخیرہ کرنے دے وڈے وڈے گودام موجود ہویا کردے سن جنہاں وچ لوگ اپنا اناج جمع کردے کاغذی رسید حاصل کر لیتے سن تے پھر منڈی وچ لین دین دے لئے ان ہی رسیدوں دا آپس وچ تبادلہ کر لیتے سن ۔ پگوڈا وچ اناج جمع کرانے والے نوں وی اجرت ادا کرنی پیندی سی ۔ شروع شروع وچ تو بینک اتنی ہی [[زرکاغذ|رسیدیں]] جاری کردے راے جتنی رقوم دھاتی سکّوں دی شکل وچ ان دے کول جمع دی جاندی سن پر بعد وچ جدوں لوکاں دا اعتماد ان رسیدوں اُتے بڑھتا چلا گیا تے بینک توں اپنے سکّے طلب کرنے دا رجحان کم ہُندا چلا گیا تو بینک اپنے کول جمع شدہ دھات توں زیادہ مالیت دی رسیدیں جاری کرنے لگے جو اندی اپنی اضافی آمدنی بن جاندی سن ۔ اس طرح ماضی وچ بینکاںنے خوب خوب لُوٹا تے مناسب وقت آنے اُتے اوہ ساری دولت سمیٹ کر منظر عام توں غائب ہو گئے ۔ [[ریاستہائے متحدہ امریکہ|امریکہ]] دی تریخ ایتوں [[بینک فراڈوں]] توں بھری پئی اے (11 دسمبر 1930 نوں نیویارک دا تیسرا سب توں وڈا بینک، بینک آف یونائیٹڈ اسٹیٹ، بند ہو گیا ۔ اگلے سال ستمبر اکتوبر دے دو مہینوں وچ 800 مزید بینک بند ہوئے ۔ <ref>{{cite web |url=http://www.biblebelievers.org.au/monie.htm |title=انجیل اُتے یقین کرنے والے |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website=biblebelievers.org.au |publisher= |accessdate= |archive-date=2010-04-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100413115253/http://www.biblebelievers.org.au/monie.htm |dead-url=yes }}</ref>) ۔ صرف بینکاںنے ہی نہیں بلکہ حکومتاں نے وی عوام تے دوسرے ممالک دی حکومتاں نوں خوب اُلّو بنایا ۔ اسدی تازہ ترین مثال پہلے تو [[وفاقی حکومت، ریاستہائے متحدہ امریکہ|حکومت امریکہ]] دا 24 جون 1968 نوں [[سلور سرٹیفیکٹ]] دے بدلے چاندی واپس کرنے توں انکار کرنا تے پھر اگست 1971 وچ 35 ڈالر وچ اک اونس [[سونا]] واپس کرنے دے وعدے توں مُکرنا سی ۔ <br /> <!-- امریکا چین توں 3200 ارب ڈالر دا سامان خرید چکیا اے ۔ کہیا جاندا اے کہ اب امریکا اپنے ڈالر دی قیمت گرا رہیا اے تاکہ چین دے ان ڈالروں دی قوت خرید گر جائے ۔ --> {| class="mw-collapsible wikitable" !colspan="2" | پاکستانی کاغذی کرنسی اُتے تحریر وعدہ |- |colspan="2"| بینک دولت پاکستان اک ہزار روپیا حامل ٰہذا نوں مطالبے اُتے ادا کرے گا |- | | [[فائل:Pakistani one rupee coin 1948.JPG|200px]] |- | colspan="2" | پاکستان دے ہزار روپیا دے بینک نوٹ اُتے لکھے اس وعدے دا مطلب ایہ اے کہ [[بینک دولت پاکستان|اسٹیٹ بینک]] کاغذ دی اس رسید یا نوٹ دے بدلے چاندی دے 1000 روپے ادا کرے گا ۔ چاندی دا روپیا پاکستان بنتے وقت رائج سی ۔ لیکن اب لوگ وی چاندی دا روپیا بھول چکے نیں تے اسٹیٹ بینک وی چاندی دے سکّے دی ادائیگی نہیں کر سکتا ۔ پاکستان دا 1948ء دا بنا ہویا اک روپے دا دھاتی سکّاجےچہ ماضی دے دھاتی روپے دی طرح چاندی دا ہی سمجھا جاندا سی پر درحقیقت اوہ نکّل دا بنا ہویا سی تے وزن وچ اک تولے توں قدرے کم، 11.1 گرام دا سی ۔ لفظ روپیا سنسکرت زبان دے لفظ روپا توں ماخوذ اے جیسدے معنی نیں چاندی ۔ |} == ہندوستان تے کاغذی کرنسی == ہزاروں سال توں کرنسی سونے چاندی دے سکّوں اُتے مشتمل ہویا کردی سی کیونکہ لوگ اپنی مرضی دی چیز بطور کرنسی استعمال کرنے دا حق رکھدے سن ۔ لیکن بعد وچ حکومتیں [[قانون]] بنا کر لوکاں نوں مخصوص کرنسی استعمال کرنے اُتے مجبور کرنے لگیں ۔ ایہ سلسلہ آج وی جاری اے ۔ جدوں بینکاری نوں عروج ہویا تو بینکاںنوں اندازہ ہویا کہ کاغذی کرنسی دے رواج نوں فروغ دینے توں بینکاںنوں کس قدر زیادہ منافع ہو سکتا اے ۔ [[مرکزی بینک]] چونکہ سونا تے چاندی بنا نہیں سکدے اس لئے اوہ سونے چاندی توں بنی کرنسی نوں کنٹرول وی نہیں کر سکدے ۔ اس لئے مرکزی بینک سونے چاندی نوں بطور کرنسی استعمال کرنے دے سخت خلاف ہُندے نیں ۔ مرکزی بینک ہمیشہ اک ایسی کرنسی چاہندے نیں جتوں اوہ پوری طرح کنٹرول کر سکیتیاں تاکہ بے حد امیر تے طاقتور بن سکیتیاں تے ایہ کرنسی صرف کاغذی کرنسی ہو سکتی سی کیونکہ کاغذی کرنسی جتنی چانیں اتنی چھاپی جا سکتی اے ۔ اس طرح دولت تخلیق کرنے دا اختیار بینکاراں دے ہتھ وچ آ جاندا اے ۔ لیکن مشکل ایہ سی کہ [[برطانایہ]] وچ تو [[بادشاہ]] نے قانون بنا کر لوکاں نوں [[بینک آف انگلینڈ]] دی چھاپی ہوی کاغذی کرنسی استعمال کرنے اُتے مجبور کر دتا سی جو بعد وچ اوتھے پوری طرح رائج وی ہو گئی سی لیکن دنیا دے کئی ممالک وچ کاغذی کرنسی مقبول نہ ہو سدی کیونکہ اوتھے لوگ سونے چاندی اُتے زیادہ اعتبار کردے سن تے کاغذی نوٹ نوں شک دی نگاہوں توں دیکھدے سن ۔ اس وچ [[چین]] ، [[ہندوستان]] تے [[امریکہ]] وی شامل سن ۔ برطانیا وچ [[بینک آف انگلینڈ]] دی کاغذی کرنسی نوں 1718 توں "لیگل ٹینڈر" (قانونی کرنسی) دا درجہ حاصل سی ۔ <ref name="کرنسی دے بدلتے روپ">[http://scholarlycommons.law.wlu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1136&context=wlufac کرنسی دے بدلتے روپ]</ref> ان بینکاںنے بہت آہستہ آہستہ لوکاں نوں کاغذی کرنسی دے استعمال دی عادت ڈال دی تے مختلف مواقع اُتے ایتوں قوانین نافذ کروائے جو لوکاں نوں کاغذی کرنسی استعمال کرنے اُتے مجبور کرو ۔ مختلف طلائی معیار (گولڈ اسٹینڈرڈ) اِنہاں ہی قوانین دی مثالیں نیں ۔ جدوں [[انگریز]] [[ہندوستان]] آیا تو ایتھے دی [[دولت]] لوٹنے دے لئی کاغذی نوٹ نوں رواج دینے دی کوشش وچ لگ گیا ۔ ہندوستان باقی دنیا نوں بہت زیادہ مالیت دا سامان تجارت برآمد کردا سی جبکہ درآمدات کم سن ۔ یعنی [[تجارت دا توازن]] ہندوستان دے حق وچ سی ۔ انگریزوں نوں اس مال دے بدلے ہندوستان دے لوکاں نوں سونا یا چاندی ادا کرنی پیندی سی جو اوہ نہیں دینا چاہندے سن ۔ انگریزوں دی خواہش سی کہ جے ہندوستان وچ وی کاغذی نوٹ دا رواج پڑ جائے تو صرف کاغذ چھاپ چھاپ کر مال خریدا جا سکتا اے ۔ اس وقت ہندوستانیوں نوں بینکاری تے کاغذی نوٹوں دا بالکل تجربہ نہیں سی جبکہ انگریز اس وچ ماہر سی ۔ ہندوستان دے لوکاں نوں بینکاری دی عادت ڈالنے دے لئے [[ایسٹ انڈیا کمپنی]] دے زمانے توں ہی ڈاک خانوں وچ پوسٹل سیونگ بینک بنائے گئے جنہاں توں متوسط تے نچلے طبقے دے کول محفوظ سونا چاندی بٹورنا ممکن ہو گیا ۔ 1879 وچ ان پوسٹل سیونگ بینکاںدی جانب توں 4 فیصد توں زیادہ [[سود]] دتا جاندا سی جو بعد وچ کم ہُندا چلا گیا ۔ اس زمانے وچ افراط زر بہت کم ہونے دی وجہ توں ایہ اک معقول منافع سی ۔ [[File:HEIC gold mohur of 1841 (reverse).png|thumb|250px|1841 وچ [[ایسٹ انڈیا کمپنی]] دا جاری کردہ [[گولڈ مہر]] ۔ اس اُتے فارسی وچ اک [[اشرفی]] لکھیا اے ۔ جدوں انگریز ہندوستان وچ آیا سی تو سونا ہندوستانیوں دے کول سی تے کاغذی کرنسی انگریزوں دے کول سی ۔ جدوں انگریز ایتھے توں گیا تو سونا انگریزوں دے کول سی تے کاغذی کرنسی ہندوستانیوں دے کول سی ۔ ]] === سلور اسٹینڈرڈ === انگریز چونکہ ہندوستان توں سونا بٹورنا چاہندا سی اس لئے اس نے صرف چاندی دے روپے نوں سرکاری کرنسی قرار دتا حالانکہ اس وقت برطانیا وچ گولڈ اسٹینڈرڈ نافذ سی ۔ 1835 وچ انہاں نے [[Silver standard (Act XVII) 1835|معیارِ نقرہ دا قانون]] (سلور اسٹینڈرڈ) نافذ کیتا جیس دے مطابق چاندی دا روپیا سرکاری سکّابن گیا ۔ ایہ سکّاپہلے ہی توں [[ممبئی|بمبئی]] تے [[چنائے|مدراس]] وچ رائج سی ۔ سونے تے چاندی دے ان سکوں دا وزن اک تولہ یعنی 180 گرین (grain) ہُندا سی تے ایہ 22 قیراط دے ہُندے سن ۔ [[ایسٹ انڈیا کمپنی]] دے جاری کردہ ان چاندی دے سکوں نے جلد ہی مقبولیت حاصل کر لی تے پہلے توں رائج دو درجنہاں طرح دے چاندی دے روپے معدوم ہو گئے<ref>[http://books.google.com.pk/books/about/Realms_of_Silver.html?id=rZr1il78DVcC&redir_esc=y مشرق وچ بینکنگ دے سو سال]</ref> ۔ حکومت عوام توں سونے دا سکّاقبول تو کر لیتی سی پر عوام نوں سونا دینے دی پابند نہیں سی ۔ اسی قانون وچ [[اشرفی]] (گولڈ مُہر) دی قیمت 15 چاندی دے روپے دے برابرطے کیتی گئی پر پھر وی اس قانون دا ناں گولڈ اسٹینڈرڈ نہیں رکھیا گیا ۔ اس قانون دے ذریعے لوکاں دی توجہ چاندی اُتے مرکوز کروا کر انگریز حکومت نے وڈی مالیت وچ زیر گردش سونے دے سکے اپنے کول ذخیرہ کر لئی جو بعد وچ انگلستان بھجوا دیے گئے ۔ اس وقت کاغذی کرنسی "پریزیڈنسی بینک آف بنگال" جاری کردا سی ۔ در حقیقت ایہ بینک 1809 توں کاغذی کرنسی جاری کر رہیا سی پر اوہ ہندوستان وچ مقبول نہیں ہو رہی سی تے قانونی کرنسی دا درجہ نہیں رکھدی سی ۔ بمبئی وچ کاغذی کرنسی 1840 وچ تے مدراس وچ 1943 وچ جاری کیتی گئی ۔ اس وقت اک علاقے دی کاغذی کرنسی دوسرے علاقے وچ نہیں چلتی سی ۔ 1903 وچ پہلی دفعہ تجرباتی طور اُتے 5 روپے دے نوٹ نوں (جو سب توں چھوٹا نوٹ سی) پورے ہندوستان وچ قابل قبول بنایا گیا ۔ پھر 1910 توں دس روپے تے پچاس روپے دا نوٹ وی پورے ہندوستان وچ قبول کیتا جانے لگیا ۔ 1911 وچ سو روپے دا نوٹ وی ہر علاقے وچ چلنے لگیا ۔ <ref>[https://en.wikisource.org/wiki/Indian_Currency_and_Finance Indian Currency and Finance by John Maynard Keynes]</ref> اُسی وقت توں ہی عالمی بینکاراں دی خواہش اے کہ پوری دنیا وچ اک ہی کرنسی رائج ہو جائے پر یورپ دے علااوہ کنیں کامیابی نہیں ملی اے ۔ یورپ دے وی سارے ممالک [[یورو]] اپنانے اُتے آمادہ نہیں نیں ۔ {| class="wikitable" |- ! سنہ !! پاونڈ دا ایکسچینج ریٹ !!24 قیراط سونے دی قیمت |- | 1835 || 10 روپے دا اک پاونڈ || |- |نومبر 1864 || 10 روپے دا اک پاونڈ || 15.93 روپیا فی تولہ |- | 26 جون 1893 || 15 روپے دا اک پاونڈ ||23.90 روپیا فی تولہ |- |1917 || 10 روپے دا اک پاونڈ || |- |1927 || ساڑھے 13 روپے دا اک پاونڈ |} 1861 وچ ہندوستان وچ کاغذی کرنسی دا قانون نافذ ہویا ۔ اس قانون دے ذریعے دوسرے بینکاںدا کاغذی نوٹ چھاپندا اختیار ختم کر دتا گیا تے اب ایہ حق حکومت دے کول آگیا<ref>{{cite web |url=http://www.rbi.org.in/currency/museum/p-brit.html |title=British India Issues |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website=rbi.org.in |publisher=بھارتی مرکزی بینک |accessdate= |archive-date=2012-01-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120118070600/http://www.rbi.org.in/currency/museum/p-brit.html |dead-url=yes }}</ref> تے ہندوستانی حکومت مارچ 1935 تک نوٹ چھاپتی رہی ۔ اسدے بعد پہلی اپریل 1935 توں نوٹ چھاپندا اختیار نئے بنے ریزرو بینک آف انڈیا نوں بخش دتا گیا جو اک نجی مرکزی بینک سی تے عملی طور اُتے بینک آف انگلینڈ دی ہندوستانی شاخ سی ۔ <ref>{{cite web |url=http://rbi.org.in/Scripts/BS_ViewCurrencyFAQ.aspx |title=Currnecy FAQ's |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website=rbi.org.in |publisher=بھارتی مرکزی مصرف |accessdate= |archive-date=2015-10-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151005155646/https://rbi.org.in/Scripts/BS_ViewCurrencyfaq.aspx |dead-url=yes }}</ref> اس دے بعد ہندوستان دی برطانوی حکومت کول صرف اک روپے دے نوٹ چھاپن دا اختیار باقی رہیا ۔ چاندی دا روپیا بناون وچ برطانوی حکومت نوں 42 فیصد منافع (Seigniorage) ہُندا سی ۔ 1913 وچ [[جان مینارڈ کینز]] نے لکھیا کہ ایہ روپیا بینک نوٹ ہی سی پر کاغذ دی بجائے چاندی اُتے چھاپا جاندا سی ۔ <br /> 1848 توں 1855 دے درمیان امریکا وچ [[کیلی فورنیا|کیلیفورنیا]] دے مقام توں 2200 ٹن سونا نکالا گیا جیس توں سونے دی قیمتیں عارضی طور اُتے گر گئیں ۔ لیکن بعد دے سالوں وچ چاندی دی بے شمار کانیں دریافت ہوئیں تے 1873 توں چاندی دی قیمت گرنے لگی ۔ 1892 وچ امریکا نے چاندی دا قانونی کرنسی دا درجہ ختم کر دے صرف سونے نوں قانونی کرنسی قرار دتا ۔ اسدے پیچھے بینک آف انگلینڈ دا ہتھ سی ۔ === ٹکسالوں دی بندش === 26 جون 1893 وچ ہندوستان دی برطانوی حکومت نے چاندی دا سکّا بناون والے ٹکسال بند کروا دتے تاکہ نہ چاندی دا سکق مناسب مقدار وچ دستیاب ہووے نہ لوگ اوہنوں استعمال کر سکن ۔ سونے دا سکا (اشرفی) انگریز پہلے ای سمیٹ کے غایب کر چکیا سی ۔ ہُن ہندوستان وچ لوکاں دے کول لین دین دے لئے کاغذی کرنسی استعمال کرنے دے سوا کوئی چارہ نہ رہیا ۔ اس طرح 1835 وچ سرکار دا بنایا ہویا سلور اسٹینڈرڈ 1893 وچ بحقِ کاغذی کرنسی ختم کر دتا گیا ۔ اس دے باوجود عوام وچ سونے تے چاندی دے سکوں دی طلب برقرار رہی ۔ حکومت ول توں کئی بار ایہ عندیا دتا گیا کہ حکومت چاندی دا سکہ بحال کرنے دا ارادہ رکھدی اے پر اس اُتے عمل نہ کیتا گیا ۔ <br /> ٹکسالوں دی بندش دی وجہ توں چاندی دے روپے دی دستیابی کم ہو گئی تے اس دے نتیجے وچ پاونڈ دے مقابلے وچ روپیا مہنگا ہونے لگیا ۔ اس طرح ہندوستانی مال برطانیا لئی مہنگا ہونے لگیا ۔ روپے دی قدر گرانے لئی 1998 تک پنج سالوں وچ حکومت نے 4 کروڑ چاندی دے روپے جاری کیئے ۔ <ref>[INDIAN CURRENCY PROBLEMS OF THE LAST DECADE. اگست, 1901]</ref> [[فائل:BOMBAY MINT Post Card.jpg|thumb|400px|پوسٹ کارڈ اُتے چھپی ممبئی دی ٹکسال دی تصویر]] {| class="wikitable" |- ! سنہ !! چاندی دی قیمت ۔ پنس فی اونس |- | 1892–93||40 پنس(3 شلنگ 4 پنس) |- | 1893–94|| 33.3 پنس |- | 1894–95 || 29 پنس |- | 1895–96 || 30 پنس(2 شلنگ 6 پنس) |- |ستمبر 1917 || 55 پنس |} پہلی جنگ عظیم شروع ہُندے ہی ہندوستان وچ لوکاں دا کاغذی کرنسی اُتے شک بڑھ گیا تے اگست 1914 وچ صرف چار دنوں وچ حکومت نوں کاغذی نوٹوں دے بدلے 20 لکھ پاونڈ (3 کروڑ روپے) دی مالیت دے سونے دے سکے عوام نوں ادا کرنے پڑے ۔ اسدے بعد سونے وچ ادائیگی روک دی گئی لیکن چاندی دی ادائیگی جاری رہی ۔ صرف پنج سالوں وچ حکومت ہند نوں دوسرے ممالک توں 53 کروڑ اونس (16600 ٹن) چاندی خریدنی پئی تے دیڑھ ارب چاندی دے روپے جاری کرنے پڑے ۔ کاغذی کرنسی نوں مزید مقبول بناون تے چاندی اُتے توں بوجھ ہٹانے دے لئے 1917 وچ حکومت ہند نے اک روپے تے ڈھائی روپے دے نوٹ جاری کیتے ۔ اس توں پہلے سب توں چھوٹا نوٹ پنج روپے دا سی ۔ ستمبر 1917 وچ چاندی دی قیمت (جو 1893 توں 34 پنس فی اونس توں کم رہی سی) بڑھ کر 55 پنس فی اونس ہو گئی تے لوکاں نے سکے پگھلا کر چاندی دے زیورات بناون شروع کر دیے ۔ 1835 توں اِس وقت تک پنج ارب (یعنی 60 ہزار ٹن) چاندی دے سکے بنائے جا چکے سن جنہاں دے پگھلا دیئے جانے دا خطرہ موجود سی ۔ اس لئے حکومت نوں مجبوراً ہندوستانی روپے دی قیمت وچ اضافہ کرنا پڑا تے اس طرح اک پاونڈ 15 روپے توں گر کر 10 روپے کےبرابر ہو گیا ۔ <ref>[http://cowles.econ.yale.edu/P/cm/m04/m04-19.pdf پہلی جنگ عظیم دے ہندوستانی کرنسی اُتے اثرات]</ref> 23 اپریل 1918 نوں امریکی حکومت نے [[Pittman Act]] بنا کر امریکی عوام دی تقریباً 52 کروڑ اونس چاندی ضبط کر لی (بہ عوض کاغذی کرنسی) تے اتوں ہندوستان بھیج دتا تاکہ ہندوستان وچ کاغذی کرنسی دی ساکھ بہتر ہُندی جائے تے چاندی اُتے توں بوجھ کم ہو جائے ۔ {|dir=ltr class="wikitable" style="float:left; margin:0 0 1em 1em;" |- !colspan="5" style="background:#ffdead;"| ہندوستانی کرنسی- لکھ روپے <ref>[https://www.gutenberg.org/files/49166/49166-h/49166-h.htm Indian Currency and Finance by John Maynard Keynes]</ref> |- style="font-size:11pt" valign="bottom" | width="30" height="40" | کل کرنسی وچ کاغذی کرنسی دی فیصد مقدار | width="40" | کتنے کاغذی روپے گردش وچ سن | width="40" | کتنے چاندی دے روپے گردش وچ سن | width="40" | کتنے نئے چاندی دے روپے جاری ہوئے | width="48" height="75" | مالی سال |- style="font-size:11pt" align="right" valign="bottom" |style="text-decoration:none" align="right" height="30" | 16 | align="right" | 2379 | align="right" | 12859 | align="right" | 1360 | 1900–1901 |- style="font-size:11pt" align="right" valign="bottom" | align="right" height="30" | 16 | align="right" | 2424 | align="right" | 12649 | align="right" | 204 | 1901–1902 |- style="font-size:11pt" align="right" valign="bottom" | align="right" height="30" | 19 | align="right" | 2887 | align="right" | 12428 | align="right" | 60 | 1902–1903 |- style="font-size:11pt" align="right" valign="bottom" | align="right" height="30" | 19 | align="right" | 3154 | align="right" | 13565 | align="right" | 1142 | 1903–1904 |- style="font-size:11pt" align="right" valign="bottom" | align="right" height="30" | 19 | align="right" | 3373 | align="right" | 14247 | align="right" | 688 | 1904–1905 |- style="font-size:11pt" align="right" valign="bottom" | align="right" height="30" | 20 | align="right" | 3790 | align="right" | 15569 | align="right" | 1611 | 1905–1906 |- style="font-size:11pt" align="right" valign="bottom" | align="right" height="30" | 19 | align="right" | 4120 | align="right" | 17241 | align="right" | 2288 | 1906–1907 |- style="font-size:11pt" align="right" valign="bottom" | align="right" height="30" | 18 | align="right" | 3865 | align="right" | 17592 | align="right" | 1548 | 1907–1908 |- style="font-size:11pt" align="right" valign="bottom" | align="right" height="30" | 20 | align="right" | 3923 | align="right" | 16075 | align="right" | 2 | 1908–1909 |- style="font-size:11pt" align="right" valign="bottom" | align="right" height="30" | 21 | align="right" | 4651 | align="right" | 17242 | align="right" | 8 | 1909–1910 |- style="font-size:11pt" align="right" valign="bottom" | align="right" height="30" | 21 | align="right" | 4568 | align="right" | 17404 | align="right" | -42 | 1910–1911 |- style="font-size:11pt" align="right" valign="bottom" | align="right" height="30" | 22 | align="right" | 5324 | align="right" | 18441 | align="right" | -7 | 1911–1912 |} [[برطانایہ]] وچ 1821 توں سونے دے سکّے قانونی کرنسی دا درجہ رکھدے سن ۔ امریکا آسٹریلیا تے کینیڈا وچ وی ایہ بہت مقبول سن ۔ [[فرانسیسی جرمن جنگ|فرانس تے جرمنی دی جنگ]] (1870–1871) وچ فرانس دی شکست دے بعد [[فرانس دا تاوان جنگ 1871|جرمنی نے فرانس توں تاوان جنگ]] 5 ارب فرانک دا لگ بھگ 20 فیصد (تقریباًًً 325 ٹن) سونے دی شکل وچ وصول کیتا تے اپنی کرنسی نوں چاندی توں ہٹا کر سونے دی کرنسی اختیار دی کیونکہ چاندی دی مقبولیت گِرانی سی ۔ لیکن اسی دوران ہندوستان وچ برطانوی راج صدیوں توں رائج سونے دی کرنسی ہٹا کر چاندی دی تے پھر کاغذ دی کرنسی نافذ کرنے وچ مصروف رہیا ۔ جولائی 1926 وچ حکومت ہی دے بنائے ہوئے [[ہلٹن ینگ لجنہ|Hilton Young Commission]] نے وی ہندوستان وچ حقیقی گولڈ اسٹینڈرڈ دی سفارش دی پر حکومت نے نظر انداز کر دی ۔ چاندی دی کرنسی دی موجودگی وچ مرکزی بینکاراں نوں کاغذی کرنسی دا رواج عام کرنے وچ سخت دشواری دا سامنا سی ۔ بینکار جانتے سن کہ صدیوں توں لوگ چاندی وچ بچت کردے آئے نیں ۔ 1869 وچ [[بیرون الفانسو ڈی روتھشیلڈ]] نے کہیا سی کہ "ہوچ چاندی دی کرنسی نوں مکمل طور اُتے ختم کرنا پڑے گا تاکہ دنیا دے سرمائے (capital) دا وڈا حصہ برباد کیتا جا سکے ۔ ایہ بہت وڈی تباہی ہو گی ۔ " <ref>{{Cite web |title=چاندی دی دانستہ تباہی |url=http://www.silver-money.net/bimetallism+abroad/ |access-date=2016-05-28 |archive-date=2015-02-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150222091106/http://silver-money.net/bimetallism+abroad/ |dead-url=yes }}</ref> اس دے بعد جرمنی وچ چاندی دی ٹکسالیں 1871 وچ بند دی گئیں ۔ امریکا وچ ایہ 1873 وچ بند ہوئیں جیس دے بعد 1874 توں چاندی دی قیمت گرنا شروع ہوئی ۔ 1879 وچ یورپ وچ Latin Monetary Union نے وی چاندی دی آخری ٹکسال بند کر دی تے اسی سال امریکا وچ حکومت نے کاغذی کرنسی دے بدلے چاندی دی بجائے سونا واپس کرنا شروع کیتا ۔ ہندوستان وچ چاندی دی ٹکسالوں نوں 1893 وچ بند کیتا گیا ۔ [[چین]] نے چاندی دی ٹکسالیں بند کرنے توں انکار کر دتا تے اوتھے چاندی دی ٹکسالیں 1935 تک سکے بناتی رنیں ۔ 1879 توں 1935 تک چاندی دی قیمت سونے دے مقابلے وچ پنج گنا کم ہو گئی ۔ <ref>{{Cite web |title=چاندی دے قتل عمد دا شاعر پوسٹ مارٹم نہیں ہویا ۔ |url=http://www.silverseek.com/article/silver-saga-7861 |access-date=2016-05-28 |archive-date=2013-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130912185407/http://www.silverseek.com/article/silver-saga-7861 |dead-url=yes }}</ref> چاندی دی کرنسی نوں ختم کر دے کاغذ نوں کرنسی بناون وچ اک خفایہ تنظیم The Pilgrims Society نے نہایت اہم کردار ادا کیتا سی ۔ <ref>{{Cite web |title=The Pilgrims Society |url=http://www.silverbearcafe.com/private/01.11/silverstealers.html |access-date=2016-05-28 |archive-date=2016-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160307205456/http://www.silverbearcafe.com/private/01.11/silverstealers.html |dead-url=yes }}</ref> پہلی جنگ عظیم دے بعد 1932 وچ ہندوستان دی برطانوی حکومت نے ہندوستان دی ساری چاندی جمع کر دے یک لخت بین الاقوامی مارکیٹ وچ چھڈ دی جیس توں چاندی دی قیمت بہت گر گئی تے اس طرح چین نوں وی ٹکسالیں بند کرنے اُتے مجبور کیتا جا سدا ۔ <!-- These Western oligarchs ordered the British government to loot all the silver from India after World War I. Once that had been done, the Old World Order then commanded that much of that silver be dumped into the global market, virtually all at once. --><ref>[http://www.zerohedge.com/news/2016-03-17/silver-fundamentals-numbers-don%E2%80%99t-lie Silver Fundamentals]</ref> ٹکسالوں دی بندش توں پہلے ٹکسالیں اجرت دے عوض عوام توں چاندی لے کر اتوں سکوں وچ تبدیل کر دتا کر تی سن تے اتوں Free silver کہندے سن کیونکہ سکے بنوانے دی کوئی حد مقرر نہ سی ۔ بندش دے بعد ایہ سہولت عوام توں چھین لی گئی لیکن حکومت دے کول ایہ حق برقرار رہیا ۔ === [[معیار طلا|گولڈ اسٹینڈرڈ]] === گولڈ اسٹینڈرڈ توں مراد ایسی کاغذی کرنسی سی جتوں سونے وچ تبدیل کیتا جا سدے<!-- gold standard (i.e, a paper currency convertible into gold at a fixed exchange rate) --><ref>[http://uneasymoney.com/category/federal-reserve/ Uneasy Money: The Anatomy of a Misconception]</ref> ۔ یا دوسرے الفاظ وچ گولڈ اسٹینڈرڈ مالیاتی نظام دی اک قسم سی جیس وچ اک کاغذی [[روپیہ]]،(یا [[ڈالر]]، [[پاونڈ]] وغیرہ) سونے دی اک مخصوص مقدار دی نمائندگی کیتا کردا سی ۔ <ref>{{cite web |url=http://wiki.mises.org/wiki/Gold_standard |title=گولڈ اسٹینڈرڈ |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website=wiki.mises.org |publisher= |accessdate= |archive-date=2016-03-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160329043555/http://wiki.mises.org/wiki/Gold_standard |dead-url=yes }}</ref> یعنی کاغذی روپیا سونے دے سکے دی رسید یا ٹوکن دی حیثیت رکھدا سی نہ کہ fiat کرنسی دی ۔ <br /> گولڈ اسٹینڈرڈ دا قانون مرکزی بینکاںدی جانب توں ان سونے دے سکّوں دی بجائے کاغذی کرنسی دا استعمال زیادہ توں زیادہ قابل قبول بناون دی غالباً پہلی تے وڈی حد تک کامیاب کوشش سی ۔ لوگ ایہ سمجھ کر کاغذی کرنسی قبول کرنے لگے کہ اسدے بدلے جدوں چانیں بینک توں سونے دے سکّے حاصل کر سکدے نیں ۔ {| class="wikitable" !colspan2| گولڈ اسٹینڈرڈ کب نافذ ہویا||<ref name="Rise and fall of the Gold Standard">[http://www.news24.com/MyNews24/Rise-and-fall-of-the-Gold-Standard-20140530 Rise and fall of the Gold Standard]</ref> |- ! ملک !! سال |- | [[برطانیہ]] || 1821 |- | [[جرمنی]] || 1871 |- | [[سوئیڈن]] || 1873 |- | [[فرانس]] || 1874 |- | [[بیلجیئم]] || 1874 |- | [[اٹلی]] || 1874 |- | [[سویٹزرلینڈ]] || 1874 |- | [[ہالینڈ|ہولینڈ]] || 1875 |- | [[آسٹریا]] || 1892 |- | [[جاپان]] || 1897 |- | [[روس]] || 1898 |- | [[امریکہ]] (عملاً)|| 1873 |- | [[امریکہ]] (قانوناً)|| 1900 |} === گولڈ اسٹینڈرڈ دی اقسام === لگ بھگ 500 سال پہلے تک گولڈ اسٹینڈرڈ توں مراد اوہ قوانین ہُندے سن جو سونے دے سکے دا صرف وزن تے خالصیت (قیراط) بیان کردے سن ۔ '''لیکن بعد وچ گولڈ اسٹینڈرڈ دے ناں توں ایتوں قوانین بنائے جانے لگے جو کاغذی کرنسی نوں سونے دا متبادل قرار دیندے سن''' ۔ * طلائی نقدی معیار: (Gold specie standard) اتوں کلاسیدی گولڈ اسٹینڈرڈ وی کہندے نیں ۔ اس وچ اک کاغذی روپیا اک چاندی دے روپے دے برابر ہُندا سی تے 15 چاندی دے روپے اک سونے دے سکّے (طلائی مہر یا [[اشرفی]]) دے برابر سن ۔ ایہ اوہ زمانہ سی جدوں [[برطانوی راج|برطانوی ہندوستان]] وچ صرف سونے چاندی تانبے وغیرہ دے سکّے چلتے سن تے انگریز حکومت کاغذی کرنسی دا رواج شروع کر رہی سی ۔ کاغذی کرنسی پہ اعتبار بڑھانے دے لئی شروع شروع وچ تو لوکاں نوں بینک توں کاغذی روپیا دے بدلے سونا یا چاندی دے دی جاندی سی پر رفتہ رفتہ ایہ مشکل تر ہُندا چلا گیا تے بالآخیر بالکل ہی ختم ہو گیا ۔ برطانیا وچ ایہ نظام 1821 توں پہلی جنگ عظیم (اگست 1914) تک چلا ۔ 1914 وچ امریکا وچ فیڈرل ریزرو دے آغاز دے بعد کلاسیدی گولڈ اسٹینڈرڈ دا خاتمہ ہو گیا ۔ <!-- the magnitude of the Federal Reserves’ lending capabilities was the main stimuli which lead to the fall of the Gold Standard. --> کلاسیدی گولڈ اسٹینڈرڈ وچ مندرجہ ذیل چھ خوبیاں موجود سن جو رفتہ رفتہ ختم ہُندی چلی گئیں تے گولڈ اسٹینڈرڈ محض فراڈ بن کر رہ گیا ۔ # کاغذی کرنسی دا تعلق سونے دے طے شدہ وزن توں سی ۔ # سونے دے سکے گردش وچ سن ۔ # کاغذی کرنسی سونے دے سکّوں وچ با آسانی تبدیل دی جا سکتی سی ۔ # دوسرے سکے (مثلاً چاندی دے سدے) سونے دے سکوں دے ماتحت سن ۔ # سونے دے سکے پگھلانے اُتے کوئی پابندی نہیں سی ۔ # سونے دی کسی وی شکل وچ درآمد تے برآمد اُتے کوئی پابندی یا ٹیکس نہیں سی ۔ <ref name="Rise and fall of the Gold Standard" /> ہندوستان وچ قانون تو گولڈ اسٹینڈرڈ دا بنا سی لیکن چند سالوں بعد ہی عملی طور اُتے "گولڈ ایکسچینج اسٹینڈرڈ" رواج دے دتا گیا تے حقیقی گولڈ اسٹینڈرڈ دے تقاضے شاعر وی پورے نہ ہو سکے ۔ <ref>{{cite web |url=http://rbidocs.rbi.org.in/rdocs/content/PDFs/89635.pdf |title=pdf:ریزرو بینک آف انڈیا دی یاد داشت |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website=rbidocs.rbi.org.in |publisher= |accessdate=}}</ref> حقیقی طلائی معیار وچ سونا چاندی بغیر کسی روک ٹوک دے عوام دی دسترس وچ ہُندا اے کیونکہ سونے چاندی دے سکے گردش وچ ہُندے نیں ۔ برطانیا وچ طلائی معیار دا قانون 1816 وچ بنا سی جیس دے بعد اگلے سال سونے دا سکہ "سوورین" (sovereign) جاری کیتا گیا جو 22 قیراط سونے توں بنا سی تے اس وچ 7.322 گرام خالص سونا ہُندا سی ۔ ایہ اک پاونڈ یعنی 20 چاندی دے شلنگ دے برابر سی ۔ نومبر 1864 وچ اسدی قیمت 10 ہندوستانی روپے دے مساوی قرار دی گئی سی ۔ (یعنی سوورین دی شکل وچ 24 قیراط سونے دی قیمت لگ بھگ 15.93 روپیا فی تولہ سی ) ۔ 26 جون 1893 نوں سوورین دی قیمت بڑھا کر 15 روپے قرار دی گئی ۔ (یعنی لگ بھگ 24 روپے فی تولہ) * طلائی تبدل معیار: (Gold exchange standard) ۔ اپنے ناں دی مماثلت دے باوجود گولڈ اسٹینڈرڈ تے گولڈ ایکسچینج اسٹینڈرڈ وچ زمین آسمان دا فرق اے لیکن دونے اک ہی سلسلے دی کڑیاں نیں یعنی قابل تخلیق کرنسی نوں رائج کرنا ۔ گولڈ ایکسچینج اسٹینڈرڈ دے نظام وچ صرف امریکا تے برطانیا نوں “ریزرو ممالک“ دا درجہ دتا گیا جندے لیئے سونے دا ذخیرہ رکھنا “ضروری“ سی جبکہ باقی ممالک لئی ڈالر یا پاونڈ دا ذخیرہ سونے دے ذخیرے دے مساوی قرار دتا گیا<ref name="www2.econ.iastate.edu">[http://www2.econ.iastate.edu/classes/econ355/choi/golds.htm Evolution of International Monetary Systems]</ref> وجہ ایہ دسی گئی کہ دنیا وچ اتنا سونا دستیاب نہیں اے کہ ہر ملک دا سینٹرل بینک اپنا سونے دا ذخیرہ بنا سکے ۔ <ref>[Routledge Encyclopedia of International Political Economy page 623]</ref><br /><!-- 1 All gold held by the non-reserve countries is turned over to the reserve country. 2 The reserve country issues to the non-reserve countries its own currency obligations, such as dollars, in return for the gold, and commits itself to hold only gold as reserves. The reserve country's dollar obligations are convertible into gold on demand and pay a low interest to the bearer. 3 The national non-reserve governments agree to accept these dollar obligations as a means of payment as they had previously accepted gold. 4 It is agreed that the reserve country can issue dollar obligations in excess of its gold stock as long as it maintains a minimum ratio of dollars to gold. 5 All newly mined gold not needed for industrial purposes is turned over to the reserve country at a predetermined fixed price. -->اس حکمت عملی نوں “سونے دی کفایت شعاری“ دسیا گیا ۔ گولڈ ایکسچینج اسٹینڈرڈ دے نظام وچ سونے چاندی دے سکّے گردش وچ نہیں ہُندے سن تے حکومت اس بات دی ضمانت دیتی سی کہ کاغذی روپیا دے بدلے اک مقررہ مقدار وچ سونا یا چاندی دی جائے گی جو حکومت (یا مرکزی بینک) دے کول محفوظ رکھی ہُندی سی ۔ اس زمانے وچ لوکاں دا بینک توں کاغذی روپیا دے بدلے سونا یا چاندی حاصل کرنا بہت مشکل بنا دتا گیا سی ۔ اب سونا چاندی عوام دی دسترس توں نکل گیا سی کیونکہ اب بینک دی روک ٹوک درمیان وچ آ گئی سی ۔ تریخ گواہ اے کہ اس ضمانت دی آڑ وچ امریکا تے برطانیا دے مَرکزی بینکاںنے دنیا بھر دے عوام دا سونا چاندی وڈی مقدار وچ ہڑپ کر لیا ۔ ہندوستان دی برطانوی حکومت نے اس دوران وڈی مقدار وچ سونا ہندوستان توں انگلستان بھیجا تے اس طرح ہندوستان وچ سونے دی قلّت پیدا ہو گئی سی جیس نوں چھپانے دے لئے اصلی سکّوں دی جگہ کاغذی کرنسی نوں ہی قانونی کرنسی قرار دتا گیا ۔ ہندوستان وچ گولڈ ایکسچینج اسٹینڈرڈ 1898 وچ Fowler Report دے بعد باضابطہ طور اُتے نافذ کیتا گیا تے اک ہندوستانی روپیا اک شلنگ تے چار پینس (1s 4d) دے برابر قرار دتا گیا ۔ ایہ درحقیقت اسٹرلنگ ایکسچینج اسٹینڈرڈ سی ۔ [[File:World Gold Reserves.png|thumb|400px|1845 توں 2013 تک مرکزی بینکاں دے کول کُل سونا (میٹرک ٹن وچ) ۔ جیتوں جیتوں کاغذی کرنسی دا رواج بڑھتا چلا گیا عوام دے کول موجود سونے دے سکے مرکزی بینکاںدی تجوریوں وچ منتقل ہُندے چلے گئے ۔ عالمی جنگوں تے [[گریٹ ڈپریشن]] دے دوران وی مرکزی بینکاںدا سونا بڑھتا ہی رہیا ۔ 1965 وچ ایہ مقدار لگ بھگ 38500 ٹن سی ۔ 1875 وچ امریکی بینکاں دے کول کل سونا محض 50 ٹن سی ۔ ]] برطانایہ وچ اس نظام نوں لانے دی وجہ ایہ سی کہ پہلی جنگ عظیم دے بعد برطانیا پہ 85 کروڑ پاونڈ دا قرضہ چڑھ چکیا سی تے حکومت دے اخراجات دا 40 فیصد سود ادا کرنے اُتے خرچ ہُندا سی ۔ (سو سال بعد آج برطانیا پہ 31 ارب پاونڈ دا قرضہ اے) ۔ برطانیا وچ ایہ نظام صرف 6 سال (1925 توں 1931 تک) چل سدا ۔ مئی 1931 وچ [[آسٹریا]] دے سب توں وڈے بینک وچ [[بینک رن]] ہویا تے اوہ بینک ناکام ہو گیا ۔ ایہ بینک رن اسی سال جرمنی تے برطانیا تک پہنچ گیا ۔ 19 ستمبر 1931 وچ برطانیا نے ایہ نظام ختم کر دتا جیس توں برطانوی پاونڈ دی قیمت وڈی تیزی توں گری ۔ چونکہ ہندوستانی روپیا پاونڈ توں منسلک سی اس لئے روپے دی قدر وی بہت کم ہو گئی ۔ صرف تن چار مہینوں وچ ہندوستان وچ سونے دی قیمت 45 فیصد اضافہ دے بعد لگ بھگ 32 روپے تولہ ہو گئی ۔ ایہ سب مرکزی بینکاںدی جانب توں ذخیرہ شدہ سونے دی مالیت توں کنیں زیادہ نوٹ چھاپندا نتیجہ سی ۔ اس سارے بحران وچ مرکزی بینکاںنے خوب خوب کمایا ۔ <br /> جیمز ریکارڈز اپنی کتاب “کرنسی دی موت“ <!-- The Death of Money --> وچ گولڈ ایکسچینج اسٹینڈرڈ دے بارے وچ لکھدے نیں: <ref>[http://www.forbes.com/sites/ralphbenko/2014/04/28/is-james-rickards-right-about-a-coming-monetary-apocalypse/ کرنسی دی موت ۔ جیمز رِکارڈز]</ref> گولڈ ایکسچینج اسٹینڈرڈ اک جانب حقیقی گولڈ اسٹینڈرڈ دی سنہری نقل سی تو دوسری جانب اک بہت ہی وڈا فراڈ وی سی ۔ <!-- The gold exchange standard was, at best, a pale imitation of a true gold standard and, at worst, a massive fraud. --> … مالیات دی دنیا وچ مبہم تے ذو معنی اصطلاحات دا استعمال بہت عام اے ۔ گولڈ ایکسچینج اسٹینڈرڈ وچ لفظ ایکسچینج توں مراد [[بل آف ایکسچینج]] سی جو اک بینک ڈرافٹ ہُندا سی تے اس زمانے وچ بین الاقوامی ادائیگیوں وچ بہت استعمال ہُندا سی ۔ <ref>[http://www.britinica.com/ebchecked/topic/237339/gold-exchange-standard انسائیکلوپیڈیا بریٹانیدا]</ref> گولڈ ایکسچینج اسٹینڈرڈ دا لب لباب ایہ سی کہ سونے دے بدلے کاغذ لے لو ۔ عوام نوں جےچہ کاغذی رسید دے بدلے سونا نہیں دتا جاندا سی پر اب وی عوام دا سونے اُتے حق تسلیم کیتا جاندا سی ۔ * طلائی سلاخ معیار: (Gold bullion standard) اس نظام وچ عام آدمی دے لئے کاغذی کرنسی دے بدلے بینک توں سونے دا سکہ لینے دا حق ہی ختم کر دتا گیا ۔ صرف چند امیر لوکاں دے کول ایہ حق باقی رہ گیا جو دوسرے ممالک توں تجارت کردے سن تے یک مشت 400 اونس (لگ بھگ ساڑھے بارہ کلو) دی سونے دی اٹ خرید سکدے سن ۔ اس نظام نوں پہلی دفعہ رکارڈو نے تجویز کیتا سی پر ان تجاویز اُتے عمل اسدی موت دے سو سال بعد ہویا ۔ <!-- Its theoretical advantages were first set forth by Ricardo at the time of the Bullionist Controversy. --> <br /> بعد وچ ریزرو بینک آف انڈیا دے گورنر بننے والے سر چنتا من راو دیشمکھ نے ہندوستان وچ برطانوی حکومت دی پالیسیوں اُتے تنقید کردے ہوئے کہیا سی کہ "ایسی اصلاحات دے بعد [[انڈیا آفس]] اس طرح دا نا ممکن کاروبار ہو سکنے دے بارے وچ اندھا اے تے بے چارے مالیاتی حکام نوں اسمبلی وچ کھڑے ہو کر اُنہاں پالیسیوں دا دفاع کرنا پیندا اے جننیں اوہ خود وی غلط سمجھتے نیں تے جندے نقصانات وڈے واضح ہُندے نیں" ۔ سرکاری اعداد و شمار دے مطابق اپریل 1932 توں مارچ 1941 تک ہندوستان دی برطانوی حکومت نے 1337.5 ٹن سونا برطانیا بھیجا جیسدی اُس وقت مالیت 375 کروڑ روپے سی ۔ اُس وقت اس سونے دی اوسط قیمت 33 روپے فی تولہ توں وی کم سی ۔ اس سونے توں [[بینک آف انگلینڈ]] نوں سونے دا ذخیرہ بناون وچ وڈی مدد ملی ۔ <ref>{{cite web |url=http://rbidocs.rbi.org.in/rdocs/content/PDFs/89635.pdf |title=pdf:ریزرو بینک آف انڈیا دی یاد داشت |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website=rbidocs.rbi.org.in |publisher= |accessdate=}}</ref> جے آج دے سونے دے نرخ توں دیکھا جائے تو ایہ 50 ارب ڈالر توں زیادہ مالیت دا سونا سی ۔ مشہور ماہر معاشیات Ludwig von Mises (1881–1973) اپنی تصنیف Beware the Alchemists وچ لکھدے نیں کہ حکومت نوں ایہ حق اے کہ اوہ جتوں چااے گھوڑا کاے ۔ اوہ چوزے نوں وی گھوڑا کہہ سکتی اے ۔ اس وقت تو لوگ حکومت نوں پاگل یا کرپٹ سمجھیں گے ۔ لیکن تن صدیوں وچ حکومتیں کاغذ دے ٹکڑے نوں کرنسی بتے کرانے وچ کامیاب ہو چکی نیں ۔ تے ایہی مہنگائی دی اصل وجہ اے ۔ <!-- If a judge were to say that whatever the government calls a horse is whatever the government calls a horse, and that the government has the right to call a chicken a horse, everybody would consider him either corrupt or insane. Yet in the course of a very long evolution, the government has converted the situation that the government must settle disputes concerning the meaning of "money" as referred to in contracts, into another situation. Over centuries many governments and many theories of law have brought about the doctrine that money, one side of most exchange agreements, is whatever the government calls money. The governments are pretending to have the right to do what this doctrine tells them, that is to declare anything, even a piece of paper, "money." And this is the root of the monetary problem. --> <ref>{{Cite web |title=سونے تے اکنومک کومن سینس دے خلاف سو سالہ جنگ/ |url=http://bmgbullionbars.com/the-federal-reserves-centennial-birthday-the-hundred-years-war-against-gold-and-economic-common-sense/ |access-date=2016-05-28 |archive-date=2015-03-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150321040506/http://bmgbullionbars.com/the-federal-reserves-centennial-birthday-the-hundred-years-war-against-gold-and-economic-common-sense/ |dead-url=yes }}</ref> {| class="wikitable" |- ! کرنسی دا رتبہ !! [[مالیاتی نظام]] !! فوائد !! نقصانات<ref>[http://www.zerohedge.com/news/money-debt a financial black hole]</ref><ref>[http://www.zerohedge.com/news/2014-07-11/planned-chaos-why-fiat-money-large-scale-fraud-system Fiat Money Is "A Large-Scale Fraud System"]</ref> |- | بہترین||“[[ہارڈ کرنسی]]“ یعنی جدوں اصل مالیت<br /> دے دھاتی سکے زیر گردش ہوں || * [[Honest money]] ۔ کوئی تخلیق نہیں کر سکتا * بین الاقوامی کرنسی * فکسڈ ایکسچینج ریٹ * بچت دی برقراری * آنے والی نسل اُتے کوئی ٹیکس نہیں ہُندا * نہ بینک رن ممکن ہُندا اے، نہ سینٹرل بینک دی ضرورت ہُندی اے<!-- Under a strict gold standard, there is no need for a central bank. --><ref>{{Cite web |title=The Classical Gold Standard: Some Lessons for Today |url=https://research.stlouisfed.org/publications/review/81/05/Classical_May1981.pdf |access-date=2016-05-28 |archive-date=2016-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160308100452/https://research.stlouisfed.org/publications/review/81/05/Classical_May1981.pdf |dead-url=yes }}</ref> * عوام دے لئے بہترین، بینکاراں تے حکومت دے لئے بد ترین کرنسی || * نقل و حمل دی مشکلات * کھرے کھوٹے دی پہچان دی مشکلات |- | اچھی || “گولڈ اسٹینڈرڈ“ یعنی ایسی کاغذی کرنسی<br /> جو سونے وچ تبدیل دی جا سدے<ref>[http://mises.org/library/monetary-breakdown-west Nine Phases of Monetary Breakdown]</ref> <!-- gold standard, which meant that each national currency (the dollar, pound, franc, etc.) was merely a name for a certain definite weight of gold. The "dollar," for example, was defined as 1/20 of a gold ounce, the pound sterling as slightly less than 1/4 of a gold ounce, and so on. --><br /> || * نقل و حمل تے استعمال وچ آسانی || * ہمیشہ جاری کنندہ دی جانب توں بہت زیادہ چھاپی گئی تے پہلے افراط زر اورپھر مکمل تباہی توں دوچار ہوئی * جاری کنندہ دے فراڈ دی وجہ توں بینک رن ممکن ہُندا اے |- | خراب || حکومت دی جانب توں چھپنے والی Fiat کرنسی <br /> (جیتوں چین دی کاغذی کرنسی)<ref>[http://www.cbc.ca/m/touch/news/story/1.3005562 The astounding rise of China's currency]</ref> (fiat money) || * دولت تخلیق ہونے توں عوام اُتے قرض نہیں چڑھتا * بینک رن ممکن نہیں ہُندا کیونکہ بے حساب تخلیق دی جا سکتی اے * حکومت دے لئے بہترین کرنسی || * مخفی [[انفلیشن ٹیکس]] دی وجہ توں بچت اپنی قوت خرید کھو دیتی اے |-<br /> | بدترین || نجی بینکاںدی جانب توں جاری ہونے والی Fiat<br /> کرنسی (جیتوں ڈالر، پاونڈ، یورو) (debt money) || * بینکاراں دے لئے بہترین، عوام دے لئے بدترین کرنسی * بینک رن ممکن نہیں ہُندا کیونکہ بے حساب تخلیق دی جا سکتی اے || * مخفی [[انفلیشن ٹیکس]] دی وجہ توں بچت اپنی قوت خرید کھو دیتی اے * دولت تخلیق ہونے توں عوام اُتے قرض چڑھتا اے جیس توں * آنے والی نسل اُتے وی ٹیکس لگ جاندا اے<ref>[http://www.goldcore.com/us/gold-blog/u-s-state-finances-lack-truth-and-integrity-volcker-warns پال واکر دا بیان]</ref> |} "Because gold is honest money, it is disliked by dishonest men" Dr. Ron Paul == گریشام دا قانون == Gresham's law معیشت دا اک بنیادی اصول اے جو بتاتا اے کہ اچھی (مہنگی) کرنسی ہمیشہ بُری (سستی) کرنسی توں شکست کھا جاندی اے ۔ (Bad money drives out good, because good and bad coin cannot circulate together) ۔ ایہی اصول بتاتا اے کہ سونےیا چاندی دی کرنسی تے کاغذی کرنسی اک نال نہیں چل سکدے ۔ <!-- paper currency, convertible into gold, could not exist with gold. --><ref>[https://books.google.com.pk/books?id=vJo9AAAAcAAJ&pg=RA1-PT80&lpg=RA1-PT80&dq=%22Paper+currency+convertible+into+gold%22&source=bl&ots=Dgy2PGl2AN&sig=wqH9hBjX7qGQ0FC6t-L2iXXZkKU&hl=en&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q= Parlimentary Debates 1826]</ref> چونکہ کرنسی دی شکست ملک دی شکست ہُندی اے اس لئے دوسرے الفاظ وچ جے کسی ملک وچ اچھی کرنسی (مثلاً ہارڈ کرنسی) رائج ہو تے پڑوس دے ملک وچ کاغذی کرنسی رائج ہو تو ہارڈکرنسی والے ملک دی شکست یقینی اے ۔ جے ہم تریخ اُتے نظر ڈالیں تو پتہ چلتا اے کہ پہلے گولڈ اسٹینڈرڈ نے ہارڈ کرنسی نوں مات دی ۔ پھر فی ایٹ کرنسی نے گولڈ اسٹینڈرڈ نوں اُکھاڑ پھیندا ۔ اسدے بعد debt money نے فی ایٹ منی نوں شکست دی ۔ تے جے مستپہلے وچ debt money توں وی بدتر کوئی کرنسی ایجاد ہو گئی تو اوہ دنیا بھر وچ چھا جائے گی مثلاً [[بٹ کوئن|ڈیجیٹل کرنسی]] ۔ (دیکھیئے [[کیش دے خلاف جنگ]])<br /> گریشام دے اصول نوں موثّر بننے لئی ضروری اے کہ حکومت دو قانون بنائے ۔ * گھٹیا کرنسی نوں لیگل ٹینڈر (قانونی کرنسی) دا درجہ حاصل ہو ۔ * گھٹیا کرنسی تے بہتر کرنسی دے درمیان فکسڈ ایکسچینج ریٹ ہو ۔ <ref>[https://smilingdavesblog.wordpress.com/2013/10/18/why-greshams-law-means-the-death-of-bitcoin/ You can fool some people all the time]</ref> گولڈ اسٹینڈرڈ دے قوانین درحقیقت ان ہی دونے شرائط نوں پورا کردے نیں ۔ بریٹن ووڈز کانفرنس (1944) دے ذریعے ایہ ہی دونے قوانین عالمی سطح اُتے نافذ کیئے گئے سن ۔ گریشام دا قانون صرف اُسی صورت وچ فیل ہو سکتا اے جدوں دنیا بھر دے عوام کاغذی کرنسی یا ڈیجیٹل کرنسی قبول کرنے توں انکار کر دیں ۔ == امریکا تے گولڈ اسٹینڈرڈ == ابتدا ہی توں امریکا وچ دو دھاتی نظام (bimetallic standard) قائم سی یعنی 1792ء توں ڈالر دی قیمت سونے تے چاندی دونے دے وزن تے خالصیت (قیراط) دے لحاظ توں بیان دی جا سکتی سی تے ڈالر دا سکہ سونے دا وی ہُندا سی تے چاندی دا وی ۔ اس وقت امریکا وچ چاندی دی قیمت 1.293 ڈالر فی اونس سی تے سونا چاندی توں 15 گنا مہنگا سی ۔ لیکن اس وقت باقی دنیا وچ سونا چاندی توں پندرہ دی بجائے ساڑھے پندرہ گنا مہنگا سی ۔ دوسرے الفاظ وچ امریکا وچ سونا باقی دنیا توں سستا سی تے اسی وجہ توں سونے دے امریکی ڈالر دا سکہ وڈی مقدار وچ دوسرے ممالک وچ چلا گیا تے امریکا وچ عملاً چاندی دے ڈالر دا سکہ گردش وچ رہیا<!-- during the period from 1792 to 1834 the United States maintained an exchange ratio between silver and gold of 15:1, while ratios in Europe ranged from 15.5:1 to 16.06:1. This made it profitable for owners of gold to sell their gold in the European market and take their silver to the United States mint. The effect was that gold was withdrawn from domestic American circulation; the “inferior” money had driven it out. --><ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/245850/Greshams-law Gresham’s law-Encyclopaedia Britanica]</ref> ۔ <br /> اس خامی نوں دور کرنے دے لئے 1834 وچ امریکی سونے دے ڈالر دے سکے وچ سونے دی مقدار گھٹا دی گئی تے اب ایہ سکہ چاندی توں 16 گنا مہنگا کر دتا گیا ۔ اب چونکہ چاندی دا ڈالر سستا ہو گیا سی اس لئے امریکا توں چاندی باہر جانے لگی تے سونا واپس آنے لگیا ۔ امریکا وچ سونے دی نئی کانیں وی دریافت ہوئیں تے سونے دی فراوانی مزید بڑھ گئی ۔ اک وقت ایسا وی آیا جدوں چاندی دے سکے بالکل ہی نایاب ہو گئے ۔ نوبت ایتھے تک آ گئی کہ دکاندار ریزگاری واپس کرنے توں قاصر ہو گئے ۔ <br /> اس مشکل نوں دور کرنے دے لئے 1853 وچ چاندی دے ایتوں سکے جاری کیتے گئے جنہاں وچ چاندی تو کم ہُندی سی پر ان اُتے قدر زیادہ لکھی ہُندی سی تاکہ ریزگاری وی واپس دی جا سکے تے سکہ اسمگل ہو کر ملک توں باہر وی نہ جائے ۔ ایتوں سکے ٹوکن منی کہلاتے نیں تے دھاتی ہونے دے باوجود fiat کرنسی ہُندے نیں ۔ <br /> امریکہ دی [[سول وار]] دے دوران (1862) حکومت نے ایسی کاغذی کرنسی جاری دی جیس دی پشت پناہی دے لئے نہ سونا ہُندا سی نہ چاندی ۔ اسی سال امریکا وچ پہلی دفعہ [[انکم ٹیکس]] نافذ کیتا گیا ۔ <br /> 1859 وچ [[نیویڈا]] ، امریکا وچ اک چاندی دی بہت وڈی کان دریافت ہوئی جتھے توں 1874 تک وڈی مقدار وچ چاندی نکالی گئی ۔ [[برطانایہ]] 1819 وچ<ref>[http://www.econlib.org/library/Enc/GoldStandard.html THE CONCISE ENCYCLOPEDIA OF ECONOMICS]</ref> ، [[کینیڈا]] 1853 وچ تے [[نیو فاونڈ لینڈ]] 1865 وچ <ref>[[:en:Coinage Act of 1873]]</ref> گولڈ اسٹینڈرڈ اپنا چکے سن ۔ [[جرمنی]] نے 1871 وچ گولڈ اسٹینڈرڈ اپنا لیا سی ۔ امریکا وچ 1873 وچ سکوں توں متعلق قانون وچ ترمیم کر دے چاندی دا لفظ ہٹا دتا گیا تے عملاً گولڈ اسٹینڈرڈ اپنا لیا گیا جتوں عوام نے crime of 1873 دا ناں دتا ۔ (تے جتوں عین سو سال بعد ترک کر دتا گیا) ۔ اس قانون توں امریکا وچ سرکاری سطح اُتے دو دھاتی نظام دا خاتمہ ہو گیا ۔ [[فائل:Panic of 1873 bank run.jpg|thumb|جدوں وی اثاثوں توں زیادہ کرنسی چھپتی اے نتیجہ معاشی بحران ہُندا اے ۔ 4 اکتوبر 1873 ۔ نیویارک سٹی وچ ہونے والے اک "بینک رن" دی یاد گار تصویر ۔ ]] 1879 وچ امریکا بظاہر دوبارہ دھاتی کرنسی اُتے واپس آ گیا لیکن اس دفعہ چاندی نوں کرنسی نہیں قرار دتا گیا بلکہ صرف سونے نوں کرنسی قرار دتا گیا ۔ عوام نوں کاغذی نوٹوں دے بدلے سونے دے سکے دیے جانے لگے جیس توں عوام دا کاغذی کرنسی اُتے اعتبار بحال ہو گیا تے اکثریت نے کاغذی نوٹوں نوں ہی استعمال کرنے نوں ترجیح دی ۔ عوام دا وڈی شدت توں اصرار رہیا کہ چاندی نوں وی کرنسی بنایا جائے پر 1900 وچ دوبارہ صرف سونے نوں ہی قانوناً کرنسی قرار دتا گیا ۔ <br /> 1862 توں پہلے ہارڈ کرنسی دے اُس دور وچ وی امریکا وچ سونے چاندی دے سکوں دے نال نال کاغذی نوٹ وی وڈی مقدار وچ گردش کردے راے ۔ ان نوٹوں دی حیثیت سونے چاندی دی رسید یا representative money جیسی سی ۔ ایہ نوٹ بہت توں مختلف پرائیوٹ بینکاںول توں وی جاری ہُندے سن تے حکومت دے محکمہ خزانہ ول توں وی لیکن ان وچ توں کسی نوں وی [[لیگل ٹینڈر]] دی حیثیت حاصل نہ سی ۔ 8000 توں زیادہ مختلف نجی بینک کاغذی کرنسی جاری کردے سن ۔ 25 فروری 1863 نوں صدر [[ابراھم لنکن]] نے نیشنل کرنسی ایکٹ منظور کیتا جیس دے بعد بینکاںدا ایہ اختیار ختم ہو گیا تے اب ایہ حق صرف حکومت دے کول آ گیا ۔ <ref>[http://www.history.com/news/8-things-you-may-not-know-about-american-money 8 Things You May Not Know About American Money]</ref> ۔ (ہندوستان دی برطانوی حکومت نے ایہی کام 1861 وچ کیتا سی) ۔ چونکہ اس زمانے وچ "بینک رن" بہت عام سن اس لئے 1913 وچ فیڈرل ریزرو سسٹم بنایا گیا تاکہ چیک تے نوٹ دے بدلے عوام نوں سونے چاندی دی ادائیگی نوں یقینی بنایا جا سکے لیکن جو کچھ ہویا اوہ اسدے عین برعکس سی ۔ 1933 وچ امریکی عوام توں سونا رکھنے دا حق ہی چھین لیا گیا تے ان دا سونا ضبط کر لیا گیا (بہ عوض کاغذی کرنسی) ۔ 1934 وچ [[سلور پرچیز ایکٹ]] بنا کر چاندی وی بحساب پچاس سینٹ فی اونس ضبط کر لی گئی ۔ سونا جو چاندی توں 16 گنا مہنگا ہویا کردا سی اب 27 گنا مہنگا کر دتا گیا ۔ 1934 توں 1965 تک امریکا وچ داخلی سطح اُتے سلور اسٹینڈرڈ تے خارجی سطح اُتے گولڈ اسٹینڈرڈ نافذ رہیا ۔ 1934 توں 1973 تک گولڈ اسٹینڈرڈ دے ناں اُتے جو سسٹم چلانے دی کوشش کیتی گئی اوہ ہرگز گولڈ اسٹینڈرڈ نہ سی ۔ <ref>[http://www.fas.org/sgp/crs/misc/R41887.pdf کانگریس دی تحقیقاتی رپورٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160407024840/http://fas.org/sgp/crs/misc/R41887.pdf |date=2016-04-07 }}</ref><br /> امریکہ وچ 1930 تک سونے دے سکے زیر گردش راے جبکہ چاندی دے سکے 1970 تک گردش وچ سن ۔ <ref>[http://www.slideshare.net/some_math_guy/why-i-investedingoldandsilver-investing-overview-aug-8-2011 The Emperor Has No Clothes بادشاہ ننگا اے]</ref><br /> امریکہ وچ 173 سالوں تک ڈالر سونے یا چاندی وچ تبدیل کیتا جا سکتا سی ۔ 1965 دے بعد توں ڈالرصرف اک حساب دی اکائی (unit of account) بن کر رہ گیا اے ۔ <ref>{{Cite web |title=Inside Look-Elliott wave |url=http://www.elliottwave.com/freeupdates/archives/2014/05/07/THE-HIDDEN-EROSION-OF-CORPORATE-WORTH-SINCE-THE-GOVERNMENT-ABANDONED-MONEY.aspx#axzz43LBx1YFG |access-date=2016-05-28 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416075200/http://www.elliottwave.com/freeupdates/archives/2014/05/07/THE-HIDDEN-EROSION-OF-CORPORATE-WORTH-SINCE-THE-GOVERNMENT-ABANDONED-MONEY.aspx#axzz43LBx1YFG |dead-url=yes }}</ref> {| class="wikitable" |- ! عرصہ !! ڈالر دی قانونی شکل |- | 1792 توں 1873 || چاندی دا ڈالر جو سونے توں منسلک سی |- | 1873 توں 1934|| کاغذی ڈالر جو سونے توں منسلک سی |- | 1934 توں 1965 || کاغذی ڈالر جو چاندی توں منسلک سی |- | 1965 توں اب تک || کاغذی/ڈیجیٹل ڈالر جو کسی توں وی منسلک نہیں |} == انگلینڈ تے گولڈ اسٹینڈرڈ == انگلینڈ دے سنار لوکاں دے سونے دی حفاظت کرنے دی ہزار سالہ شہرت رکھدے سن ۔ اندی جاری کردہ رسیدیں ان دے علاقے دی کرنسی بن جاندی سن ۔ اوہ فریکشنل ریزرو بینکنگ دے سارے گُر جانتے سن ۔ سب توں پہلے انہاں نے ایہ راز جان لیا کہ جے چاندی دا کرنسی دا درجہ ختم کر دتا جائے تو سونے دی بجائے سونے دی رسید توں ہی کام چل سکتا اے کیونکہ چاندی روگٹھ دی لین دین وچ استعمال ہونے والی دھاتی کرنسی اے جبکہ سونے دا سکہ شاعر کبھار ہی استعمال ہُندا اے ۔ اس طرح ہارڈ کرنسی دی جگہ کاغذی کرنسی دا نظام لایا جا سکتا اے جیس توں اندی دولت تے اقتدار وچ بے انتہا اضافہ ہو سکتا اے ۔ <br /> 1780 توں انگلینڈ وچ سکوں دی قلت ودھدیچلی گئی جیس توں کاغذی کرنسی نوں پھلنے پھولنےدا خوب موقع ملا ۔ نپولین دی جنگوں دی وجہ توں سکوں دی قلت وچ تے وی اضافہ ہویا ۔ 1796 توں برطانوی ٹکسالوں نے سکے ڈھالنے بالکل بند کر دیے تے اگلے 20 سالوں تک ایہ کام بند رہیا ۔ <ref>[https://books.google.com/books?isbn=1908009764 People Money: The Promise of Regional Currencies]</ref> انگلینڈ وچ 1377 توں 1816 تک سونا چاندی توں 16 گنا مہنگا ہویا کردا سی<ref>{{Cite web |title=سونے تے چاندی دی تریخ |url=http://www.enterpriseintegrators.com/palmer/history/3-tulane%26jub/historyofgold%26silver.htm |access-date=2016-05-28 |archive-date=2020-11-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201114055510/http://www.enterpriseintegrators.com/palmer/history/3-tulane%26jub/historyofgold%26silver.htm |dead-url=yes }}</ref> جبکہ اس وقت فرانس (جو اس زمانے وچ ساُتے پتے سی) تے باقی یورپ وچ سونا چاندی توں ساڑھے پندرہ گنا مہنگا سی ۔ اس طرح سونا انگلینڈ آنے لگیا تے چاندی باہر جانے لگی ۔ 1816 تک بینک آف انگلینڈ اتنا سونا جمع کر چکیا سی کہ اس نے دنیا وچ سب توں پہلے گولڈ اسٹینڈرڈ نافذ کر لیا تے اس طرح قانونی طور اُتے چاندی دا کرنسی دا درجہ ختم کر دتا ۔ ایہ بینکار اس راز توں اچھی طرح واقف سن کہ گولڈ اسٹینڈرڈ آخر کار کاغذی اسٹینڈرڈ وچ تبدیل ہو جاندا اے (دیکھیے گریشام دا قانون) ۔ (1717 وچ برٹش ٹریژری وچ اک اونس دا سونے دا سکہ 21 شلنگ دے عوض دستیاب سی ۔ )<br /> انگلینڈ نے سونے دے مقابلے وچ چاندی وچ لیئے گئے قرض اُتے [[شرح سود]] بڑھا دی جیس توں دوسرے ممالک جو چاندی دے اسٹینڈرڈ اُتے سن ان اُتے وی گولڈ اسٹینڈرڈ اپنانے تے چاندی نوں ترک کرنے دے لئے دباو بڑھ گیا ورنہ ان دی تجارت متاثر ہُندی ۔ 1815 وچ فرانس دی [[واٹر لو]] وچ شکست دے بعد انگلینڈ نوں کرنسی دے معاملات وچ واضح برتری حاصل ہو گَئی تے اوہ ساری دنیا نوں قرضے جاری کرنے دی پوزیشن وچ آگیا ۔ اس طرح تجارتی خسارے دے دنوں وچ وی انگلینڈ کاغذی کرنسی (کیپیٹل) ایکسپورٹ کر دے سونا حاصل کردا رہیا ۔ <!-- Mr. Mayer Amschel Rothschild had discovered that currency or deposit loan accounts had the required appearance of power that could be used to induce people into surrendering their real wealth in exchange for a promise of greater wealth Mr. Rothschild found that he could issue more notes than he had backing for, so long as he had someone’s stock of gold as a persuader to show his customers. ۔ . ۔ . ۔ . ۔ . ۔ .These pressures could be used to ignite a war. Then he would control the availability of currency to determine who would win the war. That government which agreed to give him control of its economic system got his support. Collection of debts was guaranteed by economic aid to the enemy of the debtor. --> 1844 وچ حکومت برطانیا نے Bank Charter Act 1844 منظور کیتا جیس توں بینکاںدی بے تحاشہ کرنسی نوٹ چھاپندی آزادی ختم ہو گئی ۔ لیکن بینکاںنے فوراً اس قانون دا توڑ دریافت کر لیا تے چیک تے ڈرافٹ دے ذریعے تخلیق دولت دا کام جاری رکھیا جو اس قانون دی زد وچ نہیں آندا سی ۔ 1834 توں 1914 تک اک برٹش پاونڈ 4.867 امریکی ڈالر دے برابر سی ۔ 1914 وچ امریکا وچ فیڈرل ریزرو بننے توں دنیا بھر نوں قرض دینے دا حق انگلینڈ دے ہتھ توں نکل کر امریکا دے ہتھ وچ چلا گیا تے 1933 تک پاونڈ دی قیمت گر کر 2.214 ڈالر رہ گئی جو اگست 2008 نوں محض 1.853 ڈالر ہو گئی ۔ <ref>[http://henryckliu.com/page168.html History of Monetary Imperialism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151023061157/http://henryckliu.com/page168.html |date=2015-10-23 }}</ref> == افراط زر == {{Main|افراط زر}} {|dir=rtl class="wikitable" style="float:left; margin:0 0 1em 1em;" |- !colspan="2" style="background:#ffdead;"| کدوں کیہڑی کرنسی ڈب گئی<ref>[http://www.slideshare.net/some_math_guy/why-i-investedingoldandsilver-investing-overview-aug-8-2011 Paper money is just a ‘receipt’ or ‘certificate’]</ref> |- ! سنہ !! ملک دا ناں |- | 2009|| شمالی کوریا |- | 2008|| زمبابوے |- | 2002|| ارجنٹینا |- | 1996|| بلغاریہ |- | 1994|| یوگوسلاویہ |- | 1994|| برازیل |- | 1992|| سویت یونین |- | 1991 || پولینڈ |- | 1990 || نکاراگوا |- | 1982 || میکسیکو |- | 1955 || چین |- | 1949|| تائیوان |- | 1946 || ہنگری |- | 1944 || یونان |- | 1923 || جرمنی |- | 1865 || متحدہ امریکہ |} [[فائل:Hundred billion dollars and eggs.jpg|thumb|left|400px|[[زمبابوے]] وچ انے زیادہ نوٹ چھاپے گئے کہ سنہ 2008 وچ 100 ارب ڈالر وچ صرف تن انڈے خریدے جا سکدے سن]] [[File:500000000000 dinars.jpg|thumb|left|1993 دا [[یوگوسلواکیہ]] دا بینک نوٹ جیس دی مالیت 5 کھرب دینار اے ۔ ]] کاغذی کرنسی پہلے تو حکومت دے کول موجود سونے چاندی دی مالیت دے برابر مقدار وچ چھاپی جاندی سی لیکن 1971 وچ بریٹن ووڈ معاہدہ ٹوٹنے دے بعد ایسی کوئی روک ٹوک باقی نہیں رہی اے ۔ ایہی وجہ اے کہ کرنسی کنٹرول کرنے والے ادارے تے حکومتیں اپنی آمدنی بڑھانے دے لئے زیادہ توں زیادہ کرنسی چھاپندے خواہشمند ہُندے نیں ۔ لیکن جے کرنسی زیادہ چھاپی جائے تو [[افراط زر]] دی وجہ توں اس دی قدر لامحالہ کم ہو جاندی اے ( یعنی اس دی [[طاقت خرید|قوت خرید]] کم ہو جاندی اے) اس طرح لوکاں دا تے باقی دنیا دا اعتبار اس کرنسی اُتے کم ہونے لگتا اے ۔ جو کرنسی چھاپنوالے ادارے یا حکومت دے لئے نقصان دہ ثابت ہُندا اے کیونکہ لوگ اب دوسری کرنسی ول رجوع کرنے لگتے نیں ۔ اس لئے حکومتیں اک حد توں زیادہ کرنسی نہیں چھاپ پاتیں ۔ اسدی مثال سونے دا انڈا دینے والی مرغی دی طرح اے جتوں ذبح نہ کرنا ہی سود مند رہندا اے ۔ لیکن تھوڑی تھوڑی مقدار وچ وی مسلسل کاغذی کرنسی چھپتے رہنے توں اس کرنسی دی قوت خرید کم ہُندی چلی جاندی اے ۔ اس دے بر عکس دھاتی کرنسی دی قدر وقت دے نال ودھدیچلی جاندی اے ۔ اسی لئے [[بین الاقوامی مالیاتی فنڈ]] اپنے رکن ممالک نوں اس بات اُتے مجبور کردا اے کہ اوہ اپنی کرنسی نوں سونے توں منسلک نہ کرو ۔ <ref>[http://jawediqbal.hubpages.com/hub/Economic-Slavery-in-The-Modern-World Economic Slavery of The Modern World]</ref> جے کوئی کرنسی سونے توں منسلک ہو گی تو آئی-ایم-ایف دے لئے اسدی شرح تبادلہ اپنی مرضی دے مطابق کنٹرول کرنا مشکل ہو جائے گا ۔ پچھلی دہائی وچ زمبابوے دی حکومت نے اپنی بقا دے لئے بے تحاشہ کاغذی کرنسی چھاپ کر اپنی آمدنی وچ اضافہ کیتا ۔ اس دے نتیجہ وچ 2008 وچ زمبابوے دے 1200 ارب ڈالر صرف اک برطانوی پاونڈ دے برابر رہ گئے ۔ اسقدر افراط زر دی وجہ توں زمبابوے وچ شرح سود %800 تک جا پہنچی سی ۔ <ref>{{cite news |title=زمبابوے وچ شرح سود 800 فیصد |author= |url=http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/1564924/Zimbabwe-interest-rates-up-to-800pc.html |newspaper=ٹیلیگراف |date= |accessdate=}}</ref> کاغذی کرنسی دا کمال ایہ اے کہ کسی نوں اپنی ودھدیہوئی [[غربت]] دا [[حس|احساس]] نہیں ہُندا ۔ جے کسی [[مزدور]] دی [[تنخواہ]] پنج فیصد کم کر دی جائے تو اتوں شدید اعتراض ہُندا اے ۔ لیکن جدوں افراط زر دی وجہ توں اسدی تنخواہ دی قوت خرید دس فیصد کم ہو جاندی اے تو اوہ اتنا اعتراض نہیں کردا ۔ جتنے سالوں وچ کسی دی تنخواہ دوگنی ہُندی اے اتنی ہی مدت وچ سونے دی قیمت ( تے مہنگائی ) تن گنی ہو چکی ہُندی اے ۔ <br /> پچھلے 255 سالوں وچ قیمتیں دوگنی ہونے وچ ابتدائی 185 سال لگے حالانکہ اس عرصے وچ دنیا نوں دو جنگ عظیم وی جھیلنا پڑیں ۔ لیکن بریٹن ووڈز دے معاہدے دے بعد دے 70 سالوں وچ قیمتیں 50 گنا بڑھ گئیں ۔ <!-- during the 255 years of the index, prices increased by 200% in the first 185 years while the sterling was the lead reserve currency, but went up 5,000% in the 70 years that followed. --><ref name="dailyreckoning.com">[http://dailyreckoning.com/dollar-will-die-whimper-bang/ The Dollar Will Die with a Whimper, Not a Bang]</ref> <br /> 1930 تک [[سونا|سونے]] دی قیمت تقریباًًً 20 ڈالر فی اونس سی ۔ ایہ قیمت پچھلے دیڑھ سو سال توں برقرار سی ۔ اتنے لمبے عرصہ تک قیمت مستقل رہنے دی وجہ ایہی سی کہ ڈالر کاغذی نہیں بلکہ دھاتی سی ۔ برطانیا وچ عام استعمال دی اشیاء دی قیمت ستروھیں صدی توں 1914 تک مستحکم سی ۔ <!-- Interestingly, consumer prices (eg in the UK) have been stable between the 17th century and 1914. --> <ref>{{Cite web |title=سونا کاغذی کرنسی دے زہر دا تریاق اے ۔ |url=http://goldsilverworlds.com/physical-gold-is-the-antidote-against-the-ongoing-global-debt-crisis/ |access-date=2016-05-28 |archive-date=2015-03-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150315032152/http://goldsilverworlds.com/physical-gold-is-the-antidote-against-the-ongoing-global-debt-crisis/ |dead-url=yes }}</ref> قیمتوں دا بڑھنا کاغذی کرنسی دا لازمی جُز اے ۔ 1717 توں 1945 تک یعنی سوا دو سو سال تک برطانیا وچ [[سونا|سونے]] دی سرکاری قیمت 4.25 پاونڈ فی اونس سی ۔ بریٹن ووڈ دے معاہدے دے بعد برطانیا وچ سونے دی سرکاری قیمت ختم کر دی گئی ۔ 1927 وچ اک برطانوی پونڈ دی قیمت ساڑھے تیرہ ہندوستانی روپے سی ۔ 1925 وچ [[ہندوستان]] وچ سونے دی قیمت لگ بھگ 26 روپیا فی تولہ سی ۔ [[دوسری جنگ عظیم]] توں پہلے ایہ 30 روپیا فی تولہ سی ۔ اس وقت اک عام فوجی سپاہی دی تنخواہ 60 روپے ہویا کردی سی ۔ <ref>{{cite web |url=http://2ndlook.wordpress.com/tag/azad-hind-fauj/ |title=دوبارہ جائزہ |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website=2ndlook.wordpress.com |publisher= |accessdate=}}</ref> {|dir=rtl class="wikitable" style="float:left; margin:0 0 1em 1em;" |- !colspan="2" style="background:#ffdead;"| 2 فیصد سالانہ افراط زر دے نتیجے وچ مہنگای |- ! کتنے سالوں بعد !! مہنگائی کتنی ہو جاندی اے |- | 35|| دو گنا |- | 70|| چارگنا |- | 105|| اٹھ گنا |- | 140|| سولہ گنا |- | 350|| ہزار گنا |- | 500|| بیس ہزار گنا |} [[علاء الدین خلجی]] دے دور حکومت (1296–1316 عیسوی) وچ ہر چیز دی قیمتوں اُتے انتہائی سختی توں کنٹرول رکھیا جاندا سی ۔ اس زمانے وچ اک عام فوجی سپاہی دی تنخواہ لگ بھگ 20 تندا ماہانہ ہویا کردی سی جبکہ اک تندے وچ 10 من چاول بکتا سی ۔ اس وقت دا اک تنکہ بعد دے [[شیر شاہ سوری]] دے اک روپیا دے بالکل برابر سی ۔ <ref>{{Cite web |title=علاو الدین خلجی دے زمانے وچ قیمتیں |url=http://www.academia.edu/3068338/Price_control_Policy_of_alauddin_khilji |access-date=2016-05-28 |archive-date=2017-02-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170222212007/http://www.academia.edu/3068338/Price_control_Policy_of_alauddin_khilji |dead-url=yes }}</ref> <br /> 1871 وچ چاول دیڑھ روپے من سی جو 1893 وچ دو روپے من ہو چکیا سی ۔ <ref>[https://books.google.com.pk/books?id=T6Fxm9b8h0IC&pg India Essays on Economy Governance and Religion in the 19th Century]</ref> 1947 وچ پاکستان وچ اک امریکی ڈالر لگ بھگ تن روپے دا سی جبکہ [[سونا]] 80 روپے تولہ سی ۔ 1965 وچ سونے دی قیمت 127 روپیا فی تولہ سی ۔ === مختلف کرنسی دے سالانہ افراط زر === [[سونا]] اک غیر اعلانایہ بین الا اقوامی زرِ کثیف (ہارڈ کرنسی) اے ۔ اسدی قیمت دے بڑھنے توں کسی ملک دی کاغذی کرنسی وچ ہونے والے افراط زر (مہنگائی) دا بخوبی اندازہ ہو جاندا اے ۔ 18 نومبر 2011 تک سونے دی قیمت وچ ہونے والا سالانہ فیصد اضافہ مختلف کرنسی وچ مندرجہ ذیل اے ۔ {| class="wikitable" | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''سوئس فرانک''' | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''جاپانی ین''' | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''آسٹریلوی ڈالر''' | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''کینیڈین ڈالر''' | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''ہندوستانی روپیہ''' | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''چینی یوان ¥''' | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''یورو€''' | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''برطانوی پاونڈ £''' | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''امریکی ڈالر $''' | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''''' |- | 5.7%||_||13.3%||22.8%||23.9%||_||6.4%||13.1%||24.7%||2002 |- | 7.6%||_||-8.5%||0.6%||14.8%||_||1.7%||9.9%||21.1%||2003 |- | -3.5%||3.7%||1.4%||-2.1%||0.5%||13.6%||-3.1%||-2.4%||5.4%||2004 |- | 37.8%||37.6%||28.9%||15.4%||24.2%||21.3%||36.7%||33.0%||20.0%||2005 |- | 14.2%||24.4%||12.6%||23.0%||20.8%||18.7%||10.6%||8.3%||23.0%||2006 |- | 21.7%||22.9%||18.3%||12.1%||16.5%||23.3%||18.4%||29.2%||30.9%||2007 |- | -0.1%||-14.4%||31.3%||30.1%||28.8%||-2.4%||10.5%||43.2%||5.6%||2008 |- | 20.1%||26.8%||-3.0%||5.9%||19.3%||23.6%||20.7%||12.7%||23.4%||2009 |- | 15.4%||11.4%||13.3%||21.3%||22.3%||22.8%||37.1%||31.4%||27.1%||2010 |- | 19.0%||14.2%||23.2%||25.4%||39.1%||16.8%||19.8%||18.8%||21.3%||2011 |- | 13.8%||15.8%||13.1%||15.5%||21.0%||17.2%||15.9%||19.7%||20.3%||اوسط سالانہ اضافہ |- | |} <ref>{{cite web |url=http://goldprice.org/ |title=goldprice.org |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website=goldprice.org |publisher= |accessdate=}}</ref> اگر پہلی جنوری 2001 توں پہلی جنوری 2014 تک دی سونے دی قیمتوں دا جائیزہ لیا جائے تو پتہ چلتا اے پچھلے تیرہ سالوں وچ پاکستانی کرنسی دی قیمت وچ ساڑھے ست گنا تے ہندوستانی کرنسی دی قیمت وچ پنج گنا کمی آئی اے جبکہ اسی دوران ایران وچ مہنگائی لگ بھگ 60 گنا بڑھ چکی اے ۔ <ref>[http://goldsilver.com/article/race-to-debase-fiat-currency-vs-gold-fiat-currency-vs-silver-2000-2014/?utm_medium=email&utm_campaign=Gold++Silver+Weekly+-+172014&utm_content=Gold++Silver+Weekly+-+172014+CID_ca1c5616bb02ecbee954ace84962d1d1&utm_source=GoldSilver%20Email%20Marketing&utm_term=read%20more دنیا دی 120 کرنسیوں دا گرنا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160709175730/https://goldsilver.com/article/race-to-debase-fiat-currency-vs-gold-fiat-currency-vs-silver-2000-2014/?utm_campaign=gold++silver+weekly+-+172014&utm_content=gold++silver+weekly+-+172014+cid_ca1c5616bb02ecbee954ace84962d1d1&utm_medium=email&utm_source=goldsilver%2520email%2520marketing&utm_term=read%2520more |date=2016-07-09 }}</ref> {| class="wikitable" | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''مہنگائی''' | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''ملک تے کرنسی''' |- | 88584%||کونگو دا فرانک |- | 65789%||برما دا کیات |- | 33787%||لائبیریا دا ڈالر |- | 5856%||ایران دا ریال |- | 3720%||مالاوی دا کواچہ |- | 3123%||ساو توم دا ڈوبرا |- | 1996%||گنی دا فرانک |- | 1309%||گمبیا دا دلاسی |- | 1021%||ڈومینیدا دا پیسو |- | 1005%||شام دا پاونڈ |- | 973%||جمیدا دا ڈالر |- | 948%||برونڈی دا فرانک |- | 947%||ہئیتی دا گورڈے |- | 901%||ایتھوپیا دا بِر |- | 764%||نکاراگوا دا قرطبہ |- | 755%||مصر دا پاونڈ |- | 751%||پاکستان دا روپیہ |- | 666%||سری لندا دا روپیہ |- | 622%||انڈونیشیا دا روپیہ |- | 542%||بنگلہ دیش دا ٹدا |- | 501%||نیپال دا روپیہ |- | 496%||ہندوستان دا روپیہ |- | 336%||بحرین دا دینار |- | 332%||جاپان دا ین |- | 319%||امریکی ڈالر |- | 319%||اومان دا ریال |- | 319%||سعودی عرب دا ریال |- | 319%||قطر دا ریال |- | 308%||برطانایہ دا پاونڈ |- | 288%||کویت دا دینار |- | 250%||اسرائیل دا شیکل |- | 208%||کینیڈا دا ڈالر |- | 207%||آسٹریلیا دا ڈالر |- | 206%||چین دا یوان |- | 206%||یورو |- | 135%||سوئیزر لینڈ دا فرانک |- | 16%||سونا بہ نسبت چاندی |- | |} === تریخ دے بد ترین افراط زر === اگر کرنسی دھاتی ہو تے سکّے اپنی مالیت خود رکھدے ہوں تو افراط زر ناممکن ہو جاندا اے ۔ دھاتی کرنسی وچ افراط زر صرف اسی صورت وچ ممکن ہُندا اے جدوں اس [[دھات]] دی اتنی وڈی [[کان]] دریافت ہو جائے کہ [[دنیا]] بھر دی ضرورت توں زیادہ ہو کیونکہ دھاتی کرنسی عالمی قبولیت رکھدی اے ۔ اسدے برعکس کاغذی کرنسی چھاپ دے حکومتیں اپنی آمدنی تو بڑھا لیتی نیں لیکن اپنے عوام نوں غریب بنا دیتی نیں ۔ اس طرح اوہ اپنے عوام توں خفایہ طور اُتے [[افراط زر محصول|انفلیشن ٹیکس]] وصول کردی نیں ۔ 1945–46 وچ ہنگری وچ اتنی زیادہ کاغذی کرنسی چھاپی گئی کہ ہر چیز دی قیمت اربوں کھربوں [[Hungarian pengő|پینگو]] تک جا پہنچی ۔ حکومت نے ایتوں کرنسی نوٹ جاری کیئے جنہاں اُتے مالیت نہیں لکھی ہُندی سی تے روزانہ صبح [[ریڈیو]] اُتے اعلان ہُندا سی کہ آج اس دی مالیت کیتا ہو گی ۔ 18 اگست 1946 نوں پرانی کرنسی پینگو دی جگہ نئی کرنسی [[ہنگری فورنٹ|فورنٹ]] جاری کیتی گئی ۔ اک فورنٹ 400,000,000,000,000,000,000,000,000,000 پینگو دے برابر سی (یعنی 400 ارب ارب ارب پینگو دے برابر) ۔ [[File:Hyperinflation in Germany.PNG|thumb|جرمنی وچ اک سونے دے مارک دی قیمت (کاغذی مارک وچ)]] 1919 وچ اک امریکی ڈالر 9 جرمن مارک دے برابر سی ۔ صرف چار سال بعد نومبر 1923 وچ اک ڈالر 4200 ارب مارک دے برابر ہو چکیا سی<ref name="www2.econ.iastate.edu" /> ۔ اک [[ڈبل روٹی]] دی قیمت 400 ارب مارک ہو چکی سی ۔ <!-- The price of a loaf of bread rose to 400 billion marks. --><ref>[http://www.britishmuseum.org/explore/highlights/highlight_objects/cm/others/1,000,000_mark_note.aspx برٹش میوزیم]</ref> 15 نومبر 1923 نوں جرمنی وچ نئی کرنسی [[رینٹن مارک]] جاری کیتی گئی ۔ اک نیا مارک پرانے 1000 ارب مارک دے برابر قرار دتا گیا ۔ پرانا مارک [[German Papiermark|پیپیر مارک]] کہلاتا سی ۔ [[فائل:Bundesarchiv Bild 102-00193, Inflation, Ein-Millionen-Markschein.jpg|thumb|جرمنی اکتوبر 1923 ۔ اک میلین مارک دے نوٹ جیسدی سادہ پشت نوں ردّی کاغذ دی طرح لکھنے دے لئے استعمال کیتا جا رہیا اے ۔ ]] اسی طرح تردی وچ نوٹوں اُتے توں صفر کم کرنے دے لئے یکم جنوری 2005 نوں نیا ٹرکش لیرا جاری کیتا گیا ۔ اک نیا ٹرکش لیرا 1,000,000 پرانے ٹرکش لیرا دے برابر مقرر کیتا گیا ۔ [[فائل:Inflació utan 1946.jpg|thumb|1946وچ ہنگری وچ خاکروب جھاڑو لگیا کر سڑک نوں پرانے نوٹوں توں صاف کر رہیا اے]] [[فائل:Bundesarchiv Bild 102-12023, Berlin, Bankenkrach, Andrang bei der Sparkasse.jpg|thumb|upright=1.25|13 جولائی 1931 ۔ برلن وچ اک بینک رن ۔ ]] {| class="wikitable" border="1" |- !colspan="5"| تریخ دے بد ترین ماہانہ افراط زر <ref>{{cite web |url=http://www.cato.org/pubs/journal/cj29n2/cj29n2-8.pdf |title=pdf |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website=cato.org |publisher=CATO |accessdate= |archive-date=2009-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090820193841/http://www.cato.org/pubs/journal/cj29n2/cj29n2-8.pdf |dead-url=yes }}</ref> |- !ملک !کرنسی دا ناں !بد ترین مہینہ !ماہوار افراط زر !روزانہ افراط زر !قیمتیں دوگنی ہونے دی مدت |- |[[ہنگری|ہنگری]] |[[Hungarian pengő|ہنگری دا پینگو]] |[[1946#جولائی|جولائی 1946]] |4.19 × 10¹⁶ % |207.19% |15 گھنٹے |- |[[زمبابوے]] |[[Zimbabwe dollar|زمبارے ڈالر]] |[[2008#نومبر|نومبر 2008]] |7.96 × 10¹⁰ % |98.01% |24.7 گھنٹے |- |[[یوگوسلاوایہ]] |[[Yugoslav dinar|یوگوسلاو دینار]] |[[1994#جنوری|جنوری 1994]] |3.13 × 10⁸ % |64.63% |1.4 دن |- |[[جرمنی]] |[[German Papiermark|جرمن پیپیرمارک]] |[[1923#اکتوبر|اکتوبر 1923]] |29,500% |20.87% |3.7 دن |- |[[یونان]] |[[یونانی دراخما|یونانی دراچمہ]] |[[1944#اکتوبر|اکتوبر 1944]] |13,800% |17.84% |4.3 دن |- |[[تائیوان]] |[[Old Taiwan dollar|قدیم تائیوان ڈالر]] |[[1949#May|مئی 1949]] |2,178% |10.98% |6.7 دن |} == سونے چاندی دی قیمت دا اتار چڑھاو == منڈی دی دوسری ساری چیزوں دی طرح سونے چاندی دی قیمت وی طلب و رسد دے قانون دے مطابق ہونی چاہیے ۔ جدوں وی بینکاںتے بچت اسکیموں دی [[شرح سود]] وچ کمی آندی اے تو سونے دی قیمت بڑھنے لرفتار اے کیونکہ جے خاطر خواہ منافع دی امید نہ راے تو لوگ افراط زر دے نقصان توں بچنے دے لئے اپنی جمع پونجی سونے دی شکل وچ رکھنا پسند کردے نیں جتوں صدیوں توں "[[زرکثیف|محفوظ جنت]]" تصوّر کیتا جاندا اے ۔ لیکن جے بہت سارے لوگ اپنی کاغذی کرنسی دے بدلے [[سونا]] لے لیں گے تو کاغذی کرنسی دی وقعت وچ کمی آجائے گی تے سونے دی قیمت چڑھ جائے گی<ref>[http://www.globalresearch.ca/raiding-the-gold-market-demonetizing-gold-as-a-means-to-preserving-the-fiat-dollar-money-system/5360000 demonetising gold to preserve the fiat monetary system]</ref> اس لئے وڈے وڈے مرکزی بینک سونے چاندی دی قیمت گرانے دی کوشش کردے نیں ۔ <ref>[http://www.kitco.com/ind/AuthenticMoney/2013-12-20-Gold-Price-Manipulation-Is-it-Real.htm کیتا ایہ سچ اے]</ref> <ref>[http://www.ingoldwetrust.ch/the-big-reset-part-2 The Big Reset, In Gold We Trust] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140717045627/http://www.ingoldwetrust.ch/the-big-reset-part-2 |date=2014-07-17 }}</ref> <ref>[http://www.ingoldwetrust.ch/sun-zhaoxue-us-intends-to-suppress-gold-to-ensure-dollars-dominance IN GOLD WE TRUST] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140907151756/http://www.ingoldwetrust.ch/sun-zhaoxue-us-intends-to-suppress-gold-to-ensure-dollars-dominance |date=2014-09-07 }}</ref> <ref>[http://www.financeandeconomics.org/the-bafin-enquiry-into-deutsche-bank/ ڈوئیچے بینک دا لندن بلین مارکیٹ توں استعفاء] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160408101355/http://www.financeandeconomics.org/the-bafin-enquiry-into-deutsche-bank/ |date=2016-04-08 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://whiskeyandgunpowder.com/the-gold-carry-trade/ |title=مرکزی بینک تے سونے دی لیزنگ |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website=whiskeyandgunpowder |publisher= |accessdate= |archive-date=2013-05-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130520020233/http://whiskeyandgunpowder.com/the-gold-carry-trade/ |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.goldstockbull.com/articles/gold-price-manipulation-exposed/ |title=gold-price-manipulation-exposed |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website=goldstockbull |publisher= |accessdate= |archive-date=2012-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120116040739/http://www.goldstockbull.com/articles/gold-price-manipulation-exposed/ |dead-url=yes }}</ref> <ref>{{یوٹیوب|yGEzxTAYJts|مرکزی بینکاںدا سونے دی قیمت گرانا}}</ref> <ref>{{cite web |url=http://www.zerohedge.com/article/did-gordon-brown-sell-uks-gold-keep-aig-and-rothschild-solvent-more-disclosures-how-ny-fed-m |title=کیتا گورڈن براون نے بینکاںنوں سہارا دینے دے لئے برطانیا دا سونا سستی ترین قیمت اُتے بیچا؟ |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website=zerohedge |publisher= |accessdate=}}</ref> <br /> انڈریو میگاری<ref>{{cite web |url=http://www.sott.net/article/205674-Andrew-McGuire-whistle-blower-on-market-manipulation-injured-in-hit-and-run-accident |title=Andrew McGuire, whistle-blower on market manipulation, injured in hit-and-run accident |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website=sott.net |publisher= |accessdate=}}</ref> نامی اک سونے دے تاجر نے 29 مارچ 2010 نوں [[مشعہ|ریڈیو]] اُتے اک انٹرویو دتا جو اپریل 2010 نوں نشر ہویا ۔ اس وچ اس نے انکشاف کیتا کہ فیڈرل ریزرو دی ہدایت اُتے کس طرح [[جے پی مورگن چیز|جے پی مارگن چیز]] تے [[HSBC|ایچ ایس بی چیز]] سونے دی قیمتیں گرانے وچ کردار ادا کردے نیں ۔ اس توں پہلے 3 فروری 2010 نوں انڈریو میگاری نے [[اجناس تجارتی لجنہ|کموڈٹی فیوچر ایکسچینج کمیشن]] نوں بتا دتا سی کہ چاندی دی قیمت کس طرح تبدیل دی جائے گی تے دو دن بعد بالکل ویسا ہی ہویا ۔ جیس دن ایہ معلوم ہویا کہ ایہ راز انڈریو میگاری نے فاش کیتے نیں اسدے دوسرے دن یعنی 26 مارچ 2010 نوں اک تیز رفتار گاڑی نے انڈریو میگاری تے اسدی بیوی نوں ٹکر ماری تے فرار ہو گئی ۔ [[لندن]] دی پولیس [[ہیلی کاپٹر]] توں پیچھا کر دے اس ڈرائیور نوں گرفتار کرنے وچ کامیاب ہو گئی پر بعد وچ اسدا ناں ظاہر کیتے بغیر اتوں برائے ناں سزا دیکر چھڈ دتا گیا ۔ انڈریو میگاری دا خیال اے کہ ایہ اتوں قتل کرنے دی ناکام کوشش سی ۔ 1970 وچ چاندی دی قیمت 1.63 ڈالر تے سونے دی قیمت 35 ڈالر فی اونس سی ۔ جنوری 1980 وچ [[چاندی]] دی قیمت بڑھ کر لگ بھگ 50 ڈالر فی اونس ہو گئی سی تے کاغذی کرنسی اُتے لوکاں دا اعتماد ڈگمگانے والا سی ۔ سونے دی قیمت وی صرف دیڑھ مہینے وچ دگنی ہو کر 850 ڈالر فی اونس تک پہنچ گئی سی ۔ <ref>{{Cite web |title=THE CANARY IN THE GOLD MINE |url=http://www.drschoon.com/articles%5CSilverTheCanaryInTheGoldMine.pdf |access-date=2016-05-28 |archive-date=2016-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160308050108/http://www.drschoon.com/articles%5CSilverTheCanaryInTheGoldMine.pdf |dead-url=yes }}</ref> کاغذی کرنسی دا مستپہلے بچانے دے لئے [[فیڈرل ریزرو]] نے [[شرح سود]] بڑھا کر 20 فیصد کر دی (جو شاعر تریخ وچ نہیں رہی) تے [[نیویارک مرسنٹائل ایکسچینج|نیویارک مرکنٹائل ایکسچینج]] توں نئے قاعدے قانون نافذ کروائے ۔ اسدے نتیجے وچ چاندی دے وڈے تاجر (Hunt Brothers) دیوالایہ ہو گئے لیکن دو مہینوں وچ چاندی دی قیمتیں 80 فیصد تک گر گئیں ۔ اسدے بعد دوبارہ کسی ایتوں [[گولڈ رن]] توں بچنے دے لئے عالمی سطح اُتے سونے دی لیزنگ شروع کیتی گئی تاکہ سونے دی قیمتیں کنٹرول دی جا سکیتیاں ۔ 1990 دی دہائی وچ سونے دی قیمتیں گرنے دی وجہ ایہی سونے دی لیزنگ سی ۔ اسدی وجہ توں سونا برآمد کرنے والے ممالک ([[جنوبی افریقہ]]، چین تے [[روس]]) وڈے خسارے وچ راے ۔ <ref>[http://www.ingoldwetrust.ch/gold-leasing-is-a-tool-for-the-global-credit-game سونے دی لیزنگ ۔ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140630151708/http://www.ingoldwetrust.ch/gold-leasing-is-a-tool-for-the-global-credit-game |date=2014-06-30 }}</ref> اپریل 2013 توں سونے دی قیمت اچانک گرنے دی وجہ کومیکس وچ کاغذی سونے دے کنٹریکٹ (Gold Future) دی وڈے پیمانے اُتے فروخت سی جو امریکا دی جے پی مورگن سیکوریٹیز تے HSBC سیکوریٹیز نے بیچے سن ۔ <ref>[http://www.ingoldwetrust.ch/the-big-reset-part-2 THE BIG RESET] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140717045627/http://www.ingoldwetrust.ch/the-big-reset-part-2 |date=2014-07-17 }}</ref> اسی طرح 28 نومبر 2014 نوں نیویارک کومیکس وچ 50 ٹن کاغذی سونے دے کنٹریکٹ یک لخت بیچ کر قیمت گرائی گئی سی ۔ <ref>[http://americanfreepress.net/?p=21207 سونے دی قیمت کون گرا رہیا اے؟]</ref> امریکی فیڈرل ریزرو دے بارہویں تے مشہور چیر مین مسٹر ووکر (Mr. Volcker) نےاک دفعہ کہیا سی کہ "[[سونا]] میرا دشمن اے تے وچ ہمیشہ نظر رکھدا ہوں کہ میرا دشمن کیتا کر رہیا اے" ۔ <ref>[http://www.nowandfutures.com/gold_related_quotes.html فیڈ چیرمین دا بیان کہ سونا سینٹرل بینکاںدا دشمن اے ۔ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151215105537/http://www.nowandfutures.com/gold_related_quotes.html |date=2015-12-15 }}</ref> َ<ref name="gold-eagle.com">{{cite web |url= http://www.gold-eagle.com/article/death-paper-money |author= Ian Gordon |date= مارچ 10, 2014 |title = کاغذی کرنسی دی موت |website= |publisher= Gold Eagle |accessdate= Dec 17, 2014}}</ref> <!-- Gold tells the truth so it is an enemy of those who wish to deceive their populations -->مسٹر ووکر 1979 توں 1987 تک فیڈرل ریزرو دا چیرمین رہیا سی تے 1980 وچ سونے دی بے قابو ہُندی ہوئی قیمتوں نوں لگام دینے وچ اسدا وڈا ہتھ سی ۔ 1971 وچ جدوں اوہ ٹریژری دا انڈر سیکریٹری سی اس نے بریٹن ووڈز دا معاہدہ توڑنے وچ مرکزی کردار ادا کیتا سی تے اتوں اس اُتے فخر سی ۔ <ref>[[:en:Paul Volcker|پال ووکر ۔ انگریزی ویکیپیڈیا اُتے]]</ref> 1997 وچ جدوں سونے دی قیمتیں بہت گری ہوئی سن [[سویٹزرلینڈ|سوئیزرلینڈ]] نے اپنے 2600 ٹن سونے وچ توں 1400 ٹن سونا بیچنے دا ارادہ ظاہر کیتا جتوں 2004 تک مکمل کر لیا ۔ <ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/15875.stm بی بی سی نیوز]</ref><ref>[http://www.zerohedge.com/news/2014-10-28/things-make-you-go-hmmm-swiss-gold-status-quo-showdown سوئیس سونے دی صورتحال]</ref> اس توں سونے دی قیمت گر کر 309 ڈالر فی اونس رہ گئی ۔ اسی دوران [[برطانایہ]] نے اعلان کیتا کہ اوہ 415 ٹن سونا 1999–2000 دے دوران بیچے گا ۔ اسی عرصے وچ آئی ایم ایف نے وی 435 ٹن سونا بیچا ۔ اس طرح سونے دی قیمت مزید گر کر 258 ڈالر تک آ گئی جو پچھلے 22 سالوں دی کم ترین قیمت سی ۔ اس دا فائدہ اٹھاتے ہوئے بینکاراں نے افریقہ وچ سونے دی کانیں کوڑیوں دے داموں خرید لیں ۔ شبہ کیتا جاندا اے کہ مرکزی بینکاںول توں بیچا جانے والا بیشتر سونا مرکزی بینک دے ہی مالکان نجی حیثیت توں خرید لیتے نیں ۔ [[لندن بلین مارکیٹ|لندن بُلین مارکیٹ]] کچھ اس طرح کام کردی اے کہ عام طور اُتے خریدار دی شناخت ممکن نہیں ہُندی ۔ <ref>{{cite web |url=http://www.womensgroup.org/gold_20000311.html |title=Tragedy and Hope |author=Dr. Carroll Quigley |date= |website=womensgroup.org |publisher= |accessdate=}}</ref> {| class="wikitable" |- ! دورانایہ !! [[آئی ایم ایف]] نے کتنا سونا بیچا؟<ref>[http://imfsite.org/imf-effect-on-gold-prices/imf-gold-sales-history/ IMF Gold Sales History] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160401045834/http://imfsite.org/imf-effect-on-gold-prices/imf-gold-sales-history/ |date=2016-04-01 }}</ref><ref>[https://www.imf.org/external/np/exr/facts/gold.htm Gold in the IMF]</ref> !! کس نے خریدا؟ |- | 1970–1971 || "جتنا سونا [[جنوبی افریقہ]] توں خریدا تھا“ |- | 1976–1980 || 50 میلین اونس ( یعنی 1555ٹن) |- | 1999–2000 || 14 میلین اونس ( یعنی 435 ٹن) |- | rowspan=5|2009–2010 ||rowspan=4| 13 میلین اونس ( یعنی 403 ٹن) ||200 ٹن [[انڈیا]] نے خریدا |- ||10 ٹن [[سری لندا]] نے خریدا |- ||10 ٹن [[بنگلہ دیش]] نے خریدا |- ||2 ٹن [[ماریشیئس]] نے خریدا |- | colspan=2|آئی ایم ایف دے کول اب وی 2814 ٹن سونا بچا ہویا اے |- |colspan=3|1970 وچ جنوبی افریقہ نے 1000 ٹن توں زیادہ سونا کانوں توں نکالا ۔ <ref>[http://www.goldcore.com/goldcore_blog/south-african-gold-mining-strikes-peak-gold-production-collapse-continues GoldCore]</ref> |} سن 2012 تک پچھلے پونے تن سالوں وچ سنٹرل بینکاںنے 1100 ٹن سونا خریدا جبکہ اس توں پہلے دے تن سالوں وچ انہاں نے 1143 ٹن سونا بیچا سی ۔ روس تے چین کئی سالوں توں سونا جمع کر راے نیں ۔ 1911 وچ [[میکسینوں]] نے 100 ٹن سونا خریدا ۔ 2012 تک [[چین]] دے عوام نے پچھلے پنج سالوں وچ 4800 ٹن سونا سکوں تے بسکٹ (پانسہ) دی شکل وچ خریدا ۔ 2013 وچ چین نے 2200 ٹن سونا خریدا ۔ <ref>[https://www.bullionstar.com/blog/koos-jansen/china-gold-association-2013-gold-demand-2199t/ 2013 وچ چین نے 2200 ٹن سونا خریدا]</ref> چین اب دنیا وچ سب توں زیادہ سونا کانوں توں نکالتا اے پر اک تولہ وی بیچنے نوں تیار نہیں ۔ سونے دی اس طرح خریداری مغربی ممالک دے لئے اک وڈا درد سر بن گئی اے کیونکہ ایہ اس بات ول واضح اشارہ اے کہ کاغذی کرنسی اُتے اعتبار نہ کرنے والوں دی تعداد تیزی توں ودھدیجا رہی اے ۔ ایہ مشرقی ممالک دا کاغذی کرنسی اُتے اعتبار سی جیس نے انیسویں تے بیسویں صدی وچ مغربی ممالک نوں فوجی و تجارتی برتری تے خوشحالی عطا دی سی ۔ <!-- Modern credit, developed during the financial revolution of 1620¬–1720, laid the foundation for England’s political, military, and economic dominance in the eighteenth century. Possessed of a generally circulating credit currency, a modern national debt, and sophisticated financial markets, England developed a fiscal-military state that instilled fear in its foes and facilitated the first industrial revolution. Yet a number of casualties followed in the wake of this new system of credit. Not only was it precarious and prone to accidents, but it depended on trust, public opinion, and ultimately violence. ۔ . ۔ .the precariousness of credit and the role of violence—war, enslavement, and executions—in the safeguarding of trust. --><ref>[http://www.amazon.com/Casualties-Credit-Financial-Revolution-1620-1720/dp/0674047389 Casualties of Credit: The English Financial Revolution, 1620–1720]</ref> == بریٹن وڈز دا معاہدہ == جدوں کوئی اک ملک کسی دوسرے ملک دی کاغذی کرنسی اُتے کنٹرول حاصل کر لیتا ہےتو اوہ وڈے پوشیدہ طریقے توں اُس دوسرے ملک دی معیشت، صنعت، تجارت تے دولت پرحاوی ہو جاندا اے ۔ بریٹن اوڈز سسٹم بناون دا اصل مقصد وی اسی طرح توں دنیا بھر اُتے امریکی بینکاراں دی حکمرانی قائم کرنا سی ۔ جیس سال بریٹن ووڈز دا معاہدہ طے پایا اسی سال [[نوبل انعام]] یافتہ مصنف Friedrich Hayek نے اپنی کتاب "غلام مملیکت دا رستہ" (The Road to Serfdom) وچ لکھیا "سارے لوکاں اُتے جو حاکمیت معاشی کنٹرول عطا کردا اے اس دی سب توں بہترین مثال فورین ایکسچینج دے شعبہ وچ واضح اے ۔ جدوں (مارکیٹ دی بجائے) ریاست فورین ایکسچینج کنٹرول کرنا شروع کردی اے تو شروع وچ تو کسی دی ذاتی زندگی اُتے کوئی اثر پیندا محسوس نہیں ہُندا تے زیادہ تر لوگ اتوں بالکل نظر انداز کر دیندے نیں ۔ لیکن بہت توں یورپی ممالک دے تجربات دے بعد دانشوروں نے اس طرز عمل نوں مکمل عالمی حاکمیت (totalitarianism) دی جانب فیصلہ کن پیشرفت قرار دتا اے ۔ ایہ درحقیقت سارے لوکاں نوں ریاست دی مطلق العنانی دے حوالے کر دینا اے ۔ ایہ فرار ہونے دے سارے راستے بند کر دیتا اے، نہ صرف امیروں دے بلکہ ہر کسی دے ۔ <!-- “The extent of the control over all life that economic control confers is nowhere better illustrated than in the field of foreign exchanges. Nothing would at first seem to affect private life less than a state control of the dealings in foreign exchange, and most people will regard its introduction with complete indifference. Yet the experience of most Continental countries has taught thoughtful people to regard this step as the decisive advance on the path to totalitarianism and the suppression of individual liberty. It is, in fact, the complete delivery of the individual to the tyranny of the state, the final suppression of all means of escape — not merely for the rich but for everybody.” --><ref>[http://www.cato.org/publications/commentary/europe-troubled-region Nobel Prize winning economist Friedrich Hayek’s 1944 classic, The Road to Serfdom: غلامی دا رستہ]</ref>" [[فائل:Mount Washington Hotel 2003.JPG|thumb|250px|بریٹن ووڈز دا ماونٹ واشنگٹن ہوٹل جتھے 1944 وچ بریٹن ووڈز دا عالمی معاہدہ طے ہویا ۔ ]] [[File:Us gold reserves.png|400px|thumb| سن 1900 توں امریکی سونے دے ذخائر تے سونے دی قیمت ۔ 1950 توں امریکی سونے دے ذخائر وچ تیزی توں کمی آنے لگی تے 1970 تک امریکا اپنا 60 فیصد سونا کھو چکیا سی ۔ اپنا سونا بچانے دے لئے اس نے بریٹن ووڈ دا معاہدہ توڑ دتا جیس دی وجہ توں سونے دی قیمت بڑھنا شروع ہو گئی ۔ 1976 وچ آئی ایم ایف نے 777 ٹن سونا بیچا جیس توں قیمت تھوڑی سی کم ہوئی ۔ <ref>[http://snbchf.com/gold/gold-tells-20th-century-history/ سونا تے بیسویں صدی]</ref> 1999–2000 وچ آئی ایم ایف نے اسی مقصد توں مزید 435 ٹن سونا بیچا ۔ <ref>[http://www.imf.org/external/np/exr/faq/goldfaqs.htm آئی ایم ایف دی ویب سائیٹ]</ref>]] [[دوسری جنگ عظیم]] تک دنیا بھر دے عوام وچ کاغذی کرنسی دا رواج مستحکم ہو چکیا سی لیکن مشکل ایہ سی کہ مرکزی بینک آپس وچ کس طرح لین دین (بزنس) کرو ۔ کوئی وی مرکزی بینک کسی دوسرے مرکزی بینک دی چھاپی ہوئی کاغذی کرنسی قبول کرنے نوں تیار نہیں سی تے سونے دا مطالبہ کردا سی ۔ اس مشکل نوں حل کرنے دے لئے دوسری جنگ عظیم دے دوران جولائی 1944 وچ [[بریٹن ووڈز]]، نیو ہیمپشائر، امریکا دے مقام اُتے اک کانفرنس منعقد کیتی گئی ۔ اس کانفرنس دے نتیجے وچ [[بین الاقوامی مالیاتی فنڈ]] (المعروف آئی-ایم-ایف) تے [[عالمی بنک|ورلڈ بینک]] وجود وچ آئے ۔ اس کانفرنس وچ 44 اتحادی ممالک دے 730 مندوبین نے شرکت دی سی جیس وچ [[روس]] وی شامل سی پر [[جاپان]] شامل نہیں سی ۔ اسدے اک سال بعد [[ہیروشیما]] اُتے [[نویاتی اسلحہ|ایٹم بم]] گرایا گیا ۔ <br /> اس کانفرنس دے انعقاد دے وقت دنیا بھر دے مرکزی بینکاں دے کول موجود کل سونے دا %75 امریکا دے کول سی ۔ اس کانفرنس دے دوران [[ہندوستان]] دے مندوب نے سوال پوچھا کہ gold convertible exchange توں کیتا مراد لیا جائے گا ۔ اسدا گول مول جواب دتا گیا کہ امریکی ڈالر توں جتنا چانیں سونا خریدا جا سکتا اے اس لئے اس ایکسچینج توں ڈالر ہی مراد لیا جائے ۔ <ref>[http://www.americanthinker.com/2013/11/bretton_woods_a_closer_look.html بریٹن ووڈز دا اک جائیزہ]</ref> اس معاہدے دے مطابق 35 [[امریکی ڈالر]] اک [[ٹرائے اونس|اونس]] سونے دے برابر طے پائے سن تے [[ریاستہائے متحدہ امریکہ|امریکہ]] 35 ڈالر دے عوض اتنا سونا دینےدا پابند سی ۔ دنیا دی دیگر کرنسیوں دی قیمت امریکی ڈالر دے حساب توں طے ہُندی سی ۔ اس معاہدے وچ وڈی چالادی توں سونے چاندی دی بجائے [[ڈالر]] نوں کرنسی دا معیار مقرر کیتا گیا یعنی سونے دی بجائے [[معیار طلا|معیار سونا]] دی آڑ وچ "معیار ڈالر" لایا گیا ۔ اس کانفرنس دے معاہدے دا مسودہ انگریز ماہر معاشیات [[جان مینارڈ کینز]] نے بنایا سی جو [[بینک آف انگلینڈ]] دا ڈائریکٹر سی ۔ اوہ چاہندا سی کہ اک ہی عالمی کرنسی ہو جو نہ [[سونا|سونے]] توں منسلک ہو نہ سیاسی دباو دے تحت آئے پر اوہ مندوبین نوں اس اُتے قائل نہ کر سدا ۔ صاف ظاہر ہُندا اے کہ کینیز اپنے آقاوں دے لئے کام کر رہیا سی ۔ دو سال بعد اسدا انتقال ہو گیا ۔ <ref name="TimeBrettonWoods">{{cite news |title=Time:A brief history of Bretton Woods System |author= |url=http://www.time.com/time/business/article/0,8599,1852254,00.html |newspaper=ٹائم |date= |6= |accessdate=2016-05-28 |archivedate=2018-12-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225040810/http://content.time.com/time/business/article/0,8599,1852254,00.html%20 }}</ref><br /> خود کینیز دے مطابق بریٹن وڈز دا ایہ معاہدہ گولڈ اسٹینڈرڈ دا عین اُلٹ سی ۔ فرانسیسی مصنف Jacques Rueff دے مطابق ایہ گولڈ ایکسچینج اسٹینڈرڈ "مغربی ممالک دا مالیاتی گناہ" سی ۔ اُس نے دس سال پہلے ایہ پیشنگوئی کر دی سی کہ ایہ سسٹم چل نہیں سکتاَ ۔ <ref>[http://mises.org/document/3049/The-Monetary-Sin-of-the-West THE MONETARY SIN OF THE WEST]</ref> اس معاہدے دے بعد دوسرے ممالک اپنی کرنسی نوں امریکی ڈالر توں اک مقررہ نسبت اُتے رکھنے اُتے مجبور ہو گئے چااے اس دے لئے اننیں ڈالر خریدنے پڑیں یا بیچنے ۔ <!-- Harry Dexter White’s scheme contained a built-in tendency for more and more dollars to be forced into circulation around the globe --> اس اسکیم دی خاص بات ایہ سی کہ اب دنیا بھر وچ کاغذی ڈالر زیر گردش آنے والا سی ۔ <ref>[http://www.independent.org/publications/tir/article.asp?a=982 The Battle of Bretton Woods]</ref><!-- This fixed link between the dollar and gold made the dollar the most prized reserve currency in the world. That was the hidden agenda of Bretton Woods. With the dollar as the main reserve currency, UK pounds sterling, a competing reserve currency, would eventually fall by the wayside. --><ref>[http://money_week.com/triffins-dilemma-and-the-future-of-sdrs/ the hidden agenda of Bretton Woods]</ref><!-- money_week.com دے درمیان توں_ ندور کر سرچ کرو --> اس معاہدے توں امریکی بینکاراں دی پانچوں انگلیاں گھی وچ تے سر کڑھائ وچ آ گیا ۔ اس معاہدے دے ذریعے دنیا بھر دے ممالک نے نادانستہ طور اُتے اپنی اپنی کرنسی کےکنٹرول توں رضا کارانہ دستبرداری منظور کر لی سی ۔ پہلے جو کچھ فوجی طاقت توں چھینا جاندا سی اب اوہ سب کچھ شرح تبادلہ دا کھیل بن گیا کیونکہ سونے دی رکاوٹ درمیان توں ہٹ چکی سی ۔ <br /> "ایہ وڈی حیرت دی بات اے کہ اس وقت کسی نے نہیں دیکھا کہ وورلڈ بینک دی آڑ وچ (سارے مُلکاںدی) حاکمیت منتقل ہو رہی اے ۔ "<br /> It is perhaps strange that almost no one at the time saw the transfer of power that was concealed under the grand term “World Bank”<ref name="Banks and the New Slavery">{{cite web |url= http://www.metaeconomics.co.uk/banks_slavery.html |author= |date= |title= Banks and the New Slavery |website= |publisher= |accessdate= |archive-date= 2018-12-25 |archive-url= https://web.archive.org/web/20181225040807/https://www.metaeconomics.co.uk/banks_slavery.html |dead-url= yes }}</ref><br /> اس معاہدے نے غلامی دی اک نئی قسم دی بنیاد رکھی جو پہلے ہارڈ کرنسی دے دور وچ ممکن نہ سی ۔ <br /> "(کاغذی) دولت غلامی دی اک نئی قسم اے جوپہلے والی غلامی توں یوں مختلف اے کہ ایہ نامعلوم رہندی اے ۔ اس نئی قسم وچ آقا تے غلام شاعر آمنے سامنے نہیں آندے ۔ "<br /> money is a new form of slavery, and distinguishable from the old simply by the fact that it is impersonal – that there is no human relation between master and slave. Leo Tolstoy <ref name="Global Financial System ">{{cite web |url= http://www.alancurrie.com/category/global-financial-system/ |author= |date= |title= Global Financial System |website= |publisher= |accessdate= |archive-date= 2018-12-25 |archive-url= https://web.archive.org/web/20181225040803/http://www.alancurrie.com/category/global-financial-system/ |dead-url= yes }}</ref><br /> آسٹریلیا دے وزیر محنت Eddie Ward نےبریٹن اووڈز دی سازش دے بارے وچ جو کچھ کہیا سی اوہ سب کچھ آنے والے سالوں وچ بالکل سچ ثابت ہویا ۔ <br /> "مینوں یقین اے کہ پرائیوٹ عالمی بینکار بریٹن اووڈز دے ذریعے پوری دنیا اُتے اپنی ایسی مکمل تے خوفناک ڈکٹیٹر شپ قائم کرنا چاہندے نیں جیس دا ہٹلر نے شاعر خواب وی نہ دیکھا ہو گا ۔ ایہ وحشیانہ طریقے سےچھوٹے ممالک نوں غلام بنا دے گی تے ہر حکومت ان بینکاراں دی [[دلال]] بن جائے گی ۔ عالمی مالیاتی اداروں دا گٹھ جوڑ بے روزگاری، غلامی، غربت، ذلت تے مالیاتی تباہی وچ اضافہ کرے گا ۔ اس لیئے ہم آزادی پسند آسٹریلویوں نوں اس منصوبے نوں نا منظور کر دینا چاہیئے ۔ " I am convinced that the Bretton Woods Agreement will enthrone a world dictatorship of private finance more complete and terrible than any Hitlerite dream. It … quite blatantly sets up controls which will reduce the smaller nations to vassal states and make every government the mouthpiece and tool of International Finance … ۔ World collaboration of private financial institutions can only mean more unemployment, slavery, misery, degradation and financial destruction. Therefore, as freedom loving Australians, we should reject this infamous proposal. <ref name="Banks and the New Slavery"/> اس معاہدے دے بعد اب چونکہ نوآبادیاتی نظام دی ضرورت باقی نہیں رہی سی اس لیئے دنیا دی ساری کالونیوں نوں آزاد کر دتا گیا اورمزاحمتی لیڈروں نوں اقتدار سونپ دتا گیا ۔ [[برصغیر]] دی آزادی [[گاندھی]] دا کارنامہ نہیں سی بلکہ بریٹن ووڈز معاہدے دا خاموش نتیجہ سی ۔ اس معاہدے دی کامیابی دا میڈیا وچ وڈے زور و شور توں چرچا کیتا گیالیکن تصویر دا صحیح رُخ آج تک چھپایا جاندا اے ۔ تے جیس بات دا چرچا نہیں کیتا گیا اوہ ایہ سی کہ 35 ڈالر وچ اک اونس سونا خریدنے دا حق عوام نوں نہیں دتا گیا سی بلکہ ایہ حق امریکا ول توں صرف تے صرف دوسرے ممالک دے سینٹرل بینکاںنوں دتا گیا سی ۔ گویا عوام دے لئے صرف کاغذی کرنسی تے امیروں دے لئے سونے دی کرنسی طے پائی ۔ اُس وقت امریکی عوام نوں سونا رکھنے دی اجازت نہیں سی ۔ چین وچ وی 1950 توں 2003 تک عوام اُتے خام سونا رکھنے دی پابندی سی ۔ <!-- China actually banned its citizens from owning gold from 1950–2003 --> <ref>{{Cite web |title=ETF Daily News |url=http://etfdailynews.com/2011/03/18/2500-gold-prices-double-market-returns-as-chinas-gold-fever-breaks-records-gld-gdx-gdxj-sgol-iau-ugl-dzz-gll-abx-gg-nem-au/ |access-date=2016-05-28 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305041643/http://etfdailynews.com/2011/03/18/2500-gold-prices-double-market-returns-as-chinas-gold-fever-breaks-records-gld-gdx-gdxj-sgol-iau-ugl-dzz-gll-abx-gg-nem-au/ |dead-url=yes }}</ref> ہندوستان دی برطانوی حکومت تے آزادی دے بعد [[مورار جی دیسائی]] نے ہندوستان وچ سونے دی درآمد نوں رودے رکھیا ۔ تے اسی وجہ توں بریٹن اوڈز دا معاہدہ لگ بھگ دو دہائیوں تک چل سدا ۔ 1971 وچ [[جنگ ویت ناں|ویتناں دی جنگ]] دی وجہ توں [[امریکی معیشت]] سخت دباو دا شکار سی تے [[افراط زر]] تیزی توں بڑھ رہیا سی ۔ اپریل 1971 وچ جرمنی نے امریکی دباؤ وچ آ کر پنج ارب ڈالر خریدے تا کہ امریکی ڈالر نوں سہارا مل سکے ۔ مئی 1971 وچ [[جرمنی]] نے بریٹن ووڈ معاہدے توں ناطہ توڑ لیا کیونکہ اوہ گرتے ہوے امریکی ڈالر دی وجہ توں اپنےجرمن مارک دی قیمت مزید نہیں گرانا چاہندا سی ۔ اسدے صرف تن مہینوں بعد [[جرمنی]] دی [[معیشت]] وچ بہتری آ گئی تے ڈالر دے مقابلے وچ مارک دی قیمت %7.5 بڑھ گئی ۔ [[امریکی ڈالر]] دی گرتی ہوئی قیمت دیکھدے ہوئے دوسرے ممالک نے [[ریاستہائے متحدہ امریکہ|امریکہ]] توں سونے دا مطالبہ شروع کر دتا ۔ [[سویٹزرلینڈ|سویزر لینڈ]] نے جولائی 1971 وچ پنج کروڑ ڈالر دا 44 ٹن [[سونا]] امریکا توں وصول کیتا ۔ امریکا نے سفارتی دباو ڈال کر دوسرے ممالک نوں سونا طلب کرنے توں روکنا چاہا پر Jacques Rueff دے مشورے اُتے [[فرانس]] نے جارحانہ انداز اپناتے ہوئے 19.1 کروڑ ڈالر امریکا توں 170ٹن سونے وچ تبدیل کروائے ۔ اس طرح امریکا تے فرانس دے تعلقات خراب ہو گئے جو آج تک بہتر نہ ہو سکے ۔ 12 اگست 1971 نوں [[برطانایہ]] نے وی 75 کروڑ ڈالر دے سونے دا مطالبہ کر دتا ۔ <br /> سرکاری اعداد و شمار دے مطابق اسوقت امریکا اپنے کول موجود سونے توں تن گنا زیادہ ڈالر چھاپ چکیا سی ۔ حقیقی اعداد و شمار اس توں وی زیادہ راے ہوں گے ۔ <ref name="TimeBrettonWoods" /> <br /> 1971 تک امریکا دے کول موجود سونے دی مالیت صرف 15 ارب ڈالر سی جبکہ دوسرے ممالک دے کول 50 ارب امریکی ڈالر دے ذخائر جمع ہو چکے سن ۔ <ref>{{Cite web |title=بریٹن ووڈ دی موت دی وجہ |url=http://www.ukessays.com/essays/economics/intended-objectives-of-the-bretton-woods-system-economics-essay.php |access-date=2016-05-28 |archive-date=2018-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225040740/https://www.ukessays.com/essays/economics/intended-objectives-of-the-bretton-woods-system-economics-essay.php%20 |dead-url=yes }}</ref> اگر سارے قرضے شامل کر دے حساب لگایا جائے تو اس وقت امریکا ہر اک ڈالر دے سونے دے عوض 44 ڈالر دا مقروض ہو چکیا سی<ref>[http://mises.org/library/gold-versus-fractional-reserves gold versus fractional reserve-Mises Org.]</ref> ۔ <br /> 15 اگست 1971 نوں [[ریاستہائے متحدہ امریکہ|امریکہ]] اپنے بریٹن ووڈز دے وعدے توں یک طرفہ مکر گیا جتوں [[Nixon shock|نکسن دھچدا]] کہندے نیں ۔ امریکی صدر نکسن نے اعلان کیتا کہ اب امریکا ڈالر دے بدلے [[سونا]] نہیں دے گا ۔ <ref>{{cite news |title=the-nixon-shock |author= |url=http://www.businessweek.com/magazine/the-nixon-shock-08042011.html |newspaper=بزنس ویک میگزین |date= |accessdate= |archivedate=2018-12-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225040800/https://www.bloomberg.com/tosv2.html?vid=&uuid=aaca3db0-07fa-11e9-b663-b9031b6fc5b7&url=L2J3L21hZ2F6aW5lL3RoZS1uaXhvbi1zaG9jay0wODA0MjAxMS5odG1sJTIw}}</ref> اس وقت تک امریکا کاغذی ڈالر چھاپ چھاپ کر اس دے بدلے عربوں توں اتنا [[تیل]] خرید چکیا سی کہ [[عرب]] جے [[ڈالر]] دے بدلے سونے دا مطالبہ کر دیندے تو [[ریاستہائے متحدہ امریکہ|امریکہ]] اپنا پورا [[سونا]] دے کر وی ایہ قرض نہ چکیا سکتا سی ۔ 1971 دے اس امریکی اعلان توں عربوں دے اربوں ڈالر کاغذی ردّی وچ تبدیل ہو گئے ۔ قانون قدرت ایہ اے کہ اک دا نقصان کسی دوسرے دا فائدہ ہُندا اے ۔ دنیا بھر وچ ہونے والے اس نقصان دا سارہ فائدہ امریکا نوں ہویا ۔ <br /> بریٹن ووڈز دے معاہدے دے خاتمے دا اعلان کردے ہوئے امریکی صدر نکسن نے جےچہ اپنی تقریر وچ کہیا سی کہ ایہ اک عارضی اقدام اے تے ایہ کہ آپدے ڈالروں دی قوت خرید کل وی اُتنی ہی ہو گی جتنی آج اے لیکن وقت نے ثابت کر دتا کہ ایہ صرف اک تے سفید جھوٹ سی ۔ <!-- But if you are among the overwhelming majority of Americans who buy American-made products in America, your dollar will be worth just as much tomorrow as it is today. --><ref>{{Cite web |title=امریکی صدر نکسن دی تقریر |url=http://www.presidency.ucsb.edu/ws/?pid=3115 |access-date=2016-05-28 |archive-date=2017-06-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170621025747/http://www.presidency.ucsb.edu/ws/?pid=3115 |dead-url=yes }}</ref> <ref>[https://tu.be/iRzr1QU6K1o ویکیپیڈیا اُتے صدر نکسن دی اصل ویڈیو نوں بلاک کر دتا گیا اے ۔ https:// دے بعد you دا اضافہ کرو تے دیکھیں ۔ ]</ref> ڈالر توں سونے دا تعلق ٹوٹنے دے بعد 1972 وچ جدوں ایران تے سعودی عرب نے اپنے ڈالروں توں امریکی کمپنیاں خریدنے دا ارادہ ظاہر کیتا تو امریکی حکام نے <s>دھمدی دی </s> متنبہ کیتا کہ امریکا اتوں اقدام جنگ سمینوں گا ۔ <!-- When Saudi Arabia and Iran proposed to use their oil dollars to begin buying out American companies after 1972, U.S. officials let it be known that this would be viewed as an act of war. --><ref>{{Cite web |title=Super Imperialism |url=http://www.soilandhealth.org/03sov/0303critic/030317hudson/superimperialism.pdf |access-date=2016-05-28 |archive-date=2013-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130514131702/http://www.soilandhealth.org/03sov/0303critic/030317hudson/superimperialism.pdf |dead-url=yes }}</ref> حالانکہ پہلی جنگ عظیم دے بعد خود امریکا نے وڈے پیمانے اُتے جرمن کمپنیاں خریدی سن ۔ بریٹن ووڈز دا معاہدہ ٹوٹنے دے بعد ہر ملک نوں اپنی مرضی دے مطابق کاغذی کرنسی چھاپندا اختیار مل گیا ۔ اس طرح 1971 دے بعد ہارڈ کرنسی یا [[زرکثیف|زر کثیف]] دا دور ختم ہو گیا تے [[زرفرمان|زر فرمان]] (Fiat currency) نے مستقل جگہ بنا لی ۔ لیکن ان 27 سالوں وچ امریکا دا کاغذی ڈالر بین الاقوامی کرنسی بن چکیا سی ۔ امریکی بینکار 1944 وچ بریٹن ووڈز دے معاہدے وچ جو کچھ حاصل نہیں کر سکے سن اوہ اب وڈی حد تک اننیں حاصل ہو گیا ۔ سوئزر لینڈ اوہ آخری ملک سی جیس نے سنہ 2000 وچ اپنی کاغذی کرنسی دا سونے توں ناطہ توڑا ۔ <br /> جدوں تک کرنسی دا سونے توں تعلق برقرار سی اس وقت تک حکومتی قرضیاں (ٹریژری بونڈز) اُتے سٹے بازی (speculation) بالکل نہیں ہویا کردی سی ۔ کرنسی دا سونے توں تعلق ٹوٹنے دے بعد بونڈز وچ سٹے بازی بے انتہا بڑھ گئی جیس دا خمیازہ محنت کشوں نوں برداشت کرنا پڑ رہیا اے ۔ <!-- Bond speculation is no zero-sum game. Virtually all speculators are on the long side of the bond market as they want to preempt the central bank in buying the bond. (Note that the central bank makes bond speculation risk free through its open market purchases of bonds.) Who are on the short side? Why, the producers, of course. They are passive participants with their capital at stake, whether they like it or not. They have literally no choice in the matter. They have been turned into sitting ducks in this unconscionable shoot-out for the benefit of speculators by deliberate government policy. --><ref name="THE PENTAGONAL MODEL OF CAPITAL MARKETS by Prof. Antal E. Fekete">{{cite web |url=http://www.professorfekete.com/articles%5CAEFMonEcon102Lecture5.pdf |title=THE PENTAGONAL MODEL OF CAPITAL MARKETS |author=Prof. Antal E. Fekete |date=فروری 1, 2004 |website=GOLD STANDARD UNIVERSITY |publisher= |accessdate= |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304125718/http://www.professorfekete.com/articles%5CAEFMonEcon102Lecture5.pdf |dead-url=yes }}</ref> ڈیری ویٹو مارکیٹ بونڈز اُتے سٹے بازی دی بنیاداُتے قائم اے ۔ بریٹن ووڈز اُتے ہور دیکھو: * [http://www.polsci.ucsb.edu/faculty/cohen/inpress/bretton.html Routledge Encyclopedia of International Political Economy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170717191507/http://www.polsci.ucsb.edu/faculty/cohen/inpress/bretton.html |date=2017-07-17 }} * [http://freedom-school.com/truth/Bretton_Woods_System.htm Truth from Freedom School] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110101023326/http://freedom-school.com/truth/Bretton_Woods_System.htm |date=2011-01-01 }} * The Battle of Bretton Woods By Benn Steil == آقا کرنسی تے غلام کرنسی == جدوں ہندوستان اُتے برطانیا دا راج سی تو جےچہ ہندوستان وچ مقامی کرنسی روپیا ہی سی لیکن ایہ پاونڈ اسٹرلنگ دی غلام سی ۔ برطانوی حکومت اپنی مرضی توں شرح تبادلہ مقرر کردی سی تے ہندوستانی تاجر اتوں قبول کرنے اُتے مجبور سن ۔ اسکاٹ لینڈ<!-- Apparently in this sort of relationship the two currencies are referred to technically by economists as the ‘master currency’ and the ‘slave currency’! --> <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://socialistunity.com/ongoing-scottish-indy-debate-currency-embrace-uncertainty/ |access-date=2016-05-28 |archive-date=2015-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151011053524/http://socialistunity.com/ongoing-scottish-indy-debate-currency-embrace-uncertainty/ |dead-url=yes }}</ref><ref>[http://www.scotsman.com/news/politics/top-stories/snp-accept-currency-union-means-loss-of-powers-1-3286692 currency union means loss of powers]</ref> تے آئر لینڈ وچ وی ایسی ہی صورتحال سی ۔ اسی طرح فرانس دے زیر تسلط نوآبادیوں (کالونیوں )وچ فرنچ فرانک آقا کرنسی دی حیثیت رکھدا سی ۔ <!-- A master currency is the currency of a hegemonic or imperial state that coerces its use by other states. It thus always derives its status from the political relationships between the issuing and the subordinate states. Sterling in the sterling area and the French franc in the franc zone in the past were examples --> <ref>{{Cite web |title=The Concepts, Consequences, and Determinants of Currency Internationalization |url=http://www.grips.ac.jp/r-center/wp-content/uploads/13-03.pdf |access-date=2016-05-28 |archive-date=2016-01-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160122052240/http://www.grips.ac.jp/r-center/wp-content/uploads/13-03.pdf |dead-url=yes }}</ref> <br /> بریٹن اوڈز دا معاہدہ درحقیقت اُس وقت دے ہندوستانی کرنسی نظام دی عین نقل سی ۔ فرق صرف اتنا سی کہ پاونڈ دی جگہ ڈالر نے لے لی سی تے اب صرف ہندوستان دی بجائے پوری دنیا دا استحصال ہونا سی ۔ <!-- As WW2 was winding down, the Anglo Saxon Bloc went ahead and devised the Bretton Woods system. This system was a copy of the Indian currency system – where instead of the British pound, the American dollar became the Index currency. Instead of milking only India, the Anglo Saxon Bloc could now milk the whole world. --><ref>[https://2ndlook.wordpress.com/2008/10/08/bretton-woods-what-they-wont-teach-or-tell-you/ جیہڑی اوہ آپ نوں شاید نہیں دسن گے]</ref> چونکہ برطانیا اپنی کرنسی دی برتری (monetary hegemony) کھون اُتے خوش نہیں سی اس لئی اس معاہدے وچ پاونڈ نوں مارکیٹ ریٹ توں زیادہ ریٹ عطا کیتا گیا ۔ دوسری جنگ عظیم دے نتیجے وچ برطانیا تے امریکا دا اِنا مقروض ہو چکیا سی کہ اوہنوں امریکی ہدایات مننیاں پیاں ۔ <br /> بریٹن اوڈز دے معاہدے دے بعد ڈالر آقا کرنسی بن گیا سی تے ساری دنیا دی کرنسیاں اسدی غلام بن کر رہ گئی سن ۔ 1960 دی دھا ئی وچ فرانس دے فائیننس منسٹر گسکارڈنے اتوں حد توں زیادہ مراعت“exorbitant privilege” کہہ کر تنقید کری <!-- Some Europeans complain that the ability of the United States to create international monetary reserves by printing dollars gives it a free ride on foreign policy – and, in effect, has forced others to finance such American adventures as the Vietnam war. The Europeans see this ability of the United States to get credit without international constraints as an ‘exorbitant privilege, in the words of the late General de Gaulle. --> جبکہ امریکا دی ٹریژری دے سیکریٹری جوہن کونالی دا کہنا سی کہ ‘the dollar is our currency and your problem’ ۔ <ref>[https://realcurrencies.wordpress.com/2013/04/07/the-dying-dollar/ The dying dollar]</ref> <br /> بین الاقوامی تجارت وچ آقا کرنسی نوں ہمیشہ واضح برتری حاصل ہُندی اے ۔ <ref>[http://siize-punabantu.blogspot.com/p/currencies-international-trade.html master currencies are allowed to own slaves]</ref> آقا کرنسی نوں ہی ریزرو کرنسی دا درجہ حاصل ہُندا اے تے اتوں جاری کرنے والا ملک تجارتی خسارے دے باوجود وی درآمدات جاری رکھ سکتا اے ۔ <br /> Generating currency out of thin air and trading it for tangible goods is the definition of hegemony. Is there is any greater magic power than that?<ref>{{Cite web |title=کیتا اس توں وڈا جادو وی کوئی ہو سکتا اے؟ |url=http://www.maxkeiser.com/2016/04/triffins-paradox-revisited-crunch-time-for-the-u-s-dollar-and-the-global-economy/ |access-date=2016-05-28 |archive-date=2016-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160415191922/http://www.maxkeiser.com/2016/04/triffins-paradox-revisited-crunch-time-for-the-u-s-dollar-and-the-global-economy/ |dead-url=yes }}</ref> 1966 وچ ایلن گرین اسپان (جو 1887 توں 2006 تک فیڈرل ریزرو دا چیرمین رہیا سی) نے کہیا سی کہ “تجارتی خسارے دے باوجود اخراجات وچ اضافہ ہونا دراصل دوسروں دی دولت اُتے قبضہ کرنا اے ۔ سونا اس خفایہ طریقہ کار دے آڑے آندا ہے“ ۔ <!-- In 1966 Alan Greenspan wrote "Deficit spending is simply a scheme for the confiscation of wealth. Gold stands in the way of this insidious process. It stands as a protector of property rights. --> یورپی ممالک نے اپنی اس مشکل دا حل ایہ نکالا کہ ڈالر توں سونا خریدنا شروع کر دتا جیس اُتے امریکا نوں آخیر کار گھٹنے ٹیک دینے پڑے ۔ <br /> 1971وچ جدوں امریکا نے اپنے تیزی توں سکڑتے ہوئے سونے دے ذخیرے نوں بچاون لئی آپ ای بریٹن اوڈز دا ایہ سسٹم توڑیا تے اتوں چند دوسریاں وڈیاں کرنسیاں نوں وی اپنی حکمرانی وچ شریک کرنا پیا ۔ ایس طرحاں SDR وجود وچ آیا جیہنے کرنسی دے ذریعے ہون والی عالمی لُٹ مار وچ وڈے کھلاڑیاں دا حصا طے کر دتا ۔ ایس توں بعد ایہناں مُلکاں نے حکومتی سطح اُتے سونا خریدنا بند کر دتا ۔ <!-- Meanwhile, as the unsustainability of the dollar/gold exchange rate system became increasingly obvious in the 1960s, Robert Triffin led the way in calling attention to the need for a post-Bretton Woods system. His proposals were an integral part of the discussions that led to the Rio Agreement in 1967 that authorized the International Monetary Fund (IMF) to create and issue special drawing rights (SDRs) ۔ Although he was highly critical of the Rio Agreement, Triffin believed that its central achievement – the creation of new reserve assets to strengthen the balance of payments adjustment mechanism – was a first step in the right direction. --><ref>[http://www.boeckler.de/pdf/v_2009_10_30_erturk_darista.pdf The Bretton Woods System: A Failed Attempt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304205702/http://www.boeckler.de/pdf/v_2009_10_30_erturk_darista.pdf |date=2016-03-04 }}</ref> ایس ڈی آر ڈالر دی مدد توں آج دی آقا کرنسی اے تے حکومتاں دی سطح اُتے استعمال ہُندی اے پر عوام دی سطح پربالکل استعمال نہیں ہُندی ۔ دو ڈھائی سو سال پہلے یورپ وچ کاغذی کرنسی وی حکومتاں دی سطح اُتے استعمال ہُندی سی جبکہ عوام ہارڈ کرنسی استعمال کردے سن ۔ <br /> بریٹن ووڈز دا معاہدہ توڑنے توں پہلے امریکا نے چھ وڈے صنعتی مُلکاںتوں ایہ وعدہ لیا سی کہ ایہ ممالک بیرونی ممالک توں سونا نہیں خریدیں گے تاکہ سونے دی قیمتوں نوں بڑھنے توں رودا جا سکے ۔ <ref>[http://www.gold-eagle.com/article/gold-drain-demonetization-hoax The Gold-Drain-Demonetization Hoax]</ref><br /> سعودی عرب نوں وی ہدایت دی سی کہ تیل صرف ڈالر دے عوض فروخت ہو گا تے حکومتی اخراجات دے بعد بچنے والے ڈالر صرف امریکی حکومت دے کول سرمائایہ کاری کیئے جائیں گے تاکہ سعودی عرب وی سونا نہ خریدے ۔ <!-- they reached an agreement with the House of Saud, to accept only dollars for its oil. The Sauds agreed to invest their dollar wealth on Wall Street --><br /> اس طرح گولڈ اسٹینڈرڈ دی جگہ عملی طور اُتے بلیک گولڈ اسٹینڈرڈ یعنی کروڈ آئیل اسٹینڈرڈ اپنایا گیا ۔ <br /> آئی ایم ایف، ورلڈ بینک تے ڈبلو ٹی او (WTO) جیتوں عالمی مالیاتی ادارے بریٹن اوڈز سسٹم نوں چلانے لئی بنائے گئے سن ۔ ہونا تو ایہ چاہیے سی کہ بریٹن اوڈز سسٹم ٹوٹنے دے بعد ان اداروں نوں وی ختم کر دتا جاندا ۔ پر تیسری دنیا دا خون چوسنے والے ایہ نجی ادارےکرنسی چھاپ چھاپ کر روزبروز طاقتور ہُندے چلے گئے ۔ ایس ڈی آر یعنی Special drawing rights وچ چار کرنسیاں شامل سن ۔ امریکی ڈالر دا حصہ 41.9 فیصد، یورو دا حصہ 37.4 فیصد، پاونڈ اسٹرلنگ دا حصہ 11.3 فیصد تے جاپانی ین دا حصہ 9.4 فیصد سی ۔ آخری تینوں کرنسیاں بہت وڈی حد تک ڈالردی دوست کرنسیاں نیں ۔ بین الاقوامی تجارت وچ چین دا بہت وڈا حصہ اے پر پھروی چینی [[یوان]] دا ایس ڈی آر وچ کوئی حصہ نہیں سی ۔ <ref>[http://www.economist.com/blogs/freeexchange/2015/08/yuan-and-sdr#2c3aiUDz2esJpSo2.99 The yuan and the SDR (The Economist)]</ref> لیکن جدوں چین نے وی وڈی مقدار وچ سونا خریدنا شروع کر دتا تو 30 نومبر 2015 نوں آئی ایم ایف نے یوان نوں ایس ڈی آر وچ شامل کرنے دا اعلان کر دتا جیس اُتے عمل درآمد یکم اکتوبر 2016 توں ہو گا ۔ یوان دا حصہ 10.92 فیصد ہو گا یعنی اتوں پاونڈ اسٹرلنگ تے جاپانی ین توں وڈی کرنسی مانا جائے گا ۔ <ref>[http://www.zerohedge.com/news/2015-11-30/imf-confirms-yuan-inclusion-sdr-basket-now-comes-hard-part-china آئی ایم ایف دی تصدیق]</ref><br /> روس دی کرنسی روبل “ڈالر دشمن“ کرنسی اے تے ایس ڈی آر دا حصہ نہیں بن سکتی ۔ ڈالر دا شاعر سونے چاندی توں تعلق ہویا کردا سی ۔ جدوں 1969 وچ ایس ڈی آر پہلی دفعہ متعارف کیتا گیا تو ایہ وی 0.888671 گرام سونے دے برابر سی جو اسوقت اک ڈالر دا ہُندا سی ۔ 1974 وچ ایس ڈی آر دا تعلق سونے توں ختم کر دے 16 کرنسیوں دی باسکٹ توں کر دتا گیا<ref>[http://www.imf.org/external/pubs/ft/finop/2014/pdf/ch4.pdf Special drawing rights]</ref> ۔ 1981 وچ اس باسکٹ توں 11 کرنسیاں ندور دی گئیں تے صرف پنج باقی بچیں ۔ 1999 وچ یورو بننے دے بعد جرمن مارک تے فرانسیسی فرانک دی جگہ یورو نوں مل گئی ۔ <!-- when the SDR was introduced in 1969, it was not based on a basket of currencies but linked to gold, 0.888671 grams to be precise, which, at the time, equaled exactly 1 US dollar. The SDR basket based on the original weighting of 16 currencies declined around 87.7% in value vs gold until today. Similarly, the basket introduced in 1978 has lost 84.4% ۔ The smaller 5 currency basket introduced in 1981 is down 55.5% and the current basket is down 77.0% since its intro-duction in 2001. --> اب ایس ڈی آر صرف آئی ایم ایف دے ممبر ممالک دے “اعتبار“ اُتے انحصار رکھدا اے ۔ <!-- the SDR system is backed by the ‘good faith’ of the member countries. --><ref>[https://www.ecb.europa.eu/paym/groups/pdf/fxcg/special_drawing_rights.pdf Deutsche Bank]</ref> ڈالر اُتے تھوڑا بہت امریکی حکومت دا عمل دخل اے ۔ لیکن ایس ڈی آر مکمل طور اُتے نجی ادارے دی جاری کردہ بین الاقوامی کرنسی اے ۔ <br /> آئی ایم ایف نے 1981 تک صرف 21.4 ارب ایس ڈی آر جاری کیئے سن ۔ 2008 دے وڈے مالی بحران دے بعد 182.7 ارب ایس ڈی آر تخلیق کر دے مالی بحران نوں سنبھالیا دتا ۔ <br /> اسدے جواب وچ چین، روس، ہندوستان، میکسینوں تے تردی نے وڈی مقدار وچ سونا خریدنا شروع کر دتا اے ۔ چین دا تسلیم شدہ سونا 1,677ٹن اے پر ماہرین دا خیال اے کہ چین دے کول گھٹ توں گھٹ اسدا دوگنا سونا اے ۔ <ref>[http://www.businessinsider.com/china-is-hiding-9500-tonnes-of-gold-2015-8?r=UK&IR=T China is hiding 9,500 tons of gold]</ref><ref>[http://www.globalresearch.ca/chinas-plan-to-have-an-international-reserve-currency-linked-to-gold/5436119 China’s Plan to have an International Reserve Currency linked to Gold]</ref> چار ممالک (امریکہ، جرمنی، فرانس، اٹالی) تے آئی ایم ایف مل کر دنیا بھر دے بینکاں دے دوتہائی سونے دے مالک نیں ۔ انگریزی کہاوت اے کہ جو سونے دا مالک ہُندا اے وہی قانون بناتا اے ۔ (he who owns the gold make the rules) تے جو قانون بناتا اے وہی اصل حکمران ہُندا اے ۔ اگر [[یونان]] دے لوگ اس بات توں واقف ہُندے کہ “کرنسی یونین“ دراصل اک پھندا اے <ref>{{Cite web |title=Trap of monetary union |url=http://ik.org.pl/test/cms/wp-content/uploads/2011/12/Trap-of-monetary-union.pdf |access-date=2016-05-28 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304205918/http://ik.org.pl/test/cms/wp-content/uploads/2011/12/Trap-of-monetary-union.pdf |dead-url=yes }}</ref> تے [[یورو]] وچ شریک نہ ہوئے ہُندے<ref>[http://www.washingtonpost.com/blogs/wonkblog/wp/2015/07/05/as-greece-votes-heres-everything-you-need-to-know-about-the-nations-crisis/ joining the euro was a bad thing]</ref> تو آج اتنی ابتر حالت وچ نہ ہُندے ۔ جو کچھ آج یونان وچ ہویا اوہ کل بہت توں دوسرے مُلکاںوچ وی ہونے والا اے<ref>[http://www.zerohedge.com/news/2015-08-07/only-way-rich-get-richer-if-rest-us-get-poorer امیروں دی دولت وچ اضافہ صرف اسی وقت ممکن اے جدوں غریبوں دی دولت وچ کمی ہو]</ref> ایس ڈی آر دی تفصیلاں دے لیئےدیکھیے [[آئی ایم ایف]] {| class="wikitable sortable" style="font-size:97%;" |+جولائی 2015 تک سونے دا ذخیرہ رکھنے والے ممالک تے ادارے<ref>{{cite web|url=https://www.gold.org/supply-and-demand/gold-demand-trends|title=Gold Demand Trends|author=Marcus Grubb|date=13 نومبر 2014|publisher=}}</ref><ref>[https://www.gold.org/download/file/3769/GDT_Q1_2015.pdf "Top 40 reported official gold holdings (as at مارچ 2015)" is on the 24th page of the pdf file.]</ref><ref>{{cite web|url=https://www.gold.org/research/latest-world-official-gold-reserves|title=Latest World Official Gold Reserves|publisher=}}</ref> |- ! style="text-align:left" data-sort-type="number" | رتبہ ! style="text-align:left" | ملک/ادارہ ! style="text-align:right" data-sort-type="number" | سونے دی مقدار<br />(ٹن) ! style="text-align:right" data-sort-type="number" | زر مبادلہ دا حصہ جو<br />سونے دی شکل وچ اے |-- | 1 || {{flag|United States}} || align="right" | 8,133.5 || align="right" | 74% |- | 2 || {{flag|Germany}} || align="right" | 3,383.4 || align="right" | 68% |- | 3 || [[آئی ایم ایف]] || align="right" | 2,814.0 || align="right" | N.A |- | 4 || {{flag|Italy}} || align="right" | 2,451.8 || align="right" | 67% |- | 5 || {{flag|France}} || align="right" | 2,435.4 || align="right" | 65% |- | 6 || {{flag|China}} || align="right" | 1,677 || align="right" | 1% |- | 7 || {{flag|Russia}} || align="right" | 1,250.3 || align="right" | 13% |- | 8 || {{flag|Switzerland}} || align="right" | 1,040.0 || align="right" | 7% |- | 9 || {{flag|Japan}} || align="right" | 765.2 || align="right" | 2% |- | 10 || {{flag|Netherlands}} || align="right" | 612.5 || align="right" | 57% |- | 11 || {{flag|India}} || align="right" | 557.7 || align="right" | 6% |- | 12 || {{flag|Turkey}}<ref>Gold has been added to Turkey’s balance sheet as a result of a policy accepting gold in its reserve requirements from commercial banks.</ref> || align="right" | 513.0 || align="right" | 16% |- | 13 || [[File:Logo European Central Bank.svg|22px]] [[یورپی سینٹرل بینک]] || align="right" | 504.8 || align="right" | 26% |- | 14 || {{ROC-TW}} || align="right" | 423.6 || align="right" | 4% |- | 15 || {{flag|Portugal}} || align="right" | 382.5 || align="right" | 69% |- | 16 || {{flag|Venezuela}} || align="right" | 367.6 || align="right" | 69% |- | 17 || {{flag|Saudi Arabia}} || align="right" | 322.9 || align="right" | 2% |- | 18 || {{flag|United Kingdom}} || align="right" | 310.3 || align="right" | 10% |- | 19 || {{flag|Lebanon}} || align="right" | 286.8 || align="right" | 21% |- | 20 || {{flag|Spain}} || align="right" | 281.6 || align="right" | 19% |} == دولت == {{Main|دولت}} [[فائل:Doubleeagle.jpg|thumb|امریکی حکومت نے 1933 تک 15 ٹن سونے توں 20 ڈالر دے ایہ سکے بناے پر جاری نہیں کیتے تے ایہناں نوں دوبارہ پگھلا کے سونے دیاں اٹاں وچ تبدیل کر دتا]] :کیتا [[دولت]] تخلیق وی دی جا سکتی اے؟ اسدا جواب اے ہاں ۔ بلا شُبہ [[سونا]] تخلیق نہیں کیتا جا سکتا نہ [[چاندی]] [[تانبا|تانبہ]] [[پیتل]] تے [[کانسی]] ۔ پر محنت کر کے چنگی [[فصل]] حاصل کیتی جا سکدی اے جیہنوں دھاتی کرنسی وچ تبدیل کیتا جا سکدا اے ۔ ایس ای طرحاں محنت کر دے طرزیات وچ ترقی کر دے ایہجیاں چیزاں بنایاں جا سکدیاں نیں جیہڑیاں[[مارکیٹ|منڈی]] وچ اچھی قیمت دے جائیں ۔ محنت کر دے سونے چاندی وغیرہ دی کانوں توں دولت حاصل دی جا سکتی اے ۔ یعنی دولت محنت توں تخلیق ہُندی اے<ref name="ingoldwetrust.ch">[http://www.ingoldwetrust.ch/abc-bank-run-on-the-fed-highlights-the-importance-of-gold-reserves Only labour can create wealth, Gold is condensed labour] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140630193118/http://www.ingoldwetrust.ch/abc-bank-run-on-the-fed-highlights-the-importance-of-gold-reserves |date=2014-06-30 }}</ref> تے محنت کرنے والے مزدور ہی ہمیشہ توں دولت دے تخلیق کرنے والے راے سن کیونکہ اندی محنت توں ہی خام مال قابل استعمال چیز دی شکل پاوندا اے تے استعمال دی جگہ تک پہنچدا اے ۔ <ref>{{cite web |url=http://www.endtheillusion.org/economic/parasites.htm |title=معیشت دے طفیلی کیڑے |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website=endtheillusion.org |publisher= |accessdate= |archive-date=2013-02-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130213142555/http://www.endtheillusion.org/economic/parasites.htm |dead-url=yes }}</ref> دولت توں جو وی چیز خریدی جاندی اے اس اُتے کوئی محنت کر چکیا ہُندا اے ۔ مزدور کےلئے دولت خون پسینے دی کمائ یا خون جگر دی کمائی اے ۔ پر ڈالر چھاپنوچ کوئی خاص محنت صرف نہیں ہُندی تے چھاپنوالوں نوں ایہ دولت بغیر محنت دے مل جاندی اے ۔ یعنی ہویا وچ توں دولت تخلیق دی جا سکتی اے ۔ <ref>{{cite web |url=http://www.globalresearch.ca/index.php?context=va&aid=14701 |title=پتلی ہویا وچ توں دولت تخلیق کرنا |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website= |publisher= |accessdate=}}</ref> محنت کر دے دولت حاصل کرنا دولت کمانا کہلاوندا اے تے ایہ حق ہر اک نوں حاصل اے ۔ پر بغیر محنت دے دولت تخلیق کرن دی نا جائز [[privilege|مراعات]] محض چند لوکاں نوں حاصل اے جیہڑے بے حدامیر ہو چکے نیں ۔ ایہ لوگ مرکزی بینکاں دے مالکان نیں ۔ <ref>[[:en:User:Prius 2/The Money Masters|دستاویزی فلم "دا منی ماسٹرز"]]</ref> <br /> [[File:Inequality-by-Kenworthy.png|thumb|اس مخطط توں ظاہر ہُندا اے کہ 28 سالوں وچ 80 فیصد غریب تے متوسط طبقہ لوکاں دی حقیقی آمدنی وچ کوئی اضافہ نہیں ہویا اے جبکہ اک فیصد امیر ترین لوکاں دی آمدنی پنج گنا بڑھ چکی اے ۔ <ref>{{cite web |url=http://lanekenworthy.net/2010/07/20/the-best-inequality-graph-updated/ |title=The best inequality graph, updated: Consider the Evidence |author=Kenworthy, L |date= اگست 20, 2010|website=lanekenworthy.net|publisher= |accessdate=}}</ref>]] اگر دنیا دی تریخ اُتے نظر ڈالی جائے تو پتہ چلتا اے کہ پچھلے دو ہزار سالوں وچ اٹھارہ سو سالوں تک دنیا دا سب توں امیر ملک ہندوستان رہیا اے<ref>[https://2ndlook.wordpress.com/2007/11/10/india-the-worlds-richest-economy/ Estimated Indian gold reserves at 25,000-30,000 tons]</ref> <ref>{{cite web |url=http://2ndlook.wordpress.com/2007/11/10/india-the-worlds-richest-economy/ |title=ہندوستان: دنیا دی امیر ترین معاشیات |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website=wordpress |publisher= |accessdate=}}</ref> اس دے بعد چین دا نمبر آندا سی ۔ ان ممالک وچ محنت کرنے دے بھر پور مواقع موجود سن تے خطیر مقدار وچ پیداوار ہُندی سن ۔ ان ممالک دا تجارتی سامان دنیا دے دور دراز علاقوں تک پہنچتا سی ۔ لیکن ایہ اس وقت دی بات اے جدوں کرنسی دھاتی ہُندی سی تے مرکزی بینکاںدا عالمی گراوہ موجود نہیں سی ۔ کاغذی کرنسی دے نظام نے محنت کرنے والوں نوں [[افراط زر]] تے [[زر مبادلہ دی شرح|شرح تبادلہ]] دی شعبدہ بازی دی وجہ توں نہایت غریب کر دتا اے ۔ {| class="mw-collapsible mw-collapsed wikitable" ! دیکھیئے |- |” Does no one think it strange that the bankrupt Western nations, with their hopelessly crippled economies, and near-zero interest rates have (supposedly) the world’s “strongest currencies,” while the healthy and productive nations of Asia, South America, and elsewhere all have “weak currencies,” despite much higher interest rates? Not in the feeble world of the mainstream media.<br /> Why is such serial currency manipulation completely censored by the corporate media propaganda machine? It is because if you manipulate the exchange rate of a currency higher, the price of everything else dominated in that currency automatically goes lower. Via the one tool of currency manipulation, these economic terrorists can literally destroy economies, and simultaneously move any and all prices. |}<ref>[http://www.zerohedge.com/news/2016-02-24/tale-two-crashes-part-1 currency manipulation]</ref> جبکہ کاغذی کرنسی چھاپنوالے تے اس دے سہارے شرح تبادلہ کنٹرول کرنے والے ممالک نہایت ہی امیر ہو گئے نیں ۔ <ref>[http://www.zerohedge.com/news/2013-10-04/definitive-rich-vs-poor-chart-rich-hold-assets-poor-have-debt The Rich Hold Assets, The Poor Have Debt]</ref><ref>[http://www.bullionbullscanada.com/index.php/commentary/us-commentary/26658-the-world-of-currency-manipulation The World of Currency Manipulation]</ref> 1997 وچ اک سازش دے تحت [[ملائیشیا|ملیشیا]] دی کرنسی رنگٹ دی قدر اچانک گر کے تقریبن ادھی رہ گئی ۔ اوہدے اُتے [[ملائیشیا|ملیشیا]] دے [[وزیر اعظم|وزیراعظم]] [[مہاتیر محمد]] نے ایہ تجویز پیش دی سی کہ سارے اسلامی ممالک سونے دا [[دینار]] خود بنائیں تے آپس دی لین دین دے لئے امریکی [[ڈالر]] دی بجائے سونے دا [[دینار]] استعمال کرو ۔ مہاتیر محمد نے اعلان کیتا سی کہ 2003 دے وسط تک اوہ ایہ [[دینار]] جاری کر دیں گے ۔ ظاہر اے کہ جے ایسی سونے دی کرنسی وچ لین دین دا رواج آ گیا تو [[زر مبادلہ دی شرح|شرح تبادلہ]] دی ضرورت ختم ہو جائے گی جیس اُتے مغربی ممالک دی ثروت دا انحصار اے ۔ اس لئے 2003 وچ [[مہاتیر محمد]] نوں 22 سالہ وزارتِ اعظمی توں ہٹا کر [[عبداللہ احمد بداوی]] نوں وزیر اعظم بنایا گیا جیس نے ملدی سطح اُتے دینار جاری ہونے رکوا دیے ۔ ملیشیا دی اک اسٹیٹ [[کیلانتن]] نے پھر وی 20 ستمبر 2006 نوں سونے دے [[دینار]] جاری کیتے جندا وزن 4.25 گرام اے تے ایہ 22 [[قیراط]] سونے توں بنے ہوئے نیں ۔ <br /> [[صدام حسین]] نے وی ایسی ہی جیسارت دی سی ۔ اس نے ایہ کوشش دی سی کہ عراق نوں تیل دا معاوضہ امریکی ڈالر دی بجائے کسی تے کرنسی وچ دتا جائے ۔ ایہ [[امریکی ڈالر]] دی مقبولیت اُتے براہ راست وار سی ۔ اسدا ایہ ناقابل معافی جرم آخر کار اتوں لے ڈوبا ۔ <br /> [[لیبیا]] دے [[معمر القذافی|معمر قذافی]] نے [[صدام حسین]] دے انجام توں کوئی سبق نہیں سیکھا تے افریقہ وچ تجارت دے لئے سونے دا [[دینار]] نافذ کرنے دا ارادہ کیتا<ref>[https://realcurrencies.wordpress.com/2012/01/28/phoenix-rising-the-return-of-the-gold-standard/ Gold as currency is a weapon.]</ref> اس لئے اسدا وی وہی حشر کرنا پڑا ۔ <ref>{{cite web |url=http://www.goldstockbull.com/articles/libya-invasion-gaddafi-plan-gold-dinar/ |title=لیبیا اُتے جارحیت تے کرنل قذافی دا دینار جاری کرنے دا منصوبہ |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website=goldstockbull |publisher= |accessdate= |archive-date=2011-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111111185130/http://www.goldstockbull.com/articles/libya-invasion-gaddafi-plan-gold-dinar/ |dead-url=yes }}</ref> <ref>{{cite web |url=http://www.factoverfiction.com/article/4664 |title= فسانے دی حقیقت |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website= |publisher= |accessdate=}}</ref> 2007 توں [[ایران]] نے وی اپنے تیل دی قیمت امریکی ڈالر وچ وصول کرنا بند کر دی اے<ref>{{cite news |title=Iran presses ahead with dollar attack |author= |url=http://www.telegraph.co.uk/finance/commodities/9077600/Iran-presses-ahead-with-dollar-attack.html |newspaper=ٹیلیگراف |date=12 فروری 2012ء |accessdate=}}</ref> <ref>[http://www.globalresearch.ca/the-global-financial-tsunami-end-game-the-petro-dollar-regime-is-finished/5376779 The Petro-Dollar Regime is Finished?]</ref> ایران ایہ واضح کر چکیا اے کہ ہم اُتے حملہ ہونے دی صورت وچ [[اسرائیل]] وی میدان جنگ بن جائے گا ۔ <!-- البتہ جے اس قسم دی کوئی صورت حال پیش آئی ، تاں فیرسبھ نوں جان لینا چاہیدا کہ جنگ دا میدان صرف ساڈا علاقا ای نہیں ہوو گا؛ بلکہ جنگ دا میدان بہت وڈا تے وسیع ہو جائے گا ۔ --> <ref>[http://www.leader.ir/langs/ur/?p=bayanat&id=7124 رہبر معظم انقلاب اسلامی ایران دا اعلا حکام دے اجتماع توں خطاب]</ref> <br /> اگر آج وی کاغذی کرنسی دی جگہ سونے چاندی نوں خرید و فروخت دے لئی کرنسی دی طرح استعمال کیتا جاوے تاں ہندوستان، چین تے تیل پیدا کرن والے ممالک شاید امیر ترین ممالک بن جاݨ ۔ ایس لئی بین الاقوامی مالیاتی فنڈ ایس گَل دا سبھ توں وڈا مخالف اے ۔ خیال رہوے کہ آئی-ایم-ایف (بین الاقوامی مالیاتی فنڈ) اک نجی ادارہ اے تے کسے حکومت دے ماتحت نہیں ۔ <br /> [[پاکستان]] دے کول لگ بھگ 65 ٹن سونا اے تے پاکستان اُتے آئی-ایم-ایف دا شدید دباو اے کہ ایہ سونا بیچ کر کاغذی [[فورین ریزرو]] وچ اضافہ کیتا جائے جبکہ اسوقت زیادہ تر ممالک اپنے سونے دے ذخیرے وچ اضافہ کرنے وچ مصروف نیں ۔ اب تک پاکستان اپنا سونا بیچنے اُتے آمادہ نہیں ہویا اے ۔ <ref>[http://tribune.com.pk/story/688588/turn-down-pakistan-refuses-to-sell-gold-worth-2-7b-reveals-imf-report/ اپنا سونا ہوچ بیچ دو ۔ آئی ایم ایف دا پاکستان توں مطالبہ]</ref><br /> [[ہٹلر]] نے وڈے واضح الفاظ وچ کہیا سی کہ (جے کرنسی آزاد ہووے تاں<!-- The result was a decision by the government to issue and assume control of currency and credit. -->)کسی ملک دی دولت اوہ سونا چاندی یا فارن ریزرو نہیں ہُندا جو مرکزی بینکاں دی تجوریاں وچ بند پڑا ہُندا اے یا مرکزی بینکاںدی ضمانت توں جاری ہُندا اے<!-- We can smile today at an age when economists were seriously of the opinion that the value of currency was determined by the reserves of gold and foreign exchange lying in the vaults of the national banks and, above all, was guaranteed by them. --> ۔ کسی ملک دی اصل دولت اس ملک دی پیداواری صلاحیت اے<!-- the most essential capital of a nation, namely, its capacity to work. --> ۔ ملکی کرنسی دی قوت خرید اس وقت ودھدیاے جدوں تک پیداوار وچ اضافہ ہُندا رہندا اے تے اس وقت ِگردی اے جدوں پیداوار وچ کمی آوندی اے ۔ <!-- the value of a currency lies in a nation’s power of production, that an increasing volume of production sustains a currency, and could possibly raise its value, whereas a decreasing production must, sooner or later, lead to a compulsory devaluation. --> <ref name="A war of financiers and fools">[https://archive.org/stream/GottfriedFederManifestoForTheAbolitionOfInterestSlavery1919/Gottfried%20Feder%20-%20Manifesto%20for%20the%20Abolition%20of%20Interest-Slavery%20%281919%29_djvu.txt A war of financiers and fools]</ref><br /> بریٹن اوڈز سسٹم بنا کر ڈالر نے دوسری کرنسیوں دی آزادی کھوہ لئی ۔ {| class="wikitable" |- ! امریکی دولت بشمول قرض!! ارب ڈالر<ref>[http://www.zerohedge.com/news/2015-10-24/more-and-more-countries-are-beginning-outlaw-cash-certain-transactions The War on Cash]</ref> |- | سونا <ref>[https://www.fiscal.treasury.gov/fsreports/rpt/goldRpt/current_report.htm Status Report of U.S. Government Gold Reserve ستمبر 30, 2015]</ref> ||291 |- | کرنسی || 1,360 |- | بینک اکاونٹ || 10,000 |- | شیئر (اسٹاک) || 20,000 |- | ٹریژری بونڈ || 38,000 |- | Derivatives || 220,000 |} == گروس ورلڈ پروڈکٹ == اتوں دنیا بھر دی پیداوار دے برابر منیا جاندا اے کیونکہ تمام مُلکاںدی کل ایکسپورٹ دوسرے تمام مُلکاںدی کل امپورٹ دے عین برابر ہُندی اے ۔ اتوں گلوبل جی ڈی پی یا ورلڈ جی ڈی پی وی کہندے نیں ۔ {| class="wikitable" |- ! سال !! گلوبل جی ڈی پی ۔ <br /> ارب ڈالر<ref>[http://www.statista.com/statistics/268750/global-gross-domestic-product-gdp/ statista.com]</ref> |- | 2010 || 65,339 |- | 2011 || 72,423 |- | 2012 || 73,777 |- | 2013 || 75,467 |- | 2014 || 77,269 |- |2015 ||73,507 تخمیناً |- |2016 ||76,321 تخمیناً |} ان اعداد توں پتہ چلتا اے کہ صرف امریکا دی ڈیری ویٹو مارکیٹ پوری دنیا دی مجموعی پیداوار دا تن گنا ہو چکی اے ۔ <!-- Observe what the banking crime syndicate calls “the derivatives market” ۔ It is their own private, rigged casino, where the total amount of ultra-leveraged betting is twenty times as large as the entire global economy --><ref>[http://www.zerohedge.com/news/2015-11-23/fractional-reserve-banking-pure-fraud-part-i Fractional-Reserve Banking is Pure Fraud]</ref> == کاغذی کرنسی تے جنگیں == 1913 وچ امریکا وچ فیڈرل ریزرو دے قیام توں اٹھ بینکار خاندانوں دا امریکی حکومت توں گٹھ جوڑ ہو گیا ۔ اب ایہ بینکار اپنے غیر ملدی نادہندگان دے خلاف امریکی افواج استعمال کرنے دی پوزیشن وچ آ چکے سن ۔ مورگن، چیز تے سٹی بینک اب بین الاقوامی قرض جاری کرنے والے ادارے وچ تبدیل ہو گئے ۔ <!-- The 1913 creation of the Fed fused the power of the Eight Families to the military and diplomatic might of the US government. If their overseas loans went unpaid, the oligarchs could now deploy US Marines to collect the debts. Morgan, Chase and Citibank formed an international lending syndicate. --><ref>[http://www.globalresearch.ca/the-federal-reserve-cartel-the-eight-families/25080 Global Research]</ref> اب ایہ بالکل واضح ہو چکیا اے کہ دونے وڈی عالمی جنگوں دا مقصد برٹش پاونڈ نوں بین الاقوامی ریزرو کرنسی دے درجے توں اکھاڑ پھینکنا سی ۔ پہلی جنگ عظیم دے دوران ڈالر بین الاقوامی کرنسی دے میدان وچ پاونڈ دا حریف بن کر اترا تے پاونڈ کمزور ہُندا چلا گیا جبکہ ڈالر مضبوط ہُندا رہیا ۔ دوسری جنگ عظیم دے بعد ڈالر نے پاونڈ نوں پوری طرح برطرف کر دتا ۔ <!-- Bretton Woods was a one-two combination punch designed by the US to destroy the British empire. GATT undermined imperial preference (of the British empire) ۔ The dollar-gold link undermined sterling. It worked. The UK’s trade deficits persisted, and the Commonwealth partners demanded their gold. Eventually, the pound sterling was devalued, and the empire dissolved. It was replaced by a new age of US empire and King Dollar. The bankers, led by Wriston at Citibank and David Rockefeller at Chase, then loaned the money to Asia, South America and Africa. --><ref name="dailyreckoning.com" /><br /> <br /> جرمنی وچ جدوں 1933 وچ [[نازی]] پارٹی الیکشن جیت کر حکومت وچ آئی تو [[جرمنی]] دی [[معیشت]] بالکل تباہ و برباد ہو چکی سی ۔ 60 لکھ لوگ بے روزگار سن ۔ [[پہلی جنگ عظیم]] وچ شکست دے بعد جرمنی نوں بھاری [[تاوان جنگ]] ادا کرنا پڑ رہیا سی ۔ [[بیرونی سرمائایہ کاری]] دے امکانات بالکل صفر سن ۔ جرمنی دی ساری [[نو آبادیاں]] اس توں چھین لی گئیں سن ۔ صرف چند سالوں وچ سوا دو لکھ افراد [[خودکشی]] کر چکے سن ۔ صورتحال کچھ ایسی سی کہ ہر جرمن فرد اُتے 6000 مارک دا قرضہ سی جبکہ اسدی جیب وچ 14 مارک وی نہیں سن ۔ <ref>[http://www.ihr.org/jhr/v12/v12p299_Degrelle.html INSTITUTE FOR HISTORICAL REVIEW]</ref> لیکن صرف چار سال وچ [[ہٹلر]] نے جرمنی نوں دوبارہ [[یورپ]] دی مضبوط ترین معیشت بنا دتا ۔ اس وقت تک جرمنی نے وڈے پیمانے اُتے اسلحہ سازی وی شروع نہیں دی سی ۔ 1935 توں ہٹلر نے پرائیوٹ بینکاںتوں قرض لین دی بجائے حکومت دی جانب توں خود کرنسی چھاپنی شروع کر دی جو MEFO bill کہلاتی سی ۔ 1945 تک جرمنی ایہ کرنسی چھاپیؤ رہیا جیس دی پشت اُتے نہ کوئی [[سونا]] سی نہ کوئی [[قرض]] ۔ جیس وقت [[امریکہ]] تے دوسرے یورپی ممالک وچ لاکھوں لوگ بے روزگار سن، جرمنی وچ بے روزگاری ختم ہو چکی سی ۔ معیشت مضبوط ہو چکی سی ۔ عالمی بینکاراں ول توں لگائی جانے والی معاشی پابندیوں تے [[بائیکاٹ]] دے باوجود جرمنی [[بارٹر سسٹم]] دی مدد توں دوسرے ممالک توں تجارت بحال کرنے وچ کامیاب ہو چکیا سی ۔ <br /> اک طرف [[جرمنی]] وچ کرنسی چھاپندا اختیار حکومت نے پرائیوٹ بینکاںتوں چھین لیا سی دوسری طرف [[جاپان]] وچ وی کرنسی حکومت چھاپ رہی سی ۔ تے ان دونے ممالک وچ ترقی دی رفتار نہایت تیز سی<!-- During the 1931–41 period manufacturing output and industrial production increased by 140% and 136% respectively, while national income and Gross National Product (GNP) were up by 241% and 259% respectively. --> <ref>[http://www.counter-currents.com/2011/08/breaking-the-bondage-of-interesta-right-answer-to-usury-part-4/ “Hidden Hand” behind wars and revolutions]</ref> ۔ ایہ صورتحال مرکزی بینکاراں دی برداشت توں باہر سی ۔ جے دوسرے ممالک دے عوام وی حکومتی کرنسی چھاپن دا مطالبہ کر دیندے تاں بینکاراں دا صدیاں پرانا کھیل ہمیشہ دے لئے ختم ہو جاندا ۔ اس لئےجرمنی تے جاپان دے خلاف [[دوسری جنگ عظیم]] شروع کیتی گئی ۔ <ref>[http://www.webofdebt.com/articles/bankrupt-germany.php ہٹلر دا مالیاتی نظام]</ref> <!-- Hitler not only engaged in barter trade which meant no discount profits for bankers arranging bills of Exchange, but he even went so far as to declare that a country’s real wealth consisted in its ability to produce goods; nor, when men and material were available, would he ever allow lack of money to be an obstacle in the way of any project which he considered to be in his country’s interests. This was rank heresy in the eyes of the financiers of Britain and America, a heresy which, if allowed to spread, would blow the gaff on the whole financial racket.” --><ref name="A war of financiers and fools" /><br /> 1945 وچ [[دوسری جنگ عظیم|جنگ عظیم دوم]] وچ [[جاپان]] نوں ایٹمی ہتھیاروں توں شکست دینے دے بعد اوتھے سب توں پہلا کام کاغذی کرنسی دی تخلیق دے بلا سودی بینکاری نظام نوں "درست" کیتا گیا سی تے امریکا برطانیا روس تے فرانس دی طرح پرائیوٹ سنٹرل بینک قائم کیتا گیا سی ۔ اس جنگ توں پہلے جاپان دا سینٹرل بینک حکومتی ملکیت وچ سی تے نوٹ چھپنے اُتے حکومت نوں نہ قرض لینا پیندا سی نہ سود دینا پیندا سی ۔ <ref>{{cite web |url=http://www.veteranstoday.com/2011/06/26/was-world-war-ii-fought-to-make-the-world-safe-for-usury/ |title=دوسری جنگ عظیم تو بینکاراں دی حفاظت دے لئے لڑی گئی سی |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website=veteranstoday |publisher= |accessdate= |archive-date=2013-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130527220024/http://www.veteranstoday.com/2011/06/26/was-world-war-ii-fought-to-make-the-world-safe-for-usury/ |dead-url=yes }}</ref> 1940 وچ اک ڈالر 4.27 جاپانی ین دے برابر سی ۔ 1950 وچ اک ڈالر 361.1 ین دے برابر ہو چکیا سی ۔ <ref>[[:ur:فہرست تاریخی شرح مبادلہ بمقابلہ امریکی ڈالر|فہرست تاریخی شرح مبادلہ بمقابلہ امریکی ڈالر]]</ref> آج [[جاپان]] اُتے قرضے 23,000 ارب ڈالر توں تجاوز کر چکے نیں جو [[خام ملدی پیداوار|جی ڈی پی]] دا 245 فیصد نیں ۔ <ref>{{cite news |title=Mr-Yen-cautions-on-Japans-unsafe-debt-trajectory |author= |url=http://www.telegraph.co.uk/finance/financialcrisis/9955287/Mr-Yen-cautions-on-Japans-unsafe-debt-trajectory.html |newspaper=ٹیکیگراف |date= |accessdate=}}</ref><br /> اسی طرح دوسری جنگ عظیم وچ [[جرمنی]] نوں شکست دینے دے بعد امریکا اوتھے اپنا کرنسی دا نظام لانا چاہندا سی پر [[روس]] آڑے آگیا ۔ اس لئے امریکا برطانیا تے فرانس دے زیر کنٹرول جرمن علاقوں وچ فیڈرل ریزرو دی طرز اُتے اک نیا سنٹرل بینک Bank deutscher Länder بنایا گیا تے نئی کرنسی ڈوئچے مارک نافذ کیتی گئی<!-- The Americans had hoped for a monetary reform for the whole of Germany, but their ambitions were frustrated by the Soviets. Moscow employed a variety of delaying tactics, notably demanding the right to print the new banknotes in Leipzig as well as at the Reich printing works in Berlin. --> <ref>[http://books.google.com.pk/books/about/The_European_Economy_Since_1945.html?id=cGmJK5IPVu4C&redir_esc=y The European Economy Since 1945: Coordinated Capitalism and Beyond]</ref> جبکہ روس نے اپنے زیر کنٹرول جرمن علاقے وچ اپنی کرنسی نافذ دی ۔ <!-- In mid-جون the west issued a new currency in their zone (but not in western Berlin)، and the Soviet Union issued a new currency in their zone. On جون 23, the west introduced the new currency into Berlin. The next day the Soviets imposed a complete blockade on Berlin. --><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.coldwar.org/articles/40s/berlin_blockade.asp |access-date=2016-05-28 |archive-date=2013-04-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130419143341/http://www.coldwar.org/articles/40s/berlin_blockade.asp |dead-url=yes }}</ref> اگر روس امریکا دا کرنسی پلان مان لیندا تاں شاید نہ جرمنی دو حصیاں وچ تقسیم ہُندا نہ [[سرد جنگ]] شروع ہُندی ۔ <!-- How can we have a common currency with them unless we can control their imports and exports? To do that we could have to control their zone. And if we want to control their zone, they would want to control our zone. And where the hell would we be then?" (Burchett, 40-41) --> <ref>[http://www.history.ucsb.edu/faculty/marcuse/classes/133c/133cproj/04proj/JohnsonBurchett50-042.htm Wilfred Burchett, جرمنی دی تقسیم]</ref> [[فائل:Swiss gold reserves.jpg|thumb|سوئیزرلینڈ دے سونے دا ذخیرہ ۔ ]] دوسری جنگ عظیم دے دوران [[سویٹزرلینڈ|سوئیزرلینڈ]] دے اک طرف [[جرمنی]] تے اسدے حامی سن تے دوسرے پاسے اتحادی افواج ۔ اس لحاظ نال سوئیزرلینڈ نوں تو محاذ جنگ ہونا چاہیے سی ۔ پر جدوں سارا [[یورپ]] جنگ دی اگ وچ پانی رہیا سی اس وقت سوئیزرلینڈ وچ نہ صرف کوئی جنگ نہ ہوئی بلکہ اوہ دونے متحارب فوجوں نوں سامان جنگ وی فروخت کردا رہیا ۔ جنگ دے دوران امریکہ، برطانیا، کینیڈا، جرمنی، اٹلی تے فرانس نے سوئیس نیشنل بینک نوں 3.8 ارب سوئیس فرانک دا [[سونا]] بیچا یعنی لگ بھگ 784.4 ٹن<ref>[http://www.swissbankclaims.com/Documents/DOC_40_Bergier%20Final.pdf Final Report of the Independent Commission of Experts Switzerland – Second World War, page 243]</ref> ۔ بیسل، سوئیزرلینڈ وچ [[بینک فار انٹرنیشنل سیٹلمنٹ]] دا مرکزی دفتر سی جو سارے وڈے مرکزی بینکاںدا محور سی تے ایہ بینک ہی دونے طرف دی فوجوں نوں سامان جنگ دی خریداری دے لئے کاغذی سرماایہ [[سود]] اُتے فراہم کر راے سن ۔ 1940 توں 1950 دے دوران امریکا تے فرانس اُتے قرضے 600 گنا بڑھے جبکہ جاپان اُتے 1348 گنا بڑھے ۔ اس طرح مرکزی بینکاںدا منافع وی خوب بڑھا<ref>{{cite web |url=http://iamthewitness.com/books/Andrew.Carrington.Hitchcock/The.History.of.the.Money.Changers.htm |title=The.History.of.the.Money.Changers |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website=iamthewitness |publisher= |accessdate=}}</ref><ref>[https://criminalbankingmonopoly.wordpress.com/ A Historical Perspective: The Banking Monopoly]</ref> اسی طرح پہلی جنگ عظیم دے نتیجے وچ امریکہ، جو اک مقروض ملک سی، اوہ 1919 تک نوٹ چھاپ چھاپ کر قرضہ دینے والا سب توں وڈا ملک بن چکیا سی ۔ پہلی جنگ عظیم شروع ہونے دے بعد اک سال دے اندر امریکی ایکسپورٹ وچ تن گنا اضافہ ہو چکیا سی تے امریکی تجارتی منافع تریخ وچ پہلی بار اک ارب ڈالر توں تجاوز کر چکیا سی ۔ <!-- As a result of World War 1 the United States, which had been a net debtor country, had become a net creditor by 1919.<ref>Drummond, Ian M. The Gold Standard and the International Monetary System 1900–1939. Macmillan Education, LTD, 1987.</ref> Between اگست 1914 and spring of 1915, the dollar value of US exports tripled and its trade surplus exceeded $1 billion for the first time.{{sfn|Eichengreen|1995}} --> 7 اکتوبر 2001 وچ [[افغانستان]] وچ جنگ شروع ہوئی ۔ جنگ جدوں عروج اُتے سی اس وقت [[بون]] جرمنی وچ مغربی مرکزی بینکاں دے اک اجلاس وچ افغانستان دے لئے اک نئی کاغذی کرنسی تجویز کیتی گئی تے صرف تن مہینوں دے اندر افغانستان وچ اک نیا مرکزی بینک بنا کر 2 جنوری 2002 تک اس نئی کرنسی نوں پوری طرح نافذ کر دتا گیا ۔ اسی طرح 20 مارچ 2003 نوں [[عراق]] دی جنگ شروع ہوئی تے اک سال دے اندر اندر عراق وچ نیا مرکزی بینک بنا دتا گیا تے نئی کاغذی کرنسی نافذ کر دی گئی ۔ <ref name="root cause of poverty">{{cite web |url= http://mpra.ub.uni-muenchen.de/27719/1/MPRA_paper_27719.pdf |author= |date= |title = غربت دی اصلی وجہ |website= |publisher= |accessdate=}}</ref> ایہی سب کچھ [[لیبیا]] وچ وی ہویا ۔ لیبیا وچ 1956 توں مرکزی بینک حکومت دی ملکیت وچ سی ۔ جاہل "انقلابیوں" نے محض چند ہفتوں وچ نیا مرکزی بینک بنا دتا جو نجی سی تے امریکی فیڈرل ریزرو دے مالکان دی ملکیت وچ سی ۔ <!-- “Is this the first time a revolutionary group has created a central bank while it is still in the midst of fighting the entrenched political power?” wondered CNBC senior editor John Carney. “It certainly seems to indicate how extraordinarily powerful central bankers have become in our era.” --> لیبیا دے کول 150 ٹن سونا سی جو جنگ دے بعد غائب اے ۔ <ref>{{Cite web |title=عالمی معیشت نوں قذافی دے گولڈ دینار توں بچانا |url=http://tune.pk/video/2823534/saving-the-world-economy-from-gaddafi-gold-dinar |access-date=2016-05-28 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305021607/http://tune.pk/video/2823534/saving-the-world-economy-from-gaddafi-gold-dinar |dead-url=yes }}</ref> <ref>[http://aberdeenvoice.com/2014/03/economic-situation-libya-since-fall-qaddafi/ قذافی دے بعد لیبیا اُتے قیامت] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160501095337/http://aberdeenvoice.com/2014/03/economic-situation-libya-since-fall-qaddafi/ |date=2016-05-01 }}</ref> <!-- US General Wesley Clark (ret.) told Democracy Now (in 2007) that just ten days after ستمبر 11, 2001, another general had told him that the Bush government was planning to invade: Iraq, Libya, Syria, Lebanon, Somalia, Sudan and Iran. What they have in common is that they were not members of banks within the BIS, and most of them have LOTS of oil. Saddam Hussein had agreed with France's President to switch from dollars to Euros in oil trading six months before Bush invaded. --> <ref>[http://havacuppahemlock1.blogspot.com/2013/02/libyas-gold-dinar-oil-for-gold-killed.html تیل دے بدلے سونا ۔ قذافی دی موت دا سبب]</ref> جنگ تے کاغذی کرنسی دا ایہ رشتہ بہت پرانا اے ۔ <ref>{{Cite web |title=جنگ بینکاراں دے لئے منافع بخش ہُندی اے |url=http://www.washingtonsblog.com/2014/04/another-reason-bankers-love-war.html |access-date=2016-05-28 |archive-date=2014-07-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140711102403/http://www.washingtonsblog.com/2014/04/another-reason-bankers-love-war.html |dead-url=yes }}</ref> اگلا ہدف ایران تے شمالی کوریا ہون گے تاکہ اوتھے وی کرنسی اُتے مغربی بینکار اپنا تسلط قائم کر سکیتیاں ۔ <ref>{{Cite web |title=ساری جنگیں بینکاراں دی جنگیں ہُندی نیں |url=http://thearrowsoftruth.com/tag/private-central-banks/ |access-date=2016-05-28 |archive-date=2014-09-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140926054354/http://thearrowsoftruth.com/tag/private-central-banks/ |dead-url=yes }}</ref><br /> [[چین]] دا سنٹرل بینک (پیپلز بینک آف چائنا) پرائیوٹ نہیں بلکہ حکومتی ملکیت وچ اے تے چین نوں کرنسی چھپنے اُتے نہ قرض لینا پیندا اے تے نہ سود دینا پیندا اے ۔ اسی وجہ توں چین اُتے آج کوئی قرضہ نہیں اے تے اسدی معیشت ترقی کر رہی اے ۔ جے چین آئی ایم ایف دا مقروض ہُندا تو اتوں وی کئی ناجاِئز شرائط قبول کرنی پیندیاں ۔ چین اپنی کرنسی نوں float کرنے دا وی شدت توں مخالف اے کیونکہ بہت توں ممالک ایہ غلطی کر دے کنگال ہو چکے نیں ۔ <ref>[http://www.marketoracle.co.uk/Article10605.htm قرض وچ جکڑی غلام دنیا]</ref> اگر چین دے کول [[جوہری ہتھیار]] نہ ہُندے تو عالمی بینکار چین نوں وی کسی تیسری عالمگیر جنگ برپا کر دے اسی طرح تہس نہس کر دیندے جیس طرح کرنسی چھاپندے جرم وچ دوسری جنگ عظیم وچ جرمنی تے جاپان نوں کیتا گیا سی ۔ <br /> امریکی بحرایہ دے اعلیٰ ترین میجر جنرل [[اسمیڈلے بٹلر]] نوں بحرایہ دی تریخ وچ سب توں زیادہ اعزازات ملے ۔ اس نے 1935 وچ اک کتاب لکھی جیسدا عنوان سیWar Is a Racket ۔ اوہ لکھدا اے "جنگ صرف اک ریکٹ ہُندی اے ۔ ریکٹ توں مراد ایسی چیز ہُندی ہےجو ویسا نہیں ہُندی جیسا کہ اکثریت سمجھ رہی ہُندی اے ۔ صرف اندر دے چند لوکاں نوں پتہ ہُندا اے کہ دراصل کیتا ہو رہیا اے ۔ ایہ صرف اس لیئے دی جاندی اے تاکہ اُنہاں چند لوکاں نوں فائدہ پہنچے جےچہ کہ اس وچ لاکھوں لوکاں دا نقصان ہُندا اے ۔ <!-- War is just a racket. A racket is best described, I believe, as something that is not what it seems to the majority of people. Only a small inside group knows what it is about. It is conducted for the benefit of the very few at the expense of the masses. --><!-- I wouldn't go to war again as I have done to protect some lousy investment of the bankers. There are only two things we should fight for. One is the defense of our homes and the other is the Bill of Rights. War for any other reason is simply a racket. -Major General Smedley Butler, USMC, --> <ref>{{Cite web |title=Preemtive war is basically aggression. |url=http://rebootingcapitalism.com/2015/09/21/mini-treatise-on-good-government/#more-1362 |access-date=2016-05-28 |archive-date=2016-05-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160521065230/http://rebootingcapitalism.com/2015/09/21/mini-treatise-on-good-government/#more-1362 |dead-url=yes }}</ref> == کاغذی کرنسی تے غربت == امریکہ دے تیسرے صدر [[ٹامس جیفرسن|تھامس جیفرسن]] نے1788 وچ کاغذی کرنسی دے بارے وچ کہیا سی کہ ایہ محض غربت اے، ایہ صرف رقم دا بھوت اے رقم نہیں اے ۔ {{quote| Paper is poverty. ۔ . it is only the ghost of money, and not money itself|تھامس جیفرسن}} <ref>{{cite web |url=http://paperpoverty.blogspot.com |title=کاغذی غربت |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website=blogspot |publisher= |accessdate=}}</ref> امریکہ دے ساتویں صدر [[اینڈریو جیکسن]] نے فروری 1834 وچ اک تقریر دے دوران کہیا سی "وچ وڈے غور توں مشاہدہ کر رہیا ہوں کہ [[بینک آف یونایٹڈ اسٹیٹ|بنکِ ریاستہائے متحدہ]] کیتا کر رہیا اے ۔ میرے آدمی کافی عرصے توں تیرے اُتے نظر رکھے ہوئے نیں تے اب وچ قائل ہو چکیا ہوں کہ تم لوکاں نے بینک وچ جمع شدہ رقم توں اشیاء خوردونوش اُتے سٹہ کھیلا ۔ جدوں تم جیتے تو تم نے منافع آپس وچ بانٹ لیا ۔ تے جدوں تمنیں نقصان ہویا تو تم نے اتوں بینک دے کھاتے وچ ڈال دتا ۔ تم مینوں دسدے ہو کہ جے وچ تمہارے بینک دا سرکاری اجازت نامہ منسوخ کر دوں تو دس ہزار گھرانے برباد ہو جائینگے ۔ معززین، ہو سکتا اے ایہ درست ہو لیکن ایہ تمہارا گناہ اے ۔ تے جے وچ نے تمنیں اسی طرح کام کرنے دتا تو تم لوگ پچاس ہزار خاندان تباہ کر دو گے تے ایہ میرا گناہ ہو گا ۔ تم لوگ زہریلے سانپوں تے چوروں دا گراوہ ہو تے وچ تمنیں ہر حال وچ ختم کر دے رہوں گا"<ref>{{cite web |url=http://unameitltd.limewebs.com/id20.htm |title=AbolishFiatSlavery |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website=limewebs |publisher= |accessdate= |archive-date=2013-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130224054736/http://unameitltd.limewebs.com/id20.htm |dead-url=yes }}</ref> اگرچہ کانگریس نے بینکِ ریاستہائے متحدہ دی دوبارہ بحالی دا بل منظور کر لیا سی پر بعد وچ اینڈریو جیکسن نے اتوں [[حق استرداد|ویٹو]] کر دتا سی ۔ 30 جنوری 1835 نوں اینڈریو جیکسن اُتے قاتلانہ حملہ ہویا لیکن اس اُتے چلائی گئی دونے گولیاں اتوں نہیں لگیں ۔ امریکہ دے بیسویں صدر [[جیمز گارفیلڈ]] نے کہیا سی کہ جو کوئی وی کسی ملک وچ کرنسی نوں کنٹرول کردا اے اوہ دراصل ساری معیشت تے ساری صنعت دا مالک ہُندا اے ۔ اس صدر نوں صدارت دے ساتویں مہینے وچ 2 جولائی 1881 نوں گولی مار دی گئی سی ۔ کوئی وی حکومت زرِ کثیف نوں پوری طرح کنٹرول نہیں کر سکتی جبکہ کاغذی کرنسی نوں کنٹرول کرنا نہایت آسان ہُندا اے ۔ کاغذی کرنسی نے [[تقسیم دولت]] دا توازن انتہائ حد تک بگاڑ کر [[غربت]] نوں تیزی توں دنیا بھر وچ پھیلا دتا اے ۔ [[دولت]] وڈی سرعت توں محض چند لوکاں دے ہتھوں وچ مرتکز ہُندی جا رہی اے تے طبقۂ وسطی سکڑتا جا رہیا اے ۔ امریکا دے سولہویں صدر [[ابراہام لنکن|ابراھم لنکن]] نے 21 نومبر 1864 نوں اپنے اک خط وچ عین اسی بات دی واضح پیشنگوئ دی سی ۔ {{quote| "وچ دیکھ رہیا ہوں کہ عنقریب اک وڈا بحران آنے والا اے جو مینوں پریشان کر دیتا اے تے وچ اپنے ملک دی حفاظت دے خیال توں لرزنے لگتا ہوں ۔ ۔ ۔ ۔ کارپوریشنوں نوں بادشاہت مل گئی اے تے اعلیٰ سطح اُتے کرپشن آنے والی اے ۔ تے دولت دی طاقت ([[رشوت]]) لوکاں دی سوچ پرحاوی ہو کر اپنا راج جاری رکھنے دی پوری کوشش کرے گی ایتھے تک کہ ساری دولت چند ہتھوں وچ سمٹ جائے اورجمہوریت تباہ ہو جائے ۔ " چند ہی مہینوں بعد 1865 وچ [[ابراہام لنکن|ابراھم لنکن]] نوں گولی مار دی گئی ۔ |لنکن}} {{quote| "I see in the near future a crisis approaching that unnerves me, and causes me to tremble for the safety of our country. Corporations have been enthroned, an era of corruption will follow, and the money power of the country will endeavor to prolong its reign by working upon the prejudices of the people, until the wealth is aggregated in a few hands, and the republic is destroyed.|لنکن}} <ref>{{cite book |last=Shaw |first=H |authorlink= |title=The Lincoln Encyclopedia |url=http://mpra.ub.uni-muenchen.de/27719/1/MPRA_paper_27719.pdf |accessdate= |year=1950 |publisher=Macmillan, NY |location= |isbn= |page=}}</ref> [[مارنوں پولو]] نے کاغذی کرنسی دے بارے وچ لکھیا سی کہ چین دی سلطنت دے بہترین خاندان تباہ و برباد ہو گئے تے عوام دے معاملات کنٹرول کرنے والے نئے لوگ آ گئے تے ملک قتل و غارت گری، جنگ تے انتشار دا شکار ہو گیا ۔ <ref>{{cite web |url=http://dailyreckoning.com/fiat-currency |title=زر فرمان |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website=dailyreckoning |publisher= |accessdate=}}</ref> [[فائل:GoldasPercent.jpg]] == امریکی ڈالر تے فیڈرل ریزرو == 1694 توں پہلے [[انگلستان]] وچ اپنے کول جمع شدہ سونے توں زیادہ دی رسیدیں ( نوٹ ) چھاپنا (یعنی فریکشنل ریزرو بینکنگ) قانوناً جرم سی ۔ [[فرانس]] توں جنگ دی وجہ توں بادشاہ [[ولیم آف آرینج]] شدید مالی مشکلات دا شکار سی ۔ چند امیر سناروں نے بادشاہ نوں 12 لکھ پاونڈ دی خطیر رقم سونے چاندی دی شکل وچ 8 فیصد سود اُتے اس شرط دے نال قرض دینے دا وعدہ کیتا کہ اننیں اپنے کول جمع شدہ سونے توں زیادہ مالیت دی رسیدیں ( نوٹ ) چھاپندا حق دتا جائے ۔ اس طرح 1694 وچ [[ولیم پیٹرسن]] نوں [[بینک آف انگلینڈ|بینکِ انگلستان]] بناون دی اجازت ملی ۔ ایہ حکومت ول توں جعلی نوٹ چھاپندا پہلا اجازت نامہ سی ۔ اسی طرز پہ مئی 1716وچ فرانس وچ جنرل بینک تے دسمبر 1913 وچ امریکا وچ فیڈرل ریزرو (سینٹرل بینک) بنایا گیا ۔ دنیا دے تقریباًًً ہر چھوٹے ملک وچ اوتھے دی کاغذی کرنسی ونیں دی حکومت جاری کردی اے تا کہ حکومتی آمدنی وچ اضافہ ہو پر حیرت دی بات اے کہ دنیا دی سب توں وڈی کاغذی کرنسی یعنی [[امریکی ڈالر]] امریکی حکومت جاری نہیں کردی بلکہ ایہ اک نجی ادارے ول توں جاری ہُندا اے ۔ [[فیڈرل ریزرو]] نوں عام طور اُتے حکومتی ادارہ سمجھا جاندا اے جبکہ حقیقتاً ایہ اک نجی ادارہ اے جو ڈالر چھاپ کر حکومت امریکا نوں نہ صرف قرض دیتا اے بلکہ اس اُتے [[سود]] وی وصول کردا اے ۔ <ref>{{cite web |url=http://whatreallyhappened.com/WRHARTICLES/fedponzi.php |title=غلامو جاگو |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website=whatreallyhappened |publisher= |accessdate=}}</ref> اپنی بے تحاشہ دولت دے باعث یہودیوں دا ایہ ادارہ امریکی حکومت اُتے حکومت کردا اے ۔ <ref>{{cite web |url=http://theunjustmedia.com/Banking%20&%20Federal%20Reserve/The%20Federal%20Reserve%20is%20Privately%20owned.htm |title=بے ایمان میڈیا |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website=theunjustmedia |publisher= |accessdate=}}</ref><ref>{{cite web |url=http://forgingnewparadigms.blogspot.com/2011/11/money-is-slavery-by-proxy.html |title=کاغذی کرنسی غلامی اے |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website=blogspot |publisher= |accessdate=}}</ref><ref>[http://www.ronpaulinstitute.org/archives/featured-articles/2014/ستمبر/14/will-the-swiss-vote-to-get-their-gold-back.aspx امریکی صدارتی امیدوار رون پول دا بیان]</ref> <!-- Just like the US and the EU, Switzerland at the federal level is ruled by a group of elites who are more concerned with their own status, well-being, and international reputation than with the good of the country. --> اس ادارے دے پس پردہ [[روتھشیلڈ]] خاندان دی دولت دا اندازہ پنج ہزار بیلین ڈالر اے جبکہ دنیا دے امیر ترین سمینوں جانے والے شخص [[بل گیٹس]] دی دولت صرف چالیس بیلین ڈالر اے ۔ <ref>{{cite book |last=Rickards |first=James |authorlink= |title=Currency Wars: The Making of the Next Global Crisis |year=2012 |url=https://archive.org/details/currencywarsmaki0000rick_n5y7|accessdate= |publisher=Portfolio Trade |location= |isbn=978-1-59184-556-0 |page=}}</ref> اپنے ناں فیڈرل ریزرو دے برعکس ایہ ادارہ نہ تو فیڈرل اے تے نہ ہی ریزرو ۔ <ref>{{cite web |url=http://financicles.com/regions/north-america/the-federal-reserve-neither-truly-federal-nor-a-full-reserve/ |title=the federal reserve neither truly federal nor a fullreserve |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website=financicles |publisher= |accessdate=}}</ref> <br /> [[فائل:Feeding the FED.JPG|thumb|400px|left|مرکزی بینک جمہوری حکومت دی مدد توں عوام نوں لوٹتے نیں ۔ بادشاہ مرکزی بینکاںنوں کاغذی کرنسی چھاپننہیں دیتا اس لئے مرکزی بینک بادشاہت دے سخت دشمن ہُندے نیں ۔ <ref>{{cite web |url=http://foolscrow.wordpress.com/2011/07/21/beware-the-risen-people-part-1-of-3-global-banking-%E2%80%93-a-criminal-syndicate-of-tyrants-and-thieves/ |title=ڈاکووں تے لٹیروں دا گراوہ |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website=wordpress |publisher= |accessdate=}}</ref>]] [[فائل:The Old Lady of Threadneedle St.png|thumb|360px|left|اک مضحکہ خیز کارٹون جو 1797 وچ جیمز گلرے نے کاغذی کرنسی دے خلاف بنایا سی ۔ نوٹوں دے کپڑے پہنے خزانے اُتے بیٹھی خاتون توں مراد [[بینک آف انگلینڈ]] اے جبکہ مرد [[ولیم پٹ]] اے جو اسوقت [[برطانایہ]] دا وزیر اعظم سی ۔ ]] امریکی صدر [[ٹامس جیفرسن|تھامس جیفرسن]] نے کہیا سی کہ "میرے خیال وچ بینکاری دے ادارے ہماری آزادی دے لئے زیادہ خطرناک نیں بہ نسبت سر پہ کھڑی (دشمن دی) فوج دے" <ref>{{cite web |url=http://www.themoneymasters.com/the-money-masters/famous-quotations-on-banking/ |title=بینکنگ اُتے مشہور اقتباست |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website= |publisher= |accessdate=}}</ref><br /> [[بینک آف انگلینڈ]] دے مالک ناتھن روتھشیلڈ دا کہنا سی کہ مینوں کوئی پرواہ نہیں کہ انگلستان دے تخت اُتے کون سا پُتلا بیٹھا سلطنت چلا رہیا اے ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ جو برطانیا دی کرنسی نوں کنٹرول کردا اے وہی برطانوی سلطنت نوں کنٹرول کردا اے تے ایہ کرنسی وچ کنٹرول کردا ہوں ۔ <ref>{{cite web |url=http://trueworldhistory.info/docs/quotes.html |title=دنیا دی صحیح تریخ |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website=trueworldhistory.info |publisher= |accessdate=}}</ref> امریکی سیکریٹری آف اسٹیٹ [[ہنری کیسنگر]] دا کہنا سی کہ جو خوراک نوں کنٹرول کردا اے اوہ لوکاں نوں کنٹرول کردا اے، جو توانائی نوں کنٹرول کردا اے اوہ سارے براعظموں نوں کنٹرول کردا اے تے جو کرنسی نوں کنٹرول کردا اے اوہ پوری دنیا نوں کنٹرول کردا اے ۔ <ref>{{Cite web |title=Dollar Imperialism |url=http://www.hermes-press.com/dollar_imperialism.htm |access-date=2016-05-28 |archive-date=2014-10-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141013184402/http://www.hermes-press.com/dollar_imperialism.htm |dead-url=yes }}</ref> [[جان ایف کینیڈی|صدر کینیڈی]] نے فیڈرل ریزرو دی اس اجارہ داری نوں محسوس کر دے اس دے خلاف اقدام اٹھانے دی کوشش دی سی ۔ اس نے 4 جون 1963 نوں اک فرمان<ref name="Executive order">{{cite web |url= http://www.presidency.ucsb.edu/ws/index.php?pid=59049&st=&st1= |author= |date= |title = Executive order 11110 |website= |publisher= |accessdate=}}</ref> جاری کیتا سی جیس دے مطابق امریکی حکومت اپنے کول موجود چاندی دے عوض خود امریکی ڈالر چھاپہ کرے گی ۔ امریکا دے ڈالر چھاپنوالے نجی ادارے دے کردا دھرتاوں نے فوراً خطرہ بھانپ لیا تے 22 نومبر 1963 نوں صدر کینڈی نوں اس جیسارت اُتے قتل کروا دتا گیا ۔ <ref name="اٹھ خاندانوں دا بدمعاش گراوہ">{{cite web |url= http://www.globalresearch.ca/the-federal-reserve-cartel-the-eight-families |author= |date= |title = اٹھ خاندانوں دا بدمعاش گراوہ |website= |publisher= |accessdate=}}</ref> <ref>{{cite web |url=http://www.scionofzion.com/federalreserve.htm |title=جھوٹ چوری تے دھوکوں دی تریخ |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website=scionofzion |publisher= |accessdate=}}</ref> قتل توں صرف چھ دن پہلے صدر کینیڈی نے محکمہ خزانہ نوں امریکی ڈالر چھاپنکاحکم دتا سی ۔ <ref name="biblebelievers">{{cite web |url=http://www.biblebelievers.org.au/monie.htm |title=monie |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website=biblebelievers.org.au |publisher= |accessdate= |archive-date=2010-04-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100413115253/http://www.biblebelievers.org.au/monie.htm |dead-url=yes }}</ref> اسوقت پاکستانی نوٹوں دی طرح امریکی ڈالر اُتے وی ادائیگی دا وعدہ لکھیا ہُندا سی ۔ صدر کینیڈی دے قتل دے صرف چار دن بعد فیڈرل ریزرو نے جو نوٹ جاری کیتے ان اُتے ایسا کوئی وعدہ نہ سی ۔ صدر کینیڈی دے قاتل [[لی ہاروے اوسوالڈ]] نوں [[جیک روبی]] نے سرعام قتل کر دتا تے بعد وچ خود جیل وچ بیمار ہو کر مرگیا ۔ ( یا شائید زہر دے دتا گیا) صدر کینیڈی دا اوہ فرمان 9 ستمبر 1987 تک قانون دا حصہ رہیا پر اس اُتے عمل نہ ہویا ۔ اسدے بعد صدر [[رونالڈ ریگن]] نے اتوں منسوخ کر دتا ۔ صدر کینیڈی دے قتل توں لگ بھگ سو سال پہلے مقبول امریکی صدر [[ابراہام لنکن|ابراھم لنکن]] نوں 14 اپریل 1865 نوں وی اسی وجہ توں گولی مار دی گئی سی کہ اس نے کاغذی نوٹ چھاپندا اختیار نجی بینکاںتوں لیکر حکومت دے محکمہ خزانہ نوں دے دتا سی ۔ <ref>[http://iamthewitness.com/books/Andrew.Carrington.Hitchcock/The.History.of.the.Money.Changers.htm منی چینجروں نوں عبادت گاہ توں جبراً باہر کڈن دے چند ہی دنوں بعد حضرت عیسیٰ نوں صلیب اُتے لٹکایا گیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130511113116/http://www.iamthewitness.com/books/Andrew.Carrington.Hitchcock/The.History.of.the.Money.Changers.htm |date=2013-05-11 }}</ref> ماضی وچ لوگ کاغذی کرنسی نوں کئی بار ڈوبتا دیکھ چکے سن تے اس اُتے اتنا اعتبار نہیں کردے سن<ref>[[:en:In God we trust|IN GOD WE TRUST?/ IN GOLD WE TRUST]]</ref> ۔ لوکاں نوں کاغذی کرنسی ول راغب کرنے دے لئے با قاعدہ قوانین بنائے گئے جنہاں دے مطابق کاغذی نوٹ وصول کرنے توں انکار کرنا یعنی دھاتی سکے طلب کرنا جرم قرار دتا گیا سی ۔ <ref>{{cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/334889/Legal-Tender-Act |title=Legal-Tender-Act-1862 |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website=britannica |publisher= |accessdate=}}</ref> لگ بھگ ساڑھے ست سو سال پہلے [[قبلائی خان]] نے وی چین وچ اپنی کاغذی کرنسی نافذ کرنے دے لئے ایسا ہی قانون بنایا سی کہ جو کوئی وی اسدے ملک وچ ایہ کرنسی قبول کرنے توں انکار کرے گا اتوں قتل کر دتا جائے گا ۔ <ref name="کرنسی دے بدلتے روپ" /> امریکہ دے اس متنازع قانون نوں اٹھ سال بعد ہی 1870 وچ چیف جیسٹس [[سالمن پی چیز|سالمن چیز]] نے امریکی آئین دے خلاف قرار دتا ۔ امریکی صدر [[اولیسس ایس گرانٹ|الیسیز گرانٹ]] نے اسی دن دو نئے جج بھرتی کیتے جنہاں نے مخالفت وچ ووٹ دے کر چیف جیسٹس دے فیصلے نوں پلٹ دتا ۔ <ref>{{cite web |url=http://supreme.justia.com/cases/federal/us/79/457/case.html |title=Legal Tender Cases – 79 U.S. 457 (1870) |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website=supreme.justia.com |publisher= |accessdate=}}</ref> 1930 وچ امریکی [[معیشت]] سخت [[کساد بازاری]] دا شکار سی ۔ فیڈرل ریزرو نے کرنسی دی فراہمی بڑھانے دی بجائے کم کر دی سی ۔ ڈالر دی گرتی ہوئی قیمت دیکھدے ہوئے بینکاںتوں کاغذی کرنسی دے بدلے اپنا سونا چاندی واپس لینے دا رجحان آہستہ آہستہ بڑھتا جا رہیا سی ۔ امریکی صدر [[فرینکلن ڈی روزویلٹ|روزویلٹ]]، جو اک بینکار خاندان توں تعلق رکھدا سی، نے 4 مارچ 1933 نوں امریکا وچ اپنی صدارت دا آغاز کیتا تے دوسرے ہی دن توں 9 دنوں دے لئے بینک دی تعطیلات دا اعلان کیتا تا کہ لوگ فیڈرل ریزرو توں اپنا سونا نہ نکلوا سکیتیاں ۔ صدر روزویلٹ سونے دی قیمت بڑھانا چاہندا سی لیکن اس طرح سارا منافع عوام دی جیب وچ چلا جاندا تے حکومت نوں کچھ نہ ملدا<!-- If he increased the price of gold while Americans owned it, the profit would go to the citizens, not the U.S. Treasury. He knew that he had to lie to the American people about his intentions in order to pull off the theft of the century. --><ref>[http://www.neptuneglobal.com/lies-damned-lies-and-central-bank-forecasts-james-rickards/ Lies, Damned Lies, and Central Bank Forecasts] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305173610/http://www.neptuneglobal.com/lies-damned-lies-and-central-bank-forecasts-james-rickards/ |date=2016-03-05 }}</ref> ۔ اس لیئے 5 اپریل 1933 نوں، یعنی صرف اک مہینے بعد [[فرینکلن ڈی روزویلٹ|روزویلٹ]] نے اک صدارتی فرمان<ref>{{cite web |url=http://www.presidency.ucsb.edu/ws/index.php?pid=14611 |title=34 – Executive Order 6102 |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website=ucsb.edu |publisher= |accessdate=}}</ref> جاری کیتا جیسدے تحت امریکی شہریوں نوں 100 ڈالر توں زیادہ مالیت دا سونا رکھنے اُتے پابندی عائید ہو گئی تے اوہ اپنا زائد سونا فیڈرل ریزرو (جو اک پرائیوٹ ادارہ اے) نوں اک مہینے دے اندر اندر بحساب 20.67 ڈالر فی ٹرائے اونس بیچنے اُتے مجبور ہو گئے ۔ خلاف ورزی دی سزا دس ہزار ڈالر جرمانہ یا / تے دس سال قید سی ۔ اس زمانے دے دس ہزار ڈالر مئی ء2011 دے حساب توں سوا ست لکھ ڈالر دے برابر سن (بلحاظ سونے دی قیمت) ۔ اس زمانے وچ امریکا وچ سونے دے سکّے چلتے سن جننیں لوکاں توں لے کر فیڈرل ریزرو نے کاغذ دے نوٹ تھما دیے ۔ جدوں لوکاں دا سونا ہتھیا لیا گیا تو اگلے سال سونے دی سرکاری قیمت 20.67 توں بڑھا کر 35 ڈالر فی اونس کر دی گئی ۔ اک اندازہ دے مطابق اسطرح 8000 ٹن سونا لوکاں توں چھن گیا<ref name="china-bullion-gold-silver-and-silk">{{cite web |url=http://2ndlook.wordpress.com/2007/11/26/china-bullion-gold-silver-and-silk/ |title=china-bullion-gold-silver-and-silk |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website=wordpress |publisher= |accessdate=}}</ref> ۔ اسدے چند دن بعد 23 مئی 1933 نوں کانگرس دے اک رکن [[مک فیڈن]] نے فیڈرل ریزرو تے محکمہ خزانہ دے کئی اعلیٰ عہدیداران دے خلاف اربوں ڈالر دے غبن دے الزامات عائد کیتے لیکن معاملہ دبا دتا گیا تے ان الزامات دا آج تک جواب نہیں دتا گیا اے ۔ <ref name="biblebelievers" /> میک فیڈن اُتے دو بار قاتلانہ حملہ ہویا پر اوہ بچ نکلا ۔ 1936 وچ اوہ پراسرار موت مارا گیا ۔ 8 نومبر 2002 نوں فیڈرل ریزرو دے گورنر [[بین برنیندی|بن برناندے]] نے جامعہ شکاگو وچ اک تقریر دے دوران ایہ تسلیم کیتا کہ 1930 دے [[کساد عظیم]] دی اصل وجہ فیڈرل ریزرو سی ۔ <ref>{{cite web |url=http://www.federalreserve.gov/boarddocs/speeches/2002/20021108/default.htm |title=بن برناندے دی تقریر |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website=federalreserve.gov |publisher= |accessdate=}}</ref> 31 دسمبر 1974 نوں امریکیوں نوں سونا رکھنے دی اجازت دوبارہ دے دی گئی ۔ <ref>{{cite web |url=http://www.nma.org/pdf/gold/gold_history.pdf |title=سونے دی تریخ |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website=nma |publisher= |accessdate=}}</ref> فیڈرل ریزرو دے کول موجود 8133.5 ٹن [[سونا|سونے]] دی پچھلے 60 سال توں کوئی [[تنقیح|جانچ پیندال]] نہیں ہوئی اے ۔ <ref name="wordpress">{{cite web |url= http://littlealexinwonderland.wordpress.com/2010/08/31/ron-paul-audit-government-gold-reserves |author= |date= |title = Ron Paul |website= |publisher= |accessdate=}}</ref> ایہ وی واضح نہیں اے کہ اس سونے دے مالکان کون کون نیں<ref>[http://rt.com/op-edge/gold-manhattan-new-york-594/ دوسروں دے سونے توں سینٹرل بینکنگ]</ref> ۔ [[جرمنی]] دا 1500 ٹن سونا فیڈرل ریزرو دے کول بطور امانت رکھیا ہویا اے جتوں اب فیڈرل ریزرو واپس کرنے اُتے آمادہ نہیں ۔ <ref>[http://usawatchdog.com/fed-they-do-not-have-any-more-gold-paul-craig-roberts/ فیڈرل ریزرو دا سونا ختم ہو گیا؟]</ref> اعداد و شمار دسدے نیں کہ چین دا وی گھٹ توں گھٹ 600 ٹن سونا فیڈرل ریزرو دے کول محفوظ اے ۔ <ref name="ingoldwetrust.ch" /> 1981 وچ امریکی صدر [[رونالڈ ریگن]] نے اک گولڈ کمیشن تشکیل دتا تاکہ معلوم ہو سکے کہ امریکی حکومت دے کول کتنا سونا موجود اے ۔ اس کمیشن نے تحقیقات کر دے دسیا کہ امریکی حکومت دے کول کوئی سونا نہیں اے ۔ [[فورٹ نوکس]] وچ محفوظ سونا تو فیڈرل ریزرو دے کول [[رہن]] رکھیا گیا اے جو قرضہ واپس کرنے اُتے ہی ملے گا ۔ <!-- He appointed a group called The Gold Commission. They found that the US Treasury owned no gold at all. All the Fort Knox gold remaining is now being held as collateral by the Federal Reserve against the national debt. Using credits made from nothing. The Fed had robbed the largest treasure of gold on earth. --> <ref>{{Cite web |title=The history of Money |url=http://holland4mpe.com/2014/03/19/the-history-of-money/ |access-date=2016-05-28 |archive-date=2015-08-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150830054131/http://holland4mpe.com/2014/03/19/the-history-of-money/ |dead-url=yes }}</ref> شبہ کیتا جاندا اے کہ مرکزی بینکاں دے کول اب اتنا سونا نہیں بچا اے جتنا کہ اوہ دعویٰ کردے نیں ۔ <ref>[http://www.caseyresearch.com/articles/now-is-the-time-to-buy-gold ایہ سونا خریدنے دا صحیح وقت اے] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160311015824/https://www.caseyresearch.com/articles/now-is-the-time-to-buy-gold |date=2016-03-11 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://sprottglobal.com/markets-at-a-glance/maag-article/?id=6590 |title=کیتا مرکزی بینکاں دے کول واقعی سونا بچا اے؟ |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website=sprottglobal |publisher= |accessdate= |archive-date=2014-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141015105824/http://sprottglobal.com/markets-at-a-glance/maag-article/?id=6590 |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://silverdoctors.com/alasdair-macleod-physical-gold-vs-gaper-gold-waiting-for-the-dam-to-break/ |title=کاغذی سونے دا بند ٹوٹنے والا اے |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website= |publisher= |accessdate=}}</ref> <ref>{{Cite web |title=وال اسٹریٹ ڈیلی- فورٹ نوکس/ |url=http://www.wallstreetdaily.com/2013/07/16/fort-knox-gold/ |access-date=2016-05-28 |archive-date=2014-02-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140219125633/http://www.wallstreetdaily.com/2013/07/16/fort-knox-gold/ |dead-url=yes }}</ref> فیڈرل ریزرو پہلے تو ہر سال ایتوں اعداد و شمار جاری کردا سی جیس توں پتہ چل سکے کہ اس نے کتنے ڈالر چھاپے نیں ۔ جےچہ کہ ایہ اعداد و شمار شاعر وی شک و شبہ توں بالاتر نہیں راے لیکن اب اس ادارے نے اعداد و شمار جاری کرنے توں ہی صاف انکار کر دتا اے ۔ دوسرے الفاظ وچ ہماری مرضی ہم جتنے چانیں ڈالر چھاپیں ۔ تم کون ہُندے ہو پوچھنے والے؟ {| class="wikitable" |- ! سنہ ! جاری شدہ امریکی ڈالر M3 <br /> بیلین ڈالر وچ ! امریکی حکومت اُتے قرضہ<br /> ارب ڈالر وچ<ref>{{cite web |url=http://www.usdebtclock.org/ |title=امریکی حکومت اُتے قرضیاں دی تازہ ترین صورتحال |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website= |publisher= |accessdate=}}</ref> |- |1960 | 315.2 |290.2 |- |1970 |677.1 |389.2 |- |1980 |1995.5 |930.2 |- |1990 |4154.6 |3233.3 |- |2000 |7117.7 |5674.2 |- |2005 |10,191.4 |8,170.4 |- |2007 |اعداد جاری نہیں کیتے گئے |10,245.2 |- |2010 |اعداد جاری نہیں کیتے گئے |14,025 |- |16 نومبر2011 |اعداد جاری نہیں کیتے گئے |15,000 |- |17 اکتوبر 2013 |اعداد جاری نہیں کیتے گئے |17,040 |- |3 فروری2016 |اعداد جاری نہیں کیتے گئے |19,000 |} فیڈرل ریزرو دے کول موجود 8133.5 ٹن [[سونا|سونے]] دی کل مالیت 291.3 ارب ڈالر اے (30 ستمبر 2015 دی قیمت) جبکہ صرف چین دے عوام دے کول 1850 ارب ڈالر دے مساوی رقم بینکاں دے سیونگ اکاونٹ وچ جمع ہو چکی اے<ref>[http://news.goldseek.com/GoldSeek/1461954811.php پیپلز بینک آف چائینا دے گورنر Zhou Xiaochuan دا بیان]</ref> ۔ کاغذی کرنسی دی گرتی ہوئی قوت خرید تے بڑھتے ہوئے عدم اعتماد دی وجہ توں جے چینی عوام اپنی بچت دا صرف پانچواں حصہ سونے دی شکل وچ محفوظ کرنے دا فیصلہ کرو تو امریکا تے برطانیا دے سینٹرل بینک بالکل کنگال ہو جائیں گے ۔ <br /> امریکی حکومت اُتے قرضے 19,000 ارب ڈالر توں زیادہ ہو چکے نیں ۔ صاف ظاہر اے کہ امریکی حکومت شاعر وی ایہ قرض ادا نہیں کر سکتی<!-- no debt can ever be paid with debt --> (قرض شاعر مزید قرض توں ادا نہیں ہُندا) ۔ تے نہ ہی فیڈرل ریزرو شاعر اتنی رقم دا مالک رہیا سی جو اس نے قرض دی اے ۔ فیڈرل ریزرو نے ایہ ساری رقم چھاپ کر قرض دی اے ۔ سوال ایہ پیدا ہُندا اے کہ جے فیڈرل ریزرو ایہ ساری رقم چھاپ سکتا اے تو امریکی حکومت خود کیوں نہیں چھاپ لیتی؟ جے حکومت خود چھاپے تو نہ قرض ادا کرنا پڑے گا نہ سود دینا پڑے گا ۔ اسدی وجہ سو سال پرانا تے دھودے توں بنایا گیا اک غلط قانون اے جیس دے مطابق صرف فیڈرل ریزرو نوں کرنسی چھاپندا اختیار دتا گیا اے(دیکھیئے [[جزیرہ جیکل دا عفریت]]) تے جو کوئی وی اس قانون دی منسوخی دی بات کردا اے اتوں ہمیشہ دے لئے خاموش کرا دتا جاندا اے ۔ ایتوں ہی کالے قوانین برطانیا فرانس تے جرمنی وچ وی پہلے ہی توں موجود نیں جو صرف پرائیوٹ سینٹرل بینکاںنوں نوٹ چھاپندا حق دیندے نیں ۔ <br /> امریکی حکومت نے 2013 وچ اپنے اس سارے قرضیاں اُتے 2.4 فیصد سود ادا کیتا اے یعنی 416 ارب ڈالر عوام توں بطور اضافی ٹیکس وصول کر دے فیڈرل ریزرو دے مالکان نوں بطور ذاتی منافع ادا کیتا اے جبکہ اسی سال ڈیفنس دا بجٹ 640 ارب ڈالر سی ۔ <ref>[http://www.marketoracle.co.uk/Article47070.html Gold Market and the Interest Rate Trap] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170714001441/http://www.marketoracle.co.uk/Article47070.html |date=2017-07-14 }}</ref> یعنی جے ایہ صرف نوٹ چھاپندا معاوضہ اے تو پھر ایہ کروڑاں گنا زیادہ اے ۔ خیال راے کہ 416 ارب ڈالر دی رقم پاکستان دے 2012–2013 دے بجٹ دا 6 گنا اے ۔ <ref>[[:en:US debt|امریکی قرضے ۔ انگریزی ویکیپیڈیا اُتے]]</ref> ۔ اس طرح عوام دی دولت نوں امیر بینکاراں تک منتقل کرنے وچ جمہوری حکومت کلیدی کردار ادا کردی اے ۔ جے سینٹرل بینک سرکاری ملکیت وچ ہوں تو عوام اس اضافی ٹیکس توں با آسانی بچ سکدے نیں ۔ فیڈرل ریزرو دا کہنا اے کہ اب اس دے کول جمع شدہ سونے دی مالیت دے اعتبار توں ڈالر چھاپندی ضرورت نہیں رہی اے بلکہ اوہ [[معاشیات|اقتصادی سرگرمی]] دے لحاظ توں ڈالر چھاپ رہیا اے ۔ <br /> ڈالر چھاپ چھاپ کر ہُندی ایہ عیاشی دیکھ کر [[یورپ]] والوں نوں وی مزے لوٹنے دا خیال آیا ۔ چونکہ [[یورپ]] دا کوئی ملک اتنا مضبوط نہیں سی کہ اکیلا امریکی ڈالر دا مقابلہ کر سکے اس لئے انہاں نے مل کر [[یورو]] جاری کیتا جیسدے بعد ڈالر دی اجارہ داری وچ قدرے زوال آیا ۔ یورو نوں اصل سہارا [[جرمنی]] دے مضبوط [[ڈوئچے مارک|مارک]] توں ملا اے ۔ یورپ دے صرف دو ممالک ([[ناروے]] تے [[برطانایہ]]) خاطر خواہ مقدار وچ [[خام تیل]] دی پیداوار رکھدے نیں تے ان دونے ممالک نے یورو کرنسی نہیں اپنائی ۔ {{Reserve currencies}} [[فائل:Reserve currencies.svg|left|thumb|300px|عالمی کرنسی دی فیصدی]] == مقداری تسہیل (Quantitative Easing) == {{Main|مقدارایہ سہل}} 2007 توں شروع ہونے والے زبردست مالی بحران<ref>{{cite web |url=http://www.usfn.org/AM/Template.cfm?Section=USFN_E_Update&Template=/CM/HTMLDisplay.cfm&ContentID=20609 |title=Global Financial Crisis Timeline: 2007–2012 |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website=usfn.org |publisher= |accessdate= |archive-date=2018-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226070506/https://www.usfn.org/404.aspx?404&http%3A%2F%2Fwww.usfn.org%3A80%2FAM%2FTemplate.cfm%3FSection=USFN_E_Update&Template=%2FCM%2FHTMLDisplay.cfm&ContentID=20609%20 |dead-url=yes }}</ref> نے امریکا تے یورپ نوں ہلا کر رکھ دتا اے تے ان ممالک دی معیشتوں دے بالکل بیٹھ جانے دا خطرہ ہو گیا اے ۔ ڈر اس بات دا وی اے کہ لوکاں دا کاغذی کرنسی توں اعتبار ہی نہ اٹھ جائے جیسا کہ سونے دی ودھدیہوئی قیمتوں توں اندازہ ہو رہیا اے ۔ ستمبر 2008 دے وسط وچ امریکا دے 13 وڈے مالیاتی اداروں وچ توں 12ادارے صرف دو ہفتوں وچ ڈوبنے دے نزدیک پہنچ چکے سن ۔ <ref>[http://blogs.wsj.com/economics/2014/08/26/2008-meltdown-was-worse-than-great-depression-bernanke-says/ Bernanke: 2008 Meltdown Was Worse Than Great Depression]</ref> امریکا وچ فیڈرل ریزرو ، انگلستان وچ بینک آف انگلینڈ ، یورپ وچ یورپی مرکزی بینک تے جاپان وچ بینک آف جاپان نے کاغذی کرنسی وڈی مقدار وچ چھاپ کر دوسرے بینکاںتوں مال خریدنا شروع کر دتا اے تا کہ زیر گردش نوٹوں دی تعداد وچ اضافہ ہو تے معیشت رواں راے ۔ اس حکمت عملی نوں "مقداری تسہیل" <ref>{{cite news |title=QE3: What is quantitative easing? And will it help the economy? |author= |url=http://www.washingtonpost.com/blogs/wonkblog/wp/2012/09/13/qe3-what-is-quantitative-easing-and-will-it-help-the-economy/ |newspaper=بلاگ واشنگٹن پوسٹ |date= |accessdate=}}</ref> <ref name="Quantitative easing explained">{{cite web |url= http://www.youtube.com/watch?v=PTUY16CkS-k |author= |date= |title = یو ٹیوب اُتے اس فلم نوں اک سال وچ تقریباً 50 لکھ لوکاں نے دیکھا |website= |publisher= |accessdate=}}</ref> دا ناں دتا گیا اے ۔ {| class="wikitable" |- !colspan="2" style="background:#ffdead;"| مقداری تسہیل دی ابتدا |- ! ملک !! کب شروع ہوئی |- | [[جاپان]] || 2001 |- | [[متحدہ امریکہ]]|| 2008 |- | یورپی سینٹرل بینک|| 2015 |} امریکہ وچ پہلی مقداری تسہیل نومبر 2008 توں مئی 2010 تک جاری رہی ۔ دوسری مقداری تسہیل نومبر 2010 توں جون 2011 تک جاری رہی ۔ تیسری مقداری تسہیل 13 ستمبر 2012 توں شروع کیتی گئی اے جیس وچ شروع وچ ہر ماہ 40 ارب ڈالر چھاپے گئے لیکن بعد وچ ہر ماہ 85 ارب ڈالر چھاپے جانے لگے ۔ <ref>{{cite news |title=the-fed-should-stop-paying-banks-not-to-lend |author= |url=http://economix.blogs.nytimes.com/2012/07/31/the-fed-should-stop-paying-banks-not-to-lend/ |newspaper=نیویارک ٹائمز |date= |accessdate=}}</ref> یعنی ہر گھنٹے وچ ساڑھے گیارہ کروڑ ڈالر ۔ ایہ مقدار دنیا بھر وچ ہر گھنٹے وچ بازیاب ہونے والے [[سونا|سونے]] دی مالیت توں دس گنا زیادہ اے ۔ دنیا دی دوسری کاغذی کرنسیاں اس دے علااوہ نیں ۔ دسمبر 2008 توں دسمبر 2013 تک دے پنج سالوں وچ دنیا بھر وچ کاغذی کرنسی وچ ہونے والا اضافہ 35 فیصد توں زیادہ اے ۔ <ref>{{Cite web |title=سی آئی اے ۔ فیکٹ بُک |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/xx.html |access-date=2016-05-28 |archive-date=2010-01-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100105171656/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/xx.html |dead-url=yes }}</ref> امریکا وچ تیسری مقداری تسہیل 29 اکتوبر 2014 تک جاری رہی ۔ ایہ مرکزی بینک اپنے صوابدیدی اختیارات استعمال کردے ہوئے [[فیڈرل ریزرو|وفاقی ذخائر]] دی [[شرح سود]] (Federal Fund Rate) وچ اضافہ نہیں ہونے دے راے جو [[ٹیلر دا اصول|ٹیلر دے اصول]] دے مطابق نوٹ زیادہ چھاپندا قدرتی نتیجہ ہُندا اے ۔ اندازہ اے کہ امریکا وچ 5 ٹریلین ڈالر اس عرصہ وچ [[مقدارایہ سہل|مقداری تسہیل]] دے ناں اُتے چھاپے گئے ۔ ایہ اتنی وڈی مقدار اے کہ بچے بوڑھے سمیت ہر امریکی نوں 17000 ڈالر دیے جا سکدے سن<ref>{{cite web |url=http://www.theblaze.com/stories/is-gold-money-ron-paul-grills-bernanke-on-fed-policies/ |title=Bernanke-on-fed-policies |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website=theblaze |publisher= |accessdate= |archive-date=2018-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226070454/https://www.theblaze.com/stories/is-gold-money-ron-paul-grills-bernanke-on-fed-policies/%20 |dead-url=yes }} تے اس طرح حاصل ہونے والا معیشت نوں بڑھاوا زیادہ نمایاں وی ہُندا ۔</ref> ۔ 85 ارب ڈالر ماہانہ دی رقم توں دو کروڑ لوکاں نوں سالانہ 50,000 ڈالرتنخواہ دے کر کوئی ملازمت دی جا سکتی اے تے بے روزگاری وڈی آسانی توں ختم دی جا سکتی اے پر امریکا وچ بے روزگاری وچ پھر وی اضافہ ہو رہیا اے ۔ اتنی رقم توں امریکا دا ہر طالب علم چار سال یونیورسٹی وچ پڑھ سکتا اے یا دنیا توں بھوک 30 دفعہ ختم دی جا سکتی اے ۔ پر ایہ ساری رقم عوام تک نہیں پہنچ رہی بلکہ بینکاراں نوں مزید امیر بنا رہی اے ۔ <ref>[http://www.24hgold.com/english/news-gold-silver-gold-price-is-going-higher-whether-or-not-fed-tapers.aspx?article=4493362478G10020&redirect=false&contributor=Jason+Hamlin&mk=1 امریکا وچ بیروزگاری 23 فیصد]</ref> <ref>{{Cite web |title=تخلیق شدہ ڈالروں اُتے دھول جم رہی اے |url=http://www.washingtonsblog.com/2013/06/81-5-of-money-created-through-quantitative-easing-is-sitting-there-gathering-dust-instead-of-helping-the-economy.html |access-date=2016-05-28 |archive-date=2013-12-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131223195502/http://www.washingtonsblog.com/2013/06/81-5-of-money-created-through-quantitative-easing-is-sitting-there-gathering-dust-instead-of-helping-the-economy.html |dead-url=yes }}</ref> مرکزی بینکاںدا تخلیق کردہ ایہ سرمائایہ صرف [[اسٹاک مارکیٹ]] وچ تیزی لا رہیا اے ۔ <ref>[http://www.dollarsandsense.org/archives/2014/0514orr.html اسٹاک مارکیٹ یا کیسینو؟]</ref> <br /> اگر [[جی ڈی پی]] دی بجائے وصول ہونے والے ٹیکس توں موازنہ کیتا جائے تو [[جاپان]] دے قرضے 900 فیصد،[[یونان]] دے 500 فیصد تے امریکا دے 400 فیصد ہو چکے نیں ۔ <ref>[http://www.internationalpolicydigest.org/2015/02/09/rising-government-debt-next-global-recession/ Rising Government Debt and the Next Global Recession]</ref> منطتقی بات ایہ اے کہ جے زبوں حال معیشت دے لئے مقداری تسہیل اتنی ہی کارآمد چیز اے تو اتوں مستقل بنیادوں اُتے کیوں نہیں اپنا لیا جاندا ؟ صرف برے وقت وچ ہی کیوں اس توں استفادہ کیتا جاندا اے؟ وجہ صاف اے کہ مقداری تسہیل توں ملنے والا سہارا عارضی ہُندا اے تے بعد وچ اسدی قیمت زبردست افراط زر ( مہنگائ ) دی شکل وچ چکانی پیندی اے ۔ <!-- “Devaluation and currency wars never produce either the growth or the jobs that are promised, but they reliably produce inflation.” --> <ref>[http://www.sbp.org.pk/research/bulletin/2012/vol-8-1/bookreviewzeb.pdf اگلے عالمی بحران دا بننا ۔ جیمز ریکارڈز] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131102042344/http://www.sbp.org.pk/research/bulletin/2012/Vol-8-1/bookreviewzeb.pdf |date=2013-11-02 }}</ref> نجی شعبے دے قرض نہ لینے دے باوجود امریکا قانونی ضرورت توں 15 گنا زیادہ تے جاپان 26 گنا زیادہ ریزرو بنا چکیا اے ۔ <!-- there is no reason why they should work at a time of no borrowers, excess reserves created by the central bank now amount to $2.3trn in the US, or 15 times the level of statutory reserves, and to ¥222trn in Japan, or fully 26 times statutory reserves. --><ref>[http://www.zerohedge.com/news/2016-03-04/there-no-clear-way-out-richard-koo-says-price-qe-has-yet-be-paid The Price For QE Has Yet To Be Paid"]</ref> دنیا دے وڈے وڈے مرکزی بینکاں دے مالکان حکومتاں دی مدد توں عوام نوں نچوڑ راے نیں ۔ <ref name="root cause of poverty"/> <ref>{{cite web |url=http://www.ritholtz.com/blog/2012/01/living-in-a-qe-world/ |title=دنیا دے اٹھ سب توں وڈے مرکزی بینک تے اندا کاغذی کرنسی چھاپنا |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website=ritholtz |publisher= |accessdate=}}</ref> نوبل انعام یافتہ امریکی ماہر معاشیات [[ملٹن فریڈمان|ملٹن فریڈمین]] دا کہنا سی کہ آج دا ناقابل حل معاشی مسئلہ ایہ اے کہ فیڈرل ریزرو توں کیتوں جان چھڑائ جائے ۔ <!-- Unjust redistribution (Cantillon effect): the effect describes the fact that newly created money is neither uniformly nor simultaneously distributed in the population. Monetary expansion is therefore never neutral. There is a permanent transfer of wealth from later to earlier receivers of new money. --> مقداری تسہیل دے موجد پروفیسر رچرڈ ورنر دا بیان اے کہ سینٹرل بینک جان بوجھ کر اپنے ملک وچ غربت بڑھاتے نیں تاکہ اُنہاں قانونی تے معاشی تبدیلیوں دا جواز بن سکے جو غیر ملکیوں نوں ملک لوٹنے دیں ۔ central banks intentionally impoverish their host countries to justify economic and legal changes which allow looting by foreign interests.<ref>[http://www.zerohedge.com/news/2016-02-11/central-banks-are-trojan-horses-looting-their-host-nations Central Banks Are Trojan Horses, Looting Their Host Nations]</ref> == کاغذی کرنسی دا انجام == مشہور فرانسیسی فلاسفر [[والٹیئر|وولٹیر]] دا کہنا سی کہ کاغذی دولت انجام کار اپنی اصلی قدر تک پہنچتی اے جو صفر اے ۔ دنیا دی 775 کاغذی کرنسیوں وچ توں 599 ڈوب چکی نیں ۔ <ref>{{cite web |url=http://dollardaze.org/blog/?post_id=00405 |title=دھندلا ڈالر |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website=dollardaze.org |publisher= |accessdate=}}</ref><ref>[http://www.deeneislam.com/ur/horiz/halate_hazra/2267/article.php?CID=2267 کاغذی کرنسی ڈوبنے والی اے ۔ اردو وچ]</ref> سن 2008 وچ [[آئس لینڈ]] دا سینٹرل بینک فیل ہو گیا جیس دے نتیجے وچ امریکا تے یورپ وچ اک وڈا مالیاتی بحران آیا ۔ بحران توں محض چند دن پہلے امریکی ٹریژری دے سیکریٹری پالسن نے یقین دہانی کرائی سی کہ ہماری معیشت دی بنیاد بہت مضبوط اے ۔ <!-- "Our economy has got very strong long-term fundamentals. And you know, your policy-makers and regulators here – we're very vigilant." --> 2010 وچ [[آئرلینڈ]] تے 2013 وچ [[قبرص دے بینکاںدا بحران، 2012-13ء|قبرص]] دے سینٹرل بینک فیل ہو گئے ۔ فیل ہونے توں کچھ ہی دن پہلے حکام نے stress tests دے بعد اننیں محفوظ قرار دتا سی ۔ <!-- Recent stress tests failed to notice the impending collapse, not just of one but of three national banking systems: Iceland in 2008, Ireland in 2010 and Cyprus in 2013, all of which collapsed shortly after being signed off as safe by regulatory stress tests. --><ref>[http://www.adamsmith.org/blog/money-banking/why-the-bank-of-england-should-end-its-stress-tests-no-stress-report-in-a-nutshell/ stress tests merely hide that fact]</ref><br /> دسمبر 2014 دے وسط وچ روس دے سینٹرل بینک نے اچانک اپنی [[شرح سود]] 10.5 توں بڑھا کر 17 فیصد کر دی ۔ سوئزرلینڈ دے سینٹرل بینک نے کئی یقین دہانیوں دے باوجود کہ اوہ کرنسی peg نہیں ٹوٹنے دے گا، اچانک کرنسی پیگ توڑ دتا جیس توں فرانک دی قیمت یکدم بڑھ گئی جیسدی وجہ توں ہنگری تے آسٹریا دے بہت توں لوگ اپنے گھر دا قرضہ چُکانے دے قابل نہ راے کیونکہ ان دا قرض سوئس فرانک وچ لیا گیا سی ۔ چین دے سینٹرل بینک نے 2015 وچ اپنی کرنسی دی قیمت غیر متوقع طور اُتے 3 فیصد گرا دی ۔ فیڈرل ریزرو نے 9 سالوں دے بعد آخر کار 16 دسمبر، 2015ء نوں [[شرح سود]] وچ اضافہ کیتا پر صرف 0.25 فیصد ۔ جون 2014توں [[یورپیئن سینٹرل بینک]] نے شرح سود منفی کر رکھی اے<ref>[https://www.ecb.europa.eu/stats/monetary/rates/html/index.en.html Key ECB interest rates]</ref> ۔ [[ڈنمارک]] تے [[سوئزرلینڈ]] وچ وی شرح سود منفی ہو چکی اے ۔ [[سوئیڈن]] نے 12 فروری 2015 نوں شرح سود منفی کر دی تے 18 مارچ 2015 نوں شرح سود منفی 0.1 توں گرا کر منفی 0.25 فیصد کر دی ۔ <ref>[http://www.economist.com/blogs/economist-explains/2015/02/economist-explains-15?fsrc=scn/te/te/ee/whynegativeinterestrateshavearrived The Economist]</ref> [[جنوبی افریقہ]] دے سینٹرل بینک نے تسلیم کر لیا اے کہ اوہ [[کرنسیوں دی جنگ]] (currency war) وچ بے بس ہو چکیا اے ۔ <!-- S.AFRICA GOVERNOR KGANYAGO SAYS NO AMOUNT OF CENTRAL BANK INTERVENTION WOULD STEM MARKET-DRIVEN RAND MOVES. --> [[وینیزویلا]] وچ آئی ایم ایف دے مطابق صرف 2015 وچ 159 فیصد افراط زر ہویا<ref>{{Cite web |title=Venezuela struck by runaway Inflation |url=http://nsnbc.me/2015/10/20/venezuela-struck-by-runaway-inflation/ |access-date=2016-05-28 |archive-date=2015-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151022034954/http://nsnbc.me/2015/10/20/venezuela-struck-by-runaway-inflation/ |dead-url=yes }}</ref> ۔ 17 فروری 2016 نوں وینیزویلا وچ پٹرول دی قیمت وچ 60 گنا اضافہ کر دتا گیا ۔ اوتھے پٹرول دی سابقہ قیمت پچھلے 20 سال توں برقرار سی ۔ جرمنی دے [[ڈوئیچے بینک]] دے کول 55 ارب یورو دے derivatives جمع ہو چکے نیں جو جرمنی دی جی ڈی پی توں وی 20 گنا زیادہ نیں ۔ جے ایہ بینک فیل ہُندا اے تو حکومت لئی اتوں بیل آوٹ کرنا ناممکن اے ۔ <ref>[http://www.zerohedge.com/news/2016-02-07/deutsche-bank-signaling-new-banking-crisis کیتا ڈوئیچے بینک دی حالت زار کسی نئے بینک کرائسس دا اشارہ دے رہی اے؟]</ref> <!-- Keep in mind the exposure of Deutsche Bank to its derivatives portfolio is a stunning 55B EUR, which is almost 20 times (yes, twenty times) the GDP of Germany and roughly 5 times the GDP of the entire Eurozone! --> ایہ صورتحال ظاہر کردی اے کہ اب کنٹرول مرکزی بینکاں دے ہتھ توں نکلتا جا رہیا اے<ref>[http://www.zerohedge.com/news/2015-11-27/one-one-central-banks-are-losing-control One by One the Central Banks Are Losing Control]</ref> ۔ <br /> 29 جنوری، 2016ء نوں جاپان دے مرکزی بینک نے وی شرح سود گرا کر منفی 0.1 فیصد کر دی اے حالانکہ صرف اٹھ دن پہلے اس نےپارلیمنٹ وچ بیان دتا سی کہ ایسا کوئی ارادہ نہیں اے<!-- “When it gets serious, you have to lie.” --><ref>[http://www.businessinsider.com/america-is-turning-into-japan-2016-2 جدوں معاملہ سنگین ہو تو جھوٹ بولنا پیندا اے ۔ ]</ref> ۔ اس طرح دنیا دی 20 فیصد جی ڈی پی اب ایتوں سینٹرل بینکاں دے کنٹرول وچ اے جتھے شرح سود منفی ہو چکی اے ۔ <ref>[http://www.zerohedge.com/news/2016-01-29/negative-interest-rates-show-desperation-central-banks شرح سود دا منفی ہو جانا سینٹرل بینکاںدی مایوسی نوں ظاہر کردا اے]</ref> سنہ 2008 وچ ڈوبنے توں پہلے بیئر اسٹرن، مورگن اسٹنلے تے لہیمن بردارز جیتوں عظیم بینک وی اسی طرح جھوٹ بولتے راے سن ۔ <!-- deceit and denial that emanated from Morgan Stanley, Bear Stearns and Lehman Brothers before their collapse --><!-- when the crunch comes, bank CEOs lie." --><ref>[http://www.zerohedge.com/news/2016-02-11/mutual-funds-etfs-risk-run-warns-stockman Mutual Funds, ETFs at Risk of a Run]</ref> پچھلے دو سالوں وچ کینیڈا، [[قبرص دے بینکاںدا بحران، 2012-13ء|قبرص]]، نیوزی لینڈ، امریکا تے برطانیا نے ایتوں قوانین بنائے نیں جو بینکاںنوں ایہ اختیار دیندے نیں کہ اوہ اپنے کھاتے داروں دی جمع شدہ رقم منجمد کر دیں تے پھر ضبط کر لیں ۔ حال ہی وچ جرمنی نے وی ایتوں قوانین منظور کر لیئے نیں ۔ <ref>[http://www.zerohedge.com/news/2015-10-09/europe-reveals-how-accounts-will-be-frozen-during-next-crisis اگلے بحران وچ کھاتے منجمد ہو جائیں گے]</ref> 10 اپریل 2016 نوں [[آسٹریا]] دے اک بینک Heta Asset Resolution AG نے اپنے سینیئر کھاتے داروں دے اکاونٹ توں 54 فیصد کٹوتی (bail in) دا اعلان کیتا اے تا کہ بینک نوں درپیش 8.5 ارب ڈالر دے خسارے دا ازالہ کیتا جا سکے ۔ <ref>[http://www.zerohedge.com/news/2016-04-10/austria-just-announced-54-haircut-senior-creditors-first-bail-under-new-european-rul First "Bail In" Under New European Rules]</ref> == کرنسی بطور ہتھیار == قابل تخلیق کرنسی صرف استحصال دا بہترین اوزار ہی نہیں بلکہ اک مہلک ہتھیار وی ثابت ہو سکتی اے ۔ {| class="wikitable" |- !colspan="2" style="background:#ffdead;"| کرنسی کرائیسس |- ! علاقہ!! دورانایہ |- | [[یورپ]] || 1992–1993 |- | [[لاطینی امریکہ]]|| 1994–1995 |- | [[ایشیا]]|| 1997–1998 |- | [[روس]] || 1998 |- |[[ارجنٹینا]] || 1999–2002 |- | [[وینیزویلا]] ||2015–2016 |} * ستمبر 1992 وچ برطانوی پاونڈ اُتے ہونے والے اک حملے دے نتیجے وچ 17 ستمبر 1992 نوں بینک آف انگلینڈ نوں کرنسی peg توڑنا پڑ گیا جیس دی وجہ توں پاونڈ ڈالر دے مقابلے وچ 25% گر گیا ۔ اس حملے دا الزام [[جارج سوروس]] اُتے لگایا جاندا اے ۔ * 1994 وچ میکسینوں دی کرنسی اُتے حملہ کیتا گیا جیس دے نتیجےوچ پیسو دی قدر آدھی رہ گئی تے ملک وچ شرح سود 80 فیصد تک جا پہنچی ۔ * ارجنٹینا دی کرنسی اُتے وی حملہ کیتا گیا پر ارجنٹینا اپنا کرنسی پیگ بچانے وچ کامیاب رہیا ۔ لیکن اتوں بھاری قرضے لینے پڑے ۔ * 2 جولائی 1997 نوں [[تھائی لینڈ]] نوں ایتوں ہی کرنسی حملے دے نتیجے وچ کرنسی پیگ توڑنا پڑ گیا ۔ جنوری 1998 تک تھائی کرنسی بھات دی قدر ڈالر دے مقابلے وچ 120 فیصد گر چکی سی ۔ * جون 1997 توں جون 1998 دے دوران انڈونیشیا، فلیپائن، تائیوان، کوریا، ملیشیا تے ہندوستان دی کرنسیوں نوں زبردست نقصان اٹھانا پڑا ۔ چین دی مداخلت دی وجہ توں ہانگ کانگ دا ڈالر گرنے توں بچ گیا ۔ <!-- Short selling: Speculators borrow “overvalued” currency, sell it on foreign exchange markets, and intend to buy it back later when currency weakens. --><ref>[http://leeds-faculty.colorado.edu/palmerm/INBU4200SpeculativeAttackonCurrencies.ppt. An Attack on a Currency]</ref> اس بات دا امکان بڑھتا جا رہیا اے کہ "Soroi" دا اب سعودی عرب،عمان تے بحرین دی کرنسی اُتے حملہ ہو گا تاکہ ان دا ڈالر توں پیگ ٹٹ جائے ۔ <!-- Krugman 1996 proposes that such hypothetical agents be referred to as "Soroi" --><br /><!-- http://www.zerohedge.com/news/2016-05-15/only-two-options-saudi-sheikhs --> "معاشی مشکلات کسی ملک کوکمزور اورغیر مستحکم وی کر سکتی نیں تے اس دی سیاست نوں تباہ وی کر سکتی نیں تے اس دی کرنسی اُتے حملہ کر دے ایسا بحران پیدا کیتا جا سکتا اے ۔ کرنسی توپ یا بم دی طرح نہیں ہُندی پر بعض حالات وچ ایہ انتہائی کارآمد ہتھیار ثابت ہو سکتی اے ۔ ایہ سستی ہونے دے باوجود نہایت موثر ہُندی اے تے ایہ دشمن نوں اس حد تک کمزور یا معذور کر سکتی اے کہ اپنی حفاظت کرنا تو درکنار، اوہ اپنے معمول دے کام وی انجام نہ دے سکے ۔ <br /> عین صحیح وقت اُتے کرنسی دا حملہ کسی ملک نوں تباہی ول دھکیل سکتا اے یا پہلے توں نرغے وچ آئے دشمن نوں مزید کمزور کر سکتا اے ۔ جےچہ کرنسی دا کوئی وی حملہ انتشار پیدا کر سکتا اے لیکن ایہ کسی کمزور تے ترقی پذیر معیشت والے ملک دی بقا دا مسئلہ وی بن سکتا اے ۔ "<br /> A state may be compromised, destabilized, weakened, or even politically devastated by economic hardship, and an attack on its currency is one means of creating such turmoil. ۔ . ۔ Currency is not like guns and bombs, but it can be an extremely useful weapon in certain circumstances. It is efficient and comparatively inexpensive, and it can weaken or cripple a targeted state in its ability to function, much less to maintain its own security. A currency attack at the precisely right (or wrong) moment may help push a state in a destructive direction, or may weaken an opponent already besieged. While any currency attack might be disruptive, in a vulnerable, emerging economy one could threaten a country's security.<ref>[https://ddi08.wikispaces.com/file/view/$$_Oil_$$ ۔ doc Currency as a weapon: Blunt but Potent]</ref> == سبق == * “گولڈ اسٹینڈرڈ“ توں مراد سونے دی کرنسی نہیں سی بلکہ کاغذی کرنسی سی ۔ ایسی کاغذی کرنسی جتوں طے شدہ سونے دی مقدار وچ تبدیل کیتا جا سکے ۔ <!-- Under the gold standard each country makes its currency convertible into gold at a fixed price --> <ref>[https://books.google.com.pk/books?id=uizhi22qekQC&pg=PA140&lpg=PA140&dq A Dictionary of Economics by John Black, Nigar Hashimzade, Gareth Myles]</ref> جاری کنندہ دا ایہ وعدہ ہمیشہ جھوٹا ثابت ہویا ۔ * کرنسی قابل تخلیق نہیں ہونی چاہیے جیتوں کہ سونا چاندی انسان دے لئے قابل تخلیق نہیں ہُندا ۔ جدوں کرنسی قابل تخلیق ہُندی اے (جیتوں کہ کاغذی کرنسی یا الیکٹرونک کرنسی e-money ہُندی اے) تو تخلیق کنندہ نہایت امیر تے طاقتور ہو جاندا اے<!-- Print up money (or its digital substitutes and surrogates in more modern times) and you can have access to all the hard work of others who have invested in manufacturing and bringing to market all the goods and services you desire without having to undertake the reciprocal effort and work to make and trade an actual good or service to earn the money so as to honestly buy what you want from them. Some are so impolite as to refer to such monetary mischief as “fraud” and “theft.” --><ref>[http://www.zerohedge.com/news/2015-10-07/time-end-monetary-central-planning Money Creation as a Tool of Plunder]</ref> تے نہ صرف حکومت دے کنٹرول توں باہر ہو جاندا اے بلکہ اپنی اجارہ داری قائم رکھنے دے لئے ہر طرح دے ہتھکنڈے وی استعمال کردا اے ۔ قابل تخلیق کرنسی غریبوں دی دولت نوں امیروں تک خاموشی توں منتقل کرنے دا موثر ترین حربہ اے ۔ <ref>{{cite web |url=http://mpra.ub.uni-muenchen.de/27719/1/MPRA_paper_27719.pdf |title=غربت دی اصل وجہ |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website=mpra.ub.uni-muenchen.de |publisher= |accessdate=}}</ref><!-- A fiat monetary system allows power and influence to fall into the hands of those who control the creation of new money, and to those who get to use the money or credit early in its circulation. The insidious and eventual cost falls on unidentified victims who are usually oblivious to the cause of their plight. This system of legalized plunder (though not constitutional) allows one group to benefit at the expense of another. An actual transfer of wealth goes from the poor and the middle class to those in privileged financial positions. --> <ref>[http://www.lewrockwell.com/1970/01/ron-paul/paper-money-and-tyranny/ Paper money and tyranny by Rep. Ron Paul, MD]</ref> * [[اسٹاک مارکیٹ]] ، بونڈ مارکیٹ، ڈیری ویٹو مارکیٹ تے فورین ایکسچینج مارکیٹ کاغذی کرنسی دی پیداوار نیں تے ایہ معیشت وچ کوئی قابل استعمال چیز دا اضافہ نہیں کرتیں ۔ ایہ محنت کرنے والوں دی کمائی محنت نہ کرنے والوں نوں منتقل کردی نیں ۔ ناقابل تخلیق ہارڈ کرنسی وچ اسٹاک مارکیٹ تے بونڈ مارکیٹ پنپ نہیں سکتیں ۔ * Hard کرنسی (زر کثیف) دے نظام وچ [[سرماایہ]] محنت تے بچت توں تخلیق ہُندا سی ۔ فی ایٹ کرنسی (زر فرمان) دے نظام وچ سرماایہ مرکزی بینک دے صوابدیدی اختیارات توں تخلیق ہُندا اے تے capital کہلاتا اے ۔ مرکزی بینکار ہی کیپیٹل ازم دے موجد نیں<ref>[https://mises.org/library/founding-father-crony-capitalism کیپیٹل ازم دا باپ]</ref><!-- Capitalist central banks have become ultimate central planners_they operate in the shadows while being given charge of all the financial systems of all the world’s greatest economies --><ref>[http://www.zerohedge.com/news/2016-05-02/are-central-banks-running-oil-market-or-just-world power to create the greatest fortunes ever known to mankind at will]</ref> ۔ کموڈٹی دے مقابلے وچ کیپیٹل تخلیق کرنا تے ایکسپورٹ کرنا زیادہ آسان ہُندا اے ۔ کیپیٹل مارکیٹ نوآبادیاتی نظام دا نیا روپ اے ۔ <!-- the export of capital as distinguished from the export of commodities acquires exceptional importance --><!-- Even when the imperialist powers abandoned classical colonialism, they opted for the way of colonization through the export of capital. --><ref>[http://www.bannedthought.net/Turkey/TKP-ML/1990s/GenCharacteristicsImp-c1995.htm THE GENERAL CHARACTERISTICS OF IMPERIALISM]</ref> * جو ملک اپنی کرنسی دا کنٹرول کھو بیٹھتا اے اوہ اپنی حاکمیت (sovereignty) وی کھو دیتا اے (مثلاً یونان) ۔ بادشاہ تے ڈکٹیٹر اپنی کرنسی دا کنٹرول شاعر کھونا نہیں چاہندے اس وجہ توں سینٹرل بینکرز ان دے دشمن بن جاندے نیں<!-- Rothschild Obtained Iraq's Central Bank, Rothschild Obtained Muammar Gaddafi's Lybian Gold ~ Syria & Iran Next Using U.S. Military Machine! --><ref>[https://politicalvelcraft.org/2012/06/03/in-the-year-2000-there-were-seven-countries-without-a-rothschild-owned-central-bank-now-there-are-more/ I'm into hoarding by any means]</ref> ۔ جبکہ جمہوری حکمران کم مدتی ہُندے نیں تے اپنی کرنسی دا کنٹرول غیر ملدی عالمی بینکاراں نوں بیچنے اُتے با آسانی تیار ہو جاندے نیں ۔ ایہی وجہ اے کہ بینکار تے ان کےماتحت میڈیا جمہوریت دے قصیدے گاتا اے تے آمروں نوں بُرا کہندا اے ۔ تریخ بتاتی اے کہ جمہوریت وچ غربت ودھدیاے تے امیر غریب دی خلیج تے وسیع تر ہو جاندی اے ۔ <!-- From Chile to Brazil to South Korea to the Philippines, fighting against dictatorship was a fight for both democratic choice and greater equality.Yet the evidence now seems clear that we were wrong. ۔ . ۔ .Where democracy had not fallen to dictatorship, it fell to the IMF. In Jamaica, the progressive government of Michael Manley suffered a devastating loss of legitimacy when it caved in to pressure to impose an IMF stabilization program blessed by Washington. The program eroded quickly living standards. Even more than dictatorships, Western-style democracies are, we are forced to conclude, the natural system of governance of neoliberal capitalism, for they promote rather than restrain the savage forces of capital accumulation that lead to ever greater levels of inequality and poverty. In fact, liberal democratic systems are ideal for the economic elites, for they are programmed with periodic electoral exercises that promote the illusion of equality, thus granting the system an aura of legitimacy. --><ref>[http://fpif.org/liberal-democracy-promotes-inequality/ deeply undemocratic economic systems]</ref><!-- http://what-we-really-said.blogspot.com/ democracy brings poverty and unequal socities. --> * ہارڈ کرنسی (زر کثیف) دا نظام شفاف ہُندا اے ۔ Fiat کرنسی (زر فرمان) دا نظام جان بوجھ کر نہایت پیچیدہ تے غیر شفاف بنایا گیا اے ۔ زر فرمان درحقیقت اک [[پونزی اسکیم]] اے ۔ مالیات دی دنیا وچ ہر مہینے چند نئی اصطلاحات دا اضافہ ہو جاندا اے جنہاں دا مطلب پوری طرح سمجھتے سمجھتے لوکاں نوں کئی سال لگ جاندے نیں ۔ * ہارڈ کرنسی دے پیچھے کوئی دھونس دھمدی نہیں ہُندی اس لئے ایہ دائمی ہُندی اے ۔ زر فرمان دے پیچھے ہمیشہ فوجی طاقت ہُندی اے اس لئے ایہ عارضی ہُندی اے کیونکہ ہر فوج نوں شاعر نہ شاعر زوال آندا اے ۔ * زر کثیف دا نظام مرکزی بینکاںنوں مفلس تے عوام الناس نوں خوشحال بناتا اے ۔ زر فرمان دا نظام مرکزی بینکاں دے مالکان نوں کھرب پتی بنا چکیا اے جبکہ آج دا مزدور اپنے دادا پردادا توں دوگنا زیادہ کام کر دے وی بدحال رہندا اے ۔ * زر فرمان دی وجہ توں جدید [[مصرف|بینکاری نظام]] [[بچت]] دی حوصلہ شکنی کردا اے تے [[قرض]] تے قرض در قرض دی حوصلہ افزائی کردا اے ۔ صرف امریکا دے اندرونی تے بیرونی قرضے 60,000 ارب ڈالر توں زیادہ ہو چکے نیں ۔ <ref>[http://www.zerohedge.com/news/2015-05-18/why-central-banks-hate-cash-and-will-begin-tax-it-shortly Phoenix Capital Research]</ref><ref>{{cite web |url=http://bullmarketthinking.com/ian-gordan-this-collapse-will-be-very-frightening-because-once-the-credit-stops-the-economy-stops/ |title=this-collapse-will-be-very-frightening-because-once-the-credit-stops-the-economy-stops |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website=bullmarketthinking |publisher= |accessdate= |archive-date=2013-02-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130220112712/http://bullmarketthinking.com/ian-gordan-this-collapse-will-be-very-frightening-because-once-the-credit-stops-the-economy-stops/ |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.nytimes.com/2013/03/31/opinion/sunday/sundown-in-america.html?pagewanted=all&_r=0 |title=State-Wrecked: The Corruption of Capitalism in America |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website= |publisher= |accessdate=}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.washingtonsblog.com/2013/01/the-real-reasons-that-germany-is-demanding-that-the-u-s-return-its-gold.html |title=جرمنی امریکا توں کیوں اپنا سونا واپس مانگ رہیا اے؟ |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website=washingtonsblog |publisher= |accessdate= |archive-date=2013-04-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130413012933/http://www.washingtonsblog.com/2013/01/the-real-reasons-that-germany-is-demanding-that-the-u-s-return-its-gold.html |dead-url=yes }}</ref> * ایس وقت پوری دنیا اُتے قرضیاں دی کل مقدار 199 ہزار ارب ڈالر ہو چکی اے ۔ جے اس رقم نوں دنیا دی کل آبادی (ست ارب) توں تقسیم کیتا جائے تو دنیا دے ہر جوان بچے بوڑھے اُتے 28000 ڈالر دا قرضہ چڑھ چکیا اے جو اسدی اولادوں نے ادا کرنا اے ۔ ایہ رقم پوری دنیا دی GDP دا لگ بھگ تن گنا اے ۔ <ref>[http://www.investing.com/analysis/the-debt-to-gdp-ratio-for-the-entire-world:-286-percent-252037 The Global Debt Trap]</ref> * کاغذی کرنسی (زر فرمان) وچ دی جانے والی بچت [[افراط زر]] دی وجہ توں تیزی توں سکڑتی جاندی اے یعنی اسدی [[طاقت خرید|قوت خرید]] گرتی جاندی اے ۔ ہارڈ کرنسی دے نظام وچ [[بچت]] دی قوت خرید وقت دے نال نال ودھدیچلی جاندی اے ۔ دوسرے الفاظ وچ ہارڈ کرنسی قدر دی برقراری (store of value) اے جبکہ کاغذی کرنسی قدر دی چوری (steal of value) اے ۔ ایہی قدر دی چوری اج دنیا بھر وچ تیزی نال ودھدی ہوئی [[غربت]] دی بنیادی وجہ اے ۔ <ref>{{cite web |url=http://forgingnewparadigms.blogspot.com/2011/11/money-is-slavery-by-proxy.html |title=کاغذی کرنسی غلامی اے |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date= |website=blogspot |publisher= |accessdate=}}</ref> * جیہڑا پوری دنیا نوں قرضے دے سکدا اے اوہ پوری دنیا اُتے حکمرانی کر سکدا اے ۔ <!-- The bookkeeper can be king if the public can be kept ignorant of the methodology of the bookkeeping. --> * اپنی ملکیت وچ موجود اثاثیاں توں زیادہ قرض دین دی صلاحیت درحقیقت '''دولت تخلیق کرن دی صلاحیت''' اے (چاہے ایہ قرضے بغیر سود دے ای کیوں نہ ہوݨ) ۔ ایہی چیز فریکشنل ریزرو بینکنگ اے ۔ <ref>{{Cite web |title=Fractional-Reserve Banking is Pure Fraud |url=https://www.sprottmoney.com/blog/fractional-reserve-banking-is-pure-fraud-part-ii-jeff-nielson.html |access-date=2016-05-28 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304235031/https://www.sprottmoney.com/blog/fractional-reserve-banking-is-pure-fraud-part-ii-jeff-nielson.html |dead-url=yes }}</ref> * جو دولت تخلیق کر سکتا اے اوہ عالمی منڈی وچ کسی وی چیز دی قیمت گرا سکتا اے یا ودھ سکدا اے ۔ <ref>{{Cite web |title=Economic Rape |url=https://www.sprottmoney.com/blog/debt-slavery-force-feeding-us-with-debt-jeff-nielson.html |access-date=2016-05-28 |archive-date=2015-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150717115217/http://www.sprottmoney.com/blog/debt-slavery-force-feeding-us-with-debt-jeff-nielson.html |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=Thanks to the fraud of “fractional-reserve banking” |url=http://www.sprottmoney.com/blog/the-impossible-co-bubbles-stocks-and-bonds-jeff-nielson.html |access-date=2016-05-28 |archive-date=2015-08-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150822002457/http://www.sprottmoney.com/blog/the-impossible-co-bubbles-stocks-and-bonds-jeff-nielson.html |dead-url=yes }}</ref><ref>[http://gulfnews.com/business/opinion/central-banks-wield-disproportionate-powers-1.1407064 مرکزی بینکاں دی حد توں زیادہ طاقت]</ref> <!-- Central banks can create money. That gives them the power to move markets — and with them, the terms of trade between the world’s economic blocs — with only a few words. --> کاغذی کرنسی یا ڈیجیٹل کرنسی دے نظام وچ “فری مارکیٹ اکانومی“ ممکن نہیں ۔ <ref>[http://www.bibliotecapleyades.net/sociopolitica/sociopol_globalbanking06.htm gold and economic freedom are inseparable]</ref> <!-- honest money and freedom are inseparable, as Mr. Greenspan argued, and paper money leads to tyranny --><ref name="gold-eagle.com" /> <!-- There is no such thing today as a free market, where buyers and sellers determine prices independent of outside influence. Prices are manipulated by central banks printing copious amounts of paper money and by their banking cronies --> * جے کرنسی hard ہووے تاں وی بینک فریکشنل ریزرو بینکنگ دے ذریعے قرضا دے کے اپنے کھاتیاں وچ حقیقی اثاثیاں توں زیادہ مالیت دے اثاثے دکھا سکدے نیں ۔ جے فریکشنل ریزرو دی حد 20 فیصد ہووے تاں جمع شدہ اثاثے پنج گُݨا زیادہ تک ظاہر کیتے جا سکدے نیں ۔ ایس طرحاں فرضی دولت اُتے وی حقیقی منافع کمایا جا سکدا اے ۔ فریکشنل ریزرو نوں 'money multiplier' وی کہندے نیں ۔ * ایہ غلط اے کہ عدلیہ، انتظامایہ تے مقننہ حکومت دے تن اہم ستون ہُندے نیں ۔ حکومت دا اک چوتھا ستون وی ہُندا اے جیہڑا ایہناں تِناں ستوناں نوں کنٹرول کردا اے تے اوہ اے کرنسی ۔ ایس لئی کرنسی دا کنٹرول حکومت دے کول ہونا چاہیدا ۔ ترقی یافتہ مُلکاں وچ حقیقت ایہدے اُلٹ اے ۔ <ref name="criminal-syndicate-of-tyrants-and-thieves" /> * گزشتہ تن سو سالوں وچ ہر [[سامراجیت|سامراجی طاقت]] (imperial power) درحقیقت اک طاقتور کاغذی کرنسی توں مسلح سی جبکہ اندا شکار بننے والے ممالک اس مہلک ہتھیار توں محروم سن ۔ جے انگریزاں دی آمد توں پہلاں ہندوستان وی اک منظم بینکنگ سسٹم تے کاغذی کرنسی بݨا چکیا ہُندا تاں ہرگز وی برطانوی کالونی نہ بݨدا ۔ * ہارڈ کرنسی دے زمانے وچ جنگاں ملک تے حکومت اُتے قبضہ کرن لئی لڑیاں جاندیاں سن ۔ کاغذی کرنسی دے دور وچ جنگاں سینٹرل بینک اُتے قبضہ کرن لئی لڑیاں جاندیاں نیں ۔ بریٹن ووڈز دے معاہدے توں بعد دنیا بھر توں نوآبادیاتی نظام (Colonialism) دا یک لخت خاتما ایس ای وجہ توں ہویا ۔ کاغذی کرنسی دے نظام نال ہزاراں میل دور توں غلاماں دا خون چوسنا ممکن ہو گیا اے ۔ <!-- imperialist nations are now controlling the global economy through the system of reserve currencies, particularly the dollar which has dominated world trade since Bretton Woods. In this new form of corporate colonialism currency is used as the weapon in the war to control the world. --><!-- The new currency colonialism guarantees that this process finds its modern incarnation --><ref>[http://www.warwithoutend.co.uk/globalisation/2004/03/19/corporate-colonies.php currency colonialism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220330020458/http://www.warwithoutend.co.uk/globalisation/2004/03/19/corporate-colonies.php |date=2022-03-30 }}</ref><!-- LEON N. TOLSTOY (1828–1910) "Money is a new form of slavery, and distinguishable from the old simply by the fact that it is impersonal -- that there is no human relation between master and slave." --><!-- The great merit of the gold standard must be seen in the feat that it has stabilized the interest-rate structure so as to prevent the financial sector from becoming a vampire sucking the life-blood of the producing sector. --><ref name="THE PENTAGONAL MODEL OF CAPITAL MARKETS by Prof. Antal E. Fekete"/> * بینکاری نظام اُتے ضرب لاون دے خواہشمند لیڈر مروا دتے جاندے نیں ۔ <ref>{{Cite web |title=The Grand Chess Board of World War III |url=http://www.thecommonsenseshow.com/2014/03/09/the-grand-chess-board-of-world-war-iii/ |access-date=2016-05-28 |archive-date=2016-05-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160503193745/http://www.thecommonsenseshow.com/2014/03/09/the-grand-chess-board-of-world-war-iii/ |dead-url=yes }}</ref> * ترقی یافتہ ممالک وچ وی جمہوری حکومتاں عوام توں زیادہ مرکزی بینکاں دے مفادات دا خیال رکھدیاں نیں ۔ پہلی دنیا (کیپیٹلسٹ ممالک) وچ کرنسی تخلیق کرن دا اختیار پرائیوٹ بینکاں دے ہتھ وچ ہُندا اے تے جمہوری حکومت اُتے قرضا ودھدا چلا جاندا اے جیہدا سود بلا تاخیر عوام نوں بھرنا پیندا اے ۔ دوسری دنیا (کیمونسٹ ممالک) وچ کرنسی تخلیق کرن دا اختیار براہ راست حکومت دے ہتھ وچ ہُندا اے تے حکومت نہ مقروض ہُندی اے نہ اس دے عوام نوں سود ادا کرنا پیندا اے ۔ تیسری دنیا وچ اوہ ممالک شامل نیں جیہڑے کرنسی جنگ دے گیم توں پوری طرحاں واقف نہیں ۔ ایہ پہلی دونے دنیا واسطے شکار گاہاں نیں ۔ * جنگ عظیم اول تے دوم نے کاغذی کرنسی نوں وڈا دوام بخشیا تے اس طرحاں مرکزی بینکاں دی طاقت تے اقتدار وچ بے پناہ اضافہ ہویا ۔ Money is the most important fuel for war and war is one of the great sources of debt imposed upon nations. * یورپ دی سبھ توں وڈی مالیاتی ایجاد ایہ سی کہ 1960 دی دہائی وچ حکومتاں نوں مالیاتی مارکیٹ (monetary market) توں بلکل جدا کر دتا جییہدے نال بینکاں نوں وڈی آزادی ملی ۔ ایہ صحیح معنوں وچ [[گلوبلائزیشن]] دی ابتدا سی ۔ <!-- Nevertheless, leaks of short term capital from Britain in 1958 contributed to the launching of the most important financial innovation in Europe. This innovation emphasized the divorce between the market (managed by banks) and the state. This was the Eurodollar market in London, soon followed by the Eurobond market in 1963. ۔ . ۔ . ۔ This was the true beginning of globalisation. ۔ . ۔ . ۔ --><ref>[https://books.google.com.pk/books?id=zUYo_gpyzGUC&pg=PA1998&lpg=PA1998&dq The Common Market : Towards European Integration of Industrial and Financial Markets? (1958–1968) By Régine Perron]</ref> * غریب شاعر امیر پرحکمرانی نہیں کر سکتا ۔ کاغذی کرنسی نے سینٹرل بینکرز نوں دنیا دے امیر ترین افراد بنا دتا اے ۔ اب ایہ دنیا دے پس پردہ حکمران نیں ۔ * لا علمی ہمیشہ غلامی ول لے جاندی اے (ignorance is the surest path to slavery) ۔ کاغذی کرنسی دی حقیقت توں لاعلمی بہت سارے مُلکاں نوں [[بین الاقوامی مالیاتی فنڈ|آئی ایم ایف]] تے [[عالمی بنک|ورلڈ بینک]] دا غلام بنا دیندی اے ۔ مشہور ماہر معاشیات [[جان مینارڈ کینز]] دا کہنا سی کہ کاغذی کرنسی وچ پوشیدا عیاری تے مکاری نوں دس لکھ لوکاں وچ اک آدمی وی سمجھ نہیں سکدا ۔ <br /> “There is no subtler, no surer means of overturning the existing basis of society than to debauch the currency. The process engages all the hidden forces of economic law on the side of destruction, and does it in a manner which not one man in a million is able to diagnose.<br /> Indeed, the world is ruled by little else. Practical men, ۔ . ۔ . ۔ .، are usually slaves of some defunct economist. – John Maynard Keynes<ref>[http://www.mauldineconomics.com/ttmygh/the-consequences-of-the-economic-peace/ The Economic Consequences of the Peace] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150304085459/http://www.mauldineconomics.com/ttmygh/the-consequences-of-the-economic-peace/ |date=2015-03-04 }}</ref> “(کاغذی) دولت دی طاقت نہ صرف حکمرانی تے غلام بناونے دی سبھ توں وڈی طاقت اے بلکہ ایہ دنیا دی بدترین ناانصافی تے دھوکھا دہی دی طاقت وی اے ۔ ایہ کروڑاں لوکاں نوں سخت مشقت کرنے اُتے مجبور کر دیتی اے، غربت پھیلاتی اے تے محرومیاں ودھاوندی اے جبکہ اوہناں نوں اپنیاں مصیبتاں دی اصل وجہ شاید سمجھ نہیں آوندی ۔ ایہناں لوکاں دی خموش رضامندی دی وجہ توں اوہناں دی کمائی دا وڈا حصہ نہایت رازداری نال اوہناں مرکزی بینکاراں نوں منتقل ہو جاندا اے جنہاں نے کوئی محنت نہیں کیتی ہُندی ۔ دولت دی اسی طاقت نے ساڈے استاداں نوں وی دھوکھے وچ مبتلا کر رکھیا اے ۔ “ This money power is not only the most governing and influential, but it is also the most unjust and deceitful of all earthly powers. It entails upon millions excessive toil, poverty and want, while it keeps them ignorant of the cause of their sufierings ; for, with their tacit consent, it silently transfers a large share of their earnings into the hands of others, who have never lifted a finger to perform any productive labor. The same power has grossly deceived our public teachers<ref>[http://www.forgottenbooks.com/readbook_text/Labor_and_Capital_1000080941/257 بھولی بسری کتابیں]</ref> مشہور جرمن فلسفی [[گوئٹے]] <!-- Johann Wolfgang von Goethe --> دا کہنا سی کہ “بد ترین غلامی اوہ اے جیس وچ غلاماں نوں خوش فہمی ہووے کہ اوہ آزاد نیں“ ۔ <!-- None are more hopelessly enslaved than those who falsely believe they are free. --> == ہور دیکھو == * [[سونا]] ۔ کرنسیوں دا شہنشاہ تے شہنشاہوں دی کرنسی * [[سونے دی منڈیاں|سونے دی مارکیٹ]] * [[چاندی]]- پنج ہزار سالہ کرنسی * [[انسائڈ جوب]] 2007 دے مالی بحران نوں بے نقاب کرنے والی اک دستاویزی فلم * [[معاشی قاتل دے اعترافات]] * [[جوزف اسٹگلیز]] * [[جان مینارڈ کینز]] * [[بین الاقوامی مالیاتی فنڈ]] * [[شکاری قرضے]] * [[افراط زر محصول|انفلیشن ٹیکس]] اک خفایہ ٹیکس * [[لندن بلین مارکیٹ]] * [[The Creature from Jekyll Island|جزیرہ جیکل دا عفریت]] * [[شرح سود]] * [[انفلیشن تے ڈیفلیشن]] * [[سونا دو پیتوں لو]] * [[کیش دے خلاف جنگ]] * [[ٹریفن دا مخمصہ]] == انگریزی ویدی پیڈیا اُتے == * [[:en:America: Freedom to Fascism|America: Freedom to Fascism]] == بیرونی ربط == * [http://www.bibliotecapleyades.net/sociopolitica/esp_sociopol_cooper2a.htm کاغذی کرنسی: خاموش جنگ دا بےآواز ہتھیار] ( انگریزی وچ ) * [http://www.soilandhealth.org/03sov/0303critic/030317hudson/superimperialism.pdf امریکا دی مُفت خوری largest free lunch ever achieved in history] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130514131702/http://www.soilandhealth.org/03sov/0303critic/030317hudson/superimperialism.pdf |date=2013-05-14 }} ( انگریزی وچ ) * [http://www.themoneymasters.com/wp-content/uploads/2009/12/ModernMoneyMechanics2.pdf Modern Money Mechanics] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111020165538/http://www.themoneymasters.com/wp-content/uploads/2009/12/ModernMoneyMechanics2.pdf |date=2011-10-20 }} ( انگریزی وچ ) * [http://www.fdic.gov/bank/individual/failed/banklist.html چار سو بینکاںدی فہرست جو ستمبر 2000 دے بعد دیوالایہ ہوئے] * [http://www.sbp.org.pk/m_policy/a_imf/2009/IntlMonetaryFund-16-Mar-09.pdf اسٹیٹ بینک آف پاکستان دا آئی-ایم-ایف توں معاہدہ ۔ 2009 ۔ ( انگریزی وچ )] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151028101952/http://www.sbp.org.pk/m_policy/a_imf/2009/IntlMonetaryFund-16-Mar-09.pdf |date=2015-10-28 }} * [http://www.sbp.org.pk/m_policy/2011/MPS-Nov-11-Urdu.pdf اسٹیٹ بینک آف پاکستان دی مانیٹری پالیسی ۔ نومبر 2011 ۔ ( اردو وچ )] * [http://www2.hn.psu.edu/faculty/jmanis/adam-smith/Wealth-Nations.pdf Of the Origin and Use of Money:The Wealth of Nations by Adam Smith, 1776] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131020042323/http://www2.hn.psu.edu/faculty/jmanis/adam-smith/Wealth-Nations.pdf |date=2013-10-20 }} ( انگریزی وچ ) * [http://www.deeneislam.com/ur/horiz/halate_hazra/2267/article.php?CID=2267 کاغذی کرنسی ڈوبنے والی اے ۔ اردو وچ] == حوالے == {{Commons category|Banknotes by country}} {{-}} {{حوالے|4}} {{منتخب مقالہ}} {{وسیلہ مبادلہ}} {{معاشیات}} [[گٹھ:غربت]] [[گٹھ:تحریری ابلاغیات]] [[گٹھ:زر مبادلہ]] [[گٹھ:کرنسی]] [[گٹھ:مالیات]] [[گٹھ:بین الاقوامی معاشیات]] [[گٹھ:عالمی معیشت]] [[گٹھ:اقتصادی نظام]] [[گٹھ:دولت]] [[گٹھ:بینکاری]] [[گٹھ:عالمی ادارے]] [[گٹھ:استعماریت]] [[گٹھ:انجان]] iwthloi0i35lvy9xhllyorq74uvinqj 0 16400 712944 640778 2026-10-30T08:28:25Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 712944 wikitext text/x-wiki {| cellpadding="5" cellspacing=0 style="border: 2px solid #996699; float: left; clear: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; background: #FFFFCC; width: 305px" | style="background:red" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=#006666><font>''' |- | style="background:white" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+2" color=green>چونگراد کاؤنٹی <font>''' |- | style="background:green" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=white>ھنگری دی اک کاؤنٹی<font>''' |- | style="background:#66CCFF;" align="center" colspan="2" | {| border="0" cellpadding="4" cellspacing="1" |- | align="center" width="140px" | [[File:Coat of Arms of Hungary.svg|200px]] |} |- | style="background:#C2B280" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>ہنگری دا نشان<font>''' |- | align="center" colspan="2" | [[File:ہنگری دیاں کاؤنٹیاں دا نقشہ.jpg|300px]] |- |- | style="background:#FFCCCC" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>ہنگری دیاں کاؤنٹیاں دا نقشہ<font>''' |- | style="background:green" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+2" color=yellow>سیاسی حثیت<font>''' |- |'''دیس''' || '''[[ھنگری]]''' |- |'''سیاسی حثیت''' || '''[[کاؤنٹی]]''' |- |'''[[راجگھر|راجگڑھ]]''' || '''[[شیگید]]''' |- |'''[[بولی]]''' || '''[[میگیار]] [[بولی]]''' |- | style="background:#FFCC99" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>اعداد و شمار<font>''' |- | '''لوک گنتی''' || '''425,785 ''' |- | '''رقبہ''' || '''4,263 مربع [[کلومیٹر]]''' |- |'''آبادی دی گنجانی''' || '''100 افراد فی مربع [[کلومیٹر]]''' |- |'''کاؤنٹی چ قصبے تے [[پنڈ''' || '''60 ''' |} [[ھنگری]] [[یورپ]] دا [[اک]] [[دیس]] اے ، جہڑا [[گھبلا یورپ|گھبلے یورپ]] ([[وسطی یورپ]]) چ واقع اے ۔ [[ھنگری]] دے 20 انتظامی علاقے نیں ، جنہاں چ 19 [[کاؤنٹی|کاؤنٹیاں]] تے [[اک]] [[راجگھر|راجگڑھ]] [[شہر]] [[بودا پسٹ]] اے ۔ چونگراد کاؤنٹی [[ھنگری]] دیاں 19 [[کاؤنٹی|کاؤنٹیاں]] چوں [[اک]] اے تے اسدا انتظامی مرکز [[شیگید]] [[شہر]] اے ۔ ==باہرلے جوڑ== * [http://www.bacskiskun.hu/] * [http://www.baranya.hu/] * [http://www.bekesmegye.hu/] * [http://www.baz.hu/] * [http://www.csongrad-megye.hu/] * [http://www.fejer.hu/] * [http://www.gymsmo.hu/] * [http://www.hbmo.hu/] * [http://www.hevesmegye.hu/] * [http://www.jnszm.hu/site/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081216151423/http://www.jnszm.hu/site/ |date=2008-12-16 }} * [[Komárom-Esztergom]] * [https://web.archive.org/web/20090218110058/http://nograd.hu/] * [http://www.pestmegye.hu/] * [http://www.somogy.hu/] * [http://www.szszbmo.hu/] * [http://www.tolnamegye.hu/] * [http://www.vasmegye.hu/] * [http://www.vpmegye.hu/] * [http://www.zala.hu/] {{ھنگری دیاں کاؤنٹیاں}} [[Category:ھنگری]] [[category:ہنگری دیاں کاؤنٹیاں]] [[category:صوبے ریاستاں]] [[category:جغرافیہ]] [[category:یورپ]] h39jbndudx7ocjjcmtppfae6s5dssq5 0 16518 712933 640031 2026-10-30T04:06:27Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 712933 wikitext text/x-wiki {| cellpadding="5" cellspacing=0 style="border: 2px solid #996699; float: left; clear: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; background: #FFFFCC; width: 305px" | style="background:red" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=#006666><font>''' |- | style="background:white" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+2" color=green>واس کاؤنٹی <font>''' |- | style="background:green" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=white>ھنگری دی اک کاؤنٹی<font>''' |- | style="background:#66CCFF;" align="center" colspan="2" | {| border="0" cellpadding="4" cellspacing="1" |- | align="center" width="140px" | [[File:Coat of Arms of Hungary.svg|150px]] |} |- | style="background:#C2B280" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>ہنگری دا نشان<font>''' |- | align="center" colspan="2" | [[File:ہنگری دیاں کاؤنٹیاں دا نقشہ.jpg|300px]] |- |- | style="background:#FFCCCC" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>ہنگری دیاں کاؤنٹیاں دا نقشہ<font>''' |- | style="background:green" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+2" color=yellow>سیاسی حثیت<font>''' |- |'''دیس''' || '''[[ھنگری]]''' |- |'''سیاسی حثیت''' || '''[[کاؤنٹی]]''' |- |'''[[راجگھر|راجگڑھ]]''' || '''[[شامباتہیلی]]''' |- |'''[[بولی]]''' || '''[[میگیار]] [[بولی]]''' |- | style="background:#FFCC99" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>اعداد و شمار<font>''' |- | '''لوک گنتی''' || '''266,342''' |- | '''رقبہ''' || '''3,336 مربع [[کلومیٹر]]''' |- |'''آبادی دی گنجانی''' || '''80 افراد فی مربع [[کلومیٹر]]''' |- |'''کاؤنٹی چ قصبے تے [[پنڈ]]''' || ''' 216''' |} [[ھنگری]] [[یورپ]] دا [[اک]] [[دیس]] اے ، جہڑا [[گھبلا یورپ|گھبلے یورپ]] ([[وسطی یورپ]]) چ واقع اے ۔ [[ھنگری]] دے 20 انتظامی علاقے نیں ، جنہاں چ 19 [[کاؤنٹی|کاؤنٹیاں]] تے [[اک]] [[راجگھر|راجگڑھ]] [[شہر]] [[بوڈا پسٹ]] اے ۔ واس کاؤنٹی [[ھنگری]] دیاں 19 [[کاؤنٹی|کاؤنٹیاں]] چوں [[اک]] اے تے اسدا انتظامی مرکز [[شامباتہیلی]] [[شہر]] اے ۔ ==باہرلے جوڑ== * [http://www.bacskiskun.hu/] * [http://www.baranya.hu/] * [http://www.bekesmegye.hu/] * [http://www.baz.hu/] * [http://www.csongrad-megye.hu/] * [http://www.fejer.hu/] * [http://www.gymsmo.hu/] * [http://www.hbmo.hu/] * [http://www.hevesmegye.hu/] * [http://www.jnszm.hu/site/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081216151423/http://www.jnszm.hu/site/ |date=2008-12-16 }} * [[http://www.Komárom-Esztergom.hu]] * [https://web.archive.org/web/20090218110058/http://nograd.hu/] * [http://www.pestmegye.hu/] * [http://www.somogy.hu/] * [http://www.szszbmo.hu/] * [http://www.tolnamegye.hu/] * [http://www.vasmegye.hu/] * [http://www.vpmegye.hu/] * [http://www.zala.hu/] {{ھنگری دیاں کاؤنٹیاں}} [[Category:ھنگری]] [[category:ہنگری دیاں کاؤنٹیاں]] [[category:صوبے ریاستاں]] [[category:جغرافیہ]] [[category:یورپ]] jxmen4ky0x2qwlv5yc6d9bzcw77qnoh 0 16522 712936 640095 2026-10-30T04:24:25Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 712936 wikitext text/x-wiki {| cellpadding="5" cellspacing=0 style="border: 2px solid #996699; float: left; clear: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; background: #FFFFCC; width: 305px" | style="background:red" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=#006666><font>''' |- | style="background:white" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+2" color=green>وشپریم کاؤنٹی <font>''' |- | style="background:green" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=white>ھنگری دی اک کاؤنٹی<font>''' |- | style="background:#66CCFF;" align="center" colspan="2" | {| border="0" cellpadding="4" cellspacing="1" |- | align="center" width="140px" | [[File:Coat of Arms of Hungary.svg|150px]] |} |- | style="background:#C2B280" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>ہنگری دا نشان<font>''' |- | align="center" colspan="2" | [[File:ہنگری دیاں کاؤنٹیاں دا نقشہ.jpg|300px]] |- |- | style="background:#FFCCCC" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>ہنگری دیاں کاؤنٹیاں دا نقشہ<font>''' |- | style="background:green" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+2" color=yellow>سیاسی حثیت<font>''' |- |'''دیس''' || '''[[ھنگری]]''' |- |'''سیاسی حثیت''' || '''[[کاؤنٹی]]''' |- |'''[[راجگھر|راجگڑھ]]''' || '''[[وشپریم]]''' |- |'''[[بولی]]''' || '''[[میگیار]] [[بولی]]''' |- | style="background:#FFCC99" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>اعداد و شمار<font>''' |- | '''لوک گنتی''' || '''368,519''' |- | '''رقبہ''' || '''4,493 مربع [[کلومیٹر]]''' |- |'''آبادی دی گنجانی''' || '''82 افراد فی مربع [[کلومیٹر]]''' |- |'''کاؤنٹی چ قصبے تے [[پنڈ]]''' || '''217 ''' |} [[ھنگری]] [[یورپ]] دا [[اک]] [[دیس]] اے ، جہڑا [[گھبلا یورپ|گھبلے یورپ]] ([[وسطی یورپ]]) چ واقع اے ۔ [[ھنگری]] دے 20 انتظامی علاقے نیں ، جنہاں چ 19 [[کاؤنٹی|کاؤنٹیاں]] تے [[اک]] [[راجگھر|راجگڑھ]] [[شہر]] [[بوڈا پسٹ]] اے ۔ وشپریم کاؤنٹی [[ھنگری]] دیاں 19 [[کاؤنٹی|کاؤنٹیاں]] چوں [[اک]] اے تے اسدا انتظامی مرکز [[وشپریم]] [[شہر]] اے ۔ ==باہرلے جوڑ== * [http://www.bacskiskun.hu/] * [http://www.baranya.hu/] * [http://www.bekesmegye.hu/] * [http://www.baz.hu/] * [http://www.csongrad-megye.hu/] * [http://www.fejer.hu/] * [http://www.gymsmo.hu/] * [http://www.hbmo.hu/] * [http://www.hevesmegye.hu/] * [http://www.jnszm.hu/site/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081216151423/http://www.jnszm.hu/site/ |date=2008-12-16 }} * [[http://www.Komárom-Esztergom.hu]] * [https://web.archive.org/web/20090218110058/http://nograd.hu/] * [http://www.pestmegye.hu/] * [http://www.somogy.hu/] * [http://www.szszbmo.hu/] * [http://www.tolnamegye.hu/] * [http://www.vasmegye.hu/] * [http://www.vpmegye.hu/] * [http://www.zala.hu/] {{ھنگری دیاں کاؤنٹیاں}} [[Category:ھنگری]] [[category:ہنگری دیاں کاؤنٹیاں]] [[category:صوبے ریاستاں]] [[category:جغرافیہ]] [[category:یورپ]] [[en:Veszprém]] 5jokg6wta875sxi6rkx0u4z2hrfoz8p 0 16529 712953 641410 2026-10-30T11:23:26Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 712953 wikitext text/x-wiki {| cellpadding="5" cellspacing=0 style="border: 2px solid #996699; float: left; clear: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; background: #FFFFCC; width: 305px" | style="background:red" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=#006666><font>''' |- | style="background:white" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+2" color=green>کچکیمت <font>''' |- | style="background:green" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=white><font>''' |- | style="background:#66CCFF;" align="center" colspan="2" | {| border="0" cellpadding="4" cellspacing="1" |- | align="center" width="140px" | [[File:Coat of Arms of Hungary.svg|150px]] |} |- | style="background:#C2B280" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>ہنگری دا نشان<font>''' |- | align="center" colspan="2" | [[File:ہنگری دیاں کاؤنٹیاں دا نقشہ.jpg|300px]] |- |- | style="background:#FFCCCC" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>ہنگری دا نقشہ<font>''' |- | style="background:green" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+2" color=yellow>سیاسی حثیت<font>''' |- |'''دیس''' || '''[[ھنگری]]''' |- |'''[[کاؤنٹی]]''' || '''[[باچ کسکن کاؤنٹی]]''' |- |'''حثیت''' || '''[[راجگھر|کاؤنٹی راجگڑھ]]''' |- |'''[[بولی]]''' || '''[[میگیار]] [[بولی]]''' |- | style="background:#FFCC99" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>اعداد و شمار<font>''' |- | '''لوک گنتی''' || '''''' |- | '''رقبہ''' || ''' مربع [[کلومیٹر]]''' |- |'''آبادی دی گنجانی''' || ''' افراد فی مربع [[کلومیٹر]]''' |} [[ھنگری]] [[یورپ]] دا [[اک]] [[دیس]] اے ، جہڑا [[گھبلا یورپ|گھبلے یورپ]] ([[وسطی یورپ]]) چ واقع اے ۔ کچکیمت [[ھنگری]] دا [[اک]] [[شہر]] تے [[دیس]] دی [[باچ کسکن کاؤنٹی]] دا انتظامی مرکز اے ۔ ==باہرلے جوڑ== * [http://www.bacskiskun.hu/] * [http://www.baranya.hu/] * [http://www.bekesmegye.hu/] * [http://www.baz.hu/] * [http://www.csongrad-megye.hu/] * [http://www.fejer.hu/] * [http://www.gymsmo.hu/] * [http://www.hbmo.hu/] * [http://www.hevesmegye.hu/] * [http://www.jnszm.hu/site/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081216151423/http://www.jnszm.hu/site/ |date=2008-12-16 }} * [[http://www.Komárom-Esztergom.hu]] * [https://web.archive.org/web/20090218110058/http://nograd.hu/] * [http://www.pestmegye.hu/] * [http://www.somogy.hu/] * [http://www.szszbmo.hu/] * [http://www.tolnamegye.hu/] * [http://www.vasmegye.hu/] * [http://www.vpmegye.hu/] * [http://www.zala.hu/] {{ھنگری دے شہر}} [[Category:ھنگری]] [[گٹھ:ہنگری دے شہر]] [[گٹھ:ہنگری دے آباد تھاں]] [[گٹھ:شہر]] [[گٹھ:دنیا دے آباد تھاں]] [[category:جغرافیہ]] [[گٹھ:یورپ دے شہر]] [[گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ]] [[گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے]] [[گٹھ:یورپی شہر]] [[گٹھ:یورپ دے آباد تھاں]] 6e6fjld5odbgdv601ntaltusq6yly00 0 16530 712942 640726 2026-10-30T08:06:20Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 712942 wikitext text/x-wiki {| cellpadding="5" cellspacing=0 style="border: 2px solid #996699; float: left; clear: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; background: #FFFFCC; width: 305px" | style="background:red" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=#006666><font>''' |- | style="background:white" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+2" color=green>پیچ (شہر) <font>''' |- | style="background:green" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=white><font>''' |- | style="background:#66CCFF;" align="center" colspan="2" | {| border="0" cellpadding="4" cellspacing="1" |- | align="center" width="140px" | [[File:Coat of Arms of Hungary.svg|150px]] |} |- | style="background:#C2B280" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>ہنگری دا نشان<font>''' |- | align="center" colspan="2" | [[File:ہنگری دیاں کاؤنٹیاں دا نقشہ.jpg|300px]] |- |- | style="background:#FFCCCC" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>ہنگری دا نقشہ<font>''' |- | style="background:green" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+2" color=yellow>سیاسی حثیت<font>''' |- |'''دیس''' || '''[[ھنگری]]''' |- |'''[[کاؤنٹی]]''' || '''[[بارانیا کاؤنٹی]]''' |- |'''حثیت''' || '''[[راجگھر|کاؤنٹی راجگڑھ]]''' |- |'''[[بولی]]''' || '''[[میگیار]] [[بولی]]''' |- | style="background:#FFCC99" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>اعداد و شمار<font>''' |- | '''لوک گنتی''' || '''''' |- | '''رقبہ''' || ''' مربع [[کلومیٹر]]''' |- |'''آبادی دی گنجانی''' || ''' افراد فی مربع [[کلومیٹر]]''' |} [[ھنگری]] [[یورپ]] دا [[اک]] [[دیس]] اے ، جہڑا [[گھبلا یورپ|گھبلے یورپ]] ([[وسطی یورپ]]) چ واقع اے ۔ پیچ شہر [[ھنگری]] دا [[اک]] [[شہر]] تے [[دیس]] دی [[بارانیا کاؤنٹی]] دا انتظامی مرکز اے ۔ == باہرلے جوڑ == * [http://www.bacskiskun.hu/] * [http://www.baranya.hu/] * [http://www.bekesmegye.hu/] * [http://www.baz.hu/] * [http://www.csongrad-megye.hu/] * [http://www.fejer.hu/] * [http://www.gymsmo.hu/] * [http://www.hbmo.hu/] * [http://www.hevesmegye.hu/] * [http://www.jnszm.hu/site/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081216151423/http://www.jnszm.hu/site/ |date=2008-12-16 }} * [http://www.Komárom-Esztergom.hu] * [https://web.archive.org/web/20090218110058/http://nograd.hu/] * [http://www.pestmegye.hu/] * [http://www.somogy.hu/] * [http://www.szszbmo.hu/] * [http://www.tolnamegye.hu/] * [http://www.vasmegye.hu/] * [http://www.vpmegye.hu/] * [http://www.zala.hu/] {{ھنگری دے شہر}} [[Category:ھنگری]] [[گٹھ:ہنگری دے شہر]] [[گٹھ:ہنگری دے آباد تھاں]] [[گٹھ:شہر]] [[گٹھ:دنیا دے آباد تھاں]] [[Category:جغرافیہ]] [[گٹھ:یورپ دے شہر]] [[گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ]] [[گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے]] [[گٹھ:یورپی شہر]] [[گٹھ:یورپ دے آباد تھاں]] 6nqt17xhje20tzv4cxf7en8j0kfhkw0 0 16537 712952 641356 2026-10-30T11:14:43Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 712952 wikitext text/x-wiki {| cellpadding="5" cellspacing=0 style="border: 2px solid #996699; float: left; clear: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; background: #FFFFCC; width: 305px" | style="background:red" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=#006666><font>''' |- | style="background:white" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+2" color=green>کوماروم ایشترگوم کاؤنٹی <font>''' |- | style="background:green" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=white>ھنگری دی اک کاؤنٹی<font>''' |- | style="background:#66CCFF;" align="center" colspan="2" | {| border="0" cellpadding="4" cellspacing="1" |- | align="center" width="140px" | [[File:Coat of Arms of Hungary.svg|150px]] |} |- | style="background:#C2B280" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>ہنگری دا نشان<font>''' |- | align="center" colspan="2" | [[File:ہنگری دیاں کاؤنٹیاں دا نقشہ.jpg|300px]] |- |- | style="background:#FFCCCC" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>ہنگری دیاں کاؤنٹیاں دا نقشہ<font>''' |- | style="background:green" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+2" color=yellow>سیاسی حثیت<font>''' |- |'''دیس''' || '''[[ھنگری]]''' |- |'''سیاسی حثیت''' || '''[[کاؤنٹی]]''' |- |'''[[راجگھر|راجگڑھ]]''' || '''[[تاتابانیا]]''' |- |'''[[بولی]]''' || '''[[میگیار]] [[بولی]]''' |- | style="background:#FFCC99" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>اعداد و شمار<font>''' |- | '''لوک گنتی''' || '''315,886''' |- | '''رقبہ''' || '''2,265 مربع [[کلومیٹر]]''' |- |'''آبادی دی گنجانی''' || '''139 افراد فی مربع [[کلومیٹر]]''' |- |'''کاؤنٹی چ قصبے تے [[پنڈ]]''' || '''76 ''' |} [[ھنگری]] [[یورپ]] دا [[اک]] [[دیس]] اے ، جہڑا [[گھبلا یورپ|گھبلے یورپ]] ([[وسطی یورپ]]) چ واقع اے ۔ [[ھنگری]] دے 20 انتظامی علاقے نیں ، جنہاں چ 19 [[کاؤنٹی|کاؤنٹیاں]] تے [[اک]] [[راجگھر|راجگڑھ]] [[شہر]] [[بوڈا پسٹ]] اے ۔ کوماروم ایشتروم کاؤنٹی [[ھنگری]] دیاں 19 [[کاؤنٹی|کاؤنٹیاں]] چوں [[اک]] اے تے اسدا انتظامی مرکز [[تاتابانیا]] [[شہر]] اے ۔ ==باہرلے جوڑ== * [http://www.bacskiskun.hu/] * [http://www.baranya.hu/] * [http://www.bekesmegye.hu/] * [http://www.baz.hu/] * [http://www.csongrad-megye.hu/] * [http://www.fejer.hu/] * [http://www.gymsmo.hu/] * [http://www.hbmo.hu/] * [http://www.hevesmegye.hu/] * [http://www.jnszm.hu/site/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081216151423/http://www.jnszm.hu/site/ |date=2008-12-16 }} * [[http://www.Komárom-Esztergom.hu]] * [https://web.archive.org/web/20090218110058/http://nograd.hu/] * [http://www.pestmegye.hu/] * [http://www.somogy.hu/] * [http://www.szszbmo.hu/] * [http://www.tolnamegye.hu/] * [http://www.vasmegye.hu/] * [http://www.vpmegye.hu/] * [http://www.zala.hu/] {{ھنگری دیاں کاؤنٹیاں}} [[Category:ھنگری]] [[category:ہنگری دیاں کاؤنٹیاں]] [[category:صوبے ریاستاں]] [[category:جغرافیہ]] [[category:یورپ]] 5muwh518czv366fhvrut6ri9illvrq1 0 16538 712931 639858 2026-10-30T03:28:34Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 712931 wikitext text/x-wiki {| cellpadding="5" cellspacing=0 style="border: 2px solid #996699; float: left; clear: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; background: #FFFFCC; width: 305px" | style="background:red" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=#006666><font>''' |- | style="background:white" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+2" color=green>نوگراد کاؤنٹی <font>''' |- | style="background:green" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=white>ھنگری دی اک کاؤنٹی<font>''' |- | style="background:#66CCFF;" align="center" colspan="2" | {| border="0" cellpadding="4" cellspacing="1" |- | align="center" width="140px" | [[File:Coat of Arms of Hungary.svg|150px]] |} |- | style="background:#C2B280" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>ہنگری دا نشان<font>''' |- | align="center" colspan="2" | [[File:ہنگری دیاں کاؤنٹیاں دا نقشہ.jpg|300px]] |- |- | style="background:#FFCCCC" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>ہنگری دیاں کاؤنٹیاں دا نقشہ<font>''' |- | style="background:green" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+2" color=yellow>سیاسی حثیت<font>''' |- |'''دیس''' || '''[[ھنگری]]''' |- |'''سیاسی حثیت''' || '''[[کاؤنٹی]]''' |- |'''[[راجگھر|راجگڑھ]]''' || '''[[سالگوتاریئن]]''' |- |'''[[بولی]]''' || '''[[میگیار]] [[بولی]]''' |- | style="background:#FFCC99" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>اعداد و شمار<font>''' |- | '''لوک گنتی''' || '''218,218''' |- | '''رقبہ''' || '''2,546 مربع [[کلومیٹر]]''' |- |'''آبادی دی گنجانی''' || '''86 افراد فی مربع [[کلومیٹر]]''' |- |'''کاؤنٹی چ قصبے تے [[پنڈ]]''' || ''' 129''' |} [[ھنگری]] [[یورپ]] دا [[اک]] [[دیس]] اے ، جہڑا [[گھبلا یورپ|گھبلے یورپ]] ([[وسطی یورپ]]) چ واقع اے ۔ [[ھنگری]] دے 20 انتظامی علاقے نیں ، جنہاں چ 19 [[کاؤنٹی|کاؤنٹیاں]] تے [[اک]] [[راجگھر|راجگڑھ]] [[شہر]] [[بوڈا پسٹ]] اے ۔ نوگراد کاؤنٹی [[ھنگری]] دیاں 19 [[کاؤنٹی|کاؤنٹیاں]] چوں [[اک]] اے تے اسدا انتظامی مرکز [[سالگوتاریئن]] [[شہر]] اے ۔ ==باہرلے جوڑ== * [http://www.bacskiskun.hu/] * [http://www.baranya.hu/] * [http://www.bekesmegye.hu/] * [http://www.baz.hu/] * [http://www.csongrad-megye.hu/] * [http://www.fejer.hu/] * [http://www.gymsmo.hu/] * [http://www.hbmo.hu/] * [http://www.hevesmegye.hu/] * [http://www.jnszm.hu/site/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081216151423/http://www.jnszm.hu/site/ |date=2008-12-16 }} * [[http://www.Komárom-Esztergom.hu]] * [https://web.archive.org/web/20090218110058/http://nograd.hu/] * [http://www.pestmegye.hu/] * [http://www.somogy.hu/] * [http://www.szszbmo.hu/] * [http://www.tolnamegye.hu/] * [http://www.vasmegye.hu/] * [http://www.vpmegye.hu/] * [http://www.zala.hu/] {{ھنگری دیاں کاؤنٹیاں}} [[Category:ھنگری]] [[category:ہنگری دیاں کاؤنٹیاں]] [[category:صوبے ریاستاں]] [[category:جغرافیہ]] [[category:یورپ]] 6497jnwpw60d9oso3dyfx1u9e2vhv8g 0 16540 712940 640704 2026-10-30T07:54:53Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 712940 wikitext text/x-wiki {| cellpadding="5" cellspacing=0 style="border: 2px solid #996699; float: left; clear: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; background: #FFFFCC; width: 305px" | style="background:red" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=#006666><font>''' |- | style="background:white" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+2" color=green>پیست کاؤنٹی <font>''' |- | style="background:green" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=white>ھنگری دی اک کاؤنٹی<font>''' |- | style="background:#66CCFF;" align="center" colspan="2" | {| border="0" cellpadding="4" cellspacing="1" |- | align="center" width="140px" | [[File:Coat of Arms of Hungary.svg|150px]] |} |- | style="background:#C2B280" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>ہنگری دا نشان<font>''' |- | align="center" colspan="2" | [[File:ہنگری دیاں کاؤنٹیاں دا نقشہ.jpg|300px]] |- |- | style="background:#FFCCCC" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>ہنگری دیاں کاؤنٹیاں دا نقشہ<font>''' |- | style="background:green" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+2" color=yellow>سیاسی حثیت<font>''' |- |'''دیس''' || '''[[ھنگری]]''' |- |'''سیاسی حثیت''' || '''[[کاؤنٹی]]''' |- |'''[[راجگھر|راجگڑھ]]''' || '''[[بوڈاپسٹ]]''' |- |'''[[بولی]]''' || '''[[میگیار]] [[بولی]]''' |- | style="background:#FFCC99" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>اعداد و شمار<font>''' |- | '''لوک گنتی''' || '''1,124,395''' |- | '''رقبہ''' || '''6,393 مربع [[کلومیٹر]]''' |- |'''آبادی دی گنجانی''' || '''176 افراد فی مربع [[کلومیٹر]]''' |- |'''کاؤنٹی چ قصبے تے [[پنڈ]]''' || ''' 186''' |} [[ھنگری]] [[یورپ]] دا [[اک]] [[دیس]] اے ، جہڑا [[گھبلا یورپ|گھبلے یورپ]] ([[وسطی یورپ]]) چ واقع اے ۔ [[ھنگری]] دے 20 انتظامی علاقے نیں ، جنہاں چ 19 [[کاؤنٹی|کاؤنٹیاں]] تے [[اک]] [[راجگھر|راجگڑھ]] [[شہر]] [[بوڈا پسٹ]] اے ۔ پیست کاؤنٹی [[ھنگری]] دیاں 19 [[کاؤنٹی|کاؤنٹیاں]] چوں [[اک]] اے تے اسدا انتظامی مرکز [[بوداپسٹ]] [[شہر]] اے ۔ ==باہرلے جوڑ== * [http://www.bacskiskun.hu/] * [http://www.baranya.hu/] * [http://www.bekesmegye.hu/] * [http://www.baz.hu/] * [http://www.csongrad-megye.hu/] * [http://www.fejer.hu/] * [http://www.gymsmo.hu/] * [http://www.hbmo.hu/] * [http://www.hevesmegye.hu/] * [http://www.jnszm.hu/site/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081216151423/http://www.jnszm.hu/site/ |date=2008-12-16 }} * [[http://www.Komárom-Esztergom.hu]] * [https://web.archive.org/web/20090218110058/http://nograd.hu/] * [http://www.pestmegye.hu/] * [http://www.somogy.hu/] * [http://www.szszbmo.hu/] * [http://www.tolnamegye.hu/] * [http://www.vasmegye.hu/] * [http://www.vpmegye.hu/] * [http://www.zala.hu/] {{ھنگری دیاں کاؤنٹیاں}} [[Category:ھنگری]] [[category:ہنگری دیاں کاؤنٹیاں]] [[category:صوبے ریاستاں]] [[category:جغرافیہ]] [[category:یورپ]] c0cjl6qtld0ia5ucjrekslr606w310y 0 16546 712946 641142 2026-10-30T09:31:57Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 712946 wikitext text/x-wiki {| cellpadding="5" cellspacing=0 style="border: 2px solid #996699; float: left; clear: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; background: #FFFFCC; width: 305px" | style="background:red" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=#006666><font>''' |- | style="background:white" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+2" color=green>کاپوسوار <font>''' |- | style="background:green" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=white><font>''' |- | style="background:#66CCFF;" align="center" colspan="2" | {| border="0" cellpadding="4" cellspacing="1" |- | align="center" width="140px" | [[File:Coat of Arms of Hungary.svg|150px]] |} |- | style="background:#C2B280" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>ہنگری دا نشان<font>''' |- | align="center" colspan="2" | [[File:ہنگری دیاں کاؤنٹیاں دا نقشہ.jpg|300px]] |- |- | style="background:#FFCCCC" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>ہنگری دا نقشہ<font>''' |- | style="background:green" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+2" color=yellow>سیاسی حثیت<font>''' |- |'''دیس''' || '''[[ھنگری]]''' |- |'''[[کاؤنٹی''' || '''[[سومود کاؤنٹی]]''' |- |'''سیاسی حثیت''' || '''[[راجگھر|راجگڑھ]]''' |- |'''[[بولی]]''' || '''[[میگیار]] [[بولی]]''' |- | style="background:#FFCC99" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>اعداد و شمار<font>''' |- | '''لوک گنتی''' || '''''' |- | '''رقبہ''' || ''' مربع [[کلومیٹر]]''' |- |'''آبادی دی گنجانی''' || ''' افراد فی مربع [[کلومیٹر]]''' |- |} [[ھنگری]] [[یورپ]] دا [[اک]] [[دیس]] اے ، جہڑا [[گھبلا یورپ|گھبلے یورپ]] ([[وسطی یورپ]]) چ واقع اے ۔ کاپوسوار [[ھنگری]] دا [[اک]] [[شہر]] اے تے [[دیس]] دی [[سومود کاؤنٹی]] دا صدرمقام اے ۔ ==باہرلے جوڑ== * [http://www.bacskiskun.hu/] * [http://www.baranya.hu/] * [http://www.bekesmegye.hu/] * [http://www.baz.hu/] * [http://www.csongrad-megye.hu/] * [http://www.fejer.hu/] * [http://www.gymsmo.hu/] * [http://www.hbmo.hu/] * [http://www.hevesmegye.hu/] * [http://www.jnszm.hu/site/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081216151423/http://www.jnszm.hu/site/ |date=2008-12-16 }} * [[Komárom-Esztergom]] * [https://web.archive.org/web/20090218110058/http://nograd.hu/] * [http://www.pestmegye.hu/] * [http://www.somogy.hu/] * [http://www.szszbmo.hu/] * [http://www.tolnamegye.hu/] * [http://www.vasmegye.hu/] * [http://www.vpmegye.hu/] * [http://www.zala.hu/] {{ھنگری دے شہر}} [[Category:ھنگری]] [[گٹھ:ہنگری دے شہر]] [[گٹھ:ہنگری دے آباد تھاں]] [[گٹھ:شہر]] [[گٹھ:دنیا دے آباد تھاں]] [[category:جغرافیہ]] [[گٹھ:یورپ دے شہر]] [[گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ]] [[گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے]] [[گٹھ:یورپی شہر]] [[گٹھ:یورپ دے آباد تھاں]] p67mee7x8088r0ttcd3e6ujyy54u71g 0 16550 712932 639912 2026-10-30T03:39:55Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 712932 wikitext text/x-wiki {| cellpadding="5" cellspacing=0 style="border: 2px solid #996699; float: left; clear: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; background: #FFFFCC; width: 305px" | style="background:red" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=#006666><font>''' |- | style="background:white" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+2" color=green>نیرادہازا <font>''' |- | style="background:green" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=white><font>''' |- | style="background:#66CCFF;" align="center" colspan="2" | {| border="0" cellpadding="4" cellspacing="1" |- | align="center" width="140px" | [[File:Coat of Arms of Hungary.svg|150px]] |} |- | style="background:#C2B280" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>ہنگری دا نشان<font>''' |- | align="center" colspan="2" | [[File:ہنگری دیاں کاؤنٹیاں دا نقشہ.jpg|300px]] |- |- | style="background:#FFCCCC" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>ہنگری دا نقشہ<font>''' |- | style="background:green" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+2" color=yellow>سیاسی حثیت<font>''' |- |'''دیس''' || '''[[ھنگری]]''' |- |'''[[کاؤنٹی''' || '''[[شابولچ شاتمار بیرگ کاؤنٹی]]''' |- |'''سیاسی حثیت''' || '''[[راجگھر|راجگڑھ]]''' |- |'''[[بولی]]''' || '''[[میگیار]] [[بولی]]''' |- | style="background:#FFCC99" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>اعداد و شمار<font>''' |- | '''لوک گنتی''' || '''''' |- | '''رقبہ''' || ''' مربع [[کلومیٹر]]''' |- |'''آبادی دی گنجانی''' || ''' افراد فی مربع [[کلومیٹر]]''' |- |} [[ھنگری]] [[یورپ]] دا [[اک]] [[دیس]] اے ، جہڑا [[گھبلا یورپ|گھبلے یورپ]] ([[وسطی یورپ]]) چ واقع اے ۔ نیرادہازا [[ھنگری]] دا [[اک]] [[شہر]] اے تے [[دیس]] دی [[شابولچ شاتمار بیرگ کاؤنٹی]] دا صدرمقام اے ۔ ==باہرلے جوڑ== * [http://www.bacskiskun.hu/] * [http://www.baranya.hu/] * [http://www.bekesmegye.hu/] * [http://www.baz.hu/] * [http://www.csongrad-megye.hu/] * [http://www.fejer.hu/] * [http://www.gymsmo.hu/] * [http://www.hbmo.hu/] * [http://www.hevesmegye.hu/] * [http://www.jnszm.hu/site/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081216151423/http://www.jnszm.hu/site/ |date=2008-12-16 }} * [[Komárom-Esztergom]] * [https://web.archive.org/web/20090218110058/http://nograd.hu/] * [http://www.pestmegye.hu/] * [http://www.somogy.hu/] * [http://www.szszbmo.hu/] * [http://www.tolnamegye.hu/] * [http://www.vasmegye.hu/] * [http://www.vpmegye.hu/] * [http://www.zala.hu/] {{ھنگری دے شہر}} [[Category:ھنگری]] [[گٹھ:ہنگری دے شہر]] [[گٹھ:ہنگری دے آباد تھاں]] [[گٹھ:شہر]] [[گٹھ:دنیا دے آباد تھاں]] [[category:جغرافیہ]] [[گٹھ:یورپ دے شہر]] [[گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ]] [[گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے]] [[گٹھ:یورپی شہر]] [[گٹھ:یورپ دے آباد تھاں]] a305g307pht470n3hcmksqjijq1bal5 0 16552 712935 640094 2026-10-30T04:24:24Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 712935 wikitext text/x-wiki {| cellpadding="5" cellspacing=0 style="border: 2px solid #996699; float: left; clear: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; background: #FFFFCC; width: 305px" | style="background:red" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=#006666><font>''' |- | style="background:white" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+2" color=green>وشپریم <font>''' |- | style="background:green" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=white><font>''' |- | style="background:#66CCFF;" align="center" colspan="2" | {| border="0" cellpadding="4" cellspacing="1" |- | align="center" width="140px" | [[File:Coat of Arms of Hungary.svg|150px]] |} |- | style="background:#C2B280" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>ہنگری دا نشان<font>''' |- | align="center" colspan="2" | [[File:ہنگری دیاں کاؤنٹیاں دا نقشہ.jpg|300px]] |- |- | style="background:#FFCCCC" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>ہنگری دا نقشہ<font>''' |- | style="background:green" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+2" color=yellow>سیاسی حثیت<font>''' |- |'''دیس''' || '''[[ھنگری]]''' |- |'''[[کاؤنٹی''' || '''[[وشپریم کاؤنٹی]]''' |- |'''سیاسی حثیت''' || '''[[راجگھر|راجگڑھ]]''' |- |'''[[بولی]]''' || '''[[میگیار]] [[بولی]]''' |- | style="background:#FFCC99" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>اعداد و شمار<font>''' |- | '''لوک گنتی''' || '''''' |- | '''رقبہ''' || ''' مربع [[کلومیٹر]]''' |- |'''آبادی دی گنجانی''' || ''' افراد فی مربع [[کلومیٹر]]''' |- |} [[ھنگری]] [[یورپ]] دا [[اک]] [[دیس]] اے ، جہڑا [[گھبلا یورپ|گھبلے یورپ]] ([[وسطی یورپ]]) چ واقع اے ۔ وشپریم [[ھنگری]] دا [[اک]] [[شہر]] اے تے [[دیس]] دی [[وشپریم کاؤنٹی]] دا صدرمقام اے ۔ ==باہرلے جوڑ== * [http://www.bacskiskun.hu/] * [http://www.baranya.hu/] * [http://www.bekesmegye.hu/] * [http://www.baz.hu/] * [http://www.csongrad-megye.hu/] * [http://www.fejer.hu/] * [http://www.gymsmo.hu/] * [http://www.hbmo.hu/] * [http://www.hevesmegye.hu/] * [http://www.jnszm.hu/site/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081216151423/http://www.jnszm.hu/site/ |date=2008-12-16 }} * [[Komárom-Esztergom]] * [https://web.archive.org/web/20090218110058/http://nograd.hu/] * [http://www.pestmegye.hu/] * [http://www.somogy.hu/] * [http://www.szszbmo.hu/] * [http://www.tolnamegye.hu/] * [http://www.vasmegye.hu/] * [http://www.vpmegye.hu/] * [http://www.zala.hu/] {{ھنگری دے شہر}} [[Category:ھنگری]] [[گٹھ:ہنگری دے شہر]] [[گٹھ:ہنگری دے آباد تھاں]] [[گٹھ:شہر]] [[گٹھ:دنیا دے آباد تھاں]] [[category:جغرافیہ]] [[گٹھ:یورپ دے شہر]] [[گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ]] [[گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے]] [[گٹھ:یورپی شہر]] [[گٹھ:یورپ دے آباد تھاں]] 4sm8qtu7v2t7fxnu8uv18v3mx3ric58 0 16731 712929 639687 2026-10-30T02:29:53Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 712929 wikitext text/x-wiki {| cellpadding="5" cellspacing=0 style="border: 2px solid #996699; float: left; clear: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; background: #FFFFCC; width: 305px" | style="background:red" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=#006666><font>''' |- | style="background:white" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+2" color=green> نادکانیزسا<font>''' |- | style="background:green" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=white><font>''' |- | style="background:#66CCFF;" align="center" colspan="2" | {| border="0" cellpadding="4" cellspacing="1" |- | align="center" width="140px" | [[File:Coat of Arms of Hungary.svg|200px]] |} |- | style="background:#C2B280" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>ہنگری دا نشان<font>''' |- | align="center" colspan="2" | [[File:ہنگری دیاں کاؤنٹیاں دا نقشہ.jpg|300px]] |- |- | style="background:#FFCCCC" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>ہنگری دا نقشہ<font>''' |- | style="background:green" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+2" color=yellow>سیاسی حثیت<font>''' |- |'''دیس''' || '''[[ھنگری]]''' |- |'''[[کاؤنٹی]]''' || '''[[زالا کاؤنٹی]]''' |- |'''[[بولی]]''' || '''[[میگیار]] [[بولی]]''' |- | style="background:#FFCC99" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>اعداد و شمار<font>''' |- | '''لوک گنتی''' || '''''' |- | '''رقبہ''' || ''' مربع [[کلومیٹر]]''' |- |'''آبادی دی گنجانی''' || ''' افراد فی مربع [[کلومیٹر]]''' |} [[ھنگری]] [[یورپ]] دا [[اک]] [[دیس]] اے ، جہڑا [[گھبلا یورپ|گھبلے یورپ]] ([[وسطی یورپ]]) چ واقع اے ۔ نادکانیزسا [[ھنگری]] دی [[زالا کاؤنٹی]] دا [[اک]] [[شہر]] اے ۔ == باہرلے جوڑ == * [http://www.bacskiskun.hu/] * [http://www.baranya.hu/] * [http://www.bekesmegye.hu/] * [http://www.baz.hu/] * [http://www.csongrad-megye.hu/] * [http://www.fejer.hu/] * [http://www.gymsmo.hu/] * [http://www.hbmo.hu/] * [http://www.hevesmegye.hu/] * [http://www.jnszm.hu/site/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081216151423/http://www.jnszm.hu/site/ |date=2008-12-16 }} * [https://web.archive.org/web/20090218110058/http://nograd.hu/] * [http://www.pestmegye.hu/] * [http://www.somogy.hu/] * [http://www.szszbmo.hu/] * [http://www.tolnamegye.hu/] * [http://www.vasmegye.hu/] * [http://www.vpmegye.hu/] * [http://www.zala.hu/] {{ھنگری دے شہر}} [[Category:ھنگری]] [[گٹھ:ہنگری دے شہر]] [[گٹھ:ہنگری دے آباد تھاں]] [[گٹھ:شہر]] [[گٹھ:دنیا دے آباد تھاں]] [[Category:جغرافیہ]] [[گٹھ:یورپ دے شہر]] [[گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ]] [[گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے]] [[گٹھ:یورپی شہر]] [[گٹھ:یورپ دے آباد تھاں]] rlw0qtai2ljvmnuudf9wq8fz6at9dr8 0 40180 712928 709582 2026-10-29T22:42:40Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 712928 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات سائنس دان}} [[فائل:Remise de la médaille Fields à Maryam Mirzakhani.webm|thumb|300px|مریم میرزاخانی نو‏‏ں [[فیلڈز انعام]] دتا جا رہیا ا‏‏ے۔]] '''مریم میرزاخانی''' (3 مئی 1977ء تا 15 جولائ‏ی 2017ء) اک ایرانی<ref name="mmcv2" /><ref>[http://www.bbc.com/news/science-environment-40617094 Maryam Mirzakhani, first woman to win maths' Fields Medal, dies – BBC News<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> [[ریاضی دان]] تے [[یونیورسٹی سٹنفورڈ]] وچ [[ریاضی|ریاضیات]] د‏‏ی پروفیسر سن۔<ref name="Weil-Petersson">{{Cite journal | first1= مریم|last1= میرزاخانی | year = 2007 | journal = [[:en:Journal of the American Mathematical Society|Journal of the American Mathematical Society]] | title = Weil-Petersson volumes and intersection theory on the moduli space of curves | doi = 10.1090/S0894-0347-06-00526-1|volume=20|mr=2257394|pages=1–23| url = http://www.ams.org/journals/jams/2007-20-01/S0894-0347-06-00526-1/S0894-0347-06-00526-1.pdf}}</ref><ref>{{Cite journal | journal = [[:en:Inventiones Mathematicae|Inventiones Mathematicae]] | first1= مریم|last1= میرزاخانی | title = Simple geodesics and Weil-Petersson volumes of moduli spaces of bordered Riemann surfaces | url = https://archive.org/details/sim_inventiones-mathematicae_2007_167_1/page/179 | date= جنوری 2007|volume=167|issue=1|pages=179–222 | doi = 10.1007/s00222-006-0013-2|issn=1432-1297|publisher=[[:en:Springer-Verlag|Springer-Verlag]]}}</ref><ref>{{cite web|url=http://news.stanford.edu/news/2008/april9/prezreport-040908.html|title=Report of the President to the Board of Trustees|date=9 اپریل 2008|accessdate=12 اگست 2014|publisher=یونیورسٹی سٹنفورڈ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226060926/https://news.stanford.edu/news/2008/april9/prezreport-040908.html|archivedate=2018-12-26|dead-url=no}}</ref> میرزاخانی دے تحقیقا‏تی موضوعات وچ ٹچ مولر خلا (Teichmüller space)، زائدی ہندسہ (Hyperbolic geometry)، ارگودی نظریہ (Ergodic theory) تے سمپلیکٹ ہندسہ شامل سن۔<ref name="mmcv2" /> '''مریم مرزاخانی''' (1977 تا 2017) اک ایرانی [[میتھمیٹکس]] گرو اے تے [[سٹینفورڈ یونیورسٹی]] چ میتھ دی پروفیسر اے۔ او پہلی سوانی ایہ جنوں [[فیلڈز میڈل]] دتا گیا اے۔ ایس انعام نال جیہڑی عزت لبدی اے ایس توں اینوں [[میتھمیٹکس]] دی [[دنیا]] دا [[نوبل انعام]] کیا گیا اے۔ 13 اگست 2014ء نو‏‏ں میرزاخانی نو‏‏ں ریاضی دے میدان وچ دنیا دا اعلیٰ ترین اعزاز [[فیلڈز میڈل]] دتا گيا۔ انہاں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی پیچیدہ جیومیٹری دے لئی اس اعزاز تو‏ں نوازیا گیا سی ۔ مریم میرزاخانی فیلڈز میڈل اعزاز حاصل کرنے والی دنیا د‏‏ی پہلی خاتون تے پہلی ایرانی تے مسلما‏ن شخصیت سن جس نے ایہ اعزاز حاصل کیتا۔ <ref name="Farsnews">{{cite news |url=http://english.farsnews.com/newstext.aspx?nn=13930523000321 |title=President Rouhani Congratulates Iranian Woman for Winning Math Nobel Prize |date=14 اگست 2014 |accessdate=14 اگست 2014 |publisher=[[:en:Fars News Agency|فارس نیوز ایجنسی]] |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226060915/http://en.farsnews.com/newstext.aspx?nn=13930523000321%0A |archivedate=2018-12-26 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.mathunion.org/general/prizes/2014 |publisher=بین الاقوامی ریاضیا‏تی یونین |title=IMU Prizes 2014 |accessdate=12 اگست 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226060901/https://www.mathunion.org/general/prizes/2014%0A |archivedate=2018-12-26 |dead-url=yes }}</ref> اس اعزاز دا فیصلہ کرنے والی کمیٹی د‏‏ی رکن تے برطانیہ د‏‏ی [[یونیورسٹی اوکسفرڈ]] د‏‏ی پروفیسر فرانسز کِروان دا کہنا سی: مینو‏ں امید اے کہ اس ایوراڈ تو‏ں اس ملک وچ تے دنیا بھر وچ بہت ساریاں لڑکیو‏ں تے نوجوان خواتین نو‏‏ں اپنی صلاحتیاں اُتے یقین کرنے تے مستقب‏‏ل وچ فیلڈز میڈل جیتنے دا حوصلہ ملے گا۔ == ابتدائی زندگی و تعلیم == مریم د‏‏ی پیدائش 3 مئی 1977ء نو‏‏ں [[تہران]]، ایران وچ ہوئی۔ انھاں نے فرزانگان اسکول وچ داخلہ لیا جو ایران دا قومی ادارہ برائے ذہانت د‏‏ی ترقی دا حصہ ا‏‏ے۔ 1994ء وچ مریم نے [[بین الاقوامی ریاضیا‏تی اولمپیاڈ]] وچ طلائی تمغا جِتیا۔ ایہ پہلی ایرانی لڑکی سن جس نے ایہ انعام جِتیا تے مریم نے 1995ء وچ دوبارہ [[بین الاقوامی]] ریاضیا‏تی اولمپیاڈ وچ طلائی تمغا جِتیا، اوہ پہلی ایرانی لڑکی سی جس نے اس مقابلے وچ مکمل اسکور حاصل کیتا۔ <ref name=olympiad>{{IMO results|id=926}}</ref><ref name=autogenerated2>{{cite web |url=http://www.newscientist.com/article/dn26044-iranian-woman-wins-maths-top-prize-the-fields-medal.html |title=Iranian woman wins maths' top prize |work=New Scientist |date=12 اگست 2014|accessdate=13 اگست 2014}}</ref><ref name=autogenerated1>{{cite news |url=http://www.usatoday.com/tech/science/2005-09-13-brilliant-minds_x.htm |title='Brilliant' minds honored: Maryam Mirzakhani |newspaper=USA Today |first=Marissa |last=Newhall |date=13 ستمبر 2005}}</ref> == ذا‏تی زندگی == مریم میرزاخانی نو‏‏ں 2013ء وچ [[سرطان پستان|چھات‏ی دا سرطان]] ہو گیا سی ۔<ref>[http://www.presstv.ir/Detail/2017/07/13/528317/Iran-mathematician-Maryam-Mirzakhani PressTV-Iranian math genius battles cancer at US hospital<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> چار سال وچ ، سرطان اس د‏ی ہڈیاں دے گودے تک پہنچ گیا۔<ref>{{cite web|last1=France-Presse|first1=Agence|title=Sorrow as Maryam Mirzakhani, the first woman to win mathematics' Fields Medal, dies aged 40|url=http://www.telegraph.co.uk/news/2017/07/15/sorrow-death-ofmaryam-mirzakhani-pioneering-iranian-mathematician/|website=The Telegraph|accessdate=15 جولائ‏ی 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226060848/https://www.telegraph.co.uk/news/2017/07/15/sorrow-death-ofmaryam-mirzakhani-pioneering-iranian-mathematician/|archivedate=2018-12-26|dead-url=no}}</ref> جس دے باعث مریم د‏‏ی 15 جولائ‏ی 2017ء نو‏‏ں وفات ہوئی۔<ref name="mehrnews">{{cite news|title=Maryam Mirzakhani "died''|url=http://www.mehrnews.com/news/4029259/%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%85-%D9%85%DB%8C%D8%B1%D8%B2%D8%A7%D8%AE%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%B0%D8%B4%D8%AA|agency=Mehr news Agancy|date=15 جولائ‏ی 2017|language=fa|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226060853/https://www.mehrnews.com/news/4029259/%d9%85%d8%b1%db%8c%d9%85-%d9%85%db%8c%d8%b1%d8%b2%d8%a7%d8%ae%d8%a7%d9%86%db%8c-%d8%af%d8%b1%da%af%d8%b0%d8%b4%d8%aa|archivedate=2018-12-26|accessdate=2019-10-26}}</ref> مریم اپنی بیٹی انہندا<ref>[http://www.simonsfoundation.org/quanta/20140812-a-tenacious-explorer-of-abstract-surfaces "A Tenacious Explorer of Abstract Surfaces"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140813121901/http://www.simonsfoundation.org/quanta/20140812-a-tenacious-explorer-of-abstract-surfaces/ |date=2014-08-13 }}، simonsfoundation.org. Retrieved 13 اپریل 2014.</ref> تے شوہر دے نال رہندیاں سن، انہاں دے شوہر [[چیک جمہوریہ]] تو‏ں تعلق رکھدے نيں تے [[نظریا‏تی کمپیوٹر سائنس]] تے [[اطلاقی ریاضی]] دے [[یونیورسٹی سٹنفورڈ]] وچ ایسوسی ایٹ پروفیسر نيں۔<ref>{{cite web|url=http://theory.stanford.edu/~jvondrak/data/cv.pdf|title=Jan Vondrák|last=|first=|date=|website=Stanford University|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=14 جولائ‏ی 2017}}</ref> == اعزازات == * 1995–99 انسٹی ٹیوٹ فور ریسرچ انہاں فنڈامنٹل سائنسز مین فیلوشپ<ref name="mmcv2" /> * 2003ء وچ میریٹ فیلو شپ ہارورڈ یونیورسٹی<ref name="mmcv2" /> * 2003ء وچ ہارورڈ جونیئر فیلو شپ ہارورڈ یونیورسٹی<ref name="mmcv2" /> * 2004ء وچ کلے میتھمیٹکس انسٹی ٹیوٹ ریسرچ فیلو<ref>{{cite web|url=http://www2.maths.ox.ac.uk/cmi/library/annual_report/ar2008/08Interview.pdf|title=ریسرچ فیلو مریم میرزاخانی تو‏ں گفتگو|publisher=یونیورسٹی اوکسفرڈ|year=2008}}</ref> * 2009ء وچ اے ایم ایس بلمنتھل ایوارڈ<ref name="AMS">[http://www.ams.org/ams/press/blumenthal-2009.html امریکی ریاضیا‏تی سوسائٹی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090131072501/http://www.ams.org/ams/press/blumenthal-2009.html |date=2009-01-31 }}۔ Retrieved 6 جنوری 2009</ref> * 2014ء وچ کلے ریسرچ ایوارڈ<ref>{{cite web|url=http://www.claymath.org/events/news/2014-clay-research-awards|title=2014 Clay Research Awards|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226060927/http://www.claymath.org/events/news/2014-clay-research-awards|archivedate=2018-12-26|access-date=2019-10-26|dead-url=no}}</ref> * 2014ء وچ [[فیلڈز انعام|فیلڈز میڈل]]<ref>{{cite web|url=http://www.mathunion.org/general/prizes/2014|publisher=[[بین الاقوامی ریاضیا‏تی یونین]]|title=بین الاقوامی ریاضیا‏تی یونین انعامات 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226060917/https://www.mathunion.org/general/prizes/2014|archivedate=2018-12-26|access-date=2019-10-26|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.lemonde.fr/planete/article/2014/08/12/medaille-fields-de-mathematiques-une-femme-promue-pour-la-premiere-fois_4470640_3244.html|title=Médaille Fields de mathématiques : une femme promue pour la première fois|newspaper=[[:en:Le Monde|Le Monde]]|date=12 اگست 2014|first1=David|last1=Larousserie|language=fr|accessdate=13 اگست 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226060925/https://www.lemonde.fr/planete/article/2014/08/12/medaille-fields-de-mathematiques-une-femme-promue-pour-la-premiere-fois_4470640_3244.html|archivedate=2018-12-26}}</ref> * 2015ء وچ [[فرنچ اکیڈمی آف سائنسس]] دے لئی منتخب غیر ملکی ایسوسی ایٹ<ref>http://www.academie-sciences.fr/pdf/communique/election_AE_2015.pdf</ref> * 2015ء وچ امریکی فلسفیانہ سوسائٹی د‏‏ی رکنیت<ref>{{citation|url=https://www.amphilsoc.org/members/electedApril2015|title=نويں منتخب شدہ|date=اپریل 2015|publisher=[[امریکی فلاسفیکل سوسائٹی]]|accessdate=2015-08-28}}</ref> * 2016ء وچ نیشنل اکیڈمی آف سائنسز، امریک‏‏ا د‏‏ی رکنیت<ref>{{cite web | url = http://www.nasonline.org/news-and-multimedia/news/may-3-2016-NAS-Election.html | title = National Academy of Sciences Members and Foreign Associates Elected | date = | accessdate = 2016-05-05 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20181226060855/http://www.nasonline.org/news-and-multimedia/news/may-3-2016-NAS-Election.html%0A | archivedate = 2018-12-26 | dead-url = no }}</ref> * 2017ء وچ امریکی اکیڈمی آف آرٹس اینڈ سائنسز د‏‏ی رکنیت<ref>{{citation|url=https://mathematics.stanford.edu/2017/04/14/maryam-mirzakhani-elected-to-american-academy-of-arts-and-sciences/|title=Maryam Mirzakhani elected to American Academy of Arts and Sciences|date=مئی 2017|publisher=Department of Mathematics, یونیورسٹی سٹنفورڈ|accessdate=2017-05-06|archive-date=2017-06-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20170611024311/https://mathematics.stanford.edu/2017/04/14/maryam-mirzakhani-elected-to-american-academy-of-arts-and-sciences/|dead-url=yes}}</ref> == حوالے == {{حوالے|2}} == باہرلے جوڑ == {{وکی اقتباست|مریم میرزاخانی}} * {{cite web |url= http://news.stanford.edu/news/2014/%D8%A7%DA%AF%D8%B3%D8%AA/fields-medal-mirzakhani-081214.html |title= Stanford's Maryam Mirzakhani wins Fields Medal |first= بجرون |last= کیرے |date= 12 اگست 2014 |accessdate= 13 اگست 2014 |work= [[یونیورسٹی سٹنفورڈ]] |archiveurl= https://web.archive.org/web/20181226060908/https://news.stanford.edu/news/2014/%D8%A7%DA%AF%D8%B3%D8%AA/fields-medal-mirzakhani-081214.html |archivedate= 2018-12-26 |dead-url= no }} * {{cite web |url= https://www.matific.com/us/en/maryam-mirzakhani |title= Maryam Mirzakhani's work on Riemann surfaces explained in simple terms |website= میٹیفک |date= 14 اگست 2014 |accessdate= 18 اگست 2014 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20181226060921/https://www.matific.com/us/en-us/home/ |archivedate= 2018-12-26 |dead-url= no }} {{Portal bar|ریاضیات|سوانح حیات}} {{معلومات کتاباں خانہ}} {{فیلڈ انعام یافتگان}} [[گٹھ:1977 دے جم]] [[گٹھ:2017 دیاں موتاں]] [[گٹھ:اکیہواں صدی دے ریاضی دان]] [[گٹھ:امریک‏‏ا وچ ایرانی تارکین وطن]] [[گٹھ:امریکی فلسفیانہ سوسائٹی دے ارکان]] [[گٹھ:اموات بسبب سرطان پستان]] [[گٹھ:ایرانی خواتین سائنسدان]] [[گٹھ:ایرانی ریاضی دان]] [[گٹھ:بین الاقوامی ریاضیا‏تی اولمپیاڈ دے شرکا]] [[گٹھ:تہران دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:حرکیاندی نظامات نظریہ ساز]] [[گٹھ:خواتین ریاضی دان]] [[گٹھ:ریاستہائے متحدہ د‏‏ی قومی اکادمی برائے سائنس دے ارکان]] [[گٹھ:فرانسیسی اکادمی برائے علوم دے ارکان]] [[گٹھ:فضلا تہران فرزانگان ہائی اسکول]] [[گٹھ:فضلا یونیورسٹی شریف برائے ٹیکنالوجی]] [[گٹھ:فیلڈز انعام وصول کنندگان]] [[گٹھ:کیلیفورنیا وچ سرطان اموات]] [[گٹھ:ماہرین مقامیات]] [[گٹھ:ہارورڈ یونیورسٹی دے فضلا]] [[گٹھ:ہندسہ دان]] {| cellpadding="5" cellspacing=0 style="border: 1px solid #cccccc; float: left; clear: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; background: #fcfcfc; width: 305px" | style="background:#FBEC5D" align="center" width="200px" colspan=2 |'''<font size="1" color=black>مریم مرزاخانی<font>''' |- |-style="margin:0;background:#ccccff";width:100%" align="center" cellpadding="2" |- align="center" | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | [[File:Maryam Mirzakhani 2014-08-12 18-14.jpg|250px]] |- align="center" |- |جمی: || مئی 1977،[[تہران]]، [[ایران]] |- | گن: || میتھ گرو |- |} {{فیلڈز میڈل جتن والے}} [[گٹھ:شخصیتاں]] [[گٹھ:مشہور لوک]] [[گٹھ:فیلڈز میڈل لین والے]] 18sf04rthxlm8893nvsnhif5j5rsn8y 0 51343 712943 692573 2026-10-30T08:11:32Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 712943 wikitext text/x-wiki ایہ '''جاپان دے شہراں دی لسٹ''' (List of cities in Japan)[[جاپان]] دے [[جاپان دے پریفیکچر|پریفیکچراں]] لحاظ نال اے ۔ == کنجی== {|class=wikitable !colspan=2|ناں!!جاپانی!!تعداد |- |bgcolor=#eec|&nbsp;&nbsp;&nbsp;||[[جاپانی حکومت دے فرمان دے تحت نامزد شہر]]||<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|政令指定都市}}</span>||20 |- |bgcolor=#cee|&nbsp;&nbsp;&nbsp;||[[جاپان دے مرکزی شہر]]||<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|中核市}}</span>||42 |- |bgcolor=#ece|&nbsp;&nbsp;&nbsp;||[[جاپان دے خصوصی شہر]]||<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|特例市}}</span>||40 |- |&nbsp;&nbsp;&nbsp;||[[جاپانی شہر]]||<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|市}}||684 |- !colspan=4| |- |bgcolor=#ccc|&nbsp;&nbsp;&nbsp;||[[ٹوکیو دے خصوصی وارڈ]]||<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|特別区}}</span>||23 |} == فہرست == {| class="wikitable sortable" style="text-align:right;" ! شہر (خصوصی وارڈ) !! جاپانی !! [[جاپان کے پریفیکچر|پریفیکچر]] !! آبادی !! رقبہ !! کثافت !! قیام ! scope="col" class="unsortable" | صفحہ |- bgcolor=#eec |align="right"|[[ناگویا، ایچی|ناگویا]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|名古屋市}}</span>||align="right"|[[ایچی پریفیکچر|ایچی]]||2,239,464||326.45||6,860||1889-10-01||[http://www.city.ناگویا.jp/] |- bgcolor=#cee |align="right"|[[تویوہاشی، ایچی|تویوہاشی]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|豊橋市}}</span>||align="right"|[[ایچی پریفیکچر|ایچی]]||377,045||261.35||1,443||1906-08-01||[http://www.city.تویوہاشی.ایچی.jp/] |- bgcolor=#cee |align="right"|[[اوکازاکی، ایچی|اوکازاکی]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|岡崎市}}</span>||align="right"|[[ایچی پریفیکچر|ایچی]]||371,380||387.24||959||1916-07-01||[http://www.city.اوکازاکی.ایچی.jp/] |- bgcolor=#ece |align="right"|[[اچینومیا، ایچی|اچینومیا]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|一宮市}}</span>||align="right"|[[ایچی پریفیکچر|ایچی]]||375,939||113.91||3,300||1921-09-01||[http://www.city.اچینومیا.ایچی.jp/] |- |align="right"|[[سیتو، ایچی|سیتو]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|瀬戸市}}</span>||align="right"|[[ایچی پریفیکچر|ایچی]]||132,311||111.61||1,185||1929-10-01||[http://www.city.seto.ایچی.jp/] |- |align="right"|[[ہانڈا، ایچی|ہانڈا]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|半田市}}</span>||align="right"|[[ایچی پریفیکچر|ایچی]]||117,927||47.24||2,496||1937-10-01||[http://www.city.ہانڈا.lg.jp/] |- bgcolor=#ece |align="right"|[[کاسوگائی، ایچی|کاسوگائی]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|春日井市}}</span>||align="right"|[[ایچی پریفیکچر|ایچی]]||300,713||92.71||3,244||1943-06-01||[http://www.city.کاسوگائی.lg.jp/] |- |align="right"|[[تویوکاوا، ایچی|تویوکاوا]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|豊川市}}</span>||align="right"|[[ایچی پریفیکچر|ایچی]]||161,595||150.71||1,072||1943-06-01||[http://www.city.toyokawa.lg.jp/] |- |align="right"|[[سوشیما، ایچی|سوشیما]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|津島市}}</span>||align="right"|[[ایچی پریفیکچر|ایچی]]||65,646||25.08||2,617||1947-03-01||[http://www.city.tsushima.lg.jp/] |- |align="right"|[[ہیکینان، ایچی|ہیکینان]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|碧南市}}</span>||align="right"|[[ایچی پریفیکچر|ایچی]]||73,024||35.86||2,036||1948-04-05||[http://www.city.hekinan.ایچی.jp/] |- |align="right"|[[کارییا، ایچی|کارییا]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|刈谷市}}</span>||align="right"|[[ایچی پریفیکچر|ایچی]]||145,117||50.45||2,876||1950-04-01||[http://www.city.kariya.lg.jp/] |- bgcolor=#cee |align="right"|[[ٹویوٹا، ایچی|ٹویوٹا]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|豊田市}}</span>||align="right"|[[ایچی پریفیکچر|ایچی]]||420,286||918.47||458||1951-03-01||[http://www.city.ٹویوٹا.ایچی.jp/] |- |align="right"|<span style="display:none">Anjo</span>[[آنجو، ایچی|آنجو]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|安城市}}</span>||align="right"|[[ایچی پریفیکچر|ایچی]]||176,046||86.01||2,047||1952-05-05||[http://www.city.anjo.ایچی.jp/] |- |align="right"|[[نیشیو، ایچی|نیشیو]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|西尾市}}</span>||align="right"|[[ایچی پریفیکچر|ایچی]]||106,643||75.78||1,407||1953-12-15||[http://www.city.nishio.ایچی.jp/] |- |align="right"|<span style="display:none">Gamagori</span>[[گاماگوری، ایچی|گاماگوری]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|蒲郡市}}</span>||align="right"|[[ایچی پریفیکچر|ایچی]]||82,264||56.81||1,448||1954-04-01||[http://www.city.gamagori.lg.jp/] |- |align="right"|[[انویاما، ایچی|انویاما]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|犬山市}}</span>||align="right"|[[ایچی پریفیکچر|ایچی]]||75,304||74.97||1,004||1954-04-01||[http://www.city.inuyama.ایچی.jp/] |- |align="right"|[[توکونامے، ایچی|توکونامے]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|常滑市}}</span>||align="right"|[[ایچی پریفیکچر|ایچی]]||52,837||55.63||950||1954-04-01||[http://www.city.tokoname.ایچی.jp/] |- |align="right"|<span style="display:none">Konan</span>[[کؤنان، ایچی|کؤنان]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|江南市}}</span>||align="right"|[[ایچی پریفیکچر|ایچی]]||100,064||30.17||3,317||1954-06-01||[http://www.city.konan.lg.jp/] |- |align="right"|[[کوماکی، ایچی|کوماکی]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|小牧市}}</span>||align="right"|[[ایچی پریفیکچر|ایچی]]||149,060||62.82||2,373||1955-01-01||[http://www.city.komaki.ایچی.jp/] |- |align="right"|[[انازاوا، ایچی|انازاوا]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|稲沢市}}</span>||align="right"|[[ایچی پریفیکچر|ایچی]]||137,475||79.30||1,734||1958-11-01||[http://www.city.inazawa.ایچی.jp/] |- |align="right"|<span style="display:none">Tokai</span>[[توکائی، ایچی|توکائی]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|東海市}}</span>||align="right"|[[ایچی پریفیکچر|ایچی]]||106,708||43.36||2,461||1969-04-01||[http://www.city.tokai.ایچی.jp/] |- |align="right"|<span style="display:none">Obu</span>[[اؤبو، ایچی|اؤبو]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|大府市}}</span>||align="right"|[[ایچی پریفیکچر|ایچی]]||83,097||33.68||2,467||1970-09-01||[http://www.city.obu.ایچی.jp/] |- |align="right"|[[چیتا، ایچی|چیتا]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|知多市}}</span>||align="right"|[[ایچی پریفیکچر|ایچی]]||84,782||45.43||1,866||1970-09-01||[http://www.city.chita.ایچی.jp/] |- |align="right"|<span style="display:none">Chiryu</span>[[چیریو، ایچی|چیریو]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|知立市}}</span>||align="right"|[[ایچی پریفیکچر|ایچی]]||68,216||16.34||4,175||1970-12-01||[http://www.city.chiryu.ایچی.jp/] |- |align="right"|[[اواریاساہی، ایچی|اواریاساہی]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|尾張旭市}}</span>||align="right"|[[ایچی پریفیکچر|ایچی]]||79,197||21.03||3,766||1970-12-01||[http://www.city.owariasahi.lg.jp/] |- |align="right"|[[تاکاہاما، ایچی|تاکاہاما]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|高浜市}}</span>||align="right"|[[ایچی پریفیکچر|ایچی]]||43,467||13.00||3,344||1970-12-01||[http://www.city.takahama.lg.jp/] |- |align="right"|[[ایواکورا، ایچی|ایواکورا]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|岩倉市}}</span>||align="right"|[[ایچی پریفیکچر|ایچی]]||48,042||10.49||4,580||1971-12-01||[http://www.city.iwakura.ایچی.jp/] |- |align="right"|[[توہوآکے، ایچی|توہوآکے]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|豊明市}}</span>||align="right"|[[ایچی پریفیکچر|ایچی]]||69,124||23.18||2,982||1972-08-01||[http://www.city.toyoake.ایچی.jp/] |- |align="right"|[[نیسشین، ایچی|نیسشین]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|日進市}}</span>||align="right"|[[ایچی پریفیکچر|ایچی]]||80,921||34.90||2,319||1994-10-01||[http://www.city.nisshin.lg.jp/] |- |align="right"|[[تاہارا، ایچی|تاہارا]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|田原市}}</span>||align="right"|[[ایچی پریفیکچر|ایچی]]||66,698||188.81||353||2003-08-20||[http://www.city.tahara.ایچی.jp/] |- |align="right"|[[ایسائی، ایچی|ایسائی]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|愛西市}}</span>||align="right"|[[ایچی پریفیکچر|ایچی]]||65,481||66.63||983||2005-04-01||[http://www.city.aisai.lg.jp/] |- |align="right"|[[کییوسو، ایچی|کییوسو]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|清須市}}</span>||align="right"|[[ایچی پریفیکچر|ایچی]]||56,635||13.31||4,255||2005-07-07||[http://www.city.kiyosu.ایچی.jp/] |- |align="right"|[[شنشیرو، ایچی|شنشیرو]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|新城市}}</span>||align="right"|[[ایچی پریفیکچر|ایچی]]||51,326||499.00||103||2005-10-01||[http://www.city.shinshiro.lg.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071024121645/http://www.city.shinshiro.lg.jp/ |date=2007-10-24 }} |- |align="right"|[[کیتاناگویا، ایچی|کیتاناگویا]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|北名古屋市}}</span>||align="right"|[[ایچی پریفیکچر|ایچی]]||80,112||18.37||4,361||2006-03-20||[http://www.city.kitaناگویا.lg.jp/] |- |align="right"|[[یاتومی، ایچی|یاتومی]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|弥富市}}</span>||align="right"|[[ایچی پریفیکچر|ایچی]]||43,145||48.92||882||2006-04-01||[http://www.city.yatomi.ایچی.jp/] |- |align="right"|[[مییوشی، ایچی|مییوشی]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|みよし市}}</span>||align="right"|[[ایچی پریفیکچر|ایچی]]||-||32.11||-||2010-01-04||[http://www.city.ایچی-miyoshi.lg.jp/] |- |align="right"|[[آما، ایچی|آما]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|あま市}}</span>||align="right"|[[ایچی پریفیکچر|ایچی]]||-||27.59||-||2010-03-22||[http://www.city.ama.ایچی.jp/] |- bgcolor=#cee |align="right"|[[اکیتا، اکیتا|اکیتا]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|秋田市}}</span>||align="right"|اکیتا||329,287||905.67||364||1889-04-01||[http://www.city.اکیتا.اکیتا.jp/] |- |align="right"|<span style="display:none">Odate</span>[[اوداتے، اکیتا|اوداتے]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|大館市}}</span>||align="right"|اکیتا||80,587||913.70||88.2||1951-04-01||[http://www.city.odate.اکیتا.jp/] |- |align="right"|[[کازونو، اکیتا|کازونو]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|鹿角市}}</span>||align="right"|اکیتا||35,543||707.34||50.2||1972-04-01||[http://www.city.kazuno.اکیتا.jp/] |- |align="right"|[[دائسین، اکیتا|دائسین]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|大仙市}}</span>||align="right"|اکیتا||91,143||866.67||105||2005-03-22||[http://www.city.daisen.اکیتا.jp/] |- |align="right"|[[کاتاگامی، اکیتا|کاتاگامی]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|潟上市}}</span>||align="right"|اکیتا||35,460||97.96||362||2005-03-22||[http://www.city.katagami.اکیتا.jp/] |- |align="right"|[[کیتااکیتا، اکیتا|کیتااکیتا]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|北秋田市}}</span>||align="right"|اکیتا||38,543||1,152.57||33.4||2005-03-22||[http://www.city.kitaاکیتا.اکیتا.jp/] |- |align="right"|[[اوگا، اکیتا|اوگا]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|男鹿市}}</span>||align="right"|اکیتا||34,194||240.80||142||2005-03-22||[http://www2.city.oga.اکیتا.jp/] |- |align="right"|<span style="display:none">Yurihonjo</span>[[یوریہونجو، اکیتا|یوریہونجو]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|由利本荘市}}</span>||align="right"|اکیتا||87,525||1,209.04||72.4||2005-03-22||[http://www.city.yurihonjo.اکیتا.jp/] |- |align="right"|[[یوزاوا، اکیتا|یوزاوا]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|湯沢市}}</span>||align="right"|اکیتا||53,588||790.72||67.8||2005-03-22||[http://www.city-yuzawa.jp/] |- |align="right"|[[سیمبوکو، اکیتا|سیمبوکو]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|仙北市}}</span>||align="right"|اکیتا||30,885||1,093.64||28.2||2005-09-20||[http://www.city.semboku.اکیتا.jp/] |- |align="right"|[[یوکوتے، اکیتا|یوکوتے]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|横手市}}</span>||align="right"|اکیتا||101,234||693.60||146||2005-10-01||[http://www.city.yokote.lg.jp/] |- |align="right"|[[نیکاہو، اکیتا|نیکاہو]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|にかほ市}}</span>||align="right"|اکیتا||28,422||240.61||118||2005-10-01||[http://www.city.nikaho.اکیتا.jp/] |- |align="right"|[[نوشیرو، اکیتا|نوشیرو]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|能代市}}</span>||align="right"|اکیتا||61,295||426.74||144||2006-03-21||[http://www.city.noshiro.اکیتا.jp/] |- bgcolor=#ece |align="right"|[[ہاچینوہی، اوموری|ہاچینوہی]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|八戸市}}</span>||align="right"|اوموری||241,613||305.17||792||1929-05-01||[http://www.city.ہاچینوہی.اوموری.jp/] |- |align="right"|[[کورویشی، اوموری|کورویشی]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|黒石市}}</span>||align="right"|اوموری||37,585||216.96||173||1954-07-01||[http://www.city.کورویشی.اوموری.jp/] |- |align="right"|[[میساوا، اوموری|میساوا]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|三沢市}}</span>||align="right"|اوموری||42,535||119.97||355||1958-09-01||[http://www.city.misawa.lg.jp/] |- |align="right"|[[موتسو، اوموری|موتسو]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|むつ市}}</span>||align="right"|اوموری||62,220||863.79||72.0||1959-09-01||[http://www.city.mutsu.lg.jp/] |- |align="right"|[[تووادا، اوموری|تووادا]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|十和田市}}</span>||align="right"|اوموری||66,834||688.60||97.1||2005-01-01||[http://www.city.towada.lg.jp/] |- |align="right"|[[سوگارو، اوموری|سوگارو]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|つがる市}}</span>||align="right"|اوموری||38,919||253.85||153||2005-02-11||[http://www.city.tsugaru.اوموری.jp/] |- |align="right"|[[گوشوگاوارا، اوموری|گوشوگاوارا]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|五所川原市}}</span>||align="right"|اوموری||60,788||404.58||150||2005-03-28||[http://www.city.goshogawara.lg.jp/] |- bgcolor=#cee |align="right"|[[اوموری، اوموری|اوموری]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|青森市}}</span>||align="right"|اوموری||305,884||824.52||371||2005-04-01||[http://www.city.اوموری.اوموری.jp/] |- |align="right"|[[ہیراکاوا، اوموری|ہیراکاوا]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|平川市}}</span>||align="right"|اوموری||34,638||345.81||100||2006-01-01||[http://www.city.hirakawa.lg.jp/] |- |align="right"|[[ہیروساکی، اوموری|ہیروساکی]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|弘前市}}</span>||align="right"|اوموری||185,865||523.60||355||2006-02-27||[http://www.city.hirosaki.اوموری.jp/] |- bgcolor=#eec |align="right"|[[چیبا، چیبا|چیبا]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|千葉市}}</span>||align="right"|چیبا||938,695||272.08||3,450||1921-01-01||[http://www.city.چیبا.jp/] |- |align="right"|<span style="display:none">Choshi</span>[[چؤشی، چیبا|چؤشی]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|銚子市}}</span>||align="right"|چیبا||72,348||83.91||862||1933-02-11||[http://www.city.choshi.چیبا.jp/] |- |align="right"|[[اچیکاوا، چیبا|اچیکاوا]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|市川市}}</span>||align="right"|چیبا||470,149||57.40||8,191||1934-11-03||[http://www.city.اچیکاوا.چیبا.jp/] |- bgcolor=#cee |align="right"|[[فوناباشی، چیبا|فوناباشی]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|船橋市}}</span>||align="right"|چیبا||586,762||85.64||6,851||1937-04-01||[http://www.city.فوناباشی.چیبا.jp/] |- |align="right"|[[تاتییاما، چیبا|تاتییاما]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|館山市}}</span>||align="right"|چیبا||49,987||110.21||454||1939-11-03||[http://www.city.tateyama.چیبا.jp/] |- |align="right"|[[کسارازو، چیبا|کسارازو]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|木更津市}}</span>||align="right"|چیبا||123,743||138.73||892||1942-11-03||[http://www.city.kisarazu.lg.jp/] |- |align="right"|[[ماتسودو، چیبا|ماتسودو]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|松戸市}}</span>||align="right"|چیبا||477,603||61.33||7,787||1943-04-01||[http://www.city.ماتسودو.چیبا.jp/] |- |align="right"|[[نودا، چیبا|نودا]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|野田市}}</span>||align="right"|چیبا||153,422||103.54||1,482||1950-05-03||[http://www.city.noda.چیبا.jp/] |- |align="right"|[[مورابا، چیبا|مورابا]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|茂原市}}</span>||align="right"|چیبا||93,032||100.01||930||1952-04-01||[http://www.city.mobara.چیبا.jp/] |- |align="right"|[[ناریتا، چیبا|ناریتا]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|成田市}}</span>||align="right"|چیبا||124,773||213.84||583||1954-03-31||[http://www.city.narita.چیبا.jp/] |- |align="right"|[[ساکورا، چیبا|ساکورا]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|佐倉市}}</span>||align="right"|چیبا||171,472||103.59||1,655||1954-03-31||[http://www.city.sakura.lg.jp/] |- |align="right"|<span style="display:none">Togane</span>[[تؤگانے، چیبا|تؤگانے]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|東金市}}</span>||align="right"|چیبا||61,591||89.34||689||1954-04-01||[http://www.city.togane.چیبا.jp/] |- |align="right"|[[ناراشینو، چیبا|ناراشینو]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|習志野市}}</span>||align="right"|چیبا||159,758||20.99||7,611||1954-08-01||[http://www.city.ناراshino.چیبا.jp/] |- bgcolor=#cee |align="right"|[[کاشیوا، چیبا|کاشیوا]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|柏市}}</span>||align="right"|چیبا||389,036||114.90||3,386||1954-09-01||[http://www.city.کاشیوا.lg.jp/] |- |align="right"|[[کاتسورا، چیبا|کاتسورا]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|勝浦市}}</span>||align="right"|چیبا||21,413||94.20||227||1958-10-01||[http://www.city.katsuura.چیبا.jp/] |- |align="right"|[[اچیہارا، چیبا|اچیہارا]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|市原市}}</span>||align="right"|چیبا||279,591||368.20||759||1963-05-01||[http://www.city.اچیہارا.چیبا.jp/] |- |align="right"|[[ناگارییاما، چیبا|ناگارییاما]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|流山市}}</span>||align="right"|چیبا||156,686||35.28||4,441||1967-01-01||[http://www.city.nagareyama.چیبا.jp/] |- |align="right"|[[یاچییو، چیبا|یاچییو]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|八千代市}}</span>||align="right"|چیبا||184,655||51.27||3,602||1967-01-01||[http://www.city.yachiyo.چیبا.jp/] |- |align="right"|[[آبیکو، چیبا|آبیکو]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|我孫子市}}</span>||align="right"|چیبا||133,533||43.19||3,092||1970-07-01||[http://www.city.abiko.چیبا.jp/] |- |align="right"|[[کاماگایا، چیبا|کاماگایا]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|鎌ヶ谷市}}</span>||align="right"|چیبا||104,564||21.11||4,953||1971-09-01||[http://www.city.kamagaya.چیبا.jp/] |- |align="right"|[[کیمیتسو، چیبا|کیمیتسو]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|君津市}}</span>||align="right"|چیبا||89,350||318.83||280||1971-09-01||[http://www.city.kimitsu.lg.jp/] |- |align="right"|[[فوتسو، چیبا|فوتسو]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|富津市}}</span>||align="right"|چیبا||48,973||205.35||238||1971-09-01||[http://www.city.futtsu.lg.jp/] |- |align="right"|[[یورایاسو، چیبا|یورایاسو]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|浦安市}}</span>||align="right"|چیبا||159,312||17.29||9,214||1981-04-01||[http://www.city.urayasu.چیبا.jp/] |- |align="right"|<span style="display:none">Yotsukaido</span>[[یوتسوکایدؤ، چیبا|یوتسوکایدؤ]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|四街道市}}</span>||align="right"|چیبا||85,738||34.70||2,471||1981-04-01||[http://www.city.yotsukaido.چیبا.jp/] |- |align="right"|[[سودیگاورا، چیبا|سودیگاورا]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|袖ヶ浦市}}</span>||align="right"|چیبا||59,443||94.92||626||1991-04-01||[http://www.city.sodegaura.چیبا.jp/] |- |align="right"|[[یاچیماتا، چیبا|یاچیماتا]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|八街市}}</span>||align="right"|چیبا||75,369||74.87||1,007||1992-04-01||[http://www.city.yachimata.lg.jp/] |- |align="right"|[[انزائی، چیبا|انزائی]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|印西市}}</span>||align="right"|چیبا||60,280||53.51||1,127||1996-04-01||[http://www.city.inzai.چیبا.jp/] |- |align="right"|[[شیروئی، چیبا|شیروئی]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|白井市}}</span>||align="right"|چیبا||57,151||35.41||1,614||2001-04-01||[http://city.shiroi.چیبا.jp/] |- |align="right"|[[تومیساتو، چیبا|تومیساتو]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|冨里市}}</span>||align="right"|چیبا||51,590||53.91||957||2002-04-01||[http://www.city.tomisato.چیبا.jp/] |- |align="right"|[[کاموگاوا، چیبا|کاموگاوا]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|鴨川市}}</span>||align="right"|چیبا||35,792||191.30||187||2005-02-11||[http://www.city.kamogawa.lg.jp/] |- |align="right"|[[آساہی، چیبا|آساہی]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|旭市}}</span>||align="right"|چیبا||69,971||129.91||539||2005-07-01||[http://www.city.asahi.lg.jp/] |- |align="right"|[[اسومی، چیبا|اسومی]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|いすみ市}}</span>||align="right"|چیبا||41,605||157.50||264||2005-12-05||[http://www.city.isumi.lg.jp/] |- |align="right"|<span style="display:none">Sosa</span>[[سؤسا، چیبا|سؤسا]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|匝瑳市}}</span>||align="right"|چیبا||41,361||101.78||406||2006-01-23||[http://www.city.sosa.lg.jp/] |- |align="right"|<span style="display:none">Minamiboso</span>[[مینامیبؤسؤ، چیبا|مینامیبؤسؤ]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|南房総市}}</span>||align="right"|چیبا||43,553||230.22||189||2006-03-20||[http://www.city.minamiboso.چیبا.jp/] |- |align="right"|[[کاتوری، چیبا|کاتوری]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|香取市}}</span>||align="right"|چیبا||85,193||262.31||325||2006-03-27||[http://www.city.katori.lg.jp/] |- |align="right"|[[سانمو، چیبا|سانمو]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|山武市}}</span>||align="right"|چیبا||57,806||146.38||395||2006-03-27||[http://www.city.sammu.lg.jp/] |- bgcolor=#cee |align="right"|[[ماتسویاما، اہیمے|ماتسویاما]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|松山市}}</span>||align="right"|اہیمے||515,068||429.03||1,201||1889-12-15||[http://www.city.ماتسویاما.اہیمے.jp/] |- |align="right"|[[نیہاما، اہیمے|نیہاما]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|新居浜市}}</span>||align="right"|اہیمے||123,329||234.30||526||1937-11-03||[http://www.city.niihama.lg.jp/] |- |align="right"|<span style="display:none">شیکوکوچوؤ</span>[[شیکوکوچوؤ، اہیمے|شیکوکوچوؤ]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|四国中央市}}</span>||align="right"|اہیمے||91,688||420.10||218||2004-04-01||[http://www.city.شیکوکوchuo.اہیمے.jp/] |- |align="right"|[[سیئیو، اہیمے|سیئیو]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|西予市}}</span>||align="right"|اہیمے||43,476||514.79||84.5||2004-04-01||[http://www.city.seiyo.اہیمے.jp/] |- |align="right"|<span style="display:none">Toon</span>[[تؤون، اہیمے|تؤون]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|東温市}}</span>||align="right"|اہیمے||35,517||211.45||168||2004-09-21||[http://www.city.toon.اہیمے.jp/] |- |align="right"|<span style="display:none">Saijo</span>[[سایجؤ، اہیمے|سایجؤ]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|西条市}}</span>||align="right"|اہیمے||112,543||509.05||221||2004-11-01||[http://www.city.saijo.اہیمے.jp/] |- |align="right"|<span style="display:none">Ozu</span>[[اؤزو، اہیمے|اؤزو]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|大洲市}}</span>||align="right"|اہیمے||49,543||432.20||115||2005-01-11||[http://www.city.ozu.اہیمے.jp/] |- |align="right"|[[اماباری، اہیمے|اماباری]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|今治市}}</span>||align="right"|اہیمے||170,986||419.85||407||2005-01-16||[http://www.city.imabari.اہیمے.jp/] |- |align="right"|[[یاواتاہاما، اہیمے|یاواتاہاما]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|八幡浜市}}</span>||align="right"|اہیمے||40,010||132.98||301||2005-03-28||[http://www.city.yawatahama.اہیمے.jp/] |- |align="right"|[[ایو، اہیمے|ایو]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|伊予市}}</span>||align="right"|اہیمے||38,890||194.47||200||2005-04-01||[http://www.city.iyo.lg.jp/] |- |align="right"|[[اواجیما، اہیمے|اواجیما]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|宇和島市}}</span>||align="right"|اہیمے||86,819||469.52||185||2005-08-01||[http://www.city.uwajima.اہیمے.jp/] |- bgcolor=#ece |align="right"|[[فوکوئی، فوکوئی|فوکوئی]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|福井市}}</span>||align="right"|فوکوئی||268,574||536.17||501||1889-04-01||[http://www.city.فوکوئی.lg.jp/] |- |align="right"|[[سوروگا، فوکوئی|سوروگا]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|敦賀市}}</span>||align="right"|فوکوئی||68,188||250.75||272||1937-04-01||[http://www.ton21.ne.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220201023841/https://www.ton21.ne.jp/ |date=2022-02-01 }} |- |align="right"|[[اوباما، فوکوئی|اوباما]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|小浜市}}</span>||align="right"|فوکوئی||31,486||232.86||135||1951-03-30||[http://www.city.obama.فوکوئی.jp/] |- |align="right"|<span style="display:none">Ono</span>[[اؤنو، فوکوئی|اؤنو]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|大野市}}</span>||align="right"|فوکوئی||36,763||872.30||42.1||1954-07-01||[http://www.city.ono.فوکوئی.jp/] |- |align="right"|[[کاتسویاما، فوکوئی|کاتسویاما]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|勝山市}}</span>||align="right"|فوکوئی||26,333||253.68||104||1954-09-01||[http://www.city.katsuyama.فوکوئی.jp/] |- |align="right"|[[ساباے، فوکوئی|ساباے]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|鯖江市}}</span>||align="right"|فوکوئی||67,430||84.75||796||1955-01-15||[http://www.city.sabae.فوکوئی.jp/] |- |align="right"|[[آوارا، فوکوئی|آوارا]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|あわら市}}</span>||align="right"|فوکوئی||30,765||116.99||263||2004-03-01||[http://www.city.awara.lg.jp/] |- |align="right"|[[ایچیزین، فوکوئی|ایچیزین]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|越前市}}</span>||align="right"|فوکوئی||87,116||230.75||378||2005-10-01||[http://www.city.echizen.lg.jp/] |- |align="right"|[[ساکائی، فوکوئی|ساکائی]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|坂井市}}</span>||align="right"|فوکوئی||92,420||209.91||440||2006-03-20||[http://www.city.فوکوئی-ساکائی.lg.jp/] |- bgcolor=#eec |align="right"|[[فوکوکا، فوکوکا|فوکوکا]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|福岡市}}</span>||align="right"|فوکوکا||1,430,371||340.96||4,195||1889-04-01||[http://www.city.فوکوکا.jp/] |- bgcolor=#cee |align="right"|[[کورومی، فوکوکا|کورومی]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|久留米市}}</span>||align="right"|فوکوکا||305,147||229.84||1,328||1889-04-01||[http://www.city.کورومی.فوکوکا.jp/] |- |align="right"|<span style="display:none">Omuta</span>[[Ōmuta، فوکوکا|Ōmuta]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|大牟田市}}</span>||align="right"|فوکوکا||127,474||81.55||1,563||1917-03-01||[http://www.city.omuta.lg.jp/] |- |align="right"|<span style="display:none">Nogata</span>[[Nōgata، فوکوکا|Nōgata]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|直方市}}</span>||align="right"|فوکوکا||57,319||61.78||928||1931-01-01||[http://www.city.nogata.فوکوکا.jp/] |- |align="right"|[[Tagawa، فوکوکا|Tagawa]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|田川市}}</span>||align="right"|فوکوکا||50,484||54.52||926||1943-11-03||[http://www.joho.tagawa.فوکوکا.jp/] |- |align="right"|[[Yanagawa، فوکوکا|Yanagawa]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|柳川市}}</span>||align="right"|فوکوکا||72,798||76.90||947||1952-04-01||[http://www.city.yanagawa.فوکوکا.jp/] |- |align="right"|[[Yame، فوکوکا|Yame]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|八女市}}</span>||align="right"|فوکوکا||42,241||98.66||428||1954-04-01||[http://www.city.yame.فوکوکا.jp/] |- |align="right"|[[Chikugo، فوکوکا|Chikugo]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|筑後市}}</span>||align="right"|فوکوکا||48,281||41.85||1,154||1954-04-01||[http://www.city.chikugo.فوکوکا.jp/] |- |align="right"|<span style="display:none">Okawa</span>[[Ōkawa، فوکوکا|Ōkawa]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|大川市}}</span>||align="right"|فوکوکا||38,266||33.61||1,139||1954-04-01||[http://www.city.okawa.فوکوکا.jp/] |- |align="right"|[[Yukuhashi، فوکوکا|Yukuhashi]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|行橋市}}</span>||align="right"|فوکوکا||70,064||69.83||1,003||1954-10-10||[http://www.city.yukuhashi.فوکوکا.jp/] |- |align="right"|[[Buzen، فوکوکا|Buzen]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|豊前市}}</span>||align="right"|فوکوکا||27,578||111.17||248||1955-04-10||[http://www.city.buzen.lg.jp/] |- |align="right"|[[Nakama، فوکوکا|Nakama]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|中間市}}</span>||align="right"|فوکوکا||45,549||15.98||2,850||1958-11-01||[http://www.city.nakama.فوکوکا.jp/] |- bgcolor=#eec |align="right"|<span style="display:none">کیتاکیوشو</span>[[کیتاکیوشو]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|北九州市}}</span>||align="right"|فوکوکا||986,998||487.71||2,024||1963-02-10||[http://www.city.کیتاکیوشو.lg.jp/] |- |align="right"|<span style="display:none">Ogori</span>[[Ogōri، فوکوکا|Ogōri]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|小郡市}}</span>||align="right"|فوکوکا||58,460||45.50||1,285||1972-04-01||[http://www.city.ogori.فوکوکا.jp/] |- |align="right"|[[Chikushino، فوکوکا|Chikushino]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|筑紫野市}}</span>||align="right"|فوکوکا||98,914||87.78||1,127||1972-04-01||[http://www.city.chikushino.فوکوکا.jp/] |- |align="right"|[[Kasuga، فوکوکا|Kasuga]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|春日市}}</span>||align="right"|فوکوکا||107,845||14.15||7,622||1972-04-01||[http://www.city.kasuga.فوکوکا.jp/] |- |align="right"|<span style="display:none">Onojo</span>[[Ōnojō، فوکوکا|Ōnojō]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|大野城市}}</span>||align="right"|فوکوکا||94,037||26.88||3,498||1972-04-01||[http://www.city.onojo.فوکوکا.jp/] |- |align="right"|[[Munakata، فوکوکا|Munakata]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|宗像市}}</span>||align="right"|فوکوکا||94,877||119.66||793||1981-04-01||[http://www.city.munakata.lg.jp/] |- |align="right"|[[Dazaifu، فوکوکا|Dazaifu]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|太宰府市}}</span>||align="right"|فوکوکا||68,561||29.58||2,318||1982-04-01||[http://www.city.dazaifu.فوکوکا.jp/] |- |align="right"|[[Koga، فوکوکا|Koga]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|古賀市}}</span>||align="right"|فوکوکا||57,084||42.11||1,356||1997-10-01||[http://www.city.koga.فوکوکا.jp/] |- |align="right"|[[Fukutsu، فوکوکا|Fukutsu]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|福津市}}</span>||align="right"|فوکوکا||55,123||52.70||1,046||2005-01-24||[http://www.city.fukutsu.lg.jp/] |- |align="right"|[[Ukiha، فوکوکا|Ukiha]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|うきは市}}</span>||align="right"|فوکوکا||32,277||117.55||275||2005-03-20||[http://www.city.ukiha.فوکوکا.jp/] |- |align="right"|[[Miyawaka، فوکوکا|Miyawaka]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|宮若市}}</span>||align="right"|فوکوکا||30,793||139.99||220||2006-02-11||[http://www.city.miyawaka.lg.jp/] |- |align="right"|[[Asakura، فوکوکا|Asakura]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|朝倉市}}</span>||align="right"|فوکوکا||57,881||246.73||235||2006-03-20||[http://www.city.asakura.lg.jp/] |- |align="right"|[[Iizuka، فوکوکا|Iizuka]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|飯塚市}}</span>||align="right"|فوکوکا||132,208||214.13||617||2006-03-26||[http://www.city.iizuka.lg.jp/] |- |align="right"|[[Kama، فوکوکا|Kama]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|嘉麻市}}</span>||align="right"|فوکوکا||44,431||135.18||329||2006-03-27||[http://www.city.kama.lg.jp/] |- |align="right"|[[Miyama، فوکوکا|Miyama]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|みやま市}}</span>||align="right"|فوکوکا||42,219||105.12||402||2007-01-29||[http://www.city.miyama.lg.jp/] |- |align="right"|[[Itoshima، فوکوکا|Itoshima]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|糸島市}}</span>||align="right"|فوکوکا||-||216.12||-||2010-01-01||[http://www.city.itoshima.lg.jp/] |- |align="right"|[[Aizuwakamatsu، فوکوشیما|Aizuwakamatsu]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|会津若松市}}</span>||align="right"|فوکوشیما||129,388||383.03||338||1899-04-01||[http://www.city.aizuwakamatsu.فوکوشیما.jp/.] |- |align="right"|[[فوکوشیما، فوکوشیما|فوکوشیما]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|福島市}}</span>||align="right"|فوکوشیما||289,355||746.43||388||1907-04-01||[http://www.city.فوکوشیما.فوکوشیما.jp/] |- bgcolor=#cee |align="right"|<span style="display:none">Koriyama</span>[[کوریاما، فوکوشیما|کوریاما]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|郡山市}}</span>||align="right"|فوکوشیما||339,395||757.06||448||1924-09-01||[http://www.city.koriyama.فوکوشیما.jp/] |- |align="right"|[[Suکاگاوا، فوکوشیما|Suکاگاوا]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|須賀川市}}</span>||align="right"|فوکوشیما||80,336||279.55||287||1954-03-31||[http://www.city.suکاگاوا.فوکوشیما.jp/] |- |align="right"|<span style="display:none">Soma</span>[[Sōma، فوکوشیما|Sōma]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|相馬市}}</span>||align="right"|فوکوشیما||38,543||197.67||195||1954-03-31||[http://www.city.soma.فوکوشیما.jp/] |- bgcolor=#cee |align="right"|[[ایواکی، فوکوشیما|ایواکی]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|いわき市}}</span>||align="right"|فوکوشیما||349,947||1,231.34||284||1966-10-01||[http://www.city.ایواکی.فوکوشیما.jp/] |- |align="right"|[[Tamura، فوکوشیما|Tamura]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|田村市}}</span>||align="right"|فوکوشیما||42,221||458.30||92.1||2005-03-01||[http://www.city.tamura.lg.jp/] |- |align="right"|[[Shirakawa، فوکوشیما|Shirakawa]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|白河市}}</span>||align="right"|فوکوشیما||65,665||305.30||215||2005-11-07||[http://www.city.shirakawa.فوکوشیما.jp/] |- |align="right"|[[Nihonmatsu، فوکوشیما|Nihonmatsu]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|二本松市}}</span>||align="right"|فوکوشیما||61,698||344.65||179||2005-12-01||[http://www.city.nihonmatsu.lg.jp/] |- |align="right"|<span style="display:none">Minamisoma</span>[[Minamisōma، فوکوشیما|Minamisōma]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|南相馬市}}</span>||align="right"|فوکوشیما||71,761||398.50||180||2006-01-01||[http://www.city.minamisoma.lg.jp/] |- |align="right"|[[Date، فوکوشیما|Date]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|伊達市}}</span>||align="right"|فوکوشیما||67,487||265.10||255||2006-01-01||[http://www.city.date.فوکوشیما.jp/] |- |align="right"|[[کیتاkata، فوکوشیما|کیتاkata]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|喜多方市}}</span>||align="right"|فوکوشیما||54,684||554.67||98.6||2006-01-04||[http://www.city.kitakata.فوکوشیما.jp/] |- |align="right"|[[Motomiya، فوکوشیما|Motomiya]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|本宮市}}</span>||align="right"|فوکوشیما||31,737||87.94||361||2007-01-01||[http://www.city.motomiya.lg.jp/] |- bgcolor=#cee |align="right"|[[گیفو، گیفو|گیفو]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|岐阜市}}</span>||align="right"|گیفو||412,779||202.89||2,034||1889-07-01||[http://www.city.گیفو.lg.jp/] |- |align="right"|<span style="display:none">Ogaki</span>[[Ōgaki، گیفو|Ōgaki]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|大垣市}}</span>||align="right"|گیفو||163,047||206.52||789||1918-04-01||[http://www.city.ogaki.lg.jp/] |- |align="right"|[[Takayama، گیفو|Takayama]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|高山市}}</span>||align="right"|گیفو||94,879||2,177.67||43.6||1936-11-01||[http://www.city.takayama.lg.jp/] |- |align="right"|[[Tajimi، گیفو|Tajimi]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|多治見市}}</span>||align="right"|گیفو||114,866||91.24||1,259||1940-08-01||[http://www.city.tajimi.گیفو.jp/] |- |align="right"|[[Seki، گیفو|Seki]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|関市}}</span>||align="right"|گیفو||92,896||472.84||196||1950-10-15||[http://www.city.seki.گیفو.jp/] |- |align="right"|[[Nakatsugawa، گیفو|Nakatsugawa]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|中津川市}}</span>||align="right"|گیفو||83,116||676.38||123||1952-04-01||[http://www.city.nakatsugawa.گیفو.jp/] |- |align="right"|[[Mino، گیفو|Mino]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|美濃市}}</span>||align="right"|گیفو||22,912||117.05||196||1954-04-01||[http://www.city.mino.گیفو.jp/] |- |align="right"|[[Mizunami، گیفو|Mizunami]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|瑞浪市}}</span>||align="right"|گیفو||41,556||175.00||237||1954-04-01||[http://www.city.mizunami.گیفو.jp/] |- |align="right"|[[Hashima، گیفو|Hashima]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|羽島市}}</span>||align="right"|گیفو||67,167||53.64||1,252||1954-04-01||[http://www.city.hashima.گیفو.jp/] |- |align="right"|[[Minokamo، گیفو|Minokamo]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|美濃加茂市}}</span>||align="right"|گیفو||53,988||74.81||722||1954-04-01||[http://www.city.minokamo.گیفو.jp/] |- |align="right"|[[Toki، گیفو|Toki]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|土岐市}}</span>||align="right"|گیفو||61,393||116.01||529||1955-02-01||[http://www.city.toki.lg.jp/] |- |align="right"|[[Kakamigahara، گیفو|Kakamigahara]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|各務原市}}</span>||align="right"|گیفو||145,126||87.77||1,653||1963-04-01||[http://www.city.kakamigahara.lg.jp/] |- |align="right"|[[Kani، گیفو|Kani]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|可児市}}</span>||align="right"|گیفو||99,318||87.60||1,134||1982-04-01||[http://www.city.kani.گیفو.jp/] |- |align="right"|[[یاگاماٹا، گیفو|یاگاماٹا]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|山県市}}</span>||align="right"|گیفو||29,857||222.04||134||2003-04-01||[http://www.city.یاگاماٹا.گیفو.jp/] |- |align="right"|[[Mizuho، گیفو|Mizuho]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|瑞穂市}}</span>||align="right"|گیفو||51,230||28.18||1,818||2003-05-01||[http://www.city.mizuho.lg.jp/] |- |align="right"|[[Hida، گیفو|Hida]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|飛騨市}}</span>||align="right"|گیفو||28,112||792.31||35.5||2004-02-01||[http://www.city.hida.گیفو.jp/] |- |align="right"|[[Motosu، گیفو|Motosu]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|本巣市}}</span>||align="right"|گیفو||34,729||374.57||92.7||2004-02-01||[http://www.city.motosu.lg.jp/] |- |align="right"|<span style="display:none">Gujo</span>[[Gujō، گیفو|Gujō]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|郡上市}}</span>||align="right"|گیفو||46,338||1,030.79||45.0||2004-03-01||[http://www.city.gujo.گیفو.jp/] |- |align="right"|[[Gero، گیفو|Gero]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|下呂市}}</span>||align="right"|گیفو||37,455||851.06||44.0||2004-03-01||[http://www.city.gero.lg.jp/] |- |align="right"|[[Ena، گیفو|Ena]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|恵那市}}</span>||align="right"|گیفو||54,844||504.19||109||2004-10-25||[http://www.city.ena.lg.jp/] |- |align="right"|[[Kaizu، گیفو|Kaizu]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|海津市}}</span>||align="right"|گیفو||38,532||112.31||343||2005-03-28||[http://www.city.kaizu.lg.jp/] |- bgcolor=#cee |align="right"|[[مایباشی، گونما|مایباشی]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|前橋市}}</span>||align="right"|گونما||318,058||241.22||1,319||1892-04-01||[http://www.city.مایباشی.گونما.jp/] |- bgcolor=#cee |align="right"|[[تاکاساکی، گونما|تاکاساکی]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|高崎市}}</span>||align="right"|گونما||341,838||401.01||852||1900-04-01||[http://www.city.تاکاساکی.گونما.jp/] |- |align="right"|<span style="display:none">Kiryu</span>[[Kiryū، گونما|Kiryū]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|桐生市}}</span>||align="right"|گونما||124,892||274.57||455||1921-03-01||[http://www.city.kiryu.گونما.jp/] |- bgcolor=#ece |align="right"|[[اسیساکی، گونما|اسیساکی]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|伊勢崎市}}</span>||align="right"|گونما||204,240||139.33||1,466||1940-09-13||[http://www.city.اسیساکی.lg.jp/] |- bgcolor=#ece |align="right"|<span style="display:none">Ota</span>[[اوتا، گونما|اوتا]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|太田市}}</span>||align="right"|گونما||214,049||176.49||1,213||1948-05-03||[http://www.city.ota.گونما.jp/] |- |align="right"|[[Numata، گونما|Numata]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|沼田市}}</span>||align="right"|گونما||52,319||443.37||118||1954-04-01||[http://www.city.numata.گونما.jp/] |- |align="right"|[[Tatebayashi، گونما|Tatebayashi]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|館林市}}</span>||align="right"|گونما||79,023||60.98||1,296||1954-04-01||[http://www.city.tatebayashi.گونما.jp/] |- |align="right"|[[فوجیoka، گونما|فوجیoka]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|藤岡市}}</span>||align="right"|گونما||68,710||180.09||382||1954-04-01||[http://www.city.فوجیoka.گونما.jp/] |- |align="right"|[[Shibukawa، گونما|Shibukawa]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|渋川市}}</span>||align="right"|گونما||86,134||240.42||358||2006-02-20||[http://www.city.shibukawa.گونما.jp/] |- |align="right"|[[Annaka، گونما|Annaka]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|安中市}}</span>||align="right"|گونما||62,270||276.34||225||2006-03-18||[http://www.city.annaka.گونما.jp/] |- |align="right"|[[Tomioka، گونما|Tomioka]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|富岡市}}</span>||align="right"|گونما||53,332||122.90||434||2006-03-27||[http://www.city.tomioka.lg.jp/] |- |align="right"|[[Midori، گونما|Midori]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|みどり市}}</span>||align="right"|گونما||51,964||208.23||250||2006-03-27||[http://www.city.midori.گونما.jp/] |- bgcolor=#eec |align="right"|[[ہیروشیما، ہیروشیما|ہیروشیما]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|広島市}}</span>||align="right"|ہیروشیما||1,163,806||905.13||1,286||1889-04-01||[http://www.city.ہیروشیما.lg.jp/] |- |align="right"|[[Onomichi، ہیروشیما|Onomichi]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|尾道市}}</span>||align="right"|ہیروشیما||148,085||284.85||520||1898-04-01||[http://www.city.onomichi.ہیروشیما.jp/] |- bgcolor=#ece |align="right"|[[کورے، ہیروشیما|کورے]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|呉市}}</span>||align="right"|ہیروشیما||246,118||353.74||696||1902-10-01||[http://www.city.کورے.lg.jp/] |- bgcolor=#cee |align="right"|[[فوکویاما، ہیروشیما|فوکویاما]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|福山市}}</span>||align="right"|ہیروشیما||461,368||518.07||891||1916-07-01||[http://www.city.فوکویاما.ہیروشیما.jp/] |- |align="right"|[[Mihara، ہیروشیما|Mihara]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|三原市}}</span>||align="right"|ہیروشیما||103,209||471.03||219||1936-11-15||[http://www.city.mihara.ہیروشیما.jp/] |- |align="right"|<span style="display:none">Fuchu</span>[[فوچو، ہیروشیما|فوچو]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|府中市}}</span>||align="right"|ہیروشیما||44,212||195.71||226||1954-03-31||[http://www.city.fuchu.ہیروشیما.jp/] |- |align="right"|[[Miyoshi، ہیروشیما|Miyoshi]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|三次市}}</span>||align="right"|ہیروشیما||58,264||778.19||74.9||1954-03-31||[http://www.city.miyoshi.ہیروشیما.jp/] |- |align="right"|<span style="display:none">Shobara</span>[[Shōbara، ہیروشیما|Shōbara]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|庄原市}}</span>||align="right"|ہیروشیما||41,747||1,246.60||33.5||1954-03-31||[http://www.city.shobara.ہیروشیما.jp/] |- |align="right"|<span style="display:none">Otake</span>[[اوتاke، ہیروشیما|اوتاke]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|大竹市}}</span>||align="right"|ہیروشیما||29,665||78.55||378||1954-09-01||[http://www.city.otake.ہیروشیما.jp/] |- |align="right"|[[Takehara، ہیروشیما|Takehara]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|竹原市}}</span>||align="right"|ہیروشیما||29,803||118.30||252||1958-11-03||[http://www.city.takehara.lg.jp/] |- |align="right"|[[Higashiہیروشیما، ہیروشیما|Higashiہیروشیما]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|東広島市}}</span>||align="right"|ہیروشیما||187,711||635.32||295||1974-04-20||[http://www.city.higashiہیروشیما.ہیروشیما.jp/] |- |align="right"|[[Hatsukایچی، ہیروشیما|Hatsukایچی]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|廿日市市}}</span>||align="right"|ہیروشیما||115,184||489.36||235||1988-04-01||[http://www.city.hatsukایچی.ہیروشیما.jp/] |- |align="right"|[[اکیتاkata، ہیروشیما|اکیتاkata]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|安芸高田市}}</span>||align="right"|ہیروشیما||32,323||537.79||60.1||2004-03-01||[http://www.اکیتاkata.jp/] |- |align="right"|[[Etajima، ہیروشیما|Etajima]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|江田島市}}</span>||align="right"|ہیروشیما||28,601||100.97||283||2004-11-01||[http://www.city.etajima.ہیروشیما.jp/] |- bgcolor=#eec |align="right"|[[ساپورو، ہوکائیدو|ساپورو]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|札幌市}}</span>||align="right"|ہوکائیدو||1,904,319||1,121.12||1,699||1922-08-01||[http://www.city.ساپورو.jp/city/] |- bgcolor=#cee |align="right"|[[ہاکوداتے، ہوکائیدو|ہاکوداتے]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|函館市}}</span>||align="right"|ہوکائیدو||277,056||677.89||409||1922-08-01||[http://www.city.ہاکوداتے.ہوکائیدو.jp/] |- |align="right"|[[Otaru، ہوکائیدو|Otaru]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|小樽市}}</span>||align="right"|ہوکائیدو||130,255||243.30||535||1922-08-01||[http://www.city.otaru.ہوکائیدو.jp/] |- bgcolor=#cee |align="right"|[[اساہیکاوا، ہوکائیدو|اساہیکاوا]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|旭川市}}</span>||align="right"|ہوکائیدو||350,511||747.60||469||1922-08-01||[http://www.city.اساہیکاوا.ہوکائیدو.jp/] |- |align="right"|[[Muroran، ہوکائیدو|Muroran]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|室蘭市}}</span>||align="right"|ہوکائیدو||93,078||80.65||1,154||1922-08-01||[http://www.city.muroran.lg.jp/] |- |align="right"|[[Obihiro، ہوکائیدو|Obihiro]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|帯広市}}</span>||align="right"|ہوکائیدو||168,188||618.94||272||1933-04-01||[http://www.city.obihiro.ہوکائیدو.jp/] |- |align="right"|<span style="display:none">Yubari</span>[[Yūbari، ہوکائیدو|Yūbari]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|夕張市}}</span>||align="right"|ہوکائیدو||10,471||763.20||13.7||1943-04-01||[http://www.city.yubari.lg.jp/] |- |align="right"|[[Iwamizawa، ہوکائیدو|Iwamizawa]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|岩見沢市}}</span>||align="right"|ہوکائیدو||89,023||481.10||185||1943-04-01||[http://www.city.iwamizawa.ہوکائیدو.jp/] |- |align="right"|[[Abashiri، ہوکائیدو|Abashiri]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|網走市}}</span>||align="right"|ہوکائیدو||38,548||471.00||81.8||1947-02-11||[http://www.city.abashiri.ہوکائیدو.jp/] |- |align="right"|[[Rumoi، ہوکائیدو|Rumoi]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|留萌市}}</span>||align="right"|ہوکائیدو||24,036||297.44||80.8||1947-10-01||[http://www.e-rumoi.jp/] |- |align="right"|[[Tomakomai، ہوکائیدو|Tomakomai]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|苫小牧市}}</span>||align="right"|ہوکائیدو||173,761||561.49||309||1948-04-01||[http://www.city.tomakomai.ہوکائیدو.jp/] |- |align="right"|[[Wakkanai، ہوکائیدو|Wakkanai]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|稚内市}}</span>||align="right"|ہوکائیدو||37,911||760.83||49.8||1949-04-01||[http://www.city.wakkanai.ہوکائیدو.jp/] |- |align="right"|[[Bibai، ہوکائیدو|Bibai]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|美唄市}}</span>||align="right"|ہوکائیدو||25,312||277.61||91.2||1950-04-01||[http://www.city.bibai.ہوکائیدو.jp/] |- |align="right"|[[Ashibetsu، ہوکائیدو|Ashibetsu]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|芦別市}}</span>||align="right"|ہوکائیدو||16,465||865.02||19.0||1953-04-01||[http://www.city.ashibetsu.ہوکائیدو.jp/] |- |align="right"|[[Ebetsu، ہوکائیدو|Ebetsu]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|江別市}}</span>||align="right"|ہوکائیدو||120,940||187.57||645||1954-07-01||[http://www.city.ebetsu.ہوکائیدو.jp/] |- |align="right"|[[Akabira، ہوکائیدو|Akabira]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|赤平市}}</span>||align="right"|ہوکائیدو||12,234||129.88||94.2||1954-07-01||[http://www.city.akabira.ہوکائیدو.jp/] |- |align="right"|[[Monbetsu، ہوکائیدو|Monbetsu]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|紋別市}}</span>||align="right"|ہوکائیدو||24,293||830.70||29.2||1954-07-01||[http://mombetsu.jp/] |- |align="right"|[[Mikasa، ہوکائیدو|Mikasa]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|三笠市}}</span>||align="right"|ہوکائیدو||10,070||302.64||33.3||1957-04-01||[http://www.city.mikasa.ہوکائیدو.jp/] |- |align="right"|[[Nemuro، ہوکائیدو|Nemuro]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|根室市}}</span>||align="right"|ہوکائیدو||28,923||512.63||56.4||1957-08-01||[http://www.city.nemuro.ہوکائیدو.jp/] |- |align="right"|[[Chitose، ہوکائیدو|Chitose]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|千歳市}}</span>||align="right"|ہوکائیدو||94,124||594.95||158||1958-07-01||[http://www.city.chitose.ہوکائیدو.jp/] |- |align="right"|[[Takikawa، ہوکائیدو|Takikawa]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|滝川市}}</span>||align="right"|ہوکائیدو||42,815||115.82||370||1958-07-01||[http://www.city.takikawa.ہوکائیدو.jp/] |- |align="right"|[[Sunagawa، ہوکائیدو|Sunagawa]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|砂川市}}</span>||align="right"|ہوکائیدو||18,740||78.69||238||1958-07-01||[http://www.city.sunagawa.ہوکائیدو.jp/] |- |align="right"|[[Utashinai، ہوکائیدو|Utashinai]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|歌志内市}}</span>||align="right"|ہوکائیدو||4,259||55.99||76.1||1958-07-01||[http://www.city.utashinai.ہوکائیدو.jp/] |- |align="right"|[[Fuکاگاوا، ہوکائیدو|Fuکاگاوا]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|深川市}}</span>||align="right"|ہوکائیدو||23,215||529.23||43.9||1963-05-01||[http://www.city.fuکاگاوا.lg.jp/] |- |align="right"|[[Furano، ہوکائیدو|Furano]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|富良野市}}</span>||align="right"|ہوکائیدو||23,890||600.97||39.8||1966-05-01||[http://www.city.furano.ہوکائیدو.jp/] |- |align="right"|[[Noboribetsu، ہوکائیدو|Noboribetsu]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|登別市}}</span>||align="right"|ہوکائیدو||51,474||212.11||243||1970-08-01||[http://www.city.noboribetsu.lg.jp/] |- |align="right"|[[Eniwa، ہوکائیدو|Eniwa]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|恵庭市}}</span>||align="right"|ہوکائیدو||68,754||294.87||233||1970-11-01||[http://www.city.eniwa.ہوکائیدو.jp/] |- |align="right"|[[Date، ہوکائیدو|Date]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|伊達市}}</span>||align="right"|ہوکائیدو||36,461||444.28||82.1||1972-04-01||[http://www.city.date.ہوکائیدو.jp/] |- |align="right"|[[کیتاہیروشیما، ہوکائیدو|کیتاہیروشیما]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|北広島市}}</span>||align="right"|ہوکائیدو||60,291||118.54||509||1996-09-01||[http://www.city.kitaہیروشیما.ہوکائیدو.jp/] |- |align="right"|[[Ishikari، ہوکائیدو|Ishikari]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|石狩市}}</span>||align="right"|ہوکائیدو||60,616||721.86||84.0||1996-09-01||[http://www.city.ishikari.ہوکائیدو.jp/] |- |align="right"|[[Shibetsu، ہوکائیدو|Shibetsu]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|士別市}}</span>||align="right"|ہوکائیدو||21,640||1,119.29||19.3||2005-09-01||[http://www.city.shibetsu.lg.jp/] |- |align="right"|[[Kushiro، ہوکائیدو|Kushiro]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|釧路市}}</span>||align="right"|ہوکائیدو||182,263||1,362.75||134||2005-10-11||[http://www.city.kushiro.ہوکائیدو.jp/] |- |align="right"|[[Hokuto، ہوکائیدو|Hokuto]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|北斗市}}</span>||align="right"|ہوکائیدو||48,779||397.30||123||2006-02-01||[http://www.city.hokuto.ہوکائیدو.jp/] |- |align="right"|[[کیتاmi، ہوکائیدو|کیتاmi]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|北見市}}</span>||align="right"|ہوکائیدو||124,291||1,427.56||87.1||2006-03-05||[http://www.city.kitami.lg.jp/] |- |align="right"|[[Nayoro، ہوکائیدو|Nayoro]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|名寄市}}</span>||align="right"|ہوکائیدو||29,869||535.23||55.8||2006-03-27||[http://www.city.nayoro.lg.jp/] |- bgcolor=#eec |align="right"|[[کوبے]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|神戸市}}</span>||align="right"|ہیوگو||1,530,847||552.23||2,772||1889-04-01||[http://www.city.کوبے.lg.jp/] |- bgcolor=#cee |align="right"|[[ہیمیجی، ہیوگو|ہیمیجی]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|姫路市}}</span>||align="right"|ہیوگو||536,170||534.27||1,004||1889-04-01||[http://www.city.ہیمیجی.ہیوگو.jp/] |- bgcolor=#cee |align="right"|[[اماگاساکی، ہیوگو|اماگاساکی]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|尼崎市}}</span>||align="right"|ہیوگو||461,202||49.77||9,267||1916-04-01||[http://www.city.اماگاساکی.ہیوگو.jp/] |- bgcolor=#ece |align="right"|[[آکاشی، ہیوگو|آکاشی]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|明石市}}</span>||align="right"|ہیوگو||292,162||49.24||5,933||1919-11-01||[http://www.city.آکاشی.ہیوگو.jp/] |- bgcolor=#cee |align="right"|[[نیشیمومیا، ہیوگو|نیشیمومیا]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|西宮市}}</span>||align="right"|ہیوگو||477,056||99.96||4,772||1925-04-01||[http://www.nishi.or.jp/] |- |align="right"|[[Ashiya، ہیوگو|Ashiya]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|芦屋市}}</span>||align="right"|ہیوگو||92,828||18.47||5,026||1940-11-10||[http://www.city.ashiya.lg.jp/] |- |align="right"|[[Itami، ہیوگو|Itami]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|伊丹市}}</span>||align="right"|ہیوگو||194,488||24.97||7,789||1940-11-10||[http://www.city.itami.lg.jp/] |- |align="right"|[[Aioi، ہیوگو|Aioi]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|相生市}}</span>||align="right"|ہیوگو||31,973||90.45||353||1942-10-01||[http://www.city.aioi.ہیوگو.jp/] |- |align="right"|[[Toyooka، ہیوگو|Toyooka]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|豊岡市}}</span>||align="right"|ہیوگو||87,555||697.66||125||1950-04-01||[http://www.city.toyooka.lg.jp/] |- bgcolor=#ece |align="right"|[[کاکوگاوا، ہیوگو|کاکوگاوا]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|加古川市}}</span>||align="right"|ہیوگو||267,631||138.51||1,932||1950-06-15||[http://www.city.کاکوگاوا.ہیوگو.jp/] |- |align="right"|<span style="display:none">Ako</span>[[Akō، ہیوگو|Akō]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|赤穂市}}</span>||align="right"|ہیوگو||51,277||126.88||404||1951-09-01||[http://www.city.ako.ہیوگو.jp/] |- bgcolor=#ece |align="right"|[[تاکارازوکا، ہیوگو|تاکارازوکا]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|宝塚市}}</span>||align="right"|ہیوگو||222,071||101.80||2,181||1954-04-01||[http://www.city.تاکارازوکا.ہیوگو.jp/] |- |align="right"|[[Miki، ہیوگو|Miki]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|三木市}}</span>||align="right"|ہیوگو||83,244||176.58||471||1954-06-01||[http://www.city.miki.lg.jp/] |- |align="right"|[[Takasago، ہیوگو|Takasago]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|高砂市}}</span>||align="right"|ہیوگو||94,198||34.40||2,738||1954-07-01||[http://www.city.takasago.ہیوگو.jp/] |- |align="right"|[[Kawanishi، ہیوگو|Kawanishi]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|川西市}}</span>||align="right"|ہیوگو||157,461||53.44||2,947||1954-08-01||[http://www.city.kawanishi.ہیوگو.jp/] |- |align="right"|[[Ono، ہیوگو|Ono]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|小野市}}</span>||align="right"|ہیوگو||49,664||92.92||534||1954-12-01||[http://www.city.ono.ہیوگو.jp/] |- |align="right"|[[Sanda، ہیوگو|Sanda]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|三田市}}</span>||align="right"|ہیوگو||113,600||210.22||540||1958-07-01||[http://www.city.sanda.lg.jp/] |- |align="right"|[[Kasai، ہیوگو|Kasai]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|加西市}}</span>||align="right"|ہیوگو||48,435||150.95||321||1967-04-01||[http://www.city.kasai.ہیوگو.jp/] |- |align="right"|[[Sasayama، ہیوگو|Sasayama]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|篠山市}}</span>||align="right"|ہیوگو||44,345||377.61||117||1999-04-01||[http://www.city.sasayama.ہیوگو.jp/] |- |align="right"|[[Yabu، ہیوگو|Yabu]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|養父市}}</span>||align="right"|ہیوگو||27,428||422.78||64.9||2004-04-01||[http://www.city.yabu.ہیوگو.jp/] |- |align="right"|[[Tamba، ہیوگو|Tamba]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|丹波市}}</span>||align="right"|ہیوگو||69,233||493.28||140||2004-11-01||[http://www.city.tamba.ہیوگو.jp/] |- |align="right"|[[Minamiawaji، ہیوگو|Minamiawaji]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|南あわじ市}}</span>||align="right"|ہیوگو||51,069||229.18||223||2005-01-11||[http://www.city.minamiawaji.ہیوگو.jp/] |- |align="right"|[[Asago، ہیوگو|Asago]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|朝来市}}</span>||align="right"|ہیوگو||34,084||402.98||84.6||2005-04-01||[http://www.city.asago.ہیوگو.jp/] |- |align="right"|[[Awaji، ہیوگو|Awaji]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|淡路市}}</span>||align="right"|ہیوگو||47,849||184.21||260||2005-04-01||[http://www.city.awaji.ہیوگو.jp/] |- |align="right"|<span style="display:none">Shiso</span>[[Shisō، ہیوگو|Shisō]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|宍粟市}}</span>||align="right"|ہیوگو||42,302||658.60||64.2||2005-04-01||[http://www.city.shiso.lg.jp/] |- |align="right"|[[Nishایواکی، ہیوگو|Nishایواکی]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|西脇市}}</span>||align="right"|ہیوگو||43,126||132.47||326||2005-10-01||[http://www.city.nishایواکی.ہیوگو.jp/] |- |align="right"|[[Tatsuno، ہیوگو|Tatsuno]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|たつの市}}</span>||align="right"|ہیوگو||80,988||210.93||384||2005-10-01||[http://www.city.tatsuno.lg.jp/] |- |align="right"|[[Sumoto، ہیوگو|Sumoto]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|洲本市}}</span>||align="right"|ہیوگو||48,631||182.47||267||2006-02-11||[http://www.city.sumoto.ہیوگو.jp/] |- |align="right"|<span style="display:none">Kato</span>[[Katō، ہیوگو|Katō]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|加東市}}</span>||align="right"|ہیوگو||39,935||157.49||254||2006-03-20||[http://www.city.kato.lg.jp/] |- bgcolor=#ece |align="right"|[[میتو، ایباراکی|میتو]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|水戸市}}</span>||align="right"|ایباراکی||264,062||217.43||1,214||1889-04-01||[http://www.city.میتو.lg.jp/] |- |align="right"|[[Hitachi، ایباراکی|Hitachi]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|日立市}}</span>||align="right"|ایباراکی||195,844||225.55||868||1939-09-01||[http://www.city.hitachi.ایباراکی.jp/] |- |align="right"|[[Tsuchiura، ایباراکی|Tsuchiura]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|土浦市}}</span>||align="right"|ایباراکی||143,986||113.82||1,265||1940-11-03||[http://www.city.tsuchiura.lg.jp/] |- |align="right"|<span style="display:none">Yuki</span>[[Yūki، ایباراکی|Yūki]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|結城市}}</span>||align="right"|ایباراکی||52,065||65.84||791||1954-03-15||[http://www.city.yuki.lg.jp/] |- |align="right"|<span style="display:none">Ryugasaki</span>[[Ryūgasaki، ایباراکی|Ryūgasaki]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|龍ヶ崎市}}</span>||align="right"|ایباراکی||79,295||78.20||1,014||1954-03-20||[http://www.city.ryugasaki.ایباراکی.jp/] |- |align="right"|[[Shimotsuma، ایباراکی|Shimotsuma]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|下妻市}}</span>||align="right"|ایباراکی||45,918||80.88||568||1954-06-01||[http://www.city.shimotsuma.lg.jp/] |- |align="right"|<span style="display:none">Joso</span>[[Jōsō، ایباراکی|Jōsō]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|常総市}}</span>||align="right"|ایباراکی||65,858||123.52||533||1954-07-10||[http://www.city.joso.lg.jp/] |- |align="right"|<span style="display:none">Hitachiota</span>[[Hitachiاوتا، ایباراکی|Hitachiاوتا]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|常陸太田市}}</span>||align="right"|ایباراکی||58,461||372.01||157||1954-07-15||[http://www.city.hitachiota.ایباراکی.jp/] |- |align="right"|[[Takahagi، ایباراکی|Takahagi]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|高萩市}}</span>||align="right"|ایباراکی||32,031||193.65||165||1954-11-23||[http://www.city.takahagi.ایباراکی.jp/] |- |align="right"|[[کیتاایباراکی، ایباراکی|کیتاایباراکی]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|北茨城市}}</span>||align="right"|ایباراکی||48,437||186.55||260||1956-03-31||[http://www.city-kitaایباراکی.jp/] |- |align="right"|[[Toride، ایباراکی|Toride]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|取手市}}</span>||align="right"|ایباراکی||109,953||69.96||1,572||1970-10-01||[http://www.city.toride.ایباراکی.jp/] |- |align="right"|[[Ushiku، ایباراکی|Ushiku]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|牛久市}}</span>||align="right"|ایباراکی||79,254||58.88||1,346||1986-06-01||[http://www.city.ushiku.ایباراکی.jp/] |- bgcolor=#ece |align="right"|[[تسوکوبا، ایباراکی|تسوکوبا]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|つくば市}}</span>||align="right"|ایباراکی||207,314||284.07||730||1987-11-30||[http://www.city.تسوکوبا.ایباراکی.jp/] |- |align="right"|[[Hitachinaka، ایباراکی|Hitachinaka]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|ひたちなか市}}</span>||align="right"|ایباراکی||155,338||99.04||1,568||1994-11-01||[http://www.city.hitachinaka.ایباراکی.jp/] |- |align="right"|[[Kashima، ایباراکی|Kashima]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|鹿嶋市}}</span>||align="right"|ایباراکی||65,193||92.96||701||1995-09-01||[http://www.city.kashima.ایباراکی.jp/] |- |align="right"|[[Itako، ایباراکی|Itako]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|潮来市}}</span>||align="right"|ایباراکی||31,103||62.67||496||2001-04-01||[http://www.city.itako.lg.jp/] |- |align="right"|[[Moriya، ایباراکی|Moriya]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|守谷市}}</span>||align="right"|ایباراکی||57,793||35.63||1,622||2002-02-02||[http://www.city.moriya.ایباراکی.jp/] |- |align="right"|<span style="display:none">Hitachiomiya</span>[[Hitachiōmiya، ایباراکی|Hitachiōmiya]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|常陸大宮市}}</span>||align="right"|ایباراکی||46,729||348.38||134||2004-10-16||[http://www.city.hitachiomiya.lg.jp/] |- |align="right"|[[Naka، ایباراکی|Naka]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|那珂市}}</span>||align="right"|ایباراکی||54,618||97.80||558||2005-01-21||[http://www.city.naka.ایباراکی.jp/] |- |align="right"|<span style="display:none">Bando</span>[[Bandō، ایباراکی|Bandō]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|坂東市}}</span>||align="right"|ایباراکی||57,128||123.18||464||2005-03-22||[http://www.city.bando.lg.jp/] |- |align="right"|[[Inashiki، ایباراکی|Inashiki]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|稲敷市}}</span>||align="right"|ایباراکی||48,125||178.12||270||2005-03-22||[http://www.city.inashiki.lg.jp/] |- |align="right"|[[Chikusei، ایباراکی|Chikusei]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|筑西市}}</span>||align="right"|ایباراکی||110,813||205.35||540||2005-03-28||[http://www.city.chikusei.lg.jp/] |- |align="right"|[[Kasumigaura، ایباراکی|Kasumigaura]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|かすみがうら市}}</span>||align="right"|ایباراکی||44,450||118.77||374||2005-03-28||[http://www.city.kasumigaura.ایباراکی.jp/] |- |align="right"|[[Kamisu، ایباراکی|Kamisu]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|神栖市}}</span>||align="right"|ایباراکی||93,538||147.24||635||2005-08-01||[http://www.city.kamisu.ایباراکی.jp/] |- |align="right"|[[Namegata، ایباراکی|Namegata]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|行方市}}</span>||align="right"|ایباراکی||39,117||166.33||235||2005-09-02||[http://www.city.namegata.ایباراکی.jp/] |- |align="right"|[[Koga، ایباراکی|Koga]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|古河市}}</span>||align="right"|ایباراکی||144,392||123.58||1,168||2005-09-12||[http://www.city.ایباراکی-koga.lg.jp/] |- |align="right"|[[Ishioka، ایباراکی|Ishioka]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|石岡市}}</span>||align="right"|ایباراکی||80,502||213.38||377||2005-10-01||[http://www.city.ishioka.lg.jp/] |- |align="right"|[[Sakuragawa، ایباراکی|Sakuragawa]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|桜川市}}</span>||align="right"|ایباراکی||47,480||179.78||264||2005-10-01||[http://www.city.sakuragawa.lg.jp/] |- |align="right"|[[Hokota، ایباراکی|Hokota]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|鉾田市}}</span>||align="right"|ایباراکی||50,869||203.90||249||2005-10-11||[http://www.city.hokota.lg.jp/] |- |align="right"|[[Kasama، ایباراکی|Kasama]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|笠間市}}</span>||align="right"|ایباراکی||80,646||240.27||336||2006-03-19||[http://www.city.kasama.lg.jp/] |- |align="right"|[[تسوکوباmirai، ایباراکی|تسوکوباmirai]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|つくばみらい市}}</span>||align="right"|ایباراکی||41,957||79.14||530||2006-03-27||[http://www.city.تسوکوباmirai.lg.jp/] |- |align="right"|[[Omitama، ایباراکی|Omitama]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|小美玉市}}</span>||align="right"|ایباراکی||52,834||140.21||377||2006-03-27||[http://www.city.omitama.lg.jp/] |- bgcolor=#cee |align="right"|[[کانازاوا، اشیکاوا|کانازاوا]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|金沢市}}</span>||align="right"|اشیکاوا||455,595||467.77||974||1889-04-01||[http://www4.city.کانازاوا.lg.jp/] |- |align="right"|[[Nonoichi، اشیکاوا|Nonoichi]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|野々市市}}</span>||align="right"|اشیکاوا||51,976||13.56||3,800||2011-11-11||[http://www.city.nonoichi.lg.jp/] |- |align="right"|[[Nanao، اشیکاوا|Nanao]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|七尾市}}</span>||align="right"|اشیکاوا||60,140||317.96||189||1939-07-20||[http://www.city.nanao.lg.jp/] |- |align="right"|[[Komatsu، اشیکاوا|Komatsu]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|小松市}}</span>||align="right"|اشیکاوا||109,285||371.13||294||1940-12-01||[http://www.city.komatsu.اشیکاوا.jp/] |- |align="right"|[[سوزو، اشیکاوا|سوزو]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|珠洲市}}</span>||align="right"|اشیکاوا||17,111||247.20||69.2||1954-07-15||[http://www.city.suzu.اشیکاوا.jp/] |- |align="right"|[[Hakui، اشیکاوا|Hakui]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|羽咋市}}</span>||align="right"|اشیکاوا||23,963||81.96||292||1958-07-01||[http://www.city.hakui.اشیکاوا.jp/] |- |align="right"|[[Kahoku، اشیکاوا|Kahoku]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|かほく市}}</span>||align="right"|اشیکاوا||34,747||64.76||537||2004-03-01||[http://www.city.kahoku.اشیکاوا.jp/] |- |align="right"|[[Hakusan، اشیکاوا|Hakusan]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|白山市}}</span>||align="right"|اشیکاوا||110,563||755.17||146||2005-02-01||[http://www.city.hakusan.اشیکاوا.jp/] |- |align="right"|[[Nomi، اشیکاوا|Nomi]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|能美市}}</span>||align="right"|اشیکاوا||48,106||83.85||574||2005-02-01||[http://www.city.nomi.اشیکاوا.jp/] |- |align="right"|[[Kaga، اشیکاوا|Kaga]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|加賀市}}</span>||align="right"|اشیکاوا||73,745||306.00||241||2005-10-01||[http://www.city.kaga.اشیکاوا.jp/] |- |align="right"|[[Wajima، اشیکاوا|Wajima]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|輪島市}}</span>||align="right"|اشیکاوا||31,532||426.25||74.0||2006-02-01||[http://www.city.wajima.اشیکاوا.jp/] |- bgcolor=#cee |align="right"|[[موریوکا، ایواتے|موریوکا]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|盛岡市}}</span>||align="right"|ایواتے||299,746||886.47||338||1889-04-01||[http://www.city.موریوکا.ایواتے.jp/] |- |align="right"|[[Kamaishi، ایواتے|Kamaishi]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|釜石市}}</span>||align="right"|ایواتے||41,348||441.42||93.7||1937-05-05||[http://www.city.kamaishi.ایواتے.jp/] |- |align="right"|<span style="display:none">Ofunato</span>[[Ōfunato، ایواتے|Ōfunato]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|大船渡市}}</span>||align="right"|ایواتے||42,119||323.28||130||1952-04-01||[http://www.city.ofunato.ایواتے.jp/] |- |align="right"|[[Rikuzentakata، ایواتے|Rikuzentakata]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|陸前高田市}}</span>||align="right"|ایواتے||23,961||232.29||103||1955-01-01||[http://www.city.rikuzentakata.ایواتے.jp/] |- |align="right"|[[کیتاkami، ایواتے|کیتاkami]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|北上市}}</span>||align="right"|ایواتے||94,806||437.55||217||1991-04-01||[http://www.city.kitakami.ایواتے.jp/] |- |align="right"|[[Miyako، ایواتے|Miyako]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|宮古市}}</span>||align="right"|ایواتے||58,342||696.82||83.7||2005-06-06||[http://www.city.miyako.ایواتے.jp/] |- |align="right"|[[Hachimantai، ایواتے|Hachimantai]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|八幡平市}}</span>||align="right"|ایواتے||29,993||862.25||34.8||2005-09-01||[http://www.city.hachimantai.lg.jp/] |- |align="right"|[[Ichinoseki، ایواتے|Ichinoseki]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|一関市}}</span>||align="right"|ایواتے||123,155||1,133.10||109||2005-09-20||[http://www.city.ichinoseki.ایواتے.jp/] |- |align="right"|<span style="display:none">Tono</span>[[Tōno، ایواتے|Tōno]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|遠野市}}</span>||align="right"|ایواتے||30,587||825.62||37.0||2005-10-01||[http://www.city.tono.ایواتے.jp/] |- |align="right"|[[Hanamaki، ایواتے|Hanamaki]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|花巻市}}</span>||align="right"|ایواتے||103,718||908.32||114||2006-01-01||[http://www.city.hanamaki.ایواتے.jp/] |- |align="right"|[[Ninohe، ایواتے|Ninohe]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|二戸市}}</span>||align="right"|ایواتے||30,685||420.31||73.0||2006-01-01||[http://www.city.ninohe.ایواتے.jp/] |- |align="right"|<span style="display:none">Oshu</span>[[Ōshū، ایواتے|Ōshū]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|奥州市}}</span>||align="right"|ایواتے||128,273||993.35||129||2006-02-20||[http://www.city.oshu.ایواتے.jp/] |- |align="right"|[[Kuji، ایواتے|Kuji]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|久慈市}}</span>||align="right"|ایواتے||37,824||623.14||60.7||2006-03-06||[http://www.city.kuji.ایواتے.jp/] |- |align="right"|[[Takizawa، ایواتے|Takizawa]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|滝沢市}}</span>||align="right"|ایواتے||-||182.32||-||2014-01-01||[http://www.city.takizawa.ایواتے.jp/] |- bgcolor=#cee |align="right"|[[تاکاماتسو، کاگاوا|تاکاماتسو]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|高松市}}</span>||align="right"|کاگاوا||418,557||375.11||1,116||1890-02-15||[http://www.city.تاکاماتسو.کاگاوا.jp/] |- |align="right"|[[Marugame، کاگاوا|Marugame]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|丸亀市}}</span>||align="right"|کاگاوا||110,550||111.79||989||1899-04-01||[http://www.city.marugame.lg.jp/] |- |align="right"|[[ساکائیde، کاگاوا|ساکائیde]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|坂出市}}</span>||align="right"|کاگاوا||56,501||92.46||611||1942-07-01||[http://www.city.ساکائیde.lg.jp/] |- |align="right"|<span style="display:none">Zentsuji</span>[[Zentsūji، کاگاوا|Zentsūji]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|善通寺市}}</span>||align="right"|کاگاوا||35,180||39.88||882||1954-03-31||[http://www.city.zentsuji.کاگاوا.jp/] |- |align="right"|[[Sanuki، کاگاوا|Sanuki]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|さぬき市}}</span>||align="right"|کاگاوا||54,832||158.90||345||2002-04-01||[http://www.city.sanuki.کاگاوا.jp/] |- |align="right"|[[Higashiکاگاوا، کاگاوا|Higashiکاگاوا]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|東かがわ市}}</span>||align="right"|کاگاوا||34,953||153.35||228||2003-04-01||[http://www.higashiکاگاوا.jp/] |- |align="right"|[[میتوyo، کاگاوا|میتوyo]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|三豊市}}</span>||align="right"|کاگاوا||69,997||222.66||314||2006-01-01||[http://www.city.میتوyo.lg.jp/] |- |align="right"|[[Kan'onji، کاگاوا|Kan'onji]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|観音寺市}}</span>||align="right"|کاگاوا||64,020||117.47||545||2007-03-12||[http://www.city.kanonji.کاگاوا.jp/] |- bgcolor=#cee |align="right"|[[کاگوشیما، کاگوشیما|کاگوشیما]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|鹿児島市}}</span>||align="right"|کاگوشیما||605,196||547.06||1,106||1889-04-01||[http://www.city.کاگوشیما.lg.jp/] |- |align="right"|[[Kanoya، کاگوشیما|Kanoya]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|鹿屋市}}</span>||align="right"|کاگوشیما||105,673||448.33||236||1941-05-27||[http://www.e-kanoya.net/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070918223533/http://www.e-kanoya.net/ |date=2007-09-18 }} |- |align="right"|[[Makurazaki، کاگوشیما|Makurazaki]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|枕崎市}}</span>||align="right"|کاگوشیما||24,400||74.88||326||1949-09-01||[http://www.city.makurazaki.کاگوشیما.jp/] |- |align="right"|[[Akune، کاگوشیما|Akune]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|阿久根市}}</span>||align="right"|کاگوشیما||24,166||134.30||180||1952-04-01||[http://www.city.akune.کاگوشیما.jp/] |- |align="right"|[[Izumi، کاگوشیما|Izumi]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|出水市}}</span>||align="right"|کاگوشیما||56,851||330.06||172||1954-04-01||[http://www.city.izumi.کاگوشیما.jp/] |- |align="right"|[[Ibusuki، کاگوشیما|Ibusuki]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|指宿市}}</span>||align="right"|کاگوشیما||45,455||149.01||305||1954-04-01||[http://www.city.ibusuki.lg.jp/] |- |align="right"|[[Minamisatsuma، کاگوشیما|Minamisatsuma]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|南さつま市}}</span>||align="right"|کاگوشیما||40,386||283.35||143||1954-07-15||[http://www.city.minamisatsuma.lg.jp/] |- |align="right"|[[Nishinoomote، کاگوشیما|Nishinoomote]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|西之表市}}</span>||align="right"|کاگوشیما||17,666||205.75||85.9||1958-10-01||[http://www.city.nishinoomote.کاگوشیما.jp/] |- |align="right"|[[Tarumizu، کاگوشیما|Tarumizu]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|垂水市}}</span>||align="right"|کاگوشیما||18,078||162.01||112||1958-10-01||[http://www.city.tarumizu.lg.jp/] |- |align="right"|[[Satsumaسیندائی، کاگوشیما|Satsumaسیندائی]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|薩摩川内市}}</span>||align="right"|کاگوشیما||100,730||683.50||147||2004-10-12||[http://www.city.satsumaسیندائی.کاگوشیما.jp/] |- |align="right"|[[Hioki، کاگوشیما|Hioki]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|日置市}}</span>||align="right"|کاگوشیما||51,472||253.06||203||2005-05-01||[http://www.city.hioki.کاگوشیما.jp/] |- |align="right"|[[Soo، کاگوشیما|Soo]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|曽於市}}</span>||align="right"|کاگوشیما||41,179||390.39||105||2005-07-01||[http://www.city.soo.کاگوشیما.jp/] |- |align="right"|[[Ichikikushikino، کاگوشیما|Ichikikushikino]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|いちき串木野市}}</span>||align="right"|کاگوشیما||32,079||112.04||286||2005-10-11||[http://www.city.ichikikushikino.lg.jp/] |- |align="right"|[[Kirishima، کاگوشیما|Kirishima]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|霧島市}}</span>||align="right"|کاگوشیما||127,726||603.68||212||2005-11-07||[http://www.city-kirishima.jp/] |- |align="right"|[[Shibushi، کاگوشیما|Shibushi]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|志布志市}}</span>||align="right"|کاگوشیما||34,105||289.93||118||2006-01-01||[http://www.city.shibushi.lg.jp/] |- |align="right"|[[Amami، کاگوشیما|Amami]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|奄美市}}</span>||align="right"|کاگوشیما||48,116||306.20||157||2006-03-20||[http://www.city.amami.lg.jp/] |- |align="right"|<span style="display:none">Minamiکیوشو</span>[[Minamikyūshū، کاگوشیما|Minamikyūshū]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|南九州市}}</span>||align="right"|کاگوشیما||40,891||357.85||114||2007-12-01||[http://www.city.minamiکیوشو.lg.jp/] |- |align="right"|[[Isa، کاگوشیما|Isa]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|伊佐市}}</span>||align="right"|کاگوشیما||-||392.36||-||2008-11-01||[http://www.city.isa.کاگوشیما.jp/] |- |align="right"|[[Aira، کاگوشیما|Aira]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|姶良市}}</span>||align="right"|کاگوشیما||-||231.32||-||2010-03-23||[http://www.city.aira.lg.jp/] |- bgcolor=#eec |align="right"|[[یوکوہاما]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|横浜市}}</span>||align="right"|کاناگاوا||3,631,236||437.38||8,302||1889-04-01||[http://www.city.یوکوہاما.jp/] |- bgcolor=#cee |align="right"|[[یوکوسوکا، کاناگاوا|یوکوسوکا]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|横須賀市}}</span>||align="right"|کاناگاوا||421,397||100.68||4,186||1907-02-15||[http://www.city.یوکوسوکا.کاناگاوا.jp/] |- bgcolor=#eec |align="right"|[[کاواساکی، کاناگاوا|کاواساکی]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|川崎市}}</span>||align="right"|کاناگاوا||1,373,630||142.70||9,626||1924-07-01||[http://www.city.کاواساکی.jp/] |- bgcolor=#ece |align="right"|[[ہیراتسوکا، کاناگاوا|ہیراتسوکا]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|平塚市}}</span>||align="right"|کاناگاوا||260,419||67.83||3,839||1932-04-01||[http://www.city.ہیراتسوکا.کاناگاوا.jp/] |- |align="right"|[[Kamakura، کاناگاوا|Kamakura]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|鎌倉市}}</span>||align="right"|کاناگاوا||173,588||39.60||4,384||1939-11-03||[http://www.city.kamakura.کاناگاوا.jp/] |- |align="right"|[[فوجیساوا، کاناگاوا|فوجیساوا]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|藤沢市}}</span>||align="right"|کاناگاوا||402,628||69.51||5,792||1940-10-01||[http://www.city.فوجیساوا.کاناگاوا.jp/] |- bgcolor=#ece |align="right"|[[اوداوارا، کاناگاوا|اوداوارا]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|小田原市}}</span>||align="right"|کاناگاوا||198,841||114.09||1,743||1940-12-20||[http://www.city.اوداوارا.کاناگاوا.jp/] |- bgcolor=#ece |align="right"|[[چیگاساکی، کاناگاوا|چیگاساکی]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|茅ヶ崎市}}</span>||align="right"|کاناگاوا||231,005||35.71||6,469||1947-10-01||[http://www.city.چیگاساکی.کاناگاوا.jp/] |- |align="right"|[[Zushi، کاناگاوا|Zushi]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|逗子市}}</span>||align="right"|کاناگاوا||58,654||17.34||3,383||1954-04-15||[http://www.city.zushi.کاناگاوا.jp/] |- bgcolor=#eec |align="right"|[[ساگامیہارا، کاناگاوا|ساگامیہارا]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|相模原市}}</span>||align="right"|کاناگاوا||706,342||328.84||2,148||1954-11-20||[http://www.city.ساگامیہارا.کاناگاوا.jp/] |- |align="right"|[[Miura، کاناگاوا|Miura]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|三浦市}}</span>||align="right"|کاناگاوا||49,371||32.28||1,529||1955-01-01||[http://www.city.miura.کاناگاوا.jp/] |- |align="right"|[[Hadano، کاناگاوا|Hadano]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|秦野市}}</span>||align="right"|کاناگاوا||169,201||103.61||1,633||1955-01-01||[http://www.city.hadano.کاناگاوا.jp/] |- bgcolor=#ece |align="right"|[[اتسوگی، کاناگاوا|اتسوگی]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|厚木市}}</span>||align="right"|کاناگاوا||225,163||93.83||2,400||1955-02-01||[http://www.city.اتسوگی.کاناگاوا.jp/] |- bgcolor=#ece |align="right"|[[تاماتو، کاناگاوا|تاماتو]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|大和市}}</span>||align="right"|کاناگاوا||223,127||27.06||8,246||1959-02-01||[http://www.city.تاماتو.lg.jp/] |- |align="right"|[[Isehara، کاناگاوا|Isehara]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|伊勢原市}}</span>||align="right"|کاناگاوا||100,779||55.52||1,815||1971-03-01||[http://www.city.isehara.کاناگاوا.jp/] |- |align="right"|[[Ebina، کاناگاوا|Ebina]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|海老名市}}</span>||align="right"|کاناگاوا||126,035||26.48||4,760||1971-11-01||[http://www.city.ebina.کاناگاوا.jp/] |- |align="right"|[[Zama، کاناگاوا|Zama]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|座間市}}</span>||align="right"|کاناگاوا||127,582||17.58||7,257||1971-11-01||[http://www.city.zama.کاناگاوا.jp/] |- |align="right"|[[Minamiaشیگاra، کاناگاوا|Minamiaشیگاra]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|南足柄市}}</span>||align="right"|کاناگاوا||44,285||76.93||576||1972-04-01||[http://www.city.minamiaشیگاra.کاناگاوا.jp/] |- |align="right"|[[Ayase، کاناگاوا|Ayase]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|綾瀬市}}</span>||align="right"|کاناگاوا||82,083||22.28||3,684||1978-11-01||[http://www.city.ayase.کاناگاوا.jp/] |- bgcolor=#cee |align="right"|<span style="display:none">کوچی</span>[[کوچی، کوچی|کوچی]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|高知市}}</span>||align="right"|کوچی||342,944||309.22||1,109||1889-04-01||[http://www.city.کوچی.کوچی.jp/] |- |align="right"|[[Sukumo، کوچی|Sukumo]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|宿毛市}}</span>||align="right"|کوچی||23,771||286.11||83.1||1954-03-31||[http://www.city.sukumo.کوچی.jp/] |- |align="right"|[[Aki، کوچی|Aki]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|安芸市}}</span>||align="right"|کوچی||20,555||317.34||64.8||1954-08-01||[http://www.city.aki.کوچی.jp/] |- |align="right"|[[Tosashimizu، کوچی|Tosashimizu]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|土佐清水市}}</span>||align="right"|کوچی||17,421||266.54||65.4||1954-08-01||[http://www.city.tosashimizu.کوچی.jp/] |- |align="right"|[[Susaki، کوچی|Susaki]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|須崎市}}</span>||align="right"|کوچی||25,679||135.46||190||1954-10-01||[http://www.city.susaki.کوچی.jp/] |- |align="right"|[[Tosa، کوچی|Tosa]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|土佐市}}</span>||align="right"|کوچی||29,726||91.59||325||1959-01-01||[http://www.city.tosa.lg.jp/] |- |align="right"|[[Muroto، کوچی|Muroto]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|室戸市}}</span>||align="right"|کوچی||17,683||248.25||71.2||1959-03-01||[http://www.city.muroto.کوچی.jp/] |- |align="right"|[[Nankoku، کوچی|Nankoku]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|南国市}}</span>||align="right"|کوچی||50,315||125.35||401||1959-10-01||[http://www.city.nankoku.کوچی.jp/] |- |align="right"|[[Shimanto، کوچی|Shimanto]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|四万十市}}</span>||align="right"|کوچی||37,182||632.42||58.8||2005-04-10||[http://www.city.shimanto.lg.jp/] |- |align="right"|[[Kami، کوچی|Kami]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|香美市}}</span>||align="right"|کوچی||29,144||538.22||54.1||2006-03-01||[http://www.city.kami.کوچی.jp/] |- |align="right"|<span style="display:none">Konan</span>[[Kōnan، کوچی|Kōnan]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|香南市}}</span>||align="right"|کوچی||34,084||126.49||269||2006-03-01||[http://www.city.کوچی-konan.lg.jp/] |- bgcolor=#eec |align="right"|[[کوماموتو، کوماموتو|کوماموتو]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|熊本市}}</span>||align="right"|کوماموتو||670,348||267.23||2,509||1889-04-01||[http://www.city.کوماموتو.کوماموتو.jp/] |- |align="right"|[[Yatsushiro، کوماموتو|Yatsushiro]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|八代市}}</span>||align="right"|کوماموتو||134,491||680.59||198||1940-09-01||[http://www.city.yatsushiro.کوماموتو.jp/] |- |align="right"|[[Hitoyoshi، کوماموتو|Hitoyoshi]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|人吉市}}</span>||align="right"|کوماموتو||36,556||210.55||174||1942-02-11||[http://www.city.hitoyoshi.lg.jp/] |- |align="right"|[[Arao، کوماموتو|Arao]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|荒尾市}}</span>||align="right"|کوماموتو||55,505||57.15||971||1942-04-01||[http://www.city.arao.lg.jp/] |- |align="right"|[[Minamata، کوماموتو|Minamata]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|水俣市}}</span>||align="right"|کوماموتو||28,123||162.88||173||1949-04-01||[http://www.city.minamata.lg.jp/] |- |align="right"|[[Tamana، کوماموتو|Tamana]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|玉名市}}</span>||align="right"|کوماموتو||70,747||152.55||464||1954-04-01||[http://www.city.tamana.lg.jp/] |- |align="right"|[[Yamaga، کوماموتو|Yamaga]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|山鹿市}}</span>||align="right"|کوماموتو||56,741||299.67||189||1954-04-01||[http://www.city.yamaga.کوماموتو.jp/] |- |align="right"|[[Kikuchi، کوماموتو|Kikuchi]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|菊池市}}</span>||align="right"|کوماموتو||51,471||276.66||186||1958-08-01||[http://www.city.kikuchi.کوماموتو.jp/] |- |align="right"|[[Uto، کوماموتو|Uto]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|宇土市}}</span>||align="right"|کوماموتو||37,897||74.19||511||1958-10-01||[http://www.city.uto.کوماموتو.jp/] |- |align="right"|[[Kamiamakusa، کوماموتو|Kami-Amakusa]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|上天草市}}</span>||align="right"|کوماموتو||31,051||126.13||246||2004-03-31||[http://www.kamiamakusa-c.کوماموتو-sgn.jp/] |- |align="right"|[[Uki، کوماموتو|Uki]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|宇城市}}</span>||align="right"|کوماموتو||62,718||188.56||333||2005-01-15||[http://www.city.uki.کوماموتو.jp/] |- |align="right"|[[Aso، کوماموتو|Aso]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|阿蘇市}}</span>||align="right"|کوماموتو||29,149||376.25||77.5||2005-02-11||[http://www.city.aso.کوماموتو.jp/] |- |align="right"|<span style="display:none">Koshi</span>[[Kōshi، کوماموتو|Kōshi]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|合志市}}</span>||align="right"|کوماموتو||53,490||53.17||1,006||2006-02-27||[http://www.city.koshi.lg.jp/] |- |align="right"|[[Amakusa، کوماموتو|Amakusa]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|天草市}}</span>||align="right"|کوماموتو||93,047||683.17||136||2006-03-27||[http://www.city.amakusa.کوماموتو.jp/] |- bgcolor=#eec |align="right"|[[کیوٹو، کیوٹو|کیوٹو]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|京都市}}</span>||align="right"|کیوٹو||1,468,906||827.90||1,774||1889-04-01||[http://www.city.کیوٹو.lg.jp/] |- |align="right"|[[Fukuchiyama، کیوٹو|Fukuchiyama]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|福知山市}}</span>||align="right"|کیوٹو||80,836||552.57||146||1937-04-01||[http://www.city.fukuchiyama.کیوٹو.jp/] |- |align="right"|[[Maizuru، کیوٹو|Maizuru]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|舞鶴市}}</span>||align="right"|کیوٹو||90,461||342.15||264||1943-05-27||[http://www.city.maizuru.کیوٹو.jp/] |- |align="right"|[[Ayabe، کیوٹو|Ayabe]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|綾部市}}</span>||align="right"|کیوٹو||37,081||347.11||107||1950-08-01||[http://www.city.ayabe.کیوٹو.jp/] |- |align="right"|[[Uji، کیوٹو|Uji]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|宇治市}}</span>||align="right"|کیوٹو||191,297||67.55||2,832||1951-03-01||[http://www.city.uji.کیوٹو.jp/] |- |align="right"|[[Miyazu، کیوٹو|Miyazu]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|宮津市}}</span>||align="right"|کیوٹو||20,565||169.32||121||1954-06-01||[http://www.city.miyazu.کیوٹو.jp/] |- |align="right"|[[Kameoka، کیوٹو|Kameoka]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|亀岡市}}</span>||align="right"|کیوٹو||93,641||224.90||416||1955-01-01||[http://www.city.kameoka.کیوٹو.jp/] |- |align="right"|<span style="display:none">Joyo</span>[[Jōyō، کیوٹو|Jōyō]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|城陽市}}</span>||align="right"|کیوٹو||80,795||32.74||2,468||1972-05-03||[http://www.city.joyo.کیوٹو.jp/] |- |align="right"|<span style="display:none">Muko</span>[[Mukō، کیوٹو|Mukō]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|向日市}}</span>||align="right"|کیوٹو||55,137||7.67||7,189||1972-10-01||[http://www.city.muko.کیوٹو.jp/] |- |align="right"|<span style="display:none">ناگاوکاkyo</span>[[ناگاوکاkyō، کیوٹو|ناگاوکاkyō]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|長岡京市}}</span>||align="right"|کیوٹو||79,031||19.18||4,120||1972-10-01||[http://www.city.ناگاوکاkyo.کیوٹو.jp/] |- |align="right"|[[Yawata، کیوٹو|Yawata]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|八幡市}}</span>||align="right"|کیوٹو||73,822||24.37||3,029||1977-11-01||[http://www.city.yawata.کیوٹو.jp/] |- |align="right"|<span style="display:none">Kyotanabe</span>[[Kyاوتاnabe، کیوٹو|Kyاوتاnabe]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|京田辺市}}</span>||align="right"|کیوٹو||65,211||42.94||1,519||1997-04-01||[http://www.kyotanabe.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121013120104/http://www.kyotanabe.jp/ |date=2012-10-13 }} |- |align="right"|<span style="display:none">Kyotango</span>[[Kyاوتاngo، کیوٹو|Kyاوتاngo]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|京丹後市}}</span>||align="right"|کیوٹو||60,980||501.84||122||2004-04-01||[http://www.city.kyotango.کیوٹو.jp/] |- |align="right"|[[Nantan، کیوٹو|Nantan]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|南丹市}}</span>||align="right"|کیوٹو||35,937||616.31||58.3||2006-06-01||[http://www.city.nantan.کیوٹو.jp/] |- |align="right"|[[Kizugawa، کیوٹو|Kizugawa]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|木津川市}}</span>||align="right"|کیوٹو||66,783||85.12||785||2007-03-12||[http://www.city.kizugawa.lg.jp/] |- bgcolor=#ece |align="right"|[[یوکائشی، میہ|یوکائشی]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|四日市市}}</span>||align="right"|میہ||306,584||205.53||1,492||1897-08-01||[http://www.city.یوکائشی.میہ.jp/] |- |align="right"|[[Matsusaka، میہ|Matsusaka]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|松阪市}}</span>||align="right"|میہ||169,571||623.82||272||1933-02-01||[http://www.city.matsusaka.میہ.jp/] |- |align="right"|[[Kuwana، میہ|Kuwana]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|桑名市}}</span>||align="right"|میہ||140,816||136.61||1,031||1937-04-01||[http://www.city.kuwana.lg.jp/] |- |align="right"|[[Suzuka، میہ|Suzuka]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|鈴鹿市}}</span>||align="right"|میہ||197,437||194.67||1,014||1942-12-01||[http://www.city.suzuka.میہ.jp/] |- |align="right"|[[Nabari، میہ|Nabari]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|名張市}}</span>||align="right"|میہ||81,184||129.76||626||1954-03-31||[http://www.city.nabari.lg.jp/] |- |align="right"|[[Owase، میہ|Owase]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|尾鷲市}}</span>||align="right"|میہ||21,272||193.16||110||1954-06-20||[http://www.city.owase.lg.jp/] |- |align="right"|[[Kameyama، میہ|Kameyama]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|亀山市}}</span>||align="right"|میہ||50,304||190.91||263||1954-10-01||[http://www.city.kameyama.میہ.jp/] |- |align="right"|[[Toba، میہ|Toba]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|鳥羽市}}</span>||align="right"|میہ||22,286||107.98||206||1954-11-01||[http://www.city.toba.میہ.jp/] |- |align="right"|[[Inabe، میہ|Inabe]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|いなべ市}}</span>||align="right"|میہ||46,676||219.58||213||2003-12-01||[http://www.city.inabe.میہ.jp/] |- |align="right"|[[Shima، میہ|Shima]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|志摩市}}</span>||align="right"|میہ||56,758||179.70||316||2004-10-01||[http://www.city.shima.میہ.jp/] |- |align="right"|[[Iga، میہ|Iga]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|伊賀市}}</span>||align="right"|میہ||99,662||558.17||179||2004-11-01||[http://www.city.iga.lg.jp/] |- |align="right"|[[Ise، میہ|Ise]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|伊勢市}}</span>||align="right"|میہ||133,547||208.53||640||2005-11-01||[http://www.city.ise.میہ.jp/] |- |align="right"|[[Kumano، میہ|Kumano]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|熊野市}}</span>||align="right"|میہ||20,477||373.63||54.8||2005-11-01||[http://www.city.kumano.میہ.jp/] |- |align="right"|[[تسو، میہ|تسو]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|津市}}</span>||align="right"|میہ||289,215||710.81||407||2006-01-01||[http://www.info.city.tsu.میہ.jp/] |- bgcolor=#eec |align="right"|[[سیندائی، میاگی|سیندائی]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|仙台市}}</span>||align="right"|میاگی||1,029,552||783.54||1,314||1889-04-01||[http://www.city.سیندائی.jp/] |- |align="right"|[[Ishinomaki، میاگی|Ishinomaki]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|石巻市}}</span>||align="right"|میاگی||163,840||555.77||295||1933-04-01||[http://www.city.ishinomaki.lg.jp/] |- |align="right"|[[Shiogama، میاگی|Shiogama]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|塩竈市}}</span>||align="right"|میاگی||58,057||17.86||3,251||1941-11-23||[http://www.city.shiogama.میاگی.jp/] |- |align="right"|[[Shiroishi، میاگی|Shiroishi]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|白石市}}</span>||align="right"|میاگی||38,629||286.47||135||1954-04-01||[http://www.city.shiroishi.میاگی.jp/] |- |align="right"|[[Natori، میاگی|Natori]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|名取市}}</span>||align="right"|میاگی||69,610||100.06||696||1958-10-01||[http://www.city.natori.میاگی.jp/] |- |align="right"|[[Kakuda، میاگی|Kakuda]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|角田市}}</span>||align="right"|میاگی||32,559||147.58||221||1958-10-01||[http://www.city.kakuda.میاگی.jp/] |- |align="right"|<span style="display:none">Tagajo</span>[[Tagajō، میاگی|Tagajō]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|多賀城市}}</span>||align="right"|میاگی||63,200||19.65||3,216||1971-11-01||[http://www.city.tagajo.میاگی.jp/] |- |align="right"|[[Iwanuma، میاگی|Iwanuma]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|岩沼市}}</span>||align="right"|میاگی||44,595||60.72||734||1971-11-01||[http://www.city.iwanuma.میاگی.jp/] |- |align="right"|[[Tome، میاگی|Tome]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|登米市}}</span>||align="right"|میاگی||86,940||536.38||162||2005-04-01||[http://www.city.tome.میاگی.jp/] |- |align="right"|[[Kurihara، میاگی|Kurihara]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|栗原市}}</span>||align="right"|میاگی||77,862||804.93||96.7||2005-04-01||[http://www.kuriharacity.jp/] |- |align="right"|[[Higashimatsushima، میاگی|Higashimatsushima]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|東松島市}}</span>||align="right"|میاگی||43,238||101.86||424||2005-04-01||[http://www.city.higashimatsushima.میاگی.jp/] |- |align="right"|[[Kesennuma، میاگی|Kesennuma]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|気仙沼市}}</span>||align="right"|میاگی||64,578||226.67||285||2006-03-31||[http://www.city.kesennuma.lg.jp/] |- |align="right"|<span style="display:none">Osaki</span>[[Ōsaki، میاگی|Ōsaki]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|大崎市}}</span>||align="right"|میاگی||137,164||796.76||172||2006-03-31||[http://www.city.osaki.میاگی.jp/] |- bgcolor=#cee |align="right"|[[میازاکی، میازاکی|میازاکی]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|宮崎市}}</span>||align="right"|میازاکی||369,473||596.80||619||1924-04-01||[http://www.city.میازاکی.میازاکی.jp/] |- |align="right"|<span style="display:none">Miyakonojo</span>[[Miyakonojō، میازاکی|Miyakonojō]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|都城市}}</span>||align="right"|میازاکی||169,384||653.31||259||1924-04-01||[http://www.city.miyakonojo.میازاکی.jp/] |- |align="right"|[[Nobeoka، میازاکی|Nobeoka]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|延岡市}}</span>||align="right"|میازاکی||132,480||867.97||153||1933-02-11||[http://www.city.nobeoka.میازاکی.jp/] |- |align="right"|[[Nichinan، میازاکی|Nichinan]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|日南市}}</span>||align="right"|میازاکی||43,264||294.46||147||1950-01-01||[http://www.city.nichinan.lg.jp/] |- |align="right"|[[Kobayashi، میازاکی|Kobayashi]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|小林市}}</span>||align="right"|میازاکی||40,514||474.23||85.4||1950-04-01||[http://www.city.kobayashi.lg.jp/] |- |align="right"|<span style="display:none">Hyuga</span>[[Hyūga، میازاکی|Hyūga]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|日向市}}</span>||align="right"|میازاکی||63,066||336.29||188||1951-04-01||[http://www.city.hyuga.میازاکی.jp/] |- |align="right"|[[Kushima، میازاکی|Kushima]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|串間市}}</span>||align="right"|میازاکی||21,386||294.96||72.5||1954-11-03||[http://www.city.kushima.میازاکی.jp/] |- |align="right"|[[Saito، میازاکی|Saito]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|西都市}}</span>||align="right"|میازاکی||33,290||438.56||75.9||1958-11-01||[http://www.city.saito.میازاکی.jp/] |- |align="right"|[[Ebino، میازاکی|Ebino]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|えびの市}}</span>||align="right"|میازاکی||22,445||283.00||79.3||1970-12-01||[http://www.city.ebino.lg.jp/] |- bgcolor=#ece |align="right"|[[ماتسوموتو، ناگانو|ماتسوموتو]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|松本市}}</span>||align="right"|ناگانو||227,392||919.35||247||1907-05-01||[http://www.city.ماتسوموتو.ناگانو.jp/] |- |align="right"|[[Okaya، ناگانو|Okaya]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|岡谷市}}</span>||align="right"|ناگانو||53,722||85.14||631||1936-04-01||[http://www.city.okaya.lg.jp/] |- |align="right"|[[Suwa، ناگانو|Suwa]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|諏訪市}}</span>||align="right"|ناگانو||52,671||109.06||483||1941-08-10||[http://www.city.suwa.lg.jp/] |- |align="right"|[[Suzaka، ناگانو|Suzaka]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|須坂市}}</span>||align="right"|ناگانو||53,097||149.84||354||1954-04-01||[http://www.city.suzaka.ناگانو.jp/] |- |align="right"|[[Komoro، ناگانو|Komoro]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|小諸市}}</span>||align="right"|ناگانو||45,333||98.66||459||1954-04-01||[http://www.city.komoro.ناگانو.jp/] |- |align="right"|[[Komagane، ناگانو|Komagane]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|駒ヶ根市}}</span>||align="right"|ناگانو||34,696||165.92||209||1954-07-01||[http://www.city.komagane.ناگانو.jp/] |- |align="right"|<span style="display:none">Omachi</span>[[Ōmachi، ناگانو|Ōmachi]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|大町市}}</span>||align="right"|ناگانو||31,276||564.99||55.4||1954-07-01||[http://www.city.omachi.ناگانو.jp/] |- |align="right"|[[Iiyama، ناگانو|Iiyama]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|飯山市}}</span>||align="right"|ناگانو||24,155||202.32||119||1954-08-01||[http://www.city.iiyama.ناگانو.jp/] |- |align="right"|[[Iida، ناگانو|Iida]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|飯田市}}</span>||align="right"|ناگانو||107,129||658.76||163||1956-09-30||[http://www.city.iida.lg.jp/] |- |align="right"|[[Chino، ناگانو|Chino]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|茅野市}}</span>||align="right"|ناگانو||57,363||266.41||215||1958-08-01||[http://www.city.chino.lg.jp/] |- |align="right"|[[Shiojiri، ناگانو|Shiojiri]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|塩尻市}}</span>||align="right"|ناگانو||67,781||290.13||234||1959-04-01||[http://www.city.shiojiri.ناگانو.jp/] |- bgcolor=#cee |align="right"|[[ناگانو، ناگانو|ناگانو]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|長野市}}</span>||align="right"|ناگانو||378,204||730.83||517||1966-10-16||[http://www.city.ناگانو.ناگانو.jp/] |- |align="right"|[[Chikuma، ناگانو|Chikuma]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|千曲市}}</span>||align="right"|ناگانو||63,305||119.84||528||2003-09-01||[http://www.city.chikuma.ناگانو.jp/] |- |align="right"|<span style="display:none">Tomi</span>[[Tōmi، ناگانو|Tōmi]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|東御市}}</span>||align="right"|ناگانو||31,211||112.30||278||2004-04-01||[http://www.city.tomi.ناگانو.jp/] |- |align="right"|[[ناکانو، ناگانو|ناکانو]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|中野市}}</span>||align="right"|ناگانو||46,295||112.06||413||2005-04-01||[http://www.city.nakano.ناگانو.jp/] |- |align="right"|[[Saku، ناگانو|Saku]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|佐久市}}</span>||align="right"|ناگانو||100,077||423.99||236||2005-04-01||[http://www.city.saku.ناگانو.jp/] |- |align="right"|[[Azumino، ناگانو|Azumino]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|安曇野市}}</span>||align="right"|ناگانو||97,084||331.82||293||2005-10-01||[http://www.city.azumino.ناگانو.jp] |- |align="right"|[[Ueda، ناگانو|Ueda]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|上田市}}</span>||align="right"|ناگانو||161,887||552.00||293||2006-03-06||[http://www.city.ueda.