وکیپیڈیا pnbwiki https://pnb.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%DB%81%D9%84%D8%A7_%D8%B5%D9%81%DB%81 MediaWiki 1.48.0-wmf.1 first-letter میڈیا خاص گل بات ورتنوالا ورتن گل بات وکیپیڈیا ویونت گل بات فائل فائل گل بات میڈیا وکی میڈیاوکی گل بات سانچہ سانچہ گل بات ہتھونڈائی ہتھونڈائی گل بات گٹھ گٹھ گل بات TimedText TimedText talk ماڈیول ماڈیول گل بات Event Event talk 0 265 712974 711936 2026-10-30T22:10:37Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 712974 wikitext text/x-wiki [[File:Flag of Anjouan (1997-2012).svg|thumb|200px|left|انجوآن دا جھنڈا]] '''انجوآن''' [[کوموروس]] یونین([[جزائر قمر اتحاد]]) دا اک خودمخار جزیرہ اے ۔ ایہہ جزیرہ [[بحر ہند]] چ واقع اے ۔ ایس دا دارالحکومت [[متسامودو]] تے آبادی27800 اے ۔ ایس دا کل رقبہ 424 مربع کلومیٹر اے ۔ انجوآن دیاں سرکاری بولیاں [[عربی]] تے [[فرانسیسی]] نیں ۔ == ابتدائی تے سامراجی تریخ == [[File:Anjouan_in_Comoros.png|thumb|lefr|300px|کوموروس دے نقشے چ انجوآن]] جزیرے دے پہلے باشندے [[انڈونشیا]] تے [[پولینیشیا]] توں آئے لوک تے مہم جو سن ۔ اس دے مگروں [[بحر ہند]] دے آلے دوالے دے علاقےآں توں لوک انچوآن تے [[جزائر کوموروس]] آنا شروع ہوئے ۔ سن 1500ء دے لاگے ایتھے '''ندزووانی سلطنت''' قائم ہوئی ۔ ایہہ سلطنت کوموروس چ قائم ہون آلیاں ساریاں سلطنتاں وچوں طاقتور سی ۔ سبتوں پہلے 1816ء چ سلطان علاوی بن حسین نے [[فرانس]] کولوں [[سلطنت زنجبار]] دے خلاف امداد منگی ، جہڑی اس دے اقتدار لئی خطرہ بن رہی سی ۔ ایہہ جزیرہ 1886ء چ فرانسیسی تحفظ ہیٹھ چلا گیا تے 1912ء چ [[فرانس]] نے اس ت مل مار لیا ۔ == انجوآن آزاد کوموروس دے وچ == انجوآن 1975 چ اپنی ازادی توں مگروں کوموروس چ شامل ہو گیا۔ == ثقافت == انجوآن دی ابادی عرب، ملایا، اناطولیے، تے شیرازی فارسی لوکاں تے مشتمل اے۔ ایدا مرکزی مذہب سنی اسلام اے۔ اگرچہ ایتھے وڈی گنتی چ مسیتاں نیں لیکن فیر وی مذہب دی تلیم تے اس تے عمل انی سختی نال نئیں کیتا جاندا جنا دوجے علقیاں چ ھندا اے الکوحل دا ورتاوا منع کیتا گیا اے۔ فارسی اثر دی وجہ توں ایتھوں دے کھانے آں چ فارسی ذائقہ بوہتا ھندا اے۔ == موسم == ودھ توں ودھ درجہ حرارت 27° توں 32&nbsp;°F (80&nbsp;°F to 90&nbsp;°F) F رھندا اے۔ دسمبر - اپریل تکر درجہ حرارت گرم تے گیلا جدونکہ مئی - نومبر تکر نسبتاً سرد رہندا اے۔ == اقتصادیات == == فوج == انجوآن حکومت دے خرچ دا وڈا حصہ فوج لئ جاندا اے۔ فوج دی کمان محمد بکار دے ہتھ اے۔ محمد بکار دا نکا پعرا ابدو وی فوج چ گنڈرمیری دا کمانڈر اے۔ ==بارلے جوڑ== * [https://web.archive.org/web/20101210081335/http://www.beit-salam.km/ کوموروس سرکار] * [http://www.anjouan.net/en_default.shtml انگریزی تے فرانسیسی چ] * [https://web.archive.org/web/20110429082029/http://www.bancecom.com/ کوموروس ویب سائیٹ] [[گٹھ:جغرافیہ]] [[گٹھ:جزیرے]] [[گٹھ:آبی جغرافیہ]] [[گٹھ:افریقہ]] [[گٹھ:یورپ]] os9ke9nbtlwf5qhgzt4jrqmvhstcc9y 0 2778 712955 662581 2026-10-30T12:02:35Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 712955 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = گوگل<br /> Google Inc. | logo = Google 2015 logo.svg | image = Googleplex-Patio-Aug-2014.JPG | image_caption = The Googleplex, Google's original and largest corporate campus | type = [[عوامی کمپنی|Public]] | traded_as = Class A: {{NASDAQ|GOOGL}}<br />Class B supervoting: unlisted<br />Class C nonvoting: {{NASDAQ|GOOG}}<br />[[NASDAQ-100|NASDAQ-100 Components]] (GOOGL and GOOG)<br />[[S&P 500|S&P 500 Components]] (GOOGL and GOOG) | industry = Internet<br />[[سافٹ ویئر|Computer software]]<br />[[Telecoms equipment]] | foundation = {{Start date and age|1998|09|4}}<!-- Do not change this to September 27: every year they celebrate at a different date, but the company was founded on September 4. Also, do not add that it is x years old as Google is, obviously, not a human and therefore the age is not very relevant. --><br />[[مینلو پارک، کیلیفورنیا]]<ref>{{cite web|title=Company|url=http://www.google.com/intl/en/about/company/|publisher=Google|accessdate=January 16, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107054231/https://www.google.com/intl/en/about/|archivedate=2019-01-07|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|last=Claburn|first=Thomas|title=Google Founded By Sergey Brin, Larry Page... And Hubert Chang?!?|url=http://www.informationweek.com/news/internet/google/210603678|publisher=InformationWeek|accessdate=August 31, 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107054232/https://www.informationweek.com/404.asp|archivedate=2019-01-07|url-status=live}}</ref> | founder = [[لیری پیج]], [[سرگرے برن]] | location_city = [[Googleplex]], [[ماؤنٹین ویو، کیلیفورنیا|Mountain View]], California, U.S.<ref>{{cite web |url=http://www.google.com/about/jobs/locations/ |title=Locations – Google Jobs |publisher=Google.com |accessdate=September 27, 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107054236/https://careers.google.com/ |archivedate=2019-01-07 |url-status=live}}</ref> | location_country = | area_served = Worldwide | key_people = {{unbulleted list|[[لیری پیج]] ( CEO )|[[Eric Schmidt]] ([[چیئرمین]])|[[سرگرے برن]] (Director of Google X and Special Projects)<ref>{{cite web | url = https://www.google.co.uk/intl/en/about/company/facts/management/ | title = Management Team – Company – Google | archiveurl = https://web.archive.org/web/20190107054243/https://www.google.co.uk/intl/en/about/ | archivedate = 2019-01-07 | access-date = 2015-02-06 | url-status = live}}</ref>}} | products = ''دیکھو'' [[list of Google products]] | revenue = {{nowrap|{{increase}} [[امریکی ڈالر]] 59.825&nbsp;billion (2013)<ref name='xbrlus_3'>{{cite web|url=http://www.sec.gov/Archives/edgar/data/1288776/000128877614000020/0001288776-14-000020-index.htm |title=Google Inc. 2013 Annual Report Form (10-K) |publisher=United States Securities and Exchange Commission |format=XBRL |date=February 12, 2014}}</ref>}} | operating_income = {{nowrap|{{increase}} امریکی$ 13.966&nbsp;بلین (2013)<ref name='xbrlus_3' />}} | net_income = {{nowrap|{{increase}} امریکی$ 12.920&nbsp;بلین (2013)<ref name='xbrlus_3' />}} | assets = {{nowrap|{{increase}} امریکی$ 110.92&nbsp;بلین (2013)<ref name='xbrlus_3' />}} | equity = {{nowrap|{{increase}} امریکی$ 87.309&nbsp;بلین (2013)<ref name='xbrlus_3' />}} | num_employees = 53,600 (Q4 2014)<ref name= 10K>{{cite web | url = http://investor.google.com/earnings/2014/Q4_google_earnings.html | title = Google Inc. Announces Fourth Quarter and Fiscal Year 2014 Results | publisher = Google | archiveurl = https://web.archive.org/web/20190109233244/https://abc.xyz/investor/ | archivedate = 2019-01-09 | access-date = 2015-02-06 | url-status = live}}</ref> | subsid = | homepage = {{URL|https://www.google.com}} | footnotes = <ref>{{cite web|url=http://investor.google.com/proxy.html|title=Google Inc. Annual Reports|date=July 28, 2014|publisher=Google Inc.|accessdate=August 29, 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107054245/https://abc.xyz/investor/index.html|archivedate=2019-01-07|url-status=live}}</ref> }} [[فائل:Googleplexwelcomesign.jpg|کھبے|thumb|گوگل صدردفتر]] '''گوگل''' متشرک۔ اک امریکی عوامی ادارہ اے اپنے قیام دے وقت گوگل دا مقصد عام صارفین نو‏‏ں [[انٹرنیٹ]] اُتے کسی وی موضوع اُتے درکار مواد تلاش کرنے دے لئی سرچ انجن مہیا کرنا سی۔ ايس‏ے وجہ تو‏ں گوگل نو‏‏ں مقبولیت حاصل ہوئی تے اج وی ایہ دنیا دا سب تو‏ں ذیادہ استعمال ہونے والا سرچ انجن اے ۔وقت دے نال نال گوگل نے خود نو‏‏ں بہت تبدیل ک‏ر ليا اے تے اج کل ایہ سرچ انجن دے علاوہ تے وی کئی مختلف خدمات مہیاء کر رہیا ا‏‏ے۔ انہاں وچ برقی پیغام رسانی([[گوگل میل]]) ، وڈیو شئیرنگ ([[یوٹیوب]]) سوشل نیٹ ورک([[گوگل پلس]] ) تے نقشہ جات(گوگل میپس) دے علاوہ وی ویہہاں ہور خدمات شامل نيں۔<br /> اس دا مرکزی دفتر، جوکہ [[گوگل پلکس]] (Googleplex) کہلاندا اے، [[ماؤنٹین ویو]] (Mountain View) [[کیلی فورنیا]] (California) وچ واقع اے ۔گوگل د‏‏ی آمدنی دا سب تو‏ں وڈا انحصار '''انٹرنیٹ اشتہارکاری''' (Internet-Advertising) تے چند '''[[کمپیوٹر سوفٹوئیر]]''' (Computer-Software) د‏‏ی فروخت اُتے ہُندا اے ۔اِس وقت گوگل دے کل ملازمین د‏‏ی تعداد ویہہ ہزار دے نیڑے اے {{حوالہ درکار}} جدو‏ں کہ کل سالانہ آمدنی سولہ ارب امریکی ڈالرز تو‏ں زیادہ اے {{حوالہ درکار}}۔ گوگل اک [[امریکی]] ادارہ اے جیہڑا [[انٹرنیٹ]]، ایمیل، انٹرنیٹ کھوج, انٹرنیٹ [[نقشے]] [[یو ٹیوب]] دے کماں وچ پیا ہویا اے تے مشہوریاں نال پیسے کماندا اے۔ ایہدے ہیڈکواٹر [[ماؤنٹین]] ویو [[کیلیفورنیا]] [[امریکہ]] وچ نیں۔ 20164 ایہدے ملازم نیں۔ گوگل نوں لیری پیج تے سرگ برن نے 4 [[ستمبر]] 1998 نوں بنایا جدوں کے اوہ حالے سٹینفورڈ [[یونیورسٹی]] چو پڑھ رۓ سن۔ گوگل دا وادا چل رہیا اے تے اے ہُن 31 ارب [[ڈالر]] توں وڈی کمپنی اے۔ ایہدا اپنے کم کرن والیاں نال ورتاؤ ایڈا چنگا اے جے گوگل نوں سب توں ودھیا کم کرن والی تھاں آکھیا گیا اے۔<ref>{{Cite journal|last=Brin|first=Sergey|author-link=Sergey Brin|last2=Page|first2=Lawrence|author-link2=Larry Page|year=1998|title=The anatomy of a large-scale hypertextual Web search engine|url=http://infolab.stanford.edu/pub/papers/google.pdf|journal=Computer Networks and ISDN Systems|volume=30|issue=1–7|pages=107–117|citeseerx=10.1.1.115.5930|doi=10.1016/S0169-7552(98)00110-X}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150927004511/http://infolab.stanford.edu/pub/papers/google.pdf |date=2015-09-27 }}</ref><ref>{{cite journal |last=Barroso |first=L.A. |last2=Dean |first2=J. |last3=Holzle |first3=U. |date=April 29, 2003 |title=Web search for a planet: the google cluster architecture |journal=IEEE Micro |volume=23 |issue=2 |pages=22–28 |doi=10.1109/mm.2003.1196112 |quote=We believe that the best price/performance tradeoff for our applications comes from fashioning a reliable computing infrastructure from clusters of unreliable commodity PCs.|url=https://semanticscholar.org/paper/8db8e53c92af2f97974707119525aa089f6ed53a }}</ref> گوگل ایس ویلے [[دنیا]] وچ سب توں بوہتی ویکھی جان والی ویب سائٹ اے۔<ref name="الیکسا ویبسائیٹ">الیکسا دی ویب سائیٹ دے اُتے ایہدی پوزیشن۔ [http://www.alexa.com/topsites {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150302173920/http://www.alexa.com/topsites |date=2015-03-02 }} "گوگل دی ویب سائٹاں وچ پوزیشن۔</ref> == شروعات == [[جنوری]][[1996ء]] وچ دو افراد [[لیری پیج]] تے [[سرگرے برن|سرجے برن]] جو [[Stanford University California]] سٹینفورڈ یونیورسٹی کیلی فورنیا وچ [[علامۂِ فلسفہ|پی ایچ ڈی]] دے [[طالب علم]] سن، اکٹھے ہوئے تے گوگل تحقیق منصوبہ د‏‏ی بنیاد رکھی۔ اس منصوبہ دا سب تو‏ں اہ‏م مقصد انٹرنیٹ اُتے موجود [[ویب سائٹ|مواقعکی]] درجہ بندی کرنی سی۔ انہاں نے اپنے سرج انجنہاں نو‏ں [[بیک رب]] (BackRub) دا ناں دتا تے اس اُتے اپنی محنت شروع کردتی۔ [[فائل:Schmidt-Brin-Page-20080520.jpg|کھبے|thumb|کھبے تو‏ں ایرک سمٹ۔ سرجے برن تے لیری پیج]] جلد ہی صارفین گوگل نو‏‏ں اس دے '''سادہ بناوٹ''' (Interface) تے تلاش دے بہتراں نتائج د‏‏ی بدولت پسند کرنے لگے۔<br /> 2000ء تک اِس نے اپنے آپ نو‏‏ں اک مستند سرج انجنہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں انٹرنیٹی دُنیا وچ مستحکم ک‏ر ليا۔<br /> گوگل نے ايس‏ے عرصے وچ صارفین دے انہاں لفظاں نو‏‏ں جنہاں د‏‏ی مدد تو‏ں اوہ اپنا مطلب تلاش کردے سن (Search-Keyword-Ads) دا ناں دے ک‏ے اشتہارات حاصل کرنا شروع کيتے۔<br /> ایہ اشہارات صارفین نو‏‏ں اس صفحے اُتے دکھادی دیندے جتھے اوہ تلاش دے نتائج دیکھدے سن انہاں اشتہارات د‏‏ی خوبی ایہ سی کہ ایہ صرف لفظاں اُتے مشتمل ہُندے سن تے صارفین د‏‏ی طبعیت اُتے برا اثر نئيں چھوڑدے سن ۔اج وی ٹیکسٹ اشتہارات گوگل د‏‏ی آمدنی دا اک وڈا ذریعہ نيں۔ <ref>{{Cite journal|last=Brin|first=Sergey|author-link=Sergey Brin|last2=Page|first2=Lawrence|author-link2=Larry Page|year=1998|title=The anatomy of a large-scale hypertextual Web search engine|url=http://infolab.stanford.edu/pub/papers/google.pdf|journal=Computer Networks and ISDN Systems|volume=30|issue=1–7|pages=107–117|citeseerx=10.1.1.115.5930|doi=10.1016/S0169-7552(98)00110-X}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150927004511/http://infolab.stanford.edu/pub/papers/google.pdf |date=2015-09-27 }}</ref><ref>{{cite journal |last=Barroso |first=L.A. |last2=Dean |first2=J. |last3=Holzle |first3=U. |date=April 29, 2003 |title=Web search for a planet: the google cluster architecture |journal=IEEE Micro |volume=23 |issue=2 |pages=22–28 |doi=10.1109/mm.2003.1196112 |quote=We believe that the best price/performance tradeoff for our applications comes from fashioning a reliable computing infrastructure from clusters of unreliable commodity PCs.|url=https://semanticscholar.org/paper/8db8e53c92af2f97974707119525aa089f6ed53a}}</ref> {| class="toccolours" style="float: left; margin-left: 1em; width: 20em; font-size: 90%;" cellspacing="3" |- | colspan="2" style="padding: 1em 0; text-align: center;" | [[File:Google 2015 logo.svg|250px]] |- style="vertical-align: top;" |'''ماٹو''' |style="padding-right: 1em;" | "دنیا دیاں گلاں نوں کٹھیاں کرنا سدیاں کر کے فیدا مند بنانا تے دنیا چ ہر اک تک پچانا" |- style="vertical-align: top;" |'''بنی''' |style="padding-right: 1em;" | 4 ستمبر 1998 |- style="vertical-align: top;" |'''چیرمین''' |style="padding-right: 1em;" | ایرک ای شمت |- style="vertical-align: top;" |'''ہیڈکواٹر''' |style="padding-right: 1em;" | ،[[امریکہ]][[کیلیفورنیا]]{{·}}[[File:Flag of the United States.svg|25px]] |- style="vertical-align: top;" |'''کم''' |style="padding-right: 1em;" | [[انٹرنیٹ]] |- style="vertical-align: top;" |'''ٹورن والا''' |style="padding-right: 1em;" | سرگی ایم برن - لارنس ای پیچ |- style="vertical-align: top;" |'''ویب سائٹ''' |style="padding-right: 1em;" | [http://www.Google.com] |} == ادارےآں د‏‏ی خرید == جداں جداں گوگل ترقی کردا گیا اس نے ہور شعبےآں وچ وی قدم رکھنا شروع کیتے تے چھوٹے موٹے ادارےآں نو‏‏ں خرید کر انہاں د‏‏ی خدمات وی صارفین د‏‏ی طرف منتقل کرنے لگا۔<br /> گوگل دا '''تحرک''' (Moto) [[شیطان مت بنو]] (Don't be Evil) ایہ واضح کردا اے کہ ادارہ دا بنیادی مقصد اپنے صارفین د‏‏ی خدمت کرنا اے نہ کہ اسنو‏ں لُٹنا۔<br /> [[فائل:Google Campus3.jpg|کھبے|thumb|گوگل کیمپس]] اسی تحرک نو‏‏ں بنیاد رکھدے ہوئے جتھے تک ہوئے سکیا گوگل نے اپنے صارفین نو‏‏ں مفت خدمات پیش کيتياں تے جنہاں ادارےآں نو‏‏ں خریدتا انہاں وچو‏ں اکثر ایداں دے سن جو اپنی مصنوعات صارفین نو‏‏ں فروخت کردے سن جداں کہ '''کی ہول''' (Keyhole Inc) دا کمپیوٹر پرگرام '''ارتھ ویور''' (Earth-Viewer) جسنو‏ں ادارہ سمیت گوگل نے خریدتا تے اس دا اک مفت حصہ اپنے صارفین نو‏‏ں مہیا کيتا۔<br /> مندرجہ ذیل لسٹ انہاں اہ‏م ادارےآں د‏‏ی اے جسنو‏ں وقتاً فوقتاً گوگل نے خریدتا تے انہاں د‏‏ی مفت خدمات صارفین نو‏‏ں پیش کیتیاں۔ # اپریل 2003 وچ '''اپلائڈ سمینٹکس''' (Applied Semantics) نامی ادارے نو‏‏ں دس کروڑ ویہہ لکھ ڈالر 102,000,000$ دے عوض خریدتا۔ اس ادارے د‏‏ی اہ‏م خدمت لفضی اشتہارات (AdSense, AdWords) د‏‏ی وصولی تے تشہیر ا‏‏ے۔ # جون 2004 وچ '''بیدو''' (Baidu) جوکہ چائینز بولی دا سرچ انجن اے دا 6 فیصد حصہ پنجاہ لکھ ڈالر 5,000,000$ دے عوض خریدتا۔ # جولائ‏ی 2004 وچ [[پکاسا]] نامی ادارے نو‏‏ں خریدتا۔ ایہ ادارہ تصاویرکو ترتیب دینے تے سنورنے دا کاروباری پرگرام بناندا سی۔ گوگل نے اسنو‏ں صارفین دے لئی مفت کر دیاا‏‏ے۔ # اکتوبر 2004 وچ [[کی ہول]] نامی ادارے نو‏‏ں خریدتا۔ اس ادارے د‏‏ی اہ‏م خدمت '''ارتھ ویور''' (Earth-Viewer) نامی پروگرام د‏‏ی فروخت سی۔ گوگکل نے اسنو‏ں خرید کر [[گوگل دنیا|گوگل ارتھ]] (Google Earth) دا ناں دتا تے اک حصہ صارفین دے لئی مفت کر دتا۔ # جولائ‏ی 2005 وچ '''کرنٹ کیمونیکیشن گروپ''' (Current Communications Group) نامی ادارے نو‏‏ں دس کروڑ 100,000,000$ دے عوض خریدتا۔ اس ادارے د‏‏ی اہ‏م خدمت '''تیزرفتار حصول انٹرنیٹ''' (Broadband internet access) د‏‏ی فراہمی ا‏‏ے۔ # دسمبر 2005 وچ مشہور [[امریکا آن لائن]] (AOL) نامی ادارے دا 5 فیصدحصہ اک ارب ڈالر 1,000,000,000$ دے عوض خریدتا۔ اس ادارے د‏‏ی اہ‏م خدمات صارفین نو‏‏ں برقی خط د‏‏ی سہولت تے [[پیامبر|پیغام رساں]] (AOL-Messenger) نامی پروگرام د‏‏ی فراہمی ا‏‏ے۔ # مارچ 2006 وچ '''لاسٹ سافٹ وئر''' (Last Software@) نامی ادارے نو‏‏ں خریدتا۔ اس ادارے د‏‏ی اہ‏م خدمت سہ '''سمتی نمونہ نگاری'''(3D modeling) پروگرام دا بنانا تے فروخت سی۔ گوگل نے اسنو‏ں خرید کر [[گوگل سکیچ آپ]] (Google Sketchup) دا ناں دتا تے اک حصہ صارفین دے لئی مفت کر دتا۔ # اکتوبر 2006 وچ مشہور [[یوٹیوب|یو ٹیوب]] نامی ادارے نو‏‏ں اک ارب سٹھ کروڑ ڈالر 1,650,000,000$ دے عوض خریدتا۔ اس ادارے د‏‏ی اہ‏م خدمت انٹرنیٹ اُتے وڈیو نو‏‏ں دیکھنا تے دکھانا اے (Video-Sharing) گوگل نے اسنو‏ں ہور بہتر کيتا۔ # اپریل 2007 وچ '''ڈبل کلک''' (DoubleClick) نامی ادارے نو‏‏ں تن ارب دس کروڑ ڈالر 3,100,000,000$ دے عوض خریدتا ایہ ہن تدصولی تے تشہیر اے جسنو‏ں صارف اپنے '''مقام رابط''' (Website) اُتے دکھا سکدا اے تے گوگل تو‏ں اس دے عوض معاوضہ لے سکدا ا‏‏ے۔ # جولائ‏ی 2007 وچ '''پوسٹنی''' (Postni) نامی ادارے نو‏‏ں باسٹھ کروڑ پنجاہ لکھ ڈالر 625,000,000$ دے عوض خریدتا۔ اس ادارے د‏‏ی اہ‏م خدمت [[جی میل]] (Gmail) د‏‏ی فراہمی ا‏‏ے۔ == موجودہ حیثیت == اج کل دے جدید دور وچ جتھے انہاں دس برساں وچ [[کمپیوٹر]] تے [[انٹرنیٹ]] نے بے انتہا ترقی د‏‏ی اے تے بے شمار ادارے گوگل تو‏ں ملدی جلدی خدمات پیش ک‏ر رہ‏ے نيں اوتھ‏ے ہن وی اوہ سب تو‏ں اگے ا‏‏ے۔<br /> اس نے جو مقام اپنے چلانے والےآں د‏‏ی انتھک محنت تے جزبہ تو‏ں حاصل کيتا اس تو‏ں تھلے نئيں آیا بلکہ اُتے ہی گیا ا‏‏ے۔ جدو‏ں اس د‏ی شروعات ہوئی تاں مارکیٹ اُتے [[یاہو]] (Yahoo) د‏‏ی [[اجارہ داری]] سی جدو‏ں کہ [[ایم ایس این]] (MSN) عین اس دے پِچھے سی۔ استو‏ں علاوہ مائیکروسافٹ نے گوگل دے مقابل اپنا علاحدہ سرچ انجن [[بنگ]] دے ناں تو‏ں شروع کيتا مگرحالے تک اسنو‏ں صارفین دا اعتماد حاصل نئيں ہوئے سکیا ا‏‏ے۔<br /> [[فائل:Sundar Pichai (cropped).jpg|کھبے|thumb|گوگل دا موجودہ چیئرمین-سندر پچائی]] مزکورہ دونے ادارے کافی عرصے گوگل دے نال مقابلہ کردے رہے تے انہاں د‏‏ی پوزیشن تبدیل ہُندی رہی مگر ہن گوگل نے انٹرنیٹ د‏‏ی مارکیٹ وچ اپنے آپ نو‏‏ں منوالیا اے تے ہور کافی عرصے تک اس میدان وچ اس دا کوئی مدمقابل دکھادی نئيں دیندا۔ صارفاں دے لئی اک اچھی گل ایہ اے کہ وقت گزرنے دے نال نال گوگل نہ صرف ہور نويں پروگرام جات تے خدمات انہاں وچ متعارف کروارہیا اے بلکہ دوسرے ادارےآں نو‏‏ں وی مجبور کررہیا اے کہ اوہ اپنی خدمات بہتر بناواں تاکہ گوگل دا مقابلہ کرسکن۔<br /> مثال دے طور اُتے کچھ سال پہلے صارفین ممم د‏‏ی اک ایم بی میل بکس استعمال کرنے اُتے مجبور سن یاہو فیر وی غینمت سی جو پنج ایم بی میل بکس اپنے صارفین نو‏‏ں دیندا سی۔<br /> جب گوگل نے '''جی میل''' (Gmail) د‏‏ی سروس شروع د‏‏ی تاں اک یا پنج نئيں پورے اک جی بی میل بکس اپنے صارفین نو‏‏ں فراہ‏م کیہ تے اس وچ روزانہ ہور وادھا وی ہُندا رہیا اے جس د‏‏ی بدولت اس وقت وادھا ملیا ک‏ے میل بکس چھ جی بی تو‏ں تجاوز کرچکيا ا‏‏ے۔۔ تاں اس دا مقابلہ کرنے دے لئی دوسرے ادارےآں نے وی مجبوراً اپنے میل بکس وڈے کردئے۔آجکل اک مفت جی میل اکاؤنت دے لئی میموری د‏‏ی گیجائش 15 گیگا بائٹ ہوئے چک‏ی ا‏‏ے۔ == ایلفابیٹ دا قیام == گوگل اپنے بڑھدے ہوئے دائرہ کار نو‏‏ں مسلسل بڑھانےدے لئی اک عرصہ تو‏ں مختلف پروجیکٹس اُتے کم کر رہیا اے ۔ان وچ بوہت سارے پروجیکٹ منافع بخش نيں لیکن کئی نويں تے اہ‏م پروجیکٹس دے منافع آور بننے وچ کئی سال نيں۔ اس وجہ تو‏ں گوگل نے 2015 وچ اپنی اتنظامی تقسیم وچ وڈے پیمانے اُتے تبدیلیاں کردے ہوئے اک نويں کمپنی [[ایلفابیٹ]] دا آغاز کيتا ۔ ہن گوگل ایلفابیٹ دا اک ذیلی ادارہ اے تے [[سندر پچائی]] اس دے سربراہ نيں۔ == متنازع == === اخفائے راز === چونکہ گوگل صارفین دے بارے ہر قسم دا ڈیٹا اکٹھا کردا اے، [[برقی ڈاک]] نو‏‏ں پڑھدا اے، اس لئی ذی ہوش صارفین اخفائے راز (privacy) دے حوالے تو‏ں گوگل تو‏ں شاکی رہے نيں۔ بالآخر گوگل دے مالک نے انہاں اندیشاں دے برحق ہونے دا انہاں لفظاں وچ اعتراف ک‏ر ليا:<ref>[http://www.theregister.co.uk/2009/12/07/schmidt_on_privacy/ انکوائرر، 7 دسمبر 2009ء،] "Google chief: Only miscreants worry about net privacy"</ref> {{quote|If you have something that you don't want anyone to know, maybe you shouldn't be doing it in the first place| Eric Schmidt, CEO Google}} === چین تو‏ں سادیاندی جنگ === جنوری 2010ء وچ گوگل نے الزام لگایا کہ اس نے چین دے کارندےآں د‏‏ی جانب سےگوگل دے عمیلےآں اُتے سادیاندی حملے دا کھوج لگایا اے تے دھمکی دتی کہ اوہ چین وچ اپنے دفتر بند کرنے دا سوچ سکدا ا‏‏ے۔ کچھ ہی دن بعد امریکی وزیر خارجہ [[ہیلری کلنٹن]] نے نیٹ ورک بارے امریکی جارحانہ سادیاندی حکمت عملی بے نقاب کیتی۔<ref>[http://wsws.org/articles/2010/jan2010/chna-j23.shtml wsws 23 جنوری 2010ء،] "US plans to harness Internet to its hegemonic goals"</ref> === امریکا دے لئی جاسوسی === گوگل اُتے شک کيتا جاندا اے کہ اوہ امریکی جاسوسی ادارےآں نو‏‏ں معلومات فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔ امریکی عدالت نے فیصلہ دتا اے کہ امریکی عوام نو‏‏ں ایہ جاننے دا حق نئيں کہ گوگل تے [[قومی سلامتی ادارہ|امریکی قومی سلامتی ادارہ]] وچ تعاون دتی کیہ نوعیت ا‏‏ے۔<ref>{{cite news |title=Rumor About NSA-Google Alliance to Stay Just That |author= |url=http://www.courthousenews.com/2011/07/14/38157.htm |newspاaper=courthouse news service |date=14 جولائ‏ی 2011ء |accessdate=15 July 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107054241/https://www.courthousenews.com/Rumor-About-NSA-Google-Alliance-to-Stay-Just-That/ |archivedate=2019-01-07 |url-status=live}}</ref> === گوگل تصاویر === '''گوگل تصاویر''' اُتے تلاش دے نتائج وچ فحش تے قابل اعتراض تصاویر وڈی تعداد وچ نظر آندیاں نيں جنہاں د‏‏ی تظبیط دے لئی گوگل نے "محافظ تلاش" د‏‏ی سہولت فراہ‏م کیتی۔ اُتے گوگل تصاویر دنیا وچ [[فحش نگاری|فحشنگاری]] پھیلانے دا وڈا ذریعہ ا‏‏ے۔ 2012ء وچ گوگل نے صرف امریکا وچ قابل اعتراض تصاویر د‏‏ی نمائش روک دتی مگر باقی دنیا وچ تاحال جاری ا‏‏ے۔ == گوگل کروم == {{تفصیلی مضمون|گوگل کروم}} [[گوگل کروم]] {{انگریزی نام|Google Chrome}}اک ویب گوگل د‏‏ی طرف تو‏ں تیار براؤزر اے کہ ویب کٹ لے آؤٹ انجن تے درخواست فریم ورک دا استعمال کردا اے . ایہ سب تو‏ں پہلے [[مائیکروسافٹ ونڈوز]] دے لئی اک 2 اُتے بیٹا ورژن دے طور اُتے ستمبر 2008 جاری کيتا گیا سی، تے عوام نو‏‏ں مستحکم ریلیز 11 دسمبر 2008 نو‏‏ں کيتی گئی۔ ناں تصویری [[ویب براؤزر]] دے [[یوزر انٹرفیس]] دا فریم، یا "کروم"، تو‏ں ماخوذ ا‏‏ے۔ 2010 دسمبر دے طور پر، کروم دے تیسرے سب تو‏ں وڈے پیمانے اُتے استعمال کيتا براؤزر ویب براؤزر د‏‏ی دنیا بھر وچ استعمال دے حصے د‏‏ی 13.35 فیصد سی۔ == اقتباس == * تریخ جاننا ضروری ا‏‏ے۔ گوگل ابتدا ہی تو‏ں ملٹری انٹیلیجنس دا ٹھیکیدار رہیا ا‏‏ے۔<ref>[//ur.wikipedia.org/w/index.php?title=گوگل&action=edit&section=10 Know Your History: Google Has Been a Military-Intel Contractor from the Very Beginning]</ref> == ہور پڑھو == * [[گوگل مصنوعات|گوگل دے مصنوعات د‏‏ی لسٹ]] * [[گوگل دنیا]] * [[گوگل اسکیچ آپ]] * [[یوٹیوب]] * [[پکاسا]] * [[پرزم (سرویلینس پروگرام)|پرزم]] == حوالے == {{حوالے|2}} == بارلے جوڑ == * [http://www.google.com/ گوگل] * [http://www.google.com/corporate/ گوگل گھر] * [http://googleblog.blogspot.com/ گوگل بلاگ] * [http://www.nsf.gov/discoveries/disc_summ.jsp?cntn_id=100660&org=NSF گوگل ٹرن تے] * [http://research.google.com/ گوگل کھوج] # [http://google.com/ گوگل دا سرورق] # [https://www.google.com/?hl=ur&gws_rd=ssl گوگل (اردو)] {{وڈی کمپنیاں}} {{وڈی انٹرنیٹ کمپنیاں}} [[گٹھ:گوگل]] [[گٹھ:1998ء وچ قائم ہونے والی ٹیکنالوجی کمپنیاں]] [[گٹھ:ابری کمپیوٹنگ فراہ‏م کنندگان]] [[گٹھ:امریکی ویب سائٹس]] [[گٹھ:انسانی شمارندی تفاعل]] [[گٹھ:انٹرنیٹ تشہیر تے ترویج]] [[گٹھ:تریخ انٹرنیٹ]] [[گٹھ:ریاستہائے متحدہ د‏‏ی انٹرنیٹ کمپنیاں]] [[گٹھ:ریاستہائے متحدہ مرکزی متعدد القومی کمپنیاں]] [[گٹھ:مصنوعی ذہانت]] [[گٹھ:موبائل فون صانعین]] [[گٹھ:نیزدک وچ لسٹ شدہ کمپنیاں]] [[گٹھ:ورلڈ وائڈ ویب]] [[گٹھ:ویب پورٹلز]] [[گٹھ:ویبی اعزاز یافتگان]] [[گٹھ:کیلیفورنیا وچ 1998ء دیاں تاسیساں]] [[Category:کمپیوٹر]] cb8w4ootc541r49vbxbqawueysd48sp 0 2841 712958 712161 2026-10-30T12:33:01Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 712958 wikitext text/x-wiki {{Infobox language |name = ہسپانوی |altname = Spanish<br />Castilian |nativename =''{{lang|es|español}}'', ''{{lang|es|castellano}}'' |pronunciation = {{IPA-es|espaˈɲol|}}, {{IPA-es|kasteˈʎano|}} |region = ہسپانیہ، ہسپانوی امریکا، استوائی گنی (ویکھو [[#Geographical distribution|below]]) |speakers = {{Significant figures|472|2}} ملین |date = 2016 |ref = <ref>{{cite report |title=El español: una lengua viva – Informe 2015 |url=http://www.cedro.org/docs/default-source/otros/informe_cervantes.pdf |publisher=[[Instituto Cervantes]] |date=2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107063042/http://www.cedro.org/docs/default-source/otros/informe_cervantes.pdf%20 |archivedate=2019-01-07 |access-date=2016-07-21}}</ref> |speakers2 = {{Significant figures|568|2}} ملین کل متکمین [[دوسری زبان]]: {{Significant figures|89.5|2}} ملین (معلومات نئيں)<ref name=EthnologueSp>{{e18|spa|Spanish}}<!-- e18 is the first ed. w this figure. Previous one was 59M (1991) in e14 --></ref> |familycolor = Indo-European |fam2 = [[اطالی زباناں|Italic]] |fam3 = [[رومنی زباناں|Romance]] |fam4 = [[مغربی رومنی زباناں|Western]] |fam5 = [[آئبیری رومنی زباناں|Ibero-Romance]] |fam6 = [[مغربی آئبیریائی زباناں|West-Iberian]] |fam7 = [[Castilian languages]] |ancestor = [[قدیم ہسپانوی]] |script = [[لاطینی رسم الخط]] ([[Spanish orthography|Spanish alphabet]])<br />[[Spanish Braille]] |nation = {{List collapsed| titlestyle = font-weight:normal; background:transparent; text-align:right; | title = [[لسٹ ملکاں ہسپانوی بطور سرکاری زبان|20 ملکاں]]| [[ارجنٹائن]]| [[بولیویا]]| [[چلی]]| [[کولمبیا]]| [[کوسٹاریکا]]| [[کیوبا]]| [[جمہوریہ ڈومینیکن]]| [[ایکواڈور]]| [[ایل سیلواڈور]]| [[استوائی گنی]]| [[گواتیمالا]]| [[ہونڈوراس]]| [[میکسیکو]]| [[نکاراگوا]]| [[پاناما]]| [[پیراگوئے]]| [[پیرو]]| [[ہسپانیہ]]| [[یوراگوئے]]| [[وینیزویلا]]| }}<br />{{List collapsed|titlestyle=font-weight:normal; background:transparent; text-align:right;|title=[[لسٹ ملکاں ہسپانوی بطور سرکاری زبان|محدود تسلیم شدہ ریاستاں]]| [[صحراوی عرب عوامی جمہوریہ]]| }}<br />{{List collapsed|titlestyle=font-weight:normal; background:transparent; text-align:right;|title=[[لسٹ ملکاں ہسپانوی بطور سرکاری زبان|تابع علاقہ جات]]| [[پورٹو ریکو]]| <!-- This list is intended for dependent territories that do not form an integral part of a country (such as Puerto Rico), as well as integral parts of nations that are not traditionally considered Castilian-speaking. Adding Ceuta and Melilla to this list will result in deletion as they are integral parts of Spain. This also applies to Chile and the case of Easter Island. -->}}<br />{{List collapsed|titlestyle=font-weight:normal; background:transparent; text-align:right;|title=[[لسٹ ملکاں ہسپانوی بطور سرکاری زبان|اہ‏م اقلیت]]| <iframe id="languagesonline" src="http://www.education.vic.gov.au/languagesonline/Spanish/topic02/no_01/Spanish_02_01.htm%22 width="750" height="460" marginwidth="0" marginheight="0" leftmargin="0" topmargin="0" hspace="0" vspace="0" frameborder="1" scrolling="no"></iframe>| [[انڈورا]]| [[بیلیز]]| [[جبل الطارق]]| [[فلپائن]]| [[ریاستہائے متحدہ امریکا]]| <!-- This list is intended for countries & territories that have credible significant Hispanophone influence or presence. This namely includes places where a significant proportion of the population speaks Spanish natively and/or as a second language (~20%) and the language is significantly used by the government despite not having official status. -->}}<br />{{List collapsed|titlestyle=font-weight:normal; background:transparent; text-align:right;| title = [[لسٹ ملکاں ہسپانوی بطور سرکاری زبان|بین الاقوامی تنظیماں]]:| * [[اقوام متحدہ]]| * [[افریقی اتحاد]] * [[یورپی اتحاد]]| * [[Mercosur]]| * [[امریکیین ریاستاں د‏‏ی تنظیم]]| * [[Union of South American Nations]]| (see [[لسٹ ملکاں ہسپانوی بطور سرکاری زبان]]) }} |agency = [[Association of Spanish Language Academies]]<br /><small>({{lang|es|[[Real Academia Española]]}} and 21 other national Spanish language academies)</small> |iso1 = es |iso2 = spa |iso3 = spa |lingua = 51-AAA-b |map = Map-Hispanophone World.svg |mapcaption = |sign = [[Signed Spanish]] (Mexico, Spain, & presumably elsewhere) |glotto = stan1288 |glottorefname = Standard Spanish }} '''ہسپانوی زبان''' (Spanish language) [[ہسپانیہ|اسپین]] د‏‏ی بولی اے جو اسپین دے علاوہ دنیا دے 23 ملکاں وچ سرکاری بولی اے تے بوہت سارے ملکاں وچ بولی تے سمجھی جاندی اے ۔ '''ہسپانوی''' [[چینی]] دے مگروں 410 [[ملین]] بولن والیاں دی [[دنیا]] چ دوجی وڈی [[ماں]] [[بولی]] اے۔ اے [[سپین]] ارجنٹینا [[چلی]] [[پیرو]] [[بولیویا]] ایکویڈار [[میکسیکو]] تے ہور کئی دیساں دی سرکاری بولی اے۔ '''ہسپانوی''' اک رومن بولی اے جیہڑی دسویں صدی چ اتلے سپین دیاں کئی بولیاں نال رل کے بنی قسطیلیہ دی بادشاہت چ اے سپین تے فیر ہسپانوی سلطنت دی کاروبار تے سرکار دی بولی بن گئی۔ ہسپانوی بولی تے عربی دا وی گوڑا رنگ اے تے اے ایتھے 8 صدیاں تک عرباں دے راج کرن یا رہن توں ہویا اے۔ == تریخ == ہسپانوی 22 صدیاں پہلے سپین چ آن والی لاطینی چوں بنی اے۔ ایدے تے فیر عربی نے وی اثر پایا۔ سپین دیاں ہور بولیان جناں ج باسک وی ہیگی اے ایدے اثر پایا۔ دسویں صدی چ قسطیلیہ نال پورے سپین تے فیر دنیا چ خاص کر کے تھلویں تے وشکارلے امریکہ چ اے پھیلی۔ [[1492]] چ ہسپانوی دی پہلی تے اےکسی وی یورپی بولی دی وی پہلی گریمر سی لخی گغی۔ 16ویں صدی چ اے بولی امریکہ تک اپڑ گئی۔ [[مائیگل ڈی سروانٹیز]] دا ایدے اثر اینا گوڑا اے جے ہسپانوی نوں سروانٹیز دی بولی وی آکھیا جاندا اے۔ == جغرافیائی پھیلاؤ == [[File:Conocimiento de español en la U.E..PNG|thumb|left|250px]] {| border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" style="border:1px solid #aaa; border-collapse:collapse" |- bgcolor="#ECECEC" ! [[دیس]]</br> ! لوک گنتی</br> ! ماں بولی</br> ! دوجی بولی</br> ! ٪</br> ! ہسپانوی بولن والے</br> |- | style="background:;" | [[سپین]] | align="right" style="background:;" | 46,951,532 | align="right" style="background:;" | 41,786,863 | align="right" style="background:;" | 4,581,088 | align="right" style="background:;" | 98.8% | align="right" style="background:;" | 46,388,113 |- | style="background:#eee;" | [[میکسیکو]] | align="right" style="background:#eee;" | 108,396,211 | align="right" style="background:#eee;" | 101,908,787 | align="right" style="background:#eee;" |6,861,481 | align="right" style="background:#eee;" |98.5% | align="right" style="background:#eee;" |106,770,268 |- | style="background:;" | [[کولمبیا]] | align="right" style="background:;" | 45,600,000 | align="right" style="background:;" | 45,157,680 | align="right" style="background:;" | 77,520 | align="right" style="background:;" | 99.2% | align="right" style="background:;" |45,235,200 |- | style="background:;" | [[ارجنٹینا]] | align="right" style="background:;" | 40,518,951 | align="right" style="background:;" | 38,866,177 | align="right" style="background:;" | 1,037,285 | align="right" style="background:;" | 99.4% | align="right" style="background:;" |40,275,837 |- |} == ہسپانوی بولن والے == اے سعاب لایا گیا اس جے سارے ہسپانوی بولن والیاں دی گنتی 47 توں 50 کروڑ دے وشکار اے تے اینج اے چینی تے انگریزی دے مگروں تیجا وڈا بولی بولن والا جٹ اے۔ ماں بولی دے سعاب نال اے دوجا وڈا جٹ اے۔ 2007 دے سعاب کتاب دسدے نیں جے انٹر نیٹ تے انگریزی تے چینی مگروں ہسپانوی تیجی وڈی ورتی جان والی بولی اے۔ == یورپ == ہسپانوی بولی یورپ چ [[سپین]] دی سرکاری بولی اے جتھوں کے اے ٹری۔ اے جبرالٹر تے اندورہ چ جوکھے سارے لوکاں دی بولی اے۔ ساری دنیا چ اے 20 دیساں دی بولی اے ایدے نال اینوں برطانیہ جرمنی تے فرانس چ نکیاں نکیاں ٹولیاں وی بولدیاں نیں۔ یورپی جٹ دی اے سرکاری بولی اے۔ [[سویٹزرلینڈ]] دے 1.7٪ لوکاں دی اے ماں بولی اے۔ اینج اے 4 سرکاری بولیاں نال سویٹزرلینڈ دی وڈی اقلیتی بولی اے۔ == امریکی دیس == ہسپانوی بولی نوں سب توں چوکھے بولن والے لوک امریکی دیساں ج وسدے نیں۔ ایناں توں بار صرف سپین تے استوائی گنی چ اے بولی چوکھے لوکاں دی گنتی اے۔ میکسیکو چ سب تون چوکھے ہسپانوی بولن والے نیں۔ ہسپانوی بولی ارجنٹینا بولیویا چلی کولمبیا،کوسٹا ریکا، کیوبا، دومنکن لوک راج، ایکویڈار، ایلسیلویڈار، گویٹیمالا، ہونڈراس، میکسیکو، پانامہ، نکاراگوا، پیراگوے، یوراگوۓ، وینزویلا، پیرو تے پورٹوریکو دی سرکاری بولی اے۔ برازیل دے سکولاں چ اینوں لازمی پڑھایا جاندا اے۔ == امریکہ == 2006 دے سعاب کتاب نال 4 کروڑ 43 لکھ لوک ہسپانوی لوکاں دی نسل توں نیں۔ امریکہ ج ہسپانوی بولن والیاں دی دنیا دی دوجی وڈی گنتی اے۔ ہسپانوی انگریزی دے مگروں امریکہ دی دوجی وڈی بولی اے۔ == افریقہ == افریقہ چ ہسپانوی استوائی گنی تے افریقی یونین دی سرکاری بولی اے۔ == رائل سپینش اکیڈمی == رائل سپینش اکیڈمی ہسپانوی بولی نوں اک ورگا رکھ واو کم کرر‎ی اے جیدے ڈکشنریاں تے ہور رلدیاں کتاباں چھاپناں اے۔ == ہسپانوی متکلمین بلحاظ ملک == {| class="wikitable sortable" <!-- If you can make the "sort" function work according to numerical values, then change "wikitable", above, back to "wikitable sortable". See Talk/"Spanish speakers by country" table sort doesn't work properly --> |- ! style="width:18%;"|ملک ! style="width:12%;" data-sort-type="number"|آبادی<ref name="UN 2015 estimate">{{cite web | url = http://esa.un.org/unpd/wpp/Download/Standard/Population/ | title = UN 2015 estimate | format = MS Excel PDF | others = UN Population data | accessdate = 2016-01-07 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20190107063108/https://esa.un.org/unpd/wpp/Download/Standard/Population/%20 | archivedate = 2019-01-07 | url-status = live}}</ref> ! style="width:16%;" data-sort-type="number"|ہسپانوی بطور مادری زبان<ref>Ethnologue, 18th Ed.: [[:es:Anexo:Hablantes de español según Ethnologue (edición 18)]].</ref> ! style="width:14%;" data-sort-type="number"| ماردی بولی بہت اچھے متکلماں بطور دوسری زبان<ref name=Eurob2012>{{Citation | publisher = Page TS2: Population older than 15 years old of each country. page T74: Speakers who speak Spanish very well. Page T46: Speakers who speak well enough in order to be able to have a conversation. [[:es:Anexo:Hablantes de español en la U.E. según el Eurobarómetro (2012)]] | place = EU | format = PDF | url = http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_386_anx_en.pdf | title = Eurobarometer | year = 2012}}</ref> ! style="width:14%;" data-sort-type="number"|ہسپانوی بولنے والےآں د‏‏ی کل تعداد <small>(بشمول دوسری زبان)</small><ref name=Eurob2012 /><ref name=SpanishStudents>{{Citation | url = http://www.cedro.org/docs/default-source/otros/informe_cervantes.pdf?sfvrsn=2 | chapter = Cifras | publisher = Instituto Cervantes | title = Spanish students (p. 10) | number = 2015 | format = PDF | place = ES | language = Spanish}} Students across the World.</ref><ref name="DemografíaLengEsp">{{Citation | url = http://eprints.ucm.es/8936/1/DT03-06.pdf | title = Demografía de la lengua española | page = 10 | place = ES | language = Spanish | access-date = 2020-10-08 | archive-date = 2010-09-23 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100923081035/http://eprints.ucm.es/8936/1/DT03-06.pdf | dead-url = yes }}, to countries with official Spanish status.</ref> |- style="background:#efefef;" | {{flag|Mexico}} | 122,273,473<ref>{{Citation | url = http://www.conapo.gob.mx/es/CONAPO/Proyecciones | title = 2016 population estimate | publisher = CONAPO estimate | place = MX | language = Spanish | access-date = 2020-10-08 | archive-date = 2013-08-07 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130807091233/http://www.conapo.gob.mx/es/CONAPO/Proyecciones | dead-url = yes }}</ref> | {{formatnum:113347509}} (92.7%)<ref>{{Citation | url = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mx.html | publisher = CIA | place = USA | title = The World Factbook | contribution = MX | access-date = 2020-10-08 | archive-date = 2018-01-29 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180129161335/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mx.html | dead-url = yes }}: Spanish only 92.7%</ref> | colspan="2" style="text-align:center;"|{{formatnum:120439371}} (98.5%)<ref name="DemografíaLengEsp" /> |- style="background:#fff;" | {{flag|United States}} | 321,442,019<ref>{{Citation | url = http://www.census.gov/popclock/ | place = US | publisher = Census Bureau | title = (4 ,July ,2015) Population clock}}</ref> |39,254,342<ref>Spanish speakers older than 5 years old ({{Citation | url = http://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=ACS_14_1YR_C16001&prodType=table | place = US | publisher = Census Bureau | year = 2014 | title = Table | access-date = 2020-10-08 | archive-date = 2016-04-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160411214846/http://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=ACS_14_1YR_C16001&prodType=table | dead-url = yes }})</ref> (13.1%)<ref>{{cite web|url=http://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=ACS_14_1YR_S1601&prodType=table|title=American FactFinder – Results|author=Data Access and Dissemination Systems (DADS)|work=census.gov|access-date=2020-10-08|archive-date=2020-02-14|archive-url=https://archive.today/20200214010724/http://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=ACS_14_1YR_S1601&prodType=table|dead-url=yes}}</ref> | 41,343,921<ref name="InstitutoCervantes" /> <small>(82%<ref>{{cite web |last=Taylor |first=Paul |url=http://www.pewhispanic.org/2012/04/04/iv-language-use-among-latinos/ |title=(2011) |publisher=pewhispanic.org |date= |accessdate=2014-03-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107062959/http://www.pewhispanic.org/2012/04/04/iv-language-use-among-latinos/ |archivedate=2019-01-07 |url-status=live}}</ref> of the 55.4 mill. Hispanics<ref>{{cite web |url=http://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?src=bkmk |title=Census Bureau (2014) |publisher=Census.gov |date= |accessdate=2014-03-24 |archive-date=2015-05-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150521091454/http://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?src=bkmk |dead-url=yes }}</ref> + 2.8 mill. non Hispanics<ref>{{cite web |last=Gonzalez |first=Ana |url=http://www.pewresearch.org/fact-tank/2013/08/13/spanish-is-the-most-spoken-non-english-language-in-u-s-homes-even-among-non-hispanics/ |title=(2011) |publisher=pewresearch.org |date=2013-08-13 |accessdate=2014-03-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107062951/http://www.pewresearch.org/fact-tank/2013/08/13/spanish-is-the-most-spoken-non-english-language-in-u-s-homes-even-among-non-hispanics/ |archivedate=2019-01-07 |url-status=live}}</ref>)</small> | 52,000,000<ref name="InstitutoCervantes" /> <small>(including 7.8 million students<ref name=SpanishStudents /> and some of the 9 million undocumented Hispanics not accounted by the Census<ref>There are 9 million illegal Hispanics in USA, some of them aren't in the census ({{Citation | url = http://www.impre.com/laraza/opinion/editorial/2009/4/19/palidos-de-hambre-120230-1.html | publisher = Impre | format = editorial | date = 2009-04-19 | title = Pálidos de hambre | language = Spanish | تاريخ-الوصول = 2020-10-08 | تاريخ-الأرشيف = 2012-01-11 | مسار-الأرشيف = https://web.archive.org/web/20120111083239/http://www.impre.com/laraza/opinion/editorial/2009/4/19/palidos-de-hambre-120230-1.html | url-status = dead }})</ref>)</small><ref>{{citation | title = Academia Norteamericana de la Lengua Española | url = http://www.elcastellano.org/noticia.php?id=1113 | publisher = El castellano | access-date = 2020-10-08 | archive-date = 2016-02-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160224203228/http://www.elcastellano.org/noticia.php?id=1113 | dead-url = yes }}</ref><ref>{{Citation | first = José Ma | last = Ansón | url = http://www.elcastellano.org/noticia.php?id=685 | title = José Ma. Ansón: "Casi cincuenta millones" hablan español en EE. UU. | publisher = El Castellano | access-date = 2020-10-08 | archive-date = 2016-02-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160224203229/http://www.elcastellano.org/noticia.php?id=685 | dead-url = yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.univision.com/content/content.jhtml?cid=1145765 |title=La amenaza al idioma español – Voces de Univision |publisher=Univision.com |date= |accessdate=2012-08-20 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111011094833/http://www.univision.com/content/content.jhtml?cid=1145765 |archivedate=2011-10-11 |url-status=live}}</ref><ref>{{Citation | first = Elbio | last = Rodríguez Barilari | url = http://congresosdelalengua.es/valparaiso/ponencias/lengua_comunicacion/rodriguez_elbio.htm | title = Congresos de la lengua | place = ES | language = Spanish | access-date = 2020-10-08 | archive-date = 2013-07-15 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130715164424/http://congresosdelalengua.es/valparaiso/ponencias/lengua_comunicacion/rodriguez_elbio.htm | dead-url = yes }}</ref><ref>{{Citation | url = http://www.abcdesevilla.es/hemeroteca/historico-29-03-2008/sevilla/Cultura/mas-de-70-expertos-participaran-en-la-iii-acta-internacional-de-la-lengua-española-en-la-rabida_1641753752939.html | language = Spanish| date = 2008-03-29 | publisher = ABC de Sevilla | place = ES | title = Más de 70 expertos participaran en la III Acta Internacional de la Lengua Española}}</ref><ref>{{citation | title = CNN en español restructures its programming | url = http://www.nytimes.com/2011/03/13/arts/television/cnn-en-espanol-restructures-its-programming.html | publisher = نیو یارک ٹائمز | date = 2011-03-13}} (The United States is now the second-largest Spanish-speaking country in the world, with more Spanish speakers than Spain, and exceeded only by Mexico).</ref> |- style="background:#efefef;" | {{flag|Colombia}} | 48,620,000<ref>{{cite web | url = http://www.dane.gov.co/reloj/reloj_animado.php | title = Reloj animado | location = CO | language = Spanish | publisher = DANE | date = | accessdate = 2010-09-01 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20190107063059/https://www.dane.gov.co/reloj/reloj_animado.php%20 | archivedate = 2019-01-07 | url-status = live}}</ref> |{{formatnum:47,770,000}} <small>(850,000 with other mother tongue)</small><ref>There are 850,000 speakers of American Indian languages ({{citation | url = http://www.lenguasdecolombia.gov.co/content/ley-de-lenguas-nativas | title = Ethnologue | contribution = CO | access-date = 2020-10-08 | archive-date = 2014-03-26 | archive-url = https://web.archive.org/web/20140326080213/https://www.lenguasdecolombia.gov.co/content/ley-de-lenguas-nativas | dead-url = yes }})</ref> | colspan="2" style="text-align:center;"|{{formatnum:48,231,040}} (99.2%)<ref name="DemografíaLengEsp" /> |- style="background:#efefef;" | {{flag|Spain}} | 46,624,382<ref>{{cite web | url = http://www.ine.es/jaxi/menu.do?type=pcaxis&path=/t20/e245/&file=inebase | title = Datos básicos | publisher = INE | location = ES | language = Spanish | date = 2015-01-01 | accessdate = 2014-01-01 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20190107063013/http://www.ine.es/jaxi/menu.do?type=pcaxis&path=%2Ft20%2Fe245%2F&file=inebase%20 | archivedate = 2019-01-07 | url-status = live}}</ref> | {{formatnum:38231993}} (82%)<ref>82.0% speak Spanish as a first language ({{Citation | url = http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_386_anx_en.pdf | title = Eurobarometer | year = 2012 | format = PDF | publisher = Europa}})</ref> | colspan="2" style="text-align:center;"|{{formatnum:46064889}} (98.8%)<ref name="DemografíaLengEsp" /> |- style="background:#efefef;" | {{flag|Argentina}} | 43,590,368 <ref>{{cite web |url=http://www.indec.gov.ar/nuevaweb/cuadros/2/c1_proyecciones_nac_2010_2040.xls |title=Argentinian census INDEC estimate for 2016 |date= |accessdate=2014-03-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107063008/https://www.indec.gov.ar/nuevaweb/cuadros/2/c1_proyecciones_nac_2010_2040.xls%20 |archivedate=2019-01-07 |url-status=dead}}</ref><ref>40,872,286 people is the census population result for 2010 {{Citation | url = http://www.indec.gov.ar/bajarPublicacion.asp?idc=3D2BFB85B73CA5EE01EF7C16425C4F61164ABA15860CC2C245A368C60365FEE807EA9BDED4FEDB76 | year = 2010 | place = AR | title = Censo | publisher = INDEC | access-date = 2020-10-08 | archive-date = 2018-10-01 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181001080738/https://www.indec.gov.ar/bajarPublicacion.asp?idc=3D2BFB85B73CA5EE01EF7C16425C4F61164ABA15860CC2C245A368C60365FEE807EA9BDED4FEDB76 | dead-url = yes }}</ref> | 40,300,000 <ref>{{cite web |url=http://www.ethnologue.com/country/AR/languages |title=According to Ethnologue, there are 3,646,270 speakers with non Spanish mother tongue. 3,400,000 immigrant languages, as Italian (1,500,000), Arabic (1,000,000), German (400,000), or Guarani (200,000). There are also 246,270 native speakers. The most important are Quichua (60,000) and Toba (40,000) |publisher=Ethnologue |date= |accessdate=2013-06-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107063306/https://www.ethnologue.com/country/AR/languages%20 |archivedate=2019-01-07 |url-status=live}}</ref> | colspan="2" style="text-align:center;"|{{formatnum:43328826}} (99.4%)<ref name="DemografíaLengEsp" /> |- style="background:#efefef;" | {{flag|Venezuela}} | 31,028,637<ref>{{cite web|url=http://www.ine.gov.ve/index.php?option=com_content&view=category&id=98&Itemid=51|title=Proyecciones de Población|work=ine.gov.ve|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107062938/http://www.ine.gov.ve/index.php?option=com_content&view=category&id=98&Itemid=51|archivedate=2019-01-07|access-date=2016-07-21|url-status=live}} (2016)</ref> |{{formatnum:29930393}} <small>(1,098,244 with other mother tongue)</small><ref>{{Citation | quote = There are 1,098,244 people who speak other language as their mother tongue (main languages: Chinese 400,000, Portuguese 254,000, Wayuu 199,000, Arabic 110,000) | contribution-url = http://www.ethnologue.com/country/VE/languages | publisher = Ethnologue | title = VE | contribution = Languages}}</ref> | colspan="2" style="text-align:center;"|{{formatnum:30656293}} (98.8%)<ref name="DemografíaLengEsp" /> |- style="background:#efefef;" | {{flag|Peru}} | 31,488,625<ref>{{cite web | first = Ezio | last = Quispe Fernández | url = http://www.inei.gob.pe/media/principales_indicadores/libro.pdf | language = Spanish | title = Cifras | trans_title = Numbers | year = 2016 | publisher = INEI | place = [[پیرو|PE]] | accessdate = | archiveurl = https://web.archive.org/web/20190107062955/https://www.inei.gob.pe/media/principales_indicadores/libro.pdf%20 | archivedate = 2019-01-07 | url-status = live}}</ref> | {{formatnum:26481934}} (84.1%)<ref>{{Citation | quote = Spanish (official) 84.1%, Quechua (official) 13%, Aymara 1.7%, Ashaninka 0.3%, other native languages (includes a large number of minor Amazonian languages) 0.7%, other 0.2% | year = 2007 | title = The World factbook | contribution = Census | url = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pe.html | publisher = CIA | place = US | access-date = 2020-10-08 | archive-date = 2020-05-08 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200508223524/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pe.html | dead-url = yes }}</ref><ref>{{Citation | quote = There are 5,782,260 people who speak other language as mother tongue (main languages: Quechua (among 32 Quechua's varieties) 4,773,900, Aymara (2 varieties) 661 000, Chinese 100,000). | contribution-url = http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=pe | title = Country | contribution = PE | publisher = Ethnologue}}</ref> | colspan="2" style="text-align:center;"|{{formatnum:27269149}} (86.6%)<ref name="DemografíaLengEsp" /> |- style="background:#efefef;" | {{flag|Chile}} | 18,191,884<ref>{{cite web | url = http://www.ine.cl/canales/chile_estadistico/demografia_y_vitales/proyecciones/Informes/Microsoft%20Word%20-%20InforP_T.pdf | archiveurl = https://www.webcitation.org/5nXISo4aQ?url=http://www.ine.cl/canales/chile_estadistico/demografia_y_vitales/proyecciones/Informes/Microsoft%20Word%20-%20InforP_T.pdf | archivedate = 2010-02-14 | work = Proyecciones | title = Informes | trans_title = Reports | publisher = INE | place = [[چلی|CL]] | year = 2016 | page = 36 | format = PDF | language = Spanish | accessdate = 2010-04-21 | url-status = live}}</ref> | 17,910,284 <small>(281,600 with other mother tongue)</small><ref>{{Citation | quote = There are 281,600 people who speak another language, mainly Mapudungun (250.000) | contribution-url = http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=CL | title = Country | contribution = CL | publisher = Ethnologue}}</ref> | colspan="2" style="text-align:center;"|{{formatnum:18064541}} (99.3%)<ref name="DemografíaLengEsp" /> |- style="background:#efefef;" | {{flag|Ecuador}} | 16,220,000<ref>{{Citation | url = http://www.ecuadorencifras.gob.ec/ | place = [[ایکواڈور|EC]] | title = Pop. clock | publisher = INEC | contribution = Estimate | format = [[SWF]]}}</ref> | 13,500,000<ref>{{cite web |author=Ethnologue |url=http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=EC |title=(2011) |publisher=Ethnologue |date=1999-02-19 |accessdate=2014-03-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107063259/https://www.ethnologue.com/country/EC%20 |archivedate=2019-01-07 |url-status=live}}</ref> | colspan="2" style="text-align:center;"|{{formatnum:15,911,820}} (98.1%)<ref name="DemografíaLengEsp" /> |- style="background:#efefef;" | {{flag|Guatemala}} | 16,176,133<ref>{{cite web|url=http://www.ine.gob.gt/index.php/estadisticas/tema-indicadores|title=Tema / Indicadores|publisher=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107063050/https://www.ine.gob.gt/index.php/estadisticas/tema-indicadores|archivedate=2019-01-07|access-date=2016-07-21|url-status=live}}</ref> | {{formatnum:9705680}} (60%)<ref>{{Citation | contribution = GT | quote = Spanish (official) 60%, Amerindian languages 40% | title = The World factbook | contribution-url = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gt.html | publisher = CIA | access-date = 2020-10-08 | archive-date = 2015-10-02 | archive-url = https://web.archive.org/web/20151002082023/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gt.html | dead-url = yes }}</ref> | colspan="2" style="text-align:center;"|{{formatnum:13976179}} (86.4%)<ref name="DemografíaLengEsp" /> |- style="background:#efefef;" | {{flag|Cuba}} | 11,390,000<ref name="UN 2015 estimate" /> | 11,390,000<ref>{{cite web | url = http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=CU | work = Country | type = report | title = Cuba | publisher = Ethnologue | accessdate = 2012-08-20 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20190107063304/https://www.ethnologue.com/country/CU%20 | archivedate = 2019-01-07 | url-status = live}}</ref> | colspan="2" style="text-align:center;"|{{formatnum:11321660}} (99.4%)<ref name="DemografíaLengEsp" /> |- style="background:#efefef;" | {{flag|Dominican Republic}} | 10,528,000<ref name="UN 2015 estimate" /> | 9,300,000<ref>{{cite web |author=Ethnologue |url=http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=DO |title=(2011) |publisher=Ethnologue |date=1999-02-19 |accessdate=2014-03-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107062941/https://www.ethnologue.com/country/DO%20 |archivedate=2019-01-07 |url-status=live}}</ref> | colspan="2" style="text-align:center;"|{{formatnum:10485888}} (99.6%)<ref name="DemografíaLengEsp" /> |- style="background:#efefef;" | {{flag|Bolivia}} | 10,958,089<ref>{{cite web|url=http://www.ine.gob.bo/indice/indice.aspx?d1=0301&d2=6 |title=(2016) |publisher=INE |date= |accessdate=2010-04-21}}</ref> | {{formatnum:6355692}} (58%)<ref>According to the 1992 Census, 58 per cent of the population speaks Spanish as its mother tongue. [http://www.unicef.org/bolivia/resources_2334.htm unicef.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120119104453/http://www.unicef.org/bolivia/resources_2334.htm |date=2012-01-19 }}</ref> | colspan="2" style="text-align:center;"|{{formatnum:9632160}} (87.9%)<ref name="DemografíaLengEsp" /> |- style="background:#efefef;" | {{flag|Honduras}} | 8,721,014<ref>{{cite web |url=http://www.ine.gob.hn/drupal/sites/default/files/Resumen%20de%20la%20Proyeccion%20de%20Poblacion%20de%20Honduras%202001-2015_0.xls |title=INE (2011) |date= |accessdate=2011-02-05 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110519232641/http://www.ine.gob.hn/drupal/sites/default/files/Resumen%20de%20la%20Proyeccion%20de%20Poblacion%20de%20Honduras%202001-2015_0.xls |archivedate=2011-05-19 |url-status=live}}</ref> | 8,513,264 <small>(207,750 with other mother tongue)</small><ref>There are 207,750 people who speak another language, mainly Garifuna (98,000).: [http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=HN Ethnologue]</ref> | colspan="2" style="text-align:center;"|{{formatnum:8633804}} (99.0%)<ref name="DemografíaLengEsp" /> |- style="background:#fff;" | {{flag|France}} | 65,635,000<ref>{{cite web|url=http://www.insee.fr/en/bases-de-donnees/bsweb/serie.asp?idbank=001641607|title=INSEE estimate to 1/11/2012 |publisher=Insee.fr |date= |accessdate=2012-08-20}}</ref> | 477,564 <small>(1%<ref name="Eurobarometer 2012 nativespeakers">[http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_386_anx_en.pdf Eurobarometr 2012] (page T40): Native speakers.</ref> of 47,756,439<ref name="Eurobarometer 2012 population" />)</small> | 1,910,258 <small>(4%<ref name="Eurobarometer 2012 goodspeakers">[http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_386_anx_en.pdf Eurobarometr 2012] (page T74): Non native people who speak Spanish very well.</ref> of 47,756,439<ref name="Eurobarometer 2012 population" />) </small> | 6,685,901 <small>(14%<ref name="Eurobarometer 2012 speakers">[http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_386_anx_en.pdf Eurobarometr 2012] (page T64): Non native people who speak Spanish well enough in order to be able to have a conversation.</ref> of 47,756,439<ref name="Eurobarometer 2012 population">[http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_386_anx_en.pdf Eurobarometr 2012] (page TS2): Population older than 15. (age scale used for the Eurobarometer survey)</ref>)</small> |- style="background:#efefef;" | {{flag|El Salvador}} | 6,520,675<ref>[http://www.digestyc.gob.sv/Portada/Presentacion%20Poblacion.pdf Census 2010 estimation](page 32) {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111006233049/http://www.digestyc.gob.sv/Portada/Presentacion%20Poblacion.pdf |date=2011-10-06 }}</ref> | 6,090,000<ref>There are 14,100 people who speak other language as their mother tongue (main language, Kekchí with 12,300 speakers): [http://www.ethnologue.com/country/SV Ethnologue].</ref> | colspan="2" style="text-align:center;"|{{formatnum:6501113}} (99.7%)<ref name="DemografíaLengEsp" /> |- style="background:#fff;" | {{flag|Brazil}} | 206,120,000<ref>{{Citation | language = Portuguese | trans_title = IBGE publishes the populational estimates for municipalities in 2 011 | url = http://www.ibge.gov.br/apps/populacao/projecao/index.html | title = IBGE population estimation | year = 2016 | place = BR}}</ref> | 460,018<ref name="Informe 2016" /> | 460,018<ref name="Informe 2016" /> | 6,056,018 <small>(460,018 native speakers + 96,000 limited proficiency + 5,500,000 can hold a conversation)</small><ref name="Informe 2016">{{Citation|title=Informe 2016|url=http://www.cervantes.es/imagenes/File/prensa/EspanolLenguaViva16.pdf|year=2016|trans_title=|pages=6, 16|place=[[ہسپانیہ|ES]]|publisher=Instituto Cervantes|format=PDF}}</ref> |- style="background:#efefef;" | {{flag|Nicaragua}} | 6,042,000<ref name="UN 2015 estimate" /> | 5,551,876 <small>(490,124 with other mother tongue)</small><ref>There are 490,124 people who speak another language, mainly Mískito (154,000).: [http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=NI Ethnologue]</ref> | colspan="2" style="text-align:center;"|{{formatnum:5860740}} (97.0%)<ref name="DemografíaLengEsp" /> |- style="background:#fff;" | {{flag|Italy}} | 60,795,612<ref>{{cite web |url=http://ec.europa.eu/eurostat/tgm/table.do?tab=table&language=en&pcode=tps00001&tableSelection=1&footnotes=yes&labeling=labels&plugin=1 |title=Eurostat 2015 estimation |publisher=Istat.it |date= |accessdate=2014-03-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190109235412/https://ec.europa.eu/eurostat/tgm/table.do?tab=table&language=en&pcode=tps00001&tableSelection=1&footnotes=yes&labeling=labels&plugin=1%20 |archivedate=2019-01-09 |url-status=live}}</ref> | | 1,037,248 <small>(2%<ref name="Eurobarometer 2012 goodspeakers" /> of 51,862,391<ref name="Eurobarometer 2012 population" />)</small> | 5,704,863 <small>(11%<ref name="Eurobarometer 2012 speakers" /> of 51,862,391<ref name="Eurobarometer 2012 population" />)</small> |- style="background:#efefef;" | {{flag|Costa Rica}} | 4,890,379<ref>{{cite web |url=http://www.inec.go.cr/Web/Home/pagPrincipal.aspx |title=ENEC estimation to 2016 |publisher=INEC |date= |accessdate=2011-02-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107063047/http://www.inec.go.cr/Web/Home/pagPrincipal.aspx%20 |archivedate=2019-01-07 |url-status=dead}}</ref> | 4,806,069 <small>(84,310 with other mother tongue)</small><ref>{{cite web|url=http://www.ethnologue.com/country/CR|title=Costa Rica|work=Ethnologue|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107062958/https://www.ethnologue.com/country/CR|archivedate=2019-01-07|access-date=2016-07-21|url-status=live}}</ref> | colspan="2" style="text-align:center;"|{{formatnum:4851256}} (99.2%)<ref name="DemografíaLengEsp" /> |- style="background:#efefef;" | {{flag|Paraguay}} | 6,854,536<ref>[http://www.dgeec.gov.py/Publicaciones/Biblioteca/proyeccion%20nacional/Estimacion%20y%20proyeccion%20Nacional.pdf DGEEC 2016 estimation]</ref> | 3,907,086 (57%)<ref>According to the 1992 census, 50% use both Spanish and the indigenous language Guarani at home, 37% speak Guarani only, 7% speak Spanish only.[http://findarticles.com/p/articles/mi_qa3876/is_199806/ai_n8805121/ findarticles.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130907120032/http://findarticles.com/p/articles/mi_qa3876/is_199806/ai_n8805121/ |date=2013-09-07 }}. About 75 percent can speak Spanish.[http://www.pressreference.com/No-Sa/Paraguay.html pressreference.com]</ref> | colspan="2" style="text-align:center;"|{{formatnum:4763903}} (69.5%)<ref name="DemografíaLengEsp" /> |- style="background:#efefef;" | {{flag|Panama}} | 3,764,166<ref>[http://www.ine.gob.gt/np/poblacion/index.htm Census INE estimate for 2013] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111007193855/http://www.ine.gob.gt/np/poblacion/index.htm |date=2011-10-07 }} (véase "Proyección de Población por municipio 2008-2020")</ref> | 3,263,123 <small>(501,043 with other mother tongue)</small><ref>There are 501,043 people who speak another language as mother tongue: {{Citation | url = http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=PA | title = PA | publisher = Ethnologue}}</ref> | colspan="2" style="text-align:center;"|{{formatnum:3504439}} (93.1%)<ref name="DemografíaLengEsp" /> |- style="background:#efefef;" | {{flag|Uruguay}} | 3,480,222<ref>{{cite web | url = http://www.ine.gub.uy/web/guest/estimaciones-y-proyecciones | title = 2016 INE estimation | year = 2016 | accessdate = | archiveurl = https://web.archive.org/web/20190107063245/http://www.ine.gub.uy/web/guest/estimaciones-y-proyecciones%20 | archivedate = 2019-01-07 | url-status = live}}</ref> | 3,330,022 <small>(150,200 with other mother tongue)</small><ref>There are 150,200 people who speak another language as mother tongue, {{Citation | url = http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=UY | title = UY | publisher = Ethnologue}}</ref> | colspan="2" style="text-align:center;"|{{formatnum:3441940}} (98.9%)<ref name="DemografíaLengEsp" /> |- style="background:#efefef;" | {{flag|Puerto Rico}} | 3,474,182<ref>{{cite web|url=http://www.census.gov/popest/data/national/totals/2015/index.html |title=2015 US. census Bureau |format=PDF |date= |accessdate=}}</ref> | {{formatnum:3303947}} (95.1%)<ref>95.10% of the population speaks Spanish ([http://www.census.gov/popest/data/municipios/totals/2011/tables/PRM-EST2011-01.xls US. Census Bureau])</ref> | colspan="2" style="text-align:center;"|{{formatnum:3432492}} (98.8%)<ref name="DemografíaLengEsp" /> |- style="background:#fff;" | {{flag|Morocco}} | 34,378,000<ref>{{cite web|url=http://esa.un.org/unpd/wpp/Publications/Files/Key_Findings_WPP_2015.pdf|title=World Population Prospects: The 2015 Revi sion, Key Findings and Advance Tables|publisher=United Nations Department of Economic and Social Affairs/Population Division|page=15|accessdate=10 