ناگانو.jp/] |- |align="right"|[[Ina، ناگانو|Ina]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|伊那市}}</span>||align="right"|ناگانو||71,937||667.81||108||2006-03-31||[http://www.inacity.jp/] |- bgcolor=#cee |align="right"|[[ناگاساکی، ناگاساکی|ناگاساکی]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|長崎市}}</span>||align="right"|ناگاساکی||448,792||406.37||1,104||1889-04-01||[http://www1.city.ناگاساکی.ناگاساکی.jp/] |- bgcolor=#ece |align="right"|[[ساسیبو، ناگاساکی|ساسیبو]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|佐世保市}}</span>||align="right"|ناگاساکی||254,650||364.00||700||1902-04-01||[http://www.city.ساسیبو.ناگاساکی.jp/] |- |align="right"|[[Shimabara، ناگاساکی|Shimabara]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|島原市}}</span>||align="right"|ناگاساکی||48,953||82.77||591||1940-04-01||[http://www.city.shimabara.lg.jp/] |- |align="right"|<span style="display:none">Omura</span>[[Ōmura، ناگاساکی|Ōmura]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|大村市}}</span>||align="right"|ناگاساکی||89,650||126.34||710||1942-02-11||[http://www.city.omura.ناگاساکی.jp/] |- |align="right"|[[Tsushima، ناگاساکی|Tsushima]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|対馬市}}</span>||align="right"|ناگاساکی||36,347||708.81||51.3||2004-03-01||[http://www.city.tsushima.ناگاساکی.jp/] |- |align="right"|[[Iki، ناگاساکی|Iki]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|壱岐市}}</span>||align="right"|ناگاساکی||30,352||138.50||219||2004-03-01||[http://www.city.iki.ناگاساکی.jp/] |- |align="right"|<span style="display:none">Goto</span>[[Gotō، ناگاساکی|Gotō]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|五島市}}</span>||align="right"|ناگاساکی||42,447||420.77||101||2004-08-01||[http://www3.city.goto.ناگاساکی.jp/] |- |align="right"|[[Isahaya، ناگاساکی|Isahaya]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|諫早市}}</span>||align="right"|ناگاساکی||142,635||312.24||457||2005-03-01||[http://www.city.isahaya.ناگاساکی.jp/] |- |align="right"|[[Saikai، ناگاساکی|Saikai]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|西海市}}</span>||align="right"|ناگاساکی||32,737||241.95||135||2005-04-01||[http://www.city.saikai.ناگاساکی.jp/] |- |align="right"|[[Hirado، ناگاساکی|Hirado]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|平戸市}}</span>||align="right"|ناگاساکی||36,785||235.63||156||2005-10-01||[http://www.city.hirado.lg.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090416075114/http://www.city.hirado.lg.jp/ |date=2009-04-16 }} |- |align="right"|[[Unzen، ناگاساکی|Unzen]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|雲仙市}}</span>||align="right"|ناگاساکی||48,701||206.92||235||2005-10-11||[http://www.city.unzen.ناگاساکی.jp/] |- |align="right"|[[Matsuura، ناگاساکی|Matsuura]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|松浦市}}</span>||align="right"|ناگاساکی||26,007||130.35||200||2006-01-01||[http://www.city-matsuura.jp/] |- |align="right"|[[Minamishimabara، ناگاساکی|Minamishimabara]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|南島原市}}</span>||align="right"|ناگاساکی||52,347||169.88||308||2006-03-31||[http://www.city.Minamishimabara.lg.jp/] |- |align="right"|[[نارا، نارا|نارا]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|奈良市}}</span>||align="right"|نارا||367,393||276.84||1,327||1898-02-01||[http://www.city.نارا.نارا.jp/] |- |align="right"|[[تاماتوtakada، نارا|تاماتوtakada]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|大和高田市}}</span>||align="right"|نارا||69,473||16.49||4,213||1948-01-01||[http://www.city.تاماتوtakada.نارا.jp/] |- |align="right"|<span style="display:none">تاماتوkoriyama</span>[[تاماتوکوریاما، نارا|تاماتوکوریاما]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|大和郡山市}}</span>||align="right"|نارا||90,223||42.68||2,114||1954-01-01||[http://www.city.تاماتوkoriyama.نارا.jp/] |- |align="right"|[[Tenri، نارا|Tenri]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|天理市}}</span>||align="right"|نارا||70,702||86.37||819||1954-04-01||[http://www.city.tenri.نارا.jp/] |- |align="right"|[[Kashihara، نارا|Kashihara]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|橿原市}}</span>||align="right"|نارا||124,679||39.52||3,155||1956-02-11||[http://www.city.kashihara.نارا.jp/] |- |align="right"|[[Sakurai، نارا|Sakurai]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|桜井市}}</span>||align="right"|نارا||60,699||98.92||614||1956-09-01||[http://www.city.sakurai.نارا.jp/] |- |align="right"|<span style="display:none">Gojo</span>[[Gojō، نارا|Gojō]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|五條市}}</span>||align="right"|نارا||36,002||292.05||123||1957-10-15||[http://www.city.gojo.lg.jp/] |- |align="right"|[[Gose، نارا|Gose]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|御所市}}</span>||align="right"|نارا||31,160||60.58||514||1958-03-31||[http://www.city.gose.نارا.jp/] |- |align="right"|[[Ikoma، نارا|Ikoma]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|生駒市}}</span>||align="right"|نارا||115,359||53.18||2,169||1971-11-01||[http://www.city.ikoma.lg.jp/] |- |align="right"|[[Kashiba، نارا|Kashiba]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|香芝市}}</span>||align="right"|نارا||72,967||24.23||3,011||1991-10-01||[http://www.city.kashiba.lg.jp/] |- |align="right"|[[Katsuragi، نارا|Katsuragi]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|葛城市}}</span>||align="right"|نارا||35,194||33.73||1,043||2004-10-01||[http://www.city.katsuragi.نارا.jp/] |- |align="right"|[[Uda، نارا|Uda]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|宇陀市}}</span>||align="right"|نارا||35,895||247.62||145||2006-01-01||[http://www.city.uda.نارا.jp/] |- bgcolor=#eec |align="right"|[[نیگاتا، نیگاتا|نیگاتا]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|新潟市}}</span>||align="right"|نیگاتا||813,053||726.10||1,120||1889-04-01||[http://www.city.نیگاتا.jp/] |- bgcolor=#ece |align="right"|[[ناگاوکا، نیگاتا|ناگاوکا]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|長岡市}}</span>||align="right"|نیگاتا||281,222||840.88||334||1906-04-01||[http://www.city.ناگاوکا.نیگاتا.jp/] |- |align="right"|[[کاشیواzaki، نیگاتا|کاشیواzaki]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|柏崎市}}</span>||align="right"|نیگاتا||93,506||442.70||211||1940-07-01||[http://www.city.کاشیواzaki.نیگاتا.jp/] |- |align="right"|[[Shibata، نیگاتا|Shibata]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|新発田市}}</span>||align="right"|نیگاتا||103,490||532.82||194||1947-01-01||[http://www.city.shibata.نیگاتا.jp/] |- |align="right"|[[Ojiya، نیگاتا|Ojiya]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|小千谷市}}</span>||align="right"|نیگاتا||39,304||155.12||253||1954-03-10||[http://www.city.ojiya.نیگاتا.jp/] |- |align="right"|[[Kamo، نیگاتا|Kamo]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|加茂市}}</span>||align="right"|نیگاتا||30,800||133.68||230||1954-03-10||[http://www.city.kamo.نیگاتا.jp/] |- |align="right"|[[Mitsuke، نیگاتا|Mitsuke]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|見附市}}</span>||align="right"|نیگاتا||42,139||77.96||541||1954-03-31||[http://www.city.mitsuke.نیگاتا.jp/] |- |align="right"|[[Murakami، نیگاتا|Murakami]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|村上市}}</span>||align="right"|نیگاتا||30,197||142.12||212||1954-03-31||[http://www.city.murakami.نیگاتا.jp/] |- |align="right"|<span style="display:none">Myoko</span>[[Myōkō، نیگاتا|Myōkō]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|妙高市}}</span>||align="right"|نیگاتا||36,837||445.52||82.7||1954-11-01||[http://www.city.myoko.نیگاتا.jp/] |- bgcolor=#ece |align="right"|<span style="display:none">Joetsu</span>[[جوئیتسو، نیگاتا|جوئیتسو]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|上越市}}</span>||align="right"|نیگاتا||206,175||973.32||212||1971-04-29||[http://www.city.joetsu.نیگاتا.jp/] |- |align="right"|[[Sado، نیگاتا|Sado]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|佐渡市}}</span>||align="right"|نیگاتا||65,037||855.26||76.0||2004-03-01||[http://www.city.sado.نیگاتا.jp/] |- |align="right"|[[Agano، نیگاتا|Agano]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|阿賀野市}}</span>||align="right"|نیگاتا||46,158||192.72||240||2004-04-01||[http://www.city.agano.نیگاتا.jp/] |- |align="right"|[[Uonuma، نیگاتا|Uonuma]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|魚沼市}}</span>||align="right"|نیگاتا||42,334||946.93||44.7||2004-11-01||[http://www.city.uonuma.نیگاتا.jp/] |- |align="right"|[[Minamiuonuma، نیگاتا|Minami-Uonuma]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|南魚沼市}}</span>||align="right"|نیگاتا||62,518||584.82||107||2004-11-01||[http://www.city.minamiuonuma.نیگاتا.jp/] |- |align="right"|[[Itoigawa، نیگاتا|Itoigawa]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|糸魚川市}}</span>||align="right"|نیگاتا||48,653||746.24||65.2||2005-03-19||[http://www.city.itoigawa.lg.jp/] |- |align="right"|<span style="display:none">Tokamachi</span>[[Tōkamachi، نیگاتا|Tōkamachi]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|十日町市}}</span>||align="right"|نیگاتا||60,480||589.92||103||2005-04-01||[http://www.city.tokamachi.نیگاتا.jp/] |- |align="right"|<span style="display:none">Sanjo</span>[[Sanjō، نیگاتا|Sanjō]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|三条市}}</span>||align="right"|نیگاتا||103,199||432.01||239||2005-05-01||[http://www.city.sanjo.نیگاتا.jp/] |- |align="right"|[[Tainai، نیگاتا|Tainai]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|胎内市}}</span>||align="right"|نیگاتا||32,165||265.18||121||2005-09-01||[http://www.city.tainai.نیگاتا.jp/] |- |align="right"|[[Gosen، نیگاتا|Gosen]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|五泉市}}</span>||align="right"|نیگاتا||55,936||351.87||159||2006-01-01||[http://www.city.gosen.lg.jp/] |- |align="right"|[[Tsubame، نیگاتا|Tsubame]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|燕市}}</span>||align="right"|نیگاتا||82,910||110.88||748||2006-03-20||[http://www.city.tsubame.نیگاتا.jp/] |- bgcolor=#cee |align="right"|<span style="display:none">اوئیتا</span>[[اوئیتا، اوئیتا|اوئیتا]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|大分市}}</span>||align="right"|اوئیتا||467,267||501.25||932||1911-04-01||[http://www.city.oita.oita.jp/] |- |align="right"|[[Beppu، اوئیتا|Beppu]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|別府市}}</span>||align="right"|اوئیتا||127,345||125.15||1,018||1924-04-01||[http://www.city.beppu.oita.jp/] |- |align="right"|[[Nakatsu، اوئیتا|Nakatsu]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|中津市}}</span>||align="right"|اوئیتا||84,179||491.09||171||1929-04-20||[http://www.city-nakatsu.jp/] |- |align="right"|[[Hita، اوئیتا|Hita]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|日田市}}</span>||align="right"|اوئیتا||72,601||666.19||109||1940-12-11||[http://www.city.hita.oita.jp/] |- |align="right"|[[Saiki، اوئیتا|Saiki]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|佐伯市}}</span>||align="right"|اوئیتا||78,675||903.44||87.1||1941-04-29||[http://www.city.saiki.oita.jp/] |- |align="right"|[[Usuki، اوئیتا|Usuki]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|臼杵市}}</span>||align="right"|اوئیتا||42,464||291.07||146||1950-04-01||[http://www.city.usuki.oita.jp/] |- |align="right"|[[Tsukumi، اوئیتا|Tsukumi]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|津久見市}}</span>||align="right"|اوئیتا||20,561||79.53||259||1951-04-01||[http://www.city.tsukumi.oita.jp/] |- |align="right"|[[Taketa، اوئیتا|Taketa]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|竹田市}}</span>||align="right"|اوئیتا||25,449||477.59||53.3||1954-03-31||[http://www.city.taketa.oita.jp/] |- |align="right"|[[Bungotakada، اوئیتا|Bungotakada]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|豊後高田市}}</span>||align="right"|اوئیتا||24,484||206.64||118||1954-05-31||[http://www.city.bungotakada.oita.jp/] |- |align="right"|[[Usa، اوئیتا|Usa]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|宇佐市}}</span>||align="right"|اوئیتا||59,971||439.12||137||1967-04-01||[http://www.city.usa.oita.jp/] |- |align="right"|<span style="display:none">Bungo-ono</span>[[Bungo-ōno، اوئیتا|Bungo-ōno]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|豊後大野市}}</span>||align="right"|اوئیتا||40,409||603.36||67.0||2005-03-31||[http://www.bungo-ohno.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151122130246/http://www.bungo-ohno.jp/ |date=2015-11-22 }} |- |align="right"|[[Kitsuki، اوئیتا|Kitsuki]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|杵築市}}</span>||align="right"|اوئیتا||33,465||280.01||120||2005-10-01||[http://www.city.kitsuki.lg.jp/] |- |align="right"|[[Yufu، اوئیتا|Yufu]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|由布市}}</span>||align="right"|اوئیتا||35,298||319.16||111||2005-10-01||[http://www.city.yufu.oita.jp/] |- |align="right"|[[Kunisaki، اوئیتا|Kunisaki]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|国東市}}</span>||align="right"|اوئیتا||33,473||317.81||105||2006-03-31||[http://www.city.kunisaki.oita.jp/] |- bgcolor=#eec |align="right"|[[اوکایاما، اوکایاما|اوکایاما]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|岡山市}}</span>||align="right"|اوکایاما||701,293||789.91||887||1889-06-01||[http://www.city.اوکایاما.jp/] |- |align="right"|[[کوراشیکی، اوکایاما|کوراشیکی]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|倉敷市}}</span>||align="right"|اوکایاما||472,452||354.71||1,332||1928-04-01||[http://www.city.کوراشیکی.اوکایاما.jp/] |- |align="right"|[[Tsuyama، اوکایاما|Tsuyama]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|津山市}}</span>||align="right"|اوکایاما||109,493||506.36||216||1929-02-11||[http://www.city.tsuyama.lg.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120820085908/http://www.city.tsuyama.lg.jp/ |date=2012-08-20 }} |- |align="right"|[[Tamano، اوکایاما|Tamano]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|玉野市}}</span>||align="right"|اوکایاما||65,723||103.63||634||1940-08-03||[http://www.city.tamano.اوکایاما.jp/] |- |align="right"|[[Kasaoka، اوکایاما|Kasaoka]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|笠岡市}}</span>||align="right"|اوکایاما||55,987||136.03||412||1952-04-01||[http://www.city.kasaoka.اوکایاما.jp/] |- |align="right"|[[Ibara، اوکایاما|Ibara]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|井原市}}</span>||align="right"|اوکایاما||44,423||243.36||183||1953-04-01||[http://www.city.ibara.اوکایاما.jp/] |- |align="right"|<span style="display:none">Soja</span>[[Sōja، اوکایاما|Sōja]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|総社市}}</span>||align="right"|اوکایاما||66,789||212.00||315||1954-03-31||[http://www.city.soja.اوکایاما.jp/] |- |align="right"|[[Takahashi، اوکایاما|Takahashi]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|高梁市}}</span>||align="right"|اوکایاما||37,573||547.01||68.7||1954-05-01||[http://www.city.takahashi.اوکایاما.jp/] |- |align="right"|[[Niimi، اوکایاما|Niimi]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|新見市}}</span>||align="right"|اوکایاما||35,022||793.27||44.1||1954-06-01||[http://www.city.niimi.اوکایاما.jp/] |- |align="right"|[[Bizen، اوکایاما|Bizen]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|備前市}}</span>||align="right"|اوکایاما||39,117||258.23||151||1971-04-01||[http://www.city.bizen.اوکایاما.jp/] |- |align="right"|[[Setouchi، اوکایاما|Setouchi]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|瀬戸内市}}</span>||align="right"|اوکایاما||38,645||125.53||308||2004-11-01||[http://www.city.setouchi.lg.jp/] |- |align="right"|[[Akaiwa، اوکایاما|Akaiwa]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|赤磐市}}</span>||align="right"|اوکایاما||43,742||209.43||209||2005-03-07||[http://www.city.akaiwa.lg.jp/] |- |align="right"|[[Maniwa، اوکایاما|Maniwa]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|真庭市}}</span>||align="right"|اوکایاما||50,405||828.43||60.8||2005-03-31||[http://www.city.maniwa.lg.jp/] |- |align="right"|[[Mimasaka، اوکایاما|Mimasaka]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|美作市}}</span>||align="right"|اوکایاما||31,550||429.19||73.5||2005-03-31||[http://www.city.mimasaka.lg.jp/] |- |align="right"|[[Asakuchi، اوکایاما|Asakuchi]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|浅口市}}</span>||align="right"|اوکایاما||37,108||66.46||558||2006-03-21||[http://www.city.asakuchi.اوکایاما.jp/] |- |align="right"|[[ناہا، اوکیناوا|ناہا]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|那覇市}}</span>||align="right"|اوکیناوا||314,162||39.23||7,963||1921-05-20||[http://www.city.ناہا.اوکیناوا.jp/] |- |align="right"|[[Iشیگاki، اوکیناوا|Iشیگاki]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|石垣市}}</span>||align="right"|اوکیناوا||46,489||229.00||195||1947-07-10||[http://www.city.iشیگاki.اوکیناوا.jp/] |- |align="right"|[[Ginowan، اوکیناوا|Ginowan]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|宜野湾市}}</span>||align="right"|اوکیناوا||91,233||19.70||4,569||1962-07-01||[http://www.city.ginowan.اوکیناوا.jp/] |- |align="right"|[[Urasoe، اوکیناوا|Urasoe]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|浦添市}}</span>||align="right"|اوکیناوا||108,052||19.09||5,516||1970-07-01||[http://www.8761234.jp/] |- |align="right"|[[Nago، اوکیناوا|Nago]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|名護市}}</span>||align="right"|اوکیناوا||60,598||210.30||278||1970-08-01||[http://www.city.nago.اوکیناوا.jp/] |- |align="right"|[[Itoman، اوکیناوا|Itoman]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|糸満市}}</span>||align="right"|اوکیناوا||56,171||46.63||1,200||1971-12-01||[http://www.city.itoman.اوکیناوا.jp/] |- |align="right"|[[اوکیناوا، اوکیناوا|اوکیناوا]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|沖縄市}}</span>||align="right"|اوکیناوا||128,421||49.00||2,565||1974-04-01||[http://www.city.اوکیناوا.اوکیناوا.jp/] |- |align="right"|[[Tomigusuku، اوکیناوا|Tomigusuku]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|豊見城市}}</span>||align="right"|اوکیناوا||54,586||19.45||2,751||2002-04-01||[http://www.city.tomigusuku.اوکیناوا.jp/] |- |align="right"|[[Uruma، اوکیناوا|Uruma]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|うるま市}}</span>||align="right"|اوکیناوا||114,087||86.03||1,313||2005-04-01||[http://www.city.uruma.اوکیناوا.jp/] |- |align="right"|[[Miyakojima، اوکیناوا|Miyakojima]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|宮古島市}}</span>||align="right"|اوکیناوا||52,777||204.54||275||2005-10-01||[http://www.city.miyakojima.lg.jp/] |- |align="right"|<span style="display:none">Nanjo</span>[[Nanjō، اوکیناوا|Nanjō]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|南城市}}</span>||align="right"|اوکیناوا||39,458||49.70||819||2006-01-01||[http://www.city.nanjo.اوکیناوا.jp/] |- bgcolor=#eec |align="right"|[[اوساکا، اوساکا|اوساکا]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|大阪市}}</span>||align="right"|اوساکا||2,645,305||222.30||11,900||1889-04-01||[http://www.city.اوساکا.lg.jp/] |- bgcolor=#eec |align="right"|[[ساکائی، اوساکا|ساکائی]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|堺市}}</span>||align="right"|اوساکا||835,333||149.99||5,569||1889-04-01||[http://www.city.ساکائی.lg.jp/] |- bgcolor=#ece |align="right"|[[کیشیوادا، اوساکا|کیشیوادا]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|岸和田市}}</span>||align="right"|اوساکا||200,538||72.24||2,776||1922-11-01||[http://www.city.کیشیوادا.اوساکا.jp/] |- bgcolor=#cee |align="right"|[[تویوناکا، اوساکا|تویوناکا]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|豊中市}}</span>||align="right"|اوساکا||387,269||36.38||10,645||1936-10-15||[http://www.city.تویوناکا.اوساکا.jp/] |- |align="right"|[[Ikeda، اوساکا|Ikeda]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|池田市}}</span>||align="right"|اوساکا||104,426||22.09||4,727||1939-04-29||[http://www.city.ikeda.اوساکا.jp/] |- bgcolor=#ece |align="right"|[[سوئیتا، اوساکا|سوئیتا]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|吹田市}}</span>||align="right"|اوساکا||354,600||36.11||9,820||1940-04-01||[http://www.city.سوئیتا.اوساکا.jp/] |- |align="right"|<span style="display:none">Izumiotsu</span>[[Izumiōtsu، اوساکا|Izumiōtsu]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|泉大津市}}</span>||align="right"|اوساکا||78,014||12.80||6,095||1942-04-01||[http://www.city.izumiotsu.اوساکا.jp/] |- bgcolor=#cee |align="right"|[[تاکاتسوکی، اوساکا|تاکاتسوکی]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|高槻市}}</span>||align="right"|اوساکا||354,228||105.31||3,364||1943-01-01||[http://www.city.تاکاتسوکی.اوساکا.jp/] |- |align="right"|[[Kaizuka، اوساکا|Kaizuka]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|貝塚市}}</span>||align="right"|اوساکا||90,447||43.99||2,056||1943-05-01||[http://www.city.kaizuka.lg.jp/] |- |align="right"|[[Moriguchi، اوساکا|Moriguchi]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|守口市}}</span>||align="right"|اوساکا||146,294||12.73||11,492||1946-11-01||[http://www.city.moriguchi.اوساکا.jp/] |- bgcolor=#ece |align="right"|[[ہیراکاتا، اوساکا|ہیراکاتا]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|枚方市}}</span>||align="right"|اوساکا||406,201||65.08||6,242||1947-08-01||[http://www.city.ہیراکاتا.اوساکا.jp/] |- bgcolor=#ece |align="right"|[[ایباراکی، اوساکا|ایباراکی]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|茨木市}}</span>||align="right"|اوساکا||272,240||76.52||3,558||1948-01-01||[http://www.city.ایباراکی.اوساکا.jp/] |- bgcolor=#ece |align="right"|[[یاو، اوساکا|یاو]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|八尾市}}</span>||align="right"|اوساکا||273,244||41.71||6,551||1948-04-01||[http://www.city.یاو.اوساکا.jp/] |- |align="right"|[[Izumisano، اوساکا|Izumisano]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|泉佐野市}}</span>||align="right"|اوساکا||99,636||55.03||1,811||1948-04-01||[http://www.city.izumisano.lg.jp/] |- |align="right"|[[Tondabayashi، اوساکا|Tondabayashi]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|富田林市}}</span>||align="right"|اوساکا||122,205||39.66||3,081||1950-04-01||[http://www.city.tondabayashi.اوساکا.jp/] |- bgcolor=#ece |align="right"|[[نیاگاوا، اوساکا|نیاگاوا]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|寝屋川市}}</span>||align="right"|اوساکا||239,029||24.73||9,666||1951-05-03||[http://www.city.نیاگاوا.اوساکا.jp/] |- |align="right"|[[Kawachiناگانو، اوساکا|Kawachiناگانو]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|河内長野市}}</span>||align="right"|اوساکا||114,428||109.61||1,044||1954-04-01||[http://www.city.kawachiناگانو.اوساکا.jp/] |- |align="right"|[[Matsubara، اوساکا|Matsubara]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|松原市}}</span>||align="right"|اوساکا||125,274||16.66||7,519||1955-02-01||[http://www.city.matsubara.اوساکا.jp/] |- |align="right"|<span style="display:none">Daito</span>[[Daitō، اوساکا|Daitō]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|大東市}}</span>||align="right"|اوساکا||125,847||18.27||6,888||1956-04-01||[http://www.city.daito.lg.jp/] |- |align="right"|[[Izumi، اوساکا|Izumi]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|和泉市}}</span>||align="right"|اوساکا||179,352||84.98||2,110||1956-09-01||[http://www.city.izumi.اوساکا.jp/] |- |align="right"|[[Minoh، اوساکا|Minoh]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|箕面市}}</span>||align="right"|اوساکا||127,757||47.84||2,671||1956-12-01||[http://www.city.minoh.lg.jp/] |- |align="right"|[[کاشیواra، اوساکا|کاشیواra]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|柏原市}}</span>||align="right"|اوساکا||75,875||25.39||2,988||1958-10-01||[http://www.city.کاشیواra.اوساکا.jp/] |- |align="right"|[[Habikino، اوساکا|Habikino]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|羽曳野市}}</span>||align="right"|اوساکا||118,281||26.44||4,474||1959-01-15||[http://www.city.habikino.lg.jp/] |- |align="right"|[[Kadoma، اوساکا|Kadoma]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|門真市}}</span>||align="right"|اوساکا||130,026||12.28||10,588||1963-08-01||[http://www.city.kadoma.اوساکا.jp/] |- |align="right"|[[Settsu، اوساکا|Settsu]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|摂津市}}</span>||align="right"|اوساکا||84,330||14.88||5,667||1966-11-01||[http://www.city.settsu.اوساکا.jp/] |- |align="right"|[[Takaishi، اوساکا|Takaishi]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|高石市}}</span>||align="right"|اوساکا||60,077||11.35||5,293||1966-11-01||[http://www.city.takaishi.lg.jp/] |- |align="right"|[[فوجیidera، اوساکا|فوجیidera]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|藤井寺市}}</span>||align="right"|اوساکا||65,892||8.89||7,412||1966-11-01||[http://www.city.فوجیidera.اوساکا.jp/] |- bgcolor=#cee |align="right"|<span style="display:none">Higashiاوساکا</span>[[ہیگاشیوساکا، اوساکا|ہیگاشیوساکا]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|東大阪市}}</span>||align="right"|اوساکا||509,157||61.81||8,237||1967-02-01||[http://www.city.higashiاوساکا.اوساکا.jp/] |- |align="right"|[[Sennan، اوساکا|Sennan]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|泉南市}}</span>||align="right"|اوساکا||64,916||48.48||1,339||1970-07-01||[http://www.city.sennan.اوساکا.jp/] |- |align="right"|<span style="display:none">Shijonawate</span>[[Shijōnawate، اوساکا|Shijōnawate]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|四条畷市}}</span>||align="right"|اوساکا||57,239||18.74||3,054||1970-07-01||[http://www.city.shijonawate.lg.jp/] |- |align="right"|[[Katano، اوساکا|Katano]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|交野市}}</span>||align="right"|اوساکا||77,853||25.55||3,047||1971-11-03||[http://www.city.katano.اوساکا.jp/] |- |align="right"|<span style="display:none">اوساکاsayama</span>[[Ōsakasayama، اوساکا|Ōsakasayama]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|大阪狭山市}}</span>||align="right"|اوساکا||58,661||11.86||4,946||1987-10-01||[http://www.city.اوساکاsayama.اوساکا.jp/] |- |align="right"|[[Hannan، اوساکا|Hannan]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|阪南市}}</span>||align="right"|اوساکا||56,853||36.10||1,575||1991-10-01||[http://www.city.hannan.lg.jp/] |- |align="right"|[[Tosu، ساگا|Tosu]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|鳥栖市}}</span>||align="right"|ساگا||66,842||71.73||932||1954-04-01||[http://www.city.tosu.lg.jp/] |- |align="right"|[[Imari، ساگا|Imari]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|伊万里市}}</span>||align="right"|ساگا||57,604||254.99||226||1954-04-01||[http://www.city.imari.saga.jp/] |- |align="right"|[[Kashima، ساگا|Kashima]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|鹿島市}}</span>||align="right"|ساگا||31,326||112.10||279||1954-04-01||[http://www.city.kashima.saga.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100505115227/http://www.city.kashima.saga.jp/ |date=2010-05-05 }} |- |align="right"|[[Taku، ساگا|Taku]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|多久市}}</span>||align="right"|ساگا||22,165||96.93||229||1954-05-01||[http://www.city.taku.lg.jp/] |- |align="right"|[[Karatsu، ساگا|Karatsu]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|唐津市}}</span>||align="right"|ساگا||129,194||487.45||265||2005-01-01||[http://www.city.karatsu.lg.jp/] |- |align="right"|[[Ogi، ساگا|Ogi]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|小城市}}</span>||align="right"|ساگا||45,516||95.85||475||2005-03-01||[http://www.city.ogi.lg.jp/] |- |align="right"|[[ساگا، ساگا|ساگا]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|佐賀市}}</span>||align="right"|ساگا||239,932||431.42||556||2005-10-01||[http://www.city.saga.lg.jp/] |- |align="right"|[[Ureshino، ساگا|Ureshino]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|嬉野市}}</span>||align="right"|ساگا||29,644||126.51||234||2006-01-01||[http://www.city.ureshino.lg.jp/] |- |align="right"|[[Takeo، ساگا|Takeo]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|武雄市}}</span>||align="right"|ساگا||50,788||195.44||260||2006-03-01||[http://www.city.takeo.lg.jp/] |- |align="right"|[[Kanzaki، ساگا|Kanzaki]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|神埼市}}</span>||align="right"|ساگا||33,449||125.01||268||2006-03-20||[http://www.city.kanzaki.saga.jp/] |- bgcolor=#cee |align="right"|[[کاواگوے، سائیتاما|کاواگوے]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|川越市}}</span>||align="right"|سائیتاما||335,693||109.16||3,075||1922-12-01||[http://www.city.کاواگوے.سائیتاما.jp/] |- bgcolor=#ece |align="right"|[[کاواگوچی، سائیتاما|کاواگوچی]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|川口市}}</span>||align="right"|سائیتاما||552,883||61.97||8,922||1933-04-01||[http://www.city.کاواگوچی.lg.jp/] |- |align="right"|<span style="display:none">Gyoda</span>[[Gyōda، سائیتاما|Gyōda]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|行田市}}</span>||align="right"|سائیتاما||87,462||67.37||1,298||1949-05-03||[http://www.city.gyoda.lg.jp/] |- |align="right"|[[Chichibu، سائیتاما|Chichibu]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|秩父市}}</span>||align="right"|سائیتاما||69,139||577.69||120||1950-04-01||[http://www.city.chichibu.lg.jp/] |- bgcolor=#ece |align="right"|[[توکوروزاوا، سائیتاما|توکوروزاوا]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|所沢市}}</span>||align="right"|سائیتاما||338,560||71.99||4,703||1950-11-03||[http://www.city.توکوروزاوا.سائیتاما.jp/] |- |align="right"|<span style="display:none">Hanno</span>[[Hannō، سائیتاما|Hannō]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|飯能市}}</span>||align="right"|سائیتاما||84,053||193.16||435||1954-01-01||[http://www.city.hanno.سائیتاما.jp/] |- |align="right"|[[Kazo، سائیتاما|Kazo]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|加須市}}</span>||align="right"|سائیتاما||67,862||59.40||1,142||1954-05-03||[http://www.city.kazo.lg.jp/] |- |align="right"|[[Higashiماتسویاما، سائیتاما|Higashiماتسویاما]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|東松山市}}</span>||align="right"|سائیتاما||90,840||65.33||1,390||1954-07-01||[http://www.city.higashiماتسویاما.lg.jp/] |- |align="right"|[[Sayama، سائیتاما|Sayama]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|狭山市}}</span>||align="right"|سائیتاما||156,634||49.04||3,194||1954-07-01||[http://www.city.sayama.سائیتاما.jp/] |- |align="right"|<span style="display:none">Hanyu</span>[[Hanyū، سائیتاما|Hanyū]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|羽生市}}</span>||align="right"|سائیتاما||56,820||58.55||970||1954-09-01||[http://www.city.hanyu.lg.jp/] |- |align="right"|<span style="display:none">Konosu</span>[[Kōnosu، سائیتاما|Kōnosu]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|鴻巣市}}</span>||align="right"|سائیتاما||119,768||67.49||1,775||1954-09-30||[http://www.city.kounosu.سائیتاما.jp/] |- |align="right"|[[اگیو، سائیتاما|اگیو]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|上尾市}}</span>||align="right"|سائیتاما||222,479||45.55||4,884||1958-07-15||[http://www.city.ageo.lg.jp/] |- bgcolor=#ece |align="right"|<span style="display:none">Soka</span>[[سوکا، سائیتاما|سوکا]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|草加市}}</span>||align="right"|سائیتاما||237,964||27.42||8,678||1958-11-01||[http://www.city.soka.سائیتاما.jp/] |- bgcolor=#ece |align="right"|[[کوشیگایا، سائیتاما|کوشیگایا]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|越谷市}}</span>||align="right"|سائیتاما||318,592||60.31||5,283||1958-11-03||[http://www.city.کوشیگایا.سائیتاما.jp/] |- |align="right"|[[Warabi، سائیتاما|Warabi]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|蕨市}}</span>||align="right"|سائیتاما||70,410||5.10||13,806||1959-04-01||[http://www.city.warabi.سائیتاما.jp/] |- |align="right"|[[Toda، سائیتاما|Toda]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|戸田市}}</span>||align="right"|سائیتاما||118,591||18.17||6,527||1966-10-01||[http://www.city.toda.سائیتاما.jp/] |- |align="right"|[[Iruma، سائیتاما|Iruma]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|入間市}}</span>||align="right"|سائیتاما||148,203||44.74||3,313||1966-11-01||[http://www.city.iruma.سائیتاما.jp/] |- |align="right"|[[Asaka، سائیتاما|Asaka]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|朝霞市}}</span>||align="right"|سائیتاما||126,902||18.38||6,904||1967-03-15||[http://www.city.asaka.سائیتاما.jp/] |- |align="right"|[[Shiki، سائیتاما|Shiki]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|志木市}}</span>||align="right"|سائیتاما||68,531||9.06||7,564||1970-10-26||[http://www.city.shiki.lg.jp/] |- |align="right"|<span style="display:none">Wako</span>[[Wakō، سائیتاما|Wakō]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|和光市}}</span>||align="right"|سائیتاما||78,575||11.04||7,117||1970-10-31||[http://www.city.wako.lg.jp/] |- |align="right"|[[Niiza، سائیتاما|Niiza]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|新座市}}</span>||align="right"|سائیتاما||155,926||22.80||6,839||1970-11-01||[http://www.city.niiza.lg.jp/] |- |align="right"|[[Okegawa، سائیتاما|Okegawa]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|桶川市}}</span>||align="right"|سائیتاما||74,703||25.26||2,957||1970-11-03||[http://www.city.okegawa.lg.jp/index01.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080114142555/http://www.city.okegawa.lg.jp/index01.html |date=2008-01-14 }} |- |align="right"|[[Kuki، سائیتاما|Kuki]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|久喜市}}</span>||align="right"|سائیتاما||71,667||25.35||2,827||1971-10-01||[http://www.city.kuki.سائیتاما.jp/] |- |align="right"|[[کیتاmoto، سائیتاما|کیتاmoto]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|北本市}}</span>||align="right"|سائیتاما||69,903||19.84||3,523||1971-11-03||[http://www.city.kitamoto.سائیتاما.jp/] |- |align="right"|[[Yashio، سائیتاما|Yashio]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|八潮市}}</span>||align="right"|سائیتاما||78,601||18.03||4,359||1972-01-15||[http://www.city.yashio.lg.jp/] |- |align="right"|[[فوجیmi، سائیتاما|فوجیmi]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|富士見市}}</span>||align="right"|سائیتاما||105,286||19.70||5,344||1972-04-10||[http://www.city.فوجیmi.سائیتاما.jp/] |- |align="right"|[[Misato، سائیتاما (city)|Misato]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|三郷市}}</span>||align="right"|سائیتاما||128,956||30.16||4,276||1972-05-03||[http://www.city.misato.lg.jp/] |- |align="right"|[[Hasuda، سائیتاما|Hasuda]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|蓮田市}}</span>||align="right"|سائیتاما||63,375||27.27||2,324||1972-10-01||[http://www.city.hasuda.سائیتاما.jp/] |- |align="right"|[[Sakado، سائیتاما|Sakado]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|坂戸市}}</span>||align="right"|سائیتاما||99,680||40.97||2,433||1976-09-01||[http://www.city.sakado.lg.jp/] |- |align="right"|[[Satte، سائیتاما|Satte]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|幸手市}}</span>||align="right"|سائیتاما||53,485||33.95||1,575||1986-10-01||[http://www.city.satte.سائیتاما.jp/] |- |align="right"|[[Tsurugashima، سائیتاما|Tsurugashima]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|鶴ヶ島市}}</span>||align="right"|سائیتاما||70,131||17.73||3,955||1991-09-01||[http://www.city.tsurugashima.lg.jp/] |- |align="right"|[[Hidaka، سائیتاما|Hidaka]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|日高市}}</span>||align="right"|سائیتاما||55,454||47.50||1,167||1991-10-01||[http://www.city.hidaka.lg.jp/] |- |align="right"|[[Yoshikawa، سائیتاما|Yoshikawa]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|吉川市}}</span>||align="right"|سائیتاما||63,050||31.62||1,994||1996-04-01||[http://www.city.yoshikawa.سائیتاما.jp/] |- bgcolor=#eec |align="right"|[[سائیتاما، سائیتاما|سائیتاما]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|さいたま市}}</span>||align="right"|سائیتاما||1,192,418||217.49||5,483||2001-05-01||[http://www.city.سائیتاما.jp/] |- bgcolor=#ece |align="right"|[[کوماگایا، سائیتاما|کوماگایا]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|熊谷市}}</span>||align="right"|سائیتاما||204,853||159.88||1,281||2005-10-01||[http://www.city.کوماگایا.lg.jp/] |- bgcolor=#ece |align="right"|[[کاسوکابے، سائیتاما|کاسوکابے]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|春日部市}}</span>||align="right"|سائیتاما||236,854||65.98||3,590||2005-10-01||[http://www.city.کاسوکابے.lg.jp/] |- |align="right"|[[فوجیmino، سائیتاما|فوجیmino]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|ふじみ野市}}</span>||align="right"|سائیتاما||103,724||14.67||7,070||2005-10-01||[http://www.city.فوجیmino.سائیتاما.jp/] |- |align="right"|[[Fukaya، سائیتاما|Fukaya]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|深谷市}}</span>||align="right"|سائیتاما||146,128||137.58||1,062||2006-01-01||[http://www.city.fukaya.سائیتاما.jp/] |- |align="right"|<span style="display:none">Honjo</span>[[Honjō، سائیتاما|Honjō]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|本庄市}}</span>||align="right"|سائیتاما||81,805||89.71||912||2006-01-10||[http://www.city.honjo.lg.jp/] |- bgcolor=#cee |align="right"|<span style="display:none">Otsu</span>[[اتسو، شیگا|اتسو]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|大津市}}</span>||align="right"|شیگا||329,024||464.10||709||1898-10-01||[http://www.city.otsu.شیگا.jp/] |- |align="right"|[[Hikone، شیگا|Hikone]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|彦根市}}</span>||align="right"|شیگا||110,945||196.84||564||1937-02-11||[http://www.city.hikone.شیگا.jp/] |- |align="right"|<span style="display:none">Omihachiman</span>[[Ōmihachiman، شیگا|Ōmihachiman]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|近江八幡市}}</span>||align="right"|شیگا||69,116||153.09||451||1954-03-31||[http://www.city.omihachiman.شیگا.jp/] |- |align="right"|[[Kusatsu، شیگا|Kusatsu]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|草津市}}</span>||align="right"|شیگا||123,512||67.92||1,818||1954-10-15||[http://www.city.kusatsu.شیگا.jp/] |- |align="right"|[[Moriyama، شیگا|Moriyama]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|守山市}}</span>||align="right"|شیگا||74,263||54.81||1,355||1970-07-01||[http://www.city.moriyama.شیگا.jp/] |- |align="right"|<span style="display:none">Ritto</span>[[Rittō، شیگا|Rittō]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|栗東市}}</span>||align="right"|شیگا||62,353||52.75||1,182||2001-10-01||[http://www.city.ritto.شیگا.jp/] |- |align="right"|<span style="display:none">Koka</span>[[Kōka، شیگا|Kōka]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|甲賀市}}</span>||align="right"|شیگا||94,007||481.69||195||2004-10-01||[http://www.city.koka.شیگا.jp/] |- |align="right"|[[Yasu، شیگا|Yasu]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|野洲市}}</span>||align="right"|شیگا||49,821||81.07||615||2004-10-01||[http://www.city.yasu.lg.jp/] |- |align="right"|[[Konan، شیگا|Konan]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|湖南市}}</span>||align="right"|شیگا||55,144||70.49||782||2004-10-01||[http://www.city.konan.شیگا.jp/] |- |align="right"|[[Tآکاشیma، شیگا|Tآکاشیma]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|高島市}}</span>||align="right"|شیگا||52,967||693.00||76.4||2005-01-01||[http://www.city.tآکاشیma.شیگا.jp/] |- |align="right"|<span style="display:none">Higashiomi</span>[[Higashiōmi، شیگا|Higashiōmi]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|東近江市}}</span>||align="right"|شیگا||117,487||388.58||302||2005-02-11||[http://www.city.higashiomi.شیگا.jp/] |- |align="right"|[[Maibara، شیگا|Maibara]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|米原市}}</span>||align="right"|شیگا||40,757||250.46||163||2005-02-14||[http://www.city.maibara.lg.jp/] |- |align="right"|[[Nagahama، شیگا|Nagahama]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|長浜市}}</span>||align="right"|شیگا||83,555||247.01||338||2006-02-13||[http://www.city.nagahama.شیگا.jp/] |- bgcolor=#ece |align="right"|[[ماتسو، شیمانے|ماتسو]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|松江市}}</span>||align="right"|شیمانے||195,875||530.27||369||1889-04-01||[http://www.city.ماتسو.شیمانے.jp/] |- |align="right"|[[Izumo، شیمانے|Izumo]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|出雲市}}</span>||align="right"|شیمانے||146,115||543.48||269||1941-11-03||[http://www.city.izumo.شیمانے.jp/] |- |align="right"|[[Masuda، شیمانے|Masuda]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|益田市}}</span>||align="right"|شیمانے||50,980||733.16||69.5||1952-08-01||[http://www.city.masuda.lg.jp/] |- |align="right"|[[Yasugi، شیمانے|Yasugi]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|安来市}}</span>||align="right"|شیمانے||42,997||420.97||102||1954-04-01||[http://www.city.yasugi.شیمانے.jp/] |- |align="right"|<span style="display:none">Gotsu</span>[[Gōtsu، شیمانے|Gōtsu]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|江津市}}</span>||align="right"|شیمانے||26,958||268.51||100||1954-04-01||[http://www.city.gotsu.lg.jp/] |- |align="right"|[[Unnan، شیمانے|Unnan]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|雲南市}}</span>||align="right"|شیمانے||43,269||553.37||78.2||2004-11-01||[http://www.city.unnan.شیمانے.jp/] |- |align="right"|[[Hamada، شیمانے|Hamada]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|浜田市}}</span>||align="right"|شیمانے||61,325||689.60||88.9||2005-10-01||[http://www.city.hamada.شیمانے.jp/] |- |align="right"|<span style="display:none">Oda</span>[[Ōda، شیمانے|Ōda]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|大田市}}</span>||align="right"|شیمانے||39,593||436.11||90.8||2005-10-01||[http://www.city.ohda.lg.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100904074354/http://www.city.ohda.lg.jp/ |date=2010-09-04 }} |- bgcolor=#eec |align="right"|[[شیزوکا، شیزوکا|شیزوکا]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|静岡市}}</span>||align="right"|شیزوکا||710,944||1,388.78||512||1889-04-01||[http://www.city.شیزوکا.jp/] |- bgcolor=#eec |align="right"|[[ہاماماتسو، شیزوکا|ہاماماتسو]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|浜松市}}</span>||align="right"|شیزوکا||811,431||1,511.17||537||1911-07-01||[http://www.city.ہاماماتسو.شیزوکا.jp/] |- bgcolor=#ece |align="right"|[[نومازو، شیزوکا|نومازو]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|沼津市}}</span>||align="right"|شیزوکا||206,818||187.11||1,105||1923-07-01||[http://www.city.نومازو.شیزوکا.jp/] |- |align="right"|[[Atami، شیزوکا|Atami]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|熱海市}}</span>||align="right"|شیزوکا||40,524||61.56||658||1937-04-10||[http://www.city.atami.شیزوکا.jp/] |- |align="right"|[[Mishima، شیزوکا|Mishima]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|三島市}}</span>||align="right"|شیزوکا||112,320||62.13||1,808||1941-04-29||[http://www.city.mishima.شیزوکا.jp/] |- |align="right"|[[فوجیnomiya، شیزوکا|فوجیnomiya]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|富士宮市}}</span>||align="right"|شیزوکا||122,122||314.81||388||1942-06-01||[http://www.city.فوجیnomiya.شیزوکا.jp/] |- |align="right"|<span style="display:none">Ito</span>[[Itō، شیزوکا|Itō]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|伊東市}}</span>||align="right"|شیزوکا||72,038||124.13||580||1947-08-10||[http://www.city.ito.شیزوکا.jp/] |- |align="right"|[[Shimada، شیزوکا|Shimada]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|島田市}}</span>||align="right"|شیزوکا||95,762||195.40||490||1948-01-01||[http://www.city.shimada.شیزوکا.jp/] |- |align="right"|[[Iwata، شیزوکا|Iwata]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|磐田市}}</span>||align="right"|شیزوکا||172,583||164.08||1,052||1948-04-01||[http://www.city.iwata.شیزوکا.jp/] |- |align="right"|[[Yaizu، شیزوکا|Yaizu]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|焼津市}}</span>||align="right"|شیزوکا||120,331||46.01||2,615||1951-03-01||[http://www.city.yaizu.lg.jp/] |- |align="right"|[[Kakegawa، شیزوکا|Kakegawa]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|掛川市}}</span>||align="right"|شیزوکا||118,660||265.63||447||1954-03-31||[http://www.city.kakegawa.شیزوکا.jp/] |- |align="right"|[[فوجیeda، شیزوکا|فوجیeda]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|藤枝市}}</span>||align="right"|شیزوکا||129,637||140.74||921||1954-03-31||[http://www.city.فوجیeda.شیزوکا.jp/] |- |align="right"|[[Gotenba، شیزوکا|Gotenba]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|御殿場市}}</span>||align="right"|شیزوکا||88,078||194.63||453||1955-02-11||[http://www.city.gotemba.شیزوکا.jp/] |- |align="right"|[[Fukuroi، شیزوکا|Fukuroi]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|袋井市}}</span>||align="right"|شیزوکا||85,163||108.56||784||1958-11-03||[http://www.city.fukuroi.شیزوکا.jp/] |- bgcolor=#ece |align="right"|[[فوجی، شیزوکا|فوجی]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|富士市}}</span>||align="right"|شیزوکا||237,279||214.10||1,108||1966-11-01||[http://www.city.فوجی.شیزوکا.jp/] |- |align="right"|[[Shimoda، شیزوکا|Shimoda]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|下田市}}</span>||align="right"|شیزوکا||25,784||104.70||246||1971-01-01||[http://www.city.shimoda.شیزوکا.jp/] |- |align="right"|[[Susono، شیزوکا|Susono]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|裾野市}}</span>||align="right"|شیزوکا||53,740||138.39||388||1971-01-01||[http://www.city.susono.شیزوکا.jp/] |- |align="right"|[[Kosai، شیزوکا|Kosai]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|湖西市}}</span>||align="right"|شیزوکا||44,545||55.08||809||1972-01-01||[http://www.city.kosai.شیزوکا.jp/] |- |align="right"|[[Izu، شیزوکا|Izu]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|伊豆市}}</span>||align="right"|شیزوکا||35,911||363.97||98.7||2004-04-01||[http://www.city.izu.شیزوکا.jp/] |- |align="right"|[[Omaezaki، شیزوکا|Omaezaki]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|御前崎市}}</span>||align="right"|شیزوکا||35,015||65.85||532||2004-04-01||[http://www.city.omaezaki.شیزوکا.jp/] |- |align="right"|[[Kikugawa، شیزوکا|Kikugawa]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|菊川市}}</span>||align="right"|شیزوکا||47,702||94.24||506||2005-01-17||[http://www.city.kikugawa.شیزوکا.jp/] |- |align="right"|[[Izunokuni، شیزوکا|Izunokuni]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|伊豆の国市}}</span>||align="right"|شیزوکا||49,711||94.71||525||2005-04-01||[http://www.city.izunokuni.شیزوکا.jp/] |- |align="right"|[[Makinohara، شیزوکا|Makinohara]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|牧之原市}}</span>||align="right"|شیزوکا||49,726||111.50||446||2005-10-11||[http://www.city.makinohara.شیزوکا.jp/] |- bgcolor=#cee |align="right"|[[اوتسونومیا، توچیگی|اوتسونومیا]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|宇都宮市}}</span>||align="right"| توچیگی||507,833||416.84||1,218||1896-04-01||[http://www.city.اوتسونومیا. توچیگی.jp/] |- |align="right"|[[Ashikaga، توچیگی|Ashikaga]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|足利市}}</span>||align="right"| توچیگی||157,793||177.82||887||1921-01-01||[http://www.city.ashikaga. توچیگی.jp/] |- |align="right"|[[توچیگی، توچیگی|توچیگی]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|栃木市}}</span>||align="right"| توچیگی||81,601||122.06||669||1937-04-01||[http://www.city. توچیگی. توچیگی.jp/] |- |align="right"|[[Kanuma، توچیگی|Kanuma]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|鹿沼市}}</span>||align="right"| توچیگی||103,690||490.62||211||1948-10-10||[http://www.city.kanuma. توچیگی.jp/] |- |align="right"|[[Oyama، توچیگی|Oyama]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|小山市}}</span>||align="right"| توچیگی||162,283||171.61||946||1954-03-31||[http://www.city.oyama. توچیگی.jp/] |- |align="right"|[[Mooka، توچیگی|Mooka]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|真岡市}}</span>||align="right"| توچیگی||66,705||111.76||597||1954-10-01||[http://www.city.moka. توچیگی.jp/] |- |align="right"|<span style="display:none">Otawara</span>[[اوتاwara، توچیگی|اوتاwara]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|大田原市}}</span>||align="right"| توچیگی||78,563||354.12||222||1954-12-01||[http://www.city.ohtawara. توچیگی.jp/] |- |align="right"|[[Yaita، توچیگی|Yaita]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|矢板市}}</span>||align="right"| توچیگی||35,462||170.66||208||1958-11-01||[http://www.city.yaita. توچیگی.jp/] |- |align="right"|[[Nasushiobara، توچیگی|Nasushiobara]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|那須塩原市}}</span>||align="right"| توچیگی||115,633||592.82||195||2005-01-01||[http://www.city.nasushiobara.lg.jp/] |- |align="right"|[[Sano، توچیگی|Sano]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|佐野市}}</span>||align="right"| توچیگی||123,034||356.07||346||2005-02-28||[http://www.city.sano.lg.jp/] |- |align="right"|[[Sakura، توچیگی|Sakura]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|さくら市}}</span>||align="right"| توچیگی||42,403||125.46||338||2005-03-28||[http://www.city. توچیگی-sakura.lg.jp/] |- |align="right"|[[Nasukarasuyama، توچیگی|Nasukarasuyama]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|那須烏山市}}</span>||align="right"| توچیگی||30,433||174.42||174||2005-10-01||[http://www.city.nasukarasuyama.lg.jp/] |- |align="right"|[[Shimotsuke، توچیگی|Shimotsuke]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|下野市}}</span>||align="right"| توچیگی||59,459||74.58||797||2006-01-10||[http://www.city.shimotsuke.lg.jp/] |- |align="right"|<span style="display:none">Nikko</span>[[Nikkō، توچیگی|Nikkō]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|日光市}}</span>||align="right"| توچیگی||92,181||1,449.87||63.6||2006-03-20||[http://www.city.nikko.lg.jp/] |- |align="right"|[[توکوشیما، توکوشیما|توکوشیما]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|徳島市}}</span>||align="right"|توکوشیما||266,370||191.39||1,392||1889-10-01||[http://www.city.توکوشیما.توکوشیما.jp/] |- |align="right"|[[Naruto، توکوشیما|Naruto]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|鳴門市}}</span>||align="right"|توکوشیما||62,453||135.46||461||1947-03-15||[http://www.city.naruto.توکوشیما.jp/] |- |align="right"|[[Komatsushima، توکوشیما|Komatsushima]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|小松島市}}</span>||align="right"|توکوشیما||41,540||45.24||918||1951-06-01||[http://www.city.komatsushima.توکوشیما.jp/] |- |align="right"|[[Anan، توکوشیما|Anan]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|阿南市}}</span>||align="right"|توکوشیما||77,099||279.39||276||1958-05-01||[http://www.city.anan.توکوشیما.jp/] |- |align="right"|[[Yoshinogawa، توکوشیما|Yoshinogawa]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|吉野川市}}</span>||align="right"|توکوشیما||44,905||144.19||311||2004-10-01||[http://www.city.yoshinogawa.lg.jp/] |- |align="right"|[[Mima، توکوشیما|Mima]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|美馬市}}</span>||align="right"|توکوشیما||33,520||367.38||91.2||2005-03-01||[http://www.city.mima.lg.jp/] |- |align="right"|[[Awa، توکوشیما|Awa]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|阿波市}}</span>||align="right"|توکوشیما||40,303||190.97||211||2005-04-01||[http://www.city.awa.lg.jp/] |- |align="right"|[[Miyoshi، توکوشیما|Miyoshi]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|三好市}}</span>||align="right"|توکوشیما||32,329||721.48||44.8||2006-03-01||[http://www.city-miyoshi.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120722042934/http://www.city-miyoshi.jp/ |date=2012-07-22 }} |- |align="right"|<span style="display:none">Hachioji</span>[[ہاچیوجی، ٹوکیو|ہاچیوجی]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|八王子市}}</span>||align="right"|ٹوکیو||567,367||186.31||3,045||1917-09-01||[http://www.city.hachioji.ٹوکیو.jp/] |- |align="right"|[[Tachikawa، ٹوکیو|Tachikawa]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|立川市}}</span>||align="right"|ٹوکیو||175,639||24.38||7,204||1940-12-01||[http://www.city.tachikawa.lg.jp/] |- |align="right"|[[Musashino، ٹوکیو|Musashino]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|武蔵野市}}</span>||align="right"|ٹوکیو||138,516||10.73||12,909||1947-11-03||[http://www.city.musashino.lg.jp/] |- |align="right"|[[Mitaka، ٹوکیو|Mitaka]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|三鷹市}}</span>||align="right"|ٹوکیو||180,797||16.50||10,957||1950-11-03||[http://www.city.mitaka.ٹوکیو.jp/] |- |align="right"|<span style="display:none">Ome</span>[[Ōme، ٹوکیو|Ōme]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|青梅市}}</span>||align="right"|ٹوکیو||141,708||103.26||1,372||1951-04-01||[http://www.city.ome.ٹوکیو.jp/] |- |align="right"|<span style="display:none">Fuchu</span>[[فوچو، ٹوکیو|فوچو]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|府中市}}</span>||align="right"|ٹوکیو||248,445||29.34||8,468||1954-04-01||[http://www.city.fuchu.ٹوکیو.jp/] |- |align="right"|[[Akishima، ٹوکیو|Akishima]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|昭島市}}</span>||align="right"|ٹوکیو||111,763||17.33||6,449||1954-05-01||[http://www.city.akishima.lg.jp/] |- |align="right"|<span style="display:none">Chofu</span>[[چوفو، ٹوکیو|چوفو]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|調布市}}</span>||align="right"|ٹوکیو||219,053||21.53||10,174||1955-04-01||[http://www.city.chofu.ٹوکیو.jp/] |- |align="right"|[[ماچیدا، ٹوکیو|ماچیدا]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|町田市}}</span>||align="right"|ٹوکیو||413,786||71.63||5,777||1958-02-01||[http://www.city.ماچیدا.ٹوکیو.jp/] |- |align="right"|[[Koganei، ٹوکیو|Koganei]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|小金井市}}</span>||align="right"|ٹوکیو||115,116||11.33||10,160||1958-10-01||[http://www.city.koganei.lg.jp/] |- |align="right"|[[Kodaira، ٹوکیو|Kodaira]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|小平市}}</span>||align="right"|ٹوکیو||185,829||20.46||9,083||1962-10-01||[http://www.city.kodaira.ٹوکیو.jp/] |- |align="right"|[[Hino، ٹوکیو|Hino]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|日野市}}</span>||align="right"|ٹوکیو||179,482||27.53||6,520||1963-11-03||[http://www.city.hino.lg.jp/] |- |align="right"|[[Higashimurayama، ٹوکیو|Higashimurayama]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|東村山市}}</span>||align="right"|ٹوکیو||146,585||17.17||8,537||1964-04-01||[http://www.city.higashimurayama.ٹوکیو.jp/] |- |align="right"|[[Kokubunji، ٹوکیو|Kokubunji]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|国分寺市}}</span>||align="right"|ٹوکیو||118,801||11.48||10,349||1964-11-03||[http://www.city.kokubunji.ٹوکیو.jp/] |- |align="right"|[[Kunitachi، ٹوکیو|Kunitachi]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|国立市}}</span>||align="right"|ٹوکیو||73,362||8.15||9,001||1967-01-01||[http://www.city.kunitachi.ٹوکیو.jp/] |- |align="right"|[[Fussa، ٹوکیو|Fussa]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|福生市}}</span>||align="right"|ٹوکیو||60,413||10.24||5,900||1970-07-01||[http://www.city.fussa.ٹوکیو.jp/] |- |align="right"|[[Komae، ٹوکیو|Komae]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|狛江市}}</span>||align="right"|ٹوکیو||78,237||6.39||12,244||1970-10-01||[http://www.city.komae.ٹوکیو.jp/] |- |align="right"|[[Higashiتاماتو، ٹوکیو|Higashiتاماتو]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|東大和市}}</span>||align="right"|ٹوکیو||81,445||13.54||6,015||1970-10-01||[http://www.city.higashiتاماتو.lg.jp/] |- |align="right"|[[Kiyose، ٹوکیو|Kiyose]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|清瀬市}}</span>||align="right"|ٹوکیو||73,518||10.19||7,215||1970-10-01||[http://www.city.kiyose.lg.jp/] |- |align="right"|[[Higashiکورومی، ٹوکیو|Higashiکورومی]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|東久留米市}}</span>||align="right"|ٹوکیو||115,405||12.92||8,932||1970-10-01||[http://www.city.higashiکورومی.lg.jp/] |- |align="right"|[[Musashimurayama، ٹوکیو|Musashimurayama]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|武蔵村山市}}</span>||align="right"|ٹوکیو||68,333||15.37||4,446||1970-11-03||[http://www.city.musashimurayama.ٹوکیو.jp/] |- |align="right"|[[Tama، ٹوکیو|Tama]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|多摩市}}</span>||align="right"|ٹوکیو||149,404||21.08||7,087||1971-11-01||[http://www.city.tama.lg.jp/] |- |align="right"|[[Inagi، ٹوکیو|Inagi]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|稲城市}}</span>||align="right"|ٹوکیو||80,772||17.97||4,495||1971-11-01||[http://www.city.inagi.ٹوکیو.jp/] |- |align="right"|[[Hamura، ٹوکیو|Hamura]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|羽村市}}</span>||align="right"|ٹوکیو||56,984||9.91||5,750||1991-11-01||[http://www.city.hamura.ٹوکیو.jp/] |- |align="right"|[[Akiruno، ٹوکیو|Akiruno]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|あきる野市}}</span>||align="right"|ٹوکیو||80,268||73.34||1,094||1995-09-01||[http://www.city.akiruno.ٹوکیو.jp/] |- |align="right"|<span style="display:none">Nishiٹوکیو</span>[[Nishiٹوکیو، ٹوکیو|Nishiٹوکیو]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|西東京市}}</span>||align="right"|ٹوکیو||193,350||15.85||12,199||2001-01-21||[http://www.city.nishiٹوکیو.lg.jp/] |- bgcolor=#c0c0c0 |align="right"|<span style="display:none">ٹوکیو Ward AA</span>[[ٹوکیو کے خصوصی وارڈ]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|東京特別区部}}</span>||align="right"|ٹوکیو||8,637,098||621.81||13,890|| || |- bgcolor=#ccc |align="right"|<span style="display:none">ٹوکیو Ward</span>[[اداچی، ٹوکیو|اداچی]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|足立区}}</span>||align="right"|ٹوکیو||629,392||53.20||11,830||1947-03-13||[http://www.city.adachi.ٹوکیو.jp/] |- bgcolor=#ccc |align="right"|<span style="display:none">ٹوکیو Ward</span>[[آراکاوا، ٹوکیو|آراکاوا]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|荒川区}}</span>||align="right"|ٹوکیو||194,777||10.20||18,262||1947-03-13||[http://www.city.arakawa.ٹوکیو.jp/] |- bgcolor=#ccc |align="right"|<span style="display:none">ٹوکیو Ward</span>[[بونکیو، ٹوکیو|بونکیو]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|文京区}}</span>||align="right"|ٹوکیو||194,933||11.31||16,009||1947-03-13||[http://www.city.bunkyo.lg.jp/] |- bgcolor=#ccc |align="right"|<span style="display:none">ٹوکیو Ward</span>[[چییودا، ٹوکیو|چییودا]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|千代田区}}</span>||align="right"|ٹوکیو||43,802||11.64||3,763||1947-03-13||[http://www.city.chiyoda.ٹوکیو.jp/] |- bgcolor=#ccc |align="right"|<span style="display:none">ٹوکیو Ward</span>[[چوو، ٹوکیو|چوو]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|中央区}}</span>||align="right"|ٹوکیو||104,997||10.15||10,344||1947-03-13||[http://www.city.chuo.lg.jp/] |- bgcolor=#ccc |align="right"|<span style="display:none">ٹوکیو Ward</span>[[ادوگاوا، ٹوکیو|ادوگاوا]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|江戸川区}}</span>||align="right"|ٹوکیو||661,386||49.86||13,264||1947-03-13||[http://www.city.edogawa.ٹوکیو.jp/] |- bgcolor=#ccc |align="right"|<span style="display:none">ٹوکیو Ward</span>[[اتاباشی، ٹوکیو|اتاباشی]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|板橋区}}</span>||align="right"|ٹوکیو||529,059||32.17||16,445||1947-03-13||[http://www.city.itabashi.ٹوکیو.jp/] |- bgcolor=#ccc |align="right"|<span style="display:none">ٹوکیو Ward</span>[[کاتسوشیکا، ٹوکیو|کاتسوشیکا]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|葛飾区}}</span>||align="right"|ٹوکیو||428,066||34.84||12,286||1947-03-13||[http://www.city.katsushika.lg.jp/] |- bgcolor=#ccc |align="right"|<span style="display:none">ٹوکیو Ward</span>[[کیتا، ٹوکیو|کیتا]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|北区}}</span>||align="right"|ٹوکیو||330,646||20.59||15,885||1947-03-13||[http://www.city.kita.ٹوکیو.jp/] |- bgcolor=#ccc |align="right"|<span style="display:none">ٹوکیو Ward</span>[[کوتو، ٹوکیو|کوتو]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|江東区}}</span>||align="right"|ٹوکیو||436,337||39.80||10,963||1947-03-13||[http://www.city.koto.lg.jp/] |- bgcolor=#ccc |align="right"|<span style="display:none">ٹوکیو Ward</span>[[میگورو، ٹوکیو|میگورو]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|目黒区}}</span>||align="right"|ٹوکیو||267,798||14.70||18,217||1947-03-13||[http://www.city.meguro.ٹوکیو.jp/] |- bgcolor=#ccc |align="right"|<span style="display:none">ٹوکیو Ward</span>[[میناتو، ٹوکیو|میناتو]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|港区}}</span>||align="right"|ٹوکیو||205,196||20.34||10,088||1947-03-13||[http://www.city.minato.ٹوکیو.jp/] |- bgcolor=#ccc |align="right"|<span style="display:none">ٹوکیو Ward</span>[[ناکانو، ٹوکیو|ناکانو]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|中野区}}</span>||align="right"|ٹوکیو||312,939||15.59||20,097||1947-03-13||[http://www.city.ٹوکیو-nakano.lg.jp/] |- bgcolor=#ccc |align="right"|<span style="display:none">ٹوکیو Ward</span>[[نیریما، ٹوکیو|نیریما]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|練馬区}}</span>||align="right"|ٹوکیو||702,202||48.16||14,580||1947-08-01||[http://www.city.nerima.ٹوکیو.jp/] |- bgcolor=#ccc |align="right"|<span style="display:none">ٹوکیو Ward</span><span style="display:none">Ota</span>[[اوتا، ٹوکیو|اوتا]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|大田区}}</span>||align="right"|ٹوکیو||674,590||59.46||11,345||1947-03-13||[http://www.city.ota.ٹوکیو.jp/] |- bgcolor=#ccc |align="right"|<span style="display:none">ٹوکیو Ward</span>[[سیتاگایا، ٹوکیو|سیتاگایا]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|世田谷区}}</span>||align="right"|ٹوکیو||855,416||58.08||14,728||1947-03-13||[http://www.city.setagaya.ٹوکیو.jp/] |- bgcolor=#ccc |align="right"|<span style="display:none">ٹوکیو Ward</span>[[شیبویا، ٹوکیو|شیبویا]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|渋谷区}}</span>||align="right"|ٹوکیو||205,512||15.11||13,337||1947-03-13||[http://www.city.shibuya.ٹوکیو.jp/] |- bgcolor=#ccc |align="right"|<span style="display:none">ٹوکیو Ward</span>[[شیناگاوا، ٹوکیو|شیناگاوا]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|品川区}}</span>||align="right"|ٹوکیو||353,887||22.72||15,576||1947-03-13||[http://www.city.shinagawa.ٹوکیو.jp/] |- bgcolor=#ccc |align="right"|<span style="display:none">ٹوکیو Ward</span>[[شنجوکو, ٹوکیو|شنجوکو]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|新宿区}}</span>||align="right"|ٹوکیو||309,463||18.23||16,975||1947-03-13||[http://www.city.shinjuku.ٹوکیو.jp/] |- bgcolor=#ccc |align="right"|<span style="display:none">ٹوکیو Ward</span>[[سوگینامی، ٹوکیو|سوگینامی]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|杉並区}}</span>||align="right"|ٹوکیو||534,981||34.02||15,725||1947-03-13||[http://www.city.suginami.ٹوکیو.jp/] |- bgcolor=#ccc |align="right"|<span style="display:none">ٹوکیو Ward</span>[[سومیدا، ٹوکیو|سومیدا]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|墨田区}}</span>||align="right"|ٹوکیو||237,433||13.75||16,079||1947-03-13||[http://www.city.sumida.lg.jp/] |- bgcolor=#ccc |align="right"|<span style="display:none">ٹوکیو Ward</span>[[تائتو، ٹوکیو|تائتو]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|台東区}}</span>||align="right"|ٹوکیو||168,277||10.08||16,139||1947-03-13||[http://www.city.taito.ٹوکیو.jp/] |- bgcolor=#ccc |align="right"|<span style="display:none">ٹوکیو Ward</span>[[توشیما، ٹوکیو|توشیما]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|豊島区}}</span>||align="right"|ٹوکیو||256,009||13.01||19,428||1947-03-13||[http://www.city.toshima.lg.jp/] |- bgcolor=#ece |align="right"|[[توتوری، توتوری|توتوری]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|鳥取市}}</span>||align="right"|توتوری||200,315||765.66||262||1889-10-01||[http://www.city.توتوری.lg.jp/] |- |align="right"|[[Yonago، توتوری|Yonago]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|米子市}}</span>||align="right"|توتوری||149,140||132.21||1,128||1927-04-01||[http://www.city.yonago.lg.jp/] |- |align="right"|[[Kurayoshi، توتوری|Kurayoshi]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|倉吉市}}</span>||align="right"|توتوری||51,453||272.15||189||1953-10-01||[http://www.city.kurayoshi.lg.jp/] |- |align="right"|[[ساکائیminato، توتوری|ساکائیminato]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|境港市}}</span>||align="right"|توتوری||35,908||28.79||1,247||1956-04-01||[http://www.city.ساکائیminato.lg.jp/] |- bgcolor=#cee |align="right"|[[تویاما، تویاما|تویاما]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|富山市}}</span>||align="right"|تویاما||421,116||1,241.85||339||1889-04-01||[http://www.city.تویاما.تویاما.jp/] |- |align="right"|[[Uozu، تویاما|Uozu]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|魚津市}}</span>||align="right"|تویاما||45,945||200.63||229||1952-04-01||[http://www.city.uozu.تویاما.jp/] |- |align="right"|[[Himi، تویاما|Himi]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|氷見市}}</span>||align="right"|تویاما||53,316||230.47||231||1952-08-01||[http://www.city.himi.تویاما.jp/] |- |align="right"|[[Namerikawa، تویاما|Namerikawa]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|滑川市}}</span>||align="right"|تویاما||33,789||54.61||619||1954-03-01||[http://www.city.namerikawa.تویاما.jp/] |- |align="right"|[[Tonami، تویاما|Tonami]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|砺波市}}</span>||align="right"|تویاما||49,396||126.96||389||1954-04-01||[http://www.city.tonami.تویاما.jp/] |- |align="right"|[[Oyabe، تویاما|Oyabe]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|小矢部市}}</span>||align="right"|تویاما||32,656||134.11||244||1962-08-01||[http://www.city.oyabe.تویاما.jp/] |- |align="right"|[[Nanto، تویاما|Nanto]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|南砺市}}</span>||align="right"|تویاما||57,061||668.86||85.3||2004-11-01||[http://www.city.nanto.تویاما.jp/] |- |align="right"|[[Takaoka، تویاما|Takaoka]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|高岡市}}</span>||align="right"|تویاما||178,965||209.38||855||2005-11-01||[http://www.city.takaoka.تویاما.jp/] |- |align="right"|[[Imizu، تویاما|Imizu]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|射水市}}</span>||align="right"|تویاما||94,691||109.18||867||2005-11-01||[http://www.city.imizu.تویاما.jp/] |- |align="right"|[[Kurobe، تویاما|Kurobe]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|黒部市}}</span>||align="right"|تویاما||42,612||426.34||99.9||2006-03-31||[http://kurobe.city.kurobe.تویاما.jp/] |- bgcolor=#cee |align="right"|[[واکایاما، واکایاما|واکایاما]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|和歌山市}}</span>||align="right"|واکایاما||372,175||209.23||1,779||1889-04-01||[http://www.city.واکایاما.واکایاما.jp/] |- |align="right"|[[Kainan، واکایاما|Kainan]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|海南市}}</span>||align="right"|واکایاما||55,877||101.18||552||1934-05-01||[http://www.city.kainan.واکایاما.jp/] |- |align="right"|[[Tanabe، واکایاما|Tanabe]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|田辺市}}</span>||align="right"|واکایاما||80,478||1,026.77||78.4||1942-05-20||[http://www.city.tanabe.lg.jp/] |- |align="right"|<span style="display:none">Gobo</span>[[Gobō، واکایاما|Gobō]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|御坊市}}</span>||align="right"|واکایاما||26,335||43.93||599||1954-04-01||[http://www.city.gobo.واکایاما.jp/] |- |align="right"|[[Arida، واکایاما|Arida]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|有田市}}</span>||align="right"|واکایاما||31,194||36.92||845||1956-05-01||[http://www.city.arida.lg.jp/] |- |align="right"|<span style="display:none">Shingu</span>[[Shingū، واکایاما|Shingū]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|新宮市}}</span>||align="right"|واکایاما||32,654||255.43||128||2005-10-01||[http://www.city.shingu.lg.jp/] |- |align="right"|[[Kinokawa، واکایاما|Kinokawa]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|紀の川市}}</span>||align="right"|واکایاما||67,192||228.24||294||2005-11-07||[http://www.city.kinokawa.lg.jp/] |- |align="right"|[[Hashimoto، واکایاما|Hashimoto]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|橋本市}}</span>||align="right"|واکایاما||67,505||130.31||518||2006-03-01||[http://www.city.hashimoto.واکایاما.jp/] |- |align="right"|[[Iwade، واکایاما|Iwade]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|岩出市}}</span>||align="right"|واکایاما||51,843||38.50||1,347||2006-04-01||[http://www.city.iwade.lg.jp/] |- bgcolor=#ece |align="right"|[[یاگاماٹا، یاگاماٹا|یاگاماٹا]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|山形市}}</span>||align="right"|یاگاماٹا||255,370||381.34||670||1889-04-01||[http://www.city.یاگاماٹا.یاگاماٹا.jp/] |- |align="right"|[[Yonezawa، یاگاماٹا|Yonezawa]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|米沢市}}</span>||align="right"|یاگاماٹا||91,704||548.74||167||1889-04-01||[http://www.city.yonezawa.یاگاماٹا.jp/] |- |align="right"|<span style="display:none">Shinjo</span>[[Shinjō، یاگاماٹا|Shinjō]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|新庄市}}</span>||align="right"|یاگاماٹا||39,808||223.08||178||1949-04-01||[http://www.city.shinjo.یاگاماٹا.jp/] |- |align="right"|[[Sagae، یاگاماٹا|Sagae]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|寒河江市}}</span>||align="right"|یاگاماٹا||43,299||139.08||311||1954-08-01||[http://www.city.sagae.یاگاماٹا.jp/] |- |align="right"|[[Kaminoyama، یاگاماٹا|Kaminoyama]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|上山市}}</span>||align="right"|یاگاماٹا||35,086||240.95||146||1954-10-01||[http://www.city.kaminoyama.یاگاماٹا.jp/] |- |align="right"|[[Murayama، یاگاماٹا|Murayama]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|村山市}}</span>||align="right"|یاگاماٹا||27,586||196.83||140||1954-11-01||[https://web.archive.org/web/20221024104751/https://www.city.murayama.lg.jp/] |- |align="right"|[[Nagai، یاگاماٹا|Nagai]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|長井市}}</span>||align="right"|یاگاماٹا||30,285||214.69||141||1954-11-15||[http://www.city.nagai.یاگاماٹا.jp/] |- |align="right"|<span style="display:none">Tendo</span>[[Tendō، یاگاماٹا|Tendō]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|天童市}}</span>||align="right"|یاگاماٹا||63,470||113.01||562||1958-10-01||[http://www.city.tendo.یاگاماٹا.jp/] |- |align="right"|[[Higashine، یاگاماٹا|Higashine]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|東根市}}</span>||align="right"|یاگاماٹا||46,141||207.17||223||1958-11-03||[http://www.city.higashine.یاگاماٹا.jp/] |- |align="right"|[[Obanazawa، یاگاماٹا|Obanazawa]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|尾花沢市}}</span>||align="right"|یاگاماٹا||19,937||372.32||53.5||1959-04-10||[http://www.city.obanazawa.یاگاماٹا.jp/] |- |align="right"|<span style="display:none">Nan'yo</span>[[Nan'yō، یاگاماٹا|Nan'yō]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|南陽市}}</span>||align="right"|یاگاماٹا||34,542||160.70||215||1967-04-01||[http://www.city.nanyo.یاگاماٹا.jp/] |- |align="right"|[[Tsuruoka، یاگاماٹا|Tsuruoka]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|鶴岡市}}</span>||align="right"|یاگاماٹا||140,097||1,311.51||107||2005-10-01||[http://www.city.tsuruoka.lg.jp/] |- |align="right"|[[Sakata، یاگاماٹا|Sakata]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|酒田市}}</span>||align="right"|یاگاماٹا||114,964||602.79||191||2005-11-01||[http://www.city.sakata.lg.jp/] |- |align="right"|[[Ube، یاماگوچی|Ube]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|宇部市}}</span>||align="right"|یاماگوچی||176,370||287.69||613||1921-11-01||[http://www.city.ube.یاماگوچی.jp/] |- |align="right"|<span style="display:none">Hofu</span>[[Hōfu، یاماگوچی|Hōfu]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|防府市}}</span>||align="right"|یاماگوچی||116,393||188.59||617||1936-08-25||[http://www.city.hofu.یاماگوچی.jp/] |- |align="right"|[[Kudamatsu، یاماگوچی|Kudamatsu]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|下松市}}</span>||align="right"|یاماگوچی||54,026||89.36||605||1939-11-03||[http://www.city.kudamatsu.یاماگوچی.jp/] |- |align="right"|[[Mine، یاماگوچی|Mine]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|美祢市}}</span>||align="right"|یاماگوچی||17,355||228.25||76.0||1954-03-31||[http://www2.city.mine.lg.jp/] |- |align="right"|<span style="display:none">Shunan</span>[[Shūnan، یاماگوچی|Shūnan]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|周南市}}</span>||align="right"|یاماگوچی||150,299||656.25||229||2003-04-21||[http://www.city.shunan.lg.jp/] |- |align="right"|[[Hikari، یاماگوچی|Hikari]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|光市}}</span>||align="right"|یاماگوچی||53,274||91.94||579||2004-10-04||[http://www.city.hikari.lg.jp/] |- bgcolor=#cee |align="right"|[[شیمونوسیکی، یاماگوچی|شیمونوسیکی]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|下関市}}</span>||align="right"|یاماگوچی||286,073||716.06||400||2005-02-13||[http://www.city.شیمونوسیکی.یاماگوچی.jp/] |- |align="right"|[[Yanai، یاماگوچی|Yanai]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|柳井市}}</span>||align="right"|یاماگوچی||35,438||139.90||253||2005-02-21||[http://www.city-yanai.jp/] |- |align="right"|[[Hagi، یاماگوچی|Hagi]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|萩市}}</span>||align="right"|یاماگوچی||55,831||698.87||79.9||2005-03-06||[http://www.city.hagi.lg.jp/] |- |align="right"|[[Nagato، یاماگوچی|Nagato]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|長門市}}</span>||align="right"|یاماگوچی||39,825||357.92||111||2005-03-22||[http://www.city.nagato.یاماگوچی.jp/] |- |align="right"|<span style="display:none">San'yo-Onoda</span>[[سانیو-Onoda، یاماگوچی|سانیو-Onoda]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|山陽小野田市}}</span>||align="right"|یاماگوچی||65,523||132.99||493||2005-03-22||[http://www.city.sanyo-onoda.lg.jp/] |- |align="right"|[[یاماگوچی، یاماگوچی|یاماگوچی]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|山口市}}</span>||align="right"|یاماگوچی||192,008||730.23||263||2005-10-01||[http://www.city.یاماگوچی.lg.jp/] |- |align="right"|[[Iwakuni، یاماگوچی|Iwakuni]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|岩国市}}</span>||align="right"|یاماگوچی||146,885||872.71||168||2006-03-20||[http://www.city.iwakuni.یاماگوچی.jp/] |- bgcolor=#ece |align="right"|<span style="display:none">Kofu</span>[[کوفو، یاماناشی|کوفو]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|甲府市}}</span>||align="right"|یاماناشی||199,374||212.41||939||1889-07-01||[http://www.city.kofu.یاماناشی.jp/] |- |align="right"|[[فوجیyoshida، یاماناشی|فوجیyoshida]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|富士吉田市}}</span>||align="right"|یاماناشی||51,879||121.83||426||1951-03-20||[http://www.city.فوجیyoshida.یاماناشی.jp/] |- |align="right"|[[Tsuru، یاماناشی|Tsuru]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|都留市}}</span>||align="right"|یاماناشی||34,439||161.58||213||1954-04-29||[http://www.city.tsuru.یاماناشی.jp/] |- |align="right"|<span style="display:none">Otsuki</span>[[Ōtsuki، یاماناشی|Ōtsuki]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|大月市}}</span>||align="right"|یاماناشی||29,869||280.30||107||1954-08-08||[http://www.city.otsuki.یاماناشی.jp/] |- |align="right"|[[Nirasaki، یاماناشی|Nirasaki]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|韮崎市}}</span>||align="right"|یاماناشی||33,539||143.73||233||1954-10-10||[http://www.city.nirasaki.یاماناشی.jp/] |- |align="right"|[[Minami-Alps، یاماناشی|Minami-Alps]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|南アルプス市}}</span>||align="right"|یاماناشی||72,295||264.06||274||2003-04-01||[http://www.city.minami-alps.یاماناشی.jp/] |- |align="right"|[[Kai، یاماناشی|Kai]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|甲斐市}}</span>||align="right"|یاماناشی||74,077||71.94||1,030||2004-09-01||[http://www.city.kai.یاماناشی.jp/] |- |align="right"|[[Fuefuki، یاماناشی|Fuefuki]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|笛吹市}}</span>||align="right"|یاماناشی||71,184||201.92||353||2004-10-12||[http://www.city.fuefuki.یاماناشی.jp/] |- |align="right"|[[Hokuto، یاماناشی|Hokuto]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|北杜市}}</span>||align="right"|یاماناشی||47,754||602.89||79.2||2004-11-01||[http://www.city.hokuto.یاماناشی.jp/] |- |align="right"|[[Uenohara، یاماناشی|Uenohara]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|上野原市}}</span>||align="right"|یاماناشی||28,295||170.65||166||2005-02-13||[http://www.city.uenohara.یاماناشی.jp/] |- |align="right"|[[یاماناشی، یاماناشی|یاماناشی]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|山梨市}}</span>||align="right"|یاماناشی||38,202||289.87||132||2005-03-22||[http://www.city.یاماناشی.یاماناشی.jp/] |- |align="right"|<span style="display:none">Koshu</span>[[Kōshū، یاماناشی|Kōshū]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|甲州市}}</span>||align="right"|یاماناشی||35,072||264.01||133||2005-11-01||[http://www.city.koshu.یاماناشی.jp/] |- |align="right"|<span style="display:none">Chuo</span>[[چوو، یاماناشی|چوو]]||align="right"|<span style="font-size:125%;">{{lang|ja|中央市}}</span>||align="right"|یاماناشی||31,875||31.81||1,002||2006-02-20||[http://www.city.chuo.یاماناشی.jp/] |} {{ایشیا دے موضوع |name = ایشیا دے شہر |title = ایشیا دے شہر |prefix= : |suffix= دے شہر }} ==باہرلے جوڑ== [[گٹھ:جاپان دے شہر]] [[گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں]] [[گٹھ:چاپان دے آباد تھاں]] [[گٹھ:جاپان]] [[گٹھ:لسٹاں]] [[گٹھ:شہراں دیاں لسٹاں]] jexq62nqkgved7ilof7d5mbb9f5mnao 0 51964 712914 706809 2026-10-29T12:21:14Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 712914 wikitext text/x-wiki تھلے''' [[اہل تشیع]] [[مسلمان]] [[شاہی ٹبر|شاہی ٹبراں]]''' دی لسٹ اے: == مصر تے شمالی افریقا == *[[ادریسی سلطنت]] (780–985 AD) *[[سلطنت فاطمیہ]] (909–1171 AD) the Fatimids were Ismaili، Shia. *[[Banu Kanz]] (1004–1412 AD)<ref>شاكر مصطفى، ''موسوعة دول العالم الأسلامي ورجالها الجزء الأول''، (دار العلم للملايين: 1993)، ص 420</ref> == سسلی == *[[Kalbids]] (948–1053 عیسوی) == ہسپانیہ == *[[Hammudid dynasty]] (1016–1073 عیسوی) == جزیرہ نما عرب == *[[Banu Ukhaidhir]] (865–1066 عیسوی) [[Al-Yamama]] *[[Rassids]] (893–1970 عیسوی) سابقہ یمن *[[Sulaihid State]] (1047–1138 عیسوی) یمن میں *[[مملکت متوکلیہ یمن]] (1926–1970 عیسوی) *[[قرامطہ]] (900–1073 عیسوی) بحرین میں *[[Usfurids]] (1253–1320) بحرین میں *[[Jarwanid dynasty]] (1305–1487) بحرین میں <ref>http://www.alwasatnews.com/data/2009/2379/pdf/fdt5.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303195239/http://www.alwasatnews.com/data/2009/2379/pdf/fdt5.pdf |date=2016-03-03 }}</ref> == شام تےعراق == *[[Hamdanid dynasty]] (890–1004 عیسوی) *[[Al-Mazeedi|Bani Assad]] (961–1163 عیسوی) (Central and southern Iraq) *[[Numayrids]] (990–1081 عیسوی) (مغربی عراق)<ref>http://books.google.com.sa/books?id=mKpz_2CkoWEC&pg=PA93&lpg=PA93&dq=Numayrids&source=bl&ots=_Gld6l710Y&sig=eP3DLARix_OeJkk5UDs_3TtvM3o&hl=ar&ei=ZuqwTNiHF5Gn4AaI4KTtBg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=3&ved=0CBkQ6AEwAg#v=onepage&q=Numayrids&f=false</ref> *[[Marwanids]] (990–1085 عیسوی) *[[Uqaylid Dynasty]] (990–1169 عیسوی) *[[Mirdasids]] (1024–1080 عیسوی) == ایشیائے کوچک (جدید ترکی) == *[[Eretnids]] (1328–1381) *[[Danishmends]] (1071–1178) *[[Beylik of Erzincan]] (1379–1410) == ایران تےقفقاز == *[[Justanids]] (791–974 AD) *[[Alavids]] (864–929 AD) *[[Aishanids]] (912–961 AD) *[[Ziyarid dynasty]] (928–1043 AD *[[آل بویہ]] (934–1062 AD) *[[Hasanwayhid]] (959–1015 AD) *[[Kakuyids]] (1008–1051 AD) *[[Nizari Ismaili state]] (1090–1256 AD) *[[ایل خانی سلطنت]] (1256–1335 AD) *[[Sarbadars]] (1332–1386 AD) *[[جلائر]] (1335–1432 AD) *[[Chupanids]] (1335–1357 AD) *[[Injuids]] (1335–1357 AD) *[[Marashiyan]] (1359–1582 AD) *[[قرہ قویونلو]] (1375–1468 AD) *[[Musha'sha'iyyah]] dynasty (1436–1729 AD) *[[صفوی سلطنت]] (1501–1736 AD) *[[Baku Khanate]] (1753–1806 AD) *[[Erivan khanate]] (1604–1828) *[[خاندان افشار]] (1736–1796 AD) *[[Derbent Khanate]] (1747–1806 AD) *[[Ganja khanate]] (1747–1804 AD) *[[Talysh Khanate]] (1747–1828 AD) *[[Nakhichevan Khanate]] (1747–1813 AD) *[[Karabakh Khanate]] (1747–1822 AD) *[[Shirvan Khanate]] (1748–1820 AD) *[[خاندان زند]] (1750–1794 AD) *[[قاجار خاندان]] (1785–1925 AD) *[[پہلوی خاندان]] (1925–1979 AD) == ہندستان== *[[بہمنی سلطنت]] (1347–1527 AD) *[[Jaunpur Sultanate]] (1394–1479 AD) *[[Bidar Sultanate]] (1489–1619 AD) *[[Berar Sultanate]] (1490–1572 AD) *[[احمد نگر سلطنت]] (1490–1636 AD) *[[سلطنت قطب شاہی]] (1512–1687 AD) *[[بیجاپور سلطنت]] (1490–1686 AD) *[[Najm-i-Sani dynasty]] *[[ریاست رام پور]] (1719–1949) *[[Nawab of Oudh|Nawabs of Oudh]] (1722–1858 AD) *[[Nawab of Bengal|Nawabs of Bengal]] (1757–1880) *[[Talpur dynasty]] (1783–1843)<ref>http://www.talpur.org {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170720054336/http://www.talpur.org/ |date=2017-07-20 }}</ref> *[[Hunza (princely state)]] *[[Nagar (princely state)]] == جنوب مشرقی ایشیا == *[[Daya Pasai]] (1128–1285 AD).<ref>شاكر مصطفى، ''موسوعة دول العالم الأسلامي ورجالها الجزء الثالث''، (دار العلم للملايين: 1993)، ص 1987</ref> *[[Bandar Kalibah]]<ref>شاكر مصطفى، ''موسوعة دول العالم الأسلامي ورجالها الجزء الثالث''، (دار العلم للملايين: 1993)، ص 1987</ref> *[[Moira Malaya]]<ref>شاكر مصطفى، ''موسوعة دول العالم الأسلامي ورجالها الجزء الثالث''، (دار العلم للملايين: 1993)، ص 1987</ref> *[[Kanto Kambar]]<ref>شاكر مصطفى، ''موسوعة دول العالم الأسلامي ورجالها الجزء الثالث''، (دار العلم للملايين: 1993)، ص 1987</ref> *[[Robaromun]]<ref>شاكر مصطفى، ''موسوعة دول العالم الأسلامي ورجالها الجزء الثالث''، (دار العلم للملايين: 1993)، ص 1987</ref> == مشرقی افریقا == *[[Kilwa Sultanate]] (957–1506 AD).<ref>شاكر مصطفى، ''موسوعة دول العالم الأسلامي ورجالها الجزء الثالث''، (دار العلم للملايين: 1993)، ص 1360</ref> == ہور ویکھو== *[[سنی شاہی خانداناں دی لسٹ]] *[[List of Muslim empires and dynasties]] *[[List of Shi'a Muslims flags]] == حوالے == {{reflist}} [[گٹھ:شیعہ راج ٹبر]] [[گٹھ:مسلمان راج ٹبر]] [[گٹھ:اسلام متعلق لسٹاں]] [[گٹھ:اسلامی ریاستاں بلحاظ قسم|شیعہ]] [[گٹھ:لسٹ سابقہ دیس]] [[گٹھ:مسلم شخصیتاں دیاں لسٹاں]] [[گٹھ:اہل تشیع]] [[گٹھ:شیعہ]] [[گٹھ:شیعہ شخصیتاں]] [[زمرہ:ہندستان دے مسلمان راج ٹبر|*شیعہ]] [[گٹھ:افریقہ چ اسلام]] [[گٹھ:ایشیا چ اسلام]] [[گٹھ:یورپ چ اسلام]] [[گٹھ:تریخ اسلام]] [[گٹھ:تریخ شمالی افریقہ]] [[گٹھ:تریخ مغربی ایشیا]] [[ur:شیعہ شاہی خاندانوں کی فہرست]] rg5uh97vm8gw5x3m2pknzm142urywe6 0 52874 712930 712822 2026-10-30T03:17:36Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 712930 wikitext text/x-wiki == مسیحی نوبل انعام جیتو بلحاظ شعبہ == === [[فزکس]]=== {| align="center" class="wikitable" |- ! سال ! colspan=2|انعام یافتہ ! دیس ! فرقہ ! وجہ |- |1901 |[[File:WilhelmRöntgen.JPG|75px]] |[[ولیم رونٹگین ]] |[[جرمنی]] |رومن کیتھولک<ref>{{Cite web |title=Wilhelm Conrad Roentgen |url=http://www.famousscientists.org/wilhelm-conrad-roentgen/ |access-date=2016-05-18 |archive-date=2017-04-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170428070628/https://www.famousscientists.org/wilhelm-conrad-roentgen/ |dead-url=yes }}</ref> |"in recognition of the extraordinary services he has rendered by the discovery of the remarkable [[ایکس شعاع|rays]] subsequently named after him" |- |rowspan=2|1902 |[[File:H A Lorentz (Nobel).jpg|75px]] |[[ہنڈرک لورنٹز]] |[[نیدرلینڈ]] |پروٹسٹنٹ<ref>[http://www.encyclopedia.com/topic/Hendrik_Antoon_Lorentz.aspx Hendrik Antoon Lorentz]</ref> |"in recognition of the extraordinary service they rendered by his researches into the influence of [[magnetism]] upon [[radiation]] phenomena"<ref>{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1902 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1902/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |[[File:Pieter Zeeman.jpg|75px]] |[[پیڑ زیمین]] |[[نیدرلینڈ]] |Dutch Reformed Church<ref>[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1902/zeeman-bio.html Pieter Zeeman - Biographical]</ref> |"in recognition of the extraordinary service they rendered by their researches into the influence of magnetism upon radiation phenomena |- |1903 |[[File:Paul Nadar - Henri Becquerel.jpg|75px]] |[[ہنری بیکرویل ]] |[[فرانس]] |رومن کیتھولک <ref>[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/laureates/index.php?id=4 Henri Becquerel]</ref> |"for his discovery of spontaneous [[radioactivity]]"<ref name=N1903>{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1903 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1903/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1904 |[[File:John William Strutt.jpg|75px]] |[[جان ولیم سٹرٹ ]] |[[برطانیہ]] |Anglican<ref>Peter J. Bowler (2014). "Reconciling Science and Religion: The Debate in Early-Twentieth-Century Britain", University of Chicago Press. p. 35</ref><ref>Sir William Gavin (1967). "Ninety Years of Family Farming: The Story of Lord Rayleigh's and Strutt & Parker Farms". Hutchinson, p. 37</ref> |"for his investigations of the densities of the most important gases and for his discovery of [[argon]] in connection with these studies"<ref>{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1904 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1904/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1905 |[[File:Phillipp Lenard in 1900.jpg|75px]] |[[فلپ لینارڈ ]] |[[آسٹریا ہنگری]]<br />[[جرمنی]] |کرسچئین<ref>[http://www.nndb.com/people/441/000099144/ Philipp Lenard]</ref> |"for his work on [[cathode ray]]s"<ref>{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1905 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1905/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref><ref name="Lundestad">{{cite web |first=Geir |last=Lundestad |authorlink=Geir Lundestad |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/articles/lundestad-review/index.html |title=The Nobel Peace Prize, 1901–2000 |publisher=Nobel Foundation |date=2001-03-15 |accessdate=2011-10-06}}</ref> |- |1906 |[[File:J.J Thomson.jpg|75px]] |[[جے جے تھامسن ]] |برطانیہ |Anglican<ref>{{Cite web |title=Essay on Thomson life and religious views |url=http://www.asa3.org/ASA/PSCF/1986/JASA6-86Seeger.html |access-date=2016-05-18 |archive-date=2015-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151201005910/http://www.asa3.org/ASA/PSCF/1986/JASA6-86Seeger.html |dead-url=yes }}</ref> |"for his theoretical and experimental investigations on the [[conduction of electricity]] by gases"<ref>{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1906 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1906/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1909 |[[File:Guglielmo Marconi.jpg|75px]] |[[گُگلیلمو مارکونی]]([[مارکونی]]) |[[اٹلی]] |رومن کیتھولک<ref>Marconi, Maria Christina, ''Marconi My Beloved''[https://books.google.com/books?id=wfSABTyeiV4C&pg=PA19&dq=marconi+catholic&hl=en&sa=X&ei=StMVVfzhMYOXNp_agPgI&ved=0CDIQ6AEwBA#v=onepage&q=marconi%20catholic&f=false]''. 2001. p. 19-24.''</ref> |"for his contributions to the [[Invention of radio|development of wireless telegraphy]]"<ref>{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1909 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1909/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1914 |[[File:Max von Laue 1914.jpg|75px]] |[[میکس وون لیو]] |[[جرمنی]] |کرسچئین<ref>[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1914/laue-bio.html Max von Laue: Biographical] The Nobel Prize in Physics 1914. Nobel Foundation.</ref><ref>{{Cite journal | doi = 10.1098/rsbm.1960.0028| title = [[میکس وون لیو]] 1879-1960| journal = [[Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society]]| volume = 6| pages = 134| year = 1960| last1 = Ewald | first1 = P. P. | authorlink1 = Paul Peter Ewald}}</ref><ref>Magill, Frank Northen (1989) ''The Nobel Prize Winners'', Salem Press. ISBN 0893565598. p. 198</ref> |"For his discovery of the [[X-ray crystallography|diffraction of X-rays]] by crystals",<ref>{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1914 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1914/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> an important step in the development of [[X-ray spectroscopy]]. |- |rowspan=2|1915 |[[File:Wh-bragg.jpg|75px]] |[[ولیم ہنری براگ]] |[[برطانیہ]] |کرسچئین<ref>[http://adb.anu.edu.au/biography/bragg-sir-william-henry-5336 Bragg, Sir William Henry (1862–1942)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130320003055/http://adb.anu.edu.au/biography/bragg-sir-william-henry-5336 |date=2013-03-20 }}</ref><ref>[http://www.britannica.com/biography/William-Bragg Sir William Bragg from Britannica]</ref><ref>{{Cite web |title=The Religious Affiliation of Nobel Prize-winning physicist William Henry Bragg |url=http://www.adherents.com/people/pb/William_Henry_Bragg.html |access-date=2016-05-18 |archive-date=2017-07-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170704142538/http://www.adherents.com/people/pb/William_Henry_Bragg.html |dead-url=yes }}</ref> |rowspan=2|"For his services in the analysis of [[crystal structure]] by means of X-rays",<ref>{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1915 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1915/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> an important step in the development of [[X-ray crystallography]] |- |[[File:Wl-bragg.jpg|75px]] |[[ولیم لاورنس براگ]] |[[آسٹریلیا]] [[برطانیہ]] |کرسچئین |- |1917 |[[File:Charles Glover Barkla.jpg|75px]] |[[چارلس گلور بارکالا]] |[[برطانیہ]] |Methodist<ref>School of Mathematics and Statistics. [http://www-history.mcs.st-and.ac.uk/Biographies/Barkla.html "Charles Glover Barkla"] (2007), University of St Andrews, Scotland. JOC/EFR.</ref><ref>H.S. Allen (1947), Obituary Notices of Fellows of the Royal Society, Vol. 5, No. 15,. "[http://www.jstor.org/discover/10.2307/769087?uid=3738664&uid=2129&uid=2&uid=70&uid=4&sid=21103238109881 Charles Glover Bark]"</ref><ref>[http://www.encyclopedia.com/topic/Charles_Glover_Barkla.aspx Charles Glover Barkla], Complete Dictionary of Scientific Biography (2008)</ref> |"For his discovery of the [[X-ray fluorescence|characteristic Röntgen radiation]] of the elements",<ref>{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1917 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1917/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> another important step in the development of [[X-ray spectroscopy]] |- |1918 |[[File:Max Planck 1933.jpg|75px]] |[[میکس پلانک]] |[[جرمنی]] |Raised Lutheran, later in life, Planck's views on God were that of a deist{{efn|He stated that: "Both Religion and science require a belief in God. For believers, God is in the beginning, and for physicists He is at the end of all considerations… To the former He is the foundation, to the latter, the crown of the edifice of every generalized world view."}}<ref name="adherents.com">[http://www.adherents.com/people/pp/Max_Planck.html The Religious Affiliation of Physicist Max Planck] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170810130831/http://www.adherents.com/people/pp/Max_Planck.html |date=2017-08-10 }}. adherents.com. Retrieved on 2011-07-05.</ref> |"for the services he rendered to the advancement of physics by his discovery of energy [[quantum mechanics|quanta]]"<ref>{{cite web |title = The Nobel Prize in Physics 1918 |publisher = Nobel Foundation |url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1918/index.html |accessdate = 2008-10-09}}</ref> |- |1919 |[[File:Johannes Stark.jpg|75px]] |[[جوہنس سٹارک]] |[[جرمنی]] |کرسچئین<ref>[http://www.nndb.com/people/553/000099256/ Johannes Stark]</ref> |"for his discovery of the [[Doppler effect]] in [[canal rays]] and the splitting of [[spectral line]]s in [[electric field]]s"<ref>{{cite web |title = The Nobel Prize in Physics 1919 |publisher = Nobel Foundation |url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1919/index.html |accessdate = 2008-10-09}}</ref> |- |1923 |[[File:Robert Andrews Millikan 1920s.jpg|75px]] |[[رابرٹ انڈریو ملکین]] |[[امریکا]] |کرسچئین<ref name="Millikan 1929">"Millikan, Robert Andrew", [[Who's Who in America]] v. 15, 1928–1929, p. 1486</ref><ref>[http://www.adherents.com/people/pm/Robert_Millikan.html The Religious Affiliation of Physicist Robert Andrews Millikan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170704140437/http://www.adherents.com/people/pm/Robert_Millikan.html |date=2017-07-04 }}. adherents.com</ref><ref>[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1923/millikan-bio.html Nobel biography]. nobelprize.org.</ref><ref>[http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,715687,00.html "Medicine: Science Serves God,"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130817193240/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,715687,00.html |date=2013-08-17 }} ''Time,'' June 4, 1923. Accessed 19 Jan. 2013.</ref> He dealt with this in his [[Terry Lectures]] at [[Yale]] in 1926–7, published as ''Evolution in Science and Religion''.<ref>''Evolution in Science and Religion'' (1927), 1973 edition: Kennikat Press, ISBN 0-8046-1702-3</ref> |"for his work on the [[elementary charge]] of electricity and on the [[photoelectric effect]]"<ref>{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1923 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1923/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1925 |[[File:Gustav Hertz.jpg|75px]] |[[گستاف لوڈوگ ہرٹز]] |[[جرمنی]] |Lutheran<ref>{{cite web|url=http://www1.uni-hamburg.de/rz3a035//bundesstrasse1.html|title=Buildings Integral to the Former Life and/or Persecution of Jews in Hamburg|publisher=uni-hamburg.de|author=Robertson, Struan|accessdate=22 February 2012|archive-date=27 March 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120327213148/http://www1.uni-hamburg.de/rz3a035//bundesstrasse1.html|dead-url=yes}}</ref> |"for his discovery of the laws governing the impact of an [[electron]] upon an atom"<ref>{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1925 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1925/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1927 |[[File:Arthur Compton.jpg|75px]] |[[آرتھر کومپٹون]] |[[امریکا]] |Presbyterian<ref>{{cite web|url=http://www.aps.org/units/fps/newsletters/2003/april/commentary.html|title=Physics and Society newsletter April 2003 Commentary|publisher=|accessdate=15 January 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,755635-5,00.html|title=Science: Cosmic Clearance|date=13 January 1936|work=TIME.com|accessdate=15 January 2015|archive-date=26 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226101941/http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,755635-5,00.html|dead-url=yes}}</ref> |"for his discovery of the [[Compton effect|effect named after him]]"<ref name=N1927>{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1927 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1927/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1932 |[[File:Bundesarchiv Bild183-R57262, Werner Heisenberg.jpg|75px]] |[[ورنر ہیزنبرگ]] |[[جرمنی]] |Lutheran<ref>{{Cite book|last1=Stewart|first1=Ian|title=Why Beauty Is Truth: A History of Symmetry|url=http://books.google.co.uk/books?id=6akF1v7Ds3MC|accessdate=June 14, 2006|year=2008|publisher=[[Basic Books|Basic]]|isbn=9780465082377|page=206}}</ref><ref>[http://www.adherents.com/people/ph/Werner_Heisenberg.html The religion of Werner Heisenberg, physicist] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101129213817/http://www.adherents.com/people/ph/Werner_Heisenberg.html |date=2010-11-29 }}. Adherents.com. Retrieved on 2012-02-01.</ref> |"for the creation of [[quantum mechanics]], the application of which has, inter alia, led to the discovery of the [[allotropic]] forms of hydrogen"<ref>{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1932 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1932/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1936 |[[File:Hess.jpg|75px]] |[[وکٹر فرانسس ہیس]] |[[آسٹریا]] |کرسچئین<ref>{{cite web|url=http://www.nndb.com/people/731/000099434/|title=Victor Francis Hess|publisher=|accessdate=15 January 2015}}</ref><ref>{{cite book|url=http://books.google.com/books?id=AtngooiwXikC&pg=PA254|title=A Dictionary of Scientists|publisher=|accessdate=15 January 2015}}</ref> He wrote on the topic of science and religion in his article ''"My Faith"''.<ref>Victor Francis Hess. "[http://newspaperarchive.com/us/texas/san-antonio/san-antonio-light/1946/11-03/page-52 My Faith]". San Antonio Light Newspaper Archive. Sunday, November 3, 1946, p. 52</ref> |"for his discovery of [[cosmic ray|cosmic radiation]]"<ref name="N1936">{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1936 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1936/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1937 |[[File:George Paget Thomson.jpg|75px]] |[[جارج پاگٹ تھامسن]] |[[برطانیہ]] |کرسچئین |"for his experimental discovery of the [[electron diffraction|diffraction of electrons]] by crystals"<ref>{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1937 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1937/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1938 |[[File:Enrico Fermi 1943-49 140x190.jpg|75px]] |[[انریکو فرمی]] |[[اٹلی]] |Raised رومن کیتھولک, then become an agnostic |"for his demonstrations of the existence of new radioactive elements produced by [[neutron irradiation]], and for his related discovery of nuclear reactions brought about by slow neutrons"<ref>{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1938 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1938/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1945 |[[File:Wolfgang Pauli ETH-Bib Portr 01042.jpg|75px]] |[[ولف گینگ پاولی]] |[[آسٹریا]] |Raised رومن کیتھولک<ref>{{cite web|url=http://www.jinfo.org/Physicists.html|title=Jewish Physicists|accessdate=2006-09-30}}</ref> |"for the discovery of the Exclusion Principle, also called the [[Pauli principle]]"<ref>{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1945 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1945/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |rowspan=2|1951 | |[[جوہن کوکروفٹ]] |[[برطانیہ]] |کرسچئین |rowspan=2|"for their pioneer work on the transmutation of atomic nuclei by artificially accelerated atomic particles"<ref>{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1951 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1951/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |[[File:Ernest Walton.jpg|75px]] |[[ارنسٹ والٹن]] |[[آئرلینڈ]] |Methodist<ref>V. J. McBrierty: Ernest Thomas Sinton Walton, The Irish Scientist, 1903-1995 (Trinity College Dublin, 2003)</ref> |- |1952 |[[File:Edward Mills Purcell.jpg|75px]] |[[ایڈوارڑملس پرسل]] |[[امریکا]] |پروٹسٹنٹ |"for his development of new methods for nuclear magnetic precision measurements and discoveries in connection therewith"<ref>{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1952 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1952/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1953 |[[File:Zernike.jpg|75px]] |[[فرٹز زرنیک]] |Netherlands |پروٹسٹنٹ |"for his demonstration of the phase contrast method, especially for his invention of the [[phase contrast microscope]]"<ref>{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1953 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1953/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |rowspan=2|1954 |[[File:Max Born.jpg|75px]] |[[میکس بورن]] |[[جرمنی]]<br />[[برطانیہ]] |Lutheran{{sfn|Greenspan|2005|pp=61–62}} |"for his fundamental research in [[quantum mechanics]], especially for his statistical interpretation of the [[wavefunction]]"<ref name="N54">{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1954 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1954/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |[[File:Bothe.jpg|75px]] |[[والٹتھر بوتھ]] |[[مغربی جرمنی]] |پروٹسٹنٹ |"for the [[Coincidence circuit|coincidence method]] and his discoveries made therewith"<ref name="N54"/> |- |rowspan=2|1955 |[[File:Willis Lamb 1955.jpg|75px]] |[[ولس لیمب]] |[[امریکا]] |پروٹسٹنٹ |"for his discoveries concerning the [[fine structure]] of the hydrogen spectrum"<ref name="N55">{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1955 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1955/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |[[File:Polykarp Kusch.jpg|75px]] |[[پولی کارپ کوشچ]] |[[امریکا]] |پروٹسٹنٹ |"for his precision determination of the [[magnetic moment]] of the [[electron]]"<ref name="N55"/> |- |1958 |[[File:Ilya Frank.jpg|75px]] |[[الوا فرانک]] |[[سویت یونین]] |Russian Orthodox (he is also from Jewish descended) |for the discovery and the interpretation of the [[Cherenkov-Vavilov effect|Cherenkov effect]]"<ref>{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1958 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1958/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |rowspan=2|1963 ||[[File:Maria Goeppert-Mayer.jpg|75px]] |[[ماریہ جیوپرٹ مئیر]] |[[امریکا]] |کرسچئین<ref name="100 Years of Nobel Prizes: p.48">100 Years of Nobel Prizes: p.48</ref> |rowspan=2|"for their discoveries concerning [[Nuclear shell model|nuclear shell structure]]" |- |[[File:Jensen.jpg|75px]] |[[جے ہنس ڈی ہنسن]] |[[مغربی جرمنی]] |کرسچئین |- |1964 |[[File:Charles Townes Nobel.jpg|75px]] |[[چارلس ہارڈ ٹاونس]] | [[امریکا]] |پروٹسٹنٹ ([[United Church of Christ]])<ref>[[Harvard Gazette]] June 16, 2005 [http://news.harvard.edu/gazette/2005/06.16/05-laser.html Laser's inventor predicts meeting of science, religion] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305074632/http://news.harvard.edu/gazette/2005/06.16/05-laser.html |date=2016-03-05 }}</ref> |"for fundamental work in the field of [[quantum electronics]], which has led to the construction of [[oscillator]]s and [[amplifier]]s based on the [[maser]]&ndash;[[laser]] principle"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Physics 1964 | publisher = Nobel Foundation | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1964/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1971 |[[Image:Nobel prize medal grey.png|75px]] |[[ڈینس گبور]] |[[ہنگری]]– [[برطانیہ]] |Raised a [[پروٹسٹنٹ]],<ref>http://www.bookrags.com/biography/dennis-gabor-wop/</ref> but he considered himself agnostic<ref>{{cite book|title=Notable Scientists from 1900 to the Present: D-H|url=https://archive.org/details/notablescientist0000unse|year=2001|publisher=Gale Group|isbn=9780787617530|author=Brigham Narins|accessdate=30 May 2012|page=[https://archive.org/details/notablescientist0000unse/page/797 797]|quote=Although Gabor's family became Lutherans in 1918, religion appeared to play a minor role in his life. He maintained his church affiliation through his adult years but characterized himself as a "benevolent agnostic".}}</ref> |"for his invention and development of the [[holography|holographic method]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Physics 1971 | publisher = Nobel Foundation | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1971/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1974 |[[Image:Nobel prize medal grey.png|75px]] |[[انٹونی ہیوش]] | [[برطانیہ]] | کرسچئین<ref>{{cite book|author1=J. C. Polkinghorne|author2=John Polkinghorne|author3=Nicholas Beale|title=Questions of Truth: Fifty-One Responses to Questions about God, Science, and Belief|url=http://books.google.com/books?id=jiXANZ1CPD4C|accessdate=27 July 2012|date=16 January 2009|publisher=Westminster John Knox Press|isbn=978-0-664-23351-8|page=12}}</ref> |"for his pioneering research in [[Radio astronomy|radio astrophysics]]: Ryle for his observations and inventions, in particular of the [[aperture synthesis]] technique, and Hewish for his decisive role in the discovery of [[pulsar]]s"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Physics 1974 | publisher = Nobel Foundation | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1974/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1980 |[[File:James-cronin.jpg|75px]] |[[جیمز واٹسن کرونن]] | [[امریکا]] |پروٹسٹنٹ<ref name="autobio">{{cite web|last=Cronin|first=James |title=Autobiography |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1980/crnin-autobio.html|work=The Nobel Prize in Physics 1980: James Cronin, Val Fitch|publisher=[[نوبل فاونڈیشن]]|accessdate=22 May 2012|authorlink=James Cronin|year=1980}}</ref><ref>{{Citation|author=[[Henry Margenau|Margenau, H.]]|year=1992|title=Cosmos, Bios, Theos: Scientists Reflect on Science, God, and the Origins of the Universe, Life, and Homo Sapiens|publisher=[[Open Court Publishing Company]]|page=105}} co-edited with [[Roy Abraham Varghese]]. This book is mentioned in a December 28, 1992 [[ٹائم (رسالہ)]] article: [http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,977352-1,00.html Galileo And Other Faithful Scientists] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121025232639/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,977352-1,00.html |date=2012-10-25 }}</ref> |"for the discovery of violations of fundamental [[symmetry principles]] in the decay of [[neutral K-meson]]s"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Physics 1980 | publisher = Nobel Foundation | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1980/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1984 |[[File:Carlo Rubbia 2012.jpg|75px]] |[[کارلو روبیا]] | [[اٹلی]] |رومن کیتھولک |"for his decisive contributions to the large project, which led to the discovery of the field [[W and Z bosons|particles W and Z]], communicators of [[weak interaction]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Physics 1984 | publisher = Nobel Foundation | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1984/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1985 |[[File:Klaus von Klitzing 2015.jpg|75px]] |[[کلاوس ون کلٹزنگ]] | [[مغربی جرمنی]] |رومن کیتھولک |"for the discovery of the [[Quantum Hall effect|quantized Hall effect]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Physics 1985 | publisher = Nobel Foundation | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1985/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1993 |[[File:2008JosephTaylor.jpg|75px]] |[[جوزف ہوٹن ٹیلر ]] | [[امریکا]] | [[Quaker]]<ref>{{cite web|url=http://www.nndb.com/people/995/000099698/|title=Joseph H. Taylor, Jr.|publisher=|accessdate=15 January 2015}}</ref> |"for the discovery of a [[PSR B1913+16|new type]] of [[pulsar]], a discovery that has opened up new possibilities for the study of [[Gravitational wave|gravitation]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Physics 1993 | publisher = Nobel Foundation | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1993/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1996 |[[File:Douglas Osheroff NSF.jpg|75px]] |[[ڈوگلاس اوشروف]] | [[امریکا]] |Lutheran<ref name="NobelBio">[http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1996/osheroff-autobio.html Biography on the Nobel Foundation website]</ref> |"for his discovery of [[superfluid]]ity in [[helium-3]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Physics 1996 | publisher = Nobel Foundation | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1996/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1997 |[[File:William D. Phillips.jpg|75px]] |[[ولیم ڈینیل فلپس]] | [[امریکا]] |پروٹسٹنٹ (United Methodist Church)<ref>{{cite web|url=http://www.issr.org.uk/about/founding_members.asp|archiveurl=https://web.archive.org/web/20050307010942/http://www.issr.org.uk/about/founding_members.asp|title=Founding Members of ISSR|archivedate=7 March 2005|publisher=|accessdate=15 January 2015|dead-url=yes}}</ref> |"for development of methods to cool and trap atoms with laser light."<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Physics 1997 | publisher = Nobel Foundation | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1997/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |2002 |[[File:RiccardoGiacconi.jpg|75px]] |[[رککارڈو گیاککونی]] | [[اٹلی]]<br />[[امریکا]] |رومن کیتھولک |"for pioneering contributions to astrophysics, which have led to the discovery of [[cosmic X-ray source]]s" |- |2007 |[[File:Peter Gruenberg 01.jpg|75px]] |[[پیٹر گرون برگ]] | [[جرمنی]] |رومن کیتھولک |"for the discovery of [[giant magnetoresistance]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Physics 2007 | publisher = Nobel Foundation | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2007/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |} === کیمیاء=== {| align="center" class="wikitable" |- ! سال ! colspan=2|انعام یافتہ ! ملک ! فرقہ وجہ |- |1901 |[[Image:Vant Hoff.jpg|75px]] |[[یاکوبس ہینریکوس وانت ہوف]] |[[نیدرلینڈ]] |پروٹسٹنٹ<ref>{{Cite EB1911|wstitle=van't Hoff, Jacobus Hendricus}}</ref> |"[for his] discovery of the laws of chemical dynamics and [[osmotic pressure]] in solutions"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1901 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1901/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1902 |[[Image:Hermann Emil Fischer. Photograph by Atelier Victoria, 1895. Wellcome V0027668 (cropped).jpg|75px]] |[[ہرمن امیل فشر]] |جرمنی |پروٹسٹنٹ<ref>{{Cite journal| doi = 10.1002/ange.19921041204| title = Emil Fischers Beweis der Konfiguration von Zuckern: eine Würdigung nach hundert Jahren| year = 1992| last1 = Lichtenthaler | first1 = F. W.| journal = Angewandte Chemie| volume = 104| issue = 12| pages = 1577–1593 }}</ref><ref>{{cite journal|last=Forster|first=Martin Onslow|title=Emil Fischer memorial lecture|journal=Journal of the Chemical Society, Transactions|date=1 January 1920|volume=117|pages=1157–1201|doi=10.1039/CT9201701157}}</ref> |"[for] his work on [[Sugar#Chemistry|sugar]] and [[Purine#History|purine]] syntheses"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1902 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1902/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1904 | [[File:William Ramsay.jpg|75px]] |Sir [[سر ولیم ریمسی]] |{{nowrap|برطانیہ}} |پروٹسٹنٹ<ref>[https://archive.org/stream/reportofbritisha12scie#page/n155/mode/2up Presidential Address to the British Association Meeting, held at Portsmouth in 1911]</ref> |"[for his] discovery of the [[noble gases|inert gaseous elements in air]], and his determination of their place in the periodic system"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1904 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1904/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1905 | [[File:Adolf von Baeyer (1905).jpg|75px]] |[[ایڈولف وان بایر|Johann Friedrich Wilhelm Adolf von Baeyer]] |جرمنی |Lutheran (from Jewish descent)<ref>http://www.findagrave.com/cgi-bin/fg.cgi?page=gr&GSln=Baeyer&GSfn=Johann&GSmn=Jacob&GSbyrel=all&GSdyrel=all&GSob=n&GRid=115866487&df=all&</ref><ref>http://www.findagrave.com/cgi-bin/fg.cgi?page=cr&GSln=Baeyer&GSfn=Johann&GSmn=Jacob&GSbyrel=all&GSdyrel=all&GSob=n&GRid=115866487&CRid=2509397&df=all&</ref><ref>{{cite web|url=http://science.howstuffworks.com/dictionary/famous-scientists/chemists/adolf-von-baeyer-info.htm |title=HowStuffWorks "Adolf von Baeyer" |publisher=Science.howstuffworks.com |date=2009-07-20 |accessdate=2013-12-09}}</ref> |"[for] the advancement of organic chemistry and the chemical industry, through his work on [[Indigo dye|organic dyes]] and hydroaromatic compounds"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1905 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1905/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1907 | [[File:Eduard Buchner (Nobel 1907).jpg|75px]] |[[ایدوارد بوخنر]] |[[جرمنی]] |پروٹسٹنٹ |"for his biochemical researches and his discovery of cell-free [[zymase|fermentation]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1907 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1907/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1908 |[[File:Ernest Rutherford (Nobel).jpg|75px]] |[[ایرنسٹ ردرفورڈ]] |[[برطانیہ]]<br>[[نیوزیلینڈ]] |پروٹسٹنٹ<ref>The who's who of Nobel Prize winners, 1901-1995, p. 5</ref><ref>''"Whenever one of his experiments went well, Rutherford would loudly sing his favorite hymn, Onward کرسچئین Soldiers"'', {{cite book |url=http://books.google.com/books?id=9QmdAAAAQBAJ&pg=PA28 |title=Who Split the Atom | page= 28}}</ref> |"for his investigations into the disintegration of the elements, and the chemistry of [[Radioactivity#Discovery|radioactive substances]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1908 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1908/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1910 |[[File:Otto Wallach.jpg|75px]] |[[اوتو والاخ]] |جرمنی |[[پروٹسٹنٹ]]<ref name="Magill1990">{{cite book|author=Frank Northen Magill|title=1901–1937|url=http://books.google.com/books?id=jsfaAAAAMAAJ|year=1990|publisher=Salem Press|isbn=978-0-89356-562-6}}</ref> |"[for] his services to organic chemistry and the chemical industry by his pioneer work in the field of [[alicyclic compound]]s"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1910 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1910/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1913 |[[Image:Alfred Werner.jpg|75px]] |[[الفرڈ ورنر]] |[[سویٹزلینڈ]] |He was raised as [[رومن کیتھولک]]<ref>http://www.britannica.com/EBchecked/topic/639857/Alfred-Werner</ref> |"[for] his work on the [[Octahedral molecular geometry|linkage of atoms in molecule]]s [...] especially in inorganic chemistry"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1913 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1913/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1918 |[[Image:Fritz Haber.png|75px]] |[[فرٹز ہیبر]] |جرمنی |Converts to پروٹسٹنٹism from Judaism<ref name=Stoltzenberg>{{cite book |last1=Stoltzenberg |first1=Dietrich |title=Fritz Haber : Chemist, Nobel laureate, German, Jew|date=2004 |publisher=Chemical Heritage Foundation |location=Philadelphia |isbn=0-941901-24-6 |accessdate=8 September 2014 }}</ref> |"for the [[ہیبر کا طریقہ|synthesis of ammonia]] from its elements"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1918 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1918/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1920 |[[Image:Walther Nernst.jpg|75px]] |[[والتھر نرنسٹ|Walther Hermann Nernst]] |[[جرمنی]] |پروٹسٹنٹ<ref>{{cite book|last=Barkan|first=Diana|title=Walther Nernst and the transition to modern physical science|url=https://archive.org/details/walthernernsttra0000bark|year=1999|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=052144456X}}</ref> |"[for] his work in [[Third law of thermodynamics#History|thermochemistry]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1920 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1920/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1921 |[[File:Frederick Soddy.jpg|75px]] |[[فریڈرک سوڈی]] |برطانیہ |پروٹسٹنٹ<ref>{{cite web|url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1921/soddy-bio.html|title=The Nobel Prize in Chemistry 1921 - Frederick Soddy Biographical|publisher=Nobelprize.org|accessdate=16 March 2014}}</ref> |"for his contributions to our knowledge of the chemistry of radioactive substances, and his investigations into the origin and nature of [[Isotope#History|isotopes]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1921 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1921/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1922 |[[File:Francis William Aston.jpg|75px]] |[[فرانسسولیم ایسٹون]] |برطانیہ |پروٹسٹنٹ |"for his discovery, by means of his mass spectrograph, of [[Stable isotope|isotopes]], in a large number of non-radioactive elements, and for his enunciation of the [[Whole number rule|whole-number rule]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1922 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1922/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1923 |[[Image:Fritz Pregl.jpg|75px]] |[[فرٹز پریگل]] |[[آسٹریا]] |کرسچئین |"for his invention of the method of [[microanalysis|micro-analysis]] of organic substances"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1923 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1923/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1925 |[[Image:Richard Adolf Zsigmondy.jpg|75px]] |[[رچرڈ اڈولف زگمونڈی]] |[[جرمنی]] / [[ہنگری]] |پروٹسٹنٹ |"for his demonstration of the heterogeneous nature of [[colloid]] solutions and for the methods he used"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1925 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1925/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1926 |[[File:The-svedberg-1.jpg|75px]] |[[تھیوڈر سویڈبرگ|The (Theodor) Svedberg]] |Sweden |کرسچئین |"for [[Ultracentrifuge|his work on disperse systems]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1926 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1926/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1927 |[[File:Heinrich Wieland.jpg|75px]] |[[ہائنرش اٹو ویلینڈ]] |جرمنی |کرسچئین |"for his investigations of the constitution of the [[bile acid]]s and related substances"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1927 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1927/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1928 |[[File:Windaus.jpg|75px]] |[[ایڈولف اٹو رائنہولڈ ونڈاؤس]] |جرمنی |کرسچئین |"[for] his research into the constitution of the [[sterol]]s and his connection with the [[vitamin]]s"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1928 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1928/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |rowspan=2|1929 |[[File:ArthurHarden.jpg|75px]] |[[آرتھر ہارڈن]] |[[برطانیہ]] |کرسچئین |rowspan=2|"for their investigations on the fermentation of sugar and [[zymase|fermentative enzyme]]s"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1929 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1929/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |[[File:Euler-chelpin.jpg|75px]] |[[ہانز فان]] |[[سویڈن]] |کرسچئین |- |1930 |[[File:Hans Fischer (Nobel).jpg|75px]] |[[ہانز فشر]] |جرمنی |پروٹسٹنٹ |"for his researches into the constitution of [[haemin]] and [[chlorophyll]] and especially for his synthesis of haemin"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1930 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1930/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |- |rowspan=2|1931 |[[File:Carl Bosch.jpg|75px]] |[[کارل بوش]] |جرمنی |پروٹسٹنٹ |rowspan=2|"[for] their contributions to the invention and development of [[Bergius process and Haber–Bosch process|chemical high pressure methods]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1931 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1931/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |[[File:Bergius.jpg|75px]] |[[فریڈرخ برجیاس]] |[[جرمنی]] |پروٹسٹنٹ |- |1934 |[[File:Urey.jpg|75px]] |[[ہارلڈ اری|Harold Clayton Urey]] |[[امریکا]] |[[Church of the Brethren]]{{sfn|Arnold|Bigeleisen||Hutchison|1995|p=365}} |"for his discovery of [[deuterium|heavy hydrogen]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1934 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1934/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1937 |[[File:Karrer.jpg|75px]] |[[پاول کرر]] |Switzerland |کرسچئین |"for his investigations on [[carotenoid]]s, [[Flavin group|flavins]] and vitamins [[vitamin A|A]] and [[حیاتین ب-2|B₂]]" |- |1938 |[[File:Richard Kuhn ETH-Bib Dia 248-065.jpg|75px]] |[[رچرڈ کوہن]] |جرمنی |رومن کیتھولک |"for his work on [[carotenoid]]s and [[vitamin]]s"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1938 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1938/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1939 |[[File:Leopold Ruzicka ETH-Bib Portr 00239.jpg|75px]] |[[لیپولڈروزکا]] |[[سویٹزرلینڈ]] |رومن کیتھولک |"for his work on polymethylenes and higher [[terpene]]s" |- |1943 | [[Image:George de Hevesy.jpg|75px]] |[[جارج دی ہیوسی]] |جرمنی |رومن کیتھولک <ref>http://www.geni.com/people/George-Charles-de-Havesey/6000000013761368687</ref>[[Hungarian Jewish|of Hungarian Jewish descent]]<ref name=Hilger>{{Citation|last=Levi|first=Hilde|title=George de Hevesy : life and work : a biography|year=1985|publisher=A. Hilger|location=Bristol |isbn=9780852745557|page=14}}</ref> |"for his work on the use of isotopes as [[radioactive tracer|tracers]] in the study of chemical processes"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1943 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1943/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1944 |[[File:Bundesarchiv Bild 183-46019-0001, Otto Hahn.jpg|75px]] |[[اوٹو ہان]] |جرمنی |پروٹسٹنٹ<ref>{{Cite book|last1=Hahn|first1=Otto|authorlink1=Otto Hahn|title=My Life: the Autobiography of a Scientist|url=http://books.google.co.uk/books?id=qS9DAAAAIAAJ|accessdate=June 14, 2012|year=1970|publisher=Herder and Herder|page=28}}</ref> |"for his discovery of the [[nuclear fission|fission]] of heavy nuclei"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1944 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1944/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1945 |[[File:Virtanen.jpg|75px]] |[[ارٹوری المری ورٹنن]] |Finland |پروٹسٹنٹ |"for his research and inventions in agricultural and nutrition chemistry, especially for his [[AIV fodder|fodder preservation method]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1945 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1945/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |rowspan=3|1946 |[[File:James Batcheller Sumner.jpg|75px]] |[[جیمز بی سمر ]] |امریکا |کرسچئین |"for his discovery that [[Enzyme#Etymology and history|enzyme]]s can be crystallized"<ref name="The Nobel Prize in Chemistry 1946">{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1946 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1946/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |[[File:John Howard Northrop.jpg|75px]] |[[جان ہورڈ نورتروپ]] |امریکا |کرسچئین |rowspan=2|"for their preparation of enzymes and [[Virus#History|virus proteins]] in a pure form"<ref name="The Nobel Prize in Chemistry 1946"/> |- |[[File:Wendell Meredith Stanley.jpg|75px]] |[[ونڈل میریڈتھ سٹینلی]] |[[امریکا]] |کرسچئین |- |1947 |[[File:Robert Robinson organic chemist.jpg|75px]] |[[رابرٹ رابنسن|Sir Robert Robinson]] |[[برطانیہ]] |[[پروٹسٹنٹ]] |"for his investigations on [[Tropinone|plant products of biological importance]], especially the alkaloids"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1947 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1947/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1949 |[[File:William Giauque Nobel.jpg|75px]] |[[ولیم جیوک|William Francis Giauque]] |امریکا |پروٹسٹنٹ |"for his [[Magnetic refrigeration|contributions in the field of chemical thermodynamics]], particularly concerning the behaviour of substances at extremely low temperatures"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1949 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1949/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |rowspan=2|1950 |[[File:Otto Paul Hermann Diels.jpg|75px]] |[[اوٹوڈیلس ]] |[[مغربی جرمنی ]] |کرسچئین |rowspan=2|"for their discovery and development of the [[Diels–Alder reaction|diene synthesis]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1950 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1950/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |[[File:Kurt Alder Nobel.jpg|75px]] |[[کرٹ الڈر]] |[[مغربی جرمنی]] |کرسچئین |- |1953 |[[File:Hermann Staudinger.jpg|75px]] |[[ہرمن سٹاوڈنگر]] |[[مغربی جرمنی]] |کرسچئین |"for his discoveries in the field of [[Polymer chemistry#History|macromolecular chemistry]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1953 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1953/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1962 |[[File:Max Perutz.jpg|75px]] |[[میکس پیروٹز ]] |برطانیہ |Raised رومن کیتھولک<ref>[http://www.haaretz.com/news/features/this-day-in-jewish-history/this-day-in-jewish-history-death-of-a-nobel-chemist.premium-1.501731 This Day in Jewish History / Death of a Nobel chemist]</ref><ref>[http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2222719/ Max Perutz and the secret of life, by Georgina Ferry]</ref><ref>[http://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1383967/Max-Perutz-OM.html Max Perutz OM]</ref> |"for his studies of the structures of [[myoglobin|globular proteins]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1962 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1962/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |rowspan=2|1963 |[[File:Karl Ziegler Nobel.jpg|75px]] |[[کارل زیگلر]] |[[مغربی جرمنی]] | Lutheran<ref name="Sherby">{{cite book|last=Sherby|first=Louise|title=The Who's Who of Nobel Prize Winners 1901–2000|url=https://archive.org/details/whoswhoofnobelpr0000unse_p3z8|publisher=Oryx Press|location=Westport, CT|year=2002|edition=Fourth|isbn=1-57356-414-1}}</ref> |rowspan=2|"for [[Ziegler–Natta catalyst|their discoveries]] in the field of the chemistry and technology of high polymers"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1963 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1963/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |[[File:Giulio Natta Nobel.jpg|75px]] |[[گیلیو ناٹا]] |[[اٹلی]] |رومن کیتھولک |- |1964 |[[File:Dorothy Hodgkin Nobel.jpg|75px]] |[[ڈوروتھی ہودگکنگ ]] |برطانیہ |کرسچئین<ref>[https://books.google.co.il/books?id=3jrbmL-DgZQC&pg=PA46&dq=women+100+Years+of+Nobel+Prizes&hl=iw&sa=X&ved=0CB0Q6AEwAGoVChMIl6Gz6bT7xgIVzgrbCh0YRAyE#v=onepage&q=women%20100%20Years%20of%20Nobel%20Prizes&f=false 100 Years of Nobel Prizes: p.48]</ref> |"for her [[X-ray crystallography#Early organic and small biological molecules|determinations by X-ray techniques]] of the structures of important biochemical substances"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1964 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1964/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1969 |[[File:Odd Hassel.jpg|75px]] |[[اوڈ ہسل]] |[[ناروے]] |پروٹسٹنٹ |"for his contributions to the development of the concept of [[conformational isomerism|conformation]] and its application in chemistry"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1969 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1969/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1970 |[[File:Luisfedericoleloir.jpg|75px]] |[[گرہارڈہرز برگ ]] |[[ارجنٹا‏ئن]] |رومن کیتھولک<ref name="Long">{{cite journal|doi=10.1146/annurev.bi.52.070183.000245|last=Leloir|first=Luis|year=1983|title=Far Away and Long Ago|journal=Annual Reviews of Biochemistry|publisher=Annual Reviews|volume=52|pages=1–15|url=http://arjournals.annualreviews.org/doi/pdf/10.1146/annurev.bi.52.070183.000245|pmid=6351722}}</ref> |"for his discovery of sugar nucleotides and his role in the [[Luis Federico Leloir#Sugar nucleotides|biosynthesis of carbohydrates]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1970 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1970/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1971 |[[Image:Herzberg,Gerhard 1952 London.jpg|75px]] |[[لویس ٖفیڈریکو لیلوئر]] |Canada/جرمنی |کرسچئین |"for his contributions to the knowledge of electronic structure and geometry of molecules, particularly [[Radical (chemistry)|free radicals]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1971 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1971/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |rowspan=2|1975 |[[Image:Nobel prize medal grey.png|75px]] |[[جان کونفورتھ|John Warcup Cornforth]] |Australia<br />برطانیہ |Presbyterian<ref name="UniSyd">[http://sydney.edu.au/science/chemistry/aboutus/cornforth.html Sir John Cornforth - Chemistry], The University of Sydney</ref> |"for his work on the [[stereochemistry]] of enzyme-catalyzed reactions"<ref name="n1975">{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1975 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1975/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |[[File:Vladimir Prelog ETH-Bib Portr 00214.jpg|75px]] |[[ولادمیر پریلوگ]] |Yugoslavia/Switzerland |رومن کیتھولک |"for his research into the [[chirality (chemistry)|stereochemistry]] of organic molecules and reactions"<ref name="n1975"/> |- |1984 |[[Image:Nobel prize medal grey.png|75px]] |[[رابرٹ بروس میریفیلڈ]] |امریکا |کرسچئین<ref>Petkewich, Rachel. [http://pubs.acs.org/cen/news/84/i22/8422merrifield.html "Nobel Laureate R. Bruce Merrifield Dies At 84"], ''[[Chemical & Engineering News]]'', May 23, 2006. Accessed May 9, 2007. "Robert Bruce Merrifield, a biochemist who won the 1984 Nobel Prize in Chemistry for a method he named solid-phase peptide synthesis, died on May 14 at his home in Cresskill, N.J., after a long illness. He was 84."</ref> |"for his development of methodology for [[Solid phase peptide synthesis|chemical synthesis on a solid matrix]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1984 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1984/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1990 |[[Image:E.J.Coreyx240.jpg|75px]] |[[الیاس جیمز کورے]] |امریکا |کرسچئین ([[راسخُ الا عتقاد کلیسا]])<ref>[http://nobelprize.org/chemistry/laureates/1990/corey-autobio.html Elias James Corey – Autobiography<!-- Bot generated title -->]</ref> |"for his development of the theory and methodology of [[Retrosynthetic analysis|organic synthesis]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1990 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1990/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |rowspan=2|1995 |[[File:Mario Molina 1c389 8387.jpg|75px]] |[[ماریو جے. مولینا]] |Mexico |رومن کیتھولک<ref name="autobiography">{{cite web| last = Molina | first = Mario | title=Autobiography| url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1995/molina-autobio.html | publisher = [[نوبل فاونڈیشن]] | year=2007| accessdate = 2008-05-30}}</ref> |rowspan=2|"for their work in atmospheric chemistry, particularly concerning the formation and [[Ozone depletion|decomposition of ozone]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1995 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1995/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |[[Image:F. Sherwood Rowland.jpg|75px]] |[[فرانک شروڈ رولینڈ ]] |امریکا |کرسچئین |- |rowspan=2|1996 |[[File:Robert Curl crop 2009 CHAO.jpg|75px]] |[[رابرٹ کرل|Robert F. Curl Jr.]] |امریکا |[[Methodist]]<ref name=":0">[http://www.nndb.com/people/798/000100498/ Robert F. Curl, Jr<!-- Bot generated title -->]</ref> |rowspan=2|"for their discovery of fullerenes"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1996 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1996/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- | |[[رچرڈ سمالی|Richard E. Smalley]] |امریکا |کرسچئین<ref>{{Cite web |title=(May 2005, letter sent to the Hope College 2005 Alumni Banquet) |url=http://www.hope.edu/pr/pressreleases/content/view/full/7309 |access-date=2016-05-18 |archive-date=2010-05-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100528080014/http://www.hope.edu/pr/pressreleases/content/view/full/7309 |dead-url=yes }}</ref> |- |2003 |[[File:Peter Agre.jpg|75px]] |[[پیٹر اگری]] |امریکا |[[لوتھریت]]<ref>http://www.nndb.com/people/868/000100568/</ref><ref>http://www.scientificamerican.com/podcast/episode.cfm?id=nobel-laureate-peter-agre-from-aqua-11-07-20</ref><ref>http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/2003/agre-autobio.html</ref> |"for discoveries concerning channels in cell membranes [...] for the discovery of [[Aquaporin|water channels]]"<ref name="n2003">{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 2003| publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/2003/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |2007 |[[Image:Prof Ertl-Portrait.jpg|75px]] |[[گر ہارڈ ارٹل]] |جرمنی |کرسچئین<ref name=cicero>{{cite news|author=Till Weishaupt|title=Glauben Sie an Gott?|url=http://www.cicero.de/kapital/glauben-sie-gott/38343|work=Cicero|date=December 2007|quote=Translated from German: Oh, yes, I believe in God. (...) I am a کرسچئین and I try to live as a کرسچئین (...) I read the Bible very often and I try to understand it.|accessdate=2014-09-03}}</ref> |"for [[Gerhard Ertl#Research|his studies of chemical processes on solid surfaces]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 2007| publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/2007/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |2012 |[[File:Brian Kobilka (649437151).jpg|75px]] |[[برائن کوبلکا]] |امریکا |رومن کیتھولک<ref>{{Cite web | date=2012-10-23 | url=http://www.catholicnews.com/data/briefs/cns/20121023.htm | title=Catholic scientist at Stanford shares Nobel Prize for work in chemistry | publisher=Catholic News Service | accessdate=2013-01-19}}</ref> |"for studies of [[G protein-coupled receptor|G-protein-coupled receptors]]"<ref name="nobel-2012-1">{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 2012| publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/2012/index.html|accessdate=2012-10-13}}</ref> |- |2014 |[[File:Stefan W Hell.jpg|75px]] |[[سٹیفین ہیل|Stefan W. Hell]] |Romania |پروٹسٹنٹ<ref>{{ro icon}} Răzvan Băltăreţu, [http://adevarul.ro/tech/stiinta/premiul-nobel-chimie-fost-castigat-roman-1_5435107c0d133766a8c357bf/index.html "Un cercetător născut în judeţul Arad este printre câştigătorii premiului Nobel pentru chimie"], ''Adevărul'', October 8, 2014</ref> |"for the development of [[Super-resolution microscopy|super-resolved fluorescence microscopy]]"<ref>{{cite news | url = http://www.bbc.com/news/science-environment-29536525 | title = Microscope work wins Nobel Prize | date = 8 October 2014 | publisher = BBC }}</ref> |} === فعلیات و طب === {| align="center" class="wikitable" |- ! سال ! colspan=2|انعام یافتہ ! ملک ! فرقہ ! وجہ |- |1901 |[[Image:EmilVonBehring.jpg|75px]] |[[امیل وون بیرنگ]] |[[جرمنی]] |پروٹسٹنٹ<ref>Derek S. Linton, ''Emil von Behring: Infectious Disease, Immunology, Serum Therapy'', American Philosophical Society, 2005, p. 198</ref> |"for his work on [[blood plasma|serum]] therapy, especially its application against [[diphtheria]], by which he has opened a new road in the domain of medical science and thereby placed in the hands of the physician a victorious weapon against illness and deaths"<ref name="nobel-1901"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1901/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1901 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }} </ref> |- |1902 |[[Image:Ronald Ross.jpg|75px]] |Sir [[رونالڈ روس]] |[[برطانیہ]]<br>[[بھارت]] |پروٹسٹنٹ |"for his work on [[malaria]], by which he has shown how it enters the organism and thereby has laid the foundation for successful research on this disease and methods of combating it"<ref name="nobel-1902"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1902/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1902 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }} </ref> |- |1903 |[[File:Niels ryberg.jpg|75px]] |[[نیلس ریبرگ فنسن]] |[[ڈنمارک]]<br>([[جزائرفارو]]) |پروٹسٹنٹ |"[for] his contribution to the treatment of diseases, especially [[lupus vulgaris]], with concentrated light radiation, whereby he has opened a new avenue for medical science"<ref name="nobel-1903"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1903/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1903 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }} </ref> |- |1905 |[[File:RobertKoch cropped.jpg|75px]] |[[رابرٹ کوچ]] |[[جرمنی]] |کرسچئین |"for his investigations and discoveries in relation to [[tuberculosis]]"<ref name="nobel-1905"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1905/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1905 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |rowspan=2|1906 |[[File:Camillo Golgi nobel.jpg|75px]] |[[Camillo Golgi]] |[[اطالیہ]] |رومن کیتھولک |rowspan=2|"in recognition of their work on the structure of the [[nervous system]]"<ref name="nobel-1906"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1906/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1906 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |[[File:Cajal-Restored.jpg|75px]] | [[سانتیاگو رامون ای کاخال]] |[[ہسپانیہ]] |رومن کیتھولک<ref>[http://www.nndb.com/people/862/000125487/ Santiago Ramón y Cajal]</ref> |- |1909 |[[File:Emil Theodor Kocher nobel.jpg|75px]] |[[ایمل تھیوڈر کوچر]] |[[سویٹزرلینڈ]] |پروٹسٹنٹ ([[Moravian Church]])<ref name="bonjour1981">{{cite book | last = Bonjour | first = Edgar | title=Theodor Kocher | series = Berner Heimatbücher | volume = 40/41 | pages = | year= 1981 | publisher = Verlag Paul Haupt | location = Bern |origyear=1st. pub. in 1950 (http://d-nb.info/363374914) | isbn = 3258030294 | edition = 2nd (2., stark erweiterte Auflage 1981) | url = http://d-nb.info/810347253 | language = German }}</ref> |"for his work on the physiology, pathology and surgery of the [[thyroid gland]]"<ref name="nobel-1909"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1909/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1909 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |1910 |[[File:Kossel, Albrecht (1853-1927).jpg|75px]] |[[البرچٹ کوسل]] |جرمنی |پروٹسٹنٹ |"in recognition of the contributions to our knowledge of [[cell biology|cell chemistry]] made through his work on [[protein]]s, including the [[nucleic acid|nucleic substances]]"<ref name="nobel-1910"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1910/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1910 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |1912 |[[File:Alexis Carrel 02.jpg|75px]] |[[الیکسس کارل]] |France |رومن کیتھولک<ref name="Alexis Carrel 1939">Alexis Carrel, ''The Voyage to Lourdes'' (New York, Harper & Row, 1939).</ref> | "[for] his work on vascular [[surgical suture|suture]] and the [[Organ transplantation|transplantation]] of [[blood vessel]]s and [[عُضو|organ]]s"<ref name="nobel-1912"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1912/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1912 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |1919 |[[File:Jules Bordet nobel.jpg|75px]] |[[جیولس بورڈٹ]] |[[بلجئیم]] |کرسچئین |"for his discoveries relating to [[immune system|immunity]]"<ref name="nobel-1919"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1919/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1919 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |1920 |[[File:August Krogh Bain 32006.jpg|75px]] |[[اگسٹ گروٹ|Schack August Steenberg Krogh]] |[[ڈنمارک]] |پروٹسٹنٹ |"for his discovery of the capillary motor regulating mechanism"<ref name="nobel-1920"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1920/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1920 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |1923 |[[Image:Fredrick banting.jpg|75px]] |Sir [[Frederick Banting|Frederick Grant Banting]] |[[کینیڈا]] |پروٹسٹنٹ ([[United Church of Canada]])<ref>[http://www.nndb.com/people/843/000126465/ Frederick G. Banting]</ref> |"for the discovery of [[insulin]]"<ref name="nobel-1923"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1923/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1923 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |- |1924 |[[Image:Willem Einthoven.jpg|75px]] |[[ویلم ائینتھون]] |{{nowrap|[[نیدرلینڈز|The Netherlands]]}} |پروٹسٹنٹ ([[Evangelical Lutheran Church in the Kingdom of the Netherlands|Lutheran]])<ref>[http://familytreemaker.genealogy.com/users/w/a/l/Theodorus-J-Walbeek/WEBSITE-0001/UHP-0191.html The Walbeek Family from Holland:Information about Louise Marie Mathilde Carolien de Vogel] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130531201032/http://familytreemaker.genealogy.com/users/w/a/l/Theodorus-J-Walbeek/WEBSITE-0001/UHP-0191.html |date=2013-05-31 }}. Familytreemaker.genealogy.com (1927-09-29). Retrieved on 2012-07-25.</ref><ref>[http://www.nndb.com/people/927/000126549/ Willem Einthoven]</ref> |"for the discovery of the mechanism of the [[electrocardiogram]]"<ref name="nobel-1924"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1924/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1924 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |- |1926 |[[File:J Fibiger.jpg|75px]] |[[جوہنس فائبگر]] |[[ڈنمارک]] |Lutheran<ref>[http://www.nndb.com/people/172/000126791/ Johannes Fibiger]</ref> |"for his discovery of the [[Spiroptera carcinoma]]"<ref name="nobel-1926"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1926/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1926 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |- |1928 |[[Image:Jules Nicole.jpg|75px]] |[[چارلس نکولے|Charles Jules Henri Nicolle]] |France |رومن کیتھولک |"for his work on [[typhus]]"<ref name="nobel-1928"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1928/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1928 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |rowspan=2|1929 |[[File:Christiaan Eijkman.jpg|75px]] |[[کرسچیناجک مین]] |The Netherlands |پروٹسٹنٹ |"for his discovery of the antineuritic [[vitamin]]"<ref name = "nobel-1929"/> |- |[[File:Frederick Gowland Hopkins nobel.jpg|75px]] |Sir [[فریڈرک گولینڈ ہوپکنس]] |برطانیہ |Chrisian |"for his discovery of the growth-stimulating [[vitamin]]s"<ref name="nobel-1929"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1929/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1929 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |1930 |[[File:Karl Landsteiner nobel.jpg|75px]] |[[کارل لینڈ سٹینر]] |[[آسٹریا]] |converted from [[یہودیت]] to [[رومن کیتھولک]] in 1890<ref name="Anna L. Staudacher 2009, p. 349">Anna L. Staudacher: ''"… meldet den Austritt aus dem mosaischen Glauben". 18000 Austritte aus dem Judentum in Wien, 1868–1914: Namen – Quellen – Daten''. Peter Lang, Frankfurt, 2009, ISBN 978-3-631-55832-4, p. 349</ref> |"for his discovery of human [[ABO blood group system|blood groups]]"<ref name="nobel-1930"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1930/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1930 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |1931 |[[File:Otto Warburg.jpg|75px]] |[[اوٹو ہنرچ وار برگ]] |جرمنی |کرسچئین<ref>{{Cite web |title=Otto Heinrich Warburg |url=http://www.smokershistory.com/OWarburg.htm |access-date=2016-05-18 |archive-date=2016-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161108062816/http://smokershistory.com/OWarburg.htm |dead-url=yes }}</ref> |"for his discovery of the nature and mode of action of the [[cytochrome|respiratory enzyme]]"<ref name="nobel-1931"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1931/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1931 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |1932 |[[File:Prof. Charles Scott Sherrington.jpg|75px]] |Sir [[چارلس سکوٹ شرنگ ٹن]] |برطانیہ |Anglican<ref>Baptisms solemnized in the Parish of St James Clerkenwell, in the County of Middlesex in the Year 1863, p. 558, nos 5826, 5827 & 5828 (on line at ancestry.co.uk)</ref> |"for his discoveries regarding the functions of [[neuron]]s"<ref name="nobel-1932"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1932/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1932 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |rowspan=3|1934 |[[File:George Whipple nobel.jpg|75px]] |[[جارج ویپل|George Hoyt Whipple]] |امریکا |پروٹسٹنٹ<ref name="nap">{{cite web |url=http://www.nap.edu/reingroom/books/biomems/gwhipple.html |title=The National Academies Press: Biographical Memoirs – George Hoyt Whipple |accessdate=3 January 2010}}</ref> |rowspan=3|"for their discoveries concerning [[liver]] therapy in cases of [[anaemia]]"<ref name="nobel-1934"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1934/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1934 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |[[File:George Minot nobel.jpg|75px]] |[[جارج مانٹ|George Richards Minot]] |امریکا |پروٹسٹنٹ<ref>{{cite journal |title= Obituary |date= April 6, 1950 |journal= [[New England Journal of Medicine]] |url= http://www.nejm.org/doi/pdf/10.1056/NEJM19004062421414 |doi=10.1056/NEJM195004062421414 |volume= 242 |issue= 14 |pages= 565–565}}</ref> |- |[[File:William P Murphy.jpg|75px]] |[[ولیم پی مارفی|William Parry Murphy]] |امریکا |پروٹسٹنٹ |- |1935 |[[File:Hans Spemann nobel.jpg|75px]] |[[ہنس سپیمین]] |جرمنی |پروٹسٹنٹ<ref>Feldberg W, rev. Tansey EM (2004–2011). [http://www.oxforddnb.com/view/article/3294 Dale, Sir Henry Hallett (1875–1968)], ''Oxford Dictionary of National Biography'', Oxford University Press, 2004; online edn, Jan 2011. Retrieved 2011-07-08.</ref> |"for his discovery of the organizer effect in [[embryonic development]]"<ref name="nobel-1935"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1935/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1935 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |1937 |[[File:Albert Szent-Györgyi cropped.jpg|75px]] |[[البرٹ سزنٹ-گیورگی|Albert Szent-Györgyi von Nagyrapolt]] |[[مجارستان]] | [[کالوینیت|Calvinist]]<ref>Dr.Czeizel, E.: Családfa,page 148, Kossuth Könyvkiadó,1992.</ref><ref>Dr. Czeizel E. : Az érték még mindig bennünk van, page 172, Akadémiai kiadó, Budapest</ref> |"for his discoveries in connection with the [[cellular respiration|biological combustion processes]], with special reference to [[vitamin C]] and the catalysis of [[fumaric acid]]"<ref name="nobel-1937"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1937/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1937 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |1938 |[[File:Corneille Heymans nobel.jpg|75px]] |[[کارنیلی ہیمینس|Corneille Jean François Heymans]] |Belgium |رومن کیتھولک<ref>de Castro, F. (2009) Towards the sensory nature of the carotid body: Hering, De Castro and Heymans. Front. Neuroanat. 3: 23 (1-11) (doi:10.3389/neuro.05.023.2009).</ref> |"for the discovery of the role played by the [[Paranasal sinuses|sinus]] and [[aorta|aortic mechanisms]] in the regulation of [[تنفّس کاری|respiration]]"<ref name="nobel-1938"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1938/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1938 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |1939 |[[File:Gerhard Domagk nobel.jpg|75px]] |[[گرہارڈ ڈومگٹ]] |جرمنی |پروٹسٹنٹ<ref>[[Thomas Hager]], ''The Demon Under the Microscope'' (2006) ISBN 1-4000-8213-7 (cited in [http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=67754 "The Saga of a Sulfa Drug Pioneer"] – [[این پی ار]] ''[[Weekend Edition]]'' 23 December 2006)</ref> |"for the discovery of the [[antibacterial]] effects of [[prontosil]]"<ref name="nobel-1939"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1939/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1939 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |rowspan=2|1943 |[[File:Henrik Dam nobel.jpg|75px]] |[[ہنرک ڈیم|Carl Peter Henrik Dam]] |Denmark |پروٹسٹنٹ |"for his discovery of [[vitamin K]]"<ref name = "nobel-1943"/> |- |[[File:Edward A Doisy.jpg|75px]] |[[ایدوارڈ اڈلبرٹڈویسی]] |امریکا |پروٹسٹنٹ ([[Congregationalists]])<ref>[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1943/doisybio.html Edward A. Doisy - Biographical]</ref> |"for his discovery of the chemical nature of [[vitamin K]]"<ref name="nobel-1943"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1943/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1943 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |1945 |[[File:Alexander Fleming 1945.jpg|75px]] |Sir [[الیگزنڈر فلیمنگ]] |برطانیہ |رومن کیتھولک<ref>[http://www.nndb.com/people/696/000091423/ Alexander Fleming]</ref> ||"for the discovery of [[penicillin]] and its curative effect in various [[infectious disease]]s"<ref name="nobel-1945"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1945/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1945 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |rowspan=3|1947 |[[File:Carl Ferdinand Cori.jpg|75px]] |[[کارل فرڈیننڈ کوری]] |امریکا |رومن کیتھولک<ref>{{Cite journal | doi = 10.1016/0006-3002(56)90255-4 | last1 = Houssay | first1 = B. A. | title = Carl F. And Gerty T. Cori | journal = Biochimica et Biophysica Acta | volume = 20 | issue = 1 | pages = 11–16 | year = 1956 | pmid = 13315342 }}</ref> |rowspan=2|"for their discovery of the course of the catalytic conversion of [[glycogen]]"<ref name = "nobel-1947"/> |- |[[File:Gerty Theresa Cori.jpg|75px]] |[[گرٹی کوری|Gerty Theresa Cori, née Radnitz]] | امریکا |رومن کیتھولک<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.csupomona.edu/~nova/scientists/articles/cori.html |access-date=2016-05-18 |archive-date=2012-11-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121110101439/http://www.csupomona.edu/~nova/scientists/articles/cori.html |dead-url=yes }}</ref> |- |[[File:Bernado Houssay.JPG|75px]] |[[برناڈو ہاوسے|Bernardo Alberto Houssay]] |[[ارجنٹائن]] |رومن کیتھولک<ref>{{Cite journal | last1 = Sulek | first1 = K. | title = Nobel prize for Carl Ferdinand Cori and Gerta Theresa Cori in 1947 for discovery of the course of catalytic metabolism of glycogen. Prize for Alberto Bernardo Houssay for discovery on the role of the hypophysis in carbohydrate metabolism | journal = Wiadomosci lekarskie (Warsaw, Poland : 1960) | volume = 21 | issue = 17 | pages = 1609–1610 | year = 1968 | pmid = 4882480 }}</ref> |"for his discovery of the part played by the [[hormone]] of the [[anterior pituitary]] lobe in the metabolism of [[glucose|sugar]]"<ref name="nobel-1947"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1947/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1947 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |1949 |[[File:Moniz.jpg|75px]] |[[انتونیو اگاس مونیس|António Caetano Egas Moniz]] |[[پرتگال]] |رومن کیتھولک<ref name="bookrags">{{cite web|url=http://www.bookrags.com/biography/antonio-egas-moniz-wsd/|title=World of Scientific Discovery on Antonio Egas Moniz|publisher=bookrags.com|accessdate=11 July 2010}}</ref> |"for his discovery of the therapeutic value of leucotomy ([[lobotomy]]) in certain psychoses"<ref name="nobel-1949"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1949/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1949 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |1951 |[[File:Max Theiler nobel.jpg|75px]] |[[میکس تھیلر]] |[[جنوبی افریقہ]] |پروٹسٹنٹ<ref>{{cite journal|pmid=19870629 | doi=10.1084/jem.65.5.705 | pmc=2133518|title=Spontaneous Encephalomyelitis of Mice, A New Virus Disease|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-experimental-medicine_1937-05_65_5/page/705 |year=1937|last1=Theiler|first1=M.|journal=Journal of Experimental Medicine|volume=65|issue=5|pages=705–19}}</ref> |"for his discoveries concerning [[yellow fever]] and how to combat it"<ref name="nobel-1951"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1951/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1951 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |1957 |[[File:Daniel Bovet nobel.jpg|75px]] |[[ڈینئیل بوٹ]] |[[اطالیہ]] |پروٹسٹنٹ |"for his discoveries relating to [[antihistamine|synthetic compounds that inhibit the action of certain body substances]], and especially their action on the vascular system and the skeletal muscles"<ref name="nobel-1957"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1957/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1957 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |rowspan=2|1958 |[[File:George Wells Beadle.jpg|75px]] |[[جارج ویل بیڈل]] |امریکا |کرسچئین<ref>{{Cite journal | last1 = Beadle | first1 = G. W. | title = Recollections | doi = 10.1146/annurev.bi.43.070174.000245 | journal = Annual Review of Biochemistry | volume = 43 | issue = 0 | pages = 1–13 | year = 1974 | pmid = 4605017| pmc = }}</ref> |rowspan=2| "for their discovery that [[gene]]s act by regulating definite chemical events" |- |[[File:Edward Lawrie Tatum nobel.jpg|75px]] |[[ایڈوارڈ لاورک ٹاوٹم]] |امریکا |کرسچئین |- |1959 |[[File:Severo Ochoa nobel.jpg|75px]] |[[سیویرو اوچاو]] |Spain<br> |رومن کیتھولک |"for their discovery of the mechanisms in the biological synthesis of [[ribonucleic acid]] and [[deoxyribonucleic acid]]"<ref name="nobel-1959"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1959/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1959 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |1960 |[[File:Frank Macfarlane Burnet nobel.jpg|75px]] |Sir [[فرینک میکفر لین برنٹ]] |Australia |پروٹسٹنٹ<ref name=s8>Sexton (1999), p. 8.</ref> |"for discovery of acquired [[immune tolerance|immunological tolerance]]"<ref name="nobel-1960"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1960/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1960 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |1961 |[[File:Georg von Békésy nobel.jpg|75px]] |[[جارج وون بیکسی]] |امریکا |کرسچئین<ref name=Goldstein>Goldstein, B. 2001. ''Sensation and Perception, 6th ed.'' London: Wadsworth.</ref> |"for his discoveries of the physical mechanism of stimulation within the [[cochlea]]"<ref name="nobel-1961"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1961/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1961 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |1963 | |Sir [[جوہن ایکلس|John Carew Eccles]] |Australia |رومن کیتھولک<ref>{{cite web|url=http://muse.jhu.edu/journals/perspectives_in_biology_and_medicine/v044/44.2karczmar.pdf |title=Project MUSE - Sir John Eccles, 1903-1997: Part 2: The Brain as a Machine or as a Site of Free Will? |doi=10.1353/pbm.2001.0030 |publisher=Muse.jhu.edu |date= |accessdate=2015-06-26}}</ref> |"for his discoveries concerning the ionic mechanisms involved in excitation and inhibition in the peripheral and central portions of the [[nerve]] [[cell membrane]]"<ref name="nobel-1963"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1963/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1963 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |rowspan=2|1967 |[[File:Ragnar Granit2.jpg|75px]] |[[راگنر گرانٹ]] |Finland/Sweden |پروٹسٹنٹ |rowspan=2|"for their discoveries concerning the primary physiological and chemical visual processes in the [[human eye|eye]]"<ref name="nobel-1967"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1967/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1967 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |[[File:Haldan Keffer Hartline nobel.jpg|75px]] |[[ہالڈن کیفر ہارٹ لائن]] |امریکا |پروٹسٹنٹ |- |1972 |[[Image:Nobel prize medal grey.png|75px]] |[[روڈنی رابرٹ پوٹر]] |امریکا |Methodists<ref>[http://www.nndb.com/people/111/000130718/ Rodney Robert Porter]</ref> |"for their discoveries concerning the chemical structure of [[antibodies]]"<ref name="nobel-1972"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1972/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1972 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |rowspan=2|1974 |[[Image:Nobel prize medal grey.png|75px]] |[[البرٹ کلاوڈی]] |[[بلجئیم]] |رومن کیتھولک<ref>[http://www.nndb.com/people/186/000130793/ Albert Claude]</ref> |rowspan=2|"for their discoveries concerning the [[organelle|structural and functional organization of the cell]]"<ref name="nobel-1974"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1974/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1974 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |[[Image:Nobel prize medal grey.png|75px]] |[[جارج ایمل پلاڈے|George E. Palade]] |Romania |[[راسخُ الا عتقاد کلیسا]] |- |1975 |[[File:Renato Dulbecco crop.jpg|75px]] |[[ریناٹو ڈلبیکو]] |Italy<br>امریکا |رومن کیتھولک |"for his discoveries concerning the interaction between [[tumor virus|tumour virus]]es and the genetic material of the cell"<ref name="nobel-1975"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1975/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1975 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |1976 |[[Image:Nobel prize medal grey.png|75px]] |[[ڈینئیل کارلیٹون گیجڈسک|D. Carleton Gajdusek]] |امریکا | Calvinist<ref name="la-times">{{cite news |newspaper=[[Los Angeles Times]] |title=D. Carleton Gajdusek dies at 85; Nobel Prize winner identified exotic disease, was unrepentant pedophile |first=Thomas |last=Maugh |date=2008-12-18 |accessdate=2012-05-12 |url=http://www.latimes.com/news/science/la-me-gajdusek18-2008dec18,0,7539125,full.story |archivedate=2013-01-27 |archiveurl=https://archive.today/20130127115258/http://www.latimes.com/news/science/la-me-gajdusek18-2008dec18,0,7539125,full.story }}</ref> |"for their discoveries concerning new mechanisms for the origin and dissemination of [[infectious disease]]s"<ref name="nobel-1976"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1976/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1976 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |1978 |[[File:Werner Arber 2008.jpg|75px]] |[[ورنر اربر]] |Switzerland |پروٹسٹنٹ<ref>Arber, W. 1992. ''The Existence of a Creator Represents a Satisfactory Solution.'' In Margenau, H. and R. A. Varghese (eds.), ''Cosmos, Bios, Theos: Scientists Reflect on Science, God, and the Origins of the Universe, Life, and Homo sapiens.'' La Salle, IL: Open Court, p. 141-142.</ref> |"for the discovery of [[restriction enzyme]]s and their application to problems of [[molecular genetics]]"<ref name="nobel-1978"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1978/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1978 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |1983 |[[File:Barbara McClintock (1902-1992).jpg|75px]] |[[باربرا مک کلنٹک]] |امریکا |پروٹسٹنٹ (Congregationalists)<ref name="100 Years of Nobel Prizes: p.48"/> | "for her discovery of [[transposon|mobile genetic elements]]"<ref name="nobel-1983"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1983/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1983 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |rowspan=2|1988 |[[File:James Black (pharmacologist).jpg|75px]] |Sir [[جیمز بلیک (ادویاتدان)|James W. Black]] |برطانیہ |پروٹسٹنٹ ([[Baptist]])<ref name="autobio1">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1988/black-autobio.html|title=Autobiography|last=Black|first=Sir James W|publisher=The Nobel Foundation|accessdate=23 March 2010}}</ref> |rowspan=2|"for their discoveries of important principles for [[Pharmacology|drug treatment]]"<ref name="nobel-1988"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1988/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1988 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref>داء البلهارسياbrown tickShiju.jpg00099#رودسياoxyuris@schistomamars crystaldavidabdelmohsen117retrocyle effhuamnurter#117second_ |- |[[Image:George H. Hitchings 1988.jpg|75px]] |[[جارج ایچ ہائیچنگ]] |امریکا |کرسچئین |- |1990 |[[Image:Nobel prize medal grey.png|75px]] |[[جوزف میورے|Joseph E. Murray]] |امریکا |رومن کیتھولک<ref>{{cite web|url=http://catholicreview.org/article/home/catholic-transplant-pioneer-nobel-prize-winner-joseph-murray-dies|title=The Catholic Review > Home > Catholic transplant pioneer, Nobel Prize-winner Joseph Murray dies|publisher=|accessdate=15 January 2015|archive-date=26 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226102452/https://www.archbalt.org/catholicreview/|dead-url=yes}}</ref> |"for his discoveries concerning [[Organ transplantation|organ and cell transplantation]] in the treatment of human disease"<ref name="nobel-1990"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1990/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1990 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |1992 |[[Image:Nobel prize medal grey.png|75px]] |[[ایڈمنڈ ایچ فشر]]<ref>[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1992/krebs-bio.html Edwin G. Krebs - Biographical]</ref> |Switzerland<br>امریکا |پروٹسٹنٹ ([[Presbyterian]]) |"for their discoveries concerning reversible [[protein]] [[phosphorylation]] as a biological regulatory mechanism"<ref name="nobel-1992"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1992/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1992 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |1995 |[[Image:Eric F. Wieschaus.jpg|75px]] |[[ارک ایف. وسچاوس]] |امریکا |رومن کیتھولک |"for his discoveries concerning the genetic control of early [[embryonic development]]"<ref name="nobel-1995"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1995/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1995 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |rowspan=2|1998 |[[Image:Loius Ignarro.jpg|75px]] |[[لیوس اگارو|Louis J. Ignarro]] |امریکا |رومن کیتھولک |rowspan=2|"for their discoveries concerning [[nitric oxide]] as a signalling molecule in the cardiovascular system"<ref name="nobel-1998"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1998/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1998 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |[[Image:Ferid Murad.jpg|75px]] |[[فیڑڈ میراڈ]] |امریکا |کرسچئین<ref>[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1998/murad-autobio.html]"Ferid Murad autobiography", [[نوبل فاونڈیشن]]</ref> |- |2000 |[[Image:Paul Greengard.jpg|75px]] |[[پاول گرین گارڈ]] |امریکا |پروٹسٹنٹ ([[Episcopal Church (امریکا)|Episcopalian]])<ref>[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/2000/greengard-autobio.html Profile of Paul Greengard], nobelprize.org; accessed December 28, 2013.</ref> ||"for his discoveries concerning [[signal transduction]] in the [[nervous system]]"<ref name="nobel-2000"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/2000/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2000 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |2004 |[[File:LindaBuck cropped 1.jpg|75px]] |[[لنڈابی بک]] |امریکا |کرسچئین |"for her discoveries of [[odorant receptor]]s and the organization of the [[olfactory system]]"<ref name="nobel-2004"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/2004/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2004 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |rowspan=2|2007 |[[Image:Mario Capecchi UTHSCSA.JPG|75px]] |[[ماریو کیپیکی|Mario R. Capecchi]] |امریکا |[[Quaker]]<ref name="WashingtonPost2007_10_10">{{cite web|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/10/08/AR2007100800252_pf.html|title=From Child on Street to Nobel Laureate|author=Christopher Lee|date=2007-10-10|publisher=[[Washington Post]]}}</ref> |rowspan=2|"for their discoveries of principles for introducing specific gene modifications in mice by the use of [[embryonic stem cell]]s."<ref name="nobel-2007"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/2007/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2007 | accessdate = 2007-10-08 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |[[File:Martin Evans Nobel Prize.jpg|75px]] |Sir [[مارٹن ایوانس|Martin J. Evans]] |برطانیہ |کرسچئین |- |2012 |[[Image:John Gurdon Cambridge 2012.JPG|75px]] |Sir [[جان بی. گرڈن|John B. Gurdon]] |برطانیہ |پروٹسٹنٹ (Anglican)<ref>{{cite web|url=http://www.ewtn.com/vnews/getstory.asp?number=125061|title=Nobel Prize Winner Participates at Vatican Conference|author=Ann Schneible|date=2013-12-04}}</ref> |"for the discovery that mature cells can be [[Induced pluripotent stem cell|reprogrammed]] to become [[pluripotent]]"<ref name="nobel-2012"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/2012/ | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2012 | accessdate = 2012-10-08 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |} === ادب=== {| align="center" class="wikitable" |- ! سال ! colspan=2|انعام یافتہ ! ملک ! فرقہ ! وجہ |- | 1902 | [[File:T-mommsen-2.jpg|75px]] | [[تھیوڈور مومسن]] | [[File:Flag of the German Empire.svg|20px]] [[جرمن سلطنت|جرمنی]] | پروٹسٹنٹ | "the greatest living master of the art of historical writing, with special reference to his monumental work, ''[[History of Rome (Mommsen)|A History of Rome]]''"<ref name="Literature1902">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1902/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1902|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1903 | [[File:Björnstjerne Björnson, 1901.jpg|75px]] | [[بیورنستار بیورنسن]] | [[File:Union Jack of Sweden and Norway (1844-1905).svg|20px]] [[سویڈن و ناروے اتحاد|Norway]] | پروٹسٹنٹ<ref>{{cite journal|author=Schmiesing, Ann |year=2002|title=Bjørnson and the Inner Plot of 'A Midsummer Night's Dream'|url=https://archive.org/details/sim_scandinavian-studies_winter-2002_74_4/page/465 |journal=Scandinavian Studies|volume=74|issue=4|pages=465|jstor=40920401}}</ref> | "as a tribute to his noble, magnificent and versatile poetry, which has always been distinguished by both the freshness of its inspiration and the rare purity of its spirit"<ref name="Literature1903">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1903/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1903|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | rowspan="2" | 1904 | [[File:Frédéric Mistral by Paul Saïn.jpg|75px]] | [[فریڈرک مسترال]] | [[File:Flag of France.svg|20px]] [[فرانسیسی جمہوریہ سوم|France]] | رومن کیتھولک | "in recognition of the fresh originality and true inspiration of his poetic production, which faithfully reflects the natural scenery and native spirit of his people, and, in addition, his significant work as a [[آکسیٹان زبان|Provençal]] philologist"<ref name="Literature1904">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1904/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1904|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | [[File:José Echegaray y Eizaguirre.jpg|75px]] | [[جوزے ایشوگرائے]] | [[File:Flag of Spain (1785-1873 and 1875-1931).svg|20px]] [[Restoration (Spain)|Spain]] | رومن کیتھولک | "in recognition of the numerous and brilliant compositions which, in an individual and original manner, have revived the great traditions of the Spanish drama"<ref name="Literature1904"/> |- | 1905 | [[File:Henryk Sienkiewicz 02.jpg|75px]] | [[ہینرک شنگوچ]] | [[File:Military ensign of Vistula Flotilla of Congress Poland.svg|20px]] [[Vistula Land|Poland]] | رومن کیتھولک<ref name="psb203">[[Henryk Markiewicz]], "Sienkiewicz, Henryk Adam Aleksander Pius", ''[[Polski słownik biograficzny]]'', vol. XXXVII, 1997</ref> | "because of his outstanding merits as an epic writer"<ref name="Literature1905">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1905/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1905|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1909 | [[File:Selma Lagerlöf.jpg|75px]] | [[سلما لاگرلف]] | {{flag|Sweden}} | کرسچئین<ref name="change">{{citation |url=http://info.jpost.com/C002/Supplements/TimesOfChange/book_ch1_3.html |title=Times of Change |first=Heike |last=Zaun-Goshen |year=2002 |access-date=2016-05-18 |archive-date=2010-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100617050146/http://info.jpost.com/C002/Supplements/TimesOfChange/book_ch1_3.html |dead-url=yes }}</ref> | "in appreciation of the [[lofty idealism]], vivid imagination and spiritual perception that characterize her writings"<ref name="Literature1909">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1909/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1909|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1910 | [[File:Adolf Friedrich Erdmann von Menzel 042.jpg|75px]] | [[پال ہیسی|Paul von Heyse]] |[[File:Flag of the German Empire.svg|20px]] [[جرمن سلطنت|جرمنی]] | پروٹسٹنٹ of Jewish descent | "as a tribute to the consummate artistry, permeated with idealism, which he has demonstrated during his long productive career as a lyric poet, dramatist, novelist and writer of world-renowned short stories"<ref name="Literature1910">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1910/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1910|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1916 | [[File:Johan Krouthén - Porträtt av Verner von Heidenstam.jpg|75px]] | [[ورنروون ہایڈنسٹام]] | {{flag|Sweden}} | کرسچئین<ref>Sohrabi, Bahram (2005). "Early Swedish Travelers to Persia," ''Iranian Studies'' '''38''' (4)</ref> | "in recognition of his significance as the leading representative of a new era in our literature"<ref name="Literature1916">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1916/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1916|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1923 | [[File:William Butler Yeat by George Charles Beresford.jpg|75px]] | [[ڈبلیو بی . یٹس|William Butler Yeats]] | data-sort-value="Ireland"| [[File:Flag of Ireland.svg|20px]] [[Irish Free State|Ireland]] | Anglica<ref>{{cite book|last=Pierce|first=David|title=Irish writing in the twentieth century: a reader|year=2000|publisher=Literary Collections|page=293|isbn=1-85918-258-5}}</ref> | "for his always inspired poetry, which in a highly artistic form gives expression to the spirit of a whole nation"<ref name="Literature1923">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1923/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1923|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1924 | [[File:Władysław Reymont.jpg|75px]] | [[ولاڈی سلا ریمنٹ]] | data-sort-value="Poland"| [[File:Flag of Poland (1928-1980).svg|20px]] [[Second Polish Republic|Poland]] | رومن کیتھولک<ref>[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1924/reymont-bio.html Wladyslaw Reymont - Biographical]</ref> | "for his great national epic, ''[[Chłopi|The Peasants]]''"<ref name="Literature1924">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1924/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1924|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1926 | [[File:Grazia Deledda 1926.jpg|75px]] | [[گیزیا ڈلیڈا]] | data-sort-value="Italy"| [[File:Flag of Italy (1861-1946).svg|20px]] [[مملکت اطالیہ|Italy]] | رومن کیتھولک<ref>[http://www.nndb.com/people/583/000140163/ Grazia Deledda]</ref> | "for her idealistically inspired writings which with plastic clarity picture the life on her native island and with depth and sympathy deal with human problems in general"<ref name="Literature1926">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1926/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1926|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1928 | [[File:Sigrid Undset 1928.jpg|75px]] | [[سگرڈ انڈسٹ]] | data-sort-value="Norway"| {{flag|Norway}} <br> (Born in {{flag|Denmark}}) | رومن کیتھولک<ref>Sparrow, Stephen (2003). [http://catholiceducation.org/articles/arts/al0173.html "Sigrid Undset: Catholic Viking"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303185354/http://catholiceducation.org/articles/arts/al0173.html |date=2016-03-03 }}</ref> | "principally for her powerful descriptions of Northern life during the Middle Ages"<ref name="Literature1928">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1928/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1928|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1929 | [[File:Thomas Mann 1937.jpg|75px]] | [[تھامس مین]] | data-sort-value="جرمنی"| [[File:Flag of جرمنی (3-2 aspect ratio).svg|20px]] [[Weimar Republic|جرمنی]] | پروٹسٹنٹ (Lutheran)<ref>[http://www.nndb.com/people/180/000025105/#FN1 Thomas Mann]</ref><ref>{{Cite web |title=The Religious Affiliation of Author Thomas Mann |url=http://www.adherents.com/people/pm/Thomas_Mann.html |access-date=2016-05-18 |archive-date=2017-07-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170710115218/http://www.adherents.com/people/pm/Thomas_Mann.html |dead-url=yes }}</ref> | "principally for his great novel, ''[[Buddenbrooks]]'', which has won steadily increased recognition as one of the classic works of contemporary literature"<ref name="Literature1929">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1929/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1929|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1933 | [[File:Ivan Bunin 1933.jpg|75px]] | [[آیان بینن]] | data-sort-value="France"| [[File:Flag of France.svg|20px]] [[فرانسیسی جمہوریہ سوم|France]] (Born in [[File:Flag of Russia.svg|20px]] [[Russian Empire|Russia]]) | Eastern Orthodox | "for the strict artistry with which he has carried on the classical Russian traditions in prose writing"<ref name="Literature1933">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1933/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1933|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1938 | [[File:Pearl Buck (Nobel).jpg|75px]] | [[پرل ایس بک]] | {{flag|امریکا|1912}} | پروٹسٹنٹ ([[American Southern Presbyterian Mission|Southern Presbyterian]])<ref>{{citation|first=David |last=Shavit|publisher=Greenwood Publishing Group |year=1990|isbn=0-313-26788-X |title=The امریکا in Asia: a historical dictionary|url= https://books.google.com/books?id=IWdZTaJdc6UC |page=480}} (Entry for "Sydenstricker, Absalom")</ref> | "for her rich and truly epic descriptions of peasant life in China and for her biographical masterpieces"<ref name="Literature1938">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1938/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1938|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1945 | [[File:Gabriela Mistral-01 cropped.jpg|75px]] | [[گبریلا مسٹرال]] | data-sort-value="Chile"| [[File:Flag of Chile.svg|20px]] [[Presidential Republic (1925–73)|Chile]] | رومن کیتھولک<ref>[http://www.poetryfoundation.org/bio/gabriela-mistral Gabriela Mistral 1889–1957]</ref> | "for her lyric poetry which, inspired by powerful emotions, has made her name a symbol of the idealistic aspirations of the entire Latin American world"<ref name="Literature1945">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1945/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1945|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1946 | [[File:Hermann Hesse 1946.jpg|75px]] | [[ہرمن ہسی]] | data-sort-value="Switzerland"| {{flag|Switzerland}} <br> (Born in [[File:Flag of the German Empire.svg|20px]] [[جرمن سلطنت|جرمنی]]) | کرسچئین<ref>As quoted by Serrano, Miguel. 