January 2016}}</ref> | 6,586<ref name="eldiae6">{{Citation | title = El español en el mundo | url = http://eldiae.es/wp-content/uploads/2012/07/2012_el_espanol_en_el_mundo.pdf | year = 2012 | trans_title = Spanish in the world | publisher = Instituto Cervantes | format = PDF | place = [[ہسپانیہ|ES]] | page = 6}}</ref> | 6,586 | 3,415,000<ref name="eldiae6" /><ref>[http://www.slideshare.net/magdarol/el-espaol-en-el-contexto-sociolingstico-marroqui-evolucin-y-perspectivas-i El español en el contexto Sociolingüístico marroquí: Evolución y perspectivas (page 39)]: Between 4 and 7 million people have Spanish knowledge (M. Ammadi, 2002) {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131106191132/http://www.slideshare.net/magdarol/el-espaol-en-el-contexto-sociolingstico-marroqui-evolucin-y-perspectivas-i |date=2013-11-06 }}</ref> (10%)<ref>{{cite web|url=http://www.exteriores.gob.es/Embajadas/RABAT/es/Noticias/Documents/LENGESPMARR.pdf|format=PDF|title=Euromonitor, 2012|page=32|work=exteriores.gob.es}}</ref> |- style="background:#fff;" | {{flag|United Kingdom}} | 64&nbsp;105&nbsp;700 <ref>{{cite web |url=http://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/populationandmigration/populationestimates/bulletins/annualmidyearpopulationestimates/2014-06-26 Census estimate |title=Census 2011 |publisher=U.K. Gov. Census |date=2014 |accessdate=2016-04-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107063308/https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/populationandmigration/populationestimates/bulletins/annualmidyearpopulationestimates/2014-06-26%20Census%20estimate |archivedate=2019-01-07 |url-status=live}}</ref> | 120,000 <ref>[[Languages of the United Kingdom]]</ref> | 518,480 <small>(1%<ref name="Eurobarometer 2012 goodspeakers" /> of 51,848,010<ref name="Eurobarometer 2012 population" />)</small> | 3,110,880 <small> (6%<ref name="Eurobarometer 2012 speakers" /> of 51,848,010<ref name="Eurobarometer 2012 population" />)</small> |-background:#efefef;" | {{flag|Philippines}} | 101,562,305<ref>{{Citation | url = http://www.popcom.gov.ph/ | publisher = National Statistics Office | title = Medium projection | date =2015 | place = PH}}</ref> | | 438,882<ref>{{cite web |url=http://www.realinstitutoelcano.org/wps/portal/rielcano/contenido?WCM_GLOBAL_CONTEXT=/elcano/elcano_es/zonas_es/asia-pacifico/ari27-2009 |title=native knowledge speakers |language=es |publisher=Realinstitutoelcano.org |date=2009-02-18 |accessdate=2014-03-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140209231124/http://www.realinstitutoelcano.org/wps/portal/rielcano/contenido?WCM_GLOBAL_CONTEXT=%2Felcano%2Felcano_es%2Fzonas_es%2Fasia-pacifico%2Fari27-2009 |archivedate=2014-02-09 |url-status=dead}}</ref> | 3,016,773<ref>1,816,773 Spanish + 1,200,000 Spanish creole: {{Citation | first = Antonio | last = Quilis | title = La lengua española en Filipinas | year = 1996 | page = 54 and 55 | url = http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/01350553135573500088680/209438_0013.pdf | publisher = Cervantes virtual | format = PDF}}</ref><ref>{{Citation | title = Ten Reasons | url = http://www.educacion.gob.es/australia/dms/consejerias-exteriores/australia/Ten_reasons_to_learn_and_teach_Spanish_2007.pdf | publisher = Mepsyd | place = ES | page = 23 | access-date = 2020-10-08 | archive-date = 2017-05-25 | archive-url = https://wayback.archive-it.org/all/20170525033732/http://www.educacion.gob.es/australia/dms/consejerias-exteriores/australia/Ten_reasons_to_learn_and_teach_Spanish_2007.pdf | dead-url = yes }}</ref><ref>{{Citation |url=http://www.spanish-differences.com/Philippines-Spanish.php |publisher=Spanish differences |title=Philippines |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121221132020/http://www.spanish-differences.com/Philippines-Spanish.php |archivedate=2012-12-21 |access-date=2016-07-21 |url-status=dead}}</ref><ref>[http://eldiae.es/wp-content/uploads/2012/07/2012_el_espanol_en_el_mundo.pdf Spanish in the world 2012 (Instituto Cervantes)]: 3,017,265 Spanish speakers. 439,000 with native knowledge, 2,557,773 with limited knowledge (page 6), and 20,492 Spanish students (page 10).</ref><ref>{{cite web |author=Nestor Diaz: More than 2 million Spanish speakers and around 3 million with Chavacano speakers |url=http://www.aresprensa.com/cms/cms/front_content.php?idart=208 |title=FILIPINAS / Vigoroso regreso del español |publisher=Aresprensa.com |date=2010-04-24 |accessdate=2012-08-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107062952/http://www.aresprensa.com/cms/cms/front_content.php?idart=208%20 |archivedate=2019-01-07 |url-status=dead}}</ref><ref>The figure of 2 900 000 Spanish speakers is in {{Citation | url = https://books.google.com/books?ei=vCXASpS0LqXkmwO0lZnlBg&ct=result&q=Pluricentric+languages:+differing+norms+in+different+nations+spanish+philippines+speakers&btnG=Buscar+libros | title = Pluricentric languages: differing norms in different nations | page = 45 | first = RW | last = Thompson}}</ref><ref>{{Citation | url = http://contenidos.educarex.es/mci/2004/30/WebQuest/faseprevia_archivos/www.sispain.org/english/language/worldwid.html | title = World wide Spanish language | publisher = Sispain}}</ref> |- style="background:#fff;" | {{flag|Germany}} | 81,292,400<ref>{{Citation | url = https://www.destatis.de/EN/FactsFigures/SocietyState/Population/CurrentPopulation/Tables/Census_SexAndCitizenship.html | title = German census | date = 2015-03-31 | place = DE | publisher = Destatis}}</ref> | | 644,091 <small> (1%<ref name="Eurobarometer 2012 goodspeakers" /> of 64,409,146<ref name="Eurobarometer 2012 population" />)</small> | 2,576,366 <small>(4%<ref name="Eurobarometer 2012 speakers" /> of 64,409,146<ref name="Eurobarometer 2012 population" />)</small> |- style="background:#efefef;" | {{flag|Equatorial Guinea}} | 1,622,000<ref>{{cite web | url = http://www.guineaecuatorialpress.com/estadistica.php | title = Equatorial Guinea census | year = 2010 | publisher = Population statistics | accessdate = 2010-04-21 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20190107063158/https://www.guineaecuatorialpress.com/404.shtml | archivedate = 2019-01-07 | url-status = live}}</ref> | 1,683<ref>Spanish according to INE 2011</ref> | colspan="2" style="text-align:center;"| 918,000<ref name="DemografíaLengEsp" /> (90.5%)<ref name="DemografíaLengEsp" /><ref>14% of the population speaks Spanish natively and other 74% as a second language: {{Citation | url = http://cvc.cervantes.es/lengua/anuario/anuario_06-07/pdf/paises_08.pdf | title = CVC | publisher = Cervantes | place = ES | contribution = Anuario | format = PDF | language = Spanish | year = 2007 | تاريخ-الوصول = 2020-10-08 | تاريخ-الأرشيف = 2012-10-26 | مسار-الأرشيف = https://web.archive.org/web/20121026105600/http://cvc.cervantes.es/lengua/anuario/anuario_06-07/pdf/paises_08.pdf | url-status = dead}}</ref> |- style="background:#fff;" | {{flag|Romania}} | 21,355,849<ref>{{cite web |url=http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table.do?tab=table&language=en&pcode=tps00001&tableSelection=1&footnotes=yes&labeling=labels&plugin=1 |title=Eurostat (1/1/2012 estimate) |publisher=Epp.eurostat.ec.europa.eu |date=2013-10-17 |accessdate=2014-03-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190111224632/https://ec.europa.eu/eurostat/tgm/table.do?tab=table&language=en&pcode=tps00001&tableSelection=1&footnotes=yes&labeling=labels&plugin=1%20 |archivedate=2019-01-11 |url-status=live}}</ref> | | 182,467 <small>(1%<ref name="Eurobarometer 2012 goodspeakers" /> of 18,246,731<ref name="Eurobarometer 2012 population" />) </small> | 912,337 <small>(5%<ref name="Eurobarometer 2012 speakers" /> of 18,246,731<ref name="Eurobarometer 2012 population" />)</small> |- style="background:#fff;" | {{flag|Portugal}} | 10,636,888<ref>Eurostat 1/1/2010</ref> | | 323,237 <small>(4%<ref name="Eurobarometer 2012 goodspeakers" /> of 8,080,915<ref name="Eurobarometer 2012 population" />)</small> | 808,091 <small>(10%<ref name="Eurobarometer 2012 speakers" /> of 8,080,915<ref name="Eurobarometer 2012 population" />)</small> |- style="background:#fff;" | {{flag|Canada}} | 34,605,346<ref>{{Citation | url=http://www.statcan.gc.ca/start-debut-eng.html | title = Statcan | publisher = GC | place = CA}}</ref> | 439,000<ref>{{cite web |url=http://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2011/as-sa/98-314-x/98-314-x2011003_2-eng.cfm |title=www12.statcan.gc.ca/census |publisher=2.statcan.gc.ca |date= |accessdate=2014-03-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107063036/https://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2011/as-sa/98-314-x/98-314-x2011003_2-eng.cfm%20 |archivedate=2019-01-07 |url-status=live}}</ref> | 643,800 <small>(87%<ref>87% of the Hispanics, speak Spanish. [http://www.mequieroir.com/paises/canada/emigrar/hispanos-y-latinos/ mequieroir.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160401040310/http://www.mequieroir.com/paises/canada/emigrar/hispanos-y-latinos/ |date=2016-04-01 }}</ref> of 740,000<ref>There are 740,000 Hispanics in Canada in 2015, according to "Hispanovation: La creciente influencia hispánica en Canadá" (Social Media Week in Toronto): [http://www.univision.com/noticias/mes-de-la-hispanidad/la-influencia-de-los-hispanos-sigue-creciendo-y-ahora-llega-hasta-canada www.univision.com], [http://www.abc.es/internacional/20130928/abci-canada-hispanos-201309271302.html www.abc.es].</ref>)<ref name="InstitutoCervantes" /></small>|| 736,653 <ref name="SpanishStudents" /> |- style="background:#fff;" | {{flag|Netherlands}} | 16,665,900<ref>{{cite web |url=http://www.cbs.nl/en-GB/menu/themas/bevolking/cijfers/extra/bevolkingsteller.htm |title=Netherland Census ClockPop |publisher=Cbs.nl |date= |accessdate=2012-08-20 |archive-date=2018-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225211728/https://www.cbs.nl/en-gb/background/2005/35/population-counter |dead-url=yes }}</ref> | | 133,719 <small>(1%<ref name="Eurobarometer 2012 goodspeakers" /> of 13,371,980<ref name="Eurobarometer 2012 population" />)</small> | 668,599 <small>(5%<ref name="Eurobarometer 2012 speakers" /> of 13,371,980<ref name="Eurobarometer 2012 population" /> )</small> |- style="background:#fff;" | {{flag|Sweden}} | 9,555,893<ref>{{Cite web |url=http://www.scb.se/Pages/Product____25799.aspx |title=2012 census |access-date=2016-07-21 |archive-date=2013-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105201119/http://www.scb.se/Pages/Product____25799.aspx |url-status=bot: unknown}}</ref> | 77,912 <small>(1%<ref name="Eurobarometer 2012 nativespeakers" /> of 7,791,240<ref name="Eurobarometer 2012 population" />)</small> | 77,912 <small>(1% of 7,791,240)</small> | 467,474 <small>(6%<ref name="Eurobarometer 2012 speakers" /> of 7,791,240<ref name="Eurobarometer 2012 population" />) </small> |- style="background:#fff;" | {{flag|Australia}} | 21,507,717<ref>{{cite web |url=http://www.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2011/quickstat/0?opendocument&navpos=220 |title=2011 Census |publisher=Censusdata.abs.gov.au |date= |accessdate=2014-03-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107062946/http://quickstats.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2011/quickstat/0?opendocument&navpos=220%20 |archivedate=2019-01-07 |url-status=live}}</ref> | 111,400<ref>{{cite web|url=http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/Lookup/2071.0main+features902012-2013 |title=2071.0 – Reflecting a Nation: Stories from the 2011 Census, 2012–2013 |publisher=Abs.gov.au |date= |accessdate=2013-06-14}}</ref> | 111,400 | 447,175<ref>Page 32 of the [http://eprints.ucm.es/8936/1/DT03-06.pdf "Demografía de la lengua española"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100923081035/http://eprints.ucm.es/8936/1/DT03-06.pdf |date=2010-09-23 }}</ref> |- style="background:#fff;" | {{flag|Belgium}} | 10,918,405<ref>{{cite web|url=http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table.do?tab=table&language=en&pcode=tps00001&tableSelection=1&footnotes=yes&labeling=labels&plugin=1 |title=Eurostat estimate to 1/1/2011 |publisher=Epp.eurostat.ec.europa.eu |date=2012-04-02 |accessdate=2012-08-20}}</ref> | | 89,395 <small>(1%<ref name="Eurobarometer 2012 goodspeakers" /> of 8,939,546<ref name="Eurobarometer 2012 population" />)</small> | 446,977 <small>(5%<ref name="Eurobarometer 2012 speakers" /> of 8,939,546<ref name="Eurobarometer 2012 population" />)</small> |- style="background:#fff;" | {{flag|Benin}} | 10,008,749 <ref>[http://www.insae-bj.org/ 2013 census estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120326104155/http://www.geohive.com/cntry/benin.aspx?levels=Zou |date=2012-03-26 }}</ref> | | | 412,515 (طالب علم)<ref name="SpanishStudents" /> |- style="background:#fff;" | {{flag|Ivory Coast}} | 21,359,000<ref>[http://www.ins.ci/stats/Tableaux/Tab06.htm ins.ci Census, 2009]</ref> | | | 341,073 (طالب علم)<ref name="SpanishStudents" /> |- style="background:#fff;" | {{flag|Poland}} | 38,092,000 | | 324,137 <small>(1%<ref name="Eurobarometer 2012 goodspeakers" /> of 32,413,735<ref name="Eurobarometer 2012 population" />)</small> | 324,137 <small>(1% of 32,413,735)</small> |- style="background:#fff;" | {{flag|Austria}} | 8,205,533 | | 70,098 <small>(1%<ref name="Eurobarometer 2012 goodspeakers" /> of 7,009,827<ref name="Eurobarometer 2012 population" />)</small> | 280,393 <small>(4%<ref name="Eurobarometer 2012 speakers" /> of 7,009,827<ref name="Eurobarometer 2012 population" />)</small> |- style="background:#fff;" | {{flag|Algeria}} | 33,769,669 | | | 223,422<ref name="eldiae6" /> |- style="background:#fff;" | {{flag|Belize}} | 333,200<ref>{{Cite web |url=http://www.statisticsbelize.org.bz/dms20uc/dynamicdata/docs/20100112164405_2.pdf |title=statisticsbelize.org.bz (2009 mid-year) |access-date=2016-07-21 |archive-date=2013-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131209073216/http://www.statisticsbelize.org.bz/dms20uc/dynamicdata/docs/20100112164405_2.pdf |url-status=bot: unknown}}</ref> | 173,597<ref name="eldiae6" /> | 173,597<ref name="eldiae6" /> | 195,597<ref name="eldiae6" /> (62.8%)<ref name="Demografía de la lengua española">Page 32 of [http://eprints.ucm.es/8936/1/DT03-06.pdf Demografía de la lengua española] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100923081035/http://eprints.ucm.es/8936/1/DT03-06.pdf |date=2010-09-23 }} (52,1% native speakers + 11,7% with some Spanish knowladge))</ref> |- style="background:#fff;" | {{flag|Senegal}} | 12,853,259 | | | 205,000 (طالب علم)<ref name="SpanishStudents" /> |- style="background:#fff;" | {{flag|Denmark}} | 5,484,723 | |45,613 <small>(1%<ref name="Eurobarometer 2012 goodspeakers" /> of 4,561,264<ref name="Eurobarometer 2012 population" />)</small> |182,450 <small>(4%<ref name="Eurobarometer 2012 speakers" /> of 4,561,264<ref name="Eurobarometer 2012 population" />)</small> |- style="background:#fff;" | {{flag|Israel}} | 7,112,359 | | 130,000<ref name="eldiae6" /> | 175,231<ref>Pages 34, 35 of the [http://eprints.ucm.es/8936/1/DT03-06.pdf "Demografía de la lengua española", page 35] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100923081035/http://eprints.ucm.es/8936/1/DT03-06.pdf |date=2010-09-23 }}.</ref> |- style="background:#fff;" | {{flag|Japan}} | 127,288,419 | 100,229 <ref>[http://www.iom.int/files/live/sites/iom/files/pbn/docs/Perfil_Migratorio_Peru_2012.pdf Peruvian immigrants in 2012]</ref> | 100,229 | 167,514 (60,000 students)<ref name="SpanishStudents" /> |- style="background:#fff;" | {{flag|Gabon}} | 1,545,255<ref>[http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/2826.htm www.state.gov]. 2015 estimate</ref> | | | 167,410 (طالب علم)<ref name="SpanishStudents" /> |- style="background:#fff;" | {{flag|Switzerland}} | 7,581,520 | 150,782 (2,24%)<ref>[http://www.bfs.admin.ch/bfs/portal/de/index/themen/01/05/blank/key/sprachen.html www.bfs.admin.ch]</ref><ref>111,942 Spaniards in 2016 ([http://www.ine.es/jaxi/tabla.do?path=/t20/p85001/a2016/l0/&file=01001.px&type=pcaxis&L=0 INE]) + 17,113 Peruvians in 2012 ([http://www.iom.int/files/live/sites/iom/files/pbn/docs/Perfil_Migratorio_Peru_2012.pdf]) + 5706 Argentines in 2012 ([http://www.iom.int/files/live/sites/iom/files/pbn/docs/Perfil-Migratorio-de-argentina-2012.pdf]) + 2864 Chileans in 2012</ref> | 150,782 | 165,202 (14,420 students)<ref>[http://cvc.cervantes.es/lengua/anuario/anuario_06-07/pdf/cifras.pdf cvc.cervantes.es (annuary 2006-07)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120106014858/http://cvc.cervantes.es/lengua/anuario/anuario_06-07/pdf/cifras.pdf |date=2012-01-06 }}</ref> |- style="background:#fff;" | {{flag|Ireland}} | 4,581,269<ref>{{Cite web |url=http://www.cso.ie/census/documents/Prelim%20complete.pdf |title=آرکائیو کاپی |access-date=2016-07-21 |archive-date=2011-11-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111130161432/http://www.cso.ie/census/documents/Prelim%20complete.pdf |url-status=bot: unknown}}</ref> | | 35,220 <small>(1%<ref name="Eurobarometer 2012 goodspeakers" /> of 3,522,000<ref name="Eurobarometer 2012 population" />)</small> | 140,880 <small>(4%<ref name="Eurobarometer 2012 speakers" /> of 3,522,000<ref name="Eurobarometer 2012 population" />)</small> |- style="background:#fff;" | {{flag|Finland}} | 5,244,749 | | | 133,200 <small>(3%<ref name="Eurobarometer 2012 speakers" /> of 4,440,004<ref name="Eurobarometer 2012 population" />)</small> |- style="background:#fff;" | {{flag|Bulgaria}} | 7,262,675 | | 130,750 <small>(2%<ref name="Eurobarometer 2012 goodspeakers" /> of 6,537,510<ref name="Eurobarometer 2012 population" />)</small> | 130,750 <small>(2%<ref name="Eurobarometer 2012 speakers" /> of 6,537,510<ref name="Eurobarometer 2012 population" />)</small> |- style="background:#fff;" | {{flag|Bonaire}} تے {{flag|Curaçao}} | 223,652 | 10,699<ref name="eldiae6" /> | 10,699<ref name="eldiae6" /> | 125,534<ref name="eldiae6" /> |- style="background:#fff;" | {{flag|Czech Republic}} | 10,513,209<ref>{{cite web |url=http://www.czso.cz/eng/redakce.nsf/i/population |title=czso.cz |language=cs |publisher=czso.cz |date=2013-12-31 |accessdate=2014-03-24 |archive-date=2014-03-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140331091537/http://www.czso.cz/eng/redakce.nsf/i/population |dead-url=yes }}</ref> | | | 90,124 <small>(1%<ref name="Eurobarometer 2012 speakers" /> of 9,012,443<ref name="Eurobarometer 2012 population" />)</small> |- style="background:#fff;" | {{flag|Hungary}} | 9,957,731<ref>{{cite web|url=http://www.ksh.hu/docs/eng/xstadat/xstadat_annual/i_wdsd003b.html |title=(2012) |publisher=ksh.hu |date= |accessdate=2014-03-24}}</ref> | | | 83,206 <small>(1%<ref name="Eurobarometer 2012 speakers" /> of 8,320,614<ref name="Eurobarometer 2012 population" />)</small> |- style="background:#fff;" | {{flag|Aruba}} | 101,484<ref>{{cite web |url=http://www.censo2010.aw/index.php?option=com_content&view=article&id=112&Itemid=48&lang=pa |title=Resultado 2010 – Persona |publisher=Censo2010.aw |date=2010-10-06 |accessdate=2012-08-20 |archive-date=2012-04-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120425151522/http://www.censo2010.aw/index.php?option=com_content&view=article&id=112&Itemid=48&lang=pa |dead-url=yes }}</ref> | 6,800<ref name="eldiae6" /> | 6,800<ref name="eldiae6" /> | 75,402<ref name="eldiae6" /> |- style="background:#fff;" | {{flag|Trinidad and Tobago}} | 1,317,714<ref>{{Cite web |url=http://www.cso.gov.tt/statistics/Pages/details.aspx?category=Population%20Statistics |title=آرکائیو کاپی |access-date=2016-07-21 |archive-date=2012-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120107040217/http://www.cso.gov.tt/statistics/Pages/details.aspx?category=Population%20Statistics |url-status=dead}}</ref> | 4,100<ref name="eldiae6" /> | 4,100<ref name="eldiae6" /> | 65,886<ref name="eldiae6" /> (5%)<ref>http://cvc.cervantes.es/lengua/anuario/anuario_06-07/pdf/paises_41.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160224204411/http://cvc.cervantes.es/lengua/anuario/anuario_06-07/pdf/paises_41.pdf |date=2016-02-24 }}</ref> |- style="background:#fff;" | {{flag|Cameroon}} | 21,599,100<ref>[http://www.statistics-cameroon.org/downloads/annuaire2010/chap4.pdf Evolution de la population par sexe de 1976 à 2012] en: ''Annuaire Statistique du Cameroun 2010''. Consultado el 23-08-2012.</ref> | | | 63,560 (طالب علم)<ref name=SpanishStudents /> |- style="background:#fff;" | {{flag|Andorra}} | 84,484 | 33,305<ref name="eldiae6" /> | 33,305<ref name="eldiae6" /> | 54,909<ref name="eldiae6" /> |- style="background:#fff;" | {{flag|Slovenia}} | | | 35,194 <small>(2%<ref name="Eurobarometer 2012 goodspeakers" /> of 1,759,701<ref name="Eurobarometer 2012 population" />) </small> | 52,791 <small>(3%<ref name="Eurobarometer 2012 speakers" /> of 1,759,701<ref name="Eurobarometer 2012 population" />)</small> |- style="background:#fff;" | {{flag|New Zealand}} | | 21,645<ref>{{cite web |url=http://www.stats.govt.nz/methods_and_services/population_clock.aspx |title=New Zealand census (2006) |publisher=Stats.govt.nz |date=2009-02-13 |accessdate=2014-03-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107063105/http://archive.stats.govt.nz/tools_and_services/population_clock.aspx |archivedate=2019-01-07 |url-status=live}}</ref> | 21,645 | 47,322 (25,677 students)<ref name=SpanishStudents /> |- style="background:#fff;" | {{flag|Slovakia}} | 5,455,407 | | | 45,500 <small>(1%<ref name="Eurobarometer 2012 speakers" /> of 4,549,955<ref name="Eurobarometer 2012 population" />)</small> |- style="background:#fff;" | {{flag|Norway}} | 4,644,457 | 12,573<ref>{{cite web|url=http://cvc.cervantes.es/lengua/anuario/anuario_04/almansa/p04.htm |title=cvc.cervantes.es |publisher=cvc.cervantes.es |date= |accessdate=2014-03-24}}</ref> | | 36,250<ref name="SpanishStudents" /> |- style="background:#fff;" | {{flag|China}} | 1,339,724,852<ref>{{cite web |url=http://www.stats.gov.cn/english/newsandcomingevents/t20110428_402722237.htm |title=Press Release on Major Figures of the 2010 National Population Census |publisher=Stats.gov.cn |date= |accessdate=2012-08-20 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120418131915/http://www.stats.gov.cn/english/newsandcomingevents/t20110428_402722237.htm |archivedate=2012-04-18 |url-status=live}}</ref> | | | 30,000 (طالب علم)<ref>25,000 Spanish students in the university + 5,000 in the "Instituto Cervantes"[http://www.cervantes.es/imagenes/File/prensa/Anuario%202012.pdf cervantes.es (page 4)]</ref> |- style="background:#fff;" | {{flag|Gibraltar}} | 29,441<ref>{{cite web |url=http://www.gibraltar.gov.gi/statistics/faqs |title=Statistics – FAQ's |publisher=Gibraltar.gov.gi |date=2012-11-12 |accessdate=2014-03-24 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140105204953/https://www.gibraltar.gov.gi/statistics/faqs |archivedate=2014-01-05 |url-status=live}}</ref> | 22,758 (77.3%<ref>[http://www.um.es/tonosdigital/znum19/secciones/estudios-23-Gibraltar.htm www.um.es] (5.2. Datos descriptivos de los usos de español e inglés, Gráfico 2). 77.3% of the Gibraltar population speak Spanish with their mother more, or equal than English.</ref>) | | |- style="background:#fff;" | {{flag|Lithuania}} | 2,972,949<ref>{{cite web |url=http://db1.stat.gov.lt/statbank/selectvarval/saveselections.asp?MainTable=M3010101&PLanguage=1&TableStyle=&Buttons=&PXSId=7743&IQY=&TC=&ST=ST&rvar0=&rvar1=&rvar2=&rvar3=&rvar4=&rvar5=&rvar6=&rvar7=&rvar8=&rvar9=&rvar10=&rvar11=&rvar12=&rvar13=&rvar14= |title=(2013) |publisher=db1.stat.gov.lt |date= |accessdate=2014-03-24 |archive-date=2010-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100819130935/http://db1.stat.gov.lt/statbank/selectvarval/saveselections.asp?MainTable=M3010101&PLanguage=1&TableStyle=&Buttons=&PXSId=7743&IQY=&TC=&ST=ST&rvar0=&rvar1=&rvar2=&rvar3=&rvar4=&rvar5=&rvar6=&rvar7=&rvar8=&rvar9=&rvar10=&rvar11=&rvar12=&rvar13=&rvar14= |dead-url=yes }}</ref> | | | 28,297 <small>(1%<ref name="Eurobarometer 2012 speakers" /> of 2,829,740<ref name="Eurobarometer 2012 population" />)</small> |- style="background:#fff;" | {{flag|Luxembourg}} | 524,853 | 4,049 <small>(1%<ref name="Eurobarometer 2012 nativespeakers" /> of 404,907<ref name="Eurobarometer 2012 population" />)</small> | 8,098 <small>(2%<ref name="Eurobarometer 2012 goodspeakers" /> of 404,907<ref name="Eurobarometer 2012 population" />)</small> | 24,294 <small>(6%<ref name="Eurobarometer 2012 speakers" /> of 404,907<ref name="Eurobarometer 2012 population" />)</small> |- style="background:#fff;" | {{flag|Russia}} | 143,400,000<ref>{{cite web|url=http://www.gks.ru/bgd/free/B13_00/IssWWW.exe/Stg/dk04/8-0.htm |title=Демография |publisher=Gks.ru |date=2011-12-27 |accessdate=2014-03-24}}</ref> | 3,320<ref name="eldiae6" /> | 3,320<ref name="eldiae6" /> | 23,320<ref name="eldiae6" /> |- style="background:#efefef;" | {{flag|Western Sahara}} | 513,000<ref name="UN 2009 estimate">{{cite web| url= http://www.un.org/esa/population/publications/wpp2008/wpp2008_text_tables.pdf | title = 2009 estimate |format= PDF |date= | year = 2008 | accessdate =2010-04-21 | publisher = UN}}</ref> | n.a.<ref>The Spanish 1970 census claims 16.648 Spanish speakers in Western Sahara ([http://cvc.cervantes.es/lengua/anuario/anuario_99/otero/p03.htm#7] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090917062525/http://cvc.cervantes.es/lengua/anuario/anuario_99/otero/p03.htm#7 |date=2009-09-17 }}) but probably most of them were people born in Spain who left after the Moroccan annexation</ref> | | 22,000<ref name="eldiae6" /> |- style="background:#fff;" | {{flag|Guam}} | | | | 19,092<ref>Page 34 of the [http://eprints.ucm.es/8936/1/DT03-06.pdf Demografía de la Lengua Española] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100923081035/http://eprints.ucm.es/8936/1/DT03-06.pdf |date=2010-09-23 }}</ref> |- style="background:#fff;" | {{flagicon|United States Virgin Islands}} [[امریکی ورجن جزیرے]] | | 16,788<ref>{{cite web|url=http://www.census.gov/2010census/ |title=2010 Census |publisher=Census.gov |date= |accessdate=2013-06-14}}</ref> | 16,788<ref name="eldiae6" /> | 16,788<ref name="eldiae6" /> |- style="background:#fff;" | {{flag|Latvia}} | 2,209,000<ref>{{cite web |url=http://www.csb.gov.lv/en/statistikas-temas/population-key-indicators-30624.html |title=Population – Key Indicators &#124; Latvijas statistika |publisher=Csb.gov.lv |date= |accessdate=2013-06-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107063136/https://www.csb.gov.lv/en/statistikas-temas/population-key-indicators-30624.html%20 |archivedate=2019-01-07 |url-status=dead}}</ref> | | | 13,943 <small>(1%<ref name="Eurobarometer 2012 speakers" /> of 1,447,866<ref name="Eurobarometer 2012 population" />)</small> |- style="background:#fff;" | {{flag|Turkey}} | 73,722,988<ref>{{cite web |url=http://www.turkstat.gov.tr/PreTablo.do?tb_id=39&ust_id=11 |title=::Welcome to Turkish Statistical Institute(TurkStat)'s Web Pages:: |publisher=TurkStat |date= |accessdate=2012-08-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107063200/http://www.turkstat.gov.tr/PreTablo.do?tb_id=39&ust_id=11%20 |archivedate=2019-01-07 |url-status=dead}}</ref> | 1,134<ref name="eldiae6" /> | 1,134<ref name="eldiae6" /> | 13,480<ref name="eldiae6" /><ref>8,000 (Page 37 of the [http://eprints.ucm.es/8936/1/DT03-06.pdf Demografía de la lengua española] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100923081035/http://eprints.ucm.es/8936/1/DT03-06.pdf |date=2010-09-23 }}) + 4,346 Spanish Students (according to the Instituto Cervantes)</ref> |- style="background:#fff;" | {{flag|Cyprus}} | | | | 2%<ref name="Eurobarometer 2012 speakers" /> of 660,400<ref name="Eurobarometer 2012 population" /> |- style="background:#fff;" | {{flag|India}} | 1,210,193,422<ref>{{cite web |url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/indiaatglance.html |title=Census of India : Provisional Population Totals : India :Census 2011 |publisher=Censusindia.gov.in |date= |accessdate=2014-03-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107063040/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/indiaatglance.html%20 |archivedate=2019-01-07 |url-status=live}}</ref> | | | 9,750 (طالب علم)<ref>{{cite web |url=http://www.cervantes.es/imagenes/File/prensa/Anuario%202012.pdf |title=cervantes.es (page 6) |format=PDF |date= |accessdate=2014-03-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107063156/https://www.cervantes.es/imagenes/File/prensa/Anuario%202012.pdf%20 |archivedate=2019-01-07 |url-status=live}}</ref> |- style="background:#fff;" | {{flag|Estonia}} | | | | 9,457 <small>(1%<ref name="Eurobarometer 2012 speakers" /> of 945,733<ref name="Eurobarometer 2012 population" />)</small> |- style="background:#fff;" | {{flag|Jamaica}} | 2,711,476<ref>{{cite web |url=http://statinja.gov.jm/Demo_SocialStats/population.aspx |title=Jamaican Population |publisher=Statinja.gov.jm |date= |accessdate=2014-03-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107062956/http://statinja.gov.jm/Demo_SocialStats/population.aspx%20 |archivedate=2019-01-07 |url-status=live}}</ref> | 8,000<ref name=tango>[http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=JM Languages of Jamaica],</ref> | 8,000<ref name="tango" /> | 8,000<ref name="tango" /> |- style="background:#fff;" | {{flag|Namibia}} | | 3,870<ref>[http://cvc.cervantes.es/lengua/anuario/anuario_06-07/pdf/paises_12.pdf El español en Namibia, 2005.] ''[[Instituto Cervantes]]''.