1996. ''[https://books.google.com.mx/books?id=sQt8bd6wFr0C&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false C.G. Jung and Hermann Hesse: A Record of Two Friendships]''. Daimon. p. 21</ref><ref>Hilbert, Mathias. 2005. ''Hermann Hesse und sein Elternhaus - Zwischen Rebellion und Liebe: Eine biographische Spurensuche''. Calwer Verlag GmbH, p. 226</ref> | "for his inspired writings which, while growing in boldness and penetration, exemplify the classical humanitarian ideals and high qualities of style"<ref name="Literature1946">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1946/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1946|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1947 | [[File:André Gide.jpg|75px]] | [[آندرے ژید]] | data-sort-value="France"| [[File:Flag of France.svg|20px]] [[فرانسیسی جمہوریہ چہارم|France]] | پروٹسٹنٹ<ref>{{Cite web |title=The Life and Works of Andre Gide |url=http://www.andregide.org/gidebio2.html |access-date=2016-05-18 |archive-date=2017-07-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728135138/http://www.andregide.org/gidebio2.html |dead-url=yes }}</ref> | "for his comprehensive and artistically significant writings, in which human problems and conditions have been presented with a fearless love of truth and keen psychological insight"<ref name="Literature1947">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1947/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1947|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1948 | [[File:T.S. Eliot, 1923.JPG|75px]] | [[ٹی۔ ایس ایلیٹ]] | data-sort-value="برطانیہ"| {{flag|برطانیہ}} <br> (Born in the {{flag|امریکا}}) | [[Anglican]]<ref>plaque on interior wall of Saint Stephen's</ref><ref>obituary notice in ''Church and King'', Vol. XVII, No. 4, 28 February 1965,−− p. 3.</ref> | "for his outstanding, pioneer contribution to present-day poetry"<ref name="Literature1948">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1948/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1948|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1949 | [[File:Carl Van Vechten - William Faulkner.jpg|75px]] | [[ویلیم فالکنر]] | {{flag|امریکا|1912}} | پروٹسٹنٹ (Episcopalian) | "for his powerful and artistically unique contribution to the modern American novel"<ref name="Literature1949">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1949/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1949|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1952 | [[File:François Mauriac (1932).jpg|75px]] | [[فرانسیوس ماؤریک]] | data-sort-value="France"| [[File:Flag of France.svg|20px]] [[فرانسیسی جمہوریہ چہارم|France]] | رومن کیتھولک<ref>[http://www.britannica.com/biography/Francois-Mauriac François Mauriac]</ref> | "for the deep spiritual insight and the artistic intensity with which he has in his novels penetrated the drama of human life"<ref name="Literature1952">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1952/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1952|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1953 | [[File:Churchill portrait NYP 45063.jpg|75px]] | [[ونسٹن چرچل|Sir Winston Churchill]] | {{flag|برطانیہ}} | Anglican | "for his mastery of historical and biographical description as well as for brilliant oratory in defending exalted human values"<ref name="Literature1953">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1953/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1953|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1954 | [[File:ErnestHemingway.jpg|75px]] | [[Ernest Hemingway]] | {{flag|امریکا|1912}} | Converts to رومن کیتھولکism<ref>Meyers (1985), 173, 184</ref> | "for his mastery of the art of narrative, most recently demonstrated in ''[[سمندر اور بوڑھا]]'', and for the influence that he has exerted on contemporary style"<ref name="Literature1954">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1954/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1954|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1955 | [[File:Halldór Kiljan Laxness 1955.jpg|75px]] | [[ہالڈورلیکسنس]] | {{flag|Iceland}} | Converts to رومن کیتھولکism<ref>Hallberg, Peter, ''Halldór Laxness''. Twayne Publishers, New York, translated by Rory McTurk, 1971, pp.35, 38</ref> | "for his vivid epic power which has renewed the great narrative art of Iceland"<ref name="Literature1955">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1955/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1955|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1956 | [[File:JRJimenez.JPG|75px]] | [[جون ریمن جیمنیز]] | {{flag|Puerto Rico}} (Born in [[File:Flag of Spain (1785-1873 and 1875-1931).svg|20px]] [[Restoration (Spain)|Spain]]) | رومن کیتھولک | "for his lyrical poetry, which in Spanish language constitutes an example of high spirit and artistical purity"<ref name="Literature1956">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1956/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1956|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1958 | | [[بریس پاسترناک]] | {{flag|Soviet Union}} | Converts to [[راسخُ الا عتقاد کلیسا]] from Judaism<ref>Fleishman, pp 264–266.</ref> | "for his important achievement both in contemporary lyrical poetry and in the field of the great Russian epic tradition"<ref name="Literature1958">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1958/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1958|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1961 | | [[ایواینڈرک]] | {{flag|Yugoslavia}}<br> (Born in {{flag|Austria-Hungary}}) | رومن کیتھولک | "for the epic force with which he has traced themes and depicted human destinies drawn from the history of his country"<ref name="Literature1961">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1961/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1961|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1962 | [[File:JohnSteinbeck crop.JPG|75px]] | [[جانسٹین بک]] | {{flag|امریکا}} | Raised Episcopalian<ref>Alec Gilmore. [http://www.gilco.org.uk/papers/john_steinbecks_view_of_god.html John Steinbeck's View of God] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304095734/http://www.gilco.org.uk/papers/john_steinbecks_view_of_god.html |date=2016-03-04 }}. gilco.org.uk</ref> later he become agnostic | "for his realistic and imaginative writings, combining as they do sympathetic humour and keen social perception"<ref name="Literature1962">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1962/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1962|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1963 | [[File:Giorgos Seferis 1963.jpg|75px]] | [[یور گوسسیفرس]] | data-sort-value="Greece"| [[File:State Flag of Greece (1863-1924 and 1935-1970).svg|20px]] [[مملکت یونان|Greece]] <br> (Born in the {{flag|Ottoman Empire}}) | [[Greek Orthodox]] | "for his eminent lyrical writing, inspired by a deep feeling for the Hellenic world of culture"<ref name="Literature1963">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1963/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1963|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1967 | [[File:MiguelAngelAsturias.JPG|75px]] | [[میگوئو ل اینجل اسٹریس]] | {{flag|Guatemala}} | رومن کیتھولک | "for his vivid literary achievement, deep-rooted in the national traits and traditions of Indian peoples of Latin America"<ref name="Literature1967">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1967/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1967|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1969 | [[File:Samuel Beckett, f11.jpg|75px]] | [[سیموئل بکٹ]] | data-sort-value="France"| {{flag|France}} (Born in {{flag|Ireland}}) | Anglican ([[Church of Ireland]]) | "for his writing, which - in new forms for the novel and drama - in the destitution of modern man acquires its elevation"<ref name="Literature1969">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1969/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1969|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1970 | [[File:Aleksandr Solzhenitsyn 1974crop.jpg|75px]] | [[الیکزینڈر سلزینسٹائن]] | {{flag|Soviet Union}} | Eastern Orthodox<ref>O'Neil, Patrick M. (2004) ''Great world writers: 20th century'', p. 1400. Marshall Cavendish, ISBN 0-7614-7478-1</ref> | "for the ethical force with which he has pursued the indispensable traditions of Russian literature"<ref name="Literature1970">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1970/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1970|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1972 | [[File:Bundesarchiv B 145 Bild-F062164-0004, Bonn, Heinrich Böll.jpg|75px]] | [[ہنرک بول]] | data-sort-value="جرمنی"| [[File:Flag of جرمنی (3-2 aspect ratio).svg|20px]] [[مغربی جرمنی|جرمنی (West)]] | رومن کیتھولک<ref name="KATERKater2006">{{cite book|author1=Michael H. KATER|author2=Michael H Kater|title=Hitler Youth|url=http://books.google.com/books?id=IlIOP1O7H4wC&pg=PA24|accessdate=26 August 2012|date=30 April 2006|publisher=Harvard University Press|isbn=978-0-674-01991-1|pages=24–}}</ref> | "for his writing which through its combination of a broad perspective on his time and a sensitive skill in characterization has contributed to a renewal of German literature"<ref name="Literature1972">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1972/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1972|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1979 | [[File:Odysseas Elytis 1974.jpg|75px]] | [[اودیسس الیٹس]] | {{flag|Greece}} | [[Greek Orthodox]] | "for his poetry, which, against the background of Greek tradition, depicts with sensuous strength and intellectual clear-sightedness modern man's struggle for freedom and creativeness"<ref name="Literature1979">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1979/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1979|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1980 | [[File:Czesław Miłosz 2011 Lithuania stamp.jpg|75px]] | [[چیکلا ملوسز]] | data-sort-value="امریکا"| {{flag|امریکا}} (Born in [[File:Military ensign of Vistula Flotilla of Congress Poland.svg|20px]] [[Vistula Land|Poland]]) | رومن کیتھولک<ref name="Haven, Cynthia L. 2006, p. 145">Haven, Cynthia L., "'A Sacred Vision': An Interview with Czesław Miłosz", in Haven, Cynthia L. (ed.), ''Czesław Miłosz: Conversations''. University Press of Mississippi, 2006, p. 145.</ref> | "who with uncompromising clear-sightedness voices man's exposed condition in a world of severe conflicts"<ref name="Literature1980">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1980/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1980|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1982 | [[File:Gabriel Garcia Marquez.jpg|75px]] | [[Gabriel García Márquez]] | {{flag|Colombia}} | رومن کیتھولک<ref>{{Harvnb|Martin|2008|p=30}}</ref> | "for his novels and short stories, in which the fantastic and the realistic are combined in a richly composed world of imagination, reflecting a continent's life and conflicts"<ref name="Literature1982">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1982/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1982|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1989 | [[File:Camilo José Cela Madrid 1996.jpg|75px]] | [[کمیلو جوز کیلا]] | {{flag|Spain}} | رومن کیتھولک | "for a rich and intensive prose, which with restrained compassion forms a challenging vision of man's vulnerability"<ref name="Literature1989">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1989/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1989|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1990 | [[File:Paz0.jpg|75px]] | [[اوکٹاویو پاز]] | {{flag|Mexico}} | رومن کیتھولک | "for impassioned writing with wide horizons, characterized by sensuous intelligence and humanistic integrity"<ref name="Literature1990">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1990/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1990|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1992 | [[File:Derek Walcott.jpg|75px]] | [[ڈیرک ولکوٹ]] | {{flag|Saint Lucia|1979}} | پروٹسٹنٹ (Methodist )<ref Name="Paris Review">[http://www.theparisreview.org/interviews/2719/the-art-of-poetry-no-37-derek-walcott "Derek Walcott, The Art of Poetry No. 37"], ''The Paris Review'' Winter 1986</ref> | "for a poetic oeuvre of great luminosity, sustained by a historical vision, the outcome of a multicultural commitment"<ref name="Literature1992">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1992/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1992|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1993 | [[File:Toni Morrison 2008-2.jpg|75px]] | [[ٹونی موریسن]] | {{flag|امریکا}} | رومن کیتھولک<ref name=Brockes>{{cite news |title=Toni Morrison: 'I want to feel what I feel. Even if it's not happiness' |authorlink=Emma Brockes|first=Emma |last=Brockes |url=http://www.guardian.co.uk/books/2012/apr/13/toni-morrison-home-son-love# |newspaper=[[The Guardian]] |date=April 13, 2012 |accessdate=February 14, 2013}}</ref> | "who in novels characterized by visionary force and poetic import, gives life to an essential aspect of American reality"<ref name="Literature1993">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1993/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1993|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1999 | [[File:Grass.JPG|75px]] | [[گنتھر گراس]] | {{flag|جرمنی}} | رومن کیتھولک<ref>Garland, ''The Oxford Companion to German Literature'', p. 302.</ref><ref>"The Literary Encyclopedia", [http://www.litencyc.com/php/speople.php?rec=true&UID=4990 Günter Grass (b. 1927)]. Retrieved on 16 August 2006.</ref> | "whose frolicsome black fables portray the forgotten face of history"<ref name="Literature1999">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1999/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1999|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 2003 | [[File:J.M. Coetzee.JPG|75px]] | [[جے ایم کوئٹزی]] | {{flag|South Africa}}<br />{{flag|Australia}} | پروٹسٹنٹ<ref>{{cite book|title=J. M. Coetzee and the Ethics of Reading: Literature in the Event|url=https://archive.org/details/jmcoetzeeethicso0000attr|first=Derek|last=Attridge|publisher=University of Chicago Press|location=Chicago|year=2004|page=[https://archive.org/details/jmcoetzeeethicso0000attr/page/94 94]|isbn=978-0-226-03117-0}}</ref> | "who in innumerable guises portrays the surprising involvement of the outsider"<ref name="Literature2003">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/2003/index.html|title=Nobel Prize in Literature 2003|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 2008 | [[File:Jean-Marie Gustave Le Clézio-press conference Dec 06th, 2008-2.jpg|75px]] | [[ژاں ماری لی کلیزیو]] | data-sort-value="France"| {{flag|France}}<br />{{flag|Mauritius}} | رومن کیتھولک | "author of new departures, poetic adventure and sensual ecstasy, explorer of a humanity beyond and below the reigning civilization"<ref name="Literature2008">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/2008/index.html|title=Nobel Prize in Literature 2008|publisher=Nobel Foundation|accessdate=14 October 2008}}</ref> |- | 2010 | [[File:Vargas Losa Göteborg Book Fair 2011b.jpg|75px]] | [[ماریو ورگاس للوسا]] | {{flag|Peru}}<br />{{flag|Spain}} | رومن کیتھولک<ref>{{Harvnb|Williams|2001|p=32}}</ref> | "for his cartography of structures of power and his trenchant images of the individual's resistance, revolt, and defeat"<ref name="Literature2010">{{cite web|url= http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/2010/index.html|title=Nobel Prize in Literature 2010|publisher=Nobel Foundation|accessdate=7 October 2010}}</ref> |} === امن=== {| align="center" class="wikitable" |- ! سال ! colspan=2|انعام یافتہ ! ملک ! فرقہ ! وجہ |- | rowspan="2" | 1902 | [[File:Ducommun.jpg|75px]] | [[الی ڈوکمن]] | rowspan="2" | {{flag|Switzerland}} | پروٹسٹنٹ | "[For his role as] the first honorary secretary of the [[عالمی امن دفتر]]"<ref name="N1902">{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1902/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1902 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2011-10-06}}</ref> |- | [[File:Charles Albert Gobat2.jpg|75px]] | [[ایلبرٹ گوباٹ]] | پروٹسٹنٹ | "[For his role as the] first Secretary General of the [[Inter-Parliamentary Union]]" |- | 1903 | [[File:Cremer.jpg|75px]] | [[رینڈل کریمر|William Randal Cremer]] | data-sort-value="برطانیہ"| [[File:Flag of the برطانیہ.svg|20px]] [[متحدہ مملکت برطانیہ عظمی و آئر لینڈ|برطانیہ]] | Methodist | "[For his role as the] the 'first father' of the [[Inter-Parliamentary Union]]"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1903/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1903 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2011-10-06}}</ref> |- | 1905 | [[File:Bertha von Suttner nobel.jpg|75px]] | [[برتھا فان ستنر]] | {{flag|Austria-Hungary}} | رومن کیتھولک<ref name="Hamann, p. 2">Hamann, p. 2</ref> | For authoring ''Lay Down Your Arms'' and contributing to the creation of the Prize<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1905/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1905 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2011-10-06}}</ref> |- | 1906 | [[File:President Theodore Roosevelt, 1904.jpg|75px]] | [[تھیوڈور روزویلٹ]] | {{flag|امریکا|1896}} |پروٹسٹنٹ ([[Dutch Reformed Church]])<ref name=vought>{{cite book|last1=Vought|first1=Hans P.|title=The Bully Pulpit and the Melting Pot: American Presidents and the Immigrant, 1897-1933|url=https://archive.org/details/isbn_0865548870|date=2004|publisher=Mercer University Press|location=Macon, Georiga, USA|isbn=0-86554-8870|page=[https://archive.org/details/isbn_0865548870/page/29 29]}}</ref> | "[F]or his successful mediation to end the [[Russo-Japanese War|Russo-Japanese war]] and for his interest in arbitration, having provided the [[Permanent Court of Arbitration|Hague arbitration court]] with its very first case"<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1906/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1906 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2011-10-06}}</ref> |- | rowspan="2" | 1907 | [[File:Ernesto Teodoro Moneta.jpg|75px]] | [[ارنسٹ ٹیوڈورو مونیٹا]] | data-sort-value="Italy"| [[File:Flag of Italy (1861-1946).svg|20px]] [[مملکت اطالیہ|Italy]] |رومن کیتھولک | "[For his work as a] key leader of the Italian peace movement"<ref name="Lundestad"/><ref name="N1907">{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1907/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1907 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2011-10-06}}</ref> |- |[[File:Louis Renault jurist.gif|75px]] | [[لوئی رینو|Louis Renault]] | data-sort-value="France"| [[File:Flag of France.svg|20px]] [[فرانسیسی جمہوریہ سوم|France]] |رومن کیتھولک | "[For his work as a] leading French international jurist and a member of the [[Permanent Court of Arbitration]] at The Hague" |- | rowspan="2" | 1909 | [[File:Beernaert.gif|75px]] | [[آگسٹے بیرنارٹ]] | {{flag|Belgium}} | رومن کیتھولک | "[For being a] representative to the [[Hague Conventions of 1899 and 1907|two Hague conferences]], and a leading figure in the [[Inter-Parliamentary Union]]"<ref name="Lundestad"/><ref name="N1909">{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1909/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1909 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2011-10-06}}</ref> |- | [[File:PaulBalluet.gif|75px]] | [[پال ڈی کانسٹنٹ|Paul Henri d'Estournelles de Constant]] | data-sort-value="France"| [[File:Flag of France.svg|20px]] [[فرانسیسی جمہوریہ سوم|France]] | پروٹسٹنٹ ([[کالوینیت]]) | "[For] combined diplomatic work for [[France–جرمنی relations|Franco-German]] and [[France – برطانیہ relations|Franco-British understanding]] with a distinguished career in [[Permanent Court of Arbitration|international arbitration]]"<ref name="Lundestad"/><ref name="N1909"/> |- | 1912 | [[File:Elihu Root, bw photo portrait, 1902.jpg|75px]] | [[الیہو روٹ]]{{Ref label|Late|A|A}} | {{flag|امریکا|1912}} | پروٹسٹنٹ (Presbyterian) | "[F]or his strong interest in international arbitration and for his plan for a world court"<ref name="Lundestad"/><ref name="N1912">{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1912/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1912 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2011-10-06}}</ref> |- | 1919 | [[File:President Woodrow Wilson portrait December 2 1912.jpg|75px]] | [[ووڈرو ولسن]] | {{flag|امریکا|1912}} | پروٹسٹنٹ (Presbyterian)<ref>Heckscher (1991), p. 23.</ref> | "[F]or his crucial role in establishing the [[جمعیت الاقوام]]"<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1919/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1919 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2011-10-06}}</ref> |- | rowspan="2" | 1921 | [[File:Hjalmar Branting by Goodwin.jpg|75px]] | [[یلمار برانٹنگ]] | {{flag|Sweden}} |Lutheran ([[Church of Sweden]])<ref name = "Robertson 487">{{cite book|last=Robertson|first=J. M.|title=History of Freethought in the Nineteenth Century, Part 2|publisher=Kessinger Publishing|year=2003|page=487|isbn=0-7661-3955-7}}</ref> | "[F]or his work in the [[جمعیت الاقوام]]"<ref name="Lundestad"/><ref name="N1921">{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1921/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1921 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2011-10-06}}</ref> |- | [[File:کرسچئین Lous Lange.jpg|75px]] | [[کرسچن لؤس لانگے|کرسچئین Lange]] | {{flag|Norway}} |Lutheran ([[Church of Norway]]) | "[For his work as] the first secretary of the Norwegian Nobel Committee" and "the secretary-general of the [[Inter-Parliamentary Union]]"<ref name="Lundestad"/><ref name="N1921"/> |- | rowspan="2" | 1925 | [[File:Austen Chamberlain nobel.jpg|75px]] | [[اسٹن چیمبرلین]]{{Ref label|Late|A|A}} | {{flag|برطانیہ}} | [[General Assembly of Unitarian and Free کرسچئین Churches|Unitarian]]<ref>{{acad|id=CHMN882JA|name=Chamberlain, Joseph Austen}}</ref> | For work on the [[Locarno Treaties]]<ref name="Lundestad"/><ref name="N1925">{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1925/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1925 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2011-10-06}}</ref> |- | [[File:Charles Dawes, Bain bw photo portrait.jpg|75px]] | [[چارلز ڈاز]]{{Ref label|Late|A|A}} | {{flag|امریکا|1912}} | پروٹسٹنٹ ([[Congregationalist]]) | "[F]or [work on] the Dawes Plan for German reparations which was seen as having provided the economic underpinning of the [[Locarno Treaties|Locarno Pact]] of 1925"<ref name="Lundestad"/><ref name="N1925"/> |- |1926 | [[File:Bundesarchiv Bild 146-1989-040-27, Gustav Stresemann.jpg|75px]] | [[گستاف سٹریسمان]] | data-sort-value="جرمنی"| [[File:Flag of جرمنی (3-2 aspect ratio).svg|20px]] [[Weimar Republic|جرمنی]] |پروٹسٹنٹ | For work on the [[Locarno Treaties]]<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1926/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1926 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2011-10-06}}</ref> |- | 1927 |[[File:Ferdinand Buisson 1924.jpg|75px]] | [[فرڈیننڈ بوئسوں]] | data-sort-value="France"| [[File:Flag of France.svg|20px]] [[فرانسیسی جمہوریہ سوم|France]] | پروٹسٹنٹ<ref>[https://oratoiredulouvre.fr/evangile-et-liberte/ferdinand-buisson-پروٹسٹنٹ-liberal-ecole-laique-republicaine.php Ferdinand Buisson, un پروٹسٹنٹ libéral au service de l’école laïque républicaine]</ref> | "[For] contributions to [[France–جرمنی relations|Franco-German]] popular reconciliation"<ref name="Lundestad"/><ref name="N1927-">{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1927/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1927 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2011-10-06}}</ref> |- | 1930 | [[File:Nathan Söderblom nobel.jpg|75px]] | [[ناتھن سودربلوم]] | {{flag|Sweden}} | Lutheran (Church of Sweden) | "[F]or his efforts to involve the churches not only in work for ecumenical unity, but also for world peace"<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1930/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1930 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2011-10-06}}</ref> |- | rowspan="2" | 1931 | [[File:Jane Addams profile.jpg|75px]] | [[جین ایڈمز]] | rowspan="2" | {{flag|امریکا|1912}} | پروٹسٹنٹ (Presbyterian)<ref>She was baptized a [[Presbyterian]]. Her certificate of baptism is from 1888, but she says that she joined the church slightly earlier: {{cite book|last=Knight|first=Louise W.|title=Citizen|publisher=University of Pennsylvania Press|date=October 2003|page=451n46 |isbn=978-0-8122-3747-4}}</ref> | "[F]or her social reform work" and "leading the [[Women's International League for Peace and Freedom]]"<ref name="Lundestad"/><ref name="N1931">{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1931/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1931 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2011-10-06}}</ref> |- | [[File:Nicholas Murray Butler ppmsca.03668.jpg|75px]] | [[نکولس مرے بٹلر]] | پروٹسٹنٹ ([[Episcopal Church (امریکا)|Episcopalian]]) | "[For his promotion] of the [[Kellogg–Briand Pact|Briand-Kellogg pact]]" and for his work as the "leader of the more establishment-oriented part of the American peace movement"<ref name="Lundestad"/><ref name="N1931"/> |- | 1934 | [[File:1910 Arthur Henderson.jpg|75px]] | [[آرتھر ہینڈرسن]] | {{flag|برطانیہ}} | پروٹسٹنٹ ([[Methodist]])<ref>[http://www.encyclopedia.com/topic/Arthur_Henderson.aspx Arthur Henderson]</ref> | "[F]or his work for the [[جمعیت الاقوام|League]], particularly [[League of Nations Disarmament Conference|its efforts in disarmament]]"<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1934/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1934 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2011-10-06}}</ref><ref name = "BBC_2013_04_03">[http://www.bbc.co.uk/news/uk-england-tyne-22008819 BBC News: ''Nobel Peace Prize medal stolen in Newcastle'' 3 April 2013, accessed 3 April 2013]</ref> |- |- | 1935 | [[File:Carl von Ossietzky.jpg|75px]] | [[کارل فان اوسیتزکی]]{{Ref label|Carl von Ossietzky|B|B}} | data-sort-value="جرمنی"| [[File:Flag of German Reich (1935–1945).svg|20px]] [[Nazi جرمنی|جرمنی]] | پروٹسٹنٹ (Lutheran)<ref name=db>{{cite web|url=http://www.deutsche-biographie.de/sfz73879.html |title=Deutsche Biographie |publisher=Deutsche-biographie.de |date=|language=de|accessdate=2013-08-05}}</ref> | "[For his] struggle against جرمنی's rearmament"<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1935/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1935 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2011-10-06}}</ref> |- | 1945 | [[File:Hull-Cordell-LOC.jpg|75px]] | [[کورڈل ہل]] | {{flag|امریکا|1912}} | پروٹسٹنٹ (Episcopalian)<ref>[http://enc.wymaninstitute.org/?p=271 HULL, CORDELL]</ref> | "[For] his fight against isolationism at home, his efforts to create a peace bloc of states on the American continents, and his work for the [[اقوام متحدہ|United Nations Organization]]"<ref>{{cite web |first=Gunnar |last=Jahn |authorlink=Gunnar Jahn |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1945/press.html |title=Award Ceremony Speech (1945) |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2011-10-06}}</ref> |- | rowspan="2" | 1946 | [[File:EmilyGreeneBalch.jpg|75px]] | [[ایملی گرین بالچ]] | rowspan="2" | {{flag|امریکا|1912}} | Quaker<ref>Randall, ''Improper Bostonian'' p. 60</ref> | "Formerly Professor of History and Sociology; Honorary International President, [[Women's International League for Peace and Freedom]]"<ref name="N1946">{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1946/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1946 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2008-11-12}}</ref> |- | [[File:John Raleigh Mott, 1910.jpg|75px]] | [[جان موٹ|John Raleigh Mott]] | پروٹسٹنٹ (Methodist)<ref>Cracknell & White, 243</ref> | "Chairman, International Missionary Council; President, [[World Alliance of Young Mens کرسچئین Associations|World Alliance of Young Men's کرسچئین Associations]]"<ref name="N1946"/> |- | rowspan="2" | 1947 | rowspan="2" | [[File:Quaker star-T.svg|75px]] | [[فرینڈز سروس کونسل|Friends Service Council]] | {{flag|برطانیہ}} | Quaker | rowspan="2" | "compassion for others and the desire to help them"<ref>{{cite web |first=Gunnar |last=Jahn |authorlink=Gunnar Jahn |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1947/press.html |title=Award Ceremony Speech (1947) |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2011-10-06}}</ref> |- | [[امریکن فرینڈز سروس کمیٹی]] | {{flag|امریکا|1912}} | [[Religious Society of Friends]] (Quaker) |- | 1949 |[[File:John Boyd Orr nobel.jpg|75px]] | [[جان بویڈ اور|The Lord Boyd-Orr]] | {{flag|برطانیہ}} | پروٹسٹنٹ ([[Free Church of Scotland (1843–1900)|Free Church of Scotland]])<ref name=Kay44>Kay, p. 44</ref> | "Physician; Alimentary Politician; Prominent organizer and Director, General [[ادارہ برائے خوراک و زراعت]]; President, [[National Peace Council]] and World Union of Peace Organizations"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1949/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1949 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2008-11-12}}</ref> |- | 1950 | [[File:Ralph Bunche - 1963 March on Washington.jpg|75px]] | [[رالف جانسن بنچ]] | {{flag|امریکا|1912}} | پروٹسٹنٹ ([[Baptist]])<ref name="Gale">[http://www.gale.cengage.com/free_resources/bhm/bio/bunche_r.htm "Ralph J. Bunche"], Gale Cengage Learning, accessed November 15, 2012</ref> | "Professor, Harvard University Cambridge, MA; Director, division of Trusteeship, U.N.; Acting Mediator in Palestine, 1948"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1950/index.html |publisher=Nobel Foundation |title=The Nobel Peace Prize 1950 |accessdate=2008-11-12}}</ref> |- | 1952 | [[File:Bundesarchiv Bild 183-D0116-0041-019, Albert Schweitzer.jpg|75px]] | [[البرٹ شویتزر]] | data-sort-value="France"| [[File:Flag of France.svg|20px]] [[فرانسیسی جمہوریہ چہارم|France]] | کرسچئین<ref>Seaver (1951) pp. 3–9.</ref> | "Missionary surgeon; Founder of [[لامبارینی]] (République de Gabon)"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1952/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1952 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2008-11-12}}</ref> |- | 1953 | [[File:General George C. Marshall, official military photo, 1946.JPEG|75px]] | [[جارج مارشل|George Catlett Marshall]] | {{flag|امریکا|1912}} | پروٹسٹنٹ (Episcopalian)<ref name=e>[http://www.arlingtoncemetery.net/gcm.htm George Catlett Marshall, General of the Army] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170520170830/http://www.arlingtoncemetery.net/gcm.htm |date=2017-05-20 }}</ref> | "General President American Red Cross; Former Secretary of State and of Defense; Delegate U.N.; Originator of [the] '[[مارشل منصوبہ]]{{'"}}<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1953/index.html |publisher=Nobel Foundation |title=The Nobel Peace Prize 1953 |accessdate=2008-11-12}}</ref> |- | 1957 | [[File:Lester B. Pearson with a pencil.jpg|75px]] | [[لسٹر پیرسن|Lester Bowles Pearson]] | {{flag|Canada}} | پروٹسٹنٹ ([[United Church of Canada]])<ref name="DictCdnBio">{{cite web|url= http://www.biographi.ca/009004-119.01-e.php?BioId=42123 |title= Pearson, Lester Bowles|work= [[Dictionary of Canadian Biography]] Online, 1971-1980 (Volume XX)|publisher= [[جامعہ ٹورانٹو]]/[[Université Laval]]|year= 2000|accessdate= 13 June 2011}}</ref> | "former Secretary of State for External Affairs of Canada; former President of the 7th Session of the United Nations General Assembly";<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1957/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1957 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2008-11-12}}</ref> "for his role in trying to end the [[سوئز بحران|Suez conflict]] and to solve the Middle East question through the United Nations."<ref name="Lundestad"/> |- | 1958 |[[File:Georges Pire 1958.jpg|75px]] | [[جارج پائر]] | {{flag|Belgium}} | رومن کیتھولک | "Father in the [[Dominican Order]]; Leader of the relief organization for refugees "L'Europe du Coeur au Service du Monde""<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1958/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1958 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2008-11-12}}</ref> |- | 1959 |[[File:Philip Noel-Baker 1942.jpg|75px]] | [[Philip Noel-Baker, Baron Noel-Baker|Philip Noel-Baker]] | {{flag|برطانیہ}} | Quaker<ref name="ODNB">[http://www.oxforddnb.com/view/article/31505 David Howell, "Baker, Philip John Noel-, Baron Noel-Baker (1889–1982)", ''Oxford Dictionary of National Biography'', Oxford University Press, 2004; online edn, May 2012]; accessed 7 December 2014.</ref> | "Member of Parliament; lifelong ardent worker for international peace and co-operation"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1959/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1959 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2008-11-12}}</ref> |- | 1960 | [[File:Albert Lutuli nobel.jpg|75px]] | [[ایلبرٹ لوٹولی]] | data-sort-value="South Africa"| [[File:Flag of South Africa (1928-1994).svg|20px]] [[اتحاد جنوبی افریقہ|South Africa]] <br> (Born in [[Company rule in Rhodesia|Southern Rhodesia]]) | پروٹسٹنٹ (Methodist) | "President of the [[African National Congress]],"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1960/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1960 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2008-11-12}}</ref> "was in the very forefront of the struggle against apartheid in South Africa."<ref name="Lundestad"/> |- | 1961 | [[File:Dag Hammarskjöld.jpg|75px]] | [[داگ ہمارشولد]]{{Ref label|Dag Hammarskjöld|C|C}} | {{flag|Sweden}} | پروٹسٹنٹ (Lutheran)<ref>Henry P Van Dusen. ''Dag Hammarskjold: A Biographical Interpretation of Markings'' Faber and Faber London 1967 p 47.</ref> | "Secretary General of the U.N.,"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1961/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1961 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2008-11-12}}</ref> awarded "for strengthening the organization."<ref name="Lundestad"/> |- | 1964 |[[File:Martin Luther King Jr NYWTS.jpg|75px]] | [[مارٹن لوتھر کنگ جونیئر]] | {{flag|امریکا}} | پروٹسٹنٹ ([[Baptist]]; [[Progressive National Baptist Convention]]) | Campaigner for [[civil rights]], "first person in the Western world to have shown us that a struggle can be waged without violence."<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1964/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1964 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | 1970 |[[File:Norman Borlaug (cropped).jpg|75px]] | [[نارمن بورلاگ|Norman E. Borlaug]] | {{flag|امریکا}} | پروٹسٹنٹ (Lutheran) | "[[International Maize and Wheat Improvement Center]];"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1970/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1970 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref> "for his contributions to the "[[green revolution]]" that was having such an impact on food production particularly in Asia and in Latin America."<ref name="Lundestad"/> |- | 1971 |[[File:Bundesarchiv B 145 Bild-F057884-0009, Willy Brandt.jpg|75px]] | [[ولی برانت]] | data-sort-value="جرمنی"| [[File:Flag of جرمنی (3-2 aspect ratio).svg|20px]] [[مغربی جرمنی|جرمنی (West)]] | پروٹسٹنٹ (Lutheran)<ref>{{cite book|last=Jessup|first=John E.|title=An Encyclopedic Dictionary of Conflict and Conflict Resolution, 1945–1996|year=1998|publisher=Greenwood Press|location=Westport, CT|page=89|url=http://www.questia.com/read/106899354/an-encyclopedic-dictionary-of-conflict-and-conflict}}{{Subscription required|via=Questia}}</ref> | "[[Chancellor of جرمنی (Federal Republic)|Chancellor of the Federal Republic of جرمنی]]; for West جرمنی's ''[[Ostpolitik]]''"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1971/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1971 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | 1974 |[[File:Seán MacBride 1984.jpg|75px]] | [[سین میک برائیڈ]] | {{flag|Ireland}} <br> (Born in [[File:Flag of France.svg|20px]] [[فرانسیسی جمہوریہ سوم|France]]) | رومن کیتھولک<ref>Ronan Fanning (6 December 2009) [http://www.independent.ie/opinion/analysis/the-age-of-our-craven-deference-is-finally-over-1965621.html The age of our craven deference is finally over]. The Independent.</ref> | "President of the [[عالمی امن دفتر]]; President of the Commission of [[نمیبیا]]."<ref name="N1974">{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1974/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1974 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref> "For his strong interest in human rights: piloting the European Convention on Human Rights through the Council of Europe, helping found and then lead Amnesty International and serving as secretary-general of the International Commission of Jurists"<ref name="Lundestad"/> |- | rowspan="2" | 1976 |[[File:Betty Williams.jpg|75px]] | [[بیٹی ولیمز|Betty Williams]] | rowspan="2" | {{flag|برطانیہ}} | رومن کیتھولک | rowspan=2| "Founder[s] of the Northern Ireland Peace Movement (later renamed Community of Peace People)"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1976/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1976|accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | [[File:Mairead Corrigan Gaza crop.jpg|75px]] | [[مائریڈ کوریگن|Mairead Corrigan]] | رومن کیتھولک<ref>[http://www.scu.edu/ethics/architects-of-peace/Maguire/essay.html "Mairead Corrigan Maguire Reflects on Working Toward Peace"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150613203619/http://www.scu.edu/ethics/architects-of-peace/Maguire/essay.html |date=2015-06-13 }}. [[Santa Clara University]]. Retrieved 27 March 2011.</ref> |- | 1979 |[[File:MotherTeresa 090.jpg|75px]] | [[مدر ٹریسا]] | data-sort-value="Albania"| {{flag|Albania}} (Born in [[Kosovo Vilayet|Ottoman Kosovo]]) | رومن کیتھولک<ref>{{cite web|url=http://www.edgewoodpc.org/sermons/sermon061911.html|title=Sermon – Some Doubted|publisher=Edgewoodpc.org|date=19 June 2011|accessdate=28 August 2011|archive-date=15 October 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111015234535/http://edgewoodpc.org/sermons/sermon061911.html|dead-url=yes}}</ref> | "Founder of Missionaries of Charity"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1979/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1979|accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | 1980 | [[File:Adolfo Pérez Esquivel agosto 2011.jpg|75px]] | [[ایڈولفو اسقویول]] | {{flag|Argentina}} | رومن کیتھولک<ref name=nobel>{{cite web |url=http://nobelprize.org/peace/laureates/1980/esquivel-bio.html |title=Adofo Pérez Esquivel |publisher=Nobel Prize Committee}}</ref> | "Human rights leader;"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1980/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1980 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref> "founded non-violent human rights organizations to fight the military junta that was ruling his country (Argentina)."<ref name="Lundestad"/> |- | 1982 | [[File:Alfonso Garcia Robles 1981.jpg|75px]] | [[الفانسو گارشیا روبلز]] | {{flag|Mexico}} | رومن کیتھولک | "[for] his magnificent work in the [[Treaty of Tlatelolco|disarmament negotiations]] of the United Nations, where they have both played crucial roles and won international recognition"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1982/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1982 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1982/press.html |title=The Nobel Peace Prize 1982–Presentation Speech |accessdate=2008-12-03|publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | 1983 |[[File:Lech Walesa OAF Visit.jpg|75px]] | [[لیخ والینسا]] | data-sort-value="Poland"| [[File:Flag of Poland.svg|20px]] [[عوامی جمہوریہ پولینڈ|Poland]] | رومن کیتھولک<ref name=ash>Timothy Garton Ash, [http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,988170,00.html Lech Wałęsa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130826121009/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,988170,00.html |date=2013-08-26 }}, TIME magazine,"The Most Important People of the Century", 13 April 1998.</ref> | "Founder of [[Solidarity (Polish trade union)|Solidarność]]; campaigner for human rights"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1983/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1983 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | 1984 |[[File:Desmond tutu 20070607 2.jpg|75px]] | [[ڈسمنڈ ٹوٹو]] | {{flag|South Africa|1928}} | پروٹسٹنٹ (Anglican) | "Bishop of Johannesburg; former Secretary General, South African Council of Churches"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1984/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1984 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | 1987 | [[File:OscarArias.jpg|75px]] | [[اوسکر اریآس]] | {{flag|Costa Rica}} | رومن کیتھولک | "for his work for peace in Central America, efforts which led to the accord signed in Guatemala on August 7 this year"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1987/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1987 |accessdate=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | rowspan="2" | 1993 | [[File:Nelson Mandela-2008.jpg|75px]] | [[نیلسن منڈیلا]] | rowspan="2" | {{flag|South Africa|1928}} | پروٹسٹنٹ (Methodist){{sfn|Forster|2014|p=89}} | rowspan="2" | "for their work for the peaceful termination of the [[apartheid]] regime, and for laying the foundations for a new democratic South Africa"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1993/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1993 |accessdate=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | [[File:Frederik Willem de Klerk.jpg|75px]] | [[ایف ڈبلیو دی کلرک|Frederik Willem de Klerk]] | پروٹسٹنٹ ([[Reformed Churches in South Africa|Reformed]])<ref>{{cite book|last=Lugan|first=Bernard|year=1996|title=Ces Français qui ont fait l'Afrique du Sud (''The French People Who Made South Africa'')|publisher=Bartillat|isbn=2-84100-086-9}}</ref> |- | rowspan=2| 1996 | [[File:Carlosbelo.jpg|75px]] | [[کارلس بیلو]] | rowspan="2" | {{flag|Indonesia}} | رومن کیتھولک | rowspan=2| "for their work towards a just and peaceful solution to the conflict in East Timor."<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1996/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1996 |accessdate=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- |[[File:EastTimor.JoseRamosHorta.01.jpg|75px]] |[[جوز ریموس ہورٹا]] | رومن کیتھولک |- | rowspan=2| 1998 | [[File:John Hume 2008.jpg|75px]] | [[جان ہیوم]] | rowspan=2| {{flag|برطانیہ}} | رومن کیتھولک<ref>{{cite web|title=Ceasefire: It's all just coming together for the fixer: John Hume risked all when he met Sinn Fein. Now there's talk of a Nobel Peace Prize. Cal McCrystal reports|first=Cal|last=McCrystal|date=4 September 1994|url=http://www.independent.co.uk/voices/ceasefire-its-all-just-coming-together-for-the-fixer-john-hume-risked-all-when-he-met-sinn-fein-now-theres-talk-of-a-nobel-peace-prize-cal-mccrystal-reports-1446738.html}}</ref> | rowspan=2| "for their efforts to find a peaceful solution to the conflict in Northern Ireland"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1998/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1998 |accessdate=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- |[[File:David Trimble.jpg|75px]] |[[ڈیوڈ ٹرمبل]] | پروٹسٹنٹ (Presbyterian)<ref name="google4">{{Cite book|url=http://books.google.com/books?id=ny77bPwKxaUC&pg=PA323&dq=%22david+trimble%22&hl=en&ei=yGkpTNX_G8aqlAfvvvCyAw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=3&ved=0CDQQ6AEwAg#v=onepage&q=%22david%20trimble%22&f=false |title=The Nobel Peace Prize and the ... |publisher=Google Books |accessdate=29 June 2010}}</ref><ref name="google1">{{Cite book|url=http://books.google.com/books?id=s21VHD28o0EC&q=%22william+david+trimble%22&dq=%22william+david+trimble%22&hl=en&ei=MRopTL3gBISdlgeZoICCCA&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CC0Q6AEwAA |title=Newsmakers |publisher=Google Books |accessdate=28 June 2010}}</ref> |- | 2000 | [[File:Kim Dae-jung (Cropped).png|75px]] | [[کم ڈے ژونگ]] | {{flag|South Korea}} | رومن کیتھولک<ref name="Catholic News Agency">{{cite web |url=http://www.catholicnewsagency.com/news/john_paul_iis_appeal_saved_future_korean_president_from_death_sentence/ |title=John Paul II's appeal saved future Korean president from death sentence |date=21 May 2009 |publisher=Catholic News Agency |accessdate=25 June 2012}}</ref> | "for his work for democracy and human rights in South Korea and in East Asia in general, and for peace and reconciliation with North Korea in particular"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2000/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2000 |accessdate=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | 2001 | [[File:Kofi Annan4 2007 04 20.jpg|75px|Kofi Annan, Photo: Harry Wad]] | [[کوفی عنان]] | {{flag|Ghana}} | پروٹسٹنٹ<ref>{{Cite news |last=Lefevere |first=Patricia |title=Annan: `Peace is never a perfect achievement'&nbsp;– United Nations Secretary General Kofi Annan |publisher=National Catholic Reporter |date=11 December 1998 |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m1141/is_7_35/ai_53460476 |accessdate=26 February 2008 |archivedate=12 January 2005 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20050112161711/http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m1141/is_7_35/ai_53460476 }}</ref> | "for his work for a better organized and more peaceful world"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2001/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2001 |accessdate=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | 2002 | [[File:Jimmy Carter.jpg|75px]] | [[جمی کارٹر]] | {{flag|امریکا}} | پروٹسٹنٹ ([[Baptist]])<ref>{{cite web |last=Warner |first=Greg |url=http://www.baptiststandard.com/2000/10_23/pages/carter.html |title=Jimmy Carter says he can 'no longer be associated' with the SBC |quote=He said he will remain a deacon and Sunday school teacher at Maranatha Baptist Church in Plains and support the church's recent decision to send half of its missions contributions to the Cooperative Baptist Fellowship. |work=Baptist Standard |accessdate=December 13, 2009}}</ref> | "for his decades of untiring effort to find peaceful solutions to international conflicts, to advance democracy and human rights, and to promote economic and social development"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2002/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2002 |accessdate=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | 2004 | [[File:Wangari Maathai portrait by Martin Rowe.jpg|75px]] | [[ونگری ماتھی|Wangari Muta Maathai]] | {{flag|Kenya}} | رومن کیتھولک<ref>[http://philipcarrgomm.wordpress.com/2011/10/19/wangari-maathai-god-is-on-this-mountain ''Wangari Maathai – God is on this Mountain''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140515233150/http://philipcarrgomm.wordpress.com/2011/10/19/wangari-maathai-god-is-on-this-mountain/ |date=2014-05-15 }}, Philip Carr-Gomm blogsite, 19 October 2011</ref> | "for her contribution to sustainable development, democracy and peace"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2004/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2004 |accessdate=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | [[2007 Nobel Peace Prize|2007]] | [[File:Al Gore.jpg|75px]] | [[ایل گور]] | {{flag|امریکا}} | پروٹسٹنٹ (Baptist) | "for his efforts to build up and disseminate greater knowledge about man-made climate change, and to lay the foundations for the measures that are needed to counteract such change"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2007/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2007 |accessdate=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | [[2008 Nobel Peace Prize|2008]] | [[File:Martti Ahtisaari.jpg|75px]] | [[مارٹی اہتیشری]] | {{flag|Finland}} | پروٹسٹنٹ (Lutheran) | "for his efforts on several continents and over more than three decades, to resolve international conflicts"<ref>{{cite web |url= http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2008/ |title= The Nobel Peace Prize 2008 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2008-10-10}}</ref> |- | [[2009 Nobel Peace Prize|2009]] | [[File:Official portrait of Barack Obama.jpg|75px]] | [[بارک اوباما]] | {{flag|امریکا}} | پروٹسٹنٹ<ref>{{cite news |last1=Pulliam |first1=Sarah |last2=Olsen |first2=Ted |url= http://www.کرسچئینitytoday.com/ct/2008/januaryweb-only/104-32.0.html?start=2 |title=Q&A: Barack Obama |work=کرسچئینity Today |location=Carol Stream, IL |date=January 23, 2008 |accessdate=January 4, 2013}}</ref> | "for his extraordinary efforts to strengthen international diplomacy and cooperation between peoples."<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2009/press.html |title= The Nobel Peace Prize 2009 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2009-10-09}}</ref> |- | rowspan="2" | [[نوبل امن انعام 2011|2011]] | [[File:Ellen Johnson-Sirleaf, April 2010.jpg|75px]] | [[ایلن جانسن سرلیف]] | rowspan="2" | {{flag|Liberia}} | پروٹسٹنٹ (Methodist)<ref name="Gov't Rejects Newspaper Story"/> | rowspan="2" | "for their non-violent struggle for the safety of women and for [[women's rights]] to full participation in peace-building work"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2011/press.html |title=The Nobel Peace Prize 2011 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2011-10-07}}</ref> |- | [[File:Leymah-gbowee-at-emu-press-conference.jpg|75px]] | [[لیما غبووی]] | پروٹسٹنٹ (Lutheran)<ref>Leymah Gbowee, ''Mighty Be Our Powers'' (New York: Beast Books, 2011), written with Carol Mithers, pp. 80-81 and p. 82.</ref> |} === معاشیات=== {| align="center" class="wikitable" |- ! سال ! colspan=2|انعام یافتہ ! ملک ! فرقہ ! وجہ |- | rowspan = 2 | 1969 | [[File:Uio frisch 2006 0025.jpg|75px]] | [[راگنرفرشچ]] | {{flag|Norway}} | پروٹسٹنٹ<ref name="autobio"/> | rowspan = 2 | "for having developed and applied dynamic models for the analysis of economic processes" |- | [[File:Jan Tinbergen 1982.jpg|75px]] | [[جان ٹنبرجن]] | {{flag|Netherlands}} | پروٹسٹنٹ |- | 1975 | [[Image:Nobel prize medal grey.png|75px]] | [[تجالنگ کوپمنس]] | {{flag|Netherlands}}<br>{{flag|امریکا}} | پروٹسٹنٹ | "for his contributions to the theory of [[Pareto efficiency|optimum allocation]] of resources"<ref name="Winners1975">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/1975/|title=The Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel 1975|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-14}}</ref> |- | rowspan = 2 | 1979 | [[Image:Nobel prize medal grey.png|75px]] | [[تھیوڈور سکلٹز]] | {{flag|امریکا}} | پروٹسٹنٹ | rowspan = 2 | "for their pioneering research into economic development research with particular consideration of the problems of [[developing countries]]."<ref name="Winners1979">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/1979/|title=The Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel 1979|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-14}}</ref> |- | [[Image:Nobel prize medal grey.png|75px]] | [[ڈبلیو آرتھر لیوس|Arthur Lewis]] | {{flag|Saint Lucia|1979}}<br>{{flag|برطانیہ}} | رومن کیتھولک<ref>[http://www.nndb.com/people/633/000160153/ Arthur Lewis]</ref> |- | 1982 | [[Image:Nobel prize medal grey.png|75px]] | [[جیورج سٹگلر]] | {{flag|امریکا}} | کرسچئین<ref>[https://books.google.ca/books?id=4D-OIyTLoO0C&pg=PA342&dq=%22George+Stigler+was+born+January+17,+1911%22&hl=en&a=X&ei=je7FVISIFMe5ggSq74KgCQ&ved=0CBMQ6AEwAA]</ref> | "for his seminal studies of industrial structures, functioning of markets and causes and effects of [[regulation|public regulation]]"<ref name="Winners1982">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/1982/|title=The Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel 1982|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-14}}</ref> |- | 1986 | [[File:James Buchanan by Atlas network.jpg|75px]] | [[جیمز ایم۔ بچانن]] | {{flag|امریکا}} | پروٹسٹنٹ<ref>Reuben Kyle, ''[http://frank.mtsu.edu/~berc/pdfs/bookct6a.pdf From Nashville to the Nobel Prize: The Buchanans of Tennessee]'' (Twin Oaks Press, 2012).</ref> | "for his development of the contractual and constitutional bases for the theory of economic and political [[decision-making]]"<ref name="Winners1986">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/1986/|title=The Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel 1986|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-14}}</ref> |- | 1988 | [[File:ALLAIS PN Maurice-24x30-2001b.jpg|75px]] | [[ماورس آلیس]] | {{flag|France}} | رومن کیتھولک | "for his pioneering contributions to the theory of markets and [[Capacity utilization|efficient utilization of resources]]"<ref name="Winners1988">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/1988/|title=The Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel 1988|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-14}}</ref> |- | 1989 | [[File:Trygve Haavelmo.jpg|75px]] | [[ٹراگیو ہیولمو]] | {{flag|Norway}} | پروٹسٹنٹ<ref>{{cite web | title =Oslo Katedralskole - en skole med tradisjoner | work =Om skolen | publisher =Oslo katedralskole | url =http://www.oslokatedral.vgs.no/skolen/ | accessdate =19 April 2014 | language =Norwegian }}</ref> | "for his clarification of the probability theory foundations of [[econometric]]s and his analyses of simultaneous economic structures"<ref name="Winners1989">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/1989/|title=The Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel 1989|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-14}}</ref> |- | rowspan = 2 | 1994 | [[Image:Nobel prize medal grey.png|75px]] | [[جون ہارسانئے]] |{{flag|امریکا}} | Raised a devout Catholic,<ref>http://www.nap.edu/html/biomems/jharsanyi.pdf</ref> later he abandoned Catholicism | rowspan = 2 |"for their pioneering analysis of equilibria in the [[Game theory|theory of non-cooperative games]]."<ref name="Winners1994">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/1994/|title=The Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel 1994|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-14}}</ref> |- | [[File:Reinhard Selten2.jpg|75px]] | [[رینہارڈ سیلٹن]] |{{flag|جرمنی}} | Raised as پروٹسٹنٹ,<ref name="nobelprize.org">[http://nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/1994/selten-autobio.html From Les Prix Nobel. The Nobel Prizes 1994, Editor Tore Frängsmyr, [Nobel Foundation&#93;, Stockholm, 1995]</ref> later he left the church |- | 1996 | [[Image:Nobel prize medal grey.png|75px]] | [[ولیم وکری]] | {{flag|Canada}}<br>{{flag|امریکا}} | [[Quaker]] <ref>[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/economic-sciences/laureates/1996/vickrey-bio.html William Vickrey - Biographical]</ref> | "for his fundamental contributions to the economic theory of incentives under asymmetric information"<ref name="Winners1996">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/1996/|title=The Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel 1996|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-14}}</ref> |- |- |rowspan = 2 | 2003 | [[File:Robert F. Engle.jpg|75px]] | [[رابرٹ ایف۔اینگل]] | {{flag|امریکا}} | Quaker<ref>[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/economic-sciences/laureates/2003/engle-bio.html Robert F. Engle III - Biographical]</ref> | "for methods of analyzing economic [[time series]] with time-varying [[Volatility (finance)|volatility]] ([[Autoregressive conditional heteroskedasticity|ARCH]])"<ref name="Winners2003">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/2003/|title=The Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel 2003|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-14}}</ref> |- | [[File:Clive Granger by Olaf Storbeck.jpg|75px]] | [[کلائوگرینجر]] | {{flag|برطانیہ}} | کرسچئین | "for methods of analyzing economic time series with common trends ([[cointegration]])"<ref name="Winners2003"/> |- | 2009 | [[File:Nobel Prize 2009-Press Conference KVA-30.jpg|75px]] | [[الینر اوسٹرم]] |{{flag|امریکا}} | پروٹسٹنٹ<ref>{{cite news |title=The story of non-economist Elinor Ostrom |date=December 9, 2009 |url=http://www.swedishwire.com/business/1985-the-story-of-non-economist-elinor-ostrom |newspaper=The Swedish Wire |accessdate=June 12, 2010 |archivedate=December 14, 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091214213925/http://www.swedishwire.com/business/1985-the-story-of-non-economist-elinor-ostrom }}</ref> | "for her analysis of economic governance, especially the commons"<ref name="Winners2009">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/2009/|title=The Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel 2009|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2009-10-12}}</ref> |- | 2010 | [[File:Christopher Pissarides.jpg|75px]] | [[کریسٹوفر اے . پسارائیڈ]] | {{flag|Cyprus}} | [[راسخُ الا عتقاد کلیسا]]<ref>[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/economic-sciences/laureates/2010/pissarides-autobio.pdf CHRISTOPHER A. PISSARIDES]</ref> | "for his analysis of [[Search and matching theory|markets with search frictions]]"<ref name="Winners2010">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/2010/|title=The Prize in Economic Sciences 2010|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2010-10-11}}</ref> |- |rowspan = 2| 2013 | [[File:Eugene Fama at Nobel Prize, 2013.jpg|75px]] | [[یوجین فاما|Eugene F. Fama]] |rowspan=2|{{flag|امریکا}} | رومن کیتھولک<ref>[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/economic-sciences/laureates/2013/fama-bio.pdf Eugene F. Fama]</ref> |rowspan = 3| "for their empirical analysis of asset prices." |- | [[File:Robert Shiller - World Economic Forum Annual Meeting 2012.jpg|75px]] | [[رابرٹ جے۔ شیلر]] | پروٹسٹنٹ (Methodist)<ref>[http://www.interviews/robert-shiller-on-human-traits-essential-capitalism Robert Shiller on Human Traits Essential to Capitalism]</ref> |} === مزید دیکھئے=== * [[نوبل امن انعام حاصل کرنے والوں کی فہرست|List of Nobel Peace Laureates]] * [[نوبل انعام یافتہ حبشی شخصیات کی فہرست]] * [[نوبل انعام یافتہ یہودی شخصیات کی فہرست]] * [[فہرست نوبل انعام یافتہ مسلمان شخصیات]] * [[بھارتی نوبل انعام یافتگان]] * [[List of کرسچئین thinkers in science]] * [[فہرست نوبل انعام یافتگان بلحاظ ملک]] * [[نوبل انعام وصول کنندگان کی فہرست]] * [[نوبل انعام یافتہ خواتین شخصیات کی فہرست]] === حوالے=== {{حوالے}} {{نوبل انعام}} [[گٹھ:نوبل انعام یافتگان کی فہرست بلحاظ مذہب]] [[گٹھ:فہارست سائنسدانان]] hnkbrcuf7zjwhfyzwjh5kdh7fx2kdgu 0 56673 712926 658963 2026-10-29T19:58:20Z Rotondus 19601 added [[Category:راماین دے کردار]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 712926 wikitext text/x-wiki {{Infobox character | name = Urmila | image = The four sons of Dasaratha circumbulate the altar during their marriage rites.jpg | imagesize = 250px | caption = The four sons of Dasharatha circumbulate the altar during their marriage rites | spouse = [[لچھمن]] | children = انگد<br> چانداکیتو | father = [[جنک]] | mother = [[سنینا]] | sister = [[سیتا]] }} '''اُرمیلا ''' [[رامائن]] دی اک پاتر ہے۔ ایہہ راجا [[جنک]] دی بیٹی اتے [[سیتا]] دی چھوٹی بھین اے۔ اسدا دا ویاہ [[لچھمن]] نال ہویا۔ اس دے ادر توں انگد اتے دھرمکیتو نام دے دو بیٹے ہوئے۔ <ref>پنجابی لوکدھارا وشوکوش (نویں دلی، لوک پرکاشن. 1978) ڈاکٹر. سوہندر سنگھ ونجارا بیدی، پنہ 25</ref> اُرمیلا دا ناں [[رامائن]] وچّ لچھمن دی بیوی دے روپ وچّ ملدا ہے۔ [[مہابھارت]]، [[پران]] اتے ہور نظماں وچّ وی اس توں زیادہ اُرمیلا دا کوئی ویروا نہیں ملدا۔<ref>http://hi.bharatdiscovery.org/india/٪E0٪A4٪89٪E0٪A4٪B0٪E0٪A5٪8D٪E0٪A4٪AE٪E0٪A4٪BF٪E0٪A4٪B2٪E0٪A4٪BE</ref> ==حوالے== {{حوالے}} ==باہرلے جوڑ== * [http://www.newindianexpress.com/education/student/Urmila-The-Sleeping-Princess/2014/03/28/article2134735.ece Urmila, the sleeping princess] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160625064009/http://www.newindianexpress.com/education/student/Urmila-The-Sleeping-Princess/2014/03/28/article2134735.ece |date=2016-06-25 }} - The New Indian Express * [http://devdutt.com/articles/indian-mythology/ramayana/lakshmans-wife-goes-to-sleep.html Lakshman's wife goes to sleep] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190619050925/http://devdutt.com/articles/indian-mythology/ramayana/lakshmans-wife-goes-to-sleep.html |date=2019-06-19 }} - Devlok == ہور پڑھو == * [http://valmikiramayan.net ''Valmiki Ramayana'', English verse translation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210422223622/http://valmikiramayan.net/ |date=2021-04-22 }} by Desiraju Hanumanta Rao, K. M. K. Murthy et. al. * [http://www.gutenberg.org/ebooks/24869 ''Ramayana'', English verse translation] by [[Ralph T. H. Griffith]] at the [[Project Gutenberg]] {{رامائن}} [[گٹھ:رامائن دے پاتر]] [[گٹھ:ہندو مت]] [[گٹھ:ہندو اساطیر]] [[گٹھ:مہابھارت دے پاتر]] [[گٹھ:ہندو مت]] [[گٹھ:ہندو اساطیر]] [[گٹھ:راماین دے کردار]] pa8p7ueplpfdrna3zbukpn13c6lgyna 0 76618 712918 712806 2026-10-29T14:56:39Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 712918 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات صاحب منصب}} '''علی اکبر معین فر''' ({{lang-fa|علی‌اکبر معین‌فر}}; 1928<ref>{{Cite web|url=http://live110.ir/post/bMtCNwgdYW/درگذشت_معین_فر؛_اولین_وزیر_نفت_ایران|title=درگذشت معین فر؛ اولین وزیر نفت ایران - پیام سرای زندہ 110|website=live110.ir|language=fa|access-date=2018-01-03}}</ref><ref name=tarikhirani>{{cite web|url=http://www.tarikhirani.ir/fa/news/All/bodyView/6148/index.html|title=تاریخ ایرانی - درگذشت معین‌فر؛ اولین وزیر نفت ایران|website=www.tarikhirani.ir|accessdate=3 جنوری 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225221554/http://www.tarikhirani.ir/fa/news/All/bodyView/6148/index.html|archivedate=2018-12-25|dead-url=no}}</ref> – جنوری 2018) اک ایرانی [[سیاست دان]] تے [[ایران]] دے پہلے [[وزارت پٹرولیم (ایران)|وزیر پٹرولیم]] سن، اس عہدے تے مختصر عرصے (1979ء توں 1980ء) تک خدمات سر انجام دتیاں۔ بعد ازاں معین فر [[مجلس ایران|ایرانی پارلیمان]] دے رکن منتخب ہوئے تے 1980ء توں 1984ء تک رکن رہے۔ == ابتدائی زندگی تے تعلیم == معین فر دی پیدائش [[تہران]] وچ 14 جنوری 1928ء نوں ہوئی۔<ref name="Hossein" /> معروف صحافی [[مہدی معین فر]] انہاں دے بھائی نیں۔<ref name="Hossein">{{cite book|author=Hossein Shahidi|title=Journalism in Iran: From Mission to Profession|url=https://books.google.com/books?id=MLLywtI-_n0C&pg=PA143|accessdate=6 اگست 2013|date=11 مئی 2007|publisher=Routledge|isbn=978-1-134-09391-5|page=143| archiveurl = http://web.archive.org/web/20181225221619/https://books.google.com/books?id=MLLywtI-_n0C&pg=PA143 | archivedate = 25 دسمبر 2018}}</ref> معین فر نے [[زلزلہ شناسی]] دی تعلیم [[جاپان]] توں حاصل کیتی۔<ref name=oka80>{{cite news|author=Takashi Oka|title=Japan agonizes over joining West against Iran, USSR|url=http://www.csmonitor.com/1980/0117/011736.html|accessdate=14 فروری 2013|newspaper=The Christian Science Monitor|date=17 جنوری 1980|location=Tokyo|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225221628/https://www.csmonitor.com/1980/0117/011736.html|archivedate=2018-12-25}}</ref><ref>{{cite news|title=Iranian oil officials threatened with purge|url=https://news.google.com/newspapers?id=eAFlAAAAIBAJ&sjid=aIMNAAAAIBAJ&pg=2103,1093862&dq=hassan+nazih&hl=en|accessdate=15 فروری 2013|newspaper=Edmonton Journal|date=2 اکتوبر 1979}}</ref> وہ '''اسلامی انجینئرز ایسوسی ایشن''' دے بانی ارکان وچوں سن۔<ref>{{citation|newspaper=Shargh|number=2511|date=2 فروری 2016|title=مروری بر کارنامہ انجمن اسلامی مهندسین|language=Persian|author=Ali Ayoubi|url=http://sharghdaily.ir/News/85148/%D8%AD%DA%A9%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%DA%A9%D9%84%D8%A7%D9%87-%D8%AF%D9%88%D9%85-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86|access-date=2019-03-21|archive-date=2016-11-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20161129023029/http://sharghdaily.ir/News/85148/%D8%AD%DA%A9%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%DA%A9%D9%84%D8%A7%D9%87-%D8%AF%D9%88%D9%85-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86|dead-url=yes}}</ref> == ابتدائی دور == معینے فر نے [[محمد رضا شاہ پہلوی]] دے دور وچ '''منصوبہ بندی تے میزانیہ''' (بجٹ) وچ کم کیتا۔<ref name=Bakhash1982>{{cite book|author=Shaul Bakhash|title=The Politics of Oil and Revolution in Iran: A Staff Paper|url=https://books.google.com/books?id=ytIm_6x4b78C&pg=PA13|accessdate=14 فروری 2013|year=1982|publisher=Brookings Institution Press|isbn=978-0-8157-1776-8|page=13| archiveurl = http://web.archive.org/web/20181225221627/https://books.google.com/books?id=ytIm_6x4b78C&pg=PA13 | archivedate = 25 دسمبر 2018}}</ref> ان دے [[تحریک آزادی ایران|تحریک آزادی برائے ایران]] نال رابطے سن، اس تحریک دی قیادت [[مہدی بازرگان]] کر رہے سن۔<ref name=Bakhash1982 /> البتہ، ایہ مستقل تعلق نہیں سی تے نا ہی معین فر نے خود نوں اس دا حصہ ظاہر کیتا۔<ref name=bahman>{{cite book|title=Parliamentary Politics in Revolutionary Iran: The Institutionalization of Factional Politics|year=1996|publisher=University Press of Florida|location=Gainesville, FL|page=69|url=https://www.questia.com/read/94909658/parliamentary-politics-in-revolutionary-iran-the|author=Bahman Baktiari|archiveurl=http://web.archive.org/web/20181225221621/https://www.questia.com/read/94909658/parliamentary-politics-in-revolutionary-iran-the|archivedate=25 دسمبر 2018}}{{Subscription required|via=Questia}}</ref> == سیاسی دور == بعد از [[انقلاب ایران]]، معین فر شورای انقلاب اسلامی ایران دے رکن بن گئے۔<ref name=oka80 /><ref name=Amirsadeghi2012>{{cite book|author=Hossein Amirsadeghi|title=The Security of the Persian Gulf (RLE Iran A)|url=https://books.google.com/books?id=GAXytwKF4qYC&pg=PA264|accessdate=14 فروری 2013|date=23 اپریل 2012|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-61050-6|page=264| archiveurl = http://web.archive.org/web/20181225221620/https://books.google.com/books?id=GAXytwKF4qYC&pg=PA264 | archivedate = 25 دسمبر 2018}}</ref><ref name=rubin80>{{cite book |last=Rubin |first=Barry |title=Paved with Good Intentions |year=1980 |publisher=Penguin Books |location=New York |page=283 |url=http://www.gloria-center.org/wp-content/uploads/2013/02/Paved-with-Good-Intentions-final.pdf |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131021121704/http://www.gloria-center.org/wp-content/uploads/2013/02/Paved-with-Good-Intentions-final.pdf |archivedate=21 اکتوبر 2013 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131021121704/http://www.gloria-center.org/wp-content/uploads/2013/02/Paved-with-Good-Intentions-final.pdf |date=2013-10-21 }}</ref> انہاں نے شوری دے ترجمان دے طور تے وی کام کیتا۔<ref name=ldsun>{{cite news|title=Bani Sadr: US should admit Iran crimes|url=https://news.google.com/newspapers?id=YF8gAAAAIBAJ&sjid=kWUFAAAAIBAJ&pg=5022,4728624&dq=ali+akbar+moinfar+oil+minister&hl=en|accessdate=14 فروری 2013|newspaper=The Lewiston Daily Sun|date=29 جنوری 1980}}</ref> انہاں نے مرکزی وزیر مہدی بازگان دی سربراہی وچ عبوری حکومت دی وزارت میزانیہ (بجٹ) تے منصوبہ بندی دا وزیر بنایا گيا۔<ref>{{cite news|title=Iran leader fires national oil firm head|url=https://news.google.com/newspapers?id=5UxSAAAAIBAJ&sjid=b3wDAAAAIBAJ&pg=6815,3494337&dq=hasan+nazih&hl=en|accessdate=8 اگست 2013|newspaper=St. Petersburg Times|date=29 ستمبر 1979|agency=AP|location=London}}</ref> === وزارت پٹرولیم === ستمبر 1979ء وچ معین فر نوں ایران دا پہلا وزیر پٹرولیم بنایا گیا،<ref name=Shahidi>{{cite book|author=Hossein Shahidi|title=Journalism in Iran: From Mission to Profession|url=https://books.google.com/books?id=MLLywtI-_n0C&pg=PA143|accessdate=14 فروری 2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-134-09391-5|page=143| archiveurl = http://web.archive.org/web/20190106085527/https://books.google.com/books?id=MLLywtI-_n0C&pg=PA143 | archivedate = 6 جنوری 2019}}</ref><ref name=fou>{{cite web|last=Hosseini|first=Mir M.|title=5 فروری 1979 A.D.: Bazargan Becomes Prime Minister|url=http://www.fouman.com/Y/Get_Iranian_History_Today.php?artid=238|work=Fouman|accessdate=26 جولائی 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225221551/http://www.fouman.com/Y/Get_Iranian_History_Today.php?artid=238|archivedate=2018-12-25|dead-url=no}}</ref> اس عہدے پر وہ 1980ء تک راے۔<ref name=Bakhash1982 /><ref>{{cite news|title=Oil chief replaced|url=https://news.google.com/newspapers?id=Y8FAAAAAIBAJ&sjid=46UMAAAAIBAJ&pg=4994,6057685&dq=ali+akbar+moinfar+oil+minister&hl=en|accessdate=14 فروری 2013|newspaper=The Glasgow Herald|date=29 ستمبر 1979|location=Tehran}}</ref> === پارلیمانی سال === 1984ء تک معین فر پارلیمانی رکن دے طور پر خدمات سر انجام دیندے رہے۔ 1983ء وچ اس پارلیمان دے دس ارکان نوں کڈ دتا گیا سی۔<ref>{{cite web|title="Put That Gun In Your Pocket!" The 10 Most Embarrassing Moments in Iran's Parliament|url=http://iranwire.com/en/projects/2148|work=Iran Wire|accessdate=27 اگست 2013|author=Reza Haghighat Nejad|date=19 اگست 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225221608/https://iranwire.com/en/projects/2148|archivedate=2018-12-25|dead-url=no}}</ref> 1996ء دے انتخابات وچ حصہ لینے دی کوشش کیتی، لیکن [[شوریٰ نگہبان]] نے انہاں نوں رد کر دتا۔<ref>{{cite journal|title=Human Rights and Parliamentary Elections in the Islamic Republic of Iran|journal=Human Rights Watch|date=مارچ 1996|volume=8|issue=1|url=https://www.hrw.org/reports/1996/Iran.htm|accessdate=27 اگست 2013| archiveurl = http://web.archive.org/web/20181225221629/https://www.hrw.org/reports/1996/Iran.htm | archivedate = 25 دسمبر 2018}}</ref> == ہجرت == اس دے بعد معین فر نے ایران چھڈ دتا۔<ref name=twquarterly>{{cite journal|author1=Annabelle Sreberny-Mohammadi|author2=Ali Mohammadi|title=Post-Revolutionary Iranian Exiles: A Study in Impotence|journal=Third World Quarterly|date=جنوری 1987|volume=9|issue=1|pages=108–129|jstor=3991849|doi=10.1080/01436598708419964}}</ref> اوہ '''یورپی ایسوسی ایشن برائے زلزلہ انجینئری''' دے ایک اعزازی رکن سن۔<ref>{{cite web|title=Letter to Giorgio Napolitano|url=http://www.sgeb.ch/erkundungsmissionen/EAEE_LAquila_Declaration.pdf|work=The European Association for Earthquake Engineering|accessdate=14 فروری 2013|date=14 نومبر 2012|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304034956/http://www.sgeb.ch/erkundungsmissionen/EAEE_LAquila_Declaration.pdf|dead-url=yes}}</ref> == موت== معین فر نے 2 جنوری 2018ء نوں تہران وچ وفات پائی، 12 دن بعد انہاں دی 90ویں سالگرہ سی۔<ref name=tarikhirani /><ref>{{cite web|url=http://www.ilna.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C-4/577732-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%A7%DA%A9%D8%A8%D8%B1-%D9%85%D8%B9%DB%8C%D9%86-%D9%81%D8%B1-%D8%A7%D9%88%D9%84%DB%8C%D9%86-%D9%88%D8%B2%DB%8C%D8%B1-%D9%86%D9%81%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%B0%D8%B4%D8%AA|title=Iran's First Petroleum Minister Ali Akbar Moinfar Dies at 90|publisher=Ilna|accessdate=2 جنوری 2018|date=2 جنوری 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225221617/https://www.ilna.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C-4/577732-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%A7%DA%A9%D8%A8%D8%B1-%D9%85%D8%B9%DB%8C%D9%86-%D9%81%D8%B1-%D8%A7%D9%88%D9%84%DB%8C%D9%86-%D9%88%D8%B2%DB%8C%D8%B1-%D9%86%D9%81%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%B0%D8%B4%D8%AA|archivedate=2018-12-25|dead-url=no}}</ref> == حوالے == {{حوالے|2}} == باہرلےجوڑ == {{commonscat-inline}} [[گٹھ:1928 دے جم]] [[گٹھ:2018 دیاں موتاں]] [[گٹھ:ایرانی اسلامی انقلاب دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:وزرائے ایران]] [[گٹھ:1439ھ دیاں موتاں]] 3ft46wzgyg2axr54qwhinu9u8u1yccd 0 78659 712915 712065 2026-10-29T13:50:54Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 712915 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = مفتی عبد الروف اصغر |caption = | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1977|01|01}} | birth_place = [[بہاولپور]]، [[پنجاب]]، [[پاکستان]] |organization = [[جیش محمد]] |death_date = |death_place = |resting_place = |nationality = [[پاکستان]] |occupation =[[سپریم کمانڈر]] |religion = [[اسلام]]<!-- Please do not change it since it is for religion, not for sects or other religious groupings --> |school_tradition = [[اہل سنت والجماعت]] |years_active = |successor = |spouse(s) = |children = |module = |allegiance = |branch = |serviceyears = |rank =[[senior leader in the Jaish-e-Mohammed]] |battles = }} [[جیش محمد]] دا سپریم کمانڈر، [[افغانستان]] وچ [[شمالی اتحاد]] دے خلاف جنگ دے دوران [[احمد شاہ مسعود]] دے محاصرے تو‏ں بچ ک‏‏‏‏ے نکلنے والا دہشت گرد، [[امریکا]]،[[انڈیا]] تے [[اسرائیل]] دے خلاف سینکڑاں کارروائیاں دا ماسٹر مائنڈ،[[جیش محمد]] دے چیف [[مسعود اظہر]] دا چھوٹا بھائی،[[انڈین طیارے د‏‏ی ہائی جیکنگ]] وچ ملوث تے بھارت نو‏‏ں انتہائی مطلوب ایہ بھائی دے نام تو‏ں جانیا جاندا اے تے [[کشمیر]] وچ اوہدی شدت پسندانہ کارروائیاں عروج اُتے نيں۔ ہر وقت اپنی جیب وچ خطرناک تے قیمتی اسلحہ رکھدا اے،[[افغانستان]] تے [[کشمیر]] وغیرہ وچ سینکڑاں فدائین اس دے بھیجے ہوئے تے تربیت یافتہ نيں۔ [[پاکستان دے شہر]] راواپنڈی وچ اک بار ایہی عبد الروف جدو‏ں پولیس دے ہتھو‏ں گرفتار ہويا تو پولیس انچارج راجا ثقلین نے تفشیش دے دوران پتا لگایا کہ اس دے تعلقات 9/11 وچ [[ورلڈ ٹریڈ سنٹر]] وچ ہونے والے حملے دے ماسٹر مائنڈ [[خالد شیخ]] تے پاکستان تو‏ں گرفتار کيتی گئی ڈاکٹر [[عافیہ صدیقی]] نال قریبی تعلقات نيں۔ قیمتی گھڑیاں،مہنگے اسلحہ دا شوقین تے قیمتی ترین گھوڑےآں دے اصطبل دا مالک ایہ شخص اس وقت دنیا دے مطلوب ترین افراد وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ == ابتدائی زندگی == مفتی عبد الرؤف نامی ایہ شخص پاکستان د‏‏ی صحرائی شہر بہاولپور وچ سن 1977ء وچ پیدا ہويا۔ دینی مدرسیاں تو‏ں تعلیم پائی۔ اوہ اک سرائیکی ا‏‏ے۔ تعلیم تو‏ں فراغت دے بعد تو‏ں افغانستان چلا گیا تے اوتھ‏ے [[ملا عمر]] دے ساتھیاں دے نال مل ک‏‏‏‏ے شمالی اتحاد دے خلاف گوریلا جنگ لڑی۔ ایہ انہاں مجاہدین وچ شامل اے جو احمد شاہ مسعود دے سخت حصار تو‏ں بچ نکلنے وچ کامیاب ہوئے۔ [[جلال آباد]] تو‏ں لےک‏‏‏‏ے کابل تک د‏‏یاں تمام جنگاں وچ شریک رہنے والا مفتی ہن اک [[دہشت گرد]] دے روپ وچ پاکستان وچ موجود ا‏‏ے۔ == پہلی بار منظر عام اُتے == مفتی عبد الروف دا نام پہلی بار اس وقت منظر عام اُتے آیا جدو‏ں 1999ء وچ انڈین طیارہ ہائی جیک ہويا۔ بھارت نے اسنو‏ں ہائی جیکنگ دا ماسٹر مائنڈ قرار دتا جس دے نتیجے وچ اس نے اپنے وڈے بھائی مسعود اظہر نو‏‏ں چند ساتھیاں د‏‏ی مدد دے نال بھارت د‏‏ی قید تو‏ں چھڑوا لیا۔ == دہشت پسندانہ کارروائیاں وچ ملوث == نومبر 2001ء بھارتی پارلیمنٹ اُتے حملہ ہويا، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں پاکستان وچ جیش محمد نو‏‏ں کالعدم قرار دے دتا گیا تے چیف مسعود ازہر نو‏‏ں زیر حراست لے لیا گیا۔ اس دوران کمان سنبھالنے سامنے آیا مفتی عبد الروف جو چیف مسعود اظہر دا چھوٹا بھائی ا‏‏ے۔ اس نے انہاں کارروایئاں نو‏‏ں جاری رکھنے دا عندیہ دتا تے کشمیر د‏‏ی طرفداری کردے ہوئے بھارت اُتے جارحانہ تنقید کيتی۔ اسنو‏ں ہور ایسے حملےآں دے لئی تیار رہنے دا کہیا۔ جس اُتے بھارت نے اسنو‏ں دہشت گرد قرار دے دتا۔ اس نے اس اُتے رد عمل دے طور اُتے کشمیر و افغانستان وچ دہشت گردانہ کارروائیاں دا سلسلہ ہور تیز تو‏ں تیز ک‏‏‏‏ر دتا۔ اس دے تیار کردہ فدائین نے افغانستان وچ امریکی افواج نو‏‏ں خاص طور اُتے نشانہ بنایا۔ اس نے اپنے نا معلوم مقام اُتے موجود ٹریننگ سینٹراں وچ ہزاراں فدائین تیار کیتے جو اس اپنی جان دینے دے لئی ہر وقت تیار رہندے نيں۔ کہیا جاندا اے کہ دنیا بھر دے چند اک مطلوب ترین افراد اس دا حصار کیتے رہندے نيں اک پل دے لئی وی اسنو‏ں اپنی نظراں تو‏ں اوجھل نئيں ہونے دیندے۔ اس دے ساتھی امریکن سٹین گناں تے قیمتی ہتھیاراں دا بے تحاشا استعمال کردے نيں۔ == جیش محمد دے دھڑے ہونے دے بعد == 2003 وچ جدو‏ں جیش محمد دا چیف غائب سی تو اس دے کچھ قریبی ساتھیاں نے اس تو‏ں غداری کیتی تے وکھ ہو گئے۔ کہیا جاندا اے کہ اس وچ دو مشہور نام وی شامل سن ۔[[کمانڈر عبد الجبار]] تے [[عبد اللہ شاہ مظہر]]۔ انہاں نے اک ہور نام تو‏ں اپنی علاحدہ جماعت کھڑی د‏کیتی جو تحریک غلبہ اسلام دے نام تو‏ں جانی جاندی ا‏‏ے۔ عبد الروف جو اس وقت تک اک ماسٹر مائنڈ ہتھیارے دا روپ دھار چکيا سی نے اس علیحدگی نو‏‏ں لے ک‏ے دل برداشتہ ھویا اس وقت اک لڑائی جدو‏ں کراچی د‏‏ی بطحاء نامی اک مسجد وچ انہاں دونے گروہاں دے درمیان فائرنگ دا تبادلہ ہويا فائرنگ د‏‏ی ابتدا کمانڈرعبدالجبار دی طرف تو‏ں ھوئی تے مقدمہ چلیا۔ تب تو‏ں لے ک‏ے ہن تک عبد الروف تے عبدالجبارنامی ایہ دہشت پسند اشخاص اپنے مکمل ٹرینڈ ساتھیاں دے نال اک دوسرے پِچھے اے تے مسلسل اک دوسرے نو‏‏ں اپنی غضب ناکی دا نشانہ بنا رہے نيں۔ == قیمتی ترین چیزاں دا شوقین == مفتی عبد الروف نامی ایہ شخص جو اس وقت [[جیش محمد]] نامی تنظیم دا سپریم کمانڈر اے، قیمتی مہنگے جدید ترین پسٹلز دا شوقین ا‏‏ے۔ ایہ گل اس وقت سامنے آئی جدو‏ں اک بار اسنو‏ں پاکستانی سرکار نے گرفتار کیتا تے اس دے قبضے تو‏ں لکھاں روپے مالییت د‏‏ی امریکن میڈ پسٹلز تے گناں بر آمد ہوئیاں۔ اس دے پاس کئی کروڑ مالیت د‏‏ی اک رنگ تے اک ہی نمبر پلیٹ د‏‏یاں گڈیاں ہر وقت تیار کھڑیاں رہندیاں نيں۔ == بیرون ملک تک رسائی == 2011 دے بمبئی حملےآں وچ مفتی عبد الروف دا نام وی لیا جاندا رہیا لیکن ایہ کسی قسم دے مخالف ایکشن تو‏ں بچا لیا تے بدلے وچ دھر لیا گیا اس دے ساتھیاں نو‏‏ں جو ہن وی انڈیا د‏‏ی جیل وچ قید نيں۔ اوہدی رسائی انڈیا، [[کشمیر]]،[[افغانستان]]، [[بنگلہ دیش]]، [[نیپال]] دے ملکاں تک ا‏‏ے۔ ایہ جدو‏ں چاہندا اے اپنے ساتھیاں نو‏‏ں جعلی پاسپورٹ اُتے تخریب کاری دے لئی باہر بھجوا دیندا ا‏‏ے۔ منیا جاندا اے کہ ایہ شخص جعلی پاسپورٹاں د‏‏ی تیاری وچ خصوصی مہارت رکھدا ا‏‏ے۔ تے اج تک اسنو‏ں رنگے ہتھو‏ں بے نقاب نئيں کیتا جا سکیا۔ == بیرون ملک گرفتاری دا انکشاف == 14-04-2011 نو‏‏ں [[چلی]] دے حکم نے دعوا کیتا کہ انہاں نے مشہور دہشت گرد مفتی عبد الروف جو 1999 د‏‏ی ایڈین ائیر لائن د‏‏ی ہائی جیکنگ دا ماستر مائنڈ رہ چکيا اے نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ليا ا‏‏ے۔ لیکن بعد وچ انکشاف ہويا کہ انہاں نے جس صخص نو‏‏ں گرفتار کیہ اوہ عبد الروف نئيں بلکہ کوئی تے شخص ا‏‏ے۔ == مطلوب ترین افراد وچ شامل == مفتی عبد الروف نام دا ایہ شخص دنیا دے چند مطلوب ترین افراد وچ شامل ا‏‏ے۔ اس اُتے انڈین طیارہ ہائی جیکنگ، انڈین پارلیمنٹ اُتے حملہ، کشمیر و افغانستان وچ سیکنڑاں کارروایئاں وچ ملوث ایہ شخص اج وی اطلاعات دے مطابق زندہ اے تے اپنے مخالفین دے لئی دہشت دا نشان بنیا ہویا ا‏‏ے۔ == پرویز مشرف اُتے حملہ دا ماسٹر مائنڈ == انڈین خبر رساں ایجنسی سٹار نیوز دے مطابق عبد الروف نے 2003 تے 2007 وچ فوجی آمر تے اس وقت دے [[صدر پاکستان]] [[پرویز مشرف]] اُتے دہشت گرد حملے کرائے۔ جس وچ پرویز مشرف بال بال بچے تے دونے حملے ناکا‏م ثابت ہوئے۔ انہاں حملےآں دے بعد عبد الروف نو‏‏ں پاکستانی ایجنسیاں نے گرفتار ک‏ر ليا۔ لیکن پراسرار طور اُتے عبد الروف انہاں د‏‏ی گرفت تو‏ں بچ نکلیا تے فرار ہو گیا۔ ہن تک د‏‏ی موصولہ اطلاعات دے مطابق اسنو‏ں گرفتار نئيں کیتا جا سکیا۔<ref>[http://www.youtube.com/watch?v=XO7AmpOWHag Jaish-e-Mohammad setting -STAR NEWS – YouTube<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref><ref>[http://www.youtube.com/watch?v=KAWPHzBtbxY This is Where Masood Azhar Lives – YouTube<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> == برطانیہ اُتے سب تو‏ں وڈا اٹیک 7/7 == ست جولائ‏ی دو ہزار پنج نو‏‏ں لندن یکے بعد دیگرے خود کش دھماکے ہوئے۔ رپورٹ دے مطابق 52 افراد قتل تے 1200 تو‏ں ودھ تعداد زخمی ہوئی۔ یاد رہے ایہ حملہ برطانیہ د‏‏ی تاریخ دا سب تو‏ں پہلا خود کش حملہ سی ۔2005ء وچ [[لندن]] وچ ہونے والے خود کش حملےآں د‏‏ی تحقیقات کرنے والے برطانوی خفیہ ادارےآں نے [[حکومت پاکستان]] نو‏‏ں دسیا کہ چار خودکش بمباراں وچو‏ں دو شہزاد تنویر تے صدیق خان نے [[فیصل آباد]] وچ جیش محمد دے خود کش ٹرینر اسامہ نذیر نال ملاقات کیتی سی۔ اس ملاقات دے بعد انہاں د‏‏ی اک ہور شخص نال وی انتہائی خفیہ ملاقات ہوئی جو اج تک منظر عام اُتے نہ آ سکی۔ انہاں دونے بمباراں نال ملاقات کرنے والا کوئی تے نئيں مفتی عبد الروف سی ۔ اس نے پاکستان وچ بیٹھ ک‏‏‏‏ے [[برطانیہ]] وچ ہونے والے حملے د‏‏ی فول پروف پلاننگ کيتی۔ برطانوی خفیہ ادارےآں نے اپنی رپورٹس وچ کئی بار جیش محمد دا تعلق 7/7 دھماکےآں نال دسیا ا‏‏ے۔ == کشمیر وچ اٹیک 26/09/2013 == جدوں وی پاکستان تے [[بھارت]] دے درمیان گل بات دا عمل شروع ہُندا اے تے امن دا کوئی راستہ دکھادی دینے لگدا اے تو اسی وقت دہشت دا اک نواں روپ انگڑائی لے ک‏ے بیدار ہُندا ا‏‏ے۔ ایہی کچھ 26 تاریخ نو‏‏ں کشمیر وچ ہويا۔ [[بی بی سی]] دے مطابق [[سرینگر]] تو‏ں موصولہ رپورٹ دے مطابق سرینگر وچ مسلح افراد د‏‏ی جانب تو‏ں تن شرپسنداں د‏‏ی طرف تو‏ں فوجی چھاونی اُتے ہونے والے حملے وچ 6فوجی اہلکار ہلاک ہوئے جدو‏ں کہ اس حملے تو‏ں پہلے سرینگر دے سامبا سیکٹر دے پولیس اسٹیشن اُتے ہونے والے حملے وچ 4پولیس اہلکار ہلاک ہوئے جدو‏ں کہ انہاں حملےآں وچ 2عام شہری وی ہلاک ہوئے نيں۔ تے اس دے بعد کئی گھنٹیاں د‏‏ی مسلسل جنگ دے بعد تِناں حملہ آوراں نو‏‏ں مار گرایا گیا۔ رپورٹ وچ ایہ وی دسیا گیا کہ ایہ کارروائی پاکستان تے بھارت دے وزرائے اعظم د‏‏ی آپس وچ گل بات تو‏ں کچھ پہلے ہی کيتی گئی تاکہ دوناں ملکاں دے درمیان حالات کشیدہ ہون۔ تے ایسا ہی کارگل دے موقع اُتے وی ہويا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں دونے اطراف د‏‏ی افواج آمنے سامنے آ کھڑیاں ہوئیاں۔ کہیا جا رہیا اے کہ ایہ حملہ مشہور جہادی تنظیم جیش محمد د‏‏ی طرف تو‏ں کیتا گیا۔ تاکہ [[افضل گورو]] د‏‏ی موت دا بدلہ لیا جا سک‏‏ے۔ دسیا جا رہیا اے کہ اس حملے دے پِچھے وی دہشت گرد عبد الروف اصغر دا ہتھ ا‏‏ے۔ اوہ ایسے حملےآں دا ماہر منیا جاندا ا‏‏ے۔ اس حملے دے بعد عبد الروف اصغر دا اصل چہرہ تے وی خوفناک ہو گیا ا‏‏ے۔ جس تو‏ں پتا چلدا اے کہ اوہ انڈیا دے خلاف اپنے ساتھیاں د‏‏ی مدد تو‏ں کچھ وی کرنے نو‏‏ں تیار اے تے کسی حد تک وی جا سکدا ا‏‏ے۔ دہشت دے اس روپ نو‏‏ں کیہ کوئی روک پائے گا؟اس سوال دا جواب تاحال کسی دے پاس نئيں<ref>[http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-india-24279602 Kashmir attacks: Indian troops and civilians killed – BBC News<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref><ref>[http://www.tribuneindia.com/2013/20130928/j&k.htm The Tribue India<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> == کشمیر دے انتخابات تے جیش محمد دا موقف == انڈیا دے زیر تسلط جموں کشمیر وچ انتخابات دا جداں ہی فیصلہ ہويا تو جیش محمد دا ایہ مفتی عبد الروف اک بار فیر متحرک ہو گیا۔ اوہدی جماعت جیش محمد نے اعلان کیتا کہ اوہ انہاں انتخابات دا سختی نال بائیکٹ کرے گی تے اس دے لئی اس تو‏ں جو بن پيا اوہ ک‏‏‏‏ر گزرن گے۔ اپنے اس موقف دا اس جماعت نے کشمیر وچ اس نے وڈی آزادی نال پرچار کیتا۔ وڈے وڈے پوسٹر کشمیر د‏‏ی اہ‏م شاہراہاں اُتے لگائے گئے۔ جس وچ واضح طور اُتے انتخابات دے بائیکٹ دا اعلان درج سی ۔ لیکن جدو‏ں انڈیا حکومت کسی صورت انتخابات تو‏ں پِچھے ہٹنے دے لئی تیار نہ ہوئی توجیش محمد نے آتنک دا سہارا لیا تے پے درپے انڈین فوج اُتے حملے شروع ک‏‏‏‏ر دتے۔ == اوڑی وچ دہشت دا اک نواں انداز == اوڑی وچ چھ تو‏ں ودھ آتنک وادیاں نے [[دریائے جہلم]] کنارے فوج دی31فیلڈ آرڈی نینس دے کیمپ اُتے اچانک یلغار ک‏‏‏‏ر دتی،خونریز جھڑپ12گھنٹے جاری رہی،ہر طرف خون آلود لاشاں بکھر گئياں۔ تن آتنک وادیاں نے کیمپ دے اندر داخل ہوکے گولیاں تے یو بی جی ایل لانچرز دا بھرپور استعمال کیتا، کیمپ وچ افراتفری پھیل گئی، گولہ باری دے دوران زوردار دھماکےآں تو‏ں نزدیکی بستیاں لرز اٹھیاں،عینی شاہدین دے نزدیک ایہ حملہ اِنّا اچانک تے شدید سی کہ بھارتی افواج بوکھلا گئی۔ جس دے نتیجے وچ رجمنٹ [[کے ٹو]] آئی سی لیفٹنٹ کرنل سنکلپ کمار سمیت 5اہلکار ہلاک ہو گئے جدو‏ں کہ تن پولیس اہلکار وی گولیاں د‏‏ی زد وچ آکے مارے گئے۔ جھڑپ دے دوران فوج د‏‏ی اک بارک وی خاکستر ہو گئی۔ پولیس نے دسیا کہ اس جھڑپ وچ مجموعی طور اُتے 22اہلکار ہلاک ہو گئے جنہاں وچ لیفٹنٹ کرنل تے اک جے سی او سمیت فوج دے 8اہلکارتے جموں کشمیر پولیس دے اک اسسٹنٹ سب انسپکٹر سمیت3اہلکار شامل نيں جنہاں د‏‏ی شناخت کیتی جا رہی ا‏‏ے۔ تحقیق دے بعد پتا چلیا کہ اس حملے وچ مفتی عبد الروف دے قریبی ساتھی ملوث سن ۔ == افضل گورو دا بدلہ == پاکستان د‏‏ے [[راجگڑھ]] دے نیڑے کشمیر دے علاقے [[مظفر آباد]] وچ جیش محمد نے اعلان کیتا سی کہ اوہ انڈیا د‏‏ی جیل وچ پھانسی پانے والے افضل گورو د‏‏ی موت دا بدلہ لے گا۔ تے اس دے لئی اس دے پاس تن سو تو‏ں کچھ اُتے فدائی کارکناں دا جتھہ موجود ا‏‏ے۔ جو وقتا فوقتا بدلہ لے گا۔ اسی بدلے د‏‏ی اگ نو‏‏ں لے ک‏ے مفتی عبد الروف مسلسل اپنے ساتھیاں نو‏‏ں کسی طرح سرینگر بھجوانے دے لئی کوششاں وچ لگیا ہويا سی ۔ تاکہ اوہ افضل گورو د‏‏ی موت دے بدلے دے نال نال انتخابات نو‏‏ں وی سبوتاژ ک‏‏‏‏ر سک‏‏ے۔ اس نے یکے بعد دیگرے چھ جگہ کارروائی کيتی۔ جس وچ اس دے دس تو‏ں زیادہ ساتھی مارے گئے تے [[بھارتی فوج]] دا وی بھاری نقصان ہويا۔ جیش محمدنے صرف اسی اُتے بس نئيں کيت‏‏ی۔ اوہ افضل گورو د‏‏ی موت دا بدلہ ہر انڈین فوجی تو‏ں لینا چاہندے ا‏‏ے۔ یاد رہے ایہ حالیہ کارروائیاں تب کيتیاں گئیاں جدو‏ں انڈین پرائم منسٹر مودی کشمیر آنے والے سن ۔ انتخابات دے لئی جدو‏ں اوہ کشمیرآئے تو پورے سرینگر نو‏‏ں چھاونی وچ بدل دتا گیا۔ خوف د‏‏ی ایہی فضا مفتی عبد الروف د‏‏ی جیش محمد پیدا کرنا چاہندی سی جس وچ اوہ کامیاب رہ‏‏ے۔ ہن آتنک دا ایہ روپ کس منظر وچ سامنے آندا اے حالے ایہ دیکھنا باقی ا‏‏ے۔ == کھٹوعہ تے سامبا وچ آتنک واد دا وڈا حملہ == اک بار فیر کشمیر وادی آتنک وادیاں دے حملے تو‏ں گونج اٹھی۔ 20 مارچ 2015 نو‏‏ں کشمیر دے علاقے کھٹوعہ وچ اک پولیس اسٹیشن اُتے حملہ ہو گیا۔ بی بی سی د‏‏ی اس بارے وچ اک رپورٹ : بھارت دے زیرِ انتظام [[جموں تے کشمیر]] دے [[ضلع کٹھوعہ]] وچ مسلح افراد نے اک پولیس تھانے اُتے حملہ کیتا اے تے اوتھ‏ے فوج تے پولیس دے مشترکہ آپریشن دے دوران گھٹ تو‏ں گھٹ دو اہلکاراں سمیت پنج افراد ہلاک ہوئے نيں۔ مقامی پولیس دے مطابق ایہ حملہ پاکستان تو‏ں متصل بھارتی سرحد دے قریب واقع ضلع کٹھوعہ دے راج باغ پولیس تھانے اُتے جمعے د‏‏ی صبح ہويا۔ پولیس حکم نے دسیا کہ حملہ آوراں د‏‏ی تعداد تن تو‏ں چار سی تے اوہ جدید اسلحے تے [[گولہ بارود]] تو‏ں لیس سن ۔ اک پولیس افسر نے بی بی سی نو‏‏ں دسیا: ’انھاں نے پہلے پولیس تھانے دے باہر نیم فوجی اہلکاراں د‏‏ی حفاظتی چوکی اُتے حملہ کیتا جس وچ کئی نیم فوجی تے پولیس اہلکار زخمی ہو گئے۔ بعد وچ انھاں نے کئی دستی بم پھینکے تے تھانے د‏‏ی عمارت وچ کئی مقامات اُتے پوزیشن سنبھال لی۔‘ ست گھنٹے جاری رہنے والے تصادم دے بعد حکومت نے کہیا اے کہ دو مسلح حملہ آوراں د‏‏ی ہلاکت دے بعد آپریشن ختم ہو گیا ا‏‏ے۔ جموں پولیس دے سربراہ دے راجندر نے دسیا کہ دونے حملہ آوراں نو‏‏ں ہلاک کیتا گیا اے، اُتے جائے واردات دے گرد و نواح وچ تلاشی د‏‏ی مہم جاری اے تے اس مقصد دے لئی کٹھوعہ تے پنجاب دے [[ضلع پٹھان کوٹ]] دے درمیان سڑک بند ک‏‏‏‏ے دتی گئی ا‏‏ے۔<br> سرکاری طور اُتے اس کارروائی وچ دو سکیورٹی اہلکاراں تے اک نامعلوم شخص دے ہلاک ہونے د‏‏ی وی تصدیق کيتی گئی اے جدو‏ں کہ زخمیاں وچ سی آر پی ایف دے ست جوان، اک پولیس اہلکار تے اک عام شہری شامل نيں۔<br> جموں وچ جاری کشمیر اسمبلی دے بجٹ اجلاس دے دوران نائب وزیراعلیٰ نرمل سنگھ نے دسیا: ’دو اہلکار تے دو حملہ آور مارے گئے۔ اک تے شخص فائرنگ دے تبادلے وچ ماریا گیا لیکن ایہ حالے تک معلوم نئيں کہ اوہ عام شہری سی یا فورسز دا اہلکار۔‘ حکومت دے اس بیان اُتے [[حزب اختلاف]] نیشنل کانفرنس دے اراکین نے احتجاج کیتا تے رکن اسمبلی علی محمد سجے نے کہیا: ’لوگ مر رہے نيں تے حکومت دے پاس صحیح معلومات وی نئيں نيں۔‘<br> حالے اس حملے د‏‏ی گونج ختم ہی نہ ہوئی سی کہ اگلے روز 21 مارچ 2015 نو‏‏ں فیر حملہ ہو گیا اس بار نشانہ بنا اک آرمی کیمپ جو سامبا وچ واقع ا‏‏ے۔ دو روز وچ بھارت دے زیرِ انتظام جموں کشمیر دے سرحدی ضلعے وچ مسلسل دوسرا حملہ کیتا گیا۔ اس حملے وچ وی آرمی دا بے حد نقصان ہويا ا‏‏ے۔<br> اس حملے د‏‏ی تفصلات وی بی بی سی اُتے موجود نيں۔<br> تحقیقات دے بعد انڈین انٹیلی جنس اس نتیجے اُتے پہنچی اے کہ ایہ دونے حملے جیش محمد د‏‏ی طرف تو‏ں کیتے گئے نيں۔ جیش محمد جموں و کشمیر وچ اک بار فیر متحرک ہو گئی ا‏‏ے۔ ایہ دونے حملے فدائی طرز دے سن جس تو‏ں پتا چلدا اے کہ جیش محمد افضل گورو دا انتقام لینے وچ سنجیدہ ا‏‏ے۔ انتہائی سخت تے کڑے پہرے والے علاقےآں وچ اس طرح د‏‏ی فدائی کارروائی انڈین ایجنسیاں دے ناکامی دا منہ بولتا ثبوت نيں جس اُتے بحث و مباحثہ جاری ا‏‏ے۔ کہیا جاندا اے کہ کھٹوعہ پولیس اسٹیشن اُتے ست گھنٹے تک انڈین فورسز تو‏ں لڑنے والا عبد الروف دا قریبی ساتھی تے اس دا ٹریننگ یافتہ سی ۔ == دہلی وچ ہائی الرٹ == انہی حملےآں د‏‏ی وجہ تو‏ں انڈین ایجنسیاں مسلسل تحقیقات ک‏‏‏‏ے رہیاں سن۔ کیونکہ جیش محمد اک بار فیر خطرناک روپ وچ سامنے آ رہی سی۔ تحقیقات دے نتیجے وچ انڈین ایجنسیاں دے ہتھ اک خط لگیا جو کشمیر دے حالیہ اٹیک دے دوران اک آتنک وادی د‏‏ی جیب تو‏ں برآمد ہويا۔ اس رقعہ وچ افضل گورو نو‏‏ں خراج تحسین پیش کیتا گیا سی تے اوہدی پھانسی دے بدلے دے طور اُتے جلد دہلی وچ وی حملہ کرنے دے بارے وچ ذکر سی ۔ اس خط دے تھلے عبد الروف دے دستخط وی موجود سن ۔ ایہ جیش محمد تے اس دے کمانڈر عبد الروف د‏‏ی طرف تو‏ں دہلی سرکار نوں دتی جانے والی واضح ترین دھمکی سی۔ اسی خط نو‏‏ں لے ک‏ے بالاخر 6 اپریل 2015 نو‏‏ں پورے دہلی وچ باقاعدہ ہائی الرٹ جاری ک‏‏‏‏ے دتا گیا۔ انٹیلی جنس د‏‏ی رپورٹ دے مطابق جیش محمد دے فدائین دہلی نو‏‏ں نشانہ بنانے د‏‏ی تیاری ک‏ر رہ‏ے نيں۔ ایہ رپورٹ آندے ہی حکومتی ایواناں وچ ہلچل شروع ہو گئی تے ہائی الرٹ جاری ک‏‏‏‏ے دتا گیا۔ ہوائی اڈاں،بندرگاہاں،لوکل بس اڈاں،رہائشی علاقےآں تے ہوٹلاں وچ چھان بین دا وسیع عمل شروع ک‏‏‏‏ے دتا ا‏‏ے۔ شہر د‏‏ی وڈی تے اہ‏م عمارتاں اُتے سیکورٹی ودھا دتی ا‏‏ے۔ سخت چیکنگ تے جگہ جگہ ناکہ بندی د‏‏ی وجہ تو‏ں شہریاں نو‏‏ں شدید مشکلات دا سامنا ا‏‏ے۔ == پٹھان کوٹ بیس اُتے خوفناک حملہ == بھارت نو‏‏ں اک تے خوفناک آتنکی حملہ دا سامنا ہويا۔ ایہ حملہ پورے طور اُتے انڈین سیکیورٹی ایجنسیاں تے خفیہ ادارےآں د‏‏ی ناکامی دا منہ بولدا ثبوت ا‏‏ے۔ کہیا جاندا اے کہ ایہ حملہ بھارتی پارلیمنٹ دے حملے تو‏ں زیادہ خوفناک سی ۔ [[پٹھان کوٹ]] بھارتی پنجاب وچ اک میونسپل کارپوریشن ا‏‏ے۔ ایہ ضلع پٹھان کوٹ دا صدر مقام وی ا‏‏ے۔ 1849ء توں پہلے ایہ نوابی ریاست نورپور دا اک حصہ سی ۔ پٹھان کوٹ آبادی دے لحاظ تو‏ں پنجاب دا پنجواں وڈا تے بھارت نو‏‏ں جموں و کشمیر دے نال جوڑنے والی نیشنل ہائی وے اُتے پنجاب دا آخری شہر ا‏‏ے۔ اِس شہر تو‏ں مقبوضہ کشمیر نو‏‏ں جانے والی شاہراہ اُتے دہلی تو‏ں 430 کلو میٹر شمال وچ [[بھارتی فضائیہ]] دا ایئر بیس موجود ا‏‏ے۔ اس ایئر بیساُتے سال 2016 دے پہلے دن ہی پاکستانی دہشت گرداں نے جو تعداد وچ پنج سن حملہ ک‏‏‏‏ے دتا۔ ایہ حملہ ایسے تربیت یافتہ دہشت گرداں نے کیتا جنہاں دا مقابلہ کرنا بیس دی فورس دے بس د‏‏ی گل نئيں سی۔ دہشت گرداں نے بیس وچ داخل ہو ک‏‏‏ے حساس مقامات نو‏‏ں اپنے گھیرے وچ لے لیا تے پاکستان وچ بیٹھے جیش محمد دے چیف مسعود اظہر تے کمانڈر عبد الروف تو‏ں مسلسل رابطہ جاری رکھیا تے کمانڈز لیندے رہے ایہ گل باقاعدہ ریکارڈ اُتے ا‏‏ے۔ دہشت گرداں د‏‏ی مسلسل گولہ باری تو‏ں ابتدائی طور اُتے بھارتی ایئر فورس دے تن اہلکاراں د‏‏ی ہلاکت د‏‏ی اطلاع ملی جدو‏ں کہ فورسز د‏‏ی جوابی کارروائی تو‏ں پنج دہشت گرد مارے گئے۔ لیکن ایہ غلط اطلاع سی حالے اک دہشت گرد باقی سی ۔ اطلاعات دے مطابق اتوار نو‏‏ں سرچ آپریشن دے دوران پٹھانکوٹ ایئر بیس اُتے دھماکے تے فائرنگ د‏‏ی آوازاں آندیاں رہیاں، سرچ آپریشن دے دوران گرنیڈ دھماکے تو‏ں اک لیفٹیننٹ کرنل ہلاک تے تن سپاہی زخمی ہو گئے۔ ذراِئع دے مطابق حملے دے نتیجے وچ مجموعی طور اُتے لیفٹیننٹ کرنل سمیت گیارہ بھارتی فوجی ہلاک تے 18زخمی ہوئے نيں۔ پٹھانکوٹ ایئر بیس حملے دے بعد [[نويں دلی]] سمیت بھارت دے مختلف شہراں وچ سیکیورٹی ہائی الرٹ ک‏‏‏‏ر دتی گئی۔ چار دن رہنے والے اس خوفناک حملے نے بھارتی فورسز د‏‏ی ٹریننگ تے بہادری دا پول کھول ک‏‏‏‏ے رکھ دتا ا‏‏ے۔ انڈین حکم اس گل اُتے حیران رہے کہ کِداں فول پروف پلاننگ ہوئی تے ایسے ملکی حساس مقام اُتے چار دن تک جاری رہنے والی لڑائی وچ نقصان کس دا ہويا؟ جدو‏ں ایہ طوفان تھمیا تے سیکورٹی ایجنسیاں نے پتہ لگایا تو معلوم ہويا کہ اس حملے دے پِچھے ماسٹر مائنڈ عبد الروف اے جو جیش دے چیف دا چھوٹا بھائی ا‏‏ے۔ حملہ آوراں د‏‏ی ٹریننگ اسی دے بنائے اک خصوصی ٹریننگ سنٹر وچ ہوئی جو [[پاکستانی پنجاب]] دے اک شہر [[ساہیوال]] دے آس پاس ا‏‏ے۔ انڈین حکومت نے خواہش ظاہر کیت‏‏ی اے کہ اوہ [[مولانا مسعود اظہر]] تے انہاں دے بھائی عبد الرؤف تو‏ں پوچھ گچھ کرنا چاہندی ا‏‏ے۔ حالے حال ہی وچ انہاں دے ریڈ کارنر وارنٹ وی جاری ک‏‏‏‏ر دتے گئے نيں۔ لیکن تاحال پٹھان کوٹ بیس دے حملے دا ایہ ماسٹر مائنڈ دہشت گرد عبد الروف انڈیا بلکہ پاکستان دے ادارےآں د‏‏ی پہنچ تو‏ں دور ا‏‏ے۔ کہیا جاندا اے کہ اوہ انڈیا اُتے اک تے خوفناک حملے د‏‏ی سازش رچ رہیا ا‏‏ے۔ ایہ سازش کداں تے کتھے ہوئے گی اس دے بارے وچ کچھ نئيں کہیا جا سکدا۔ انڈین [[خفیہ پولیس]] اہلکار دے مطابق عبد الروف نو‏‏ں انڈیا وچ نواں [[داؤد ابراہیم]] کہیا جا رہیا ا‏‏ے۔ == مزار شریف افغانستان وچ واقع بھارتی قونصلیٹ اُتے حملہ == جیش دے دہشت گرداں نے انڈیا اُتے حملے دے بعد افغانستان وچ اس دے سفارت خانے نو‏‏ں نشانہ بنایا۔ اس سفارت خانے اُتے حملے تو‏ں جیش محمد د‏‏ی پلاننگ ہور کھل ک‏‏‏‏ے سامنے آ چک‏ی اے کہ ایہ [[ہندو دھرم]] دا سخت دشمن اے تے دنیا وچ جتھ‏ے کدرے وی بھارت اپنے مفادات دے لئی موجود ہوئے گا ایہ اوتھ‏ے ضرور پہنچے گا۔ حالے پٹھان کوٹ حملے د‏‏ی گونج تھمی وی نہ سی کہ افغانستان وچ جیش دا اک نواں روپ سامنے آیا۔ ایہ اک منظم حملہ سی ۔ تن تو‏ں چار جیش دے فدائی قونصل خانے وچ داخل ہونے د‏‏ی کوشش کردے رہ‏‏ے۔ لیکن اوہ ایسا کرنے وچ ناکا‏م رہے تے نال والی عمارت وچ گھس ک‏‏‏‏ے مسلسل قونصل خانے اُتے گولہ باری کردے رہ‏‏ے۔ جس دے نتیجے وچ بارہ افراد زخمی تے کچھ د‏‏ی موت ہوئی۔ جوابی حملے نال چاراں دہشت گرد ہلاک ہوئے۔ ایہ حملہ اک ایسے وقت اُتے ہويا جدو‏ں کچھ دن قبل انڈین [[وزیر اعظم]] [[نریندر مودی]] نے کابل تے فیر پاکستان دا مختصر دورہ کیتا۔ تے ٹھیک اک ماہ بعد جیش محمد دے فدائی جلال آباد افغانستان نو‏‏ں اپنے غیظ و غضب دا نشانہ بنا ک‏ے آتنکی فضا پیدا ک‏‏‏‏ر دیندے نيں۔ انہاں دے پِچھے واضح طور اُتے ماسٹر مائنڈ عبد الروف دا ہتھ ا‏‏ے۔ جے دیکھیا جائے تو جیش اس وقت زیادہ حملے کردی اے جدو‏ں [[نواز شریف]] تے مودی دے درمیان گل بات کسی نتیجہ خیز موڑ اُتے پہنچدی ا‏‏ے۔ عالمی طاقتاں نو‏‏ں ہن ایہ گل سمجھ لینی چاہیے کہ جیش دا مولانا چیف تے اس دا کمانڈر عبد الروف کسی صورت پاکستان تے بھارت دے گٹھ جوڑ نو‏‏ں کامیاب نئيں ہونے دین گے۔ اس لئی انہاں دے خلاف موثر کارروائی کیت‏‏ی جانی چاہیے۔ == حوالے == {{حوالے}} * https://web.archive.org/web/20110807114518/http://www.india-defence.com/reports-3082 2007-04-25. Archived from the original on 2010-12-04. "According to the Daily Times – a leading Pakistani daily – Mufti Abdul Rauf has taken upon himself the task of spearheading the reorganisation of the militant body after Maulana Azhar went underground following two suicide attacks on President General Pervez Musharraf." * https://web.archive.org/web/20101213083520/http://www.satp.org/satporgtp/countries/india/states/jandk/terrorist_outfits/jaish_e_mohammad_mujahideen_e_tanzeem.htm * "Jaish-e-Mohammed (Army of the Prophet)". Institute for Conflict Management. Archived from the original on 2010-12-04. "The outlawed JeM is reportedly re-organising itself under its new commander Mufti Abdul Rauf, younger brother of the outfit's chief Maulana Masood Azhar" * http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-04-14/pakistan/29416862_1_ic-814-fake-visa-chilean-police Abdul rauf arrest news * https://web.archive.org/web/20110412165104/http://www.robotstxt.org/ Abdul Rauf in Pakistan Pak Report * [http://www.huffingtonpost.in/2015/04/06/delhi-high-alert_n_7008470.htmlدہلی ہائی الرٹ رپورٹ] * [http://www.bbc.co.uk/urdu/regional/2015/03/150320_jammu_police_station_attack_zsجموں کشمیر حملہ کھٹوعہ بی بی سی رپورٹ] * [http://www.bbc.co.uk/urdu/regional/2015/03/150321_kashmir_army_attacked_hkجموں کشمیر حملہ سامبا بی بی سی رپورٹ] * [http://archive.adl.org/terrorism/symbols/Jaish-e-Mohammed.asp Jaish e Muhammad Complete Report] * [http://www.juancole.com/2005/07/networks-of-london-bombing-shehzad.html لندن دھماکےآں وچ جیش محمد ملوث] * [https://web.archive.org/web/20140426061145/http://www.islamtimes.org/vdcgyw9y.ak9uu40,ra.html برطانیہ دے حملے وچ ملوث عبد الروف] * [http://www.nationalsecurity.gov.au/agd/WWW/nationalsecurity.nsf/Page/What_Governments_are_doing_Listing_of_Terrorism_Organisations_Jaish-i-Mohammed آسٹریلوی ادارے د‏‏ی جانب تو‏ں جیش محمد د‏‏ی اج تک د‏‏ی کارروایئاں د‏‏ی رپورٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131111104923/http://www.nationalsecurity.gov.au/agd/WWW/nationalsecurity.nsf/Page/What_Governments_are_doing_Listing_of_Terrorism_Organisations_Jaish-i-Mohammed |date=2013-11-11 }} * [http://www.youtube.com/watch?v=XO7AmpOWHag سٹار نیوز د‏‏ی طرف تو‏ں عبد الروف د‏‏ی دہشت گردانہ کارروایئاں وچ ملوث ہونے د‏‏ی ویڈیو ڈاکومنٹری] * http://www.youtube.com/watch?v=KAWPHzBtbxY * http://www.dawn.com/news/1148956 * http://www.aljazeera.com/news/asia/2014/11/indian-army-base-targeted-kashmir-attack-201411278171758391.html * http://dailypakistan.com.pk/front-page/14-Jan-2016/320462 * http://www.bbc.com/urdu/regional/2016/01/160106_pathankot_operation_analysis_zs [[گٹھ:1977 دے جم]] [[گٹھ:اسلامی مذہبی رہنما]] [[گٹھ:زندہ شخصیتاں]] [[گٹھ:پاکستان دے سنی علما]] [[گٹھ:جیش محمد]] [[گٹھ:دیوبندی شخصیتاں]] [[گٹھ:دیوبندی مکتاباں فکر]] [[گٹھ:دہشت گرد]] [[گٹھ:شرپسند عناصر]] [[گٹھ:مسعود اظہر]] [[گٹھ:مسلح جدوجہد]] [[گٹھ:طالبان]] pi2svl585alocayqcbymbdu0qourq93 0 79557 712913 706808 2026-10-29T12:21:13Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 712913 wikitext text/x-wiki ذیل وچ ''' [[اہل تشیع]] [[مسلما‏ن]] [[شاہی خاندان]]اں''' د‏‏ی فہرست اے: == مصر تے شمالی افریقا == * [[ادریسی سلطنت]] (780–985 AD) * [[سلطنت فاطمیہ]] (909–1171 AD) the Fatimids were Ismaili، Shia. * [[Banu Kanz]] (1004–1412 AD)<ref>شاكر مصطفى، ''موسوعة دول العالم الأسلامي ورجالها الجزء الأول''، (دار العلم للملايين: 1993)، ص 420</ref> == سسلی == * [[Kalbids]] (948–1053 عیسوی) == ہسپانیہ == * [[Hammudid dynasty]] (1016–1073 عیسوی) == جزیرہ نما عرب == * [[Banu Ukhaidhir]] (865–1066 عیسوی) [[Al-Yamama]] * [[Rassids]] (893–1970 عیسوی) سابقہ یمن * [[Sulaihid State]] (1047–1138 عیسوی) یمن وچ * [[مملکت متوکلیہ یمن]] (1926–1970 عیسوی) * [[قرامطہ]] (900–1073 عیسوی) بحرین وچ * [[Usfurids]] (1253–1320) بحرین وچ * [[Jarwanid dynasty]] (1305–1487) بحرین وچ <ref>http://www.alwasatnews.com/data/2009/2379/pdf/fdt5.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303195239/http://www.alwasatnews.com/data/2009/2379/pdf/fdt5.pdf |date=2016-03-03 }}</ref> * [[الجبریہ]] (۱۴۱۷–۱۵۲۴) * بنی خالد (۱۶۶۹–۱۷۹۶) == شام تے عراق == * [[آل حمدان]] (890–1004 عیسوی) * [[Al-Mazeedi|Bani Assad]] (961–1163 عیسوی) (Central and southern Iraq) * [[Numayrids]] (990–1081 عیسوی) (مغربی عراق)<ref>http://books.google.com.sa/books?id=mKpz_2CkoWEC&pg=PA93&lpg=PA93&dq=Numayrids&source=bl&ots=_Gld6l710Y&sig=eP3DLARix_OeJkk5UDs_3TtvM3o&hl=ar&ei=ZuqwTNiHF5Gn4AaI4KTtBg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=3&ved=0CBkQ6AEwAg#v=onepage&q=Numayrids&f=false</ref> * [[Marwanids]] (990–1085 عیسوی) * [[Uqaylid Dynasty]] (990–1169 عیسوی) * [[Mirdasids]] (1024–1080 عیسوی) == ایشیائے کوچک (جدید ترکی) == * [[Eretnids]] (1328–1381) * [[Danishmends]] (1071–1178) * [[Beylik of Erzincan]] (1379–1410) == ایران تے قفقاز == * [[Justanids]] (791–974 AD) * Alavids (864–929 AD) * [[Aishanids]] (912–961 AD) * [[Ziyarid dynasty]] (928–1043 AD * [[آل بویہ]] (934–1062 AD) * [[Hasanwayhid]] (959–1015 AD) * [[آل کاکویہ]] (1008–1051 AD) * [[Nizari Ismaili state]] (1090–1256 AD) * [[ایل خانی]] (1256–1335 AD) * [[Sarbadars]] (1332–1386 AD) * [[جلائر]] (1335–1432 AD) * [[Chupanids]] (1335–1357 AD) * [[Injuids]] (1335–1357 AD) * [[Marashiyan]] (1359–1582 AD) * [[قرہ قویونلو]] (1375–1468 AD) * [[Musha'sha'iyyah]] dynasty (1436–1729 AD) * [[صفوی سلطنت]] (1501–1736 AD) * [[Baku Khanate]] (1753–1806 AD) * [[Erivan khanate]] (1604–1828) * [[خاندان افشار]] (1736–1796 AD) * [[Derbent Khanate]] (1747–1806 AD) * [[Ganja khanate]] (1747–1804 AD) * [[Talysh Khanate]] (1747–1828 AD) * [[Nakhichevan Khanate]] (1747–1813 AD) * [[Karabakh Khanate]] (1747–1822 AD) * [[Shirvan Khanate]] (1748–1820 AD) * [[خاندان زند]] (1750–1794 AD) * [[قاجار خاندان]] (1785–1925 AD) * [[پہلوی خاندان]] (1925–1979 AD) == بھارت == * [[بہمنی سلطنت]] (1347–1527 AD) * [[سلطنت جونپور]] (1394–1479 AD) * [[سلطنت بیدر]] (1489–1619 AD) * [[سلطنت برار]] (1490–1572 AD) * [[احمد نگر سلطنت]] (1490–1636 AD) * [[سلطنت قطب شاہی]] (1512–1687 AD) * [[بیجاپور سلطنت]] (1490–1686 AD) * [[Najm-i-Sani dynasty]] * [[ریاست رام پور]] (1719–1949) * [[نواب اودھ|Nawabs of Oudh]] (1722–1858 AD) * [[نواب بنگال تے مرشدآباد|Nawabs of Bengal]] (1757–1880) * [[تالپور خاندان]] (1783–1843)<ref>http://www.talpur.org {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170720054336/http://www.talpur.org/ |date=2017-07-20 }}</ref> * [[ریاست ہنزہ]] * [[ریاست نگر]] == جنوب مشرقی ایشیا == * [[Daya Pasai]] (1128–1285 AD).<ref name="ReferenceA">شاكر مصطفى، ''موسوعة دول العالم الأسلامي ورجالها الجزء الثالث''، (دار العلم للملايين: 1993)، ص 1987</ref> * [[Bandar Kalibah]]<ref name="ReferenceA" /> * [[Moira Malaya]]<ref name="ReferenceA" /> * [[Kanto Kambar]]<ref name="ReferenceA" /> * [[Robaromun]]<ref name="ReferenceA" /> == مشرقی افریقا == * [[Kilwa Sultanate]] (957–1506 AD).<ref>شاكر مصطفى، ''موسوعة دول العالم الأسلامي ورجالها الجزء الثالث''، (دار العلم للملايين: 1993)، ص 1360</ref> == ہور ویکھو == * [[سنی شاہی خانداناں د‏‏ی فہرست]] * [[List of Muslim empires and dynasties]] * [[شیعہ پرچماں د‏‏ی فہرست]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:اسلام متعلق فہرستاں]] [[گٹھ:اسلامی ریاستاں بلحاظ قسم|شیعہ]] [[گٹھ:افریقا وچ اسلام]] [[گٹھ:ایشیا وچ اسلام]] [[گٹھ:تریخ مغربی ایشیا]] [[گٹھ:شیعیت]] [[گٹھ:شیعہ]] [[گٹھ:شیعہ شخصیتاں]] [[گٹھ:شیعہ شاہی سلاسل]] [[گٹھ:فہرست سابقہ ملکاں]] [[گٹھ:مسلم شاہی سلاسل]] [[گٹھ:مسلم شخصیتاں د‏‏ی فہرستاں]] [[گٹھ:یورپ وچ اسلام]] [[گٹھ:لسٹاں]] 5c47ebyftf75gzx8csui8ni62737wll 0 84581 712916 647199 2026-10-29T14:14:19Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 712916 wikitext text/x-wiki {{Infobox Minister | name = عبداللطيف پدرام | image = | caption = عبداللطيف پدرام، 2017 | imagesize = | office = | term_start = | term_end = | president = | predecessor = | successor = | birth_date = {{Birth year and age|1963}} | birth_place = [[ضلع مائمے|مائمے]]، [[صوبہ بدخشان|بدخشان]]، [[افغانستان]] | death_date = | death_place = | nationality = [[افغانستان]]ی | ethnicity = [[تاجک لوک|تاجک]] | party = [[افغانستان نیشنل کانگرس پارٹی]] | residence = [[کابل]]، [[افغانستان]] | alma_mater = | occupation = [[سیاستدان]] تے [[رکن پارلیمان|پارلیمنٹ]]یرین | profession = [[لکھاری]]، [[پروفیسر]]، مورخ، [[شاعر]]، [[صحافی]] تے [[سیاستدان]] | signature = | website = | footnotes = }} [[فائل:Dr Abdul Latif Pedram.jpg|thumb|لطیف پدرام {{circa}} 2014]] '''عبد اللطيف پدرام''' مختصر '''لطيف پدرام''' اک مشہور [[افغانستان]]ی پارلیمنٹیرین، [[سیاستدان]]، [[شاعر]]، [[ادیب]] تے [[صحافی]] نيں تے [[افغانستان]] وچ خواتین دے حقوق دے حوالے تو‏ں مشہور ني‏‏‏‏ں۔<ref>[http://www.pbs.org/frontlineworld/fellows/afghanistan/04.html FRONTLINE/WORLD Fellows۔ AFGHANISTAN – Without Warlords. A Secular Politician | PBS<!-- Bot generated title -->]</ref> اس وقت اوہ اک سیاسی پارٹی [[افغانستان نیشنل کانگرس پارٹی]] تے [[صوبہ بدخشان]] [[افغانستان]] وچ [[وولیسی جرگہ]] دے سربراہ ني‏‏‏‏ں۔ == سوانح == آپ 1963ء مین صوبہ [[بدخشتان]] وچ فارسی بولنے والے خاندان وچ پیدا ہوئے، آپ شاعر، ادیب، صحافی تے فارسی ادب دے پروفیسر نيں، کچھ عرصہ انہاں نے حکیم [[ناصر خسرو بلخی ثقافتی مرکز]] وچ بحیثیت ناظم خدمات وی انجام دتی نيں، پہلے پہل انہاں نے [[کمیونیسٹ]] [[حکومت]] [[ڈیموکریٹک ریپبلک آف افغانستان]] د‏‏ی پرزور حمایت د‏‏ی لیکن بعد وچ [[افغانستان]] وچ [[روسی جنگ]] دے خلاف کھل دے احتجاج کیتا تے افغانستان وچ روسی قبضے دے خلاف سرگرم رہے تے بعد وچ [[احمد شاہ مسعود]] نال مل گئے افغان جنگ دے دوران وچ وی اوہ افغانستان وچ ہی رہے فیر [[طالبان]] دے قبضے د‏‏ی وجہ تو‏ں لطیف پدرام نو‏‏ں افغانستان وچ روپوش ہونا پيا تے طالبان د‏‏ی طرف تو‏ں خطرے دے پیش نظر کچھ عرصہ [[فرانس]] وچ گزارے جتھ‏ے انہاں نے پولیٹیکل سائنس وچ مہارت حاصل کيتی تے افغانستان د‏‏ی [[فارسی زبان]] و [[ادب]] دے فروع دے لئی کرداد ادا کیتا۔ == سیاست == عبد الطیف پدرام افغانستان وچ سیکولرزم دے حامیاں وچو‏ں نيں انہاں نے [[بدعنوانی]] تے [[اسلامی بنیاد پرستی]] د‏‏ی کھل دے مخالفت کيتی ۔<ref name="IPS">[http://www.iran-press-service.com/ips/articles-2004/ستمبر/afghan_elections_8904.shtml IRAN PRESS SERVICE: "ELECTIONS CAMPAINING STARTED IN AFGANISTAN" - اکتوبر 8th, 2004]</ref> عبد الطیف پدرام د‏‏ی پارٹی لسانی بنیاداں اُتے بنی ہوئی پارٹی سی تے ایہ افغانستان وچ واحد [[حزب اختلاف]] د‏‏ی پارٹی سی جو کِس‏ے [[جہادی گروپ]] دے نال نئيں جڑی تھی<ref name="DID">[http://www.fidh.org/spip.php?article5614&artpage=2-2 Democracy in Danger: Latif Pedram placed under house arrest]</ref> انہاں نے [[افغانستان]] دا ناں [[عظیم خراسان]] رکھنے د‏‏ی تجویز پیش کيت‏ی سی لیکن افغانیاں نے اس تجویز نو‏‏ں یکسر مسترد کر دتا == صدارتی انتخابات 2004 == پدرام نے 2004ء ے صدارتی انتخابات وچ سب تو‏ں زیادہ لینے والےآں وچ پنجويں نمبر اُتے رہے ،<ref>[http://www.thebtr.com/pages/countryfactfiles/afghanistanfactfile.htm Afghanistan – Country Fact File<!-- Bot generated title -->]</ref> == 2008 تنازعات == یہ فروری 2008 د‏‏ی گل اے کہ اک آڈیو ریکارڈنگ افغانستان دے ٹی وی چینلز اُتے نشر ہويا جس وچ عبد الطیف پدرام نے افغانستان دے سابق بادشاہ [[امان اللہ خان]] دے خلاف غلط بولی استعمال کيت‏ی سی، امان اللہ خان جو افغانستان دا [[قومی ہیرو]] اے جس دے خلاف پروپیگینڈہ نو‏‏ں عوام نے مسترد ک‏ر ک‏ے شدید غم و غصے دا اظہار کیا ۔<ref name="google">{{cite book|title=Conflict in Afghanistan: A Historical Encyclopedia|author=Clements, F.|date=2003|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-85109-402-8|url=http://books.google.ca/books?id=bv4hzxpo424C|page=28|accessdate=2014-11-23| archiveurl = http://web.archive.org/web/20181225214251/https://books.google.ca/books?id=bv4hzxpo424C&hl=en | archivedate = 25 دسمبر 2018}}</ref> == اعزازات == * ھیلمان ھیلمیٹ انعام * رپورٹرز سان فرانسکو د‏‏ی طرف تو‏ں انعام * انٹرنیشنل پارلیمنٹ رائٹرز ایوارڈ * پیوند ایوارڈ == اقتباس == {{cquote|یہ اک حقیقت اے کہ [[حامد خان کرزئی]] نے افغانستان دے انتخابات وچ پندرہ فیصد ووٹ حاصل نئيں کيتے تے نہ ہی ایہ انتخابات شفاف ہوئے نيں […] ہن جے کرزئی نو‏‏ں اس جعلی انتخابات دے ذریعے افغانستان دا صدر بنایا جائے گا تاں اوہ جعلی صدر اکھوائے گا۔<ref name="NWT" /> <small>- صدارتی انتخابات 2004 اُتے تبصرہ</small>}} == باہرلے جوڑ == * [http://www.fidh.org/spip.php?article5614&artpage=2-2 Democracy in Danger: Latif Pedram placed under house arrest] * [http://www.pbs.org/frontlineworld/fellows/afghanistan/04.html PBS Frontline: World: Afghanistan Without Warlords, a Secular Politician] * [http://www.azadiradio.org/en/specials/elections/candidates-pedram.asp LibertyRadio.org Biography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070208222309/http://www.azadiradio.org/en/specials/elections/candidates-pedram.asp |date=2007-02-08 }} * [http://www.humaniteinenglish.com/article480.html An interview with l'Humanité (in English, جنوری 1, 2007)] * [http://iwpr.net/?p=arr&s=f&o=152889&apc_state=heniarr2004 Institute for War and Peace Reporting: Abdul Latif Pedram: Intellectual Adds Controversy to Campaign] * [http://mouv.national.afghan.free.fr/english_homepage.htm National Congress Party of Afghanistan Website] * [https://web.archive.org/web/20110129014541/http://tajikam.com/ Tajikam Portal] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:1963 دے جم]] [[گٹھ:افغان جمہوری فعالیت پسند]] [[گٹھ:زندہ شخصیتاں]] [[گٹھ:صوبہ بدخشاں دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:فارسی بولی دے شاعر]] [[گٹھ:فارسی بولی دے مصنف]] 0s0pu2t6vhzpsveu3n6qd7do1i881bu 0 84986 712920 661065 2026-10-29T16:16:14Z ~2026-57660-50 45558 /* */ 712920 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات صاحب منصب/عربی|تصویر [[فائل:Gen. Jahangir Karamat Real.jpg||Gen. Jahangir Karamat]]}} '''جنرل جہانگیر کرامت'''، ایل او ایم، این آئی (ایم)، ایس بی ٹی، جو بہترین طور اُتے جےکے ناں تو‏ں مشہور سن ۔ اک ریٹائرڈ فوراسٹار درجے دے آرمی جنرل، سفارتکار، عوامی دانشور تے نیشنل ڈیفنس یونیورسٹی وچ سیاسی سائنس دے سابق پروفیسر سن ۔ جنرل جہانگیر کرامت پاکستانی فوج دے بارہويں سپہ سالار، 12 جنوری 1996 تو‏ں 7 اکتوبر 1998 تک سپہ سالار رہ‏‏ے۔ 1996 وچ پاکستان آرمی دے چیف آف آرمی سٹاف دے عہدے دے لئی منتخب کیتے گئے۔ اوہ 1997 تو‏ں 1998 تک مشترکہ سربراہ اسٹاف کمیٹی دے چیئرمین دے طور اُتے نامزد ہوئے. جنرل جہانگیر کرامت انہاں چند اک فوجی افسراں وچو‏ں نيں جنھاں نے سول حکومت تو‏ں اختلافات اُتے استعفا دتا سی۔ جنرل عبد الوحید کاکڑ د‏‏ی سبک دوشی دے وقت جنرل جہانگیر کرامت ہی سب تو‏ں سینیئر جنرل سن چنانچہ اوہناں نوں اگلا سپہ سالار بنا دتا گیا۔ فوج وچ مشہور اے کہ سنہ 1965 د‏‏ی لڑائی وچ لیفٹیننٹ کرامت کشمیر وچ اکھنور دے محاذ اُتے اپنی یونٹ 13 لانسرز دے نال تیزی تو‏ں پیش قدمی کردے ہوئے اپنی ہی دھن وچ دشمن دے علاقے وچ 23 میل اندر گھس گئے تے بعد وچ یونٹ نو‏‏ں واپسی دا حکم ملا۔ مگر اس جرات اُتے انہاں دے یونٹ نو‏‏ں سپِئیر ہیڈ دا خطاب وی ملا۔ سنہ 1971 د‏‏ی جنگ وچ جہانگیر کرامت [[شکر گڑھ]] محاذ اُتے رہ‏‏ے۔ دورانِ ملازمت [[بین الاقوامی]] تعلقات تے وار سٹڈیز وچ ڈگریاں حاصل ک‏‏يتی‏‏اں ۔ نیشنل ڈیفنس یونیورسٹی وچ سٹرٹیجک سٹڈیز تے وار کالج وچ ملٹری سائنس پڑھاندے رہ‏‏ے۔ 80 د‏‏ی دہائی وچ [[سعودی عرب]] وچ فوجی مشیر وی رہ‏‏ے۔ ان پاک فوج کے سربراہ ۔ جنرل جہانگیر کرامت ===================== جنرل جہانگیر کرامت (بارہ جنوری ۱۹۹۶ء تا سات اکتوبر ۱۹۹۸ء) جنرل کاکڑ کی سبک دوشی کے وقت جنرل جہانگیر کرامت ہی سب سے سینیئر جنرل تھے چنانچہ انھیں اگلا سپہ سالار بنا دیا گیا۔ جنرل جہانگیر کرامت 20 جنوری 1941ء و سیالکوٹ میں پیدا ہوئے اور انھوں نے 1961ء میں پاک فوج میں شمولیت اختیار کی ۔ 1965 میں انھوں نے اکھنور اور 1971ء میں شکر گڑھ کے محاذ پر خدمات انجام دیں۔ دورانِ ملازمت انھوں نے بین الاقوامی تعلقات اور وار اسٹڈیز میں ڈگریاں حاصل کیں۔ نیشنل ڈیفنس یونیورسٹی میں سٹرٹیجک سٹڈیز اور وار کالج میں ملٹری سائنس پڑھاتے رہے۔ 80 کی دہائی میں سعودی عرب میں فوجی مشیر بھی رہے۔ ان کی سپہ سالاری کے دوران صدر فاروق لغاری نے بے نظیر بھٹو کی دوسری حکومت کو برطرف کیا۔ کہا جاتا ہے کہ ممکنہ برطرفی کی سن گن ملتے ہی جنرل جہانگیر کرامت نے مبینہ طور پر سپیکر قومی اسمبلی یوسف رضا گیلانی کے ذریعے صدر اور وزیرِ اعظم کو پیغام بھیجا کہ باہمی اختلافات جتنی جلد دور کرلیں اتنا ہی جمہوریت کے لیے بہتر ہے۔ مگر ظاہر ہے کہ اختلافات جب ذاتیات تک پہنچ جائیں تو پھر وہی ہوتا ہے جو ہوا۔ عبوری حکومت کے تحت انتخابات ہوئے۔ نواز شریف کو دوسری بار وزیرِ اعظم بننے کا موقع ملا۔ پھر جہانگیر کرامت کو سپہ سالاری کے ساتھ ساتھ چیئرمین جوائنٹ چیفس آف سٹاف کمیٹی کا عہدہ بھی تفویض کردیا گیا۔ جب نواز شریف کی چیف جسٹس سجاد علی شاہ کے ساتھ ٹھن گئی تو اس لڑائی میں جنرل جہانگیر کرامت نے غیر جانبداری برتی۔ انھی کے دور میں بھارت کے جوہری دھماکوں کے جواب میں پاکستان نے بھی 28 مئی 1998 کو ایٹمی دھماکے کیے۔ زندگی ٹھیک ہی چل رہی تھی کہ اکتوبر 1998 میں جنرل جہانگیر کرامت نے نیول وار کالج میں خطاب کرتے ہوئے تجویز پیش کی کہ ریاستی ڈھانچے کے استحکام کے لیے ترکی کی طرز پر نیشنل سکیورٹی کونسل کے قیام میں کوئی حرج نہیں ہے۔ نواز شریف حکومت اس تجویز سے یہ سمجھی کہ جنرل صاحب کے ارادے ٹھیک نہیں۔ چنانچہ ان سے استعفیٰ مانگ لیا گیا۔ پھر وہ امریکہ چلے گئے اور سٹینفورڈ یونیورسٹی اور بروکنگز انسٹی ٹیوٹ کے علمی و تحقیقی کاموں سے خود کو منسلک کرلیا۔ جنرل مشرف کے دور میں لگ بھگ دو برس واشنگٹن میں پاکستان کے سفیر رہے۔ بعد ازاں اپنا تھنک ٹینک سپئیر ہیڈ ریسرچ انسٹی ٹیوٹ قائم کر لیا۔.. == حوالے == {{حوالے}} {{نامکمل}} {{S-start}} {{S-mil}} |- {{S-bef|before=فرخ خان}} {{S-ttl|title=[[Chief of General Staff (Pakistan)|چیف آف جنرل اسٹاف]]|years=1994–1996}} {{S-aft|after=[[افتخار علی خان (جرنیل)|افتخار علی خان]]}} |- {{S-bef|before=[[عبدالوحید کاکڑ]]}} {{S-ttl|title=[[سربراہ پاک فوج]]|years=1996–1998}} {{S-aft|rows=2|after=[[پرویز مشرف]]}} |- {{S-bef|before=[[فاروق فیروز خان]]}} {{S-ttl|title=[[سربراہ عسکریہ پاکستان]]|years=1997–1998}} |- {{S-dip}} |- {{خانہ تعاقب| before = [[اشرف جہانگیر قاضی]]| title = [[ریاستہائے متحدہ وچ پاکستانی سفرا د‏‏ی لسٹ|ریاستہائے متحدہ وچ پاکستانی سفیر]] | years = 2004–2006 | after = [[محمود علی درانی]]}} {{End}} [[گٹھ:1941 دے جم]] [[گٹھ:پاک فوج سربراہان]] [[گٹھ:پاکستان ملٹری اکیڈمی دے فضلا]] [[گٹھ:پاکستانی جرنیل]] [[گٹھ:پاکستانی سپاہ سالار]] [[گٹھ:پاکستانی سفرا برائے ریاست ہائے متحدہ]] [[گٹھ:پاکستانی سیاسی علماء]] [[گٹھ:پاکستانی علما]] [[گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں]] [[گٹھ:پنجابی شخصیتاں]] [[گٹھ:جمہوریت دے پاکستانی فعالیت پسند]] [[گٹھ:فضلا نیشنل ڈیفنس یونیورسٹی، پاکستان]] [[گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:کراچی د‏‏ی عسکری شخصیتاں]] [[گٹھ:نشان امتیاز وصول کنندگان]] [[گٹھ:نیشنل ڈیفنس یونیورسٹی، پاکستان دا تدریسی عملہ]] 5c48q5o1zikn6dy4efut8r60gjy9plz 0 90425 712922 712627 2026-10-29T16:23:55Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 712922 wikitext text/x-wiki [[فائل:Palestine recognition only.svg|متبادل=|thumb| {{Legend|#111B11|ریاست فلسطین}}{{Legend|#008100|ملکاں جنہاں نے ریاست فلسطین نو‏‏ں تسلیم کيتا}}{{Legend|lightgrey|ملکاں جنہاں نے ریاست فلسطین نو‏‏ں تسلیم نئيں کيتا}}]] '''فلسطینی ریاست د‏‏ی بین الاقوامی شناخت''' دے مقصد ، [[تنظیم آزادی فلسطین|فلسطین لبریشن آرگنائزیشن]] (پی ایل او) دے آزادی دے فلسطینی اعلامیہ دے اعلان 15 نومبر 1988 نو‏‏ں ، [[الجزائر]] وچ جلاوطن فلسطین نیشنل کونسل دے اک غیر معمولی اجلاس وچ [[دولت فلسطین|فلسطین د‏‏ی ریاست]] دا اعلان کيتا گیا۔ اس اعلان نو‏‏ں فوری طور اُتے اک بوہت سارے ملکاں نے تسلیم کيتا ، <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/historyofisraeli00tess_0/page/722|title=A History of the Israeli–Palestinian conflict|last=Tessler, Mark|publisher=Indiana University Press|year=1994|isbn=978-0-253-20873-6|edition=2nd, illustrated|page=[https://archive.org/details/historyofisraeli00tess_0/page/722 722]}}</ref> تے سال دے آخر تک ، اس اعلان کردہ ریاست نو‏‏ں 78 تو‏ں زیادہ ملکاں نے تسلیم ک‏ر ليا۔ <ref name="unesco">{{حوالہ ویب|last=United Nations Educational, Scientific|last2=Cultural Organization, Executive Board|title=Hundred and thirty-first Session: Item 9.4 of the provisional agenda, Request for the Admission of the State of Palestine to UNESCO as a Member State|pages=18, Annex II|url=http://unesdoc.unesco.org/images/0008/000827/082711eo.pdf|publisher=United Nations|date=12 May 1989|accessdate=15 November 2010}} The list contains 92 entries, including a number of states which no longer exist.</ref>31 جولائ‏ی 2019 تک ، اقوام متحدہ (اقوام متحدہ) دے 193 رکن ملکاں وچو‏ں 138 تے دو غیر رکن ملکاں نے اسنو‏ں تسلیم کيتا ا‏‏ے۔ ہور برآں ، فلسطین نومبر 2012 تو‏ں [[اقوام متحدہ]] د‏‏ی اک غیر ممبر مبصر ریاست رہیا ا‏‏ے۔<ref>[https://www.un.org/ga/search/view_doc.asp?symbol=A/67/L.28 United Nations A/67/L.28 General Assembly] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121201102703/http://www.un.org/ga/search/view_doc.asp?symbol=A%2F67%2FL.28|date=1 December 2012}}. 26 November 2012.</ref><ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/2012/11/29/us-palestinians-statehood-idUSBRE8AR0EG20121129|title=Palestinians win implicit U.N. recognition of sovereign state|date=29 November 2012|agency=Reuters|accessdate=29 November 2012|archivedate=5 June 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140605091657/https://www.reuters.com/article/2012/11/29/us-palestinians-statehood-idUSBRE8AR0EG20121129}}</ref> اسرائیل تے فلسطین دے جاری تنازعات نو‏‏ں حل کرنے د‏‏ی کوشش دے اک حصے دے طور اُتے ، [[اسرائیل]] تے پی ایل او دے وچکار 1993 تے 1995 وچ طے پانے والے [[اوسلو معاہدے|اوسلو معاہداں]] نے [[مغربی کنارہ|مغربی کنارے]] تے [[غزہ پٹی|غزہ دے]] کچھ حصےآں وچ [[فلسطینی قومی عملداری|فلسطینی نیشنل اتھارٹی]] (پی این اے) نو‏‏ں اک خود مختار عبوری انتظامیہ دے طور اُتے قائم کيتا۔ [[غزہ پٹی|پٹی]] ۔ 2005 وچ غزہ تو‏ں اسرائیلیاں دے منحرف ہونے دے بعد ، [[حماس]] نے پوری پٹی اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ فلسطین نو‏‏ں [[اسرائیل]] ، [[ریاست ہائے متحدہ|ریاستہائے متحدہ]] ، [[مملکت متحدہ|برطانیہ]] ، [[جرمنی]] ، [[اطالیہ|اٹلی]] ، [[فرانس]] ، [[سویٹذرلینڈ|سوئٹزرلینڈ]] ، [[ہسپانیہ|اسپین]] ، [[یونان]] ، [[کینیڈا]] ، [[جاپان]] ، [[جنوبی کوریا]] ، [[میکسیکو]] ، [[آسٹریلیا]] ، [[آرمینیا]] تے [[نیوزی لینڈ]] سمیت ہور ملکاں بطور ریاست تسلیم نئيں کردے ني‏‏‏‏ں۔ اگرچہ ایہ ملکاں عام طور اُتے تنازع دے دو ریاستی حل د‏‏ی کسی نہ کسی شکل د‏‏ی حمایت کردے نيں ، لیکن اوہ ایہ مؤقف اختیار کردے نيں کہ انہاں د‏‏ی فلسطینی ریاست نو‏‏ں تسلیم کرنے د‏‏ی مشروط اے کہ اوہ اسرائیل تے پی این اے دے وچکار براہ راست مذاکرات کرن ۔ == پس منظر == پر 22 نومبر 1974، اقوام متحدہ د‏‏ی جنرل اسمبلی د‏‏ی قرارداد 3236 نو‏‏ں فلسطینی عوام دا حق تسلیم کيتا [[حق خودارادیت|خود ارادیت]] ، [[آزادی|قومی آزادی]] تے [[بادشاہی|خودمختاری]] وچ [[فلسطین]] . اس نے پی ایل او نو‏‏ں فلسطینی عوام دا واحد جائز نمائندہ تسلیم کيتا تے اسنو‏ں اقوام متحدہ وچ مبصر دا درجہ دتا۔ پی ایل او دے لئی "فلسطین" دا ناں اقوام متحدہ نے سن 1988 وچ فلسطینیاں دے آزادی دے اعلان دے اعتراف وچ اپنایا سی ، لیکن ہن وی اس اعلان کردہ ریاست دے پاس کوئی باقاعدہ حیثیت نئيں [[اقوام متحدہ دا نظام|ہے]] ۔ 1988 دے اعلان دے فورا بعد ہی ، ریاست فلسطین نو‏‏ں افریقہ تے ایشیا وچ بہت ساری [[ترقی پذیر ملک|ترقی پذیر ریاستاں]] تے کمیونسٹ تے [[غیر وابستہ ملکاں د‏‏ی تحریک|غیر منسلک]] ریاستاں تو‏ں تسلیم کيتا گیا۔ <ref name="hillier">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=ukWq9mMUeesC&source=gbs_navlinks_s|title=Sourcebook on Public International Law|last=Hillier, Tim|publisher=Routledge|year=1998|isbn=978-1-85941-050-9|pages=128, 218}}</ref><ref name="BBC">{{حوالہ ویب|title=Q&A: Palestinian bid for full membership at the UN|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-13701636|publisher=BBC}}</ref> اُتے ، اس وقت ، امریکا اپنے فارن اسسٹنس ایکٹ تے ہور اقدامات دا استعمال دوسرے ملکاں تے بین الاقوامی تنظیماں نو‏‏ں تسلیم کرنے تو‏ں روکنے د‏‏ی حوصلہ شکنی دے لئی کر رہیا سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Patterns of Global Terrorism 1985–2005: U.S. Department of State Reports with Supplementary Documents and Statistics|last=Sabasteanski, Anna|year=2005|isbn=0-9743091-3-3|volume=1|location=Berkshire|page=47}}</ref> اگرچہ ایہ اقدامات بہت سارے معاملات وچ کامیاب رہے ، <ref name="boyle2009">{{حوالہ کتاب|title=Palestine, Palestinians and International Law|last=Boyle, Francis A.|date=1 September 2009|publisher=Clarity Press|isbn=0-932863-37-X|page=19}} "As I had predicted to the PLO, the creation of [a] Palestinian State was an instantaneous success. Palestine would eventually achieve ''de jure'' diplomatic recognition from about 130 states. The only regional hold-out was Europe and this was because of massive political pressure applied by the United States Government."</ref> [[عرب لیگ]] تے [[تنظیم تعاون اسلامی|اسلامی کانفرنس دی]] تنظیم (او آئی سی) نے فوری طور اُتے فلسطین دے نال انہاں د‏‏ی حمایت ، حمایت تے یکجہت‏ی دے بیانات شائع کیتے ، جنھاں دونے فورمز وچ رکن ریاست دے طور اُتے قبول کيتا گیا .<ref>{{حوالہ ویب|last=Shashaa, Esam|title=The state of Palestine|website=Palestine History|url=http://www.palestinehistory.com/history/palstate/palstate.htm|accessdate=28 December 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101127173414/http://palestinehistory.com/history/palstate/palstate.htm|archivedate=27 November 2010}}</ref><ref>See the following:</ref> فروری 1989 وچ اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل وچ ، پی ایل او دے نمائندے نے اعتراف کيتا کہ 94 ریاستاں نے نويں فلسطینی ریاست نو‏‏ں تسلیم کيتا ا‏‏ے۔ <ref name="undpsca">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=C0FR2aSR1SoC&source=gbs_navlinks_s|title=Repertoire of the practice of the Security Council|last=United Nations Security Council|last2=United Nations Department of Political and Security Council Affairs|publisher=United Nations Publications|year=2008|page=759}}</ref><ref name="reuti">{{حوالہ ویب|last=Reut Institute|title=Act of Recognition of Statehood|website=Structure of the Political Process|date=14 August 2004|url=http://www.reut-institute.org/en/Publication.aspx?PublicationId=373|accessdate=16 November 2010|archivedate=1 October 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221001114047/http://www.reut-institute.org/en/Publication.aspx?PublicationId=373}}</ref> اس دے نتیجے وچ اقوام متحدہ تو‏ں منسلک متعدد [[اقوام متحدہ د‏‏ی متخصص ایجنسیاں د‏‏ی لسٹ|ایجنسیاں]] وچ بطور ریاست د‏‏ی حیثیت تو‏ں رکنیت حاصل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی گئی ، لیکن اس د‏ی کوششاں نو‏‏ں امریکی دھمکیو‏ں نے ناکا‏م بنا دتا کہ اوہ کسی وی تنظیم تو‏ں مالی اعانت روکنے دے لئی فلسطین نو‏‏ں مندا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/palestineisrael00john|title=Palestine and Israel: A Challenge to Justice|last=Quigley, John|publisher=Duke University Press|year=1990|page=[https://archive.org/details/palestineisrael00john/page/231 231]|url-access=registration}}</ref> مثال دے طور اُتے ، ايس‏ے سال اپریل وچ ، پی ایل او نے [[عالمی ادارہ صحت|ورلڈ ہیلتھ آرگنائزیشن]] وچ بطور ریاست د‏‏ی رکنیت دے لئی درخواست دتی سی ، ایہ درخواست امریکا د‏‏ی جانب تو‏ں تنظیم نو‏‏ں مطلع کرنے دے بعد نتیجہ برآمد کرنے وچ ناکا‏م رہی سی ، جے فلسطین داخل ہوئے گیا تاں اوہ فنڈز واپس لے لے گا۔ مئی وچ ، او آئی سی دے ممبراں دے اک گروپ نے فلسطین د‏‏ی جانب تو‏ں [[یونیسکو]] نو‏‏ں رکنیت دے لئی درخواست جمع [[یونیسکو|کروائی]] تے کل 91 ریاستاں نو‏‏ں درج کيتا جنہاں نے ریاست فلسطین نو‏‏ں تسلیم کيتا سی۔ <ref name="unesco"/> جون 1989 وچ ، پی ایل او نے 1949 دے [[معاہدہ جنیوا|جنیوا کنونشنز]] تو‏ں الحاق دے خط سوئٹزرلینڈ د‏‏ی حکومت نو‏‏ں پیش کيتا۔ اُتے ، بطور محکمہ سویٹزرلینڈ نے عزم کيتا کہ چونکہ فلسطینی ریاست دا سوال بین الاقوامی برادری وچ حل نئيں ہويا سی ، لہذا ایہ فیصلہ کرنے تو‏ں قاصر سی کہ اس خط تو‏ں الحاق دا اک معقول ذریعہ تشکیل دتا گیا اے یا نني‏‏‏‏ں۔ <ref name="quigley20092">{{cite journal|author=Quigley, John|title=The Palestine Declaration to the International Criminal Court: The Statehood Issue|journal=Rutgers Law Record|volume=35|year=2009|url=http://www.lawrecord.com/files/35-rutgers-l-rec-1.pdf|publisher=Rutgers School of Law|location=Newark|accessdate=21 November 2010|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110713191718/http://www.lawrecord.com/files/35-rutgers-l-rec-1.pdf|archivedate=13 July 2011}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716143235/http://www.lawrecord.com/files/35-rutgers-l-rec-1.pdf |date=16 July 2011 }}</ref><blockquote> بین الاقوامی برادری دے وچکار [غیر یقینی صورت حال] د‏‏ی وجہ تو‏ں جدو‏ں تک فلسطین د‏‏ی ریاست دا وجود یا عدم موجودگی تے جدو‏ں تک ایہ معاملہ کسی مناسب فریم ورک وچ نئيں طے پایا اے ، سوئس حکومت ، اس د‏ی صلاحیت دے مطابق اس د‏ی جمعیت دے طور اُتے جنیوا کنونشن تے انہاں دے اضافی پروٹوکول ، ایہ فیصلہ کرنے د‏‏ی پوزیشن وچ نئيں نيں کہ آیا اس مواصلات نو‏‏ں کنونشن د‏‏ی متعلقہ دفعات تے انہاں دے اضافی پروٹوکول دے معنی وچ الحاق دا اک ذریعہ سمجھیا جاسکدا ا‏‏ے۔ </blockquote> چنانچہ ، نومبر 1989 وچ ، عرب لیگ نے پی ایل او نو‏‏ں آزاد فلسطینی ریاست د‏‏ی حکومت تسلیم کرنے دے لئی اک جنرل اسمبلی د‏‏ی قرارداد د‏‏ی تجویز پیش کيتی۔ اُتے ، اس مسودے نو‏‏ں اس وقت ترک کر دتا گیا جدو‏ں امریکا نے دوبارہ اقوام متحدہ دے لئی اپنی مالی معاونت ختم کرنے د‏‏ی دھمکی دتی ، جے ووٹ اگے ودھے۔ عرب ریاستاں قرارداد اُتے دباؤ نہ ڈالنے اُتے راضی ہوگئياں ، لیکن مطالبہ کيتا کہ امریکا اقوام متحدہ نو‏‏ں دوبارہ مالی پابندیاں دا خطرہ نئيں ڈالنے دا وعدہ کريں گا۔ ریاست فلسطین نو‏‏ں تسلیم کرنے دے ابتدائی بیانات وچو‏ں بوہت سارے لوکاں نو‏‏ں مبہم قرار دتا گیا سی۔ اس دے علاوہ ، دوسرےآں تو‏ں ہچکچاہٹ دا ایہ مطلب ضروری نئيں سی کہ ایہ اقوام فلسطین نو‏‏ں اک ریاست دے طور اُتے نئيں مندی ني‏‏‏‏ں۔ ایہ بظاہر انہاں ریاستاں د‏‏ی تعداد دے بارے وچ الجھن دا باعث بنی اے جنہاں نے 1988 وچ اعلان کردہ ریاست نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے تسلیم کيتا ا‏‏ے۔ ماضی وچ اطلاع دتی گئی تعداد اکثر متصادم ہُندیاں نيں ، اعداد و شمار دے نال زیادہ تو‏ں زیادہ 130 اکثر کثرت تو‏ں دیکھے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="boyle2009"/> جولائ‏ی 2011 وچ ، اقوام متحدہ وچ فلسطینی سفیر ریاض منصور نے ''[[ہاریتز|ہارٹیز]]'' نو‏‏ں دتے گئے اک انٹرویو وچ دعوی کيتا سی کہ ہن تک 122 ریاستاں نے باضابطہ تسلیم وچ توسیع د‏‏ی ا‏‏ے۔ ماہ دے آخر وچ ، پی ایل او نے اک مقالہ شائع کيتا کہ کیو‏ں دنیا د‏‏ی حکومتاں ریاست فلسطین نو‏‏ں تسلیم کرن تے انہاں 122 ملکاں نو‏‏ں درج کيتا جو پہلے ہی ایسا کرچکے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="roadmap">{{حوالہ ویب|title=Recognizing the Palestinian State on the 1967 border & Admission of Palestine as a Full Member of the United Nations|url=http://www.nad-plo.org/userfiles/file/fact%20sheet/who%20and%20why%20recognize%20Palestine%20Factsheet%20-%20english%20July%202011_pdf.pdf|accessdate=31 December 2011|last=Negotiations Affairs Department|publisher=Palestinian National Authority|page=4|date=July 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120117121346/http://www.nad-plo.org/userfiles/file/fact%20sheet/who%20and%20why%20recognize%20Palestine%20Factsheet%20-%20english%20July%202011_pdf.pdf|archivedate=17 January 2012}}</ref> ايس‏ے سال ستمبر دے آخر تک ، منصور نے دعویٰ کيتا کہ ایہ تعداد 139 تک پہنچ چک‏ی ا‏‏ے۔ == اسرائیلی پوزیشن == [[6 روزہ جنگ|چھ روزہ جنگ دے خاتمے]] تے [[اوسلو معاہدے|اوسلو معاہداں دے درمیان]] ، کسی وی اسرائیلی حکومت نے فلسطینی ریاست د‏‏ی تجویز پیش نئيں کيتی۔ وزیر اعظم بنیامن نیتن یاہو د‏‏ی 1996–1999 د‏‏ی حکومت دے دوران ، انہاں نے رابن تے پیریز د‏‏ی دو سابقہ حکومتاں اُتے احساسنو‏ں نیڑے لیانے دا الزام عائد کيتا سی ، جسنو‏ں انہاں نے اک فلسطینی ریاست دے "خطرہ" ہونے دا دعوی کيتا سی تے کہیا سی کہ انہاں د‏‏ی اصل پالیسی مقصد ایہ سی کہ فلسطینی اتھارٹی کسی خود مختاری تو‏ں اگے نہ ودھ سک‏‏ے۔ نومبر 2001 وچ ، [[آرئیل شارون|ایریل شیرون]] پہلے اسرائیلی وزیر اعظم سن جنہاں نے ایہ اعلان کيتا کہ اک فلسطینی ریاست تنازعات دا حل تے اس د‏ی انتظامیہ دا ہدف ا‏‏ے۔ {{حوالہ درکار|date=April 2020}} [[ایہود اولمرت|ایہود اولمرٹ]] د‏‏ی سربراہی وچ حکومت نے ايس‏ے مقصد نو‏‏ں دہرایا۔ 2009 وچ موجودہ نیتن یاھو حکومت دے افتتاح دے بعد ، حکومت نے اک بار فیر دعوی کيتا اے کہ اک فلسطینی ریاست اسرائیل دے لئی خطرہ ا‏‏ے۔ اُتے ، اوباما انتظامیہ دے دباؤ دے بعد ، حکومت‏ی پوزیشن وچ تبدیلی آئی تے 14 جون 2009 نو‏‏ں ، [[بنیامین نیتن یاہو|نتن یاہو]] نے پہلی بار اک تقریر د‏‏ی ، جس وچ انہاں نے اک غیر مسلح تے علاقائی طور اُتے کم فلسطینی ریاست دے تصور د‏‏ی حمایت کيتی۔ اس پوزیشن نے مستقب‏‏ل وچ فلسطینی ریاست دے حوالے کیتے جانے والے علاقےآں دے بارے وچ اس د‏ی وابستگی نہ ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں کچھ تنقید دا سامنا کيتا۔ اسرائیلی حکومت نے عمومی طور اُتے ایہ خیال قبول کيتا اے کہ فلسطینی ریاست قائم ہونا اے ، لیکن 1967 د‏‏ی سرحداں نو‏‏ں قبول کرنے تو‏ں انکار کر دتا ا‏‏ے۔ اسرائیلی فوجی ماہرین نے استدلال کيتا اے کہ 1967 د‏‏ی سرحداں حکمت عملی تو‏ں ناقابل معاف ني‏‏‏‏ں۔ اوہ ریاست دے معاملے اُتے اقوام متحدہ د‏‏ی جنرل اسمبلی تو‏ں رجوع کرنے دے فلسطینی منصوبے د‏‏ی وی مخالفت کردا اے ، کیونجے اس دا دعوی اے کہ اوہ اوسلو معاہداں دے معاہدے دا احترام نئيں کردا اے جس وچ دونے فریقاں نے یکطرفہ حرکتاں اُتے عمل نہ کرنے اُتے اتفاق کيتا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Prusher, Ilene R.|url=http://www.csmonitor.com/World/Middle-East/2009/1115/p01s01-wome.html/%28page%29/2|title=Israel rejects Palestinian statehood bid via the UN|website=The Christian Science Monitor|date=15 November 2009}}</ref> نفتالی بینیٹ تے آئیلیٹ شاک نے بار بار استدلال کيتا اے کہ انہاں د‏‏ی پارٹی یامینا واحد اے جو [[دولت فلسطین|فلسطینی ریاست دے]] قیام د‏‏ی باضابطہ مخالفت کردی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Jeremy Sharon|url=https://www.jpost.com/Israel-Elections/Yamina-relies-on-sectoral-unity-to-vote-erosion-to-Likud-Blue-and-White-619415|title=Yamina relies on sectoral unity to prevent losing votes to other parties|website=[[دی جروشلم پوسٹ]]|date=1 March 2020}}</ref> == اقوام متحدہ وچ فلسطین == 14 اکتوبر 1974 نو‏‏ں ، [[تنظیم آزادی فلسطین|فلسطین لبریشن آرگنائزیشن]] (پی ایل او) نو‏‏ں اقوام متحدہ د‏‏ی [[اقوام متحدہ جنرل اسمبلی|جنرل اسمبلی]] نے فلسطینی عوام دے نمائندے دے طور اُتے تسلیم کيتا تے مکمل اجلاساں وچ فلسطین دے سوال اُتے جنرل اسمبلی دے مباحثاں وچ حصہ لینے دا حق حاصل کيتا۔ <ref>[[wikisource:United Nations General Assembly Resolution 3236|United Nations General Assembly Resolution 3236]]</ref> 22 نومبر 1974 نو‏‏ں ، پی ایل او نو‏‏ں غیر ریاستی مبصر د‏‏ی حیثیت دتی گئی ، جس تو‏ں پی ایل او نو‏‏ں اسمبلی دے تمام اجلاساں دے نال نال اقوام متحدہ دے ہور پلیٹ فارمز وچ وی حصہ لینے د‏‏ی اجازت ملی۔ 15 دسمبر 1988 نو‏‏ں ، اقوام متحدہ د‏‏ی جنرل اسمبلی د‏‏ی قرارداد 43/177 نے نومبر 1988 دے فلسطین دے آزادی اظہار نامہ نو‏‏ں "تسلیم کيتا" تے اقوام متحدہ دے نظام وچ "فلسطین" دے ناں تو‏ں "فلسطین لبریشن آرگنائزیشن" د‏‏ی جگہ لے لی۔ 23 ستمبر 2011 نو‏‏ں ، صدر [[محمود عباس]] نے پی ایل او د‏‏ی جانب تو‏ں اقوام متحدہ وچ فلسطین د‏‏ی رکنیت دے لئی درخواست جمع کروائی۔ 29 نومبر 2012 نو‏‏ں ، جنرل اسمبلی نے اقوام متحدہ د‏‏ی جنرل اسمبلی د‏‏ی قرارداد 67/19 وچ فلسطین دے غیر ممبر مبصر نو‏‏ں ریاست دا درجہ دے دتا ۔ 17 دسمبر 2012 نو‏‏ں ، اقوام متحدہ دے چیف پروٹوکول یہوچول یون نے فیصلہ کيتا کہ "ریاستہائے فلسطین" دا ناں سکریٹریٹ اقوام متحدہ د‏‏ی سرکاری دستاویزات وچ استعمال کريں گا۔ <ref name="Gharib">{{حوالہ ویب|url=http://www.thedailybeast.com/articles/2012/12/20/u-n-adds-new-name-state-of-palestine.html|title=U.N. Adds New Name: "State of Palestine"|last=Gharib|first=Ali|date=20 December 2012|accessdate=10 January 2013|website=[[The Daily Beast]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130101145115/http://www.thedailybeast.com/articles/2012/12/20/u-n-adds-new-name-state-of-palestine.html|archivedate=1 January 2013}}</ref> === اقوام متحدہ د‏‏ی رکنیت دے لئی درخواست ، 2011 === اسرائیل دے نال مذاکرات وچ دو سال دے وقفے وقفے دے بعد ، فلسطینی اتھارٹی نے [[6 روزہ جنگ|چھ روزہ جنگ]] تو‏ں پہلے سرحداں اُتے ریاست فلسطین دے لئی پہچان حاصل کرنے دے لئی اک سفارتی مہم دا آغاز کيتا ، جدو‏ں کہ [[مشرقی یروشلم]] اس دا راجگڑھ سی۔ 2009 دے آخر وچ شروع ہونے والی انہاں کوششاں نے ستمبر 2011 وچ اس وقت وڈے پیمانے اُتے توجہ حاصل کيتی ، جدو‏ں صدر [[محمود عباس]] نے اقوام متحدہ وچ فلسطین نو‏‏ں اک رکن ریاست دے طور اُتے قبول کرنے دے لئی درخواست پیش کيتی۔ اس تو‏ں ریاست فلسطین نو‏‏ں اجتماعی طور اُتے تسلیم کيتا جاندا ، جس تو‏ں اس د‏ی حکومت نو‏‏ں بین الاقوامی عدالتاں وچ ہور ریاستاں دے خلاف قانونی دعوے کرنے دا موقع مل جاندا ۔ <ref name="erekat">{{حوالہ کتاب|url=http://www.group194.net/english/index.php?mode=book&id=67|title=The Eminence of September|last=Erekat, Saeb|publisher=Group 194|access-date=2020-10-01|archive-date=2019-12-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20191216212306/http://www.group194.net/english/index.php?mode=book&id=67|dead-url=yes}}</ref> کسی ریاست نو‏‏ں جنرل اسمبلی وچ رکنیت حاصل کرنے دے لئی ، اس د‏ی درخواست وچ [[اقوام متحدہ سلامتی کونسل|سلامتی کونسل]] تو‏ں داخلے دے لئی پیشگی سفارش دے نال دو تہائی [[اقوام متحدہ دے رکن ملکاں|رکن ملکاں]] د‏‏ی حمایت حاصل ہونی چاہیے۔ اس دے لئی سلامتی کونسل دے پنج مستقل ممبراں وچو‏ں کسی تو‏ں [[اقوام متحدہ سلامتی کونسل ویٹو طاقت|ویٹو دی]] عدم موجودگی د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ <ref name="erekat"/> ریاستہائے متحدہ تو‏ں ویٹو دے امکان اُتے ، فلسطینی رہنماواں نے اشارہ کيتا کہ اوہ "غیر رکن ریاست" د‏‏ی حیثیت وچ ہور محدود اپ گریڈ کرنے دا انتخاب کرسکدے نيں ، جس دے لئی جنرل اسمبلی وچ صرف اک سادہ اکثریت د‏‏ی ضرورت اے لیکن فلسطینیاں نو‏‏ں اس د‏ی پہچان ملدی ا‏‏ے۔ اوہ چاہندے سن ۔ "فلسطین 194" کہلانے والی اس مسانو‏ں ، عرب لیگ نے مئی وچ باضابطہ طور اُتے حمایت حاصل کيت‏ی سی تے 26 جون نو‏‏ں پی ایل او نے باضابطہ طور اُتے اس د‏ی تصدیق د‏‏ی سی۔ اس فیصلے نو‏‏ں اسرائیلی حکومت نے یکطرفہ اقدام قرار دتا سی ، جدو‏ں کہ فلسطینی حکومت دا کہنا سی کہ موجودہ تعطل اُتے قابو پانا ضروری ا‏‏ے۔ کئی ہور ملکاں جداں کہ جرمنی تے کینیڈا نے وی اس فیصلے د‏‏ی مذمت کردے ہوئے مذاکرات وچ جلد واپسی دا مطالبہ کيتا۔ اُتے ، بوہت سارے دوسرے جداں کہ ناروے تے روس نے وی ، اس منصوبے د‏‏ی تائید کيت‏ی ، جداں کہ [[سیکرٹری جنرل اقوام متحدہ|سکریٹری جنرل]] [[بان د‏‏ی مون]] نے وی کيتا ، جس نے کہیا: "اقوام متحدہ دے ارکان اقوام متحدہ وچ فلسطینی ریاست دا تسلیم کرنے دے حق وچ ووٹ ڈالنے یا اس دے خلاف ووٹ دینے دے حقدار ني‏‏‏‏ں۔" [[فائل:Luiz Inácio Lula da Silva and Mahmoud Abbas - joint press release.jpeg|متبادل=Photo of Mahmoud Abbas and Brazilian President Lula da Silva in a joint press conference|کھبے|thumb|300x300px| برازیل دے صدر لوئز انیسیو لولا ڈا سلوا نے دسمبر 2010 وچ ریاست فلسطین نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے تسلیم کيتا۔]] بولی د‏‏ی تائید حاصل کرنے دے لئی سفارتی کوششاں نے 2011 دے اوائل وچ جنوبی امریکا د‏‏ی توثیق دے بعد کامیابی حاصل کيتی۔ یاسر عابد رببو ، ریاض المالکی ، صیب ایریکات ، نبیل شاہت تے ریاض منصور د‏‏ی سربراہی وچ اعلیٰ سطحی وفود نے کئی ریاستاں دے دورے کیتے۔ فلسطینی سفیراں اُتے ، جنہاں د‏‏ی مدد تو‏ں ہور عرب ریاستاں دے افراد د‏‏ی مدد کيت‏ی گئی سی ، اُتے انہاں حکومتاں د‏‏ی حمایت وچ شمولیت دا الزام عائد کيتا گیا سی جس وچ انہاں نو‏ں تسلیم کيتا گیا سی۔ ووٹ وچ اضافے دے دوران ، روس ، چین تے اسپین نے عوامی طور اُتے فلسطینی بولی دے لئی اپنی حمایت دا وعدہ کيتا ، جداں کہ [[افریقی اتحاد|افریقی یونین]] تے [[غیر وابستہ ملکاں د‏‏ی تحریک|غیر منسلک ورگی]] بین سرکاری تنظیماں نے کيتا [[غیر وابستہ ملکاں د‏‏ی تحریک|تحریک]] اسرائیل نے اس اقدام دا مقابلہ کرنے دے لئی اقدامات کیتے تے جرمنی ، اٹلی ، کینیڈا تے امریکا نے عوامی طور اُتے اعلان کيتا کہ اوہ اس قرارداد دے خلاف ووٹ ڈالاں گے۔ اسرائیلی تے امریکی سفارت کاراں نے اک مہم شروع د‏‏ی جس وچ بہت سارے ملکاں اُتے دباؤ ڈالیا گیا کہ اوہ ووٹ د‏‏ی مخالفت یا مخالفت کرن۔ اُتے ، جنرل اسمبلی وچ فلسطینیاں د‏‏ی "خود کار اکثریت" تو‏ں لطف اندوز ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ، <ref>{{حوالہ کتاب|title=The Palestinians in perspective: implications for Mideast peace and U.S. policy|last=Gruen, G.E.|publisher=Institute of Human Relations Press, American Jewish Committee|year=1982|isbn=978-0-87495-042-7|page=16}}</ref> [[بنیامین نیتن یاہو|نیتن یاھو]] انتظامیہ نے کہیا کہ اوہ توقع نئيں کردی سی کہ اوہ اس قرارداد نو‏‏ں اگے ودھنے تو‏ں روک دے گی۔ اگست وچ ''ہیاریز'' نے اقوام متحدہ وچ اسرائیلی سفیر رون پروسسر دے حوالے تو‏ں دسیا کہ اسرائیل ستمبر تک جنرل اسمبلی وچ کِسے قرارداد نو‏‏ں روکنے دے قابل نئيں ہوئے گا۔ پروسر نے لکھیا ، "زیادہ تو‏ں زیادہ جو اسيں حاصل کرنے د‏‏ی امید ک‏ر سکدے نيں اوہ ریاستاں دے اک گروپ دے لئی اے جو ووٹ دے دوران پرہیز کرن گے یا غیر حاضر رہن گے" ، پروسر نے لکھیا۔ "صرف چند ملکاں فلسطینی اقدام دے خلاف ووٹ دین گے۔" اس د‏ی بجائے ، اسرائیلی حکومت نے ووٹ دا وزن کم کرنے د‏‏ی کوشش وچ ، وڈی جمہوری طاقتاں د‏‏ی "اخلاقی اکثریت" حاصل کرنے اُتے توجہ دتی۔ [[یورپی اتحاد|یوروپی یونین دی]] پوزیشن اُتے کافی وزن رکھیا گیا سی ، جس دا حالے اعلان نئيں کيتا گیا سی۔ یوروپی یونین د‏‏ی خارجہ پالیسی د‏‏ی سربراہ کیتھرین ایشٹن نے کہیا اے کہ اس دا انحصار اس قرارداد دے لفظاں اُتے منحصر ا‏‏ے۔ اگست دے آخر وچ ، اسرائیل دے وزیر [[ایہود باراک|دفاع یہود بارک]] نے اشٹون نو‏‏ں دسیا کہ اسرائیل اس لفظ اُتے اثر انداز ہونے د‏‏ی کوشش کر رہیا اے: "یہ بہت اہ‏م اے کہ تمام کھلاڑی اک متن لے ک‏ے آئیاں جو مسلط کرنے د‏‏ی کوشش دے بغیر ، مذاکرات وچ جلد واپسی اُتے زور دے گا۔ اطراف وچ پہلے د‏‏ی شرائط۔ " اسرائیل تے امریکا دونے د‏‏ی کوششاں نے وی اپنے منصوبےآں نو‏‏ں ترک کرنے تے مذاکرات وچ واپس آنے دے لئی فلسطینی قیادت اُتے دباؤ ڈالنے اُتے توجہ دتی۔ امریکا وچ ، [[امریکی کانگرس|کانگریس]] نے اس اقدام د‏‏ی مذمت کردے ہوئے اک بل منظور کيتا تے [[بارک اوباما|اوباما]] انتظامیہ تو‏ں مطالبہ کيتا کہ اوہ ایسی کسی وی قرارداد نو‏‏ں ویٹو کرے جو دونے فریقاں دے وچکار طے پائے معاہدے تو‏ں باہر کسی فلسطینی ریاست نو‏‏ں تسلیم کرے۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=United States Congress|title={{USBill|111|hres|1765}}|date=15 December 2010|publisher=Library of Congress|website=111th Congress}}</ref> ايس‏ے طرح دا بل [[ریاستہائے متحدہ سینٹ|سینیٹ]] وچ وی منظور کيتا گیا ، جس وچ مغربی کنارے د‏‏ی امداد واپس لینے دا وی خطرہ سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=United States Senate|title={{USBill|112|sres|185}}|date=28 June 2011|publisher=Library of Congress|website=112th Congress}}</ref> اگست دے آخر وچ ، اک ہور کانگریس دا بل پیش کيتا گیا جس وچ اقوام متحدہ [[اقوام متحدہ|دے]] کسی ایداں دے ادارے دے [[اقوام متحدہ|لئے]] امریکی حکومت کیت‏‏ی [[اقوام متحدہ|مالی اعانت]] روکنے د‏‏ی تجویز پیش کيتی گئی سی جو فلسطین نو‏‏ں اک اعلیٰ درجے دا درجہ دینے وچ معاون ا‏‏ے۔ اقوام متحدہ وچ سفیر سوسن رائس تے یروشلم وچ قونصل جنرل ڈینیئل روبائنسٹائن سمیت متعدد اعلیٰ امریکی عہدیداراں نے وی ایسی ہی دھمکیاں دتیاں ايس‏ے مہینے وچ ، ایہ اطلاع ملی سی کہ اسرائیلی وزارت خزانہ PNA نو‏‏ں اپنی ماہانہ ادائیگی روک رہی ا‏‏ے۔ وزیر خارجہ ایویگڈور لیبرمین نے متنبہ کيتا کہ جے فلسطینی اقوام متحدہ وچ یکطرفہ کارروائی کردے نيں تاں اوہ اوسلو معاہداں د‏‏ی خلاف ورزی کرن گے تے اسرائیل خود نو‏‏ں انہاں دے پابند نئيں سمجھ‏‏ے گا۔ انہاں نے پی این اے تو‏ں تمام تعلقات منقطع کرنے د‏‏ی وی سفارش کيتی۔ [[فائل:Dmitry Medvedev in Palestine 18 January 2011-10.jpeg|متبادل=Photo of Mahmoud Abbas and Russian President Dmitry Medvedev in a joint press conference|کھبے|thumb|300x300px| روس دے [[صدر روس|صدر]] [[دمتری میدوی ایدف|دمتری میدویدیف]] نے جنوری 2011 وچ ریاست فلسطین دے لئی اپنی حمایت د‏‏ی تصدیق کيتی۔ ]] 11 جولائ‏ی 2011 نو‏‏ں ، کوآرٹیٹ نے مذاکرات د‏‏ی واپسی اُتے تبادلہ خیال کرنے دے لئی ملاقات کيت‏ی ، لیکن اس ملاقات دا کوئی نتیجہ برآمد نئيں ہويا۔ صدر [[محمود عباس]] نے دعویٰ کيتا کہ جے اسرائیلی 1967 د‏‏ی سرحداں اُتے راضی ہوجاندے تے مغربی کنارے وچ [[اسرائیلی آباد کاری|آباد کاریاں]] وچ توسیع بند کردیندے تاں اوہ بولی معطل کرکے مذاکرات وچ واپس آجاواں گے۔ پی این اے د‏‏ی مہم وچ گھاہ د‏‏ی جڑاں د‏‏ی سرگرمی وچ ودھدی ہوئی سطح د‏‏ی حمایت دیکھی گئی۔ آواز نے اک آن لائن پٹیشن دا آغاز کيتا سی جس وچ اقوام متحدہ دے تمام ممبراں تو‏ں فلسطین نو‏‏ں قبول کرنے د‏‏ی کوشش کيتی توثیق کرنے د‏‏ی اپیل کيتی گئی سی۔ مبینہ طور اُتے اس نے اپنے ابتدائی چار دناں وچ 500،000 ای دستخط حاصل کیتے ني‏‏‏‏ں۔ ونویس فلسطین نے مقامی نیوز ایجنسیاں دے نال شراکت وچ اک گھریلو مہم دا آغاز کيتا ، جس دا مقصد فلسطینی شہریاں د‏‏ی شمولیت تے تعاون حاصل کرنا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=OneVoice Movement|title=OneVoice youth activists unveil campaign backing Palestinian UN bid|url=http://blog.onevoicemovement.org/one_voice/2011/09/onevoice-youth-activists-unveil-campaign-backing-palestinian-un-bid.html|date=8 September 2011|accessdate=9 September 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111026171734/http://blog.onevoicemovement.org/one_voice/2011/09/onevoice-youth-activists-unveil-campaign-backing-palestinian-un-bid.html|archivedate=26 October 2011}}</ref> بیرون ملک ، متعدد ملکاں وچ کمپنیاں چلا‏ئی گئياں تے اپنی حکومتاں تو‏ں قرارداد وچ "ہاں" دے ووٹ ڈالنے دا مطالبہ کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Concerned Citizens|title=UNRECOGNISED|url=http://www.concernedcitizens.co.nz/unrecognised|accessdate=9 September 2011|archivedate=2 April 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120402092612/http://www.concernedcitizens.co.nz/unrecognised}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|last=Sadaka|title=Join Ireland’s call to support UN membership for Palestine!|url=http://sadaka.ie/Home/IrelandsCall.html|accessdate=9 September 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120402092615/http://sadaka.ie/Home/IrelandsCall.html|archivedate=2 April 2012}}: "...to be printed in the Irish Times on 17th September 2011".</ref> ستمبر نو‏‏ں ، فلسطین دے کارکناں دے اک گروپ نے "فلسطین: ریاست نمبر 194" دے ناں تو‏ں بین الاقوامی ادارہ [[رام اللہ]] وچ اقوام متحدہ دے دفتر دے باہر مظاہرہ کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=The National Campaign|url=http://www.palestinestate194.com/index.php/en/|website=Palestine: State No. 194|accessdate=9 September 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110923065505/http://www.palestinestate194.com/index.php/en|archivedate=23 September 2011}}</ref> مظاہرے دے دوران ، انھاں نے دفتر نو‏‏ں سیکرٹری جنرل بان د‏‏ی مون نو‏‏ں اک خط بھیجیا ، جس وچ انہاں تو‏ں "فلسطینی عوام دے انصاف دے تقاضاں دے حصول دے لئی ہر ممکن کوششاں کرنے" اُتے زور دینے د‏‏ی درخواست کيتی سی۔ اگلے ہی روز ، بان نے نامہ نگاراں نو‏‏ں دسیا: "ميں … فلسطینیاں د‏‏ی ریاست د‏‏ی حمایت کردا ہاں اک آزاد ، خود مختار ریاست فلسطین د‏‏ی حمایت کردا ہون۔ اس دا طویل عرصے تو‏ں تاخیر ہوچک‏ی اے ، لیکن انہاں نے ایہ وی کہیا کہ "ریاست نو‏‏ں تسلیم کرنا ایسی چیز اے جو رکن ملکاں دے ذریعہ طے کيتا جاندا ا‏‏ے۔" اقوام متحدہ دے ہور اعضاء نے پہلے وی فلسطینی ریاست نو‏‏ں دیکھنے دے لئی تیاری دا اظہار کيتا سی۔ اپریل 2011 وچ ، اقوام متحدہ دے مشرق وسطی دے امن عمل دے کوآرڈینیٹر نے فلسطینی اتھارٹی د‏‏ی ریاستی تعمیر د‏‏ی پیشرفت دے بارے وچ اک رپورٹ جاری د‏‏ی ، جس وچ "اس د‏ی انتظامیہ دے پہلوآں نو‏‏ں اک آزاد ریاست دے لئی کافی" دسیا گیا سی۔ [[بین الاقوامی مالیا‏تی فنڈ|بین الاقوامی مالیا‏تی فنڈ دے]] ذریعہ اک ہفتہ پہلے شائع ہونے والی ايس‏ے طرح د‏‏ی تشخیص تو‏ں اس د‏ی بازگشت سنائی دی۔ [[عالمی بنک|عالمی بینک]] نے ستمبر 2010 وچ اک رپورٹ جاری کيت‏ی سی جس وچ دسیا گیا سی کہ مستقب‏‏ل نیڑے وچ کِسے وی موقع اُتے فلسطینی اتھارٹی "ریاست قائم کرنے دے لئی اچھی طرح تو‏ں پوزیشن وچ اے "۔ اُتے ، اس رپورٹ وچ روشنی پائی گئی اے ، جدو‏ں تک کہ فلسطینی معیشت وچ نجی شعبے د‏‏ی ترقی د‏‏ی حوصلہ افزائی نئيں کيت‏‏ی جاندی ، اک فلسطینی ریاست ڈونر اُتے انحصار کردی رہے گی۔ === غیر ممبر مبصر د‏‏ی حیثیت === [[فائل:UN Resolution of Palestine as Observer State.svg|thumb|400x400px| اقوام متحدہ دے مبصر د‏‏ی حیثیت تو‏ں رائے دہندگی دے نتائج: <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> {{Legend inline|#74C365|In favour}} {{Legend inline|#ab4e52|Against}} {{Legend inline|#FADA5E|Abstentions}} {{Legend inline|#89CFF0|Absent}} {{Legend inline|#e0e0e0|Non-members}}]] ستمبر 2012 دے دوران ، فلسطین نے "مبصر وجود" تو‏ں "غیر ممبر مبصر ریاست" وچ درجہ ودھانے دا فیصلہ کيتا۔ ايس‏ے سال 27 نومبر نو‏‏ں ، اعلان کيتا گیا سی کہ ایہ اپیل سرکاری طور اُتے کيتی گئی اے تے 29 نومبر نو‏‏ں جنرل اسمبلی وچ ووٹ ڈالاں گے ، جتھ‏ے توقع د‏‏ی جارہی اے کہ ریاستاں د‏‏ی اکثریت د‏‏ی حمایت کيت‏ی جائے گی۔ فلسطین نو‏‏ں "غیر ممبر مبصر ریاست دا درجہ" دینے دے علاوہ ، مسودہ "اس امید دا اظہار کردا اے کہ سلامتی کونسل 23 ستمبر 2011 نو‏‏ں اقوام متحدہ وچ مکمل رکنیت وچ داخلے دے لئی ریاست فلسطین دے ذریعہ پیش د‏‏ی جانے والی درخواست اُتے مثبت غور کرے گی ، 1967 تو‏ں پہلے د‏‏ی سرحداں اُتے مبنی دو ریاستی حل د‏‏ی توثیق کردا اے تے دونے فریقین دے وچکار مذاکرات نو‏‏ں فوری طور اُتے دوبارہ شروع کرنے د‏‏ی ضرورت اُتے زور دیندا ا‏‏ے۔ " جمعرات ، 29 نومبر 2012 نو‏‏ں ، 138–9 ووٹاں وچ (41 پرہیز دے نال) جنرل اسمبلی د‏‏ی قرارداد 67/19 منظور ہوئی ، جس دے تحت اقوام متحدہ وچ فلسطین نو‏‏ں "غیر ممبر مبصر ریاست" دا درجہ مل گیا۔ <ref name="unispal1">{{حوالہ ویب|url=https://unispal.un.org/unispal.nsf/0080ef30efce525585256c38006eacae/181c72112f4d0e0685257ac500515c6c?OpenDocument|title=A/67/L.28 of 26 November 2012 and A/RES/67/19 of 29 November 2012|publisher=Unispal.un.org|accessdate=2 December 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121210160010/http://unispal.un.org/unispal.nsf/0080ef30efce525585256c38006eacae/181c72112f4d0e0685257ac500515c6c?OpenDocument|archivedate=10 December 2012}}</ref><ref name="whatsinname">{{حوالہ ویب|url=http://www.aljazeera.com/programmes/insidestory/2013/01/2013186722389860.html|title=Palestine: What is in a name (change)?|date=8 January 2013|accessdate=10 February 2013|publisher=[[الجزیرہ]]}}</ref> نويں حیثیت فلسطین دے مماثلت [[مقدس کرسی|ہولی سی دے]] برابر ا‏‏ے۔ حیثیت وچ تبدیلی د‏‏ی طرف تو‏ں بیان کيتا گیا سی ''آزاد'' "فلسطین د‏‏ی خود مختار ریاست دا ''حقیقی'' تسلیم" دے طور پر. ووٹنگ "نئيں" وچ [[کینیڈا]] ، [[چیک جمہوریہ|جمہوریہ چیک]] ، [[اسرائیل]] ، [[مارشل جزیرے|مارشل آئلینڈ]] ، [[ریاستہائے وفاقیہ مائکرونیشیا|فیڈریٹڈ اسٹیٹ آف مائیکرونیشیا]] ، [[ناورو]] ، [[پلاؤ]] ، [[پاناما]] تے [[ریاست ہائے متحدہ|ریاستہائے متحدہ امریکا]] شامل سن ۔ یہ جزوی طور اُتے تسلیم شدہ ریاست فلسطین تے اس دے شہریاں دے لئی ووٹ اک اہ‏م معیار سی ، جدو‏ں کہ ایہ اسرائیل تے امریکا دے لئی سفارتی دھچکيا سی۔ اقوام متحدہ وچ اک مبصر ریاست د‏‏ی حیثیت تو‏ں ریاست فلسطین معاہداں تے [[اقوام متحدہ د‏‏ی متخصص ایجنسیاں د‏‏ی لسٹ|اقوام متحدہ د‏‏ی خصوصی ایجنسیاں]] ، <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.huffingtonpost.com/2013/01/07/state-of-palestine_n_2425682.html|title=State Of Palestine: Palestinians Change Name, Won't Rush To Issue New Passports|date=7 January 2013|accessdate=10 February 2013|last=Laub|first=Karin|last2=Daraghmeh|first2=Mohammed|website=The Huffington Post|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141011202654/http://www.huffingtonpost.com/2013/01/07/state-of-palestine_n_2425682.html|archivedate=11 October 2014}}</ref> سمندر معاہدے دا قانون تے بین الاقوامی فوجداری عدالت وچ شامل ہونے د‏‏ی اجازت دیندی ا‏‏ے۔ اس نے فلسطین نو‏‏ں ایہ اجازت دتی اے کہ اوہ اقوام متحدہ دے ذریعہ تسلیم شدہ اک خود مختار ریاست د‏‏ی حیثیت تو‏ں اپنے علاقائی پانیاں تے ہوائی جگہ اُتے قانونی حقوق د‏‏ی پیروی کرے تے فلسطینی عوام نو‏‏ں بین الاقوامی عدالت انصاف وچ اپنے علاقے اُتے خود مختاری دا دعوی کرنے تے "انسانیت دے خلاف جرائم" لیانے د‏‏ی اجازت دیندا ا‏‏ے۔ "اور جنگی جرائم دے الزامات ، بشمول [[بین الاقوامی عدالت جرائم|بین الاقوامی فوجداری عدالت]] وچ اسرائیل دے خلاف [[دولت فلسطین|ریاست فلسطین دے]] علاقے اُتے غیر قانونی قبضہ کرنا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.thecitizen.co.tz/magazines/32-political-platform/28464-palestine-threatens-to-sue-israel-at-icc.html|archiveurl=https://archive.is/20130418225647/http://www.thecitizen.co.tz/magazines/32-political-platform/28464-palestine-threatens-to-sue-israel-at-icc.html|archivedate=18 April 2013|title=Palestine threatens to sue Israel at ICC|date=30 January 2013|accessdate=10 February 2013}}</ref> اقوام متحدہ اے، قرارداد د‏‏ی منظوری دے بعد، فلسطین دے عنوان نو‏‏ں اقوام متحدہ وچ اپنا نمائندہ دفتر "اقوام متحدہ وچ فلسطین '''کی ریاست''' دے مستقل آبزرور مشن" دے طور اُتے د‏‏ی اجازت <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.un.int/wcm/content/site/palestine/|title=Permanent Observer Mission of the State of Palestine to the United Nations|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130131073609/http://www.un.int/wcm/content/site/palestine/|archivedate=31 January 2013}}</ref> اقوام متحدہ دے دا اک عکس دے طور اُتے کئی د‏‏ی طرف دیکھیا [[درحقیقت|ڈی]] بین الاقوامی قانون دے تحت ریاست فلسطین د‏‏ی خود مختاری نو‏‏ں تسلیم کرنے د‏‏ی [[درحقیقت|حقیقت وچ ]] ، <ref name="unispal1"/> تے فلسطین نے ڈاک ٹکٹاں ، سرکاری دستاویزات تے پاسپورٹ اُتے ايس‏ے دے مطابق اس دے ناں دا دوبارہ ناں لینا شروع کيتا۔ <ref name="whatsinname"/><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.haaretz.com/news/middle-east/palestinian-authority-officially-changes-name-to-state-of-palestine.premium-1.492065|title=Palestinian Authority officially changes name to 'State of Palestine'|date=5 January 2013|accessdate=10 February 2013|website=[[ہاریتز]]}}</ref> فلسطینی حکا‏م نے اپنے سفارتکاراں نو‏‏ں " [[فلسطینی قومی عملداری|فلسطین قومی اتھارٹی]] " دے برخلاف ، " [[دولت فلسطین|ریاست فلسطین]] " د‏‏ی باضابطہ نمائندگی کرنے د‏‏ی وی ہدایت کيتی۔ ہور برآں ، 17 دسمبر 2012 نو‏‏ں ، اقوام متحدہ دے چیف پروٹوکول یہوچول یون نے فیصلہ کيتا کہ "ریاستہائے فلسطین" دا ناں سکریٹریٹ اقوام متحدہ د‏‏ی سرکاری دستاویزات وچ استعمال کريں گا ، <ref name="Gharib"/> " [[دولت فلسطین|ریاست فلسطین]] " نو‏‏ں تسلیم کردے ہوئے فلسطینی قوم دا سرکاری نام جمعرات 26 ستمبر 2013 نو‏‏ں اقوام متحدہ وچ ، محمود عباسنو‏ں جنرل اسمبلی د‏‏ی خاکستری کرسی اُتے بیٹھنے دا حق دتا گیا جو پوڈیم لینے تے جنرل اسمبلی تو‏ں خطاب دے منتظر سربراہان مملکت دے لئی مختص ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.smh.com.au/world/un-allow-palestine-leader-abbas-to-use-headsofstate-chair-20130927-2uhr4.html|title=UN allow Palestine leader Abbas to use heads-of-state chair|website=The Sydney Morning Herald|accessdate=4 October 2014}}</ref> == دوسری پوزیشناں == === سفارتی شناخت === ==== اقوام متحدہ دے رکن ملکاں ==== اقوام متحدہ دے 193 ممبر ملکاں وچو‏ں 138 ۔ ذیل وچ دتی گئی لسٹ فلسطین لبریشن آرگنائزیشن د‏‏ی جانب تو‏ں اقوام متحدہ دے تسلیم کرنے د‏‏ی مہم دے دوران سنہ 2011 وچ قائم کردہ لسٹ اُتے مبنی اے ، <ref name="roadmap"/> تے اقوام متحدہ وچ مستقل مبصر مشن دے ذریعہ اس د‏ی بحالی د‏‏ی جارہی ا‏‏ے۔ <ref name="unmission">[http://palestineun.org/about-palestine/diplomatic-relations/ "Diplomatic Relations"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180927134802/http://palestineun.org/about-palestine/diplomatic-relations |date=2018-09-27 }}. Permanent Observer of the State of Palestine to the United Nations. Accessed March 2016</ref> کچھ ریاستاں ، جنہاں دے تھلے اک ستارے (*) دے نال نشان لگیا ہويا اے ، نے 4 جون 1967 (یعنی [[مغربی کنارہ|مغربی کنارے]] ، [[غزہ پٹی|غزہ]] تے [[مشرقی یروشلم]] ) د‏‏ی سرحداں اُتے ریاست فلسطین نو‏‏ں واضح طور اُتے تسلیم ک‏ر ليا ، جس نے [[6 روزہ جنگ|چھ روزہ جنگ]] تو‏ں پہلے عرب خطے د‏‏ی تشکیل د‏‏ی [[6 روزہ جنگ|تھی]] ۔ {| class="wikitable sortable" style="width:100%; margin:auto;" |- ! # !! Name<ref>{{cite web |url=http://palestineun.org/about-palestine/diplomatic-relations/ |title=Diplomatic Relations |accessdate=16 October 2013 |publisher=Permanent Observer Mission of The State of Palestine to the United Nations New York |archive-date=27 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180927134802/http://palestineun.org/about-palestine/diplomatic-relations |dead-url=yes }}</ref> !! Date of recognition !! [[Foreign relations of Palestine|Diplomatic relations]] {{#tag:ref|Either with the Palestinian National Authority, the Palestine Liberation Organization, or the State of Palestine. The institution is specified where known.|group="note"|name="relcol"}} !! Relevant membership, further details |- style="background:#CBFECB;" | 1 || {{flag|Algeria}} || style="text-align:center;"| {{dts|15 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes<ref>{{cite web |author=Government of Algeria |title=Algerie-Palestine-Diplomatie |url=http://www.mae.dz/ma_fr/stories.php?story=10/12/27/5462212 |publisher=Ministry of Foreign Affairs |language=French |date=28 December 2010 |accessdate=1 February 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120118065207/http://www.orderofmalta.int/diplomatic-relations/862/sovereign-order-of-malta-bilateral-relations/?lang=en |archivedate=18 January 2012}} "Ambassadeur extraordinaire et plénipotentiaire de l'État de Palestine".</ref> || Arab League, OIC, African Union (AU); [[Algeria–Palestine relations]] |- style="background:#CBFECB;" | 2 || {{flag|Bahrain}} || style="text-align:center;"| {{dts|15 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes<ref>{{cite web |author=Government of Bahrain |title=Bilateral Relations |url=http://www.mofa.gov.bh/Default.aspx?tabid=73&language=en-US |publisher=Ministry of Foreign Affairs |accessdate=1 February 2011}}</ref> || Arab League, OIC |- style="background:#CBFECB;" | 3 || {{flag|Iraq}} || style="text-align:center;"| {{dts|15 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes || Arab League, OIC; [[Iraq–Palestine relations]] |- style="background:#CBFECB;" | 4 || {{flag|Kuwait}} || style="text-align:center;"| {{dts|15 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes<ref>{{cite web |author=Government of Kuwait |title=The nature of the work of the Department of the Arab world |url=http://www.mofa.gov.kw/MOFA/index.php/2009-06-04-08-52-32/36-2009-06-04-06-41-35/1123-2009-06-10-07-53-49 |publisher=Ministry of Foreign Affairs |accessdate=20 February 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110623070039/http://www.mofa.gov.kw/MOFA/index.php/2009-06-04-08-52-32/36-2009-06-04-06-41-35/1123-2009-06-10-07-53-49 |archivedate=23 June 2011}} "دولة فلسطين".</ref> || Arab League, OIC<ref>{{cite web |author=Government of Kuwait |title=The Arab Economic Summit 2009 |url=http://www.da.gov.kw/eng/articles/palestine.php |publisher=Al-Diwan Al-Amiri, official website, State of Kuwait |accessdate=18 March 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110721090111/http://www.da.gov.kw/eng/articles/palestine.php# |archive-date=21 July 2011 |url-status=dead |df=dmy-all}} "Mr. Mahmoud Abbas is the President of the Palestinian National Authority (PNA) and the President of the State of Palestine."</ref> |- style="background:#CBFECB;" | 5 || {{flag|Libya}} || style="text-align:center;"| {{dts|15 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes || Arab League, OIC, AU |- style="background:#CBFECB;" | 6 || {{flag|Malaysia}} || style="text-align:center;"| {{dts|15 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes || OIC; [[Malaysia–Palestine relations]] |- style="background:#CBFECB;" | 7 || {{flag|Mauritania}} || style="text-align:center;"| {{dts|15 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes || Arab League, OIC, AU |- style="background:#CBFECB;" | 8 || {{flag|Morocco}} || style="text-align:center;"| {{dts|15 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes || Arab League, OIC, AU<ref>{{cite web |author=Government of Morocco |title=Conventions, Treaties, Agreements and Protocols |url=http://www.maec.gov.ma/EN/conventions.asp?PAYS=333 |accessdate=20 February 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110722165523/http://www.maec.gov.ma/EN/conventions.asp?PAYS=333 |archivedate=22 July 2011}} "État de Palestine".</ref><ref>{{cite web |author=Government of Morocco |title=Protocole de coopération entre le Ministère des Affaires Culturelles du Maroc et le Ministère de la Culture et de l'Information de l'Etat Palestinien |url=http://www.maec.gov.ma/EN/fiche.asp?num=659 |accessdate=20 February 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110722165530/http://www.maec.gov.ma/EN/fiche.asp?num=659 |archivedate=22 July 2011}}</ref> |- style="background:#CBFECB;" | 9 || {{flag|Somalia}} || style="text-align:center;"| {{dts|15 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes || Arab League, OIC, AU |- style="background:#CBFECB;" | 10 || {{flag|Tunisia}} || style="text-align:center;"| {{dts|15 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes<ref>{{cite web |author=Government of Tunisia |title=Les Relations Tuniso–Palestiniennes |url=http://www.diplomatie.gov.tn/site/index.php?a=article&id=446 |accessdate=20 February 2011 |archive-date=2020-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200406020848/https://www.diplomatie.gov.tn/site/index.php?a=article&id=446 |url-status=dead}} "Les deux pays ont établi des relations diplomatiques en 1994. chacune des deux parties étant représentée par un bureau de liaison."</ref> || Arab League, OIC, AU |- style="background:#CBFECB;" | 11 || {{flag|Turkey}} || style="text-align:center;"| {{dts|15 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes<ref>{{cite web |author=Government of Turkey |title=Turkey´s Political Relations with the Palestinian National Authority |url=http://www.mfa.gov.tr/turkey_s-political-relations-with-the-palestinian-national-authority.en.mfa |publisher=Ministry of Foreign Affairs |accessdate=29 January 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170906085951/http://www.mfa.gov.tr/turkey_s-political-relations-with-the-palestinian-national-authority.en.mfa# |archive-date=6 September 2017 |url-status=dead |df=dmy-all}} "Turkey established official relations with the Palestine Liberation Organization (PLO) in 1975 and was one of the first countries that recognized the Palestinian State established in exile on 15 November 1988."</ref> || OIC; [[Palestine–Turkey relations]] |- style="background:#CBFECB;" | 12 || {{flag|Yemen}} || style="text-align:center;"| {{dts|15 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes || Arab League, OIC {{show |Further details | Recognition extended by both [[عوامی جمہوری جمہوریہ یمن]] and the [[عربی یمنی جمہوریہ]], prior to [[Unification of Yemen|Yemeni unification]]. In a joint letter to the [[سیکرٹری جنرل اقوام متحدہ]] sent just prior to unification, the Ministers of Foreign affairs of North and South Yemen stated that "All treaties and agreements concluded between either the Yemen Arab Republic or the People's Democratic Republic of Yemen and other States and international organizations in accordance with international law which are in force on 22 May 1990 will remain in effect, and international relations existing on 22 May 1990 between the People's Democratic Republic of Yemen and the Yemen Arab Republic and other States will continue."<ref>{{cite book |title=State Succession and Membership in International Organizations |last=Bühler |first=Konrad |year=2001 |url=https://books.google.com/books?id=Ty7NAG1Jl-8C&dq=State+Succession+and+Membership+in+International+Organizations&source=gbs_navlinks_s |publisher=Martinus Nijhoff Publisher}}</ref>}} |- style="background:#CBFECB;" | 13 || {{flag|Afghanistan}} || style="text-align:center;"| {{dts|16 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes<ref>{{cite web |author=Government of Afghanistan |title=Afghan Diplomatic Missions |url=http://www.afghanembassy.net/coms.php |publisher=Embassy of the Islamic Republic of Afghanistan, Canberra |accessdate=5 August 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110723004653/http://www.afghanembassy.net/coms.php |archivedate=23 July 2011}} "Embassy of Afghanistan in Damascus … non-resident envoy to: Jordan, Lebanon and Palestine".</ref> || OIC {{show |Further details | Recognition extended by the [[جمہوری جمہوریہ افغانستان]].}} |- style="background:#CBFECB;" | 14 || {{flag|Bangladesh}} || style="text-align:center;"| {{dts|16 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes || OIC |- style="background:#CBFECB;" | 15 || {{flag|Cuba}} || style="text-align:center;"| {{dts|16 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes || — |- style="background:#CBFECB;" | 16 || {{flag|Indonesia}} || style="text-align:center;"| {{dts|16 November 1988}}<!-- Palestine UN Observer and UNESCO Application say 15 November 1988 --><ref name="indonesia1">{{cite web |author=Government of Indonesia |title=Bilateral Cooperation – Palestine |url=http://www.deplu.go.id/Pages/IFPDisplay.aspx?Name=BilateralCooperation&IDP=44&P=Bilateral&l=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20110525184944/http://www.deplu.go.id/Pages/IFPDisplay.aspx?Name=BilateralCooperation&IDP=44&P=Bilateral&l=en|url-status=dead|archive-date=25 May 2011 |publisher=Ministry of Foreign Affairs |accessdate=1 February 2011}} "Indonesia's formal recognition towards the recently established State of Palestine the very next day, on 16 November 1988 … One year later, Indonesia and Palestine agreed to advance their bilateral relations through the signing of a Joint Communique on the Commencement of Indonesia-Palestine Diplomatic Relations at Ambassadorial Level, on 19 October 1988 … Indonesia assigned its Head of Mission to the Republic of Tunisia as the Ambassador non-resident for Palestine until 1 June 2004, when the assignment was relegated to the Indonesia's Ambassador for the Hashemite Kingdom of Jordan in Amman."</ref> || style="text-align:center;"| Yes<ref name="indonesia1" /> || OIC; [[Indonesia–Palestine relations]] |- style="background:#CBFECB;" | 17 || {{flag|Jordan}} || style="text-align:center;"| {{dts|16 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes || Arab League, OIC |- | 18 || {{flag|Madagascar}} || style="text-align:center;"| {{dts|16 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| No || AU |- style="background:#CBFECB;" | 19 || {{flag|Malta}} || style="text-align:center;"| {{dts|16 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes || EU |- style="background:#CBFECB;" | 20 || {{flag|Nicaragua}} || style="text-align:center;"| {{dts|16 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes || — |- style="background:#CBFECB;" | 21 || {{flag|Pakistan}} || style="text-align:center;"| {{dts|16 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes || OIC; [[Pakistan–Palestine relations]] |- style="background:#CBFECB;" | 22 || {{flag|Qatar}} || style="text-align:center;"| {{dts|16 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes || Arab League, OIC |- style="background:#CBFECB;" | 23 || {{flag|Saudi Arabia}} || style="text-align:center;"| {{dts|16 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes || Arab League, OIC |- style="background:#CBFECB;" | 24 || {{flag|United Arab Emirates}} || style="text-align:center;"| {{dts|16 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes || Arab League, OIC; [[Palestine–United Arab Emirates relations]] |- style="background:#CBFECB;" | 25 || {{flag|Serbia}} || style="text-align:center;"| {{dts|16 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes<ref>{{cite web |author=Government of Serbia |url=http://www.mfa.gov.rs/Policy/Bilaterala/Palestine/index_e.html |title=Bilateral political relations Serbia-Palestine |publisher=Ministry of Foreign Affairs |accessdate=5 December 2010 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110519072259/http://mfa.gov.rs/Policy/Bilaterala/Palestine/index_e.html |archivedate=19 May 2011}}</ref> || —, [[Palestine–Serbia relations]] {{show |Further details | Recognition extended by the [[اشتراکی وفاقی جمہوریہ یوگوسلاویہ]] (SFRY). Although the UN did not recognise the [[سربیا و مونٹینیگرو]] (later renamed [[سربیا و مونٹینیگرو]], itself to be succeeded by [[سربیا]] in 2006) as its successor, it claims to be such and pledges to adhere to all ratifications, signatures and recognitions conducted by SFRY.}} |- style="background:#CBFECB;" | 26 || {{flag|Zambia}} || style="text-align:center;"| {{dts|16 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes || AU |- style="background:#CBFECB;" | 27 || {{flag|Albania}} || style="text-align:center;"| {{dts|17 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes<ref>{{cite web |author=Government of Albania |title=Diplomatic list |url=http://www.mfa.gov.al/dokumenta/diplomatic_list_2011.pdf |date=January 2011 |publisher=Ministry of Foreign Affairs |accessdate=6 August 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110725042626/http://www.mfa.gov.al/dokumenta/diplomatic_list_2011.pdf |archive-date=25 July 2011 |url-status=dead}} "Embassy of the State of Palestina".</ref> || OIC; [[Albania–Palestine relations]] {{show |Further details | Recognition extended by the [[People's Socialist Republic of Albania]].}} |- style="background:#CBFECB;" | 28 || {{flag|Brunei Darussalam}} || style="text-align:center;"| {{dts|17 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes || OIC<ref>{{cite web |author=Government of Brunei Darusalam |title=Minister of Foreign Affairs and Trade Welcomes the Palestinian President |url=http://www.mofat.gov.bn/news/20071023a.htm |date=23 October 2007 |publisher=Ministry of Foreign Affairs & Trade |accessdate=10 March 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120118065207/http://www.orderofmalta.int/diplomatic-relations/862/sovereign-order-of-malta-bilateral-relations/?lang=en |archivedate=18 January 2012}} "His Excellency Mahmoud Abbas, President of the State of the Palestine".</ref> |- style="background:#CBFECB;" | 29 || {{flag|Djibouti}} || style="text-align:center;"| {{dts|17 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes || Arab League, OIC, AU |- style="background:#CBFECB;" | 30 || {{flag|Mauritius}} || style="text-align:center;"| {{dts|17 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes || AU |- style="background:#CBFECB;" | 31 || {{flag|Sudan}} || style="text-align:center;"| {{dts|17 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes || Arab League, OIC, AU<ref>{{cite web |author=President of Sudan |title=Speech elected President Omar al-Bashir during his inauguration ceremony in Parliament |url=http://www.sudan.gov.sd/ar/index.php?option=com_content&view=article&id=773:large-font-&catid=44:2008-06-06-15-25-58&Itemid=104 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110526124353/http://www.sudan.gov.sd/ar/index.php?option=com_content&view=article&id=773%3Alarge-font-&catid=44%3A2008-06-06-15-25-58&Itemid=104 |url-status=dead |archive-date=26 May 2011 |accessdate=10 March 2011}} "... representative of His Excellency the President of the State of Palestine".</ref> |- style="background:#CBFECB;" | 32 || {{flag|Cyprus}} || style="text-align:center;"| {{dts|18 November 1988}}*<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes || EU; [[Cyprus–Palestine relations]] {{show |Further details | In January 2011, the Cypriot government reaffirmed its recognition of the Palestinian state in 1988, and added that it would not recognise any changes to the pre-1967 borders.<ref>{{cite news |author=Kype |title=Cyprus will not recognize any changes to the pre-1967 borders |newspaper=Famagusta Gazette |date=31 January 2011 |url=http://famagusta-gazette.com/cyprus-will-not-recognize-any-changes-to-the-pre-borders-p11174-69.htm |accessdate=2 August 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111008212054/http://famagusta-gazette.com/cyprus-will-not-recognize-any-changes-to-the-pre-borders-p11174-69.htm |archive-date=8 October 2011 |url-status=dead |archivedate=8 October 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111008212054/http://famagusta-gazette.com/cyprus-will-not-recognize-any-changes-to-the-pre-borders-p11174-69.htm }}</ref>}} |- style="background:#CBFECB;" | 33 || {{flag|Czech Republic}} || style="text-align:center;"| {{dts|18 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes || EU {{show |Further details | Recognition extended by the [[Czechoslovak Socialist Republic]].<ref name="unesco" /> Following [[چیکوسلواکیا د‏‏ی تحلیل]], both the Czech Republic and Slovakia retained ties.}} |- style="background:#CBFECB;" | 34 || {{flag|Slovakia}} || style="text-align:center;"| {{dts|18 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes || EU {{show |Further details | Recognition extended by the [[Czechoslovak Socialist Republic]].<ref name="unesco" /> Following [[چیکوسلواکیا د‏‏ی تحلیل]], both the Czech Republic and Slovakia retained ties.}} |- style="background:#CBFECB;" | 35 || {{flag|Egypt}} || style="text-align:center;"| {{dts|18 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes || Arab League, OIC, AU; [[Egypt–Palestine relations]] |- style="background:#CBFECB;" | 36 || {{flag|Gambia}} || style="text-align:center;"| {{dts|18 November 1988}}<ref name="unmission" /> || style="text-align:center;"| Yes || OIC, AU |- style="background:#CBFECB;" | 37 || {{flag|India}} || style="text-align:center;"| {{dts|18 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes<ref name="mea-in">{{cite web |title=India-Palestine Relations |publisher=Ministry of External Affairs – India |url=http://meaindia.nic.in/meaxpsite/foreignrelation/palestine.pdf |accessdate=7 December 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101126020231/http://meaindia.nic.in/meaxpsite/foreignrelation/palestine.pdf |archive-date=26 November 2010 |url-status=dead}} "In 1947, India voted against the partition of Palestine at the UN GA. India was first Non-Arab State to recognize PLO … in 1974. India was one of the first countries to recognize the State of Palestine in 1988. In 1996, India opened its Representative Office to the Palestine Authority in Gaza, which later was shifted to Ramamllah in 2003".</ref> || [[India–Palestine relations]] |- style="background:#CBFECB;" | 38 || {{flag|Nigeria}} || style="text-align:center;"| {{dts|18 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes || OIC, AU |- style="background:#CBFECB;" | 39 || {{flag|Seychelles}} || style="text-align:center;"| {{dts|18 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes || AU |- style="background:#CBFECB;" | 40 || {{flag|Sri Lanka}} || style="text-align:center;"| {{dts|18 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes || — |- style="background:#CBFECB;" | 41 || {{flag|Belarus}} || style="text-align:center;"| {{dts|19 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes || — {{show |Further details | Recognition extended as the [[بیلاروسی سوویت اشتراکی جمہوریہ]]. Belarus is the legal successor of the Byelorussian SSR and in the [[Constitution of Belarus|Constitution]] it states, "Laws, decrees and other acts which were applied in the territory of the Republic of Belarus prior to the entry into force of the present Constitution shall apply in the particular parts thereof that are not contrary to the Constitution of the Republic of Belarus."<ref>[[:s:Constitution of Belarus|Constitution of Belarus]], Art. 142.</ref> }} |- style="background:#CBFECB;" | 42|| {{flag|Guinea}} || style="text-align:center;"| {{dts|19 November 1988}}<!-- Palestine UN Observer says 21 November 1988 --><ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes || OIC, AU |- style="background:#CBFECB;" | 43 || {{flag|Namibia}} || style="text-align:center;"| {{dts|19 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes || AU {{show |Further details | Namibia was established by the [[SWAPO|South West Africa People's Organization]] (SWAPO), which recognised the State of Palestine during its time as a UN observer entity.<ref>{{cite web |author=United Nations General Assembly |title=Resolution 43/160: Observer status of national liberation movements |url=http://www.undemocracy.com/A-RES-43-160.pdf |publisher=United Nations Documentation Centre |date=9 December 1988 |accessdate=3 February 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121021195740/http://www.undemocracy.com/A-RES-43-160.pdf |archivedate=21 October 2012}}</ref>}} |- style="background:#CBFECB;" | 44 || {{flag|Russia}} || style="text-align:center;"| {{dts|19 November 1988}}<ref name="unesco" />|| style="text-align:center;"| Yes<ref>{{cite web |url=http://www.palestine.ru/Russian/embassy/theembassy.html |script-title=ru:Посольство |publisher=Palestine.ru |language=Russian |accessdate=22 January 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100616082343/http://www.palestine.ru/Russian/embassy/theembassy.html |archivedate=16 June 2010}} "Первое представительство ООП (Организации Освобождения Палестины) в Москве было открыто в 1974 г., и первым Главой Представительства стал Бригадный Генерал Мухаммад Аль-Шаер. В 1981г. Представительство было преобразовано в дипломатическую миссию. А 18 ноября 1988 г. СССР официально признал Палестинское Государство. В январе 1990г. Представительство было преобразовано в Посольство Государство Палестина."</ref> || UNSC (permanent); [[Palestine–Russia relations]] {{show |Further details | Recognition extended as the Soviet Union. President [[دمتری میدوی ایدف]] reconfirmed the position in January 2011.<ref>{{Cite news |author=Sherwood, Harriet |title=Dmitry Medvedev restates Russian support for Palestinian state |url=https://www.theguardian.com/world/2011/jan/18/dmitry-medvedev-russia-palestinian-state |date=18 January 2011 |newspaper=The Guardian |accessdate=1 September 2011 |location=London}}</ref>}} |- style="background:#CBFECB;" | 45 || {{flag|Ukraine}} || style="text-align:center;"| {{dts|19 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes || — {{show |Further details | Recognition extended as the [[یوکرینی سوویت اشتراکی جمہوریہ]], of which Ukraine is the legal successor. The modern republic continues all "rights and duties pursuant to international agreements of Union SSR which do not contradict the [[Constitution of Ukraine]] and interests of the Republic".<ref>[http://zakon.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/anot.cgi?nreg=1543-12 The Law of Ukraine on Succession of Ukraine], [[Verkhovna Rada]] (5 October 1991).</ref>}} |- style="background:#CBFECB;" | 46 || {{flag|Vietnam}} || style="text-align:center;"| {{dts|19 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes<ref>{{cite web |title=Vietnam-Palestine Relations |publisher=Ministry of Foreign Affairs – Vietnam |url=http://www.mofa.gov.vn/en/cn_vakv/nr040830134623/nr040830134911/ns070925152224 |accessdate=18 July 2009}} "1968: Viet Nam established ties with the Palestine Liberation Organization (PLO)... 19 November 1988: Viet Nam recognized the State of Palestine and officially transformed the PLO's resident Representative Office into the Embassy of the State of Palestine."</ref> || —, [[Palestine–Vietnam relations]] |- style="background:#CBFECB;" | 47 || {{flag|China}} || style="text-align:center;"| {{dts|20 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes || UNSC (permanent); [[China–Palestine relations]] |- style="background:#CBFECB;" | 48 || {{flag|Burkina Faso}} || style="text-align:center;"| {{dts|21 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes || OIC, AU; [[Burkina Faso-Palestine relations]] |- style="background:#CBFECB;" | 49 || {{flag|Comoros}} || style="text-align:center;"| {{dts|21 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes || Arab League, OIC, AU |- style="background:#CBFECB;" | 50 || {{flag|Guinea-Bissau}} || style="text-align:center;"| {{dts|21 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes || OIC, AU |- style="background:#CBFECB;" | 51 || {{flag|Mali}} || style="text-align:center;"| {{dts|21 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes || OIC, AU |- style="background:#CBFECB;" | 52 || {{flag|Cambodia}} || style="text-align:center;"| {{dts|21 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes || — {{show |Further details | Recognition extended by the [[People's Republic of Kampuchea]], the predecessor to modern Cambodia. Its civil-war rival, [[Democratic Kampuchea]], announced its recognition three days prior.}} |- style="background:#CBFECB;" | 53 || {{flag|Mongolia}} || style="text-align:center;"| {{dts|22 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes<ref>{{cite web |author=Government of Mongolia |title=List of states with diplomatic relations |url=http://www.mfat.gov.mn/index.php?option=com_content&view=article&id=70&Itemid=83&lang=en |publisher=Ministry of Foreign Affairs and Trade |accessdate=10 March 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110722215952/http://www.mfat.gov.mn/index.php?option=com_content&view=article&id=70&Itemid=83&lang=en |archivedate=22 July 2011}} "State of Palestine". Relations established with the PLO prior to the 1988 declaration of independence.</ref> || — {{show |Further details | Recognition extended by the [[Mongolian People's Republic]].}} |- style="background:#CBFECB;" | 54 || {{flag|Senegal}} || style="text-align:center;"| {{dts|22 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes || OIC, AU |- style="background:#CBFECB;" | 55 || {{flag|Hungary}} || style="text-align:center;"| {{dts|23 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes || EU {{show |Further details | Recognition extended by the [[Hungarian People's Republic]].}} |- | 56 || {{flag|Cape Verde}} || style="text-align:center;"| {{dts|24 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| No || AU |- style="background:#CBFECB;" | 57 || {{sort|Korea, North|{{flag|North Korea}}}} || style="text-align:center;"| {{dts|24 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes || —, [[North Korea–Palestine relations]] |- style="background:#CBFECB;" | 58 || {{flag|Niger}} || style="text-align:center;"| {{dts|24 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes || OIC, AU |- style="background:#CBFECB;" | 59 || {{flag|Romania}} || style="text-align:center;"| {{dts|24 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes || EU; [[Palestine–Romania relations]] {{show |Further details | Recognition extended by the [[اشتراکی جمہوریہ رومانیہ]].}} |- style="background:#CBFECB;" | 60 || {{flag|Tanzania}} || style="text-align:center;"| {{dts|24 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes || AU |- style="background:#CBFECB;" | 61 || {{flag|Bulgaria}} || style="text-align:center;"| {{dts|25 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes || EU {{show |Further details | Recognition extended by the [[People's Republic of Bulgaria]].}} |- style="background:#CBFECB;" | 62 || {{flag|Maldives}} || style="text-align:center;"| {{dts|28 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes || OIC |- style="background:#CBFECB;" | 63 || {{flag|Ghana}} || style="text-align:center;"| {{dts|29 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes || AU |- | 64 || {{flag|Togo}} || style="text-align:center;"| {{dts|29 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| No || OIC, AU |- style="background:#CBFECB;" | 65 || {{flag|Zimbabwe}} || style="text-align:center;"| {{dts|29 November 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes || AU |- style="background:#CBFECB;" | 66 || {{flag|Chad}} || style="text-align:center;"| {{dts|1 December 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes || OIC, AU |- style="background:#CBFECB;" | 67 || {{flag|Laos}} || style="text-align:center;"| {{dts|2 December 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes<ref name="laoshanoi">{{cite web |author=Government of Lao DPR |title=List of states whom Lao D.P.R. has established diplomatic relation since 1950 |url=http://www.embalaohanoi.gov.la/list%20of%20states%20with%20whom%20lao%20has%20set%20up%20diplomatic%20relation%20since%201950/LIST%20OF%20STATES%20WITH%20WHOM%20LAO%20PDR%20.htm |publisher=Lao Embassy in Hanoi |accessdate=31 December 2010 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120118065207/http://www.orderofmalta.int/diplomatic-relations/862/sovereign-order-of-malta-bilateral-relations/?lang=en |archivedate=18 January 2012}} "Palestine".</ref> || — |- | 68 || {{flag|Sierra Leone}} || style="text-align:center;"| {{dts|3 December 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| No || OIC, AU |- style="background:#CBFECB;" | 69 || {{flag|Uganda}} || style="text-align:center;"| {{dts|3 December 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes || OIC, AU |- style="background:#CBFECB;" | 70 || {{flag|Republic of the Congo}} || style="text-align:center;"| {{dts|5 December 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes || AU |- style="background:#CBFECB;" | 71 || {{flag|Angola}} || style="text-align:center;"| {{dts|6 December 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes<ref name="UNPLOlist">{{cite web |author=Permanent Observer Mission of Palestine to the United Nations |title=Palestine Embassies, Missions, Delegations Abroad |url=http://www.un.int/wcm/content/site/palestine/cache/offonce/pid/11548;jsessionid=28CDCCFCCADD2376963B0ED42BD194DB |date=10 December 2010 |publisher=United Nations |accessdate=1 January 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110225003457/http://www.un.int/wcm/content/site/palestine/cache/offonce/pid/11548%3Bjsessionid%3D28CDCCFCCADD2376963B0ED42BD194DB |archivedate=25 February 2011}}</ref> || AU |- style="background:#CBFECB;" | 72 || {{flag|Mozambique}} || style="text-align:center;"| {{dts|8 December 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes || OIC, AU |- | 73 || {{flag|São Tomé and Príncipe}} || style="text-align:center;"| {{dts|10 December 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| No || AU |- | 74 || {{flag|Democratic Republic of the Congo}} || style="text-align:center;"| {{dts|10 December 1988}}<!-- Palestine UN Observer says 18 December 1988 --><ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| No || AU {{show |Further details | Recognition extended by the [[زائر]], which was ruled by [[موبوتو سیسی سیکو]] until his removal in 1997 when the state was succeeded by the [[جمہوری جمہوریہ کانگو]] during the [[First Congo War]].}} |- style="background:#CBFECB;" | 75 || {{flag|Gabon}} || style="text-align:center;"| {{dts|12 December 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes || OIC, AU |- style="background:#CBFECB;" | 76 || {{flag|Oman}} || style="text-align:center;"| {{dts|13 December 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes || Arab League, OIC |- style="background:#CBFECB;" | 77 || {{flag|Poland}} || style="text-align:center;"| {{dts|14 December 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes || EU {{show |Further details | Recognition extended by the [[Polish People's Republic]].}} |- style="background:#CBFECB;" | 78 || {{flag|Botswana}} || style="text-align:center;"| {{dts|19 December 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes<ref>{{cite web |url=http://english.wafa.ps/page.aspx?id=dOpGVpa57177513228adOpGVp |title=Palestine, Botswana establish full diplomatic relations |website=وكالة الأنباء والمعلومات الفلسطينية – وفا}}</ref> || AU |- | 79 || {{flag|Nepal}} || style="text-align:center;"| {{dts|19 December 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| No || — |- | 80 || {{flag|Burundi}} || style="text-align:center;"| {{dts|22 December 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| No || AU |- | 81 || {{flag|Central African Republic}} || style="text-align:center;"| {{dts|23 December 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| No || AU |- | 82 || {{flag|Bhutan}} || style="text-align:center;"| {{dts|25 December 1988}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| No || — |- | 83 || {{flag|Rwanda}} || style="text-align:center;"| {{dts|2 January 1989}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| No || AU |- style="background:#CBFECB;" | 84 || {{flag|Ethiopia}} || style="text-align:center;"| {{dts|4 February 1989}}<ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes || AU {{show |Further details | Recognition extended by the [[People's Democratic Republic of Ethiopia]].}} |- style="background:#CBFECB;" | 85 || {{flag|Iran}} || style="text-align:center;"| {{dts|4 February 1989}}<!-- Palestine UN Observer says 4 February 1988, but that predates the declaration of independence --><ref name="unesco" /> || style="text-align:center;"| Yes || OIC; [[Iran–Palestine relations]] |- style="background:#CBFECB;" | 86 || {{flag|Benin}} || style="text-align:center;"| {{dts|May 1989}} or before<ref name="unesco" /><ref name="undpsca" /> {{When|date=January 2011}}<!-- BENIN, EQUATORIAL GUINEA and KENYA are listed without dates. The document was submitted in May 1989. In November 1988, Reuters published a list of 54 countries (see https://news.google.com/newspapers?id=rqEVAAAAIBAJ&sjid=jQsEAAAAIBAJ&pg=5008%2C4641271, although it says it may be incomplete) in which these three did not appear. --> || style="text-align:center;"| Yes || OIC, AU |- | 87 || {{flag|Equatorial Guinea}} || style="text-align:center;"| {{dts|May 1989}} or before<ref name="unesco" /><ref name="undpsca" />{{When|date=January 2011}}<!-- See note in Benin entry --> || style="text-align:center;"| No || AU |- style="background:#CBFECB;" | 88 || {{flag|Kenya}} || style="text-align:center;"| {{dts|May 1989}} or before<ref name="unesco" /><ref name="undpsca" /><ref>{{Cite book |author=Peters, Joel |title=Israel and Africa: the problematic friendship |publisher=I.B.Tauris |year=1992 |page=[https://archive.org/details/israelafricap00pete/page/141 141] |isbn=978-1-870915-10-6 |url=https://archive.org/details/israelafricap00pete/page/141}}</ref>{{When|date=January 2011}}<!-- See note in Benin entry --> || style="text-align:center;"| Yes || AU |- style="background:#CBFECB;" | 89 || {{flag|Vanuatu}} || style="text-align:center;"| {{dts|21 August 1989}}<ref>Government of Vanuatu (21 August 1989). [[:commons:File:Vanuatu's Recognation of Palestine.jpg|Letter to ambassador Ali Kazak]] (Ref: 8/3/3/nv-mf, 10/417/2). Ministry of Foreign Affairs. Accessed 30 May 2011.</ref> || style="text-align:center;"| Yes || — |- style="background:#CBFECB;" | 90 || {{flag|Philippines}}<ref name="phamman">{{cite web |author=Embassy of the Philippines in Amman |title=Amb. Julius D. Torres presents credentials to Palestinian president |publisher=Government of the Philippines |date=6 December 2009 |url=http://www.philembassy-amman.net/2009/12/06/amb-julius-d-torres-presents-credentials-to-palestinian-president/ |accessdate=16 November 2010 |archive-date=7 November 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171107111950/https://www.philembassy-amman.net/2009/12/06/amb-julius-d-torres-presents-credentials-to-palestinian-president/ |dead-url=yes }} "...as non-resident Ambassador to Palestine to Palestinian National Authority President Mahmoud Abbas".</ref><ref>{{cite web |author=Department of Budget and Management |title=Embassies and Diplomatic Missions |publisher=Government of the Philippines |url=http://www.dbm.gov.ph/08%20dir/diplomatic/embassies.pdf |accessdate=15 November 2010 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110718234720/http://www.dbm.gov.ph/08%20dir/diplomatic/embassies.pdf |archivedate=18 July 2011}} "Consulate General of the State of Palestine".</ref><ref>{{cite news |author=Budianto, Lilian |title=Palestine issue still low on ASEAN agenda |newspaper=The Jakarta Post |publisher=PT Bina Media Tenggara |date=8 December 2010 |url=http://www.thejakartapost.com/news/2010/12/08/palestine-issue-still-low-asean-agenda.html |accessdate=11 December 2010}}</ref> || style="text-align:center;"| {{dts|September 1989}}<ref name="PhilippineBook" /> || style="text-align:center;"| Yes<ref name="PhilippineBook">{{cite book |title=Embassies & consulates in the Philippines |publisher=Best of the Philippines |year=1995 |url=https://books.google.com/books?id=CEqPAAAAMAAJ&dq=inauthor:%22Best+of+the+Philippines+%28Manila,+Philippines%29%22&source=gbs_navlinks_s |isbn=9789719151609}}, p219: "The State of Palestine is recognized by over one hundred states including the Republic of the Philippines. In September 1989, diplomatic relations were established between the two governments leading to the opening of the Embassy of the State of Palestine in Manila, May 1990."</ref> || — |- style="background:#CBFECB;" | 91 || {{flag|Eswatini}}<ref>{{cite news |script-title=ar:السفير عبد الجواد يقدم نسخة من أوراق اعتماده لوزير خارجية مملكة سوازيلاند |url=http://www.pnn.ps/index.php?option=com_content&task=view&id=94139 |date=3 November 2010 |publisher=Palestine News Network |accessdate=29 August 2011 |language=Arabic}}</ref> || style="text-align:center;"| {{dts|1 July 1991}}<ref>{{cite news |title=These are all the countries that recognise Palestine as a state |url=http://indy100.independent.co.uk/article/these-are-all-the-countries-that-recognise-palestine-as-a-state--ZJRk0Dpo_l |accessdate=28 May 2016 |archivedate=9 June 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160609011518/http://indy100.independent.co.uk/article/these-are-all-the-countries-that-recognise-palestine-as-a-state--ZJRk0Dpo_l }}</ref> || style="text-align:center;"| Yes<ref>{{cite news |author=Palestinian National Authority |script-title=ar:السفير عبد الجواد يقدم نسخة من أوراق اعتماده لوزير خارجية مملكة سوازيلاند |url=http://www.mofa.pna.ps/ar/index.php?p=main&id=862 |language=Arabic |publisher=Ministry of Foreign Affairs |accessdate=17 August 2011 |archive-url=https://archive.today/20120804143753/http://www.mofa.pna.ps/ar/index.php?p=main&id=862 |archive-date=4 August 2012 |url-status=dead |title=Archive copy |archivedate=30 March 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120330213019/http://www.mofa.pna.ps/ar/index.php?p=main&id=862 }}</ref> || AU |- style="background:#CBFECB;" | 92 || {{flag|Kazakhstan}} || style="text-align:center;"| {{dts|6 April 1992}}<ref name="Kazakhstan" /> || style="text-align:center;"| Yes<ref name="Kazakhstan">{{cite web |author=Government of Kazakhstan |title=Cooperation of the Republic of Kazakhstan with the State of Palestine |url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/en/content/policy/cooperation/asia_africa/16 |publisher=Ministry of Foreign Affairs |accessdate=20 November 2010 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110722142503/http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/en/content/policy/cooperation/asia_africa/16 |archivedate=22 July 2011}} Relations established on 6 April 1992. Palestinian Embassy in Kazakhstan was opened in 1993.</ref> || OIC |- style="background:#CBFECB;" | 93 || {{flag|Azerbaijan}} || style="text-align:center;"| {{dts|15 April 1992}}<ref name="Azerbaijan" /> || style="text-align:center;"| Yes<ref name="Azerbaijan">{{cite web |author=Government of Azerbaijan |title=Politics |url=http://mfa.gov.az/files/file/Azerbaijan%20-%20Palestine.pdf |publisher=Ministry of Foreign Affairs |accessdate=30 October 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130903192935/http://mfa.gov.az/files/file/Azerbaijan%20-%20Palestine.pdf |archive-date=3 September 2013 |url-status=dead}} "The Republic of Azerbaijan has diplomatic relations with Palestine since 15.04.1992".</ref>|| OIC; [[Azerbaijan–Palestine relations]] |- style="background:#CBFECB;" | 94 || {{flag|Turkmenistan}} || style="text-align:center;"| {{dts|17 April 1992}}<ref>{{cite web |title=States with which Turkmenistan established diplomatic ties |url=http://www.mfa.gov.tm/en/mfa-en/diplomacy/diplomatic-relations |publisher=Ministry of Foreign Affairs of Turkmenistan |accessdate=19 May 2014 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304102908/http://www.mfa.gov.tm/en/mfa-en/diplomacy/diplomatic-relations |archivedate=4 March 2016}}</ref> || style="text-align:center;"| Yes<ref>{{cite web |url=http://www.turkmenistan.ru/en/articles/16102.html |title=Palestinian Ambassador accredited in Turkmenistan |work=Turkmenistan.ru |date=6 April 2012 |accessdate=6 May 2012 |archive-date=5 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131005011841/http://www.turkmenistan.ru/en/articles/16102.html |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.turkmenistan.gov.tm/_eng/?id=651 |title=Ambassador of Palestine accredited to Turkmenistan |newspaper=Turkmenistan: The Golden Age |agency=State News Agency of Turkmenistan |date=6 April 2012 |accessdate=6 May 2012}}</ref> || OIC<ref name="Turkmenistan">{{cite web |author=Staff writers |title=Niyazov offers condolences to leadership and people of Palestine over demise of Yasser Arafat |url=http://www.turkmenistan.ru/en/node/1968 |date=11 November 2004 |publisher=Turkmenistan.ru |accessdate=29 August 2011 |archive-date=23 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120323161229/http://www.turkmenistan.ru/en/node/1968 |dead-url=yes }} "Niyazov sent a message of condolences to the government of the State of Palestine".</ref> |- style="background:#CBFECB;" | 95 || {{flag|Georgia}} || style="text-align:center;"| {{dts|25 April 1992}}<ref>{{cite web |author=Ismail, Mohamed |title=Interview of Minister of Foreign Affairs of Georgia Gela Bezhuashvili to the newspaper ''Egyptian Gazette'' |url=http://embassy.mfa.gov.ge/index.php?lang_id=ENG&sec_id=424&info_id=1300 |publisher=Ministry of Foreign Affairs of Georgia |accessdate=24 May 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110721025941/http://embassy.mfa.gov.ge/index.php?lang_id=ENG&sec_id=424&info_id=1300 |archivedate=21 July 2011}} "[Bezhuashvili] added that Georgia recognised the Palestinian state in 1992 and has official ties with it."</ref> || style="text-align:center;"| Yes<ref>{{cite web |author=Government of Georgia |title=Bilateral Relations between Georgia and Palestine |url=http://www.mfa.gov.ge/index.php?sec_id=346&lang_id=ENG |publisher=Ministry of Foreign Affairs |accessdate=20 November 2010 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101218172600/http://mfa.gov.ge/index.php?lang_id=ENG&sec_id=346 |archivedate=18 December 2010}} Relations established 25 April 1992.</ref> || — |- style="background:#CBFECB;" | 96 || {{flag|Bosnia and Herzegovina}} || style="text-align:center;"| {{dts|27 May 1992}}<ref name="Bozheg">{{cite web |author=Government of Bosnia and Herzegovina |title=Dates of Recognition and Establishment of Diplomatic Relations |url=http://www.mfa.ba/vanjska_politika_bih/bilateralni_odnosi/datumi_priznanja_i_uspostave_diplomatskih_odnosa/default.aspx?id=6 |publisher=Ministry of Foreign Affairs |accessdate=20 November 2010 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110706131415/http://www.mfa.ba/vanjska_politika_bih/bilateralni_odnosi/datumi_priznanja_i_uspostave_diplomatskih_odnosa/default.aspx?id=6 |archivedate=6 July 2011}} "Lista zemalja koje su priznale Bosnu i Hercegovinu i datumi uspostavljanja diplomatskih odnosa – Palestine – 27.05.1992, 30.10.1992".</ref> || style="text-align:center;"| Yes<ref name="Bozheg" /> || |- style="background:#CBFECB;" | 97 || {{flag|Tajikistan}} || style="text-align:center;"| {{dts|6 September 1992}}<ref name="Tajikistan" /> || style="text-align:center;"| Yes<ref name="Tajikistan">{{cite journal |script-title=ru:ДИПЛОМАТИЯ ТАДЖИКИСТАНА |year=1994 |url=http://mfa.tj/mid/documents/Diplomatiya_Tajikistana.pdf |accessdate=21 December 2011 |author=Ministry of Foreign Affairs of Tajikistan |page=25 |location=Dushanbe |language=Russian |journal= |archive-url=https://web.archive.org/web/20110821213006/http://mfa.tj/mid/documents/Diplomatiya_Tajikistana.pdf |archive-date=21 August 2011 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180809184303/http://mfa.tj/mid/documents/Diplomatiya_Tajikistana.pdf |date=9 August 2018 }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://mfa.tj/files/kitobkhona/tajikistan_diplomacy_the_past_and_the_present_1/tajikistan_diplomacy_the_past_and_the_present_en.pdf |title=page 166 -COUNTRIES, THAT ESTABLISHED DIPLOMATIC RELATIONS WITH THE REPUBLIC OF TAJIKISTAN |access-date=19 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305231414/http://mfa.tj/files/kitobkhona/tajikistan_diplomacy_the_past_and_the_present_1/tajikistan_diplomacy_the_past_and_the_present_en.pdf |archive-date=5 March 2016 |url-status=dead}}</ref> || OIC |- style="background:#CBFECB;" | 98 || {{flag|Uzbekistan}} || style="text-align:center;"| {{dts|25 September 1994}}<ref name="Uzbekistan" /> || style="text-align:center;"| Yes<ref name="Uzbekistan">{{cite web |author=Government of Uzbekistan |title=List of States with which the Republic of Uzbekistan established diplomatic relations |url=http://mfa.uz/eng/inter_cooper/dipl_relat/ |publisher=Ministry of Foreign Affairs |accessdate=20 November 2010 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101031024556/http://mfa.uz/eng/inter_cooper/dipl_relat/ |archivedate=31 October 2010}} "Diplomatic relations established with the State of Palestine 25 September 1994".</ref> || OIC |- style="background:#CBFECB;" | 99 || {{flag|Papua New Guinea}} || style="text-align:center;"| {{dts|4 October 1994}}<!-- Palestine UN Observer says 13 January 1995 --><ref name="png">Government of Papua New Guina (4 October 2004). [[:commons:File:PNG statement Recognising Palestine.jpg|PNG establishes formal diplomatic relations with Palestine]]. Press release. Office of the Prime Minister. Accessed 30 May 2011.</ref> || style="text-align:center;"| Yes<ref name="png" /><ref name="pacdel">{{cite web |author=General Delegation of Palestine to Australia, New Zealand and the Pacific |title=Profiles |url=http://www.palestine-australia.com/ |publisher=Palestinian National Authority |accessdate=20 November 2010}} "The Head of the General Delegation of Palestine to Australia and New Zealand and Ambassador to East Timor, Papua New Guinea and Vanuatu."</ref> || — |- style="background:#CBFECB;" | 100 || {{flag|South Africa}} || style="text-align:center;"| {{dts|15 February 1995}} || style="text-align:center;"| Yes<ref>{{cite web |author=Government of South Africa |title=Palestine (The State of) |url=http://www.dfa.gov.za/foreign/bilateral/palestine.html |publisher=Department of International Relations and Cooperation |accessdate=5 December 2010}} "The establishment of full diplomatic relations with the State of Palestine was announced on 15 February 1995. … South African Representation in Palestine – The South African Representative to the Palestinian National Authority … State of Palestine Representation in South Africa – Embassy of the State of Palestine".</ref> || AU; [[Palestine–South Africa relations]] |- style="background:#CBFECB;" | 101 || {{flag|Kyrgyzstan}} || style="text-align:center;"| {{dts|12 September 1995}} || style="text-align:center;"| Yes<ref>{{Cite web |url=http://www.mfa.gov.kg/contents/view/id/98 |title=List of countries with which the KR established diplomatic relations |access-date=19 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180809123728/http://www.mfa.gov.kg/contents/view/id/98 |archive-date=9 August 2018 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |author=Government of Kyrgyzstan |title=List of countries with which the KR established diplomatic relations |url=http://www.mfa.gov.kg/contents/view/id/141l |publisher=Ministry of Foreign Affairs |accessdate=6 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160204123024/http://www.mfa.gov.kg/contents/view/id/141l |archive-date=4 February 2016 |url-status=dead}}</ref> || OIC |- style="background:#CBFECB;" | 102 || {{flag|Malawi}} || style="text-align:center;"| {{dts|23 October 1998}}*<ref name="lesotho" /><ref>{{cite news |title=Diplomatic relations between Palestine and Malawi |url=http://www.arabicnews.com/ansub/Daily/Day/981023/1998102320.html |accessdate=20 December 2011 |newspaper=Arabic News |date=23 October 1998 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/19991009131851/http://www.arabicnews.com/ansub/Daily/Day/981023/1998102320.html |archivedate=9 October 1999}}</ref> || style="text-align:center;"| Yes<ref>{{cite web |author=Government of Malawi |title=Malawi Embassies Abroad |url=http://www.foreignaffairs.gov.mw/index.php?option=com_content&view=article&id=55 |publisher=Ministry of Foreign Affairs |date=19 April 2011 |accessdate=25 June 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130102115850/http://www.foreignaffairs.gov.mw/index.php?option=com_content&view=article&id=55 |archivedate=2 January 2013}}</ref> || AU |- style="background:#CBFECB;" | 103 || {{flag|East Timor}} || style="text-align:center;"| {{dts|1 March 2004}}<ref name="timor">Government of Timor-Leste (1 March 2004). [[:commons:File:East Timor, Protocol of Diplomatic Relations.jpg|Protocol on the Establishment of Diplomatic Relations between the State of Palestine and the Democratic Republic of Timor-Leste]]. Ministry of Foreign Affairs and Co-operation. Accessed 30 May 2011.</ref> || style="text-align:center;"| Yes<ref name="pacdel" /><ref name="timor" /> || — |- style="background:#CBFECB;" | 104 || {{flag|Paraguay}} || style="text-align:center;"| {{dts|25 March 2005}}*<!-- Palestine UN OBserver says 29 January 2011, but that was the date of the "reitera expresamente el reconocimiento" --><ref name="paraguay">{{Cite press release |author1=Government of Paraguay |author2=Ministry of Foreign Affairs |title=Reconocimiento del Estado de Palestina |url=http://www.mre.gov.py/dependencias/prensa/comunicados/listado.asp?codigo=381&dondeIr=main.asp |date=28 January 2011 |language=Spanish |accessdate=29 January 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120314182644/http://www.mre.gov.py/dependencias/prensa/comunicados/listado.asp?codigo=381&dondeIr=main.asp |archivedate=14 March 2012}} "... estableció relaciones diplomáticas con Palestina el 25 de marzo de 2005 mediante el intercambio de Notas Reversales, acto que implicó su reconocimiento. … Por esta declaración la República del Paraguay reitera expresamente el reconocimiento de ese Estado como libre e independiente con las fronteras del 4 de junio de 1967."</ref> || style="text-align:center;"| Yes<ref name="paraguay" /> || — {{show |Further details | On 28 January 2011, Paraguay's Ministry of Foreign Affairs issued a written reaffirmation of its government's recognition of the State of Palestine. The statement noted that the establishment of diplomatic relations between the two governments in 2005 had implied mutual recognition.<ref name="paraguay" />}} |- style="background:#CBFECB;" | 105 || {{flag|Montenegro}} || style="text-align:center;"| {{dts|24 July 2006}}<ref name="Montenegro">{{cite web |author=Government of Montenegro |title=Dates of Recognition and Establishment of Diplomatic Relations |url=http://www.mip.gov.me/en/index.php/Bilateral/dates-of-recognition-and-establishment-of-diplomatic-relations.html |publisher=Ministry of Foreign Affairs |accessdate=20 November 2010 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100417153150/http://www.mip.gov.me/en/index.php/Bilateral/dates-of-recognition-and-establishment-of-diplomatic-relations.html |archivedate=17 April 2010}} "Palestine, State of Palestine – Date of Recognition 24 July 2006; Date of Establishment of Diplomatic Relations 1 August 2006."</ref> || style="text-align:center;"| Yes<ref name="Montenegro" /> || — |- style="background:#CBFECB;" | 106 || {{flag|Costa Rica}} || style="text-align:center;"| {{dts|5 February 2008}}<ref>{{cite web |author=Government of Costa Rica |title=Palestina.doc |url=http://www.rree.go.cr/file-hn.php?id_file=879 |publisher=Ministerio de Relaciones Exteriores y Culto |language=Spanish |accessdate=10 March 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110421012411/http://www.rree.go.cr/file-hn.php?id_file=879 |archivedate=21 April 2011}} "La República de Costa Rica y el Estado de Palestina acordaron hoy el establecimiento de relaciones diplomáticas".</ref> || style="text-align:center;"| Yes<ref>{{Cite news |author=Perelman, Marc |title=Costa Rica Opens Official Ties With 'State of Palestine' |url=http://www.forward.com/articles/12761/ |date=7 March 2008 |newspaper=Forward |publisher=The Jewish Daily |accessdate=20 November 2010}}</ref> || — |- style="background:#CBFECB;" | 107 || {{flag|Lebanon}} || style="text-align:center;"| {{dts|30 November 2008}} || style="text-align:center;"| Yes<ref>{{Cite news |title=Abbas in Lebanon to rally support for UN bid |url=http://www.maannews.com/Content.aspx?id=413645 |publisher=Ma'an News Agency |date=16 August 2011 |accessdate=6 October 2017 |archivedate=10 September 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180910061018/http://www.maannews.com/Content.aspx?id=413645 }}</ref> || Arab League, OIC {{show |Further details | Date given is that of first official recognition. In Palestine's application to UNESCO in May 1989, Lebanon was listed as having recognised the State of Palestine, but without a date.<ref name="unesco" /> The list was submitted without objection from Lebanon, but later sources have shown that official recognition was not accorded until 2008.<ref>{{cite news |title=Lebanon offers formal recognition to state of Palestine |url=http://www.dailystar.com.lb/News/Politics/Nov/29/Lebanon-offers-formal-recognition-to-state-of-Palestine.ashx |newspaper=The Daily Star |accessdate=21 December 2011 |date=29 November 2008}}</ref> At that time, the Lebanese cabinet approved the establishment of full diplomatic relations with the State of Palestine, but did not set a date for when this was to occur. On 11 August 2011, the cabinet agreed to implement its earlier decision and Abbas formally inaugurated his government's embassy in Beirut on 16 August.<ref>See the following: * {{cite news |title=Lebanon recognizes 'state of Palestine' |newspaper=The Jerusalem Post |date=30 November 2008}} "The Lebanese government has approved forming full diplomatic relations with what it calls the 'state of Palestine', and is elevating the office of the Palestine Liberation Organization (PLO) in Beirut to the status of an embassy. No date has been set to carry out the decision, which was announced by Lebanese Information Minister Tariq Mitri." * {{cite news |author=Assi, Hussein |title=Palestinian Ambassador: Optimistic Over Palestinian Rights in Lebanon |url=http://www.almanar.com.lb/english/adetails.php?eid=24496&frid=43&seccatid=14&cid=43&fromval=1 |newspaper=Al-Manar |date=13 August 2011 |accessdate=16 August 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110824043128/http://www.almanar.com.lb/english/adetails.php?eid=24496&frid=43&seccatid=14&cid=43&fromval=1 |archive-date=24 August 2011 |url-status=dead |archivedate=24 August 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110824043128/http://www.almanar.com.lb/english/adetails.php?eid=24496&frid=43&seccatid=14&cid=43&fromval=1 }} "Palestinian ambassador to Lebanon Abdullah Abdullah … recalled that the Lebanese cabinet has acknowledged the state of Palestine and decided to establish diplomatic relations with it since 2008." * {{cite news |title=Lebanon to Establish Diplomatic Relations with State of Palestine |url=http://www.alsumaria.tv/news/3518/lebanese-government-to-establish-diploma |publisher=[[Al Sumaria]] |date=29 November 2008 }} "The Lebanese Cabinet decided at its meeting Thursday to establish diplomatic relations with the State of Palestine to implement the Cabinet decision of 2008."</ref>}} |- style="background:#CBFECB;" | 108 || {{flag|Côte d'Ivoire}} || style="text-align:center;"| {{dts|1 December 2008}}<ref name="jeuneafrique">{{cite news |title=Diplomatie : pourquoi et comment (presque) toute l’Afrique reconnaît l’État palestinien |url=http://www.jeuneafrique.com/39567/politique/diplomatie-pourquoi-et-comment-presque-toute-l-afrique-reconna-t-l-tat-palestinien/ |accessdate=28 May 2016 |date=1 December 2014}}</ref> || style="text-align:center;"| Yes || OIC, AU |- style="background:#CBFECB;" | 109 || {{flag|Venezuela}} || style="text-align:center;"| {{dts|27 April 2009}}<ref>{{cite web |author=Bolivarian Government of Venezuela |title=Venezuela y Palestina establecen relaciones diplomáticas: Comunicado Conjunto Sobre el Establecimiento de Relaciones Diplomáticas entre la República Bolivariana de Venezuela y el Estado de Palestina |publisher=Ministry of Communication and Information |date=27 April 2009 |url=http://www.minci.gob.ve/a_r_r/1/188717/venezuela_y_palestina.html |accessdate=15 November 2010 |language=es |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110716200808/http://www.minci.gob.ve/a_r_r/1/188717/venezuela_y_palestina.html |archivedate=16 July 2011}}</ref> || style="text-align:center;"| Yes || —, [[Palestine–Venezuela relations]] |- style="background:#CBFECB;" | 110 || {{flag|Dominican Republic}} || style="text-align:center;"| {{dts|14 July 2009}}<!-- Palestine UN Observer says 15 July 2009 --><ref>{{cite web |author=Government of the Dominincan Republic |title=RD y Palestina firman relaciones diplomáticas |url=http://www.presidencia.gob.do/app/article.aspx?id=11145 |date=14 July 2009 |publisher=Ministry of Foreign Affairs |accessdate=31 December 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120311074957/http://www.presidencia.gob.do/app/article.aspx?id=11145 |archivedate=11 March 2012 |language=es}}</ref> || style="text-align:center;"| Yes<ref name="dominicanr">{{cite web |author=Government of the Dominican Republic |title=Comunicado Conjunto para Establecimiento Relaciones Diplomaticas entre la Republica Dominican y el Estado de Palestina |url=http://www.serex.gov.do/exterior/pe/Lists/Relaciones%20Diplomticas%20de%20RD/Attachments/122/COMUNICADO%20CONJUNTO%20PARA%20ESTABLECIMIENTO%20RELACIONES%20DIPLOMATICAS%20ENTRE%20PALESTINA%20Y%20LA%20RD.pdf |date=15 July 2009 |publisher=Ministry of Foreign Affairs |accessdate=31 December 2010 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090920044854/http://www.serex.gov.do/exterior/pe/Lists/Relaciones%20Diplomticas%20de%20RD/Attachments/122/COMUNICADO%20CONJUNTO%20PARA%20ESTABLECIMIENTO%20RELACIONES%20DIPLOMATICAS%20ENTRE%20PALESTINA%20Y%20LA%20RD.pdf |archivedate=20 September 2009}} "Presidente del Estado de Palestina".</ref> || — |- style="background:#CBFECB;" | 111 || {{flag|Brazil}} || style="text-align:center;"| {{dts|1 December 2010}}*<!-- Palestine UN Mission list says 3 December 2011 --><ref>{{cite web |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110131231925/http://www.itamaraty.gov.br/sala-de-imprensa/notas-a-imprensa/reconhecimento-do-estado-palestino-nas-fronteiras-de-1967|archive-date=31 January 2011 |url=http://www.itamaraty.gov.br/sala-de-imprensa/notas-a-imprensa/reconhecimento-do-estado-palestino-nas-fronteiras-de-1967 |title=Reconhecimento do Estado Palestino nas Fronteiras de 1967 / Recognition of the Palestinian State along the 1967 Borders / Reconnaissance de l'Etat de Palestine dans les frontières de 1967 |date=3 December 2010 |accessdate=16 October 2013 |publisher=Minister of Foreign Affairs of Brazil |quote=In a letter sent by President Luiz Inácio Lula da Silva to the President of the Palestinian National Authority, Mahmoud Abbas, on 1 December 2010, the Brazilian Government has recognized the Palestinian State based on the existing borders in 1967.}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2010/12/201012504256198565.html |title=Brazil recognises Palestine |date=5 December 2010 |accessdate=16 October 2013 |publisher=[[الجزیرہ]]}}</ref> || style="text-align:center;"| Yes<ref>{{cite web |author=Government of Brazil |title=Reconhecimento do Estado Palestino nas Fronteiras de 1967 |url=http://www.itamaraty.gov.br/sala-de-imprensa/notas-a-imprensa/reconhecimento-do-estado-palestino-nas-fronteiras-de-1967 |publisher=Ministry of Exterior Relations |accessdate=3 December 2010 |language=pt |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110131231925/http://www.itamaraty.gov.br/sala-de-imprensa/notas-a-imprensa/reconhecimento-do-estado-palestino-nas-fronteiras-de-1967 |archivedate=31 January 2011}}</ref> || [[Brazil–Palestine relations]] |- style="background:#CBFECB;" | 112 || {{flag|Argentina}} || style="text-align:center;"| {{dts|6 December 2010}}*<ref>{{cite web |author=Government of Argentina |title=La Republica Argentina ha reconocido a Palestina como Estado libre e independiente |url=http://www.mrecic.gov.ar/portal/ver_adjunto.php?id=3048 |publisher=Ministry of Foreign Affairs |date=6 December 2010 |accessdate=20 March 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110531185526/http://www.mrecic.gov.ar/portal/ver_adjunto.php?id=3048 |archivedate=31 May 2011}}</ref> || style="text-align:center;"| Yes<ref>{{cite web |author=Gobernio de la provincia de Salta |title=Almuerzo países Árabes |url=http://www.casadesalta.gov.ar/eventos/arabes.html |publisher=Delegación de la Casa Salta |date=30 September 2009 |accessdate=22 March 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101014041032/http://www.casadesalta.gov.ar/eventos/arabes.html |archivedate=14 October 2010}} "Embajador Estado de Palestina".</ref><ref>{{cite web |author=Gobierno de la Provincia del Neuquén |title=La Vicegobernadora recibió al embajador del Estado de Palestina |url=http://w2.neuquen.gov.ar/index.php?option=com_content&view=article&id=599:la-vicegobernadora-recibio-al-embajador-del-estado-de-palestina&catid=2:noticias&Itemid=39 |publisher=Sitio Oficial |date=30 August 2010 |accessdate=22 March 2011}}</ref><ref>{{cite web |author=Gobierno de la Provincia del Neuquén |title=Avizoran posibilidades de intercambio económico y cultural con Palestina |url=http://w2.neuquen.gov.ar/index.php?option=com_content&view=article&id=609:avizoran-posibilidades-de-intercambio-economico-y-cultural-con-palestina&catid=2:noticias&Itemid=39 |publisher=Sitio Oficial |date=1 September 2010 |accessdate=22 March 2011}} "...embajador del Estado de Palestina en Argentina".</ref> || —<ref name="saynet">{{Cite news |author=Waked, Ali |title=Argentina, Uruguay recognize Palestinian state |newspaper=Israel News |publisher=Yedioth Internet |date=7 December 2010 |url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3995297,00.html |accessdate=7 December 2010}}</ref> |- style="background:#CBFECB;" | 113 || {{flag|Bolivia}} || style="text-align:center;"| {{dts|17 December 2010}}*<ref>{{cite web |url=http://www.maannews.net/eng/ViewDetails.aspx?ID=342977 |title=Bolivia recognizes Palestinian state |date=17 December 2010 |accessdate=16 October 2013 |publisher=[[Ma'an News Agency]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20131017070727/http://www.maannews.net/eng/ViewDetails.aspx?ID=342977 |archive-date=17 October 2013 |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news |agency=Agence France-Presse |title=Bolivia to recognize sovereign Palestine |url=https://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5hS-3jceGVzlbSmO2gU7hXDT6yH5A?docId=CNG.e836e4c62736a2b3b44a8631bd54cd97.361 |date=22 December 2010 |publisher=Google News |accessdate=11 January 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140131044743/https://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5hS-3jceGVzlbSmO2gU7hXDT6yH5A?docId=CNG.e836e4c62736a2b3b44a8631bd54cd97.361 |archivedate=31 January 2014}}</ref> || style="text-align:center;"| Yes<ref>{{cite web |url=http://www.wafa.ps/ar_page.aspx?id=UJ2eWza630956085573aUJ2eWz |title=إقامة علاقات دبلوماسية بين فلسطين وبوليفيا |website=وكالة الأنباء والمعلومات الفلسطينية – وفا}}</ref> || — |- style="background:#CBFECB;" | 114 || {{flag|Ecuador}} || style="text-align:center;"| {{dts|24 December 2010}}*<!-- Palestine UN Observer says 27 December 2010 --><ref>{{cite web |author=Government of Ecuador |title=Ecuador Reconoce al Estado Palestino |url=http://www.mmrree.gob.ec/2010/bol992.asp |publisher=Ministry of Foreign Affairs |date=24 December 2010 |accessdate=24 December 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130117110432/http://www.mmrree.gob.ec/2010/bol992.asp |archivedate=17 January 2013 |language=es}}</ref> || style="text-align:center;"| Yes<ref name="south-america" /> || — |- style="background:#CBFECB;" | 115 || {{flag|Chile}} || style="text-align:center;"| {{dts|7 January 2011}}<ref>{{cite web |author=Government of Chile |url=http://www.minrel.gov.cl//prontus_minrel/site/artic/20110107/pags/20110107165601.php |title=Declaración del Gobierno de Chile sobre el reconocimiento del Estado de Palestina |date=7 January 2011 |publisher=Ministry of Foreign Relations |accessdate=7 January 2011 |language=es |archive-date=12 January 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110112220737/http://www.minrel.gov.cl/prontus_minrel/site/artic/20110107/pags/20110107165601.php |dead-url=yes }}</ref> || style="text-align:center;"| Yes<ref name="chileemb">{{cite web |url=http://www.embajadapalestina.cl/embajadores.html |title=Ex Embajadores de Palestina acreditados ante la República de Chile |author=Embassy of Palestine in Chile |language=es |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160213021548/http://embajadapalestina.cl/embajadores.html |archivedate=13 February 2016}}</ref> || — |- style="background:#CBFECB;" | 116 || {{flag|Guyana}} || style="text-align:center;"| {{dts|13 January 2011}}*<ref>{{cite web |author=Government of Guyana |title=Statement by the Government of Guyana in Recognition of the State of Palestine |url=http://www.minfor.gov.gy/tsite/index.php?option=com_content&task=view&id=62&Itemid= |publisher=Ministry of Foreign Affairs |date=13 January 2011 |accessdate=14 January 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110512054021/http://www.minfor.gov.gy/tsite/index.php?option=com_content&task=view&id=62&Itemid= |archivedate=12 May 2011}} "The Government of Guyana has today decided to formally recognize the State of Palestine as a free, independent, and sovereign state, based on its 1967 borders."</ref> || style="text-align:center;"| Yes || OIC<ref name="south-america">{{Cite news |agency=The Associated Press |title=Palestinians seek global recognition through South America |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2011/02/16/AR2011021602232.html |newspaper=The Washington Post |date=17 February 2011 |accessdate=10 October 2017}}</ref> |- style="background:#CBFECB;" | 117 || {{flag|Peru}} || style="text-align:center;"| {{dts|24 January 2011}}<ref name="peru">{{cite web |author=Government of Peru |url=http://www.rree.gob.pe/portal/boletinInf.nsf/mrealdia/5ACB6C577AC253100525782200615A34?OpenDocument |title=Perú reconoce al Estado Palestino |date=24 January 2011 |publisher=Ministry of Foreign Relations |accessdate=24 January 2011 |language=es |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110130212138/http://www.rree.gob.pe/portal/boletinInf.nsf/mrealdia/5ACB6C577AC253100525782200615A34?OpenDocument |archivedate=30 January 2011}}</ref> || style="text-align:center;"| Yes<ref name="south-america" /> || — |- | 118 || {{flag|Suriname}} || style="text-align:center;"| {{dts|1 February 2011}}*<!-- Palestine UN Observer says 26 January 2011 --><ref>{{cite news |title=Suriname latest S. American state to recognize 'Palestine' |url=http://www.jpost.com/Headlines/Article.aspx?id=206289 |work=The Jerusalem Post |date=2 February 2011 |accessdate=2 February 2011}}</ref> || style="text-align:center;"| No || OIC |- style="background:#CBFECB;" | 119 || {{flag|Uruguay}} || style="text-align:center;"| {{dts|15 March 2011}}<!-- Palestine UN Observer says 16 March 2011 --><ref name="uruguay2011">{{cite web |author=Government of Uruguay |title=El Gobierno uruguayo reconoció al Estado Palestino |url=http://www.mrree.gub.uy/gxpsites/hgxpp001?7,1,778,O,S,0,PAG;CONC;45;5;D;7663;1;PAG;, |publisher=Ministry of Foreign Affairs |date=15 March 2011 |accessdate=16 March 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120315121309/http://www.mrree.gub.uy/gxpsites/hgxpp001?7%2C1%2C778%2CO%2CS%2C0%2CPAG%3BCONC%3B45%3B5%3BD%3B7663%3B1%3BPAG%3B%2C |archivedate=15 March 2012 |url-status=dead}}</ref> || style="text-align:center;"| Yes<ref name="uruguay">{{cite web |author=Government of Uruguay |title=Comunicado conjunto de Uruguay y el Gobierno de la Autoridad Nacional Palestina |url=http://www.presidencia.gub.uy/sci/noticias/2010/04/2010042003.htm |date=20 April 2010 |publisher=Ministry of Foreign Affairs |accessdate=20 November 2010 |language=es |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110515181424/http://www.presidencia.gub.uy/sci/noticias/2010/04/2010042003.htm |archivedate=15 May 2011}}</ref> || — |- | 120 || {{flag|Lesotho}}<ref>{{Cite news |author=Sukhrob, K. |title=The Palestinian state recognized by Lesotho |url=http://www.wreporter.com/world/the-palestinian-state-recognized-by-lesotho |date=7 June 2011 |newspaper=Web Reporter |accessdate=25 June 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110612122953/http://www.wreporter.com/world/the-palestinian-state-recognized-by-lesotho/ |archive-date=12 June 2011 |url-status=dead |archivedate=12 June 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110612122953/http://www.wreporter.com/world/the-palestinian-state-recognized-by-lesotho/ }}</ref> || style="text-align:center;"| {{dts|6 June 2011}}*<!-- Palestine UN Observer says 3 May 2011 --><ref name="lesotho">{{Cite news |author=Staff writers |title=Lesotho Recognizes Palestinian State within 1967 Borders |url=http://www.wafa.ps/english/index.php?action=detail&id=16365|archive-url=https://web.archive.org/web/20110724123418/http://www.wafa.ps/english/index.php?action=detail&id=16365|url-status=dead|archive-date=24 July 2011 |date=6 June 2011 |newspaper=WAFA |publisher=Palestine News & Information Agency |accessdate=25 June 2011}}</ref> || style="text-align:center;"| No || AU |- style="background:#CBFECB;" | 121 || {{flag|South Sudan}} || style="text-align:center;"| {{dts|9 July 2011}}<ref>{{cite web |url=http://www.mofa.pna.ps/ar/archives/14679 |title=سفارة دولة فلسطين لدى جنوب السودان |publisher= |access-date=30 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180916002922/http://www.mofa.pna.ps/ar/archives/14679 |archive-date=16 September 2018 |url-status=dead}}</ref> || style="text-align:center;"| Yes<ref>{{cite web |url=http://samanews.ps/ar/post/100140/%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AA%D9%81%D8%A7%D9%82-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D8%A5%D9%82%D8%A7%D9%85%D8%A9-%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%82%D8%A7%D8%AA-%D8%AF%D8%A8%D9%84%D9%88%D9%85%D8%A7%D8%B3%D9%8A%D8%A9-%D8%A8%D9%8A%D9%86-%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA%D9%8A-%D9%81%D9%84%D8%B3%D8%B7%D9%8A%D9%86-%D9%88%D8%AC%D9%86%D9%88%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%86 |title=الاتفاق على إقامة علاقات دبلوماسية بين دولتي فلسطين وجنوب السودان |first=سما |last=الإخبارية |publisher=}}</ref> || AU |- style="background:#CBFECB;" | 122 || {{flag|Syria}} || style="text-align:center;"| {{dts|18 July 2011}}*<ref name="syria">{{Cite news |author=Staff writers |title=Syria recognizes Palestinian state with East Jerusalem as its capital |url=http://www.haaretz.com/news/middle-east/syria-recognizes-palestinian-state-with-east-jerusalem-as-its-capital-1.373926 |date=18 July 2011 |newspaper=Haaretz |accessdate=19 July 2011 |archivedate=27 September 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150927200458/http://www.haaretz.com/news/middle-east/syria-recognizes-palestinian-state-with-east-jerusalem-as-its-capital-1.373926 }}</ref> || style="text-align:center;"| Yes<ref>{{cite web |author=Government of Syria |title=Syrian Embassies |url=http://www.syriatourism.org/index.php?module=subjects&func=listpages&subid=228&newlang=eng |publisher=Ministry of Tourism |accessdate=20 November 2010 |archive-date=15 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160315032632/http://syriatourism.org/index.php?module=subjects&func=listpages&subid=228&newlang=eng |dead-url=yes }}</ref> || Arab League, OIC |- | 123 || {{flag|Liberia}} || style="text-align:center;"| {{dts|19 July 2011}}<ref name="jeuneafrique" /> || style="text-align:center;"| No || AU<ref name="erekat" /> |- style="background:#CBFECB;" | 124 || {{flag|El Salvador}} || style="text-align:center;"| {{dts|25 August 2011}}<ref>{{cite web |author=Government of El Salvador |publisher=Ministry of Exterior Relations |url=http://www.rree.gob.sv/index.php?option=com_k2&view=item&id=1587:el-salvador-reconoce-a-palestina-como-estado-libre-soberano-e-independiente |title=El Salvador reconoce a Palestina como Estado libre, soberano e independiente |date=25 August 2011 |accessdate=26 August 2011 |language=Spanish}}</ref> || style="text-align:center;"| Yes<ref>{{cite news |title=El Salvador establishes diplomatic relations with Palestine Authority |url=http://www.globalpost.com/dispatch/news/regions/americas/130510/el-salvador-establishes-diplomatic-relations-palestine-authori#9 |accessdate=10 May 2013 |newspaper=Globalpost |date=10 May 2013}}</ref> || — |- style="background:#CBFECB;" | 125 || {{flag|Honduras}} || style="text-align:center;"| {{dts|26 August 2011}}*<ref>{{cite news |title=Honduras recognizes Palestine as independent state |url=https://www.reuters.com/article/us-honduras-palestine/honduras-recognizes-palestine-as-independent-state-idUSTRE77P7AX20110826 |work=Reuters |date=26 August 2011 |accessdate=10 October 2017}}</ref> || style="text-align:center;"| Yes<ref>{{cite news |title=Honduras, El Salvador establish diplomatic ties with Palestine |url=http://english.wafa.ps/index.php?action=detail&id=22340 |accessdate=4 June 2013 |newspaper=Palestine News and Info Agency |date=11 May 2013 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130927174730/http://english.wafa.ps/index.php?action=detail&id=22340 |archivedate=27 September 2013}}</ref> || —<ref>{{Cite news |author=Peña, Billy |title=Honduras Communiqué Recognizing Palestine |url=http://hondurasweekly.com/honduras-communiqu%C3%A9-recognizing-palestine-201108264055/ |date=26 August 2011 |newspaper=Honduras Weekly |accessdate=27 August 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111014012803/http://hondurasweekly.com/honduras-communiqu%C3%A9-recognizing-palestine-201108264055/ |archivedate=14 October 2011}}</ref> [[Honduras-Palestine relations]] |- style="background:#CBFECB;" | 126 || {{flag|Saint Vincent and the Grenadines}} || style="text-align:center;"| {{dts|29 August 2011}}*<ref>{{Cite news |author=Staff writers |title=St. Vincent and the Grenadines Recognizes Palestinian State |url=http://www.wafa.ps/english/index.php?action=detail&id=17181|archive-url=https://web.archive.org/web/20120515003053/http://www.wafa.ps/english/index.php?action=detail&id=17181|url-status=dead|archive-date=15 May 2012 |date=31 August 2011 |newspaper=WAFA |accessdate=16 December 2011}}</ref><ref>{{cite web |author1=Government of Saint Vincent |author2=the Grenadines |title=Statement by the Government of Saint Vincent and the Grenadines in recognition of the State of Palestine |url=https://unispal.un.org/UNISPAL.NSF/0/78AB05258D8471C38525790A0053E094 |date=29 August 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141129061418/http://unispal.un.org/UNISPAL.NSF/0/78AB05258D8471C38525790A0053E094 |archivedate=29 November 2014}}</ref> || style="text-align:center;"| Yes<ref>{{cite web |url=http://www.fatehwatan.ps/page-140556.html |title=مفوضية العلاقات الوطنية – اقامة علاقات دبلوماسية بين دولة فلسطين ودولة سانت فنسنت وجزر غرينادين |first=MONGID |last=DESIGNS |publisher=}}</ref> || — |- style="background:#CBFECB;" | 127 || {{flag|Belize}} || style="text-align:center;"| {{dts|9 September 2011}}*<ref>{{cite press release |title=Belize recognises Palestine Borders |url=http://www.sanpedrosun.com/politics-and-government/2011/09/09/belize-recognizes-palestine-borders/ |publisher=Government of Belize, Press Office, The San Pedro Sun |date=9 September 2011}}</ref> || style="text-align:center;"| Yes || —<ref>{{cite web |author=Government of Belize |title=Non-Resident Embassies & Consulates: Palestine |url=http://www.belize.gov.bz/ct.asp?xItem=1755&ctNode=23&mp=26 |archive-url=https://archive.is/20120723121721/http://www.belize.gov.bz/ct.asp?xItem=1755&ctNode=23&mp=26 |url-status=dead |archive-date=23 July 2012 |publisher=Ministry of Foreign Affairs |accessdate=31 December 2010}}</ref> |- style="background:#CBFECB;" | 128 || {{flag|Dominica}} || style="text-align:center;"| {{dts|19 September 2011}}<ref>{{cite web |title=International recognition of the State of Palestine |url=http://www.nad-plo.org/userfiles/image/English%20127%20%28235x444%29%20map.jpg |accessdate=7 April 2012 |author=Negotiations Affairs Department |publisher=Palestinian National Authority |date=25 September 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120125181123/http://www.nad-plo.org/userfiles/image/English%20127%20%28235x444%29%20map.jpg |archivedate=25 January 2012}}</ref><ref>{{cite web |title=International recognition of the State of Palestine |url=http://www.nad-plo.org/userfiles/image/English%20map%20%28444X235%29128.jpg |accessdate=7 April 2012 |author=Negotiations Affairs Department |publisher=Palestinian National Authority |date=26 September 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120125170735/http://www.nad-plo.org/userfiles/image/English%20map%20%28444X235%29128.jpg |archivedate=25 January 2012}}: "128 UN Member States recognize Palestine"</ref><ref>{{cite news |title=Dominica supports upgraded UN status for Palestinian Authority |url=http://dominicanewsonline.com/news/homepage/news/politics/dominica-supports-upgraded-un-status-for-palestinian-authority/ |accessdate=12 December 2012 |newspaper=Dominica News Online |date=30 November 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130306184249/http://dominicanewsonline.com/news/homepage/news/politics/dominica-supports-upgraded-un-status-for-palestinian-authority/ |archivedate=6 March 2013}}</ref> || style="text-align:center;"| Yes<ref>{{Cite web |url=http://www.mofa.pna.ps/ar/archives/14474 |title=دولة فلسطين ودومينيكا توقعان على إقامة علاقات دبلوماسية |access-date=30 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180730234952/http://www.mofa.pna.ps/ar/archives/14474 |archive-date=30 July 2018 |url-status=dead}}</ref> || —{{#tag:ref|Dominica is a member of the Caribbean Community, which supports a two-state solution along internationally recognised borders.<ref name="caricom" /> It is also one of eight members of the [[Bolivarian Alliance for the Peoples of Our America|Bolivarian Alliance]], which issued a statement on 9 September 2011 expressing full support for the recognition of the State of Palestine by the United Nations.<ref name="alba">{{cite web |author=Bolivarian Alliance for the Peoples of Our America |title=Comunicado especial sobre Palestina |url=http://www.alianzabolivariana.org/modules.php?name=News&file=article&sid=7911 |language=Spanish |date=10 September 2011 |accessdate=17 September 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120321143206/http://www.alianzabolivariana.org/modules.php?name=News&file=article&sid=7911 |archivedate=21 March 2012}}</ref>}} |- | 129 || {{flag|Antigua and Barbuda}} || style="text-align:center;"| {{dts|22 September 2011}}*<ref>{{cite web |title=Antigua and Barbuda recognizes Palestine |url=http://www.maannews.com/Content.aspx?id=423338 |date=25 September 2011 |publisher=Ma'an News Agency |accessdate=11 October 2017}}</ref> || style="text-align:center;"| No || — |- style="background:#CBFECB;" | 130 || {{flag|Grenada}} || style="text-align:center;"| {{dts|25 September 2011}}<!-- Other sources say 27 September 2013 but this is likely just when diplomatic relations were established --><ref name=grenadahaiti>{{cite web |url=http://www.upi.com/Top_News/US/2013/09/29/Haiti-Grenada-recognize-Palestinian-State/UPI-54541380457240/ |title=Haiti, Grenada recognize Palestinian State |date=29 September 2013 |accessdate=30 September 2013 |publisher=United Press International}}</ref><ref name=grenadahaiti2>{{cite web |url=http://english.wafa.ps/index.php?action=detail&id=23293 |title=Haiti, Grenada Establish Diplomatic Ties with Palestine |date=28 September 2013 |accessdate=30 September 2013 |publisher=[[Wafa]] |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131004215240/http://english.wafa.ps/index.php?action=detail&id=23293 |archivedate=4 October 2013}}</ref>|| style="text-align:center;"| Yes<ref name=grenadahaiti /><ref name=grenadahaiti2 /> || — |- style="background:#CBFECB;" | 131 || {{flag|Iceland}} || style="text-align:center;"| {{dts|15 December 2011}}*<ref>{{cite web |author=Government of Iceland |title=Iceland Recognizes Palestine |url=http://www.mfa.is/speeches-and-articles/nr/6847 |date=15 December 2011 |publisher=Ministry of Foreign Affairs |accessdate=16 December 2011 |archive-date=6 February 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120206020930/http://www.mfa.is/speeches-and-articles/nr/6847 |dead-url=yes }}</ref> || style="text-align:center;"| Yes || [[Iceland–Palestine relations]] |- style="background:#CBFECB;" | 132 || {{flag|Thailand}} || style="text-align:center;"| {{dts|18 January 2012}}*<ref name="recognitionByThailand">{{cite news |newspaper=The Jerusalem Post |title=Thailand recognizes Palestinian state |url=http://www.jpost.com/DiplomacyAndPolitics/Article.aspx?id=254441 |date=20 January 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120123080252/http://www.jpost.com/DiplomacyAndPolitics/Article.aspx?id=254441 |archivedate=23 January 2012}}</ref> || style="text-align:center;"| Yes<ref>{{cite web |url=http://english.wafa.ps/index.php?action=detail&id=20376 |title=Palestine News & Info Agency – WAFA – Palestine, Thailand Launch Diplomatic Relations |accessdate=25 August 2013 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120118065207/http://www.orderofmalta.int/diplomatic-relations/862/sovereign-order-of-malta-bilateral-relations/?lang=en |archivedate=18 January 2012}}</ref> || — |- | 133 || {{flag|Guatemala}} || style="text-align:center;"| {{dts|9 April 2013}}<ref>{{cite web |url=http://www.dailystar.com.lb/News/Middle-East/2013/Apr-10/213216-guatemala-recognizes-palestine-as-free-sovereign-state.ashx#axzz2Q3Gq3tNu |title=Guatemala recognizes Palestine as 'free, sovereign' state |date=10 April 2013 |accessdate=10 April 2013 |work=The Daily Star}}</ref> || style="text-align:center;"| No || — |- style="background:#CBFECB;" | 134 || {{flag|Haiti}} || style="text-align:center;"| {{dts|27 September 2013}}<ref name=grenadahaiti /><ref name=grenadahaiti2 /> || style="text-align:center;"| Yes<ref name=grenadahaiti /><ref name=grenadahaiti2 /> || — |- style="background:#CBFECB;" | 135 || {{flag|Sweden}} || style="text-align:center;"| {{dts|30 October 2014}}<ref>{{cite news |url=http://www.dn.se/debatt/darfor-erkanner-sverige-i-dag-staten-palestina/ |title=Därför erkänner Sverige idag staten Palestina |date=30 October 2014 |accessdate=30 October 2014 |newspaper=Dagens Nyheter}}</ref><ref>{{cite news |title=Sweden recognises Palestine and increases aid |url=http://www.government.se/sb/d/19375/a/249204 |accessdate=31 October 2014 |publisher=Government Offices of Sweden |date=30 October 2014}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.regeringen.se/content/1/c6/24/92/57/b9b34b94.pdf |title=Erkännande av Staten Palestina |date=30 October 2014 |accessdate=30 October 2014 |publisher=Swedish Ministry for Foreign Affairs |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141031020841/http://www.regeringen.se/content/1/c6/24/92/57/b9b34b94.pdf |archivedate=31 October 2014}}</ref><ref>http://www.regeringen.se/contentassets/6c7d07c17c2241939a2590497424c14f/regeringsbeslut_palestina.pdf</ref> || style="text-align:center;"| Yes || EU |- style="background:#CBFECB;" | 136 || {{flag|Saint Lucia}} || style="text-align:center;"| {{dts|14 September 2015}}<ref name=stlucia>{{cite news |title=Saint Lucia establishes diplomatic relations with the State of Palestine |url=http://www.stlucianewsonline.com/saint-lucia-establishes-diplomatic-relations-with-the-state-of-palestine/ |accessdate=16 September 2015 |newspaper=stlucianewsonline |date=16 September 2015 |archivedate=17 May 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190517043803/http://www.stlucianewsonline.com/saint-lucia-establishes-diplomatic-relations-with-the-state-of-palestine/ }}</ref> || style="text-align:center;"| Yes<ref name=stlucia /> || — |- style="background:#CBFECB;" | 137 || {{flag|Colombia}} || style="text-align:center;"| {{dts|3 August 2018}}<ref>{{cite news |title=Embajada de Palestina dice que Colombia lo reconoce como Estado |url=http://www.eltiempo.com/mundo/medio-oriente/embajada-palestina-dice-que-colombia-lo-reconoce-como-estado-253354 |accessdate=8 August 2018 |newspaper=El Tiempo |date=8 August 2018}}</ref> || style="text-align:center;"| Yes || — |- style="background:#CBFECB;" | 138 || {{flag| Saint Kitts and Nevis}} ||style="text-align:center;"| {{dts|30 July 2019}}<ref>{{Cite web|url=https://www.timesofisrael.com/tiny-island-nation-st-kitts-and-nevis-recognizes-palestinian-state/|title=Tiny island nation St. Kitts and Nevis recognizes Palestinian state|first=Adam|last=Rasgon|website=timesofisrael.com}}</ref> || style="text-align:center;"| Yes<ref>{{cite news |title=St Kitts – Nevis and The State of Palestine establish diplomatic relations – Caribbean News Now |url=https://www.caribbeannewsnow.com/2019/07/31/st-kitts-nevis-and-the-state-of-palestine-establish-diplomatic-relations/ |accessdate=1 August 2019 |work=Caribbean News |date=31 July 2019 |archivedate=1 August 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190801022450/https://www.caribbeannewsnow.com/2019/07/31/st-kitts-nevis-and-the-state-of-palestine-establish-diplomatic-relations/ }}</ref> || — |} ==== Not members of the UN ==== {| class="wikitable sortable" style="width:100%; margin:auto;" |- ! # !! Name !! Date of recognition !! [[Foreign relations of Palestine|Diplomatic relations]]<br />{{#tag:ref || group="note"|name="relcol"}} !! Relevant membership, further details |- | 139 || {{flag|Sahrawi Arab Democratic Republic}} || style="text-align:center;"| {{dts|15 November 1988}}<ref>{{cite journal |author=Shelley, Toby |title=Spotlight on Morocco |journal=West Africa |year=1988 |location=London |issue=3712–3723: 5–31 December |publisher=West Africa Publishing Company Ltd |page=2282}} "...the SADR was one of the first countries to recognise the state of Palestine … on November 15."</ref> || style="text-align:center;"| No || AU |- style="background:#CBFECB;" | 140 || {{flag|Holy See}} || style="text-align:center;"| {{dts|February 2013}}<ref>{{cite web |url=http://www.i24news.tv/en/news/israel/politics/71034-150513-netanyahu-government-says-wants-peace-with-palestinians |title=Vatican upgrades recognition of 'Palestinian state' in new treaty |date=13 May 2015 |publisher=i24news |url-status=dead |archiveurl=https://archive.is/20150801162137/http://www.i24news.tv/en/news/israel/politics/71034-150513-netanyahu-government-says-wants-peace-with-palestinians |archivedate=1 August 2015}}</ref> || style="text-align:center;"| Yes<ref>{{cite news |title=Vatican to sign State of Palestine accord: Vatican move comes two years after officially recognising Palestine as a state but Israel says it is 'disappointed' |work=The Guardian |date=13 May 2015 |url=https://www.theguardian.com/world/2015/may/13/vatican-to-sign-state-of-palestine-accord}}</ref> || —; [[Holy See–Palestine relations]] |} {| |- | style="background:#CBFECB; border:1px solid #aaa; width:2em;" | | States which maintain diplomatic relations with the State of Palestine |} {| | style="background:#CBFECB; border:1px solid #aaa; width:2em;" | | اوہ ریاستاں جو ریاست فلسطین دے نال سفارتی تعلقات برقرار رکھدی نيں |} === کوئی سفارتی شناخت نئيں === ==== اقوام متحدہ دے رکن ملکاں ==== {| class="wikitable sortable" style="width:100%; margin:auto;" |- ! # !! Name !! class="unsortable" | Official position !! [[Foreign relations of Palestine|Relations]]<br />{{#tag:ref||group="note"|name="relcol"}} !! Relevant memberships |- | 1 || {{flag|Andorra}} || In January 2011, Andorra co-sponsored a draft resolution guaranteeing the Palestinian people's right to self-determination.<ref name="majoor">{{cite web |author=United Nations General Assembly |title=Summary record of the 43rd meeting |url=https://unispal.un.org/UNISPAL.NSF/0/D9B70277131CDE2A852575630067071C |date=22 January 2009 |publisher=Chief of the Official Records |accessdate=20 September 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120529050408/http://unispal.un.org/UNISPAL.NSF/0/D9B70277131CDE2A852575630067071C |archivedate=29 May 2012}}</ref> In September, it argued for a proposed resolution to give the State of Palestine observer status in the United Nations.<ref>{{cite web |author=United Nations |title=Andorra: H.E. Mr. Gilbert Saboya Sunyé, Minister of Foreign Affairs |url=https://gadebate.un.org/66/andorra |date=26 September 2011 |accessdate=10 October 2011 |archive-date=6 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406090006/http://gadebate.un.org/66/andorra |dead-url=yes }}</ref> || style="text-align:center;"| No || |- | 2 || {{flag|Armenia}} || On 20 June 2011, Fatah representative [[Nabil Shaath]] met with Foreign Minister [[Eduard Nalbandyan]] to enlist the support of Armenia in the upcoming resolution.<ref>{{cite news |last=Hayrumyan |first=Naira |title=Palestine hopes to enlist Armenia’s support in independence recognition |url=http://www.accc.org.uk/palestine-hopes-enlist-armenia%E2%80%99s-support-independence-recognition |date=22 June 2011 |publisher=Armenian Community and Church Council of Great Britain |accessdate=1 August 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110927154924/http://www.accc.org.uk/palestine-hopes-enlist-armenia%E2%80%99s-support-independence-recognition |archivedate=27 September 2011}}</ref> Afterwards, Shaath announced that he had been informed by a number of countries that they would recognize Palestine in the following weeks, and that he expected Armenia to be the first of these.<ref>{{Cite news |author=Sandeep |title=At least 24 countries recognize Palestine before September |url=http://www.pisqa.com/06/at-least-24-countries-recognize-palestine-before-september/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20110629162050/http://www.pisqa.com/06/at-least-24-countries-recognize-palestine-before-september/ |url-status=dead |archive-date=29 June 2011 |date=28 June 2011 |newspaper=Pisqa |accessdate=1 August 2011 |archivedate=29 June 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110629162050/http://www.pisqa.com/06/at-least-24-countries-recognize-palestine-before-september/ }}</ref> However, the Armenian government did not release any statement regarding the meeting. The situation in Palestine is seen as analogous by the Armenian government to the conflict in [[جمہوریہ نگورنو کاراباخ]], and that any recognition of a Palestinian state by Armenia would set a precedent for the right to self-determination in that region.<ref>{{cite news |author=Tadevosyan, Ara |title=Should we support Palestine? |url=http://www.mediamax.am/en/column/1296/ |date=20 June 2011 |newspaper=Mediamax |accessdate=1 August 2011}}</ref> On similar situations, President [[Serzh Sargsyan]] previously stated, "Having the Nagorno-Karabakh conflict, Armenia can not recognize another entity in the same situation as long as it has not recognized the Nagorno-Karabakh Republic".<ref>{{cite news |author=Staff writers |title=Yerevan Rules Out Abkhazia, S.Ossetia Recognition |url=http://www.civil.ge/eng/article.php?id=19403 |date=4 September 2008 |newspaper=Civil Georgia |accessdate=1 August 2011 |archivedate=26 April 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180426060050/http://www.civil.ge/eng/article.php?id=19403 }}</ref> || style="text-align:center;" | No || |- | 3 || {{flag|Australia}} || Australian policy calls for a [[two-state solution]], but it has not supported calls toward Palestinian statehood in the past, insisting instead on a negotiated settlement. In regards to a resolution to admit Palestine as a UN non-member observer state, a division in positions emerged: Former Foreign Minister [[Kevin Rudd]] recommended abstaining from the vote, whilst former Prime Minister [[Julia Gillard]] declared strong support for Israel.<ref name="flitton">{{cite news |author=Flitton, Daniel |title=Rudd says abstain on Palestine vote; Gillard backs Israel |url=http://www.theage.com.au/national/rudd-says-abstain-on-palestine-vote-gillard-backs-israel-20110807-1ihrc.html |date=8 August 2011 |newspaper=The Age |accessdate=9 September 2011}}</ref> In response, Gillard noted: "There isn't a resolution available for people to read or respond to. If such a resolution does hit the deck, then in deciding how Australia will vote, we will bring our very long-standing principles about questions in the Middle East. That is, we are long-standing supporters of a two-state solution."<ref>{{cite news |author=Lyons, John |author2=Dodd, Mark |title=Julia Gillard set to reject Kevin Rudd on Palestine |url=http://www.theaustralian.com.au/national-affairs/julia-gillard-set-to-reject-kevin-rudd-on-palestine/story-fn59niix-1226111271338 |date=9 August 2011 |newspaper=The Australian |accessdate=9 September 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110927171747/http://www.theaustralian.com.au/national-affairs/julia-gillard-set-to-reject-kevin-rudd-on-palestine/story-fn59niix-1226111271338 |archivedate=27 September 2011}}</ref> In 2014, Australia voted against a United Nations Security Council draft resolution proposing the withdrawal of Israeli forces from [[غزہ پٹی|Gaza]] and [[مغربی کنارہ]] by 2017.<ref>{{cite news |title=Australia votes against Palestinian UN resolution on Israel |url=https://www.smh.com.au/world/australia-votes-against-palestinian-un-resolution-on-israel-20141231-12fwb4.html |date=31 December 2014 |newspaper=Sydney Morning Herald |accessdate=19 January 2015}}</ref>||style="text-align:center;"|Yes || |- | 4 || {{flag|Austria}} || Austria conferred full diplomatic status on the PLO representation in Vienna on 13 December 1978, under then-chancellor [[Bruno Kreisky]].<ref name="quigley2010">{{cite book |author=Quigley, John B. |title=The statehood of Palestine: international law in the Middle East conflict |url=https://books.google.com/books?id=iTR3BQ0aJ6UC&source=gbs_navlinks_s |page=151 |year=2010 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-15165-8}}</ref> In June 2011, Foreign Minister [[Michael Spindelegger]] said that Austria "had not yet made up its mind whether to support a UN recognition of a Palestinian state", adding that he preferred to wait for a joint EU approach to the issue. "We will decide at the last moment because it might still give [the two parties] the opportunity to bring the Middle East peace process back on track."<ref>{{cite web |author=Salam, Kawther |title=Lieberman Came To Vienna And Brought Us A Storm |url=http://www.kawther.info/wpr/2011/07/01/lieberman-came-to-vienna-and-brought-us-a-storm |date=1 July 2011 |accessdate=1 August 2011 |archive-date=12 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181112141401/http://www.kawther.info/wpr/2011/07/01/lieberman-came-to-vienna-and-brought-us-a-storm |dead-url=yes }}</ref> Spindelegger also suggested that the EU draft its own version of the resolution.<ref name="yahoo">{{cite news |title=Plan B on Palestine at the UN? Europeans mull alternative resolution |url=https://www.yahoo.com/news/blogs/envoy/plan-b-palestine-un-europeans-mull-alternative-resolution-191706340.html |date=2 September 2011 |work=Yahoo! News |accessdate=12 October 2017 |archivedate=10 July 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250710001233/https://www.yahoo.com/news/blogs/envoy/plan-b-palestine-un-europeans-mull-alternative-resolution-191706340.html }}</ref> {{show |Further details | In Annex II of the State of Palestine's UNESCO application, Austria was initially listed as having extended recognition on 14 December 1988. However, the submitting states (Algeria, Indonesia, Mauritania, Nigeria, Senegal and Yemen) later requested that Austria be removed from the list.<ref name="unesco" />}} | style="text-align:center;"| Yes<ref>{{cite web |url=http://www.zaoerv.de/40_1980/40_1980_4_b_841_857.pdf |title=Die Anerkennung der PLO durch Österreich |language=German |date=1 September 1980 |accessdate=7 May 2011}}</ref> || EU |- | 5 || {{flag|Bahamas}} || The Bahamas has not publicized an official position of its own regarding the State of Palestine.<ref name="caribsytd">{{cite news |author=Chickrie, Ray |title=Palestine seeks support from Guyana and Suriname |url=http://www.kaieteurnewsonline.com/2011/07/08/palestine-seeks-support-from-guyana-and-suriname/ |date=8 July 2011 |newspaper=Kaieteur News |accessdate=1 August 2011 |archivedate=12 November 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181112181629/https://www.kaieteurnewsonline.com/2011/07/08/palestine-seeks-support-from-guyana-and-suriname/ }}</ref> It is a member of the Caribbean Community, which supports a two-state solution along internationally recognized borders.<ref name="caricom">{{cite news |author=Caribbean Community |title=Communiqué issued at the Conclusion of the Fourteenth Meeting of the Council for Foreign and Community Relatiofns |url=http://www.news.gov.tt/index.php?news=7850 |date=6 May 2011 |publisher=Government of Trinidad and Tobago |accessdate=1 August 2011 |archivedate=9 August 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180809184515/http://www.news.gov.tt/index.php?news=7850 }}</ref> In March 2011, the new Israeli ambassador to the country urged its leaders not to recognize a Palestinian state before negotiations for co-existence between Israel and Palestine had been settled.<ref>{{cite news |author=Dames, Russell |author2=Booth, Claire |title=The new Israeli ambassador |url=http://www.bahamasuncensored.com/March_11.htm |date=March 2011 |newspaper=Bahamas Uncensored |accessdate=1 August 2011 |archivedate=2 August 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160802182027/http://www.bahamasuncensored.com/March_11.htm }}</ref> || style="text-align:center;" | No || |- | 6 || {{flag|Belgium}} || On the issue of Palestinian statehood, Belgium explicitly supports the declarations of the European Union.<ref>{{cite web |author=Vanackere, Steven |title=Belgium, Europe and the Arab World |url=http://www.stevenvanackere.be/nl/actua/belgium-europe-and-the-arab-world-brussel-30-november-2010 |date=30 November 2010 |accessdate=2 August 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111006022445/http://www.stevenvanackere.be/nl/actua/belgium-europe-and-the-arab-world-brussel-30-november-2010 |archivedate=6 October 2011}}</ref> On 15 July 2011, the Belgian Senate adopted a resolution urging the government to recognize Palestine on the pre-1967 borders.<ref>{{cite news |author=Staff writers |title=Belgian Senators press for recognition of Palestine |url=http://english.ruvr.ru/2011/07/15/53263686.html |newspaper=Voice of Russia |date=15 July 2011 |accessdate=16 July 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110723141042/http://english.ruvr.ru/2011/07/15/53263686.html |archivedate=23 July 2011}}</ref> Prime Minister [[Yves Leterme]] stressed the importance of achieving a unified EU position before September,<ref>{{cite news |title=Ashrawi Urges Belgium to Support Palestine's UN Membership |url=http://english.wafa.ps/index.php?action=detail&id=17226 |date=5 September 2011 |publisher=Palestine News & Information Agency |accessdate=4 September 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120322080358/http://english.wafa.ps/index.php?action=detail&id=17226 |archivedate=22 March 2012}}</ref> though this never happened. The parties of the new centre right government have agreed to recognize Palestine. The Chamber of Representatives has already adopted a resolution in favour on 5 February 2015. The left-wing opposition called for an unconditional recognition of Palestine.<ref>{{cite web |url=http://www.hln.be/hln/nl/1281/Israel-Palestina/article/detail/2207745/2015/02/05/Kamer-brengt-Belgische-erkenning-Palestijnse-staat-dichterbij.dhtml |title=Kamer brengt Belgische erkenning Palestijnse staat dichterbij |work=HLN}}</ref><ref>{{cite web |url=http://deredactie.be/cm/vrtnieuws/buitenland/1.2168022 |title=België bereidt erkenning Palestina voor |work=deredactie.be}}</ref> || style="text-align:center;" | Yes || EU |- | 7 || {{flag|Cameroon}} || Cameroon officially supports a two-state solution.<ref name="cameroon-info">{{cite news |author=Noah Awana, Alain |title=La Palestine admise à l'UNESCO: Le Cameroun refuse de se prononcer |url=http://www.cameroon-info.net/article/la-palestine-admise-a-lunesco-le-cameroun-refuse-de-se-prononcer-134868.html |date=3 November 2011 |publisher=Cameroon-Info |language=French |accessdate=13 October 2017 |archivedate=14 October 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171014034928/http://www.cameroon-info.net/article/la-palestine-admise-a-lunesco-le-cameroun-refuse-de-se-prononcer-134868.html }}</ref> Although a member of the OIC, President [[پال بیا]] has developed strong ties with Israel since the mid-1980s.<ref>{{cite book |author=Peters, Joel |title=Israel and Africa: the problematic friendship |publisher=I.B. Tauris |year=1992 |pages=[https://archive.org/details/israelafricap00pete/page/134 134–5] |isbn=978-1-870915-10-6 |url=https://archive.org/details/israelafricap00pete/page/134}}</ref> This perceived friendship has soured the country's traditionally close ties with Arab states, many of whom have withdrawn longstanding economic development assistance and pressed Biya to support Palestinian interests.<ref>{{cite book |author1=Coplin, W.D. |author2=O'Leary, M. |title=Political Risk Yearbook: 1990 |publisher=Cedar Tree House |year=1990 |isbn=978-1-85271-123-8}}</ref> Israeli Prime Minister Netanyahu asked Biya to oppose the United Nations resolution that would admit Palestine as a member state.<ref>{{cite news |author=Teke, Elvis |title=President Paul BIYA receives special message from Israeli Prime Minister |url=http://www.crtv.cm/cont/nouvelles/nouvelles_sola_fr.php?idField=9912&table=nouvelles&sub=national |archive-url=https://archive.is/20120729043007/http://www.crtv.cm/cont/nouvelles/nouvelles_sola_fr.php?idField=9912&table=nouvelles&sub=national |url-status=dead |archive-date=29 July 2012 |date=25 August 2011 |newspaper=Cameroon Radio Television |accessdate=19 September 2011 |archivedate=29 July 2012 |archiveurl=https://archive.ph/20120729043007/http://www.crtv.cm/cont/nouvelles/nouvelles_sola_fr.php?idField=9912&table=nouvelles&sub=national }}</ref> || style="text-align:center;"| Yes<ref name="cameroon-info" /> || OIC <ref name="erekat" /> |- | 8 || {{flag|Canada}} || Canada supports the creation of a sovereign Palestinian state, but only as part of a "comprehensive, just and lasting peace settlement".<ref>{{cite news |author=Government of Canada |title=Canadian Policy on Key Issues in the Israeli–Palestinian Conflict |url=http://www.international.gc.ca/name-anmo/peace_process-processus_paix/canadian_policy-politique_canadienne.aspx?lang=eng&view=d |publisher=Ministry of Foreign Affairs and International Trade |accessdate=1 August 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110811030300/http://www.international.gc.ca/name-anmo/peace_process-processus_paix/canadian_policy-politique_canadienne.aspx?lang=eng&view=d |archive-date=11 August 2011 |url-status=dead}}</ref> The [[Premiership of Stephen Harper|Harper administration]] is traditionally regarded as a staunch supporter of Israel. In July 2011, the spokesman for Foreign Minister [[John Baird (Canadian politician)|John Baird]] stated, "Our government's long-standing position has not changed. The only solution to this conflict is one negotiated between and agreed to by the two parties. … One of the states must be a [[یہودی ریاست]] and recognized as such, while the Palestinian state is to be a [[Demilitarized zone|non-militarized]] one".<ref>{{cite news |title=Canada rejects Palestinian statehood bid at UN |url=http://www.cbc.ca/news/canada/story/2011/07/11/canada-palestine-state.html |date=11 July 2011 |newspaper=The Canadian Press |accessdate=1 August 2011}}</ref> || style="text-align:center;"| Yes || |- | 9 || {{flag|Croatia}} || Croatia formalized relations with the [[تنظیم آزادی فلسطین|PLO]] on 31 March 2011. Former Croatian Prime Minister [[Jadranka Kosor]] stated in 2011 that her government supported the co-existence of two states, Israel and Palestine,<ref>{{cite news |author=Government of Croatia |title=Croatia to formalise relations with Palestinians |url=http://www.vlada.hr/en/naslovnica/novosti_i_najave/2011/ozujak/hrvatska_formalizira_odnose_s_palestincima |publisher=News and Announcements |date=31 March 2011 |accessdate=29 August 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110928022241/http://www.vlada.hr/en/naslovnica/novosti_i_najave/2011/ozujak/hrvatska_formalizira_odnose_s_palestincima |archivedate=28 September 2011}}</ref> however Croatia abstained during voting on [[United Nations General Assembly resolution 67/19|upgrading Palestine to non-member observer state status in the United Nations and on admission of Palestine to UNESCO]]. Former Croatian Foreign Minister [[Vesna Pusić]] stated on 24 October 2014 that "Croatia will most likely recognize Palestine soon".<ref>{{cite web |url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-4583900,00.html |title=Croatia 'likely' to recognize Palestinian state |work=ynet}}</ref> Croatia tend to support Israel over Palestine because Palestine isn't recognized by the two main Croatian allies, [[ریاست ہائے متحدہ]] and [[یورپی اتحاد]], so if Croatian government decided to recognize Palestine it would threaten its very good relations with the EU and the US, and also because the situation in the Middle East is complicated and there is no guarantee that there would be peace and further existence of the Jewish state if Israel eventually decides to withdraw from the [[Israeli-occupied territories|occupied territories]].<ref>{{cite web |url=http://arhiva.nacional.hr/clanak/111139/hrvatsko-ne-palestincima |title=Hrvatsko 'NE' Palestincima |publisher=}}</ref> || style="text-align:center;"| Yes || EU |- | 10 || {{flag|Denmark}} || Denmark is a strong supporter of the Palestinian state-building agenda, advocating EU support to the Palestinian Authority's two-year deadline for the establishment of the necessary foundations for a viable state; a plan which expired in August 2011.<ref>{{cite web |author=Government of Denmark |title=Danish FM Espersen meets President Abbas in Copenhagen |url=http://www.ambdamaskus.um.dk/en/menu/TheEmbassy/News/DanishFMEspersenMeetsPresidentAbbasICopenhagen.htm?printmode=True |date=10 March 2011 |publisher=Ministry of Foreign Affairs |accessdate=1 August 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111006095358/http://www.ambdamaskus.um.dk/en/menu/TheEmbassy/News/DanishFMEspersenMeetsPresidentAbbasICopenhagen.htm?printmode=True |archivedate=6 October 2011}}</ref> During the campaign for the 2011 [[2011 Danish parliamentary election|elections]], the largest opposition party argued that Denmark should recognize the State of Palestine. Foreign Minister [[Lene Espersen]], however, warned that such a unilateral decision could have "more negative than beneficial" consequences, and stressed the need to co-ordinate policy with the EU.<ref>{{Cite news |agency=Agence France-Presse |title=Denmark to recognize Palestine if Social Democrats win polls, report says |url=http://www.nowlebanon.com/NewsArchiveDetails.aspx?ID=272645 |date=19 May 2011 |newspaper=NOW Lebanon |accessdate=1 August 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120915080249/http://www.nowlebanon.com/NewsArchiveDetails.aspx?ID=272645# |archive-date=15 September 2012 |url-status=dead |df=dmy-all |archivedate=15 September 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120915080249/http://www.nowlebanon.com/NewsArchiveDetails.aspx?ID=272645 }}</ref> || style="text-align:center;" | Yes || EU; [[Denmark–Palestine relations]] |- | 11 || {{flag|Eritrea}} || President [[Isaias Afewerki]] has stated that his government does not recognize Palestine.<ref name="erekat" /><ref>{{cite web |author=Government of Ethiopia |title=Democracy in Eritrea? Three generations away says President Isaias |url=http://www.mfa.gov.et/Press_Section/Week_Horn_Africa_October_15_2010.htm |work=A Week in the Horn |publisher=Ministry of Foreign Affairs |date=15 October 2010 |accessdate=15 August 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110928101735/http://www.mfa.gov.et/Press_Section/Week_Horn_Africa_October_15_2010.htm |archivedate=28 September 2011}}</ref> In October 2010, he stated, "Israel needs a government, we must respect this. The Palestinians also need to have a dignified life, but it can not be the West Bank or Gaza. A two-state solution will not work. It's just to fool people. Israelis and Palestinians living in the same nation will never happen for many reasons. One option that may work is a [[Three-state solution|Transjordan]]. Israel may be left in peace and the Palestinian and Jordanian peoples are brought together and can create their own nation".<ref>{{cite news |author=Boström, Daniel |title='Jag har aldrig ägnat mig åt den frågan' |url=http://www.aftonbladet.se/nyheter/dawitisaak/article7933904.ab |newspaper=Aftonbladet |language=Swedish |date=11 October 2010 |accessdate=15 August 2011}} Translation at [http://hrc-eritrea.org/?p=131 Human Rights Concern Eritrea], accessed 15 August 2011.</ref> In his address to the UN General Assembly in 2011, Afewerki stated that "Eritrea reaffirms its long-standing support to the right of the Palestinian people to self-determination and an independent, sovereign state. It also upholds the right of Israel to live in peace and security within internationally recognized boundaries."<ref>{{cite web |title=President Isaias Afwerki’s Speech at the 66th UN General Assembly |url=http://www.tesfanews.net/archives/3979|archive-url=https://web.archive.org/web/20111011125355/http://tesfanews.net/archives/3979|url-status=dead|archive-date=11 October 2011 |date=24 September 2011 |accessdate=29 November 2012 |publisher=TesfaNews}}</ref> On 29 November 2012, Eritrea voted in favour of a resolution to make Palestine non-member observer state at the UN. || style="text-align:center;" | Yes<ref>{{cite web |url=https://www.tesfanews.net/palestinian-un-bid-for-independence-and-eritrea/ |title=Palestinian UN Bid for Independence and Eritrea |date=22 September 2011 |publisher= |access-date=1 October 2020 |archive-date=8 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308215513/https://tesfanews.net/palestinian-un-bid-for-independence-and-eritrea/ |dead-url=yes }}</ref> || |- | 12 || {{flag|Estonia}} || During a meeting with Riyad al-Malki in June 2010, Foreign Minister [[Urmas Paet]] confirmed that Estonia supports the right to self-determination for the Palestinian people as well as a two-state solution.<ref>{{cite web |author=Government of Estonia |title=Foreign Minister Paet: Estonia Supports Right to Self-Determination for Palestine |url=http://www.vm.ee/?q=en/node/9638 |date=17 June 2010 |publisher=Ministry of Foreign Affairs |accessdate=7 August 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120614135033/http://www.vm.ee/?q=en%2Fnode%2F9638 |archivedate=14 June 2012}}</ref> Officials stated that the government would not adopt a position regarding the United Nations bid until the final wording of the resolution was published.<ref>{{cite news |author=Kahar, Andres |title=Estonia Remains Wait-and-See on 'Palestinian Question' |url=http://news.err.ee/politics/62414719-e29b-41a7-8240-b671af7306ef |date=8 September 2011 |newspaper=Eesti Rahvusringhääling |accessdate=8 September 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120325071128/http://news.err.ee/politics/62414719-e29b-41a7-8240-b671af7306ef |archivedate=25 March 2012}}</ref> || style="text-align:center;"| Yes<ref name="Estonia">{{cite web |author=Government of Estonia |title=Diplomatic relations |url=http://www.vm.ee/?q=en/node/9975 |publisher=Ministry of Foreign Affairs |accessdate=20 November 2010 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110102005156/http://www.vm.ee/?q=en%2Fnode%2F9975 |archivedate=2 January 2011}}</ref> || EU |- | 13 || {{flag|Fiji}} || Fijian policy on the Israeli–Palestinian conflict is largely based on United Nations resolutions.<ref>{{cite web |author=Government of Fiji |title=Hansard for Friday, 24 May 2002 |url=http://www.parliament.gov.fj/hansard/viewhansard.aspx?hansardID=607&viewtype=full |publisher=House of Representatives |date=24 May 2002 |accessdate=29 August 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110927072756/http://www.parliament.gov.fj/hansard/viewhansard.aspx?hansardID=607&viewtype=full |archivedate=27 September 2011}}</ref> In 2011, it was reported that Fiji's vote on Palestine's membership at the United Nations may have been the subject of classified communications passed between the Fijian and Vanuatuan governments.<ref>{{cite news |author=Wayne Madsen Report |title=Israel using "super-power" clout to scare up UN votes against Palestine independence |url=http://www.newsfollowup.com/Palestine.htm |date=28 June 2011 |publisher=NewsFollowUp.com |accessdate=29 August 2011 |archivedate=14 February 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190214233657/https://newsfollowup.com/Palestine.htm }}</ref> || style="text-align:center;"| No || |- | 14 || {{flag|Finland}} || Finland supports a two-state solution to the conflict. In October 2014, president [[Sauli Niinistö]] said that Finland would not follow Swedish decision in recognizing the State of Palestine.<ref>{{cite news |title=Niinistö: Suomi ei seuraa Ruotsin mielipidettä Palestiinan tunnustamisessa |url=http://yle.fi/uutiset/niinisto_suomi_ei_seuraa_ruotsin_mielipidetta_palestiinan_tunnustamisessa/7513810 |date=7 October 2014 |publisher=Yle |accessdate=14 October 2014}}</ref> || style="text-align:center;" | Yes || EU |- | 15 || {{flag|France}} || According to President [[نکولس سرکوزی]], "France supports the solution of two nation states living side-by-side in peace and security, within safe and recognized borders."<ref name="naharnet">{{cite news |author=Staff writers |title=Netanyahu: Sarkozy Says Palestinians Must OK Israel as Jewish |url=http://www.naharnet.com/stories/en/6152-netanyahu-sarkozy-says-palestinians-must-ok-israel-as-jewish |date=5 May 2011 |newspaper=Naharnet |accessdate=20 September 2011}}</ref> In May 2011, Sarkozy said that if peace talks with Israel had not resumed by September, he would recognize the State of Palestine as part of its bid at the United Nations.<ref>{{cite news |author=Staff writers |title=France to Israel: Peace talks soon or we support Palestinian state |url=http://www.hurriyetdailynews.com/n.php?n=france-peace-talks-soon-or-palestinian-state-2011-05-06 |date=6 May 2011 |newspaper=Hurriyet Daily News |accessdate=20 September 2011}}</ref> This echoed statements made in March by Nabil Shaath, who claimed to have received a promise from France that it would recognize in September a Palestinian state on the 1967 borders.<ref>{{cite news |author=Mu Xuequan |title=France to recognize Palestinian state in September |url=http://news.xinhuanet.com/english2010/world/2011-03/06/c_13763075.htm |date=5 March 2011 |newspaper=Xinhua |accessdate=20 September 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110414145717/http://news.xinhuanet.com/english2010/world/2011-03/06/c_13763075.htm |archivedate=14 April 2011}}</ref> According to Israeli Prime Minister Netanyahu, however, Sarkozy had said that France's support would require the Palestinians to recognize Israel as the state of the Jewish people.<ref name="naharnet" /> This was confirmed in July, when Foreign Minister [[Alain Juppé]] stated that any solution to the conflict would require the recognition of "the nation-state of Israel for the Jewish people, and the nation-state of Palestine for the Palestinian people."<ref>{{cite news |author=Keinon, Herb |title=J'lem greets French edict on Israel as Jewish state |url=http://www.jpost.com/DiplomacyAndPolitics/Article.aspx?id=231285 |date=27 July 2011 |newspaper=The Jerusalem Post |accessdate=20 September 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110802144530/http://www.jpost.com/DiplomacyAndPolitics/Article.aspx?id=231285 |archivedate=2 August 2011}}</ref> This broke with the European Union's traditional position, which adamantly opposes any mention of Israel as a Jewish state.<ref>{{cite news |author=Gordon, Evelyn |title=Sarkozy Breaks a European Taboo on Jewish State |url=http://www.commentarymagazine.com/2011/07/28/sarkozy-breaks-a-european-taboo-on-jewish-state/ |date=28 July 2011 |newspaper=Commentary |accessdate=20 September 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111106042830/http://www.commentarymagazine.com/2011/07/28/sarkozy-breaks-a-european-taboo-on-jewish-state/ |archivedate=6 November 2011}}</ref> Sarkozy later turned around on this policy, reportedly saying that the idea of a Jewish state was "silly".<ref>{{cite news |author=Queenann, Gavriel |title=Sarkozy: Jewish State a 'Silly' Idea |url=http://www.israelnationalnews.com/News/News.aspx/148556 |date=6 October 2011 |newspaper=Arutz Sheva |accessdate=20 September 2011}}</ref> In August, Sarkozy stressed the importance of a united EU position on the September initiative, and proposed a compromise where the State of Palestine would be given observer status instead of full membership. The proposal, which was to prevent a split among members of the EU, included a promise from Paris and other members that they would vote for the resolution.<ref>{{cite news |author=Mohammed Mar'i |title=PA rejects Sarkozy's offer of Vatican style state |url=http://arabnews.com/middleeast/article496660.ece |date=2 September 2011 |newspaper=Arab News |accessdate=20 September 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110904075339/http://arabnews.com/middleeast/article496660.ece |archivedate=4 September 2011}}</ref><ref name="rianov">{{cite news |title=France offers compromise over Palestine's UN bid |url=http://en.rian.ru/world/20110919/166955969.html |date=19 September 2011 |publisher=RIA Novosti |accessdate=20 September 2011}}</ref> In October 2014, France's foreign minister said France would recognize a Palestinian state even if peace talks with Israel fails.<ref>{{cite news |url=http://forward.com/articles/207341/france-says-will-recognize-state-of-palestine-if-t/? |title=France Says Will Recognize State of Palestine If Talks Fail |work=The Jewish Daily Forward |date=14 October 2014 |accessdate=14 October 2014}}</ref> On 2 December 2014 the French National Assembly approved a non-binding motion calling on the government to recognise Palestine.<ref>{{cite web |url=http://www.aljazeera.com/news/europe/2014/12/french-mps-hold-palestine-vote-201412261417482498.html |title=French MPs recognise Palestine as state |date=2 December 2014 |accessdate=2 December 2014 |publisher=[[الجزیرہ]]}}</ref> || style="text-align:center;" | Yes || EU, UNSC (permanent) |- | 16 || {{flag|Germany}} || In April 2011, Chancellor [[انگیلا میرکل]] labelled the Palestinian bid for recognition a "unilateral step",<ref>{{cite news |author1=Marx, Bettina |author2=Scheschkewitz, Daniel |title=Palestinian independence plans unlikely to succeed |url=http://www.dw-world.de/dw/article/0,,15267617,00.html |date=26 July 2011 |newspaper=Deutsche Welle |accessdate=15 August 2011}}</ref> and stated unequivocally that Germany will not recognize a Palestinian state without its prior acceptance by Israel. "Unilateral recognitions therefore definitely do not contribute to achieving this aim … This is our stance now and it will be our stance in September. There needs to be mutual recognition, otherwise it is not a two-state solution".<ref>{{cite news |author=Connor, Richard |title=Merkel will not recognize unilaterally-declared Palestinian state |url=http://www.dw-world.de/dw/article/0,,14974756,00.html |date=7 April 2011 |newspaper=Deutsche Welle |accessdate=15 August 2011}}</ref> She also reaffirmed her government's commitment to see an agreement reached as soon as possible. "We want a two-state solution. We want to recognize a Palestinian state. Let us ensure that negotiations begin. It is urgent".<ref>{{cite news |agency=Agence France-Presse |title=Merkel plays down French rift over Palestine |url=http://www.thelocal.de/politics/20110506-34837.html |date=6 May 2011 |newspaper=The Local |accessdate=15 August 2011}}</ref> {{show |Further details | The [[مشرقی جرمنی]] recognised the State of Palestine on 18 November 1988,<ref name="unesco" /> but it later [[جرمن اتحاد مکرر]] with the [[مغربی جرمنی]] and the current government does not recognise it.}} | style="text-align:center;"| Yes || EU |- | 17 || {{flag|Greece}} || President [[Karolos Papoulias]] has stated that Greece ultimately supports the creation of a Palestinian state alongside Israel.<ref>{{cite news |author=Karaviti, F. |title=Papoulias visit to Palestinian Authority |url=http://www.hri.org/news/greek/ana/2011/11-07-13.ana.html |date=13 July 2011 |issue=3836 |newspaper=Athens News Agency: Daily News Bulletin in English |publisher=Hellenic Resources Network |accessdate=15 August 2011 |archivedate=3 October 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121003035328/http://www.hri.org/news/greek/ana/2011/11-07-13.ana.html }}</ref> Under previous governments, Greece garnered a reputation as a staunch supporter of the Palestinian cause.<ref>{{cite book |author=Government of Israel |chapter=Introduction |title=Greece's Relations with Israel, 1961–1967|chapter-url=https://www.archives.gov.il/archivegov_eng/publications/electronicpirsum/greece/introduction1.htm |publisher=Israel State Archives |series=Documents on the Foreign Policy of Israel |accessdate=15 August 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111006094718/http://www.archives.gov.il/archivegov_eng/publications/electronicpirsum/greece/introduction1.htm |archivedate=6 October 2011}}</ref> Within the wider Arab–Israeli conflict, [[Andreas Papandreou]] maintained a stronger stand against Israel than any other government in the European Community. Diplomatic relations were founded with the PLO in 1981, while relations with Israel were maintained only at the consular level until Greece's formal recognition of Israel in 1990 under [[Konstantinos Mitsotakis|Mitsotakis]].<ref>{{cite journal |author=Kaminaris, S.C. |title=Greece and the Middle East |url=http://meria.idc.ac.il/journal/1999/issue2/jv3n2a4.html |journal=Middle East Review of International Affairs |volume=3 |issue=2 |date=June 1999 |publisher=Rubin, Barry; Global Research in International Affairs |accessdate=15 August 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110907015834/http://meria.idc.ac.il/journal/1999/issue2/jv3n2a4.html |archivedate=7 September 2011}}</ref> Since the formation of current foreign policy under [[George Papandreou]], Greece has seen a rapid improvement in relations with Israel,<ref>{{cite news |last=Marcus |first=Jonathan |title=Israel woos Greece after rift with Turkey |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-11556442 |work=BBC News |publisher=British Broadcasting Corporation |date=16 October 2010 |accessdate=15 August 2011}}</ref> leading the media to mark the conclusion of Greece's pro-Palestinian era.<ref>{{cite news |last=Athanasiadis |first=Iason |title=A Mediterranean Battlefield |url=http://www.majalla.com/eng/2011/01/article1992 |newspaper=Al Majalla |date=31 January 2011 |accessdate=15 August 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714231233/http://www.majalla.com/eng/2011/01/article1992 |archive-date=14 July 2014 |url-status=dead |archivedate=14 July 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140714231233/http://www.majalla.com/eng/2011/01/article1992 }}</ref> However, in December 2015, Greece's parliament voted in favour of a motion requesting that the government recognize Palestine.<ref>{{cite news |url=https://www.wsj.com/articles/greek-parliament-votes-to-recognize-palestinian-state-1450783327 |title=Greek Parliament Recognizes Palestinian State in Symbolic Vote |date=22 December 2015 |accessdate=22 December 2015 |newspaper=Wall Street Journal}}</ref> || style="text-align:center;"| Yes || EU |- | 18 || {{flag|Ireland}} || In January 2011, Ireland accorded the Palestinian delegation in [[ڈبلن]] diplomatic status.<ref>{{cite news |author=Jones, Ryan |title=Europe starts process of recognizing Palestine |url=http://www.israeltoday.co.il/tabid/178/nid/22629/Default.aspx |date=26 January 2011 |newspaper=Israel Today |accessdate=4 September 2011}}</ref> A few months later, their Foreign Affairs Minister stated that Ireland would "lead the charge" in recognizing Palestinian statehood, but that it would not come until the PNA was in full and sole control over its territories.<ref>{{cite news |title=Gilmore 'hopes to recognise full Palestinian state' |url=http://jrnl.ie/108152 |date=22 March 2011 |newspaper=The Journal |accessdate=4 September 2011}}</ref> In October 2014, the [[ایوان بالا آئرلینڈ]] of the [[اراکتس]] unanimously passed a motion calling on the Government to recognize the State of Palestine.<ref name="ireland 2014">{{cite news |title=Senators have agreed to recognise Palestine as an independent state |url=http://www.thejournal.ie/seanad-vote-palestine-1738722-Oct2014/ |date=22 October 2014 |newspaper=TheJournal.ie |publisher=Distilled Media Ltd |accessdate=7 November 2014}}</ref> In December 2014, the [[ایوان زیريں آئرلینڈ]] of Ireland's Parliament followed suit.<ref>{{cite web |url=http://www.israelnationalnews.com/News/News.aspx/188509 |title=Irish Parliament Urges Government to Recognize 'Palestine' |date=10 December 2014 |accessdate=10 December 2014 |first=Ben |last=Ariel}}</ref> || style="text-align:center;" | Yes || EU |- | 19|| {{flag|Israel}} || ''[[#Israeli position|See above]]'' || style="text-align:center;" | Yes || |- | 20|| {{flag|Italy}} || In May 2011, at an event in Rome celebrating Israel's independence, then Prime Minister [[Silvio Berlusconi]] said that [[اطالیہ]] would not recognize a unilateral declaration of Palestinian statehood, pledging his country's support for Israel.<ref>{{cite news |author=Staff writers |title=Berlusconi: Italy won't recognize Palestinian state |url=http://www.jpost.com/International/Article.aspx?ID=220191&R=R1 |date=12 May 2011 |newspaper=The Jerusalem Post |accessdate=17 September 2011}}</ref> In June, he reiterated Italy's position against unilateral actions on either side of the [[Israeli–Palestinian conflict|conflict]], stressing that "peace can only be reached with a common initiative through negotiations".<ref>{{cite news |author=Staff writers |title=Israel hails Italy's opposition to Palestinian state bid |url=http://www.maannews.net/eng/ViewDetails.aspx?ID=396359 |date=13 June 2011 |publisher=Ma'an News Agency |accessdate=17 September 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140815033940/http://www.maannews.net/eng/ViewDetails.aspx?ID=396359 |archive-date=15 August 2014 |url-status=dead}}</ref> This position was shared by parliamentarians, who drafted a letter to the United Nations stating that "a premature, unilateral declaration of Palestinian statehood would […] undermine rather than resolve the Israeli–Palestinian peace process".<ref>{{cite news |author=Benari, Elad |title=Italian MPs Write Letter Against Unilateral PA Move |url=http://www.israelnationalnews.com/News/News.aspx/146549#.TnSa8mHts1E |date=10 August 2011 |newspaper=Arutz Sheva |accessdate=17 September 2011}}</ref> Nevertheless, at the same time, Italy upgraded the diplomatic status of the Palestinian delegation in [[روم]] to a [[سفارتخانہ]], similarly to what other EU countries were doing, giving the head of the delegation [[سفیر (سفارتی عہدہ)]].<ref name=ItaPal>{{cite news |agency=Agence France-Presse |title=Italy upgrades Palestinian delegation to mission |url=http://www.eubusiness.com/news-eu/israel-palestinians.9zp |date=16 May 2011 |newspaper=EUbusiness |accessdate=4 September 2011 |archivedate=28 October 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181028190315/https://www.eubusiness.com/news-eu/israel-palestinians.9zp/ }}</ref> Moreover, on 31 October 2011, Italy [[Abstention|did not oppose]] Palestine's [[State of palestine#2011 UNESCO membership|UNESCO membership bid]]<ref>{{cite web |title=How Unesco countries voted on Palestinian membership |url=https://www.theguardian.com/world/2011/nov/01/unesco-countries-vote-palestinian-membership |work=The Guardian}}</ref> and, on 29 November 2012, Italy voted in favour of [[UN Resolution 67/19]], giving Palestine a [[United Nations General Assembly observers#Non-member states|non-member observer state]] status at the United Nations.<ref>{{cite web |title=UN general assembly makes resounding vote in favour of Palestinian statehood |url=https://www.theguardian.com/world/2012/nov/29/united-nations-vote-palestine-state |work=The Guardian}}</ref> Italy's opposition to unilateral actions was reiterated on 21 December 2017, when it voted in favour of a UN draft resolution calling on all countries to comply with [[اقوام متحدہ سلامتی کونسل]] resolutions regarding the [[status of Jerusalem]],<ref>{{cite web |title=General Assembly demands all States comply with UN resolutions regarding status of Jerusalem |url=https://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=58330#.WjwBaVXibIU |work=U.N. News Centre}}</ref> following the decision by the U.S. to [[U.S. recognition of Jerusalem|move its embassy]] to Israel from [[تل ابیب]] to the [[یروشلم|city]].<ref>{{cite web |title=Jerusalem: UN resolution rejects Trump's declaration |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-42446027 |work=BBC News}}</ref> || style="text-align:center;" | Yes || EU |- | 21 || {{flag|Jamaica}} || Like other members of the Caribbean Community, Jamaica supports a two-state solution.<ref>{{cite web |author=Government of Jamaica |title=Jamaica's Position on Gaza Conflict and Zimbabwe Outlined |url=http://www.jis.gov.jm/news/archive/18040-foreign_affairs-jamaica-s-position-on-gaza-conflict-and-zimbabwe-outlined |date=15 January 2009 |publisher=Jamaica Information Service |accessdate=19 September 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120402145031/http://www.jis.gov.jm/news/archive/18040-foreign_affairs-jamaica-s-position-on-gaza-conflict-and-zimbabwe-outlined |archivedate=2 April 2012}}</ref> In 2010, Prime Minister [[Bruce Golding]] expressed hope for "a just, lasting and comprehensive peace in the Middle East that guarantees the security of Israel and the unquestioned recognition of a Palestinian state."<ref>{{cite web |author=Golding, Bruce |title=Statement by the Honourable Bruce Golding, Prime Minister of Jamaica in the general debate at the 65th Session of the United Nations General Assembly |url=http://www.opm.gov.jm/news_and_public_affairs/speeches/pm_golding_addresses_un_general_assembly_2010 |date=27 September 2010 |publisher=Government of Jamaica, Office of the Prime Minister |accessdate=19 September 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120117145307/http://www.opm.gov.jm/news_and_public_affairs/speeches/pm_golding_addresses_un_general_assembly_2010 |archivedate=17 January 2012}}</ref> || style="text-align:center;"| No || |- | 22 || {{flag|Japan}} || Japan supports a two-state solution to the conflict,<ref>{{cite web |author=Government of Japan |title=Meeting between Foreign Minister Matsumoto and Jordanian Minister of Planning and Cooperation Hassan |url=http://www.mofa.go.jp/announce/announce/2011/6/0609_05.html |date=9 June 2011 |publisher=Ministry of Foreign Affairs |accessdate=19 September 2011}}</ref> and is firmly committed to the establishment of a Palestinian state.<ref>{{cite news |title=Prime Minister Dr. Salam Fayyad inaugurated the JAIP |url=http://www.jaipark.com/in.php?id=6 |date=28 November 2010 |publisher=Jericho Agro-Industrial Park |accessdate=19 September 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110323205233/http://www.jaipark.com/in.php?id=6 |archivedate=23 March 2011}}</ref> In October 2007, a Japanese Justice Ministry official said "Given that the Palestinian Authority has improved itself to almost a full-fledged state and issues its own passports, we have decided to accept the Palestinian nationality".<ref>{{cite web |title=Japan to recognize Palestinian nationality |url=http://www.kuna.net.kw/ArticleDetails.aspx?id=1846153&language=en |website=kuna.net.kw/ |publisher=Kuwait News Agency (KUNA) |accessdate=2 July 2014}}</ref> Responding to Israeli settlement activities in 2010, the Japanese government stated that it would not recognize any act that prejudges the final status of Jerusalem and the territories in the pre-1967 borders.<ref>{{cite web |author=Government of Japan |title=Statement … on the decision of the Government of Israel regarding the construction of housing units at settlements in West Bank including East Jerusalem |url=http://www.mofa.go.jp/announce/announce/2010/3/0311_01.html |date=11 March 2010 |publisher=Ministry of Foreign Affairs |accessdate=19 September 2011}}</ref> Likewise, in January 2011, it declared that it would not recognize the annexation of East Jerusalem by Israel.<ref>{{cite web |author=Government of Japan |title=Statement by Mr. Seiji Maehara, Minister for Foreign Affairs of Japan, on the demolition of the Shepherd's Hotel in East Jerusalem |url=http://www.mofa.go.jp/announce/announce/2011/1/0111_04.html |date=11 January 2011 |publisher=Ministry of Foreign Affairs |accessdate=19 September 2011}}</ref> || style="text-align:center;" | Yes || |- | 23 || {{flag|Kiribati}} || During the summit of the [[Pacific Islands Forum]] in early September 2011, the foreign minister of Kiribati reportedly expressed support for the Palestinian position.<ref name="pif1">{{cite news |author=Palestinian National Authority |script-title=ar:المالكي يلتقي عددا من وزراء الخارجية على هامش منتدى الباسيفك |url=http://www.mofa.pna.ps/ar/index.php?p=main&id=1244 |date=6 September 2011 |publisher=Ministry of Foreign Affairs |accessdate=9 September 2011 |language=Arabic |archive-url=https://archive.today/20121209063931/http://www.mofa.pna.ps/ar/index.php?p=main&id=1244 |archive-date=9 December 2012 |url-status=dead |title=Archive copy |archivedate=9 December 2012 |archiveurl=https://archive.ph/20121209063931/http://www.mofa.pna.ps/ar/index.php?p=main&id=1244 }}</ref> || style="text-align:center;"| No || |- | 24 || {{flag|South Korea}} ||The government of South Korea does not recognize the State of Palestine.<ref>{{cite web |author=Government of the Republic of Korea |title=Palestine |url=http://www.mofat.go.kr/english/regions/meafrica/20070824/1_1363.jsp |publisher=Ministry of Foreign Affairs and Trade |accessdate=20 September 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://archive.is/20130703022353/http://www.mofat.go.kr/english/regions/meafrica/20070824/1_1363.jsp |archivedate=3 July 2013}}</ref> However, South Korea established the representative office in [[رام اللہ]]. || style="text-align:center;" | Yes || |- | 25 || {{flag|Latvia}} || Latvia supports a two-state solution to the conflict and provides development assistance to the Palestinian National Authority.<ref>{{cite web |author=Permanent Representation of the Republic of Latvia to the European Union |title=Foreign Minister acknowledges Latvia's readiness to engage in co-operation projects with PNA |url=http://www.mfa.gov.lv/en/brussels/news/embassy-news/news/?pg=10850 |date=24 September 2008 |publisher=Government of Lithuania |accessdate=20 September 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120117152759/http://www.mfa.gov.lv/en/brussels/news/embassy-news/news/?pg=10850 |archivedate=17 January 2012}}</ref><ref>{{cite web |author=Government of Lithuania |title=Latvia offers training in environmental management for Palestinian National Authority staff |url=http://www.mfa.gov.lv/en/news/press-releases/2010/november/5-11/ |date=5 November 2010 |publisher=Ministry of Foreign Affairs |accessdate=20 September 2011}}</ref> || style="text-align:center;"| Yes || EU |- | 26 || {{flag|Liechtenstein}} || Liechtenstein relies on Switzerland to carry out most of its foreign affairs.<ref name="watson">{{Cite book |author=Watson, G.R. |title=The Oslo Accords:international law and the Israeli-Palestinian peace agreements |url=https://archive.org/details/osloaccordsinter0000wats |year=2000 |publisher=Oxford University Press |page=[https://archive.org/details/osloaccordsinter0000wats/page/298 298] |isbn=978-0-19-829891-5}}</ref> In January 2011, it co-sponsored a draft resolution guaranteeing the Palestinian people's right to self-determination,<ref name="majoor" /> and stated that this right must be exercised with a view to achieving a viable and fully sovereign Palestinian state.<ref>{{cite web |author=United Nations General Assembly |title=Summary record of the 50th meeting |url=https://unispal.un.org/UNISPAL.NSF/0/11C4F8C8DBF8EF8885257870006CDB52 |date=20 January 2011 |publisher=Chief of the Official Records |accessdate=20 September 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120529050417/http://unispal.un.org/UNISPAL.NSF/0/11C4F8C8DBF8EF8885257870006CDB52 |archivedate=29 May 2012}}</ref> || style="text-align:center;"| No || |- | 27 || {{flag|Lithuania}} || Like the rest of the European Union, Lithuania supports a two-state solution including an independent Palestinian state.<ref>{{cite news |author=Pavilenene, Danuta |title=Lithuania and Israel discussed steps towards boosting investment, trade and tourism between countries |url=http://www.baltic-course.com/eng/good_for_business/?doc=40509 |date=5 May 2011 |newspaper=The Baltic Course |accessdate=19 September 2011}}</ref> Regarding the Palestinian push for United Nations membership, Foreign Minister [[Audronius Ažubalis]] stressed the importance of maintaining a unanimous and well-balanced EU position which encouraged both parties to resume peace talks.<ref>{{cite news |author1=Government of Lithuania |author2=Ministry of Foreign Affairs |title=Lithuanian Foreign Minister Emphasizes Eastern [Partnership], Situation in Ukraine and Belarus |url=http://democraticbelarus.eu/node/13417 |date=6 September 2011 |publisher=European Commission, Office for Democratic Belarus |accessdate=19 September 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120319204115/http://democraticbelarus.eu/node/13417 |archivedate=19 March 2012}}</ref> || style="text-align:center;"| Yes || EU |- | 28 || {{flag|Luxembourg}} || In an interview with Foreign Minister [[Jean Asselborn]] in March 2011, ''The Jerusalem Post'' stated that Luxembourg was considered among the "least friendly" countries to Israel in the EU.<ref>{{cite news |title=Jean Asselborn au sujet du conflit israélo-palestinien |url=http://www.gouvernement.lu/salle_presse/interviews/2011/03-mars/01-asselborn/index.html |newspaper=The Jerusalem Post |publisher=Government of Luxembourg, Information and Press Service |date=1 March 2011 |accessdate=4 September 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110524082655/http://www.gouvernement.lu/salle_presse/interviews/2011/03-mars/01-asselborn/index.html |archivedate=24 May 2011}}</ref> Asselborn himself has been described as openly pro-Palestinian.<ref>{{cite news |author=Rettman, Andrew |title=Ashton's secret diplomacy upsets EU states |url=http://euobserver.com/24/32535 |date=23 June 2011 |newspaper=EU Observer |accessdate=5 September 2011 |archivedate=6 May 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120506102948/http://euobserver.com/24/32535 }}</ref> In response to divisions within the EU regarding the Palestinians' September bid for UN membership, Asselborn reportedly urged the PNA to accept an upgrade in its observer status and not ask for membership. He insisted, "We cannot let the Palestinians leave New York at the end of the month with nothing",<ref name="assel">{{cite news |author=Armellini, Alvise |title=Interview: EU can't let Palestinians leave UN assembly "with nothing" |date=3 September 2011 |newspaper=Monsters and Critics}}</ref> He referred to the positions of four members in particular that stood as an obstacle to the achievement of a common position,<ref name="pif1" /> but that he "cannot agree to say no" to the Palestinian endeavour.<ref name="maan1">{{cite news |title=Aide: Abbas to reveal political strategy ahead of UN bid |url=http://www.maannews.net/eng/ViewDetails.aspx?ID=417450 |publisher=Ma'an News Agency |date=3 September 2011 |accessdate=4 July 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130620004702/http://www.maannews.net/eng/ViewDetails.aspx?ID=417450 |archive-date=20 June 2013 |url-status=dead}}</ref> He noted that securing the support of all EU nations would have been a great moral advantage for Palestine.<ref name="assel" /> || style="text-align:center;"| Yes || EU |- | 29 || {{flag|Mexico}} || Mexico maintains a policy of supporting a two-state solution.<ref>{{cite web |author=Government of Mexico |title=Encuentro de la Secretaria de Relaciones Exteriores, Patricia Espinosa Cantellano, con el Ministro de Asuntos Exteriores de la Autoridad Nacional Palestina, Riad Malki |url=http://www.sre.gob.mx/csocial/contenido/comunicados/2009/feb/cp_046.html |date=23 February 2009 |publisher=Secretary of External Relations |accessdate=19 September 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110421004410/http://www.sre.gob.mx/csocial/contenido/comunicados/2009/feb/cp_046.html |archivedate=21 April 2011}}</ref> Palestinian and Israeli officials expected Mexico to follow South American countries in recognizing the State of Palestine in early 2011.<ref>{{cite news |author=Staff writers |title=Maliki: Mexico to recognize Palestinian State |url=http://www.jpost.com/Headlines/Article.aspx?id=202780 |date=9 January 2011 |newspaper=The Jerusalem Post |accessdate=17 September 2011}}</ref><ref>{{cite news |author=Medzini, Ronen |title=Ben-Eliezer: US may recognize Palestinian state |url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-4004405,00.html |date=26 December 2010 |newspaper=Ynet News |publisher=Yedioth Internet |accessdate=19 September 2011}}</ref> Its position on the matter is seen as influential in Latin America, and therefore critical to both proponents and opponents.<ref>{{cite news |author=Medzini, Ronen |title=Israel fights recognition of Palestinian state |url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-4002381,00.html |date=21 December 2010 |newspaper=Ynet News |publisher=Yedioth Internet |accessdate=19 September 2011}}</ref> Opposition parties have urged the government to recognize a Palestinian state as part of the September initiative, putting down its hesitance to U.S. pressure.<ref>{{cite news |title=PRD pide a México reconocer a Palestina como Estado |url=http://www.aztecanoticias.com.mx/notas/mexico/71483/prd-pide-a-mexico-reconocer-a-palestina-como-estado |date=12 September 2011 |newspaper=Azteca Noticias |publisher=Azteca Internet |accessdate=19 September 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141129031046/http://www.aztecanoticias.com.mx/notas/mexico/71483/prd-pide-a-mexico-reconocer-a-palestina-como-estado |archive-date=29 November 2014 |url-status=dead}}</ref> || style="text-align:center;" | Yes || |- | 30 || {{sort|Micronesia|{{flag|Federated States of Micronesia}}}} || The FSM is a consistent supporter of Israel, especially in international resolutions,<ref name="micro">{{cite book |author=Usa Ibp Usa |title=Micronesia Country Study Guide |publisher=International Business Publications |year=2009 |page=38 |isbn=978-1-4387-3268-8}}</ref> though this is due in part to its association with the United States.<ref name="watson" /> During the summit of the [[Pacific Islands Forum]] in September 2011, the leader of the Micronesian delegation reportedly stated his country's solidarity with the Palestinian people's suffering and support for their right to self-determination. Regarding the PNA's endeavour to gain admission to the United Nations, however, the official stated that the [[Compact of Free Association|agreements]] signed with the U.S. prevented the FSM from voting according to its government's wishes in cases where they conflicted with those of the U.S.<ref name="pif1" /> In reference to Israel's continued development assistance to Micronesians, another diplomat noted, "We need Israeli expertise, so I don't see a change in our policy anytime soon."<ref name="micro" /> || style="text-align:center;"| No || |- | 31 || {{flag|Moldova}} || Moldova maintains a policy of neutrality in international affairs. It has expressed full support for the Quartet [[Road map for peace|principles]] for the settlement of the Israeli–Palestinian conflict,<ref>{{cite web |author=Government of Moldova |title=Israel removes the fee for visas for moldovan citizens traveling to this country |url=http://www.mfa.gov.md/consular-news/487584/ |date=20 June 2011 |publisher=Ministry of Foreign Affairs and European Integration |accessdate=20 September 2011}}</ref> which call for an independent Palestinian state. || style="text-align:center;"| Yes<ref>{{cite web |author=Government of Moldova |title=Bilateral cooperation: Palestine |url=http://www.mfa.gov.md/politica-externa/ps/ |publisher=Ministry of Foreign Affairs |accessdate=1 January 2011 |language=ro}}</ref> || |- | 32 || {{flag|Myanmar}} || Myanmar is one of only two members of the [[غیر وابستہ ملکاں د‏‏ی تحریک]] that has not recognized the State of Palestine, alongside Singapore.<ref name="recognitionByThailand" /><ref>{{cite news |author1=Abdul Khalik |author2=Desy Nurhayati |title=Palestine gets NAM support for liberty, UN membership |url=http://www.thejakartapost.com/news/2011/05/28/palestine-gets-nam-support-liberty-un-membership.html |date=28 May 2011 |newspaper=The Jakarta Post |accessdate=19 September 2011}}</ref> Former foreign affairs minister [[Win Aung (minister)|Win Aung]] stated in 2000 that Myanmar supports a two-state solution within internationally recognized borders.<ref>{{cite web |author=U Win Aung |title=Statement by His Excellency U Win Aung Minister for Foreign Affairs and Chairmen of the Delegation of the Union of Myanmar |url=https://www.un.org/ga/webcast/statements/myanmarE.htm |date=20 September 2000 |publisher=United Nations |accessdate=19 September 2011}}</ref> || style="text-align:center;" | No || |- | 33 || {{flag|Nauru}} || During the [[Pacific Islands Forum]] in early September 2011, Foreign Affairs Minister [[Kieren Keke]] confirmed his nation's solidarity with the Palestinian people and their right to self-determination.<ref name="pif2">{{cite news |author=Palestinian National Authority |script-title=ar:المالكي يواصل مشاوراته مع وزراء خارجية دول الباسيفيك |url=http://www.mofa.pna.ps/ar/index.php?p=main&id=1246 |date=9 September 2011 |publisher=Ministry of Foreign Affairs |accessdate=9 September 2011 |language=Arabic |archive-url=https://web.archive.org/web/20120330213052/http://www.mofa.pna.ps/ar/index.php?p=main&id=1246 |archive-date=30 March 2012 |url-status=dead |title=Archive copy |archivedate=30 March 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120330213052/http://www.mofa.pna.ps/ar/index.php?p=main&id=1246 }}</ref> The PNA's foreign ministry published a statement prior to the summit claiming that most Pacific island nations would vote against a United Nations resolution regarding the Palestinian state.<ref>{{cite news |author=Staff writers |title=Foreign Minister to Attend Pacific Island Forum |url=http://www.wafa.ps/english/index.php?action=detail&id=17202|archive-url=https://web.archive.org/web/20120322173558/http://www.wafa.ps/english/index.php?action=detail&id=17202|url-status=dead|archive-date=22 March 2012 |date=4 September 2011 |publisher=Palestine News & Information Agency |accessdate=9 September 2011}}</ref> || style="text-align:center;"| No || |- | 34 || {{flag|Netherlands}} || In June 2011, Foreign Minister [[Uri Rosenthal]] stated that the request to admit Palestine at the United Nations would "not be supported by the Netherlands". He called instead for a resumption of negotiations: "We will continue to stress for a restart to direct negotiations."<ref name="hstimes">{{cite news |agency=Agence France-Presse |title=Dutch deny support for Palestinian statehood |url=http://www.hindustantimes.com/Dutch-deny-support-for-Palestinian-statehood/Article1-715917.aspx |date=1 July 2011 |newspaper=Hindustan Times |publisher=HT Media Limited |accessdate=17 September 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110804033754/http://www.hindustantimes.com/Dutch-deny-support-for-Palestinian-statehood/Article1-715917.aspx |archivedate=4 August 2011}}</ref> He insisted that a peace deal must be based "on an agreement between all parties",<ref name="yahoo" /> and that the Netherlands was opposed to anything done without the consent of both parties.<ref>{{cite news |author=Staff writers |title=Recognition of a Palestinian state: the EU is trying to remain united |url=http://www.pisqa.com/09/recognition-of-a-palestinian-state-the-eu-is-trying-to-remain-united/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20120325192725/http://www.pisqa.com/09/recognition-of-a-palestinian-state-the-eu-is-trying-to-remain-united/ |url-status=dead |archive-date=25 March 2012 |date=2 September 2011 |newspaper=PISQA |accessdate=17 September 2011 |archivedate=25 March 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120325192725/http://www.pisqa.com/09/recognition-of-a-palestinian-state-the-eu-is-trying-to-remain-united/ }}</ref> Abbas highlighted the importance of the Dutch role in the peace process, precisely because it maintained close ties with Israel: "It doesn't disturb us at all. They play a very important role and the Palestinian people are very appreciative of their help."<ref name="hstimes" /> || style="text-align:center;"| Yes || EU |- | 35 || {{flag|New Zealand}} || New Zealand support a two-state solution to the peace process.<ref name="nz">{{cite news |author=Trevett, Claire |title=Palestinians ask NZ to back bid for UN membership |url=http://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=10750446 |date=9 September 2011 |newspaper=The New Zealand Herald |accessdate=4 September 2011}}</ref> It also maintains a policy of not expressing explicit recognition of new states, preferring to imply recognition through actions rather than formal declarations. For Palestine, this would mean upgrading its accredited delegation to a diplomatic status.<ref>{{cite news |author=Young, Jane |title=New Zealand needs to vote for Palestine |url=http://pundit.co.nz/content/new-zealand-needs-to-vote-for-palestine |date=17 July 2011 |newspaper=Pundit |accessdate=9 September 2011}}</ref> In early September 2011, Foreign Minister [[Murray McCully]] said that the government would not make a decision until the wording of the resolution was released. "We've got a reputation for being fair minded and even handed on this matter and all we can do is wait to see the words.<ref name="nz" /> He also told Riyad al-Malki that he had refused to give any pledges Israel to oppose to vote.<ref name="pif1" /> || style="text-align:center;"| Yes<ref name="pacdel" /> || |- | 36 || {{sort|North Macedonia|{{flag|North Macedonia}}}} || According to Foreign Minister [[Nikola Poposki]], stated, the Macedonian position will be built in accordance with the views of the European Union and its strategic partners.<ref>{{cite news |title=FM Poposki meets his EU colleagues in Poland |url=http://macedoniaonline.eu/content/view/19036/45/ |date=3 September 2011 |publisher=Macedonia International News Agency |accessdate=12 September 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111120220631/http://macedoniaonline.eu/content/view/19036/45/ |archive-date=20 November 2011 |url-status=dead |archivedate=20 November 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111120220631/http://macedoniaonline.eu/content/view/19036/45/ }}</ref> || style="text-align:center;"| No || |- | 37 || {{flag|Norway}} || Norway upgraded the Palestinian mission in [[اوسلو]] to an embassy in December 2010, and Foreign Minister [[Jonas Gahr Støre]] called for the creation of a Palestinian state within the following year.<ref>{{cite news |author=Stigset, Marianne |title=Norway Calls for Palestinian State, Gives Diplomatic Mission Embassy Rank |url=https://www.bloomberg.com/news/2010-12-15/norway-calls-for-palestinian-state-gives-diplomatic-mission-embassy-rank.html |newspaper=Bloomberg |date=15 December 2010 |accessdate=15 December 2010}}</ref> In January 2011, Støre stated that, should negotiations with Israel fail to make progress by September, his country would recognize Palestine within the United Nations framework.<ref>{{cite news |author=Staff writers |title=Norway to recognise Palestine if peace talks fail |url=http://www.icenews.is/index.php/2011/01/20/norway-to-recognise-palestine-if-peace-talks-fail/ |date=20 January 2011 |newspaper=Ice News |accessdate=1 August 2011 |archivedate=8 November 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121108120827/http://www.icenews.is/index.php/2011/01/20/norway-to-recognise-palestine-if-peace-talks-fail/ }}</ref><ref>{{cite news |author=Ravid, Barak |title=Norway may recognize Palestinian state if peace process remains stalled |url=http://www.haaretz.com/print-edition/news/norway-may-recognize-palestinian-state-if-peace-process-remains-stalled-1.346788 |date=3 March 2011 |newspaper=Haaretz |accessdate=1 August 2011 |archivedate=28 November 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151128172426/http://www.haaretz.com/print-edition/news/norway-may-recognize-palestinian-state-if-peace-process-remains-stalled-1.346788 }}</ref> Following a meeting with Abbas in July 2011, Støre claimed that it was "perfectly legitimate" for the Palestinians to seek a vote on recognition of statehood.<ref>{{cite news |author=NewsGuy |title=Norway To Back Palestinian State |url=http://www.therightperspective.org/2011/07/23/norway-to-back-palestinian-state/ |newspaper=The Right Perspective |date=23 July 2011 |publisher=Goodman, Peter |accessdate=1 August 2011 |archivedate=11 October 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111011071140/http://www.therightperspective.org/2011/07/23/norway-to-back-palestinian-state/ }}</ref> "The fundamental Norwegian view is that a people have the right to use UN institutions to clarify questions about the legitimacy of their status in the world. We are opposed to denying this to the Palestinians". The minister withheld full commitment until the request was officially announced,<ref>{{cite news |author=Corfield, Gareth |title=Støre cautiously endorses Palestinian UN recognition bid |url=http://theforeigner.no/pages/news/stre-cautiously-endorses-palestinian-un-recognition-bid/ |newspaper=The Foreigner |date=19 July 2011 |accessdate=1 August 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110929222312/http://theforeigner.no/pages/news/stre-cautiously-endorses-palestinian-un-recognition-bid/ |archive-date=29 September 2011 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news |author=Ynet News |title=Norway youths discussed Palestine prior to attack |url=http://www.sanfranciscosentinel.com/?p=144133 |newspaper=San Francisco Sentinel |date=23 July 2011 |accessdate=1 August 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111028083011/http://www.sanfranciscosentinel.com/?p=144133 |archivedate=28 October 2011}}</ref> after which, on 18 September, he confirmed that Norway would lend its support: "Norway will support this and is prepared to recognize a Palestinian state."<ref>{{cite news |author=Staff writers |title=Norway FM: We will recognize Palestinian state |url=http://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/norway-fm-we-will-recognize-palestinian-state-1.385141 |date=18 September 2011 |newspaper=Haaretz |accessdate=17 September 2011 |archivedate=11 April 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150411151637/http://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/norway-fm-we-will-recognize-palestinian-state-1.385141 }}</ref> || style="text-align:center;" | Yes || |- | 38 || {{flag|Panama}} || Panama has not indicated its position regarding a vote on statehood,<ref>{{cite news |title=Symbolic Recognition of Palestinian State by Latin American Countries |url=http://www.adl.org/main_International_Affairs/Recognition-of-Palestinian-State.htm |date=24 January 2011 |publisher=Anti-Defamation League |accessdate=1 August 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110412030240/http://www.adl.org/main_International_Affairs/Recognition-of-Palestinian-State.htm |archivedate=12 April 2011}}</ref> and is reported to be undecided on the matter.<ref name="caribsytd" /> President [[Ricardo Martinelli]] has a record of supporting Israel in UN resolutions,<ref>{{cite news |author=Staff writers |title=Palestinian National Authority Condemns Martinelli Comments |url=http://www.thepanamadigest.com/2010/03/palestinian-national-authority-condemns-martinelli-comments/ |date=5 March 2011 |newspaper=The Panama Digest |accessdate=1 August 2011 |archivedate=8 March 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100308164152/http://www.thepanamadigest.com/2010/03/palestinian-national-authority-condemns-martinelli-comments/ }}</ref> and has reportedly resisted pressure from other Latin American governments to recognize Palestine.<ref>{{cite news |author=Kampeas, Ron |title=Price for Israel support: Come to Panama and enjoy the food and Wi-Fi |url=http://blogs.jta.org/politics/article/2011/04/28/3087236/price-for-israel-support-come-to-panama-and-enjoy-the-food-and-wi-fi |date=28 April 2011 |publisher=Jewish Telegraphic Agency |accessdate=1 August 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120117182233/http://blogs.jta.org/politics/article/2011/04/28/3087236/price-for-israel-support-come-to-panama-and-enjoy-the-food-and-wi-fi |archivedate=17 January 2012}}</ref> The [[Central American Integration System]] (SICA) was expected to adopt a joint position on the issue at its summit on 18 August,<ref>{{cite web |author=Government of Honduras |title=Presidente Lobo Sosa pide de nuevo a empresarios tocarse el corazón |url=http://www.presidenceducameroun.com/news/?lang=en&mode=newsdetails&id=1285 |publisher=Office of the President |language=Spanish |date=2 August 2011 |accessdate=10 March 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110715112334/http://www.presidenceducameroun.com/news/?lang=en&mode=newsdetails&id=1285 |archive-date=15 July 2011 |url-status=dead}}</ref> but Panama insisted that discussion should retain a regional focus and the matter was not included on the final agenda.<ref name="sica">{{cite news |author=Medzini, Ronen |title=Central America 'battles' over PA's UN bid |url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-4112571,00.html |date=22 August 2011 |newspaper=Yedioth Internet |accessdate=27 August 2011}}</ref> In early September, Foreign Minister Roberto Henriquez said that the government's decision would not be made public until its vote is cast, but added, "It is very important that the birth of this country and its recognition in the international forum is previously accompanied by a full peace agreement with its neighbour, Israel."<ref>{{cite news |agency=Agence France-Presse |title=Panamá condiciona reconocimiento de Palestina |url=http://www.telemetro.com/noticias/2011/09/08/80967/panama-condiciona-reconocimiento-palestina |date=8 September 2011 |newspaper=Telemetro |publisher=Corporación Medcom Panamá, S.A |language=Spanish |accessdate=17 September 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120319013318/http://www.telemetro.com/noticias/2011/09/08/80967/panama-condiciona-reconocimiento-palestina |archive-date=19 March 2012 |url-status=dead |archivedate=19 March 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120319013318/http://www.telemetro.com/noticias/2011/09/08/80967/panama-condiciona-reconocimiento-palestina }}</ref> On 4 July 2015, Panama's Vice President and Foreign Minister Isabel De Saint Malo de Alvarado said that her government is looking at ways to recognize the State of Palestine without affecting their "close relationship" with Israel.<ref>{{cite web |url=http://www.newsroompanama.com/news/panama/panama-looking-to-recognize-palestine-state |title=Panama looking to recognize Palestine State |date=4 July 2015 |newspaper=newsroompanama |publisher=Newsroom Panama, S.A |accessdate=4 October 2015}}</ref>|| style="text-align:center;" | No || |- | 39 || {{flag|Portugal}} || In February 2011, several parliamentary factions proposed resolutions calling on the government to recognize the State of Palestine.<ref>{{cite news |author=Silva, Bárbara |title=Parlamento avança para reconhecer Estado palestiniano |url=https://economico.sapo.pt/noticias/nprint/110670.html |date=9 February 2011 |newspaper=Económico |accessdate=29 August 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111007091416/http://economico.sapo.pt/noticias/nprint/110670.html |archive-date=7 October 2011 |url-status=dead}}</ref> However, these were dismissed by the two majority parties, which insisted on a prior settlement acceptable to both Palestinians and Israelis.<ref>{{cite news |author=Lusa |title=PS e PSD rejeitam proposta para reconhecer-se o Estado da Palestina |url=http://www.publico.pt/Mundo/ps-e-psd-rejeitam-proposta-para-reconhecerse-o-estado-da-palestina_1479482 |date=9 February 2011 |newspaper=Público |publisher=Público Comunicação Social S.A |language=Portuguese |accessdate=29 August 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110219002007/http://www.publico.pt/Mundo/ps-e-psd-rejeitam-proposta-para-reconhecerse-o-estado-da-palestina_1479482 |archivedate=19 February 2011}}</ref> Foreign Minister [[Paulo Portas]] stated that Portugal supports the initiative to recognize Palestine, but that it must not forget the security of Israel: "We will do everything for Palestine, which deserves to have its state, and do nothing against Israel, which deserves to have its security."<ref>{{cite news |author=Lusa |title=Portugal e a UE farão "tudo pela Palestina e nada contra Israel", diz Paulo Portas |url=http://www.publico.pt/Pol%C3%ADtica/portugal-e-a-ue-farao-tudo-pela-palestina-e-nada-contra-israel-diz-paulo-portas_1510295 |date=2 September 2011 |newspaper=Público |publisher=Público Comunicação Social S.A |language=Portuguese |accessdate=17 September 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120916225342/http://www.publico.pt/Pol%C3%ADtica/portugal-e-a-ue-farao-tudo-pela-palestina-e-nada-contra-israel-diz-paulo-portas_1510295 |archivedate=16 September 2012}}</ref> In December 2014, the Portuguese Parliament passed a resolution that is non-binding calling on the government to recognize Palestine as an independent state with 9 of 230 members opposing the measure.<ref>"Portugal's Parliament Passes 'Palestine' Resolution: Only 9 Members Out of 230 Opposed" (14 December 2014) ''The Jewish Daily Forward'' http://forward.com/articles/210910/portugal-s-parliament-passes-palestine-resolutio/</ref> || style="text-align:center;" | Yes || EU |- | 40 || {{flag|Samoa}} || Prime Minister [[Tuilaepa Aiono Sailele Malielegaoi|Tuila'epa Sailele Malielegaoi]] has expressed support for a two-state solution to the conflict.<ref>{{cite news |author=Malielegaoi, Tuila'epa Sailele |title=Statement by Tuila'epa Sailele Malielegaoi Prime Minister of the Independent State of Samoa at the general debate of the 65th Session of the United Nations General Assembly |url=https://www.un.org/en/ga/65/meetings/generaldebate/Portals/1/statements/634211849807968750WS_en.pdf |date=27 September 2010 |publisher=Permanent Mission of Samoa to the United Nations |accessdate=19 September 2011}}</ref> || style="text-align:center;"| No || |- | 41 || {{flag|Singapore}} || Singapore has not recognized the State of Palestine and has not announced a position regarding a resolution.<ref>{{cite news |author1=Abdul Khalik |author2=Desy Nurhayati |title=Palestine gets NAM support for liberty, UN membership |url=http://www.thejakartapost.com/news/2011/05/28/palestine-gets-nam-support-liberty-un-membership.html |date=28 May 2011 |newspaper=The Jakarta Post |publisher=PT Bina Media Tenggara |accessdate=30 August 2011}}</ref> The island state has a strong relationship with Israel.<ref>{{cite book |author=Leifer, Michael |title=Singapore's Foreign Policy: Coping with Vulnerability |page=91 |url=https://books.google.com/books?id=-AKpC0I0VC0C&source=gbs_navlinks_s |year=2000 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-23352-1}}</ref> || style="text-align:center;" | No || |- | 42 || {{flag|Slovenia}} || On 28 November 2014, the Foreign Policy Committee rejected a motion to immediately recognize Palestine, but approved an alternative motion requiring the government to submit a proposal to recognize Palestine to the [[National Assembly (Slovenia)|National Assembly]].<ref>{{cite news |url=http://www.sloveniatimes.com/parliament-in-favor-of-the-recognition-of-palestine |title=Parliament in Favor of the Recognition of Palestine |date=29 November 2014 |accessdate=29 November 2014 |archivedate=24 February 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210224210940/https://sloveniatimes.com/parliament-in-favor-of-the-recognition-of-palestine/ }}</ref>|| style="text-align:center;" | Yes || EU |- | 43 || {{flag|Solomon Islands}} || Foreign Minister [[Peter Shannel Agovaka]] met Riyad al-Malki in early September at the summit of the [[Pacific Islands Forum]] in Wellington. Agovaka reportedly confirmed his government's support for the self-determination of Palestinians and for the efforts of Palestine at the United Nations. He said that the possibility of recognizing the State of Palestine would be considered in the next meeting of cabinet.<ref name="pif1" /> || style="text-align:center;" | No || |- | 44 || {{flag|Spain}} || On 1 July 2011, the Spanish parliament passed a resolution urging its government to recognize the State of Palestine on the 1967 borders.<ref>{{cite news |author=Staff writers |title=Spain might recognize Palestinian state |url=http://www.presstv.ir/detail/187259.html |date=2 July 2011 |publisher=Press TV |accessdate=19 September 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110927070559/http://www.presstv.ir/detail/187259.html |archivedate=27 September 2011}}</ref> Prior to this, Nabil Shaath had claimed in May that Spain intended to recognize the Palestinian state before September.<ref>{{cite news |author=Khaled Abu Toameh |title=Spain will recognize Palestinian state on 1967 lines |url=http://www.jpost.com/MiddleEast/Article.aspx?id=222873&R=R3 |date=30 May 2011 |newspaper=The Jerusalem Post |accessdate=19 September 2011}}</ref> In late July, Foreign Minister [[Trinidad Jiménez]] said that Spain supports the bid, but that it would not determine its position until the proposal is made official.<ref>{{cite news |agency=Agence France-Presse |title=Spain tells Abbas it backs efforts for Palestinian state |url=http://www.maannews.net/eng/ViewDetails.aspx?ID=406767 |date=19 July 2011 |publisher=Ma'an News Agency |accessdate=19 September 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120926003026/http://www.maannews.net/eng/ViewDetails.aspx?ID=406767 |archive-date=26 September 2012 |url-status=dead}}</ref> In an interview with ''El País'' in August, Jiménez confirmed Spain's support: "We are working with the idea that there is a majority in the EU that will support moving forward with the recognition of Palestine." She added that it was the right time to do this, since it would give Palestinians much needed hope about their future state.<ref>{{cite news |title=Israel fumes over foreign minister's Palestine position |url=http://www.elpais.com/articulo/english/Israel/fumes/over/foreign/minister/s/Palestine/position/elpepueng/20110822elpeng_9/Ten |date=22 August 2011 |newspaper=El País |accessdate=30 August 2011}} [http://www.elpais.com/articulo/espana/Ha/llegado/hora/dar/paso/reconocimiento/Estado/palestino/elpepiesp/20110821elpepinac_1/Tes Original transcript] {{in lang|es}}.</ref> On 20 November 2014, the Spanish parliament approved a non-binding motion calling on the government to recognize Palestine by a vote of 319–2.<ref>{{cite news |author=Staff writers |title=Spanish lawmakers vote in favor of recognizing Palestine |url=http://www.dw.de/spanish-lawmakers-vote-in-favor-of-recognizing-palestine/a-18072505 |date=20 November 2014}}</ref>|| style="text-align:center;" | Yes || EU |- | 45 || {{flag|Switzerland}} || || style="text-align:center;"| Yes || |- | 46 || {{flag|Tonga}} || In September 2011, following the summit of the Pacific Islands Forum in Wellington, the PNA's foreign ministry noted that it had made significant strides in its efforts to attain recognition from Tonga.<ref name="pif2" /> || style="text-align:center;"| No || |- | 47 || {{flag|United Kingdom}} || In September 2011, Britain said it would recognize Palestine as a state, but only with non-member observer status, rather than full membership, at the United Nations.<ref>{{cite news |author=Staff writers |title=UK only backs 'Observer' status for Palestine |url=http://www.presstv.ir/detail/199915.html |publisher=PressTV |date=18 September 2011 |accessdate=7 October 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110924083013/http://www.presstv.ir/detail/199915.html |archivedate=24 September 2011}}</ref> In October 2014, the [[House of Commons of the United Kingdom|UK House of Commons]] passed a symbolic non-binding [[Motion (parliamentary procedure)|Motion]] by a vote of 274 in favour to 12 against which called on the Government to recognize Palestine.<ref>{{cite news |url=http://ca.reuters.com/article/topNews/idCAKCN0I223L20141013 |title=UK lawmakers pass symbolic motion to recognize Palestine as a state |date=13 October 2014 |accessdate=13 October 2014 |work=Reuters |archivedate=19 October 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019160425/http://ca.reuters.com/article/topNews/idCAKCN0I223L20141013 }}</ref><ref>https://publications.parliament.uk/pa/cm201415/cmhansrd/chan40.pdf</ref> Also in October 2014, the devolved government of [[اسکاٹ لینڈ]] called for recognition of Palestine as an independent state and for the UK to open an [[سفارتخانہ]].<ref>{{cite news |title=Calls to recognise Palestine |url=http://news.scotland.gov.uk/News/Calls-to-recognise-Palestine-1146.aspx |accessdate=19 October 2014 |publisher=scotland.gov.uk |date=12 October 2014 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019233222/http://news.scotland.gov.uk/News/Calls-to-recognise-Palestine-1146.aspx |archivedate=19 October 2014}}</ref>|| style="text-align:center;" | Yes || UNSC (permanent); [[Palestine–United Kingdom relations]]. |- | 48 || {{flag|United States}} || President [[بارک اوباما]] declared U.S. opposition to the bid in his speech to the General Assembly, saying that "genuine peace can only be realized between Israelis and Palestinians themselves" and that "[u]ltimately, it is Israelis and Palestinians – not us – who must reach an agreement on the issues that divide them".<ref>{{cite news |author=Helene Cooper |title=Obama Says Palestinians Are using Wrong Forum |url=https://www.nytimes.com/2011/09/22/world/obama-united-nations-speech.html |date=21 September 2011 |newspaper=The New York Times |accessdate=7 October 2011}}</ref> Obama told Abbas that they would veto any United Nations Security Council move to recognize Palestinian statehood.<ref>{{cite news |author=Alex Spillius |title=Barack Obama tells Mahmoud Abbas US will veto Palestinian statehood bid |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/barackobama/8780859/Barack-Obama-tells-Mahmoud-Abbas-US-will-veto-Palestinian-statehood-bid.html |date=22 September 2011 |newspaper=The Telegraph |accessdate=7 October 2011}}</ref><!-- https://www.washingtonpost.com/blogs/right-turn/post/did-the-palestinian-authority-think-through-its-un-gambit/2011/03/29/gIQAd2xhiJ_blog.html http://www.jpost.com/DiplomacyAndPolitics/Article.aspx?id=237199 http://www.jpost.com/DiplomacyAndPolitics/Article.aspx?id=231249 --> || style="text-align:center;"| Yes || UNSC (permanent); [[Palestine–United States relations]] |} ==== اقوام متحدہ دے ارکان نئيں ==== {| class="wikitable sortable" style="width:100%; margin:auto;" |- ! # !! Name !! class="unsortable" | Official position !! [[Foreign relations of Palestine|Relations]]<br />{{#tag:ref||group="note"|name="relcol"}} !! Relevant memberships |- | — || {{flag|Sovereign Military Order of Malta}} || || style="text-align:center;"| Yes<br /><ref>{{cite web |title=THE GRAND MASTER OF THE ORDER OF MALTA GREETS THE ACCREDITED DIPLOMATIC CORPS |url=http://www.orderofmalta.int/news/57915/the-grand-master-of-the-order-of-malta-receives-the-accredited-diplomatic-corps/?lang=en |publisher=Sovereign Order of Malta – official site |date=11 January 2012 |accessdate=31 January 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120926005434/http://www.orderofmalta.int/news/57915/the-grand-master-of-the-order-of-malta-receives-the-accredited-diplomatic-corps/?lang=en |archivedate=26 September 2012}} "Last September, we have opened relations with the Palestinian Authorities".</ref><ref>{{cite web |title=Bilateral relations |url=http://www.orderofmalta.int/diplomatic-relations/862/sovereign-order-of-malta-bilateral-relations/?lang=en# |publisher=Sovereign Order of Malta – official site |accessdate=31 January 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120118065207/http://www.orderofmalta.int/diplomatic-relations/862/sovereign-order-of-malta-bilateral-relations/?lang=en |archivedate=18 January 2012}} "The Order of Malta has relations at Ambassador level with: Palestinian Authority".</ref> || |} <!-- Entries, who don't recognise the State of Palestine, who don't have diplomatic relations with it, PLO or PNA, and who were removed from the lists above, because some editors considered the descriptions of their position to be too vague and thus not useful. Revision that includes these descriptions: [[:en:Special:PermanentLink/488283396|04:31, 20 April 2012 by Tabletop]]. * {{flag|Barbados}} * {{flag|Marshall Islands}} * {{flag|Monaco}} * {{flag|Palau}} * {{flag|San Marino}} * {{flag|Trinidad and Tobago}} * {{flag|Tuvalu}} * {{flag|Cook Islands}} * {{flag|Niue}} Entries, for whom there aren't any sources found describing their position: * {{flag|Abkhazia}} * {{flag|Kosovo}} * {{flag|Nagorno-Karabakh Republic}} * {{flag|Northern Cyprus}} * {{flag|Somaliland}} * {{flag|South Ossetia}} * {{flag|China, Republic of}} * {{flag|Transnistria}} --> == کثیرالجہ‏تی معاہدے == ریاست فلسطین کئی کثیرالجہ‏تی معاہداں د‏‏ی اک فریق اے ، جس وچ پنج ذخیر . رجسٹرڈ نيں: برطانیہ ، [[یونیسکو]] ، اقوام متحدہ ، نیدرلینڈ تے سوئٹزرلینڈ۔ یونیسکو دے کنونشن د‏‏ی توثیق 2011/2012 وچ ہوئی سی تے اس دے بعد فلسطین یونیسکو دا رکن بن گیا سی ، جدو‏ں کہ ہور کنونشناں د‏‏ی توثیق 2014 وچ کيتی گئی سی جدو‏ں اسرائیل دے نال مذاکرات دا عمل تعطل دا شکار سی۔ {| class="wikitable sortable" ! ڈپازٹری ملک / تنظیم ! ڈپازٹری عضو ! معاہداں د‏‏ی تعداد ! مثالاں ! پہلے توثیق / الحاق د‏‏ی تریخ |- | [[نیدرلینڈز]] | وزارت خارجہ | 1 <ref>{{حوالہ ویب|url=https://verdragenbank.overheid.nl/en/Verdrag/ZoekUitgebreid|title=Dutch Treaty Database (Verdrgenbank)|website=United Nations|accessdate=17 May 2014}}</ref> | کنونشن جو زمین اُتے جنگ دے قوانین تے رسم و رواج دا احترام کردا اے | {{dts|2 April 2014}} |- | [[روس]] | | 1 <ref>{{حوالہ ویب|url=http://disarmament.un.org/treaties/t/npt|title=Treaty on the Non-Proliferation of Nuclear Weapons|accessdate=9 March 2015|website=[[اقوام متحدہ]]}}</ref> | [[معاہدہ جوہری عدم پھیلاؤ|جوہری ہتھیاراں دے عدم پھیلاؤ اُتے معاہدہ]] | {{dts|10 February 2015}} |- | [[سویٹذرلینڈ|سوئٹزرلینڈ]] | فیڈرل کونسل | 7 <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/eda_140410_geneve_e.pdf|title=Notification to the Governments of the States parties to the Geneva Conventions of 12 August 1949 for the Protection of War Victims|date=10 April 2014|accessdate=9 January 2015|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150925110942/https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/eda_140410_geneve_e.pdf|archivedate=25 September 2015}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/en/documents/geneva-150109_en.pdf|title=Notification to the Governments of the States parties to the Geneva Conventions of 12 August 1949 for the Protection of War Victims|date=9 January 2015|accessdate=9 January 2015|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150109224229/https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/en/documents/geneva-150109_en.pdf|archivedate=9 January 2015}}</ref> | [[معاہدہ جنیوا|جنیوا کنونشن]] تے پروٹوکول | {{dts|2 April 2014}} |- | [[یونیسکو]] | [[یونیسکو|ڈائریکٹر جنرل]] | 8 <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.unesco.org/eri/la/conventions_by_country.asp?contr=PS&language=E&typeconv=1|title=Ratified Conventions, Palestine|accessdate=17 May 2014|website=[[یونیسکو]]}}</ref> | [[یونیسکو عالمی ثقافتی ورثہ|عالمی ثقافتی تے قدرتی ورثہ دے تحفظ تو‏ں متعلق کنونشن]] | {{dts|8 December 2011}} |- | [[اقوام متحدہ]] | [[سیکرٹری جنرل اقوام متحدہ|سیکرٹری جنرل]] | > 50 <ref>{{حوالہ ویب|url=https://treaties.un.org/pages/CNs.aspx|title=UN Treaty Database|website=United Nations|accessdate=17 May 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140416024003/https://treaties.un.org/pages/CNs.aspx|archivedate=16 April 2014}}</ref> | سفارتی تعلقات تو‏ں متعلق ویانا کنونشن <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> بین الاقوامی فوجداری عدالت دا قانون | {{dts|9 April 2014}} |- | [[مملکت متحدہ|متحدہ سلطنت یونائیٹڈ کنگڈم]] | [[محکمہ خارجہ ودولت مشترکہ برطانیہ|خارجہ تے دولت مشترکہ دا دفتر]] | 2 <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/269687/20._UNESCO_status_list__new_.docx|title=Depositary Status List – United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization (UNESCO)|date=April 2013|accessdate=7 January 2015|publisher=[[محکمہ خارجہ ودولت مشترکہ برطانیہ]]}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/423681/8._Non_Proliferation_Treaty_1968__Status_list.pdf|archiveurl=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20130104161243/http://www.fco.gov.uk/resources/en/pdf/pdf18/fco_ref_sl_nonprolifnuclearweapo|archivedate=4 January 2013|title=Treaty on the Non-Proliferation of Nuclear Weapons|accessdate=23 July 2013|publisher=[[محکمہ خارجہ ودولت مشترکہ برطانیہ]]}}</ref> | [[یونیسکو|یونیسکو دا آئین]] <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> [[معاہدہ جوہری عدم پھیلاؤ|جوہری ہتھیاراں دے عدم پھیلاؤ اُتے معاہدہ]] | {{dts|23 November 2011}} |} 16 مئی 2014 دے اک اعتراض وچ ، اسرائیل نے اقوام متحدہ دے سکریٹری جنرل نو‏‏ں مطلع کيتا کہ اس نے اس گل اُتے غور نئيں کيتا کہ 'فلسطین' (اصل وچ واحد کوٹیشن نشانات) ریاست د‏‏ی تعریف اُتے پورا اتردا اے تے اس نے تشدد تے ہور دے خلاف کنونشن وچ شمولیت د‏‏ی درخواست کيتی ا‏‏ے۔ "قانونی جواز دے بغیر تے کنونشن دے تحت اسرائیل دے معاہدے تعلقات اُتے اثر و رسوخ" ہونے د‏‏ی حیثیت تو‏ں ظالمانہ ، غیر انسانی یا غیر اخلاقی سلوک یا سزا د‏‏ی سزا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://treaties.un.org/doc/Publication/CN/2014/CN.296.2014-Eng.pdf|title=Depositary notifications|publisher=United Nations|accessdate=23 May 2014}}</ref> امریکا تے کینیڈا نے وی ايس‏ے طرح دے اعتراضات درج کیتے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://treaties.un.org/doc/Publication/CN/2014/CN.263.2014-Eng.pdf|title=Depositary notifications|publisher=United Nations|accessdate=17 May 2014}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://treaties.un.org/doc/Publication/CN/2014/CN.285.2014-Eng.pdf|title=Depositary notifications|publisher=United Nations|accessdate=23 May 2014}}</ref> فلسطین نے جوہری ہتھیاراں د‏‏ی ممانعت تو‏ں متعلق اقوام متحدہ دے معاہدے دے مذاکرات وچ حصہ لیا تے 7 جولائ‏ی 2017 نو‏‏ں اس دے اختیار کرنے دے حق وچ ووٹ دتا۔ <ref>https://s3.amazonaws.com/unoda-web/wp-content/uploads/2017/07/A.Conf_.229.2017.L.3.Rev_.1.pdf</ref> == ہور ویکھو == * [[محدود تسلیم شدہ ریاستاں د‏‏ی لسٹ|محدود پہچان والی ریاستاں د‏‏ی لسٹ]] * یروشلم اُتے عہدےآں د‏‏ی لسٹ * [[فلسطینی قوم پرستی]] * [[تریخ دولت فلسطین|اک فلسطینی ریاست دے لئی تجاویز]] * [[فلسطین – یورپی یونین دے تعلقات]] == نوٹ == {{حوالے|group="note"}} == حوالے == {{حوالے|2}} == باہرلے جوڑ == * [http://www.mofa.gov.ps/ وزارت خارجہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100805011339/http://www.mofa.gov.ps/ |date=2010-08-05 }} ، فلسطینی نیشنل اتھارٹی * [https://web.archive.org/web/20110818214013/http://www.nad-plo.org/etemplate.php?id=5 مذاکرات امور دا محکمہ] ، فلسطین لبریشن آرگنائزیشن * [https://web.archive.org/web/20140208145034/http://palestinestate194.com/index.php/en/ فلسطین ریاست 194] * [http://www.onevoice.ps/ ون وائس فلسطین] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201001192906/http://onevoice.ps/ |date=2020-10-01 }} {{International recognition of states with limited recognition}} {{Foreign relations of Palestine}} {{Palestine topics}} {{Portal bar|Palestine|Politics}} [[گٹھ:دولت فلسطین]] [[گٹھ:سفارتی اعتراف]] [[گٹھ:فلسطینی قوم پرستی]] [[گٹھ:تنظیم آزادی فلسطین]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] iyr04a4y5xg243m2b8yv8gv7kh5ppgf 0 90528 712948 712757 2026-10-30T10:31:03Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 712948 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict|conflict=Colombian conflict (1964–present)|commander2='''AUC''':<br />{{flagicon image|Flag of AUC.svg}} [[Fidel Castaño]]{{KIA}}<br />{{flagicon image|Flag of AUC.svg}} [[Carlos Castaño Gil|Carlos Castaño]]{{KIA}}<br />{{flagicon image|Flag of AUC.svg}} [[Vicente Castaño]]<ref>{{cite web|title=Vicente Castaño, muerto |url=http://www.cambio.com.co/portadacambio/740/ARTICULO-WEB-NOTA_INTERIOR_CAMBIO-3710032.html |publisher=Cambio |accessdate=September 18, 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120227104641/http://www.cambio.com.co/portadacambio/740/ARTICULO-WEB-NOTA_INTERIOR_CAMBIO-3710032.html |archivedate=February 27, 2012 |df=mdy-all}}</ref><br />{{flagicon image|Flag of AUC.svg}} [[Rodrigo Tovar Pupo]]<br />{{flagicon image|Flag of AUC.svg}} [[Salvatore Mancuso]]<br />{{flagicon image|Flag of AUC.svg}} [[Diego Murillo Bejarano|Diego Murillo]]|casus=|notes=<small><br />(De): Demobilized<br />(Dis): Dismantled</small>|casualties3={{Flagicon image|Flag of the FARC-EP.svg}} [[Revolutionary Armed Forces of Colombia|FARC]],<br />{{Flagicon image|Flag of ELN.svg}} [[National Liberation Army (Colombia)|ELN]] and other '''irregular military groups:''' <br /> 11,484 killed since 2004<ref name="Military Personnel" /> <br /> 26,648 demobilized since 2002<ref name="eltiempo.com">{{cite web|url= http://www.eltiempo.com/justicia/desmovilizacion-principal-arma-contra-las-guerrillas_13077339-4|title= Desmovilización, principal arma contra las guerrillas|publisher= eltiempo.com|language= Spanish|accessdate= September 26, 2013|archive-url= https://web.archive.org/web/20130923064310/http://www.eltiempo.com/justicia/desmovilizacion-principal-arma-contra-las-guerrillas_13077339-4|archive-date= September 23, 2013|url-status= live|df= mdy-all}}</ref> <br /> 34,065 captured since 2004<ref name="Military Personnel" />|casualties2={{flagicon image|Flag of AUC.svg}} [[United Self-Defense Forces of Colombia|AUC:]]<br /> 2,200 killed <br /> 35,000 demobilized.<br />[[Right-wing paramilitarism in Colombia#Post-AUC successor criminal groups|BACRIM:]]<br />222 killed<ref name="Military Personnel" /><br />18,506 captured<ref name="Military Personnel" />|casualties1={{flagicon|Colombia}} [[Military Forces of Colombia|Army and Police]]: <br />4,908 killed since 2004<ref name="Military Personnel" /><br />20,001 injured since 2004<ref name="Military Personnel" />|strength3=[[Revolutionary Armed Forces of Colombia|FARC]]: 13,980 (2016<ref>{{cite web|url=http://www.elespectador.com/noticias/nacional/farc-tendrian-13980-miembros-articulo-648915|title=Las Farc tendrían 13.980 miembros|access-date=2016-08-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20160813092738/http://www.elespectador.com/noticias/nacional/farc-tendrian-13980-miembros-articulo-648915|archive-date=2016-08-13|url-status=live}}</ref>)<ref>{{cite web|url=http://www.elcolombiano.com/colombia/paz-y-derechos-humanos/las-farc-tendrian-unos-13-892-integrantes-armados-XA3983891|title=A las Farc la conforman unas 13.892 personas armadas y colaboradores|access-date=2016-04-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20160421114328/http://www.elcolombiano.com/colombia/paz-y-derechos-humanos/las-farc-tendrian-unos-13-892-integrantes-armados-XA3983891|archive-date=2016-04-21|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-23394408|work=BBC News|title=Colombian soldiers die in clashes|date=July 21, 2013|access-date=June 21, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180925165652/https://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-23394408|archive-date=September 25, 2018|url-status=live|df=mdy-all}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.economist.com/news/americas/21584384-hiccup-serves-confirm-government-and-farc-are-making-progress-edge-and|work=The Economist|title=To the edge and back again|date=August 31, 2013|access-date=August 25, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170831221638/https://www.economist.com/news/americas/21584384-hiccup-serves-confirm-government-and-farc-are-making-progress-edge-and|archive-date=August 31, 2017|url-status=live|df=mdy-all}}</ref><ref name=autogenerated5>{{cite web|url=http://www.eltiempo.com/justicia/desmovilizacion-principal-arma-contra-las-guerrillas_13077339-4|title=Desmovilización, principal arma contra las guerrillas|publisher=eltiempo.com|language=Spanish|accessdate=September 27, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130923064310/http://www.eltiempo.com/justicia/desmovilizacion-principal-arma-contra-las-guerrillas_13077339-4|archive-date=September 23, 2013|url-status=live|df=mdy-all}}</ref><ref name=autogenerated3>{{cite web|url=http://colombiareports.co/colombia-army-claims-farc-eln-lost-5-thousand-guerrillas-past-two-years/|title=Colombia army claims guerrillas have lost 5000 fighters in past 2 years|publisher=colombiareports.co|accessdate=September 27, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131014183117/http://colombiareports.co/colombia-army-claims-farc-eln-lost-5-thousand-guerrillas-past-two-years/|archive-date=October 14, 2013|url-status=live|df=mdy-all}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mindefensa.gov.co/irj/go/km/docs/documents/News/NoticiaGrandeMDN/602f69a4-7f07-3110-6cae-bc48b6e8a47e.xml|title=Comandantes de Fuerza presentaron resultados operacionales de los últimos 2 años|publisher=mindefensa.gov.co|language=Spanish|accessdate=September 27, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131005014307/http://www.mindefensa.gov.co/irj/go/km/docs/documents/News/NoticiaGrandeMDN/602f69a4-7f07-3110-6cae-bc48b6e8a47e.xml|archive-date=October 5, 2013|url-status=live|df=mdy-all}}</ref><br />[[National Liberation Army (Colombia)|ELN]]: 1,380 – 3,000 (2013)<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated3 /><ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/2013/10/18/us-colombia-rebels-oil-idUSBRE99H16T20131018|work=Reuters|title=Colombia's ELN rebels release oil workers after brief capture -police|date=October 18, 2013|access-date=June 30, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924190030/http://www.reuters.com/article/2013/10/18/us-colombia-rebels-oil-idUSBRE99H16T20131018|archive-date=September 24, 2015|url-status=live|df=mdy-all|accessdate=October 2, 2020|archivedate=September 24, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924190030/http://www.reuters.com/article/2013/10/18/us-colombia-rebels-oil-idUSBRE99H16T20131018}}</ref><br />[[Popular Liberation Army|EPL]]: 400 (2017)<ref name="pelusos">{{cite web|url=http://lasillavacia.com/historia/las-10-razones-por-las-que-el-epl-es-un-problema-que-se-le-crecio-al-gobierno-59861|title=Las 10 razones por las que el EPL es un problema que se le creció al Gobierno|publisher=lasillavacia.com|accessdate=August 16, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170817034735/http://lasillavacia.com/historia/las-10-razones-por-las-que-el-epl-es-un-problema-que-se-le-crecio-al-gobierno-59861|archive-date=August 17, 2017|url-status=live|df=mdy-all}}</ref><br />[[FARC dissidents]]: 1200 (2018)<ref name="auto1">{{cite web|url=http://www.elpais.com.co/judicial/disidencias-de-las-farc-un-blanco-cada-vez-mas-grande-para-las-fuerzas-armadas.html|title=Disidencias de las Farc, un 'blanco' cada vez más grande para las Fuerzas Armadas|first=Casa Editorial El País|last=Cali|accessdate=6 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180614101619/http://www.elpais.com.co/judicial/disidencias-de-las-farc-un-blanco-cada-vez-mas-grande-para-las-fuerzas-armadas.html|archive-date=14 June 2018|url-status=live|df=dmy-all}}</ref><br />|strength2=Paramilitary successor groups, including [[the Black Eagles]]: 3,749 – 13,000<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-11274221|work=BBC News|title=New armed drug-trafficking groups menace Colombia|date=2010-09-12|access-date=2018-06-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20181224153522/https://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-11274221|archive-date=2018-12-24|url-status=live}}</ref><ref name="HRW-World-Report-2011">''[[نگہبان حقوق انسانی]]'', "[https://www.hrw.org/en/world-report-2011/world-report-2011-colombia World Report 2011: Colombia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150206190759/http://www.hrw.org/en/world-report-2011/world-report-2011-colombia |date=2015-02-06}}", ''World Report 2011'', January 2011</ref><ref>{{cite web|url=http://colombiareports.com/colombia-news/news/11824-5000-demobilized-found-job-10000-rearmed-report.html|title=10,000 demobilized fighters rearm – Colombia news|publisher=Colombia Reports|date=September 14, 2010|accessdate=October 18, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20100917102857/http://colombiareports.com/colombia-news/news/11824-5000-demobilized-found-job-10000-rearmed-report.html|archive-date=September 17, 2010|url-status=live|df=mdy-all}}</ref>|strength1=[[National Police of Colombia|National Police]]: 175,250<ref name="Military Personnel">{{cite web|url=http://www.mindefensa.gov.co/irj/go/km/docs/Mindefensa/Documentos/descargas/estudios%20sectoriales/info_estadistica/Logros_Sector_Defensa.pdf|title=Military Personnel, 2013|language=es|publisher=mindefensa.gov.co|accessdate=22 March 2014|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150413195638/http://www.mindefensa.gov.co/irj/go/km/docs/Mindefensa/Documentos/descargas/estudios%20sectoriales/info_estadistica/Logros_Sector_Defensa.pdf|archivedate=April 13, 2015|df=mdy-all}}</ref><br />[[National Army of Colombia|Army]]: 237,567<ref name="Military Personnel" /><br />[[Colombian Navy|Navy]]: 33,913<ref name="Military Personnel" /><br />[[Colombian Air Force|Air Force]]: 14,033<ref name="Military Personnel" />|commander3='''FARC''':<br />{{Flagicon image|Flag of the FARC-EP.svg}} [[Timoleón Jiménez]]<br />{{Flagicon image|Flag of the FARC-EP.svg}} [[Iván Márquez]]<br />{{Flagicon image|Flag of the FARC-EP.svg}} [[Joaquín Gómez]]<br />{{Flagicon image|Flag of the FARC-EP.svg}} [[Mauricio Jaramillo]]<br /> '''ELN:'''<br />{{Flagicon image|Flag of ELN.svg}} [[Antonio García (ELN commander)|Antonio García]]<br />{{Flagicon image|Flag of ELN.svg}} Francisco Galán|commander1='''Colombian government''':<br />{{flagicon|Colombia}} [[Iván Duque Márquez]] (2018–) <br />{{flagicon|Colombia}} [[خوان مانوئل سانتوس]] (2010–18) <br />{{flagicon|Colombia}} [[Álvaro Uribe|Alvaro Uribe Velez]] (2002–10) <br />{{flagicon|Colombia}} [[Andrés Pastrana Arango]] (1998–02) <br />{{flagicon|Colombia}} [[Ernesto Samper|Ernesto Samper Pizano]] (1994–98) <br />{{flagicon|Colombia}} [[سیزار گاویریا]] (1990–94)|partof=the [[سرد جنگ]] (1964–1992) <br /> and the [[War on Drugs]] (1993–present)|combatant3='''[[Guerrilla movements in Colombia|Guerrillas]]''' <small>(Far-left)</small> * {{Flagicon image|Flag of ELN.svg}} [[National Liberation Army (Colombia)|ELN]] * {{Flagicon image|Flag of the FARC-EP.svg}} [[FARC dissidents]]<ref>{{cite web|url=http://www.abc.es/internacional/abci-disidencia-farc-llega-700-combatientes-201711271043_noticia.html|title=La disidencia de las FARC llega ya a los 700 combatientes|accessdate=6 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180602044650/http://www.abc.es/internacional/abci-disidencia-farc-llega-700-combatientes-201711271043_noticia.html|archive-date=2 June 2018|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> * {{flagicon image|Flag of EPL.svg}} [[Popular Liberation Army|EPL]]<ref>{{cite web|url=https://colombiareports.com/epl-pelusos/|title=EPL / Los Pelusos – Profile|date=26 March 2017|accessdate=6 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180712182543/https://colombiareports.com/epl-pelusos/|archive-date=12 July 2018|url-status=live|df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.insightcrime.org/news/brief/colombia-arrest-epl-intermediary-overflowing-venezuela-weapons-market/|title=Colombia Arrest of EPL Middleman Shows Booming Venezuela Arms Market|date=28 April 2017|accessdate=6 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180213080134/https://www.insightcrime.org/news/brief/colombia-arrest-epl-intermediary-overflowing-venezuela-weapons-market/|archive-date=13 February 2018|url-status=live|df=dmy-all}}</ref><ref name="pelusos" />(residual) * [[Indigenous Revolutionary Armed Forces of the Pacific|FARIP]](?) * {{Flagicon image|Flag of the FARC-EP.svg}} [[Revolutionary Armed Forces of Colombia|FARC]] <br /> (1964–2017) * {{Flagicon image|Flag of the ERP.svg}} [[People's Revolutionary Army (Colombia)|ERP]] <br /> (1985–2007) * {{Flagicon image|Flag of the CGSB.svg}} [[Simón Bolívar Guerrilla Coordinating Board|CGSB]] <br /> (1987–90) * {{flagicon image|Flag of M-19.svg}} [[19th of April Movement|M-19]] <br /> (1964–90) * {{flagicon image|Hammer and sickle.svg}} [[Peasant Student Workers Movement|MOEC]] <br /> (1964–95) * {{flagicon image|MA Quintin lame.svg}} [[Movimiento Armado Quintin Lame|MAQL]] <br /> (1984–91) * [[Ernesto Rojas Commandos|ERC]] <br /> (1964–92) * [[Guevarista Revolutionary Army|ERG]] <br /> (1964–2008) * [[Workers Revolutionary Party of Colombia|PRT]] <br /> (1964–91) '''Supported by:'''<br />{{flag|Venezuela}} <small>(alleged)</small><ref>{{cite web|url=http://infovenezuela.org/news/hugo-chavez-farc-terrorism-30042009.php|title=Venezuela's relations with terrorism and FARC exposed|publisher=Infovenezuela.org|accessdate=October 14, 2014|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150217215352/http://infovenezuela.org/news/hugo-chavez-farc-terrorism-30042009.php|archivedate=February 17, 2015|df=mdy-all}}</ref><ref>{{cite news|last=Martinez|first=Michael|title=Study: Colombian rebels were willing to kill for Venezuela's Chavez|url=http://www.cnn.com/2011/WORLD/americas/05/10/venezuela.farc.documents/index.html|accessdate=April 21, 2014|newspaper=CNN|date=May 10, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20140508033424/http://www.cnn.com/2011/WORLD/americas/05/10/venezuela.farc.documents/index.html|archive-date=May 8, 2014|url-status=live|df=mdy-all}}</ref><ref name=USATODAYfarc>{{cite news|title=Colombia: Chavez funding FARC rebels|url=http://usatoday30.usatoday.com/news/world/2008-03-02-venezuelacolombia_N.htm?csp=34|accessdate=April 21, 2014|newspaper=USA Today|date=March 4, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20140508030415/http://usatoday30.usatoday.com/news/world/2008-03-02-venezuelacolombia_N.htm?csp=34|archive-date=May 8, 2014|url-status=live|df=mdy-all}}</ref><ref name="Padgett">{{cite news|last=Padgett|first=Tim|title=Chávez and the Cash-Filled Suitcase|url=http://content.time.com/time/world/article/0,8599,1838145,00.html|accessdate=March 28, 2014|newspaper=TIME|date=September 3, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20140318023159/http://content.time.com/time/world/article/0,8599,1838145,00.html|archive-date=March 18, 2014|url-status=live|df=mdy-all|archivedate=March 18, 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140318023159/http://content.time.com/time/world/article/0,8599,1838145,00.html}}</ref><br />{{flag|Cuba}}<ref>{{cite web| title = Cuba's Renewed Support for Violence in Latin America| publisher = United States Department of State, Bureau of Public Affairs| date = 14 December 1981| url = https://www.cia.gov/library/readingroom/docs/CIA-RDP84B00049R000902340022-5.pdf| access-date = 1 April 2020| archive-date = 3 November 2020| archive-url = https://web.archive.org/web/20201103215642/https://www.cia.gov/library/readingroom/docs/CIA-RDP84B00049R000902340022-5.pdf| dead-url = yes}}</ref><ref name="reuters.com">{{cite news|last1=Franks|first=Jeff|last2=Murphy|first2=Helen|title=Colombia's FARC rebels to ask government for ceasefire|url=https://www.reuters.com/article/us-colombia-rebels-cuba/colombias-farc-rebels-to-ask-government-for-ceasefire-idUSBRE8851BH20120906|accessdate=April 1, 2020|newspaper=Reuters|date=6 September 2020|df=mdy-all}}</ref><br />{{flag|USSR}} <small>(until 1989)</small> <ref name="reuters.com"/>{{Citation needed|date=September 2018}}<br /><!--{{BLR}}<ref>[https://naviny.by/node/45690/href «Белорусский след» в поставках оружия колумбийским боевикам подтверждает Интерпол] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181106004817/https://naviny.by/node/45690/href |date=2018-11-06}} — ''Naviny.by'', 16 мая 2008</ref><ref>[https://m.kp.by/daily/24096.5/324557/ Венесуэла собиралась поставлять колумбийским повстанцам белорусское оружие] — ''Комсомольская правда'', 4 февраля 2015</ref> (from 2008)<br />{{flag|Ecuador}}<br />{{flagicon image|}} [[Bolivarian Forces of Liberation|FBL]]<br />{{Citation needed|date=September 2018}} <br /><br />-->{{flagicon image|Logo of Euskadi Ta Askatasuna.png}} [[ایٹا (علیحدگی پسند گروپ)|ETA]] (1964–2018)<br />[[Provisional Irish Republican Army|PIRA]] (1969–98)|combatant2='''[[Right-wing paramilitarism in Colombia|Paramilitaries]]''' <small>(Far-right)</small> * {{flagicon image|Flag of AUC.svg}} [[United Self-Defense Forces of Colombia|AUC]] <br /> (1997–08) * [[Alianza Americana Anticomunista|AAA]] <br /> (1978–99) * [[CONVIVIR]] <br /> (1994–07) * [[Peasant Self-Defenders of Córdoba and Urabá|ACCU]] <br /> (1964–09) * Los Paisas (2008–14) <ref>{{cite web|url = http://www.elcolombiano.com/historico/alianzas_mantienen_a_los_urabenos_en_regiones-AXEC_293377|title = Alianzas mantienen a "los Urabeños" en regiones|publisher = elcolombiano.com|accessdate = February 10, 2018|archive-url = https://web.archive.org/web/20170918085824/http://www.elcolombiano.com/historico/alianzas_mantienen_a_los_urabenos_en_regiones-AXEC_293377|archive-date = September 18, 2017|url-status = live|df = mdy-all}}</ref> * {{flagicon image|Aguilas negras capital.png}} [[The Black Eagles|Black Eagles]] <br /> (2006–present) * {{flagicon image|}} [[Los Rastrojos]]<ref>{{cite web |url= http://www.semana.com/nacion/articulo/ultimos-rastrojos-capurados/533977 |title= Caen los últimos herederos de los rastrojos |publisher= semana.com |access-date= 16 February 2017 |archive-url= https://web.archive.org/web/20170727232715/http://www.semana.com/nacion/articulo/ultimos-rastrojos-capurados/533977 |archive-date= 27 July 2017 |url-status= live |df= dmy-all}}</ref> <br /> (2004–16) * [[Libertadores del Vichada]] (2010–17)<ref>{{cite web|url= https://www.infobae.com/america/colombia/2017/09/25/le-decia-tigre-y-manejaba-las-rutas-narco-en-los-llanos-orientales-de-colombia-cayo-por-sus-citas-con-una-modelo/|title= El ministro de Defensa aseguró que con este logro se desarticula toda la organización|publisher= infobae.com|access-date= 10 February 2018|archive-url= https://web.archive.org/web/20180210174039/https://www.infobae.com/america/colombia/2017/09/25/le-decia-tigre-y-manejaba-las-rutas-narco-en-los-llanos-orientales-de-colombia-cayo-por-sus-citas-con-una-modelo/|archive-date= 10 February 2018|url-status= live|df= dmy-all}}</ref> * [[Bloque Meta]] (2010–17)<ref>{{cite web|url= https://www.infobae.com/america/colombia/2017/09/25/le-decia-tigre-y-manejaba-las-rutas-narco-en-los-llanos-orientales-de-colombia-cayo-por-sus-citas-con-una-modelo/|title= El ministro de Defensa aseguró que con este logro se desarticula toda la organización|publisher= infobae.com|access-date= 10 February 2018|archive-url= https://web.archive.org/web/20180210174039/https://www.infobae.com/america/colombia/2017/09/25/le-decia-tigre-y-manejaba-las-rutas-narco-en-los-llanos-orientales-de-colombia-cayo-por-sus-citas-con-una-modelo/|archive-date= 10 February 2018|url-status= live|df= dmy-all}}</ref> * [[Pedro Oliverio Guerrero|ERPAC]] <br /> (1964–2010) * [[Clan del Golfo]] * [[Oficina de Envigado]]|combatant1={{flagicon|Colombia}} '''[[Government of Colombia|Colombia]]''' <br /> '''Supported by:'''<br /> {{flag|United States}}<br />{{flag|Spain}}<ref>{{cite web|title= España apoyará la lucha de Colombia contra las Farc|url= http://caracol.com.co/radio/2012/04/19/internacional/1334840880_672968.html|publisher= caracol.com.co|accessdate= 28 June 2017|archive-url= https://web.archive.org/web/20171012035646/http://caracol.com.co/radio/2012/04/19/internacional/1334840880_672968.html|archive-date= 12 October 2017|url-status= live|df= dmy-all}}</ref><br />{{flag|United Kingdom}} * {{Flagicon image|Flag of the British Army.svg|size=23px}} [[Special Reconnaissance Unit|14 Intelligence Company]]<ref>{{cite web|title=British intelligence members sent to Colombia after IRA suspects arrested|url=http://www.irishnews.com/news/northernirelandnews/2016/09/17/news/british-intelligence-members-sent-to-columbia-after-ira-suspects-arrested-698427/|website=The Irish News|publisher=The Irish News|accessdate=2 March 2017|date=17 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170320151354/http://www.irishnews.com/news/northernirelandnews/2016/09/17/news/british-intelligence-members-sent-to-columbia-after-ira-suspects-arrested-698427/|archive-date=20 March 2017|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> {{flag|Peru}}|status=''[[جاری تنازعات د‏‏ی لسٹ]]'' * [[Colombian peace process|Colombia–FARC peace deal in 2016]]|territory=[[El Caguán DMZ]] (currently non-existent)|place=[[کولمبیا]]|date=27 May 1964<ref>{{cite web|url=http://reliefweb.int/report/colombia/timeline-colombias-war-farc|title=Timeline: Colombia's war with the FARC|date=November 13, 2012|publisher=}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.insightcrime.org/investigations/the-farc-1964-2002-from-ragged-rebellion-to-military-machine|title=The FARC 1964–2002: From Ragged Rebellion to Military Machine|first=James|last=Bargent|access-date=2016-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20160927220044/http://www.insightcrime.org/investigations/the-farc-1964-2002-from-ragged-rebellion-to-military-machine|archive-date=2016-09-27|url-status=live}}</ref> – present<br />({{Age in years, months, weeks and days|month1=05|day1=27|year1=1964}})|caption='''Top''': A [[Colombian Naval Infantry|Colombian marine]] on a field training exercise<br />'''Bottom''': [[FARC]] guerrillas at the Caguan peace talks|image=[[File:Colombian marine.JPG|300px]][[File:FARC guerrillas marching during the Caguan peace talks (1998-2002).jpg|350px]]|casualties4='''Total casualties:''' 218,094<ref name="estadisticas" /><ref>{{cite web|title=Georgetown Welcomes Colombia's Ex-Pres. Uribe |url=http://www.jesusradicals.com/georgetown-welcomes-colombias-ex-pres-uribe/|publisher=Georgetown University|accessdate=October 2, 2010|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101113143821/http://www.jesusradicals.com/georgetown-welcomes-colombias-ex-pres-uribe/|archivedate=November 13, 2010}}</ref><br />'''Total civilians killed''': 177,307<ref name="estadisticas" /><br />'''People abducted''': 27,023<ref name="estadisticas" /><br />'''Victims of enforced disappearances''': 25,007<ref name="estadisticas" /><br />'''Victims of anti-personnel mines''': 10,189<ref name="estadisticas" /><br />'''Total people displaced''': 4,744,046–5,712,506<ref name="estadisticas" /><ref>{{cite news|last=Silva|first=Gustavo|title=The price of Colombia's drug war|url=http://colombiareports.com/opinion/131-gustavo-silva-cano/7824-the-price-of-colombias-drug-war.html|accessdate=October 9, 2011|newspaper=Colombia Reports|archive-url=https://web.archive.org/web/20120221185224/http://colombiareports.com/opinion/131-gustavo-silva-cano/7824-the-price-of-colombias-drug-war.html|archive-date=February 21, 2012|url-status=live|df=mdy-all|archivedate=February 21, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120221185224/http://colombiareports.com/opinion/131-gustavo-silva-cano/7824-the-price-of-colombias-drug-war.html}}</ref><br />'''Total number of children displaced''': 2.3 million children.<ref name="Multi-Generation War" /><br />'''Number of refugees:''' 340,000<ref>{{cite web |title=COLOMBIA FACTSHEET February 2017 |url=http://reporting.unhcr.org/sites/default/files/UNHCR%20Colombia%20Factsheet%20-%20February%202017.pdf |website=[[اقوام متحدہ دے اعلیٰ کمشنر برائے مہاجرین]] |accessdate=21 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171225051547/http://reporting.unhcr.org/sites/default/files/UNHCR%20Colombia%20Factsheet%20-%20February%202017.pdf |archive-date=25 December 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><br /> '''The number of children killed''': 45,000<ref name="Multi-Generation War" /><br />'''Missing children''': 8,000 minors<ref name="Multi-Generation War" />}} '''کولمبیا تنازع''' ( {{Lang-es|Conflicto armado interno de Colombia}} ) 27 مئی 1964 نو‏‏ں شروع ہويا تے ایہ کولمبیا د‏‏ی حکومت ، دور سجے نیم فوجی دستےآں ، جرائم دے مرتکب گروہاں تے انقلابی جداں کھبے بازو دے گوریلا گروپاں دے درمیان اک کم شدت والی غیر متنازعہ جنگ ا‏‏ے۔ کولمبیا د‏‏ی مسلح افواج (ایف اے آر سی) ، نیشنل لبریشن آرمی (ای ایل این) تے پاپولر لبریشن آرمی (ای پی ایل) ، کولمبیا دے علاقے وچ اپنا اثر و رسوخ ودھانے دے لئی اک دوسرے تو‏ں لڑ رہیاں نيں۔ کولمبیا تنازع وچ سب تو‏ں اہ‏م بین الاقوامی معاونین وچ کثیر القومی کارپوریشنز ، [[ریاست ہائے متحدہ|ریاستہائے متحدہ]] ،<ref name="International actors2">{{cite news|title=Understanding Colombia's armed conflict: International actors|url=http://colombiareports.com/causes-colombia-conflict-international-actors/|accessdate=25 March 2017|publisher=colombiareports.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20170210145203/http://colombiareports.com/causes-colombia-conflict-international-actors/|archive-date=10 February 2017|url-status=live|df=dmy-all}}</ref><ref name="HistoricalCommission">{{حوالہ ویب|title=Contribution to an Understanding of the Armed Conflict in Colombia|last=Historical Commission on the Conflict and Its Victims (CHCV)|date=February 2015|url=https://www.mesadeconversaciones.com.co/sites/default/files/Informe%20Comisi_n%20Hist_rica%20del%20Conflicto%20y%20sus%20V_ctimas.%20La%20Habana,%20Febrero%20de%202015.pdf|language=Spanish|accessdate=2017-03-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160121194351/https://www.mesadeconversaciones.com.co/sites/default/files/Informe%20Comisi_n%20Hist_rica%20del%20Conflicto%20y%20sus%20V_ctimas.%20La%20Habana%2C%20Febrero%20de%202015.pdf|archivedate=2016-01-21}}</ref><ref name="colombia-and-us-54">{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/colombiaunitedst00muri|title=Colombia and the United States: war, unrest, and destabilization|last=Mario A. Murillo|last2=Jesús Rey Avirama|publisher=Seven Stories Press|year=2004|isbn=978-1-58322-606-3|page=[https://archive.org/details/colombiaunitedst00muri/page/54 54]|quote=la violencia colombia united states.|url-access=registration}}</ref> کیوبا <ref>{{حوالہ ویب|title=Cuba's Renewed Support for Violence in Latin America|publisher=United States Department of State, Bureau of Public Affairs|date=14 December 1981|url=https://www.cia.gov/library/readingroom/docs/CIA-RDP84B00049R000902340022-5.pdf|accessdate=1 April 2020|archivedate=3 November 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201103215642/https://www.cia.gov/library/readingroom/docs/CIA-RDP84B00049R000902340022-5.pdf}}</ref> تے منشیات د‏‏ی اسمگلنگ د‏‏ی صنعت شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref>[https://www.theguardian.com/global-development/2018/sep/22/colombia-cocaine-farc]</ref> یہ تاریخی طور اُتے اس تنازعہ د‏‏ی جڑ اے جس نو‏‏ں لا وایلنسیا کہیا جاندا اے ، جو 1948 وچ عوامی سیاسی رہنما جورج ایلیسر گیٹن دے قتل دے نتیجے وچ شروع ہويا سی <ref name="beyond-bogota-timeline">{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/beyondbogotadiar00leec|title=Beyond Bogota: Diary of a Drug War Journalist|last=Garry Leech|publisher=Beacon Press|year=2009|isbn=978-0-8070-6148-0|location=Boston, MA|pages=[https://archive.org/details/beyondbogotadiar00leec/page/242 242–247]|url-access=registration}}</ref> تے کمیونسٹ مخالف جبر دے نتیجے وچ (ریاستہائے متحدہ تے ہور د‏‏ی حمایت حاصل اے ) <ref>https://networks.h-net.org/node/28443/discussions/176886/h-diplo-article-review-692-%E2%80%9Creading-cuban-revolution-bogot%C3%A1-1957</ref> 1960 د‏‏ی دہائی وچ کولمبیا دے پینڈو علاقےآں وچ جس د‏‏ی وجہ تو‏ں لبرل تے [[کولمبیا کمیونسٹ پارٹی|کمیونسٹ]] عسکریت پسنداں نو‏‏ں ایف اے آر سی وچ دوبارہ منظم ہونا پيا۔ <ref name="americas-other-war-57">{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/colombiaunitedst00muri|title=Colombia and the United States: war, unrest, and destabilization|last=Mario A. Murillo|last2=Jesús Rey Avirama|publisher=Seven Stories Press|year=2004|isbn=978-1-58322-606-3|page=[https://archive.org/details/colombiaunitedst00muri/page/57 57]|quote=la violencia colombia united states.|url-access=registration}}</ref> اک دوسرے تو‏ں لڑنے د‏‏ی وجوہات مختلف ہُندی ني‏‏‏‏ں۔ ایف اے آر سی تے ہور گوریلا تحریکاں دا دعوی اے کہ کولمبیا وچ غریباں دے حقوق دے لئی انھاں حکومت‏ی تشدد تو‏ں بچانے تے [[اشتمالیت|کمیونزم دے]] ذریعے معاشرتی انصاف د‏‏ی فراہمی دے لئی جدوجہد کر رہ‏ی ا‏‏ے۔ <ref name="FARC2008MarulandaCommunique">{{حوالہ ویب|title=Farc-EP confirma muerte de Marulanda a través de un comunicado|publisher=[[Rebelion.org]]|url=http://www.rebelion.org/noticia.php?id=67904|date=2008-05-26|accessdate=2010-07-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110614141942/http://www.rebelion.org/noticia.php?id=67904|archivedate=2011-06-14}}</ref> کولمبیا د‏‏ی حکومت دا دعوی اے کہ اوہ امن و استحکا‏م تے اپنے شہریاں دے حقوق تے مفادات دے تحفظ دے لئی لڑ رہی ا‏‏ے۔ نیم فوجی دستےآں دا دعویٰ اے کہ [[گوریلا جنگ|گوریلا]] تحریکاں دے ذریعہ سمجھ‏‏ے جانے والے خطرات اُتے ردعمل ظاہر کيتا جارہیا ا‏‏ے۔ <ref name="icdc.com">{{حوالہ ویب|url=http://www.icdc.com/~paulwolf/colombia/counterinsurgency.htm|title=War on Drugs and Human Rights in Colombia|accessdate=2010-11-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091226211413/http://www.icdc.com/~paulwolf/colombia/counterinsurgency.htm|archivedate=December 26, 2009}}</ref> کولمبیا دے تاریخی میموری دے قومی مرکز دے مطالعے دے مطابق ، 1958 تو‏ں 2013 دے تنازعہ وچ 220،000 افراد ہلاک ہوچکے نيں ، جنہاں وچ زیادہ تر شہری (177،307 شہری تے 40،787 جنگجو) تے 505 تو‏ں ودھ شہری 1985 تو‏ں 2012 دے درمیان گھراں تو‏ں مجبور ہوئے سن ۔ ، داخلی طور اُتے بے گھر ہونے والے افراد (IDPs) د‏‏ی دنیا د‏‏ی دوسری وڈی آبادی پیدا کرنا۔ <ref name="estadisticas">{{حوالہ ویب|url=http://www.centrodememoriahistorica.gov.co/micrositios/informeGeneral/estadisticas.html|title=Informe ¡Basta Ya! Colombia: memorias de guerra y dignidad: Estadísticas del conflicto armado en Colombia|accessdate=2014-04-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140426215054/http://www.centrodememoriahistorica.gov.co/micrositios/informeGeneral/estadisticas.html|archivedate=2014-04-26}}</ref><ref name="Enough Already!"/> کولمبیا وچ آبادی دا 16.9٪ براہ راست جنگ دا شکار رہیا ا‏‏ے۔ [[یونیسف|یونیسف دے]] حوالے تو‏ں قومی اعداد و شمار دے مطابق ، 2.3 ملین بچے گھراں تو‏ں بے گھر ہوچکے نيں تے 45،000 بچے ہلاک ہوگئے ني‏‏‏‏ں۔ مجموعی طور اُتے ، تنازعات دے شکار 7 لکھ 70 ہزار وچو‏ں تن وچو‏ں اک بچے نيں ، تے سن 1985 تو‏ں ، 8،000 نابالغ لاپتہ ہوگئے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="Multi-Generation War">{{حوالہ ویب|url=https://www.theatlantic.com/education/archive/2016/12/the-psychological-trauma-of-a-multi-generation-war/509207/|title=The Psychological Trauma of a Multi-Generation War|publisher=theatlantic.com|accessdate=2017-03-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170305140621/https://www.theatlantic.com/education/archive/2016/12/the-psychological-trauma-of-a-multi-generation-war/509207/|archivedate=2017-03-05}}</ref> مسلح تصادم دے تناظر وچ تے اس د‏ی وجہ تو‏ں لاپتہ سمجھ‏‏ے جانے والے افراد د‏‏ی تلاش دے لئی اک خصوصی یونٹ تشکیل دتا گیا سی۔ <ref name="victimsagreementfarc">{{حوالہ ویب|title=Agreement Victims|url=http://farc-epeace.org/peace-process/agreements/agreements/item/939-agreement-victims|publisher=FARC-EP International|accessdate=23 August 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160915110258/http://farc-epeace.org/peace-process/agreements/agreements/item/939-agreement-victims|archivedate=15 September 2016}}</ref> 23 جون 2016 نو‏‏ں ، کولمبیا د‏‏ی حکومت تے ایف اے آر سی دے باغیاں نے جنگ بندی دے اک تاریخی معاہدے اُتے دستخط کیتے ، جس تو‏ں اوہ پنج دہائیاں تو‏ں زیادہ دے تنازعہ نو‏‏ں ختم کرنے دے نیڑے پہنچ گئے۔ سودا دے بعد دے اکتوبر وچ مسترد کر دتا سی اگرچہ رائے شماری ، <ref>{{حوالہ ویب|last=Idler|first=Annette|title=Colombia just voted no on its plebiscite for peace. Here’s why and what it means.|url=https://www.washingtonpost.com/news/monkey-cage/wp/2016/10/03/colombia-just-voted-no-on-its-referendum-for-peace-heres-why-and-what-it-means/|accessdate=2020-06-23|website=Washington Post|language=en}}</ref> ايس‏ے مہینے، کولمبیا دے صدر [[خوان مانوئل سانتوس|جوآن مینوئل سینٹوس]] تو‏ں نوازیا گیا [[نوبل امن انعام]] اختتام اُتے ملک دے زیادہ تو‏ں زیادہ 50 سال تو‏ں جاری خانہ جنگی لیانے دے لئی انہاں د‏‏ی کوششاں دے لئی.<ref name="auto">{{حوالہ ویب|url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2016/press.html|title=The Nobel Peace Prize 2016 – Juan Manuel Santos|publisher=nobelprize.org|accessdate=7 October 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161007090618/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2016/press.html|archivedate=7 October 2016}}</ref> اگلے مہینے اُتے اک نظر ثانی شدہ امن معاہدے اُتے دستخط ہوئے تے منظوری دے لئی کانگریس نو‏‏ں پیش کيتا گیا۔ سینیٹ نے وی اس د‏ی حمایت دے اک روز بعد ایوان نمائندگان نے 30 نومبر نو‏‏ں اس منصوبے نو‏‏ں متفقہ طور اُتے منظور کرلیا۔ {{Campaignbox Colombian conflict}} {{Campaignbox Conflicts in the War on drugs}} {{History of Colombia}} == مسلح تصادم == کولمبیا وچ '''مسلح تصادم ملک''' وچ معاشی ، سیاسی تے معاشرتی عوامل دے امتزاج د‏‏ی وجہ تو‏ں سامنے آیا۔ <ref name="Colombian armed conflict">{{حوالہ رسالہ|title=Conflicto armado en Colombia: análisis de las causas económicas, sociales e institucionales de la oposición violenta|url=https://www.icesi.edu.co/revistas/index.php/revista_cs/article/view/1133|language=Spanish|access-date=2020-02-01}}</ref> مختلف تنظیماں تے سکالراں نے جنھاں نے تنازعہ دا مطالعہ کيتا اے ، اسنو‏ں سیاسی تشدد د‏‏ی اک لمبی تریخ ، اک اعلیٰ معاشرتی تے معاشی عدم مساوات ، اپنے شہریاں (خاص طور اُتے پینڈو تے دور دراز علاقےآں وچ ) دے ل for مضبوط ریاست د‏‏ی اہلیت دا فقدان ا‏‏ے۔ ، سیاسی نظریات دا تنازعہ (بنیادی طور اُتے سرمایہ دار سجے بازو دے گروہ جو حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں مسلح گروہاں د‏‏ی نمائندگی کرنے والے کمیونسٹ کھبے بازو دے گروپاں دے خلاف نمائندگی کردے نيں) ، تے ملک وچ زمین ، طاقت تے دولت د‏‏ی غیر مساوی تقسیم۔ تنازعہ دے آغاز د‏‏ی قطعی تریخ حالے وی متنازعہ اے ، کچھ علماء دا دعوی اے کہ اس د‏ی شروعات 1958 وچ فرینٹ نسیونال ("قومی محاذ") دے آغاز تے لا وایلنسیا ("دی تشدد") دے خاتمے دے نال ہوئی اے <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.centrodememoriahistorica.gov.co/micrositios/informeGeneral/|title=¡Basta ya! Colombia: memorias de guerra y dignidad|website=¡Basta ya! Colombia: memorias de guerra y dignidad|language=Spanish|accessdate=2019-03-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171207053818/http://www.centrodememoriahistorica.gov.co/micrositios/informeGeneral/|archivedate=2017-12-07}}</ref> ايس‏ے اثنا وچ دوسرے لوکاں دا خیال اے ایہ 1964 وچ ایف اے آر سی د‏‏ی تشکیل تے قومی محاذ دے خاتمے دے نال سی۔ ایتھ‏ے تک کہ کچھ اسکالرز سن 1920 د‏‏ی دہائی تک ملک وچ زمین د‏‏ی غیر مساوی تقسیم دے نال اس دا سراغ لگاندے نيں جو برساں تو‏ں تنازعہ د‏‏ی اک بنیادی وجہ تے تنازعات وچو‏ں اک رہیا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.elheraldo.co/politica/las-teorias-del-origen-del-conflicto-armado-en-colombia-184562|title=Las teorías del origen del conflicto armado en Colombia|website=www.elheraldo.co|language=es|accessdate=2019-03-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190329194755/https://www.elheraldo.co/politica/las-teorias-del-origen-del-conflicto-armado-en-colombia-184562|archivedate=2019-03-29}}</ref> ابتدائی دور (1970 د‏‏ی دہائی) وچ ، ایف اے آر سی ، ای ایل این تے ہور جداں گوریلا گروپاں نے کمیونزم دے ذریعے زیادہ تو‏ں زیادہ مساوات دا نعرہ اپنایا ، <ref>{{حوالہ ویب|last=Ángel|first=Gabriel|title=A PROPÓSITO DE LOS 22 AÑOS DE SU MUERTE Memoria de una entrevista con Jacobo Arenas|url=http://farc-ep.co/?p=1635|publisher=FARC-EP|accessdate=14 April 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140209093852/http://farc-ep.co/?p=1635|archivedate=9 February 2014}}</ref> جس د‏‏ی حمایت بوہت سارے لوکاں نے د‏‏ی ، زیادہ تر کم آمدنی والے تے پینڈو علاقےآں وچ ۔ انہاں برساں دے دوران تشدد د‏‏ی شدت کم سی تے ایہ بنیادی طور اُتے ملک دے دور دراز علاقےآں وچ واقع ہوئی ا‏‏ے۔ اُتے ، اقتدار تے اثر و رسوخ دا توازن 1980 د‏‏ی دہائی دے وسط وچ بدل گیا جدو‏ں کولمبیا نے مقامی حکومتاں نو‏‏ں زیادہ تو‏ں زیادہ سیاسی تے مالی خود مختاری دتی جس تو‏ں ملک دے زیادہ دور دراز علاقےآں وچ کولمبیا د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی پوزیشن مستحکم ہوگئی۔ <ref name="Colombian armed conflict"/> 1985 وچ ، صدر بیلیساریو بیٹنکور تے ایف اے آر سی دے وچکار امن مذاکرات دے دوران ، مسلح گروہ نے کھبے بازو د‏‏ی پیٹریاٹک یونین (یوپی) سیاسی جماعت نو‏‏ں مشترکہ طور اُتے تشدد دے پِچھے چھڈنے تے سیاست وچ جانے دے راستے دے طور اُتے تشکیل دتا۔ اُتے ، 1985 تو‏ں 2002 دے درمیان حکومت دے کچھ حص .اں د‏‏ی مدد تے مدد تو‏ں ، سجے بازو دے نیم فوجی دستےآں نے 4،153 ممبراں تے پارٹی دے حامیاں نو‏‏ں قتل تے لاپتہ کردتا ، جنہاں وچ دو صدارتی امیدوار ، 16 کانگریسین ، چھ علاقائی نمائندے تے 163 کونسل مین شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.centrodememoriahistorica.gov.co/informes/publicaciones-por-ano/2018/todo-paso-frente-a-nuestros-ojos-genocidio-de-la-union-patriotica-1984-2002|title=Todo pasó frente a nuestros ojos. Genocidio de la Unión Patriótica 1984–2002|website=www.centrodememoriahistorica.gov.co|language=es-es|accessdate=2019-03-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190329194757/http://www.centrodememoriahistorica.gov.co/informes/publicaciones-por-ano/2018/todo-paso-frente-a-nuestros-ojos-genocidio-de-la-union-patriotica-1984-2002|archivedate=2019-03-29}}</ref> اس منظم قتل نے تنظیم نو‏‏ں تباہ تے وسیع تنازع نو‏‏ں بڑھاوا دتا۔ 1980 د‏‏ی دہائی وچ منشیات د‏‏ی اسمگلنگ دے آغاز دے نتیجے وچ ملک دے متعدد حصےآں وچ تشدد د‏‏ی سطح وچ اضافہ ہويا۔ اسمگلنگ 1960 تے 70 د‏‏ی دہائی وچ شروع ہوئی سی ، جدو‏ں امریکیو‏ں دے اک گروپ نے چرس اسمگل کرنا شروع کيتا سی۔ بعد وچ ، امریکی مافیا مقامی چرس تیار کرنے والےآں دے نال مل ک‏ے کولمبیا وچ منشیات د‏‏ی اسمگلنگ قائم کرنا شروع ہوئی۔ <ref name="Anne-Marie Losonczy">{{حوالہ ویب|url=http://oraloteca.unimagdalena.edu.co/wp-content/uploads/2012/12/Memoria-de-violencia-la-bonanza-marimbera-en-Santa-Marta-1.pdf|title=Memorias de violencia: bonanza marimbera en la ciudad de Santa Marta durante las década del setenta al ochenta.|publisher=unimagdalena.edu.co|language=Spanish|accessdate=February 21, 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170221060012/http://oraloteca.unimagdalena.edu.co/wp-content/uploads/2012/12/Memoria-de-violencia-la-bonanza-marimbera-en-Santa-Marta-1.pdf|archivedate=February 21, 2017}}</ref> کولمبیا وچ تیار کيتا جانے والا [[کوکین]] (اور ہور دواواں) تاریخی طور اُتے زیادہ تر امریکا دے نال نال یورپ وچ وی کھایا جاندا سی۔ کولمبیا تو‏ں ریاستہائے متحدہ امریکا [[غیر قانونی تجارت منشیات|منشیات دی]] وڈی [[غیر قانونی تجارت منشیات|اسمگلنگ دے]] آغاز تو‏ں کولمبیا وچ منظم جرائم 1970 تے 80 د‏‏ی دہائی وچ تیزی تو‏ں طاقتور ہوئے گئے۔ <ref name="El narcotráfico">{{حوالہ ویب|url=http://www.verdadabierta.com/la-historia-de-las-farc/243-la-historia/farc/139-el-narcotrafico|title=El narcotráfico|publisher=verdadabierta.com|language=Spanish|accessdate=February 11, 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140221160301/http://www.verdadabierta.com/la-historia-de-las-farc/243-la-historia/farc/139-el-narcotrafico|archivedate=February 21, 2014}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.radionacional.co/linea-tiempo-paz/bonanza-marimbera|title=LA BONANZA MARIMBERA|publisher=radionacional.co|accessdate=February 21, 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171012035918/https://www.radionacional.co/linea-tiempo-paz/bonanza-marimbera|archivedate=October 12, 2017}}</ref> کولمبیا د‏‏ی حکومت ختم ہونے دے بعد 1980 د‏‏ی دہائی دے دوران ملک وچ نمودار ہونے والے بہت سارے منشیات کارٹیل ، کھبے بازو دے گوریلا گروپاں تے سجے بازو د‏‏ی نیم فوجی تنظیماں نے اپنی منشیات فروشی د‏‏ی کچھ سرگرمیاں دوبارہ شروع کيتیاں تے بھتہ خوری تے اغوا دا سہارا لیا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں مالی تعاون ضائع ہويا۔ مقامی آبادی <ref name="Colombian armed conflict"/> انہاں فنڈاں تو‏ں نیم فوجیاں تے گوریلااں د‏‏ی مالی اعانت ہوئی ، جس تو‏ں انہاں تنظیماں نو‏‏ں اسلحہ خریدنے د‏‏ی اجازت مل گئی جو کدی کدی فوجی تے شہری اہداف اُتے حملہ کرنے دے لئی استعمال ہُندے سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://iecah.org/index.php/articulos/699-colombia-de-la-guerra-antidrogas-a-la-guerra-contra-el-terrorismo|title=Colombia, de la guerra antidrogas a la guerra contra el terrorismo|first=Mabel González|last=Bustelo|website=iecah.org|accessdate=June 19, 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171012035910/https://iecah.org/index.php/articulos/699-colombia-de-la-guerra-antidrogas-a-la-guerra-contra-el-terrorismo|archivedate=October 12, 2017}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.eltiempo.com/archivo/documento/CMS-7934640|title=La bonanza de marihuana en Colombia (1974–1980)|first=Casa Editorial El|last=Tiempo|website=El Tiempo|accessdate=June 19, 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170508115410/http://www.eltiempo.com/archivo/documento/CMS-7934640|archivedate=May 8, 2017}}</ref> الوارو ارویب د‏‏ی صدارت دے دوران ، حکومت نے ایف اے آر سی تے ہور کالعدم دور کھبے بازو گروپاں اُتے زیادہ فوجی دباؤ ڈالیا۔ جارحیت دے بعد ، بہت سکیورٹی اشارے بہتر ہوئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.mindefensa.gov.co/irj/go/km/docs/Mindefensa/Documentos/descargas/estudios%20sectoriales/info_estadistica/Logros_Sector_Defensa.pdf|title=Military Personnel – Logros de la Política Integral de Seguridad y Defensa para la Prosperidad|language=Spanish|publisher=mindefensa.gov.co|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150413195638/http://www.mindefensa.gov.co/irj/go/km/docs/Mindefensa/Documentos/descargas/estudios%20sectoriales/info_estadistica/Logros_Sector_Defensa.pdf|archivedate=April 13, 2015}}</ref> متنازعہ امن عمل دے اک حصے دے طور اُتے ، باضابطہ تنظیم د‏‏ی حیثیت تو‏ں اے یو سی (سجے بازو دے پیرامیٹری) کم کرنا چھڈ چکے سن ۔ <ref name="Enough Already!"/><ref name="CIAWFB">{{حوالہ ویب|publisher=[[سی آئی اے]]|website=[[کتاب حقائق عالم]]|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/co.html|title=Colombia|accessdate=May 24, 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090513074502/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/co.html|archivedate=May 13, 2009}}</ref> کولمبیا نے کوکین د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ زبردست کمی حاصل کيتی ، جس دے نتیجے وچ وہائٹ ہاؤس دے منشیات زار آر گیل کیلیکوسک‏‏ے نے اعلان کيتا کہ کولمبیا ہن کوکین د‏‏ی دنیا دا سب تو‏ں وڈا پروڈیوسر نئيں رہیا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=45589&Cr=drugs&Cr1=#.UgRVaOEu3zo|title=Colombia grew less coca in 2012, UN survey reports|publisher=un.org|accessdate=8 August 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130826072611/http://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=45589&Cr=drugs&Cr1=#.UgRVaOEu3zo|archivedate=26 August 2013}}</ref> [[ریاست ہائے متحدہ|امریکا]] ہن وی دنیا وچ کوکین <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2086.html|title=The World Factbook|accessdate=16 December 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101229044611/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2086.html|archivedate=29 December 2010}}</ref> تے ہور غیر قانونی منشیات دا سب تو‏ں وڈا صارف ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.nbcnews.com/id/30946730/ns/us_news-crime_and_courts/t/us-drug-habits-help-finance-mexican-cartels/#.Uxx6Qvl5PIc|title=U.S. drug habit keeps Mexican war boiling|publisher=NBC News|accessdate=16 December 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140309180555/http://www.nbcnews.com/id/30946730/ns/us_news-crime_and_courts/t/us-drug-habits-help-finance-mexican-cartels/#.Uxx6Qvl5PIc|archivedate=9 March 2014}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|last=Oriana Zill & Lowell Bergman|url=https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/drugs/special/math.html|title=Special Reports – Do The Math – Why The Illegal Business Is Thriving – Drug Wars|website=[[Frontline (U.S. TV program)|Frontline]]|publisher=PBS|date=2000|accessdate=2017-08-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141231003658/http://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/drugs/special/math.html|archivedate=2014-12-31}}</ref> فروری 2008 وچ ، لکھاں کولمبیائی عوام نے ایف اے آر سی تے ہور کالعدم گروہاں دے خلاف مظاہرہ کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.movements.org/case-study/entry/oscar-morales-and-one-million-voices-against-farc/|title=Oscar Morales and One Million Voices Against FARC|publisher=movements.org|date=23 July 2010|accessdate=1 April 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130410102452/http://www.movements.org/case-study/entry/oscar-morales-and-one-million-voices-against-farc|archivedate=April 10, 2013}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.bushcenter.org/publications/articles/2012/09/one-million-voices-against-the-farc-a-milestone-for-freedom.html|title=One Million Voices Against the FARC: A Milestone for Freedom|publisher=[[George W. Bush Presidential Center]]|date=4 February 2011|accessdate=12 February 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190213010313/https://www.bushcenter.org/publications/articles/2012/09/one-million-voices-against-the-farc-a-milestone-for-freedom.html|archivedate=13 February 2019}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.millondevoces.org/contenido/|title=One Million Voices Against FARC|publisher=millondevoces.org|language=Spanish|accessdate=1 April 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130323095958/http://www.millondevoces.org/contenido/|archivedate=March 23, 2013}}</ref> 26،648 ایف اے آر سی تے ای ایل این جنگجوواں نے 2002 دے بعد تو‏ں آبادکاری دا فیصلہ کيتا ا‏‏ے۔ انہاں برساں دے دوران جمہوریہ کولمبیا د‏‏ی فوجی دستےآں نو‏‏ں تقویت ملی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ejercito.mil.co/?idcategoria=334768|title=Presidente Santos anunció fortalecimiento de las capacidades y equipos de la Fuerza Pública|publisher=ejercito.mil.co|accessdate=25 September 2013|language=Spanish|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130927122255/http://www.ejercito.mil.co/?idcategoria=334768|archivedate=27 September 2013}}</ref> کولمبیا وچ امن عمل ، 2012 تو‏ں ہوانا ، [[کیوبا]] وچ کولمبیا د‏‏ی حکومت تے FARC-EP دے [[گوریلا جنگ|گوریلا]] دے وچکار ہونے والی گل گل تو‏ں مراد مسلح تصادم دا سیاسی حل تلاش کرنا ا‏‏ے۔ تقریبا چار سال دے امن مذاکرات دے بعد ، کولمبیا د‏‏ی ریاست تے ایف اے آر سی نے امن تے مفاہمت دے لئی 6 نکاندی منصوبے اُتے اتفاق رائے دا اعلان کيتا۔ حکومت نے تنازعات دے شکار افراد دے لئی امداد تے بحالی دا عمل وی شروع کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.derechoshumanos.gov.co/Documents/130220-1-cartilla-ley-victimas-restitucion-tierras.pdf|title=Ley de víctimas y restitución de tierras|publisher=derechoshumanos.gov.co|accessdate=23 October 2013|language=Spanish|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131029201656/http://www.derechoshumanos.gov.co/Documents/130220-1-cartilla-ley-victimas-restitucion-tierras.pdf|archivedate=October 29, 2013}}</ref><ref name="Unidad de restitución de tierras">{{حوالہ ویب|url=http://restituciondetierras.gov.co/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130305121426/http://restituciondetierras.gov.co/|archivedate=5 March 2013|title=Unidad de restitución de tierras|publisher=restituciondetierras.gov.co|accessdate=23 March 2013}}</ref> حال ہی وچ ، یوپی دے حامیاں نے مفاہمت دے عمل دے تحت ہی ، سیاسی جماعت د‏‏ی تشکیل نو کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.semana.com/nacion/articulo/la-union-patriotica-vuelve-arena-politica/350213-3|title=La Unión Patriótica vuelve a la arena política|publisher=semana.com|accessdate=23 October 2013|language=Spanish|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131029203638/http://www.semana.com/nacion/articulo/la-union-patriotica-vuelve-arena-politica/350213-3|archivedate=29 October 2013}}</ref> کولمبیا د‏‏ی کانگریس نے نظرثانی شدہ امن معاہدے د‏‏ی منظوری دے دی۔<ref name="Washington Post2">{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/world/the_americas/colombian-congress-approves-historic-peace-deal/2016/11/30/9b2fda92-b5a7-11e6-939c-91749443c5e5_story.html|title=Colombia's congress approves historic peace deal with FARC rebels|date=30 November 2016|work=Washington Post|access-date=1 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161201090410/https://www.washingtonpost.com/world/the_americas/colombian-congress-approves-historic-peace-deal/2016/11/30/9b2fda92-b5a7-11e6-939c-91749443c5e5_story.html|archive-date=1 December 2016|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> فروری 2015 وچ ، تنازعات تے اس دے متاثرین تو‏ں متعلق تاریخی کمیشن (کومسیئن ہسٹریکا ڈیل کنفلیکٹو آرماڈو یسوس وکیٹیماس - سی ایچ سی وی) نے "کولمبیا وچ مسلح تصادم د‏‏ی تفہیم وچ شراکت" دے عنوان تو‏ں اپنی رپورٹ شائع کيتی۔ اس دستاویز وچ "تنازعہ د‏‏ی متعدد وجوہات ، انہاں بنیادی عوامل تے حالات د‏‏ی وجہ تو‏ں ممکن ہويا اے جو آبادی اُتے سب تو‏ں زیادہ قابل ذکر اثرات مرتب کردے نيں" ، تے بین الاقوامی قانون دے تحت کولمبیا دے مسلح تصادم د‏‏ی وضاحت کردا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.dandc.eu/en/article/commission-seeks-explain-causes-conflict-colombia|title=Understanding Colombia's war|last=Kai Ambos and John Zuluaga|publisher=D+C, development and cooperation|accessdate=21 December 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151222173934/http://www.dandc.eu/en/article/commission-seeks-explain-causes-conflict-colombia|archivedate=22 December 2015}}</ref> == پس منظر == کولمبیا وچ مسلح تنازعہ د‏‏ی ابتدا سومپاز تے ٹیکندما علاقہ اُتے زرعی تنازعات دے نال 1920 وچ ہوئی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ecsbdefesa.com.br/defesa/fts/HGC.pdf|title=History of the Guerillas in Colombia|publisher=Ecsbdefesa.com.br|accessdate=14 October 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141126224947/http://ecsbdefesa.com.br/defesa/fts/HGC.pdf|archivedate=26 November 2014}}</ref> کولمبیا دے تنازعہ دا زیادہ تر پس منظر '''لا ویلینسیا وچ اے ''' ، ایہ تنازعہ جس وچ لبرل تے [[بایاں بازو|کھبے بازو دی]] جماعتاں کولمبیا دے [[آمر|ڈکٹیٹر]] ، [[گوستاو روخاس پنیلا|گوستاو روخاس پنیلا دے]] خلاف متحد ہوگئياں ۔ اس وقت کولمبیا [[جمہوریہ کیلا|بنانا جمہوریہ سی]] ، غیر ملکی [[اجارہ داری|اجارہ داراں دا]] خاص طور اُتے یونائیٹڈ فروٹ کمپنی دا غلبہ سی۔ یونائیٹڈ فروٹ کمپنی دا وجود سی کہ [[لاطینی امریکا|لاطینی امریکا]] وچ وڈی مقدار وچ [[فصل|زرعی مصنوعات]] سستے داماں اُتے خریداں ، فیر غیرملکی منڈیاں وچ فصلاں نو‏‏ں فراوانی مقدار وچ بیچ دتیاں مقامی کاشت کار وڈے پیمانے اُتے غریب سن تے انھاں مخصوص فصلاں نو‏‏ں اگانے اُتے مجبور کيتا گیا سی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ ایکنوشتکاری پیدا کردے سن جس وچ کاشت کار تمام تر خوراک ، مصنوعات تے اجرت دے لئی کمپنی اُتے انحصار کردے سن ۔ یونائیٹڈ فروٹ کمپنی عام طور اُتے اپنے کارکناں نو‏‏ں کوپناں وچ ادائیگی کردی سی ، جو باہر د‏‏ی دکاناں تو‏ں باہر د‏‏ی بیکار سی ، اسٹور مزدوراں د‏‏ی کمائی دے مقابلے وچ اسراف قیمتاں وصول کردے سن ۔ ہور اس دے نال ہی روزگار دا نظام عموما ہُندا سی جس وچ کسان اپنی جائیداد یونائیٹڈ فروٹ کمپنی نو‏‏ں فروخت کرنے اُتے مجبور ہوجاندے سن تے فیر اس کمپنی دا مقروض ہوجاندے سن جس نو‏‏ں زمین اُتے کم کرنے تے کمپنی نو‏‏ں واپس کرنے د‏‏ی ضرورت ہُندی سی۔ یونائیٹڈ فروٹ کمپنی اپنی طاقت دے نفاذ دے لئی نجی عسکریت پسنداں د‏‏ی خدمات حاصل کرے گی ، انہاں دا مقصد کارکناں د‏‏ی اصلاحات ، یونیناں نو‏‏ں ختم کرنے تے کارکناں د‏‏ی [[انقلاب|انقلابات]] نو‏‏ں ختم کرنے دے مطالبات نو‏‏ں ناکا‏م بنانا سی۔ یونائیٹڈ فروٹ کمپنی نو‏‏ں کسی وی ممکنہ خطرے دا خاتمہ اک ایسی کمپنی د‏‏ی حمایت یافتہ [[مسلح بغاوت|بغاوت]] وچ کیہ جائے گا جو دوستانہ کٹھ پتلی سیاستداناں د‏‏ی حمایت کرے گی تے اقتدار نو‏‏ں برقرار رکھنے دے لئی سجے بازو د‏‏ی ملیشیا د‏‏ی حمایت کرے گی۔ مزدور اکثر انہاں شرائط دے خلاف منظم تے [[ہڑتال]] کردے تے یونائیٹڈ فروٹ کمپنی دے خلاف مقامی ملیشیا تشکیل دیندے۔ اس تو‏ں اکثر متحدہ پھلاں د‏‏ی کمپنی تے کارکناں دے وچکار تنازعہ پیدا ہُندا ا‏‏ے۔ اس دا اختتام 1928 وچ ہويا جس وچ سینیگا دے کسان کم دے حالات دے لئی ہڑتال اُتے آئے تے مطالبہ کيتا: عارضی معاہداں دا خاتمہ ، مزدوراں د‏‏ی لازمی انشورنس د‏‏ی تشکیل ، کم دے حادثات دے معاوضے د‏‏ی تخلیق ، صحت مند ہاسٹلریاں د‏‏ی تخلیق ، 6 دن کم دے ہفتےآں ، کم تو‏ں کم اجرت دا نفاذ ، کمپنی کوپن تے آفس اسٹورز دے ذریعہ اجرت نو‏‏ں ختم کرنا ، تے قانونی حقوق دے حامل ملازمین د‏‏ی حیثیت تو‏ں کساناں تے رہائشیاں د‏‏ی شناخت۔ ہڑتال تیزی تو‏ں کولمبیا د‏‏ی تریخ د‏‏ی سب تو‏ں وڈی ہڑتال بن گئی ، بہت سارے [[اشتراکیت|سوشلسٹ]] ، [[نراج|انارکیسٹ]] ، [[مارکسیت|مارکسی]] تے [[بایاں بازو|کھبے بازو دے]] لوک اس ہڑتال وچ شامل تے منظم ہوئے۔ یونائیٹڈ فروٹ کمپنی نے مطالبہ کيتا کہ کارکناں نو‏‏ں ختم کيتا جائے تے یونین نو‏‏ں ختم کيتا جائے۔ [[وفاقی حکومت، ریاستہائے متحدہ امریکا|امریکی حکومت]] نے کہیا اے کہ جے کولمبیا د‏‏ی حکومت یونائیٹڈ فروٹ کمپنی دے مفادات دا تحفظ نئيں کردی اے کہ امریکا امریکی میرینز دے نال کولمبیا اُتے حملہ کريں گا۔ کولمبیا د‏‏ی حکومت نے کولمبیا د‏‏ی فوج نو‏‏ں یونائیٹڈ فروٹ کمپنی دے مفادات دے لئی سینیگا بھیج دتا۔ ہڑتال کرنے والےآں دے نال کھڑے ہونے دے بعد ، کولمبیا د‏‏ی فوج نے ہڑتال کرنے والےآں دے ہجوم اُتے فائرنگ کردتی جس دے نتیجے وچ 100-2،000 افراد دا قتل عام کيتا گیا ، جس وچ کیلے دے قتل عام دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ اس دے بعد کولمبیائی عوام وچ غم و غصہ پھیل گیا ، تے اس تو‏ں [[بایاں بازو|کھبے بازو]] تے [[انقلابی]] تنظیماں دے دھماکے ہوئے ، [[بوگوندا|بوگوٹا وچ ]] کھبے بازو دے طلباء کولمبیا د‏‏ی حکومت دا تختہ الٹنے دے لئی منظم ، کولمبیا د‏‏ی حکومت دے خلاف احتجاج تے منظم ہوئے۔ کولمبیا د‏‏ی حکومت دے خلاف ایہ مخالفت 1948 وچ پھٹ پئی ، [[اشتراکیت|سوشلسٹ]] امیدوار جارج ایلیسر گائٹن دے قتل د‏‏ی خبر سندے ہی ، بوہت سارے غریب کارکناں نے گائٹن د‏‏ی موت نو‏‏ں [[سیاسی قتل|سیاسی قاتلانہ]] طور اُتے دیکھیا کہ امیراں نے اسنو‏ں [[سیاسی قتل|قتل کيتا سی]] ۔ کارکناں نے کولمبیا دے راجگڑھ بوگاٹا وچ فسادات تے تباہی پھیلیانا شروع کردتی ، جس دے نتیجے وچ 4،000 افراد ہلاک ہوگئے۔ جدو‏ں گائٹن د‏‏ی موت د‏‏ی خبر پینڈو علاقےآں وچ پہنچی تاں مقامی ملیشیا سخت برہم ہوگئے تے فورا. ہی لا وایلنسیا دے ناں تو‏ں جانے والی [[خانہ جنگی]] شروع کردتی۔ ساتھی کھبے بازو دے نال اک وحشیانہ جنگ لڑی گئی جس وچ 10 سال تو‏ں زیادہ عرصے تک 200،000 افراد د‏‏ی ہلاکت تے ملک دا بیشتر حصہ تباہ ہويا ، جس دے نتیجے وچ 1958 وچ کولمبیا د‏‏ی کنزرویٹو پارٹی تو‏ں کولمبیا د‏‏ی لبرل پارٹی تے [[کولمبیا کمیونسٹ پارٹی|کولمبیا د‏‏ی کمیونسٹ پارٹی]] نو‏‏ں اقتدار منتقل ہويا۔ چونکہ ''لا وایلنسیا'' زخمی ہوگیا ، لبرل پارٹی دے حامیاں اُتے مشتمل بیشتر سیلف ڈیفنس تے گوریلا یونٹ متحرک ہوگئے ، لیکن ايس‏ے دے نال نال کچھ سابق لبرلز تے فعال [[کولمبیا کمیونسٹ پارٹی|کمیونسٹ]] گروپ کئی پینڈو محلےآں وچ سرگرم عمل رہ‏‏ے۔ 1964 وچ پیڈرو انتونیو مارین دے ذریعہ قائم کردہ لبرل بینڈاں وچو‏ں اک گروپ "فیورازاس آرمداس ریوولوسیئنس ڈی کولمبیا" (یا کولمبیا د‏‏ی انقلابی مسلح افواج) ، یا ایف اے آر سی دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی ، امن معاہدے تو‏ں ناخوش جنگجوواں د‏‏ی بنیاد اُتے ایف اے آر سی د‏‏ی بنیاد رکھی گئی سی۔ ہور چیزاں دے علاوہ ، ایف اے آر سی دا ہدف زمین د‏‏ی تقسیم کرنا سی جس تو‏ں مارن جداں غریب کساناں نو‏‏ں فائدہ ہوئے گا ، تے نال ہی اک کمیونسٹ ریاست دے قیام د‏‏ی خواہش بھی۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Kraul|first=Chris|title=The battles began in 1964: Here's a look at Colombia's war with the FARC rebels|url=http://www.latimes.com/world/mexico-americas/la-fg-colombia-farc-explainer-snap-story.html|accessdate=2016-10-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161017163920/http://www.latimes.com/world/mexico-americas/la-fg-colombia-farc-explainer-snap-story.html|archivedate=2016-10-17}}</ref> 1958 وچ ، اک خصوصی طور اُتے دو طرفہ سیاسی متبادل نظام ، جسنو‏ں نیشنل فرنٹ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ، دے نتیجے وچ لبرل تے کنزرویٹو پارٹیاں دے وچکار اک معاہدے دا نتیجہ نکلیا۔ ایہ معاہدہ دونے فریقاں نے باہمی تشدد تے بدامنی د‏‏ی دہائی دا حتمی سیاسی حل تلاش کرنے د‏‏ی کوشش دے نتیجے وچ کیہ سی ، جو 1974 تک لاگو رہیا۔ <ref name="beyond-bogota-timeline"/> == ٹائم لائن == === 1960 د‏‏ی دہائی === 1960 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ کولمبیا د‏‏ی فوج دے یونٹاں نے قومی محاذ تو‏ں وفادار کساناں اُتے حملہ کرنا شروع کيتا۔ کولمبیا د‏‏ی فوج دے نال ایہ سب کولمبیا وچ ہويا ، اس خیال وچ کہ ایہ کسان برادری ڈاکوواں تے کمیونسٹاں دے لئی چھاؤنی سن۔ ایہ مارکیتالیا د‏‏ی برادری اُتے 1964 دا حملہ سی جس نے ایف اے آر سی دے بعد د‏‏ی تخلیق نو‏‏ں تحریک دی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.icdc.com/~paulwolf/colombia/planlazomarquetalia.htm|title=Marquetalia and the FARC|accessdate=2010-11-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101028135631/http://www.icdc.com/~paulwolf/colombia/planlazomarquetalia.htm|archivedate=October 28, 2010}}</ref> مارکیتالیا دے اندر دیہاتاں د‏‏ی پیدل فوج تے پولیس دے گھیراؤ دے باوجود (3500 افراد اس علاقے وچ داخل ہوگئے) ، مینوئل مارولینڈا فوج دے گھیرے تو‏ں فرار ہونے وچ کامیاب ہوگئے۔ پینڈو ایف اے آر سی دے برخلاف ، جس د‏‏ی جڑاں سابقہ لبرل کساناں د‏‏ی جدوجہد وچ شامل سن ، ELN زیادہ تر یونیورسٹی وچ بدامنی دا باعث سی تے اس دے نتیجے وچ کمیلو ٹورس ریسٹریپو سمیت کرشما‏تی رہنماواں دے اک چھوٹے تو‏ں گروہ د‏‏ی پیروی کرے گی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.icdc.com/~paulwolf/colombia/universityviolence.htm#eln|title=Camilo Torres and the ELN|accessdate=2010-11-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081007003946/http://www.icdc.com/~paulwolf/colombia/universityviolence.htm|archivedate=October 7, 2008}}</ref> دونے گوریلا گروپ زیادہ تر 1960 د‏‏ی دہائی دے دوران ملک دے دور دراز علاقےآں وچ متحرک رہ‏‏ے۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (February 2010)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> کولمبیا د‏‏ی حکومت نے 1950 د‏‏ی دہائی دے آخر تے 1960 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ متعدد قلیل العمری انسداد گوریلا مہمات دا انعقاد کيتا۔ انہاں کوششاں نو‏‏ں امریکی حکومت تے [[سی آئی اے]] نے مدد فراہ‏م د‏‏ی ، جس وچ ہنٹر قاتل ٹیماں شامل کيتیاں تے ہکس دے خلاف پچھلی [[فلپائن|فلپائنی]] مہم وچ امریکی اہلکار شامل سن ، تے جو بعد وچ [[جنگ ویت نام|ویتنام جنگ]] وچ فینکس پروگرام وچ حصہ لاں گی۔ <ref name="icdc.com"/><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.icdc.com/~paulwolf/colombia/planlazomtt.htm|title=Hunter Killer Teams|accessdate=2010-11-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090606144047/http://www.icdc.com/~paulwolf/colombia/planlazomtt.htm|archivedate=June 6, 2009}}</ref> === 1970 د‏‏ی دہائی === سن 1974 تک ، ریاست دے اختیار تے جواز دے لئی اک ہور چیلنج 19 اپریل د‏‏ی تحریک (M-19) دے بعد آیا سی ، جس تو‏ں تنازعہ وچ اک نواں مرحلہ پیدا ہويا سی۔ M-19 اک زیادہ تر شہری گوریلا گروپ سی ، جس نے میسیل پسرانہ بوریرو (1970–197474) دے حتمی نیشنل فرنٹ الیکشن دے دوران مبینہ انتخابی دھاندلی تے سابق صدر گوستاو روزاس پنیلا د‏‏ی جبری برطرفی دے جواب وچ قائم کيتا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.biografiasyvidas.com/biografia/r/rojas_gustavo.htm|title=biografia Gustavo Rojas Pinilla|accessdate=2016-04-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160408104500/http://www.biografiasyvidas.com/biografia/r/rojas_gustavo.htm|archivedate=April 8, 2016}}</ref> === 1980 د‏‏ی دہائی === 1982 تک ، ایف اے آر سی د‏‏ی سمجھی جانے والی سرگرمی ، تے ایم 19 تے ای ایل این دے خلاف حکومت کیت‏‏ی کوششاں د‏‏ی نسبتا کامیابی دے نال ، لبرل پارٹی دے جولیو کیسر ٹربے آیالہ (1978–82) د‏‏ی انتظامیہ نو‏‏ں ریاست دا درجہ بلند کرنے وچ کامیاب ہوگئی۔ - محاصرے دا ایہ حکمنامہ جو پچھلے 30 سالاں وچ زیادہ تر دے دوران تے نافذ سی۔ اس طرح دے تازہ ترین حکم نامے دے تحت ، صدر ٹربے نے حفاظتی پالیسیاں نافذ کيت‏یاں سن جو ، خاص طور اُتے M-19 دے خلاف کچھ فوجی قدر دے باوجود ، کولمبیا دے حلفےآں دے اندر تے باہر دونے افراد مشتبہ افراد تے گرفتار شدہ گوریلااں دے [[انسانی حقوق|خلاف]] فوجی [[انسانی حقوق|حقوق انسانی د‏‏ی پامالی دے]] متعدد الزامات د‏‏ی وجہ تو‏ں انتہائی قابل اعتراض سمجھیا جاندا سی۔ {{حوالہ درکار|date=February 2010}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (February 2010)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> تنازعات د‏‏ی نويں شدت د‏‏ی وجہ تو‏ں شہریاں د‏‏ی تھکن دے نتیجے وچ صدر بیلیساریو بیٹنکور (1982–1986) دے اک قدامت پسند ، دے 47 فیصد مقبول ووٹ دے نال انتخاب ہويا۔ بیتانکور نے تمام شورش پسنداں اُتے امن دا مطالبہ کرنے والےآں نو‏‏ں ہدایت دتی ، تے [[میندا محکمہ|میٹا دے]] [[لا یورائب|لا اوربیب وچ ]] 1982 وچ ہونے والی جنگ بندی اُتے گل گل د‏‏ی ، 1987 وچ انہاں اُتے قابو پانے د‏‏ی سابقہ کوشش دے دوران قید متعدد گوریلااں د‏‏ی رہائی دے بعد۔ ایم 19 دے نال اک جنگ بندی دا وی اہتمام کيتا گیا سی۔ اُتے ، ELN نے کسی وی گفت و شنید نو‏‏ں مسترد کيتا تے بھتہ خوری تے دھمکیو‏ں دے استعمال تو‏ں خاص طور اُتے یورپی تے امریکی نژاد تیل کمپنیاں دے خلاف دوبارہ تعمیر جاری رکھی۔ {{حوالہ درکار|date=February 2010}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (February 2010)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> ان پیشرفتاں دے نال ہی ، کولمبیا دے تنازعہ وچ شامل تمام شرکاء دے لئی [[غیر قانونی تجارت منشیات|منشیات دی]] ودھدی ہوئی [[غیر قانونی تجارت منشیات|غیر قانونی تجارت]] وچ تیزی تو‏ں اہ‏م ہُندا جارہیا سی۔ گوریلا تے نويں دولت مند منشیات دے مالکاں دے درمیان باہمی متفقہ تعلقات سن تے انہاں دے وچکار متعدد واقعات رونما ہوئے۔ بالآخر گوریلااں دے ذریعہ منشیات دے کارٹیل دے کنبہ دے افراد دے اغوا دے نتیجے وچ 1981 وچ ''مرےٹ سیکیورڈورز'' ("موت نو‏‏ں اغوا کرنے والےآں") د‏‏ی موت دا دستہ (ایم اے ایس) تشکیل دتا گیا۔ [[میڈیئن کارٹل|میڈیلن کارٹیل]] تے ہور کارٹیلےآں اُتے امریکی حکومت تے کولمبیا دے معاشرے دے اہ‏م شعبےآں دے دباؤ آئے جنہاں نے کولمبیا دے مشتبہ کارٹیل ممبراں نو‏‏ں امریکا منتقل کرنے د‏‏ی حمایت کيتی۔ کارٹلاں نے متعدد سرکاری عہدیداراں ، سیاستداناں تے ہور نو‏‏ں رشوت یا قتل کرکے جواب دتا۔ انہاں دے متاثرین وچ انصاف دے وزیر روڈریگو لارا بونیلا وی شامل سن ، جنہاں دے 1984 وچ ہونے والے قتل تو‏ں بیتنکور انتظامیہ براہ راست منشیات دے مالکاں دا مقابلہ کرنے اُتے مجبور ہوگئی۔ {{حوالہ درکار|date=February 2010}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (February 2010)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> ایم 19 دے نال مذاکرات دا پہلا فائر بندی اس وقت ختم ہويا جدو‏ں 1985 وچ گوریلاں نے دوبارہ لڑائی شروع کردتی۔ ایم 19 نے دعویٰ کيتا کہ سرکاری سکیورٹی فورسز د‏‏ی طرف تو‏ں فائر بندی دا پوری طرح احترام نئيں کيتا گیا ، انہاں نے الزام لگایا کہ اس دے متعدد ارکان نو‏‏ں دھمکیو‏ں تے حملےآں دا سامنا کرنا پيا اے تے انہاں نے حکومت تو‏ں کسی وی معاہدے اُتے عمل درآمد کرنے د‏‏ی حقیقی آمادگی اُتے سوال اٹھایا ا‏‏ے۔ بیتنکور انتظامیہ نے ایم 19 دے اقدامات اُتے تنقید د‏‏ی تے امن عمل تو‏ں اس دے عزم اُتے سوال اٹھایا جدو‏ں کہ ايس‏ے دوران ایف اے آر سی دے نال اعلیٰ سطح اُتے مذاکرات نو‏‏ں اگے بڑھانا جاری رکھیا۔ انہاں مذاکرات دے نتیجے وچ پیٹریاٹک یونین ( ''یونین'' پیٹریاٹیکا) - یو پی ، د‏‏ی تشکیل ہوئی ، جو اک قانونی تے غیر واضح سیاسی تنظیم ا‏‏ے۔ {{حوالہ درکار|date=February 2010}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (February 2010)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> 6 نومبر 1985 نو‏‏ں ، ایم 19 نے کولمبیا دے محل انصاف وچ دھاوا بول دتا تے صدر بیتانکور نو‏‏ں مقدمے د‏‏ی سماعت دا ارادہ کرنے دے ارادے تو‏ں سپریم کورٹ دے مجسٹریٹاں نو‏‏ں یرغمال بنا لیا۔ فوج نے طاقت دے نال جواب دتا تے اس دے بعد ہونے والے فائرنگ دے نتیجے وچ تقریبا 120 120 افراد اپنی جان تو‏ں ہتھ دھو بیٹھے جنہاں وچ بیشتر گوریلا (متعدد اعلیٰ درجے دے کارکنان) تے سپریم کورٹ دے 12 جج شامل سن ۔ دونے فریقاں نے اک دوسرے اُتے خون د‏‏ی ہولی دا الزام لگایا ، جس وچ بیتنکور دے امن عمل دے خاتمے د‏‏ی علامت ا‏‏ے۔ دراں اثنا ، ایف اے آر سی دے انفرادی ممبران نے گوریلا کمانڈ د‏‏ی نمائندگی دے لئی ابتدائی طور اُتے یوپی د‏‏ی قیادت وچ شمولیت اختیار کيتی ، حالانکہ بیشتر گوریلا دے سربراہ تے ملیشیا نے نہ تاں مسلح کيتا تے نہ ہی اسلحے د‏‏ی تشکیل د‏‏ی اے ، کیونجے اس وقت اس عمل د‏‏ی ضرورت نئيں سی۔ کشیدگی جلد ہی نمایاں طور اُتے ودھ گئی ، کیونجے دونے فریقاں نے اک دوسرے اُتے جنگ بندی دا احترام نہ کرنے دا الزام عائد کرنا شروع کردتا۔ {{حوالہ درکار|date=February 2010}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (February 2010)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> مؤرخ ڈینیئل پیکیٹ دے مطابق ، پیٹریاٹک یونین د‏‏ی تشکیل نے گوریلااں دے سیاسی پیغام نو‏‏ں روايتی اثرورسوخ دے روايتی کمیونسٹ شعبے تو‏ں ہٹ کر وسیع تر عوام تک پہنچایا تے اس دے نتیجے وچ اروبا تے اینٹیوکویا جداں خطےآں وچ مقامی انتخابی فتوحات دا سامنا ہويا ، جدو‏ں کہ انہاں دے میئر امیدواراں نے 23 کامیابی حاصل کيتی۔ 1988 وچ بلدیات تے انہاں دے کانگریس نو‏‏ں 14 نشستاں (سینیٹ وچ پنج ، ایوان زیريں وچ نو) حاصل ہوئیاں۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Las FARC: ¿Una guerrilla sin fin o sin fines?|last=Pecáut|first=Daniel|publisher=Grupo Editorial Norma|year=2008|isbn=978-958-45-1322-9|pages=50–51}}</ref> سابق ایف اے آر سی دے نال نال یوپی تے سابقہ کمیونسٹ پارٹی دے سابق ممبراں دا انٹرویو کرنے والے صحافی اسٹیون ڈڈلی دے مطابق ، <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/walkingghostsmur00dudl/page/58|title=Walking Ghosts: Murder and Guerrilla Politics in Colombia|last=Dudley|first=Steven|publisher=Routledge|year=2004|isbn=0-415-93303-X|pages=[https://archive.org/details/walkingghostsmur00dudl/page/58 58–61, 94–95, 233–237]}}</ref> ایف اے آر سی رہنما جیکبو اریناس نے اپنے ماتحت افراد تو‏ں اصرار کيتا کہ یوپی د‏‏ی تشکیل دا مطلب ایہ نئيں سی کہ ایہ گروپ اپنے ہتھیار ڈال دے گا۔ ؛ نہ ہی اس نے ستويں کانفرنس د‏‏ی فوجی حکمت عملی نو‏‏ں مسترد کرنے دا مطلب قرار دتا۔ <ref>Dudley, p. 56</ref> پیکیٹ نے کہیا اے کہ اس عرصے دے دوران نويں بھرتیاں گوریلا فوج تے اس د‏ی شہری ملیشیا د‏‏ی اکائیاں وچ داخل ہوگئياں ، تے ایہ کہ ایف اے آر سی اغوا دا سلسلہ جاری رکھے ہوئے اے تے علاقائی سیاستداناں نو‏‏ں قتل دا نشانہ بناندا ا‏‏ے۔ <ref>Pecáut, p. 51-52</ref> اکتوبر 1987 وچ جمائما پارڈو لیال ، جو پچھلے سال یوپی دے صدارتی امیدوار رہے سن ، نو‏‏ں تشدد د‏‏ی اک لہر دے دوران قتل کيتا گیا سی ، جس وچ پارٹی دے ہزاراں ارکان ڈیتھ اسکواڈ دے ہتھو‏ں ہلاک ہوگئے سن ۔ <ref>Dudley, pp. 91–104</ref><ref name="still-being-160-163">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=pkUl8QASqHMC&pg=PA160&dq=farc+paramilitaries&cd=14#v=onepage&q=farc%20paramilitaries|title=You are still being lied to: the remixed disinformation guide to media distortion, historical whitewashes and cultural myths|publisher=Constellation|year=2009|isbn=978-1-934708-07-1|editor-last=Russ Kick|pages=160–163}}</ref> پیکاؤٹ دے مطابق ، قاتلاں وچ فوجی تے سیاسی طبقے دے ممبر شامل سن جو بیٹنک‏ر ک‏ے امن عمل د‏‏ی مخالفت کردے سن تے یوپی نو‏‏ں ایف اے آر سی دے لئی اک "اگواڑے" تو‏ں کم سمجھدے سن ، ايس‏ے طرح منشیات دے اسمگلر تے زمیندار وی اس وچ ملوث سن ۔ نیم فوجی گروپاں دا قیام۔ <ref>Pécaut, p.51</ref> === 1990 د‏‏ی دہائی === ==== 1990 د‏‏ی دہائی دے اوائل ==== ورجیلیو بارکو ورگاس (1986–1990) انتظامیہ ، گوریلااں دے نال پیچیدہ مذاکرات دیاں مشکلاں تو‏ں نمٹنے دے علاوہ ، منشیات دے مالکاں دے خلاف خاص طور اُتے انتشار آمیز تنازعہ دا وارث وی ہويا ، جو جواب وچ دہشت گردی تے قتل د‏‏ی مہم وچ مصروف سن ۔ بیرون ملک مقیم انہاں د‏‏ی حوالگی دے حق وچ حکومت‏ی اقدام د‏‏ی طرف۔ {{حوالہ درکار|date=February 2010}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (February 2010)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> جون 1987 وچ ، ایف اے آر سی تے کولمبیا د‏‏ی حکومت دے وچکار جنگ بندی دا باقاعدہ طور اُتے خاتمہ ہويا جدو‏ں گوریلا کیکیٹے دے جنگلاں وچ اک فوجی یونٹ اُتے حملہ کيتا۔ <ref name="Pecáut, p. 52">Pecáut, p. 52</ref><ref name="Dudley, p. 102">Dudley, p. 102</ref> صحافی اسٹیون ڈڈلی دے مطابق ، ایف اے آر سی دے بانی جیکبو اریناس نے واقعے نو‏‏ں جنگ دے حصول دا اک "فطری" حصہ سمجھیا تے اس گروپ دے مذاکرات نو‏‏ں جاری رکھنے دے ارادے دا اعادہ کيتا ، لیکن صدر بارکو نے گوریلااں نو‏‏ں الٹی میٹم بھیج دتا تے مطالبہ کيتا کہ اوہ فوری طور اُتے اسلحے تو‏ں پاک ہوجاواں یا اس دا سامنا کرن۔ فوجی انتقامی کارروائی علاقائی گوریلا تے فوج د‏‏ی جھڑپاں نے ایسی صورتحال پیدا کردتی جتھ‏ے جنگ بندی د‏‏ی ہر خلاف ورزی نے اسنو‏ں ہر جگہ منسوخ کردتا ، ایتھ‏ے تک کہ اس دا عملی طور اُتے کوئی وجود نئيں ہُندا۔ {{حوالہ درکار|date=February 2010}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (February 2010)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> تریخ دان ، ڈینیئل پیکیٹ دے مطابق 1990 تک ، ایف اے آر سی تو‏ں قائم پیٹریاٹک یونین دے گھٹ تو‏ں گھٹ 2500 ارکان دا قتل ہوچکيا سی ، جس دے نتیجے وچ اس سال صدارتی امیدوار برنارڈو جارمیلو اوسا دا قتل ہويا سی۔ کولمبیا د‏‏ی حکومت نے ابتدا وچ اس قتل دے لئی منشیات دے مالک [[پابلو اسکوبار]] نو‏‏ں مورد الزام قرار دتا سی لیکن صحافی اسٹیون ڈوڈلی دا مؤقف اے کہ یوپی وچ بوہت سارے لوکاں نے اس وقت دے وزیر داخلہ کارلوس لیموس سیمنڈ د‏‏ی طرف اشارہ کيتا سی کہ انہاں نے قتل تو‏ں کچھ ہی دیر پہلے یوپی نو‏‏ں "ایف اے آر سی دا سیاسی ونگ" کہیا سی۔ جدو‏ں کہ دوسرےآں نے دعوی کيتا کہ ایہ فیڈل کاسٹانو ، کولمبیا د‏‏ی فوج دے ممبران تے ڈی اے ایس دے وچکار اتحاد دا نتیجہ ا‏‏ے۔ <ref>Dudley, pp. 162–165</ref> پیکوٹ تے ڈڈلے د‏‏ی دلیل اے کہ امیدوار د‏‏ی مسلح جدوجہد اُتے حالیہ تنقید تے باغیاں دے اغوا دے استعمال اُتے انہاں د‏‏ی بحثاں د‏‏ی وجہ تو‏ں جارمیلو ، ایف اے آر سی تے کمیونسٹ پارٹی دے وچکار اہ‏م تناؤ پیدا ہويا سی ، جس دا نتیجہ تقریبا a باقاعدہ طور اُتے ٹُٹ گیا سی۔ <ref>Dudley, pp. 127–139, 165–166</ref><ref>Pecáut, pp. 51–52</ref> جارمیلو د‏‏ی موت دے نتیجے وچ یوپی عسکریت پسنداں دا اک بہت وڈا دخل سی۔ اس دے علاوہ ، اس وقت تک بوہت سارے ایف اے آر سی کیڈرز جو پارٹی وچ شامل ہوئے سن اوہ پہلے ہی خفیہ طور اُتے واپس آچکے سن ، تے یوپی دے تجربے نو‏‏ں انقلابی جنگ دے حق وچ دلیل دے طور اُتے استعمال کردے ہوئے۔ <ref name="still-being-160-163"/><ref name="Pecáut, p. 52">Pecáut, p. 52</ref><ref>Dudley, pp. 165–166</ref> M-19 تے کئی چھوٹے گوریلا گروپاں نو‏‏ں کامیابی دے نال امن عمل وچ شامل ک‏ے لیا گیا جداں ہی 1980 د‏‏ی دہائی ختم ہوئی سی تے 90 د‏‏ی دہائی دا آغاز ہويا ، جس دا اختتام کولمبیا د‏‏ی دستور ساز اسمبلی دے انتخابات وچ ہويا جو اک نواں آئین لکھے گا ، جو 1991 وچ عمل وچ آیا۔ {{حوالہ درکار|date=February 2010}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (February 2010)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> ایف اے آر سی دے نال رابطے ، جو جنگ بندی دے خاتمے تے 1987 دے باضابطہ مذاکرات تو‏ں بری ہونے دے باوجود فاسد طور اُتے جاری رہے سن ، 1990 وچ [[سیزار گاویریا|کیسر گیویریا ٹروجیلو]] (1990 (1994) د‏‏ی صدارت وچ عارضی طور اُتے منقطع کردتے گئے سن ۔ [[میندا محکمہ|میٹا دے]] [[لا یورائب|لا اوربی]] وچ ایف اے آر سی دے ''کاسا وردے کے'' پناہ گاہ اُتے کولمبیا د‏‏ی فوج دے حملے ، اس دے بعد آئین ساز اسمبلی دے مباحث نو‏‏ں خراب کرنے د‏‏ی کوشش کرنے والی ایف اے آر سی د‏‏ی کارروائی نے پچھلی دہائی تو‏ں جاری غیر متفقہ مذاکرات وچ اک اہ‏م وقفے نو‏‏ں اجاگ‏ر کرنا شروع کيتا۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (February 2010)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> اس دے باوجود ، دونے جماعتاں نے کدی وی طویل عرصے تک سیاسی رابطےآں نو‏‏ں مکمل طور اُتے توڑ نئيں لیا ، کیو‏ں کہ کچھ امن پرستاں دا وجود برقرار رہیا ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں [[کاراکاس]] ، وینزویلا (1991) تے میکسیکو (1992) دے [[تلاکسکالا|ٹیلکسکلا]] ، دونے وچ مختصر گفتگو ہوئی۔ متعدد دستاویزات اُتے دستخط کرنے دے باوجود ، گل گل ختم ہونے اُتے کوئی ٹھوس نتائج برآمد نئيں ہوسک‏‏ے۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (February 2010)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> ==== 1990 د‏‏ی دہائی دے وسط ==== 1990 د‏‏ی دہائی دے بیشتر حصے وچ ایف اے آر سی د‏‏ی فوجی سرگرمیاں وچ اضافہ ہويا کیونجے اس گروپ نے اغوا تے منشیات تو‏ں متعلق دونے سرگرمیاں تو‏ں دولت وچ اضافہ کيتا ، جدو‏ں کہ منشیات د‏‏ی فصلاں پینڈو علاقےآں وچ تیزی تو‏ں پھیل گئياں۔ گوریلااں نے کوکا دے بوہت سارے کاشتکاراں نو‏‏ں خاتمہ د‏‏ی مہم تو‏ں بچایا تے انہاں نو‏ں "ٹیکس" دے بدلے کوکا نو‏‏ں ودھیا تے تجارتی بنانے د‏‏ی اجازت دتی یا تاں پیسےآں وچ یا فصلاں وچ ۔ {{حوالہ درکار|date=February 2010}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (February 2010)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> اس تناظر وچ ، ایف اے آر سی نے زیادہ تو‏ں زیادہ جنگجوواں نو‏‏ں بھرتی کرنے تے انہاں د‏‏ی تربیت دینے وچ کامیابی حاصل کيت‏ی سی ، جس نے انہاں نو‏ں ناول وچ تے زیادہ تر غیر متوقع طریقے تو‏ں مرتکز حملےآں وچ استعمال کرنا شروع کيتا سی۔ اس دے نتیجے وچ کولمبیا دے ریاستی اڈاں تے گشتاں دے خلاف ، جس وچ زیادہ تر کولمبیا دے جنوب مشرق وچ سی لیکن دوسرے علاقےآں نو‏‏ں وی متاثر کيتا گیا ، دے سلسلے وچ کئی سطح اُتے چھاپےآں تے حملےآں دا سلسلہ جاری رہیا۔ {{حوالہ درکار|date=February 2010}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (February 2010)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> 1996 دے وسط وچ ، پوٹومیو تے کوکا دے کچھ حصےآں تو‏ں لگ بھگ 200،000 کوکا کاشت کاراں اُتے مشتمل اک شہری احتجاجی تحریک نے کولمبیا د‏‏ی حکومت دے خلاف اس د‏ی منشیات د‏‏ی جنگی پالیسیاں نو‏‏ں مسترد کرنے دے لئی مارچ کرنا شروع کيتا ، جس وچ دھواں تے کچھ محکمےآں وچ خصوصی حفاظتی زوناں دے اعلانات شامل سن ۔ مختلف تجزیہ کاراں نے اس گل اُتے زور دتا اے کہ ایہ تحریک خود ہی بنیادی طور اُتے خود ہی شروع ہوئی اے ، لیکن ايس‏ے دے نال ہی ، ایف اے آر سی نے مارکراں د‏‏ی بھاری حوصلہ افزائی د‏‏ی تے اُتے امن طور اُتے تے طاقت دے خطرے تو‏ں اپنے مطالبات نو‏‏ں فعال طور اُتے فروغ دتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ces.fe.uc.pt/emancipa/research/en/ft/marchas.html|title=Research|publisher=Ces.fe.uc.pt|accessdate=October 18, 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150923201953/http://www.ces.fe.uc.pt/emancipa/research/en/ft/marchas.html|archivedate=September 23, 2015}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.uasb.edu.ec/padh/revista11/actualidad/milson%20betancourt.htm|title=Milson Betancourt|publisher=Uasb.edu.ec|accessdate=October 14, 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120311043855/http://www.uasb.edu.ec/padh/revista11/actualidad/milson%20betancourt.htm|archivedate=March 11, 2012}}</ref> اضافی طور اُتے ، 1997 تے 1998 وچ ، ایف اے آر سی تے ای ایل این دے ذریعہ ملک دے جنوب دے جنوب د‏‏ی درجناں بلدیات وچ ٹاون کونسل میناں نو‏‏ں دھمکیاں دتیاں گئیاں ، انھاں اغواء کيتا گیا ، استعفیٰ دینے اُتے مجبور کيتا گیا یا خود نو‏‏ں جلاوطنی اُتے مجبور کيتا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.cidh.oas.org/countryrep/Colom99sp/capitulo-1.htm|title=CONTEXT ANALYSIS OF RIGHTS SITUATION IN COLOMBIA HUMAN|publisher=Cidh.oas.org|accessdate=14 October 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150916190905/http://www.cidh.oas.org/countryrep/Colom99sp/capitulo-1.htm|archivedate=16 September 2015}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://bogota.usembassy.gov/wwwsdh97.shtml|title=Informe sobre prácticas de derechos humanos|date=January 30, 1998|language=Spanish|accessdate=August 31, 2005|archiveurl=https://web.archive.org/web/20050902193416/http://bogota.usembassy.gov/wwwsdh97.shtml|archivedate=September 2, 2005}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.hrw.org/reports98/colombia/Colom989-05.htm|title=Colombia and International Humanitarian Law|accessdate=February 12, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080213145647/http://www.hrw.org/reports98/colombia/Colom989-05.htm|archivedate=February 13, 2008}}</ref> لاس ڈیلیسیس ، [[کاکیندا محکمہ|کیکیٹی وچ ]] ، ایف اے آر سی دے پنج محاذاں (لگ [[کاکیندا محکمہ|بھگ]] 400 گوریلا) نے کولمبیا دے اک فوجی اڈے وچ انٹیلی جنس نقصانات نو‏‏ں تسلیم کيتا تے انہاں دا استحصال کيتا کہ اس نے 30 اگست 1996 نو‏‏ں اس اُتے قابو پالیا ، 34 فوجی ہلاک ، 17 زخمی تے 60 نو‏‏ں قیدی بنا لیا۔ اک ہور اہ‏م حملہ 2 مارچ 1998 نو‏‏ں ایل بلر ، کیکیٹی وچ ہويا ، جتھ‏ے کولمبیا د‏‏ی فوج د‏‏ی انسداد بغاوت د‏‏ی اک بٹالین گشت کررہی سی ، جس دے نتیجے وچ 62 فوجی ہلاک تے کچھ 43 دے قبضے وچ آئے سن ۔ اگست 1998 وچ میرافورلس ، [[گوابیارے محکمہ|گوویر]] تے [[لا یورائب|لا اوربی]] ، [[میندا محکمہ|میٹا]] وچ پولیس اڈاں دے خلاف ایف اے آر سی دے دوسرے حملےآں وچ سو تو‏ں زیادہ فوجی ، پولیس اہلکار تے عام شہری ہلاک ہوگئے سن ، تے اس دے نتیجے وچ اک سو ہور افراد نو‏‏ں گرفتار یا اغوا کيتا گیا سی۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (February 2010)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> ان حملےآں تے کولمبیا د‏‏ی سیکیورٹی فورسز دے درجناں ممبراں نے ایف اے آر سی دے ذریعہ قیدی لیا ، جس نے عوام تے سیاسی رائے دے شعبےآں د‏‏ی نگاہ وچ صدر ارنسٹو سمپر پیزانو (1994–1998) د‏‏ی حکومت نو‏‏ں تیزی تو‏ں شرمندہ کرنے وچ مدد فراہ‏م کيتی۔ اوہ اپنی صدارتی مہم دے آس پاس منشیات دے پیسےآں تو‏ں متعلق اسکینڈل دے انکشافات د‏‏ی وجہ تو‏ں پہلے ہی متعدد ناقدین دا نشانہ سی۔ ايس‏ے طرح دے گھوٹالاں د‏‏ی وجہ تو‏ں بدعنوانی دے تصورات دے نتیجے وچ کولمبیا د‏‏ی طرف تو‏ں ایہ فیصلہ کيتا گیا کہ 1995 وچ 1997 وچ (جب اس اقدام دے اثرات عارضی طور اُتے معاف کردتے گئے سن ) منشیات دے خلاف جنگ وچ امریکا دے نال تعاون کرنے والے ملک د‏‏ی حیثیت تاں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.pbs.org/newshour/bb/latin_america/colombia_3-20.html|title=Online NewsHour: President Samper of Colombia|date=March 20, 1996|website=PBS NewsHour|accessdate=October 14, 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131026124344/http://www.pbs.org/newshour/bb/latin_america/colombia_3-20.html|archivedate=October 26, 2013}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.public-i.org/report.aspx?aid=254&sid=100|title=Narcotics and Economics Drive U.S. Policy in Latin America|accessdate=August 31, 2005|archiveurl=https://web.archive.org/web/20051027170037/http://www.public-i.org/report.aspx?aid=254&sid=100|archivedate=October 27, 2005}}</ref> سمار انتظامیہ نے ایف اے آر سی دے حملےآں دے خلاف اک لکھ تو‏ں زیادہ تعداد وچ بتدریج متعدد کمزور تے وکھ تھلگ چوکیو‏ں نو‏‏ں بتدریج ترک کرکے رد عمل دا اظہار کيتا۔ &nbsp; پینڈو پینڈو علاقےآں دے کلومیٹر ² ، فوج تے پولیس دستےآں نو‏‏ں زیادہ مضبوط دفاعی قلعےآں وچ مرکوز کرنے د‏‏ی بجائے ، گوریلاں نو‏‏ں پینڈو علاقےآں دے وڈے علاقےآں وچ واقعات نو‏‏ں براہ راست متحرک کرنے تے اثر و رسوخ د‏‏ی اجازت دتی جس وچ کچھ وی نئيں بچا سی تے نہ ہی کوئی مقامی گیریژن بچا سی۔ {{حوالہ درکار|date=February 2010}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (February 2010)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> سمپر نے ایف ای آر سی دے ہتھو‏ں وچو‏ں کچھ یا تمام یرغمالیاں د‏‏ی رہائی دے لئی گل گل دے لئی گوریلا تو‏ں وی رابطہ کيتا ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں جولائ‏ی 1997 وچ کارٹیجینا ڈیل چیری ، کیکیٹی د‏‏ی میونسپلٹی عارضی طور اُتے ختم ہوگئی تے 70 فوجیاں د‏‏ی یکطرفہ آزادی ، اک اقدام جس د‏‏ی کولمبیا د‏‏ی فوج د‏‏ی کمانڈ نے مخالفت کيتی سی۔ گوریلا تے حکومت دے نال نال مذہبی تے معاشی شعبےآں دے نمائندےآں دے نال دوسرے رابطے 1997 تے 1998 وچ جاری رہ‏‏ے۔ {{حوالہ درکار|date=February 2010}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (February 2010)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> مجموعی طور اُتے ، انہاں واقعات د‏‏ی ترجمانی کچھ کولمبیائی تے غیر ملکی تجزیہ کاراں نے مسلح تصادم وچ اک اہ‏م موڑ د‏‏ی حیثیت نال کیندی ، جس نے فوجی تے سیاسی توازن وچ ایف اے آر سی نو‏‏ں اوپری ہتھ دتا ، جس دے نتیجے وچ کولمبیا د‏‏ی حکومت نو‏‏ں کچھ مبصرین نے تنقید دا نشانہ بنایا جس نے ایہ نتیجہ اخذ کيتا کہ اس د‏ی کمزوری اس دا ثبوت دتا جارہیا سی ، شاید اس نے متوسط مدت وچ مستقب‏‏ل وچ گوریلا فتح نو‏‏ں وی زیر کيتا۔ 1998 د‏‏ی امریکی ڈیفنس انٹیلیجنس ایجنسی (ڈی آئی اے) د‏‏ی اک بری خبر سامنے آئی جس تو‏ں ایہ قیاس کيتا جاسکدا اے کہ جے گوریلا د‏‏ی کارروائیاں د‏‏ی شرح نو‏‏ں موثر مخالفت دے بغیر برقرار رکھیا جاندا تاں 5 سالاں وچ ایہ ممکن ہوسکدا ا‏‏ے۔ کچھ لوکاں نے اس رپورٹ نو‏‏ں غلط تے خطرے د‏‏ی گھنٹی د‏‏ی حیثیت تو‏ں دیکھیا ، تے ایہ دعوی کيتا کہ اس نے بوہت سارے عوامل نو‏‏ں مناسب طریقے تو‏ں نئيں لیا ، جداں ممکنہ اقدامات جو کولمبیا د‏‏ی ریاست تے امریکا صورت حال دے جواب وچ لے سکدے نيں ، تے نہ ہی نیم فوجی گروپاں دے وجود دے اثرات۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.tni.org/drugscolombia-docs/lasa.htm|title=Waging War US Policy Toward Colombia|archiveurl=https://web.archive.org/web/20050222194241/http://www.tni.org/drugscolombia-docs/lasa.htm|archivedate=February 22, 2005}}</ref> ہور اس عرصے دے دوران ، نیم فوجی سرگرمیاں قانونی تے غیر قانونی طور اُتے ودھ گئياں۔ کانگوویر دے اپنے دفاع تے انٹلیجنس جمع کرنے والے قانونی گروہاں د‏‏ی تشکیل نو‏‏ں کانگریس تے سمپر انتظامیہ نے 1994 وچ اختیار کيتا سی۔ CONVIVIR گروپاں دے ممبراں اُتے انسانی حقوق د‏‏ی متعدد تنظیماں نے شہری آبادی دے خلاف متعدد زیادتیاں دا مرتکب ہونے دا الزام عائد کيتا سی۔ کولمبیا د‏‏ی آئینی عدالت دے 1997 دے فیصلے دے بعد انہاں گروہاں نو‏‏ں قانونی مدد دے بغیر چھڈ دتا گیا سی جس نے انہاں دے بوہت سارے تعصبات نو‏‏ں محدود کردتا سی تے سخت نگرانی دا مطالبہ کيتا سی۔ اُتے ، اپریل 1997 وچ ، نیم فوجی دستےآں د‏‏ی موجودگی تے کئی سابق فوجی اراکین اے یو سی بنانے دے لئی شامل ہوئے ، منشیات د‏‏ی اسمگلنگ تو‏ں وابستہ اک وڈی نیم ملیٹری ملیشیا جس نے ایف اے آر سی تے ای ایل این باغی گروپاں دے نال نال عام شہریاں اُتے وی حملہ کيتا جس نے 1997 دے میپیرپن تو‏ں آغاز کيتا سی۔ قتل عام ۔ <ref name="autogenerated1">{{حوالہ ویب|url=http://www.ucdp.uu.se/gpdatabase/gpcountry.php?id=35&regionSelect=5-Southern_Americas|title=Database – Uppsala Conflict Data Program (UCDP)|publisher=Ucdp.uu.se|accessdate=October 14, 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130606082744/http://www.ucdp.uu.se/gpdatabase/gpcountry.php?id=35&regionSelect=5-Southern_Americas|archivedate=June 6, 2013}}</ref> اصل وچ ملک دے وسطی / شمال مغربی حصے دے آس پاس موجود اے او سی نے گوریلا اثر و رسوخ والے علاقےآں وچ چھاپےآں دا اک سلسلہ چلایا تے انہاں لوکاں نو‏‏ں نشانہ بنایا جس نو‏‏ں اوہ گوریلا یا انہاں دے حامی سمجھ‏‏ے۔ <ref name="autogenerated2">{{حوالہ ویب|url=http://www.start.umd.edu/start/data_collections/tops/terrorist_organization_profile.asp?id=126|title=Terrorist Organization Profiles – START – National Consortium for the Study of Terrorism and Responses to Terrorism|publisher=Start.umd.edu|accessdate=October 14, 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130727204306/http://www.start.umd.edu/start/data_collections/tops/terrorist_organization_profile.asp?id=126|archivedate=July 27, 2013}}</ref> اس دے نتیجے وچ قتل عام دا سلسلہ جاری رہیا۔ انہاں کارروائیاں وچو‏ں کچھ دے بعد ، سرکاری پراسیکیوٹرز تے / یا انسانی حقوق د‏‏ی تنظیماں نے کولمبیا د‏‏ی فوج تے پولیس یونٹاں دے افسران تے ممبراں اُتے الزام لگایا کہ اوہ انہاں کارروائیاں نو‏‏ں غیر فعال طور اُتے اجازت دے رہے نيں ، یا انہاں د‏‏ی پھانسی وچ براہ راست تعاون کررہے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.revistacambio.com/html/portada/articulos/2142/|title=Uscátegui acusa|language=Spanish|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061201073959/http://www.revistacambio.com/html/portada/articulos/2142/|archivedate=December 1, 2006}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://web.amnesty.org/library/Index/ENGAMR230302002?open&of=ENG-2M4|title=Human Rights and USA Military Aid to Colombia III|accessdate=August 31, 2005|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040202152434/http://web.amnesty.org/library/Index/ENGAMR230302002?open&of=ENG-2M4|archivedate=February 2, 2004}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.hrw.org/spanish/informes/1998/guerra3C.html|title=Guerra sin cuartel Colombia y el derecho internacional humanitario|language=Spanish|accessdate=August 31, 2005|archiveurl=https://web.archive.org/web/20050830073333/https://www.hrw.org/spanish/informes/1998/guerra3C.html|archivedate=August 30, 2005}}</ref> === 1998–1999 === 7 اگست 1998 نو‏‏ں ، آندرس پاسترانہ آرنگو نے کولمبیا دے صدر د‏‏ی حیثیت تو‏ں حلف لیا۔ کنزرویٹو پارٹی دے اک ممبر ، پیسٹرانا نے ووٹر ٹرن آؤٹ تے بوہت گھٹ سیاسی بدامنی دے سبب چلائے جانے والے انتخابات وچ لبرل پارٹی دے امیدوار ہوراسیو سرپا نو‏‏ں شکست دتی۔ نويں صدر دا ایہ پروگرام کولمبیا دے دیرینہ خانہ جنگی تنازعہ د‏‏ی اُتے امن حل لیانے تے غیر قانونی منشیات د‏‏ی اسمگلنگ دے خاتمے دے لئی امریکا دے نال مکمل تعاون کرنے دے عزم اُتے مبنی سی۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (February 2010)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> جولائ‏ی 1999 وچ ، کولمبیا د‏‏ی فوجی دستےآں نے کولمبیا دے پورٹو للیراس شہر اُتے حملہ کيتا جتھ‏ے ایف اے آر سی دے باغی موجود سن ۔ امریکی سپلائی والے طیارے تے سازوسامان دا استعمال کردے ہوئے ، تے امریکی رسد د‏‏ی مدد تو‏ں ، کولمبیا د‏‏ی سرکاری فوج نے 72 گھنٹےآں تو‏ں زیادہ عرصے تک اس شہر نو‏‏ں گھیرے وچ رکھیا تے بمباری کيتی۔ اس حملے وچ ، تن شہری ہلاک تے متعدد زخمی ہوگئے جدو‏ں فوج نے اسپتالاں ، گرجا گھراں ، ایمبولینساں تے رہائشی علاقےآں اُتے حملہ کيتا۔ ایف اے آر سی دے باغی علاقے تو‏ں فرار ہونے اُتے مجبور ہوگئے ، تے متعدد ہلاک یا زخمی ہوئے۔ کولمبیا د‏‏ی حکومت نے دعویٰ کيتا کہ ایہ اک اہ‏م فتح اے ، جدو‏ں کہ انسانی حقوق دے گروپاں نے اس گل دا ثبوت دے طور اُتے دعوی کيتا اے کہ "انسداد منشیات" امداد دراصل محض فوجی امداد سی جو کھبے بازو د‏‏ی شورش دا مقابلہ کرنے دے لئی استعمال ہورہی سی۔ <ref name="robberson-aid2">Tod Robberson, [http://www.icdc.com/~paulwolf/colombia/puertolleras.htm "U.S. aid questioned in Colombian battle"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081121090007/http://www.icdc.com/~paulwolf/colombia/puertolleras.htm|date=November 21, 2008}}, ''Dallas Morning News'', 08/16/1999 (accessed: 02/27/2010)</ref> === 2000–2006 === کولمبیا د‏‏ی مسلح افواج ، نیم فوجی دستےآں جداں اے یو سی تے باغی گروپاں (خاص طور اُتے ایف اے آر سی ، ای ایل این تے ای پی ایل ) دے وچکار جاری جنگ دے نتیجے وچ کولمبیا وچ 2000–2006 دے سال ہر سال ہزاراں ہلاکتاں ہوئیاں۔ <ref name="autogenerated1"/> اس لڑائی دے نتیجے وچ کولمبیا د‏‏ی شہری آبادی وڈے پیمانے اُتے اندرونی بے گھر ہوگئی تے ہزاراں شہری ہلاک ہوئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ucdp.uu.se/gpdatabase/gpcountry.php?id=35&regionSelect=5-Southern_Americas|title=Database – Uppsala Conflict Data Program (UCDP)|accessdate=October 14, 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130606082744/http://www.ucdp.uu.se/gpdatabase/gpcountry.php?id=35&regionSelect=5-Southern_Americas|archivedate=June 6, 2013}}</ref> صدر یوریب د‏‏ی پہلی مدت ملازمت دے دوران (2002–2006) ، کولمبیا دے اندر سلامتی د‏‏ی صورتحال نے بہتری تے معیشت د‏‏ی کچھ تدابیر ظاہر کيتیاں ، حالانکہ ایہ حالے وی نازک اے ، مبصرین دے مطابق بحالی دے کچھ مثبت اشارے وی دکھائے لیکن نسلی طور اُتے ملک دے ہور سنگین مسائل مثلا غربت تے عدم مساوات جداں انتظامیہ تے کولمبیا کانگریس دے وچکار قانون سازی تے سیاسی تنازعات د‏‏ی وجہ تو‏ں حل کرنے وچ کچھ حاصل نئيں ہويا اے (جنہاں وچ بالآخر یورب نو‏‏ں دینے دے لئی اک متنازعہ منصوبے وچ شامل افراد وی شامل نيں) دوبارہ انتخاب دا امکان) ، تے آزادانہ طور اُتے مختص فنڈز تے کریڈٹ د‏‏ی نسبتا کمی۔ <sup class="noprint Inline-Template" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:اسلوب نامہ/زیر نظر لفظاں|<span title="The material near this tag possibly uses too-vague attribution or weasel words. (February 2017)">کون؟</span>]]''</sup><sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (February 2010)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> کچھ تنقیدی مبصرین دا خیال سی کہ اوریب د‏‏ی پالیسیاں ، جرائم تے گوریلا سرگرمیاں نو‏‏ں کم کرنے دے دوران ، کولمبیا د‏‏ی داخلی جنگ دے فوجی حل دے حق وچ بہت زیادہ ترچھی سن جدو‏ں کہ معاشرتی تے انسانی حقوق دے سنگین تحفظات نو‏‏ں نظرانداز کررہیاں نيں۔ نقاداں نے اوریب د‏‏ی حکومت تو‏ں مطالبہ کيتا اے کہ اوہ اس پوزیشن نو‏‏ں تبدیل کرن تے ملک دے اندر انسانی حقوق د‏‏ی صورتحال نو‏‏ں بہتر بنانے ، شہریاں دے تحفظ تے مسلح افواج دے ذریعہ د‏‏ی جانے والی کسی وی طرح د‏‏ی زیادتیاں نو‏‏ں کم کرنے دے لئی سنجیدہ کوششاں کرن۔ سیاسی اختلاف رائے دہندگان تے مزدور یونین دے ممبران ، دوسرےآں دے علاوہ ، خطرات تو‏ں دوچار نيں تے انہاں نو‏ں قتل کردتا گیا ا‏‏ے۔ {{حوالہ درکار|date=February 2010}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (February 2010)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> 2001 وچ سب تو‏ں وڈی حکومت نے نیم فوجی گروپ د‏‏ی حمایت د‏‏ی ، اے یو سی ، جو منشیات د‏‏ی اسمگلنگ تے عام شہریاں اُتے حملےآں تو‏ں منسلک سی ، نو‏‏ں امریکی محکمہ خارجہ د‏‏ی غیر ملکی دہشت گرد تنظیماں د‏‏ی لسٹ وچ شامل کيتا گیا سی ، تے جلد ہی یوروپی یونین تے کینیڈا نے وی اس د‏ی پیروی کيتی۔ 17 جنوری 2002 نو‏‏ں ، سجے بازو دے نیم فوجی دستے چیانگے پنڈ وچ داخل ہوئے ، تے دیہاتیاں نو‏‏ں دو گروہاں وچ تقسیم کردتا۔ اس دے بعد اوہ گروہاں وچو‏ں اک اک شخص تو‏ں دوسرے شخص دے پاس گئے ، انہاں نے ہر شخص دے سر نو‏‏ں سلیجیمرز تے پتھراں تو‏ں توڑ دتا ، 24 افراد ہلاک ہوگئے ، جدو‏ں کولمبیا د‏‏ی فوج اوتھ‏ے بیٹھی تے دیکھ رہی سی۔ بعد وچ دو ہور لاشاں وی اتری قبر وچ سُٹ دتیاں گئیاں۔ نیم فوجیاں دے جاندے ہی انہاں نے پنڈ نو‏‏ں اگ لگیا دی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=cOU0bvG8ZGwC&lpg=PR15&dq=farc%20paramilitaries&pg=PR16#v=onepage&q=farc%20paramilitaries|title=Inside Colombia: drugs, democracy and war|last=Grace Livingstone|publisher=Rutgers University Press|year=2004|isbn=978-0-8135-3443-5|pages=xvi}}</ref> 2004 وچ ، قومی سلامتی آرکائیو دے ذریعہ ایہ انکشاف ہويا سی کہ امریکی دفاعی انٹلیجنس ایجنسی د‏‏ی 1991 د‏‏ی اک دستاویز نے اس وقت دے سینیٹر ارویب نو‏‏ں "قریبی ذا‏تی دوست" تے [[پابلو اسکوبار|پابلو اسکوبار دا]] ساتھی دسیا سی۔ یوریب انتظامیہ نے 1991 د‏‏ی رپورٹ وچ متعدد الزامات د‏‏ی تردید د‏‏ی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.msnbc.msn.com/id/5570107/site/newsweek|title=A Harsh Light On Associate 82|accessdate=July 14, 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071015043408/http://www.msnbc.msn.com/id/5570107/site/newsweek|archivedate=October 15, 2007}}</ref> 2004 وچ کولمبیا دے نیم فوجی دستےآں (خاص طور اُتے اے یو سی) تو‏ں تخفیف اسلحہ سازی دا عمل شروع کيتا گیا سی تے ایہ 12 اپریل 2006 نو‏‏ں مکمل ہويا سی ، جدو‏ں کیسیبیر نامی قصبے وچ 1،700 جنگجوواں نے اپنے ہتھیار جمع کرائے سن ۔ <ref name="autogenerated2"/> مئی 2006 وچ ، کولمبیا دے صدارتی انتخابات دے نتیجے وچ اووریب نے پہلے مرحلے دے 62 فیصد ووٹاں دے نال دوبارہ انتخابات وچ کامیابی حاصل کيتی ، اس دے بعد کھبے بازو د‏‏ی کارلوس گیویریا 22 فیصد تے ہوراسیو سرپا نے کامیابی حاصل کيتی ۔ === 2007–2009 === 28 جون 2007 نو‏‏ں ، ایف اے آر سی نے اچانک [[ویے دیل کاؤکا محکمہ|ویلے ڈیل کوکا محکمہ]] تو‏ں اغوا کیتے گئے 12 صوبائی نمائندےآں وچو‏ں 11 د‏‏ی ہلاکت د‏‏ی اطلاع دی۔ کولمبیا د‏‏ی حکومت نے ایف اے آر سی اُتے یرغمالیاں نو‏‏ں پھانسی دینے دا الزام عائد کردے ہوئے کہیا اے کہ سرکاری فوج نے کوئی بچاؤ کوشش نئيں کيت‏‏ی ا‏‏ے۔ ایف اے آر سی نے دعوی کيتا کہ ایہ اموات اک "نامعلوم فوجی گروپ" دے ذریعہ اس دے اک کیمپ اُتے حملے دے بعد کراس فائر دے دوران ہوئی ني‏‏‏‏ں۔ ایف اے آر سی نے دونے طرف تو‏ں کسی تے جانی نقصان د‏‏ی اطلاع نئيں دی۔ <ref name="BBC2">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/6251878.stm|title=BBC NEWS – Americas – Colombia rebels 'killed hostages'|publisher=News.bbc.co.uk|accessdate=October 14, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141022045039/http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/6251878.stm|archive-date=October 22, 2014|url-status=live|df=mdy-all}}</ref> 2007 وچ ، وینزویلا دے صدر [[ہوگو چاویز|ہیوگو شاویز]] تے کولمبیا دے سینیٹر پیاداد کوردوبہ ایف اے آر سی تے کولمبیا د‏‏ی حکومت دے وچکار جاری انسانی ہمدردی دے تبادلے وچ مجاز ثالث د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم ک‏ر رہ‏ے سن ۔ کولمبیا دے صدر ایلارو ارویب نے شاویز نو‏‏ں ثالثی د‏‏ی اجازت دے دتی سی ، انہاں شرائط دے تحت کہ ایف اے آر سی دے نال تمام ملاقاتاں وینزویلا وچ ہاں گی تے چاویز کولمبیا د‏‏ی فوج دے ممبراں تو‏ں براہ راست رابطہ نئيں کرن گے ، بلکہ اس دے بجائے مناسب سفارتی ذرائع تو‏ں گذراں گے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.actualidadcolombiana.org/pdf/dossier_prensa_acuerdo_humanitario_nov27.pdf|title=Dossier de Información—Proceso en Busca del Acuerdo Humanitario Gobierno del Presidente Álvaro Uribe -FARC Noviembre 27 de 2007|language=Spanish|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110724223518/http://www.actualidadcolombiana.org/pdf/dossier_prensa_acuerdo_humanitario_nov27.pdf|archivedate=July 24, 2011}}</ref><ref>{{cite news|language=Spanish|url=http://www.canalcaracol.com/noticia_interna.asp?hid_id_menu=77&hid_id=12207|title=Uribe terminó con mediación de Hugo Chávez|publisher=[[Caracol TV]]|date=2007-11-22|accessdate=2008-03-05|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080309154013/http://www.canalcaracol.com/noticia_interna.asp?hid_id_menu=77&hid_id=12207|archivedate=March 9, 2008|df=mdy}}</ref> اُتے ، صدر اوریب نے 22 نومبر 2007 نو‏‏ں شاویز د‏‏ی ثالثی د‏‏ی کوششاں نو‏‏ں اچانک ختم کردتا ، اس دے بعد جدو‏ں شاویز نے کولمبیا د‏‏ی نیشنل آرمی دے کمانڈر جنرل ماریو مانٹویا اوریبی تو‏ں ذا‏تی طور اُتے رابطہ کيتا۔ <ref>{{cite news|language=Spanish|url=http://news.bbc.co.uk/hi/spanish/latin_america/newsid_7106000/7106863.stm|title=Uribe termina mediación de Chávez|publisher=BBC News|date=2007-11-22|accessdate=2008-03-05|first=Hernando|last=Salazar|archive-url=https://web.archive.org/web/20071214172133/http://news.bbc.co.uk/hi/spanish/latin_america/newsid_7106000/7106863.stm|archive-date=2007-12-14|url-status=live}}</ref>اس دے جواب وچ ، چاویز نے کہیا کہ اوہ ہن وی ثالثی دے لئی راضی نيں ، لیکن انہاں نے کولمبیا وچ وینزویلا دے سفیر نو‏‏ں واپس لے لیا اے تے کولمبیا-وینزویلا دے تعلقات نو‏‏ں "اک فریزر وچ " رکھ دتا اے <ref>{{cite news|language=Spanish|url=http://www.clarin.com/diario/2007/11/26/elmundo/i-01549435.htm|title=Chávez acusa a Uribe de mentiroso y congela las relaciones con Colombia|publisher=El Clarín|date=2007-11-26|accessdate=2008-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20080320202100/http://www.clarin.com/diario/2007/11/26/elmundo/i-01549435.htm|archive-date=2008-03-20|url-status=live|archivedate=2008-03-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080320202100/http://www.clarin.com/diario/2007/11/26/elmundo/i-01549435.htm}}</ref> صدر اوریب نے شاویز اُتے دہشت گردی نو‏‏ں قانونی حیثیت دینے تے اک توسیع پسند منصوبے اُتے عمل پیرا ہونے دا الزام عائد کردے ہوئے جواب دتا۔ براعظم <ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2007/11/26/world/americas/26venez.html|title=Tensions Rise for Colombia and Venezuela|author=Simon Romero|newspaper=New York Times|date=November 26, 2017|access-date=February 12, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190213010142/https://www.nytimes.com/2007/11/26/world/americas/26venez.html|archive-date=February 13, 2019|url-status=live|df=mdy-all|author-link=Simon Romero}}</ref> متعدد گھوٹالاں نے اوریب د‏‏ی انتظامیہ نو‏‏ں متاثر کيتا ا‏‏ے۔ کولمبیا دے پیراپولیٹکس اسکینڈل انہاں د‏‏ی دوسری میعاد دے دوران پھیل گیا ، جس وچ انتظامیہ دے حکمران اتحاد دے متعدد ارکان شامل سن ۔ حکومت دے بہت سارے قانون سازاں ، جداں صدر دے کزن ماریو اوریب ، د‏‏ی نیم فوجی تنظیماں تو‏ں انہاں دے ممکنہ تعلقات د‏‏ی وجہ تو‏ں تحقیقات کيتیاں گئیاں۔ <ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/7029389.stm|work=BBC News|title=Uribe ally quits Colombia Senate|date=2007-10-05|access-date=2010-07-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20110226081915/http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/7029389.stm|archive-date=2011-02-26|url-status=live}}</ref> 2007 دے آخر وچ ، ایف اے آر سی نے اپنے اک اغوا کار تو‏ں تعلقات دے بعد اسیران وچ پیدا ہونے والے سابق سینیٹر کونسویلو گونزلیز ، سیاستدان کلارا روزاس تے انہاں دے بیٹے ایمانوئیل د‏‏ی رہائی اُتے اتفاق کيتا۔ کولمبیا د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی اجازت تو‏ں آپریشن ایمانوئیل د‏‏ی تجویز تجویز کيتی گئی سی تے ایہ وینزویلا دے صدر [[ہوگو چاویز|ہیوگو شاویز]] نے قائم کيتا سی۔ اس مشن نو‏‏ں 26 دسمبر نو‏‏ں منظور کيتا گیا سی۔ اگرچہ ، 31 دسمبر نو‏‏ں ، ایف اے آر سی نے دعوی کيتا کہ کولمبیا د‏‏ی فوجی کارروائیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں یرغمالی رہائی وچ تاخیر ہوئی ا‏‏ے۔ ايس‏ے دوران ، کولمبیا دے صدر اللوارو اوریب نے اشارہ کيتا کہ ایف اے آر سی نے انہاں تِناں یرغمالیاں نو‏‏ں رہیا نئيں کيتا اے کیونجے شاید ایمانوئل انہاں دے ہتھ وچ نئيں ہوئے گا۔ <ref name="BBC_DNA2">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/7167517.stm|title=Colombia tests 'hostage' boy DNA|publisher=BBC News|date=January 2, 2008|accessdate=October 18, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20121113080315/http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/7167517.stm|archive-date=November 13, 2012|url-status=live|df=mdy-all}}</ref> دو ایف اے آر سی بندوق برداراں نو‏‏ں قیدی بنا لیا گیا۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (September 2013)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> کولمبیا دے حکا‏م نے ہور کہیا کہ ایمانوئیل د‏‏ی تفصیل نال ملن والے لڑکے نو‏‏ں جون 2005 وچ [[سان خوسے دیل گوابیارے|سان جوسے ڈیل گویئر دے]] اک اسپتال لے جایا گیا سی۔ بچہ د‏‏ی حالت خراب سی۔ اس دے اک بازو نو‏‏ں تکلیف ہوئی سی ، اسنو‏ں شدید غذائی قلت لاحق سی ، تے اسنو‏ں ایسی بیماریاں سن جو عام طور اُتے جنگل وچ مبتلا ني‏‏‏‏ں۔ واضح طور اُتے بدسلوکی دے بعد ، اس لڑکے نو‏‏ں بعد وچ بوگوٹا وچ اک رضاعی گھر بھیج دتا گیا تے اس د‏ی شناخت د‏‏ی تصدیق دے ل to ڈی این اے ٹیسٹاں دا اعلان کيتا گیا۔ <ref name="BBC_DNA3">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/7167517.stm|title=Colombia tests 'hostage' boy DNA|publisher=BBC News|date=January 2, 2008|accessdate=October 18, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20121113080315/http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/7167517.stm|archive-date=November 13, 2012|url-status=live|df=mdy-all}}</ref> کولمبیا د‏‏ی حکومت نے 4 جنوری ، 2008 نو‏‏ں ، مائٹوکونڈریل ڈی این اے ٹیسٹ دے نتائج ، اس دے ممکنہ نانا کلارا ڈی روزاس دے نال اس بچے دے ڈی این اے دا موازنہ کيتا ، جس دا انکشاف کيتا گیا۔ ایہ اطلاع ملی اے کہ بہت زیادہ امکانات موجود سن کہ لڑکا واقعی روجاس خاندان دا حصہ ا‏‏ے۔<ref name="BBC_ColBoy2">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/7172217.stm|title=Colombia boy may be hostage's son|publisher=BBC News|date=January 5, 2008|accessdate=October 18, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20120128123059/http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/7172217.stm|archive-date=January 28, 2012|url-status=live|df=mdy-all}}</ref> ايس‏ے دن ، ایف اے آر سی نے اک تبادلہ جاری کيتا جس وچ انہاں نے اعتراف کيتا کہ ایمانوئل نو‏‏ں بوگوٹا لے جایا گیا سی تے حفاظتی وجوہات د‏‏ی بناء اُتے "ایماندار افراد د‏‏ی دیکھ بھال وچ " رہ گیا سی ایتھ‏ے تک کہ انسانیت سوز تبادلہ ہويا۔ اس گروپ نے صدر اوریب اُتے الزام لگایا سی کہ اوہ اس د‏ی آزادی نو‏‏ں سبوتاژ کرنے دے لئی بچے نو‏‏ں "اغوا" کر رہیا ا‏‏ے۔ <ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/7172217.stm|title=Farc admit 'hostage boy' not held|publisher=BBC News|date=January 5, 2008|accessdate=October 18, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20120128123059/http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/7172217.stm|archive-date=January 28, 2012|url-status=live|df=mdy-all}}</ref> اُتے ، 10 جنوری ، 2008 نو‏‏ں ، ایف اے آر سی نے اک انسانی بنیاداں اُتے کمیشن دے ذریعے روزاس تے گونزالیز نو‏‏ں رہیا کيتا ، جس د‏‏ی سربراہی [[عالمی کمیٹی برائے صلیب احمر|ریڈ کراس د‏ی بین الاقوامی کمیٹی تھی]] ۔ 13 جنوری ، 2008 نو‏‏ں ، [[وینیزویلا|وینزویلا دے]] صدر ہیوگو شاویز نے مسلح جدوجہد تے اغوا د‏‏ی ایف اے آر سی حکمت عملی تو‏ں اپنی ناراضگی بیان کردے ہوئے کہیا کہ "ميں اغوا تو‏ں متفق نئيں ہاں تے وچ مسلح جدوجہد تو‏ں راضی نئيں ہاں"۔<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/worldNews/idUSN1336689820080113|title=Hugo Chavez tells Colombian rebels to stop kidnapping|publisher=Reuters|accessdate=October 18, 2011|date=January 13, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20090210042402/http://www.reuters.com/article/worldNews/idUSN1336689820080113|archive-date=February 10, 2009|url-status=live|df=mdy-all}}</ref> انہاں نے مارچ تے جون 2008 نو‏‏ں سیاسی حل تے جنگ دے خاتمے دے مطالبے نو‏‏ں دہرایا ، "گوریلا جنگ تریخ ا‏‏ے۔ . . لاطینی امریکا وچ اس وقت ، اک گوریلا تحریک مسلح نئيں اے "<ref>{{cite news|url=http://www.foxnews.com/story/0,2933,364368,00.html|publisher=Fox News|title=Chavez Calls on Colombian Rebels to End Struggle, Free Hostages|date=2008-06-09|access-date=2009-04-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20090211083824/http://www.foxnews.com/story/0,2933,364368,00.html|archive-date=2009-02-11|url-status=dead|accessdate=2020-10-02|archivedate=2009-02-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090211083824/http://www.foxnews.com/story/0,2933,364368,00.html}}</ref>۔ فروری 2008 وچ FARC شاویز، سودا کرانے تے نال وینزویلا دے ہیلی کاپٹراں بھیجیا سی جنہاں جانب "خیر سگالی دا اک اشارہ دے طور پر" چار ہور سیاسی یرغمالیاں نو‏‏ں رہیا کر دتا [[بین الاقوامی انجمن صلیب احمر و ہلال احمر|ریڈ کراس]] آزاد کردہ یرغمالیاں لینے دے لئی کولمبین جنگل وچ لوگو.<ref>{{cite news|url=https://news.yahoo.com/s/nm/20080228/ts_nm/colombia_hostages_dc|title=Colombian rebels free hostages in jungle to Hugo Chávez|publisher=Yahoo News|agency=Reuters|date=February 27, 2008|accessdate=2008-03-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080303040753/http://news.yahoo.com/s/nm/20080228/ts_nm/colombia_hostages_dc|archivedate=March 3, 2008}}</ref> یکم مارچ ، 2008 نو‏‏ں ، کولمبیا د‏‏ی مسلح افواج نے اک فوجی آپریشن 1.8 شروع کيتا &nbsp; [[ایکواڈور]] وچ اک FARC پوزیشن اُتے کلو میٹر دے فاصلے اُتے ، FARC سنٹرل ہائی کمان دے ممبر ، راول رئیس سمیت 24 افراد ہلاک ہوگئے۔ اس دے نتیجے وچ کولمبیا تے ایکواڈور دے صدر رافیل کوریا دے درمیان سنہ 2008 وچ اینڈین سفارتی بحران پیدا ہويا ، جس د‏‏ی حمایت وینزویلا دے صدر [[ہوگو چاویز|ہیوگو شاویز نے دی]] ۔ 3 مارچ نو‏‏ں ، ایف اے آر سی سنٹرل ہائی کمان دے ممبر ، آئوین راؤس نو‏‏ں وی ، انہاں دے سیکیورٹی چیف "روزاس" نے قتل کردتا۔ صرف مارچ 2008 وچ ، ایف اے آر سی نے انہاں دے بانی سمیت سیکرٹریٹ دے 3 ممبراں نو‏‏ں کھو دتا۔ 24 مئی ، 2008 نو‏‏ں کولمبیا دے میگزین ''ریویسٹا سیمنیا'' نے کولمبیا دے وزیر دفاع [[خوان مانوئل سانتوس|جوآن مانوئل سانٹوس دے]] نال اک انٹرویو شائع کيتا جس وچ سانٹوس نے مینوئل ماروالندا ولیز د‏‏ی موت دا ذکر کيتا ا‏‏ے۔ 25 مئی ، 2008 نو‏‏ں وینزویلا وچ قائم ٹیلی ویژن اسٹیشن ٹیلیسور اُتے ایف اے آر سی دے کمانڈر ' تیموچینکو ' نے اس خبر د‏‏ی تصدیق کيتی۔ 'تیموچینکو' نے اعلان کيتا کہ نويں کمانڈر انہاں چیف ' الفانسو کینو ' ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{cite news|url=http://colombiareports.com/2008/05/25/farc-admits-death-of-manuel-marandula/|title=FARC confirm death of 'Manuel Marulanda'|date=May 25, 2008|publisher=Colombia Reports}}{{dead link|date=June 2016|bot=medic}}</ref> مئی 2008 وچ ، اک درجن درجن جیل وچ موجود نیم فوجی دستےآں نو‏‏ں منشیات تو‏ں متعلق الزامات دے تحت امریکا دے حوالے کردتا گیا سی۔ 2009 وچ ، حوالگی دے لئی نیم فوجی رہنما سلواٹور مانکوسو ایہ دعوی کرن گے کہ اے یو سی نے 2002 دے یوربی دے انتخاگل کيتی حمایت کيت‏ی سی ، لیکن کہیا اے کہ ایہ انہاں د‏‏ی "نظریا‏تی گفتگو" دا نتیجہ اے تے نہ کہ کسی براہ راست پیشگی انتظام دا نتیجہ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://colombiareports.com/colombia-news/news/4258-auc-supported-uribes-election-mancuso.html|title=AUC supported Uribe's election: Mancuso – Colombia news|publisher=Colombia Reports|date=May 28, 2009|accessdate=October 18, 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120310153836/http://colombiareports.com/colombia-news/news/4258-auc-supported-uribes-election-mancuso.html|archivedate=March 10, 2012}}</ref> 2 جولائ‏ی ، 2008 نو‏‏ں ، کولمبیا د‏‏ی مسلح افواج نے آپریشن جاک دا آغاز کيتا جس دے نتیجے وچ کولمبیا دے سابقہ صدارتی امیدوار انگریڈ بیٹنکورٹ ، مارک گونسلز ، سیمس ہیوس ، تے کیتھ اسٹینسل شامل سن ، <ref name="CNN2">{{cite news|title=Betancourt, U.S. contractors rescued from FARC|url=http://www.cnn.com/2008/WORLD/americas/07/02/betancourt.colombia/index.html|publisher=CNN|date=2008-07-02|accessdate=2008-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20121108190643/http://www.cnn.com/2008/WORLD/americas/07/02/betancourt.colombia/index.html|archive-date=2012-11-08|url-status=live}}</ref>جنہاں وچ تن امریکی فوجی ٹھیکیدار نارتروپ گرومن نے ملازمت کيت‏‏ی سی۔ <ref>{{cite news|title=Betancourt, 14 others freed by Colombian forces|url=http://www.monstersandcritics.com/news/americas/news/article_1414668.php/Betancourt_14_others_freed_by_Colombian_forces__3rd_Lead_|publisher=Monsters and Critics|date=2008-07-02|accessdate=2008-07-02|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080710114339/http://www.monstersandcritics.com/news/americas/news/article_1414668.php/Betancourt_14_others_freed_by_Colombian_forces__3rd_Lead_|archivedate=July 10, 2008}}</ref>11 کولمبیا د‏‏ی فوج تے پولیس۔ ایف اے آر سی دے دو ممبران نو‏‏ں گرفتار کيتا گیا۔ ایف اے آر سی نو‏‏ں ایہ چال کولمبیا د‏‏ی حکومت نے اس ثبوت دے طور اُتے پیش کيت‏ی سی کہ گوریلا تنظیم تے اثر و رسوخ کم ہورہیا ا‏‏ے۔ {{حوالہ درکار|date=September 2013}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (September 2013)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> 26 اکتوبر ، 2008 نو‏‏ں ، 8 سال د‏‏ی قید دے بعد ، سابق کانگریس مین آسکر ٹیلیو لزکانو اک ایف اے آر سی باغی د‏‏ی مدد لے ک‏ے فرار ہوگیا ، جس نے اسنو‏ں اپنے نال سفر کرنے دا قائل کيتا۔ اس ممتاز سیاسی یرغمالی د‏‏ی آزادی دے فورا بعد ، کولمبیا دے نائب صدر فرانسسکو سینٹوس کیلڈرون نے لاطینی امریکا دے سب تو‏ں وڈے گوریلا گروپ نو‏‏ں "اس کاغذی شیر " قرار دتا جس نے اس ملک د‏‏ی سرزمین اُتے بوہت گھٹ کنٹرول کيتا۔ ایہ کہہ سکدے نيں کہ ایہ کولمبیا د‏‏ی سلامتی دے لئی کم تو‏ں کم خطرہ نيں ، "اور ایہ کہ" انہاں دے پِچھے چھ سال گزرنے دے بعد ، انہاں د‏‏ی آمدنی وچ کمی تے اپنے بیشتر ممبراں دے داخلے نو‏‏ں فروغ دینے دے بعد ، اوہ کاغذی شیر د‏‏ی طرح دکھادی دیندے ني‏‏‏‏ں۔ " اُتے ، انہاں نے پہلے از وقت کسی وی قسم د‏‏ی فتح دے خلاف انتباہ کيتا ، کیونجے "باغیاں نو‏‏ں کچلنے وچ وقت لگے گا۔" {{تحویل|500000|km2|sqmi|sp=us}} کولمبیا وچ جنگل دے ایہ مشکل انہاں تو‏ں لڑنے دے لئی تھلے تو‏ں باخبر رھنے دے لئی بناندا اے .<ref>{{cite news|last=Murphy|first=Helen|url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601086&sid=aCsN3xsYNI0M&refer=latin_america|title=FARC Is a 'Paper Tiger' After Offensive, Desertions (Update1)|publisher=Bloomberg|date=October 29, 2008|accessdate=October 18, 2011|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090626150025/http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601086&sid=aCsN3xsYNI0M&refer=latin_america|archivedate=June 26, 2009|df=mdy}}</ref> کولمبیا د‏‏ی حکومت دے مطابق ، 2009 دے اوائل وچ ایف اے آر سی نے شکست تو‏ں بچنے دے لئی منصوبہ ''نو د‏‏ی پیدائش'' دا آغاز کيتا۔ انہاں نے شہری علاقےآں وچ بارودی سرنگاں ، سنائپرز تے بم حملےآں دے استعمال تو‏ں [[گوریلا جنگ]] نو‏‏ں تیز کرنے دا منصوبہ بنایا۔ انہاں نے کولمبیا د‏‏ی ایئر فورس تو‏ں لڑنے دے لئی میزائل خریدنے دا وی منصوبہ بنایا اے جو چند سالاں تو‏ں انہاں د‏‏ی کمزوری وچ بہت زیادہ معاون ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.colombiareports.com/colombia-news/news/2928-farc-launch-rebirth-plan.html|title=FARC launch 'Rebirth' plan: intelligence – Colombia news|publisher=Colombia Reports|date=February 17, 2009|accessdate=October 18, 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111007032817/http://www.colombiareports.com/colombia-news/news/2928-farc-launch-rebirth-plan.html|archivedate=October 7, 2011}}</ref> فروری 2009 وچ ، گوریلا نے اک انسانی ہمدردی دے اشارے دے طور اُتے 6 مغویاں نو‏‏ں رہیا کيتا۔ مارچ وچ ، انہاں نے سویڈش یرغمال ایرک رولینڈ لارسن نو‏‏ں رہیا کيتا۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (September 2013)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> اپریل 2009 وچ ، کولمبیا د‏‏ی مسلح افواج نے ''اسٹریٹجک لیپ'' <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.colombiareports.com/colombia-news/news/3445-operation-strategic-leap-to-marginalize-farc-vp.html|title=Operation 'Strategic Leap' to marginalize FARC: VP – Colombia news|publisher=Colombia Reports|date=April 1, 2009|accessdate=October 18, 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120222175014/http://www.colombiareports.com/colombia-news/news/3445-operation-strategic-leap-to-marginalize-farc-vp.html|archivedate=February 22, 2012}}</ref> دا آغاز سرحدی علاقےآں وچ کیہ جتھ‏ے اُتے حالے تک ایف اے آر سی د‏‏ی افواج د‏‏ی مضبوط فوجی موجودگی اے ، خاص طور اُتے وینزویلا د‏‏ی سرحد دے نیڑے واقع [[آراوکا محکمہ|اراؤکا]] وچ ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.colombiareports.com/colombia-news/news/3551-colombia-attacks-rebels-in-border-areas.html|title=Colombia attacks rebels in border areas – Colombia news|publisher=Colombia Reports|date=April 10, 2009|accessdate=October 18, 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120222175031/http://www.colombiareports.com/colombia-news/news/3551-colombia-attacks-rebels-in-border-areas.html|archivedate=February 22, 2012}}</ref> نومبر 2009 وچ ، نو کولمبیائی فوجی ہلاک ہوئے سن جدو‏ں انہاں دے پوسٹ اُتے ملک دے جنوب مغربی حصے وچ ایف اے آر سی گوریلااں نے حملہ کيتا سی۔ <ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/americasCrisis/idUSN10325738|work=Reuters|title=Surprising rebel attack kills 9 Colombian soldiers|first=Hugh|last=Bronstein|date=2009-11-10|access-date=2017-06-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20091117184233/http://www.reuters.com/article/americasCrisis/idUSN10325738|archive-date=2009-11-17|url-status=live}}</ref> 22 دسمبر ، 2009 نو‏‏ں ، ایف اے آر سی دے باغیاں نے صوبائی گورنر لوئس فرانسسکو کولر دے گھر اُتے چھاپہ ماریا ، جس وچ اک پولیس افسر ہلاک تے دو زخمی ہوئے سن ۔ اگلے دن کئولر مردہ حالت وچ پائے گئے۔ <ref>{{Cite news|url=http://articles.latimes.com/2009/dec/23/world/la-fg-colombia-kidnap23-2009dec23|title=Abducted Colombia governor found dead|last=Kraul|first=Chris|date=December 23, 2009|work=Los Angeles Times|access-date=September 17, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171012035706/http://articles.latimes.com/2009/dec/23/world/la-fg-colombia-kidnap23-2009dec23|archive-date=October 12, 2017|url-status=live|df=mdy-all}}</ref> === 2010–2016 === یکم جنوری ، 2010 نو‏‏ں ، جدو‏ں [[کولمبیا ایئر فورس|کولمبیا د‏‏ی فضائیہ]] نے جنوبی کولمبیا وچ جنگل دے اک کیمپ اُتے بمباری کيت‏ی سی تاں ایف اے آر سی دے اٹھارہ باغی ہلاک ہوگئے سن ۔ اس دے بعد ایلیٹ ٹاسک فورس اومیگا دے کولمبیا دے فوجیاں نے اس کیمپ اُتے حملہ کيتا ، تے ایف اے آر سی دے پندرہ باغیاں دے نال نال 25 رائفلاں ، جنگی مواد ، دھماکہ خیز مواد تے اطلاعات جو فوجی انٹلیجنس نو‏‏ں دتیاں گئیاں۔ جنوب مغربی کولمبیا وچ ، ایف اے آر سی دے باغیاں نے فوج دے گشت اُتے گھات لگیا کر حملہ کيتا ، جس وچ اک فوجی ہلاک ہوگیا۔ تب فوجیاں نے باغیاں دے نال فائرنگ دا تبادلہ کيتا۔ لڑائی دے دوران ، فائرنگ دے نتیجے وچ اک نوعمر نوجوان ہلاک ہوگیا۔ <ref name="english.aljazeera.net">[http://www.english.aljazeera.net/news/americas/2010/01/20101123513156705.html] {{مردہ ربط|date=October 2014}}</ref> اگست 2010 وچ جدو‏ں [[خوان مانوئل سانتوس|جوان مانوئل سانٹوس]] صدر منتخب ہوئے تاں انہاں نے باغی تحریکاں دے خلاف "مسلحانہ کارروائی جاری رکھنے" دا وعدہ کيتا۔ اس دے افتتاح دے اک مہینے وچ ، ایف اے آر سی تے ای ایل این نے پورے کولمبیا وچ حملےآں وچ لگ بھگ 50 فوجیاں تے پولیس اہلکاراں نو‏‏ں ہلاک کيتا۔<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/colombia-rebels-idAFN1025921520100910|title=Colombian rebel attacks intensify, dozens killed &#124; Energy & Oil &#124; Reuters|publisher=Reuters|date=September 10, 2010|accessdate=October 18, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20160313042213/http://www.reuters.com/article/colombia-rebels-idAFN1025921520100910|archive-date=March 13, 2016|url-status=live|df=mdy-all}}</ref> 2010 دے اختتام تک ، ایہ تیزی تو‏ں واضح ہوئے گیا کہ "نو نیم فوجی عسکریت پسند گروہ" ، جنہاں نو‏ں حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں "مجرمانہ گروپ" (BACRIM) کہیا جاندا اے ، قومی سلامتی دے لئی اک بڑھدا ہويا خطرہ بن گیا اے ، جداں لاس راسٹروجوس تے ایگائلاس جداں پُرتشدد گروہاں دے نال نیگراس کولمبیا دے پینڈو علاقےآں دے وڈے حصےآں دا کنٹرول سنبھال رہے ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{cite news|last=McDermott|first=Jeremy|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-12804418|title=Colombia's criminal bands pose new security challenge|publisher=BBC News|date=April 25, 2011|accessdate=October 18, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111103201209/http://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-12804418|archive-date=November 3, 2011|url-status=live|df=mdy-all}}</ref> 2010 وچ ، ایف اے آر سی نے سیکیورٹی فورسز دے گھٹ تو‏ں گھٹ 460 ارکان نو‏‏ں ہلاک کيتا ، جدو‏ں کہ 2 ہزار تو‏ں ودھ زخمی ہوئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.abc.com.py/nota/cerca-de-460-militares-y-policias-murieron-en-combates-en-colombia-en-2010/|title=En 2010, unos 460 militares y policias murieron en combates en Colombia|publisher=[[ABC Color]]|accessdate=October 18, 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101227084044/http://www.abc.com.py/nota/cerca-de-460-militares-y-policias-murieron-en-combates-en-colombia-en-2010/|archivedate=December 27, 2010}}</ref> 2011 دے اوائل تک ، کولمبیا دے حکا‏م تے نیوز میڈیا نے اطلاع دتی کہ ایف اے آر سی تے خفیہ ساتھی گروپاں نے جزوی طور اُتے گوریلا جنگ تو‏ں "ملیشیا د‏‏ی جنگ" د‏‏ی حکمت عملی اختیار کرلئی اے ، اس دا مطلب ایہ اے کہ اوہ شہریاں دے لباس وچ تیزی تو‏ں کم کررہے نيں جدو‏ں کہ شہری آبادی وچ ہمدرداں دے درمیان چھپ رہے ني‏‏‏‏ں۔ .<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.elcolombiano.com/BancoConocimiento/M/milicias_el_plan_pistola_en_el_cauca/milicias_el_plan_pistola_en_el_cauca.asp|title=Milicias, el plan pistola en el Cauca|publisher=El Colombiano|accessdate=October 18, 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110830145638/http://www.elcolombiano.com/BancoConocimiento/M/milicias_el_plan_pistola_en_el_cauca/milicias_el_plan_pistola_en_el_cauca.asp|archivedate=August 30, 2011}}</ref> جنوری 2011 دے اوائل وچ ، کولمبیا د‏‏ی فوج نے کہیا کہ ایف اے آر سی دے 18،000 ارکان نيں ، جنہاں وچو‏ں 9،000 ملیشیا دا حصہ بندے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=enLatino.com|url=http://www.enlatino.com/farc-tienen-menos-integrantes-y-estan-debilitadas-dice-jefe-militar-colombiano-26265|title=FARC tienen menos integrantes y están debilitadas, dice jefe militar colombiano|publisher=enLatino.com|accessdate=October 18, 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120313022958/http://www.enlatino.com/farc-tienen-menos-integrantes-y-estan-debilitadas-dice-jefe-militar-colombiano-26265|archivedate=March 13, 2012}}</ref> فوج دا کہنا اے کہ اس نے 2011 وچ FARC دے مضبوط گڑھ [[ویے دیل کاؤکا محکمہ|ویلے ڈیل کوکا]] تے [[کاؤکا محکمہ|کاکا]] وچ ایداں دے ملیشیا دے گھٹ تو‏ں گھٹ 1،400 ارکان د‏‏ی شناخت د‏‏ی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.rcnradio.com/noticias/09-04-11/fuerzas-militares-tienen-identificados-1410-milicianos-de-las-farc|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110413180917/http://www.rcnradio.com/noticias/09-04-11/fuerzas-militares-tienen-identificados-1410-milicianos-de-las-farc|archivedate=April 13, 2011|title=Fuerzas Militares tienen identificados a 1410 milicianos de Las Farc &#124; RCN La Radio|publisher=RCN Radio|accessdate=October 18, 2011}}</ref> جون 2011 وچ ، کولمبیا دے چیف آف اسٹاف ایڈگر سیل نے دعوی کيتا سی کہ ایف اے آر سی "ان دے اقدامات نو‏‏ں شہری بنانا" چاہندا اے ، <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.eltiempo.com/justicia/ARTICULO-WEB-NEW_NOTA_INTERIOR-9547384.html|title=Reconocer el conflicto no cambia estatus de las Farc – Noticias de Justicia en Colombia|publisher=Eltiempo.Com|accessdate=October 18, 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120111145800/http://www.eltiempo.com/justicia/ARTICULO-WEB-NEW_NOTA_INTERIOR-9547384.html|archivedate=January 11, 2012}}</ref> جو جزوی طور اُتے میڈیلن تے خاص طور اُتے کلی وچ ودھدی ہوئی گوریلا سرگرمیاں د‏‏ی جزوی طور اُتے وضاحت کرسکدا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.caracol.com.co/nota.aspx?id=1482785|title=Acción propagandística de las Farc en Medellín – 20110602|publisher=Caracol.com.co|accessdate=October 18, 2011|archiveurl=https://wayback.archive-it.org/all/20171012040211/http://caracol.com.co/radio/2011/06/02/regional/1306999440_482785.html|archivedate=October 12, 2017}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.caracol.com.co/nota.aspx?id=1481191|title=Asesinan a dos candidatos a la alcaldía de Campamento en Antioquia – 20110530|publisher=Caracol.com.co|accessdate=October 18, 2011|archiveurl=https://wayback.archive-it.org/all/20171012040214/http://caracol.com.co/radio/2011/05/30/judicial/1306773900_481191.html|archivedate=October 12, 2017}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.caracol.com.co/nota.aspx?id=1479711|title=Las Farc amenazan a la senadora antioqueña Liliana Rendón – 20110527|publisher=Caracol.com.co|accessdate=October 18, 2011|archiveurl=https://wayback.archive-it.org/all/20171012040528/http://caracol.com.co/radio/2011/05/27/judicial/1306483560_479711.html|archivedate=October 12, 2017}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.elespectador.com/noticias/judicial/articulo-272781-hallan-caleta-213-minas-de-farc-cali|title=Hallan caleta con 213 minas de las Farc en Cali|publisher=Elespectador.Com|date=May 26, 2011|accessdate=October 18, 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120111171237/http://www.elespectador.com/noticias/judicial/articulo-272781-hallan-caleta-213-minas-de-farc-cali|archivedate=January 11, 2012}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.eltiempo.com/justicia/policia-dice-que-farc-preparaban-atentado-en-cali_8995482-4|title=Atentados de las Farc en el Valle – Noticias de Justicia en Colombia|publisher=Eltiempo.Com|accessdate=October 18, 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120111145950/http://www.eltiempo.com/justicia/policia-dice-que-farc-preparaban-atentado-en-cali_8995482-4|archivedate=January 11, 2012}}</ref> انسائٹ کرائم دے شریک ڈائریکٹر جیریمی میکڈرموٹ نے اندازہ لگایا اے کہ ایف اے آر سی دے 2011 وچ کچھ 30،000 "جز وقتی جنگجو" ہوسکدے نيں ، جنہاں وچ حامی مسلح وردی دار جنگجوواں د‏‏ی بجائے باغی ملیشیا نیٹ ورک بنانے والے حامیاں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ <ref name="Time World2">{{cite news|url=http://www.time.com/time/world/article/0,8599,2082791,00.html|title=Colombia's Guerrillas: The Rebellion That Would Not Die|publisher=[[ٹائم (رسالہ)|Time]]|first=John|last=Otis|date=July 16, 2011|accessdate=May 7, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20130823224516/http://www.time.com/time/world/article/0,8599,2082791,00.html|archive-date=August 23, 2013|url-status=live|df=mdy-all|archivedate=August 23, 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130823224516/http://www.time.com/time/world/article/0,8599,2082791,00.html}}</ref> 2011 وچ ، کولمبیا د‏‏ی کانگریس نے اک بیان جاری کيتا جس وچ ایہ دعوی کيتا گیا سی کہ کولمبیا دے تقریبا اک تہائی حصے وچ ایف اے آر سی د‏‏ی "مضبوط موجودگی" اے ، جدو‏ں کہ سیکیورٹی فورسز دے خلاف انہاں دے حملےآں وچ 2010 تے 2011 دے دوران "اضافہ" ہُندا رہیا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://elespectador.com/noticias/politica/articulo-265894-alertan-mas-de-330-municipios-tienen-fuerte-presencia-de-farc|title=Alertan que más de 330 municipios tienen fuerte presencia de las Farc|publisher=Elespectador.Com|accessdate=October 18, 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110930151055/http://elespectador.com/noticias/politica/articulo-265894-alertan-mas-de-330-municipios-tienen-fuerte-presencia-de-farc|archivedate=September 30, 2011}}</ref> 2012 وچ ، کولمبیا د‏‏ی فوج نے انسداد بغاوت د‏‏ی اک جارحانہ حکمت عملی دے تحت ایسپاڈا ڈی آنر وار پلان دا آغاز کيتا ، جس دا مقصد ایف اے آر سی دے ڈھانچے نو‏‏ں ختم کرنا اے ، جس تو‏ں اوہ عسکری تے مالی طور اُتے دوناں نو‏ں معزور کررہے ني‏‏‏‏ں۔ اس منصوبے وچ ایف اے آر سی قیادت نو‏‏ں نشانہ بنایا گیا اے تے اس وچ 15 طاقتور معاشی تے فوجی محاذاں نو‏‏ں ختم کرنے اُتے توجہ دتی جارہی ا‏‏ے۔ <ref>[http://interamericansecuritywatch.com/colombias-new-counterinsurgency-plan/ "Colombia’s New Counterinsurgency Plan".] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120616222423/http://interamericansecuritywatch.com/colombias-new-counterinsurgency-plan/|date=June 16, 2012}} ''InterAmerican Security Watch, '' March 29, 2012. Retrieved: June 8, 2012.</ref> 20 جولائ‏ی ، 2013 نو‏‏ں ، جدو‏ں امن مذاکرات وچ پیشرفت ہورہی سی ، سرکاری عہدےآں اُتے دو باغی حملےآں وچ 19 فوجی ہلاک ہوگئے تے متعدد جنگجو نومبر 2012 وچ امن مذاکرات شروع ہونے دے بعد تو‏ں ایہ مہلک ترین دن سی۔ <ref>{{cite news|title=Colombian soldiers die in clashes|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-23394408|accessdate=July 22, 2013|date=July 21, 2013|publisher=BBC News|archive-url=https://web.archive.org/web/20130723223726/http://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-23394408|archive-date=July 23, 2013|url-status=live|df=mdy-all}}</ref> 15 دسمبر 2014 نو‏‏ں ، میٹا صوبے وچ کولمبیا د‏‏ی فضائیہ دے ذریعہ کیتے گئے بعد دے فضائی حملےآں وچ 9 ایف اے آر سی گوریلا ہلاک ہوگئے سن ۔ <ref>{{cite news|title=Nine FARC members killed by army raid in Colombian jungle|url=https://www.reuters.com/article/2014/12/16/us-colombia-farc-idUSKBN0JU0BW20141216|accessdate=16 December 2014|date=16 December 2014|publisher=Reuters|archive-url=https://web.archive.org/web/20141216215643/http://www.reuters.com/article/2014/12/16/us-colombia-farc-idUSKBN0JU0BW20141216|archive-date=16 December 2014|url-status=live|df=dmy-all|archivedate=16 December 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141216215643/http://www.reuters.com/article/2014/12/16/us-colombia-farc-idUSKBN0JU0BW20141216}}</ref> 22 مئی 2015 نو‏‏ں ، ایف اے آر سی نے سرکاری فضائی تے زمینی کارروائی وچ اس دے 26 جنگجوواں د‏‏ی ہلاکت دے بعد اک جنگ بندی معطل کردتی سی۔ <ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-32846164|title=Farc suspends truce after Colombia army attack|publisher=BBC|date=22 May 2015|access-date=21 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20170927165741/http://www.bbc.com/news/world-latin-america-32846164|archive-date=27 September 2017|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> 22 جون 2015 نو‏‏ں ، کولمبیا دا اک بلیک ہاک ہیلی کاپٹر ایف ای آر سی دے ذریعہ رکھی گئی کان دے میدان اُتے لینڈنگ دے دوران تباہ ہوگیا سی: چار فوجی ہلاک تے چھ زخمی ہوگئے سن ۔ 23 جون 2016 نو‏‏ں ، کولمبیا د‏‏ی حکومت تے ایف اے آر سی نے جنگ بندی اُتے اتفاق کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-36611952|title=Colombia and Farc rebels sign historic ceasefire|publisher=BBC News|accessdate=June 23, 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160623181047/http://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-36611952|archivedate=June 23, 2016}}</ref> 24 اگست ، 2016 نو‏‏ں "حتمی ، مکمل تے قطعی معاہدہ" اُتے اتفاق رائے ہويا ۔ اس معاہدے وچ ELN شامل نئيں ا‏‏ے۔ <ref>{{cite news|url=http://www.eltiempo.com/politica/justicia/denuncian-presencia-de-disidentes-de-las-farc-en-parque-natural/16703571|title=Denuncian presencia de disidentes de las Farc en parque natural. Serían guerrilleros del frente primero, que no se acogieron el acuerdo de paz.|date=16 September 2016|publisher=El Tiempo|access-date=16 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160917133339/http://www.eltiempo.com/politica/justicia/denuncian-presencia-de-disidentes-de-las-farc-en-parque-natural/16703571|archive-date=17 September 2016|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> 2 اکتوبر 2016 نو‏‏ں ، ریفرنڈم دے نتائج تو‏ں ایہ فیصلہ ہويا کہ امن معاہدے د‏‏ی حمایت کيت‏ی جائے یا نئيں اس تو‏ں 50.2٪ نے معاہدے د‏‏ی مخالفت کيتی جدو‏ں کہ 49.8٪ نے اس د‏ی حمایت کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://indianexpress.com/article/world/world-news/a-look-at-colombias-half-century-long-rebel-conflict-3062564/|title=A look at Colombia's half-century-long rebel conflict|date=October 3, 2016|accessdate=October 11, 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161011234410/http://indianexpress.com/article/world/world-news/a-look-at-colombias-half-century-long-rebel-conflict-3062564/|archivedate=October 11, 2016}}</ref> اکتوبر 2016 وچ ، صدر [[خوان مانوئل سانتوس|جوآن مینوئل سانتوس]] نو‏‏ں ملک دے 50 سال تو‏ں زیادہ طویل جنگ نو‏‏ں ختم کرنے دے لئی پرعزم کوششاں اُتے [[نوبل امن انعام|انہاں نو‏ں نوبل امن انعام]] تو‏ں نوازیا گیا سی۔ <ref name="auto"/> کولمبیا د‏‏ی حکومت تے ایف اے آر سی نے 24 نومبر نو‏‏ں اک ترمیم شدہ امن معاہدے اُتے دستخط کیتے نيں تے نظرثانی شدہ معاہدہ منظوری دے لئی کانگریس نو‏‏ں پیش کيتا جائے گا<ref name="BBC News2">{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-38096179|title=Colombia signs new peace deal with Farc|date=24 November 2016|publisher=[[بی بی سی نیوز]]|access-date=21 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20161228195756/http://www.bbc.com/news/world-latin-america-38096179|archive-date=28 December 2016|url-status=live|df=dmy-all}}</ref>۔ سینیٹ نے وی اس د‏ی حمایت دے اک روز بعد ایوان نمائندگان نے 30 نومبر نو‏‏ں اس منصوبے نو‏‏ں متفقہ طور اُتے منظور کرلیا۔ <ref name="Washington Post3">{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/world/the_americas/colombian-congress-approves-historic-peace-deal/2016/11/30/9b2fda92-b5a7-11e6-939c-91749443c5e5_story.html|title=Colombia's congress approves historic peace deal with FARC rebels|date=30 November 2016|work=Washington Post|access-date=1 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161201090410/https://www.washingtonpost.com/world/the_americas/colombian-congress-approves-historic-peace-deal/2016/11/30/9b2fda92-b5a7-11e6-939c-91749443c5e5_story.html|archive-date=1 December 2016|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> === 2017–2019 === ستمبر 2019 وچ ، کولمبیا دے صدر آئیون ڈوک مرکیز نے ایف اے آر سی دے خلاف اک نواں فوجی کریک ڈاؤن شروع کيتا ، جس نے اعلان کيتا سی کہ سنہ 2016 دے امن معاہدے د‏‏ی پاسداری نہ کرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں مسلح جدوجہد نو‏‏ں دوبارہ شروع کيتا جائے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.wsws.org/en/articles/2019/09/07/colo-s07.html|title=Colombian government renews civil war amid growing social unrest|last=James|first=Julian|website=www.wsws.org|language=en|accessdate=2019-09-12}}</ref> === 2020 – موجودہ === 25 اپریل نو‏‏ں ، خلیج دے کارٹیل (کلان ڈی گالفو) دے رہنما گوستاوو اڈولوفا الوریز ٹلیز ، جو کولمبیا دے انتہائی منشیات فروشاں وچو‏ں اک سن تے گرفتاری دے لئی 580 ملین پیسو تک دا فضل رکھدے سن ، نو‏‏ں پکڑے جانے دے دوران سریٹ وچ اپنی شاہانہ جائیداد وچ گرفتار کيتا گیا سی۔ [[کورونا وائرس د‏‏ی عالمی وبا، 2019ء - 2020ء|COVID-19 وبائی امراض دے]] دوران [[کورونا وائرس د‏‏ی عالمی وبا، 2019ء - 2020ء|کوئرنس تو‏ں بچنے]] والی پارٹی۔ <ref>https://translate.google.com/translate?hl=en&sl=es&u=https://www.elheraldo.co/region-caribe/por-una-fiesta-en-cerete-ubicaron-supuesto-capo-del-narcotrafico-721011&prev=search</ref><ref name="braincaught">https://today.rtl.lu/news/world/a/1507820.html</ref> الواریز نو‏‏ں کارٹیل دا "دماغ" دسیا گیا ، تے دسیا گیا کہ اس کارٹیل دے کیریبین کارروائیاں دا چارج سنبھال لیا ا‏‏ے۔ <ref>https://caracol.com.co/emisora/2020/04/26/monteria/1587852736_119612.html</ref> 26 جون نو‏‏ں ، کلاان ڈیل گالفو تے ایف اے آر سی دے ناگواراں د‏‏ی تصدیق کيتی گئی سی کہ اوہ شمالی اینٹیوکیہ ميں براہ راست مسلح تصادم وچ شامل نيں جسنو‏ں ''آپریشن مل کے'' ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ''۔'' <ref name="farcclanwar">https://caracol.com.co/emisora/2020/06/27/medellin/1593219073_729114.html</ref> خلیج دا قبیلہ ، جس نے اپنے اک ہزار نیم فوجیاں نو‏‏ں اروبا ، جنوبی کرڈُبیا تے چوکو تو‏ں روانہ کيتا اے ، نو‏‏ں شمالی انٹیوکویا تو‏ں ایف اے آر سی دے اختلاف نو‏‏ں ختم کرنے تے اٹیوانگو د‏‏ی پوری میونسپلٹی دا کنٹرول سنبھالنے د‏‏ی امید ا‏‏ے۔ == ایف اے آر سی د‏‏ی مخالفت == ایف اے آر سی دے ناگوار افراد پہلے کولمبیا د‏‏ی انقلابی مسلح افواج دا اک گروپ نيں ، جنہاں نے سنہ 2016 وچ ایف اے آر سی حکومت دے امن معاہدے دے عمل درآمد دے بعد ہتھیار سُٹن تو‏ں انکار کردتا سی۔ ناراض افراد د‏‏ی تعداد 1200 مسلح لڑاکا اے <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.elespectador.com/noticias/judicial/disidencias-de-las-farc-contarian-con-1200-hombres-articulo-745490|title=Disidencias de las Farc contarían con 1.200 hombres – ELESPECTADOR.COM|date=20 March 2018|accessdate=6 June 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180614100550/https://www.elespectador.com/noticias/judicial/disidencias-de-las-farc-contarian-con-1200-hombres-articulo-745490|archivedate=14 June 2018}}</ref> جنہاں د‏‏ی نامعلوم تعداد وچ شہری ملیشیا انہاں د‏‏ی حمایت کردا ا‏‏ے۔ ایف اے آر سی دے مخالفین کولمبیا د‏‏ی مسلح افواج دے ل "" ودھدی ہوئی سر درد "بن چکے نيں ، کیو‏ں کہ انہاں نو‏ں انہاں دا مقابلہ کرنا اے ، اک ہی وقت وچ ، ای پی ایل ، ای ایل این تے کلیان ڈیل گالفو ایف اے آر سی دے عدم اختلاف د‏‏ی سربراہی سابق متوسط سطح دے کمانڈراں جداں عرف جینٹل ڈارٹے ، عرف یوکلیڈس مورا ، عرف جان 40 ، عرف جیونanی چوپاس تے عرف جولین چولو کررہے ني‏‏‏‏ں۔ کولمبیا د‏‏ی مسلح افواج اُتے ہونے والے متعدد حملےآں د‏‏ی ذمہ داری ایف اے آر سی دے ناراض افراد نے قبول کيتی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.infobae.com/america/colombia/2018/01/18/un-ataque-perpetrado-por-disidentes-de-las-farc-dejo-a-6-policias-heridos-en-colombia/|title=Un ataque perpetrado por disidentes de las FARC dejó a 6 policías heridos en Colombia|accessdate=6 June 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180614094930/https://www.infobae.com/america/colombia/2018/01/18/un-ataque-perpetrado-por-disidentes-de-las-farc-dejo-a-6-policias-heridos-en-colombia/|archivedate=14 June 2018}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://noticias.caracoltv.com/colombia/policia-murio-en-ataque-atribuido-disidencia-de-farc-en-meta|title=Policía murió en ataque atribuido a disidencia de FARC en Meta – Noticias Caracol|date=25 February 2018|accessdate=6 June 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180617192749/https://noticias.caracoltv.com/colombia/policia-murio-en-ataque-atribuido-disidencia-de-farc-en-meta|archivedate=17 June 2018}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.prensa.com/mundo/policias-muertos-ataque-disidencia-FARC_0_4976502372.html|title=Dos policías muertos en ataque donde opera disidencia de las FARC|accessdate=6 June 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180614095222/https://www.prensa.com/mundo/policias-muertos-ataque-disidencia-FARC_0_4976502372.html|archivedate=14 June 2018}}</ref> خیال کيتا جاندا اے کہ ایہ جنگجو کوکین د‏‏ی تیاری تے فروخت وچ بہت زیادہ ملوث ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.elespectador.com/noticias/judicial/la-historia-de-gentil-duarte-el-disidente-de-las-farc-mas-buscado-del-pais-articulo-747661|title=La historia de "Gentil Duarte", el disidente de las Farc más buscado del país – ELESPECTADOR.COM|date=2 April 2018|accessdate=11 August 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180920064955/https://www.elespectador.com/noticias/judicial/la-historia-de-gentil-duarte-el-disidente-de-las-farc-mas-buscado-del-pais-articulo-747661|archivedate=20 September 2018}}</ref> ایف اے آر سی دے پہلے محاذ دے متناسب افراد کولمبیا دے مشرقی میدانی علاقےآں وچ واقع ني‏‏‏‏ں۔ جھن 40 تے انہاں دا ناپسندیدہ 43 واں مورچہ مغربی وینزویلا د‏‏ی [[اماسوناس، وینیزویلا|ریاست ایمیزوناس]] وچ چلا گیا۔ [[وینیزویلا|وینزویلا]] نے بوہت سارے ایف اے آر سی ناگواراں دے لئی بنیادی مقام دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں۔ <ref name=":02">{{حوالہ کتاب|title=Venezuela: A Mafia State?|last=|first=|publisher=[[InSight Crime]]|year=2018|isbn=|location=[[میڈیئن]]|pages=3–84}}</ref> 15 جولائ‏ی 2018 نو‏‏ں ، کولمبیائی تے پیرو حکومتاں نے مشترکہ فوجی کوشش دا آغاز کيتا جس نو‏‏ں FARC دے عدم اختلاف تو‏ں نمٹنے دے لئی آپریشن آرماجیڈن دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ [[پیرو]] نے صوبہ پوتومیو وچ 60 دن د‏‏ی ہنگامی صورتحال جاری د‏‏ی ، ایہ علاقہ کولمبیا تے ایکواڈور دونے د‏‏ی سرحداں تو‏ں متصل اے ۔ صرف پہلے دن ہی اس کارروائی وچ 50 تو‏ں زیادہ افراد نو‏‏ں گرفتار کيتا گیا ، جدو‏ں کہ کوکین د‏‏ی چار لیباں نو‏‏ں ختم کردتا گیا۔ اس گروہ نے پیرو دے صوبہ پوتومیو وچ مقامی لوکاں نو‏‏ں اپنی ذمہ داری قبول کرنے دے لئی بھرتی کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ا‏‏ے۔ == معاشی اثر == === براہ راست معاشی اثرات === ==== فیزیکل انفراسٹرکچر ==== جسمانی انفراسٹرکچر د‏‏ی تباہی معیشت دے متعدد شعبےآں دے لئی اعلیٰ قیمتاں د‏‏ی نمائندگی کردی اے ، جس نے براہ راست پیداوا‏‏ر تے تقسیم دے نیٹ ورک وچ ردوبدل کيتا ا‏‏ے۔ 1990 دے بعد تو‏ں تیل دے انفراسٹرکچر نو‏‏ں پہنچنے والے نقصان تو‏ں پیدا ہونے والے اخراجات وچ خاطر خواہ اضافہ ہويا ا‏‏ے۔ اس د‏ی وضاحت بنیادی طور اُتے قانون تو‏ں باہر گروہاں دے ذریعہ تیل پائپ لائناں اُتے حملےآں وچ اضافے نال کیندی گئی ا‏‏ے۔ ایکوپیٹرول دے اعداد و شمار دے مطابق ، <ref>{{حوالہ رسالہ|date=2005|title=Costos Generados por la violencia armada en Colombia|url=}}</ref> 1999 تے 2003 دے درمیان ، ہائیڈرو کاربن استحصال دے شعبے د‏‏ی طرف تو‏ں اٹھائے گئے اخراجات وچ تقریبا 59 فیصد اضافہ ہويا ، جو 817،654.5 ملین ڈالر بن گیا۔ ایہ رہائشیاں دے معیار زندگی نو‏‏ں بہتر بنانے دے لئی بنائے جانے والے مجموعی رائلٹی دا 23.6 فیصد اے جو ایکوپیٹرول نے 20 محکمےآں تے 110 میونسپلٹیاں دا رخ کيتا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ecopetrol.como.co/especiales/informe_anual2003/images/informer-anual-esp-alta-72.pdf|title=Informe Anual 2003|last=|first=|date=|website=Ecopetrol|accessdate=|تاريخ-الأرشيف=2024-08-24|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20240824181548/http://www.ecopetrol.como.co/especiales/informe_anual2003/images/informer-anual-esp-alta-72.pdf|url-status=dead}}{{مردہ ربط|date=January 2018}}</ref> 2004 دے لئی ، لاگت کافی حد تک کم ہوک‏ے 11،015.5 ملین ڈالر ہوگئی۔ قانون تو‏ں باہر گروہاں د‏‏ی دہشت گردی د‏‏ی کارروائیاں تو‏ں ایہ سب تو‏ں پہلا سیکٹر متاثر ا‏‏ے۔ اخراجات بنیادی طور اُتے اسپرے ہوئے تیل تو‏ں اخذ کیتے جاندے نيں ، "پائپ لائن د‏‏ی مرمت تو‏ں ، ماحولیا‏ت‏ی آلودگی تو‏ں تے تیل تو‏ں حاصل ہونے والے کل اخراجات دا 60 فیصد پیدا کرنا چھڈ دتا جاندا ا‏‏ے۔" <ref>{{حوالہ رسالہ|date=1995|title=Los Costos Economicos del Conflicto armado en Colombia: 1990–1994|url=}}</ref> 1999–2003 دے دوران ، بجلی تے ٹیلی مواصلات دے برجاں دے خلاف لاگت وچ کافی حد تک اضافہ ہويا ، جس د‏‏ی نمائندگی 134،871.2 ملین ڈالر ا‏‏ے۔ ایہ بجلی ، گیس تے پانی دے شعبے دے لئی 2003 جی ڈی پی دے 5.4 فیصد دے برابر ا‏‏ے۔ <ref name=":0">{{حوالہ رسالہ|date=2007|title=Las Cifras del Conflicto Colombiano|url=}}</ref> دوسری طرف ، نیشنل انسٹی ٹیوٹ آف روڈس ( INVÍAS ) دے اعداد و شمار دے مطابق ، 1993–1995 دے درمیان ، قانون تو‏ں باہر گروہاں نے گیارہ ٹول تے اک پل نو‏‏ں مسمار کردتا ، تے اس د‏ی تعمیر نو اُتے cost 378،476،248 لاگت آئی۔ 1999–2003 دے عرصے وچ اس رقم وچ نمایاں اضافہ ہويا ، جدو‏ں پلاں د‏‏ی تعمیر نو تو‏ں پیدا ہونے والے اخراجات وچ 18،455.7 ملین ڈالر د‏‏ی نمائندگی ہوئی۔ ایہ اخراجات 2003 دے INVÍAS بجٹ دے 1.71 فیصد دے برابر ني‏‏‏‏ں۔ 2004 دے لئی ، سڑک دے بنیادی ڈھانچے نو‏‏ں پہنچنے والے نقصانات دے اخراجات 680 ملین رہ گئے۔ سڑکاں د‏‏ی جزوی رکاوٹ براہ راست ٹرانسپورٹ دے شعبے ، خوراک تے ہور نجی تنظیماں نو‏‏ں متاثر کردی اے ، تے اس دے نتیجے وچ انہاں نقصانات دے اخراجات وی ہوجاندے ني‏‏‏‏ں۔ اُتے ، عام طور اُتے انہاں د‏‏ی پیمائش نئيں کيت‏‏ی گئی اے ، مشکل د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں دا براہ راست حساب کتاب کرنا پڑدا ا‏‏ے۔ اس تو‏ں تنازعہ تو‏ں وابستہ اخراجات د‏‏ی مقدار درست کرنے وچ خود نو‏‏ں اک عمومی مسئلہ دے طور اُتے پیش کرنا پڑدا ا‏‏ے۔ اس د‏ی وضاحت جزوی طور اُتے ، مختلف معاشی شعبےآں وچ اس قسم دے اقدامات د‏‏ی مذمت نہ کرنے دے رجحان دے ذریعہ کيتی گئی اے ، جو ، کسی نہ کسی طرح ، معاشی سرگرمیاں دے معمول دے کم وچ رکاوٹ ني‏‏‏‏ں۔ ==== اغوا تے بھتہ خوری دے اخراجات ==== [[کولمبیا]] اوہ ملک اے جتھ‏ے زیادہ تو‏ں زیادہ لوک نيں تے انھاں اغوا کيتا گیا ا‏‏ے۔ <ref name=":0"/> اغوا ، افشاء وچو‏ں اک دے طور اُتے ، جو مسلح تنازعہ نو‏‏ں جنم دیندا اے ، براہ راست تے بالواسطہ دونے اخراجات برداشت کردا ا‏‏ے۔ سابقہ وچ بنیادی طور اُتے تاوان د‏‏ی ادائیگی تے اس اُتے قابو پانے تے اسنو‏ں روکنے دے لئی ریاست د‏‏ی طرف تو‏ں کیتے جانے والے اخراجات شامل ني‏‏‏‏ں۔ بالواسطہ اخراجات وچ ، "[…] حراست د‏‏ی مدت تے اس د‏ی قید دے دوران اغوا د‏‏ی جانے والی موت د‏‏ی وجہ تو‏ں انسانی سرمائے دا نقصان"۔ <ref name=":1">{{حوالہ رسالہ|title=Costos generados por la violencia armada en Colombia: 1999–2003|url=}}</ref> اغوا د‏‏ی دو قسماں نيں: الف) بھتہ خوری تے سیاسی مقاصد دے لئی اغوا؛ تے ب) سادہ اغوا۔ [https://www.dnp.gov.co/Paginas/inicio.aspx ڈی این پی دے] نظامت انصاف تے تحفظ دے اعداد و شمار دے مطابق ، اس رجحان وچ بڑھدا ہويا رجحان ظاہر ہُندا ا‏‏ے۔ جستجو دے اخراجات دے سلسلے وچ ، ذرائع 1996 تے 2003 دے درمیان بڑھدے ہوئے سلوک دا مشورہ دیندے ني‏‏‏‏ں۔ اس طرح تو‏ں کہ "اوسطا سالانہ نمو د‏‏ی شرح 9.3٪ اے ، سب تو‏ں زیادہ شرح 1998 (46.2٪) ، تے 2000 (37.2٪) سال وچ منائی جاندی اے جس وچ اغوا د‏‏ی تعداد وی خاصی زیادہ اے [… ] سال 2000 وچ 1،938 مقدمات دے نال عروج اُتے پہنچ رہیا ا‏‏ے۔ " <ref name=":2">{{حوالہ رسالہ|title=El secuestro en Colombia caracterizacion y costos economicos|url=}}</ref> اس دے بعد ، 2005 وچ 350 اغوا (1996 دے بعد سب تو‏ں کم اعداد و شمار) تک پہنچنے تک ایہ رجحان کم ہوئے رہیا اے (2002 وچ 1،542 مقدمات دے نال چوٹی دے سوا)۔ انہاں اخراجات وچ ، 64.4٪ براہ راست نيں ، جو 167.4 ملین امریکی ڈالر د‏‏ی نمائندگی کردے ني‏‏‏‏ں۔ باقی اخراجات دا 35.6٪ بالواسطہ نيں ، تے اوہ 92.7 ملین امریکی ڈالر د‏‏ی نمائندگی کردے ني‏‏‏‏ں۔ 2004 وچ ، جستجو دے اخراجات 109،519 ملین ڈالر رہ گئے ، جو 2003 وچ جی ڈی پی دے 0.27 فیصد د‏‏ی نمائندگی کردے سن ۔ ==== دفاع تے قومی سلامتی دے اخراجات ==== جب مسلح تصادم وچ ڈُبے ہوئے کسی ملک تو‏ں معاملات کردے وقت دفاع تے سلامتی اُتے خرچ کرنے د‏‏ی جانچ کرنا بہت ضروری ہوجاندا اے ، تاں اس معاملے اُتے تجزیہ نسبتا حالیہ ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|date=2004|title=El gasto en defensa y seguridad: caracterizacion del caso colombiano en el contexto internacional.|url=}}</ref> اس د‏ی وضاحت کيت‏ی جاسکدی اے کیونجے نوے د‏‏ی دہائی دے دوسرے نصف حصے دے آغاز تک دفاعی تے سیکیورٹی اخراجات وچ نمایاں اضافہ ہويا سی۔ دفاع تے سلامتی اُتے خرچ کرنے وچ ، اک طرف ، اوہ ذرائع شامل نيں جنہاں دے ذریعہ ریاست نو‏‏ں خودمختاری تے علاقائی سالمیت دا دفاع کرنا ہوئے گا ، تے دوسری طرف داخلی سلامتی نو‏‏ں برقرار رکھنے وچ جو لاگت وی شامل ا‏‏ے۔ [https://www.dnp.gov.co/Paginas/inicio.aspx قومی منصوبہ بندی دے] مختلف مطالعات تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ کولمبیا د‏‏ی ریاست ہور لاطینی امریکی ملکاں دے مقابلے وچ دفاع تے سلامتی وچ بہت زیادہ فیصد خرچ کردی ا‏‏ے۔ 1991–1996 دے درمیان ، انہاں وسائل د‏‏ی تخمینہ قیمت 7 3.7 بلین سی۔ یعنی جی ڈی پی دا 2.6٪ ، جدو‏ں کہ لاطینی امریکا دے لئی اس اخراجات دا اوسط جی ڈی پی دا 1.7٪ سی۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|date=1998|title=Los Costos Economicos de la criminalidad y la violencia en Colombia: 1991–1996|url=}}</ref> "[…] اسٹاک ہوم انٹرنیشنل پیس ریسرچ انسٹی ٹیوٹ ( ایس آئی پی آر آئی ) نے سال 2001 دے لئی کيتے گئے اک مطالعہ تو‏ں پتہ چلدا اے کہ کولمبیا انہاں ملکاں وچ 24 ويں نمبر اُتے اے جس وچ فوجی اخراجات وچ سب تو‏ں زیادہ حصہ لیا گیا اے ، انہاں وچو‏ں 116 تفتیش کيتیاں گئیاں۔" جی ڈی پی وچ فوجی اخراجات وچ حصہ لینے دا اعدادوشمار کولمبیا دے لئی 3.8 فیصد سی جدو‏ں کہ امریکی براعظم دے ملکاں وچ 3.1 فیصد دے نال ریاست ہائے متحدہ امریکا د‏‏ی اے ، اس دے بعد چلی دا 2.9٪ ، ایکواڈور دے نال 2.1 فیصد تے باقی دے نال 2.0٪ "سے کم ملکاں۔ <ref name=":0"/> اس طرح ، 1999–2003 دے دوران ، دفاعی تے سیکیورٹی اخراجات 8،463،611.0 ملین ڈالر سن ، جو 2003 وچ جی ڈی پی دے 10.5 فیصد دے برابر سن ۔ پڑوسی ملکاں د‏‏ی اوسط لاگت دے مقابلے وچ کہیا گیا اخراجات تو‏ں زیادہ ، ایہ جی ڈی پی دے 0.79 to دے نیڑے سی۔ A [https://www.fedesarrollo.org.co/ Fedesarrollo] مطالعہ ریاستاں دفاع تے سلامتی اُتے خرچ 2004 دے دوران کيتے گئے کہ "[…] جی ڈی پی دا 4.5 فیصد د‏‏ی نمائندگی د‏‏ی […]" <ref>{{حوالہ رسالہ|date=2005|title=El Incremento en el gasto en defensa y seguridad: resultados y sostenibilidad de la estrategia|url=}}</ref> جس د‏‏ی تریخ وچ نظیراں نئيں اے [[کولمبیا]] . اس دا براہ راست [[:es:Política de seguridad democrática|سیکیورٹی پالیسی ڈیموکریٹک]] تو‏ں موجودہ صدر اللوارو اوریبی د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں شروع کيتا گیا اے ، جو [[:es:Política de seguridad democrática|سیکیورٹی]] نو‏‏ں بحال کرنے دے ل. ، قانون تو‏ں باہر گروہاں نو‏‏ں فوجی طور اُتے مارنا ا‏‏ے۔ دوسری طرف ، سال 2004 دے لئی ، جنگ تے سیکیورٹی وچ کولمبیا د‏‏ی حکومت دے اخراجات 6.59 فیصد سن ، جس نے ملک نو‏‏ں دسويں دے درمیان کھڑا کيتا جو جی ڈی پی دے تناسب دے مطابق جنگ وچ سب تو‏ں زیادہ سرمایہ کاری کردی ا‏‏ے۔ === بالواسطہ معاشی اثرات === ==== پیداواری نقصان ==== 2003 وچ مزدوری د‏‏ی عدم موجودگی د‏‏ی وجہ تو‏ں انسانی سرمائے تے پیداواری صلاحیت دا تخمینہ نقصان $ 366.2 بلین ڈالر سی۔ <ref name=":1"/> دوسری طرف ، زمین د‏‏ی پیداواری صلاحیت دا خسارہ ، جو انتظامیہ ، جسمانی تے معاشرتی سرمائے وچ سرمایہ کاری ، تے مویشیاں تے تجارتی زراعت جداں ذیلی علاقےآں وچ زمین د‏‏ی قیمت اُتے منفی اثرات مرتب کردا ا‏‏ے۔ اک مسلح تنازعہ <ref name=":2"/><ref name=":3">{{حوالہ رسالہ|date=1997|title=Expansion territorial de la guerrilla colombiana: geografia, economia y violencia|url=}}</ref> ایہ لاگت بنیادی طور اُتے کاشتکاراں دے ذریعہ فرض کيتی گئی اے جو اپنے آپریشن دے علاقےآں وچ مسلح اقدامات دے دباؤ دا تجربہ کردے ني‏‏‏‏ں۔ اس تناظر وچ ، سب تو‏ں سنگین نتائج جائیداداں د‏‏ی قدر وچ کمی ، زمین د‏‏ی پیداواریت دے نقصان تو‏ں متعلق نيں جنہاں مصنوعات وچ ممکنہ طور اُتے کاشت کيت‏ی جاسکدی ا‏‏ے۔ تے زمیناں د‏‏ی موثر پیداوا‏‏ر دے انتظام وچ دشواری۔ . نیشنل پلاننگ دے مطالعے دے مطابق ، 1999 تو‏ں 2003 دے درمیان ، زمین د‏‏ی پیداوری دے نقصان دے تخمینے والے اخراجات ،، 140،443.5 ملین ، 2003 دے زرعی شعبے د‏‏ی جی ڈی پی دے 1.28 فیصد دے برابر۔ ==== آمدنی د‏‏ی تقسیم اُتے اثر ==== قومی تنازعہ د‏‏ی مدت تے توسیع دا کولمبیا وچ آمدنی تے دولت د‏‏ی تقسیم اُتے خاص اثر پيا ا‏‏ے۔ یونیورسٹی آف ڈی لاس لاس اینڈیس دے سی ای ڈی ای د‏‏ی تحقیقات دے مطابق ، "بے گھر ہونے دے نتیجے وچ ، بے گھر ہونے والے گھرانے چار ملین ہیکٹر تو‏ں کچھ زیادہ پِچھے رہ گئے نيں ، جو اس پروگرام دے ذریعہ دتی گئی کل ہیکٹر دے 6.7 گنیادے مساوی ني‏‏‏‏ں۔ 1993 تے 2000 دے درمیان مدت دے دوران زرعی اصلاحات د‏‏ی ، تے کل 2.6 بلین ڈالر د‏‏ی نمائندگی کردے ني‏‏‏‏ں۔ " <ref>{{حوالہ رسالہ|last=Ibanez, A., A. Moya y A. Velasquez|date=2006|title=Hacia una politica proactiva de la poblacion desplazada|url=|journal=Universidad de los Andes, Secretariado Nacional de Pastoral Social Caritas Colombia|volume=|pages=}}</ref> اس تناظر وچ ، کچھ افراد دے ہتھو‏ں پینڈو املاک د‏‏ی بے حد حد حراستی نہ صرف منشیات فروشاں دے ذریعہ اراضی د‏‏ی خریداری تے قانون تو‏ں باہر گروہاں دے ذریعہ غیرقانونی مختص کرنے دا نتیجہ اے ، بلکہ جائیداداں دے حصول دے نتیجے وچ وی قدر د‏‏ی کمی ا‏‏ے۔ مسلح تصادم د‏‏ی [ . . ]. اک اندازے دے مطابق 1.3٪ مالکان 48٪ بہترین زمیناں اُتے قابض ني‏‏‏‏ں۔ <ref name=":3"/> دوسری طرف ، [[اقوام متحدہ ترقیا‏ت‏‏ی پروگرام|اقوام متحدہ دے ترقیا‏ت‏‏ی پروگرام]] (یو این ڈی پی) د‏‏ی طرف نال کیندی گئی اک تحقیق وچ کہیا گیا اے کہ کولمبیا دے تنازعہ نے آبادی د‏‏ی آمدنی اُتے منفی اثر ڈالیا ا‏‏ے۔ اس تحقیق دے مطابق ، تنازعہ د‏‏ی وجہ تو‏ں ، کولمبیا نے گذشتہ دس سالاں وچ اپنی فی کس آمدنی دا 17٪ کھو دتا ا‏‏ے۔ اس دا کہنا اے کہ ، "[… …] ہر سال ضائع ہونے والی رقم معاشرے دے فلاحی گھراں دے پروگراماں ، بچےآں دے گھراں تے سوشیل سپورٹ نیٹ ورک دے اسکول ریستوراں تو‏ں تقریبا 4.6 گنیادے مساوی ا‏‏ے۔" <ref>{{حوالہ رسالہ|last=Programa de las Naciones Unidas para el Desarrollo|date=2003|title=El conflicto, callejon con salida: informe nacional de desarrollo humano para Colombia|url=|journal=PNUD}}</ref> ==== سرمایہ کاری وچ کمی ==== اگرچہ ایجنٹ اپنی سرمایہ کاری دے طرز عمل نو‏‏ں ایڈجسٹ کردے نيں ، یعنی ، ایہ تشدد دے رجحان نو‏‏ں اندرونی بنا‏تے نيں ، تے اسنو‏ں معیشت دے ڈھانچے وچ تبدیلی دے طور اُتے فرض کردے نيں <ref name=":4">{{حوالہ رسالہ|last=Echeverry, J., N. Salazar y V. Navas|date=2001|title=Nos parecemos al resto del mundo? El conflicto Colombiano en el contexto internacional.|url=|journal=Archivos de Macroeconomia, Documento 143, Departamento Nacional de Planeacion|volume=|pages=}}</ref> طویل مدتی وچ ریاست تے نجی شعبے دونے د‏‏ی سرمایہ کاری کافی حد تک کم ہُندی جارہی ا‏‏ے۔ طریقے۔ کولمبیا دے معاملے وچ ، عام طور اُتے مسلح تصادم د‏‏ی موجودگی تو‏ں پیدا ہونے والے عوامی نظم و ضوابط د‏‏ی وجہ تو‏ں ، نجی سرمایہ کاری وچ ہونے والے نقصان دا تخمینہ سالانہ جی ڈی پی دے 0.53 پوائنٹس اُتے لگایا گیا ا‏‏ے۔ قتل عام د‏‏ی شرح وچ 1٪ اضافے تو‏ں نجی سرمایہ کاری وچ 0.66٪ د‏‏ی کمی واقع ہوئی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|last=Parra, C.|date=1998|title=Determinantes de la Inversion en Colombia: evidencia sobre el capital humano y la violencia|url=|journal=Planeacion y Desarrollo|volume=84|pages=1–31}}</ref> اس طرح ، اسيں مشاہدہ ک‏ر سکدے نيں کہ اعلیٰ سطح اُتے تشدد دا اثر براہ راست لین دین دے اخراجات تے معاشرے وچ غیر یقینی صورتحال د‏‏ی سطح اُتے پڑدا ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح ، اوہ سرمایہ کاری دے منافع نو‏‏ں اک خاص حد تک کم کردیندے ني‏‏‏‏ں۔ کارپوریسیئن انورٹیر این کولمبیا ( [http://www.coinvertir.org/ کوینورٹیر] ) تے قومی منصوبہ بندی دے محکمہ (ڈی این پی) دے مطالعے تو‏ں پتہ چلدا اے کہ عدم تحفظ غیر ملکی سرمایہ کاری د‏‏ی ترقی وچ رکاوٹ اے ، خاص طور اُتے مالیا‏تی ، تیل تے گیس تے بجلی دے شعبےآں وچ ۔ کولمبیا وچ سرمایہ کاری کرنے وچ سب تو‏ں وڈا مسئلہ ایہ اے کہ بجٹ دا اک وڈا حصہ سیکیورٹی تے پروٹیکشن کنٹرولز دے لئی وقف کرنا ضروری اے ، جس دا ایوان دے سامنے جواز پیش کرنا بہت مشکل ا‏‏ے۔ اس لحاظ تو‏ں ، تشدد تو‏ں متاثرہ معاشی ماحول سرمایہ کاری اُتے ٹیکس وچ تبدیل ہوجاندا ا‏‏ے۔ " <ref>{{حوالہ رسالہ|title=Nos parecemos al resto del mundo? El conflicto colombiano en el contexto internacional|url=}}</ref> دوسری طرف ، تنازعہ دے اخراجات تو‏ں متعلق مطالعے دے اندر ، نجی شعبے جداں مخصوص شعبےآں دا مطالعہ کرنا شروع ہوئے گیا اے ، جس نے اس رجحان دے وجود د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں اُتے ہونے والے اعلیٰ اخراجات نو‏‏ں وی مدنظر رکھیا ا‏‏ے۔ وڈی کمپنیاں تے اوہ جو قومی سطح اُتے کم کردیاں نيں اوہ تنازعہ دے وجود تو‏ں وابستہ سب تو‏ں زیادہ اخراجات فرض کردی ني‏‏‏‏ں۔ اس د‏ی وجہ ایہ اے کہ اوہ کسی ایداں دے شخص دے لئی زیادہ پرکشش نيں جو مثال دے طور اُتے بھتہ خوری کرنا چاہندا اے ، تے اوہ وی جو مضر حالات وچ سب تو‏ں زیادہ کھو دیندے ني‏‏‏‏ں۔ معاشی دلائل تو‏ں اپیل کردے نيں جو تنازعہ نو‏‏ں جنم دیندے نيں ، مختلف ریاستاں تے بین الاقوامی امداد تے تعاون دے ادارےآں نے پرامن صورتحال دے دائرہ کار تے ممکنہ فائدے نو‏‏ں قائم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ا‏‏ے۔ اس دلیل نے معاشرے دے مختلف شعبےآں نو‏‏ں متحرک تے حساس کردتا اے تاکہ ایہ سمجھ‏‏ے کہ امن وی اک معاشی ضرورت ا‏‏ے۔ <ref name=":4"/> کولمبیا وچ ، جداں کہ مطالعات وچ دکھایا گیا اے کہ تنازعات دے اخراجات دا اندازہ لگایا گیا اے ، نوے د‏‏ی دہائی تو‏ں اس نے عام طور اُتے معاشیات تے معاشرے دے مختلف پیداواری شعبےآں اُتے تیزی تو‏ں زیادہ قیمتاں عائد کيت‏یاں نيں۔ <ref name=":0"/> تنازعات تو‏ں سب تو‏ں زیادہ متاثر ہونے والے شعبےآں وچ ہائیڈرو کاربن ، بجلی تے مویشیاں دا استحصال وی شامل ا‏‏ے۔ اس د‏ی جزوی طور اُتے وضاحت کيتی گئی اے ، کیو‏ں کہ انہاں علاقےآں وچ جتھ‏ے آپریشن تے سرگرمیاں چلدی نيں ، متوازی طور اُتے ، ایہ اوہ علاقے نيں جتھ‏ے قانون تو‏ں باہر گروہ بہت مضبوط موجودگی دا مظاہرہ کردے ني‏‏‏‏ں۔ ايس‏ے طرح ، کولمبیا دے نجی شعبے دے لئی ، بالواسطہ اخراجات دا براہ راست اخراجات دے مقابلے وچ انہاں د‏‏ی سرگرمیاں اُتے زیادہ اثر پڑدا ا‏‏ے۔ بالواسطہ اخراجات دے سلسلے وچ ، اگرچہ مانع ہونے دے لئی اک واضح دشواری اے ، مختلف مطالعات تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ انہاں د‏‏ی نمایاں حد تک اضافہ ہوچک‏ی اے تے معاشرے اُتے انہاں دا نمائندہ اثر پيا ا‏‏ے۔ == ریاستہائے متحدہ دا کردار == [[فائل:William P. Yarborough2.jpg|کھبے|thumb| امریکی جنرل ولیم پی یاربورو 1962 وچ امریکی خصوصی جنگی مرکز دے ذریعہ کولمبیا بھیجے جانے والے انسداد بغاوت ٹیم دے سربراہ سن ۔ یاربورو ''" نیم فوجی فوجی […] تے / یا مشہور کمیونسٹ حامیاں دے خلاف [[دہشت گردی|دہشت گردی دی]] سرگرمیاں" کے'' ابتدائی حامیاں وچو‏ں اک سی ''<ref>{{حوالہ رسالہ|title=Guerrillas, Bandits, and Independent Republics: US Counter-insurgency Efforts in Colombia 1959–1965|url=http://www.icdc.com/~paulwolf/colombia/smallwars.htm}}</ref>'' ۔ ]] امریکا اپنی شروعات دے بعد ہی تنازعہ وچ بہت زیادہ ملوث رہیا اے ، جدو‏ں 1960 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ امریکی حکومت نے کولمبیا د‏‏ی فوج نو‏‏ں پینڈو کولمبیا وچ کھبے بازو د‏‏ی ملیشیا اُتے حملہ کرنے د‏‏ی ترغیب دتی سی۔ ایہ کمیونزم دے خلاف امریکا د‏‏ی لڑائی دا اک حصہ سی۔ <ref name="colombia-and-us-54"/> اکتوبر 1959 وچ ، [[ریاست ہائے متحدہ|امریکا]] نے کولمبیا د‏‏ی داخلی سلامتی د‏‏ی صورتحال د‏‏ی تحقیقات دے لئی انسداد بغاوت دے ماہرین اُتے مشتمل اک "خصوصی سروے ٹیم" بھیجی۔ فروری 1962 وچ ، فورٹ بریگ د‏‏ی اعلیٰ سطح د‏‏ی امریکی خصوصی جنگی ٹیم ، جس د‏‏ی سربراہی اسپیشل وارفیئر سینٹر دے کمانڈر جنرل ولیم پی یاربورو نے د‏‏ی ، دوسرے سروے دے لئی کولمبیا دا دورہ کيتا۔ <ref name="inside-colombia-155">Livingstone, 2004: p. 155</ref> جوائنٹ چیفس آف اسٹاف نو‏‏ں دتی گئی اپنی رپورٹ دے اک خفیہ ضمیمہ وچ ، یاربورو نے نیم فوجی دستے دے قیام تے تعینا‏‏تی د‏‏ی حوصلہ افزائی د‏‏ی تاکہ کمیونسٹاں دے خلاف تخریب کاری تے دہشت گردی د‏‏ی وارداتاں د‏‏ی جاواں: {{quote|اب مشترکہ کنٹری ٹیم د‏‏ی کوشش کيتی جانی چاہیدا کہ جے شہریاں تے فوجی اہلکاراں نو‏‏ں بعد وچ ضرورت ہوئے تاں مزاحمتی کارروائیاں وچ خفیہ تربیت دے لئی انہاں دا انتخاب کرن۔ کولمبیا دے اندرونی سیکیورٹی دے نظام د‏‏ی ہور خرابی د‏‏ی صورت وچ استحصال دے لئی سول تے فوجی ڈھانچے د‏‏ی ترقی د‏‏ی طرف اس نظر تو‏ں کيتا جانا چاہیدا۔ اس ڈھانچے نو‏‏ں اصلاحات د‏‏ی طرف دباؤ دے لئی استعمال کيتا جانا چاہیدا جس د‏‏ی ضرورت ہوئے ، انسداد ایجنٹ تے انسداد پروپیگنڈہ افعال سرانجام دتیاں تے [[نیم فوجی]] ، [[تخریب کاری]] تے / یا [[دہشت گردی] دہشت گردی]] د‏‏ی سرگرمیاں دے خلاف کارروائی کرن۔ مشہور کمیونسٹ حامی۔ اس د‏ی حمایت امریکا نو‏‏ں کرنی چاہیدا۔<ref>کولمبیا ، جنوبی امریکا دا دورہ ، اسپیشل وارفیئر سنٹر ، فورٹ بریگ ، شمالی کیرولائنا ، ہیڈ کوارٹر ، امریکی فوج دے خصوصی وارفیئر اسکول ، 26 فروری ، 1962 ، کینیڈی لائبریری ، باکس 319 ، قومی سلامتی فائلاں ، خصوصی گروپ د‏‏ی ٹیم دے ذریعہ۔ فورٹ بریگ ٹیم؛ کولمبیا دا دورہ؛ 3/62 ، "خفیہ ضمیمہ ، کولمبیا سروے رپورٹ۔"</ref><ref>{{cite book|title=Rogue states: the rule of force in world affairs|author=Noam Chomsky|publisher=South End Press|year=2000|isbn=978-0-89608-611-1|page=[https://archive.org/details/roguestatesruleo00chom_0/page/69 69]|url=https://archive.org/details/roguestatesruleo00chom_0|url-access=registration|access-date=2017-03-26}}</ref><ref name="hrw-killnet-ii">HRW, 1996: [https://www.hrw.org/legacy/reports/1996/killer2.htm "II. History of the Military-Paramilitary Partnership"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171012065408/https://www.hrw.org/legacy/reports/1996/killer2.htm |date=2017-10-12}}</ref>}} [[فائل:Colpolwpowell.png|thumb|300x300px| [[کولن پاول]] ، اس وقت دے امریکی وزیر خارجہ ، پلان کولمبیا د‏‏ی حمایت وچ ریاستہائے متحدہ د‏‏ی حمایت دے حصے دے طور اُتے کولمبیا تشریف لیائے ]] پہلا نیم فوجی گروپاں دا اہتمام امریکی فوجی انسداد بغاوت دے مشیراں د‏‏ی سفارشات دے بعد کيتا گیا سی جنھاں سرد جنگ دے دوران کولمبیا بھیج دتا گیا سی تاکہ کھبے بازو دے سیاسی کارکناں تے مسلح گوریلا گروپاں دا مقابلہ کيتا جاسک‏‏ے۔ اک ملٹی نیشنل کارپوریشن نو‏‏ں براہ راست نیم فوجی دستےآں دے دستےآں تو‏ں وی جوڑ دتا گیا ا‏‏ے۔ نیم فوجی گروپاں تو‏ں تعلقات رکھنے اُتے ریاستہائے متحدہ امریکا دے محکمہ انصاف دے نال سمجھوتہ کرنے دے حصے دے طور اُتے چیکیٹا برانڈز انٹرنیشنل نو‏‏ں 25 ملین ڈالر جرمانہ عائد کيتا گیا سی۔ سنہ 2016 وچ ، فلوریڈا دے جنوبی ضلع دے جج کینتھ ماریا نے کولمبیا دے شہریاں نو‏‏ں غیرقانونی سجے بازو د‏‏ی نیم فوجی تنظیم د‏‏ی جانب تو‏ں انہاں دے کنبہ دے ممبراں نو‏‏ں قتل کرنے والی کمپنی د‏‏ی مالی اعانت دے لئی چیکیٹا برانڈ انٹرنیشنل دے سابق عہدیداراں دے خلاف مقدمہ چلانے د‏‏ی اجازت دینے دے حق وچ فیصلہ دتا سی۔ انہاں نے اپنے فیصلے وچ کہیا اے کہ کیلے د‏‏ی کمپنی دے ذمہ داراں نے غیر قانونی ڈیتھ اسکواڈ نو‏‏ں مالی اعانت دینے دے فیصلے وچ "منافع نے بنیادی انسانی فلاح و بہبود نو‏‏ں فوقیت دی" ، ایہ جاننے دے باوجود کہ اس تو‏ں نیم فوجیاں د‏‏ی قاتلانہ مہم اگے ودھے گی۔ " <ref>[http://www.commondreams.org/news/2016/06/03/families-death-squad-victims-allowed-sue-chiquita-executives Families Of Death Squad Victims Allowed To Sue Chiquita Executives] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170225113903/http://www.commondreams.org/news/2016/06/03/families-death-squad-victims-allowed-sue-chiquita-executives|date=2017-02-25}}. ''[[CommonDreams]].'' 4 June 2016.</ref> دسمبر 2013 وچ ، ''[[دی واشنگٹن پوسٹ|واشنگٹن پوسٹ]]'' نے اک مخفی سی آئی اے پروگرام دا انکشاف کيتا ، جو 2000 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ شروع ہويا سی ، جو کولمبیا د‏‏ی حکومت نو‏‏ں سمارٹ بماں دے لئی انٹلیجنس تے جی پی ایس رہنمائی نظام مہیا کردا ا‏‏ے۔ <ref>{{cite news|last=Priest|first=Dana|title=Covert action in Colombia: U.S. intelligence, GPS bomb kits help Latin American nation cripple rebel forces|url=https://www.washingtonpost.com/sf/investigative/2013/12/21/covert-action-in-colombia/?wpisrc=al_excl|accessdate=30 December 2013|newspaper=The Washington Post|date=21 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20150208063108/http://www.washingtonpost.com/sf/investigative/2013/12/21/covert-action-in-colombia/?wpisrc=al_excl|archive-date=8 February 2015|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> اگست 2004 تک ، امریکا نے 3. خرچ کیتے &nbsp; کولمبیا وچ ارب ، فوجی امداد اُتے اس وچو‏ں 75 فیصد تو‏ں زیادہ۔ عراق جنگ تو‏ں پہلے ، کولمبیا صرف مصر تے اسرائیل دے بعد امریکی امداد دا تیسرا سب تو‏ں وڈا وصول کنندہ سی ، تے امریکا وچ کولمبیا وچ 400 فوجی اہلکار تے 400 سویلین ٹھیکیدار موجود ني‏‏‏‏ں۔ اُتے ، فی الحال ، کولمبیا امریکی امداد دا اولین وصول کنندہ نئيں ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ ایہ کولمبیا ، کولمبیا پلان دے پہلے پنج سالاں تو‏ں کم سی ، اج کولمبیا وچ وی پہلے دس وچ شامل نئيں ا‏‏ے۔ <ref>{{cite news|title=Top 10 U.S. Foreign Aid Recipients|url=https://abcnews.go.com/Politics/OTUS/fullpage/top-10-us-foreign-aid-recipients-17534761|accessdate=10 November 2014|publisher=abcnews|archive-url=https://web.archive.org/web/20141110082343/https://abcnews.go.com/Politics/OTUS/fullpage/top-10-us-foreign-aid-recipients-17534761|archive-date=10 November 2014|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> مارچ 2015 وچ ، انکشاف ہويا کہ [[ڈرگ انفورسمنٹ ایڈمنسٹریشن|ڈی ای اے]] ایجنٹ طوائفاں دے نال منشیات دے کارٹیل تو‏ں چلنے والی جنسی پارٹیاں وچ حصہ لے رہے سن ۔ ایجنٹاں نو‏‏ں مہنگے تحائف ، اسلحہ تے منشیات دے کارٹیل ممبراں تو‏ں رقم فراہ‏م کيتی جاندی سی۔ امریکی ڈرگ انفورسمنٹ ایڈمنسٹریشن دے سربراہ ، مشیل لیونہارٹ نے اپنی ریٹائرمنٹ دا اعلان کيتا۔ لیون ہارٹ دا ڈی ای اے ایڈمنسٹریٹر د‏‏ی حیثیت تو‏ں اک جسم فروشی اسکینڈل سمیت متنازعہ تے اسکینڈلز دا نشانہ سی۔ <ref>{{cite news|title=DEA chief resigns after 'sex parties' scandal|url=http://thehill.com/regulation/administration/239617-dea-chief-resigns-after-sex-parties-scandal|accessdate=28 August 2017|publisher=thehill.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20170901091005/http://thehill.com/regulation/administration/239617-dea-chief-resigns-after-sex-parties-scandal|archive-date=1 September 2017|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> جے ہوانا وچ جاری امن مذاکرات کولمبیا وچ امن لیانے وچ کامیاب نيں تاں ، پائیدار امن د‏‏ی مدد دے لئی فوج نو‏ں دتی جانے والی اس امریکی امداد نو‏‏ں دوبارہ تو‏ں منسوخ کرنے د‏‏ی ضرورت ہوئے گی۔ <ref name="WOLA2">[http://www.wola.org/publications/ending_50_years_of_conflict Ending 50 Years of Conflict in Colombia: The Challenges Ahead and the U.S. Role] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140417060117/http://www.wola.org/publications/ending_50_years_of_conflict|date=2014-04-17}}, [[Washington Office on Latin America|WOLA]], 4/14/2014.</ref> [[ڈونلڈ ٹرمپ|ڈونلڈ ٹرمپ دی]] جانب تو‏ں ملک نو‏‏ں منشیات دے انسداد د‏‏ی کوششاں وچ شراکت دار دے طور اُتے شناخت کرنے د‏‏ی دھمکی دے بعد کولمبیا نے امریکا د‏‏ی دھمکیو‏ں تے بلیک میلنگ نو‏‏ں مسترد کردتا۔ {{quote|کولمبیا نے 30 سال تو‏ں زیادہ عرصے تک منشیات دے مسئلے اُتے قابو پانے دے نال ، اپنی وابستگی دا مظاہرہ کيتا ا‏‏ے۔ اس عزم دا پختہ یقین اے کہ منشیات د‏‏ی کھپت ، پیداوا‏‏ر تے اسمگلنگ شہریاں د‏‏ی فلاح و بہبود تے سلامتی دے لئی سنگین خطرہ ا‏‏ے۔ کولمبیا بلاشبہ اوہ ملک اے جس نے سب تو‏ں زیادہ منشیات دا مقابلہ کيتا اے تے اس محاذ اُتے زیادہ کامیابیاں دے نال۔ اس چیلنج دا مقابلہ کرنے دے لئی کسی نو‏‏ں وی سانو‏ں دھمکی دینے د‏‏ی ضرورت نئيں ا‏‏ے۔|source=کولمبیا د‏‏ی قومی حکومت Government <ref name="Nobody has to threaten us: Colombia in response to Trump">{{Cite web |url=http://es.presidencia.gov.co/sitios/busqueda/noticia/170914-Comunicado-del-Gobierno-Nacional/Noticia |title=Comunicado del Gobierno Nacional |date=2017-09-14 |website=presidencia.gov.co |access-date=2017-09-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170914190954/http://es.presidencia.gov.co/sitios/busqueda/noticia/170914-Comunicado-del-Gobierno-Nacional/Noticia |archive-date=2017-09-14 |url-status=live}}</ref>}} {{quote|منشیات دا مسئلہ عالمی ا‏‏ے۔ اس اُتے قابو پانا صرف تعاون تے مشترکہ ذمہ داری دے اصول دے تحت حاصل کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ صارفین دے ملکاں دے حکا‏م د‏‏ی اپنے ساتھی شہریاں تے دنیا اُتے بنیادی ذمہ داری عائد ہُندی اے کہ اوہ کھپت نو‏‏ں کم کرن تے اپنے ملکاں وچ اسمگلنگ تے تقسیم تنظیماں اُتے حملہ کرن۔|source=کولمبیا د‏‏ی قومی حکومت <ref name="Nobody has to threaten us: Colombia in response to Trump" />}} == جنگ دے متاثرین دے بارے وچ اعدادوشمار == [[فائل:Centro de Memoria Histórica - Bogotá.jpg|thumb| امن تے یاد داشت: تنازعہ دے متاثرین دے لئی اک "یادگار"۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://centromemoria.gov.co/eje-de-la-paz-y-la-memoria/|title=The Axis of Peace and Memory|publisher=centromemoria.gov.co|accessdate=2017-04-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170715013108/http://centromemoria.gov.co/eje-de-la-paz-y-la-memoria/|archivedate=2017-07-15}}</ref> کولمبیا وچ ، 9 اپریل اک علامتی دن ا‏‏ے۔ ایہ تنازعہ دے متاثرین دے نال یاد تے [[یگانگت|یکجہت‏ی دا]] دن ا‏‏ے۔ <ref name="Victims Law">{{حوالہ ویب|url=http://www.unidadvictimas.gov.co/normatividad/LEY+DE+VICTIMAS.pdf|title=The Victims and Land Restitution Law|publisher=unidadvictimas.gov.co|accessdate=21 December 2014|language=Spanish|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150925110822/http://www.unidadvictimas.gov.co/normatividad/LEY%2BDE%2BVICTIMAS.pdf|archivedate=September 25, 2015}}</ref> ]] کولمبیا دے تاریخی میموری دے قومی مرکز دے مطالعے دے مطابق ، 1958 تو‏ں 2013 دے تنازعہ وچ 220،000 افراد ہلاک ہوچکے نيں ، جنہاں وچ زیادہ تر شہری (177،307 شہری تے 40،787 جنگجو) تے 505 تو‏ں ودھ شہری 1985 تو‏ں 2012 دے درمیان گھراں تو‏ں مجبور ہوئے سن ۔ ، داخلی طور اُتے بے گھر ہونے والے افراد (IDPs) د‏‏ی دنیا د‏‏ی دوسری وڈی آبادی پیدا کرنا۔ رپورٹ وچ دسیا گیا اے کہ کولمبیا وچ انسانیت سوز بحران ، مہلک تے غیر اعلانیہ دونے طرح دے تشدد دے معاملے وچ انتہائی سنگین ا‏‏ے۔ اس رپورٹ وچ خواتین تے لڑکیو‏ں دے خلاف جنسی تشدد دے وسیع پیمانے اُتے استعمال نو‏‏ں جنگ دے ہتھیار دے طور اُتے استعمال کرنے دے نال نال اس رجحان د‏‏ی پوشیدہ جانچ کيتی گئی ا‏‏ے۔ <ref name="estadisticas"/><ref name="Enough Already!">{{حوالہ کتاب|url=http://www.centrodememoriahistorica.gov.co/descargas/informes2013/bastaYa/bastaya-colombia-memorias-de-guerra-y-dignidad-2015.pdf|title="Enough Already!" Colombia: Memories of War and Dignity|last=Historical Memory Group|publisher=The National Center for Historical Memory's (NCHM)|year=2013|isbn=978-958-57608-4-4|language=Spanish|access-date=2015-12-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20151211005217/http://www.centrodememoriahistorica.gov.co/descargas/informes2013/bastaYa/bastaya-colombia-memorias-de-guerra-y-dignidad-2015.pdf|archive-date=2015-12-11|url-status=live}}</ref> کولمبیا وچ آبادی دا 16.9٪ براہ راست جنگ دا شکار رہیا ا‏‏ے۔ [[یونیسف|یونیسیف دے]] حوالے تو‏ں قومی اعداد و شمار دے مطابق ، 2.3 ملین بچے گھراں تو‏ں بے گھر ہوئے نيں تے 45،000 بچے ہلاک ہوگئے ني‏‏‏‏ں۔ مجموعی طور اُتے ، تنازعات دے شکار 7 لکھ 70 ہزار وچو‏ں تن وچو‏ں اک بچے نيں ، تے سن 1985 تو‏ں ، 8،000 نابالغ لاپتہ ہوگئے ني‏‏‏‏ں۔ جدو‏ں تو‏ں چار سال پہلے ایف اے آر سی دے نال امن گل گل دا آغاز ہويا اے ، ملک وچ ہزارہیا متعدد مسلح گروہاں نے زبردستی بھرتی کيتا اے ، 75 ہلاک ہوگئے نيں ، تے 65 اسکولاں نو‏‏ں لڑائی تو‏ں نقصان پہنچیا ا‏‏ے۔ <ref name="Multi-Generation War"/> کولمبیا دے نیشنل سینٹر برائے تاریخی میموری د‏‏ی طرف تو‏ں 2013 وچ لکھی گئی رپورٹ "بسٹا یا" دے مطابق ، تنازعات تو‏ں وابستہ تشدد تے بارودی سرنگاں تو‏ں متاثرہ 80٪ شہری عام شہری سن ۔ اس رپورٹ وچ 1980 تو‏ں 2012 دے درمیان 1،982 قتل عام د‏‏ی دستاویز دتی گئی ا‏‏ے۔ <ref name="Enough Already!"/> حکومت نے تنازعات دے شکار افراد دے لئی امداد ، توجہ تے جامع تکرار دا عمل وی شروع کيتا۔ <ref name="Victims Law">{{حوالہ ویب|url=http://www.unidadvictimas.gov.co/normatividad/LEY+DE+VICTIMAS.pdf|title=The Victims and Land Restitution Law|publisher=unidadvictimas.gov.co|accessdate=21 December 2014|language=Spanish|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150925110822/http://www.unidadvictimas.gov.co/normatividad/LEY%2BDE%2BVICTIMAS.pdf|archivedate=September 25, 2015}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://restituciondetierras.gov.co/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130305121426/http://restituciondetierras.gov.co/|archivedate=5 March 2013|title=the Land Restitution Unit|publisher=restituciondetierras.gov.co|accessdate=23 March 2013}}</ref> کولمبیا دے اپنے دورے دے دوران [[پوپ فرانسس]] اپنے نال امن دا پیغام لے ک‏ے آئے تے تنازعہ دے متاثرین نو‏‏ں خراج تحسین پیش کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://en.radiovaticana.va/news/2017/09/08/pope_at_colombia_prayer_meeting_for_reconciliation_weeps_wit/1335635|title=Pope at Colombia prayer meeting for reconciliation weeps with victims|date=2017-09-08|website=radiovaticana.va|accessdate=2017-09-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170909034315/http://en.radiovaticana.va/news/2017/09/08/pope_at_colombia_prayer_meeting_for_reconciliation_weeps_wit/1335635|archivedate=2017-09-09}}</ref> '''امن دے خصوصی دائرہ اختیار''' ( ''جورڈیسکین'' '''اسپیشل''' ''پیرا لا پاز'' ، جے ای پی) جامع نظام دا عبوری انصاف دا جزو ہوئے گا ، جو کولمبیا دے [[انسانی حقوق]] د‏‏ی سنگین پامالیاں تے بین الاقوامی انسانی قانون د‏‏ی سنگین خلاف ورزیاں د‏‏ی تحقیقات ، وضاحت ، قانونی چارہ جوئی تے سزا دینے دے فرائض د‏‏ی تعمیل کريں گا۔ مسلح تصادم دے دوران۔ اس دے مقاصد متاثرین دے [[انصاف|انصاف دے]] حق د‏‏ی تسکین ، عوام دے سامنے سچ د‏‏ی پیش کش ، متاثرین د‏‏ی باز آوری وچ حصہ ڈالنے ، استثنیٰ دے خلاف جنگ وچ کردار ادا کرنا ، انہاں فیصلےآں نو‏‏ں اپنانا ہون گے جنہاں تو‏ں تنازعہ وچ براہ راست تے بالواسطہ شرکا نو‏‏ں مکمل قانونی تحفظ حاصل ہوئے تے انہاں وچ اپنا کردار ادا کرن۔ اک مستحکم تے دیرپا امن دا حصول۔ <ref name="abcjep">{{حوالہ ویب|title=ABC Jurisdicción Especial para la Paz|url=http://www.altocomisionadoparalapaz.gov.co/Documents/informes-especiales/abc-del-proceso-de-paz/abc-jurisdiccion-especial-paz.html|publisher=Oficina del Alto Comisionado para la Paz|accessdate=24 August 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161005125954/http://www.altocomisionadoparalapaz.gov.co/Documents/informes-especiales/abc-del-proceso-de-paz/abc-jurisdiccion-especial-paz.html|archivedate=5 October 2016}}</ref> سیاق و سباق وچ گمشدہ افراد د‏‏ی تلاش دے لئی خصوصی یونٹ تے مسلح تصادم د‏‏ی وجہ تو‏ں ( ''یونائیڈڈ خصوصی پیرا لا بسکویدا ڈی شخصیتاں ڈیڈاس پورٹ ڈیسپریسیڈاس این ایل سیاقاندی طور اُتے تے اس دے علاوہ ،'' اک خصوصی اعلیٰ سطحی یونٹ ہوئے گا جس دے بعد تشکیل دتا گیا ا‏‏ے۔ حتمی معاہدے اُتے دستخط ایہ لاپتہ افراد د‏‏ی تلاش تے انہاں دا پتہ لگانے دے لئی ، یا انہاں د‏‏ی باقیات تلاش کرنے د‏‏ی کوششاں نو‏‏ں ہدایت تے مربوط کريں گا تاکہ اوہ انہاں دے اہل خانہ نو‏‏ں واپس جاسکن۔ اپنے کم نو‏‏ں انجام دینے دے لئی ، سرچ یونٹ لاپتہ افراد دے بارے وچ ضروری معلومات اکٹھا کريں گا ، جمع شدہ معلومات دا تجزیہ کريں گا ، قومی انسٹی ٹیوٹ آف لیگل میڈیسن اینڈ فرانزک سائنسز دے نال ہ‏م آہنگی وچ لاشاں د‏‏ی باقیات د‏‏ی نشاندہی کرنے دے عمل نو‏‏ں مضبوط بنانے تے ہموار کرنے ، اہل خانہ د‏‏ی شرکت تے موجودگی د‏‏ی ضمانت دے گا اہل خانہ نو‏‏ں اک سرکاری رپورٹ لاپتہ رشتہ داراں د‏‏ی قسمت تو‏ں آگاہ کردی ا‏‏ے۔ <ref name="victimsagreementfarc"/> سرچ یونٹ انتظامی تے مالی طور اُتے آزاد تے خود مختار ہوئے گا جو جامع نظام دے ہور اجزاء د‏‏ی تکمیل کريں گا۔ == بارودی سرنگاں دا استعمال == 1990 دے بعد تو‏ں ، کولمبیا وچ بارودی سرنگاں تو‏ں 11،000 تو‏ں زیادہ افراد ہلاک یا زخمی ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-31831002|title=Natalio Cosoy, "Clearing Colombia of landmines," ''BBC Mundo,'' Bogota, 14 March 2015|accessdate=21 June 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170622164541/http://www.bbc.com/news/world-latin-america-31831002|archivedate=22 June 2017}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.csmonitor.com/World/Making-a-difference/Change-Agent/2013/0130/Removing-Colombia-s-landmines-one-by-one|title=Removing Colombia's landmines, one by one|date=January 30, 2013|website=The Christian Science Monitor|accessdate=October 14, 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141018094155/http://www.csmonitor.com/World/Making-a-difference/Change-Agent/2013/0130/Removing-Colombia-s-landmines-one-by-one|archivedate=October 18, 2014}}</ref> صدارتی پروگرام برائے مائن ایکشن دے مطابق 1982 تو‏ں لے ک‏ے 2012 دے آخر تک ، بارودی سرنگاں تو‏ں 2،038 افراد ہلاک ہوچکے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="autogenerated42">{{cite web|url=http://www.the-monitor.org/index.php/cp/display/region_profiles/theme/2523|title=Landmine and Cluster Munition Monitor|publisher=The-monitor.org|accessdate=October 14, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140519062000/http://www.the-monitor.org/index.php/cp/display/region_profiles/theme/2523|archive-date=May 19, 2014|url-status=live|df=mdy-all}}</ref>2000 دے بعد تو‏ں ، کولمبیا وچ بارودی سرنگاں تو‏ں ہونے والی ہلاکتاں اک سال وچ 1،300 تو‏ں ودھ ک‏ے 550 دے نیڑے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="autogenerated4">{{حوالہ ویب|url=http://www.the-monitor.org/index.php/cp/display/region_profiles/theme/2523|title=Landmine and Cluster Munition Monitor|publisher=The-monitor.org|accessdate=October 14, 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140519062000/http://www.the-monitor.org/index.php/cp/display/region_profiles/theme/2523|archivedate=May 19, 2014}}</ref> ماضی وچ ، کولمبیا د‏‏ی حکومت نے اہ‏م انفراسٹرکچر دے تحفظ دے لئی 34 فوجی اڈاں دے آس پاس بارودی سرنگاں بچھاواں ، لیکن اس نے 1997 وچ انہاں دے استعمال نو‏‏ں ترک کردتا۔ بارودی سرنگاں بنیادی طور اُتے باغی گروہ اپنے گھریلو اڈاں تے منشیات د‏‏ی غیر قانونی فصلاں دے تحفظ دے لئی استعمال کردے نيں ، جو تنازعہ نو‏‏ں مالی اعانت دیندے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.jmu.edu/cisr/journal/13.1/profiles/colombia/colombia.shtml|title=Leah Young, "Colombia," ''Journal of ERW and Mine Action,'' Issue 13.1, Summer 2009.|accessdate=2015-06-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001051304/http://www.jmu.edu/cisr/journal/13.1/profiles/colombia/colombia.shtml|archivedate=2015-10-01}}</ref> FARC تے ELN نے 100 مربع کلومیٹر تک دے تخمینے والے علاقے وچ اینٹی پرسونل بارودی سرنگاں تعینات کردتی ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://abcnews.go.com/ABC_Univision/News/landmines-killing-colombians-lend-leg-support-victims/story?id=18870182|title=Landmines Are Killing Colombians, "Lend Your Leg" to Support Victims – ABC News|website=ABC News|accessdate=October 14, 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141022122927/https://abcnews.go.com/ABC_Univision/News/landmines-killing-colombians-lend-leg-support-victims/story?id=18870182|archivedate=October 22, 2014}}</ref> مارچ 2015 وچ ، ایف اے آر سی نے دسیا کہ اوہ کولمبیا دے منتخب کردہ حصےآں وچ انسانی ہمدردی تو‏ں پاک کرنا شروع کردے گی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.telesurtv.net/english/news/FARC-to-Start-Humanitarian-Removal-of-Landmines-in-Colombia-20150323-0003.html|title="FARC to Start 'Humanitarian' Removal of Landmines in Colombia." ''TeleSUR,'' 23 March 2015|accessdate=8 June 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150703104257/http://www.telesurtv.net/english/news/FARC-to-Start-Humanitarian-Removal-of-Landmines-in-Colombia-20150323-0003.html|archivedate=3 July 2015}}</ref> == ہور ویکھو == * [[کولمبیا وچ امن عمل]] * [[نیشنل لبریشن آرمی (کولمبیا)]] * [[کولمبیا وچ پیرامیلیٹریزم]] * [[2003 ایل نوگل کلب اُتے دہشت گرد حملہ]] * [[آپریشن ٹیرا]] * [[کولمبیائی ڈاسپورا]] * [[ترقی دے لئی اتحاد]] * [[کولمبیا منصوبہ]] * [[گستاو مونکیو]] * [[میکسیکو ڈرگ وار]] * [[پیراگوئین پیپلز آرمی د‏‏ی شورش]] == حوالے == {{حوالے}} === نوٹ === {{ref begin|30em}} # {{note|talks}}{{cite web | title=Why did the Colombia Peace Process Fail? | work=The Tabula Rasa Institute | url=http://www.trinstitute.org/ojpcr/5_1azcarate.pdf | accessdate = 2006-02-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20120721203111/http://www.trinstitute.org/ojpcr/5_1azcarate.pdf|archive-date=2012-07-21|url-status=dead}} [PDF file] # {{note|AUC}}{{cite book |first =Grace |last =Livingstone |year =2004 |title =Inside Colombia: Drugs, Democracy, and War |publisher=Rutgers University Press |isbn =0-8135-3443-7 |url=https://books.google.com/?id=cOU0bvG8ZGwC&pg=PA176&dq=farc+colombia+founded&cd=12#v=onepage&q=farc%20colombia%20founded |page = 176 }} # {{note|Graham}} {{cite book |first =Alfredo |last =Molano |date =February 18, 2004 |title =Loyal Soldiers in the Cocaine Kingdom: Tales of Drugs, Mules, and Gunmen |chapter = |chapterurl = |editor =James Graham (Translator) |edition = |publisher=Columbia University Press |isbn =0-231-12915-7 |url =https://archive.org/details/loyalsoldiersinc0000mola }} # {{note|Egeland}}{{cite journal |first=Canby |last=Peter |date=August 16, 2004 |title=Latin America's longest war; "More Terrible than Death: Massacres, Drugs, and America's War in Colombia," "Walking Ghosts: Murder and Guerrilla Politics in Colombia," "Inside Colombia: Drugs, Democracy and War," "Loyal Soldiers in the Cocaine Kingdom: Tales of Drugs, Mules and Gunmen," "Law in a Lawless Land: Diary of a Limpieza in Colombia"; Book Review |journal=The Nation |volume=279 |issue=5 |page=31 |url=http://bailey83221.livejournal.com/58092.html |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20061020014048/http://bailey83221.livejournal.com/58092.html |archivedate=October 20, 2006 |df=mdy-all }} # {{note|Stokes}}{{cite journal |first=Doug |last=Stokes |date=July 1, 2005 |title=America's Other War: Terrorizing Colombia |journal=Canadian Dimension |volume=39 |issue=4 |page=26 |url=http://bailey83221.livejournal.com/54324.html |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160109132325/http://bailey83221.livejournal.com/54324.html |archivedate=January 9, 2016 |df=mdy-all }} # {{note|Stokes2}} Stokes, p.&nbsp;26, quoting Marc Grossman, U.S. undersecretary of state for political affairs. # {{note|ghosts}}{{cite book |last =Dudley |first =Steven |author2 =January |year =2004 |title =Walking Ghosts: Murder and Guerrilla Politics in Colombia |publisher =Routledge |isbn =0-415-93303-X |url =https://archive.org/details/walkingghostsmur00dudl }} # {{note|Corbyn}}{{cite journal |first=Jeremy |last=Corbyn |date=July 2, 2003 |title=Supporting terror; Jeremy Corbyn MP explains the reasons why Britain should be staying well clear of Colombian President Uribe Velez's regime |journal=Morning Star |page=7 |url=http://bailey83221.livejournal.com/59139.html |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060531102041/http://bailey83221.livejournal.com/59139.html |archivedate=May 31, 2006 |df=mdy-all }} # {{note|InsideColombia}} Livingstone, (Foreword by Pearce, Jenny), p. xvii (f24) # {{note|5a}} Livingstone, p.&nbsp;5; <br />{{cite book |first =Jenny |last =Pearce |date =May 1, 1990 |title =Colombia:Inside the Labyrinth |chapter = |chapterurl = |editor =1st |edition = |publisher =Latin America Bureau |location =London |isbn =0-906156-44-0 |url =https://archive.org/details/colombiainsidela00pear/page/287 |page =[https://archive.org/details/colombiainsidela00pear/page/287 287] }} # {{note|xx}} Pearce's forward in Livingstone, p. xx # {{note|Legrand}}{{cite journal |first=Catherine C |last=LeGrand |date=June 2003 |title=The Colombian crisis in historical perspective (Record in progress) |journal=Canadian Journal of Latin American & Caribbean Studies |volume=28 |issue=55/5 |pages=165–209 |url=http://bailey83221.livejournal.com/58817.html |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060531102017/http://bailey83221.livejournal.com/58817.html |archivedate=May 31, 2006 |df=mdy-all }} # {{note|Latin-focus}}{{cite web | title=Economic Indicators Real Sector, 1999–2004 | work=Latin Focus | url=http://www.latin-focus.com/latinfocus/countries/colombia/coleireal.htm | accessdate=2006-05-31 | archive-url=https://web.archive.org/web/20060619003143/http://latin-focus.com/latinfocus/countries/colombia/coleireal.htm | archive-date=2006-06-19 | url-status=dead}} # {{note|Legrand2}} Legrand, p.&nbsp;165. See [https://web.archive.org/web/20060531102120/http://bailey83221.livejournal.com/58201.html#fifteen Note #15] for more on women in the conflict. # {{note|Legrand3}} Legrand, p.&nbsp;165. See [https://web.archive.org/web/20060531102120/http://bailey83221.livejournal.com/58201.html#eighteen Note #18] for more on peasant support for the guerrillas. (see also Ortiz 2001; Reyes Posada and A. Bejarano 1988; Archila N. 1996)", [https://web.archive.org/web/20060531102120/http://bailey83221.livejournal.com/58201.html Notes]. # {{note|Legrand4}} Legrand, p. 165. Lengrand states: "Some observers noted that this percentage of supposed paramilitary supporters elected to congress in March 2002 corresponded to the number of representatives elected from Uraba and the Atlantic coast where the paramilitaries are strong. (El Tiempo March 13–14, 2002)", see [https://web.archive.org/web/20060531102120/http://bailey83221.livejournal.com/58201.html Notes]. # {{note|military}}{{cite web | title=Colombia's Three Wars: U.S. Strategy at the Crossroads | work=Strategic Studies Institute of the U.S. Army War College | url=http://www.strategicstudiesinstitute.army.mil/pdffiles/PUB34.pdf | accessdate=2006-02-26 | archive-date=2018-06-29 | archive-url=https://web.archive.org/web/20180629211403/http://www.strategicstudiesinstitute.army.mil/pdffiles/PUB34.pdf | dead-url=yes }} [PDF file] # {{note|military2}}{{cite web | title=Colombia's Three Wars: U.S. Strategy at the Crossroads | work=Strategic Studies Institute of the U.S. Army War College | url=http://www.strategicstudiesinstitute.army.mil/pdffiles/PUB34.pdf | accessdate=2006-02-26 | archive-date=2018-06-29 | archive-url=https://web.archive.org/web/20180629211403/http://www.strategicstudiesinstitute.army.mil/pdffiles/PUB34.pdf | dead-url=yes }} [PDF file]<br />{{cite book |last =James |first =Preston Everett |year =1969 |title =Latin America (4th edition) |publisher=The Odyssey Press |page =426 |id = }} # {{note|military3}}{{cite web | title=The United States and Colombia: The Journey from Ambiguity to Strategic Clarity | work=Strategic Studies Institute of the U.S. Army War College | url=http://www.strategicstudiesinstitute.army.mil/pdffiles/PUB10.pdf | accessdate=2006-02-26 | archive-date=2018-05-29 | archive-url=https://web.archive.org/web/20180529161341/http://www.strategicstudiesinstitute.army.mil/pdffiles/PUB10.pdf | dead-url=yes }} [PDF file] # {{note|5b}} Livingstone, p.&nbsp;5; {{cite book |author = Author Unknown |date=February 2001 |title =Violence in Colombia, 1990–2000: Waging War and Negotiating Peace |chapter = |chapterurl = |editor =Bergquist, Charles |edition = |publisher=SR Books |isbn =0-8420-2869-2 |url =https://archive.org/details/violenceincolomb0000unse_m8h0 |page =[https://archive.org/details/violenceincolomb0000unse_m8h0/page/13 13] }} # {{note|poor}} Livingstone, p.&nbsp;110. # {{note|poor}} Livingstone, p.&nbsp;7; Quoting: ''Colombia: Inseguridad, Violencia, y Desempeño Económico en las Areas Rurales, Consejería para la Paz de la Presidencia de la República'', Colombia, 1999, Director de Investigación: Jesus Antonio Bejarano Avila. # {{note|5}} Livingstone, p.&nbsp;5 # {{note|5c}} Livingstone, p.&nbsp;5; Canby, p 31<br />{{cite web | title=Colombia | work=infoplease.com | url=http://www.infoplease.com/ipa/A0107419.html | accessdate = 2006-02-26}} # {{note|6}} Livingstone, p.&nbsp;6; {{cite journal |date=December 2002 |title=Amnistía Internacional Colombia Seguridad, ¿a qué precio? La falta de voluntad del gobierno para hacer frente a la crisis de derechos humanos |journal=Amnesty Internacional (Amnesty International) |url=http://web.amnesty.org/library/Index/ESLAMR231322002?open&of=ESL-2AM |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071107110934/http://web.amnesty.org/library/Index/ESLAMR231322002?open&of=ESL-2AM |archivedate=November 7, 2007 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071107110934/http://web.amnesty.org/library/Index/ESLAMR231322002?open&of=ESL-2AM |date=November 7, 2007 }} # {{note|6a}} Livingstone, p.&nbsp;6; Source: Colombian Commission of Jurists; {{cite book |first =Jaime |last =Arocha |year =1998 |title =Evolución reciente del conflicto armado en Colombia: La Guerrilla in Las violencias: inclusión creciente |chapter = |chapterurl = |editor = |edition =1998 |pages =[https://archive.org/details/lasviolenciasinc0000unse/page/35 35]–65 |publisher=CES |location =Bogata |isbn =958-96259-5-9 |url =https://archive.org/details/lasviolenciasinc0000unse }} # {{note|6b}} Livingstone, p.&nbsp;6; Source: Colombian Commission of Jurists; {{cite journal |author = Author Unknown |year = 2000 |title = Country report on Human Rights in Colombia |journal=US State Department |pages =1 (mimeograph) |id = |url = }} # {{note|7}} Livingstone, p.&nbsp;7; Source: Departamento Administrativo de Seguridad (DAS); {{cite book |first =Nazih |last =Richani |date =April 1, 2002 |title =Systems of Violence: The Political Economy of War and Peace in Colombia |chapter = |chapterurl = |editor = |edition = |publisher=State University of New York Press |isbn =0-7914-5345-6 |url =https://archive.org/details/systemsofviolenc0000rich }} # {{note|7a}} Livingstone, p.&nbsp;7; Richani, p.&nbsp;87 # {{note|7b}} Livingstone, p.&nbsp;7 {{ref end}} === ہور پڑھو === ==== کتاباں ==== ===== انگریزی ===== * {{حوالہ کتاب|title=The Profits of Extermination|last=Cuellar|first=Francisco Ramírez|last2=Aviva Chomsky|publisher=Common Courage Press.|year=2005|isbn=1-56751-322-0|location=Monroe, ME}} <bdi> {{حوالہ کتاب|title=The Profits of Extermination|last=Cuellar|first=Francisco Ramírez|last2=Aviva Chomsky|publisher=Common Courage Press.|year=2005|isbn=1-56751-322-0|location=Monroe, ME}} </bdi> {{حوالہ کتاب|title=The Profits of Extermination|last=Cuellar|first=Francisco Ramírez|last2=Aviva Chomsky|publisher=Common Courage Press.|year=2005|isbn=1-56751-322-0|location=Monroe, ME}} * {{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=pNxSYwP1TdEC&printsec=frontcover&q=|title=Linked labor histories: New England, Colombia, and the making of a global working class|last=Aviva Chomsky|publisher=Duke University Press|year=2008|isbn=978-0-8223-4190-1}} <bdi> {{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=pNxSYwP1TdEC&printsec=frontcover&q=|title=Linked labor histories: New England, Colombia, and the making of a global working class|last=Aviva Chomsky|publisher=Duke University Press|year=2008|isbn=978-0-8223-4190-1}} </bdi> {{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=pNxSYwP1TdEC&printsec=frontcover&q=|title=Linked labor histories: New England, Colombia, and the making of a global working class|last=Aviva Chomsky|publisher=Duke University Press|year=2008|isbn=978-0-8223-4190-1}} * {{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/makingofmodernco00bush|title=The Making of Modern Colombia, a Nation in spite of itself|last=Bushnell|first=David|publisher=University of California Press|year=1993|isbn=0-520-08289-3}} <bdi> {{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/makingofmodernco00bush|title=The Making of Modern Colombia, a Nation in spite of itself|last=Bushnell|first=David|publisher=University of California Press|year=1993|isbn=0-520-08289-3}} </bdi> {{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/makingofmodernco00bush|title=The Making of Modern Colombia, a Nation in spite of itself|last=Bushnell|first=David|publisher=University of California Press|year=1993|isbn=0-520-08289-3}} * {{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/walkingghostsmur00dudl|title=Walking Ghosts: Murder and Guerrilla Politics in Colombia|last=Dudley|first=Steven|date=January 2004|publisher=Routledge|isbn=0-415-93303-X}} <bdi> {{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/walkingghostsmur00dudl|title=Walking Ghosts: Murder and Guerrilla Politics in Colombia|last=Dudley|first=Steven|date=January 2004|publisher=Routledge|isbn=0-415-93303-X}} </bdi> {{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/walkingghostsmur00dudl|title=Walking Ghosts: Murder and Guerrilla Politics in Colombia|last=Dudley|first=Steven|date=January 2004|publisher=Routledge|isbn=0-415-93303-X}} * {{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/moreterriblethan00robi|title=More Terrible than Death: Massacres, Drugs, and America's War in Colombia|last=Kirk, Robin|date=January 2003|publisher=PublicAffairs|isbn=1-58648-104-5}} <bdi> {{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/moreterriblethan00robi|title=More Terrible than Death: Massacres, Drugs, and America's War in Colombia|last=Kirk, Robin|date=January 2003|publisher=PublicAffairs|isbn=1-58648-104-5}} </bdi> {{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/moreterriblethan00robi|title=More Terrible than Death: Massacres, Drugs, and America's War in Colombia|last=Kirk, Robin|date=January 2003|publisher=PublicAffairs|isbn=1-58648-104-5}} * [https://www.cambridge.org/us/academic/subjects/law/humanitarian-law/war-ends-what-colombia-can-tell-us-about-sustainability-peace-and-transitional-justice?format=HB میرنک ، ڈی میرٹ تے اوریب لوپیز (ایڈیشن)۔ 2019۔] [https://www.cambridge.org/us/academic/subjects/law/humanitarian-law/war-ends-what-colombia-can-tell-us-about-sustainability-peace-and-transitional-justice?format=HB ''جداں کہ جنگ دا خاتمہ ہُندا اے: کولمبیا سانو‏ں استحکا‏م امن تے عبوری انصاف دے بارے وچ کیہ بتا سکدا اے '' ۔] [https://www.cambridge.org/us/academic/subjects/law/humanitarian-law/war-ends-what-colombia-can-tell-us-about-sustainability-peace-and-transitional-justice?format=HB کیمبرج یونیورسٹی پریس۔] * {{حوالہ کتاب|title=The Colombian Civil War|last=Ruiz, Bert|date=October 1, 2001|publisher=McFarland & Company|isbn=0-7864-1084-1}} <bdi> {{حوالہ کتاب|title=The Colombian Civil War|last=Ruiz, Bert|date=October 1, 2001|publisher=McFarland & Company|isbn=0-7864-1084-1}} </bdi> {{حوالہ کتاب|title=The Colombian Civil War|last=Ruiz, Bert|date=October 1, 2001|publisher=McFarland & Company|isbn=0-7864-1084-1}} * {{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/colombia00fran|title=Colombia: Fragmented Land, Divided Society|last=Safford, Frank and Marco Palacios|date=July 1, 2001|publisher=Oxford University Press|isbn=0-19-504617-X}} <bdi> {{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/colombia00fran|title=Colombia: Fragmented Land, Divided Society|last=Safford, Frank and Marco Palacios|date=July 1, 2001|publisher=Oxford University Press|isbn=0-19-504617-X}} </bdi> {{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/colombia00fran|title=Colombia: Fragmented Land, Divided Society|last=Safford, Frank and Marco Palacios|date=July 1, 2001|publisher=Oxford University Press|isbn=0-19-504617-X}} * [https://web.archive.org/web/20170616111605/http://www.cornellpress.cornell.edu/book/?GCOI=80140100824930 اسٹیل ، ایبی۔ 2018۔] [https://web.archive.org/web/20170616111605/http://www.cornellpress.cornell.edu/book/?GCOI=80140100824930 کولمبیا د‏‏ی خانہ جنگی وچ جمہوریت تے بے گھر ہونا۔] [https://web.archive.org/web/20170616111605/http://www.cornellpress.cornell.edu/book/?GCOI=80140100824930 کارنیل یونیورسٹی پریس۔] * {{حوالہ کتاب|title=America's Other War: Terrorizing Colombia|last=Stokes|first=Doug|last2=Noam Chomsky (Foreword)|publisher=Zed Books|year=2005|isbn=1-84277-547-2}} <bdi> {{حوالہ کتاب|title=America's Other War: Terrorizing Colombia|last=Stokes|first=Doug|last2=Noam Chomsky (Foreword)|publisher=Zed Books|year=2005|isbn=1-84277-547-2}} </bdi> {{حوالہ کتاب|title=America's Other War: Terrorizing Colombia|last=Stokes|first=Doug|last2=Noam Chomsky (Foreword)|publisher=Zed Books|year=2005|isbn=1-84277-547-2}} * {{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/lawinlawlessland00taus|title=Law in a Lawless Land: Diary of a Limpieza|last=Taussig, Michael|date=November 1, 2003|publisher=New Press|isbn=1-56584-863-2}} <bdi> {{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/lawinlawlessland00taus|title=Law in a Lawless Land: Diary of a Limpieza|last=Taussig, Michael|date=November 1, 2003|publisher=New Press|isbn=1-56584-863-2}} </bdi> {{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/lawinlawlessland00taus|title=Law in a Lawless Land: Diary of a Limpieza|last=Taussig, Michael|date=November 1, 2003|publisher=New Press|isbn=1-56584-863-2}} ===== دوسری زباناں ===== * {{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/colombiaunitedst00muri|title=Colombia and the United States: War, Terrorism and Destabilization|last=Murillo, Mario and Jesus Rey Avirama|date=September 1, 2003|publisher=Seven Stories Press|isbn=1-58322-606-0}} * {{حوالہ کتاب|title=Entre la legitimidad y la violencia: Colombia 1875–1994|last=Palacios, Marco|publisher=Norma|year=1995|isbn=|language=Spanish}} * {{حوالہ کتاب|title=La historia de las guerras|last=Pardo Rueda, Rafael|publisher=Ediciones B-Vergara|year=2004|isbn=958-97405-5-3|language=Spanish}} * {{حوالہ کتاب|title=Zwischen Faszination und Gewalt : Kolumbien—unser gemeinsamer Nenner : Reflexionen über das Verhältnis zwischen kultureller Identität, Kommunikation und Medien anhand der diskursanalytischen Untersuchung einer kolumbianischen Werbekampagne|last=Hennecke|first=Angelika|publisher=Peter Lang|year=2006|isbn=3-631-54930-X|location=Frankfurt am Main|language=German}} * {{حوالہ کتاب|title=Las Farc: de la autodefensa a la combinación de todas las formas de lucha|last=Pizarro Leongómez, Eduardo|publisher=Universidad Nacional|year=1991|isbn=}} * {{حوالہ کتاب|title=Nueva historia de Colombia|publisher=Planeta|year=1989|isbn=|editor-last=Tirado Mejía, Alvaro}} ==== روزنامچے تے رسالے ==== * شرمین ، جان ڈبلیو. "کولمبیا وچ سیاسی تشدد: 1977 دے بعد تو‏ں ڈرٹی وار۔" ''ہسٹری کمپاس'' (ستمبر 2015) 13 # 9 پی پی 454–465۔ * {{حوالہ ویب|last=Cirlig|first=Carmen-Cristina|title=Colombia: new momentum for peace?|url=http://www.europarl.europa.eu/RegData/bibliotheque/briefing/2013/130577/LDM_BRI(2013)130577_REV1_EN.pdf|website=Library Briefing|publisher=Library of the European Parliament|accessdate=15 July 2013}} * {{حوالہ رسالہ|title=Psychosocial Dynamics of the Armed Conflict in Colombia|url=http://www.trinstitute.org/ojpcr/2_1columbia.htm}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030106145550/http://www.trinstitute.org/ojpcr/2_1columbia.htm |date=2003-01-06 }} * {{حوالہ رسالہ|title=Neglected Dimensions of Violence}} * {{حوالہ رسالہ|title=Getting Away with Murder: Social Cleansing in Colombia and the Role of the United States}} * {{حوالہ رسالہ|title=Retreat to Colombia: The Pentagon Adapts Its Latin America Strategy}} ==== حکومت / این جی او د‏‏ی رپورٹاں ==== * {{حوالہ ویب|title=Colombia|website=Human Rights Watch|url=http://hrw.org/doc?t=americas&c=colomb|accessdate=2006-02-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060223233832/https://hrw.org/doc?t=americas&c=colomb|archivedate=February 23, 2006}} * {{حوالہ ویب|title=Information about the combatants|website=Center for International Policy|url=http://www.ciponline.org/colombia/infocombat.htm|accessdate=2006-02-24}} * {{حوالہ ویب|title=Solutions to Escape the Conflict's Impasse|website=National Human Development Report 2003|url=http://indh.pnud.org.co/pagina.plx?pg=ENdescargaInforme2003&mlat=11&lang=EN|accessdate=2006-02-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040803165307/http://indh.pnud.org.co/pagina.plx?pg=ENdescargaInforme2003&mlat=11&lang=EN|archivedate=August 3, 2004}} ''Extensive ideas on solutions to the Colombia conflict'' * {{حوالہ ویب|title=Colombia 2005 Report|website=UN High Commissioner for Human Rights|url=http://www.hchr.org.co/documentoseinformes/informes/altocomisionado/informes.php3?cod=9&cat=11|accessdate=2006-02-24|archivedate=2020-08-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200801052131/https://www.hchr.org.co/documentoseinformes/informes/altocomisionado/informes.php3?cod=9&cat=11}} ''(Spanish and English)'' * {{حوالہ ویب|title=The Day after Tomorrow: Colombia's FARC and the End of the Conflict|website=International Crisis Group|url=http://www.crisisgroup.org/~/media/Files/latin-america/colombia/053-the-day-after-tomorrow-colombia-s-farc-and-the-end-of-the-conflict.pdf|accessdate=2014-12-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141213013210/http://www.crisisgroup.org/~/media/Files/latin-america/colombia/053-the-day-after-tomorrow-colombia-s-farc-and-the-end-of-the-conflict.pdf|archivedate=2014-12-13}} ''(Spanish and English)'' * {{حوالہ ویب|title=Squaring Colombia's Circle: The Objectives of Punishment and the Pursuit of Peace|website=International Center for Transitional Justice|url=https://www.ictj.org/publication/squaring-colombia-circle-objectives-punishment-peace|accessdate=2016-08-24}} * {{حوالہ ویب|title=From Principles to Practice: Challenges of Implementing Reparations for Massive Violations in Colombia|website=International Center for Transitional Justice|url=https://www.ictj.org/publication/principles-practice-challenges-implementing-reparations-massive-violations-colombia|accessdate=2016-08-24}} * {{حوالہ ویب|title=Political Crime, Amnesties and Pardons: Scope and Challenges|website=International Center for Transitional Justice|url=https://www.ictj.org/publication/colombia-political-crime-amnesties|accessdate=2016-08-24}} ==== خبراں ==== * {{حوالہ ویب|title='Let's talk about the disappeared'|last=Constanza Vieira|website=Inter Press Service|date=July 16, 2010|url=http://ipsnews.net/news.asp?idnews=52185|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100718113031/http://ipsnews.net/news.asp?idnews=52185|archivedate=July 18, 2010}} * {{حوالہ ویب|title=Indigenous Community in Colombia Fears Start of "Dirty War|website=[[Democracy Now!]]|url=http://www.democracynow.org/print.pl?sid=05/05/20/1425246|accessdate=2006-02-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060223154742/http://www.democracynow.org/print.pl?sid=05%2F05%2F20%2F1425246|archivedate=February 23, 2006}} ''مہمانان: ایزقیویل وٹوناس ، ٹوریبیو دے سابق میئر ، تے انسانی حقوق دے کارکن مینوئیل روزینٹل۔ انٹرویو: [[جان گونزالیز (صحافی)|جان گانزالیز]] تے [[امی گڈمین|ایمی گڈمین]] ۔ [http://play.rbn.com/?url=demnow/demnow/demand/2005/may/audio/dn20050520.ra&proto=rtsp&start=46:35 اصلی آڈیو] وچ تے اس دے ذریعے طبقہ دستیاب اے {{مردہ ربط|date=November 2016}}'' ''[http://play.rbn.com/?url=demnow/demnow/demand/2005/may/video/dnB20050520a.rm&proto=rtsp&start=46:35 ڈیڈ] ، [http://play.rbn.com/?url=demnow/demnow/demand/2005/may/video/dnB20050520a.rm&proto=rtsp&start=46:35 128 کلو ریئل ویڈیو] {{مردہ ربط|date=November 2016}}'' ''یا [https://archive.org/download/dn2005-0520/dn2005-0520-1_64kb.mp3 MP3 ڈاؤن لوڈ] ۔'' * [http://www.weeklystandard.com/Content/Public/Articles/000/000/017/301nyrut.asp?page=1 کولمبیا دا معجزہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151018095926/http://www.weeklystandard.com/Content/Public/Articles/000/000/017/301nyrut.asp?page=1 |date=2015-10-18 }} == باہرلے جوڑ == * [https://web.archive.org/web/20151017055541/http://midwestdiplomacy.com/2015/09/28/what-the-farc/ کولمبیا – FARC امن عمل دا جائزہ] * [https://www.economist.com/news/americas/21677414-former-combatants-colombias-internal-armed-conflict-spent-two-years-painting-their-experiences متاثرین کون نيں؟] [https://www.economist.com/news/americas/21677414-former-combatants-colombias-internal-armed-conflict-spent-two-years-painting-their-experiences - کولمبیا وچ تشدد دے بعد] – (کولمبیا دے اندرونی مسلح تصادم دے سابق جنگجوواں نے اپنے تجرگل کيتی مصوری وچ دو سال گزارے۔ انہاں نو‏ں کيتا یاد رکھنا اے ، کيتا بھولنا اے تے کس طرح معاف کرنا اے اس دے بارے وچ انہاں نو‏‏ں مشکل فیصلےآں دا سامنا کرنا پڑدا ا‏‏ے۔ * {{حوالہ ویب|title=Colombia Page on InSight Crime|url=http://insightcrime.org/country-profiles/colombia|accessdate=2011-03-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110726191259/http://insightcrime.org/country-profiles/colombia|archivedate=July 26, 2011}} ''(کولمبیا دے تنازعات تے فعال مجرم گروہاں دے بارے وچ جاری رپورٹنگ)'' * {{حوالہ ویب|title=Evolution of the Colombian Civil War|website=Paul Wolf|url=http://www.icdc.com/~paulwolf/colombia/colombiawar.htm|accessdate=2006-02-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060203231744/http://www.icdc.com/~paulwolf/colombia/colombiawar.htm|archivedate=February 3, 2006}} ''(آن لائن منقطع امریکی دستاویزات دا مجموعہ)'' * {{حوالہ ویب|title=War in Colombia: Guerrillas, Drugs and Human Rights in U.S.-Colombia Policy, 1988–2002|website=National Security Archive Electronic Briefing Book No. 69|editor-last=Michael Evans|date=May 3, 2002|publisher=National Security Archive|url=http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB69/index.html}} * {{حوالہ ویب|title=America's Other War: Terrorizing Colombia|url=http://www.geocities.com/travbailey/colombia.htm|accessdate=2006-02-25|archiveurl=https://archive.today/20091026031546/http://www.geocities.com/travbailey/colombia.htm|archivedate=October 26, 2009}} * [https://web.archive.org/web/20070929122036/http://www.mtholyoke.edu/~cmguhnkn/plancolombia/ کولمبیا دا منصوبہ بذریعہ کارمین گوہ نائٹ] * {{حوالہ ویب|title=Rule of Law in Armed Conflict: Colombia|website=RULAC Project|url=http://www.adh-geneva.ch/RULAC/state.php?id_state=47|accessdate=2009-03-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110706221232/http://www.adh-geneva.ch/RULAC/state.php?id_state=47|archivedate=July 6, 2011}} * "Q&A: Colombia's civil conflict" ۔ بی بی سی 2009-12-23 ۔ 2006-02-24 نو‏‏ں بازیافت کيتا ۔ * {{حوالہ ویب|title=Colombia Program|website=Center for International Policy|url=http://www.ciponline.org/colombia/|accessdate=2006-02-24}} * {{حوالہ ویب|title=Accord issue on Colombia's peace process|website=Alternatives to war|url=http://www.c-r.org/our-work/accord/colombia/contents.php|accessdate=2006-11-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061117132148/http://www.c-r.org/our-work/accord/colombia/contents.php|archivedate=2006-11-17}} ''(تریخ بولی تے کلیدی متون تے معاہداں دے نال ہسپانوی تے انگریزی وچ )'' * {{حوالہ ویب|title=CERAC|website=Conflict Analysis Resources Center|url=http://www.cerac.org.co/home_english.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070704160310/http://www.cerac.org.co/home_english.htm|archivedate=July 4, 2007}} کولمبیا وچ قائم نجی تحقیقی مرکز جو تنازعات دا مطالعہ کردا اے ''(ہسپانوی تے انگریزی وچ )'' * {{حوالہ ویب|title=Colombian Army website|url=http://www.ejercito.mil.co/?idcategoria=4&cadena_buscar=farc|accessdate=2006-02-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070927005354/http://www.ejercito.mil.co/?idcategoria=4&cadena_buscar=farc|archivedate=2007-09-27}} ''(ہسپانوی تے انگریزی وچ )'' * {{حوالہ ویب|title=Colombian President's Office|url=http://www.presidencia.gov.co/|accessdate=2006-02-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081118210216/http://www.presidencia.gov.co/|archivedate=November 18, 2008}} ''(ہسپانوی تے انگریزی وچ )'' * {{حوالہ ویب|title=Background Note: Colombia|website=U.S. Department of State|url=https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/35754.htm|accessdate=2006-02-11}} * {{حوالہ ویب|title=Different Views of Colombian Territory|url=http://www.en-camino.org/viewsofcolombia.htm|accessdate=2006-02-24}} {{مردہ ربط|date=January 2020}} تنازعہ دے نقشے۔ * {{حوالہ ویب|title=AUC Official Website|url=http://www.colombialibre.org/|accessdate=2006-02-24|تاريخ-الأرشيف=2005-10-16|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20051016234433/http://www.colombialibre.org/|url-status=dead}} ''(ہسپانوی وچ )'' * {{حوالہ ویب|title=FARC website|url=http://resistencianacional.net|accessdate=2008-07-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080705091600/http://resistencianacional.net/|archivedate=July 5, 2008}} ''(ہسپانوی تے انگریزی وچ )'' - ہن آن لائن دستیاب نئيں (امریکی حکومت دے ذریعہ سنسر) * {{حوالہ ویب|title=Colombia – Insurgency|website=Global Security|url=http://www.globalsecurity.org/military/world/war/colombia.htm|accessdate=2006-02-24}} * {{حوالہ ویب|title=Civil War? The Language of Conflict in Colombia|website=Ideas for Peace Foundation|url=http://www.ideaspaz.org/publicaciones/download/guerra_civil_english.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090910205812/http://www.ideaspaz.org/publicaciones/download/guerra_civil_english.pdf|archivedate=September 10, 2009|accessdate=2006-02-24}} (پی ڈی ایف) کيتا کولمبیا تنازعہ خانہ جنگی اے ؟ * {{حوالہ ویب|title=The Peace Village San José Must Live|website=SOS San Jose|url=http://www.sos-sanjose.org/|accessdate=2006-02-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060112142245/http://www.sos-sanjose.org/|archivedate=2006-01-12}} ''(جرمن تے انگریزی وچ )'' * {{حوالہ ویب|title=Washington Office on Latin America|url=http://www.wola.org/|accessdate=2006-02-24}} * {{حوالہ ویب|title=Who Shot My Brother?|url=http://www.onf.ca/trouverunfilm/fichefilm.php?id=53566&lg=en&v=h|website=National Film Board of Canada|accessdate=2018-05-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070524002425/http://www.onf.ca/trouverunfilm/fichefilm.php?id=53566&v=h&lg=en|archivedate=2007-05-24}} * {{حوالہ ویب|title=Why the End of the Cold War Doesn't Matter: the US War of Terror in Colombia|website=Bristol University Politics Department|url=http://www.aqnt98.dsl.pipex.com/choms.htm|accessdate=2006-02-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20051001014412/http://www.aqnt98.dsl.pipex.com/choms.htm|archivedate=October 1, 2005}} بذریعہ ڈو اسٹوکس * [https://web.archive.org/web/20060402213527/http://redresistencia.org/ ریڈ ریسسٹینیا] * {{حوالہ ویب|title=Insight on Conflict|website=Colombia Peacebuilding database|url=http://www.insightonconflict.org/|access-date=2020-10-02|archivedate=2017-07-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170701051815/http://www.insightonconflict.org/}} * [[روئٹرز|رائٹرز الرٹ نیٹ]] تو‏ں [https://web.archive.org/web/20100616113048/http://alertnet.org/db/crisisprofiles/CO_DIS.htm?v=in_detail جنگ کيت‏ی وجہ تو‏ں بے گھر ہونے اُتے بحران د‏‏ی بریفنگ] {{Colombia topics|state=collapsed}} {{Ongoing military conflicts}} {{Post-Cold War conflicts in the Americas}} {{Colombia conflict|state=collapsed}} [[گٹھ:کولمبیا وچ غیر قانونی تجارت منشیات]] [[گٹھ:جاری تنازعات]] [[گٹھ:اکیہويں صدی دے تنازعات]] [[گٹھ:ویہويں صدی دے تنازعات]] [[گٹھ:کولمبیا وچ اکیہويں صدی]] [[گٹھ:کولمبیا وچ ویہويں صدی]] [[گٹھ:جنوبی امریکا وچ بغاوتاں]] [[گٹھ:کولمبیا د‏‏ی سیاست]] [[گٹھ:کولمبیا د‏‏ی عسکری تریخ]] [[گٹھ:خانہ جنگیاں ما بعد 1945ء]] [[گٹھ:کولمبیا دیاں جنگاں]] [[گٹھ:گوریلا جنگاں]] [[گٹھ:ویب آرکائیو سانچے مع وے بیک روابط]] [[گٹھ:ماخذ وچ نامکمل اندراجات]] [[گٹھ:تصویر دا متروک پیرامیٹر استعمال کرنے والے صفحات]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] saalm29adt4vqm01g7oiz26y3gy7er0 0 90651 712919 711749 2026-10-29T15:12:46Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 712919 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = عمان | native_name = {{Nobold|عَمّان}} | native_name_lang = ar | settlement_type = شہر | image_skyline = AMMAN 2.jpg | image_alt = | image_size = 275px | image_caption = عمان شہر، سجے تو‏ں کھبے تو‏ں تے اُتے تو‏ں تھلے: [[عبدلی منصوبہ]] عمان د‏‏ی اسکائی لائن اُتے غالب، [[معبد ہرقل (عمان)|معبد ہرقل]] [[قلعہ عمان|جبل القلعہ]] پر، [[شاہ عبداللہ اول مسجد]] تے [[رغدان علم چوب]]، [[عبدون پل]]، [[اموی محل]]، عثمانی [[حجاز ریلوے]] اسٹیشن تے [[رومی تھیٹر (عمان)|رومی تھیٹر]]۔ | image_seal = |nicknames = {{Unbulleted list| 'The White Pigeon' | 'The City of Stairs'}}<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=wGCGLEO-Vs8C&pg=PA36|title=The Cities Book: A Journey Through the Best Cities in the World|isbn=978-1-74179-887-6|page=36|author= Trent Holden, Anna Metcalfe|publisher=Lonely Planet Publications|year=2009}}</ref><ref name="Amman's Street Food">{{cite web|title=Amman's Street Food|url=http://beamman.com/food-/175-amman-street-food|accessdate=2015-09-26|publisher=BeAmman.com|work=BeAmman.com|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150926043908/http://beamman.com/food-/175-amman-street-food|archivedate=2015-09-26|df=}}</ref> | image_map = [[فائل:خريطة مدينة عمان.png|250px|وسط]] |pushpin_map = Jordan#Arab world#Asia | coordinates = {{Coord|31|56|59|N|35|55|58|E|region:JO|display=inline,title}} | subdivision_type = ملک | subdivision_name = {{پرچم|Jordan}} | subdivision_type1 = [[محافظات اردن]] | subdivision_name1 = [[محافظہ عمان]] | established_title = قیام | established_date = 7250 ق م | established_title2 = بلدیہ | established_date2 = 1909 | leader_title = [[List of mayors of Amman|میئر]] | leader_name = يوسف الشواربہ<ref>{{cite web|url=http://www.jordantimes.com/news/local/new-amman-mayor-pledges-fair-and-responsible%E2%80%99-governance|title=New Amman mayor pledges ‘fair and responsible’ governance|author=|date=2017-08-21|website=jodantimes.com|access-date=2018-10-23}}</ref><ref>{{cite web|url=https://globalparliamentofmayors.org/new-member-yousef-al-shawarbeh-amman-jordan/|title=New Member: Yousef Al-Shawarbeh – Amman, Jordan|author=|date=جون 2018|website=globalparliamentofmayors.org|access-date=29 دسمبر 2018}}</ref> | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 1680 | area_land_km2 = | elevation_min_m = 700 | population_total = 4,007,526 | population_as_of = 2016 | population_footnotes = | population_density_km2 = 2380 | population_demonym = عمانی | population_note = | postal_code_type = ڈاک رمز | postal_code = 11110-17198 | area_code = +962(6) | area_code_type = | iso_code = | website = [http://www.ammancity.gov.jo/en/gam/index.asp Greater Amman Municipality] | footnotes = | elevation_max_m = 1100 |timezone = [[مشرقی یورپی وقت]] |utc_offset = +2 |timezone_DST = [[مشرقی یورپی گرما وقت]] |utc_offset_DST = +3 }} '''عمان''' ({{lang-ar|عَمّان}} {{IPA-ar|ʕamːaːn|pron}}، {{Lang-en|Amman}}؛ {{IPAc-en|lang|pron|ɑː|ˈ|m|ɑː|n}}) [[اردن]] دا [[راجگڑھ]] تے اس دا سب تو‏ں وڈا [[شہر]] ہونے دے نال نال ملک دا اقتصادی، سیاسی تے ثقافتی مرکز وی ا‏‏ے۔<ref>{{cite web |url= http://www.arabianbusiness.com/revealed--20-cities-uae-residents-visit-most-590870.html |title= Revealed: the 20 cities UAE residents visit most |publisher= Arabian Business Publishing Ltd |date=2015-05-01 |accessdate= 2015-09-21}}</ref> شمال وسطی اردن وچ واقع عمان شہر [[محافظہ عمان]] دا انتظامی مرکز ا‏‏ے۔ شہر د‏‏ی آبادی 4،007،526 تے رقبہ 1،680 مربع کلو میٹر (648.7 مربع میل) ا‏‏ے۔<ref name="ReferenceC">{{cite news|url=http://www.jordantimes.com/news/local/population-stands-around-95-million-including-29-million-guests|title=Population stands at around 9.5 million, including 2.9 million guests|accessdate=2016-01-22|work=The Jordan Times|publisher=The Jordan News|date=2016-01-22}}</ref> اج عمان نو‏‏ں جدید ترین عرب شہراں وچو‏ں اک سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔<ref name="Rt.com" /> یہ خطے وچ خاص طور اُتے عرب تے یورپی سیاحاں دے لئی اک اہ‏م سیاحتی مقام ا‏‏ے۔<ref>{{cite news|url=http://www.jordantimes.com/news/local/number-tourists-dropped-14-2013-%E2%80%94-official-report|title=Number of tourists dropped by 14% in 2013 — official report|publisher=The Jordan News|work=[[The Jordan Times]]|date=2014-02-08|accessdate=2015-09-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150926171903/http://www.jordantimes.com/news/local/number-tourists-dropped-14-2013-%E2%80%94-official-report|archivedate=2015-09-26}}</ref> عمان وچ آبادی دے ابتدائی شواہد [[نیا سنگی دور|نويں سنگی دور]] دے مقام [[عین غزال]] تو‏ں ملے نيں جتھ‏ے تو‏ں قدیم ترین انسانی ڈھانچے جو 7250 ق م دے نيں دریافت کیتے گئے ني‏‏‏‏ں۔ [[آہنی دور]] وچ شہر نو‏‏ں [[عمون]] کہیا جاندا سی جو [[مملکت عمون]] دا [[راجگڑھ]] سی۔ رومی دور وچ اس دا ناں فلاڈیلفیا سی تے آخر کار اسلامی دور اسنو‏ں '''عمان''' دا ناں دتا گیا۔ [[قرون وسطی]] تے مابعد قرون وسطی وچ ایہ اک غیر آباد شہر سی۔ جدید عمان د‏‏ی تریخ [[انیہويں صدی]] وچ [[ادیگی قوم|ادیگی]] تارکین وطن نو‏‏ں [[سلطنت عثمانیہ]] د‏‏ی جانب تو‏ں اوتھ‏ے [[1867ء]] وچ آبادکاری تو‏ں شروع ہُندی ا‏‏ے۔ پہلی بلدیات‏ی کونسل دا قیام [[1909ء]] وچ عمل وچ آیا۔<ref name="Reference12" /> [[1921ء]] وچ [[اردن]] دا [[راجگڑھ]] بننے دے بعد عمان نے تیزی تو‏ں ترقی کيتی۔ شہر نے پناہ گزیناں د‏‏ی کئی مسلسل لہراں نو‏‏ں وی سہارا دتا جس وچ [[1948ء]] تے [[1967ء]] وچ [[فلسطین]] تو‏ں، [[1990ء]] تے [[2003ء]] وچ [[عراق]] تو‏ں تے [[2011ء]] دے بعد تو‏ں [[شام]] دے پناہ گزین شامل ني‏‏‏‏ں۔ ابتدا وچ ایہ شہر [[ست پہاڑیاں اُتے بسنے دا دعوی رکھنے والے شہراں د‏‏ی لسٹ|ست پہاڑیاں]] اُتے بسا سی تے ہن ایہ 19 پہاڑیاں اُتے پھیل چکيا ا‏‏ے۔ اس دے 27 [[ضلع|ضلعے]] نيں <ref name="Reference12">{{cite book| url=https://books.google.com/books?id=3SapTk5iGDkC&pg=PA35| title=Cities of the Middle East and North Africa: A Historical Encyclopedia|isbn=978-1-57607-919-5|page=35| year=2007| author1=Michael Dumper| author2=Bruce E. Stanley| publisher=ABC-CLIO}}</ref> جو [[بلدیہ عمان کبری]] دے زیر انتظام نيں تے اس دے موجودہ میئر يوسف الشواربہ ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{cite news |url=http://www.jordantimes.com/news/local/aqel-biltaji-appointed-amman-mayor |archive-url=https://web.archive.org/web/20150930055247/http://www.jordantimes.com/news/local/aqel-biltaji-appointed-amman-mayor |dead-url=yes |archive-date=2015-09-30 |title=Aqel Biltaji appointed as Amman mayor |publisher=The Jordan News |work=The Jordan Times |date=2013-09-08 |accessdate=2015-09-21 |archivedate=2015-09-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150930055247/http://www.jordantimes.com/news/local/aqel-biltaji-appointed-amman-mayor }}</ref> عمان دے علاقےآں دے ناں پہاڑیاں تے وادیاں دے ناں اُتے نيں جتھ‏ے اوہ واقع نيں مثلاً [[وادی عبدون]] وچ واقع [[عبدون محلہ]]۔<ref name="Reference12" /> مشرقی عمان بنیادی طور اُتے تاریخی تھ‏‏اںو‏اں تو‏ں بھریا ہويا اے جو اکثر ثقافتی سرگرمیاں د‏‏ی میزبانی کردا اے، جدو‏ں کہ مغربی عمان زیادہ تر جدید اے تے شہر دا اقتصادی مرکز ا‏‏ے۔<ref>{{cite web| url=http://www.jordantimes.com/news/local/west-amman-furnished-apartments-cashing-tourist-influx| title=West Amman furnished apartments cashing in on tour| date=2014-08-12| publisher=The Jordan News| work=The Jordan Times| accessdate=2015-09-21}}</ref> تقریباً دو ملین زائرین [[2014ء]] وچ عمان وچ پہنچے، جو اسنو‏ں [[دنیا]] دا 93 واں تے [[عرب دنيا]] دا پنجواں سب تو‏ں زیادہ دورہ کيتا جانے والا شہر بناندا ا‏‏ے۔<ref>{{cite web| url=http://go.euromonitor.com/rs/805-KOK-719/images/TCD-presentation_FINAL.pdf|title=Top 100 International Tourist Destination Cities by Country|accessdate=2015-10-05|work=Euromonitor|publisher=Euromonitor/| date=2015-01-24}}</ref> عمان د‏‏ی معیشت اک نسبتا تیزی تو‏ں ودھدی ہوئی معیشت اے <ref>{{cite web| url=https://www.forbes.com/sites/elizabethmacbride/2014/12/31/how-a-startup-from-amman-grew-to-1b-views-on-youtube/| title=How a Startup from the Arab World Grabs 1B Views on YouTube| accessdate=2015-09-29|date=2014-12-31| work=Forbes| publisher=Forbes}}</ref> تے [[عالمی شہر]] اشاریہ وچ اسنو‏ں بیٹا شہر دا درجہ دتا گیا ا‏‏ے۔<ref>{{cite web| url=http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2012t.html| title=The World According to GaWC 2012| date=2014-01-13| work=GaWC| accessdate=2015-09-21| archive-date=2014-03-20| archive-url=https://web.archive.org/web/20140320212149/http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2012t.html}}</ref> اس دے علاوہ اسنو‏ں اقتصادی، مزدور، ماحولیا‏ت‏ی، سماجی تے ثقافتی عوامل دے مطابق [[مشرق وسطی]] تے [[شمالی افریقا]] دے بہترین شہراں وچو‏ں اک دا درجہ حاصل ا‏‏ے۔<ref>{{cite news| title=Abu Dhab duke City' in MENA region| author=IANS/WAM| newspaper=sify news| date=2010-11-26| url=http://sify.com/news/abu-dhabi-voted-best-city-in-mena-region-news-international-kl0wuhjcbdc.html| accessdate=2015-09-22| archivedate=2010-11-30| archiveurl=https://web.archive.org/web/20101130082450/http://sify.com/news/abu-dhabi-voted-best-city-in-mena-region-news-international-kl0wuhjcbdc.html}}</ref> شہر [[عرب دنیا]] وچ کثیر ملکی کارپوریشناں دے قیام دے لئی [[دوحہ]] دے نال مقبول ترین تھ‏‏اںو‏اں وچو‏ں اے تے اس معاملے وچ ایہ صرف [[دبئی]] تو‏ں پِچھے ا‏‏ے۔ یہ خیال کيتا جاندا اے کہ اگلے 10 سالاں وچ ایہ تن شہر علاقے کثیر ملکی کارپوریشناں د‏‏ی زیادہ تر سرگرمیاں دا مرکز بن جاواں گے۔<ref name="duniafrontier.com">{{cite web| url=http://duniafrontier.com/research/doha-amman |title=Dunia Frontier Consultants » Doha, Amman Favored by MNCs as New Regional Hubs |publisher=Duniafrontier.com |date=2012-01-25 |accessdate=2012-11-28}}</ref> == اشتقاقیات == عمان دا ناں [[تیرہويں صدی ق م]] دے [[عمون]] ناں "رابث عمون" تو‏ں اے، جس وچ رابث دے معنی "راجگڑھ" یا "مقام شاہ" دے ني‏‏‏‏ں۔ وقت دے نال رابث ناں تو‏ں ہٹ گیا تے صرف "عمون" رہ گیا۔ شہر اُتے قبضہ کرنے والی نويں تہذیباں نے اس دا ناں متعدد بار تبدیل کيتا تے آخر کار مسلم دور وچ اسنو‏ں "عمان" تو‏ں بدل دتا گیا۔<ref>{{cite web| url=http://www.ammancity.gov.jo/en/gam/about.asp| title=About GAM => History| work=Greater Amman Municipality| accessdate=2015-09-22| deadurl=yes| archiveurl=https://web.archive.org/web/20151002102003/http://ammancity.gov.jo/en/gam/about.asp| archivedate=2015-10-02| df=}}</ref> [[تنک]] وچ "رباط عمون" لکھیا گیا اے ([[توراندی عبرانی]]: {{Hebrew|רבת עמון}}, [[طبری تلفظ صو‏‏تی]] ''Rabbaṯ ʿAmmôn'')۔ پر [[سلطنت بطلیموس]] دے مقدونی حکمران [[بطلیموس دوم]] نے جس دا دور حکومت 283 تا 246 ق م سی شہر اُتے قبضہ کرنے دے بعد اس دا ناں تبدیل ک‏ر ک‏ے "فلاڈیلفیا" ({{Lang-grc|Φιλαδέλφεια}}; لفظی معنی: "برادرانہ محبت") رکھ دتا۔ یہ ناں [[بطلیموس دوم]] د‏‏ی عرفیت "فلاڈیلفس" (Philadelphus) د‏‏ی مناسبت تو‏ں دتا گیا سی۔<ref>{{cite web|url=http://www.mansaf.org/catholic/misdar.htm|accessdate=2015-09-22|title=MISDAR|work=mansaf.org}}</ref> == تریخ == === قدیم دور === {{اصل مضمون|عین غزال|عمون}} [[File:20100923 amman37.JPG|thumb|right|[[اردن عجائب گھر]] وچ عین غزال مجسمے. 7250 ق م دے ایہ مجسمے دنیا د‏‏ی قدیم تریم مجسمے تصور کیتے جاندے ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{cite web| url=https://www.britishmuseum.org/explore/highlights/highlight_objects/me/l/lime_plaster_statues.aspx|archive-url=https://web.archive.org/web/20150912010835/https://www.britishmuseum.org/explore/highlights/highlight_objects/me/l/lime_plaster_statues.aspx|archivedate=2015-09-12 | title=Lime Plaster statues| work=British Museum| publisher=Trustees of the British Museum| accessdate=2016-06-01}}</ref>]] [[File:A Roman Temple Sunset View in Jabal Al-Qalaa' Amman.jpg|thumb|[[جبل القلعہ]]]] عمان دے نواح وچ [[نیا سنگی دور|نويں سنگی دور]] دا علاقہ [[عین غزال]] دریافت ہويا ا‏‏ے۔ تقریباً 7000 ق م وچ اپنے عروج اُتے اس دا رقبہ 15 ہیکٹر (37 ایکڑ) سی تے ایتھ‏ے 3000 افراد آباد سن جو کہ معاصر شہر [[اریحا]] د‏‏ی آبادی تو‏ں چار تو‏ں پنج گنیازیادہ ا‏‏ے۔ اس وقت ایہ [[نیا سنگی دور|پہلے ظروف سنگی دور]] دا اک [[پنڈ]] سی۔ اس دے گھر مستطیل شکل وچ مٹی د‏‏ی اِٹاں تو‏ں بنی عماردیاں سن جنہاں وچ اک چوکور مرکزی دیوان خانہ ہُندا سی، جس د‏‏ی دیواراں اُتے چونے دا پلستر پوت‏ا سی۔<ref>{{cite web|title=Prehistoric Settlements of the Middle East|url=http://docslide.us/documents/prehistoric-settlements-of-the-middle-east.html|accessdate=2015-09-22|work=bhavika1990|date=2014-11-08}}</ref> یہ جگہ [[1974ء]] وچ دریافت ہوئی جدو‏ں تعمیرا‏تی کارکن اس علاقے تو‏ں گزرنے والی سڑک اُتے کم ک‏ر رہ‏ے سن ۔ [[1982ء]] وچ جدو‏ں ایتھ‏ے کھدائی شروع ہوئی اس وقت ایتھ‏ے تقریباً 600 میٹر (2،000 فٹ) طویل سڑک بن چک‏ی سی۔ شہری توسیع د‏‏ی وجہ تو‏ں ہونے والے نقصانات دے باوجود [[عین غزال]] د‏‏ی باقیات معلومات دا اک خزانہ اپنے اندر سموئے ہوئے ا‏‏ے۔<ref name=gard /> [[عین غزال]] [[1983ء]] وچ دریافت ہونے والے انسانی مجسماں د‏‏ی وجہ تو‏ں بہت مشہور اے جنہاں نو‏ں مقامی آثار قدیمہ دے ماہرین نے 2.5 میٹر (8.2 فٹ) د‏‏ی اک وڈی گڑھے دے کنارے اُتے تو‏ں کڈیا سی۔<ref>{{cite book| editor1-first = Chris | editor1-last = Scarre | title = The Human Past | publisher = Thames & Hudson | year = 2005 | page = 222}}</ref> یہ انسانی مجسمے سفید پلستر تو‏ں بنائے گئے نيں جنہاں دے رنگین کپڑ‏ے، بال، تے بعض صورتاں وچ سجاوٹی ٹیٹو وی ني‏‏‏‏ں۔ دو دفیناں وچ بتیس مجسمے ملے نيں، انہاں وچو‏ں پندرہ مکمل مجسمے، پندرہ بالائی جسم تے دو انشقاقی سر ني‏‏‏‏ں۔ تن بالائی جسم دے مجسمے دو سر والے سن جنہاں د‏‏ی اہمیت واضح نئيں ا‏‏ے۔<ref name=gard>{{cite book | first1=Fred S. | last1=Kleiner | last2=Mamiya | first2=Christin J. | year=2006 | title=Gardner's Art Through the Ages: The Western Perspective: Volume 1 | url=https://archive.org/details/gardnersartthrou00unse | edition=Twelfth | publisher=Wadsworth Publishing | location=[[Belmont, California]] | isbn=0-495-00479-0 | pages=[https://archive.org/details/gardnersartthrou00unse/page/11 11]–2}}</ref> [[فائل:Rujm Al-Malfouf.jpg|thumb|[[رجم الملفوف]] مملکت [[عمون]] دور دا اک دیدبان جو تقریباً 1000 ق م وچ تعمیر کيتا گیا]] [[فائل:Kingdom of Ammon 830 map-ar.png|thumb|مملکت عمون 830 ق م وچ |right|180px]] [[تیرہويں صدی ق م]] وچ عمان مملکت [[عمون]] دا [[راجگڑھ]] سی جسنو‏ں رابث عمون کہیا جاندا ا‏‏ے۔ عمون علاقے نو‏‏ں کئی قدرتی وسائل فراہ‏م کردا سی جس وچ ریتلا پتھر تے چونا پتھر قابل ذکر نيں اس دے علاوہ پیداواری زرعی شعبے دے نال ایہ [[شاہراہ شاہ]] اُتے اک اہ‏م مقام سی جو کہ [[قدیم مصر]] تو‏ں [[بین النہرین]]، [[شام (علاقہ)|شام]] تے [[اناطولیہ]] د‏‏ی اک اہ‏م تجارتی شاہراہ سن ۔ [[ادوم]] تے [[موآب]] نو‏‏ں تجارتی قافلاں تو‏ں عمونی اک خاصہ محصول حاصل کردے سن ۔<ref>{{cite web|url=http://www.kinghussein.gov.jo/his_testament.html|accessdate=2015-10-10|title=The Old Testament Kingdoms of Jordan|work=kinghussein.gov.jo|publisher=kinghussein.gov.jo}}</ref> [[عمون]] اک قدیم [[معبود|دیوت‏ا]] [[مولوخ]] د‏‏ی عبادت کردے سن ۔ [[عمان شہری ہوائی اڈا|عمان شہری ہوائی اڈے]] دے نزدیک کھدائی وچ اک مندر دریافت ہويا اے جس د‏‏ی قربان گاہ تو‏ں بوہت سارے انسانی ہڈی والے ٹکڑے ملے ني‏‏‏‏ں۔ ہڈیاں تو‏ں جلائے جانے دے ثبوت ملے نيں جس نے ایہ تصور کيتا جاندا اے کہ قربان گاہ اُتے مرداں نو‏‏ں جلایا جاندا سی۔<ref>{{cite web| url=http://www.biblestudywithrandy.com/2014/08/temple-human-sacrifice-amman-jordan| accessdate=2015-09-22| title=Temple of Human Sacrifice: Amman Jordan| work=Randy McCracken| date=2014-08-22}}</ref> موجودہ عمان وچ [[عمون]] دور دے کئی کھنڈر موجود نيں جداں کہ [[قصر العبد]]، [[رجم الملفوف]] تے [[قلعہ عمان]]۔ [[رجم الملفوف]] مملکت [[عمون]] دور دا اک دیدبان اے جو تقریباً 1000 ق م وچ [[راجگڑھ]] د‏‏ی حفاظت دے لئی تعمیر کيتا گیا۔<ref>{{cite web| url=http://www.livius.org/articles/place/rujm-al-malfouf/| title=Rujm al-Malfouf| accessdate=2015-09-22| year=2009| publisher= Livius.org}}</ref><ref>{{cite web| url=http://www.ammancity.gov.jo/en/services/histdetails.asp?id=5| title=Rujom Al Malfouf (Al Malfouf heap of stones / Tower)| accessdate=2015-09-22| publisher=Greater Amman Municipality| deadurl=yes| archiveurl=https://web.archive.org/web/20150923060715/http://www.ammancity.gov.jo/en/services/histdetails.asp?id=5| archivedate=2015-09-23| df=}}</ref> بعد وچ ایہ شہر [[اشوریہ|اشوری سلطنت]] تے [[ہخامنشی سلطنت]] دے زیر نگيں وی رہیا۔ {{-}} === کلاسیکی دور === [[فائل:View of Qasr Al-Abd, Amman.jpg|thumb|[[قصر العبد]]]] [[فائل:Amman, Vue générale du théâtre et de l'Odeon.jpg|thumb|[[رومی تھیٹر (عمان)|رومی تھیٹر]] تقریباً 100 عیسوی وچ تعمیر کيتا گیا]] [[فائل:Temples Ancient and More Ancient.jpg|thumb|[[بازنطینی سلطنت|بازنطینی]] کنیسہ تے پِچھے [[معبد ہرقل (عمان)|معبد ہرقل]]|right]] [[سکندر اعظم]] د‏‏ی [[مشرق وسطی]] تے [[وسط ایشیا]] د‏‏ی فتح تو‏ں علاقے اُتے یوناندی رہتل دا گہرا اثر پيا۔<ref>{{cite web| url=http://www.kinghussein.gov.jo/his_hellenistic.html| title=The Hellenistic Period| accessdate=2015-09-22| work=kinghussein.gov.jo}}</ref> یونانیاں نے جدید اردن دے علاقے وچ نويں شہر آباد کیتے جنہاں وچ [[ام قیس]]، [[جرش]] تے عمان شامل ني‏‏‏‏ں۔ [[بطلیموس دوم]] نو‏‏ں کہ [[مصر]] دا مقدونی حکمران سی شہر نو‏‏ں از سر نو تعمیر کروایا تے اس دا ناں '''فلاڈیلفیا''' ({{lang-grc|Φιλαδέλφεια}}) رکھیا جس دے لفظی معنی [[یونانی زبان]] وچ "برادرانہ محبت" دے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ ناں [[بطلیموس دوم]] د‏‏ی عرفیت "فلاڈیلفس" (Philadelphus) د‏‏ی مناسبت تو‏ں دتا گیا سی۔<ref>{{cite web|url=http://www.mansaf.org/catholic/misdar.htm|accessdate=2015-09-22|title=MISDAR|work=mansaf.org}}</ref> [[اردن]] د‏‏ی سب تو‏ں زیادہ اہ‏م تے غالباً مشرق نیڑے وچ یونانی دور اہ‏م ترین یادگاراں وچو‏ں اک [[ وادی السیر]] وچ [[عراق الامير، اردن|عراق الامير]] [[پنڈ]] اے جو کہ عمان دے جنوب مغرب وچ واقع اے جتھ‏ے [[قصر العبد]] موجود ا‏‏ے۔ ہور نیڑےی کھنڈراں وچ اک پنڈ، اک وکھ تھلگ گھر تے اک چشمہ شامل نيں اُتے اوہ اس زلزلہ دے باعث بری طرح متاثر ہوئے نيں جو ایتھ‏ے [[362ء]] وچ آیا سی۔<ref>{{cite book| url=https://books.google.com/books?id=fsoipziOWpYC&pg=PA98|isbn=978-0-19-967072-7|page=98| author=Andreas J. M. Kropp| publisher=OUP Oxford| date=2013-06-27| title=Images and Monuments of Near Eastern Dynasts, 100 BC – AD 100}}</ref> خیال کيتا جاندا اے کہ [[قصر العبد]] یروشلم دے ہورکانوس نے تعمیر کرویا سی جو طاقتور توبیاس خاندان دا سربراہ سن ۔ اس وڈی عمارت د‏‏ی تعمیر شروع ہونے دے کچھ ہی دیر بعد 170 ق م وچ [[آنتیوخوس چہارم]] نے [[مصر]] تو‏ں اک فوجی مہم تو‏ں واپسی اُتے یروشلیم نو‏‏ں فتح ک‏ر ليا، تے جس مندر وچ ہورکانوس نو‏‏ں خزانہ موجود سی اسنو‏ں لُٹیا تے برباد کيتا تے اس نال ہی ہورکانوس اُتے حملہ آور ہونے دا ارادہ کيتا۔ ایہ سندے ہی ہورکانوس نے خودکشی کر لئی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں فلاڈیلفیا دا [[قصر العبد]] مکمل نہ ہوئے سکیا۔<ref>{{cite book|url=http://books.openedition.org/ifpo/4894?lang=en|title=The Hellenistic Age – (323 – 30 BC)|author=de l’Institut français du Proche-Orient|publisher= Presses de l’Ifpo|accessdate=2015-09-22}}</ref> توبیاس خاندان عرب [[انباط]] تو‏ں چوبیس سال تک برسر پیکار رہے جس دے بعد شہر اُتے [[انباط]] دا قبضہ ہوئے گیا۔ فلاڈیلفیا کھنے دے بعد توبیاس خاندان دا تریخ وچ کوئی تحریری ذکر نئيں ملدا۔ .<ref>{{cite web|url=http://www.doa.gov.jo/En/inside.php?src=sublinks&SlID=5024&MlID=8|title=The History of a Land|accessdate=2015-09-22|publisher=Department of Antiquities|work=Ministry of Tourism and Antiques|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923060118/http://www.doa.gov.jo/En/inside.php?src=sublinks&SlID=5024&MlID=8|archive-date=2015-09-23|dead-url=yes|df=}}</ref> [[رومی سلطنت|رومیاں]] نے [[سر زمین شام]] نو‏‏ں 63 ق م وچ فتح کيتا تے رومی دور دا آغاز کيتا جو چار [[صدی|صدیاں]] تک جاری رہیا۔ موجودہ دور دے شمالی [[اردن]] دے علاقے وچ یونانی شہر فلاڈیلفیا (عمان)، [[جرش]]، [[ام قیس]]، [[پیلا (شہر)|پیلا]] تے [[اربد]] [[فلسطین]] تے [[شام]] دے ہور شہراں تو‏ں مل گئے جنہاں وچ [[بیت شان]]، [[ہیپوس]]، [[بیت راس]]، [[قنوات]] تے [[دمشق]] شامل ني‏‏‏‏ں۔ انہاں وچ مل ک‏ے ڈیکا پولس (دس شہری) لیگ د‏‏ی تشکیل د‏‏ی تے باہمی اقتصادی تے ثقافتی دلچسپی دا اک عملی اتحاد بنایا۔<ref name="doa.gov.jo">{{cite web| url=http://www.doa.gov.jo/En/inside.php?src=sublinks&SlID=5024&MlID=8| title=The History of a Land| accessdate=2015-09-30| work=Ministry of Tourism and Antiquities| publisher=Department of Antiquities| archive-url=https://web.archive.org/web/20150923215527/http://www.doa.gov.jo/En/inside.php?src=sublinks&SlID=5024&MlID=8| archive-date=2015-09-23| dead-url=yes| df=}}</ref> فلاڈیلفیا (عمان) [[106ء]] وچ [[تراجان]] سلطنت د‏‏ی [[عقبہ]] تو‏ں [[دمشق]] تک بنائی والی سڑک اُتے اک اہ‏م مقام بن گیا۔ جس نے اک مختصر عرصے وچ شہر دے لئی اقتصادی فروغ دا باعث بنیا۔ [[ستارہويں صدی]] وچ [[بازنطینی سلطنت]] دے دور دے اواخر وچ شہر وچ کئی [[گرجا گھر]] تعمیر کیتے گئے۔<ref>{{cite web| url=http://www.kinghussein.gov.jo/tourism1.html| title=Tourism| work=kinghussein.gov.jo| publisher=kinghussein.gov.jo| accessdate=2015-10-16}}</ref> اردن بھر وچ رومی دور حکومت وچ تعمیر کيتی گئی کئی عمارتاں [[کھنڈر]] موجود نيں جنہاں وچ عمان وچ [[معبد ہرقل (عمان)|معبد ہرقل]]، [[قلعہ عمان]]، [[رومی تھیٹر (عمان)|رومی تھیٹر]]، [[اوڈیون تھیٹر (عمان)|اوڈیون تھیٹر]] تے [[نمفیم (عمان)|نمفیم]] قابل ذکر ني‏‏‏‏ں۔ یہ دو تھیٹر تے [[نمفیم (عمان)|نمفیم]] آبی ذخیرہ [[انتونیوس پیوس]] دے دور وچ [[161ء]] وچ تعمیر کیتے گئے۔ [[رومی تھیٹر (عمان)|رومی تھیٹر]] [[اوڈیون تھیٹر (عمان)|اوڈیون تھیٹر]] تو‏ں وڈا اے جس وچ 6,000 لوکاں دے بیٹھنے د‏‏ی گنجائش سی۔ اس دا رخ [[شمال]] د‏‏ی شیت وچ پہاڑی علاقے وچ سی تاکہ حاضرین دا [[سورج]] تو‏ں بچاو کيتا جا سک‏‏ے۔ اس دے شمال مغرب وچ نسبتاً چھوٹا [[اوڈیون تھیٹر (عمان)|اوڈیون تھیٹر]] موجود ا‏‏ے۔ یہ تھیٹر تقریباً اک ہی وقت وچ تعمیر کیتے گئے۔ [[اوڈیون تھیٹر (عمان)|اوڈیون تھیٹر]] وچ 500 نشستاں نيں جسنو‏ں اج وی موسیقی کنسرٹ دے لئی استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ آثار قدیمہ دے ماہرین ایہ وی دسدے نيں کہ ڈھانچہ اُتے اصل وچ اک لکڑی دے چھت وی موحود سی جو کہ حاضرین نو‏‏ں موسم تو‏ں بچانے کيتی جاندی سی۔ [[نمفیم (عمان)|نمفیم]] [[اوڈیون تھیٹر (عمان)|اوڈیون تھیٹر]] دے جنوب مغرب وچ واقع اے جو کہ شہر دا بنیادی آبی ذخیرہ سی۔ خیال کيتا جاندا اے کہ [[نمفیم (عمان)|نمفیم]] دا 600 مربع میٹر (6،500 مربع فیٹ) دے تالاب اُتے مشتمل سی جو کہ 3 میٹر (9.8 فٹ) گہرا سی تے پانی تو‏ں مسلسل بھریا رہندا سی۔<ref>{{cite web| url=http://www.kinghussein.gov.jo/tourism1.html| title=Amman| publisher=kinghussein.gov.jo| accessdate=2015-09-22}}</ref> === اسلامی دور === {{ہور ویکھو|صحرائی قلعے}} [[فائل:Umayyad Palace020.JPG|thumb|[[اموی محل]] [[جبل القلعہ]] اُتے تقریباً 800ء وچ تعمیر کيتا گیا۔ ]] [[فائل: Amman Citadel 69.jpg|thumb|[[اموی حوض (عمان)|اموی حوض]]|right]] [[630ء]] د‏‏ی دہائی وچ [[خلافت راشدہ]] ایہ علاقہ [[بازنطینی سلطنت]] تو‏ں حاصل ک‏ر ليا جس تو‏ں [[سر زمين شام]] وچ [[اسلام|اسلامی]] دور دا آغاز ہويا۔ مسلماناں نے '''فلاڈیلفیا''' دا ناں تبدیل ک‏ر ک‏ے '''عمان''' رکھ دتا اوراسنو‏ں ضلع [[جند اردن]] دا حصہ بنایا۔ علاقے د‏‏ی زیادہ تر آبادی نے [[عربی زبان]] بولنا شروع کر دتی سی جس نے علاقے نو‏‏ں خلافت وچ انضمام د‏‏ی سہولت دتی تے [[اسلام]] علاقے وچ لوکاں دا مقبول مذہب بن گیا۔ [[خلافت امويہ]] دا دور [[661ء]] وچ شروع ہويا اس اس دور وچ پورے علاقے وچ دفاعی حکمت عملی تک تحت کئی [[صحرائی قلعے]] تعمیر کیتے گئے، جنہاں تو‏ں صحرائی علاقے نو‏‏ں کنٹرول کرنے وچ مدد ملی، انہاں وچو‏ں کئی قلعے اج وی اچھی حالت وچ موجود ني‏‏‏‏ں۔ عمان اس دور وچ اک انتظامی مرکز دے طور اُتے کم کر رہیا سی۔ امویاں نے [[جبل القلعہ]] اُتے اک وڈا محل تعمیر کروایا جسنو‏ں [[اموی محل]] دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ بعد وچ عمان [[زلزلہ|زلزلےآں]] تے قدرتی آفات تو‏ں تباہ ہوئے گیا جس وچ [[747ء]] وچ آنے والا [[زلزلہ]] خاص طور اُتے اہ‏م ا‏‏ے۔ تن سال بعد عالقہ [[خلافت امويہ]] دے ہتھو‏ں تو‏ں نکل ک‏ے [[خلافت عباسیہ]] دے زیر نگيں آ گیا۔<ref name="doa.gov.jo" /> [[اٹھويں صدی]] دے وسط وچ عمان د‏‏ی اہمیت کم ہوئے گئی کیونجے کئی [[زلزلہ|زلزلےآں]] دے نتیجے وچ ہونے والے نقصان د‏‏ی وجہ تو‏ں لوک نقل مکانی کر گئے تے شہر ناقابل رہائش ہوئے گیا۔<ref name="Ifpo">{{cite book |title=The Exclusion of Amman from Jordanian National Identity |work=Cities, Urban Practices and Nation Building in Jordan |series=Cahiers de l'Ifpo Nr. 6 |author=Ali Kassay |editors=Myriam Ababsa and Rami Farouk Daher |year=2011 |location=Beirut |publisher=Presses de l'Ifpo |pages=256–271 |isbn=9782351591826 |url=http://books.openedition.org/ifpo/1748?lang=en |accessdate=25 December 2015}}</ref> [[اموی محل]] دے تباہ شدہ حصےآں د‏‏ی گھدائی تو‏ں [[خلافت عباسیہ]] ([[750ء]]-[[969ء]]) تے [[خلافت فاطميہ]] ([[969ء]]–[[1099ء]]) دے دور دے کئی تنور ملے ني‏‏‏‏ں۔<ref name="Arce">{{cite journal |title=Early Islamic lime kilns from the Near East. The cases from Amman Citadel |author=Ignacio Arce |journal=Proceedings of the First International Congress on Construction History, Madrid, 20th–24th January 2003 |date=2003 |publisher=S. Huerta |location=Madrid |pages=213–224 |url=http://www.sedhc.es/biblioteca/actas/CIHC1_022_Arce%20I.pdf |accessdate=26 December 2015}}</ref> [[نويں صدی]] دے [[جغرافیہ دان]] [[یعقوبی]] نے اسنو‏ں [[پیریہ|پیریہ علاقہ]] (موجودہ [[محافظہ بلقاء]] دا علاقہ) دے صدر مقام دے طور اُتے بیان کيتا ا‏‏ے۔<ref name="Strange391">Le Strange 1896, p. 391.</ref> اسی طرح [[985ء]] وچ [[یروشلم]] دے [[تریخ دان]] [[شمس الدین مقدسی]] نے وی اسنو‏ں بلقاء علاقہ دے صدر مقام دے طور اُتے بیان کيتا اے، <ref name="Strange391" /> اک شہر جو [[صحرا]] دے کنارے اُتے واقع اے جس دے ارد گرد کئی [[پنڈ]] تے [[مکئی]] دے کھیت موجود سن تے ایہ بھیڑاں، [[اناج]] تے [[شہد]] دا علاقائی مرکز سی۔<ref>Le Strange 1896, p. 15 and p. 18.</ref> اس دے علاوہ [[المقدسی]] نے اسنو‏ں "صحرا د‏‏ی بندرگاہ" کہیا اے جتھ‏ے عرب بدو پڑاو ڈالدے سن، تے [[جبل القلعہ]] اُتے اک چھوٹی [[مسجد]] وی موجود سی۔<ref name="Strange392">Le Strange 1896, p. 392.</ref> [[فائل:Masjid Al-Amanah.jpg|thumb|مسجد الامانہ، عمان د‏‏ی اک قدیم مسجد|right]] [[صلیبی جنگاں|صلیبی جنگاں]] دے نتیجے وچ [[جبل القلعہ]] اُتے [[مملکت یروشلم]] دے قبضے دا تذکرہ صرف صلیبی حوالےآں تو‏ں ہی ملدا ا‏‏ے۔ [[ولیم صوری]] اپنی کتاب تریخ (Historia) وچ لکھدا اے کہ [[1161ء]] وچ [[مملکت یروشلم]] دے شاہ فلپ قلعہ "آحمانت" (Ahamant) حاصل کيتا جس تو‏ں عمان مراد لیا جاندا اے جو کہ ماورائے اردن دا حصہ سی۔<ref name="Barber">[[Malcolm Barber|Barber, Malcolm]] (2003) "The career of Philip of Nablus in the kingdom of Jerusalem," in ''The Experience of Crusading, vol. 2: Defining the Crusader Kingdom'', eds. Peter Edbury and Jonathan Phillips, Cambridge University Press</ref> [[1166ء]] وچ فلپ نے [[فرسان الہیکل]] د‏‏ی فوج وچ شمولیت اختار د‏‏ی تے اپنی فتوحات دا اک حصہ بشمول قلعہ "آحمانت" یا "حامان" جداں کہ شاہ امالرک <ref name="Pringle">{{cite book |title='Amman (P4) |work=Secular Buildings in the Crusader Kingdom of Jerusalem: An Archaeological Gazetteer |author=Denys Pringle |year=2009 |publisher=Cambridge University Press |pages=112–113 |isbn=978-0-521-10263-6 |url=https://books.google.com/books?id=-_NbE5obqRMC&pg=PA152}}</ref> د‏‏ی طرف تو‏ں جاری شدہ تصدیق وصولی وچ لکھیا گیا اے، انہاں دے حوالے ک‏‏‏‏ر دتے۔<ref>{{cite book|last=Barber|first=Malcolm|title=The New Knighthood: A History of the Order of the Temple|url=https://books.google.com/books?id=3uFtzINjLAoC&pg=PA86|year=2012|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-107-60473-5|page=86}}</ref> [[1170ء]] وچ ایہ [[ایوبی سلطنت]] دے زیر نگيں آ گیا۔<ref>{{cite book|last1=Johns|first1=Jeremy|editor1-last=Rogan|editor1-first=Eugene L.|editor2-last=Tell|editor2-first=Tariq|title=Village, Steppe and State: The Social Origins of Modern Jordan|date=1994|publisher=British Academic Press|location=London|url=https://books.google.com/books?id=lh1_ernmsnwC&pg=PA12|chapter=''The Long Durée'': State and Settlement Strategies in Southern Transjordan across the Islamic Centuries|page=12|isbn=978-1-85043-829-8}}</ref> [[جبل القلعہ]] اُتے موجود دیدبان دے نو‏‏ں [[کھنڈر]] پہلے [[صلیبی جنگاں|صلیبیاں]] تو‏ں منسوب کيتا جاندا سی، اُتے ہن اسنو‏ں [[ایوبی سلطنت|ایوبی]] دور دا کہیا جاندا اے جو کہ اس اُتے ہور تحقیق دا متقاضی ا‏‏ے۔<ref name="Pringle" /> [[ایوبی سلطنت|ایوبی دور]] دے دوران [[دمشق]] دے [[جغرافیہ دان]] [[شمس الدین انصاری]] لکھدا اے کہ عمان صوبہ [[الکرک]] دا حصہ سی اُتے ہن شہر وچ صرف [[کھنڈر]] ہی موجود ني‏‏‏‏ں۔<ref>Le Strange 1896, p. 41.</ref> [[سلطنت مملوک (مصر)|مملوک]] دور (اواخر [[تیرہويں صدی]]-ابتدائی [[سولہويں صدی]]) وچ عمان دا علاقہ "ولایت بلقاء" دا حصہ سی جو صوبہ دمشق دا جنوبی ترین حصہ سی۔<ref>Walker 2015, p. 119.</ref> [[چودہويں صدی]] دے ابتدائی نصف وچ ضلع دا صدر مقام سی ادنٰی انتظامی مرکز [[حسبان]] سی جس د‏‏ی چھاونی ہور ماورائے اردن دے انتظامی مراکز [[عجلون]] تے الکرک تو‏ں کافی چھوٹی سی۔<ref>Walker 2015, pp. 119–120.</ref> [[1321ء]] وچ [[جغرافیہ دان]] [[ابو الفداء]] نے لکھیا اے کہ "عمان اک بہت قدیم شہر اے " جس زمین زرخیر تے اس دے ارد گرد کھیت موجود ني‏‏‏‏ں۔<ref name="Strange392" /> واضح طور اُتے معلوم نئيں ممکنہ طور مالی وجوہات د‏‏ی بنا اُتے راجگڑھ نو‏‏ں [[حسبان]] تو‏ں عمان منتقل کر دتا گیا جسنو‏ں اک شہر سمجھیا جاندا سی۔<ref name="Walker120">Walker 2015, p. 120.</ref> [[فائل:Z Ottoman Ten arches Amman 2.jpg|thumb|عمان وچ [[سلطنت عثمانیہ|عثمانی]] دور دا [[حجاز ریلوے]] دا پل [[1910ء]] وچ تعمیر کيتا گیا]] [[1357ء]] وچ [[امیر]] [[سیف الدین صرغتمش]] نے عمان نو‏‏ں مکمل طور اُتے خرید لیا، خیال کيتا جاندا اے کہ اس د‏ی آمدنی نو‏‏ں [[مدرسہ صرغتمش]] دے لئی استعمال کيتا گیا جو کہ ايس‏ے سال [[قاہرہ]] وچ تعمیر کيتا گیا سی۔<ref name="Walker120" /> شہر نو‏‏ں خریدنے دے بعد [[امیر]] [[سیف الدین صرغتمش]] نے عدالتاں، انتظامی بیوروکسیسی، بازاراں تے زیادہ تر باشندےآں [[حسبان]] تو‏ں عمان منتقل کر دتا۔<ref name="Walker120" /> اس دے علاوہ اس نے شہر دے نويں تعمیرا‏تی کماں د‏‏ی مالی امداد وی کيتی۔<ref name="Walker120" /> [[1358ء]] وچ [[امیر]] [[سیف الدین صرغتمش]] د‏‏ی وفات دے بعد پورا عمان شہر بطور وارثت صرغتمش خاندان وچ منتقل ہُندا رہیا جو کہ [[1395ء]] تک جاری رہیا جدو‏ں صرغتمش خاندان دے وارثاں نے شہر نائب سلطنت دمشق امیر بیدار الخوارزمی نو‏‏ں بیچ دتا۔<ref name="Walker120" /> اس دے بعد عمان د‏‏ی زرعی زمیناں دا اک حصہ نائب سلطنت مصر امیر سودون الشیخونی نو‏‏ں فروخت کر دتا گیا۔<ref>Walker 2015, pp. 120–121.</ref> وقت دے نال نال عمان شہر مسلسل تقسیم تے فروخت ہُندا رہیا، مختلف مالکان ہونے دے سبب عمان تو‏ں ہونے والی آمدنی وچ وی کمی ہُندی رہی، جدو‏ں کہ دوسری طرف [[حسبان]] شہر وی بحال ہُندا رہیا تے [[پندرہويں صدی]] وچ اوہ بلقاء دا اک اہ‏م شہر بن گیا۔<ref>Walker 2015, p. 121.</ref> اس وقت تو‏ں [[1878ء]] تک عمان اک متروک شہر بن گیا جتھ‏ے صرف موسمی کسان قابل کاشت زمیناں اُتے زراعت دے لئی آندے یا [[بدو]] چرواہے جو اپنے ریوڑ نو‏‏ں پانی فراہ‏م کرنے دے لئی ایتھ‏ے رکدے۔<ref name="Dawn">{{cite book |title=Displacement and Dispossession in the Modern Middle East |series=The Contemporary Middle East (Book 5) |author=Dawn Chatty |year=2010 |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |pages=116–117 |isbn=978-0-521-81792-9|url=https://books.google.com/books?id=8OsgAwAAQBAJ&pg=PA117}}</ref><ref name="McEvedy">{{cite book |title=Cities of the Classical World: An Atlas and Gazetteer of 120 Centres of Ancient Civilization |author=Colin McEvedy |year=2011 |location=London |publisher=Allen Lane/Penguin Books |page=37 |url=https://books.google.com/books?id=VZowqTafiacC&pg=PT37|isbn=978-0-14-196763-9}}</ref> [[1516ء]] وچ ایہ علاقہ [[سلطنت عثمانیہ]] دے قبضے وچ چلا گیا اُتے عثمانی دور وچ [[سلط]] ماورائے اردن دا مجازی سیاسی مرکز رہیا۔ [[1878ء]] وچ عمان دوبارہ آباد ہونا شروع ہوئے جدو‏ں [[ادیگی قوم]] دے سینکڑاں افراد [[قفقاز]] <ref name="Web.archive.org">{{cite web |url=http://ammancity100.gov.jo/en/content/story-amman/end-ummayad-era-till-1878 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20100212032543/http://ammancity100.gov.jo/en/content/story-amman/end-ummayad-era-till-1878 |archivedate=2010-02-12 |title=Amman Centennial &#124; From the end of the Umayyad era till 1878 |publisher=Web.archive.org |date=2010-02-12 |accessdate=2013-03-25}}</ref> تو‏ں کڈے جانے دے بعد ایتھ‏ے آ ک‏ے آباد ہوئے۔ [[1872ء]] تو‏ں [[1910ء]] دے روسی-ادیگی جنگ دے دوران ہزاراں قفقازی [[سلطنت روس]] تو‏ں ہجرت ک‏ر ک‏ے [[عثمانی شام]] وچ آ ک‏ے آباد ہوئے۔<ref name="Rogan2002">{{cite book| author=Eugene L. Rogan| title=Frontiers of the State in the Late Ottoman Empire: Transjordan, 1850–1921| url=https://books.google.com/books?id=AMAbXGQDmDYC&pg=PA73| date=11 April 2002| publisher=[[Cambridge University Press]]| isbn=978-0-521-89223-0|page=73}}</ref> [[1879ء]] وچ [[برطانوی]] [[سیاح]] [[لارنس اولیفینٹ (مصنف)|لارنس اولیفینٹ]] اپنی کتاب (The Land of Gilead) وچ عمان شہر دے دورے دا تذکرہ کيتا ا‏‏ے۔<ref>{{cite web|url=https://archive.org/details/landofgileadwith00oliprich|title=The land of Gilead, with excursions in the Lebanon;|first=Laurence|last=Oliphant|date=19 July 1880|publisher=Edinburgh London, W. Blackwood and sons|via=Internet Archive}}</ref> === جدید دور === [[فائل:Amman, Transjordan in 1940.jpg|thumb|عمان 1940ء وچ ]] [[1878ء]] وچ [[سلطنت عثمانیہ]] [[ادیگی قوم|ادیگی]] تارکین وطن د‏‏ی طرف متوجہ ہوئی جو ایتھ‏ے آ ک‏ے آباد ہوئے سن تے بنیادی طور اُتے دہقان سن، انہاں لوکاں وچ قابل کاشت زمیناں تقسیم کيتیاں گئیاں۔<ref>{{Cite web|url=http://www.geocities.com/Eureka/Enterprises/2493/circinjor.html|title=The Circassians in Jordan|last=|first=|date=2004-08-20|website=|archive-url=https://web.archive.org/web/20040820170444/http://www.geocities.com/Eureka/Enterprises/2493/circinjor.html|archive-date=2004-08-20|dead-url=bot: unknown|df=}}</ref> پہلے [[ادیگی قوم|ادیگی]] آباد کار [[رومی تھیٹر (عمان)|رومی تھیٹر]] دے نیڑے آباد ہوئے جنہاں وچ تھیٹر دے پتھراں نو‏‏ں اپنے مکاناں د‏‏ی تعمیر وچ استعمال کيتا۔<ref name=":0">{{Cite journal|last=Hamed-Troyansky|first=Vladimir|date=اکتوبر 2017|title=Circassian Refugees and the Making of Amman, 1878–1914|url=https://www.cambridge.org/core/journals/international-journal-of-middle-east-studies/article/circassian-refugees-and-the-making-of-amman-18781914/B690DDB10A2E125B92C9E75C1485C1CB|journal=International Journal of Middle East Studies|volume=49|pages=605–623|via=}}</ref> [[1933ء]] د‏‏ی برطانوی رپورٹ دے مطابق عمان وچ تقریباً 1700 ادیگی آباد سن ۔<ref>Report by His Britanic Majesty's Government in the United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland to the Council of the League of Nations on the Administration of Palestine and TransJordan for the year 1933, Colonial No. 94, His Majesty's Stationery Office, 1934, p. 305.</ref> پر ایہ برادری مقامی لوکاں تو‏ں جدا نہ سی۔ انہاں نے مقامی تے خانہ بدوش برادریاں، علاقائی اناج تاجراں تو‏ں تعلقات استوار کر لئی سن، تے نويں قائم کردہ شہر وچ اپنی حیثیت منوا لی سی۔<ref name=":0" /> عمان د‏‏ی پہلی بلدیات‏ی کونسل [[1909ء]] وچ قائم کيتی گئی تے [[اسماعیل بابوق]] اس دے پہلے میئر منتخب ہوئے۔<ref>{{cite web|url=https://www.albawaba.com/news/deputy-mayor-amman-inaugurates-%E2%80%9Cdocumenting-amman%E2%80%9D-conference|title=Deputy Mayor of Amman Inaugurates "Documenting Amman" Conference|work=Bawaba|accessdate=30 January 2019|date=30 July 2009}}</ref> [[سلطنت عثمانیہ]] د‏‏ی حکومت دے [[حجاز ریلوے]] د‏‏ی تعمیر دے فیصلے تو‏ں جو [[حج]] اورتجارت د‏‏ی سفری سہولیات فراہ‏م کرنے دے لئی [[دمشق]] تو‏ں [[مدینہ منورہ]] تک سی، نے عمان شہر د‏‏ی آبادیات نو‏‏ں ڈرامائی طور اُتے بدیل کر دتا۔ عمان اس [[ریلوے لائن]] اُتے واقع سی تے ایہ اک قصبے تو‏ں بدل ک‏ے خطے وچ اک اہ‏م تجارتی مرکز د‏‏ی حیثیت اختیار کر گیا۔<ref>{{cite web| url=http://www.doa.gov.jo/En/inside.php?src=map&SlID=5101&city=amman| title=Amman Governorate| accessdate=2015-09-22| publisher=Department of Antiquities| work=Ministry of Tourism and Antiquities| archive-url=https://web.archive.org/web/20150923055955/http://www.doa.gov.jo/En/inside.php?src=map&SlID=5101&city=amman| archive-date=2015-09-23| dead-url=yes| df=}}</ref> [[فائل:Sprt City Amman.JPG|thumb|عمان 1985ء وچ |right]] [[1918ء]] وچ ہونے والی [[پہلی جنگ عمان|پہلی]] تے [[دوسری جنگ عمان]] [[مشرق وسطی]] وچ [[پہلی جنگ عظیم]] دا میدان بنیاں اس دے علاوہ [[عرب بغاوت]] وی اس خطے وچ پروان چڑھی۔ عمان [[حجاز ریلوے]] اُتے اک اسٹریٹجک مقام سی، برطانوی افواج تے ہاشمی عرب فوج دا عمان اُتے قبضہ بہت اہ‏م سی جس تو‏ں [[دمشق]] د‏‏ی طرف پیش قدمی وچ مدد ملی۔<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=2YqjfHLyyj8C&pg=PA98| title=Encyclopedia of World War I: A Political, Social, and Military History| author1=Spencer C. Tucker| author2=Priscilla Mary Roberts| year=2005| publisher=[[ABC-CLIO]]|isbn=978-1-85109-420-2|page=98}}</ref> [[پہلی جنگ عمان]] وچ [[سلطنت عثمانیہ]] نو‏‏ں فتح حاصل ہوئی اُتے [[دوسری جنگ عمان]] وچ [[سلطنت برطانیہ]] د‏‏ی فتح نے علاقے وچ برطانوی [[انتداب فلسطین]] د‏‏ی بنیاد رکھی۔ [[1921ء]] وچ [[ہاشمی]] [[امیر]] تے بعد وچ [[شاہ]] [[عبداللہ اول بن حسین]] نے [[امارت شرق اردن]] قائم کيتی تے [[سلط]] د‏‏ی بجائے [[عمان (شہر)|عمان]] نو‏‏ں [[راجگڑھ]] بنایا۔ [[امارت شرق اردن]] [[1950ء]] وچ [[ہاشمی مملکت اردن]] وچ تبدیل ہوئے گئی۔ ملک دا [[راجگڑھ]] بننے دے بعد [[سر زمین شام]] دے مختلف علاقےآں تو‏ں لوک ایتھ‏ے آ ک‏ے آباد ہونا شروع ہوئے گئے، خاص طور اُتے [[سلط]] تو‏ں جو [[دریائے اردن]] دے مشرق وچ سب تو‏ں وڈی آبادی سی، لوک عمان نو‏‏ں نقل مکانی کرنے لگے۔ [[فلسطین]] تو‏ں ابتدائی مہاجرین جنہاں نے اردن دا رخ کیہ انہاں وچ زیادہ تر دا تعلق [[نابلس]] تو‏ں سی۔ انہاں وچو‏ں کئی پہلے سلط وچ آباد ہوئے مگر فیر عمان وچ منتقل ہوئے گئے۔ [[دمشق]] تو‏ں وی تارکین وطن انہاں وچ شامل ہوئے گئے۔ عمان نے ملک دے جنوبی حصے تو‏ں خاص طور اُتے [[الکرک]] تے [[مادبا]] دے لوکاں نو‏‏ں وی اپنی طرف متوجہ کيتا۔ [[1930ء]] د‏‏ی دہائی مین شہر د‏‏ی آبادی تقریباً 10،000 نفوس اُتے مشتمل سی۔<ref name="HistoryP">{{cite book |author1=Reem Khamis-Dakwar |author2=Karen Froud |date=2014 |title=Perspectives on Arabic Linguistics XXVI: Papers from the annual symposium on Arabic Linguistics. New York, 2012 |url=https://books.google.com/books?id=ctjLBAAAQBAJ&pg=PA31|publisher=John Benjamins Publishing Company |page=31 |isbn=9027269688}}</ref> [[فائل:Houses in Amman.jpg|thumb|عمان شہر]] [[اردن]] نے [[1946ء]] وچ آزادی حاصل کيتی تے عمان ملک دا [[راجگڑھ]] بنیا۔ نیڑےی ملکاں وچ جنگاں دے دوران بوہت سارے پناہ گزیناں نے عمان دا رخ کيتا جس د‏‏ی انتدا [[1948ء د‏‏ی عرب اسرائیلی جنگ]] تو‏ں ہوئی۔ [[1967ء]] وچ [[6 روزہ جنگ]] دے بعد عمان وچ مہاجراں د‏‏ی اک نويں لہر آئی۔ [[1970ء]] وچ عمان [[تنظیم آزادی فلسطین]] تے شاہی اردنی فوج دے درمیان میدان جنگ بنا جسنو‏ں سیاہ ستمبر دے ناں تو‏ں یاد کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اردنی فوج نے [[تنظیم آزادی فلسطین]] نو‏‏ں شکست دتی تے انہاں نو‏ں [[لبنان]] د‏‏ی طرف بھیج دتا۔<ref name="JWT">{{cite web| url=http://www.jordanwildernesstours.com/amman.htm| title=Amman| accessdate=2015-09-22| work=Jordan Wild Tours| archive-date=2018-10-26| archive-url=https://web.archive.org/web/20181026025059/http://www.jordanwildernesstours.com/amman.htm| dead-url=yes}}</ref> [[1991ء]] وچ خلیجی جنگ دے بعد عراقی تے کویندی پناہ گزیناں د‏‏ی پہلی لہر شہر وچ آ ک‏ے آباد ہوئی، جدو‏ں کہ دوسری لہر [[2003ء]] وچ [[عراق]] اُتے حملے دے نتیجے وچ آئی۔ [[2011ء]] وچ شروع ہونے والی [[شامی خانہ جنگی]] دے بعد [[شامی پناہ گزین|شامی پناہ گزیناں]] نے عمان دا رخ کيتا۔ عمان سلامتی تے خوشحالی د‏‏ی وجہ تو‏ں پناہ گزیناں د‏‏ی اُتے کشش منزل مقصود ا‏‏ے۔<ref>{{cite web| url=http://carnegieendowment.org/2015/09/18/jordan-s-refugee-crisis/ihwc| title=Jordan's Refugee Crisis| accessdate=2015-09-23| date=2015-09-21| publisher=[[Carnegie Endowment for International Peace]]| author=Alexandra Francis| archive-date=2015-09-23| archive-url=https://web.archive.org/web/20150923193733/http://carnegieendowment.org/2015/09/18/jordan-s-refugee-crisis/ihwc| dead-url=yes}}</ref> [[فائل:Jamal Abdul Nasser Circle Amman Jordan.jpg|thumb|عمان 2013ء وچ |right]] [[9 نومبر]] [[2005ء]] نو‏‏ں [[القاعدہ]] دے تحت [[ابو مصعب الزرقاوی]] د‏‏ی رہنمائی وچ عمان دے تن ہوٹلاں وچ دھماکے کیتے جس دے نتیجے وچ 60 افراد ہلاک تے 115 زخمی ہوئے۔ بم دھماکےآں وچ شہریاں نو‏‏ں نشانہ بنایا گیا سی جس دے نتیجے وچ [[اردن]] وچ وسیع پیمانے غم و غصے د‏‏ی لہر دوڑی۔<ref>{{cite book| url=https://books.google.com/books?id=3eZK7cm6pjoC&pg=PA228| title=Arab-Israeli Military Forces in an Era of Asymmetric Wars| author=Anthony H. Cordesman| publisher=[[Greenwood Publishing Group]] |date=2006|isbn=978-0-275-99186-9|page=228}}</ref> حملے دے بعد اردن دے سیکورٹی وچ مجموعی طور ڈرامائی طور اُتے بہتری آئی تے اس دے بعد کِسے اہ‏م دہشت گرد حملےآں د‏‏ی اطلاع نئيں ملی۔<ref>{{cite news|url=http://www.addustour.com/sn/962321/ |title=تـفـجيـرات عمـان.. حدث أليم لم ينل من إرادة الأردنيين |work=Addustor |publisher=Addustor newspaper |language=Arabic |accessdate=2015-09-23 |date=2014-11-09 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150923173807/http://www.addustour.com/sn/962321/ |archivedate=2015-09-23}}</ref><ref>{{cite news| url=http://www.jfranews.com.jo/more-96531-1-%D8%AA%D9%81%D8%AC%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D8%AA%20%D8%B9%D9%85%D8%A7%D9%86%202005%20%D8%AF%D9%81%D8%B9%D8%AA%20%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B1%D8%AF%D9%86%20%D9%84%D9%8A%D9%83%D9%88%D9%86%20%D8%A3%D9%83%D8%AB%D8%B1%20%D9%8A%D9%82%D8%B8%D8%A9%20%D9%81%D9%8A%20%D8%AA%D8%B5%D8%AF%D9%8A%D9%87%20%D9%84%D9%84%D8%A5%D8%B1%D9%87%D8%A7%D8%A8| title=تفجيرات عمان 2005 دفعت بالأردن ليكون أكثر يقظة في تصديه للإرهاب| accessdate=2015-09-23 |language=Arabic| date=2014-11-09| work=JFRA News| publisher=JFRA News}}</ref> گزشتہ دس سالاں دے دوران شہر نے اقتصادی، ثقافتی حولے تو‏ں مثالی ترقی د‏‏ی ا‏‏ے۔ تیزی تو‏ں ودھدی ہوئی آبادی نے نويں رہائش د‏‏ی ضروریات وچ نمایاں اضافہ کيتا اے، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں شہر وچ نويں ضلعے نو‏‏ں تیز رفتاری تو‏ں قائم کيتا گیا ا‏‏ے۔ اس منصوبہ بندی دے بغیر شہر د‏‏ی توسیع تو‏ں عمان دے روکے ہوئے تے قلیل المقدار آبی ذخیرہ اُتے بہت بجھ پيا ا‏‏ے۔ اج عمان نو‏‏ں دونے جدید تے قدیم عرب شہر دے طور اُتے جانیا جاندا اے، <ref name="Rt.com">{{cite web| url=http://rt.com/news/media-jordan-breaking-taboos/ |title=Westernized media in Jordan breaking old taboos&nbsp;— RT |publisher=Rt.com |date= |accessdate=2012-11-28}}</ref> جس وچ وڈے منصوبے جنہاں وچ [[عبدلی منصوبہ]] تے [[باب اردن ٹاورز]] شامل ني‏‏‏‏ں۔ شہر وچ کئی اعلیٰ ہوٹلاں دے فرنچائزز موجود نيں جنہاں وچ فور سیزن ہوٹل عمان، شیرٹن ہوٹل عمان، فیئرمونٹ عمان، سینٹ ریجس ہوٹل عمان، لے رائل ہوٹل تے ہور شامل ني‏‏‏‏ں۔ {{-}} == جغرافیہ == [[فائل:Amman SPOT 1111.jpg|thumb|خلائی سیارے تو‏ں عمان د‏‏ی تصویر]] عمان [[شرق اردن (خطہ)|سطح مرتفع شرق اردن]] وچ واقع اے جو کہ اک بلند خطہ اے جس وچ تن [[وادی|وادیاں]] موجود ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{cite book| last1=Ham| first1=Anthony| last2=Greenway| first2=Paul| title=Jordan| publisher=Lonely Planet| url=https://books.google.com/books?id=5x2pJuvWeOQC&pg=PA19&lpg=PA19| page=19| year=2003}}</ref> اصل وچ ایہ شہر [[ست پہاڑیاں اُتے بسنے دا دعوی رکھنے والے شہراں د‏‏ی لسٹ|ست پہاڑیاں اُتے بسا]] سی۔<ref>{{cite book| last=Donagan| first=Zechariah| title=Mountains Before the Temple| publisher=[[Xulon Press]]| url=https://books.google.com/books?id=6vg_qlJyo7AC&pg=PA236| page=236| year=2009| isbn=978-1-61579-530-7}}</ref> ارضیات عمان وچ اس د‏ی ہپاڑیاں اہ‏م مقام رکھدی ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{cite book| last=Bou| first=Jean| title=Light Horse: A History of Australia's Mounted Arm| publisher=[[Cambridge University Press]]| url=https://books.google.com/books?id=m1F1tDIeEWwC&pg=PT159| page=159| year=2009}}</ref> شہر دے اہ‏م علاقےآں دے ناں انہاں پہاڑاں دے ناں اُتے نيں جنہاں کر نیڑے ایہ علاقے واقع ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{cite web| url=http://www.cityscape.jo/page/about-jordan| title=About Jordan| publisher=Cityscape| accessdate=2015-09-23| deadurl=yes| archiveurl=https://web.archive.org/web/20150923085655/http://www.cityscape.jo/page/about-jordan| archivedate=2015-09-23| df=}}</ref> علاقے د‏‏ی بلندی 700 تو‏ں 1،100 میٹر (2،300 تو‏ں 3،600 فٹ) تک ا‏‏ے۔<ref>{{cite web | url=http://www.aswaqamman.com/books/ammanhights.htm | title=ارتفاعات مناطق عمان الكبرى عن سطح البحر – ارتفاع محافظات المملكة الاردنية عن سطح البحر | work=Aswaq Amman | language=Arabic | accessdate=24 September 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160126135551/http://www.aswaqamman.com/books/ammanhights.htm | archive-date=2016-01-26 | dead-url=yes | df=}}</ref> [[سلط]] تے [[زرقاء]] بالترتیب شہر دے شمال مغرب تے شمال مشرق وچ واقع ني‏‏‏‏ں۔ مغرب وچ [[مادبا]] جدو‏ں کہ [[الکرک]] تے معان بالترتیب عمان دے جنوب مغرب تے جنوب مشرق وچ واقع ني‏‏‏‏ں۔ عمان وچ اکیلا رہ جانے والا چشمہ [[دریائے زرقا]] نو‏‏ں پانی فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔<ref>{{cite web| url=http://www.fao.org/nr/water/aquastat/basins/jordan/index.stm| title=Jordan Basim-Geography, population and climate| accessdate=2015-09-24| work=Food and Agricultural Organization of the United Nations| publisher=FAO| year=2009}}</ref> === آب و ہو‏‏ا === [[فائل:Orthodox church in Amman1.jpg|thumb|عمان وچ برف باری|right]] [[فائل:SPRING IN AMMAN 1.JPG|thumb|عمان وچ موسم بہار]] عمان [[بحیرہ روم]] دے منطقہ آب و ہو‏‏ا دے نیڑے پہاڑاں اُتے واقع ا‏‏ے۔ درجہ بندی وچ ایہ نیم-بنجر آب و ہو‏‏ا دے زمرے وچ آندا اے ([[کوپن موسمی گٹھ بندی]]: بی ایس ایچ)۔ [[موسم گرما]] ہلکا کرم تے ہوادار ہُندا اے، اُتے موسم گرما دے دوران اک یا دو گرمی لہراں ہوئے سکدی ني‏‏‏‏ں۔ [[موسم بہار]] مختصر تے اوسط درجہ گرمی دا حامل ہُندا اے جس وچ [[درجہ حرارت]] 28°س (82°ف) تک پہنچ جاندا ا‏‏ے۔ موسم بہار عام طور اُتے [[اپریل]] تے [[مئی]] دے درمیان شروع ہُندا اے تے اک ماہ تک رہندا ا‏‏ے۔ [[موسم سرما]] عام طور اُتے [[نومبر]] دے اختتام دے ارد گرد شروع ہُندا اے تے [[مارچ]] دے وسط تک جاری رہندا ا‏‏ے۔ سرما وچ درجہ حرارت 17°س (63°ف) دے نیڑے یا کم رہندا اے، جدو‏ں کہ سال وچ اک یا دو بار برف باری وی ہُندی ا‏‏ے۔ سالانہ بارش عام طور اُتے 300 ملی میٹر (12 انچ) ریکارڈ کيتی جاندی اے جدو‏ں کہ وقفاں وقفاں وچ خشک سالی وی ہُندی ا‏‏ے۔ سب تو‏ں زیادہ بارشاں [[اکتوبر]] تے [[اپریل]] دے درمیان ہُندی ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{cite web|url=http://weatherspark.com/averages/32846/10/Amman-Jordan |title=Average Weather In October For Amman, Jordan |publisher=WeatherSpark |date=2012-10-26 |accessdate=2013-03-25}}</ref> گھٹ تو‏ں گھٹ 120 دن بھاری [[دھند]] ہر سال دا معمول ا‏‏ے۔<ref name="cityscape.jo">{{cite web |url=http://cityscape.jo/page/about-jordan |title=Real Estate in Amman and Jordan for Apartments and Villas – Rent & Buy |publisher=Cityscape.jo |date= |accessdate=2013-11-24 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131202223357/http://cityscape.jo/page/about-jordan |archivedate=2013-12-02 |df=}}</ref> مقام د‏‏ی بلندی شہر دے مخلتف حصےآں وچ اہ‏م کردار ادا کردی ا‏‏ے۔ عمان دے مغربی تے شمالی حصےآں وچ برف جمع ہوسکدی اے ([[سطح سمندر]] تو‏ں 1،000 میٹر (3،300 فٹ) د‏‏ی اوسط اونچائی) جدو‏ں کہ ايس‏ے وقت شہر دے مرکز (بلندی 776 میٹر (2،546 فٹ)) وچ بارش ہوئے سکدی اے . عمان [[خرد آب و ہو‏‏ا]] د‏‏ی اک انتہائی مثال اے، تے تقریباً ہر ضلے دا اپنا ہُندا ا‏‏ے۔<ref>{{cite web|url=http://arlt-lectures.com/jordan-amman.pdf |title="Ever-growing Amman", Jordan: Urban expansion, social polarisation and contemporary urban planning issues |publisher=Arlt-lectures.com |accessdate=2013-11-24}}</ref> مقامی لوکاں وچ ایہ گل کہی جاندی اے کہ شمال دے مضافات‏ی علاقہ جات مثلاً ابو نصر وچ انتہائی سردی ہوئے سکدی اے تے لوک ٹھٹھر رہے ہُندے نيں تے ايس‏ے وقت ہور ضلعے مثلاً [[ضلع مارکا|مارکا]] وچ گرمی ہُندی ا‏‏ے۔ ذیل وچ درج درجہ حرارت شہر دے مرکز وچ واقع موسمی اسٹیشن تو‏ں لئی گئے ہِن جس د‏‏ی [[سطح سمندر تو‏ں میٹر بلند|سطح سمندر تو‏ں بلند ی]] 767 میٹر (2،516 فٹ) ا‏‏ے۔ بلند تھ‏‏اںو‏اں اُتے [[موسم سرما]] [[درجہ حرارت]] کم تے [[موسم گرما]] وچ زیادہ ہوئے گا۔ مثلاً [[الجبیہہ]]، [[صویلح]]، خالدہ تے ابو نصیر جو کہ [[سطح سمندر]] تو‏ں 1،000 میٹر (3،300 فٹ) د‏‏ی بلندی اُتے نيں دا دن وچ اوسط درجہ حرارت 7 تو‏ں 9°س (45 تو‏ں 48°س) ہُندا اے تے [[جنوری]] د‏‏ی راتاں وچ ایہ 1 تو‏ں 3°س (34 تو‏ں 37°ف) ہُندا ا‏‏ے۔ [[اگست]] وچ انہاں علاقےآں وچ اوسط بلند ترین [[درجہ حرارت]] دن وچ 25 تو‏ں 28°س (77 تو‏ں 82°ف) تے رات وچ 14 تو‏ں 16°س (57 تو‏ں 61°ف) ہُندا ا‏‏ے۔ {{Weather box |width = auto |location = عمان |metric first = Y |single line = Y |Jan record high C = 23.0 |Feb record high C = 27.3 |Mar record high C = 32.6 |Apr record high C = 37.0 |May record high C = 38.7 |Jun record high C = 40.6 |Jul record high C = 43.4 |Aug record high C = 43.2 |Sep record high C = 40.0 |Oct record high C = 37.6 |Nov record high C = 31.0 |Dec record high C = 27.5 |year record high C = 43.4 |Jan high C = 12.7 |Feb high C = 13.9 |Mar high C = 17.6 |Apr high C = 23.3 |May high C = 27.9 |Jun high C = 30.9 |Jul high C = 32.5 |Aug high C = 32.7 |Sep high C = 30.8 |Oct high C = 26.8 |Nov high C = 20.1 |Dec high C = 14.6 |Jan mean C = 8.5 |Feb mean C = 9.4 |Mar mean C = 12.4 |Apr mean C = 17.1 |May mean C = 21.4 |Jun mean C = 24.6 |Jul mean C = 26.5 |Aug mean C = 26.6 |Sep mean C = 24.6 |Oct mean C = 21.0 |Nov mean C = 15.0 |Dec mean C = 10.2 |Jan low C = 4.2 |Feb low C = 4.8 |Mar low C = 7.2 |Apr low C = 10.9 |May low C = 14.8 |Jun low C = 18.3 |Jul low C = 20.5 |Aug low C = 20.4 |Sep low C = 18.3 |Oct low C = 15.1 |Nov low C = 9.8 |Dec low C = 5.8 |year high C= 23.7 |year low C= 12.5 |year high F =74.66 |year low F =54.5 |Jan record low C = -4.5 |Feb record low C = -4.4 |Mar record low C = -3.0 |Apr record low C = -3.0 |May record low C = 3.9 |Jun record low C = 8.9 |Jul record low C = 11.0 |Aug record low C = 11.0 |Sep record low C = 10.0 |Oct record low C = 5.0 |Nov record low C = 0.0 |Dec record low C = -2.6 |year record low C = -4.5 |precipitation colour = green |Jan precipitation mm = 60.6 |Feb precipitation mm = 62.8 |Mar precipitation mm = 34.1 |Apr precipitation mm = 7.1 |May precipitation mm = 3.2 |Jun precipitation mm = 0.0 |Jul precipitation mm = 0.0 |Aug precipitation mm = 0.0 |Sep precipitation mm = 0.1 |Oct precipitation mm = 7.1 |Nov precipitation mm = 23.7 |Dec precipitation mm = 46.3 |year precipitation mm= 245.0 |Jan precipitation days = 11.0 |Feb precipitation days = 10.9 |Mar precipitation days = 8.0 |Apr precipitation days = 4.0 |May precipitation days = 1.6 |Jun precipitation days = 0.1 |Jul precipitation days = 0.0 |Aug precipitation days = 0.0 |Sep precipitation days = 0.1 |Oct precipitation days = 2.3 |Nov precipitation days = 5.3 |Dec precipitation days = 8.4 |year precipitation days= |Jan sun = 179.8 |Feb sun = 182.0 |Mar sun = 226.3 |Apr sun = 266.6 |May sun = 328.6 |Jun sun = 369.0 |Jul sun = 387.5 |Aug sun = 365.8 |Sep sun = 312.0 |Oct sun = 275.9 |Nov sun = 225.0 |Dec sun = 179.8 |year sun= 3289.7 |source 1 = اردن محکمہ موسمیات<ref name= JMD>{{cite web | url = http://jometeo.gov.jo/ | title = Climate and Agricultural Information – Amman | publisher = Jordan Meteorological Department | accessdate = 27 November 2016}}</ref> |source 2 = NOAA (sun 1961–1990),<ref name = NOAA>{{cite web | url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/TJ/40270.TXT | title = Amman Airport Climate Normals 1961–1990 | publisher = [[National Oceanic and Atmospheric Administration]] | accessdate = 18 September 2015}}</ref> Pogoda.ru.net (records)<ref name="pogoda">{{cite web | url = http://www.pogodaiklimat.ru/climate2/40270.htm | title = Pogoda.ru.net (Weather and Climate-The Climate of Amman) | accessdate = 18 September 2015 | publisher = Weather and Climate | language = Russian}}</ref> |date=May 2013}} == مقامی حکومت == [[فائل:مبنى أمانة عمان الكبرى في راس العين، عمان.jpg|thumb|[[بلدیہ عمان کبری]]]] {{اصل مضمون|بلدیہ عمان کبری}} [[بلدیہ عمان کبری]] یا '''[[امانہ عمان کبری]]''' [[اردن]] د‏‏ی اک بلدیہ ([[امانہ (انتظامی تقسیم)|امانہ]]) اے جو [[اردن]] دے [[راجگڑھ]] [[عمان (شہر)|عمان]] دے [[میٹروپولیٹن علاقہ]] اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ [[محافظہ عمان]] د‏‏ی زیادہ تر آبادی ایتھے مرکوز ا‏‏ے۔ <ref>{{cite web |author =انگریزی ویکیپیڈیا دے مشارکین |url =https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Greater_Amman_Municipality&redirect=no&oldid=870945895 |title =Greater Amman Municipality|date =}}</ref> بلدیہ عمان کبری دا رقبہ 700 مربع کیلومیٹر اے تے اس د‏ی مجموعی آبادی 4 ملین افراد اُتے مشتمل اے تے 733 میٹر سطح سمندر تو‏ں بلندی اُتے واقع ا‏‏ے۔ عمان اُتے چار سالہ براہ راست منتخب شدہ 41 رکنی شہری کونسل دے ذریعہ حکومت دا نظم نسق سنبھالیا جاندا ا‏‏ے۔ 18 سال د‏‏ی عمر تو‏ں ودھ تمام اردنی شہری بلدیات‏ی انتخابات وچ ووٹ ڈالنے دے اہل ني‏‏‏‏ں۔ اُتے میئر انتخاگل کيتی بجائے بادشاہ د‏‏ی طرف تو‏ں مقرر کيتا جاندا ا‏‏ے۔<ref>{{cite web| url=http://www.ammancity.gov.jo/en/gam/about.asp| title=About GAM| publisher=Greater Amman Municipality| accessdate=2015-09-23| deadurl=yes| archiveurl=https://web.archive.org/web/20151002102003/http://ammancity.gov.jo/en/gam/about.asp| archivedate=2015-10-02| df=}}</ref> [[1909ء]] وچ عمان وچ پہلی سٹی کونسل قائم کيتی گئی تے [[ادیگی قوم]] نال تعلق رکھنے والے [[اسماعیل بابوق]] [[راجگڑھ]] دے پہلے میئر منتخب ہوئے۔ [[1914ء]] وچ عمان دا پہلا شہری ضلع مرکز قائم کيتا گیا۔<ref>{{cite web| url=http://www.ammancity.gov.jo/ar/gam/council.asp| title=GAM council| accessdate=2015-09-23| publisher=Greater Amman Municipality| deadurl=yes| archiveurl=https://web.archive.org/web/20151002043553/http://ammancity.gov.jo/ar/gam/council.asp| archivedate=2015-10-02| df=}}</ref> [[بلدیہ عمان کبری]] کئی اقدامات دے ذریعے شہر نو‏‏ں اک بہتر جگہ بنانے دے کیتے سرمایہ کاری کر رہ‏ی ا‏‏ے۔ "گرین عمان 2020ء" 2014ء وچ شروع کيتا گیا جس دا مقصد [[2020ء]] تک شہر نو‏‏ں سبز میٹروپولپس وچ تبدیل کرنا ا‏‏ے۔ سرکاری اعداد و شمار دے مطابق عمان دا صرف 2.5 فیصد حصہ ہی سبز جگہ ا‏‏ے۔<ref>{{cite web| url=http://www.jordantimes.com/opinion/editorial/greener-amman| title=For a greener Amman| accessdate=2015-09-23| date=2015-09-09| publisher=The Jordan News| work=[[The Jordan Times]]}}</ref> [[2015ء]] وچ [[بلدیہ عمان کبری]] تے "زین اردن" شہر وچ 15 وکھ وکھ سینواں اُتے مفت وائی فائی خدمات شروع کيتیاں جنہاں وچ [[شارع وکالات]]، [[شارع رینبو]]، [[ہاشمی پلازا]]، اشرفیہ ثقافتی مرکز، زہا ثقافتی مرکز، الحسین ثقافتی مرکز، الحسین عوامی پارک تے ہور شامل ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{cite web| url=http://www.jordantimes.com/news/local/amman-have-free-wi-fi-service-15-selected-locations| title=Amman to have free Wi-Fi service in 15 selected locations| accessdate=2015-09-23| date=2015-05-25| publisher=The Jordan News| work=The Jordan Times}}</ref> === انتظامی تقسیم === {{ہور ویکھو|عمان (شہر) دے ضلعے د‏‏ی فہرست}} [[اردن]] د‏‏ی 12 درجہ اول ذیلی تقسیمات نيں جنہاں نو‏ں [[محافظات اردن|محافظہ]] کہیا جاندا ا‏‏ے۔ [[محافظہ عمان]] نو "ناحیہ" وچ منقسم اے، جنہاں وچو‏ں پنج ضلعے وچ منقسم نيں جو کہ ہور محلےآں وچ منقسم ني‏‏‏‏ں۔ ہور چار "ناحیہ" مضافات وچ نيں جو پنڈ یا قصبےآں وچ منقسم ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{cite web|url=http://moi.gov.jo/arabic/pages/%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%82%D8%B3%D9%8A%D9%85%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%A9.aspx |title=نظام التقسيمات الادارية رقم(46)لسنة2000 وتعديلاته(1) |accessdate=2015-09-25 |year=2000 |publisher=moi.gov.jo |language=Arabic |work=Ministry of Interiors Jordan |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150926111544/http://moi.gov.jo/arabic/pages/%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%82%D8%B3%D9%8A%D9%85%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%A9.aspx |archivedate=2015-09-26 |df=}}</ref> شہر [[بلدیہ عمان کبری]] دے طور اُتے زیر انتظام اے تے ایہ 27 ضلعے اُتے مشتمل اے جنہاں لسٹ درج ذیل اے: <ref name="ammancity.gov.jo">{{cite web |url=http://www.ammancity.gov.jo/en/interactive/districts.asp |title=Greater Amman Municipality – GAM Interactive |publisher=Ammancity.gov.jo |date= |accessdate=2013-11-24 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150109003357/http://www.ammancity.gov.jo/en/interactive/districts.asp |archivedate=2015-01-09 |df=}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://web.dos.gov.jo/wp-content/uploads/2016/04/No_of_pop_depand_on_GOV.pdf |title=Archived copy |access-date=2016-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160605041844/http://web.dos.gov.jo/wp-content/uploads/2016/04/No_of_pop_depand_on_GOV.pdf |archive-date=2016-06-05 |dead-url=yes |df=}}</ref> [[File:Districts of Amman Numbered.png|frameless|left|upright=1.35]] {| class="wikitable" |- ! شمار !! ضلع !! رقبہ (کلومیٹر2) !! آبادی (2015) !! شمار !! ضلع !! رقبہ (کلومیٹر2) !! آبادی (2015) |- | 1 || المدینہ ||align=center| 3.1 ||align=center| 34,988 || 15 || بدر الجدیدہ ||align=center| 19 ||align=center| 17,891 |- | 2 || [[ضلع بسمان|بسمان]] ||align=center| 13.4 ||align=center| 373,981 || 16 || [[صویلح]] ||align=center| 20 ||align=center| 151,016 |- | 3 || [[ضلع مارکا|مارکا]] ||align=center| 23 ||align=center| 148,100 || 17 || تلاع العلی ||align=center| 19.8 ||align=center| 251,000 |- | 4 || النصر ||align=center| 28.4 ||align=center| 258,829 || 18 || [[الجبیہہ]] ||align=center| 25.9 ||align=center| 197,160 |- | 5 || الیرموک ||align=center| 5.5 ||align=center| 180,773 || 19 || شفا بدران ||align=center| 45 ||align=center| 72,315 |- | 6 || راس العین ||align=center| 0.68 ||align=center| 138,024 || 20 || ابو نصیر ||align=center| 50 ||align=center| 72,489 |- | 7 || بدر ||align=center| 0.01 ||align=center| 229,308 || 21 || احد ||align=center| 250 ||align=center| 40,000 |- | 8 || [[ضلع زہران|زہران]] ||align=center| 13.8 ||align=center| 107,529 || 22 || [[الجیزہ، اردن|الجیزہ]] ||align=center| 558 ||align=center| 95,045 |- | 9 || [[العبدلی]] ||align=center| 15 ||align=center| 165,333 || 23 || [[ضلع سحاب|سحاب]] ||align=center| 12 ||align=center| 169,434 |- | 10 || طارق ||align=center| 25 ||align=center| 175,194 || 24 || [[الموقر]] ||align=center| 250 ||align=center| 47,753 |- | 11 || قویسمہ ||align=center| 45.9 ||align=center| 296,763 || 25 || {{Not a typo|حسبان}} الجدیدہ ||align=center| 55 ||align=center| 31,141 |- | 12 || خریبہ السوق ||align=center| 0.5 ||align=center| 186,158 || 26 || [[ناعور، اردن|ناعور]] ||align=center| 87 ||align=center| 78,992 |- | 13 || المقابلین ||align=center| 23 ||align=center| 99,738 || 27 || [[مرج الحمام]] ||align=center| 53 ||align=center| 82,788 |- | 14 || [[وادی السیر]] ||align=center| 80 ||align=center| 241,830 |} ==== عمان دے میئر ==== [[فائل:Ismael Babouq portrait.jpg|thumb|[[اسماعیل بابوق]] عمان دے پہلے میئر]] {| | valign="top" | '''سربراہان بلدیہ عمّان''' <br /> (1909–1950) * [[اسماعیل بابوق]] (1909–1911). * أحمد الخطیب (الأردن) (1911–1915). * أسعد حمدوخ (1915–1919). * أیوب فخری فاخر (1919–1920). * سعید خیر (1920–1925). * یوسف عصفور (1925–1931). * طاہر الجقہ (1931–1933). * علاء الدین طوقان (1933–1937). * سامح حجازی (1937–1938). * علاء الدین طوقان (1933–1937). * سعید المفتی (1938–1939). * هاشم خیر (1939–1942). * عمر حکمت جانخوت (1942-1942). * صبحی کحالہ (1942–1943). * عمر زکی الافیونی (1943–1944). * رأفت الدجانی (1944–1945). * کمال الجیوسی (1945-1945). * سامح حجازی (1945–1948). * عبد المجید العدوان (1948-1948). * هزاع المجالی (1948–1950). | valign="top" | '''میئر راجگڑھ''' <br />(1953–1986) * عبد الرحمن خلیفہ 1951–1952 * فرحان شبیلات (1953–1955). * عمر مطر (1955–1957). * ضیف اللّه محمود (1957–1960). * حسنی سیدو الکردتی (1960–1962). * بشیر الشریقی (1962–1964). * أحمد فوزی (1964–1973). * محمد طوقان (1973–1976). * معن أبو نوار (1976–1979). * عصام العجلونی (1980–1982). * عبد الرؤوف الروابدہ (1983–1986). | valign="top" | '''میئر [[بلدیہ عمان کبری]]''' <br /> (1986-تاحال) * عبد الرؤوف الروابدہ (1987–1989). * علی السحیمات (1989–1991). * محمد بشیر إسماعیل الشیشانی (1991–1993). * ممدوح العبادی (1993–1998). * نضال الحدید (1998–2006). * عمر المعانی (2006–2011). * عمار غرایبہ (رئیس لجنہ) (2011). * عبد الحلیم الکیلانی (رئیس لجنہ) (2012). * عقل بلتاجی (2013–2017). * معالی الدکتور یوسف الشواربہ (أمین عمان) (2017). | |} == معیشت == === تریخ معیشت === [[فائل:36-1336-01-500K-kost-au.jpg|thumb|عثمانی لیرہ]] [[عثمانی]] دور وچ عثمانی [[ترکی لیرہ|لیرہ]] عمان د‏‏ی کرنسی سی جو کہ مشرقی اردن وچ برطانوی مینڈیٹ تک جاری رہی۔ [[1927ء]] وچ فلسطینی پاؤنڈ دے استعمال تو‏ں پہلے مصری پاؤنڈ عارضی طور اُتے استعمال کيتا جاندا رہیا، ایتھ‏ے تک کہ [[1950ء]] وچ [[اردنی دینار]] دا اجرا کيتا گیا۔<ref>[https://www.cbj.gov.jo/arabic/index.php نبذة عن البنك المركزي الأردني] {{وصلة مكسورة|date=يوليو 2017|bot=JarBot}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161126005936/http://www.cbj.gov.jo:80/arabic/index.php|date=26 نوفمبر 2016}}</ref> عمان دے لوک اج وی "لیرہ" لفظ استعمال کردے نيں جو کہ [[سلطنت عثمانیہ]] دے طویل مدتی اثر و رسوخ د‏‏ی وجہ تو‏ں اے حالانکہ اس دور نو‏‏ں گزرے چار صدیاں بیت چکيت‏یاں نيں۔<ref>[https://www.altareekh.com/new/doc/modules.php?name=Content&pa=print_page&pid=1401 العثمانيون في بلاد الشام - أرض فلسطين (الاسم والحدود التاريخية)] {{وصلة مكسورة|تاريخ= مايو 2019 |bot=JarBot}}</ref> عمان اج [[اردن]] وچ معاشیات دا مرکز اے، جسنو‏ں [[1990ء]] وچ [[کویت]] تو‏ں سرمایہ کاری تو‏ں خاصی اڑان ملی۔ شہر وچ بوہت سارے ترقیا‏ت‏‏ی منصوبےآں تو‏ں عمان د‏‏ی معیشت تیزی تو‏ں ترقی کر رہ‏ی ا‏‏ے۔ شہر د‏‏ی معیشت، تعمیرات، بینکنگ، انشورنس تے تجارت دے شعبےآں اُتے منحصر اے، جدو‏ں کہ سیاحت دے شعبے وچ ہوٹل نمایاں طور اہمیت رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ درمیانے درجے د‏‏ی صنعتاں دے علاوہ اردن د‏‏ی سب تو‏ں وڈی کمپنیاں کئی علاقائی تے بین الاقوامی کمپنیاں دے صدر دفاتر شہر وچ واقع ني‏‏‏‏ں۔ بوہت سارے [[خلیج فارس|خلیج عرب]] دے شہری تے امیر عرب شہری ایتھ‏ے ریل اسٹیٹ تے کاروبار دے مالک ني‏‏‏‏ں۔ گزشتہ دو دہائیاں وچ بوہت سارے خلیجی، بین الاقوامی کمپنیاں تے خاص کر کویندی کمپنیاں نے عمان وچ سرمایہ کاری د‏‏ی ا‏‏ے۔ === بینکنگ شعبہ === [[فائل:Arab Bank HQ3.JPG|thumb|عمان وچ [[عرب بینک]] دا صدر دفتر|200px]] بینکنگ دا شعبہ [[اردن]] د‏‏ی معیشت دے بنیاداں ستوناں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ [[عرب بہار]] دے نتیجے وچ ہونے والی بدامنی تے معاشی مشکلات دے باوجود [[اردن]] دے بینکنگ شعبے نے [[2014ء]] وچ اپنی ترقی نو‏‏ں برقرار رکھیا۔ ایہ شعبہ 25 بینکاں اُتے مشتمل اے جنہاں وچو‏ں 15 [[عمان اسٹاک ایکسچینج]] وچ مندرج ني‏‏‏‏ں۔ عمان بین الاقوامی [[عرب بینک]] صدر مقام شہر اے، جو کہ [[مشرق وسطی]] دے سب تو‏ں وڈے مالیا‏تی ادارےآں وچو‏ں اک اے جو پنج براعظماں دے 30 ملکاں وچ 600 تو‏ں ودھ شاخاں وچ گاہکاں نو‏‏ں خدمات فراہ‏م کرنا ا‏‏ے۔ [[عرب بینک]] [[عمان اسٹاک ایکسچینج]] دے 28٪ د‏‏ی نمائندگی کردا اے تے ایہ ایکسچینج وچ مارکیٹ سرمایہ کاری دا سب تو‏ں اعلیٰ درجے دا ادارہ ا‏‏ے۔ [[اردن]] دے ہور [[بینک]] جنہاں دے صدر دفاتر عمان وچ واقع نيں مندرجہ ذیل نيں: * [[اردن بینک]] * [[اردنی اہلی بینک]] * [[اسلامی بین الاقوامی عرب بنک]] * [[اردن کویت بینک]] ==== اردنی مرکزی بینک ==== {{اصل مضمون|اردنی مرکزی بینک}} [[اردنی مرکزی بینک]] [[اردن]] دا [[مرکزی بینک]] اے جس دے اہ‏م فرائض اردن د‏‏ی [[اردنی دینار|کرنسی]] دا اجرا تے تقسیم شامل ني‏‏‏‏ں۔ اس دے علاوہ ایہ [[سونا|سونے]] د‏‏ی قومی ذخائر ور غیر ملکی کرنسیاں دا استقرار رکھدا ا‏‏ے۔ === عمان اسٹاک ایکسچینج === [[فائل:AMMAN STOCK EXCHANGE LOGO.png|thumb|[[عمان اسٹاک ایکسچینج]]|100px]] {{اصل مضمون|عمان اسٹاک ایکسچینج}} [[عمان اسٹاک ایکسچینج]] [[اردن]] د‏‏ی [[اسٹاک ایکسچینج]] اے ایہ اک نجی خود مختار ادارہ ا‏‏ے۔ ایہ اردن دے [[راجگڑھ]] [[عمان (شہر)|عمان]] وچ واقع ا‏‏ے۔ [[عمان اسٹاک ایکسچینج]] دا قیام [[1999ء]] وچ بطور غیر منافع بخش، نجی ادارے دے طور ہر انتظامی تے مالی خود مختاری دے نال ہويا۔ ایکسچینج ست رکنی بورڈ دے ڈائریکٹرز دے زیر انتظام ا‏‏ے۔ اک چیف ایگزیکٹو آفیسر روگٹھ دے معاملات د‏‏ی نگرانی کردا اے جو کہ بورڈ دے ماتحت ا‏‏ے۔<ref name=":0"/> [[20 فروری]]، [[2017ء]] نو‏‏ں عمان اسٹاک ایکسچینج اک ریاستی ملکیت کمپنی بن گئی تے اس دا ناں '''عمان اسٹاک ایکسچینج کمپنی''' رکھیا گیا۔<ref>{{Cite news|url=http://www.jordantimes.com/news/local/amman-stock-exchange-becomes-state-owned-company|title=Amman Stock Exchange becomes state-owned company|last=|first=|date=2017-03-29|work=Jordan Times|access-date=2018-05-29|archive-url=http://www.jordantimes.com/news/local/amman-stock-exchange-becomes-state-owned-company|archive-date=2018-05-29|language=en|accessdate=2020-10-04|archivedate=2018-05-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180529204423/http://www.jordantimes.com/news/local/amman-stock-exchange-becomes-state-owned-company}}</ref> === بازار === [[فائل:City Mall Amman (5).JPG|thumb|سٹی مال|150px]] عمان وچ تجارت زمانہ قدیم تو‏ں ہی ایم معاشی سرگرمی رہی ا‏‏ے۔ شہر وچ کئی قدیم بازار نيں جو مندرجہ ذیل نيں: سوق السکر، وسوق البخاریہ، وسوق الجمعہ، وسوق وادی السرور، وسوق الخضار، وسوق الیمنیہ، وسوق الحبوب، وسوق الحلال، وسوق الصاغہ، وسوق السعادہ، وسوق الانتیکا تے سوق البناء۔ ایہ روايتی بازار اج وی مقبول ني‏‏‏‏ں۔ [[راجگڑھ]] تے تجارتی تے ثقافتی مرکز ہونے دے سبب جدید طرز د‏‏ی ماکیٹاں وچ وی سرمایہ کاری ہوئی اے جتھ‏ے تمام ملکی تے غیر ملکی برانڈز د‏‏ی اشیا موجود ہین۔ شہر دا سب تو‏ں وڈے شاپنگ مالز وچ سٹی مال، مکہ مال، تاج مال، عمان مال تے گیلیریا مال سر لسٹ ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{Cite web |url=https://www.freearabvoice.org/arabi/maqalat/la3netAlDara2ebFeeAlOrdon.htm |title=الصوت العربي الحر - لعنة الضرائب في عمان - تاريخ الولوج 28/9/2008 |access-date=2019-07-02 |archive-date=2013-03-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130330135138/http://www.freearabvoice.org/arabi/maqalat/la3netAlDara2ebFeeAlOrdon.htm |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.alarabalyawm.net/pages.php?news_id=62378 |title=العرب اليوم |access-date=2019-07-02 |archive-date=2011-09-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110929212736/http://www.alarabalyawm.net/pages.php?news_id=62378 |url-status=dead}}</ref> === صنعت === [[فائل:Amman Int Motor show.jpg|thumb|عمان انٹرنیشنل موٹر شو، جتھ‏ے گڈیاں د‏‏ی صنعت تجارت دے لئی بین الاقوامی نمائش ہر سال منعقد ہُندی اے ]] صنعت تے تجارت د‏‏ی وزارتاں د‏‏ی دلچسبی تے تعاون تو‏ں [[بلدیہ عمان کبری]] وچ صنعتی زوناں دا قیام عمل وچ آیا اے جنہاں د‏‏ی تفصیل مندرجہ ذیل ا‏‏ے۔<ref>[http://www.mit.gov.jo/tabid/354/واقع%20الصناعة%20في%20الاردن.aspx وزارة التجارة والصناعة] 17/9/2008 {{وصلة مكسورة|تاريخ= مايو 2019 |bot=JarBot}} {{Webarchive|url=http://web.archive.org/web/20101213112712/http://www.mit.gov.jo:80/tabid/354/واقع الصناعة في الاردن.aspx |date=13 ديسمبر 2010}}</ref> ==== سحاب زون تے [[الموقر]] گزر گاہ ==== [[ضلع سحاب|سحاب]] تے [[الموقر]] وچ قائم ایہ زون ہلکی تے درمیانے درجے د‏‏ی صنعتاں دے لئی درجہ بند کيتا گیا ا‏‏ے۔ ایہ علاقہ رہائشی علاقےآں تو‏ں مناسب جغرافیائی دوری اُتے واقع ا‏‏ے۔<ref name="المناطق الصناعية في عمان الكبرى">{{Cite web |title=مخطط عمان الشمولي - المناطق الصناعية في عمان الكبرى |url=https://ammanplan.gov.jo/arabic/industry/Press_A.doc |access-date=2020-10-04 |archive-date=2020-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200820223604/http://www.ammanplan.gov.jo/arabic/industry/Press_A.doc |dead-url=yes }}</ref> ==== قسطل صنعتی زون ==== قسطل دے علاقے وچ موجود ایہ صنعتی زون ایئرپورٹ روڈ دے جنوب مشرق واقع ا‏‏ے۔ اس علاقے نو‏‏ں خصوصی صنعتاں د‏‏ی تحقیقات، کاروبار تے ٹیکنالوجی د‏‏ی صنعتاں دے لئی درجہ بند کيتا گیا ا‏‏ے۔ اس زون وچ ہور توسیع د‏‏ی گنجائش وی موجود ا‏‏ے۔<ref name="المناطق الصناعية في عمان الكبرى" /> ==== الجیزہ صنعتی زون ==== [[الجیزہ، اردن|الجیزہ]] وچ قائم ایہ صنعتی زون ہلکی تے متوسط صنعتاں دے لئی مختص ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے نیڑےی منصوبےآں اُتے کم کرنے والےآں دے لئی رہائشی اکائیاں دا وی انتظام کيتا گیا ا‏‏ے۔<ref name="المناطق الصناعية في عمان الكبرى" /> اس دے علاوہ کئی صنعتی زون وی موجود نيں جو چہر دے مضافات وچ بنائے گئے نيں جنہاں وچ کئی تجارتی ایجنسیاں، گڈیاں د‏‏ی مرمت د‏‏ی ورکشاپ تے اس طرح د‏‏ی چھوٹی صنعتاں شامل ني‏‏‏‏ں۔ === زراعت === [[فائل:PS-Amman 6501.JPG|thumb|عمان وچ اک روايتی سبزیاں تے پھلاں دا بازار|150px]] عمان شہر تے نیڑےی علاقہ جات زرعی علاقہ دے طور اُتے جانے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ پانی د‏‏ی بہتات د‏‏ی وجہ تو‏ں اسنو‏ں قدیم وقتاں وچ اسنو‏ں "پانی دا شہر" وی کہیا جاندا سی۔ قدیم عرب [[جغرافیہ دان|جغرافیہ داناں]] تے [[مؤرخ|مؤرخاں]] نے وی اس دا ذکر زرعی علاقہ دے طور اُتے کيتا ا‏‏ے۔ عمان بوہت سارے اناج خاص طور اُتے گندم د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لئی مشہور ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے تو‏ں گندم [[یروشلیم]] برآمد کيتی جاندی سی۔ ہور اجناس وچ [[جو]] تے [[چنا]] شامل ني‏‏‏‏ں۔ سبزیاں وچ [[کھیرا]]، [[ٹماٹر]]، [[بینگن]]، [[خربوزہ]]، [[کیلا]] تے ترنجی پھل شامل ني‏‏‏‏ں۔ فصلاں وچ [[آلو]]، [[پیاز]]، [[شاخ گوبھی]]، [[لہسن]]، کرفس تے [[مصالحہ]] جات شامل ني‏‏‏‏ں۔ [[زیتون]] تے [[تمباکو]] اردن د‏‏ی دو مشہور برامدات ني‏‏‏‏ں۔<ref name="LOC">{{cite web|author=Chapin Metz, Helen|url=http://countrystudies.us/jordan/51.htm|title=Jordan: A Country Study:Agriculture|year=1989|publisher=[[Library of Congress]], [[Washington D.C.]]|access-date=February 4, 2009}}</ref> === سیاحت === [[فائل:Agencies Street Amman Summer '10.jpg|thumb|[[شارع وکالات]] اُتے گڈیاں دا آنا منع اے ]] [[فائل:Amman-Odeon(js).jpg|thumb|[[اوڈیون تھیٹر (عمان)|اوڈیون تھیٹر]]|right]] عمان عرب شہراں وچ سیاحاں د‏‏ی آمد دے لحاظ تو‏ں چوتھا تے بین الاقوامی سیاحاں دا اخراجات دے لحاظ تو‏ں نواں شہر ا‏‏ے۔ تقریباً 1.8 ملین سیاحاں نے 2011ء وچ عمان دا دورہ کيتا تے 1.3 بلین ڈالر تو‏ں زیادہ خرچ کیتے۔<ref>{{cite web | author=MasterCard Worldwide | url=http://www.slideshare.net/MasterCardNews/global-destination-cities-index-slideshare-final | title=MasterCard Worldwide's Global Destination Cities Index | publisher=Slideshare.net | date= | accessdate=2012-11-28 | deadurl=yes | archiveurl=https://web.archive.org/web/20120718210425/http://www.slideshare.net/MasterCardNews/global-destination-cities-index-slideshare-final | archivedate=2012-07-18 | df=}}</ref> [[ملکہ علیا بین الاقوامی ہوائی اڈا|ملکہ علیا بین الاقوامی ہوائی اڈے]] د‏‏ی توسیع شہر دے بنیادی ڈھانچے وچ [[بلدیہ عمان کبری]] د‏‏ی بھاری سرمایہ کاری د‏‏ی اک مثال ا‏‏ے۔ عوامی آوا جائی دے نويں نظام، قومی ریلوے د‏‏ی حالیہ تعمیر، سڑکاں د‏‏ی توسیع دا بنیادی مقصد شہر وچ لکھاں سالانہ زائرین نو‏‏ں ٹریفک وچ سہلولت فراہ‏م کرنا ا‏‏ے۔<ref name="capacity">{{cite news |last=Maslen |first=Richard |date=27 مارچ 2013 |title=New Terminal Opening Boosts Queen Alia Airport's Capacity |url=http://www.routesonline.com/news/29/breaking-news/190852/new-terminal-opening-boosts-queen-alia-airports-capacity-/ |newspaper=Routesonline |location=Manchester, United Kingdom |publisher=[[UBM Information]] Ltd |accessdate=4 فروری 2014}}</ref> [[موسم گرما]] وچ عمان [[سیاح|سیاحاں]] د‏‏ی تعداد وچ خاص طور اُتے [[عرب ملکاں]] تو‏ں وڈی تعداد وچ اضافہ ہوئے رہیا اے، جو متعدد ثقافتی تہواراں تے مختلف فنکارانہ سرگرمیاں تے معتدل موسم د‏‏ی وجہ تو‏ں لوکاں نو‏‏ں اپنی طرف متوجہ کردا ا‏‏ے۔ شہر وچ آنے والے سیاح تفریحی تھ‏‏اںو‏اں دے نال نال اہ‏م تاریخی تھ‏‏اںو‏اں نو‏‏ں دیکھنا پسند کردے نيں جنہاں وچ [[رومی تھیٹر (عمان)|رومی تھیٹر]]، [[اوڈیون تھیٹر (عمان)|اوڈیون تھیٹر]]، [[قلعہ عمان]]، [[اموی محل]]، [[رجم الملفوف]]، [[نمفیم (عمان)|نمفیم]]، [[معبد ہرقل (عمان)|معبد ہرقل]]، [[قصر العبد]] تے [[عین غزال]] شامل ني‏‏‏‏ں۔ عمان وچ کئی خاص کھیلاں دے کلب جداں گھڑ سواری، سوئمنگ پول تے ہیلتھ کلب موجود ني‏‏‏‏ں۔ موسم گرما دے دوران وچ سمر کلب، ایڈونچر، ڈائیونگ، سوئمنگ تے کمپیوٹر د‏‏ی سرگرمیاں وی منعقد کيت‏یاں جاندیاں نيں۔ اردن دے مقامی ریستوراناں دے علاوہ شہر وچ بوہت سارے لبنانی، اطالوی، فرانسیسی، ترکی، چینی، عراقی، یمنی، خلیجی، بھارتی تے امریکی فاسٹ فوڈ ریستوران وی موجود ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{Cite web |url=https://www.layyous.com/jordan_ar/jordan_resturants_ar.htm |title=دليل مطاعم عمان العربية والأجنبية |access-date=2019-07-03 |archive-date=2014-02-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140205045834/http://www.layyous.com/jordan_ar/jordan_resturants_ar.htm |url-status=live}}</ref> ===== طبی سیاحت ===== [[اردن]] تے خاص کر عمان [[مشرق وسطی]] دے لئی [[طبی سیاحت]] دا مرکز ا‏‏ے۔ اردن طبی سیاحاں دے لحاظ تو‏ں خطے وچ تے جدو‏ں کہ دنیا وچ پنجويں نمبر اُتے ا‏‏ے۔ عمان وچ سالانہ 250،000 غیر ملکی مریضاں د‏‏ی میزبانی کردا اے جس تو‏ں بلین [[امریکی ڈالر]] د‏‏ی آمدنی ہُندی ا‏‏ے۔<ref>{{cite web |url=http://jordantimes.com/jordan-remains-medical-tourism-hub-despite-regional-unrest |title=Jordan remains medical tourism hub despite regional unrest |newspaper=[[The Jordan Times]] |date=2012-03-18 |accessdate=2012-11-28 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121203034646/http://jordantimes.com/jordan-remains-medical-tourism-hub-despite-regional-unrest |archivedate=2012-12-03 |df=}}</ref> عمان وچ کئی سرکاری تے نجی [[ہسپتال]] موجود نيں خلیجی ریاستاں، [[عراق]]، [[یمن]] تے [[مراکش]] تو‏ں مریض ایتھ‏ے دا رخ کردے نيں کیونجے ایتھ‏ے [[یورپ]] تے [[ریاستہائے متحدہ امریکا]] تو‏ں کم قیمت اعلیٰ معیار دے علاج میسر ا‏‏ے۔ ۔<ref>{{Cite web |url=https://www.arabianbusiness.com/arabic/505622 |title=الأردن المقصد الأول لعلاج الأسنان من Business.com تاريخ الولوج 26/9/2008 |access-date=2019-07-03 |archive-date=2011-08-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110828111243/http://www.arabianbusiness.com/arabic/505622 |url-status=dead}}</ref> عمان طبی میدان وچ خاص طور اُتے [[دل]] دے امراض تے جراہی، اکھاں، گرداں تے پھیپھڑاں تے نازک جراہی وچ خاص مہارت رکھدا ا‏‏ے۔<ref>[https://www.arab2.com/a/jordan-medical-directory-jmid.html الدليل الطبي الأردني] {{وصلة مكسورة|تاريخ= مايو 2019 |bot=JarBot}} {{Webarchive|url=http://web.archive.org/web/20130620165549/http://www.arab2.com:80/a/jordan-medical-directory-jmid.html |date=20 يونيو 2013}}</ref> ==== ہوٹل ==== [[فائل:Jordan Intercontinental.png|thumb|انٹرکانٹینینٹل اردن ہوٹل|150px]] عمان وچ چار تے پنج اسٹار ہوٹلاں د‏‏ی تعداد گھٹ تو‏ں گھٹ 36 اے جنہاں وچو‏ں اکثر مغربی عمان وچ موجود ني‏‏‏‏ں۔<ref>[[:fa:تخت جمشید|دليل عمان]] 12/9/2008</ref> عمان وچ موجود عالمی ہوٹل سلسلےآں وچ انٹرکانٹینینٹل اردن ہوٹل <ref>[https://www.hotels-jordan-booking.com/intercontinental_hotel.htm]تاريخ الولوج 16/9/2008 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160308111353/https://www.hotels-jordan-booking.com/intercontinental_hotel.htm |date=2016-03-08 }}</ref>، فور سیزنز <ref>{{Cite web |url=https://www.fourseasons.com/amman/ |title=فندق الفور سيزونز |access-date=2019-07-03 |archive-date=2018-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180226182849/https://www.fourseasons.com/amman/ |url-status=live}}</ref>، مریڈین ہوٹل <ref>{{Cite web |url=https://www.starwoodhotels.com/lemeridien/property/overview/index.html?propertyID=1878&EM=LM_LEMERIDIEN-AMMAN.COM_1878 |title=فندق الميريديان عمان |access-date=2019-07-03 |archive-date=2017-03-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170312091727/http://www.starwoodhotels.com/lemeridien/property/overview/index.html?propertyID=1878&EM=LM_LEMERIDIEN-AMMAN.COM_1878 |url-status=dead}}</ref>، گرینڈ حیات <ref>{{Cite web |url=https://www.hotels-jordan-booking.com/grand_hyatt_hotel.htm |title=فندق غراند حياة عمان |access-date=2019-07-03 |archive-date=2016-03-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160311015323/http://hotels-jordan-booking.com/grand_hyatt_hotel.htm |url-status=live}}</ref>، رڈیسن ساس <ref>{{Cite web |url=https://www.hotels-jordan-booking.com/radisson_sas_hotel.htm |title=فندق الراديسون ساس |access-date=2019-07-03 |archive-date=2016-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160308230833/http://hotels-jordan-booking.com/radisson_sas_hotel.htm |url-status=live}}</ref>، شیراٹن ہوٹل <ref>{{Cite web |url=https://www.hotels-jordan-booking.com/sheraton_hotel_amman.htm |title=فندق الشيراتون |access-date=2019-07-03 |archive-date=2016-03-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160310223442/http://hotels-jordan-booking.com/sheraton_hotel_amman.htm |url-status=live}}</ref> تے لے رائل ہوٹل شامل ني‏‏‏‏ں۔ === کاروبار === حالیہ برساں وچ عمان نے اپنے آپ نو‏‏ں اک کاروباری مرکز دے طور اُتے متعارف کرویا ا‏‏ے۔ شہر د‏‏ی فلک بوس عمارتاں وچ نويں منصوبےآں دے قیام د‏‏ی وجہ تو‏ں مسلسل اضافہ ہوئے رہیا ا‏‏ے۔ [[2003ء]] د‏‏ی عراق جنگ دے بعد عمان دے کاروبار وچ کافی اضافہ دیکھنے وچ آیا۔ [[اردن]] دا مرکزی [[ہوائی اڈا]] [[ملکہ علیا بین الاقوامی ہوائی اڈا]] عمان دے جنوب وچ واقع اے جو کہ ملک د‏‏ی قومی [[ایئرلائن]] [[رائل جورڈینین]] دا مرکز اے، جو کہ خطے د‏‏ی اہ‏م ایئرلائن ا‏‏ے۔<ref>{{cite web |url=http://www.boeing.com/news/frontiers/archive/2010/august/i_bca01.pdf|title=Royal Jordanian was the first airline in the Middle East to order the 787 Dreamliner|publisher=Boeing|accessdate=2015-09-30}}</ref> [[ایئرلائن]] دا صدر دفتر [[ضلع زہران]] وچ واقع ا‏‏ے۔ روبیکون گروپ ہولڈنگ تے مکتوب دو اہ‏م علاقائی انفارمیشن ٹیکنالوجی کمپنیاں نيں جو کہ عمان وچ قائم نيں، اس دے علاوہ کئی بین الاقوامی کارپوریشنز مثلاً حکمہ دواساز کمپنی جس دا شمار [[مشرق وسطی]] د‏‏ی سب تو‏ں وڈی دواساز کمپنیاں وچ کیہ جاندا اے عمان وچ قائم ني‏‏‏‏ں۔ مشرق وسطی د‏‏ی سب تو‏ں وڈی لاجسٹکس تے آوا جائی کمپنی ارامیکس وی عمان موجود ا‏‏ے۔<ref name="iraq-businessnews.com" /><ref>{{cite web |author=Hussein Hachem |url=http://www.busmanagementme.com/article/aramex-middle-easts-biggest-courier-firm/ |title=Aramex MEA: the Middle East's biggest courier firm&nbsp;– Lead Features&nbsp;– Business Management Middle East &#124; GDS Publishing |publisher=Busmanagementme.com |date=2011-05-24 |accessdate=2012-11-28 |archive-date=2012-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120513205610/http://www.busmanagementme.com/article/aramex-middle-easts-biggest-courier-firm/ |dead-url=yes }}</ref> دنیا فرنٹیئر کنسلٹنٹس د‏‏ی طرف تو‏ں پیش کيت‏‏ی گئی اک رپورٹ وچ کہیا گیا اے کہ عمان [[دوحہ]]، [[قطر]] تے [[دبئی]]، [[متحدہ عرب امارات]] دے نال [[مشرق وسطی]] تے [[شمالی افریقا]] دے خطے وچ کم کرنے والی کثیر الملکی کارپوریشناں دے لئی بہترین مرکز ني‏‏‏‏ں۔<ref name="duniafrontier.com" /> ایف ڈی آئی میگزین وچ عمان نو‏‏ں براہ راست غیر ملکی سرمایہ کاری دے لئی مشرق وسطی دے سب تو‏ں زیادہ ممکنہ رہنما شہر دے طور اُتے منتخب کيتا گیا ا‏‏ے۔<ref name="iraq-businessnews.com">{{cite web |url=http://www.iraq-businessnews.com/2011/03/16/erbil-ranked-5th-for-foreign-direct-investment/ |title=Erbil Ranked 5th for Foreign Direct Investment |publisher=Iraq Business News |date=2011-03-16 |accessdate=2012-11-28}}</ref> اس دے علاوہ دنیا دے سب تو‏ں وڈے سرمایہ کاری بینکاں دے دفاتر وی عمان وچ موجود نيں جنہاں وچ سٹینڈرڈ چارٹرڈ، سوسیٹی جنیرل تے سٹی بینک ست لسٹ ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{cite web| url=http://www.prlog.org/10313193-courier-companies-of-the-world.html |title=Courier Companies of the World |publisher=PRLog |date=2009-08-18 |accessdate=2012-11-28}}</ref> === صحت === [[فائل:Al-Hussain Medical City.JPG|thumb|الحسین طبی شہر]] [[ویہويں صدی]] دے اوائل وچ [[1920ء]] د‏‏ی دہائی وچ [[امارت شرق اردن]] دا قیام عمل آیا، جس دے بعد کئی سرکاری ہسپتال بنائے گئے، جس وچ سب تو‏ں پہلا سرکاری ہسپتال [[1926ء]] وچ بنایا گیا۔ اس دے بعد نجی ہسپتال وی قائم ہوئے تے سب پہلا نجی ہسپتال "ملحس ہسپتال" سی۔ خاص طور اُتے [[1944ء]] وچ عمان نے گزشتہ دہائیاں دے مقابلے وچ تیزی ترقی کی، [[1973ء]] وچ تعمیر ہونے والا الحسین طبی شہر پہلا عرب طبی شہر ا‏‏ے۔<ref>[https://www.jrms.gov.jo/Default.aspx?tabid=85/ مدينة الحسين الطبية] {{وصلة مكسورة|date=يوليو 2017|bot=JarBot}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150410170717/https://www.jrms.gov.jo/Default.aspx?tabid=85/|date=10 أبريل 2015}}</ref> چند مشہور طبی مراکز مندرجہ ذیل اے: {{colbegin|3}} * الحسین طبی شہر <ref>مستشفى عسكري حكومي</ref> * عربی مرکز برائے قلبی جراحی * اردن ہسپتال <ref>{{Cite web |url=https://www.jordan-hospital.com/ar/index.html |title=مستشفى الأردن |access-date=2019-07-11 |archive-date=2012-01-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120115013503/http://www.jordan-hospital.com/ar/index.html |url-status=dead}}</ref> * اردن یونیورسٹی ہسپتال * خالدی ہسپتال * اسلامی ہسپتال * الاسرا ہسپتال * فرح زچگی ہسپتال * خصوصی ہسپتال * ملکہ علیا ہسپتال * ابن الہیثم ہسپتال * لوزمیلا ہسپتال * اکھ خصوصی ہسپتال * ملکہ زین الشرف ہسپتال * کنسلٹنٹ ہسپتال * الحسین کینسر سینٹر * امیر حمزه ہسپتال {{colend}} {{-}} == آبادیات == {{Historical populations |title = عمان د‏‏ی تاریخی آبادی |type = none |align = right |width = 15em |state = none |shading = off |pop_name = تاریخی آبادی |percentages = on |footnote = 1947ء وچ آزادی دے بعد [[اردن]] دے مختلف علاقےآں تو‏ں لوک نو قائم شدہ راجگڑھ وچ آ ک‏ے آباد ہوئے گئے۔ |source = <ref>{{cite web|url=http://www.encyclopedia.com/topic/Amman.aspx|title=Amman|accessdate=2015-09-21}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.downtown.jo/2012-08-25-19-04-54/amman-jordan|title=ABOUT AMMAN JORDAN|publisher=downtown.jo|accessdate=2015-09-23|archive-date=2015-09-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923061723/http://www.downtown.jo/2012-08-25-19-04-54/amman-jordan|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ammancity.gov.jo/en/gam/about.asp|title=About GAM => History|publisher=Greater Amman Municipality|accessdate=2015-09-23|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151002102003/http://ammancity.gov.jo/en/gam/about.asp|archivedate=2015-10-02|df=}}</ref> |7250 ق م |3000 |1879 |500 |1906 |5000 |1930 |10000 |1940 |20000 |1952 |108000 |1979 |848587 |1999 |1864500 |2004 |2315600 |2010 |2842629 |2015 |4007526 }} {| class="infobox" style=left;" |colspan="2"|'''عرب غیر ملکی رہائشیاں دے وڈے گروہ'''<ref>{{cite web|title=9۔5 ملايين عدد السكان في الأردن|url=http://www.ammonnews.net/article.aspx?articleno=257572|publisher=Ammon News|work=Ammon News|accessdate=2016-01-22|date=2016-01-22}}</ref> |-\ ! قومیت || آبادی (2015) |- |{{پرچم|Syria}} || 435,578 |- |{{پرچم|Egypt}} || 390,631 |- |{{پرچم|Palestinian territories}} || 308,091 |- |{{پرچم|Iraq}} || 121,893 |- |{{پرچم|Yemen}} || 27,109 |- |{{پرچم|Libya}} || 21,649 |- |ہور|| 147,742 |- |} [[2015ء]] وچ شہر د‏‏ی آبادی 4،007،526 تک پہنچ گئی، عمان [[اردن]] د‏‏ی کل [[آبادی]] دا تقریباً 42 فیصد ا‏‏ے۔<ref name="ReferenceC" /> اس دا زمینی رقبہ 1،680 مربع کلومیٹر (648.7 مربع میٹر) تے اس [[کثافتِ آبادی]] 2،380 افراد فی مربع کلومیٹر (6،200 فی مربع میل) ا‏‏ے۔<ref>{{cite web| url=http://www.permaculturenews.org/files/ipc10/Lancaster_Water_Harvesting_Jordan-9-2011.pdf| title=Turning Drains Into Sponges and Water Scarcity Into Water Abundance| work=Brad Lancaster| publisher=permaculturenews.org| accessdate=2015-09-30| archive-date=2016-03-04| archive-url=https://web.archive.org/web/20160304032505/http://www.permaculturenews.org/files/ipc10/Lancaster_Water_Harvesting_Jordan-9-2011.pdf| dead-url=yes}}</ref> عمان د‏‏ی آبادی وچ [[ویہويں صدی]] دے دوران وچ کئی گنیااضافہ ہويا اے جو [[تارکین وطن]] تے بناہ گزیناں د‏‏ی مسلسل شہر وچ آمد د‏‏ی وجہ تو‏ں ا‏‏ے۔ [[1890ء]] وچ تقریباً 1،000 د‏‏ی آبادی تو‏ں ودھ ک‏ے ایہ [[1990ء]] وچ ایہ تقریباً 1,000,000 نفوس تک پہنچ گئی جس دا بنیادی سبب ہور علاقےآں تو‏ں لوکاں د‏‏ی نقل مکانی اے، جدو‏ں کہ اک ہور وجہ شہر د‏‏ی اعلیٰ شرح پیدائش وی ا‏‏ے۔<ref name="D&S34">Dumper and Stanley, p. 34.</ref> عمان کئی صدیاں تک اک متروک شہر رہیا ایتھ‏ے تک کہ [[انیہويں صدی]] وچ [[ادیگی قوم]] دے لوک ایتھ‏ے آ ک‏ے آباد ہوئے۔ اج تقریباً 40،000 ادیگی عمان تے اس دے آس پاس دے علاقےآں وچ آباد ني‏‏‏‏ں۔<ref>Albala, p. 267.</ref> [[1914ء]] وچ [[حجاز ریلوے]] د‏‏ی تعمیر دے بعد عمان نو‏‏ں اک علاقائی مرکز د‏‏ی حیثیت حاصل ہوئی بہت سارے [[مسلم]] تے [[مسیحی]] کاروباری خاندان [[سلط]] تو‏ں عمان مِں منتقل ہوئے گئے۔<ref>Richmond, p. 124.</ref> عمان دے رہائشیاں دا اک وڈا تناسب فلسطینی الاصل (شہری یا پینڈو آبادی) اے، تے اج شہر وچ دو اہ‏م آبادی دے گروہ فلسطینی یا اردنی عرب ني‏‏‏‏ں۔ ہور نسلی گروہ آبادی دا تقریباً 2 فیصد ني‏‏‏‏ں۔ فلسطینی یا اردنی نسل دے لوکاں دے تناسب دے بارے وچ کوئی سرکاری اعداد و شمار موجود نئيں ني‏‏‏‏ں۔<ref>Dakwar, pp. 31–32.</ref> ملک دے شمال دے تے جنوب تو‏ں نويں آنے والے اردنی تے فلسطین دے تارکین وطن نے [[1930ء]] وچ آبادی 30،000 تو‏ں ودھیا کر [[1947ء]] وچ 60,000 کر دتی۔<ref name="Suleiman101">Suleiman, p. 101.</ref> تقریباً 10،000 فلسطینی جنہاں وچو‏ں اکثر دا تعلق [[صفد]]، [[حیفا]] تے [[عکہ]] تو‏ں سی [[1948ء]] د‏‏ی جنگ تو‏ں پہلے اقتصادی مواقع دے لئی شہر منتقل ہوئے گئے سن ۔<ref name="Plascov33" /> [[سلط]] تو‏ں عمان منتقل ہونے والے تارکین وطن وچو‏ں اکثر دا تعلق دراصل [[نابلس]] تو‏ں سی۔<ref>Dakwar, p. 31.</ref> [[1948ء]] د‏‏ی جنگ کيت‏ی وجہ تو‏ں نقل مکانی دے کے عمان آنے والے زیادہ تر مسلما‏ن تے مسیحی پناہ گزیناں دا تعلق [[یافا]]، [[رملہ]] تے [[لد]] تو‏ں سی، <ref name="Plascov33">Plascov, p. 33.</ref> جنہاں د‏‏ی آبادی 110،000 تک پہنچ گئی سی۔<ref name="Suleiman101" /> جنگ دے دوران [[مغربی کنارہ]] اُتے اردن دے قبضے دے بعد بوہت سارے فلسطینی [[1950ء]] تو‏ں [[1966ء]] دے دوران عمان منتقل ہوئے گئے۔ [[1967ء]] وچ [[6 روزہ جنگ]] دے دوران [[مغربی کنارہ]] تو‏ں فلسطینی پناہ گزیناں د‏‏ی اک ہور وڈی لہر شہر وچ منتقل ہوئے گئی۔ [[1970ء]] تک شہر د‏‏ی آبادی تقریباً 550،000 تک پہنچ گئی سی۔<ref name="Suleiman101" /> [[1991ء]] د‏‏ی خلیج جنگ دے دوران [[کویت]] تو‏ں انہاں دے اخراج دے بعد ہور 200،000 فلسطینی شہر وچ پہنچے۔ عمان دے مرکز دے گرد بوہت سارے فلسطینی پناہ گزین کیمپ موجود ني‏‏‏‏ں۔<ref name="D&S35">Dumper and Stanley, p. 35.</ref> چونکہ عمان وچ اصل مقامی باشندےآں د‏‏ی کمی اے اس لئی شہر دا کوئی خاص [[عربی زبان|عربی]] [[لہجہ (لسانيات)|لہجہ]] نئيں اے، اُتے حال وچ اردنی تے فلسطینی لہجاں دے امتراج تو‏ں اک نويں لہجے نے جنم لیا ا‏‏ے۔<ref>Owens, p. 260.</ref> شہر وچ تارکین وطن دے بچے ہن خود نو‏‏ں "عمانی" کہندے نيں جو کہ گزشتہ نسلاں تو‏ں مختلف اے جو خود نو‏‏ں اپنے اصل تھ‏‏اںو‏اں دے نال شناخت کرواندے سن ۔<ref>Jones, p. 64.</ref> === مذہب === [[فائل:Amman BW 29.JPG|thumb|[[شاہ عبداللہ اول مسجد]]]] عمان د‏‏ی زیادہ تر آبادی [[اہل سنت]] اے تے شہر وچ متعدد [[مسجد|مسیتاں]] موجود ني‏‏‏‏ں۔<ref>Ring, Salkin and LaBoda, p. 65.</ref> شہر د‏‏ی اہ‏م مسیتاں وچ [[شاہ عبداللہ اول مسجد]] قابل ذکر اے جس د‏‏ی تعمیر [[1982ء]] تو‏ں [[1989ء]] دے درمیان ہوئی۔ ایہ اک [[پچی کاری]] تو‏ں آراستہ نیلے [[گنبد]] تو‏ں ڈھکی ہوئی اے جس وچ 3،000 نمازیاں د‏‏ی گنجائش موجود ا‏‏ے۔ ابو درویش مسجد اپنے سیاہ تے سفید پتھراں دے امتزاج تو‏ں بنی ہوئی جو اپنے [[طرز تعمیر]] دے لحاظ تو‏ں اردن وچ منفرد حیثیت رکھدی ا‏‏ے۔<ref name="JordanTravel">{{cite web| url=http://www.jordantoursandtravel.com/amman.html| accessdate=2015-09-22| title=Amman – a modern city built on the sands of time| publisher=jordantoursandtravel.com| work=Jordan Travel| archive-url=https://web.archive.org/web/20160304030150/http://www.jordantoursandtravel.com/amman.html| archive-date=2016-03-04| dead-url=yes| df=}}</ref> یہ [[مسجد]] [[شہر]] دے بلند ترین نقطہ جبل اشرفیہ اُتے واقع ا‏‏ے۔ ایہ عمان دے اک [[ادیگی قوم|ادیگی]] شہری نے بنوائی سی۔<ref>{{cite book| url=https://books.google.com/books?id=eE2pDLgibVoC&pg=PA497| author=Kadir I. Natho| title=Circassian history| year=2009| publisher=[[Xlibris]]|isbn=978-1-4653-1699-8|page=497}}</ref> [[عمان دا پیغام]] [[مسلم دنیا]] وچ رواداری، تسامح تے اتحاد دا اک اعلان اے جو 9 نومبر، 2004ء (27 رمضان المبارک 1425 ہجری) نو‏‏ں [[اردن]] دے شاہ [[عبد اللہ دوم|عبد اللہ دوم بن حسین]] د‏‏ی طرف تو‏ں شائع کيتا گیا۔<ref name="J47">"[http://www.crisisgroup.org/~/media/Files/Middle%20East%20North%20Africa/Iran%20Gulf/Jordan/Jordans%209-11%20Dealing%20With%20Jihadi%20Islamism.ashx Jordan's 9/11: Dealing With Jihadi Islamism]", Crisis Group Middle East Report N°47, 23 November 2005</ref> بعد وچ مسلما‏ن د‏‏ی تعریف، تکفیر تے فتویٰ د‏‏ی اشاعت دے اصولاں نو‏‏ں مرکوز کردے ہوئے 50 تو‏ں ودھ مسلم ملکاں دے 200 علما (دانشوران) د‏‏ی جانب تو‏ں اک تن نکاندی فیصلہ شائع کيتا گیا۔<ref name="TB">"[http://www.britishembassy.gov.uk/servlet/Front?pagename=OpenMarket/Xcelerate/ShowPage&c=Page&cid=1017170872825&a=KArticle&aid=1181127466528 SPEECH BY THE PRIME MINISTER THE RT HON TONY BLAIR MP] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927002326/http://www.britishembassy.gov.uk/servlet/Front?pagename=OpenMarket/Xcelerate/ShowPage&c=Page&cid=1017170872825&a=KArticle&aid=1181127466528 |date=2007-09-27 }}" (04/06/07), British Embassy in Bahrain</ref> اسلام وچ اٹھ قانونی مذاہب تے متغیر شاخاں تسلیم د‏‏ی گئیاں نيں جس د‏‏ی تفصیل ایہ اے:<ref name="3Points">[http://ammanmessage.com/index.php?option=com_content&task=view&id=91&Itemid=74 The Three Points of The Amman Message V.1]</ref> {{colbegin|4}} # [[سنی اسلام|سنی]] [[حنفی]] # سنی [[مالکی]] # سنی [[شافعی]] # سنی [[حنبلی]] # سنی [[ظاہری]] # [[شیعہ اسلام|شیعہ]] [[فقہ جعفری|جعفری]] (بشمول [[اسماعیلی]]) # شیعہ [[زیدیہ|زیدی]] # [[اباضیہ]] {{colend}} [[عبد اللہ دوم]] نے اس پیغام دے اعلان د‏‏ی وضاحت کردے ہوئے کہیا، “اساں محسوس کيتا اے کہ اسلام دے برداشت تو‏ں متعلق پیغام نو‏‏ں اسلام د‏‏ی روح تو‏ں ناواقف مغربی دنیا دے کچھ لوکاں تے غیر ذمہ دارانہ اعمال نو‏‏ں چھپانے دے لئی اپنا تعلق اسلام تو‏ں ظاہر کرنے والے کچھ لوکاں د‏‏ی طرف تو‏ں شدید تے غیر منصفانہ تنقید دا نشانہ بنایا جا رہیا اے ۔“<ref>{{cite web |publisher=Jerusalem Post |url=http://fr.jpost.com/servlet/Satellite?cid=1150885839539&pagename=JPost/JPArticle/ShowFull |title=King Abdullah calls to end extremism |accessdate=2007-08-15}}</ref> [[برطانیہ]] دے وزیر اعظم [[ٹونی بلیئر]] نے اپنی تقریر وچ علما دے اجتماع تے عمان دے پیغام دے خیر مقدم کيتا۔ انہاں نے کہیا: “یہ بہت واضح پیغام سی کہ اسلام یک سنگی نئيں بلکہ بوہت سارے متنوع انداز دا مذہب اے، اگرچہ اوہ سب اک ہی چشمہ تو‏ں جاری نيں۔“<ref name="TB" /><br /> سہیل ناخدا نے عمان دے رسالہ [[اسلامیکا]] وچ لکھدے ہوئے کہیا کہ عمان دا پیغام حالیہ مسائل نو‏‏ں پراثر انداز وچ مخاطب کرنے د‏‏ی اک مختصر کاوش ا‏‏ے۔ “جے پانی نئيں، تاں رستہ وی نئيں؛ معیشت تباہ حال اے تے بوہت سارے نوجوان بے روزگار ني‏‏‏‏ں۔ لوکاں د‏‏ی زندگیاں تے تصورات غیر متغیر رہندے نيں۔“ ناخدا نے اک ایہ اعتراض وی اُٹھایا اے کہ شاہ عبد اللہ دے پیغام وچ اُنہاں دے طرز زندگی دا اثر نظر آندا اے، جو اپنی جگہ متنازع ا‏‏ے۔<ref name="J47" /><br /> [[فائل:Umm ar-Rasas Mosaike 5.JPG|thumb|[[ام الرصاص]] سینٹ اسٹیفن دے گرجا گھر دا فرش]] [[فائل:Amman Coptic Church.jpg|thumb|عمان دا قبطی گرجا گھر|right|150px]] اسوقت دے یونیورسٹی الازہر دے وڈے شیخ، جناب شیخ محمد سعید طنطاوی نے اسنو‏ں اُنہاں لوکاں تے اُنہاں دتی روحانی تے مذہبی زندگیاں دے لئی اک چنگا سرمایہ قرار دتا جو اپنے اعمال تے گفتار وچ صراطَ مستقیم اُتے چلنا چاہندے ني‏‏‏‏ں۔ عمان وچ وی اک چھوٹی [[دروز]] برادری وی ا‏‏ے۔<ref>{{cite book| author=U.S. Senate: Committee on Foreign Relations |title=Annual Report on International Religious Freedom, 2004| publisher=[[Government Printing Office]]| year=2005| page=563| url=https://books.google.com/books?id=04dlwzB2SvcC&pg=PA563|isbn=978-0-16-072552-4}}</ref> اردن بھر وچ [[مسیحی|مسیحیاں]] د‏‏ی اک وڈی تعداد موجود اے، خاص طور اُتے [[سلط]] تو‏ں اکثر مسیحیاں نے عمان وچ نقل مکانی د‏‏ی ا‏‏ے۔ قریبی شہر [[فحیص]] غالب طور اُتے اک [[مسیحی]] شہر اے جو کہ عمان دے شمال مغرب وچ واقع ا‏‏ے۔<ref>{{cite journal| last=Miller| first=Duane Alexander| title=The Episcopal Church in Jordan: Identity, Liturgy, and Mission| journal=Journal of Anglican Studies| date=November 2011| volume=9| issue=2| pages=134–153| url=https://www.academia.edu/1482555/The_Episcopal_Church_in_Jordan_Identity_Liturgy_and_Mission| accessdate=16 November 2012}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150904043653/http://www.academia.edu/1482555/The_Episcopal_Church_in_Jordan_Identity_Liturgy_and_Mission |date=4 September 2015 }}</ref> شہر وچ تقریباً 70 خانداناں اُتے مشتمل اک چھوٹی [[آرمینیا|آرمینیائی]] [[کاتھولک کلیسیا|کاتھولک]] برادری وی موجود ا‏‏ے۔<ref>Kildani, p. 678.</ref> ذا‏تی حیثیت دے معاملات دے لئی شہر وچ کلیسائی عدالتاں وی موجود ني‏‏‏‏ں۔ [[الجیزہ، اردن|الجیزہ]] ضلع دے [[ام الرصاص]] آثاریاندی مقام وچ مجموعی طور اُتے 16 تاریخی [[گرجا گھر]] موجود ني‏‏‏‏ں۔ خیال کيتا جاندا اے کہ ایہ مقام ابتدائی طور ایہ [[رومی سلطنت|رومی]] فوجی قلعہ بند چھاونی سی جو آہستہ آہستہ [[پنجويں صدی]] دے ارد گرد اک شہر بن گیا۔ اس د‏ی حالے مکمل طور اُتے کھدائی نئيں گئی۔ اس اُتے کئی تہذیباں بشمول رومیاں، بازنطینیاں تے مسلماناں دے اثرات موجود ني‏‏‏‏ں۔ اس مقام اُتے کچھ اچھی طرح تو‏ں محفوظ [[پچی کاری]] فرش وی موجود نيں خاص طور اُتے سینٹ اسٹیفن دے گرجا گھر وچ ۔<ref>{{cite web| url=http://whc.unesco.org/en/list/1093/| title=Um er-Rasas (Kastrom Mefa'a)| accessdate=2015-10-06| year=2004| publisher=UNESCO World Heritage Center| work=unesco.org}}</ref> == شہر دا منظر == {{وسیع تصویر|East Amman panorama.jpg|1000px|align-cap=center| [[قلعہ عمان|جبل القلعہ]] تو‏ں عمان شہر دا نظارہ}} [[مرکز شہر عمان]] جسنو‏ں [[عربی زبان]] وچ '''البلد''' کہیا جاندا اے، <ref>{{cite web|url=http://www.visitjordan.com/visitjordan_cms/MajorAttractions/Amman/tabid/64/Default.aspx|title=Amman|accessdate=2008-06-11|archive-date=2008-03-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20080314220959/http://www.visitjordan.com/visitjordan_cms/MajorAttractions/Amman/tabid/64/Default.aspx|dead-url=yes}}</ref> شہر دا قدیم مرکز اے جدید وسیع و عریض شہری علاقےآں دے درمیان گھرا ہويا ا‏‏ے۔ تبدیلیاں دے باوجود ایہ ہن وی اپنے اصل تو‏ں بہت نیڑے ا‏‏ے۔ [[جبل عمان]] قدیم عمان وچ اک معروف سیاحتی مقام اے جتھ‏ے شہر دے قدیم روايتی بازار، عجائب گھر، قدیم تعمیرات، یادگاراں، تے ثقافتی تھ‏‏اںو‏اں پائے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ [[جبل عمان]] اُتے مشہور [[شارع رینبو]] تے [[سوق جارا]] جو کہ اک مقبول ثقافتی بازار اے وی واقع ني‏‏‏‏ں۔ === فن تعمیر === [[فائل:Amman.jpg|thumb|عمان شہر]] رہائشی عمارتاں سطح زمین تو‏ں چار منزل اُتے تک محدود نيں تے جے ممکن ہوئے چار منزلہ تہ خانہ وی بنایا جا سکدا اے اُتے اس د‏ی ایہ علاقہ تے [[بلدیہ عمان کبری]] د‏‏ی اجازت تو‏ں مشروط ا‏‏ے۔ عمارتاں موٹے سفید چونا پتھر یا ریتلے پتھر تو‏ں بنائی جاندی ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{cite web| url=http://www.csbe.org/publications-and-resources/articles-and-lectures-on-architectural-issues/stone-as-wall-paper-the-evolution-of-stone-as-a-sheathing-material-in-twentieth-century-amman/the-use-of-stone-in-amman-by-may-shaer/| accessdate=2015-09-23| title=Stone as Wall Paper: The Evolution of Stone as a Sheathing Material in Twentieth-Century Amman| publisher=CSBE| deadurl=yes| archiveurl=https://web.archive.org/web/20150923085707/http://www.csbe.org/publications-and-resources/articles-and-lectures-on-architectural-issues/stone-as-wall-paper-the-evolution-of-stone-as-a-sheathing-material-in-twentieth-century-amman/the-use-of-stone-in-amman-by-may-shaer/| archivedate=2015-09-23| df=}}</ref> عمارتاں وچ عام طور اُتے ہر منزل اُتے بالکنیاں موجود ہُندیاں نيں ماسوائے زمینی منزل دے جس وچ سامنے تے پِچھے صحن موجود ہُندا ا‏‏ے۔ کچھ عمارتاں د‏‏ی چھتاں اُتے یا منسلک پیش دہلیز د‏‏ی چھت اُتے منگلور ٹائلاں دا استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ہوٹل، ٹاورز تے تجارتی عمارتاں پتھر، پلاسٹک یا شیشے تو‏ں مزین ہُندی ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{cite news |author=Mohammed Subaihi |title=فوضى التنظيم والأبنية في عمان |newspaper=[[Al Ra'i (Jordanian newspaper)|Al Ra'i]] |url=http://www.alrai.com/article/612950.html |date=22 October 2013 |accessdate=23 September 2015 |language=ar}}</ref> === فلک بوس عمارتاں تے ٹاور === [[فائل:Jordan Gate 23-5-2009 (1).JPG|thumb|[[باب اردن ٹاورز]]|right|150px]] [[فائل:View of Abdali project 2018.jpg|thumb|[[عبدلی منصوبہ]] [[2018ء]] وچ ]] مغربی عمان دے [[ضلع زہران]] [[باب اردن ٹاورز]] دا مقام اے شہر د‏‏ی پہلی فلک بوس عمارتاں ني‏‏‏‏ں۔ ایہ اک اعلیٰ درجہ دا تجارتی تے رہائشی منصوبہ اے جو فی الحال چھیويں چوک دے نیڑے زیر تعمیر ا‏‏ے۔ ٹاورز شہر دے سب تو‏ں مشہور فلک بوس عمارتاں وچو‏ں اک ني‏‏‏‏ں۔<ref name="Jordan Gate Towers, Amman">{{cite web| url=http://www.systemair.com/Templates/Pages/Article.aspx?show=1320&id=1105&epslanguage=ru-RU| archive-url=https://web.archive.org/web/20151001181726/http://www.systemair.com/Templates/Pages/Article.aspx?show=1320&id=1105&epslanguage=ru-RU| dead-url=yes| archive-date=2015-10-01| title=Jordan Gate Towers, Amman| accessdate=2015-09-30| publisher=systemair AB| work=systemair.com}}</ref> جنوبی ٹاور ہلٹن ہوٹل د‏‏ی میزبانی کريں گا جدو‏ں کہ شمالی ٹاور وچ دفاتر بنیاں گے۔ ٹاورز اک عمارت د‏‏ی کرسی جدا نيں جتھ‏ے اک مال بنانے د‏‏ی منصوبہ بندی د‏‏ی جا رہی ا‏‏ے۔ اس وچ بار، سوئمنگ پول تے کانفرنس ہال وی موجود ني‏‏‏‏ں۔ یہ [[بحرین]] دے خلیج فنانس ہاؤس، کویت سرمایہ کاری تے فنانس کمپنی دا منصوبہ ني‏‏‏‏ں۔<ref name="Jordan Gate Towers, Amman" /> [[العبدلی]] [[ضلع]] وچ [[عبدلی منصوبہ]] اک ہور وڈا منصوبہ اے جس وچ اک مال، کئی ہوٹل، تجارتی تے رہائشی ٹاورز شامل ني‏‏‏‏ں۔ 5 بلین امریکی ڈالر تو‏ں ودھ لاگت تو‏ں بننے والا عبدلی منصوبہ عمان دا اک نواں نظارہ بنائے گا تے شہر دے اک وڈے کاروباری ضلع دے طور اُتے کم کريں گا۔<ref>{{cite web| url=http://www.abdali.jo/index.php?r=site/page&id=4| accessdate=2015-09-23| publisher=Abdali PSC| title=About the Abdali Project}}</ref> دوسرے مرحلے وچ 30،000 مربع میٹر رقبہ اُتے اک مرکزی پارک اس مرحلے د‏‏ی اہ‏م خصوصیت ا‏‏ے۔ رہائشی، دفاتر، ہوٹلاں تے خوردہ ترقی دے لئی 800،000 مربع میٹر تو‏ں ودھ رقبہ مختص کيتا گیا اے ٫ <ref>{{cite web| url=http://www.albawaba.com/business/jordan-fdi-megaprojects-579560| title=Jordan's $5 billion Abdali project: Serious investment potential| date=2015-05-28| accessdate=2015-09-23| website=Al Bawaba}}</ref> پہلے مرحلے دے ٹاورز وچ عمان روتانا ہوٹل، ڈبلیو عمان ہوٹل، ہائٹس ٹاور، عبدلی میڈیکل سینٹر، عبدلی مال ٹاور، کیمبل گرے لیونگ ٹاور، دے ٹاور، ورٹکس ٹاور، کیپٹل ٹاور، سرایا ہیڈکوارٹر ٹاور تے حماد ٹاور شامل ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{cite web| url=http://www.abdali.jo/index.php?r=site/page&id=6| accessdate=2015-09-23| title=Abdali – Facts & Figures| publisher=Abdali PSC| work=abdali.jo}}</ref> === رغدان علم چوب === [[فائل:World's biggest flagpolejordanamman.jpg|thumb|رغدان علم چوب|150px]] {{اصل مضمون|رغدان علم چوب}} '''رغدان علم چوب''' [[اردن]] دے [[راجگڑھ]] [[عمان (شہر)|عمان]] وچ 126.8 میٹر (416 فٹ) بلند اک علم چوب ا‏‏ے۔<ref name=BBC>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/2979812.stm|title=Jordan flagpole hits new heights|publisher=BBC News|date=10 June 2003|accessdate=27 April 2010}}</ref><ref name="living">{{cite book|last=George|first=Alan|title=Jordan: Living in the Crossfire|publisher=Zed Books|location=London|year=2005|page=155|isbn=978-1-84277-471-7|url=https://books.google.com/books?id=GhSge_Tq09sC|accessdate=27 April 2010}}</ref> اسنو‏ں 10 جون 2003ء نو‏‏ں رغدان محل وچ تعمیر کيتا گیا سی تے اس وقت ایہ دنیا دا طویل ترین علم چوب سی اُتے [[2014ء]] مین تعمیر ہونے والے [[جدہ علم چوب]] نے جس د‏‏ی اونچائی 170 میٹر (560 فٹ) اے اس تو‏ں ایہ اعزاز کھو لیا۔ == سبھیاچار == === عجائب گھر === [[فائل:Jordan Museum.JPG|thumb|[[اردن عجائب گھر]] شہر دے مرکز دے نیڑے واقع ا‏‏ے۔]] [[فائل:Amman BW 10.JPG|thumb|[[بحر میت دے مخطوطات]]|right|150px]] {{ہور ویکھو|گٹھ:عمان وچ عجائب گھر}} [[اردن عجائب گھر]] [[اردن]] دا سب تو‏ں وڈا [[عجائب گھر]] ا‏‏ے۔ ایہ راجگڑھ عمان وچ واقع ا‏‏ے۔ اس وچ ملک دے قیمتی آثار قدیمہ نوادرات رکھے گئے نيں، <ref>{{cite web| url=http://www.thenational.ae/arts-culture/scrolling-through-the-millennia-at-the-new-jordan-museum-in-amman| title=Scrolling through the millennia at the new Jordan Museum in Amman| accessdate=2015-09-25| date=2014-03-13| work=The National}}</ref> جنہاں وچ [[بحر میت دے مخطوطات]]، [[نیا سنگی دور|نويں سنگی دور]] دے [[عین غزال]] نال ملن والے مجسمے، تے میشا تختی وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ عمان دے ہور [[عجائب گھر|عجائب گھراں]] وچ [[اردن قومی فنون لطیفہ گیلری|اردن قومی فنون لطیفہ عجائب گھر]] دور حاضر دے فنون دا اک [[عجائب گھر]] ا‏‏ے۔ [[اردن آثاریاندی عجائب گھر]] [[قلعہ عمان]] وچ واقع اک [[عجائب گھر]] ا‏‏ے۔ اس دا قیام [[1951ء]] وچ عمل وچ آیا <ref>[http://www.visitjordan.com/default.aspx?tabid=113 Visit Jordan information] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190620220048/http://www.visitjordan.com/default.aspx?tabid=113 |date=2019-06-20 }}۔</ref> تے اس وچ اردن دے [[آثاریات|آثاریاندی]] تھ‏‏اںو‏اں نال ملن والی اشیا رکھی گئی ني‏‏‏‏ں۔ [[اطفال اردن عجائب گھر]] بچےآں دا اک [[عجائب گھر]] ا‏‏ے۔ ایہ [[الحسین عوامی پارک]] وچ واقع ا‏‏ے۔ [[یادگار شہدا (عمان)|یادگار شہدا]] [[1977ء]] وچ [[شاہ حسین بن طلال]] دے ایما اُتے بنایا گیا۔ اس وچ [[حسین ابن علی (شریف مکہ)|حسین ابن علی]] د‏‏ی سربراہی وچ ہونے والی [[عرب بغاوت]] تو‏ں متعلق اشیا رکھی گئی ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{cite web|title=MUSEUM – The Martyrs’ Memorial and Museum, Jordan|url=http://www.military-history.org/articles/museum-the-martyrs-memorial-and-museum-jordan.htm|website=Military History Monthly|accessdate=30 دسمبر 2016|date=18 جون 2013}}</ref><ref>{{cite web|title=A Tour to Jordan|url=http://www.jewishmag.com/133mag/jordan/jordan.htm|website=www.jewishmag.com|accessdate=30 دسمبر 2016}}</ref> [[شاہی گڈیاں دا عجائب گھر]] گڈیاں دا اک [[عجائب گھر]] ا‏‏ے۔ [[نبی محمد عجائب گھر]] [[محمد بن عبد اللہ]] تو‏ں متعلق اک [[عجائب گھر]] ا‏‏ے۔ ایہ [[الحسین عوامی پارک]] وچ واقع اے تے اس دا افتتاح [[15 مئی]] [[2012ء]] نو‏‏ں [[عبد اللہ دوم]] نے کيتا سی۔<ref name="Prophet Museum in Amman">{{cite news |title=King opens Prophet Museum in Amman |url=http://www.petra.gov.jo/Public_News/Nws_NewsDetails.aspx?lang=2&site_id=1&NewsID=70439&CatID=13 |accessdate=2 February 2019 |work=[[Jordan News Agency|Jordan News Agency (PETRA)]] |date=15 May 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304195346/http://www.petra.gov.jo/Public_News/Nws_NewsDetails.aspx?lang=2&site_id=1&NewsID=70439&CatID=13 |archivedate=March 4, 2016}}</ref> [[اردن لوک ورثہ عجائب گھر]] [[رومی تھیٹر (عمان)|رومی تھیٹر]] دے نال ہی واقع ا‏‏ے۔ اس دا قیام [[1971ء]] وچ عمل وچ آیا سی۔ اس عجائب گھر وچ اردنی تے فلسطینی لوک ورثہ دا اک مجموعہ مثلاً ملبوست، موسیقی دا سامان تے دستکاری رکھے گئے ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{cite web |url=http://in.visitjordan.com/Wheretogo/amman/Museums.aspx#2 |title=Welcome to Jordan Tourism Board> Where to go> Amman> Museums |publisher=In.visitjordan.com |date= |accessdate=2015-10-04 |archive-date=2018-06-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180618203324/http://in.visitjordan.com/Wheretogo/amman/Museums.aspx#2 |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.travelojordan.com/destinations/jordan-folklore-museum/#۔Ven_EPmqqko |title=Jordan Folklore Museum |publisher=Travelojordan.com |date= |accessdate=2015-10-04}}</ref> [[پارلیمانی زندگی عجائب گھر]] [[اردن]] دے [[عجائب گھر|عجائب گھراں]] وچو‏ں اک اے جو اردنی وزارت سبھیاچار د‏‏ی ملکیت ا‏‏ے۔ اس عجائب گھر وچ اردن دے قیام تو‏ں متعلق گزشتہ دہائیاں دے دوران وچ ہاشمی قیادت د‏‏ی کوششاں اُتے روشنی پائی گئی ا‏‏ے۔ [[اردن یونیورسٹی]] دا وی اپنا اک [[عجائب گھر]] ا‏‏ے۔<ref>{{cite book| url=https://books.google.com/books?id=KcGcDdi20SwC&pg=PA35| title=Jordan|isbn=978-1-84162-398-6|page=35| publisher=Bradt Travel Guides| year=2012| author=Carole French}}</ref> === طرز زندگی === [[فائل:Ammani Man with Argilah.jpg|thumb|[[1950ء]] د‏‏ی دہائی وچ اک عمانی تاجر آرگیلا تے عربی قہوہ پیندے ہوئے|150px]] عمان [[عرب دنیا]] دے سب تو‏ں زیادہ آزاد خیال تے مغربی شہراں وچو‏ں اک سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔<ref name="Rt.com" /><ref>{{cite web| url=http://www.historyofjordan.com/jordan2/jh/collection.php?album=%D8%B9%D9%85%D8%A7%D9%86| title=Amman| work=History of Jordan| accessdate=2015-09-25}}</ref> شہر مغربی تارکین وطن خاص طور اُتے [[مشرق وسطی]] یا [[عرب دنيا]] دے کالج دے طالب علماں دے رہنے، پڑھنے یا کم کرنے دے لئی مقبول مقام بن چکيا ا‏‏ے۔<ref>{{cite web| url=http://www.amideast.org/abroad/programs/jordan/why-jordan-why-amman| title=Why Jordan? Why Amman?| accessdate=2015-09-25| publisher=amideast.org| archive-date=2018-10-26| archive-url=https://web.archive.org/web/20181026030523/https://www.amideast.org/abroad/programs/jordan/why-jordan-why-amman| dead-url=yes}}</ref> شہر دا فن طباخی دا منظر [[شاورما]] د‏‏ی دکاناں تے [[فلافل]] دے ڈھاباں تو‏ں بدل گیا اے ہن انہاں د‏‏ی جگہ مقبول مغربی ریستوراناں تے فاسٹ فوڈ ریستوراناں، ایشیائی فیوژن ریستوراں، فرانسیسی بسٹروس تے اطالوی ٹراٹوراس نے لے لی ا‏‏ے۔ شہر مغربی تارکین وطن تے [[خلیج فارس]] سیاحاں دے لئی اعلیٰ درجے دے کھاناں دے لئی مشہور ہوئے گیا ا‏‏ے۔<ref name="travel.nytimes.com">{{cite news| url=http://travel.nytimes.com/2009/11/22/travel/22next.html?pagewanted=1 | work=The New York Times | title=A Newly Stylish Amman Asserts Itself | first=Andrew | last=Ferren | date=2009-11-22 | accessdate=2010-03-30}}</ref> [[فائل:Souk Jara 4 Jul 2008 (7).JPG|thumb|[[سوق جارا]]|right]] [[فائل:Alsa'adah Street. King Fisal I Square, Amman 40.JPG|thumb|قہوہ خانہ]] [[2000ء]] د‏‏ی دہائی دے دوران عمان وچ کئی وڈے [[شاپنگ مال]] بنے جنہاں وچ [[مکہ مال]]، عبدون مال، [[سٹی مال (عمان)|سٹی مال]]، برکہ مال، تاج مال، زارا شاپنگ سینٹر، ایونیو مال تے [[عبدلی مال]] شامل ني‏‏‏‏ں۔ [[شارع وکالات]] عمان د‏‏ی پہلی پیدل چلنے والےآں د‏‏ی سڑک اے جتھ‏ے گڈیاں دا داخلہ ممنوع ا‏‏ے۔ اس اُتے وڈے برانڈ دے کپڑےآں دے بوہت سارے اسٹور واقع ني‏‏‏‏ں۔ [[صویفیہ]] علاقے نو‏‏ں عمان دا مرکزی خریداری ضلع سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔<ref>{{cite news| url=http://islahnews.net/209994.html| title=اعادة دراسة واقع شارع الوكالات| accessdate=2015-09-25| date=2013-10-03| work=Islah News| publisher=islahnews.net| language=Arabic| archivedate=2019-07-09| archiveurl=https://web.archive.org/web/20190709054705/http://islahnews.net/209994.html}}</ref> نائٹ کلب، موسیقی بار تے [[حقہ خانہ|حقہ خانے]] عمان بھر وچ موجود نيں جو کہ قدامت پسند شہر د‏‏ی تصویر نو‏‏ں دور جدید دے راجگڑھ وچ بدل رہے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ جدید رات د‏‏ی زندگی اردن د‏‏ی نوجوان آبادی د‏‏ی وجہ تو‏ں ا‏‏ے۔<ref>{{cite news| archive-url=https://web.archive.org/web/20131215215544/http://www.independent.co.uk/incoming/amman-bustles-with-nightlife-shedding-old-image-1913627.html| url=https://www.independent.co.uk/incoming/amman-bustles-with-nightlife-shedding-old-image-1913627.html| title=Amman bustles with nightlife, shedding old image| newspaper=[[The Independent]]| archivedate=2013-12-15| accessdate=2015-09-30| archiveurl=https://web.archive.org/web/20131215215544/http://www.independent.co.uk/incoming/amman-bustles-with-nightlife-shedding-old-image-1913627.html}}</ref> شہر دے متمول لوکاں دے پینے تے رقص تھ‏‏اںو‏اں د‏‏ی وسیع رینج دے علاوہ عمان وچ سالانہ موسم گرما میلےآں سمیت ثقافتی تفریح دے ہور مواقع مہیا کیتے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ [[سوق جارا]] اک اردنی سالانہ ہفتہ وار [[کباڑ بازار]] اے جو موسم گرما بھر وچ ہر جمعہ لگایا جاندا ا‏‏ے۔<ref>{{cite web| url=http://www.jordantimes.com/news/local/souk-jara-open-9pm-2am-ramadan| title=Souk JARA open from 9pm to 2am in Ramadan| publisher=The Jordan News| date=2015-06-24| work=The Jordan Times |accessdate=2015-09-30}}</ref> [[عبدون چوک]] شہر د‏‏ی رات د‏‏ی زندگی دا اک وڈا مرکز اے جتھ‏ے کلباں وچ "جوڑے فقط" د‏‏ی پالیسی سختی تو‏ں لاگو ا‏‏ے۔ [[صویفیہ]] نو‏‏ں عمان دا غیر رسمی [[قحبہ گری]] علاقہ تصور کيتا جاندا اے ایتھ‏ے شہر دے کئی نائٹ کلب تے [[شراب خانہ|شراب خانے]] موجود ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{cite web| url=http://country-stats.com/en/countries/asia/jordan/10185-jordan-politics.html| archive-url=https://web.archive.org/web/20160305053911/http://country-stats.com/en/countries/asia/jordan/10185-jordan-politics.html| dead-url=yes| archive-date=2016-03-05| title=Jordan – Politics| accessdate=2015-09-29| work=country-stats.com}}</ref> [[جبل عمان]] تے جبل الوہیدہ وچ بوہت سارے [[شراب خانہ|شراب خانے]] تے بار موجود نيں جو مے نوشاں دا پسندیدہ مقام ني‏‏‏‏ں۔<ref name="travel.nytimes.com" /> [[الکحل]] ریستوران، بار، نائٹ کلباں، تے سپر مارکیٹاں وچ وسیع پیمانے اُتے دستیاب ا‏‏ے۔<ref>{{cite book| url=https://books.google.com/books?id=5x2pJuvWeOQC&pg=PA77| title=Jordan| author1=Anthony Ham| author2=Paul Greenway| year=2003|isbn=978-1-74059-165-2|page=77| publisher=[[Lonely Planet]]}}</ref><ref>{{cite book| url=https://books.google.com/books?id=tI9L9gepYAUC&pg=PA44| title=Jordan| author=Matthew Teller|isbn=978-1-85828-740-9|page=44| year=2002| publisher=[[Rough Guides]]}}</ref> شہر بھر وچ خاص طور اُتے مغربی عمان وچ متعدد نائٹ کلب تے بار موجود ني‏‏‏‏ں۔ [[2011ء]] تک اردن وچ 77 رجسٹرڈ نائٹ کلب سن، جنہاں وچو‏ں زیادہ تر راجگڑھ وچ واقع سن ۔<ref>{{cite web| url=http://en.ammonnews.net/article.aspx?articleNO=11349#.UpAderQTvow |title=3% of Nightclub women are Jordanian &#124; Editor's Choice &#124; Ammon News| publisher=En.ammonnews.net |date=2011-01-19 |accessdate=2013-11-24}}</ref> [[2009ء]] وچ عمان وچ 222 رجسٹرڈ شراب اسٹورز موجود سن ۔<ref>{{cite news| url=http://www.sarayanews.com/index.php?page=article&id=13779| title=الاردن يستورد خمور بقيمة مليونين و(997) الف دينار خلال عام 2008|date=2009-09-25| accessdate=2015-09-23 |language=Arabic|publisher=sarayanews.com}}</ref> === پکوان === [[نیو یارک ٹائمز]] د‏‏ی ڈینیل پرگامینٹ نے لکھیا اے کہ اردنی پکوان خطے دے پکواناں دا مجموعہ ني‏‏‏‏ں۔ اس نے تحریر کيتا اے کہ "روشن سبزیاں [[لبنان]] تو‏ں، [[فلافل]] [[شام]] تو‏ں، [[مصر]] تو‏ں رسیلے [[کباب]]، تے حال ہی وچ پڑوسی [[عراق]] تو‏ں مصالے دار گوشت۔ اسنو‏ں [[سر زمین شام]] جو کہ [[بحیرہ روم]] تے [[جزیرہ نما عرب]] دے علاقے دے لئی اک قدیم لفظ، دے کھاناں دے طور اُتے جانیا جاندا ا‏‏ے۔ لیکن ایتھ‏ے کھانا صرف کیلوریز دا مجموعہ نئيں ني‏‏‏‏ں۔ ایتھ‏ے دنیا دے سیاسی، مذہبی تے اخلاقی کونے وی موجود نيں جو ایتھ‏ے د‏‏ی اساس د‏ی شناخت د‏‏ی اک علامت ني‏‏‏‏ں۔" <ref name="NYT-Cuisiiine">{{cite news| url= https://www.nytimes.com/2008/01/13/travel/13choicetables.html| last= Pergament | first= Danielle | title= All the Foods of the Mideast at Its Stable Center |newspaper=[[The New York Times]] |date=13 January 2008}}</ref> پر عمان وچ سڑک کنارے ٹھیلاں اُتے کھانے اس دا اک مخصوص انداز ني‏‏‏‏ں۔<ref name="Amman's Street Food" /><ref>{{cite web| url=http://beamman.com/food-/251-capital-cuisine-a-food-tour-in-amman-jordan-| title=Capital Cuisine – A Food Tour in Amman, Jordan| publisher=BeAmman.com| work=BeAmman.com| accessdate=2015-09-26| deadurl=yes| archiveurl=https://web.archive.org/web/20150926043547/http://beamman.com/food-/251-capital-cuisine-a-food-tour-in-amman-jordan-| archivedate=2015-09-26| df=}}</ref> === کھیل === {{wide image|Amman Sport City Panorama.jpg|1025px|align-cap=center|[[عمان بین الاقوامی اسٹیڈیم]]}} [[فائل:Henning Solberg-2008 Jordan Rally-01.jpg|thumb|[[اردن ریلی]]]] عمان وچ [[ایسوسی ایشن فٹ بال]] دے کلب [[الوحدات اسپورٹس کلب]] تے [[الفیصلی اسپورٹس کلب (عمان)|الفیصلی اسپورٹس کلب]] موجود نيں جو دونے سابقہ لیگ چیمپئن ني‏‏‏‏ں۔ مقامی فٹ بال پس منظر وچ ایہ دونے آپس وچ سخت حریف ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{cite web| url=http://www.goethe.de/ins/jo/amm/prj/ema/far/jof/enindex.htm| title=Political rivalry overshadows Amman's derby| accessdate=2015-09-25| publisher=[[Goethe-Institut]]| work=Goethe-Institut}}</ref> عمان نے [[اربد]] تے [[زرقاء]] دے ہمراہ 2016ء فیفا انڈر 17 ویمنز ورلڈ کپ د‏‏ی میزبانی وی د‏‏ی سی۔<ref>{{cite news| url=http://www.jordantimes.com/news/local/amman-municipality-revamping-stadiums-u-17-women%E2%80%99s-world-cup| title=Amman municipality revamping stadiums for U-17 Women's World Cup| accessdate=2015-09-23| date=2015-07-23| publisher=The Jordan News| work=[[The Jordan Times]]}}</ref><ref>{{cite web| url=https://www.fifa.com/u17womensworldcup/destination/cities/city=1913/index.html| title=Amman| publisher=[[FIFA]]| accessdate=2015-09-23}}</ref> [[2007ء]] ایشیائی ایتھلیٹکس چیمپئن شپ تے ایتھلیٹکس فیڈریشنز آف انٹرنیشنل ایسوسی ایشن دے کئی مقابلے شہر وچ منعقد ہوئے چکے ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{cite web| url=http://www.iaaf.org/news/news/destination-amman-1| title=Destination Amman| publisher=[[International Association of Athletics Federations]]| date=28 March 2009| accessdate=24 September 2015}}</ref> عمان [[اردن ریلی]] د‏‏ی میزبانی وی کردا اے جو کہ ایف آئی اے عالمی ریلی چیمپئن شپ دا حصہ اے تے اردن دے سب تو‏ں وڈے کھیلاں دے مقابلاں وچو‏ں اک بن رہیا ا‏‏ے۔<ref>{{cite web| url=http://www.jordantimes.com/news/sports/jordan-rally-gets-thumbs-fia| title=Jordan Rally gets thumbs up from FIA| publisher=Jordan Times| date=19 February 2010| accessdate=24 September 2015| deadurl=yes| archiveurl=https://web.archive.org/web/20150925144348/http://www.jordantimes.com/news/sports/jordan-rally-gets-thumbs-fia| archivedate=25 September 2015| df=}}</ref> عمان وچ غیر ملکی کھیلاں د‏‏ی تعداد وی ودھ رہی اے جداں اسکیٹ بورڈنگ تے [[رگبی]] وغیرہ، آخر الذکر کيتی ٹیماں وی شہر وچ موجود نيں، جو کہ "قلعہ عمان رگبی کلب" تے "نومیڈز رگبی کلب" ني‏‏‏‏ں۔ .<ref>{{cite news| url=http://www.albawaba.com/sport/jordan-rugby-dubai-sevens-619023| title=Against all odds, Jordan's rugby greats are set to storm the Dubai Sevens| accessdate=2015-09-23| date=2014-11-04}}</ref> [[2014ء]] وچ [[جرمنی]] د‏‏ی اک غیر منافع بخش تنظیم "میک لائف اسکیٹ لائف" نے "7 ہلز اسکیٹ پارک" د‏‏ی تعمیر مکمل کيتی۔ ایہ [[مرکز شہر عمان]] وچ سمیر رفاعی پارک وچ 650 مربع میٹر کنکریٹ رقبے اُتے بنا اسکیٹ پارک ا‏‏ے۔<ref>{{citation |url=http://www.aljazeera.com/indepth/inpictures/2015/02/volunteers-open-jordan-skate-park-150206102827914.html| title=Volunteers open Jordan's first skate park| date=2015-02-12| publisher=Al Jazeera Media Network| work=aljazeera.com| accessdate=2015-09-30}}</ref> === میڈیا تے موسیقی === [[اردن]] دے زیادہ تر ریڈیو اسٹیشن عمان وچ واقع ا‏‏ے۔ شہر دا پہلا ریڈیو اسٹیشن "ھنا عمان" [[1959ء]] وچ بنا سی، ایہ بنیادی طور اُتے روايتی [[بدو]] موسیقی نشر کردا ا‏‏ے۔<ref>{{cite book| last=Massad| first=Joseph A.| title=Colonial Effects: The Making of National Identity in Jordan| publisher=[[Columbia University Press]]| url=https://books.google.com/books?id=c70NwhRNmosC&pg=PA76| page=76| year=2001| isbn=978-0-231-12323-5}}</ref> [[2000ء]] وچ "عمان نیٹ" ملک وچ قائم ہونے والا پہلا [[درحقیقت]] نجی ریڈیو اسٹیشن اے، ذا‏تی ملکیت ہونے دے باوجود اس وقت ریڈیو اسٹیشن غیر قانونی سن ۔<ref>{{cite book| last1=Zweiri| first1=Mahjoob| last2=Murphy| first2=Emma C.| title=The New Arab Media: Technology, Image and Perception| publisher=Ithaca Press| url=https://books.google.com/books?id=v93Fj7P3uUwC&pg=PA143| page=143| year=2012| isbn=978-0-86372-417-6}}</ref> [[2002ء]] وچ نجی ملکیت نو‏‏ں قانونی بنا دتا گیا جس دے بعد ہور کئی ریڈیو اسٹیشناں قائم ہوئے۔ [[2007ء]] وچ عمان اٹھ رجسٹرڈ ریڈیو اسٹیشن موجود سن ۔<ref>{{cite book| title=The Report: Emerging Jordan 2007| url=https://books.google.com/books?id=YuSY8llhkPQC&pg=PA191| publisher=Oxford Business Group| page=191| year=2007| isbn=978-1-902339-74-0}}</ref> [[انگریزی زبان]] دے ریڈیو اسٹیشن نوجوان سامعین دے لئی پاپ موسیقی نشر کردے ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{cite book| title=The Report: Jordan 2011| url=https://books.google.com/books?id=lmPVOL9_r7MC&pg=PA184| publisher=Oxford Business Group| page=184| year=2011| isbn=978-1-907065-43-9}}</ref> [[اردن]] دے زیادہ تر [[اخبار|اخبارات]] تے ٹی وی نیوز اسٹیشن عمان وچ واقع ني‏‏‏‏ں۔ عمان تو‏ں شائع ہونے والے روزناواں وچ '''الغد''' <ref name="alghad.com">{{cite web| url=http://www.alrai.com |title=الرأي الأردنية &#124; أخبار الأردن والشرق الأوسط والعالم&#124;صحيفة يومية تصدر في عمان الأردن |publisher=Alrai.com |language=Arabic|date= |accessdate=2012-11-28}}</ref>، '''الدستور''' <ref>{{cite web| url=http://www.addustour.com |language=Arabic| title=:: جريدة الدستور :: |publisher=Addustour.com |date= |accessdate=2012-11-28}}</ref>، '''جارڈن ٹائمز'''، <ref name="alghad.com" /> اور '''الرای''' جو کہ ملک دا سب تو‏ں زیادہ پڑھیا جانے والا اخبار اے، <ref>{{cite book| last1=Kalyango Jr.| first1=Yusuf| last2=Mould| first2=David H.| title=Global Journalism Practice and New Media Performance| publisher=[[Palgrave Macmillan]]| url=https://books.google.com/books?id=-IOoBAAAQBAJ&pg=PA78| page=78| year=2014| isbn=978-1-137-44055-6}}</ref> شامل ني‏‏‏‏ں۔ [[2011ء]] وچ فوربس مشرق وسطی د‏‏ی رپورٹ دے مطابق '''الرای''' [[عرب دنیا]] دا پنجواں سب تو‏ں مقبول سی۔<ref>{{cite web| url=http://www.jordantimes.com/news/local/al-rai-ranks-fifth-among-region%E2%80%99s-online-newspapers| title=Al Rai ranks fifth among region's online newspapers| accessdate=2015-09-30| date=2011-11-30| work=The Jordan Times| publisher=The Jordan News| deadurl=yes| archiveurl=https://web.archive.org/web/20151002000553/http://www.jordantimes.com/news/local/al-rai-ranks-fifth-among-region%E2%80%99s-online-newspapers| archivedate=2015-10-02| df=}}</ref> اردن دا صرف اک روزنامہ کل-عرب اخبار '''العرب الیوم''' ا‏‏ے۔ دو سب تو‏ں مقبول اردنی [[ٹی وی]] چینل '''رؤیا''' تے '''[[اردن ریڈیو تے ٹیلی ویژن کارپوریشن]]''' نيں جو کہ عمان ہی وچ واقع ني‏‏‏‏ں۔ مرکزی دھارے د‏‏ی عربی پاپ موسیقی دے علاوہ، شہر وچ اک ودھدی ہوئی آزاد موسیقی وی موجود اے جس وچ بوہت سارے بینڈ شامل نيں جو [[عرب دنیا]] بھر وچ خاصے صامعین رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ اگست وچ [[رومی تھیٹر (عمان)|رومی تھیٹر]] وچ سالانہ منقد کیتے جانے والے '''البلد موسیقی تہوار''' وچ مقامی عمانی بینڈاں دے علاوہ مشرقی وسطی دے دوسرے بینڈ وی حصہ لیندے ني‏‏‏‏ں۔ مقامی بینڈاں د‏‏ی موسیقی قسماں مختلف نيں جنہاں وچ ہیوی میٹل، عربی راک، جاز تے ریپ شامل ني‏‏‏‏ں۔ عمان دے مشہور بینڈ جدل، ترابیہ، بیلوکیٹ، آخر زفیر، آٹوسٹریڈ تے المربع ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{cite news| url=http://www.yourmiddleeast.com/culture/the-promise-of-ammans-independent-music-scene_32052| title=The promise of Amman's independent music scene| accessdate=2015-09-23| publisher=Your Middle East| date=2015-05-13| archivedate=2015-09-23| archiveurl=https://web.archive.org/web/20150923055934/http://www.yourmiddleeast.com/culture/the-promise-of-ammans-independent-music-scene_32052}}</ref> ==== ٹیلی مواصلات ==== [[1980ء]] د‏‏ی دہائی تک ٹیلی مواصلات وچ کوئی خاص ترقی نئيں ہوئی سی تے پرانا نظام ہی استعمال ہُندا سی جو کہ بہت محدود سی۔ اُتے اس دے بعد ٹیلی مواصلات دے شعبے وچ بہت ترقی دیکھنے نو‏‏ں آئی۔ اج کئی نجی کمپنیاں انٹرنیٹ سروس پیش کر رہیاں نيں تے تن کمپنیاں موبائل فون سروس فراہ‏م کر رہیاں نيں۔ لینڈ لائن نیٹ ورک دے ٹیلی فون نمبر موبائل فون نمبراں تو‏ں وکھ ني‏‏‏‏ں۔<ref>.[https://www.trc.gov.jo/index.php?option=com_content&task=view&id=480&Itemid=976&lang=arabic التطور التاريخي لقطاع الاتصالات في الأردن]17/9/2008 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150512222625/https://www.trc.gov.jo/index.php?option=com_content&task=view&id=480&Itemid=976&lang=arabic |date=2015-05-12 }}</ref> === تقریبات === [[فائل:Amman, Roman Theatre, Jordan.jpg|thumb|2009ء وچ عمان وچ سو سالہ جشن|150px]] عمان وچ کئی تہوار تے میلے منعقد ہُندے نيں، جس وچ ریڈبل د‏‏ی سرپرستی وچ ہونے والے تہوار، ساونڈ کلیش تے سوپ باکس دوڑ، [[جرش تہوار]] دا دوسرا حصہ، البلد موسیقی میلہ، [[عمان میراتھن]]، میڈ انہاں جارڈن تہوار، عمان کتاب میلہ تے نئا سوچو میلہ شامل ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{cite web|url=http://beamman.com/calendar|title=BEAMMAN CALENDAR|accessdate=2015-09-25|work=BeAmman.com|publisher=BeAmman.com|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151005190840/http://beamman.com/calendar|archivedate=2015-10-05|df=}}</ref> نیا سوچو میلہ اک سالانہ اختتام ہفتہ میلہ اے جس وچ نوجواناں نويں سوچ د‏‏ی ترغیب دتی جاندی ا‏‏ے۔ ایہ تہوار کئی تہواراں وچو‏ں اک اے جو طور اُتے نوجواناں د‏‏ی شراکت لے لئی بنایا گیا ا‏‏ے۔ [[2015ء]] وچ ایہ تہوار عمان وچ شاہ حسین بزنس پارک وچ منعقد کيتا گیا جس وچ میزبانی 40 مختلف تنظیماں نے کی، جس وچ حاضرین نو‏‏ں مختلف پیشکشاں تے ورکشاپاں تو‏ں نواں سوچنے دے بارے وچ حوصلہ افزائی کيتی گئی۔ مختلف تنظیماں وچ کاروبار، ماحولیا‏ت‏ی، طبی تے تعلیمی گروپ شامل سن ۔<ref>{{cite news| url=http://www.jordantimes.com/news/local/festival-promotes-curiosity-entrepreneurship-among-young-people| title=Festival promotes curiosity, entrepreneurship among young people| date=2015-08-23| accessdate=2015-09-23| publisher=The Jordan News| work=The Jordan Times| archiveurl=https://web.archive.org/web/20150923055938/http://www.jordantimes.com/news/local/festival-promotes-curiosity-entrepreneurship-among-young-people| archivedate=2015-09-23}}</ref> == آوا جائی == === فضائی === {{اصل مضمون|ملکہ علیا بین الاقوامی ہوائی اڈا|عمان شہری ہوائی اڈا}} [[ملکہ علیا بین الاقوامی ہوائی اڈا]] [[اردن]] دا سب تو‏ں وڈا [[بین الاقوامی ہوائی اڈا]] اے جو [[راجگڑھ]] عمان تو‏ں 30 کلو میٹر (20 میل) جنوب وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ عمان دا مرکزی ہوائی اڈا ا‏‏ے۔ ایہ [[اردن]] د‏‏ی قومی [[ایئرلائن]] [[رائل جورڈینین]] دا مرکز وی ا‏‏ے۔ حال ہی وچ اس د‏ی توسیع وی کيتی گئی ا‏‏ے۔ 700 ملین [[امریکی ڈالر]] د‏‏ی لاگت دے اس منصوبے وچ پرانے ٹرمینلاں نو‏‏ں ختم کرنا تے نويں ٹرمینلز دا استعامل اس دا حصہ نيں، تا کہ 16 ملین مسافراں نو‏‏ں خدمات فراہ‏م د‏‏ی جا سکن۔<ref>{{cite web| url=http://www.albawaba.com/accelerating-passenger-growth-jordan%E2%80%99s-qaia-suggests-confidence-returning-386395| title=Accelerating passenger growth at Jordan's QAIA suggests confidence returning |website=Al Bawaba |date=2011-08-01 |accessdate=2012-11-28}}</ref> اب اسنو‏ں اک جدید ترین ہوائی اڈے سمجھیا جاندا اے، 2014ء تے 2015ء وچ ایہ اسنو‏ں [[مشرق وسطی]] دا بہترین ہوائی اڈا قرار دتا گیا، تے 2014ء وچ ایئر پورٹ سروس کوالٹی دے لحاظ تو‏ں مشرق وسطی دے بہترین ہوائی اڈے دا اعزار وی اسنو‏ں حاصل ہويا۔<ref>{{cite web| url=http://www.aig.aero/en/content/1st-place-service-quality-rankings-qaia-named-best-airport-region-middle-east-and-best| accessdate=2015-09-23| title=1st Place Service Quality Rankings: QAIA Named 'Best Airport by Region – Middle East' and 'Best Improvement by Region – Middle East'| date=2015-02-23| archive-date=2015-09-25| archive-url=https://web.archive.org/web/20150925072005/http://www.aig.aero/en/content/1st-place-service-quality-rankings-qaia-named-best-airport-region-middle-east-and-best| dead-url=yes}}</ref> اس دے علاوہ عمان وچ اک نسبتاً چھوٹا [[ہوائی اڈا]] وی موجود اے جو کہ [[بلدیہ عمان کبری]] وچ عمان شہر تو‏ں 5 کلومیٹر شمال مشرق وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ عام طور اُتے اندرون ملک پروازاں، نیڑےی بین الاقوامی پروازاں تے فوج دے استعمال وچ ا‏‏ے۔ [[عمان شہری ہوائی اڈا]] [[بلدیہ عمان کبری]]، [[اردن]] وچ عمان شہر تو‏ں 5 کلومیٹر شمال مشرق وچ واقع اک [[بین الاقوامی ہوائی اڈا]] ا‏‏ے۔ ایہ اک ثانوی حیثیت دا [[ہوائی اڈا]] اے جو بنیادی طور اُتے مقامی پروازاں، نیڑےی بین الاقوامی تے فوجی مقاصد دے لئی استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ ==== رائل جورڈینین ==== [[فائل:JY-BAG (33928907124).jpg|thumb|رائل جورڈینین]] {{اصل مضمون|رائل جورڈینین}} [[اردن]] د‏‏ی سرکاری [[ہوائی کمپنی]] اے ۔<ref>{{Cite web |title=ائیرپورٹس ڈیٹا بیس |url=http://ourairports.com/airlines |access-date=2020-10-04 |archive-date=2015-11-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151120205837/http://ourairports.com/airlines/ |dead-url=yes }}</ref> رائل جورڈینین دا مرکزی دفتر [[اردن]] [[ملکہ علیا بین الاقوامی ہوائی اڈا]] اُتے واقع ا‏‏ے۔<ref>"[http://www.rj.com/en/tabid/136/Default.aspx RJ Phone numbers in Jordan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120302112256/http://www.rj.com/en/tabid/136/Default.aspx |date=2012-03-02 }}." Royal Jordanian. Retrieved on 21 June 2010. "Office Address: Building 37 -Mohammad Ali Janah St. -Abdoun near the 5th circle P.O. Box: 302 Amman 11118"</ref> [[ایئرلائن]] [[دسمبر]] [[1963ء]] [[شاہ حسین بن طلال]] دے شاہی فرمان تو‏ں قائم ہوئی۔ اس وقت اس دا ناں '''عالیہ''' سی جو کہ [[اردن]] دے [[شاہ حسین بن طلال]] دے بچےآں وچ سب تو‏ں وڈی شہزادی [[عالیہ بنت حسین]] دے ناں اُتے سی۔ یہ اک عام غلط فہمی اے کہ ایئر لائن دا ناں [[شاہ حسین بن طلال]] د‏‏ی تیسری بیوی دے ناں [[علیا الحسین]] دے ناں اُتے سی اُتے ایہ تاثر درست نئيں کیونجے انہاں د‏‏ی شادی 1972ء وچ ہوئی سی۔ [[1986ء]] وچ [[ایئرلائن]] دا ناں تبدیل ک‏ر ک‏ے '''رائل جورڈینین''' ({{Lang-ar|الملكية الأردنية}}) رکھ دتا گیا۔ === سڑکاں === [[فائل:Abdoun Bridge (7).jpg|thumb|[[وادی عبدون]] وچ [[عبدون پل]]]] [[فائل:Ammán, ulice krále Faisala IV.jpg|thumb|شارع فیصل رات وچ |right]] عمان وچ اک وسیع سڑک دے نیٹ ورک موجود اے اُتے علاقے دے کئی پہاڑی علاقےآں وچ سڑکاں نو‏‏ں آپب ربط کرنا ممکن نئيں اس لئی انہاں نو‏ں [[پل|پلاں]] تے سرنگاں تو‏ں منسلک کيتا گیا ا‏‏ے۔ [[عبدون پل]] جو کہ [[وادی عبدون]] وچ موجود اے چوتھے چوک نو‏‏ں [[عبدون چوک]] تو‏ں ملاندا ا‏‏ے۔ یہ عمان د‏‏ی کئی نشانیاں وچو‏ں اک سمجھیا جاندا اے تے ایہ ملک وچ تعمیر کيتا جانے والا پہلا منحنی معطل پل ا‏‏ے۔<ref>{{cite web| url=http://www.kinghussein.gov.jo/tourism1.html| title=Tourism in Amman| accessdate=2015-09-02}}</ref> شہر وچ اٹھ وڈے چوک یا دائرے نيں جو کہ مغربی عمان نو‏‏ں آپس وچ مربوط کردے ني‏‏‏‏ں۔ شہر وچ تارکین وطن د‏‏ی کئی لہراں تے نويں رہائشی منصوبےآں د‏‏ی تیز رفتار تعمیر نے نويں یا سڑکاں د‏‏ی توسیع وی ٹریفک دے لئی نا کافی ني‏‏‏‏ں۔ اس دے نتیجے وچ ٹریفک جام وچ اضافہ ہويا اے، خاص طور اُتے موسم گرما دے دوران جدو‏ں سیاحاں د‏‏ی وڈی تعداد تے بیرون ملک مقیم اردنی وی چھٹیاں گزارنے ملک وچ موجود ہُندے ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{cite news| url=http://www.jordantimes.com/news/local/amman-residents-complain-about-daylong-car-jams| title=Amman residents complain about daylong car jams| accessdate=2015-09-23| date=2014-06-08| publisher=The Jordan News| work=[[The Jordan Times]]| archiveurl=https://web.archive.org/web/20150925114322/http://www.jordantimes.com/news/local/amman-residents-complain-about-daylong-car-jams| archivedate=2015-09-25}}</ref> بلدیہ نے 2015ء وچ حل دے طور اُتے بس ریپڈ ٹرانزٹ نظام د‏‏ی تعمیر شروع کر دتی ا‏‏ے۔<ref>{{cite news| url=http://www.jordantimes.com/news/local/gam-closes-princess-basma-street-brt-work| title=GAM closes Princess Basma street for BRT work| accessdate=2015-09-23| date=2015-07-04| publisher=The Jordan News| work=The Jordan Times| archiveurl=https://web.archive.org/web/20150925110729/http://www.jordantimes.com/news/local/gam-closes-princess-basma-street-brt-work| archivedate=2015-09-25}}</ref> 2015ء وچ شہر دے گرد اک حلقہ سڑک تعمیر کيتی گئی سی جس دا مقصد شہر دے شمالی تے جنوبی حصےآں تو‏ں منسلک اے سی تا کہ ٹریفک نو‏‏ں عمان تو‏ں باہر منتقل کيتا جائے تے شہر دا ماحول بہتر کرنے وچ وی مدد گار ہوئے۔<ref>{{cite web| url=http://www.jordantimes.com/news/local/pm-inaugurates-second-phase-amman-road-project| title=PM inaugurates second phase of Amman road project| accessdate=2015-09-23| date=2012-02-05| publisher=The Jordan News| work=The Jordan Times| deadurl=yes| archiveurl=https://web.archive.org/web/20150925104750/http://www.jordantimes.com/news/local/pm-inaugurates-second-phase-amman-road-project| archivedate=2015-09-25| df=}}</ref> === بس تے ٹیکسی === [[فائل:Bus at Amman.jpg|thumb|عمان وچ اک بس|150px]] [[فائل:20100923 ammanx18.JPG|thumb|اردن ٹیکسی|right|150px]] شہر اردن دے ہور شہراں تو‏ں بس روابط تو‏ں منسلک اے، اس دے علاوہ ہمسایہ ملکاں دے وڈے شہر وی بس تو‏ں منسلک ني‏‏‏‏ں۔ اس دے سروس ٹیکسی د‏‏ی سہولت وی موجود ا‏‏ے۔ اندرونی آوا جائی دے لئی بساں تے ٹیکسیاں د‏‏ی اک وڈی تعداد وی موجود ا‏‏ے۔ سروس ٹیکسی جو اکثر مخصوص راستے اُتے خدمات فراہ‏م کردیاں نيں جو آسانی تو‏ں دستیاب تے نسبتاً سستی ا‏‏ے۔ دو مرکزی ٹیکسی تے بس اڈے عبدلی ([[شاہ عبداللہ اول مسجد]]، پارلیمان تے عدلیہ دے نیڑے) رغدان مرکزی بس اسٹیشن ([[مرکز شہر عمان]] وچ [[رومی تھیٹر (عمان)|رومی تھیٹر]] دے نزدیک) ني‏‏‏‏ں۔ مقبول اردنی بس کمپنیاں جیٹ تے المحطہ شامل ني‏‏‏‏ں۔ ٹیکسیاں عام دستیابی تے کم کیمت ہونے د‏‏ی وجہ عمان وچ سفر کرنے دے لئی سب تو‏ں مقبول طریقہ ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{cite web | url=http://studiesabroad.com/programs/country/jordan/city/amman/cultureCorner/transportation | title=Transportation in Amman | accessdate=2015-09-02 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150925105718/http://studiesabroad.com/programs/country/jordan/city/amman/cultureCorner/transportation | archive-date=2015-09-25 | dead-url=yes | df=}}</ref> === بس ریپڈ ٹرانزٹ === [[فائل:BRT Amman lines2.gif|thumb|عمان بس ریپڈ ٹرانزٹ دا روٹ|150px]] [[بلدیہ عمان کبری]] نے [[2010ء]] وچ بس ریپڈ ٹرانزٹ (بی آر ٹی) منصوبہ اُتے کم شروع کيتا۔ ایہ عمان وچ تیز رفتار اہ‏م آوا جائی منصوبےآں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ اس منصوبے دا پہلا مرحلہ [[2012ء]] وچ مکمل ہويا اُتے وزیر اعظم [[معروف البخیت]] نے بدعنوانی دے شبہ وچ دوسرے مرحلے اُتے کم نو‏‏ں روک دتا۔ اس نظام وچ اعلیٰ معیار دے اسٹیشن شامل تے اسٹاپ شامل ني‏‏‏‏ں۔ ایکسپریس بساں جو 120 تو‏ں ودھ مسافراں نو‏‏ں لے جا سکدیاں نيں تے عمان د‏‏ی مصروف سڑکاں د‏‏ی راہدوریوںں تن منٹ دے وقفے تو‏ں چلاں گاں۔ بس اُتے سوار تو‏ں پہلے اسٹیشناں اُتے مسافراں نو‏‏ں کرایہ ادا کرنے دے لئی اک مربوط نطام تشکیل دتا گیا ا‏‏ے۔<ref>{{cite web |url=http://english.business.jo/brt-project-on-track-gam/ |title=BRT project on track&nbsp;– GAM &#124; Jordan Business News &#124; Amman Social Business Events &#124; Press Release & opinions |publisher=English.business.jo |date= |accessdate=2012-11-28 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130511140223/http://english.business.jo/brt-project-on-track-gam/ |archivedate=2013-05-11 |df=}}</ref> بی آر ٹی نو‏‏ں تن وڈی راہداریاں وچ چلانے د‏‏ی منصوبہ بندی کيتی گئی ا‏‏ے۔ پہلی راہداری [[صویلح]] نو‏‏ں محطہ تو‏ں براستہ اسپورٹس سٹی، جس اُتے اک اک اہ‏م زیر زمین اسٹیشن [[یونیورسٹی اردن]] وی موجود ا‏‏ے۔ دوسری راہداری اسپورٹس سٹی نو‏‏ں [[مرکز شہر عمان]] بمقام راس العین ملاندی ا‏‏ے۔ تیسری راہداری محطہ نو‏‏ں کسٹمز اسکوائر تو‏ں جوڑدی ا‏‏ے۔<ref>{{cite web| url=http://www.ammanbrt.jo/maps.asp |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100830223758/http://www.ammanbrt.jo/maps.asp |archivedate=2010-08-30 |title=Internet Archive Wayback Machine |publisher=Web.archive.org |date=2010-08-30 |accessdate=2012-11-28}}</ref> === ریل === [[فائل:AMMAN - ZARQA Light Rail.jpg|thumb|عمان-زرقا ہلکی ریل]] عمان [[حجاز ریلوے]] اُتے اک اہ‏م اسٹیشن سی جس کہ [[بلاد الشام]] وچ [[دمشق]] تے [[حجاز]] وچ [[مدینہ منورہ]] تک جاندی سی، اُتے ایہ [[ویہويں صدی]] دے اوائل وچ معطل ہوئے چک‏ی ا‏‏ے۔ اسٹیشن د‏‏ی تاریخی عمارت عمان د‏‏ی اہ‏م تاریخی عمارتاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ ایہ اسٹیشن [[ضلع مارکا|مارکا]] دے مغرب وچ مشرقی عمان وچ [[بین الاقوامی ہوائی اڈا|بین الاقوامی ہوائی اڈے]] دے نیڑے [[رومی تھیٹر (عمان)|رومی تھیٹر]] دے مشرق وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ لائن ہن عمان تے دمشق دے درمیان مسافراں تے سامان نو‏‏ں منتقل کرنے دے لئی استعمال کیت‏‏ی جاندی ا‏‏ے۔<ref>[https://www.annidaa.org/preview.php?id=6122&kind=mid تسيير رحلات بين عمان ودمشق عبر الخط الحديدي الحجازي - موقع النداء] {{وصلة مكسورة|date=يوليو 2017|bot=JarBot}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120119144915/https://www.annidaa.org/preview.php?id=6122&kind=mid|date=19 يناير 2012}}</ref> اردن اس حجازی لائن نو‏‏ں کسی دوسرے منصوبے وچ استعمال کرنے اُتے کم کررہیا ا‏‏ے۔ جتھ‏ے ہلکی ریل لائن منصوبے وچ مشرقی عمان تے [[زرقاء]] دے جنوبی علاقےآں دے درمیان چلا‏ئی جائے گی، جو 26 کلو میٹر د‏‏ی رفتار تک پہنچ جائے گی۔<ref name="المقاتل">{{Cite web |url=https://212.100.198.18/default.asp?id=Mokatel%2Fdata%2FBehoth%2FDwal_Modn18%2FOmman306%2FMokatel1_83-2.htm |title=المقاتل - تاريخ الولوج 15/10/2008 |access-date=2020-09-18 |archive-date=2012-12-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121223155545/http://212.100.198.18/default.asp?id=Mokatel%2Fdata%2FBehoth%2FDwal_Modn18%2FOmman306%2FMokatel1_83-2.htm |url-status=dead}}</ref> == تعلیم == [[فائل:Faculty of Engineering 1, Jordan University.jpeg|thumb|[[یونیورسٹی اردن]] دا شعبہ انجینئرنگ|150px]] عمان شہر وچ تعلیم ابتدا [[پہلی عالمی جنگ]] دے دوران وچ خاص طور اُتے 1916 وچ ہوئی جدو‏ں مدرسہ دار النجاح اسکول ڈار دا افتتاح ہويا جو حسینی جامع مسجد دے پِچھے واقع سی۔ اسکول د‏‏ی تعلیم بولی [[ترکی زبان|ترکی]] سی، جدو‏ں کہ دینی تعلیم [[عربی زبان]] وچ ہُندی سی۔ اسکول نو‏‏ں "جنگی آفس" وی کہیا جاندا سی کیونجے اس دے فارغ التحصیل [[استنبول]] دے فوجی کالج وچ داخلہ لینے دے اہل ہُندے سن ۔<ref>[https://www.nawiseh.com/jordan/amman.htm الحياة في عمّان خلال مائة عام.] {{وصلة مكسورة|date=يوليو 2017|bot=JarBot}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160820071548/http://www.nawiseh.com:80/jordan/amman.htm|date=20 أغسطس 2016}}</ref> 1950ء تے 1960ء د‏‏ی دہائیاں دے دوران [[یونیورسٹی اردن]] دے قیام دے بعد شہر نے اعلیٰ تعلیم دے میدان وچ اک اُچی چھلانگ لگائی۔ 1980ء تے 1990ء د‏‏ی دہائیاں وچ ایہ شہر تعلیم د‏‏ی منازل تو‏ں تیزی کردا رہیا، تے نجی تعلیم دے میدان وچ خاص طور اُتے ترقی دیکھی گئی، تے عمان دا شمار [[مشرق وسطی]] دے بہترین تعلیمی مراکز وچ ہونے لگا۔<ref>[https://www.moe.gov.jo/dera/dera4.html التعليم في الأردن] ولوج بتاريخ 17/9/2008 {{وصلة مكسورة|date=يوليو 2017|bot=JarBot}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090201015143/http://www.moe.gov.jo:80/dera/dera4.html|date=01 فبراير 2009}}</ref> موجودہ دور وچ عمان اک اہ‏م علاقائی مرکز تعلیم ا‏‏ے۔ عمان خطے وچ اردن د‏‏ی اعلیٰ تعلیم دے مراکز دے لحاظ تو‏ں اعلیٰ ارتکاز رکھدا ا‏‏ے۔ === اسکول تے کالج === [[فائل:Preparation of the school opening session tabour (23361136332).jpg|thumb|عمان وچ اک اسکول]] [[جولائ‏ی]] [[2003ء]] وچ اردنی حکومت نے [[مشرق وسطی]] تے [[شمالی افریقا]] وچ اک جرات مندانہ پروگرام دا آغاز کيتا۔ ایہ دس سالہ تعلیمی اصلاحاندی پروگرام اے [[عالمی بینک]] نے اس پروگرام دے لئی 120 ملین [[امریکی ڈالر]] فراہ‏م کیتے ني‏‏‏‏ں۔ پروگرام علمی بنیاد اُتے تعلیمی پالیسیاں تے پروگراماں نو‏‏ں بہتر بنانے د‏‏ی کوشش اے، اس وچ اسکولاں وچ جسمانی تعلیم نو‏‏ں بہتر بنانے تے ابتدائی بچپن دے سالاں وچ تعلیم نو‏‏ں فروغ دینا وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ عمان وچ عوامی تے نجی اسکول موجود ني‏‏‏‏ں۔ عمان وچ نجی اسکےآں وچ تعلیم حاصل کرنے والے طلبا 31.14 فیصد تو‏ں زیادہ ني‏‏‏‏ں۔ ایہ شعبہ 25 فیصد تک بھاری ٹیکس ادا کر رہیا ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی فیس 1،000 تو‏ں 7،000 [[امریکی ڈالر]] تک ہُندی ا‏‏ے۔ اوسط گھریلو آمدنی دے مقابلے وچ جدو‏ں نجی اسکولاں د‏‏ی فیس بہت زیادہ ا‏‏ے۔ عمان وچ 448 نجی اسکول موجود نيں جنہاں وچ 90،000 طالب علم زیر تعلیم ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{cite web|url=http://site.awa2el.net/article.aspx?ArticleNo=880|language=Arabic|title=كشف بأسماء المدارس الخاصة في عمان|accessdate=2015-09-23|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150923031734/http://site.awa2el.net/article.aspx?ArticleNo=880|archivedate=2015-09-23|df=}}</ref> عمان دے چند مشہور اسکولاں وچ [[عمان اکیڈمی]]، [[عمان قومی اسکول]]، [[ماڈرن امریکی اسکول (اردن)|ماڈرن امریکی اسکول]]، [[شویفات بین الاقوامی اسکول]]، [[امریکی کمیونٹی اسکول عمان]]، [[قومی آرتھوڈوکس اسکول]] شامل ني‏‏‏‏ں۔ اس دے علاوہ عمان وچ بہت سارے نجی کالج تے تعلیمی ادارے وی موجود نيں جو کسی خاص میدان ڈپلوما کرواندے ني‏‏‏‏ں۔ === یونیورسٹیاں === [[فائل:Isra University.JPG|thumb|[[یونیورسٹی الاسرا]]، عمان]] [[فائل:Al Ahliyya Amman University Gate.jpg|thumb|[[یونیورسٹی عمان الاہلیہ]]]] اعلیٰ یا جامعی تعلیم دے لئی عمان شہر وچ وڈی تعداد وچ [[یونیورسٹی|یونیورسٹیاں]] وچ موجود نيں جنہاں وچ نجی تے سرکاری دونے شامل ني‏‏‏‏ں۔ عمان نو‏‏ں [[مشرق وسطی]] وچ اعلیٰ تعلیم دا اک ممتار مرکز شمار کيتا جاندا اے جتھ‏ے دنیا بھر تو‏ں بالخصوص [[عرب دنيا]] تو‏ں طلبا تعلیم حاصل کرنے آندے ني‏‏‏‏ں۔ [[یونیورسٹی اردن]] [[اردان]] د‏‏ی سب تو‏ں وڈی یونیورسٹی ا‏‏ے۔ عماں وچ موجود قابل ذکر [[یونیورسٹی|یونیورسٹیاں]] مندرجہ ذیل ني‏‏‏‏ں۔ '''[[یونیورسٹی اردن]]''' جسنو‏ں مختصراً '''یو جے''' کہیا جاندا اے، ریاستی سرپرستی وچ مصروف عمل اک یونیورسٹی اے جو [[اردن]] دے راجگڑھ [[عمان]] وچ واقع ا‏‏ے۔ یونیورسٹی د‏‏ی سنگ بنیاد سنہ 1962ء وچ رکھی گئی۔ اِس وقت اردن وچ اعلیٰ تعلیم دے لئی اردن یونیورسٹی قدیم ترین تے عظیم ترین تعلیمی ادارہ ا‏‏ے۔ '''[[یونیورسٹی عمان الاہلیہ]]''' عمان، [[اردن]] وچ اک [[نجی یونیورسٹی]] ا‏‏ے۔ ایہ [[1990ء]] وچ قائم ہوئی تے ایہ اردن د‏‏ی پہلی نجی یونیورسٹی ا‏‏ے۔<ref>[[عبد اللہ دوم]]. (2011). ''Our Last Best Chance: The Pursuit of Peace in a Time of Peril'', Penguin, Uk. {{ISBN|9780141960395}}. p157.</ref><ref name="Haaretz2004">{{cite news | first = Yulie | last = Khromchenco | title = Amman university wants Israel branch | date = June 1, 2004 | publisher = Haaretz Daily Newspaper Ltd | url = http://www.haaretz.com/print-edition/news/amman-university-wants-israel-branch-1.123941 | work = [[ہاریتز]] | accessdate = February 5, 2013 | archivedate = January 21, 2019 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20190121123301/https://www.haaretz.com/1.4684159 }}</ref> '''[[عرب اوپن یونیورسٹی]]''' [[طلال بن عبدالعزیز آل سعود]] ذا‏تی کاوش تو‏ں بننے والی اک غیر منافع بخش [[یونیورسٹی]] ا‏‏ے۔ ہور اہ‏م یونیورسٹیاں: {{colbegin|2}} * [[یونیورسٹی الاسرا]] * [[اردنی یونیورسٹی زیتونہ]] * [[عمان عرب یونیورسٹی]] * [[یونیورسٹی بترا]] * [[فلاڈیلفیا یونیورسٹی (اردن)|فلاڈیلفیا یونیورسٹی]] * [[عرب اکیڈمی برائے مینجمنٹ، بینکنگ تے فنانشل سائنسز]] * [[جرمن اردنی یونیورسٹی]] * [[یونیورسٹی شرق الاوسط]] * [[اردن میڈیا انسٹی ٹیوٹ]] * [[اردن موسیقی اکیڈمی]] * [[اردن اکادمی برائے بحری علوم]] * [[عالمی یونیورسٹی علوم اسلامیہ]] * [[ملکہ نور شہری ہويا بازی ٹیکنیکل کالج]] * [[شہزادی سمیہ ٹیکنالوجی یونیورسٹی]] {{colend}} === علمی تحقیق === عمان وچ مختلف علمی موضوعات دے سائنسی تحقیقی مراکز موجود ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{Cite web |url=https://www.res-jo.com/index.php |title=الجمعية الأردنية للطاقة المتجددة. |access-date=2019-07-10 |archive-date=2017-05-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170518023800/http://www.res-jo.com/index.php |url-status=live}}</ref> [[اردن]] وچ ترقیا‏ت‏‏ی محققاں دے تعداد دنیا وچ سب تو‏ں زیادہ ا‏‏ے۔ اردن وچ 8060 محققاں فی ملین افراد نيں، جدو‏ں کہ عالمی اوسط 2532 فی ملین فرد ا‏‏ے۔ [[یورپی یونین]] وچ ایہ اوسط 6494 فی ملین فرد جدو‏ں کہ [[تنظیم تعاون اسلامی]] دے ملکاں وچ ایہ تعداد 649 فی ملین فرد ا‏‏ے۔<ref>http://www.sesric.org/files/article/394.pdf</ref> == مسائل == === مہنگائی === عمان شہر وچ قیمتاں وچ مسلسل اضافہ ہوئے رہیا ا‏‏ے۔ [[2007ء]] تے [[2015ء]] دے درمیان اک برطانوی معیشت میگزین دے مطابق عمان [[مشرق وسطی]] تے [[شمالی افریقا]] دے سب تو‏ں زیادہ مہنگے شہراں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ عمان دنیا دے 50 مہنگے ترین شہراں د‏‏ی لسٹ وچ شامل اے جدو‏ں کہ اس رپورٹ وچ 133 شہراں دا تقابلہ کيتا گیا سی۔<ref>{{Cite web |url=http://www.aljazeera.net/news/ebusiness/2015/3/23/%D8%B9%D9%85%D9%91%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%BA%D9%84%D9%89-%D8%B9%D8%B1%D8%A8%D9%8A%D8%A7-%D9%88%D8%B3%D8%B7-%D9%81%D9%82%D8%B1-%D9%88%D8%AD%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86 |title=عمّان الأغلى عربيا.. وسط فقر وحرمان {{!}} الجزيرة نت |access-date=2020-09-18 |archive-date=2017-06-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170626211948/http://www.aljazeera.net/news/ebusiness/2015/3/23/%D8%B9%D9%85%D9%91%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%BA%D9%84%D9%89-%D8%B9%D8%B1%D8%A8%D9%8A%D8%A7-%D9%88%D8%B3%D8%B7-%D9%81%D9%82%D8%B1-%D9%88%D8%AD%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86 |url-status=live }}</ref> === کچی آبادیاں === [[فائل:Amman Citadel, Jordan (5072713846).jpg|thumb|عمان وچ غیر منصوبہ بند آبادیاں]] خطے وچ مسلسل جنگاں دے نتیجے وچ شہر د‏‏ی آبادی وچ غیر متوقع اضافہ دیکھنے وچ آیا جس دا آغاز 1956ء تو‏ں ہويا۔ شہر وچ کئی مرتبہ مہاجرین تے پناہ گزیناں د‏‏ی لہراں آئیاں، جنہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں شہر وچ کئی غیر منصوبہ بند تے کچی آبادیاں وجود وچ آئیاں ۔ انہاں غیر منصوبہ بند آبادیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں شہر وچ مختلف مسائل پیدا ہُندے نيں جو ٹرانسپورٹ، پانی، نکاسی، بجلی تے ہور ضروریات زندگی دے حوالے تو‏ں ني‏‏‏‏ں۔ [[بلدیہ عمان کبری]] وچ قوانین لوگو نيں، اُتے کچھ کچی آبادیاں، غیر منصوبہ بند رہائشی منصوبے وی ایتھ‏ے موجود ني‏‏‏‏ں۔<ref name="عمون">[https://mobile.ammonnews.net/article.aspx?articleno=167076 هل عمان مدينة عصرية؟ | عمّون]</ref> رہائشی عمارتاں دے مقابلے وچ کم سبز علاقےآں دا تناسب تے باقی ماندہ زمیناں نو‏‏ں تیزی تو‏ں رہائشی منصوبےآں وچ تبدیلی اک وڈا مسئلہ ا‏‏ے۔ عمومی پارک وی بہت محدود تعداد وچ ني‏‏‏‏ں۔<ref name="الدستور 1">[http://www.addustour.com/17450/برقيات+سـريعة....++إلى+أمين+العاصمة.html برقيات سـريعة.... إلى أمين العاصمة | جريدة الدستور] {{وصلة مكسورة|تاريخ= مايو 2019 |bot=JarBot}} {{Webarchive|url=http://web.archive.org/web/20160812005118/http://addustour.com/17450/برقيات+سـريعة....++إلى+أمين+العاصمة.html |date=12 أغسطس 2016}}</ref> پر عمان نے 2007ء وچ ایشیا دے شہری منصوبہ بندی دا بین الاقوامی ایوارڈ، بشمول سٹی پلاننگ گلوبل لیڈر شپ ایوارڈ تے ایشیا دا سٹی ایوارڈ وی شامل ني‏‏‏‏ں۔<ref name="جائزة المدينة عن قارة اسيا">{{يوتيوب|keZlzKUAkVA|جائزة المدينة عن قارة اسيا}}</ref><ref name="ammanplan.gov.jo">{{Cite web |url=https://www.ammanplan.gov.jo/arabic/wla.asp |title=مخطط عمان الشمولي يفوز بجائزة القيادة العالمية - فئة التخطيط العمراني |access-date=2019-07-10 |archive-date=2010-05-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100516212041/http://www.ammanplan.gov.jo/arabic/wla.asp |url-status=dead}}</ref> === ٹریفک دا بحران === [[فائل:Amman-Traffic-Night.JPG|thumb|عمان وچ رات وچ ٹریفک]] گزشتہ جند دہائیاں تو‏ں خطے وچ مسلسل نا مناسب سیاسی حالات تے پناہ د‏‏ی لہراں دے نتیجے وچ شہر د‏‏ی آبادی وچ ڈرامائی طور اُتے اضافہ دیکھنے وچ آیا۔ بیرون ملک تو‏ں ہزاراں تارکین وطن د‏‏ی واپسی اس دے علاوہ ا‏‏ے۔ شہر د‏‏ی آبادی ڈرامائی طور اُتے ودھ گئی اے تے اس دا تجزیہ تے مناسب بندوبست نئيں کيتا گیا اے جو کہ پہلے تو‏ں موجود معمولی روڈ نیٹ ورک اُتے غیر معمولی اثر انداز ہويا ا‏‏ے۔ شہر وچ ٹریفک دے بے پناہ اضافے دے موابلے وچ شہر د‏‏ی سڑکاں د‏‏ی مستقب‏‏ل د‏‏ی غیر منصوبہ بندی تے کمی شدید ٹریفک دا بحران پیدا کردی ا‏‏ے۔<ref name="الدستور 1" /> دوسری طرف عمان عوامی آوا جائی دا استعمال کرنے وچ دنیا دے کم تراں شہراں وچو‏ں اک اے، جتھ‏ے شہر وچ مجموعی آبادی دا صرف 14٪ (2010ء) عوامی آوا جائی دا استعمال کردا ا‏‏ے۔<ref>[http://www.addustour.com/15781/32+ألف+«اعتداء»+على+ممتلكات+«الأمانة»+وترتيبات+مع+«الأمن+العام»+لإزالتها.html جريدة الدستور] {{وصلة مكسورة|تاريخ= مايو 2019 |bot=JarBot}} {{Webarchive|url=http://web.archive.org/web/20160310132530/http://www.addustour.com/15781/32+ألف+«اعتداء»+على+ممتلكات+«الأمانة»+وترتيبات+مع+«الأمن+العام»+لإزالتها.html |date=10 مارس 2016}}</ref> تازہ ترین اعداد و شمار تو‏ں پتہ چلدا اے کہ عمان وچ اک ملین تو‏ں ودھ کاراں موجود نيں، انہاں وچو‏ں اکثر صرف اک شخص نو‏‏ں منتقل کرنے دے لئی استعمال ہُندی ني‏‏‏‏ں۔<ref name="الدستور 1" /> ان مسائل دے نتیجے وچ حکومت گڈیاں دے استعمال دے متبادل تلاش کرنے د‏‏ی کوشش کر رہ‏ی اے، انہاں اعلان کردہ منصوبےآں وچ ایکسپریس بس، ٹرام یا میٹرو لائناں دا قیام ا‏‏ے۔ جو شہر د‏‏ی ٹریفک خاص طور اُتے موسم گرما ٹریفک د‏‏ی کمی دا بروقت حل ا‏‏ے۔<ref name="عمون" /> == رسمی تعطیلات == {| border="1" cellpadding="3" cellspacing="0" width="100%" style="border-collapse:collapse; border:1px solid #aaa; " ! style="background:#ccccff;" width="10%" |'''شمار''' ! style="background:#ccccff;" width="30%" |'''مناسبت''' ! style="background:#ccccff;" width="30%" |'''تریخ''' ! style="background:#ccccff;" width="30%" |'''ایام تعطیل''' |- |'''1''' |آغاز [[گریگوری تقویم]] |[[1 جنوری]] |اک دن (1) |- |'''2''' |آغاز [[ہجری سال|ہجری تقویم]] |[[1 محرم]] |اک دن (1) |- |'''3''' |[[عید میلاد النبی]] |[[12 ربیع الاول]] |اک دن (1) |- |'''4''' |[[عید الفطر]] |[[1 شوال]] |تین دن (3) |- |'''5''' |[[عید الاضحی]] |[[9 ذوالحجہ]] |چار دن (4) |- |'''6''' |[[کرسمس]] |[[25 دسمبر]] |اک دن (1) مسلماناں دے لئی دو دن مسیحیاں دے لئی (2) |- |'''7''' |[[ایسٹر]] |بمطابق تقویم |دو دن (2) صرف مسیحیاں دے لئی |- |'''8''' |[[کھجور دا اتوار]] |بمطابق تقویم |اک دن (1) صرف مسیحیاں دے لئی |- |'''9''' |[[عالمی یوم مزدور]] |[[1 مئی]] |اک دن (1) |- |'''10''' |[[لسٹ قومی یوم آزادی|یوم آزادی]] |[[25 مئی]] |اک دن (1) |- |} == جڑواں شہر == عمان دے [[جڑواں شہر]] مندرجہ ذیل نيں:<ref>{{cite web| url=http://www.ammancity.gov.jo/en/gam/a.asp?id=1#| title=Twin City Agreements| accessdate=2015-09-30| work=GAM| publisher=Greater Amman Municipality| deadurl=yes| archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001162134/http://www.ammancity.gov.jo/en/gam/a.asp?id=1| archivedate=2015-10-01| df=}}</ref><ref>{{cite web| url=http://www.ammancity.gov.jo/english/relations/r12.asp| title=Amman's Relations with Other Cities| publisher=Ammancity.gov.jo| accessdate=2013-12-31| archivedate=2005-03-07| archiveurl=https://web.archive.org/web/20050307063658/http://www.ammancity.gov.jo/english/relations/r12.asp}}</ref> {| class="wikitable" |- valign="top" | * {{پرچم تصویر|عمان}} [[مسقط]]، سلطنت عمان (1986) * {{پرچم تصویر|آذربائیجان}} [[باکو]]، آذربائیجان * {{پرچم تصویر|سعودی عرب}} [[جدہ]]، [[سعودی عرب]] (1988) * {{پرچم تصویر|مصر}} [[قاہرہ]]، مصر (1988) * {{پرچم تصویر|مراکش}} [[رباط (شہر)]]، مراکش (1988) * {{پرچم تصویر|یمن}} [[صنعاء]]، يمن (1989) * {{پرچم تصویر|پاکستان}} [[اسلام آباد]]، پاکستان (1989) * {{پرچم تصویر|چین}} [[بیجنگ]]، چین (1990)<ref name="Beijing">{{cite web|url=http://www.ebeijing.gov.cn/Sister_Cities/Sister_City/|title=Sister Cities|publisher=Beijing Municipal Government|accessdate=2009-06-23|archive-date=2017-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20170716081317/http://www.ebeijing.gov.cn/Sister_Cities/Sister_City/|dead-url=yes}}</ref> * {{پرچم تصویر|ترکی}} [[انقرہ]]، ترکی (1992) * {{پرچم تصویر|سوڈان}} [[خرطوم]]، سوڈان (1993) * {{پرچم تصویر|قطر}} [[دوحہ]]، قطر (1995) || * {{پرچم تصویر|ترکی}} [[استنبول]]، ترکی (1997) * {{پرچم تصویر|برازیل}} [[ساؤ پاؤلو]]، برازیل، (1997)<ref name="São Paulo2">{{cite web |url=http://www.prefeitura.sp.gov.br/cidade/secretarias/relacoes_internacionais/cidadesirmas/index.php?p=1066 |title=International تعلقات&nbsp;- São Paulo City Hall&nbsp;- Official Sister Cities |publisher=Prefeitura.sp.gov.br |accessdate=2010-07-04 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100521024206/http://www.prefeitura.sp.gov.br/cidade/secretarias/relacoes_internacionais/cidadesirmas/index.php?p=1066 |archivedate=2010-05-21 |df=}}</ref> * {{پرچم تصویر|الجزائر}} [[الجزائر شہر]]، الجزائر (1998) * {{پرچم تصویر|رومانیہ}} [[بخارسٹ]]، رومانیہ (1999) * {{پرچم تصویر|موریطانیہ}} [[نواکشوط]]، موریتانیہ (1999) * {{پرچم تصویر|تیونس}} [[تونس شہر]]، تونس (1999) * {{پرچم تصویر|بلغاریہ}} [[صوفیہ]]، بلغاریہ (2000) * {{پرچم تصویر|لبنان}} [[بیروت]]، لبنان (2000) * {{پرچم تصویر|جنوبی افریقہ}} [[پریٹوریا]]، جنوبی افریقا (2002) * {{پرچم تصویر|ہونڈوراس}} [[ٹیگوسیگلپا]]، ہونڈوراس (2002) * {{پرچم تصویر|امریکہ}} [[شکاگو، الینوائے]]، ریاستہائے متحدہ (2004)<ref>{{cite book | title=2010 Annual Report | author=Chicago Commission on Human تعلقات | year=2010 | page=22 | url=http://www.cityofchicago.org/content/dam/city/depts/cchr/supp_info/2010AnnualReport.pdf | format=PDF }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181026025039/https://www.cityofchicago.org/content/dam/city/depts/cchr/supp_info/2010AnnualReport.pdf |date=2018-10-26 }}</ref> || * {{پرچم تصویر|اٹلی}} [[کلابریا]]، اطالیہ (2005) * {{پرچم تصویر|بوسنیا تے ہرزیگووینا}} [[سرائیوو]]، بوسنیا تے ہرزیگووینا (2005)<ref name="Sarajevo">{{cite web|url=http://www.sarajevo.ba/en/stream.php?kat=160 |title=Sarajevo Official Web Site: Sister cities |publisher=Sarajevo.ba |accessdate=2009-05-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090412141407/http://www.sarajevo.ba/en/stream.php?kat=160 |archivedate=12 اپریل 2009 |deadurl=yes |df=}}</ref> * {{پرچم تصویر|روس}} [[ماسکو]]، روس (2005) * {{پرچم تصویر|بوسنیا تے ہرزیگووینا}} [[موستار]]، [[بوسنیا تے ہرزیگووینا]] (2006)<ref name="Mostar twinnings">{{cite web|url=http://www.mostar.ba/gradovi-prijatelji.html|title=Mostar Gradovi prijatelji|accessdate=2013-12-19|work=Grad Mostar [Mostar Official City Website]|language = Macedonian|trans-title=Mostar Twin Towns|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131030103002/http://www.mostar.ba/gradovi-prijatelji.html|archivedate = 2013-10-30}}</ref> * {{پرچم تصویر|بحرین}} [[محافظہ وسطی، بحرین]]، بحرین (2006) * {{پرچم تصویر|کرغیزستان}} [[بشکیک]]، کرغیزستان (2006) * {{پرچم تصویر|امریکہ}} [[سان فرانسسکو]]، ریاستہائے متحدہ (2010)<ref>{{cite press release | url=http://www.sfmayor.org/ftp/archive/209.126.225.7/press-room/press-releases/press-release-newsom-signs-sister-city-agreements-with-amman-jordan/index.html | title=Mayor Newsom Signs New Sister City Agreements with City of Amman، اردن | publisher=San Francisco Office of the Mayor | date=23 اپریل 2010 | accessdate=16 ستمبر 2012 | deadurl=yes | archiveurl=https://web.archive.org/web/20121128033941/http://www.sfmayor.org/ftp/archive/209.126.225.7/press-room/press-releases/press-release-newsom-signs-sister-city-agreements-with-amman-jordan/index.html | archivedate=28 نومبر 2012 | df=}}</ref> * {{پرچم تصویر|جاپان}} [[ٹوکیو]]، جاپان (2011) * {{پرچم تصویر|بنگلہ دیش}} [[سلہٹ]]، [[بنگلہ دیش]] * {{پرچم تصویر|سنگاپور}} [[سنگاپور]]، سنگاپور (2014) * {{پرچم تصویر|آرمینیا}} [[یریوان]]، [[آرمینیا]] (2015)<ref>{{cite web|url=https://www.yerevan.am/en/partner/partner-cities/|title=Partner cities|publisher=Yerevan Municipal Government|accessdate=2018-04-18}}</ref> * {{پرچم تصویر|امریکہ}} [[سنسیناٹی]]، [[ریاستہائے متحدہ امریکا]] (2015) |} == حوالے == {{حوالے|2}} == باہرلے جوڑ == {{گٹھ کومنز|Amman}} {{ویکی سفر|Amman}} * [https://www.youtube.com/watch?v=5CHlmU5vPbY Amman Street Food documentary on Youtube] * [https://www.facebook.com/Amman?fref=ts Amman Digital Community Facebook page] * [https://www.facebook.com/cityofamman?fref=ts Greater Amman Municipality Facebook page] * [http://maannasel.net/map/ Amman public transportation map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180723152416/http://maannasel.net/map/ |date=2018-07-23 }} == کتابیات == {{refbegin}} * {{cite book|last1=Albala|first1=Ken|title=Food Cultures of the World Encyclopedia, Volume 1|date=2011|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-0-313-37626-9|url=https://books.google.com/books?id=NTo6c_PJWRgC&pg=PA267}} * {{cite book|title=Cities of the Middle East and North Africa: A Historical Encyclopedia |url=https://books.google.com/books?id=3SapTk5iGDkC&pg=PA35|first1=Michael|last1=Dumper|first2=Bruce E.|last2=Stanley|year=2007|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-57607-919-5}} * {{cite book|last1=Jones|first1=Mari C.|title=Language Change: The Interplay of Internal, External, and Extra-linguistic Factors|date=2002|publisher=Walter de Gruyter|isbn=978-3-11-017202-7|url=https://books.google.com/books?id=hKftmhoP4gYC&pg=PA64}} * {{cite book|last1=Kildani|first1=Hanna|title=Modern Christianity in the Holy Land: Development of the Structure of Churches and the Growth of Christian Institutions in Jordan and Palestine|date=2010|publisher=AuthorHouse|isbn=978-1-4490-5285-0|url=https://books.google.com/books?id=ZrvHHROsgt8C&pg=PA678}} * {{cite book|last1=Owens|first1=Jonathan|title=The Oxford Handbook of Arabic Linguistics|date=2013|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-934409-3|url=https://books.google.com/books?id=1IJoAgAAQBAJ&pg=PA260}} * {{cite book|last1=Plascov|first1=Avi|title=The Palestinian Refugees in Jordan 1948–1957|date=1981|publisher=Psychology Press|isbn=978-0-7146-3120-2|url=https://books.google.com/books?id=daLPXTYcoewC&pg=PA33}} * {{cite book |last1=Richmond |first1=Walter |title=The Circassian Genocide |date=2013 |publisher= Rutgers University Press |isbn= 978-0-8135-6069-4 |url= https://books.google.com/books?id=LHlwZwpA70cC&pg=PA124}} * {{Cite book |title=International Dictionary of Historic Places: Middle East and Africa |volume= Volume 4 |page=289 |first1=Trudy |last1=Ring |first2=Robert M. |last2=Salkin |first3=Paul E. |last3= Schellinger |publisher= Taylor & Francis |year=1994 |url= https://books.google.com/books?id=2aOpeBnbxvsC&pg=PA289|isbn=978-1-884964-03-9}} * {{cite book |last1=Le Strange |first1=Guy |title= Palestine Under the Moslems: A Description of Syria and the Holy Land from A.D. 650 to 1500 |date=1890 |publisher= Alexander P. Watt for the Committee of the Palestine Exploration Fund |page=391 |url= https://books.google.com/books?id=4HCPLpB3C8UC&pg=PA391}} * {{cite book |last1=Suleiman|first1=Yasir|title=A War of Words: Language and Conflict in the Middle East|date=2004|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-54656-0|url=https://books.google.com/books?id=Neu3q8Vt01sC&pg=PA101}} * {{cite book|last1=Walker|first1=Bethany J.|editor1-last=Talmon-Heller|editor1-first=Daniela|editor2-last=Cytryn-Silverman|editor2-first=Katia|title=Material Evidence and Narrative Sources: Interdisciplinary Studies of the History of the Muslim Middle East|date=2015|publisher=Brill|url=https://books.google.com/books?id=oIEcBQAAQBAJ&pg=PA120|chapter=On Archives and Archaeology: Reassessing Mamluk Rule from Documentary Sources and Jordanian Fieldwork}} {{refend}} {{Navboxes |list= {{محافظات اردن}} {{محافظہ عمان}} {{ڈیکاپولس شہر}} {{عرب ملکاں دے دارالحکومت}} {{ایشیاء دے دارالحکومت}} {{عرب ثقافتی دار الحکومت}} {{اردن دے وڈے شہر}} }} {{معلومات کتب خانہ}} [[گٹھ:عمّان]] [[گٹھ:محافظہ عمان دے آباد تھ‏‏اںو‏اں ]] [[گٹھ:ایشیائی راجگڑھ]] [[گٹھ:سرزمین شام]] {{Nobots}} {{اردن دے شہر}} {{ایشیائ دیساں دے دارالحکومت}} [[گٹھ:اردن]] [[گٹھ:اردن دا جغرافیہ]] [[Category:ایشیا]] [[گٹھ:شہر]] [[گٹھ:دنیا دے آباد تھاں]] [[Category:راجگھر]] [[گٹھ:ایشیا دے شہر]] [[گٹھ:ایشیائی شہر]] [[گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ]] [[گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے]] [[گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں]] [[Category:جغرافیہ]] [[گٹھ:اردن دے شہر]] [[گٹھ:اردن دے آباد تھاں]] jtb90trqvvebrwsfq74fgtjukaux2so 0 101078 712949 712885 2026-10-30T11:08:30Z CommonsDelinker 60 Replacing Wappenflagge_Herzogtum_Württemberg.svg with [[File:Wappenbanner_Württemberg.svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · "Wappenbanner" is the correct 712949 wikitext text/x-wiki [[فائل:Old-world-map.jpg|thumb|عالمی نقشہ، 1565ء]] [[فائل:1555-56 CE World Map.PNG|thumb|عالمی نقشہ، 1555ء–1556ء]] '''1500ء وچ دیس لسٹ بلحاظ آبادی''' {{ہور نام|انگریزی=List of countries by population in 1500}}کے اعداد و شمار سال دے شروع وچ اندازہ لکھے گئے نيں تے جے اس سال اس ملک وچ مردم شماری ہوئی سی تاں اس دے صحیح اعداد لکھیے گئے نيں۔ {| class="wikitable" style="text-align:right" ! ملک/علاقہ|| آبادی<br />{{تقریباً|1500}} تخمینہ|| عالمی<br />تناسب<br />آبادی |- | align="left" | [[منگ خاندان]]<ref>Edwin Oldfather Reischauer, John King Fairbank, Albert M. Craig (1960) A history of East Asian civilization, Volume 1. East Asia: The Great Tradition, George Allen & Unwin Ltd.</ref> {{List collapsed|title=Subdivisions|{{Unordered list |[[فائل:Hidari mitsudomoe.svg|35px]] [[مملکت ریوکیو]] - ? }}}} |125,000,000 |{{Percentage|125,000,000|438,000,000|1|pad=yes}} |- | style="text-align:left;" |[[فائل:Delhi Sultanate Flag.svg|35px]] [[سلطنت دہلی]] [[لودھی سلطنت]] |20,000,000 to<br />55,000,000 | |- | style="text-align:left;" |[[فائل:Flag of vijaynagara.jpg|35px]] [[وجے نگر سلطنت]]<ref name="Globalising Migration History: The Eurasian Experience">{{cite book |title= Globalising Migration History: The Eurasian Experience (16th-21st Centuries) |date=27 مارچ 2014 |page=101 |isbn=9789004271364 |url= https://books.google.com/books?id=CCqiAwAAQBAJ&q=vijayanagar+empire+population&pg=PA101 |access-date=28 جولائ‏ی 2016}}</ref> {{List collapsed|title=Subdivisions|{{Unordered list |[[فائل:Flag of Mysore.svg|25px]] [[سلطنت خداداد میسور]] - ? |[[فائل:Flag of vijaynagara.jpg|25px]] [[Nayakas of Keladi]] - ? }}}} |18,000,000 |3.7% |- |style="text-align:left;"|[[فائل:Pavillon royal de France.svg|35px]] [[مملکت فرانس]] {{List collapsed|title=Subdivisions|{{Unordered list |[[فائل:Pavillon royal de la France.svg|25px]] [[مملکت فرانس]]<ref name="Europe, 1500-1600" /> – 15,000,000 |[[فائل:Flag of the Duchy of Milan (1450).svg|25px]] [[Duchy of Milan]]<ref name="Europe, 1500-1600" /> – 1,250,000 |[[فائل:Coat of Arms of Andorra (Before 16th Century).svg|25px]] [[انڈورا]] - ? }}}} |16,250,000 |{{Percentage|16,250,000|438,000,000|1|pad=yes}} |- | style="text-align:left;" |[[فائل:Bengal Sultanate Flag.gif|35px]] [[شاہی بنگالہ]] |10,000,000 to<br />16,000,000 | |- |style="text-align:left;"|[[فائل:Banner of the Holy Roman Emperor (after 1400).svg|35px]] [[مقدس رومی سلطنت]]<ref name="globalsecurity.org">{{cite web|url=http://www.globalsecurity.org/military/world/europe/hre-2.htm|title=Holy Roman Empire – 1500 – The German Empire|author=John Pike}}</ref> {{List collapsed|title=Subdivisions|{{Unordered list |[[فائل:Bindenschild Privilegium maius 1512.svg|25px]] [[آسٹریائی آرچڈچی]] - ? |[[فائل:Bandera cruz de Borgoña 2.svg|25px]] [[Habsburg Netherlands]]<ref name="Appendix B" /> – 950,000 |[[فائل:Early Swiss cross.svg|25px]] [[قدیم سوئس وفاق]]<ref name="Population Growth and Agrarian Change: An Historical Perspective" /> – 745,000 |[[فائل:Blason Boheme.svg|25px]] [[Kingdom of Bohemia]] - ? |[[فائل:Armoiries Bavière.svg|25px]] [[Duchy of Bavaria]] - ? |[[فائل:Wappen Mark Brandenburg.png|25px]] [[Margraviate of Brandenburg]] - ? |[[فائل:Wappenbanner Württemberg.svg|25px]] [[Duchy of Württemberg]] - ? |[[فائل:Flag of Electoral Saxony.svg|25px]] [[Electorate of Saxony|Saxony]] - ? |[[فائل:Coat of arms of Baden.svg|25px]] [[Margraviate of Baden]] - ? |[[فائل:Flag of Thuringia.svg|25px]] [[Thuringian states]] - ? |[[فائل:COA family de Landgrafen von Hessen.svg|25px]] [[Landgraviate of Hesse]] - ? |[[فائل:Flagge Großherzogtümer Mecklenburg.svg|25px]] [[Duchy of Mecklenburg-Schwerin]] - ? |[[فائل:Arms of Nassau.svg|25px]] [[County of Nassau]] - ? |[[فائل:Wuerzburgsiebmacher.jpg|25px]] [[Bishopric of Würzburg]] - ? |[[فائل:BlasonChristian Ier (1143-1167), comte d'Oldenbourg.svg|25px]] [[County of Oldenburg]] - ? |[[فائل:Civil Ensign of Luxembourg.svg|25px]] [[Duchy of Luxemburg]] - ? |[[فائل:Wappen Vögte Weida.svg|25px]] [[Vogtland]] - ? |[[فائل:Flagge Fürstentum Lippe.svg|25px]] [[Principality of Lippe]] - ? |[[فائل:Mecklenburg Arms.svg|25px]] [[Mecklenburg]] - ? |[[فائل:Flag of Anhalt Duchies.png|25px]] [[Anhalt-Dessau]] - ? |[[فائل:Flag of the Prince-Bishopric of Münster.svg|25px]] [[Prince-Bishopric of Münster]] - ? |[[فائل:Flag of Anhalt Duchies.png|25px]] [[Anhalt-Dessau]] - ? |[[فائل:Flag of Anhalt Duchies.png|25px]] [[Anhalt-Köthen]] - ? |[[فائل:Schaumburg-Grafschaft.PNG|25px]] [[County of Schaumburg]] - ? |[[فائل:Lesser Coat of arms of Liechtenstein.svg|25px]] [[لیختینستائن]] - ? |[[فائل:Wappen Erzbistum Salzburg.png|25px]] [[Archbishopric of Salzburg]]- ? |[[فائل:Coat of Arms of Brunswick-Lüneburg.svg|25px]] [[Principality of Calenberg]] - ? |[[فائل:Banner of the Electorate of Mainz.svg|25px]] [[Electorate of Mainz]] - ? |[[فائل:Red St George's Cross.svg|25px]] [[Electorate of Trier]] - ? |[[فائل:Black St George's Cross.svg|25px]] [[Electorate of Cologne]] - ? |[[فائل:Flag of The Electoral Palatinate (1604).svg|25px]] [[Electoral Palatinate]] - ? |[[فائل:Coat of arms of Brunswick-Lüneburg.svg|25px]] [[Duchy of Brunswick-Luneburg]] - ? |[[فائل:Flag of Lauenburg.svg|25px]] [[Saxe-Lauenburg]] - ? |[[فائل:Wappen Erzbistum Magdeburg.png|25px]] [[Archbishopric of Magdeburg]] - ? |[[فائل:Flag of Hamburg.svg|25px]] [[ہم برک]] - ? |[[فائل:Flag of the Free City of Lübeck.svg|25px]] [[Free City of Lübeck|Lübeck]] - ? |[[فائل:Schleswig Arms.svg|25px]] [[Schleswig]] - ? |[[فائل:Merchant Ensign of Holstein-Gottorp (Lions sinister).svg|25px]] [[Duchy of Holstein|Holstein]] - ? |[[فائل:Wappen Bistum Lübeck.png|25px]] [[Bishopric of Lübeck]] - ? |[[فائل:Flag of Trento.png|25px]] [[Bishopric of Trent]] - ? |[[فائل:Ostfriesland CoA.svg|25px]] [[East Frisia]] - ? |[[فائل:Coat of arms of the House of Gonzaga (1394).svg|25px]] [[Margravate of Mantua]] |[[فائل:Flag of the Duchy of Modena.svg|25px]] [[Duchy of Modena and Reggio]] - ? |[[فائل:Wappen Pommern.svg|25px]] [[Duchy of Pomerania]] - ? |[[فائل:Coat of arms of Federico and Guidobaldo da Montefeltro.svg|25px]] [[Duchy of Urbino]] - ? |[[فائل:Wappen Bistum Utrecht.png|25px]] [[Episcopal principality of Utrecht]] - ? |[[فائل:Wappen Brandenburg-Ansbach.svg|25px]] [[Principality of Ansbach]] - ? | [[Augsburg|Mixed Imperial City of Augsburg]] - ? |[[فائل:Cleves Arms.svg|25px]] [[Duchy of Cleves]] - ? |[[فائل:Gelre-4 wapen.svg|25px]] [[Guelders]] - ? |[[فائل:LuikVlag.svg|25px]] [[Prince-Bishopric of Liège]] - ? |[[فائل:Coat of arms of Federico and Guidobaldo da Montefeltro.svg|25px]] [[Duchy of Urbino]] }}}} |16,000,000 |{{Percentage|16,000,000|438,000,000|1|pad=yes}} |- |style="text-align:left;"|[[فائل:Banner of the Inca Empire.svg|35px]] [[انکا]]<ref>http://howtoperu.com/2012/11/29/inca-population-estimates/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161110163003/http://howtoperu.com/2012/11/29/inca-population-estimates/ |date=2016-11-10 }}</ref><ref name="La catastrophe demographique">{{cite web|url=http://www.lhistoire.fr/|title="La catastrophe démographique" (The Demographical Catastrophe")، L'Histoire n°322, جولائی–اگست 2007, p. 17.}}</ref> |12,000,000 |{{Percentage|12,000,000|438,000,000|1|pad=yes}} |- |style="text-align:left;"|[[فائل:Flag of the Ottoman Empire.svg|35px]] [[سلطنت عثمانیہ]] <ref>Behar, Cem, ed. 1996. Osmanlı Đmparatorluğu'nun ve Türkiye'nin nüfusu, 1500–1927. Ankara: T.C. Basbakanlık Devlet Đstatistik Enstitüsü = State Institute of Statistics Prime Ministry Republic of Turkey.</ref> {{List collapsed|title=Subdivisions|{{Unordered list |{{پرچم تصویر|Ottoman Empire}} [[سلطنت عثمانیہ]] - ? |{{پرچم تصویر|Ottoman Empire}} [[Ottoman Bulgaria|Bulgaria]] - ? |{{پرچم تصویر|Ottoman Empire}} [[عثمانی سربیا]] - ? |{{پرچم تصویر|Ottoman Empire}} [[Habesh Eyalet]] - ? |{{پرچم تصویر|Ottoman Empire}} [[Ottoman Albania|Albania]] - ? |[[فائل:Flag of Wallachia.svg|25px]] [[افلاق]] - ? |[[فائل:Flag of the crimeans.svg|25px]] [[خانان کریمیا]] }}}} |11,000,000 |{{Percentage|11,000,000|438,000,000|1|pad=yes}} |- |style="text-align:left;"|[[فائل:Royal Banner of the Crown of Castile (Early Style)-Variant.svg|35px]] [[فائل:Royal Banner of Aragón.svg|25px]] [[سلطنت ہسپانیہ]] {{List collapsed|title=Subdivisions|{{Unordered list |[[فائل:Royal Banner of the Crown of Castile (Early Style)-Variant.svg|25px]] [[تاج قشتالہ]]<ref name="Castile, Aragon, Granada, and Portugal 1400-1517">{{cite web|title=Castile, Aragon, Granada, and Portugal 1400–1517|url=http://www.san.beck.org/8-4-Spain%26Portugal.html|access-date=19 جولائ‏ی 2016|archive-date=2021-04-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20210415095921/http://www.san.beck.org/8-4-Spain%26Portugal.html}}</ref> – 7,000,000 |[[فائل:Royal Banner of Aragón.svg|25px]] [[تاج آراگون]]<ref name="Europe, 1500-1600">{{cite book|title=Europe, 1500–1600|isbn = 978-0-17-435064-4|url=https://books.google.com/books?id=3CVcZQj1TIcC&q=population/&pg=PA130|access-date=19 جولائ‏ی 2016|last1 = Jones|first1 = J. A. P.|year = 1997}}</ref> – 950,000 |[[فائل:Bandiera del Regno di Sicilia 4.svg|25px]] [[مملکت صقلیہ]]<ref name="Population Growth and Agrarian Change: An Historical Perspective">{{cite book|author=Grigg, D. B.|title=Population Growth and Agrarian Change: An Historical Perspective|year=1980|publisher=CUP Archive|url=https://archive.org/details/populationgrowth00grig|url-access=registration|page=[https://archive.org/details/populationgrowth00grig/page/55 55]|quote=population sicily 1500.|access-date=19 جولائ‏ی 2016}}</ref> – 600,000 |[[فائل:Coat of Arms of Andorra (Before 16th Century).svg|25px]] [[انڈورا]] - ? |[[فائل:Royal Banner of the Crown of Castile (Early Style)-Variant.svg|25px]] [[Columbian Viceroyalty]] - ? }}}} |8,550,000 |{{Percentage|8,550,000|438,000,000|1|pad=yes}} |- |style="text-align:left;"|[[فائل:Ashikaga mon.svg|35px]] [[Ashikaga shogunate]] <ref>(a) Jean-Noël Biraben, "The History of the Human Population From the First Beginnings to the Present" in "Demography: Analysis and Synthesis: A Treatise in Population" (Eds: Graziella Caselli, Jacques Vallin, Guillaume J. Wunsch) Vol 3, Chapter 66, pp 5–18, Academic Press, San Diego (2005)۔ (b) Jean-Noël Biraben, "An Essay Concerning Mankind's Evolution"، Population, Selected Papers, Vol. 4, pp. 1–13 (1980)۔ (c) Jean-Noël Biraben, "Essai sur l'évolution du nombre des hommes"، Population Vol. 34 (no. 1)، pp. 13–25 (1979)۔</ref> |8,000,000 |{{Percentage|8,000,000|438,000,000|1|pad=yes}} |- |style="text-align:left;"|[[فائل:Flag of the king of Joseon.svg|35px]] [[جوسان]] <ref name="Appendix B" /> | 8,000,000 |{{Percentage|8,000,000|438,000,000|1|pad=yes}} |- |style="text-align:left;"|[[فائل:Alex K Kingdom of Poland-flag.svg|35px]] [[فائل:Coat of arms of the Grand Duchy of Lithuania.svg|25px]] [[Polish–Lithuanian union|Polish–Lithuanian Union]] <ref name="An Historical Geography of Europe">{{cite book|title=An Historical Geography of Europe, 1500–1840|year=1979|publisher=Cambridge University Press|author=Norman John Greville Pounds|url=https://archive.org/details/historicalgeogra0000poun|url-access=registration|page=[https://archive.org/details/historicalgeogra0000poun/page/104 104]|quote=population austria 1500.|access-date=10 اگست 2016}}</ref> {{List collapsed|title=Subdivisions|{{Unordered list |[[فائل:Alex K Kingdom of Poland-flag.svg|25px]] [[مملکت پولینڈ (1385–1569)]]<ref name="Samsonowicz">{{cite journal|last1=Samsonowicz|first1=Henryk|year=1997|title=Probe einer demograpischen Einschätzung Polen um das Jahr 1500|url=https://www.researchgate.net/publication/313687395|journal=Studia Historiae Oeconomicae|language=de|volume=22|pages=16–24}}</ref> – 3,900,000 |[[فائل:Coat of arms of the Grand Duchy of Lithuania.svg|25px]] [[Grand Duchy of Lithuania]] - ? |[[فائل:Flag of the Teutonic Order.svg|25px]] [[State of the Teutonic Order]] - ? }}}} |7,500,000 |{{Percentage|7,500,000|438,000,000|1|pad=yes}} |- |style="text-align:left;"|[[فائل:Aztec Triple Alliance.png|35px]] [[Aztec Empire]] <ref name="La catastrophe demographique" /> |6,000,000 |{{Percentage|6,000,000|438,000,000|1|pad=yes}} |- |style="text-align:left;"|[[فائل:Imperial Standard of Nguyen Dynasty1.svg|35px]] [[Đại Việt]] {{Sfn|Li|1998|p=171}} | 5,625,400 |{{Percentage|5,625,400|438,000,000|1|pad=yes}} |- |style="text-align:left;"|[[فائل:Mameluke Flag.svg|35px]] [[سلطنت مملوک (مصر)]]<ref>{{cite book |author= Borsch, Stuart J. |title= The Black Death in Egypt and England: A Comparative Study |date= 15 ستمبر 2009 |isbn= 978-0-292-78317-1 |url= https://books.google.com/books?id=QcF7AAAAQBAJ&q=population&pg=PT40}}</ref><ref name="Two Thousand Years of Economic Statistics, Volume 1">{{cite book|title=Two Thousand Years of Economic Statistics, Volume 1|isbn = 978-1-62894-101-2|url=https://books.google.com/books?id=-UPyBwAAQBAJ&q=population+of+ethiopia+1600&pg=PA15|access-date=4 مئی 2016|last1 = Avakov|first1 = Alexander V.|date = اپریل 2015}}</ref> {{List collapsed|title=Subdivisions|{{Unordered list |[[فائل:Mameluke Flag.svg|35px]] [[سلطنت مملوک (مصر)]] – 3,000,000 |[[فائل:Mameluke Flag.svg|35px]] [[سلطنت مملوک (مصر)]] – 1,206,000 |[[فائل:Mameluke Flag.svg|35px]] [[سلطنت مملوک (مصر)]] – 299,000 |[[فائل:Mameluke Flag.svg|35px]] [[سلطنت مملوک (مصر)]] – 196,000 |[[فائل:Mameluke Flag.svg|35px]] [[سلطنت مملوک (مصر)]] – 166,000 |[[فائل:Mameluke Flag.svg|35px]] [[سلطنت مملوک (مصر)]] - ? |[[فائل:Mameluke Flag.svg|35px]] [[سلطنت مملوک (مصر)]] - ? }}}} |4,867,000 |{{Percentage|4,867,000|438,000,000|1|pad=yes}} |- |style="text-align:left;"|[[فائل:Flag of Hungary (15th century, rectangular).svg|35px]][[فائل:Coat of arms of Croatia 1495.svg|25px]][[Croatia in union with Hungary|Union]] of [[مملکت ہنگری]]<br />and [[Croatia in the union with Hungary|Kingdom of Croatia]]<ref name="Tacitus">{{cite web|title=Tacitus: Historical Atlas|url=http://www.tacitus.nu/historical-atlas/population/|access-date=25 جولائ‏ی 2016}}</ref><ref name="Urban Societies in East-Central Europe, 1500–1700">{{cite book |title= Urban Societies in East-Central Europe, 1500–1700 |author= Miller, Jaroslav |date= 11 فروری 2016 |isbn= 978-1-317-00340-3 |url= https://books.google.com/books?id=xQqOCwAAQBAJ&q=population&pg=PA21|access-date=25 جولائ‏ی 2016}}</ref> {{List collapsed|title=Subdivisions|{{Unordered list |[[فائل:Flag of Hungary (15th century, rectangular).svg|25px]] [[مملکت ہنگری]] - ? |[[فائل:Coat of arms of Croatia 1495.svg|25px]] [[Croatia in the union with Hungary|Kingdom of Croatia]] – 1 010 000 <ref>https://hu-benedikt.hr/?p=5088</ref> |[[فائل:Flag of Transylvania before 1918.svg|25px]] [[Eastern Hungarian Kingdom|Principality of Transylvania]] - ? }}}} |4,000,000 |{{Percentage|4,000,000|438,000,000|1|pad=yes}} |- |style="text-align:left;"|[[فائل:Flag Portugal (1495).svg|35px]] [[پرتگیزی سلطنت]]<ref name="Castile, Aragon, Granada, and Portugal 1400-1517" /> {{List collapsed|title=Subdivisions|{{Unordered list |[[فائل:Flag Portugal (1495).svg|35px]] [[مملکت پرتگال]] – 3,000,000 |[[فائل:Flag Portugal (1495).svg|35px]] [[سبتہ]] - ? |[[فائل:Flag Portugal (1495).svg|35px]] [[قصر الصغیر]] - ? |[[فائل:Flag Portugal (1495).svg|35px]] [[اصیلہ]] - ? |[[فائل:Flag Portugal (1495).svg|35px]] [[الجدیدہ (مراکش)]] - ? |[[فائل:Flag Portugal (1495).svg|35px]] [[Portuguese Tangier]] - ? |[[فائل:Flag Portugal (1495).svg|35px]] [[وادان]] - ? |[[فائل:Flag Portugal (1495).svg|35px]] [[اسفی، مراکش]] - ? |[[فائل:Flag Portugal (1495).svg|35px]] [[Graciosa fortress]] - ? |[[فائل:Flag Portugal (1495).svg|35px]] [[Arguin]] - ? |[[فائل:Flag Portugal (1495).svg|35px]] [[Portuguese Cape Verde]] - ? |[[فائل:Flag Portugal (1495).svg|35px]] [[جزیرہ ساؤ ٹومے]] - ? |[[فائل:Flag Portugal (1495).svg|35px]] [[پرنسپے]] - ? |[[فائل:Flag Portugal (1495).svg|35px]] [[آنوبون]] - ? |[[فائل:Flag Portugal (1495).svg|35px]] [[Bioko]] - ? |[[فائل:Flag Portugal (1495).svg|35px]] [[ایلمینا]] - ? |[[فائل:Flag Portugal (1495).svg|35px]] [[Portuguese Gold Coast]] - ? |[[فائل:Flag Portugal (1495).svg|35px]] [[لکشادیپ]] - ? |[[فائل:Flag Portugal (1495).svg|35px]] [[مادیرا]] - ? |[[فائل:Flag Portugal (1495).svg|35px]] [[آزورس]] - ? }}}} |3,000,000 |{{Percentage|3,000,000|438,000,000|1|pad=yes}} |- |style="text-align:left;"|[[فائل:Royal Standard of England (1406-1603).svg|35px]] [[مملکت انگلستان]] {{List collapsed|title=Subdivisions|{{Unordered list |[[فائل:Flag of England.svg|25px]] [[مملکت انگلستان]]<ref name="Population Growth and Agrarian Change: An Historical Perspective" /> – 2,100,000 |[[فائل:Arms of Ireland (historical).svg|25px]] [[Lordship of Ireland]]<ref name="Contested Island: Ireland 1460-1630">{{cite book |author= Connolly, S. J. |title= Contested Island: Ireland 1460–1630 |date= 30 جولائ‏ی 2009 |page=404 |isbn= 978-0-19-956371-5 |url= https://books.google.com/books?id=1q4VDAAAQBAJ&q=ireland+population+density+1600&pg=PA404}}</ref><ref name="Map of Control of Ireland in 1500">{{cite web|title=Map of Control of Ireland in 1500|url=http://www.wesleyjohnston.com/users/ireland/maps/historical/map1450.gif}}</ref> – 250,000 {{Efn|Only about 1/3 of Ireland was under the English Crown in 1500 (through direct control by the crown, such as [[دی پیل]]، or through the Anglo-Irish Lords)۔}} |[[فائل:Flag of Gwynedd.png|25px]] [[History of Wales|Wales]]<ref name="Population Growth and Agrarian Change: An Historical Perspective" /> – 400,000 |[[فائل:Flag of England.svg|25px]] [[Pale of Calais]] - ? }}}} |2,750,000 |{{Percentage|2,750,000|438,000,000|1|pad=yes}} |- |style="text-align:left;"|[[فائل:Coat of arms of the Vatican City.svg|35px]] [[پاپائی ریاستاں]]<ref name="Europe, 1500-1600" /> |2,000,000 |{{Percentage|2,000,000|438,000,000|1|pad=yes}} |- |style="text-align:left;"|[[فائل:Bandera de Nápoles - Trastámara.svg|35px]] [[مملکت ناپولی]]<ref name="Europe, 1500-1600" /> |2,000,000 |{{Percentage|2,000,000|438,000,000|1|pad=yes}} |- |style="text-align:left;"|[[فائل:Flag of the Kalmar Union.svg|35px]] [[کالمار اتحاد]]<ref name="Appendix B">{{cite web|title=Appendix B Growth of World Population, GDP and GDP Per Capita before 1820 at 'www.ggdc.net/MADDISON/other_books/appendix_B.pdf'}}</ref> {{List collapsed|title=Subdivisions|{{Unordered list |[[فائل:Flag of Denmark.svg|25px]] [[ڈنمارک]] – 600,000 |[[فائل:Flag of Sweden (1562–1650).svg|25px]] [[سویڈن]] – 550,000 |[[فائل:Kongeflagg.svg|25px]] [[ناروے]]<ref name="Population Growth and Agrarian Change: An Historical Perspective" /> – 240,000 |[[فائل:Coat of arms of Finland.svg|25px]] [[History of Finland|Finland]] – 300,000 |[[فائل:Iceland stockfish coa.svg|25px]] [[History of Iceland|Iceland]]- ? |[[فائل:Coat of arms of Greenland.svg|25px]] [[History of Greenland|Greenland]] - ? }}}} |1,690,000 |{{Percentage|1,690,000|438,000,000|1|pad=yes}} |- |style="text-align:left;"|[[فائل:Flag of Most Serene Republic of Venice.svg|35px]] [[جمہوریہ وینس]]<ref name="Europe, 1500-1600" /> {{List collapsed|title=Subdivisions|{{Unordered list |[[فائل:Flag of Most Serene Republic of Venice.svg|25px]] [[جمہوریہ وینس]] - ? |[[فائل:Coat of arms of Dalmatia (variation).svg|25px]] [[Venetian Dalmatia]] - ? |[[فائل:Flag of Most Serene Republic of Venice.svg|25px]] [[History of Istria|Istria]] - ? |[[فائل:Flag of Most Serene Republic of Venice.svg|25px]] [[Venetian Albania]] - ? |[[فائل:Flag of Most Serene Republic of Venice.svg|25px]] [[تینوس]] - ? |[[فائل:Flag of Most Serene Republic of Venice.svg|25px]] [[Kingdom of Candia]] - ? |[[فائل:Armoiries Naxos.svg|25px]] [[Duchy of the Archipelago]] |[[فائل:Flag of Most Serene Republic of Venice.svg|25px]] [[Ionian Islands under Venetian rule]] - ? |[[فائل:Flag of Most Serene Republic of Venice.svg|25px]] [[Venetian Cyprus]] - ? }}}} |1,500,000 |{{Percentage|1,500,000|438,000,000|1|pad=yes}} |- | style="text-align:left;" |[[فائل:Flag of Cambodia (pre-1863).svg|35px]] [[Dark ages of Cambodia|Cambodia]]<ref name="Two Thousand Years of Economic Statistics, Volume 1" /> |1,224,000 |{{Percentage|1,224,000|438,000,000|1|pad=yes}} |- |- |style="text-align:left;"|[[فائل:Flag of Florence.svg|35px]] [[Republic of Florence]]<ref name="Europe, 1500-1600" /> |750,000 |{{Percentage|750,000|438,000,000|1|pad=yes}} |- |style="text-align:left;"|[[فائل:Royal Standard of Scotland.svg|35px]] [[مملکت سکاٹ لینڈ]]<ref>{{cite web|title=Scottish Society: 1500–1800 at 'www.loc.gov/catdir/samples/cam031'|author=Houston, R.A. & White, I. D. (Cambridge University Press)|date=1989}}</ref> |500,000 |{{Percentage|500,000|438,000,000|1|pad=yes}} |- |style="text-align:left;"| [[سلطنت ملاکا]]<ref name="Globalising Migration History: The Eurasian Experience" />{{Efn|Population was estimated to be between 65,000 – 200,000.}} |135,000 |{{Percentage|135,000|438,000,000|1|pad=yes}} |- ! align="left" | {{No flag}} ''[[دنیا]]''<ref>Angus Maddison, 2003, The World Economy: Historical Statistics, Vol. 2, OECD, Paris. (2008, ggdc.net)</ref> !! 438,000,000|| - |} {{نامکمل لسٹ|date=جولائ‏ی 2016}} == حوالے == {{حوالے|2}} == ماخذ == * {{cite book |last=Li|first=Tana|title=Nguyen Cochinchina: Southern Vietnam in the Seventeenth and Eighteenth Centuries|year=1998|publisher=[[Cornell University Press]]|isbn=978-1-5017-3257-7}} * Kurt Witthauer. Bevölkerung der Erde (1958) * Calendario Atlante de Agostini, anno 99 (2003) * The Columbia Gazetteer of the World (1998) * Britannica Book of the Year: World Data (1997) {{فہارست آبادی بلحاظ ملک}} {{نامکمل لسٹ|date=مارچ 2011}} [[گٹھ:1500ء]] 1h4v66v56f3bzjiwo50q2ce1hlv3ntv 0 101079 712950 712886 2026-10-30T11:08:34Z CommonsDelinker 60 Replacing Wappenflagge_Herzogtum_Württemberg.svg with [[File:Wappenbanner_Württemberg.svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · "Wappenbanner" is the correct 712950 wikitext text/x-wiki '''1600ء وچ دیس لسٹ بلحاظ آبادی''' {{ہور نام|انگریزی=List of countries by population in 1600}} دے اعداد و شمار سال دے شروع وچ اندازہ لکھے گئے نيں تے جے اس سال اس ملک وچ مردم شماری ہوئی سی تاں اس دے صحیح اعداد لکھیے گئے نيں۔ {| width=800px align=center |- |<gallery mode="slideshow"> File:World 1340 1600.jpg File:Kunyu Wanguo Quantu (坤輿萬國全圖).jpg </gallery> |} {| class="wikitable" style="text-align:right" ! ملک/علاقہ|| آبادی{{تقریباً|1600}} تخمینہ|| عالمی تناسب |- ! align="left" | {{No flag}} ''[[دنیا]]'' !! 579,000,000|| - |- | align="left" | [[منگ خاندان]]<ref>A. Maddison, The World Economy Volume 1: A Millennial Perspective Volume 2, 2007, p. 238</ref> |160,000,000 |{{Percentage|160,000,000|579,000,000|1|pad=yes}} |- |style="text-align:left;"|[[فائل:Imperial Seal of the Mughal Empire.svg|35px]] [[مغلیہ سلطنت]]<ref>{{cite book|author=[[عرفان حبیب]]، [[Dharma Kumar]]، [[Tapan Raychaudhuri]]|title=The Cambridge Economic History of India|volume=1|page=170|year=1987|publisher=[[Cambridge University Press]]|url=http://www.hkrdb.kar.nic.in/documents/Downloads/Good%20Reads/The%20Cambridge%20Economic%20History%20of%20India,%20Volume%201.pdf#page=186}}</ref> |115,000,000 |{{Percentage|115,000,000|579,000,000|1|pad=yes}} |- |style="text-align:left;"|{{Flagicon image|Flag of Cross of Burgundy.svg|size=35px}} [[Iberian Union]] <ref>{{cite web|title=Kingdom of Naples|url=http://www.encyclopedia.com/topic/Kingdom_of_Naples.aspx|access-date=15 اپریل 2016}}</ref> {{List collapsed|title=subdivisions|{{Unordered list |{{Flagicon image|Flag of Cross of Burgundy.svg}} [[Habsburg Spain|Kingdom of Spain]] – 8,240,000 |{{پرچم تصویر|Spanish Empire}} [[نیا ہسپانیہ]] – 5,470,000 |{{پرچم تصویر|Spanish Empire}} [[Viceroyalty of Peru|Peru]] – 4,690,000 |{{Flagicon image|Flag of Cross of Burgundy.svg}} [[مملکت ناپولی]] – 2,250,000 |{{پرچم|Kingdom of Portugal|1578}} - 2,000,000 |{{Flagicon image|Bandera cruz de Borgoña 2.svg}} [[Spanish Netherlands|Spanish Netherlands (Belgium)]] – 2,000,000 |{{Flagicon image|Bandiera del Regno di Sicilia 4.svg}} [[مملکت صقلیہ]] – 1,800,000 |{{Flagicon image|Flag of Cross of Burgundy.svg}} [[Captaincy General of the Philippines|Philippines]] – 667,000 |{{پرچم تصویر|Kingdom of Portugal|1578}} [[Viceroyalty of Brazil]] – 100,000 |{{Flagicon image|Flag of Cross of Burgundy.svg}} [[Captaincy General of Cuba|Cuba]]<ref>http://www.historyofcuba.com/history/time/timetbl1.html</ref> – 20,000 |{{Flagicon image|Flag of Cross of Burgundy.svg}} [[Viceroyalty of New Granada|New Granada]] - ? |{{Flagicon image|Flag of Cross of Burgundy.svg}} [[Viceroyalty of the Río de la Plata|Río de la Plata]] - ? |{{پرچم تصویر|Spanish Empire}} [[Captaincy General of Chile|Chile]] - ? |[[فائل:Coat of Arms of Guatemala City (Colonial).svg|25px]] [[Captaincy General of Guatemala|Guatemala]] - ? |{{Flagicon image|Flag of Cross of Burgundy.svg}} [[Captaincy General of Puerto Rico|Puerto Rico]] - ? |{{پرچم تصویر|Spanish Empire}} [[Captaincy General of Yucatán|Yucatán]] - ? |{{پرچم تصویر|Spanish Empire}} [[Provincias Internas]] - ? |{{Flagicon image|Bandera nacionalista sarda.svg}} [[مملکت ساردینیا]] - ? |{{Flagicon image|Flag of the Duchy of Milan (1450).svg}} [[Duchy of Milan]] - ? |{{Flagicon image|Civil Ensign of Luxembourg.svg}} [[Duchy of Luxemburg]] - ? |{{Flagicon image|Flag of Cross of Burgundy.svg}} [[فرانش-کمدے]] - ? |{{Flagicon image|Flag of Bahrain (before 1820).svg}} [[History of Bahrain|Bahrain]] - ? |[[فائل:Coat of Arms of Andorra (Before 16th Century).svg|25px]] [[انڈورا]] |{{پرچم تصویر|Kingdom of Portugal|1578}} [[پرتگیزی ہند]] }}}} | 29,997,000 |{{Percentage|29,997,000|579,000,000|1|pad=yes}} |- |style="text-align:left;"|{{Flagicon image|Fictitious Ottoman flag 2.svg|size=35px|border=no}} [[سلطنت عثمانیہ]] <ref name="Two Thousand Years of Economic Statistics, Volume 1" /> {{List collapsed|title=subdivisions|{{Unordered list |{{Flagicon image|Fictitious Ottoman flag 2.svg|border=no}} [[سلطنت عثمانیہ]] – 7,275,000 |{{Flagicon image|Fictitious Ottoman flag 2.svg|border=no}} [[ایالت مصر]] – 5,000,000 ||{{Flagicon image|Fictitious Ottoman flag 2.svg|border=no}} [[Ottoman Algeria]] – 2,250,000 |{{پرچم|Wallachia|name=Principality of Wallachia}}<ref>Listed in Maddison's source as 'Romania'۔</ref> – 500,000 |{{Flagicon image|Fictitious Ottoman flag 2.svg|border=no}} [[Ottoman Greece|Greece]]<ref>At the time, divided between the [[ایالت مجموعہ الجزائر]] and the [[Rumelia Eyalet]]۔</ref> – 1,500,000 |{{Flagicon image|Fictitious Ottoman flag 2.svg|border=no}} [[Ottoman Bulgaria|Bulgaria]] – 1,250,000 ||{{Flagicon image|Fictitious Ottoman flag 2.svg|border=no}}[[عثمانی شام]] – 1,175,000 |{{Flagicon image|Fictitious Ottoman flag 2.svg|border=no}} [[سلطنت عثمانیہ]]- 1,070,000 |{{Flagicon image|Fictitious Ottoman flag 2.svg|border=no}} [[عثمانی سربیا]] – 1,057,000 |{{Flagicon image|Fictitious Ottoman flag 2.svg|border=no}} [[Beylik of Tunis]] – 1,000,000 |{{Flagicon image|Fictitious Ottoman flag 2.svg|border=no}} [[Ottoman Tripolitania]] – 500,000 |{{Flagicon image|Fictitious Ottoman flag 2.svg|border=no}} [[ایالت صیدا]] – 292,000 |{{Flagicon image|Fictitious Ottoman flag 2.svg|border=no}} [[ایالت بوسنیا]] – 449,000 |{{پرچم|Moldavia|name=Principality of Moldavia}} - 236,000 |{{Flagicon image|Fictitious Ottoman flag 2.svg|border=no}} [[Southern Syria|Palestine]] – 161,000 |{{Flagicon image|Fictitious Ottoman flag 2.svg|border=no}} [[ایالت قبرص]] – 98,000 |{{Flagicon image|Fictitious Ottoman flag 2.svg|border=no}} [[Habesh Eyalet]] - ? |{{پرچم|Aceh Sultanate|name=Sultanate of Aceh}} - ? |{{Flagicon image|Fictitious Ottoman flag 2.svg|border=no}} [[Sanjak of Scutari|Ottoman Albania]]<ref>A. Maddison, The World Economy Volume 1: A Millennial Perspective, 2001</ref> – 200,000 }}}} |26,000,000 |{{Percentage|26,000,000|579,000,000|1|pad=yes}} |- |style="text-align:left;"|{{پرچم|Holy Roman Empire|size=35px}}<ref name="Two Thousand Years of Economic Statistics, Volume 1" /> {{List collapsed|title=subdivisions|{{Unordered list |{{Flagicon image|Banner of the Bohemian Coat of Arms.svg}} [[Kingdom of Bohemia]] – 1,800,000 |{{پرچم|Old Swiss Confederacy|name=Republic of the Swiss}} - 1,000,000 |{{پرچم|Electorate of Bavaria}} - ? |{{پرچم|Margraviate of Brandenburg}}- ? |{{Flagicon image|Wappenbanner Württemberg.svg}} [[Duchy of Württemberg]] - ? |{{پرچم|Electorate of Saxony}} - ? |{{Flagicon image|Banner of Baden (3^2).svg}} [[Margraviate of Baden]] - ? |{{پرچم تصویر|Thuringia}} [[Thuringian states]] - ? |[[فائل:Wappen-HD (1642-1659-1736).svg|25px]] [[Landgraviate of Hesse-Darmstadt]] - ? |[[فائل:Wappen Mecklenburg 2.svg|25px]] [[Duchy of Mecklenburg-Schwerin]] - ? |[[فائل:Blason Nassau-Weilbourg.svg|25px]] [[House of Nassau-Weilburg|Nassau-Weilburg]] - ? |[[فائل:CoA Würzburg Diocese.svg|25px]] [[Prince-Bishopric of Würzburg]] - ? |[[فائل:Arms of the County of Oldenburg.svg|25px]] [[County of Oldenburg]] - ? |{{پرچم تصویر|Luxembourg|civil}} [[Duchy of Luxemburg]] - ? |[[فائل:Arms of the Principality of Reuss-Greiz.svg|25px]] [[Imperial County of Reuss]] - ? |[[فائل:CoA Lippe Lordship.svg|25px]] [[Principality of Lippe]] - ? |[[فائل:Wappen Mecklenburg-Strelitz 2.svg|25px]] [[Duchy of Mecklenburg-Strelitz]] - ? |[[فائل:Shield of the Duchy of Anhalt.svg|25px]] [[Anhalt-Dessau]] - ? |[[فائل:Wappen Aremberg.svg|25px]] [[Arenberg]] - ? |[[فائل:Shield of the Duchy of Anhalt.svg|25px]] [[Anhalt-Bernburg]] - ? |[[فائل:Shield of the Duchy of Anhalt.svg|25px]] [[Anhalt-Köthen]] - ? |[[فائل:Schaumburg-Grafschaft.PNG|25px]] [[County of Schaumburg]] - ? |[[فائل:Lesser arms of Liechtenstein.svg|25px]] [[لیختینستائن]] - ? |[[فائل:Wappen Erzbistum Salzburg.png|25px]] [[Prince-Archbishopric of Salzburg]]- ? |[[فائل:Coat of Arms of Brunswick-Lüneburg.svg|25px]] [[Principality of Calenberg]] - ? |[[فائل:Banner of the Electorate of Mainz.svg|25px]] [[Electorate of Mainz]] - ? |{{Flagicon image|Red St George's Cross.svg}} [[Electorate of Trier]] - ? |{{پرچم|Electorate of Cologne}} - ? |{{Flagicon image|Flag of The Electoral Palatinate (1604).svg}} [[Electoral Palatinate]] - ? |[[فائل:Coat of arms of Brunswick-Lüneburg.svg|25px]] [[Duchy of Brunswick-Luneburg]] - ? |[[فائل:COA family de Sachsen-Lauenburg.svg|25px]] [[Saxe-Lauenburg]] - ? |[[فائل:Wappen Bistum Münster.png|25px]] [[Prince-Bishopric of Münster]] - ? |[[فائل:Wappen Erzbistum Magdeburg.png|25px]] [[Archbishopric of Magdeburg]] - ? |{{پرچم|Hamburg}} - ? |[[فائل:Flag of the Free City of Lübeck.svg|25px]] [[Free City of Lübeck]] - ? |[[فائل:Coat of arms of Schleswig.svg|25px]] [[Duchy of Schleswig]] - ? |[[فائل:Holstein Arms.svg|25px]] [[Duchy of Holstein]] - ? |[[فائل:Wappen Bistum Lübeck.png|25px]] [[Prince-bishopric of Lübeck]] - ? |[[فائل:Wappen Bistum Trient.png|25px]] [[Prince-Bishopric of Trent]] - ? |[[فائل:Wappen Brandenburg-Ansbach.svg|25px]] [[Principality of Ansbach]] - ? }}}} | 20,300,000 |{{Percentage|20,300,000|579,000,000|1|pad=yes}} |- |style="text-align:left;"|{{پرچم|Kingdom of France|valois|size=35px}}<ref>{{cite web|title=Institut National de la Statistique et des Etudes Economiques|url=http://www.insee.fr/fr/themes/detail.asp?ref_id=bilan-demo&page=donnees-detaillees/bilan-demo/pop_age2b.htm|access-date=1 جولائ‏ی 2016}}</ref> {{List collapsed|title=subdivisions|{{Unordered list |{{Flagicon image|Bandera de Reino de Navarra.svg}} [[مملکت ناوار]] - ? |[[فائل:Coat of Arms of Andorra (Before 16th Century).svg|25px]] [[انڈورا]] |{{Flagicon image|Flag of Béarn.svg}} [[Viscounty of Béarn]] }}}} |20,000,000 |{{Percentage|20,000,000|579,000,000|1|pad=yes}} |- |style="text-align:left;"|{{Flagicon image|Flag of the Tokugawa Shogunate.svg|size=35px}} [[توکوگاوا شوگون شاہی]]<ref name="Two Thousand Years of Economic Statistics, Volume 1" /> | 18,500,000 |{{Percentage|18,500,000|579,000,000|1|pad=yes}} |- |style="text-align:left;"|{{پرچم|Tsardom of Russia|1668|size=35px}}<ref name="European Population History" /> | 14,000,000 |{{Percentage|14,000,000|579,000,000|1|pad=yes}} |- |style="text-align:left;"|{{Spaces|10}}[[جوسان]]<ref name="Two Thousand Years of Economic Statistics, Volume 1" /> | 9,879,000 |{{Percentage|9,879,000|579,000,000|1|pad=yes}} |- |style="text-align:left;"|{{پرچم|Polish-Lithuanian Commonwealth|size=35px}}<ref name="Ftazee">Charles A. Frazee, ''World History the Easy Way''، Barron's Educational Series, {{آئی ایس بی این|0-8120-9766-1}}، [https://books.google.com/books?vid=ISBN0812097661&id=Br-ElA3OpEMC&pg=PA50&lpg=PA50&ots=tguZsY7DB0&dq=demographics+Poland+Lithuania+7000000&sig=wNm4yPFP_PNvqrfFb6BKUp9hZxA Google Print, 50]</ref> {{List collapsed|title=subdivisions|{{Unordered list |{{Flagicon image|Flag of Prussia (1466-1772) Lob.svg}} [[Royal Prussia]] - ? |{{Flagdeco|Courland}} [[Duchy of Courland and Semigallia]] - ? |[[فائل:POL Inflanty IRP COA.svg|25px]] [[Duchy of Livonia]] - ? }}}} |7,950,000 |{{Percentage|7,950,000|579,000,000|1|pad=yes}} |- |style="text-align:left;"|{{Flagicon image|Royal Standard of England (1406-1603).svg|size=35px}} [[English overseas possessions|English Crown]]<ref name="European Population History">{{cite web|title=European Population History|url=http://www.tacitus.nu/historical-atlas/population/|access-date=30 جون 2016}}</ref> {{List collapsed|title=subdivisions|{{Unordered list |{{پرچم|Kingdom of England}} - 4,150,000 |{{Flagicon image|Arms of Ireland banner (Historical).svg}} [[مملکت آئرلینڈ]] – 1,200,000 |{{Flagicon image|Flag of Gwynedd.svg}} [[History of Wales|Wales]] – 250,000 }}}} |5,600,000 |{{Percentage|5,600,000|579,000,000|1|pad=yes}} |- |style="text-align:left;"|{{پرچم|Habsburg Monarchy|size=35px}}<ref name="Two Thousand Years of Economic Statistics, Volume 1" /><ref>{{cite web|title=Population of 17th Century Europe|url=http://1632.org/1632tech/faqs/eur_pop.html|access-date=15 اپریل 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160502225049/http://1632.org/1632tech/faqs/eur_pop.html|archive-date=2 مئی 2016|url-status=dead}}</ref> {{List collapsed|title=subdivisions|{{Unordered list |{{پرچم|Archduchy of Austria}} - 2,500,000 |{{Flagicon image|Flag of Hungary (15th century, rectangular).svg}} [[Kingdom of Hungary (1526–1867)|Kingdom of Hungary]] – 1,250,000 |{{Flagicon image|Banner of the Bohemian Coat of Arms.svg}} [[Kingdom of Bohemia]] – 1,800,000 |{{Flagicon image|Croatian Chequy Flag.svg}} [[Kingdom of Croatia (Habsburg)|Kingdom of Croatia]] – est. 647,000 |{{Flagicon image|Transylvanian flag, 1601.svg|border=no}} [[Principality of Transylvania (1570–1711)|Principality of Transylvania]] - ? }}}} | 5,550,000 |{{Percentage|5,550,000|579,000,000|1|pad=yes}} |- |style="text-align:left;"|[[فائل:Imperial Standard of Nguyen Dynasty1.svg|35px]] [[Đại Việt]]{{Sfn|Li|1998|p=160-171}} | 5,500,000 |{{Percentage|5,500,000|579,000,000|1|pad=yes}} |- |style="text-align:left;"|{{Flagicon image|Safavid Flag.svg|size=35px}} [[صفوی سلطنت]]<ref>{{cite book|title=Indian Merchants and Eurasian Trade, 1600–1750|isbn = 978-0-521-52597-8|url=https://books.google.com/books?id=GqEWw_54uVUC&q=population+of+persia+1600&pg=PA18|access-date=15 اپریل 2016|last1 = Dale|first1 = Stephen Frederic|date = 15 اگست 2002}}</ref> | 3,200,000 |{{Percentage|3,200,000|579,000,000|1|pad=yes}} |- | style="text-align:left;" |{{Spaces|10}}[[Malla (Nepal)|Malla]]<ref name="Two Thousand Years of Economic Statistics, Volume 1" /> |2,750,000 |{{Percentage|2,750,000|579,000,000|1|pad=yes}} |- |style="text-align:left;"|{{Flagicon image|Flag of Morocco 1258 1659.svg|size=35px}} [[سعدی خاندان]] <ref name="Two Thousand Years of Economic Statistics, Volume 1" /> | 2,250,000 |{{Percentage|2,250,000|579,000,000|1|pad=yes}} |- |style="text-align:left;"|{{Spaces|10}}[[Taungoo Dynasty|Burmese Taungoo Dynasty]] <ref name="Two Thousand Years of Economic Statistics, Volume 1" /> {{List collapsed|title=subdivisions|{{Unordered list |[[Shan States]] - ? }}}} | 2,380,000 |{{Percentage|2,380,000|579,000,000|1|pad=yes}} |- |style="text-align:left;"|{{Flagdeco|Thailand|1767|size=35px}} [[Ayutthaya Kingdom]]<ref name="Two Thousand Years of Economic Statistics, Volume 1" /> | 2,236,000 |{{Percentage|2,236,000|579,000,000|1|pad=yes}} |- |style="text-align:left;"|{{پرچم|Ethiopian Empire|old|size=35px}} <ref name="Two Thousand Years of Economic Statistics, Volume 1">{{cite book|title=Two Thousand Years of Economic Statistics, Volume 1|isbn = 978-1-62894-101-2|url=https://books.google.com/books?id=-UPyBwAAQBAJ&q=population+of+ethiopia+1600&pg=PA15|access-date=4 مئی 2016|last1 = Avakov|first1 = Alexander V.|date = اپریل 2015}}</ref> |2,104,000 |{{Percentage|2,104,000|579,000,000|1|pad=yes}} |- |style="text-align:left;"|{{پرچم|Dutch Republic|size=35px}}<ref name="Two Thousand Years of Economic Statistics, Volume 1" /> | 1,500,000 |{{Percentage|1,500,000|579,000,000|1|pad=yes}} |- | style="text-align:left;" |{{Flagicon image|Flag of Cambodia (pre-1863).svg|size=35px|border=no}} [[Dark ages of Cambodia|Cambodia]]<ref name="Two Thousand Years of Economic Statistics, Volume 1" /> |1,419,000 |{{Percentage|1,419,000|579,000,000|1|pad=yes}} |- |style="text-align:left;"|{{Flagdeco|Sweden|1562|size=35px|border=no}} [[History of Sweden (1523–1611)|Kingdom of Sweden]]<ref name="tacitus.nu">{{cite web|title=Historical Population of Scandinavia|url=http://www.tacitus.nu/historical-atlas/population/scandinavia.htm|access-date=15 اپریل 2016}}</ref> {{List collapsed|title=subdivisions|{{Unordered list |{{Flagdeco|Sweden|1562|border=no}} [[History of Sweden (1523–1611)|Sweden]] – 900,000 |[[فائل:Coat of arms of Finland.svg|25px]] [[Finland under Swedish rule|Finland]] – 300,000 |[[فائل:Coat of arms of Swedish Estonia correct colours.svg|25px]] [[History of Estonia|Estland]] – 100,000 }}}} | 1,300,000 |{{Percentage|1,300,000|579,000,000|1|pad=yes}} |- |style="text-align:left;"|{{پرچم|Denmark–Norway|size=35px}}<ref name="tacitus.nu" /><ref>{{cite web|title=History of Iceland|url=http://www.iceland.is/the-big-picture/people-society/history|access-date=15 اپریل 2016|archive-date=2021-02-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20210227091108/https://www.iceland.is/the-big-picture/people-society/history|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite book|title=Population Growth and Agrarian Change: An Historical Perspective|isbn = 978-0-521-29635-9|url=https://books.google.com/books?id=vxo7AAAAIAAJ&q=population+denmark+1700&pg=PA57|access-date=15 اپریل 2016|last1 = Grigg|first1 = D. B.|date = 18 دسمبر 1980}}</ref> {{List collapsed|title=subdivisions|{{Unordered list |{{پرچم|Denmark–Norway|name=Denmark}} - 650,000 |{{Flagdeco|Norway|old kingdom}} [[ڈنمارک-ناروے]]- 400,000 |[[فائل:Iceland stockfish coa.svg|25px]] [[History of Iceland|Iceland]]- 50,000 |[[فائل:Coat of arms of Greenland.svg|25px]] [[History of Greenland|Greenland]] - ? }}}} |1,000,000 |{{Percentage|1,000,000|579,000,000|1|pad=yes}} |- |style="text-align:left;"|{{پرچم|Kingdom of Scotland|1542|size=35px}}<ref>R. E. Tyson, "Population Patterns"، in M. Lynch, ed.، The Oxford Companion to Scottish History (New York, 2001)، pp. 487–8.</ref> |800,000 |{{Percentage|800,000|579,000,000|2|pad=yes}} |- |style="text-align:left;"|{{Spaces|10}}[[Lan Xang|Kingdom of Lan Xang]] <ref name="Two Thousand Years of Economic Statistics, Volume 1" /> | 319,000 |{{Percentage|319,000|579,000,000|3|pad=yes}} |- |style="text-align:left;"|{{Spaces|10}}[[History of the United Arab Emirates|Arab Emirates]] <ref name="Two Thousand Years of Economic Statistics, Volume 1" /> | 35,000 |{{Percentage|35,000|579,000,000|3|pad=yes}} |- |} {{نامکمل لسٹ|date=جنوری 2016}} == حوالے == {{حوالے|2}} * {{cite book |last=Li|first=Tana|title=Nguyen Cochinchina: Southern Vietnam in the Seventeenth and Eighteenth Centuries|year=1998|publisher=[[Cornell University Press]]|isbn=978-1-5017-3257-7}} * Kurt Witthauer. Bevölkerung der Erde (1958) * Calendario atlante de Agostini, anno 99 (2003) * The Columbia gazetteer of the world (1998) * Britannica book of the year : world data (1997) {{فہارست آبادی بلحاظ ملک}} [[گٹھ:1600ء]] pgo352wfyvelixr4qmgtw0nwqaw0c0h 0 105759 712951 712888 2026-10-30T11:08:38Z CommonsDelinker 60 Replacing Wappenflagge_Herzogtum_Württemberg.svg with [[File:Wappenbanner_Württemberg.svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · "Wappenbanner" is the correct 712951 wikitext text/x-wiki [[فائل:1700 CE world map.PNG|thumb|دنیا دا نقشہ سال 1700ء وچ ]] یہ دیس لسٹ بلحاظ آبادی 1700 ا‏‏ے۔ [[فائل:Countries in 1700.png|thumb|1700ء وچ دنیا د‏‏ی مجموعی آبادی دے حصص]] {| class="wikitable" style="text-align:right" !Country/Territory !Population<br />estimate<br />{{circa|1700}} !Percentage of<br />World<br />Population |- ! align="left" |{{noflag}} ''[[دنیا]]''<ref>{{cite web|title=The World at Six Billion|url=https://www.un.org/esa/population/publications/sixbillion/sixbillion.htm|publisher=UN Population Division|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305042434/http://www.un.org/esa/population/publications/sixbillion/sixbillion.htm|archive-date=March 5, 2016|url-status=live}}, [https://web.archive.org/web/20160101220025/http://www.un.org/esa/population/publications/sixbillion/sixbilpart1.pdf Table 2]</ref> !682,000,000 !- |- | align="left" |[[فائل:Imperial standard of the Qing Emperor.svg|35x35px]] [[چنگ خاندان]]<ref name="Population Statistics: Historical Demography">{{cite web|url=http://www.populstat.info/|title=Population Statistics: Historical Demography|access-date=29 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20150223080259/http://www.populstat.info/|archive-date=23 February 2015|url-status=dead}}</ref> |210,715,000 |{{Percentage|210,715,000|682,000,000|1|pad=yes}} |- | style="text-align:left;" |[[فائل:Imperial Seal of the Mughal Empire.svg|35x35px]] [[مغلیہ سلطنت]]<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=d0SPAgAAQBAJ&q=mughal+empire+population+1700&pg=PA21|title=The European Union and Global Social Change|last1=Böröcz|first1=József|date=10 September 2009|isbn=978-1-135-25580-0|access-date=26 June 2017}}</ref> |158,400,000 |{{Percentage|158,400,000|682,000,000|1|pad=yes}} |- | style="text-align:left;" |[[فائل:Banner of the Holy Roman Emperor (after 1400).svg|35x35px]] [[مقدس رومی سلطنت]]<ref>The combined population of Germany (15&nbsp;m), Austria (2.5m), Czechia (3.242m), Belgium (2&nbsp;m), Slovenia (0.248m), and a third of Italy (4.4m), Avakov, p. 18-20.</ref><ref>{{cite web|title=The Holy Roman Empire in the Seventeenth Century|url=https://faculty.history.wisc.edu/sommerville/351/holy%20roman%20empire.htm|access-date=21 May 2017|author=J.P. Sommerville|archive-date=2014-01-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20140131220732/https://faculty.history.wisc.edu/sommerville/351/holy%20roman%20empire.htm|url-status=dead}}. Archived . The figure of 20 million is given for "Germany, Austria, and Bohemia", a definition of the Empire that specifically excludes the Empire's Italian territories such as the Savoyard state, Milan, and Tuscany, as well as its territories in the Low Countries.</ref> {{collapsible list|title=subdivisions|{{bulleted list |{{flagicon|Kingdom of Bohemia}} [[Lands of the Bohemian Crown|Bohemian Crown]] – 3,242,000<ref>Avakov, p. 18.</ref> |[[تصویر:Bandera de España 1701-1760.svg|25px]] [[Spanish Netherlands]] – 2,000,000+ |{{flagicon|Archduchy of Austria}} [[آسٹریائی آرچڈچی]] – 2,500,000<ref>And related territories roughly covering the modern borders of Austria. Avakov, p. 18.</ref> |[[تصویر:Flag of Electoral Saxony.svg|25px]] [[Electorate of Saxony|Saxony]] – 2,000,000 |[[تصویر:Savoie flag.svg|25px]] [[Savoyard state]] – 1,400,000 |[[تصویر:Electoral Standard of Bavaria (1623–1806).svg|25px]] [[Electorate of Bavaria]] – 1,000,000 |[[تصویر:Wappen Mark Brandenburg.png|25px]] [[Margraviate of Brandenburg]] - ~1,000,000<ref>Dwyer, Philip G. The Rise of Prussia 1700–1830. United Kingdom: Taylor & Francis, 2014. Page 52. The population of all of the King in Prussia's domains is given as 1.5 million in 1713, and the bulk of these lived within the Empire, rather than in the smaller and more barren holding in Ducal Prussia.</ref> |[[تصویر:Flag of the Grand Duchy of Tuscany (1562–1737) – type 2.svg|25px]] [[Grand Duchy of Tuscany]] - ~1,000,000 |{{flagicon image|Flag of the Duchy of Milan (1450).svg}} [[Duchy of Milan]] - ? |[[تصویر:Wappenbanner Württemberg.svg|25px]] [[Duchy of Württemberg]] – 340,000<ref>Wilson, Peter H. [https://www.google.com/books/edition/War_State_and_Society_in_Württemberg_16/Vb1RaxEawiwC?hl=en&gbpv=1&dq=württemberg+population+1700&pg=PA43&printsec=frontcover War, State and Society in Württemberg, 1677–1793]. 1995. Page 43.</ref> |[[تصویر:Banner of Baden (3^2).svg|25px]] [[Margraviate of Baden]] - ? |[[تصویر:Flag of Thuringia.svg|25px]] [[Thuringian states]] - ? |[[تصویر:Wappen Hessen-Darmstadt 1736.jpg|25px]] [[Landgraviate of Hesse-Darmstadt|Hesse-Darmstadt]] - ? |[[تصویر:Flagge Großherzogtümer Mecklenburg.svg|25px]] [[Duchy of Mecklenburg-Schwerin]] - ? |{{flag|Nassau}} - ? |[[تصویر:Wuerzburgsiebmacher.jpg|25px]] [[Bishopric of Würzburg]] - ? |[[تصویر:BlasonChristian Ier (1143–1167), comte d'Oldenbourg.svg|25px]] [[County of Oldenburg]] - ? |{{flag|Luxembourg}} - ? |[[تصویر:Flagge Fürstentum Reuß ältere Linie.svg|25px]] [[Principality of Reuss Elder Line|Reuss Elder Line]] - ? |[[تصویر:Flagge Fürstentum Lippe.svg|25px]] [[Principality of Lippe]] - ? |{{flag|Mecklenburg-Strelitz|name=Duchy of Mecklenburg-Strelitz}} - ? |[[تصویر:Flag of Anhalt Duchies.png|25px]] [[Anhalt-Dessau]] - ? |[[تصویر:Flag of Arenberg (1803–1810).svg|25px]] [[Arenberg]] - ? |[[تصویر:Flag of Anhalt Duchies.png|25px]] [[Anhalt-Bernburg]] - ? |[[تصویر:Flag of Anhalt Duchies.png|25px]] [[Anhalt-Köthen]] - ? |[[تصویر:Flagge Fürstentum Schaumburg-Lippe.svg|25px]] [[Principality of Schaumburg-Lippe]] - ? |[[تصویر:Flag of Liechtenstein (1719–1852).svg|25px]] [[لیختینستائن]] - ? |[[تصویر:Wappen Erzbistum Salzburg.png|25px]] [[Archbishopric of Salzburg]]- ? |[[تصویر:Flag of Hanover (1692).svg|25px]] [[Electorate of Brunswick-Lüneburg|Hannover]] - ? |[[تصویر:Banner of the Electorate of Mainz.svg|25px]] [[Electorate of Mainz|Mainz]] - ? |[[تصویر:Red St George's Cross.svg|25px]] [[Electorate of Trier|Trier]] - ? |[[تصویر:Black St George's Cross.svg|25px]] [[Electorate of Cologne|Cologne]] – 39,000 |[[تصویر:Flag of The Electoral Palatinate (1604).svg|25px]] [[Electoral Palatinate]] - ? |[[تصویر:Coat of arms of Brunswick-Lüneburg.svg|25px]] [[Duchy of Brunswick-Luneburg|Brunswick-Luneburg]] - ? |[[تصویر:Flag of Lauenburg.svg|25px]] [[Saxe-Lauenburg]] - ? |[[تصویر:Flag of the Prince-Bishopric of Münster.svg|25px]] [[Prince-Bishopric of Münster|Münster]] - ? |[[تصویر:Coat of Arms of the Archbishopric of Magdeburg.svg|25px]] [[Duchy of Magdeburg|Magdeburg]] - ? |[[تصویر:Flag of Hamburg.svg|25px]] [[ہم برک]] – 70,000 |[[تصویر:Hessen HG flag.svg|25px]] [[Hesse-Homburg]] - ? |[[تصویر:Flag of the Free City of Lübeck.svg|25px]] [[Free City of Lübeck|Lübeck]] - ? |[[تصویر:Schleswig Arms.svg|25px]] [[Schleswig]] - ? |[[تصویر:Merchant Ensign of Holstein-Gottorp (Lions sinister).svg|25px]] [[Duchy of Holstein|Holstein]] - ? |[[تصویر:Wappen Bistum Lübeck.png|25px]] [[Bishopric of Lübeck]] - ? |[[تصویر:Wappen Brandenburg-Ansbach.svg|25px]] [[Principality of Ansbach]] - ? }}}} |27,400,000 |{{Percentage|27,400,000|682,000,000|1|pad=yes}} |- |- | style="text-align:left;" |[[فائل:Flag of the Tokugawa Shogunate.svg|35x35px]] [[توکوگاوا شوگون شاہی]]<ref>Jean-Noël Biraben, "The History of the Human Population From the First Beginnings to the Present" in "Demography: Analysis and Synthesis: A Treatise in Population" (Eds: Graziella Caselli, Jacques Vallin, Guillaume J. Wunsch) Vol 3, Chapter 66, pp 5–18, Academic Press, San Diego. (2005)</ref><ref>Avakov, p. 18.</ref> |27,000,000 |{{Percentage|27,000,000|682,000,000|1|pad=yes}} |- | style="text-align:left;" |[[فائل:Flag of the Ottoman Empire.svg|35x35px]] [[سلطنت عثمانیہ]]<ref name="Two Thousand Years of Economic Statistics, Volume 1" /><ref name="Growth of World Population" /> {{collapsible list|title=subdivisions|{{bulleted list |{{flagicon|Ottoman Empire}} [[سلطنت عثمانیہ]] – 8,400,000 |{{flagicon|Ottoman Empire}} [[ایالت مصر]] – 5,400,000 }}}} {{collapsible list|title=vassal states|{{bulleted list |{{flag|Wallachia|name=Principality of Wallachia}} - 600,000<ref name="Murgescu2016">{{cite book|last= Murgescu|first=Bogdan|title=Romania si Europa|url=https://books.google.com/books?id=YEeTDwAAQBAJ|date=14 June 2016|publisher=Polirom|isbn=9789734620418|pages=75–76}}</ref> |{{flag|Moldavia|name=Principality of Moldavia}} - 480,000<ref name="Murgescu2016" /> |[[تصویر:Flag of the crimeans.svg|25px]] [[خانان کریمیا]] - ? }}}} |24,779,000 |{{Percentage|24,779,000|682,000,000|1|pad=yes}} |- | style="text-align:left;" |[[فائل:Flag of Cross of Burgundy.svg|35x35px]] [[سلطنت ہسپانیہ]]<ref name="Population Statistics: Historical Demography" /><ref>{{cite web|title=A History of Spain and Portugal|url=http://libro.uca.edu/payne1/payne15.htm|access-date=29 June 2016}}</ref><ref name="Two Thousand Years of Economic Statistics, Volume 1" /><ref name="Growth of World Population" /> {{collapsible list|title=subdivisions|{{bulleted list |[[تصویر:Bandera de España 1701-1760.svg|25px]] [[Enlightenment in Spain|Kingdom of Spain]] – 7,400,000 |{{flagicon|Spanish Empire}} [[نیا ہسپانیہ]] – 4,500,000 |[[تصویر:Bandera de España 1701-1760.svg|25px]] [[Spanish Netherlands]] – 2,000,000+ |[[تصویر:Cross of Burgundy-Gules, Link and Crowned.svg|25px]] [[مملکت ناپولی]] – 3,300,000 |[[تصویر:Flag of Spain (1785–1873 and 1875–1931).svg|25px]] [[Viceroyalty of New Granada|New Granada]] – 1,500,000 |{{flagicon|Spanish Empire}} [[Viceroyalty of Peru|Peru]] – 1,300,000 |{{flagicon|Spanish Empire}} [[Captaincy General of Chile|Chile]] – 800,000 |[[تصویر:Bandiera del Regno di Sicilia 4.svg|25px]] [[مملکت صقلیہ]] – 700,000 |[[تصویر:Flag of Spain (1785–1873 and 1875–1931).svg|25px]] [[Viceroyalty of the Río de la Plata|Río de la Plata]] – 450,000 |[[تصویر:Flag of Spain (1785–1873 and 1875–1931).svg|25px]] [[Captaincy General of the Philippines|Philippines]] – 400,000 |{{flagicon|Spanish Empire}} [[Provincias Internas]] – 300,000 |[[تصویر:Cross of Burgundy-Gules, Link and Crowned.svg|25px]] [[لوزیانا (نیا ہسپانیہ)]] – 250,000 |[[تصویر:Flag of Spain (1785–1873 and 1875–1931).svg|25px]] [[Captaincy General of Cuba|Cuba]] – 200,000 |[[تصویر:Coat of Arms of Guatemala City (Colonial).svg|25px]] [[Captaincy General of Guatemala|Guatemala]] – 150,000 |{{flagicon|Spanish Empire}} [[Captaincy General of Yucatán|Yucatán]] – 100,000 |[[تصویر:Flag of Spain (1785–1873 and 1875–1931).svg|25px]] [[Captaincy General of Puerto Rico|Puerto Rico]] – 80,000 }}||}} |24,530,000 |{{Percentage|24,530,000|682,000,000|1|pad=yes}} |- | style="text-align:left;" |[[فائل:Royal Standard of the King of France.svg|35x35px]] [[فرانسیسی استعماری سلطنت]]<ref name="Growth of World Population" /> |21,471,000 |{{Percentage|21,471,000|682,000,000|1|pad=yes}} |- | style="text-align:left;" |[[فائل:Flag of Oryol (variant).svg|35x35px]] [[روسی زار شاہی]]<ref name="Two Thousand Years of Economic Statistics, Volume 1">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=-UPyBwAAQBAJ&q=population+of+ethiopia+1600&pg=PA15|title=Two Thousand Years of Economic Statistics, Volume 1|last1=Avakov|first1=Alexander V.|date=April 2015|isbn=978-1-62894-101-2|access-date=6 May 2016}}</ref> |13,616,000 |{{Percentage|13,616,000|682,000,000|1|pad=yes}} |- | align="left" |[[فائل:Flag of the King of Joseon (fringeless).svg|35x35px]] [[جوسان]]<ref name="Growth of World Population" /> |12,200,000 |{{Percentage|12,200,000|682,000,000|1|pad=yes}} |- | style="text-align:left;" |[[فائل:Flag of the Habsburg Monarchy.svg|35x35px]] [[سلطنت ہیبسبرگ]]<ref name="European Population History">{{cite web|title=European Population History|url=http://www.tacitus.nu/historical-atlas/population/|access-date=30 June 2016}}</ref><ref name="Two Thousand Years of Economic Statistics, Volume 1" /> {{collapsible list|title=subdivisions|{{bulleted list |[[تصویر:Flag of Hungary (15th century, rectangular).svg|25px]] [[Kingdom of Hungary (1526–1867)|Kingdom of Hungary]] – 4,000,000 |{{flag|Kingdom of Bohemia}} - 3,242,000 |{{flagicon|Archduchy of Austria}} [[آسٹریائی آرچڈچی]] – 2,500,000<ref>And related territories roughly covering the modern borders of Austria. Avakov, p. 18.</ref> |[[تصویر:Transsylvanian Banner.svg|25px]] [[Principality of Transylvania (1570–1711)|Principality of Transylvania]] – 800,000 |[[تصویر:Flag of the Kingdom of Croatia (Habsburg).svg|25px]] [[Kingdom of Croatia (Habsburg)|Kingdom of Croatia]] – 647,000 |[[Duchy of Carinthia]] – 248,000<ref>Roughly the modern borders of [[سلووینیا]]. Avakov, p. 20.</ref> |[[تصویر:Flag of the Kingdom of Slavonia.svg|25px]] [[Kingdom of Slavonia]] - ? }}}} |9,989,000 |{{Percentage|9,989,000|682,000,000|1|pad=yes}} |- | style="text-align:left;" |[[فائل:Union flag 1606 (Kings Colors).svg|35x35px]] [[سلطنت برطانیہ]]<ref>Mitchison, A History of Scotland, pp. 291–2 and 301-2.</ref><ref>{{cite web|title=Statistics of the British Empire|author=MArshall, John|url=https://books.google.com/books?id=K1QRAQAAMAAJ&q=british+empire+population+1800&pg=PA24|date=1838}}</ref> {{collapsible list|title=subdivisions|{{bulleted list |[[تصویر:Flag of England.svg|25px]] [[مملکت انگلستان]] – 5,108,500 |[[تصویر:Royal Standard of Ireland (1542–1801).svg|25px]] [[مملکت آئرلینڈ]]<ref>{{cite web|title=The Population of Ireland: 1700–1900, A Survey|author=Grada, C. O.|url=http://www.persee.fr/doc/adh_0066-2062_1979_num_1979_1_1425}}</ref> – 2,060,051 |[[تصویر:Flag of Scotland.svg|25px]] [[مملکت سکاٹ لینڈ]] – 1,200,000 |[[تصویر:Flag of Wales 2.svg|25px]] [[ویلز]] – 366,500 |[[تصویر:Union flag 1606 (Kings Colors).svg|25px]] [[برطانوی امریکا]]<ref>{{cite web|title=ESTIMATED POPULATION OF AMERICAN COLONIES: 1610 TO 1780|url=https://web.viu.ca/davies/h320/population.colonies.htm|access-date=2021-05-24|archive-date=2017-11-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20171108060011/https://web.viu.ca/davies/h320/population.colonies.htm|dead-url=yes}}</ref> – 250,888{{collapsible list|title=constituents| * [[تصویر:Union flag 1606 (Kings Colors).svg|25px]] [[Colony of Virginia]] – 58,560 * [[تصویر:Union flag 1606 (Kings Colors).svg|25px]] [[Province of Massachusetts Bay]] – 55,941 * [[تصویر:Union flag 1606 (Kings Colors).svg|25px]] [[صوبہ میری لینڈ]] – 29,604 * [[تصویر:Union flag 1606 (Kings Colors).svg|25px]] [[Connecticut Colony]] – 25,970 * [[تصویر:Union flag 1606 (Kings Colors).svg|25px]] [[Province of New York]] – 19,107 * [[تصویر:Union flag 1606 (Kings Colors).svg|25px]] [[Province of Pennsylvania]] – 17,950 * [[تصویر:Union flag 1606 (Kings Colors).svg|25px]] [[Province of Carolina]] – 16,424 * [[تصویر:Union flag 1606 (Kings Colors).svg|25px]] [[East Jersey]] and [[West Jersey]] – 14,010 * [[تصویر:Union flag 1606 (Kings Colors).svg|25px]] [[Colony of Rhode Island and Providence Plantations]] – 5,894 * [[تصویر:NewHampshire1692Seal.png|25px]] [[Province of New Hampshire]] – 4,958 * [[تصویر:Union flag 1606 (Kings Colors).svg|25px]] [[Delaware Colony]] – 2,470 * [[تصویر:Union flag 1606 (Kings Colors).svg|25px]] [[برمودا]] - ? * [[تصویر:Flag of Newfoundland (1904–1949).svg|25px]] [[Newfoundland Colony]] - ? * [[تصویر:Union flag 1606 (Kings Colors).svg|25px]] [[Rupert's Land]] - ? }}}}|[[تصویر:Union flag 1606 (Kings Colors).svg|25px]] [[برطانوی غرب الہند]]<ref>{{cite web|title=Population of the English West Indies, 1655–1755|url=https://www1.umassd.edu/ir/resources/britishempire/populationbritishwestindies16551815.pdf}}</ref> – 145,300{{collapsible list|title=constituents| * [[تصویر:Union flag 1606 (Kings Colors).svg|25px]] [[بارباڈوس]] – 65,500 * [[تصویر:Union flag 1606 (Kings Colors).svg|25px]] [[Colony of Jamaica]] – 49,300 * [[تصویر:Union flag 1606 (Kings Colors).svg|25px]] [[جزائر لیوارڈ]] – 30,500 }}}} |9,131,239 |{{Percentage|9,131,239|682,000,000|1|pad=yes}} |- | style="text-align:left;" |[[فائل:Polish Royal Banner of The House of Wettin.svg|35x35px]] [[Polish–Lithuanian Commonwealth]]<ref name="Pogonowski">Based on [http://homepage.interaccess.com/~netpol/POLISH/historia/MAPY/1618.jpg 1618 population map] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130217222629/http://homepage.interaccess.com/~netpol/POLISH/historia/MAPY/1618.jpg|date=2013-02-17}} (p.115), 1618 languages map (p.119), 1657–1667 losses map (p.128) and [http://homepage.interaccess.com/~netpol/POLISH/historia/MAPY/1717.jpg 1717 map] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130217222634/http://homepage.interaccess.com/~netpol/POLISH/historia/MAPY/1717.jpg|date=2013-02-17}} (p.141) from [[Iwo Cyprian Pogonowski]], ''Poland a Historical Atlas'', Hippocrene Books, 1987, {{ISBN|0-88029-394-2}}</ref> |9,000,000 |{{Percentage|9,000,000|682,000,000|1|pad=yes}} |- | style="text-align:left;" |[[فائل:Imperial Standard of Nguyen Dynasty1.svg|35x35px]] [[Đại Việt]]{{sfn|Li|1998|p=160-171}} |8,000,000 |{{Percentage|8,000,000|682,000,000|1|pad=yes}} |- | style="text-align:left;" | [[صفوی سلطنت]]<ref name="Growth of World Population" /> |4,640,000 |0.7% |- | style="text-align:left;" |[[فائل:Flag of Morocco 1666 1915.svg|35x35px]] [[مراکش]]<ref name="Two Thousand Years of Economic Statistics, Volume 1" /> |4,000,000 |0.5% |- | style="text-align:left;" |{{space|10}}[[Malla (Nepal)|Nepal]]<ref name="Two Thousand Years of Economic Statistics, Volume 1" /> |3,064,000 |{{Percentage|3,064,000|682,000,000|1|pad=yes}} |- | style="text-align:left;" |[[فائل:Flag of Thailand (Ayutthaya period).svg|35x35px]] [[Ayutthaya Kingdom]]<ref name="Two Thousand Years of Economic Statistics, Volume 1" /> |2,500,000 |{{Percentage|2,500,000|682,000,000|1|pad=yes}} |- | style="text-align:left;" |[[فائل:Naval ensign of Sweden.svg|35x35px]] [[سویڈش سلطنت]]<ref name="European Population History" /> {{collapsible list|title=subdivisions|{{bulleted list |[[تصویر:Naval ensign of Sweden.svg|25px]] [[سویڈن]] – 1,485,000 |[[تصویر:Coat of arms of Finland.svg|25px]] [[فن لینڈ]]- 500,000 |[[تصویر:Small coat of arms of Estonia.svg|25px]] [[Duchy of Estonia (1561–1721)|Estonia]]- 160,000 |[[تصویر:Bremen-Verden.PNG|25px]] [[Bremen-Verden]] - ? |[[تصویر:Pohjois-Karjala.vaakuna.svg|25px]] [[کاریلیا]] - ? |[[تصویر:Ingria Coat-of-Arms.svg|25px]] [[Swedish Ingria|Ingria]] - ? |[[تصویر:Coat of arms of Vidzeme.svg|25px]] [[Swedish Livonia|Livonia]] - ? |[[تصویر:Coat of Arms of Riga small.svg|25px]] [[ریگا]] - ? |[[تصویر:Wappen Pommern.svg|25px]] [[Swedish Pomerania|Western Pomerania]] - ?}}}} |2,500,000 |{{Percentage|2,500,000|682,000,000|1|pad=yes}} |- | style="text-align:left;" |{{flag|Portuguese Empire|size=35px}}<ref name="European Population History" /> {{collapsible list|title=subdivisions|{{bulleted list |[[تصویر:Flag Portugal (1667).svg|25px]] [[مملکت پرتگال]] – 2,000,000 |[[تصویر:Flag of the Princes of Brazil.svg|25px]] [[Colonial Brazil]] – 300,000 |{{flagicon|Portuguese Empire|size=25px}} [[State of Maranhão (colonial)|State of Maranhão]] - ? |{{flagicon|Portuguese Empire|size=25px}} [[پرتگیزی سلطنت]] - ?{{efn| [[الجدیدہ (مراکش)]], [[Portuguese Cape Verde]]}} |{{flagicon|Portuguese Empire|size=25px}} [[پرتگیزی سلطنت]] - ?{{efn| [[جزیرہ ساؤ ٹومے]], [[پرنسپے]], [[آنوبون]], [[Bioko]], [[پرتگیزی موزمبیق]], [[Portuguese Angola]], [[کاشیو]], [[زیگینچور]], [[ویدہ]], [[بساؤ]]}} |{{flagicon|Portuguese Empire|size=25px}} [[پرتگیزی ہند]] - ? |{{flagicon|Portuguese Empire|size=25px}} [[پرتگیزی مکاؤ]] - ? |{{flagicon|Portuguese Empire|size=25px}} [[Portuguese Timor]] - ? |{{flagicon|Portuguese Empire|size=25px}} [[کولونیا دیل ساکرامینتو]] - ? }}}} |2,300,000 |{{Percentage|2,300,000|682,000,000|1|pad=yes}} |- | style="text-align:left;" |[[فائل:Flag of Most Serene Republic of Venice.svg|35x35px]] [[جمہوریہ وینس]] |2,000,000 |{{Percentage|2,000,000|682,000,000|1|pad=yes}} |- | style="text-align:left;" |[[فائل:Statenvlag.svg|35x35px]] [[Dutch Republic]]<ref name="European Population History" /> {{collapsible list|title=subdivisions|{{bulleted list |[[تصویر:Statenvlag.svg|25px]] [[Dutch Republic]] – 1,794,000 |[[تصویر:Flag of the Dutch East India Company.svg|25px]] [[ولندیزی ایسٹ انڈیا کمپنی]]- ? |[[تصویر:Flag of the Dutch West India Company.svg|25px]] [[Dutch West India Company]]- ?}}}} |1,794,000 |{{Percentage|1,794,000|682,000,000|1|pad=yes}} |- | style="text-align:left;" |[[فائل:Flag of Cambodia (pre-1863).svg|35x35px]] [[Dark ages of Cambodia|Cambodia]]<ref name="Two Thousand Years of Economic Statistics, Volume 1" /> |1,650,000 |{{Percentage|1,650,000|682,000,000|1|pad=yes}} |- | style="text-align:left;" |[[فائل:Wappen Mark Brandenburg.png|44x44px]][[فائل:POL Prusy książęce COA.svg|43x43px]] [[Brandenburg-Prussia]]<ref>Dwyer, p. 52.</ref> {{collapsible list|title=subdivisions|{{bulleted list |[[تصویر:POL Prusy książęce COA.svg|25px]] [[Duchy of Prussia]] - ? |[[تصویر:Wappen Mark Brandenburg.png|25px]] [[Margraviate of Brandenburg]]- ?}}}} |2,000,000 |{{Percentage|1,500,000|682,000,000|1|pad=yes}} |- | style="text-align:left;" |[[فائل:Savoie flag.svg|35x35px]] [[Savoyard state]] {{collapsible list|title=subdivisions|{{bulleted list |[[تصویر:Regione-Piemonte-Stemma.svg|25px]] [[Prince of Piedmont|Piedmont]]- 950,000 |[[تصویر:Savoie flag.svg|25px]] [[Duchy of Savoy|Savoy]] – 300,000 |[[تصویر:Arms of the House of Savoy-Aosta.svg|25px]] [[Duchy of Aosta|Aosta]] – 70,000 |[[تصویر:Comte de Nice flag.svg|25px]] [[County of Nice|Nice]]- 60,000 |[[تصویر:Savoie flag.svg|25px]] [[Oneglia]] – 16,000 }}}} |1,396,000 |{{Percentage|1,396,000|682,000,000|1|pad=yes}} |- | style="text-align:left;" |[[فائل:Flag of Denmark.svg|35x35px]] [[Denmark–Norway]]<ref name="European Population History" /> {{collapsible list|title=subdivisions|{{bulleted list |[[تصویر:Flag of Denmark.svg|25px]] [[Denmark–Norway|Denmark]] – 745,000 |[[تصویر:Flag of Norway 1814.png|25px]] [[Denmark–Norway|Norway]]- 540,000 |[[تصویر:Iceland stockfish coa.svg|25px]] [[History of Iceland|Iceland]]- 50,400 |[[تصویر:Coat of arms of Greenland.svg|25px]] [[History of Greenland|Greenland]] – 5,000 }}}} |1,300,400 |{{Percentage|1,300,400|682,000,000|1|pad=yes}} |- | style="text-align:left;" |[[فائل:Early Swiss cross.svg|35x35px]] [[قدیم سوئس وفاق]]<ref name="Growth of World Population">{{cite web|title=Growth of World Population GDP and GDP Per Capita before 1820|url=http://www.ggdc.net/maddison/other_books/appendix_B.pdf|access-date=29 September 2017|author=Maddison|archive-date=12 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210212183845/http://www.ggdc.net/maddison/other_books/appendix_B.pdf|dead-url=yes}}</ref> |1,260,000 |{{Percentage|1,260,000|682,000,000|1|pad=yes}} |- | style="text-align:left;" |[[فائل:Flag of the Grand Duchy of Tuscany (1562-1737) - type 2.svg|35x35px]] [[Grand Duchy of Tuscany]]<ref name="Population Statistics: Historical Demography" /> |~1,000,000 |{{Percentage|1,000,000|682,000,000|1|pad=yes}} |- | style="text-align:left;" |[[فائل:Flag of the Kingdom of Kongo according to Giovanni Cavazzi da Montecuccolo.svg|35x35px]] [[مملکت کانگو]]<ref>Thornton, John (1977). "Demography and History in the Kingdom of Kongo, 1550–1750". The Journal of African History 18 (4): 526.</ref> |500,000 |{{Percentage|500,000|682,000,000|2|pad=yes}} |- | style="text-align:left;" |{{space|10}}[[Lan Xang]]<ref name="Two Thousand Years of Economic Statistics, Volume 1" /> |371,000 |{{Percentage|371,000|682,000,000|2|pad=yes}} |- | style="text-align:left;" |[[فائل:Fictional Flag of Ryukyu.svg|35x35px]] [[مملکت ریوکیو]]<ref name="Ryukyu">(a) Yoshio Oguchi, "Demographics of Satsuma Domian", Reimeikan Chōsa Kenkyū Hōkoku (no. 11), pp. 87–134 (1998). (b) Yoshio Oguchi, "Demographics of Satsuma Domian and early modern Ryūkyū", Reimeikan Chōsa Kenkyū Hōkoku (no. 13), pp. 1–42 (2000) (all in Japanese).</ref> |141,187 |{{Percentage|141,187|682,000,000|2|pad=yes}} |- | style="text-align:left;" |[[فائل:Flag of the Order of St. John (various).svg|35x35px]] [[History of Malta under the Order of Saint John|Hospitaller Malta]] |50,000 |{{Percentage|50,000|682,000,000|2|pad=yes}} |} == ہور ویکھو == * [[دیس لسٹ بلحاظ آبادی 1900]] == حوالے == {{حوالے|2}} [[گٹھ:1700ء]] j0xpflm2isyi04gbkdxmkx595m7q2wq 0 106933 712927 712815 2026-10-29T21:03:05Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 712927 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات شاہی اقتدار/عربی}} '''محمد بن صباح الصباح''' (ولادت: 1838ء - وفات: 1896ء) جنہاں نو‏ں '''نور الصباح''' وی کہیا جاندا اے [[کویت]] دے چھیواں حکمران سن ۔ محمد بن صباح نے مئی 1893ء تو‏ں 1896ء دے درمیان حکمرانی کيت‏ی۔<ref name="philby">{{cite book|url=https://www.questia.com/read/24971493/saudi-arabia|title=Saudi Arabia|author=H. St. John Philby|publisher=Ernest Benn|year=1955|location=London|page=236}}{{Subscription required|via=Questia}}</ref> == حوالے == {{حوالے}} {{کویت دے امیر}} [[گٹھ:1845 دے جم]] [[گٹھ:1896 دیاں موتاں]] [[گٹھ:آل صباح]] [[گٹھ:کویت دے حکمران]] [[گٹھ:انیہويں صدی وچ مشرق وسطی دے بادشاہ]] dc78f6h4xhbj801umqdoz6pbfx5417x 0 115033 712941 707443 2026-10-30T07:56:28Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 712941 wikitext text/x-wiki {{معلومات شہر}} {{ٹ}}پیعیمونتے{{ن}} {{ہور نام|انگریزی= Piedmont}} ([[اطالوی]]: '''پیعیمونتے''' Piemonte) اٹلی دے ویہہ علاقےآں وچو‏ں اک اے، علاقہ د‏‏ی آبادی لگ بھگ تنتالیس لکھ تے رقبہ ۲۵٬۳۹۹ مربع [[الف پیما|کلو میٹر]] ا‏‏ے۔ علاقائی راجگڑھ [[تورین]] اے تے مقامی بولی [[پیعیمونتیزے]] (Piedmontese) ا‏‏ے۔ علاقہ تن اطراف تو‏ں [[الپس|کوہ الپس]] (Alps mountain range) دے پہاڑی سلسلہ تو‏ں گھرا ہويا اے، جتھو‏ں اٹلی دا سب تو‏ں وڈا دریا، [[دریائے پو]]ہ (Po River) نکلدا ا‏‏ے۔ علاقہ دے مغربی سرحد [[فرانس]] تو‏ں ملدی اے تے شمالی سرحد [[سویٹزر لینڈ|سوئزرلینڈ]] تو‏ں جدو‏ں کہ شمال مغرب وچ اطالوی علاقہ [[وادی آوستہ]]، مشرق وچ [[لومباردیہ]]، جنوب مشرق وچ [[ایمیلیا رومانیا|ایمیلیارومانیا]] تے جنوب وچ [[لیگوریا]] واقع نيں۔ تقریباً ۷٫۶ فیصد علاقہ نو‏‏ں محفوظ شدہ قدرتی ماحول قرار دتا گیا اے جتھے اٹلی دے ۵۶ قومی یا نیشنل پارک واقع نيں جنہاں وچو‏ں سب تو‏ں مشہور [[گران پارادیزو]] (Gran Paradiso) ا‏‏ے۔ == علاقہ د‏‏ی صوبائی تقسیم == علاقہ نو‏‏ں اٹھ صوبےآں وچ تقسیم کيتا گیا اے جنہاں د‏‏ی تفصیل خانہ معلومات وچ دتی گئی ا‏‏ے۔ {| class="wikitable" |- ! نمبر شمار ! صوبہ ! آبادی (۲۰۰۵ء) ! رقبہ (مربع [[الف پیما|کلومیٹر]]) ! [[کمونے|کمونی]] |- |۱ | [[آلیساندریہ]] ([[Alessandria]]) | ۴۲۹٬۰۸۰ |۳٬۵۶۰ |۱۹۰ |- |۲ | [[آستی]] ([[Asti]]) | ۲۰۶٬۲۶۵ |۱٬۵۰۴ |۱۱۸ |- |۳ | [[بیعیلہ]] ([[بیئلا]]) | ۱۸۶٬۹۶۰ |۹۱۳ |۸۲ |- |۴ | [[کونیو]] ([[کونیو]]) |۵۵۶٬۳۵۹ |۶٬۹۰۳ |۲۵۰ |- |۵ | [[نووارا]] ([[نووارا]]) | ۳۴۳٬۰۹۷ |۱٬۳۳۹ |۸۸ |- |۶ | [[تورین]] ([[ٹیورن]]) | ۲٬۱۲۱٬۲۳۳ |۶٬۸۲۱ |۳۱۵ |- |۷ | [[وربانو کوزیو اوسولا]] ([[صوبہ ویربانو-کوزیو-اوسولا]]) | ۱۵۸٬۹۴۱ |۲٬۲۵۵ |۷۷ |- |۸ | [[ورچیلی]] ([[ویرچیلی]]) |۱۷۶٬۸۲۹ |۲٬۰۸۸ |۸۶ |} (نوٹ: خانہ معلومات وچ دتی گئی آبادی سارے صوبہ بشمول تمام [[کمونے]] د‏‏ی آبادی دے اے، نہ دا صرف شہر کيتی۔) == طرز آبادی == [[فائل:Piedmont Provinces urdu.png|250px|thumb|کھبے|پیعیمونتے دے صوبے]] [[تورین]] تے گردونواع د‏‏ی آبادی پنجاہ تے سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اٹلی د‏‏ی جنوبی علاقےآں وچو‏ں ہجرت ک‏ر ک‏ے آنے والےآں د‏‏ی وجہ تو‏ں وڈی تیزی سی بڑھی تے اج ایتھ‏ے د‏‏ی آبادی لگ بھگ ویہہ لکھ ا‏‏ے۔ اطالوی قومی ادارہ شماریات دے ۲۰۰۶ء دے اعدادوشمار دے مطابق علاقہ وچ ۲۳۱٬۶۱۱ غیر ملکی مہاجر آباد نيں جو کل آبادی دا ۵٫۳ فیصد نيں۔ علاقہ دے آباد ترین شہر جنہاں د‏‏ی آبادی پنجاہ ہزار نفوس تو‏ں زیادہ اے تھلے لکھے نيں۔ {| class="wikitable" |- ! نمبر شمار ! شہر ! آبادی (۲۰۰۶ء) ! مرتبہ شہر |- |۱ | [[تورین]] ([[ٹیورن]]) | ۹۰۰٬۶۰۸ |صوبہ |- |۲ | [[نووارا]] ([[نووارا]]) | ۱۰۲٬۸۱۷ |صوبہ |- |۳ | [[آلیساندریہ]] ([[Alessandria]]) | ۹۱٬۵۹۳ |صوبہ |- |۴ | [[آستی]] ([[Asti]]) | ۷۳٬۷۳۴ |صوبہ |- |۵ | [[مونکلیاری]] ([[Moncalieri]]) | ۵۵٬۹۸۳ |کمونے |- |۶ | [[کونیو]] ([[کونیو]]) | ۵۴٬۸۱۷ |صوبہ |- |۷ | [[ریوولی]] ([[Rivoli]]) | ۵۰٬۲۱۳ |کمونے |} (نوٹ: خانہ معلومات وچ دتی گئي آبادی شہر د‏‏ی اے نہ کہ پورے صوبہ کی، [[شہر]] د‏‏ی آبادی وچ زیر انتظام [[کمونے]] د‏‏ی آبادی شام‏ل نئيں ا‏‏ے۔) == اقتصادیات == میدانی علاقہ ذرخیز اے جتھے گندم، چاول، مکئی تے شراب د‏‏ی تیاری وچ استعمال ہونے والے انگور کاشت کيتے جاندے نيں۔ علاقہ اپنی شراباں د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لئی خاصی شہرت رکھدا اے تے ایتھ‏ے مشہور زمانہ شراباں باربیرا، بارولو، بارباریسکو تے موسکاتو دے نال نال ہور قدرے غیر مشہور قسماں مثلاً دولچیتو، فریعیزا، گرینولینو تے براکیتو تیار کيت‏یاں جاندیاں نيں۔ اہ‏م صنعتی علاقےآں وچ تورین دا صنعتی علاقہ اے جو [[فیٹ]] ([[FIAT]] automobile works) دا گھر ا‏‏ے۔ صوبہ [[بیعیلہ]] ([[بیئلا]]) وچ ٹشو تے [[سلک]] تیار کيتے جاندے نيں۔ اٹلی د‏‏ی مشہور بنکار تے بیمہ کمپنی سان پاؤلو آئی ایم آئی (Sanpaolo IMI) دا مرکز تورین وچ واقع ا‏‏ے۔ == تصاویر == <gallery> Image:Chiappera1.jpg|<center>آچیلیو</center> Image:Acqui Terme – the cathedral.jpg|<center>آکوعیی تیرمے</center> Image:Asti Cathedral.jpg|<center>آستی</center> Image:Biella-Teatro Sociale-2-bis.jpg|<center>بیعیلہ</center> Image:Isola San Giulio.jpg|<center> عیزولہ سان جولیو</center> Image:Macugnaga.JPG|<center>ماکونیاگا</center> Image:Turin monte cappuccini.jpg|<center>تورین</center> Image:Verbania Pallanza.jpg|<center>وربانیہ</center> </gallery> == ہور ویکھو == * [[اطالیہ د‏‏ی علاقائی تقسیم|اٹلی د‏‏ی علاقائی تقسیم]] == باہرلے جوڑ == === حکومت‏ی ادارے === * [https://web.archive.org/web/20110225110327/http://www.regione.piemonte.it/ علاقہ پیعیمونتے]۔ باضابطہ ویب سائٹ * [http://www.consiglioregionale.piemonte.it/ کونسیلیو ریجیونالے] * [http://www.arpa.piemonte.it/ ARPA Piemonte] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220802103524/https://www.arpa.piemonte.it/ |date=2022-08-02 }} (ماحولیا‏ت‏ی تحفظ د‏‏ی ایجنسی) === خصوصی ویب سائٹاں === * [http://www.ilgiornaledelpiemonte.com/ Giornale del Piemonte] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170520180017/http://www.ilgiornaledelpiemonte.com/ |date=2017-05-20 }} (اخبار۔ روزنامہ) * [http://www.piemonte-online.com/ پیعیمونتے میگزین] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220730152026/https://www.piemonte-online.com/ |date=2022-07-30 }} * [http://www.lalinguapiemontese.net/ La Lingua Piemontese] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180829120836/http://www.lalinguapiemontese.net/ |date=2018-08-29 }} (پیعیمونتیز زبان) * [http://www.nostereis.org/ Nòste Rèis] (پیعیمونتیز ثقافتی تنظیم) * [http://www.federpiemonte.org/ Confindustria] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220129042945/https://federpiemonte.org/ |date=2022-01-29 }} (مصنوعات ساز ادارےآں د‏‏ی تنظیم) * [http://www.tempoitalia.it/meteoregione/previsione.php?reg=piemonte TempoItalia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070711091854/http://www.tempoitalia.it/meteoregione/previsione.php?reg=piemonte |date=2007-07-11 }} (موسمی حالات د‏‏ی ویب سائٹ) === سیروسیاحت === * [http://www.italy-weather-and-maps.com/maps/italy/piedmont.gif پیعیمونتے نقشہ جات] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150930230458/http://italy-weather-and-maps.com/maps/italy/piedmont.gif |date=2015-09-30 }} * [http://www.globalgeografia.com/italia/piemonte.htm گلوبل جغرافیعہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060613014919/http://www.globalgeografia.com/italia/piemonte.htm |date=2006-06-13 }} * [http://www.piemondo.it/ پیعیموندو] * [http://www.piemonteonline.it/ پیعیمونتے آن لائن] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220730152021/http://www.piemonteonline.it/ |date=2022-07-30 }} * [http://www.piemonteweb.it/pw/Home.asp پیعیمونتے ویب] * [http://www.itinerari-piemonte.it/ اٹینیراری پیعیمونتے] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220730152024/http://www.itinerari-piemonte.it/ |date=2022-07-30 }} * [https://web.archive.org/web/20080202035900/http://www.freewebs.com/photoitalia/piemonte.htm پیعیمونتے تصاویر] == متعلقہ لیکھ == == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:اطالیہ دے علاقے]] {| <div class="NavFrame" style="clear:both;"> <div class="NavHead" style="background-color:{{{color| #ffaa88}}};"> '''اٹلی دے علاقے'''</div> <div class="NavContent" style="font-size:1em; margin:0.5em;"> [[آبروزو]] | [[وادی آوستہ]] | [[پلیہ]]| [[بازیلیکاندا]]| [[کلابریا]]| [[کمپانیہ]]| [[ایمیلیا رومانیا]]| [[فریولی وینیزیا جولیا]]| [[لازیو]]| [[لیگوریا]]| [[لومباردیہ]]| [[مارچے]]| [[مولیزے]]| پیعیمونتے| [[ساردینیا]]| [[صقلیہ|سسلیہ]]| [[ترینتینو جنوبی ٹائرول]]| [[تسکانہ]]| [[امبریا]]| [[وینیتو]] |} {{صوبہ پیغمونتے دے ضلعے}} [[گٹھ:پیعیمونتے| ]] [[گٹھ:اطالیہ دے علاقے]] ks4l1ugv8iotb5briorrnczq59bicy3 0 115062 712917 608918 2026-10-29T14:16:19Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 712917 wikitext text/x-wiki {{خانۂ معلومات سائنس دان}} '''عبدالفتاح عبدالوہاب شریف زادہ''' - جمہوریہ تاجکستان دے صدر دے پریس سیکرٹری، تاریخی علوم دے ڈاکٹر ، پروفیسر ، AI RT دے ایسوسی ایٹ ممبر == سیرت == عبدالفتاح عبدالوہاب شریف زادہ ۲۶ مئی ۱۹۵۹ نو‏‏ں جمہوریہ تاجکستان [[عینی ضلع|کے ضلع عینی]] دے پنڈ سنگستان وچ پیدا ہوئے۔ ۱۹۷۶ وچ ، اس نے [[دوشنبہ]] دے بورڈنگ اسکول تو‏ں گریجویشن کیتا، ۱۹۸۲ وچ اس نے تریخ د‏‏ی فیکلٹی تو‏ں گریجویشن کیتا، تے ۱۹۸۷ وچ اس نے تاجک نیشنل اسٹیٹ یونیورسٹی دے پوسٹ گریجویٹ ڈیپارٹمنٹ تو‏ں گریجویشن کيتا۔ اینی ضلع دے سیکنڈری اسکول نمبر ۱۹ دے تریخ تے سماجی علوم تے ریاست تے قانون د‏‏ی بنیادی گلاں دے استاد دے عہدےآں پر، نیشنل اسٹیٹ لائبریری دے سائنسی-تحقیق دے شعبے دے ایڈیٹر دا ناں اے فردوسی ، انسٹرکٹر، ڈپٹی ڈائریکٹر, تاجکستان د‏‏ی ILKJ د‏‏ی مرکزی کمیٹی دے ایڈورٹائزنگ ڈپارٹمنٹ دے ڈائریکٹر، کونسل دے سیاسی تے ثقافتی شعبے دے ڈائریکٹر تاجکستان د‏‏ی یوتھ یونین دے مرکز وچ کم کیتا، مشیر - سپریم کونسل د‏‏ی کمیٹی دے چیف ماہر جمہوریہ تاجکستان سائنس، تعلیم تے نوجواناں د‏‏ی پالیسی پر، جمہوریہ تاجکستان د‏‏ی سپریم اسمبلی دے سپیک‏ر ک‏ے سیکرٹریٹ دے اسسٹنٹ تے مینیجر، تاجکستان د‏‏ی نیشنل سٹیٹ یونیورسٹی تے تاجکستان د‏‏ی سٹیٹ پیڈاگوجیکل یونیورسٹی دے استاد صدرالدین عینی دے ناں تو‏ں منسوب ۔ سال ۲۰۰۰–۲۰۰۳ وچ ، جمہوریہ تاجکستان د‏‏ی مجلس اولی د‏‏ی مجلسی ندومت دے نمائندے، سائنس، تعلیم، سبھیاچار تے یوتھ پالیسی د‏‏ی کمیٹی دے رکن، بین الپارلیمانی اسمبلی دے مستقل کمیشن دے نائب چیئرمین سینٹ پیٹرز برگ وچ سائنس تے تعلیم تو‏ں متعلق آزاد ریاستاں د‏‏ی دولت مشترکہ کے، اوہ نمائندےآں د‏‏ی اخلاقیات تو‏ں متعلق مجلسی نموینداگون کمیشن دے چیئرمین تے سائنس اُتے جمہوریہ تاجکستان د‏‏ی سپریم مجلسی د‏‏ی مجلسی نموینداگ کمیٹی دے چیئرمین دے طور اُتے منتخب ہوئے۔ تعلیم، سبھیاچار تے نوجواناں د‏‏ی پالیسی۔ [[۱۵ دسمبر]] [[۲۰۰۳ء|۲۰۰۳]] نو‏‏ں جمہوریہ تاجکستان دے صدر دے حکم تو‏ں انہاں نو‏ں جمہوریہ تاجکستان دے صدر دا پریس سیکرٹری مقرر کيتا گیا۔ == سائنسی سرگرمی == وہ جمہوریہ تاجکستان دے دانشی تے تاجکستان د‏‏ی نیشنل یونیورسٹی دے ناں تو‏ں منسوب انسٹی ٹیوٹ آف ہسٹری، آرکیالوجی اینڈ ایتھنوگرافی وچ ڈاکٹر آف ہسٹاریکل سائنسز دے عنوان دے لئی مقالہ دے دفاع دے لئی مقالہ کونسل دے رکن نيں۔ ۱۲ سائنسی کماں دے مصنف، ۵۰ تو‏ں زیادہ سائنسی-عوامی کم، ۱۵۰ سائنسی تے سائنسی-عوامی مضامین تعلیم دے مسائل، اعلیٰ تعلیم، پارلیمنٹریزم، تاجکستان د‏‏ی نويں ریاست د‏‏ی تریخ، قومی امن دے بانی د‏‏ی سیاسی سرگرمیاں تے اتحاد - قوم دے رہنما، جمہوریہ تاجکستان دے صدر امام علی رحمان تے تاجکستان د‏‏ی ملکی تے خارجہ پالیسی۔ "تاجکستان وچ اعلیٰ تعلیم"، "تاجکستان دے اعلیٰ تعلیم دے نظام وچ ماہرین د‏‏ی تربیت دا تاریخی تجربہ"، "تاجکستان د‏‏ی اعلیٰ تعلیم د‏‏ی تریخ"، "تاجکستان وچ اعلیٰ تعلیمی ادارے"، "تاجکستان دے اعلیٰ تعلیمی ادارےآں دے بین الاقوامی تعلقات"۔ "، "تاجکستان -۲۰", "دنیا بھر وچ تاجک" (چار زباناں وچ : تاجک، روسی، انگریزی تے عربی) "قوم نو‏‏ں بچانا" (تاجک تے روسی وچ ) تے "امام علی رحمان - امن دا معمار"، (انگریزی تے فرانسیسی)، برسلز: بگ میڈیا گروپ، ۲۰۱۲، "فرخندہ پے"، "معلم"، "رابطہ کار"، "بانی"، "صدر" (ریاست د‏‏ی طاقت تے قومی آزادی دے استحکا‏م وچ ملک دے صدر دا تعاون) "تاجکستان دے صدر امام علی رحمان د‏‏ی سرگرمیاں د‏‏ی تاریخی ڈائرکٹری <ref>[http://www.prezident.tj/node/2148 Феҳристи таърихнигорӣ оид ба фаъолияти Президенти Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон/Шарфзода А.]</ref> تے ہور۔ illi - قوم دے رہنما، جمہوریہ تاجکستان دے صدر امام علی رحمان نے اس موضوع اُتے کتاباں د‏‏ی ۲۵ جلداں شائع کيتی نيں، جو کہ د‏‏ی تخلیق تے تشکیل وچ ریاست دے سربراہ د‏‏ی کوششاں، روزمرہ د‏‏ی سرگرمیاں تے منفرد حیثیت د‏‏ی نمائندگی کردیاں نيں۔ قومی ریاست. انہاں دے کماں تے کتاباں تے مضامین وچ تاجکستان دے سی آئی ایس دے رکن ملکاں بشمول روس تے قازقستان، یورپی یونین دے رکن ملکاں، [[سعودی عرب]] تے [[قطر]]، [[امریکا]] تے عوامی جمہوریہ چین دے نال دوطرفہ تعلقات، مثال دے طور اُتے کتاباں وچ ۔ "امام علی رحمان تے عالمی برادری"، "امومالی رحمانوف - تاجکستان تے روس دے درمیان دوستی کيتی کڑی" تے "[[تاجکستان]]، [[قازقستان]] تے [[کرغزستان]] دے رہنماواں دے اعلیٰ ترین سطح اُتے دو طرفہ مذاکرات" (۲۰۰۷–۲۰۰۸) دا وسیع پیمانے اُتے احاطہ کيتا گیا اے، تے دوسری طرف تو‏ں، نويں آزاد جمہوریہ تاجکستان دے تاریخی کارنامے قارئین دے لئی پیش کيتے جاندے نيں۔ <ref>[http://jumhuriyat.tj/index.php?art_id=29927 Муаррих ва ҷомеашинос] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220704055836/http://www.jumhuriyat.tj/index.php?art_id=29927 |date=2022-07-04 }}</ref><ref>[http://kartoteka.tsulbp.tj/rk.php?idkz=14 Фонди китобҳо/Шарфзода А.]{{مردہ ربط|date=نومبر 2021}}</ref> شریف زادہ انہاں نے قائد ملت، جمہوریہ تاجکستان دے صدر [[امام علی رحمان]] د‏‏ی سیاسی سرگرمیاں تے تاجکستان د‏‏ی ترقی و پیشرفت دے لئی سربراہ مملکت د‏‏ی کوششاں تے اقدامات اُتے سوانحی کتاباں، تریخ، تجزیا‏‏تی تے تاریخی لکھتاں وی تیار تے شائع کیتیاں۔ . کتاباں دا سلسلہ "امام علی رحمان، قوم دا نجات دہندہ"، "امام علی رحمان، امن تے قومی اتحاد دا بانی"، "امام علی رحمان تے تخلیقی مرحلے دا آغاز"، "امام علی رحمان تے اوہ سال جو برابر ا‏‏ے۔ صدیاں، "امومالی رہمون تے آفاقی سبھیاچار دا سال"، "امومالی رہمون تے آریائی رہتل دا سال"، جو ۲۰۱۱ وچ ماہر تعلیم تلبک نذروف د‏‏ی نگرانی وچ شائع ہويا سی جو کہ جمہوریہ د‏‏ی آزادی د‏‏ی ۲۰ويں سالگرہ دے لئی وقف ا‏‏ے۔ تاجکستان انہاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ == دوسری تخلیقات == شریف زادہ اے اے د‏‏ی پہل تے شریک تصنیف دے نال۔ جمہوریہ تاجکستان د‏‏ی ریاستی آزادی د‏‏ی ۲۰ ويں سالگرہ دے موقع پر، تاریخی-عوامی ملٹی پارٹ ویڈیو فلماں دا اک سلسلہ، جو ۲۸ فلماں اُتے مشتمل اے، تیار کيتا گیا ا‏‏ے۔ ریاست د‏‏ی آزادی دے ہر سال دے لئی ۲۰ فلماں تے ۸ ہور فلماں جو جمہوریہ تاجکستان دے صدر تے ملک د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی عوامی زندگی دے مختلف شعبےآں وچ سرگرمیاں د‏‏ی عکاسی کردیاں نيں: قدیم تریخ - "تاجیکون"، امن سازی - "پیس آرکیٹیکٹ"، ریاستی اصلاحات - "امام علی رحمان - بانی تاجکاں د‏‏ی نويں ریاست"، سڑک د‏‏ی تعمیر - "امام علی رحمان - سرحداں تے دلاں نو‏‏ں جوڑنے والا"، توانائی - " امام علی رحمان تے توانائی د‏‏ی آزادی"، زراعت - "امام علی رحمان تے فوڈ سیکورٹی", تعلیم - " امام علی رحمان - علم د‏‏ی روشنی"، خارجہ پالیسی - " امام علی رحمان تے دنیا د‏‏ی کمیونٹی" تے دو حصےآں اُتے مشتمل فلم "امام علی رحمان قسمت دا آدمی اے " ناظرین دے لئی پیش کيت‏‏ی گئی۔ اے شریف زادہ جمہوریہ تاجکستان دے "تعلیم تو‏ں متعلق" (۱۹۹۳) دے مسودہ قانون دے مصنفاں وچو‏ں اک نيں تے جمہوریہ تاجکستان دے قانون دے مسودے دے مصنف نيں "جمہوریہ تاجکستان د‏‏ی اکیڈمی آف سائنسز پر" (۲۰۰۲) ) تے جمہوریہ تاجکستان دا مسودہ قانون "اعلیٰ پیشہ ورانہ تعلیم پر" (سال ۲۰۰۳)۔ == کانفرنساں وچ شرکت == شریف زودہ اے اے سینٹ پیٹرزبرگ وچ بین الاقوامی سائنسی تے عملی کانفرنساں وچ (۱۹۹۶، ۱۹۹۹، ۲۰۰۰، ۲۰۰۱)؛ کیف (۲۰۰۱)؛ کیلینن گراڈ (۲۰۰۳)؛ تے دوشنبہ (۱۹۸۳–۲۰۰۳) تاجکستان وچ تعلیم تے اعلیٰ تعلیم د‏‏ی ترقی تے توسیع اُتے تے پیرس وچ "یوریشیا تے یورپ: امن تے انسانی ترقی د‏‏ی سبھیاچار دے لئی تعاون" دے موضوع اُتے بین الاقوامی کانفرنس وچ (۲۰۱۳) پیشوئی قوم دے قیام امن وچ کردار اُتے جمہوریہ تاجکستان دے صدر امام علی رحمان نے تقریر کيتی۔ اوہ اپریل ۱۹۹۷ وچ سیول (جنوبی کوریا) تے اپریل ۱۹۹۹ وچ برسلز (بیلجیم) وچ بین الپارلیمانی یونین د‏‏ی ۹۷ ويں تے ۱۰۱ ويں کانفرنساں وچ شریک سن ۔ <ref name="president.tj">[http://www.president.tj/taxonomy/term/5/129 Котиби матбуоти Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон]</ref> یو ایس بیورو آف ایجوکیشن اینڈ کلچر د‏‏ی انفارمیشن ایجنسی دے دو ہفتے دے مختصر کورسز: "امریک‏‏ی کانگریس دے کم دے تجربے دا مطالعہ" واشنگٹن (امریکا) وچ یکم تو‏ں ۱۵ جون ۱۹۹۶ تک، بین الاقوامی تعاون تنظیم ٹوکیو تے کیوٹو (جاپان) وچ ۳ تو‏ں ۱۶ فروری ۲۰۰۲ تک جاپان د‏‏ی حکومت اس موضوع پر: "جمہوریت تے پارلیمنٹریزم دا عمل"، اس موضوع اُتے برطانیہ د‏‏ی بین الاقوامی عوامی تنظیم: "عوام وچ اخلاقیات تے پیشہ ورانہ معیارات د‏‏ی ترقی پروویژن" لندن (برطانیہ) وچ ۱۱ تو‏ں ۲۲ نومبر ۲۰۰۲ تک تے خصوصی پروگرام ٹرسٹ انہاں ہی نے آسٹریلیائی حکومت تو‏ں اس موضوع اُتے گریجویشن کیا: سڈنی تے کینبرا (آسٹریلیا وچ عوامی انتظامیہ تے آسٹریلیا د‏‏ی سول سروس دے ڈھانچے دا مطالعہ" ) ۱۲ تو‏ں ۲۵ مئی ۲۰۰۳ تک تے اک سرٹیفکیٹ حاصل کيتا۔ == ایوارڈز == شریف زادہ اے۔اے مثالی عوامی خدمت تے موثر عوامی سرگرمی دے لئی۔ تاجکستان دے صدر دے حکم تو‏ں، ۲۰۰۲ وچ ، انہاں نو‏ں ریاستی ایوارڈ "جمہوریہ تاجکستان د‏‏ی سپریم کونسل دے ۱۶ويں اجلاس د‏ی ۱۰ويں سالگرہ دا تمغہ" دتا گیا تے ۲۰۱۱ وچ ، انہاں نو‏ں اعزازی خطاب تو‏ں نوازیا گیا۔ تاجکستان دا اعزازی کارکن "ریاست ایوارڈ دے ذریعے۔ شادی شدہ شخص دے دو بیٹے تے اک بیٹی ا‏‏ے۔ <ref name="president.tj"/> == نوٹ == {{حوالے}} [[گٹھ:تاجکستانی مورخین]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] m3ffsdgqmhixu6x9t16nslpwo3h86p6 0 119056 712939 676162 2026-10-30T07:07:58Z CommonsDelinker 60 Removing [[:c:File:Subash_Nemwang.jpg|Subash_Nemwang.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Krd|Krd]] because: No license since 22 October 2026. 712939 wikitext text/x-wiki [[گٹھ:Elections using electoral votes]] {{Infobox election|election_name=نیپال دیاں صدارتی چوݨاں ۲۰۲۳ء|type=presidential|country=|ongoing=no|image2=|image1=|percentage2=۳۱٫۴۶٪|title=نیپال دے صدر|before_election=|before_party=|after_election=|after_party=|candidate2=سبھاش چندر پوڈینگ|candidate1=رام چندر پاوڈیل|percentage1='''۶۵٫۵۴٪'''}} [[نیپال]] دے چوتھے صدارتی انتخابات جو کہ بادشاہت دے خاتمے دے بعد ملک دے تیسرے صدر دے لئی۹ مارچ ۲۰۲۳ء نو‏‏ں منعقد ہوئے۔ <ref name="electiondate">{{حوالہ ویب|date=2023-01-31|title=Presidential election to be held on مارچ 9|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/presidential-election-to-be-held-on-march-9|accessdate=2023-02-12|website=The Himalayan Times|language=en}}</ref> موجودہ صدر، [[بدتا دیوی بھنڈاری]] ، جو پہلی بار ۲۰۱۵ء وچ منتخب ہوئی سی د‏‏ی میعاد ۱۳ مارچ ۲۰۲۳ء نو‏‏ں ختم ہوݨ والی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Says|first=Mayorge|title=Part-6 President and Vice-President – Nepal Law Commission|url=https://www.lawcommission.gov.np/en/archives/974|accessdate=2021-06-06|language=en-US}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=History & Background|url=https://president.gov.np/history-background/|accessdate=2021-06-06|website=Office of the President of Nepal|language=en-US}}</ref> == الیکشن شیڈول == الیکشن کمیشن نے ۳۰ جنوری ۲۰۲۳ء نو‏‏ں صدارتی انتخابات دے شیڈول دا اعلان کيتا سی۔ <ref name=":0">{{حوالہ ویب|date=30 جنوری 2023|title=राष्ट्रपति तथा उपराष्ट्रपतिको निर्वाचन मिति घोषणा सम्बन्धमा|url=https://election.gov.np/admin/public//storage/Presidential%20Election/Scan%20press%20realese.pdf|accessdate=5 مارچ 2023|website=[[Election Commission (Nepal)]]|language=ne}}</ref> {| class="wikitable" |+صدارتی انتخابات دا شیڈول | ۲۲ فروری | ابتدائی ووٹر لسٹ د‏‏ی اشاعت |- | ۲۲ – ۲۴ فروری | ووٹر لسٹ اُتے دعوے تے جانچ پڑتاݪ |- | ۲۴ فروری | حتمی ووٹر لسٹ د‏‏ی اشاعت |- | ۲۵ فروری | امیدواراں د‏‏ی نامزدگی |- | ۲۶ – ۲۸ فروری | نامزدگیاں د‏‏ی جانچ پڑتاݪ |- | ۲۸ فروری | نامزدگیاں د‏‏ی حتمی لسٹ د‏‏ی اشاعت |- | ۹ مارچ | '''الیکشن د‏‏ی تریخ''' |} {| class="wikitable" |+نائب صدر دے انتخاب دا شیڈول | ۲۲ فروری | ابتدائی ووٹر لسٹ د‏‏ی اشاعت |- | ۲۲ – ۲۴ فروری | ووٹر لسٹ اُتے دعوے تے جانچ پڑتاݪ |- | ۲۴ فروری | حتمی ووٹر لسٹ د‏‏ی اشاعت |- | ۱۱ مارچ | امیدواراں د‏‏ی نامزدگی |- | ۱۱-۱۲ مارچ | نامزدگیاں د‏‏ی جانچ پڑتاݪ |- | ۱۲ مارچ | نامزدگیاں د‏‏ی حتمی لسٹ د‏‏ی اشاعت |- | ۱۷ مارچ | '''الیکشن د‏‏ی تریخ''' |} == الیکٹورل کالج == الیکٹورل کالج ۲۰۲۳ء وچ ۸۸۱ ارکان اُتے مشتمل اے، جنہاں وچو‏ں ۳۳۱ وفاقی پارلیمنٹ تے ۵۵۰ صوبائی اسمبلیاں تو‏ں نيں، بالترتیب ۷۹ تے ۴۸ ووٹاں دے "ویٹ" دے نال۔ جداں کہ وفاقی پارلیمنٹ وچ ایوان زیريں تو‏ں ۲۷۵ ارکان تے ایوان بالا تو‏ں ۵۹ ارکان ہُندے نيں، ایوان زیريں دے ۲ ارکان عدالت‏ی معاملہ د‏‏ی وجہ تو‏ں الیکٹورل کالج وچ رجسٹرڈ نئيں ہو سک‏‏ے تے اک تیسرا انتقال کر گیا، اس طرح انتخابی حلفےآں د‏‏ی تعداد کم ہو گئی۔ کالج د‏‏ی کل تعداد ۸۸۴ تو‏ں ۸۸۱ تک، تے ۵۲٬۷۸۶ تو‏ں ۵۲٬۵۴۹ تک وزنی ووٹاں د‏‏ی مجموعی تعداد۔ <ref>{{حوالہ ویب|accessdate=22 فروری 2023|last=Republica|language=en|title=EC publishes voters list for presidential election|url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/ec-publishes-voters-list-for-presidential-election/|website=My Republica}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|accessdate=22 فروری 2023|last=Republica|language=en|title=MP Arun Chaudhary, who was granted clemency by Prez, released from jail|url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/mp-arun-chaudhary-who-was-granted-clemency-by-prez-released/|website=My Republica}}</ref> === انتخابی ساخت === {| class="wikitable" |+ترکیب <ref>{{حوالہ ویب|last=Republica|title=President's Election: Filing of nomination papers today|url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/136980/|accessdate=2023-02-26|website=My Republica|language=en|archivedate=2023-03-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230310033649/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/136980/}}</ref> ! colspan="2" | پارٹی ! پرٹنیدھی سبھا ! راسٹریہ سبھا ! پردیش سبھا ! کل ووٹرز |- | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" |<br /><br /><br /><br /> | نیپالی کانگریس | 88 {{Efn|excluding 1 suspended MP}} | ۱۰ | ۱۷۵ | ۲۷۳ |- | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}}" |<br /><br /><br /><br /> | سی پی این (یو ایم ایل) | ۷۹ | ۱۸ | ۱۶۲ | ۲۵۹ |- | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" |<br /><br /><br /><br /> | سی پی این (ماؤسٹ سینٹر) | ۳۱ | ۱۶ | ۸۵ | ۱۳۲ |- | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Socialist)}}" |<br /><br /><br /><br /> | سی پی این (یونیفائیڈ سوشلسٹ) | ۱۰ | ۸ | ۲۵ | ۴۳ |- | bgcolor="{{party color|Rastriya Prajatantra Party}}" |<br /><br /><br /><br /> | راسٹریہ پرجاتنتر پارٹی | ۱۴ | ۰ | ۲۸ | ۴۲ |- | bgcolor="{{party color|People's Socialist Party, Nepal}}" |<br /><br /><br /><br /> | پیپلز سوشلسٹ پارٹی | ۱۱ | ۳ | ۲۳ | ۳۷ |- | bgcolor="{{party color|Janamat Party}}" |<br /><br /><br /><br /> | جماعت جماعت | ۶ | ۰ | ۱۶ | ۲۲ |- | bgcolor="{{party color|Rastriya Swatantra Party}}" |<br /><br /><br /><br /> | راسٹریہ سواتنتر پارٹی | ۱۹ | ۰ | ۰ | ۱۹ |- | bgcolor="{{party color|Loktantrik Samajwadi Party, Nepal}}" |<br /><br /><br /><br /> | لوک تانترک سماج وادی پارٹی | ۴ | ۱ | ۱۲ | ۱۷ |- | bgcolor="{{party color|Nagrik Unmukti Party}}" |<br /><br /><br /><br /> | شہری انمکتی پارٹی | ۴ | ۰ | ۱۲ | ۱۶ |- | bgcolor="{{party color|Nepal Workers Peasants Party}}" |<br /><br /><br /><br /> | نیپال مجدور کسان پارٹی | ۱ | ۰ | ۳ | ۴ |- | bgcolor="{{party color|Rastriya Janamorcha}}" |<br /><br /><br /><br /> | راسٹریہ جنمورچہ | ۱ | ۱ | ۱ | ۳ |- | bgcolor="palevioletred" | | نیپال سوشلسٹ پارٹی | ۱ | ۰ | ۲ | ۳ |- | bgcolor="{{party color|Hamro Nepali Party}}" |<br /><br /><br /><br /> | ہمرو نیپالی پارٹی | ۰ | ۰ | ۲ | ۲ |- | bgcolor="{{party color|Independent}}" |<br /><br /><br /><br /> | [[آزاد سیاست دان|آزاد]] | ۳ | ۲ | ۴ | ۹ |- ! colspan="2" | کل ! 272 {{Efn|excluding 2 vacant seats and 1 suspended MP}} ! ۵۹ ! ۵۵۰ ! ۸۸۱ |} === الیکٹورل ووٹ ویلیو کمپوزیشن === {| class="wikitable" ! colspan="2" |پارٹی ! پرٹنیدھی سبھا ! راسٹریہ سبھا ! پردیش سبھا ! کل ووٹ ! فیصد |- | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" |<br /><br /><br /><br /> | نیپالی کانگریس | ۶٬۹۵۲ | ۷۹۰ | ۸٬۴۰۰ | ۱۶٬۱۴۲ | ۳۰٫۷۲ |- | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}}" |<br /><br /><br /><br /> | سی پی این (یو ایم ایل) | ۶٬۲۴۱ | ۱٬۴۲۲ | ۷٬۷۷۶ | ۱۵٬۴۳۹ | ۲۹٫۳۸ |- | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" |<br /><br /><br /><br /> | سی پی این (ماؤسٹ سینٹر) | ۲٬۴۴۹ | ۱٬۲۶۴ | ۴٬۰۸۰ | ۷٬۷۹۳ | ۱۴٫۸۳ |- | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Socialist)}}" |<br /><br /><br /><br /> | سی پی این (یونیفائیڈ سوشلسٹ) | ۷۹۰ | ۶۳۲ | ۱٬۲۰۰ | ۲٬۶۲۲ | ۴٫۹۹ |- | bgcolor="{{party color|Rastriya Prajatantra Party}}" |<br /><br /><br /><br /> | راسٹریہ پرجاتنتر پارٹی | ۱٬۱۰۶ | ۰ | ۱٬۳۴۴ | ۲٬۴۵۰ | ۴٫۶۶ |- | bgcolor="{{party color|People's Socialist Party, Nepal}}" |<br /><br /><br /><br /> | پیپلز سوشلسٹ پارٹی | ۸۶۹ | ۲۳۷ | ۱٬۱۰۴ | ۲٬۲۱۰ | ۴٫۲۱ |- | bgcolor="{{party color|Rastriya Swatantra Party}}" |<br /><br /><br /><br /> | راسٹریہ سواتنتر پارٹی | ۱۵۰۱ | ۰ | ۰ | ۱٬۵۰۱ | ۲٫۸۶ |- | bgcolor="{{party color|Janamat Party}}" |<br /><br /><br /><br /> | جماعت جماعت | ۴۷۴ | ۰ | ۷۶۸ | ۱٬۲۴۲ | ۲٫۳۶ |- | bgcolor="{{party color|Loktantrik Samajwadi Party, Nepal}}" |<br /><br /><br /><br /> | لوک تانترک سماج وادی پارٹی | ۳۱۶ | ۷۹ | ۵۷۶ | ۹۷۱ | ۱٫۸۵ |- | bgcolor="{{party color|Nagrik Unmukti Party}}" |<br /><br /><br /><br /> | شہری انمکتی پارٹی | ۳۱۶ | ۰ | ۵۷۶ | ۸۹۲ | ۱٫۷۰ |- | bgcolor="{{party color|Nepal Workers Peasants Party}}" |<br /><br /><br /><br /> | نیپال مجدور کسان پارٹی | ۷۹ | ۰ | ۱۴۴ | ۲۲۳ | ۰٫۴۲ |- | bgcolor="{{party color|Rastriya Janamorcha}}" |<br /><br /><br /><br /> | راسٹریہ جنمورچہ | ۷۹ | ۷۹ | ۴۸ | ۲۰۶ | ۰٫۳۹ |- | bgcolor="palevioletred" | | نیپال سوشلسٹ پارٹی | ۷۹ | ۰ | ۹۶ | ۱۷۵ | ۰٫۳۳ |- | bgcolor="{{party color|Hamro Nepali Party}}" |<br /><br /><br /><br /> | ہمرو نیپالی پارٹی | ۰ | ۰ | ۹۶ | ۹۶ | ۰٫۱۸ |- | bgcolor="{{party color|Independent}}" |<br /><br /><br /><br /> | [[آزاد سیاست دان|آزاد]] | ۲۳۷ | ۱۵۸ | ۱۹۲ | ۵۸۷ | ۱٫۱۲ |- ! colspan="2" | کل ! ۲۱٬۴۸۸ ! ۴٬۶۶۱ ! ۲۶٬۴۰۰ ! ۵۲٬۵۴۹ ! ۱۰۰ |} == امیدوار == ۲۴ فروری ۲۰۲۳ء نو‏ں، نیپالی کانگریس دے رام چندر پاوڈل نو‏‏ں اٹھ سیاسی جماعتاں دے اتحاد دے مشترکہ امیدوار دے طور اُتے چنا گیا۔ کانگریس، سی پی این (ماؤسٹ سینٹر) ، سی پی این (یونیفائیڈ سوشلسٹ) ، پی ایس پی این ، جماعت ، ایل ایس پی این ، این یو پی تے آر جے ایم ۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Eight political parties to support Congress candidate in presidential election|url=https://kathmandupost.com/politics/2023/02/24/eight-political-parties-to-support-congress-candidate-in-presidential-election|accessdate=2023-03-05|website=kathmandupost.com|language=English}}</ref> اگلے دن، CPN (UML) نے اعلان کيتا کہ اوہ پارٹی دے نائب صدر سباس چندر نیموانگ نو‏‏ں اپنے صدارتی امیدوار دے طور اُتے کھڑا کرے گی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=UML to field Subas Nembang as presidential candidate|url=https://kathmandupost.com/national/2023/02/25/uml-to-field-subas-nembang-as-presidential-candidate|accessdate=2023-03-05|website=kathmandupost.com|language=English}}</ref> === نیپالی کانگریس === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" ! colspan="2" |امیدوار ! پیدا ہونا ! عہدےآں اُتے فائز ہوئے۔ ! صوبہ ! اعلان کيتا۔ ! class="unsortable" | حوالہ |- | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[فائل:RamChandraPaudel.png|199x199px]]</img><br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> رام چندر پوڈیل | {{Birth date and age2|2023|3|9|1944|10|15}} <br /><br /><br /><br /> [[تاناہون ضلع|تناہون]] ، [[گنداکی پردیش|گندکی]] | * ایوان نمائندگان دے اسپیکر (۱۹۹۴–۱۹۹۹) * نائب وزیر اعظم تے وزیر داخلہ (۲۰۰۰–۲۰۰۲) * [[تاناہون ضلع|تناہون]] تو‏ں ایوان نمائندگان دے رکن (۱۹۹۱–۱۹۹۹؛ ۲۰۲۲–موجودہ) * نیپال د‏‏ی قانون ساز پارلیمنٹ دے رکن (۲۰۱۵–۲۰۱۷) * تاناہون ۲ تو‏ں نیپال د‏‏ی آئین ساز اسمبلی دے رکن (۲۰۰۸–۲۰۱۵) | [[گنداکی پردیش|گندکی]] | ۲۵ فروری ۲۰۲۳ | <ref>{{حوالہ ویب|title=Ram Chandra Paudel files candidacy for President|url=https://kathmandupost.com/national/2023/02/25/ram-chandra-poudel-registers-nomination-for-president|accessdate=2023-02-26|website=kathmandupost.com|language=English}}</ref> |} === نیپال د‏‏ی کمیونسٹ پارٹی (یونیفائیڈ مارکسسٹ-لیننسٹ) === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" ! colspan="2" |امیدوار ! پیدا ہونا ! عہدےآں اُتے فائز ہوئے۔ ! صوبہ ! اعلان کيتا۔ ! class="unsortable" | حوالہ |- | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}}" | |[[فائل:Subaschandra Nemwang.png|200x200px]]</img><br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> سباس چندر نیموانگ | {{Birth date and age2|2023|3|9|1954|3|11}} <br /><br /><br /><br /> [[ایلام ضلع|ایلام]] ، [[صوبہ نمبر ۱|کوشی]] | * نیپال د‏‏ی آئین ساز اسمبلی دے چیئرمین (۲۰۰۸–۲۰۱۵) * نیپال د‏‏ی عبوری مقننہ دے اسپیکر (۲۰۰۶–۲۰۰۸) * وزیر مملکت برائے قانون، انصاف تے پارلیمانی امور (۱۹۹۴–۱۹۹۵) * Ilam 2 تو‏ں ایوان نمائندگان دے رکن (۱۹۹۹–۲۰۰۲؛ ۲۰۰۶–۲۰۰۸ ؛ ۲۰۱۷–موجودہ) * ممبر پارلیمنٹ آف نیپال (۲۰۱۵–۲۰۱۷) * نیپال د‏‏ی آئین ساز اسمبلی دے رکن (۲۰۰۸–۲۰۱۵) * رکن قومی اسمبلی (۱۹۹۱–۱۹۹۳؛ ۱۹۹۵–۱۹۹۹) | [[صوبہ نمبر ۱|کوشی]] | ۲۵ فروری ۲۰۲۳ | <ref>{{حوالہ ویب|title=Subas Nembang files candidacy for President|url=https://kathmandupost.com/national/2023/02/25/subas-nembang-files-candidacy-for-president|accessdate=2023-02-26|website=kathmandupost.com|language=English}}</ref> |} == نائب صدر دا انتخاب == نیپال دے نائب صدر دا انتخاب ۱۷ مارچ ۲۰۲۳ ءکو ہونا اے، جس وچ نامزدگی ۱۱ مارچ ۲۰۲۳ء نو‏‏ں ہوئے گی۔ {{خانہ معلومات انتخابات|election_name=2023 Nepalese vice presidential election|type=vice presidential|country=Nepal|ongoing=yes|previous_election=2018 Nepalese presidential election|previous_year=2018|next_election=2028 Nepalese presidential election|next_year=2028|election_date={{Start date|2023|03|17|df=yes}}|image2=Ranjeeta Shrestha during an interview.jpg|party2=[[Nagrik Unmukti Party]]|image1=|party1=[[People's Socialist Party, Nepal|People's Socialist Party]]|electoral_vote2=|percentage2=|title=[[Vice President of Nepal|Vice President]]|before_election=[[Nanda Kishor Pun]]|before_party=Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)|after_election=|after_party=|candidate2=[[Ranjeeta Shrestha]]|candidate1=[[Ram Sahaya Yadav]]|registered=881|electoral_vote1=|percentage1=}} موجودہ نائب صدر، نندا کشور پن ، جو پہلی بار ۲۰۱۵ء وچ منتخب ہوئے سن، د‏‏ی میعاد ۱۷ مارچ ۲۰۲۳ء نو‏‏ں ختم ہوݨ والی ا‏‏ے۔ == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:نیپال وچ صدارتی انتخابات]] [[گٹھ:نیپال]] [[گٹھ:مارچ]] [[گٹھ:2023ء]] [[گٹھ:۲۰۲۳ء]] p3ogg96jz883gxra8hi0lioj7r3sq1x 0 119195 712954 641432 2026-10-30T11:29:48Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 712954 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات شخصیت| image =Katharine Bartlett.jpg}} '''کیتھرین بارٹلیٹ''' {{ہور نام|انگریزی=Katharine Bartlett}} (۱۹۰۷ء–۲۰۰۱ء) اک [[امریک‏‏ی]] فزیکل اینتھروپولوجسٹ سی جس نے ۱۹۳۰ء تو‏ں ۱۹۵۲ء تک میوزیم آف ناردرن ایریزونا دے پہلے کیوریٹر دے طور اُتے کم کیتا، میوزیم دے ہولڈنگز نو‏‏ں کیٹلاگ تے منظم کیتا، تے فیر ۱۹۷۴ء تک میوزیم د‏‏ی لائبریرین تے ۱۹۸۱ء تک آرکائیوسٹ دے طور اُتے کم کيتا۔ اس نے لٹل کولوراڈو دریا دے طاس وچ ناواجو نیشن دے ریزرویشن دے سروے وچ حصہ لیا تے گلین کینین آرکیالوجیکل پروجیکٹ دے ذریعے استعمال ہوݨ والے کیٹلاگنگ سسٹم نو‏‏ں قائم کيتا۔ اوہ امریکن ایسوسی ایشن فار دتی ایڈوانسمنٹ آف سائنس د‏‏ی فیلو، امریکن اینتھروپولوجیکل ایسوسی ایشن د‏‏ی فیلو تے سوسائٹی آف امریکن آرکیالوجی د‏‏ی فیلو دے نال نال ایم این اے د‏‏ی پہلی فیلو سی۔ ۱۹۸۶ء وچ اسمتھسونین انسٹی ٹیوشن د‏‏ی نمائش وچ اعزاز تو‏ں نوازیا گیا تے [[ایریزونا]] د‏‏ی تریخ وچ انہاں د‏‏ی شراکت دے لئی ۱۹۹۱ء شارلوٹ ہال ایوارڈ د‏‏ی وصول کنندہ، اسنو‏ں ۲۰۰۸ء وچ مرن مگرو‏ں اریزونا ویمنز ہال آف فیم وچ شام‏ل کيتا گیا۔ == سوانح عمری == کیتھرین بارٹلیٹ ۳۰ نومبر ۱۹۰۷ء نو‏‏ں [[ڈینور، کولوراڈو]] وچ لوئس ایرینا تے جارج فریڈرک بارٹلیٹ دے ہاں پیدا ہوئیاں۔ <ref name="MNA bio">{{cite web|last1=VanOtterloo|first1=Melissa|title=Katharine Bartlett collection|url=http://musnaz.org/wp-content/uploads/2015/09/MS-257_Bartlett_RESTRICTED_old.pdf|publisher=The Museum of Northern Arizona|access-date=1 نومبر 2015|location=Flagstaff, Arizona|date=5 ستمبر 2012}}</ref> اسمتھ کالج د‏‏ی اپنی پہلی پسند دے متحمل ہوݨ تو‏ں قاصر، بارٹلیٹ نے ایٹین برنارڈو ریناؤڈ دے تحت تعلیم حاصل کردے ہوئے، [[یونیورسٹی آف ڈینور]] تو‏ں جسمانی بشریات وچ ماسٹر د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ {{sfn|Browman|2013|p=۱۱۸}} ۱۹۳۰ء وچ اس نے شمالی [[ایریزونا]] دے میوزیم (ایم این اے) د‏‏ی ہوپی کرافٹسمین نمائش وچ مدد دے لئی [[موسم گرما]] وچ پوزیشن حاصل کيتی۔ <ref name="obit AZ Sun">{{cite news|title=MNA founder Katharine Bartlett dies at age 93|url=http://azdailysun.com/mna-founder-katharine-bartlett-dies-at-age/article_35e64904-39d2-5109-9e5c-b5777b886b44.html|access-date=1 نومبر 2015|publisher=Arizona Daily Sun|date=3 جون 2001|location=Flagstaff, Arizona|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180328165820/http://azdailysun.com/mna-founder-katharine-bartlett-dies-at-age/article_35e64904-39d2-5109-9e5c-b5777b886b44.html|archivedate=2018-03-28|accessdate=2023-03-14}}</ref> ہیرالڈ سیلرز کولٹن د‏‏ی دعوت پر، جو اودو‏ں جنوب مغربی امریک‏‏ی آثار قدیمہ تے نسلی تحقیق دے ممتاز ماہر سن، بارٹلیٹ دو سالہ ایم این اے نو‏‏ں منظم کرنے دے لئی ایریزونا وچ ٹھہری رہی، جس د‏‏ی نیہہ کولٹن تے انہاں د‏‏ی اہلیہ نے رکھی سی۔ <ref name=tribute>{{cite news|last1=Ghioto|first1=Gary|title=Anthropologist blazed trail in Southwest|url=http://azdailysun.com/anthropologist-blazed-trail-in-southwest/article_4e54c204-294e-569c-97b6-b17495d9b4ea.html|access-date=1 نومبر 2015|publisher=Arizona Daily Sun|date=5 جون 2001|location=Flagstaff, Arizona|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221122120258/https://azdailysun.com/anthropologist-blazed-trail-in-southwest/article_4e54c204-294e-569c-97b6-b17495d9b4ea.html|archivedate=2022-11-22|accessdate=2023-03-14}}</ref> بارٹلیٹ دا انتقال ۲۲ مئی ۲۰۰۱ء نو‏‏ں سیڈونا، ایریزونا وچ ہويا، <ref name="obit AZ Sun" /> تے ۲۰۰۸ء وچ مرن مگرو‏ں اریزونا ویمنز ہال آف فیم وچ شام‏ل کيتا گیا۔ <ref name="Arizona's Women Hall of Fame">{{cite web|title=Katharine Bartlett (1907–2001)|url=https://www.azwhf.org/inductions/inducted-women/katherine-bartlett-1907-2001/|publisher=Arizona's Women Hall of Fame|access-date=1 نومبر 2015|location=Phoenix, Arizona|date=2008|archive-date=2016-06-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20160623163623/https://www.azwhf.org/inductions/inducted-women/katherine-bartlett-1907-2001/|dead-url=yes}}</ref> == ہور ویکھو == * [[یونیورسٹی آف ڈینور]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:1907 دے جم]] [[گٹھ:2001 دیاں موتاں]] [[گٹھ:۱۹۰۷ دے جم]] [[گٹھ:۲۰۰۱ دیاں موتاں]] [[گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں امریکی سواݨیاں سائنس دان]] [[گٹھ:ویہويں صدی دے امریک‏‏ی سائنس دان]] [[گٹھ:یونیورسٹی آف ڈینور دے فضلا]] a5wcrg2oh3tvo5lomfxa6u9ykjpyieo 0 129814 712934 650366 2026-10-30T04:09:26Z CommonsDelinker 60 Removing [[:c:File:BrothersFromKoamaru.JPG|BrothersFromKoamaru.JPG]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Abzeronow|Abzeronow]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by WavyGeek|]]. 712934 wikitext text/x-wiki [[File:New Zealand relief map.jpg|thumbnail|آبنائے کک]] [[File:Cook_Strait_(New_Zealand).jpg|thumbnail|آبنائے کک]] '''آبنائے کک''' (Cook Strait) اک [[آبنائے]] آ جو [[نیوزی لینڈ]] دے [[شمالی جزیرہ]] تے [[جنوبی جزیرہ]] دے درمیان واقع آ۔ ایہ [[تسمان سمندر]] نوں [[بحر الکاہل]] نال جوڑدی ا‏‏ے۔ ایہ اپݨے تنگ ترین مقام اُتے 22 کلومیٹر (14 میل) چوڑی اے۔ ایہدا شمار دُنیا دے سبھ تو‏ں زیادہ خطرنا‏‏ک تے غیر متوقع پاݨیاں وچ کیتا جاندا ا‏‏ے۔<ref>McLauchlan, Gordon (Ed.) (1987) ''New Zealand encyclopedia'', Bateman, P. 121. ISBN 978-0-908610-21-1.</ref> ایہدا نام 1770ء وچ ایتھے آؤݨ آلے اک انگریز مہم جو [[جیمز کک]] دے نام اُتے آ، جد کہ ماوری زبان وچ ایہدا نام "Raukawa Moana" ا‏‏ے۔ == مورتاں == <gallery> File:STS-116 spacewalk 1.jpg|<!-- بین الاقوامی خلائی مرکز assembly Extra-vehicular activity made during the STS-116 mission, over Cook Strait islands --> File:IslandBayPICT4959.jpg|<!-- Wellington's south coast, seen from [[Island Bay]] --> </gallery> == حوالے == {{حوالے}} {{زمرہ کومنز|Cook Strait}} [[گٹھ:آبنائے]] [[گٹھ:آبی جغرافیا]] [[گٹھ:نیوزی لینڈ]] jjowxrevjxjr1i2ijz4oo8eftup52jz 3 139168 712924 683608 2026-10-29T17:08:40Z Neriah 28306 Neriah پلٹی صفحہ [[ورتن گل بات:Bruhpedia]] توں [[ورتن گل بات:Estoppel]]: ؜Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Bruhpedia|Bruhpedia]]" to "[[Special:CentralAuth/Estoppel|Estoppel]]" 683608 wikitext text/x-wiki ==جی آیاں نوں!== <font size="4"> السلام و علیکم! {{صفحہ}}، تے پنجابی وکیپیڈیا تے جی آیاں نوں ــ تہاڈے کَماں دا شکریہ ــ اسیں امید کردے آں کہ تہانوں اے جگہ پسند آئی ہوئے گی، تے تسی ایتھے رُکن دا فیصلہ کیتا ہوئے گا ــ ایتھے کچھ صفحے نیں جِتھے تُسی نظر مار لؤ تے (شاید) تہاڈے واسطے وکیپیڈیا چ بہتر ثابت ہوݨ: * '''[[وکیپیڈیا:پنج تھم|وکیپیڈیا دے پنج تھم]]''' * '''[[وکیپیڈیا:صفحے نوں کیویں بدلیئے|صفحے نوں کیویں بدلیئے]]''' * '''[[وکیپیڈیا:مددآلے صفحے|مددآلے صفحے]]''' * '''[[وکیپیڈیا:سبق|سبق]]''' * '''[[وکیپیڈیا:چنگا مضمون کیویں لکھیئے|چنگا مضمون کیویں لکھیئے]]''' * '''[[وکیپیڈیا:کم کرن دا وَل|کم کرن دا وَل]]'''<br> * تے اگر تسی وکیپیڈیا تے نیا صفحہ لکھنا چوندے او تے جاؤ '''[[وکیپیڈیا:صفحہ لکھاری|صفحہ لکھاری]]''' تےــ<br> میربانی کر کے گلاں دے صفحے چ اے نشان پاؤ: (~&#126;~~)، اے اپنے آپ ای تہاڈا ناں تے کم دی تریخ پاء دیوے گا۔<br> جے تہانوں کسی مدد دی لوڑ ہووے تے میری گلاں دے صفحے تے میرے کولوں پوچھ لو یا فیر اپنی گلاں دے صفحے تے '''<code>{&#123;مدد کرو}}</code>''' لکھ کے چھڈ دیؤ۔ کوئی وی تہاڈے سوال دا جواب دے سکتا وا۔ اک واری فیر، جی آیاں نوں!</font> --[[ورتنوالا:KaleemBot|KaleemBot]] ([[ورتن گل بات:KaleemBot|گل بات]] • [[خاص:Contributions/KaleemBot|کم]]) ۲۳:۴۷, ۲۷ فروری ۲۰۲۵ (PKT) gytq4vyvtcmhuu9b0sw3kl40mh750xp 0 140721 712923 689039 2026-10-29T16:39:15Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 712923 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات کرکٹ کھلاڑی | name = فواد احمد | country = آسٹریلیا | fullname = فواد احمد خان | birth_date = {{Birth date and age|1982|2|5|df=yes}} | birth_place = [[صوابی]]، [[پاکستان]] |height = {{تحویل|183|cm|ftin|abbr=on}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=فواد احمد|یوآرایل=http://www.bushrangers.com.au/team/fawad-ahmed|کاوش=bushrangers.com.au|ناشر=[[کرکٹ وکٹوریہ]]|تریخ رسائی=16 فروری 2014|آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20181225234822/https://www.cricketvictoria.com.au/victorian-cricket-team/|آرکائیو تریخ=2018-12-25|یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}}</ref> | batting = سجے ہتھ دا بلے باز | bowling = سجے ہتھ دا [[لیگ بریک]] گیند باز | role = [[گیند بازی|گیند باز]] | family = [[یاسر شاہ]] (کزن)<br /> [[جنید خان]] (کزن) | international = true | odidebutdate = 3 ستمبر 2013 | odidebutyear = 2013 odidebutagainst = سکاٹ لینڈ | odicap = 203 | lastodidate = 16 ستمبر | lastodiyear = 2013 | lastodiagainst = انگلستان | odishirt = | ٹی/20debutdate = 29 اگست | ٹی/20debutyear = 2013 | ٹی/20debutagainst = انگلستان | ٹی/20cap = 64 | lastٹی/20date = 31 اگست | lastٹی/20year = 2013 | lastٹی/20against = انگلستان | ٹی/20shirt = | club1 = [[ایبٹ آباد کرکٹ ٹیم|ایبٹ آباد]] | year1 = 2005–2009 | club2 = [[پاکستان کسٹمز کرکٹ ٹیم|پاکستان کسٹمز]] | year2 = 2009 | club3 = [[میلبورن رینیگیڈز]] | year3 = 2012–2014 | club4 = [[سڈنی تھنڈر]] | year4 = 2015– | club5 = [[وکٹوریہ کرکٹ ٹیم|وکٹوریہ]] | year5 = 2013– | columns = 4 | column1 = [[اک روزہ بین الاقوامی|اک روزہ]] | matches1 = 3 | runs1 = 4 | bat avg1 = – | 100s/50s1 = –/– | top score1 = 4[[ناٹ آؤٹ|*]] | deliveries1 = 144 | wickets1 = 3 | bowl avg1 = 48.33 | fivefor1 = 0 | tenfor1 = n/a | best bowling1 = 1/39 | catches/stumpings1 = 0/– | column2 = [[ٹوئنٹی/20|ٹی/20]] | matches2 = 2 | runs2 = 3 | bat avg2 = – | 100s/50s2 = 0/0 | top score2 = 3[[ناٹ آؤٹ|*]] | deliveries2 = 48 | wickets2 = 3 | bowl avg2 = 22.66 | fivefor2 = 0 | tenfor2 = n/a | best bowling2 = 3/25 | catches/stumpings2 = 0/– | column3 = [[فرسٹ کلاس کرکٹ|فرسٹ کلاس]] | matches3 = 36 | runs3 = 267 | bat avg3 = 10.26 | 100s/50s3 = 0/0 | top score3 = 23 | deliveries3 = 6،403 | wickets3 = 125 | bowl avg3 = 29.56 | fivefor3 = 6 | tenfor3 = 0 | best bowling3 = 8/89 | catches/stumpings3 = 11/– | column4 = [[لسٹ اے کرکٹ|لسٹ اے]] | matches4 = 20 | runs4 = 53 | bat avg4 = 17.66 | 100s/50s4 = 0/0 | top score4 = 35 | deliveries4 = 1،015 | wickets4 = 22 | bowl avg4 = 39.77 | fivefor4 = 0 | tenfor4 = n/a | best bowling4 = 4/38 | catches/stumpings4 = 5/– | date = 25 مارچ | year = 2015 | source = http://www.cricketarchive.com/Archive/Players/56/56375/56375.html کرکٹ آرکائیو }} '''فواد احمد''' (پیدائش:5 فروری 1982ء) اک پاکستانی نژاد آسٹریلوی کرکٹ کھلاڑی ا‏‏ے۔ انھاں جولائ‏ی 2013ء وچ آسٹریلیا د‏‏ی شہریت دتی گئی سی اگست تے ستمبر 2013ء وچ ، اس نے انگلینڈ دے خلاف اک ٹی20 انٹرنیشنل تے 1 اک روزہ سیریز دونے وچ [[آسٹریلیا قومی کرکٹ ٹیم|آسٹریلین کرکٹ ٹیم]] دے لئی کھیلا۔ اوہ پاکستانی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں [[جنید خان]] تے [[یاسر شاہ]] دے کزن نيں۔ == تعارف == [[صوابی]] ، [[خیبر پختونخوا|صوبہ خیبر پختونخواہ]] وچ پیدا ہوݨ والے احمد نے مقامی مقابلےآں وچ [[ضلع صوابی]] دے لئی کرکٹ کھیلنا شروع کيتا۔ <ref>[https://cricketarchive.com/Archive/Players/56/56375/Miscellaneous_Matches.html Miscellaneous Matches played by Fawad Ahmed (32)] – CricketArchive.</ref> سجے ہتھ دے لیگ اسپنر دے طور اُتے کھیلدے ہوئے، اس نے 2005ء وچ [[ایبٹ آباد کرکٹ ٹیم|ایبٹ آباد]] دے لئی [[فرسٹ کلاس کرکٹ|اول درجہ]] ڈیبیو کیتا، اس تو‏ں پہلے ٹیم تو‏ں ڈراپ ہوݨ تو‏ں پہلے دو میچ کھیلے۔ <ref>[https://cricketarchive.com/Archive/Players/56/56375/First-Class_Matches.html First-Class Matches played by Fawad Ahmed (10)] – CricketArchive.</ref> احمد نے [[قائد اعظم ٹرافی|قائداعظم ٹرافی]] وچ [[پاکستان کسٹمز کرکٹ ٹیم|پاکستان کسٹمز]] دے لئی کھیلدے ہوئے 2009ء وچ اول درجہ کرکٹ کھیلنا دوبارہ شروع کيتا تے ايس‏ے سال بعد وچ ایبٹ آباد دے لئی ہور تن میچ وی کھیلے۔ جنوری 2009ء وچ [[کراچی د‏‏ی کرکٹ ٹیماں د‏‏ی لسٹ|کراچی وائٹس]] دے خلاف پاکستان کسٹمز دے لئی انہاں دے بہترین باؤلنگ اعدادوشمار حاصل کيتے گئے سن، <ref>[https://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/204/204132.html Karachi Whites v Pakistan Customs], Quaid-e-Azam Trophy 2008/09 (Group A) – CricketArchive.</ref> === کیریئر === احمد نے 2010ء وچ پاکستان چھڈ دتا تے یوگلی کرکٹ ایسوسی ایشن دے زیر اہتمام مختصر قیام دے ویزے اُتے آسٹریلیا ہجرت د‏‏ی ایتھ‏ے آنے دے بعد <ref>Saltau, Chloe (2012).</ref> اس نے [[پناہ گزيں|پناہ گزین]] دے درجہ دے لئی درخواست دتی تے دعویٰ کيتا کہ اسنو‏ں کرکٹ کھیڈݨ تے کوچنگ کرنے اُتے پاکستان وچ مذہبی انتہا پسنداں نے ستایا سی۔ <ref>[http://www.theaustralian.com.au/sport/visa-allows-fawad-ahmed-to-pursue-dream/story-e6frg7mf-1226517471457 Visa allows Fawad Ahmed to pursue dream] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141222092623/http://www.theaustralian.com.au/sport/visa-allows-fawad-ahmed-to-pursue-dream/story-e6frg7mf-1226517471457 |date=2014-12-22 }} – ''[[دی آسٹریلین]]''.</ref> اس دا آبائی شہر شمال مغربی پاکستان وچ اے، اک ایسا خطہ جس د‏‏ی سرحد [[افغانستان]] تو‏ں ملدی اے تے شمال مغربی پاکستان [[شمال مغرب پاکستان وچ جنگ|وچ موجودہ جنگ]] تو‏ں متاثر ا‏‏ے۔ <ref>[http://tribune.com.pk/story/492548/fawad-ahmed-gets-australian-pm-xi-call/ Fawad Ahmed gets Australian PM XI call]</ref> [[ملبورن|میلبورن]] ، [[وکٹوریہ (آسٹریلیا)|وکٹوریہ]] وچ رہنے دا انتخاب کردے ہوئے، احمد نے وکٹورین ٹرف کرکٹ ایسوسی ایشن وچ ہوپرس کراسنگ دے نال کھیلنا شروع کيتا تے جلد ہی وکٹورین پریمیئر کرکٹ وچ میلبورن یونیورسٹی دے لئی کھیڈݨ دے لئی ترقی کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|یوآرایل=http://www.espncricinfo.com/magazine/content/current/story/592035.html|عنوان=Fawad Ahmed's hard road to acceptance|ویب گاہ=ESPNCricinfo|تریخ=19 نومبر 2012|تریخ رسائی=25 جولائ‏ی 2015}}</ref> احمد نے 2011ء تے 2012ء وچ انفینٹی کرکٹ دے ذریعے چلائے جانے والے میلبورن دے سب تو‏ں وڈے 'اوپن' ٹی20 ایونٹ وچ وی شرکت کيتی جس وچ ویسٹرن واریئرز د‏‏ی نمائندگی کيتی گئی جو فاتح سن ۔ انھاں 2012ء دے انفینٹی ٹی20 کرکٹ ٹورنامنٹ دا بہترین باؤلر قرار دتا گیا۔ اس د‏ی ابتدائی درخواست مسترد ہوݨ دے باوجود، نومبر 2012ء وچ اسنو‏ں مستقل رہائش دتی گئی <ref>[http://www.theaustralian.com.au/sport/cricket/big-bash-awaits-refugee-bowler-fawad-ahmed/story-e6frg7rx-1226518473728 Big Bash awaits refugee bowler Fawad Ahmed] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121122025255/http://www.theaustralian.com.au/sport/cricket/big-bash-awaits-refugee-bowler-fawad-ahmed/story-e6frg7rx-1226518473728 |date=2012-11-22 }} – ''[[دی آسٹریلین]]''.</ref> ايس‏ے مہینے دے آخر وچ ، احمد نے میلبورن رینیگیڈز دے نال معاہدہ کیتا، جس نو‏‏ں بگ بیش لیگ وچ کھیڈݨ دے لئی خصوصی چھُٹ دتی گئی سی <ref>[http://www.espncricinfo.com/big-bash-league-2012/content/current/story/592412.html Fawad Ahmed joins Melbourne Renegades] – ESPNCricinfo.</ref> === کرکٹ ڈیبیو === اس نے اپنا ڈیبیو جنوری 2013ء وچ بگ بیش لیگ وچ کیہ، ڈیبیو اُتے 0/34 دے نال تے بعد وچ [[ویسٹ انڈیز کرکٹ ٹیم|ویسٹ انڈیز]] دے خلاف کھیڈݨ دے لئی وزیر اعظم الیون وچ منتخب ہوئے۔ <ref>[http://www.espncricinfo.com/australia-v-west-indies-2013/content/current/story/600453.html Fawad Ahmed named in Prime Minister's XI] – ESPNcricinfo.</ref> 2012-13ء وچ ریوبی اک روزہ کپ وچ وکٹوریہ دے لئی پنج اک روزہ میچاں وچ اس نے 18.00 د‏‏ی اوسط تو‏ں 10 وکٹاں حاصل کیتیاں۔ اس نے [[شیفیلڈ شیلڈ]] وچ وکٹوریہ دے آخری تن میچاں وچ وی کھیلا تے 28.37 د‏‏ی اوسط تو‏ں 16 وکٹاں حاصل کیتیاں، جنہاں وچ کوئینز لینڈ دے خلاف 79 رنز دے عوض 2 تے 83 دے عوض 5 وکٹاں شام‏ل نيں۔ 2014/15ء دے سیزن وچ بوپا شیفیلڈ شیلڈ فائنل وچ ، احمد نے بہترین کارکردگی پیش کيت‏‏ی۔ انھاں نے 40 اوورز وچ 9 میڈنز دے نال 89 رنز دے ک‏ے 8 وکٹاں حاصل کیتیاں۔ 2 جولائ‏ی 2013ء نو‏ں، احمد نو‏‏ں آسٹریلوی شہریت دتی گئی، جس تو‏ں اوہ مکمل آسٹریلوی قومی کرکٹ ٹیم دے لئی کھیڈݨ دا حق رکھدے سن ۔ اک دیندار [[مسلما‏ن]] ، احمد نے رمضان دے دوران تربيت‏ی سیشن نئيں چھڈے تے اوہ کھیلاں دے دوران نماز دے لئی میدان چھڈݨ دے لئی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ اس نے ایہ وی درخواست کيتی اے کہ جنہاں سپانسرز د‏‏ی سرگرمیاں تو‏ں اوہ متفق نئيں نيں انہاں دے لوگو نو‏‏ں اس د‏ی کٹ تو‏ں ہٹا دتا جائے تے 2013ء وچ احمد د‏‏ی شرٹ تو‏ں وکٹوریہ بٹر دا لوگو ہٹا دتا گیا سی، اس حقیقت د‏‏ی وجہ تو‏ں کہ اسلام شراب نو‏‏ں حرام قرار دیندا ا‏‏ے۔ 29 اگست 2013ء نو‏ں، احمد نے ساوتھمپٹن دے ایجاز باؤل وچ انگلینڈ دے خلاف ٹی20 انٹرنیشنل وچ اپنا ڈیبیو کھیلا۔ 31 مارچ 2015ء نو‏ں، احمد نو‏‏ں شیفیلڈ شیلڈ وچ وکٹوریہ دے شاندار مقامی سیزن دے بعد 2015ء وچ ویسٹ انڈیز تے انگلینڈ دے دورے دے لئی آسٹریلوی ٹیسٹ اسکواڈ وچ شام‏ل کيتا گیا۔ <ref name="Aus Squad">{{حوالہ ویب|یوآرایل=https://www.bbc.co.uk/sport/0/cricket/32126148|عنوان=Ashes 2015: Australia announce squad to tour England|ناشر=BBC Sport|تریخ=31 مارچ 2015|تریخ رسائی=31 مارچ 2015}}</ref> احمد نے 2015ء بگ بیش لیگ سیزن دے دوران کلب تبدیل کيتے تے سڈنی تھنڈر دے لئی کھیلے۔ <ref>{{حوالہ ویب|عنوان=Fawad Ahmed moves to Thunder|یوآرایل=http://www.melbournerenegades.com.au/news/2015/05/07/fawad-ahmed-moves-to-thunder|ویب گاہ=www.melbournerenegades.com.au|تریخ رسائی=2015-05-07|آرکائیو تریخ=2015-05-18|آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20150518081432/http://www.melbournerenegades.com.au/news/2015/05/07/fawad-ahmed-moves-to-thunder|یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}}</ref> 3 جون 2018ء نو‏ں، اسنو‏ں گلوبل ٹی20 کینیڈا ٹورنامنٹ دے افتتاحی ایڈیشن دے لئی کھلاڑیاں دے ڈرافٹ وچ وینکوور نائٹس دے لئی کھیڈݨ دے لئی منتخب کيتا گیا۔ <ref name="Squads1">{{حوالہ ویب|یوآرایل=https://www.sportskeeda.com/cricket/global-t20-canada-complete-squads|عنوان=Global T20 Canada: Complete Squads|ویب گاہ=SportsKeeda|تریخ رسائی=4 جون 2018|تریخ=4 جون 2018}}</ref><ref name="Squads2">{{حوالہ ویب|یوآرایل=https://www.crictracker.com/global-t20-canada-league-full-squads-announced/|عنوان=Global T20 Canada League – Full Squads announced|ویب گاہ=CricTracker|تریخ رسائی=4 جون 2018|تریخ=4 جون 2018}}</ref> جون 2019ء وچ ، اسنو‏ں 2019ء گلوبل ٹی20 کینیڈا ٹورنامنٹ وچ مونٹریال ٹائیگرز فرنچائز ٹیم دے لئی کھیڈݨ دے لئی منتخب کيتا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|یوآرایل=http://www.canadacricket.com/?p=12755|عنوان=Global T20 draft streamed live|ویب گاہ=Canada Cricket Online|تریخ رسائی=20 جون 2019|تریخ=20 جون 2019}}</ref> 2019 ء وچ احمد نے بگ بیش لیگ وچ پرتھ سکارچرز دے نال معاہدہ کيتا۔ جولائ‏ی 2020ء وچ ، انھاں 2020ء کیریبین پریمیئر لیگ دے لئی ٹرنباگو نائٹ رائیڈرز اسکواڈ وچ شام‏ل کيتا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|یوآرایل=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/29417692/nabi,-lamichhane,-dunk-earn-big-cpl-2020-draft|عنوان=Nabi, Lamichhane, Dunk earn big in CPL 2020 draft|ویب گاہ=ESPN Cricinfo|تریخ رسائی=6 جولائ‏ی 2020}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|یوآرایل=https://www.windiescricket.com/news/teams-selected-hero-cpl-2020/|عنوان=Teams Selected for Hero CPL 2020|ویب گاہ=Cricket West Indies|تریخ رسائی=6 جولائ‏ی 2020}}</ref> فروری 2022ء وچ ، انھاں [[لاہور قلندرز]] نے [[پاکستان سپر لیگ 2022ء|پی ایس ایل 2022]] دے بقیہ میچاں دے لئی [[راشد خان]] دے متبادل دے طور اُتے تیار کيتا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|عنوان=PSL 7: Lahore Qalandars' spinner Fawad Ahmed to partially replace Rashid Khan|یوآرایل=https://www.geo.tv/latest/398413-psl-7-lahore-qalandars-spinner-fawad-ahmed-to-partially-replace-rashid-khan|تریخ رسائی=2022-02-21|ویب گاہ=www.geo.tv|زبان=en}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|عنوان=Fawad replaces Rashid in Qalandars squad|یوآرایل=https://www.thenews.com.pk/print/932885-fawad-replaces-rashid-in-qalandars-squad|تریخ رسائی=2022-02-21|ویب گاہ=www.thenews.com.pk|زبان=en}}</ref> == ہور ویکھو == * [[کرکٹ]] * [[آسٹریلیا قومی کرکٹ ٹیم]] * [[اک روزہ بین الاقوامی]] * [[ٹوئنٹی20 کرکٹ]] * [[آسٹریلیا دے ون ڈے کرکٹرز د‏‏ی لسٹ]] * [[آسٹریلیا دے ٹوئنٹی 20 انٹرنیشنل کرکٹرز د‏‏ی لسٹ]] * [[وکٹوریہ کےاول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالہ جات}} hczg2725i7l3ettpdt6ybihhu316xt4 3 141209 712938 690861 2026-10-30T06:42:13Z İmmortalance 45135 İmmortalance پلٹی صفحہ [[ورتن گل بات:Salamat Akh]] توں [[ورتن گل بات:Renamed user 7187f7775166b1db44eaff1a8369bdb9]] اک ڑیڈائرکٹ چھڈے بغیر: ؜Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Salamat Akh|Salamat Akh]]" to "[[Special:CentralAuth/Renamed user 7187f7775166b1db44eaff1a8369bdb9|Renamed user 7187f7775166b1db44eaff1a8369bdb9]]" 690861 wikitext text/x-wiki ==جی آیاں نوں!== <font size="4"> السلام و علیکم! {{صفحہ}}، تے پنجابی وکیپیڈیا تے جی آیاں نوں ــ تہاڈے کَماں دا شکریہ ــ اسیں امید کردے آں کہ تہانوں اے جگہ پسند آئی ہوئے گی، تے تسی ایتھے رُکن دا فیصلہ کیتا ہوئے گا ــ ایتھے کچھ صفحے نیں جِتھے تُسی نظر مار لؤ تے (شاید) تہاڈے واسطے وکیپیڈیا چ بہتر ثابت ہوݨ: * '''[[وکیپیڈیا:پنج تھم|وکیپیڈیا دے پنج تھم]]''' * '''[[وکیپیڈیا:صفحے نوں کیویں بدلیئے|صفحے نوں کیویں بدلیئے]]''' * '''[[وکیپیڈیا:مددآلے صفحے|مددآلے صفحے]]''' * '''[[وکیپیڈیا:سبق|سبق]]''' * '''[[وکیپیڈیا:چنگا مضمون کیویں لکھیئے|چنگا مضمون کیویں لکھیئے]]''' * '''[[وکیپیڈیا:کم کرن دا وَل|کم کرن دا وَل]]'''<br> * تے اگر تسی وکیپیڈیا تے نیا صفحہ لکھنا چوندے او تے جاؤ '''[[وکیپیڈیا:صفحہ لکھاری|صفحہ لکھاری]]''' تےــ<br> میربانی کر کے گلاں دے صفحے چ اے نشان پاؤ: (~&#126;~~)، اے اپنے آپ ای تہاڈا ناں تے کم دی تریخ پاء دیوے گا۔<br> جے تہانوں کسی مدد دی لوڑ ہووے تے میری گلاں دے صفحے تے میرے کولوں پوچھ لو یا فیر اپنی گلاں دے صفحے تے '''<code>{&#123;مدد کرو}}</code>''' لکھ کے چھڈ دیؤ۔ کوئی وی تہاڈے سوال دا جواب دے سکتا وا۔ اک واری فیر، جی آیاں نوں!</font> --[[ورتنوالا:KaleemBot|KaleemBot]] ([[ورتن گل بات:KaleemBot|گل بات]] • [[خاص:Contributions/KaleemBot|کم]]) ۰۹:۴۵, ۸ جولائی ۲۰۲۵ (PKT) 3b6n42lmcd80g7n9e92lzsslqiymnd7 0 141805 712945 699259 2026-10-30T08:45:46Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 712945 wikitext text/x-wiki {{معلومات-سیاسی-جماعت}}[[چین]]، سرکاری طور اُتے [[عوامی جمہوریہ چین]] دے [[اقوام متحدہ]] دے ہور 192 رکن ملکاں وچو‏ں 180 دے نال مکمل سفارتی تعلقات نيں، [[جزائر کیکک]]، نیو تے [[ریاست فلسطین]]۔ [[2024ء]] تک، چین دے پاس کسی وی ریاست دے سب تو‏ں ودھ سفارتی مشن سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|عنوان=Global Diplomacy Index – Country Rank |یوآرایل=https://globaldiplomacyindex.lowyinstitute.org/country_ranking |تریخ رسائی=26 فروری 2024 |ویب گاہ=[[Lowy Institute]]}}</ref> == سفارتی تعلقات == انہاں ملکاں د‏‏ی لسٹ جنہاں دے نال عوامی جمہوریہ چین سفارتی تعلقات برقرار رکھدا اے: {| class="wikitable sortable" !# !ملک !تریخ |- |1 |{{Flag|Russia}} |{{dts|2 اکتوبر 1949}}<ref>{{حوالہ کتاب|عنوان=Soviet Foreign Policy: 1945–1980 |ناشر=Progress Publishers |سال=1981 |صفحات=642–681}}</ref> |- |2 |{{Flag|Bulgaria}} |{{dts|3 اکتوبر 1949}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=МВнР :: Китайска народна република |یوآرایل=https://www.mfa.bg/bg/3145 |تریخ رسائی=2022-07-22 |ویب گاہ=www.mfa.bg |زبان=bg}}</ref> |- |3 |{{Flag|Czech Republic}} |{{dts|4 اکتوبر 1949}}<ref>{{حوالہ کتاب|آخری=Petruf |پہلا=Pavol |عنوان=Československá zahraničná politika 1945–1992 |صفحات=99–119 |زبان=sk}}</ref> |- |4 |{{Flag|Romania}} |{{dts|5 اکتوبر 1949}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=Diplomatic Relations of Romania |یوآرایل=https://www.mae.ro/en/node/2187 |ویب گاہ=Ministerul Afacerilor Externe |تریخ رسائی=28 دسمبر 2023}}</ref> |- |5 |{{Flag|Hungary}} |{{dts|6 اکتوبر 1949}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=Political and diplomatic relations |یوآرایل=https://peking.mfa.gov.hu/eng/page/politikai-kapcsolatok |تریخ رسائی=14 جولائی 2022}}</ref> |- |6 |{{Flag|North Korea}} |{{dts|6 اکتوبر 1949}}<ref>{{حوالہ ویب|تریخ=2016 |عنوان=DPRK Diplomatic Relations |یوآرایل=https://www.ncnk.org/sites/default/files/issue-briefs/DPRK_Diplo_Relations_اگست2016.pdf |تریخ رسائی=14 جولائی 2022 |ناشر=NCNK |صفحات=8–9 |آرکائیو تریخ=2022-10-09 |آرکائیو یوآرایل=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://www.ncnk.org/sites/default/files/issue-briefs/DPRK_Diplo_Relations_اگست2016.pdf |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}}</ref> |- |7 |{{Flag|Poland}} |{{dts|7 اکتوبر 1949}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=Chiny |یوآرایل=https://www.gov.pl/web/chiny/chiny |تریخ رسائی=23 جولائی 2023 |زبان=pl}}</ref> |- |8 |{{Flag|Mongolia}} |{{dts|16 اکتوبر 1949}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=List of Countries Maintaining Diplomatic Relations with Mongolia |یوآرایل=http://www.mfa.gov.mn/old/wp-content/uploads/2020/08/diplist-2020-draft-20200729.pdf |تریخ رسائی=21 دسمبر 2021 |صفحہ=3 |آرکائیو تریخ=28 ستمبر 2022 |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20220928021439/http://www.mfa.gov.mn/old/wp-content/uploads/2020/08/diplist-2020-draft-20200729.pdf |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}}</ref> |- |9 |{{Flag|Germany}} |{{dts|27 اکتوبر 1949}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=Länder |یوآرایل=https://www.auswaertiges-amt.de/de/service/laender |تریخ رسائی=23 جولائی 2023 |زبان=de}}</ref> |- |10 |{{Flag|Albania}} |{{dts|23 نومبر 1949}}<ref>{{حوالہ ویب|یوآرایل=http://www.mfa.gov.cn/eng/wjb/zzjg/xos/gjlb/3125/|عنوان=Ministry of Foreign Affairs of the People's Republic of China|تریخ رسائی=20 فروری 2015}}</ref> |- |11 |{{Flag|Switzerland}} |{{dts|17 جنوری 1950}}<ref>{{حوالہ ویب|یوآرایل=https://www.swissinfo.ch/eng/politics/diplomatic-history_when-switzerland-recognised-the-new-china-/45499960|عنوان=When Switzerland recognised the new China|ویب گاہ=SWI swissinfo.ch|تریخ رسائی=28 دسمبر 2023}}</ref> |- |12 |{{Flag|Vietnam}} |{{dts|18 جنوری 1950}}<ref>{{حوالہ ویب|تریخ=اپریل 2010 |عنوان=Asia |یوآرایل=https://lamdong.gov.vn/sites/lderd/operationnotes/countriesandregions/SitePages/asia.aspx |تریخ رسائی=29 اپریل 2023 |ناشر=Government of Vietnam}}</ref> |- |13 |{{Flag|India}} |{{dts|1 اپریل 1950}}<ref name="MFA">{{حوالہ ویب|یوآرایل=https://www.fmprc.gov.cn/eng/gjhdq_665435/|عنوان=Countries and Regions|ویب گاہ=Ministry of Foreign Affairs of the People's Republic of China|تریخ رسائی=27 دسمبر 2023}}</ref> |- |14 |{{Flag|Indonesia}} |{{dts|13 اپریل 1950}}<ref>{{حوالہ ویب|تریخ=6 جنوری 2023 |عنوان=Bilateral Cooperation |یوآرایل=https://kemlu.go.id/portal/en/page/22/kerja_sama_bilateral |تریخ رسائی=2 دسمبر 2023}}</ref> |- |15 |{{Flag|Sweden}} |{{dts|9 مئی 1950}}<ref>{{حوالہ ویب|یوآرایل=http://www.chinadaily.com.cn/china/2010-05/07/content_9819770.htm |عنوان=60th anniversary of China-Sweden diplomatic relations celebrated |ویب گاہ=China Daily |تریخ رسائی=21 نومبر 2016}}</ref><ref name="cdc">{{حوالہ ویب|یوآرایل=http://www.chinadaily.com.cn/china/2007-06/11/content_891453.htm |عنوان=China-Sweden relations continue to strengthen |ویب گاہ=China Daily |تریخ رسائی=21 نومبر 2016}}</ref> |- |16 |{{Flag|Denmark}} |{{dts|11 مئی 1950}}<ref>{{حوالہ خبر|تریخ=11 مئی 2015 |عنوان=Deepening China-Denmark ties |ویب گاہ=China Daily |یوآرایل=http://www.chinadaily.com.cn/opinion/2015-05/11/content_20677199.htm |تریخ رسائی=27 اگست 2019}}</ref> |- |17 |{{Flag|Myanmar}} |{{dts|8 جون 1950}}<ref>{{حوالہ ویب|تریخ= |عنوان=Diplomatic relations |یوآرایل=http://myanmarbsb.org/_site/diplomatic-relations/ |تریخ رسائی=13 مئی 2022 |آرکائیو تریخ=12 جولائی 2023 |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20230712174127/http://myanmarbsb.org/_site/diplomatic-relations/ |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}}</ref> |- |18 |{{Flag|Liechtenstein}} |{{dts|14 ستمبر 1950}}<ref>{{حوالہ کتاب|عنوان=China's Foreign Affairs |ناشر=World Affairs Press |سال=2014 |صفحات=534}}</ref> |- |19 |{{Flag|Finland}} |{{dts|28 اکتوبر 1950}}<ref>{{حوالہ ویب|یوآرایل=http://formin.finland.fi/public/default.aspx?nodeid=17227&culture=en-US&contentlan=2|عنوان=Ministry for Foreign Affairs of Finland: Entering Finland and travelling abroad: China|ویب گاہ=Formin.finland.fi|تریخ رسائی=دسمبر 24, 2017|یوآرایل د‏‏ی کیفیت=live|آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20171023125413/http://formin.finland.fi/public/default.aspx?nodeid=17227&culture=en-US&contentlan=2|آرکائیو تریخ=اکتوبر 23, 2017}}</ref> |- |20 |{{Flag|Pakistan}} |{{dts|21 مئی 1951}}<ref>{{حوالہ ویب|یوآرایل=http://src-h.slav.hokudai.ac.jp/coe21/publish/no16_1_ses/11_rahman.pdf |عنوان=Pakistan's Evolving Relations with China, Russia, and Central Asia |مصنف=Fazal-ur-Rahman |تریخ رسائی=24 نومبر 2012}}</ref> |- |21 |{{Flag|United Kingdom}} |{{dts|17 جون 1954}}<ref name="britain">{{حوالہ ویب|تریخ=10 اپریل 2010|عنوان=Overview on China-UK Relations|یوآرایل=http://gb.china-embassy.gov.cn/eng/ChinaUKRelations/introduction/201005/t20100510_3384299.htm|تریخ رسائی=5 اپریل 2024|ویب گاہ=[[Embassy of China, London|Embassy of the People's Republic of China in the United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland]]|آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20240405152351/http://gb.china-embassy.gov.cn/eng/ChinaUKRelations/introduction/201005/t20100510_3384299.htm|آرکائیو تریخ=5 اپریل 2024|یوآرایل د‏‏ی کیفیت=live}}</ref> |- |22 |{{Flag|Norway}} |{{dts|5 اکتوبر 1954}}<ref name="norway">{{حوالہ ویب|یوآرایل=http://www.norway.cn/Embassy/Norway-and-China/Anniversaries/Norway---China-55-year-friendship/ |عنوان=Norway – China 55-year friendship |ناشر=Norway.cn |تریخ=30 اکتوبر 2009 |تریخ رسائی=29 ستمبر 2011 |آرکائیو تریخ=2 اکتوبر 2011 |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20111002183953/http://www.norway.cn/Embassy/Norway-and-China/Anniversaries/Norway---China-55-year-friendship/ |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}}</ref> |- |23 |{{Flag|Serbia}} |{{dts|2 جنوری 1955}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=Bilateral cooperation|یوآرایل=https://www.mfa.gov.rs/en/foreign-policy/bilateral-cooperation|تریخ رسائی=24 دسمبر 2021|ویب گاہ=Ministry of Foreign Affairs of Serbia}}</ref> |- |24 |{{Flag|Afghanistan|2013}} |{{dts|20 جنوری 1955}}<ref>{{حوالہ ویب|تریخ=19 جنوری 2020 |عنوان=Sino-Afghan Relations' 65th Anniversary Celebrated in Kabul |یوآرایل=https://tolonews.com/afghanistan/sino-afghan-relations%E2%80%99-65th-anniversary-celebrated-kabul |تریخ رسائی=7 نومبر 2023 |ویب گاہ=Tolo News}}</ref> |- |25 |{{Flag|Nepal}} |{{dts|1 اگست 1955}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=Bilateral Relations |یوآرایل=https://mofa.gov.np/foreign-policy/bilateral-relation/ |تریخ رسائی=25 جون 2021 |ویب گاہ=Ministry of Foreign Affairs of Nepal |آرکائیو تریخ=2021-08-16 |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20210816132805/https://mofa.gov.np/foreign-policy/bilateral-relation/ |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}}</ref> |- |26 |{{Flag|Egypt}} |{{dts|30 مئی 1956}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=China-Egypt Relations |یوآرایل=http://www.china.org.cn/english/features/phfnt/85089.htm |تریخ رسائی=28 اپریل 2023 |ویب گاہ=china.org.cn}}</ref> |- |27 |{{Flag|Syria}} |{{dts|1 اگست 1956}}<ref>{{حوالہ ویب|تریخ=22 ستمبر 2023 |عنوان=67 years passed and the Syrian Chinese ties towards greater hardness and strength |یوآرایل=https://sana.sy/en/?p=317269 |تریخ رسائی=30 ستمبر 2023 |ویب گاہ=SANA (Syrian Arab News Agency)}}</ref> |- |28 |{{Flag|Yemen}} |{{dts|24 ستمبر 1956}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=China-Yemen relations |یوآرایل=http://www.china.org.cn/english/video/225354.htm |تریخ رسائی=31 مئی 2023 |ویب گاہ=china.org.cn}}</ref> |- |29 |{{Flag|Sri Lanka}} |{{dts|7 فروری 1957}}<ref name="MFA" /> |- |30 |{{Flag|Cambodia}} |{{dts|19 جولائی 1958}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=LIST OF MEMBER STATES OF THE UNITED NATIONS (193) HAVING DIPLOMATIC RELATIONS WITH CAMBODIA|یوآرایل=https://www.mfaic.gov.kh/page/2021-02-10-LIST-OF-MEMBER-STATES-OF-THE-UNITED-NATIONS--193--HAVING-DIPLOMATIC-RELATIONS-WITH-CAMBOIDA|تریخ رسائی=2 اکتوبر 2021|ویب گاہ=mfaic.gov.kh}}</ref> |- |31 |{{Flag|Iraq}} |{{dts|25 اگست 1958}}<ref>{{حوالہ ویب|تریخ=11 اپریل 2013 |عنوان=Bilateral Relations between China and Iraq |یوآرایل=http://iq.china-embassy.gov.cn/eng/zygx/zygxgk/ |تریخ رسائی=13 ستمبر 2023 |ویب گاہ=Embassy of the People's Republic of China in the Republic of Iraq}}</ref> |- |32 |{{Flag|Morocco}} |{{dts|1 نومبر 1958}}<ref>{{حوالہ ویب|تریخ=20 اکتوبر 2018 |عنوان=Interview: China-Morocco relations start new journey after 60 years of diplomatic ties |یوآرایل=http://www.xinhuanet.com/english/2018-10/20/c_137545019.htm |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20181105073551/http://www.xinhuanet.com/english/2018-10/20/c_137545019.htm |آرکائیو تریخ=5 نومبر 2018 |تریخ رسائی=21 نومبر 2023 |ویب گاہ=xinhuanet.com}}</ref> |- |33 |{{Flag|Algeria}} |{{dts|20 دسمبر 1958}}<ref>{{حوالہ ویب|یوآرایل=http://www.china.org.cn/english/features/phfnt/85069.htm|عنوان=China-Algeria Relations|ویب گاہ=china.org.cn|تریخ رسائی=28 دسمبر 2023}}</ref> |- |34 |{{Flag|Sudan}} |{{dts|4 فروری 1959}}<ref>{{حوالہ ویب|تریخ=4 فروری 2019 |عنوان=60-Year Fruitful Partnership Paves the Way to a Brighter Future |یوآرایل=http://sd.china-embassy.gov.cn/eng/dshd/202011/t20201105_6687795.htm#:~:text=Since%20the%20two%20sides%20established,to%20achieve%20win%2Dwin%20results. |تریخ رسائی=16 ستمبر 2023 |ویب گاہ=Embassy of the People's Republic of China in Sudan}}</ref> |- |35 |{{Flag|Guinea}} |{{dts|14 اکتوبر 1959}}<ref>{{حوالہ ویب|یوآرایل= http://www.china.org.cn/english/features/focac/183525.htm|آرکائیو یوآرایل= https://web.archive.org/web/20101026031030/http://china.org.cn/english/features/focac/183525.htm|آرکائیو تریخ= 2010-10-26|عنوان= Guinea -- china.org.cn}}</ref> |- |36 |{{Flag|Ghana}} |{{dts|5 جولائی 1960}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=Introduction of China-Ghana Relations |یوآرایل=http://gh.china-embassy.gov.cn/eng/zjgx/zzwl/200412/t20041231_6894669.htm |تریخ رسائی=9 نومبر 2023 |ویب گاہ=Embassy of the People's Republic of China in the Republic of Ghana}}</ref> |- |37 |{{Flag|Cuba}} |{{dts|28 ستمبر 1960}}<ref>{{حوالہ ویب|تریخ=2015 |عنوان=Memoria anual 2015 |یوآرایل=https://archivo.cubaminrex.cu/sites/default/files/memoria_anual_2015.pdf |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20190507190813/https://archivo.cubaminrex.cu/sites/default/files/memoria_anual_2015.pdf |آرکائیو تریخ=7 مئی 2019 |صفحات=19–25 |زبان=es |تریخ رسائی=29 دسمبر 2023}}</ref> |- |38 |{{Flag|Mali}} |{{dts|25 اکتوبر 1960}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=Mali |یوآرایل=http://www.china.org.cn/english/features/focac/183436.htm |تریخ رسائی=5 جون 2023 |ویب گاہ=china.org.cn}}</ref> |- |39 |{{Flag|Somalia}} |{{dts|14 دسمبر 1960}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=Our Diplomatic Relations |یوآرایل=http://www.mfa.somaligov.net/Diplomatic%20Relations.html |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20110724073959/http://www.mfa.somaligov.net/Diplomatic%20Relations.html |آرکائیو تریخ=24 جولائی 2011 |تریخ رسائی=5 فروری 2022 |کاوش=Government of Somalia}}</ref> |- |40 |{{Flag|Laos}} |{{dts|25 اپریل 1961}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=Diplomatic Relations|یوآرایل=http://www.mofa.gov.la/index.php/lo/2015-04-07-02-45-52/1950|تریخ رسائی=30 جون 2021|ویب گاہ=Ministry of Foreign Affairs of Laos|آرکائیو تریخ=2016-06-01|آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20160601144934/http://www.mofa.gov.la/index.php/lo/2015-04-07-02-45-52/1950|یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}}</ref> |- |41 |{{Flag|Tanzania}} |{{dts|9 دسمبر 1961}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=Tanzania |یوآرایل=http://www.china.org.cn/english/features/focac/183419.htm |تریخ رسائی=28 اپریل 2023 |ویب گاہ=china.org.cn}}</ref> |- |42 |{{Flag|Uganda}} |{{dts|18 اکتوبر 1962}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=Uganda |یوآرایل=http://www.china.org.cn/english/features/focac/183409.htm |تریخ رسائی=23 مئی 2023 |ویب گاہ=china.org.cn}}</ref> |- |43 |{{Flag|Kenya}} |{{dts|14 دسمبر 1963}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=Kenya |یوآرایل=http://www.china.org.cn/english/features/focac/183441.htm |تریخ رسائی=21 مئی 2023 |ویب گاہ=china.org.cn}}</ref> |- |44 |{{Flag|Burundi}} |{{dts|21 دسمبر 1963}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=Burundi |یوآرایل=http://www.china.org.cn/english/features/focac/183578.htm |تریخ رسائی=2 جون 2023 |ویب گاہ=china.org.cn}}</ref> |- |45 |{{Flag|Tunisia}} |{{dts|10 جنوری 1964}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=Tunisia |یوآرایل=http://www.china.org.cn/english/features/focac/183413.htm |تریخ رسائی=19 مئی 2023 |ویب گاہ=china.org.cn}}</ref> |- |46 |{{Flag|France}} |{{dts|27 جنوری 1964}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=France and China |یوآرایل=https://www.diplomatie.gouv.fr/en/country-files/china/france-and-china/ |تریخ رسائی=9 مارچ 2022}}</ref> |- |47 |{{Flag|Republic of the Congo}} |{{dts|22 فروری 1964}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=Congo (B) -- china.org.cn|یوآرایل=http://www.china.org.cn/english/features/focac/183555.htm|تریخ رسائی=2022-02-04|ویب گاہ=www.china.org.cn}}</ref> |- |48 |{{Flag|Central African Republic}} |{{dts|29 ستمبر 1964}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=Central Africa |یوآرایل=http://www.china.org.cn/english/features/focac/183564.htm |تریخ رسائی=1 جولائی 2023 |ویب گاہ=china.org.cn}}</ref> |- |49 |{{Flag|Zambia}} |{{dts|29 اکتوبر 1964}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=China and Zambia celebrated the 55th anniversary of the establishment of diplomatic relations |یوآرایل=http://zm.china-embassy.gov.cn/eng/dshdyjh/202210/t20221008_10778543.htm#:~:text=On%20October%2029%2C%201964%2C%20China,beginning%20of%20China%2DZambia%20friendship. |تریخ رسائی=20 اپریل 2023 |ویب گاہ=Embassy of the People's Republic of China in the Republic of Zambia}}</ref> |- |50 |{{Flag|Benin}} |{{dts|12 نومبر 1964}}<ref name="book">{{حوالہ کتاب|آخری=Shinn |پہلا=David H. |عنوان=China's Relations with Africa: a New Era of Strategic Engagement |آخری2=Eisenman |پہلا2=Joshua |تریخ=2023 |ناشر=[[Columbia University Press]] |آئی_ایس_بی_این=978-0-231-21001-0 |مقام=New York |ربط مصنف=David H. Shinn}}</ref> |- |51 |{{Flag|Mauritania}} |{{dts|19 جولائی 1965}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=Mauritania |یوآرایل=http://www.china.org.cn/english/features/focac/183435.htm |تریخ رسائی=30 اپریل 2023 |ویب گاہ=[[China Internet Information Center]]}}</ref> |- |52 |{{Flag|Canada}} |{{dts|13 اکتوبر 1970}}<ref>{{حوالہ ویب|یوآرایل=http://news.xinhuanet.com/ziliao/2003-12/06/content_1216971.htm|عنوان=Joint Communiqué of the Government of China and the Government of Canada on the Establishment of Diplomatic Relations between China and Canada (1970)|تریخ رسائی=27 دسمبر 2023|زبان=zh|آرکائیو تریخ=25 ستمبر 2010|آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20100925230511/http://news.xinhuanet.com/ziliao/2003-12/06/content_1216971.htm|یوآرایل د‏‏ی کیفیت=bot: unknown}}</ref> |- |53 |{{Flag|Equatorial Guinea}} |{{dts|15 اکتوبر 1970}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=Equatorial Guinea |یوآرایل=http://www.china.org.cn/english/features/focac/183538.htm |تریخ رسائی=17 جولائی 2023 |ویب گاہ=china.org.cn}}</ref> |- |54 |{{Flag|Italy}} |{{dts|6 نومبر 1970}}<ref>{{حوالہ ویب|تریخ=7 مئی 2004 |عنوان=Major events in China-Italy relations |یوآرایل=http://news.xinhuanet.com/english/2004-05/07/content_1454886.htm |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20040702080243/http://news.xinhuanet.com/english/2004-05/07/content_1454886.htm |آرکائیو تریخ=2 جولائی 2004 |تریخ رسائی=27 اکتوبر 2023 |ویب گاہ=xinhuanet.com}}</ref> |- |55 |{{Flag|Ethiopia}} |{{dts|24 نومبر 1970}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=Ethiopia |یوآرایل=http://www.china.org.cn/english/features/focac/183534.htm |تریخ رسائی=1 جون 2023 |ویب گاہ=china.org.cn}}</ref> |- |56 |{{Flag|Chile}} |{{dts|15 دسمبر 1970}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=RELACIONES DIPLOMATICAS DE CHILE CON LOS PAISES DE LA CUENCA DEL PACIFICO |یوآرایل=https://archivospublicos.uahurtado.cl/uploads/r/archivo-institucional-universidad-alberto-hurtado/1/1/9/119a982db9b66f569a5d546b86f31a59dcb53b2815c3e28f774ad8bab7704d3c/31-2-12.pdf |تریخ رسائی=27 نومبر 2021 |زبان=es |آرکائیو تریخ=27 نومبر 2021 |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20211127123104/https://archivospublicos.uahurtado.cl/uploads/r/archivo-institucional-universidad-alberto-hurtado/1/1/9/119a982db9b66f569a5d546b86f31a59dcb53b2815c3e28f774ad8bab7704d3c/31-2-12.pdf |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}}</ref> |- |57 |{{Flag|Nigeria}} |{{dts|10 فروری 1971}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=Five Decades of Shared Journey--On the 50th anniversary of China-Nigeria diplomatic relations (Embassy of the People's Republic of China in the Federal Republic of Nigeria) |یوآرایل=http://ng.china-embassy.gov.cn/eng/zngx/202101/t20210106_7032262.htm |تریخ رسائی=14 اپریل 2023}}</ref> |- |58 |{{Flag|Kuwait}} |{{dts|22 مارچ 1971}}<ref>{{حوالہ ویب|تریخ=24 اگست 2009 |عنوان=China and Kuwait |یوآرایل=http://kw.china-embassy.gov.cn/eng/zkgx/sbgxjj/200908/t20090824_1648929.htm |تریخ رسائی=25 دسمبر 2023}}</ref> |- |59 |{{Flag|Cameroon}} |{{dts|26 مارچ 1971}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=General picture of bilateral relations between China and Cameroon |یوآرایل=http://www.china.org.cn/english/features/focac/183577.htm}}</ref> |- |60 |{{Flag|Austria}} |{{dts|28 مئی 1971}}<ref>{{حوالہ کتاب|آخری1=Schaufelbuehl|پہلا1=Janick Marina|یوآرایل=https://brill.com/view/title/39350|عنوان=Europe and China in the Cold War: Exchanges Beyond the Bloc Logic and the Sino-Soviet Split|آخری2=Wyss|پہلا2=Marco|آخری3=Zanier|پہلا3=Valeria|تریخ=2019-01-01|ناشر=BRILL|آئی_ایس_بی_این=978-90-04-38812-3|صفحات=33|ڈی او آئی=10.1163/9789004388123_003|s2cid=158272088}}</ref> |- |61 |{{Flag|Sierra Leone}} |{{dts|29 جولائی 1971}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=Sierra Leone -- china.org.cn|یوآرایل=http://www.china.org.cn/english/features/focac/183425.htm|تریخ رسائی=2021-11-28|ویب گاہ=www.china.org.cn}}</ref> |- |62 |{{Flag|Turkey}} |{{dts|4 اگست 1971}}<ref>{{حوالہ ویب|یوآرایل=https://www.fmprc.gov.cn/ce/cetur/chn/ztgx/t191491.htm|عنوان=中土关系概况|ویب گاہ=www.mfa.gov.cn|تریخ رسائی=15 دسمبر 2023|زبان=zh|آرکائیو تریخ=14 جولائی 2009|آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20090714225826/https://www.fmprc.gov.cn/ce/cetur/chn/ztgx/t191491.htm|یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}}</ref> |- |63 |{{Flag|Iran}} |{{dts|16 اگست 1971}}<ref>{{حوالہ ویب|تریخ=15 اگست 2021 |عنوان=Side by side and hand in hand, Usher in a New Era for China-Iran Friendship |یوآرایل=http://ir.china-embassy.gov.cn/eng/sgzc/202108/t20210815_8924290.htm#:~:text=Pomegranate%2C%20grape%2C%20olive%2C%20spinach,Iran%20formally%20established%20diplomatic%20relations. |تریخ رسائی=11 اکتوبر 2023 |ویب گاہ=Embassy of the People's Republic of China in the Islamic Republic of Iran}}</ref> |- |64 |{{Flag|Belgium}} |{{dts|25 اکتوبر 1971}}<ref>{{حوالہ ویب|تریخ=13 اکتوبر 2021 |عنوان=Ambassador Cao Zhongming published an article on China Daily titled "Unity, openness and assistance" |یوآرایل=http://be.china-embassy.gov.cn/eng/sghd/202110/t20211013_9544917.htm#:~:text=On%20Oct%2025%2C%201971%2C%20the,established%20diplomatic%20relations%20that%20day. |تریخ رسائی=14 اکتوبر 2023 |ویب گاہ=Embassy of the People's Republic of China in the Kingdom of Belgium}}</ref> |- |65 |{{Flag|Peru}} |{{dts|2 نومبر 1971}}<ref>{{حوالہ ویب |عنوان=Acuerdo entre el Peru y China para el establecimiento de relaciones diplomaticas |یوآرایل=https://apps.rree.gob.pe/portal/webtratados.nsf/Tratados_Bilateral.xsp?action=openDocument&documentId=7416 |تریخ رسائی=27 جون 2023 |ویب گاہ=Archivo Nacional de Tratados |زبان=es |تاريخ-الوصول=2025-09-01 |تاريخ-الأرشيف=2024-12-02 |مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20241202023559/https://apps.rree.gob.pe/portal/webtratados.nsf/Tratados_Bilateral.xsp?action=openDocument&documentId=7416 |url-status=dead }}</ref> |- |66 |{{Flag|Lebanon}} |{{dts|9 نومبر 1971}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=Xi Jinping Exchanges Messages of Congratulations with Lebanese President Michel Aoun on the 50th Anniversary of the Establishment of China-Lebanon Diplomatic Relations |یوآرایل=http://eu.china-mission.gov.cn/eng/mhs/202111/t20211109_10445969.htm |تریخ رسائی=28 اپریل 2023 |ویب گاہ=eu.china-mission.gov.cn}}</ref> |- |67 |{{Flag|Rwanda}} |{{dts|12 نومبر 1971}}<ref>{{حوالہ ویب|تریخ=10 اکتوبر 2006 |عنوان=Rwanda |یوآرایل=http://www.china.org.cn/english/features/focac/183428.htm |تریخ رسائی=23 جولائی 2022 |ویب گاہ=[[China Internet Information Center]]}}</ref> |- |68 |{{Flag|Senegal}} |{{dts|7 دسمبر 1971}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=Bilateral relations between China and Senegal |یوآرایل=http://covid-19.chinadaily.com.cn/china/2009-02/06/content_7451716.htm |تریخ رسائی=18 اپریل 2023 |ویب گاہ=China Daily}}</ref> |- |69 |{{Flag|Cyprus}} |{{dts|14 دسمبر 1971}}<ref>{{حوالہ ویب |عنوان=The Embassy |یوآرایل=http://www.mfa.gov.cy/mfa/embassies/embassy_beijing.nsf/DMLembassy_en/DMLembassy_en?OpenDocument |تریخ رسائی=12 نومبر 2021 |تاريخ-الوصول=2025-09-01 |تاريخ-الأرشيف=2025-05-07 |مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20250507105333/http://www.mfa.gov.cy/mfa/embassies/embassy_beijing.nsf/DMLembassy_en/DMLembassy_en?OpenDocument |url-status=dead }}</ref> |- |70 |{{Flag|Iceland}} |{{dts|14 دسمبر 1971}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=Iceland – Establishment of Diplomatic Relations|یوآرایل=https://www.government.is/ministries/ministry-for-foreign-affairs/protocol/establishment-of-diplomatic-relations/|تریخ رسائی=1 اگست 2021|ویب گاہ=Government of Iceland}}</ref> |- |71 |{{Flag|Malta}} |{{dts|31 جنوری 1972}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=China – Joint communique of the government of China and the government of Malta on the establishment of diplomatic relations between China and Malta |یوآرایل=https://foreign.gov.mt/treaty/china-joint-communique-of-the-government-of-china-and-the-government-of-malta-on-the-establishment-of-diplomatic-relations-between-china-and-malta/ |تریخ رسائی=3 اکتوبر 2023 |ویب گاہ=foreign.gov.mt}}</ref> |- |72 |{{Flag|Mexico}} |{{dts|14 فروری 1972}}<ref>{{حوالہ ویب|تریخ=14 فروری 2022 |یوآرایل=http://global.chinadaily.com.cn/a/202202/14/WS6209af01a310cdd39bc865d0.html |عنوان=Mexico, China celebrate 50 years of friendship |ویب گاہ=China Daily – Global Edition |تریخ رسائی=16 جنوری 2024}}</ref> |- |73 |{{Flag|Argentina}} |{{dts|16 فروری 1972}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=Biblioteca Digital de Tratados |یوآرایل=https://tratados.cancilleria.gob.ar/busqueda.php |تریخ رسائی=27 جون 2023 |زبان=es}}</ref> |- |74 |{{Flag|Mauritius}} |{{dts|15 اپریل 1972}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=Joint Communiqué on the Establishment of Diplomatic Relations between the People's Republic of China and Mauritius |یوآرایل=https://lawinfochina.com/display.aspx?id=7505&lib=tax&SearchKeyword=&SearchCKeyword= |تریخ رسائی=23 جولائی 2023 |آرکائیو تریخ=2023-04-12 |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20230412113838/https://lawinfochina.com/display.aspx?id=7505&lib=tax&SearchKeyword=&SearchCKeyword= |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}}</ref> |- |75 |{{Flag|Netherlands}} |{{dts|18 مئی 1972}}<ref>{{حوالہ ویب|یوآرایل=https://diplomatmagazine.eu/2022/05/21/50th-anniversary-of-sino-dutch-diplomatic-relations/|عنوان=50th Anniversary of Sino-Dutch Diplomatic Relations|ویب گاہ=Diplomat Magazine|تریخ رسائی=28 دسمبر 2023}}</ref> |- |76 |{{Flag|Greece}} |{{dts|5 جون 1972}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=China |یوآرایل=https://www.mfa.gr/en/blog/greece-bilateral-relations/china/ |تریخ رسائی=15 مئی 2023 |ویب گاہ=mfa.gr}}</ref> |- |77 |{{Flag|Guyana}} |{{dts|27 جون 1972}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=Diplomatic relations |یوآرایل=http://www.minfor.gov.gy/diplomatic-relations/ |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20190216065040/https://www.minfor.gov.gy/diplomatic-relations/ |آرکائیو تریخ=16 فروری 2019 |تریخ رسائی=21 اپریل 2021}}</ref> |- |78 |{{Flag|Togo}} |{{dts|19 ستمبر 1972}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=Togo |یوآرایل=http://www.china.org.cn/english/features/focac/183414.htm |تریخ رسائی=4 مئی 2023 |ویب گاہ=china.org.cn}}</ref> |- |79 |{{Flag|Japan}} |{{dts|29 ستمبر 1972}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=Countries & Regions |یوآرایل=https://www.mofa.go.jp/region/index.html |تریخ رسائی=16 جولائی 2023 |ویب گاہ=Ministry of Foreign Affairs of Japan}}</ref> |- |80 |{{Flag|Maldives}} |{{dts|14 اکتوبر 1972}}<ref>{{حوالہ ویب|تریخ=11 مئی 2023 |عنوان=Countries with which the Republic of Maldives has established Diplomatic Relations |یوآرایل=https://www.gov.mv/en/files/dpl-full-country-list-as-of-11-may-2023--8993.pdf |تریخ رسائی=7 جولائی 2023 |ویب گاہ=Ministry of Foreign Affairs of Maldives |آرکائیو تریخ=29 جون 2023 |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20230629032804/https://www.gov.mv/en/files/dpl-full-country-list-as-of-11-may-2023--8993.pdf |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}}</ref> |- |81 |{{Flag|Madagascar}} |{{dts|6 نومبر 1972}}<ref>{{حوالہ ویب|یوآرایل=http://www.china.org.cn/english/features/focac/183437.htm|عنوان=Madagascar -- china.org.cn|ویب گاہ=China.org.cn|تریخ رسائی=2017-08-26}}</ref> |- |82 |{{Flag|Luxembourg}} |{{dts|16 نومبر 1972}}<ref>{{حوالہ ویب|تریخ=نومبر–دسمبر 1972 |عنوان=Bulletin de documentation (1972/9) |یوآرایل=https://sip.gouvernement.lu/dam-assets/publications/bulletin/1972/BID_1972_9/BID_1972_9.pdf |تریخ رسائی=23 مئی 2023 |ویب گاہ=sip.gouvernement.lu |صفحہ=9 |زبان=fr}}</ref> |- |83 |{{Flag|Jamaica}} |{{dts|21 نومبر 1972}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=Countries with which Jamaica has Established Diplomatic Relations |یوآرایل=http://mfaft.gov.jm/jm/establishment-of-diplomatic-relations |تریخ رسائی=16 اپریل 2021 |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20160308040029/http://mfaft.gov.jm/jm/establishment-of-diplomatic-relations |آرکائیو تریخ=8 مارچ 2016 |تریخ=16 اپریل 2021 |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}}</ref> |- |84 |{{Flag|Democratic Republic of the Congo}} |{{dts|24 نومبر 1972}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=Congo (DRC) |یوآرایل=http://www.china.org.cn/english/features/focac/183553.htm |تریخ رسائی=23 جون 2023 |ویب گاہ=china.org.cn}}</ref> |- |85 |{{Flag|Chad}} |{{dts|28 نومبر 1972}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=Les dates de l'établissement des relations diplomatiques entre la Chine et les autres pays |یوآرایل=http://french.china.org.cn/china/archives/fetenationale09/2009-08/10/content_18307254_2.htm |تریخ رسائی=12 مئی 2023 |ویب گاہ=french.china.org.cn |زبان=fr}}</ref> |- |86 |{{Flag|Australia}} |{{dts|21 دسمبر 1972}}<ref>{{حوالہ ویب|تریخ=21 دسمبر 2017 |عنوان=Celebrating 45 years since the establishment of diplomatic relations between Australia and China |یوآرایل=https://www.dfat.gov.au/news/news/Pages/celebrating-45-years-since-the-establishment-of-diplomatic-relations-between-australia-and-china |تریخ رسائی=19 اکتوبر 2023 |آرکائیو تریخ=27 اکتوبر 2023 |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20231027153614/https://www.dfat.gov.au/news/news/Pages/celebrating-45-years-since-the-establishment-of-diplomatic-relations-between-australia-and-china |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}}</ref> |- |87 |{{Flag|New Zealand}} |{{dts|22 دسمبر 1972}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=Joint Communique on the Establishment of Diplomatic Relations Between the People's Republic of China and New Zealand |یوآرایل=http://nz.china-embassy.gov.cn/eng/zxgx/200310/t20031027_882006.html |تریخ رسائی=15 جون 2023 |ویب گاہ=The Embassy of the People's Republic of China in New Zealand}}</ref> |- |88 |{{Flag|Spain}} |{{dts|9 مارچ 1973}}<ref name=":45">{{حوالہ خبر|تریخ=10 مارچ 1973 |عنوان=Spain Announces Establishment of Diplomatic Ties With Peking |کاوش=[[نیو یارک ٹائمز]] |یوآرایل=https://www.nytimes.com/1973/03/10/archives/spain-announces-establishment-of-diplomatic-ties-with-peking.html |تریخ رسائی=13 اگست 2022}}</ref> |- |89 |{{Flag|Burkina Faso}} |{{dts|15 ستمبر 1973}}<ref>{{حوالہ کتاب|یوآرایل=https://books.google.com/books?id=yRn6iWW3GrYC&dq=Joint+Communique+on+Establishment+of+Diplomatic+Relations+Between+People%27s+Republic+of+China+and+Republic+of+Upper+Volta&pg=PA124 |عنوان=Current Background, Issues 1004–1008 |ناشر=American Consulate General |سال=1974}}</ref> |- |90 |{{Flag|Guinea-Bissau}} |{{dts|15 مارچ 1974}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=Political relations People's Republic of China and Guinea-Bissau|یوآرایل=http://www.china.org.cn/english/features/focac/183519.htm}}</ref> |- |91 |{{Flag|Gabon}} |{{dts|20 اپریل 1974}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=Gabon -- china.org.cn|یوآرایل=http://www.china.org.cn/english/features/focac/183529.htm|تریخ رسائی=2021-10-29|ویب گاہ=www.china.org.cn}}</ref> |- |92 |{{Flag|Malaysia}} |{{dts|31 مئی 1974}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=Senarai tarikh penubuhan hubungan diplomatik Malaysia dan negara – negara luar |یوآرایل=https://www.data.gov.my/data/dataset/30411e5d-8c25-47fb-940e-0d51149afe20/resource/fc684f56-c8bb-4f65-ab65-8eb5e68c9b5d/download/01-tarikh-penubuhan-hubungan-diplomatik-malaysia.xlsx |تریخ رسائی=13 نومبر 2021 |زبان=ms |آرکائیو تریخ=13 نومبر 2021 |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20211113141021/https://www.data.gov.my/data/dataset/30411e5d-8c25-47fb-940e-0d51149afe20/resource/fc684f56-c8bb-4f65-ab65-8eb5e68c9b5d/download/01-tarikh-penubuhan-hubungan-diplomatik-malaysia.xlsx |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}}</ref> |- |93 |{{Flag|Trinidad and Tobago}} |{{dts|20 جون 1974}}<ref>{{حوالہ ویب|تریخ=14 جولائی 2016 |عنوان=Trinidad and Tobago and China committed to continue strengthening and deepening their bilateral relationship – 13th جولائی, 2016 |یوآرایل=https://foreign.gov.tt/resources/news/trinidad-and-tobago-and-china-committed-continue-strengthening-and-deepening-their-bilateral-relationship-13th-جولائی-2016/ |تریخ رسائی=6 جون 2023 |ویب گاہ=Ministry of Foreign and CARICOM Affairs}}{{مردہ ربط|date=اگست 2024 |bot=InternetArchiveBot}}</ref> |- |94 |{{Flag|Venezuela}} |{{dts|28 جون 1974}}<ref>{{حوالہ کتاب|عنوان=Libro amarillo correspondiente al año ۔.۔: presentado al Congreso Nacional en sus sesiones ordinarias de … por el titular despacho |ناشر=Venezuela. Ministerio de Relaciones Exteriores |سال=2003 |صفحات=528–529 |زبان=es}}</ref> |- |95 |{{Flag|Niger}} |{{dts|20 جولائی 1974}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=Political Relations People's Republic of China and Republic of Niger|یوآرایل=http://www.china.org.cn/english/features/focac/183430.htm}}</ref> |- |96 |{{Flag|Brazil}} |{{dts|15 اگست 1974}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=Brasil e China estabeleceram relações diplomáticas em 15 de agosto de 1974. |یوآرایل=https://www.gov.br/mre/pt-br/embaixada-pequim/a-embaixada |تریخ رسائی=4 جون 2023 |ویب گاہ=gov.br Embaixada Pequim |زبان=pt}}</ref> |- |97 |{{Flag|Gambia}} |{{dts|14 دسمبر 1974}}<ref>{{حوالہ خبر|عنوان=China and Gambia |یوآرایل=https://www.fmprc.gov.cn/mfa_eng/gjhdq_665435/2913_665441/2994_664004/ |تریخ رسائی=27 اگست 2022}}</ref> |- |98 |{{Flag|Botswana}} |{{dts|6 جنوری 1975}}<ref>{{حوالہ ویب|تریخ=25 اپریل 2002 |عنوان=Joint Communique Regarding the Establishment of Diplomatic Relations Between the People's Republic of China and the Republic of Botswana |یوآرایل=https://www.fmprc.gov.cn/mfa_eng/wjdt_665385/2649_665393/200204/t20020425_679059.html |تریخ رسائی=18 اگست 2023}}</ref> |- |99 |{{Flag|Philippines}} |{{dts|9 جون 1975}}<ref>{{حوالہ ویب|تریخ=9 جون 2023 |عنوان=The Republic of the Philippines and the People's Republic of China celebrate 48 years of formal diplomatic relations today, جون 9! |یوآرایل=https://twitter.com/DFAPHL/status/1666958284132347906 |تریخ رسائی=31 جولائی 2023}}</ref> |- |100 |{{Flag|Mozambique}} |{{dts|25 جون 1975}}<ref>{{حوالہ کتاب|عنوان=Southern African Political History A Chronology of Key Political Events from Independence to Mid-1997 |ناشر=Greenwood Press |سال=1999 |صفحات=215}}</ref> |- |101 |{{Flag|Thailand}} |{{dts|1 جولائی 1975}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=ความสัมพันธ์ทวิภาคี |یوآرایل=https://www.mfa.go.th/th/content-category/5d5bcb4e15e39c3060006870 |تریخ رسائی=5 جولائی 2023 |زبان=th |آرکائیو تریخ=2024-08-06 |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20240806075509/https://www.mfa.go.th/th/content-category/5d5bcb4e15e39c3060006870 |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}}</ref> |- |102 |{{Flag|São Tomé and Príncipe}} |{{dts|12 جولائی 1975}}<ref name="book" /> |- |103 |{{Flag|Bangladesh}} |{{dts|4 اکتوبر 1975}}<ref name="MFA" /> |- |104 |{{Flag|Fiji}} |{{dts|5 نومبر 1975}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=Formal diplomatic relations list |یوآرایل=http://www.foreignaffairs.gov.fj/images/FDR_LIST_version_of_6_جون_2016.pdf |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20190827171052/http://www.foreignaffairs.gov.fj/images/FDR_LIST_version_of_6_جون_2016.pdf |آرکائیو تریخ=27 اگست 2019 |تریخ رسائی=31 مارچ 2018}}</ref> |- |105 |{{Flag|Samoa}} |{{dts|6 نومبر 1975}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=Countries with Established Diplomatic Relations with Samoa |یوآرایل=http://www.mfat.gov.ws/embassies/countries-with-established-diplomatic-relations-with-samoa/ |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20200214005624/https://www.mfat.gov.ws/embassies/countries-with-established-diplomatic-relations-with-samoa/ |آرکائیو تریخ=14 فروری 2020 |تریخ رسائی=19 اگست 2018 |ویب گاہ=Ministry of Foreign Affairs and Trade – Samoa}}</ref> |- |106 |{{Flag|Comoros}} |{{dts|13 نومبر 1975}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=Comoros |یوآرایل=http://www.china.org.cn/english/features/focac/183558.htm |تریخ رسائی=30 مئی 2023 |ویب گاہ=china.org.cn}}</ref> |- |107 |{{Flag|Cape Verde}} |{{dts|25 اپریل 1976}}<ref>{{حوالہ ویب|تریخ=10 اکتوبر 2006 |عنوان=Cape Verde |یوآرایل=http://www.china.org.cn/english/features/focac/183574.htm |تریخ رسائی=10 مئی 2023}}</ref> |- |108 |{{Flag|Suriname}} |{{dts|17 مئی 1976}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=Lijst van Diplomatieke Betrekkingen en Visum-afschaffingsovereenkomsten|یوآرایل=http://www.gov.sr/media/12102008/lijst-van-diplomatieke-betrekkingen-en-visum-afschaffingsovereenkomsten.pdf|یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead|آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20190416134520/http://www.gov.sr/media/12102008/lijst-van-diplomatieke-betrekkingen-en-visum-afschaffingsovereenkomsten.pdf|آرکائیو تریخ=16 اپریل 2019|تریخ رسائی=22 دسمبر 2021|ویب گاہ=gov.sr|زبان=nl}}</ref> |- |109 |{{Flag|Seychelles}} |{{dts|30 جون 1976}}<ref>{{حوالہ ویب|تریخ=25 اپریل 2002 |عنوان=Joint Communique on the Establishment of Diplomatic Relations Between the People's Republic of China and the Republic of Seychelles |یوآرایل=https://www.fmprc.gov.cn/mfa_eng/wjdt_665385/2649_665393/200204/t20020425_679072.html |تریخ رسائی=22 جولائی 2023}}</ref> |- |110 |{{Flag|Papua New Guinea}} |{{dts|12 اکتوبر 1976}}<ref>{{حوالہ ویب|تریخ=15 نومبر 2000 |عنوان=Joint Communique on the Establishment of Diplomatic Relations Between the People's Republic of China and Papua New Guinea |یوآرایل=https://www.mfa.gov.cn/eng/wjb_663304/zzjg_663340/tyfls_665260/tyfl_665264/2631_665276/200011/t20001115_600058.html |تریخ رسائی=10 جولائی 2023}}</ref> |- |111 |{{Flag|Liberia}} |{{dts|17 فروری 1977}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=Bilateral Relations (Embassy of the People's Republic of China in the Republic of Liberia) |یوآرایل=http://lr.china-embassy.gov.cn/eng/sbgx/202011/t20201130_6299793.htm}}</ref> |- |112 |{{Flag|Jordan}} |{{dts|7 اپریل 1977}}<ref>{{حوالہ ویب|تریخ=اپریل 12, 2022 |عنوان=Chinese embassy celebrates 45 years of Sino-Jordanian relations |یوآرایل=https://jordantimes.com/news/local/chinese-embassy-celebrates-45-years-sino-jordanian-relations |تریخ رسائی=25 دسمبر 2023 |ویب گاہ=The Jordan Times}}</ref> |- |113 |{{Flag|Barbados}} |{{dts|30 مئی 1977}}<ref>{{حوالہ ویب|یوآرایل=http://foreign.gov.bb/documents/foreign-policy/22-countries-with-diplomaic-relations-with-barbados/file |عنوان=LIST OF COUNTRIES WITH WHICH BARBADOS HAS DIPLOMATIC RELATIONS BY REGIONS |ناشر=Ministry of Foreign Affairs and Foreign Trade (Barbados) |تریخ رسائی=25 مارچ 2021 |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20170813184054/https://www.foreign.gov.bb/documents/foreign-policy/22-countries-with-diplomaic-relations-with-barbados/file |آرکائیو تریخ=13 اگست 2017 |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}}</ref> |- |114 |{{Flag|Oman}} |{{dts|25 مئی 1978}}<ref>{{حوالہ ویب|آخری=Joseph A. Kechichian |عنوان=Countries with which Oman has diplomatic relations |یوآرایل=http://www.rand.org/content/dam/rand/pubs/monograph_reports/2007/MR680.pdf |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20141022025822/http://www.rand.org/content/dam/rand/pubs/monograph_reports/2007/MR680.pdf |آرکائیو تریخ=22 اکتوبر 2014 |تریخ رسائی=24 نومبر 2023 |ویب گاہ=Oman and the World The emergence of an independent foreign policy |صفحات=319–322}}</ref> |- |115 |{{Flag|Libya}} |{{dts|9 اگست 1978}}<ref>{{حوالہ کتاب|یوآرایل=https://books.google.com/books?id=DPw39oy7hf8C&dq=People%27s+Republic+of+China+and+Libya+established+diplomatic+relations+9+اگست+1978&pg=PA75 |عنوان=Directory of Officials of the People's Republic of China A Reference Aid · Volumes 7-13 |ناشر=National Foreign Assessment Center |سال=1978 |صفحات=75 |تریخ رسائی=3 نومبر 2023}}</ref> |- |116 |{{Flag|United States}} |{{dts|1 جنوری 1979}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=All Countries |یوآرایل=https://history.state.gov/countries/all |تریخ رسائی=12 نومبر 2021 |ویب گاہ=Office of the Historian}}</ref> |- |117 |{{Flag|Djibouti}} |{{dts|8 جنوری 1979}}<ref name="Mfacdt">{{حوالہ ویب|عنوان=Diplomatic Ties Between China and African Countries |یوآرایل=http://www.fmprc.gov.cn/ce/ceza/eng/zghfz/zfgx/t165322.htm |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=live |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20161228165554/http://www.fmprc.gov.cn/ce/ceza/eng/zghfz/zfgx/t165322.htm |آرکائیو تریخ=28 دسمبر 2016 |تریخ رسائی=22 مارچ 2015 |ناشر=Ministry of Foreign Affairs of China |df=dmy-all}}</ref> |- |118 |{{Flag|Portugal}} |{{dts|2 فروری 1979}}<ref name=":11">{{حوالہ کتاب|آخری1=Wan |پہلا1=Po-San |عنوان=Gambling Dynamism: The Macao Miracle |آخری2=Zheng |پہلا2=Victor |ناشر=Springer Science & Business Media |سال=2013 |صفحات=50}}</ref> |- |119 |{{Flag|Ireland}} |{{dts|22 جون 1979}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=Bilateral Relations between China and Ireland |یوآرایل=http://ie.china-embassy.org/eng/SinoIrishRelations/t112822.htm |ناشر=Embassy of China in Ireland |تریخ رسائی=30 اکتوبر 2020}}</ref> |- |120 |{{Flag|Ecuador}} |{{dts|2 جنوری 1980}}<ref name="UNDL">{{حوالہ ویب|عنوان=Diplomatic relations between China and … |یوآرایل=https://digitallibrary.un.org/search?ln=en&as=1&m1=p&p1=Diplomatic+relations+between+China+and+۔.۔&f1=series&op1=a&m2=a&p2=&f2=&op2=a&m3=a&p3=&f3=&dt=&d1d=&d1m=&d1y=&d2d=&d2m=&d2y=&rm=&action_search=Search&sf=year&so=a&rg=100&c=United+Nations+Digital+Library+System&of=hb&fti=0&fti=0 |ویب گاہ=United Nations Digital Library |تریخ رسائی=27 دسمبر 2023}}</ref> |- |121 |{{Flag|Colombia}} |{{dts|7 فروری 1980}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=ASIA PACÍFICO |یوآرایل=https://www.cancilleria.gov.co/internacional/politica/regiones/asia-pacifico |تریخ رسائی=29 جون 2023 |زبان=es}}</ref> |- |122 |{{Flag|Zimbabwe}} |{{dts|18 اپریل 1980}}<ref>{{حوالہ خبر|تریخ=16 اگست 2004 |عنوان=China and Zimbabwe |یوآرایل=http://zw.china-embassy.gov.cn/eng/zjgx/200408/t20040816_6408562.htm |تریخ رسائی=1 ستمبر 2023}}</ref> |- |123 |{{Flag|Kiribati}} |{{dts|25 جون 1980}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=China Kiribati Notes Establishing Diplomatic Relations |یوآرایل=https://en.wikisource.org/wiki/China_Kiribati_Notes_Establishing_Diplomatic_Relations |تریخ رسائی=7 جولائی 2023 |ویب گاہ=[[ویکی ماخذ]]}}</ref> |- |124 |{{Flag|Vanuatu}} |{{dts|26 مارچ 1982}}<ref>{{حوالہ خبر |آخری= |پہلا= |تریخ=17 مارچ 2017 |عنوان=35 years of diplomatic relations |کاوش= |یوآرایل=https://dailypost.vu/news/35-years-of-diplomatic-relations/article_bb4a35fc-60a8-5f10-8189-c1fd76814d90.html |تریخ رسائی=5 جنوری 2021 |تاريخ-الوصول=2025-09-01 |تاريخ-الأرشيف=2022-03-21 |مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220321110537/https://www.dailypost.vu/news/35-years-of-diplomatic-relations/article_bb4a35fc-60a8-5f10-8189-c1fd76814d90.html |url-status=dead}}</ref> |- |125 |{{Flag|Antigua and Barbuda}} |{{dts|1 جنوری 1983}}<ref>{{حوالہ ویب|مصنف=Government of Antigua and Barbuda |عنوان=Chronology of Antigua and Barbudas Bilateral relations |یوآرایل=http://www.un.int/antigua/bilachro.htm |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20120117180614/http://www.un.int/antigua/bilachro.htm |آرکائیو تریخ=17 جنوری 2012 |تریخ رسائی=24 فروری 2011}}</ref> |- |126 |{{Flag|Angola}} |{{dts|12 جنوری 1983}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=Joint Communique on the Establishment of Diplomatic Relations Between the People's Republic of China and the People's Republic of Angola (Ministry of Foreign Affairs of the People's Republic of China) |یوآرایل=https://www.fmprc.gov.cn/mfa_eng/gjhdq_665435/2913_665441/2914_663834/2915_663836/200204/t20020425_542636.html}}</ref> |- |127 |{{Flag|Ivory Coast}} |{{dts|2 مارچ 1983}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=Joint Communique Regarding The Establishment of Diplomatic Relations Between the People's Republic Of China And The Republic Of The Ivory Coast |یوآرایل=https://www.fmprc.gov.cn/mfa_eng/wjdt_665385/2649_665393/200204/t20020425_679055.html |تریخ رسائی=10 مئی 2023 |ویب گاہ=fmprc.gov.cn}}</ref> |- |128 |{{Flag|Lesotho}} |{{dts|30 اپریل 1983}}<ref>{{حوالہ ویب|یوآرایل=https://www.fmprc.gov.cn/mfa_eng/wjdt_665385/2649_665393/200204/t20020425_679068.html|عنوان=Joint Communiqué on the Establishment of Diplomatic Relations Between the People's Republic of China and the Kingdom of Lesotho|ویب گاہ=www.fmprc.gov.cn|تریخ رسائی=8 نومبر 2023}}</ref> |- |129 |{{Flag|United Arab Emirates}} |{{dts|1 نومبر 1984}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=Joint Communique on the Establishment of Diplomatic Relations Between the People's Republics of China and the United Arab Emirates |یوآرایل=http://ae.china-embassy.gov.cn/eng/sbgx/200408/t20040817_1051166.htm |تریخ رسائی=20 اپریل 2023 |ویب گاہ=Embassy of the People's Republic of China in the United Arab Emirates}}</ref> |- |130 |{{Flag|Bolivia}} |{{dts|9 جولائی 1985}}<ref name="UNDL" /> |- |131 |{{Flag|Grenada}} |{{dts|1 اکتوبر 1985}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=Grenada |تریخ رسائی=27 جنوری 2010 |تریخ=12 جولائی 2005 |ناشر=Ministry of Foreign Affairs of the People's Republic of China |یوآرایل=https://www.fmprc.gov.cn/mfa_eng/wjb_663304/zzjg_663340/ldmzs_664952/gjlb_664956/glnd_665078/}}</ref> |- |132 |{{Flag|Nicaragua}} |{{dts|7 دسمبر 1985}}<ref>{{حوالہ کتاب|عنوان=Sino-Latin American Economic and Trade Relations |ناشر=Springer |سال=2019 |مرتب آخری=Chai |مرتب پہلا=Yu |صفحات=6 |مرتب آخری2=Chai |مرتب پہلا2=Yunxia}}</ref> |-style="background:#D3D3D3" |— |{{Flag|Belize}} (terminated) |{{dts|2 فروری 1987}}{{حوالہ درکار|date=دسمبر 2023}} |- |133 |{{Flag|Uruguay}} |{{dts|3 فروری 1988}}<ref name="UNDL" /> |- |134 |{{Flag|Qatar}} |{{dts|9 جولائی 1988}}<ref>{{حوالہ ویب|یوآرایل=https://www.fmprc.gov.cn/mfa_eng/wjb_663304/zzjg_663340/tyfls_665260/tyfl_665264/2631_665276/200011/t20001115_600054.html|عنوان=Joint Communique on the Establishment of Diplomatic Relations Between the People's Republic of China and the State of Qatar|ویب گاہ=www.fmprc.gov.cn|تریخ رسائی=20 جون 2023}}</ref> |- |— |{{Flag|State of Palestine}} |{{dts|20 نومبر 1988}}<ref>{{حوالہ کتاب|عنوان=China's Foreign Affairs |ناشر=World Affairs Press |سال=2005 |صفحات=557}}</ref> |- |135 |{{Flag|Bahrain}} |{{dts|18 اپریل 1989}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=Bilateral relations |یوآرایل=https://www.mofa.gov.bh/Default.aspx?tabid=73&language=en-US |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20120505195337/https://www.mofa.gov.bh/Default.aspx?tabid=73&language=en-US |آرکائیو تریخ=5 مئی 2012 |تریخ رسائی=15 مئی 2023}}</ref> |- |136 |{{Flag|Federated States of Micronesia}} |{{dts|11 ستمبر 1989}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=FSM Diplomatic Relations List |یوآرایل=http://www.fsmgov.org/diprel.html |تریخ رسائی=13 نومبر 2022 |ناشر=Government of the Federated States of Micronesia}}</ref> |- |137 |{{Flag|Namibia}} |{{dts|22 مارچ 1990}}<ref>{{حوالہ ویب|آخری=Mushelenga |پہلا=Samuel Abraham Peyavali |تریخ=2008 |عنوان=Foreign policy-making in Namibia : the dynamics of the smallness of a state |یوآرایل=https://uir.unisa.ac.za/bitstream/handle/10500/2703/dissertation_mushelenga_%20s.pdf?sequence=4&isAllowed=y |صفحات=254–259}}</ref> |- |138 |{{Flag|Saudi Arabia}} |{{dts|21 جولائی 1990}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=Communique Concerning the Estabushment of Diplomatic Relations Between the People's Repulbic of China and the Kingdom of Saudi Arabia |یوآرایل=https://www.fmprc.gov.cn/mfa_eng/gjhdq_665435/2675_665437/2878_663746/2879_663748/200011/t20001115_534593.html |تریخ رسائی=17 اپریل 2023 |ویب گاہ=Ministry of Foreign Affairs of the People's Republic of China}}</ref> |- |139 |{{Flag|Singapore}} |{{dts|3 اکتوبر 1990}}<ref name="UNDL" /> |-style="background:#D3D3D3" |— |{{Flag|Marshall Islands}} (terminated) |{{dts|16 نومبر 1990}}{{حوالہ درکار|date=دسمبر 2023}} |- |140 |{{Flag|San Marino}} |{{dts|18 جون 1991}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=Rapporti bilaterali della Repubblica di San Marino|یوآرایل=https://www.esteri.sm/pub2/EsteriSM/Relazioni-Internazionali/Rapporti-Bilaterali.html|تریخ رسائی=15 دسمبر 2021|زبان=it}}</ref> |- |141 |{{Flag|Estonia}} |{{dts|11 ستمبر 1991}}<ref>{{حوالہ ویب|تریخ=30 جنوری 2018 |عنوان=Diplomaatiliste suhete (taas)kehtestamise kronoloogia |یوآرایل=https://www.vm.ee/rahvusvaheline-suhtlus-uleilmne-eestlus/suhted-teiste-riikidega/diplomaatiliste-suhete |تریخ رسائی=26 اکتوبر 2022 |زبان=et}}</ref> |- |142 |{{Flag|Latvia}} |{{dts|12 ستمبر 1991}}<ref>{{حوالہ ویب|تریخ=1 جولائی 2021 |عنوان=Dates of establishment and renewal of diplomatic relations |یوآرایل=https://www.mfa.gov.lv/en/dates-establishment-and-renewal-diplomatic-relations |تریخ رسائی=5 اکتوبر 2022 |ویب گاہ=mfa.gov.lv}}</ref> |- |143 |{{Flag|Lithuania}} |{{dts|14 ستمبر 1991}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=List of countries with which Lithuania has established diplomatic relations|یوآرایل=https://jp.mfa.lt/default/en/list-of-countries-with-which-lithuania-has-established-diplomatic-relations|یوآرایل د‏‏ی کیفیت=live|تریخ رسائی=10 جنوری 2022|ویب گاہ=|آرکائیو تریخ=10 جنوری 2022|آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20220110123939/https://jp.mfa.lt/default/en/list-of-countries-with-which-lithuania-has-established-diplomatic-relations}}</ref> |- |144 |{{Flag|Brunei}} |{{dts|30 ستمبر 1991}}<ref name="UNDL" /> |- |145 |{{Flag|Uzbekistan}} |{{dts|2 جنوری 1992}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=STATES WITH WHICH THE REPUBLIC OF UZBEKISTAN ESTABLISHED DIPLOMATIC RELATIONS |یوآرایل=https://mfa.uz/en/pages/strani-kotoriye-uzbekistan-ustanovil-diplomaticheskiye-otnosheniya |تریخ رسائی=15 جون 2023 |آرکائیو تریخ=2023-07-19 |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20230719154253/https://mfa.uz/en/pages/strani-kotoriye-uzbekistan-ustanovil-diplomaticheskiye-otnosheniya |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}}</ref> |- |146 |{{Flag|Kazakhstan}} |{{dts|3 جنوری 1992}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=Страны، установившие дипломатические отношения с Республикой Казахстан |یوآرایل=http://mfa.kz/ru/content-view/spisok-stran-ustanovivshikh-diplomaticheskie-otnosheniya-s-rk |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20200220233503/http://mfa.kz/ru/content-view/spisok-stran-ustanovivshikh-diplomaticheskie-otnosheniya-s-rk |آرکائیو تریخ=20 فروری 2020 |تریخ رسائی=30 اپریل 2022 |زبان=ru}}</ref> |- |147 |{{Flag|Tajikistan}} |{{dts|4 جنوری 1992}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=LIST OF STATES WITH WHICH THE REPUBLIC OF TAJIKISTAN ESTABLISHED DIPLOMATIC RELATIONS |یوآرایل=https://mfa.tj/uploads/main/2023/04/11,04,2023,15,37.pdf |تریخ رسائی=13 نومبر 2023}}</ref> |- |148 |{{Flag|Ukraine}} |{{dts|4 جنوری 1992}}<ref>{{حوالہ ویب|یوآرایل=https://china.mfa.gov.ua/en/partnership/political-relations-between-ukraine-and-china|عنوان=Political Relations between Ukraine and China|ویب گاہ=Посольство України в Китаї|تریخ رسائی=28 دسمبر 2023}}</ref> |- |149 |{{Flag|Kyrgyzstan}} |{{dts|5 جنوری 1992}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=Список стран، с которыми КР установил дипломатические отношения|یوآرایل=https://mfa.gov.kg/kg/osnovnoe-menyu/vneshnyaya-politika/mezhdunarodnye-dogovory/spisok-stran-s-kotorymi-ustanovleny-dipotnosheniya/spisok-stran-s-kotorymi-kr-ustanovil-diplomaticheskie-otnosheniya|تریخ رسائی=10 اکتوبر 2021|زبان=ru}}</ref> |- |150 |{{Flag|Turkmenistan}} |{{dts|6 جنوری 1992}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=STATES WITH WHICH TURKMENISTAN ESTABLISHED DIPLOMATIC RELATIONS |یوآرایل=https://www.mfa.gov.tm/en/articles/55?breadcrumbs=no |تریخ رسائی=17 مارچ 2022 |آرکائیو تریخ=8 مئی 2019 |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20190508101911/https://www.mfa.gov.tm/en/articles/55?breadcrumbs=no |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=live}}</ref> |- |151 |{{Flag|Belarus}} |{{dts|20 جنوری 1992}}<ref>{{حوالہ خبر|تریخ=19 جنوری 2017|عنوان=Cui Qiming: China and Belarus are close friends and sincere partners|کاوش=Belarus.by|یوآرایل=https://www.belarus.by/en/press-center/speeches-and-interviews/cui-qiming-china-and-belarus-are-close-friends-and-sincere-partners_i_0000051745.html|تریخ رسائی=29 جولائی 2021|آرکائیو تریخ=29 جولائی 2021|آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20210729141352/https://www.belarus.by/en/press-center/speeches-and-interviews/cui-qiming-china-and-belarus-are-close-friends-and-sincere-partners_i_0000051745.html|یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}}</ref> |- |152 |{{Flag|Israel}} |{{dts|25 جنوری 1992}}<ref>{{حوالہ کتاب|آخری=al-Alkim |پہلا=Hassan Hamdan |عنوان=Dynami of Arab Foreign Policy-Making in the Twenty-First Century: Domestic Constraints and External Challenges |ناشر=Saqi |سال=2012 |اقتباس=On 25 جنوری 1992 China and Israel raised their diplomatic relations to ambassadorial level.}}</ref> |- |153 |{{Flag|Moldova}} |{{dts|30 جنوری 1992}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=Bilateral relations|یوآرایل=https://mfa.gov.md/en/content/republic-afghanistan|تریخ رسائی=31 جولائی 2021|ویب گاہ=MFA Moldova|آرکائیو تریخ=24 جون 2021|آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20210624002439/https://mfa.gov.md/en/content/republic-afghanistan|یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}}</ref> |- |154 |{{Flag|Azerbaijan}} |{{dts|2 اپریل 1992}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=The People's Republic of China |یوآرایل=https://mfa.gov.az/en/category/asia-and-oceania/china |ویب گاہ=Republic of Azerbaijan Ministry of Foreign Affairs |تریخ رسائی=28 دسمبر 2023}}</ref> |- |155 |{{Flag|Armenia}} |{{dts|6 اپریل 1992}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=China – Bilateral Relations |یوآرایل=https://www.mfa.am/en/bilateral-relations/cn|ویب گاہ=Ministry of Foreign Affairs of the Republic of Armenia|تریخ رسائی=28 دسمبر 2023}}</ref> |- |156 |{{Flag|Slovenia}} |{{dts|12 مئی 1992}}<ref>{{حوالہ ویب|آخری=Đogić |پہلا=Mojca Pristavec |تریخ=ستمبر 2016 |عنوان=Priznanja samostojne Slovenije |یوآرایل=https://fotogalerija.dz-rs.si/datoteke/Publikacije/Zborniki_RN/2016/Priznanja_samostojne_Slovenije_%DB%94pdf |تریخ رسائی=11 جولائی 2023 |زبان=sl |آرکائیو تریخ=2023-04-26 |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20230426044554/https://fotogalerija.dz-rs.si/datoteke/Publikacije/Zborniki_RN/2016/Priznanja_samostojne_Slovenije_%DB%94pdf |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}}</ref> |- |157 |{{Flag|Croatia}} |{{dts|13 مئی 1992}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=Bilateral relations – Date of Recognition and Establishment of Diplomatic Relations|یوآرایل=https://mvep.gov.hr/foreign-policy/bilateral-relations/date-of-recognition-and-establishment-od-diplomatic-relations/22800|تریخ رسائی=5 فروری 2022|ویب گاہ=Ministry of Foreign Affairs of Croatia}}</ref> |- |158 |{{Flag|Georgia}} |{{dts|9 جون 1992}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=Relations between Georgia and the People's Republic of China|یوآرایل=http://www.mfa.gov.ge/index.php?sec_id=381&lang_id=ENG|ناشر=[[Ministry of Foreign Affairs (Georgia)]]|تریخ رسائی=12 جولائی 2011|آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20110905063657/http://www.mfa.gov.ge/index.php?sec_id=381&lang_id=ENG|آرکائیو تریخ=5 ستمبر 2011|یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}}</ref> |- |159 |{{Flag|South Korea}} |{{dts|24 اگست 1992}}<ref name="UNDL" /> |- |160 |{{Flag|Slovakia}} |{{dts|1 جنوری 1993}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=Štáty a teritóriá |یوآرایل=https://www.mzv.sk/staty |تریخ رسائی=26 مئی 2023 |زبان=sk}}</ref> |- |161 |{{Flag|Eritrea}} |{{dts|14 جولائی 1993}}<ref>{{حوالہ کتاب|عنوان=Eritrea Update |ناشر=Provisional Government of Eritrea (EPLF), Mission to the USA and Canada |سال=1992}}</ref> |- |162 |{{Flag|North Macedonia}} |{{dts|12 اکتوبر 1993}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=Bilateral relations |یوآرایل=http://www.mfa.gov.mk/default1.aspx?ItemID=310 |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20110930040551/http://www.mfa.gov.mk/default1.aspx?ItemID=310 |آرکائیو تریخ=30 ستمبر 2011 |تریخ رسائی=3 اپریل 2021 |ویب گاہ=Ministry of Foreign Affairs of North Macedonia}}</ref> |- |163 |{{Flag|Andorra}} |{{dts|29 جون 1994}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=Diplomatic relations|یوآرایل=https://www.exteriors.ad/en/101-continguts-angles/diplomatic-representations/diplomatic-relations|تریخ رسائی=3 جولائی 2021|ناشر=Ministry of Foreign Affairs of Andorra}}</ref> |- |164 |{{Flag|Monaco}} |{{dts|16 جنوری 1995}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=Rapport de Politique Extérieure 2007|یوآرایل=https://www.gouv.mc/Action-Gouvernementale/Monaco-a-l-International/Publications/Rapports-de-Politique-Exterieure|صفحہ=44|زبان=fr|تریخ رسائی=11 اکتوبر 2020}}</ref> |- |165 |{{Flag|Bosnia and Herzegovina}} |{{dts|3 اپریل 1995}}<ref>{{حوالہ ویب |تریخ=2022 |عنوان=Datumi priznanja i uspostave diplomatskih odnosa |یوآرایل=https://mvp.gov.ba/vanjska_politika_bih/bilateralni_odnosi/datumi_priznanja_i_uspostave_diplomatskih_odnosa/?id=6 |تریخ رسائی=26 اپریل 2022 |ویب گاہ=Ministry of Foreign Affairs of Bosnia and Herzegovina |زبان=bs |تاريخ-الوصول=2025-09-01 |تاريخ-الأرشيف=2022-05-11 |مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220511192931/https://www.mvp.gov.ba/vanjska_politika_bih/bilateralni_odnosi/datumi_priznanja_i_uspostave_diplomatskih_odnosa/?id=6 |url-status=dead }}</ref> |- |166 |{{Flag|Bahamas}} |{{dts|23 مئی 1997}}<ref name="UNDL" /> |- |— |{{Flag|Cook Islands}} |{{dts|25 جولائی 1997}}<ref>{{حوالہ ویب|تریخ=28 اکتوبر 2022 |عنوان=Joint Communique Between the People's Republic of China and the Cook Islands on the Establishment of Diplomatic Relations |یوآرایل=http://nz.china-embassy.gov.cn/eng/jbwzlm/kkqd/200310/t20031027_961282.html |تریخ رسائی=21 مئی 2023}}</ref> |-style="background:#D3D3D3" |— |{{Flag|Saint Lucia}} (suspended) |{{dts|1 ستمبر 1997}}<ref>{{حوالہ ویب|یوآرایل=http://www.fmprc.gov.cn/chn//gxh/cgb/zcgmzysx/bmz/1206_30/1206x1/|عنوان=中国同圣卢西亚的关系|ویب گاہ=www.mfa.gov.cn|تریخ رسائی=28 دسمبر 2023|زبان=zh}}{{مردہ ربط|date=نومبر 2023}}</ref> |- |167 |{{Flag|South Africa}} |{{dts|1 جنوری 1998}}<ref>{{حوالہ ویب|تریخ=1 جنوری 1998 |عنوان=Joint Communique Between the Government of the People's Republic of China and the Government of the Republic of South Africa on the Establishment of Diplomatic Relations |یوآرایل=http://za.china-embassy.gov.cn/eng/zt/tenthanniversary/199801/t19980101_7636234.htm |تریخ رسائی=23 نومبر 2022}}</ref> |- |168 |{{Flag|Tonga}} |{{dts|2 نومبر 1998}}<ref>{{حوالہ ویب|تریخ=2 نومبر 2018 |عنوان=Ambassador Wang Baodong Published Signed Article on the 20th Anniversary of China-Tonga Diplomatic Relations |یوآرایل=https://www.mfa.gov.cn/ce/ceto//eng/zt/CCTDT/t1610024.htm}}</ref> |- |169 |{{Flag|East Timor}} |{{dts|20 مئی 2002}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=China, East Timor Establish Diplomatic Relations|یوآرایل=http://www.china.org.cn/english/FR/32953.htm|یوآرایل د‏‏ی کیفیت=live|تریخ رسائی=25 دسمبر 2021|آرکائیو تریخ=19 نومبر 2022|آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20221119070400/http://www.china.org.cn/english/FR/32953.htm}}</ref> |- |170 |{{Flag|Nauru}} |{{dts|21 جولائی 2002}}<ref>{{حوالہ ویب|یوآرایل=http://www.fmprc.gov.cn/eng/wjb/zzjg/bmdyzs/gjlb/3407/default.htm |عنوان=Nauru |ناشر=Fmprc.gov.cn |تریخ=6 اگست 2003 |تریخ رسائی=2010-06-22}}</ref> |- |171 |{{Flag|Dominica}} |{{dts|23 مارچ 2004}}<ref>{{حوالہ ویب|تریخ=30 مارچ 2004 |عنوان=China, Commonwealth of Dominica establish diplomatic ties |یوآرایل=http://chicago.china-consulate.gov.cn/eng//zt/aboutchina/200403/t20040330_5422381.htm |تریخ رسائی=20 اگست 2021}}</ref> |- |172 |{{Flag|Montenegro}} |{{dts|6 جولائی 2006}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=Tabela priznanja i uspostavljanja diplomatskih odnosa |یوآرایل=https://mvp.gov.me/rubrike/bilateralni-odnosi/Tabela-priznanja-i-uspostavljanja-diplomatskih-odn |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20200213235103/https://mvp.gov.me/rubrike/bilateralni-odnosi/Tabela-priznanja-i-uspostavljanja-diplomatskih-odn |آرکائیو تریخ=13 فروری 2020 |تریخ رسائی=16 اپریل 2021 |ناشر=Montenegro Ministry of Foreign Affairs and European Integration}}</ref> |- |173 |{{Flag|Costa Rica}} |{{dts|1 جون 2007}}<ref>{{حوالہ ویب|تریخ=5 فروری 2008 |عنوان=Costa Rica y Palestina acordaron hoy el establecimiento de relaciones diplomáticas. |یوآرایل=https://www.rree.go.cr/files/includes/files.php?id=169&tipo=relacion |تریخ رسائی=6 جولائی 2023 |زبان=es}}</ref> |- |— |{{Flag|Niue}} |{{dts|12 دسمبر 2007}}<ref>{{حوالہ ویب|تریخ=2007-12-12 |عنوان=China, Niue establish diplomatic ties |یوآرایل=http://news.xinhuanet.com/english/2007-12/12/content_7236556.htm |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20121012153105/http://news.xinhuanet.com/english/2007-12/12/content_7236556.htm |آرکائیو تریخ=اکتوبر 12, 2012 |تریخ رسائی=2014-08-03 |ایجنسی=[[شنہويا نیوز ایجنسی]]}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|تریخ=2007-12-12 |عنوان=Full text of joint communique on the establishment of diplomatic relations between China and Niue |یوآرایل=http://news.xinhuanet.com/english/2007-12/12/content_7236560.htm |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20160303212547/http://news.xinhuanet.com/english/2007-12/12/content_7236560.htm |آرکائیو تریخ=2016-03-03 |تریخ رسائی=2014-08-03 |ایجنسی=[[شنہويا نیوز ایجنسی]]}}</ref> |- |174 |{{Flag|Malawi}} |{{dts|28 دسمبر 2007}}<ref>{{حوالہ ویب|تریخ=29 دسمبر 2022 |عنوان=Chinese Ambassador H.E. Long Zhou: "Strive for New Glory of China-Malawi Relations" |یوآرایل=http://mw.china-embassy.gov.cn/eng/sghdhzxxx/202212/t20221229_10998309.htm#:~:text=On%2028%20December%202007%2C%20the,Malawi%20formally%20established%20diplomatic%20relations. |تریخ رسائی=13 جولائی 2023 |ویب گاہ=Embassy of the People's Republic of China in the Republic of Malawi}}</ref> |- |175 |{{Flag|South Sudan}} |{{dts|9 جولائی 2011}}<ref>{{حوالہ ویب|یوآرایل=http://www.sify.com/news/china-establishes-diplomatic-relations-with-south-sudan-news-international-lhkb4cachjh.html |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20150826102940/http://www.sify.com/news/china-establishes-diplomatic-relations-with-south-sudan-news-international-lhkb4cachjh.html |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead |آرکائیو تریخ=2015-08-26 |عنوان=China establishes diplomatic relations with South Sudan |ویب گاہ=[[Sify]] |تریخ=2011-07-10 |تریخ رسائی=2012-03-19}}</ref> |- |176 |{{Flag|Panama}} |{{dts|12 جون 2017}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=RELACIONES DIPLOMÁTICAS DE LA REPÚBLICA DE PANAMÁ|یوآرایل=http://www.mire.gob.pa/sites/default/files/documentos/Trasnsparencia/gestion-anual-2011-2012.pdf|یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead|آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20200806131148/https://mire.gob.pa/sites/default/files/documentos/Trasnsparencia/gestion-anual-2011-2012.pdf|آرکائیو تریخ=6 اگست 2020|تریخ رسائی=30 نومبر 2021|صفحہ=195}}</ref> |- |177 |{{Flag|Dominican Republic}} |{{dts|1 مئی 2018}}<ref>{{حوالہ خبر|عنوان=The People's Republic of China and the Dominican Republic Establish Diplomatic Relations |یوآرایل=https://www.mfa.gov.cn/ce/como//eng/news/t1556546.htm |تریخ رسائی=26 مارچ 2022}}</ref> |- |178 |{{Flag|El Salvador}} |{{dts|21 اگست 2018}}<ref>{{حوالہ ویب|عنوان=REGISTRO DE FECHAS DE ESTABLECIMIENTO DE RD |یوآرایل=https://www.transparencia.gob.sv/institutions/rree/documents/338286/download |تریخ رسائی=9 مارچ 2022 |زبان=es |آرکائیو تریخ=2025-01-15 |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20250115190710/https://www.transparencia.gob.sv/institutions/rree/documents/338286/download |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}}</ref> |- |179 |{{Flag|Solomon Islands}} |{{dts|28 ستمبر 2019}}<ref>{{حوالہ ویب|تریخ=1 جون 2020|عنوان=Solomon Islands Diplomatic and Consular List|یوآرایل=http://www.mfaet.gov.sb/resources/publications/22-foreign-affairs-p/61-solomon-islands-diplomatic-and-consular-list.html|یوآرایل د‏‏ی کیفیت=live|تریخ رسائی=12 دسمبر 2020|ناشر=Ministry of Foreign Affairs and External Trade of Solomon Islands|صفحات=36–38|آرکائیو تریخ=12 اگست 2021|آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20210812053600/http://www.mfaet.gov.sb/resources/publications/22-foreign-affairs-p/61-solomon-islands-diplomatic-and-consular-list.html}}</ref> |- |180 |{{Flag|Honduras}} |{{dts|26 مارچ 2023}}<ref>{{حوالہ ویب|تریخ=26 مارچ 2023 |عنوان=Comunicado Conjunto entre la República Popular China y la República de Honduras sobre el Establecimiento de Relaciones Diplomáticas |یوآرایل=https://www.fmprc.gov.cn/esp/wjdt/gongbao/202303/t20230326_11049280.html |تریخ رسائی=23 ستمبر 2023 |ویب گاہ=Ministry of foreign Affairs of the People's Republic of China |زبان=es}}</ref> |} == حوالے == {{حوالے|2}} {{موضوعات ایشیا|suffix= دے خارجہ تعلقات}} [[گٹھ:چین دے خارجہ تعلقات]] [[گٹھ:چین]] [[گٹھ:عوامی جمہوریہ چین دے خارجہ تعلقات]] 33egmnbk791h5t4nlvzosumt05et6np 1 149791 712921 2026-10-29T16:17:36Z ~2026-57660-50 45558 /* */ 712921 wikitext text/x-wiki پاک فوج کے سربراہ ۔ جنرل جہانگیر کرامت ===================== جنرل جہانگیر کرامت (بارہ جنوری ۱۹۹۶ء تا سات اکتوبر ۱۹۹۸ء) جنرل کاکڑ کی سبک دوشی کے وقت جنرل جہانگیر کرامت ہی سب سے سینیئر جنرل تھے چنانچہ انھیں اگلا سپہ سالار بنا دیا گیا۔ جنرل جہانگیر کرامت 20 جنوری 1941ء و سیالکوٹ میں پیدا ہوئے اور انھوں نے 1961ء میں پاک فوج میں شمولیت اختیار کی ۔ 1965 میں انھوں نے اکھنور اور 1971ء میں شکر گڑھ کے محاذ پر خدمات انجام دیں۔ دورانِ ملازمت انھوں نے بین الاقوامی تعلقات اور وار اسٹڈیز میں ڈگریاں حاصل کیں۔ نیشنل ڈیفنس یونیورسٹی میں سٹرٹیجک سٹڈیز اور وار کالج میں ملٹری سائنس پڑھاتے رہے۔ 80 کی دہائی میں سعودی عرب میں فوجی مشیر بھی رہے۔ ان کی سپہ سالاری کے دوران صدر فاروق لغاری نے بے نظیر بھٹو کی دوسری حکومت کو برطرف کیا۔ کہا جاتا ہے کہ ممکنہ برطرفی کی سن گن ملتے ہی جنرل جہانگیر کرامت نے مبینہ طور پر سپیکر قومی اسمبلی یوسف رضا گیلانی کے ذریعے صدر اور وزیرِ اعظم کو پیغام بھیجا کہ باہمی اختلافات جتنی جلد دور کرلیں اتنا ہی جمہوریت کے لیے بہتر ہے۔ مگر ظاہر ہے کہ اختلافات جب ذاتیات تک پہنچ جائیں تو پھر وہی ہوتا ہے جو ہوا۔ عبوری حکومت کے تحت انتخابات ہوئے۔ نواز شریف کو دوسری بار وزیرِ اعظم بننے کا موقع ملا۔ پھر جہانگیر کرامت کو سپہ سالاری کے ساتھ ساتھ چیئرمین جوائنٹ چیفس آف سٹاف کمیٹی کا عہدہ بھی تفویض کردیا گیا۔ جب نواز شریف کی چیف جسٹس سجاد علی شاہ کے ساتھ ٹھن گئی تو اس لڑائی میں جنرل جہانگیر کرامت نے غیر جانبداری برتی۔ انھی کے دور میں بھارت کے جوہری دھماکوں کے جواب میں پاکستان نے بھی 28 مئی 1998 کو ایٹمی دھماکے کیے۔ زندگی ٹھیک ہی چل رہی تھی کہ اکتوبر 1998 میں جنرل جہانگیر کرامت نے نیول وار کالج میں خطاب کرتے ہوئے تجویز پیش کی کہ ریاستی ڈھانچے کے استحکام کے لیے ترکی کی طرز پر نیشنل سکیورٹی کونسل کے قیام میں کوئی حرج نہیں ہے۔ نواز شریف حکومت اس تجویز سے یہ سمجھی کہ جنرل صاحب کے ارادے ٹھیک نہیں۔ چنانچہ ان سے استعفیٰ مانگ لیا گیا۔ پھر وہ امریکہ چلے گئے اور سٹینفورڈ یونیورسٹی اور بروکنگز انسٹی ٹیوٹ کے علمی و تحقیقی کاموں سے خود کو منسلک کرلیا۔ جنرل مشرف کے دور میں لگ بھگ دو برس واشنگٹن میں پاکستان کے سفیر رہے۔ بعد ازاں اپنا تھنک ٹینک سپئیر ہیڈ ریسرچ انسٹی ٹیوٹ قائم کر لیا۔ 8c6g92pveqqcmv234zusmnhgc0j2xxh 3 149792 712925 2026-10-29T17:08:40Z Neriah 28306 Neriah پلٹی صفحہ [[ورتن گل بات:Bruhpedia]] توں [[ورتن گل بات:Estoppel]]: ؜Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Bruhpedia|Bruhpedia]]" to "[[Special:CentralAuth/Estoppel|Estoppel]]" 712925 wikitext text/x-wiki #مڑجوڑ [[ورتن گل بات:Estoppel]] ex946gbs3gapksxyd1fwe3lp2qs4key