</ref> | | |- style="background:#fff;" | {{flag|Egypt}} | | | | 3,500<ref>{{cite web|url=http://cvc.cervantes.es/lengua/anuario/anuario_06-07/pdf/cifras.pdf |title=cvc.cervantes.es |format=PDF |date= |accessdate=2014-03-24}}</ref> |- style="background:#fff;" | {{flag|Malta}} | | | | 3,354 <small>(1%<ref name="Eurobarometer 2012 speakers" /> of 335,476<ref name="Eurobarometer 2012 population" />)</small> |- style="background:#efefef;" | {{flag|European Union}} (بغیر ہسپانیہ) | 460,624,488<ref>{{cite web |url=http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table.do?tab=table&language=en&pcode=tps00001&tableSelection=1&footnotes=yes&labeling=labels&plugin=1 |title=Eurostat – Tables, Graphs and Maps Interface (TGM) table |publisher=Epp.eurostat.ec.europa.eu |date=2013-10-17 |accessdate=2014-03-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107062944/https://ec.europa.eu/eurostat/tgm/table.do?tab=table&language=en&pcode=tps00001&tableSelection=1&footnotes=yes&labeling=labels&plugin=1%20 |archivedate=2019-01-07 |url-status=live}}</ref> | 2,397,000 (559,525 پہلے تو‏ں ہی گنے گئے)<ref>[http://eprints.ucm.es/8936/1/DT03-06.pdf Demografía de la lengua española, page 37] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100923081035/http://eprints.ucm.es/8936/1/DT03-06.pdf |date=2010-09-23 }} (2,397,000 people speak Spanish as a native language in the E.U. excluded Spain, but It is already counted population who speak Spanish as a native language in France (477,564), Sweden (77,912) and Luxemburg (4,049)).</ref> | | |- style="background:#efefef;" | '''کل''' | 7,300,000,000 (Total World Population)<ref>{{cite web|url=http://www.census.gov/population/international/ |title=International Programs – People and Households – U.S. Census Bureau |publisher=Census.gov |date=2016-01-05 |accessdate=2012-08-20}}</ref> | '''{{formatnum:{{#expr: 113347509 + 39254342 + 47765000 + 38231993 + 40300000 + 29930393 + 26481934 + 17910284 + 13500000 + 9705680 + 460018 + 11266000 + 9300000 + 6355692 + 8513264 + 477564 + 6090000 + 5551876 + 470332 + 3877140 + 4804961 + 3263123 + 3303947 + 3330022 + 8691 + 324100 + 4735 + 210535 + 1705 + 439000 + 10635 + 61666 + 81797 + 111400 + 75850 + 173597 + 95000 + 108179 + 150782 + 10699 + 21187 + 5325 + 1377 + 6800 + 4100 + 33305 + 21645 + 12573 + 5209 + 22758 + 4049 + 3320 + 16788 + 1134 + 695 + 8000 + 3000 round 0}}}}''' <ref name=EthnologueSp /><ref name="InstitutoCervantes" /> ({{formatnum:{{#expr: 44492159200 / 7300000000 round 1}}}} %)<ref>426,515,910 speakers L1 in 2012 ([http://www.ethnologue.com/language/spa ethnologue]) of 7,097,500,000 people in the World in 2012 ([http://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ UN]): 6%.</ref> |''' {{formatnum:{{#expr: 120439371 + 41343921 + 48226080 + 46064889 + 43328826 + 30656293 + 27269149 + 18064541 + 15850998 + 13976179 + 11321660 + 10485888 + 9632160 + 8633804 + 1910258 + 460018 + 6501113 + 5860740 + 1037248 + 4851256 + 4763903 + 3504439 + 3441940 + 3432492 + 8691 + 518480 + 438882 + 644091 + 222214 + 182467 + 323237 + 643800 + 133719 + 101472 + 111400 + 89395 + 324137 + 70098 + 175422 + 173597 + 45613 + 95000 + 150782 + 108179 + 35220 + 130750 + 125534 + 21187 + 1377 + 75402 + 4100 + 54906 + 35194 + 21645 + 5209 + 22758 + 8098 + 12573 + 3320 + 19092 + 16788 + 1134 + 695 + 8000 + 3870 round 0}}}} '''<ref name="InstitutoCervantes" /> ({{formatnum:{{#expr: 48622469400 / 7300000000 round 1}}}} % ) |''' {{formatnum:{{#expr: 120439371 + 52000000 + 48226080 + 46064889 + 43328826 + 30656293 + 27269149 + 18064541 + 15909858 + 13976179 + 11321660 + 10485888 + 9632160 + 8633804 + 6685901 + 6676018 + 6501113 + 5860740 + 5704863 + 4763903 + 4851256 + 3504439 + 3432492 + 3441940 + 3415000 + 3110880 + 3016763 + 2576365 + 1467910 + 912337 + 808091 + 736653 + 668599 + 467474 + 447175 + 446977 + 412515 + 341073 +324137 + 280393 + 223422 + 209250 + 205000 + 182450 + 175231 + 167514 + 167410 + 165202 + 140880 + 133200 + 130750 + 125534 + 103309 + 90124 + 87077 + 86742 + 83206 + 75402 + 73656 + 65886 + 54906 + 52791 + 47322 + 45500 + 35209 + 29441 + 28297 + 24294 + 23677 + 23320 + 19092 + 16788 + 13943 + 13480 + 13208 + 10445 + 9457 + 8000 + 7344 + 6104 + 3969 + 3354 + 227 round 0}}}} '''<ref name=EthnologueSp /><ref name="InstitutoCervantes" /><ref name="krysstal1">{{cite web |url=http://www.krysstal.com/spoken.html |title=The 30 Most Spoken Languages in the World |publisher=KryssTal |date= |accessdate=2013-01-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107063038/http://www.krysstal.com/spoken.html |archivedate=2019-01-07 |url-status=live}}</ref> ({{formatnum:{{#expr: 53004511800 / 7300000000 round 1}}}} %)<ref>517,824,310 speakers L1 and L2 in 2012 ([http://www.ethnologue.com/language/spa ethnologue]) of 7,097,500,000 people in the World in 2012 ([http://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ UN]): 7.3%.</ref> |} {|table id="toc" style="margin:0;background:#ffffff";width:130%" align="left" cellpadding="1" | style="background:#7CFC00" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+1" color=black>ہسپانوی<font>''' |- | style="background:#7CFC00" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=gray>Spanish<font>''' |- |- align="center" |-style="margin:0;background:#ccccff";width:100%" align="center" cellpadding="2" |- align="center" | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | [[File:Countries with Spanish as an official language.svg|250px]]<br /> |- | بولن والے دیس: ||[[سپین]]، آرجنٹینا، بولیویا، چلی |- | بولن والے: ||20 [[کروڑ]] لوک |- | بولی ٹبر: ||[[ہند یورپی بولیاں]] |- | لپی: ||[[رومن]] |- | دنیا چ نمبر: ||3 واں |- |} == تریخ == ہسپانوی بولی وولگر لاطینی تو‏ں تیار ہويا، جس وچ 2 پونج جنگ وچ شروع ہونے والے دوسرے پنک جنگ دے دوران رومراں د‏‏ی طرف تو‏ں ابریان دے جزیرے نو‏‏ں لیایا گیا سی. پچھلا، کئی پری رومن زباناں (پیلیوہوسی زباناں نو‏‏ں وی کہیا جاندا اے ) - انڈو یورپی دے ذریعہ لاطینی تو‏ں متعلق تعلق اے، تے کچھ جو ابریان دے جزیرے وچ بولی جانے والے متصل سن . انہاں زباناں وچ باسکی (اب وی بولی) اج، ابریان، کیٹیلیریا تے گیلیلاین شامل سن . جدید دستاویزات دے ابتدائی طور اُتے شمار کيتا گیا اے جو پہلے ہی ہسپانوی ہسپانوی دے ابتدائی طور اُتے موجود نيں. مشرق وسطی تے جدید دور وچ ، ہسپانوی لیکس اُتے سب تو‏ں اہ‏م اثرات پڑوسی رومانوی زباناں - موزابابیک (اندلسی رومانوی)، نیررو آرگ، آئرن، لیونیس، کٹالانین، پرتگالی، گالیشیائی، آکسیٹان، تے بعد وچ ، فرانسیسی تے اطالوی. ہسپانوی نے عربی تو‏ں وی لفظاں، تے نال نال جرمن تے گرافک بولی تو‏ں اک معمولی قبراں نو‏‏ں قبائلیاں د‏‏ی منتقلی تے ابریاہ وچ ویشیا د‏‏ی حکمرانی کيت‏ی اک وڈی تعداد وچ قرضہ لیا. اس دے علاوہ، بوہت سارے لفظاں لاطینی تو‏ں لکھیا گیا بولی دے چرچ دے چالیس تے چرچ دے Liturgical بولی دے ذریعے قرض لیا گیا. قرضے نو‏‏ں کلاسیکی لاطینی تے ریزورینس لاطینی، اس وقت استعمال وچ لاطینی شکل تو‏ں لے لیا گیا سی. رامون مینینڈڈ پڈال دے نظریات دے مطابق، وگگر لاطینی دے مقامی سماجیاں نے آئس برب دے شمال وچ ، ابریاہ دے شمال وچ ، اک علاقے وچ برگوس شہر وچ مرکوز کيتا، تے اس د‏ی بولی بعد وچ ٹولڈو شہر وچ لیایا گیا جتھ‏ے 13ويں صدی وچ ہسپانوی دا لکھیا ہويا پہلا سی. [30] اس فارمیٹ مرحلے وچ ، ہسپانوی نے اپنے نیڑےی کزن، لیونیس، تے کچھ مصنفاں دے مطابق اک مختلف قسم دے مختلف قسم د‏‏ی ترقی کی، اک بھاری باسک اثر و رسوخ د‏‏ی طرف تو‏ں ممتاز کيتا سی (ابریان رومانوی زباناں دیکھو). اس مخصوص زبانی نے اسپینسٹسٹ دے پیش رفت دے نال جنوبی اسپین نو‏‏ں پھیلایا، تے اس دوران الل اورس دے عربی تو‏ں قابل اطمینان لیککل اثر انداز ہويا، اس وچو‏ں زیادہ تو‏ں زیادہ غیر ملکی طور پر، رومانوی موزابابک بولک (کچھ 4،000 عربی لفظاں دے ذریعہ، اج د‏‏ی بولی وچ تقریبا 8 فیصد اضافہ ہُندا اے ). [31] اس نويں بولی دے لئی تحریری معیار ٹولڈو دے شہراں وچ 13ويں تو‏ں 16 ويں صدی تے میڈرڈ وچ 1570 سے. [30] وولار لاطینی تو‏ں ہسپانوی صو‏‏تی نظام د‏‏ی ترقی وچ زیادہ تر تبدیلیاں د‏‏ی نمائش ہُندی اے جو مغربی رومانوی زباناں د‏‏ی عام ہُندیاں نيں، بشمول انٹرویوکک کنونٹن (اس طرح لاطینی وٹی> ہسپانوی ویڈا) د‏‏ی لین دین شامل نيں. لاطینی دے ڈفتھنگنگ نے مختصر تے ای - جو فرانسیسی تے اطالوی وچ کھلی شبایتھے وچ واقع ہوئی، لیکن ہسپانوی وچ کھلی تے بند شب وچ دونے نئيں نيں، جداں کہ مندرجہ ذیل ٹیبل وچ دکھایا گیا اے . {| class="wikitable" style="text-align: center;" ! Latin || Spanish || Ladino || Aragonese || Asturian || Galician || Portuguese || Catalan || Gascon / Occitan || French || Sardinian || Italian || Romanian || |English |- | {{smallcaps|petra}} || colspan="4" | {{lang|es|p'''ie'''dra}} || colspan="3" | {{lang|gl|pedra}} || {{lang|oc|pedra}}, {{lang|oc|pèira}} || {{lang|fr|p'''ie'''rre}} ||''pedra'', {{lang|sc|perda}}||{{lang|it|p'''ie'''tra}} || {{lang|ro|p'''ia'''trǎ}} || 'stone' |- | {{smallcaps|terra}} || colspan="4" | {{lang|es|t'''ie'''rra}} || colspan="3" | {{lang|gl|terra}} || {{lang|oc|tèrra}} || {{lang|fr|terre}} || colspan="2" | {{lang|sc|terra}} || {{lang|ro|țară}} || 'land' |- | {{smallcaps|moritur}} || colspan="3" | {{lang|es|m'''ue'''re}} || {{lang|ast|m'''ue'''rre}} || colspan="2" | {{lang|gl|morre}} || {{lang|ca|mor}} || {{lang|oc|morís}} || {{lang|fr|m'''eu'''rt}} || {{lang|sc|mòrit}} || {{lang|it|m'''uo'''re}} || {{lang|ro|m'''oa'''re}} || 'dies (v.)' |- | {{smallcaps|mortem}} || colspan="4" | {{lang|es|m'''ue'''rte}} || colspan="2" | {{lang|ast|morte}} || {{lang|ca|mort}} || {{lang|oc|mòrt}} || {{lang|fr|mort}} ||''morte, morti''||{{lang|it|morte}} || {{lang|ro|m'''oa'''rte}} || 'death' |} [[فائل:Linguistic map Southwestern Europe.gif|thumb|تاریخی نقشاں جو جنوب-مغربی یورپ وچ لسانیات‏ی ارتقا نو‏‏ں دیکھیا رہاہے(انگریزی)]] {| class="wikitable" style="text-align: center;" ! Latin || Spanish || Ladino || Aragonese || Asturian || Galician || Portuguese || Catalan || Gascon / Occitan || French || Sardinian || Italian || Romanian || English |- | {{smallcaps|filium}} || {{lang|es|'''h'''ijo}} || {{lang|lad|fijo}} (or {{lang|lad|hijo}}) || {{lang|an|fillo}} || {{lang|ast|fíu}} || {{lang|gl|fillo}} || {{lang|pt|filho}} || {{lang|ca|fill}} || {{lang|oc|filh}}, {{lang|oc|'''h'''ilh}} || {{lang|fr|fils}} ||''fizu, fìgiu, fillu''||{{lang|it|figlio}} || {{lang|ro|fiu}} || 'son' |- | {{smallcaps|facere}} || {{lang|es|'''h'''acer}} || {{lang|lad|fazer}} || {{lang|an|fer}} || colspan="2" | {{lang|ast|facer}} || {{lang|pt|fazer}} || {{lang|ca|fer}} || {{lang|oc|far}}, {{lang|oc|faire}}, {{lang|oc|'''h'''ar}} (or {{lang|oc|'''h'''èr}}) || {{lang|fr|faire}} ||''fàghere, fàere, {{lang|sc|fàiri}}''||{{lang|it|fare}} || {{lang|ro|a face}} || 'to do' |- | {{smallcaps|febrem}} || colspan="4" | {{lang|es|fiebre}} ''(calentura)''|| colspan="3" |{{lang|gl|febre}} || {{lang|oc|fèbre}}, {{lang|oc|frèbe}}, {{lang|oc|'''h'''rèbe}} (or <br />{{lang|oc|'''h'''erèbe}}) || {{lang|fr|fièvre}} ||{{lang|sc|calentura}}||{{lang|it|febbre}} || {{lang|ro|febră}} || 'fever' |- | {{smallcaps|focum}} || colspan="3" | {{lang|es|fuego}} || {{lang|ast|fueu}} || colspan="2" | {{lang|gl|fogo}} || {{lang|ca|foc}} || {{lang|oc|fuòc}}, {{lang|oc|fòc}}, {{lang|oc|'''h'''uèc}} || {{lang|fr|feu}} || {{lang|sc|fogu}} || {{lang|it|fuoco}} || {{lang|ro|foc}} || 'fire' |} Some [[consonant cluster]]s of Latin also produced characteristically different results in these languages, as shown in the examples in the following table: <div style="overflow: auto;"> <!-- The words in each cell are tagged with the first language whose column intersects the cell. --> {| class="wikitable" style="text-align: center;" ! Latin || Spanish || Ladino || Aragonese || Asturian || Galician || Portuguese || Catalan || Gascon / Occitan || French || Sardinian || Italian || Romanian || English |- | {{smallcaps|'''cl'''āvem}} || {{lang|es|'''ll'''ave}}, {{lang|es|clave}} || {{lang|lad|clave}} || {{lang|an|clau}} || {{lang|ast|'''ll'''ave}} || {{lang|gl|chave}} || {{lang|pt|chave}} || colspan="2" | {{lang|ca|clau}} || {{lang|fr|clé}} ||''giae, crae,'' {{lang|sc|crai}}||{{lang|it|chiave}} || {{lang|ro|cheie}} || 'key' |- | {{smallcaps|'''fl'''amma}} || {{lang|es|'''ll'''ama}}, {{lang|es|flama}} || colspan="2" | {{lang|lad|'''fl'''ama}} || {{lang|ast|chama}} || colspan="2" | {{lang|gl|chama}}, {{lang|gl|flama}} || colspan="2" | {{lang|ca|flama}} || {{lang|fr|flamme}} || {{lang|sc|framma}} || {{lang|it|fiamma}} || {{lang|ro|flamă}} || 'flame' |- | {{smallcaps|'''pl'''ēnum}} || {{lang|es|'''ll'''eno}}, {{lang|es|pleno}} || {{lang|lad|pleno}} || {{lang|an|plen}} || {{lang|ast|'''ll'''enu}} || {{lang|gl|cheo}} || {{lang|pt|cheio}}, {{lang|pt|pleno}} || {{lang|ca|ple}} || {{lang|oc|plen}} || {{lang|fr|plein}} || {{lang|sc|prenu}} || {{lang|it|pieno}} || {{lang|ro|plin}} || 'plenty, full' |- | {{smallcaps|o'''ct'''ō}} || colspan="2" | {{lang|es|o'''ch'''o}} || {{lang|an|güeito}} || {{lang|ast|o'''ch'''o}}, {{lang|ast|oito}} || {{lang|gl|oito}} || {{lang|pt|oito}} ({{lang|pt|oi'''t'''o}}) || {{lang|ca|vuit}}, {{lang|ca|huit}} || {{lang|oc|uè'''ch'''}}, {{lang|oc|uò'''ch'''}}, {{lang|oc|uèit}} || {{lang|fr|huit}} || {{lang|sc|oto}}||{{lang|it|otto}} || {{lang|ro|opt}} || 'eight' |- | {{smallcaps|mu'''lt'''um}} || {{lang|es|mu'''ch'''o}}<br />{{lang|es|mu'''y'''}} || {{lang|lad|mu'''nch'''o}}<br />{{lang|lad|mu'''y'''}} || {{lang|an|muito}}<br />{{lang|an|mu'''i'''}} || {{lang|ast|mu'''nch'''u}}<br />{{lang|ast|mu'''i'''}} || {{lang|gl|moito}}<br />{{lang|gl|mo'''i'''}} ||''muito'' ||{{lang|ca|molt}} || {{lang|oc|molt}}&nbsp;(arch.) ||''très,'' ''beaucoup'' |{{lang|sc|meda}}||{{lang|it|molto}} || {{lang|ro|mult}} || 'much,<br />very,<br />many' |} == ہور ویکھو == [[لسٹ ملکاں ہسپانوی بطور سرکاری زبان]] == حوالہ‌جات == {{افریقی اتحاد د‏‏ی زبانیں}} {{اقوام متحدہ د‏‏ی سرکاری زبانیں}} [[گٹھ:ہسپانوی زبان|ہسپانوی زبان]] [[گٹھ:ارجنٹائن د‏‏یاں بولیاں]] [[گٹھ:استوائی گنی د‏‏یاں بولیاں]] [[گٹھ:اشتقاقی زباناں]] [[گٹھ:انڈورا د‏‏یاں بولیاں]] [[گٹھ:ایکواڈور د‏‏یاں بولیاں]] [[گٹھ:ایل سیلواڈور د‏‏یاں بولیاں]] [[گٹھ:بولیویا د‏‏یاں بولیاں]] [[گٹھ:بیلیز د‏‏یاں بولیاں]] [[گٹھ:پاناما د‏‏یاں بولیاں]] [[گٹھ:پورٹو ریکو د‏‏یاں بولیاں]] [[گٹھ:پیراگوئے د‏‏یاں بولیاں]] [[گٹھ:پیرو د‏‏یاں بولیاں]] [[گٹھ:جبل الطارق د‏‏یاں بولیاں]] [[گٹھ:جمہوریہ ڈومینیکا د‏‏یاں بولیاں]] [[گٹھ:جنوبی امریکا د‏‏یاں بولیاں]] [[گٹھ:چلی د‏‏یاں بولیاں]] [[گٹھ:ریاستہائے متحدہ د‏‏یاں بولیاں]] [[گٹھ:فاعلیٰ فعلی مفعولی زباناں]] [[گٹھ:فلپائن د‏‏یاں بولیاں]] [[گٹھ:کوسٹاریکا د‏‏یاں بولیاں]] [[گٹھ:کولمبیا د‏‏یاں بولیاں]] [[گٹھ:کیریبین د‏‏یاں بولیاں]] [[گٹھ:کیوبا د‏‏یاں بولیاں]] [[گٹھ:گوئٹے مالا د‏‏یاں بولیاں]] [[گٹھ:مضامین جنہاں وچ پرتگیزی بولی دا متن شامل اے ]] [[گٹھ:میکسیکو د‏‏یاں بولیاں]] [[گٹھ:نکاراگوا د‏‏یاں بولیاں]] [[گٹھ:وینیزویلا د‏‏یاں بولیاں]] [[گٹھ:یوراگوئے د‏‏یاں بولیاں]] [[گٹھ:ٹرینیڈاڈ تے ٹوباگو د‏‏یاں بولیاں]] [[گٹھ:ہسپانیہ]] [[گٹھ:سپین]] [[گٹھ:ہسپانیہ د‏‏یاں بولیاں]] [[گٹھ:ہونڈوراس د‏ی زباناں]] [[گٹھ:بولیاں]] [[گٹھ:بولی]] [[گٹھ:دنیا دیاں بولیاں]] [[گٹھ:زباناں]] [[گٹھ:لسانیات]] [[گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس]] [[گٹھ:سپین دیاں بولیاں]] [[گٹھ:یورپ دیاں بولیاں]] [[گٹھ:یورپی بولیاں]] [[گٹھ:یورپی دیساں دیاں بولیاں]] 2ok18u13cqzjbiw07a6i7l6ypkkpibj 0 2904 713019 329099 2026-10-31T08:31:22Z Andre Engels 653 صفحے نوں [[جنگ یرموک]] ول ریڈائرکٹ کیتا 713019 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[جنگ یرموک]] 9n7vbp2jtnr44dmbzw8ymh3qquwpbtb 0 4294 712957 581951 2026-10-30T12:26:39Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 712957 wikitext text/x-wiki {| cellpadding="5" cellspacing=0 style="border: 1px solid #cccccc; float: left; clear: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; background: #fcfcfc; width: 305px" | style="background:#FFFF00" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+1" color=black>ہرٹا ملر<font>''' |- |-style="margin:0;background:#ccccff";width:100%" align="center" cellpadding="2" |- align="center" | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | [[File:Herta Müller 2007.JPG|200px]] |- align="center" |- |جمن پو = ||[[رومانیہ]] |- |جمن دیاڑہ = ||17 اگست 1953 |- |اجکل = ||[[برلن]] [[جرمنی]] |- | کم = ||[[جرمن]] لکھاری |- |گن = ||2009 دا ادب دا نوبل انعام جتیا |- |} ہرٹا ملر اک [[جرمن]] لکھاری اے۔ اوہ 17 اگست 1953 چ رومانیہ چ اک جرمن ٹبر وچ جمی۔ رومانیہ چ جرمناں دی گنتی بوہت تھوڑی سی۔ ہرٹا ملر دی لکھائی وچ [[رومانیہ]] چ وسن آلے جرمناں دے دکھاں نوں جیڑے اوناں نوں رومانیہ دی سرکار ہتھوں سہنے پۓ اوہ دسے گۓ نیں۔ اج کل اوہ جرمنی چ وس رئی اے 2009 دا ادب دا نوبل انعام ہرٹا ملر نوں دتا گیا۔ '''ہیرتا ملر''' (جم 17 اگست 1953) جرمن-رومانیائی ناول کار، شاعر، مضمون نگار اتے 2009 دے [[ساہت لئی نوبل انعام]] دی وجیتا اے۔ اوہ رومانیا وچ جرمن الپ سنکھئک پروار وچ پیدا ہوئی سی اتے اسدی مات بولی [[جرمن بولی|جرمن]] اے۔ شروع 1990ویاں وچ اوہ قومانتری پیمانے تے قائم ہو گئی سی، اتے اس دیاں رچناواں نوں ویہہ توں ودھ بولیاں وچ ترجمہ کیتا جا چکا اے۔<ref>[http://www.dw-world.de/dw/article/0,،4774078,00.html Literaturnobelpreis geht an Herta Müller | Kultur & Leben | Deutsche Welle | 8. اکتوبر 2009]۔ Dw-world.de. Retrieved on 2009-10-26.</ref><ref>[http://www.goethe.de/ins/us/bos/en5124021.htm Goethe.de]{{dead link|date=اکتوبر 2009}}</ref> اسنوں رومانیا وچ کمیونسٹ حکمران نکولئی سجیسکیو دے دور وچ الپ سنکھئک جرمن سمدائے دیاں مشکلاں بھری زندگی دا سجیو چترن پیش کرن لئی جانیا جاندا اے۔ == جیونی == ہیرتا ملر دا جم 1953 وچ رومانیا دے اک جرمن الپ سنکھئک پروار وچ ہویا سی اتے اس دی ماں نوں [[دوسری دنیا جنگ]] دے دوران بھوتپورو سوویت سنگھ واقع بندی کیمپ وچ بھیج دتا گیا سی۔<ref>[http://www.bbc.co.uk/hindi/news/2009/12/091218_herta_nobel.shtml हेर्ता को साहित्य का नोबेल- ہندی بیبیسی]</ref> 1970 دے دہاکے وچ رومانیا دے اوس ویلے دے پرراج دے نال تعاون توں منکر ہون دے بعد ہیرتا ملر نوں اپنی نوکری گواؤنی پئی اتے 1987 وچ اوہ جرمنی چلی گئی۔ اتھے اسدا جرمن بولی وچ اس دیاں کہانیاں دا پہلا سنگرہ چھپیا، جسنوں رومانیا وچ سینسر کر دتا گیا سی۔ == اعزاز == * 1981 ایڈم-مولر-گٹینبرون، ٹیمسور لٹریچر سرکل نوں پریوجت انعام * 1984 اسپیکٹ - لٹریٹرپیس * 1985 ریورس ساہت انعام * 1985 برمن دا ساہت پرسکار- انکرجمینٹ پرائز * 1987 رکارڈا-ہرمرڈا انعام ڈرمسٹیڈ دا * 1989 میریلیئز-پھلیئر-پریج آف انگولسٹیڈ * 1989 جرمن بولی دا انعام، گیرہارٹ سیسیکا، ہیلمتھ پھرینڈرپھر، کلاس ہینسل، جوہان لپیٹ، ورنر سیلنر، ولیئم ٹوٹوک، رچرڈ ویگنر * 1990 بیڈ گینڈرشائیم دے علم دا روسوتھ میڈل * 1991 کرنیچسٹینر ساہت انعام * 1993 ساہت لئی کرٹیکل پرائز * 1994 کلیئسٹ پرائز * 1995 ارستوسن پرائز * 1995/96 سٹی-رائٹر آف پھرانکپھرٹ-برجن-اینکھیئمرٹ * 1997 گراز دا ساہتی انعام * 1998 اڈا-دیہمیل ساہت انعام اتے گرین پلمز لئی قومانتری ڈبلن ساہتی انعام * 2001 سیسیرو سپیکر پرائز * 2002 رہائنلینڈ-پلیستیننڈ دا کارل-جکمائر-میڈلیر * 2003 جوسف-بریٹبیچ-پریئسیچ( کرسٹوپھر مائکل اتے ہرالڈ وینرچ نال) * 2004 کونارڈ-ایڈینیور سٹیپھتنگ دا ساہت انعام * 2005 برلن ساہت انعام * 2006 یورپی ساہت لئی ورتھ انعام اتے والٹر ہیسنکلیور ساہت انعام * 2009 ساہت وچ نوبل انعام * 2009 پھرانز ورپھل ہیومن رائٹ اوارڈ ، اسدے ناول 'ایوریتھنگ آئی پوسیس آئی کیری ود می' لئی<ref>[http://www.z-g-v.de/aktuelles/index.php3?id=884 Zentrum gegen Vertreibungen] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110607074727/http://www.z-g-v.de/aktuelles/index.php3?id=884|date=2011-06-07}}۔ Z-g-v.de (2002-01-17)۔ Retrieved on 2009-10-26.</ref> * 2010 ہوفمن پھالرسلیبن پرائز * 2013 بیسٹ ٹرانسلیٹڈ بکّ اوارڈ، شورٹلسٹ، د ہنگر اینپانی<ref>{{cite web|url=http://www.rochester.edu/College/translation/threepercent/index.php?id=6822|title=2013 Best Translated Book Award: The Fiction Finalists|last=Post|first=Chad W.|date=10 اپریل 2013|work=Three Percent|access-date=2013-04-11}}</ref> == باہری لنک == {{Commons category|Herta Müller}} * [https://web.archive.org/web/20060719103131/http://www.dickinson.edu/glossen/heft1/hertabio.html Herta Müller]، short biography by Professor of German Beverley Driver Eddy at [[Dickinson College]] * [http://www.pwf.cz/en/authors-archive/herta-muller/ Herta Müller]: Bio, excerpts, interviews and articles in the archives of the [[Prague Writers' Festival]] * [http://www.complete-review.com/authors/mullerh.htm Herta Müller]، at ''[[complete review]]'' * [http://noblib.internet-box.ch/NLEW.php?authorid=128 List of Works] * [http://www.literaturfestival.com/bios1_3_6_467.html Herta Müller]، profile by [[International Literature Festival Berlin]]۔ Retrieved on 7 اکتوبر 2009 * [https://web.archive.org/web/20091013180057/http://www.rri.ro/arh-art.shtml?lang=1&sec=13&art=4641 Herta Müller interview] by [[Radio Romania International]] on Aug 17, 2007. Retrieved on 7 اکتوبر 2009 * [http://www.signandsight.com/features/1910.html "Securitate in all but name"]، by Herta Müller. About her ongoing fight with the Securitate, اگست 2009 * [http://www.signandsight.com/features/1925.html "Everything I Own I Carry with Me"]، excerpt from the novel. ستمبر 2009 * [http://www.goethe.de/kue/lit/aug/en5360302.htm Poetry and Labor Camp: Literature Nobel Laureate Herta Müller] [[Goethe-Institut]]، دسمبر 2009 * [https://www.theglobeandmail.com/books/review-the-appointment-by-herta-mller/article1464847 "The Evil of Banality" – A review of The Appointment by Costica Bradatan]، ''[[The Globe and Mail]]''، فروری 2010 * [https://web.archive.org/web/20110608060141/http://www.yementimes.com/defaultdet.aspx?SUB_ID=34229 "Herta Müller: The 2009 Laureate of the Nobel Prize in Literature"]، ''[[Yemen Times]]'' * [https://web.archive.org/web/20130218052248/http://www.theaustralian.com.au/arts/review/half-lives-in-the-shadow-of-starvation/story-fn9n8gph-1226566626824 "Half-lives in the shadow of starvation"]، review by Costica Bradatan of ''The Hunger Angel''، ''[[The Australian]]''، فروری 2013 * [http://channel.louisiana.dk/video/herta-muller-how-could-i-forgive How could I forgive. An interview with Herta Müller] Video by [[Louisiana Channel]] * {{cite news|url=http://www.theparisreview.org/interviews/6328/the-art-of-fiction-no-225-herta-muller|title=Herta Müller, The Art of Fiction No. 225|author=Philip Boehm|date=Fall 2014|work=Paris Review|ref=none}} * {{Nobelprize}} including the Nobel Lecture, 7 دسمبر 2009 ''Jedes Wort weiß etwas vom Teufelskreis'' == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:نوبل انعام جیتو]] [[گٹھ:نوبل جیتو عورتاں]] [[گٹھ:نوبل جیتو ساہتکار]] [[گٹھ:شخصیتاں]] [[گٹھ:مشہور لوک]] h0jsmj9gbv8p0fwvtitc6k7jsij05ml 0 8797 712966 653420 2026-10-30T15:29:20Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 712966 wikitext text/x-wiki '''آئین''' قنوناں دا [[اک]] سیٹ اے جینوں کج لوک رل کے بناندے نیں تے اینوں کسی وی دیس دی سرکار دا نظام چلان لئی ورتیا جاندا اے۔ اے عام طور تے لخی ہوئی شکل چ ہندا اے جیڑا سرکار دی طاقت تے حدود بارے دسدا اے۔ [[ھندستان|ہندستان]] دا آئین جگ دے خود مختار دیساں چوں لکھیا گیا سب توں لما آئین اے۔ ایدے 395 آرٹیکل، 12 گوشوارے تے 94 ترمیماں نیں۔ انگریزی وچ ایدے لفظاں دی کل گنتی 117,369 اے۔ جد کہ [[امریکہ]] دا آئین سب توں نکا اے. == تریخ == == بارلے جوڑ == * [http://etext.lib.virginia.edu/cgi-local/DHI/dhi.cgi?id=dv1-61 آئین دی تریخ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060623044421/http://etext.lib.virginia.edu/cgi-local/DHI/dhi.cgi?id=dv1-61 |date=2006-06-23 }} * [https://web.archive.org/web/20060502181213/http://www.staff.amu.edu.pl/%7Ewroblew/html/en_pr_konst.html آئین دے اصول] * [http://www.oefre.unibe.ch/law/icl آئین دے اصول] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050206201855/http://www.oefre.unibe.ch/law/icl/ |date=2005-02-06 }} * [http://www.constitution.eu یورپی یونین دیساں دے آئین] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180503094037/http://www.constitution.eu/ |date=2018-05-03 }} * [http://www.unrol.org/article.aspx?article_id=31 امریکی آئین بنان دے اصول] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091204190502/http://unrol.org/article.aspx?article_id=31 |date=2009-12-04 }} * [http://www.infinityfoundation.com/ECITdemocracyindiaframeset.htm قدیم ہندستان وچ جمہوریت] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20020824040824/http://www.infinityfoundation.com/ECITdemocracyindiaframeset.htm |date=2002-08-24 }} [[Category:قنون]] 4z38d0uis6hhmmo0yyivs8ika0xcdhn 0 16388 712983 643981 2026-10-31T00:33:42Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 712983 wikitext text/x-wiki {| cellpadding="5" cellspacing=0 style="border: 2px solid #996699; float: left; clear: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; background: #FFFFCC; width: 305px" | style="background:red" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=#006666><font>''' |- | style="background:white" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+2" color=green>باچ کسکن کاؤنٹی <font>''' |- | style="background:green" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=white>ھنگری دی اک کاؤنٹی<font>''' |- | style="background:#66CCFF;" align="center" colspan="2" | {| border="0" cellpadding="4" cellspacing="1" |- | align="center" width="140px" | [[File:Coat of Arms of Hungary.svg|250px]] |} |- | style="background:#C2B280" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>ہنگری دا نشان<font>''' |- | align="center" colspan="2" | [[File:ہنگری دیاں کاؤنٹیاں دا نقشہ.jpg|300px]] |- |- | style="background:#FFCCCC" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>ہنگری دیاں کاؤنٹیاں دا نقشہ<font>''' |- | style="background:green" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+2" color=yellow>سیاسی حثیت<font>''' |- |'''دیس''' || '''[[ھنگری]]''' |- |'''سیاسی حثیت''' || '''[[کاؤنٹی]]''' |- |'''[[راجگھر|راجگڑھ]]''' || '''[[کچکیمیت]]''' |- |'''[[بولی]]''' || '''[[میگیار]] [[بولی]]''' |- | style="background:#FFCC99" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>اعداد و شمار<font>''' |- | '''لوک گنتی''' || ''' 541,584''' |- | '''رقبہ''' || '''8,445 مربع [[کلومیٹر]]''' |- |'''آبادی دی گنجانی''' || '''64 افراد فی مربع [[کلومیٹر]]''' |- |'''کاؤنٹی چ قصبے تے [[پنڈ''' || ''' 119''' |} [[ھنگری]] [[یورپ]] دا [[اک]] [[دیس]] اے ، جہڑا [[گھبلا یورپ|گھبلے یورپ]] ([[وسطی یورپ]]) چ واقع اے ۔ [[ھنگری]] دے 20 انتظامی علاقے نیں ، جنہاں چ 19 [[کاؤنٹی|کاؤنٹیاں]] تے [[اک]] [[راجگھر|راجگڑھ]] [[شہر]] [[بودا پسٹ]] اے ۔ باچ کسکن کاؤنٹی [[ھنگری]] دیاں 19 [[کاؤنٹی|کاؤنٹیاں]] چوں [[اک]] اے تے اسدا انتظامی مرکز [[کچکیمت]] [[شہر]] اے ۔ ==باہرلے جوڑ== * [http://www.bacskiskun.hu/] * [http://www.baranya.hu/] * [http://www.bekesmegye.hu/] * [http://www.baz.hu/] * [http://www.csongrad-megye.hu/] * [http://www.fejer.hu/] * [http://www.gymsmo.hu/] * [http://www.hbmo.hu/] * [http://www.hevesmegye.hu/] * [http://www.jnszm.hu/site/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081216151423/http://www.jnszm.hu/site/ |date=2008-12-16 }} * [[Komárom-Esztergom]] * [https://web.archive.org/web/20090218110058/http://nograd.hu/] * [http://www.pestmegye.hu/] * [http://www.somogy.hu/] * [http://www.szszbmo.hu/] * [http://www.tolnamegye.hu/] * [http://www.vasmegye.hu/] * [http://www.vpmegye.hu/] * [http://www.zala.hu/] {{ھنگری دیاں کاؤنٹیاں}} [[گٹھ:ھنگری]] [[گٹھ:ہنگری دیاں کاؤنٹیاں]] [[گٹھ:صوبے ریاستاں]] [[گٹھ:جغرافیہ]] [[گٹھ:یورپ]] 0axnu7nbgrk7g7il1h0wiwtsx5ye621 0 16389 712981 643956 2026-10-31T00:21:09Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 712981 wikitext text/x-wiki {| cellpadding="5" cellspacing=0 style="border: 2px solid #996699; float: left; clear: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; background: #FFFFCC; width: 305px" | style="background:red" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=#006666><font>''' |- | style="background:white" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+2" color=green>بارانیا کاؤنٹی <font>''' |- | style="background:green" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=white>ھنگری دی اک کاؤنٹی<font>''' |- | style="background:#66CCFF;" align="center" colspan="2" | {| border="0" cellpadding="4" cellspacing="1" |- | align="center" width="140px" | [[File:Coat of Arms of Hungary.svg|200px]] |} |- | style="background:#C2B280" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>ہنگری دا نشان<font>''' |- | align="center" colspan="2" | [[File:ہنگری دیاں کاؤنٹیاں دا نقشہ.jpg|300px]] |- |- | style="background:#FFCCCC" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>ہنگری دیاں کاؤنٹیاں دا نقشہ<font>''' |- | style="background:green" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+2" color=yellow>سیاسی حثیت<font>''' |- |'''دیس''' || '''[[ھنگری]]''' |- |'''سیاسی حثیت''' || '''[[کاؤنٹی]]''' |- |'''[[راجگھر|راجگڑھ]]''' || '''[[پیچ (شہر)]]''' |- |'''[[بولی]]''' || '''[[میگیار]] [[بولی]]''' |- | style="background:#FFCC99" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>اعداد و شمار<font>''' |- | '''لوک گنتی''' || '''402,260 ''' |- | '''رقبہ''' || '''4,430 مربع [[کلومیٹر]]''' |- |'''آبادی دی گنجانی''' || '''91 افراد فی مربع [[کلومیٹر]]''' |- |'''کاؤنٹی چ قصبے تے [[پنڈ''' || '''301 ''' |} [[ھنگری]] [[یورپ]] دا [[اک]] [[دیس]] اے ، جہڑا [[گھبلا یورپ|گھبلے یورپ]] ([[وسطی یورپ]]) چ واقع اے ۔ [[ھنگری]] دے 20 انتظامی علاقے نیں ، جنہاں چ 19 [[کاؤنٹی|کاؤنٹیاں]] تے [[اک]] [[راجگھر|راجگڑھ]] [[شہر]] [[بودا پسٹ]] اے ۔ بارانیا کاؤنٹی [[ھنگری]] دیاں 19 [[کاؤنٹی|کاؤنٹیاں]] چوں [[اک]] اے تے اسدا انتظامی مرکز [[پیچ (شہر)|پیچ]] [[شہر]] اے ۔ ==باہرلے جوڑ== * [http://www.bacskiskun.hu/] * [http://www.baranya.hu/] * [http://www.bekesmegye.hu/] * [http://www.baz.hu/] * [http://www.csongrad-megye.hu/] * [http://www.fejer.hu/] * [http://www.gymsmo.hu/] * [http://www.hbmo.hu/] * [http://www.hevesmegye.hu/] * [http://www.jnszm.hu/site/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081216151423/http://www.jnszm.hu/site/ |date=2008-12-16 }} * [[Komárom-Esztergom]] * [https://web.archive.org/web/20090218110058/http://nograd.hu/] * [http://www.pestmegye.hu/] * [http://www.somogy.hu/] * [http://www.szszbmo.hu/] * [http://www.tolnamegye.hu/] * [http://www.vasmegye.hu/] * [http://www.vpmegye.hu/] * [http://www.zala.hu/] {{ھنگری دیاں کاؤنٹیاں}} [[گٹھ:ھنگری]] [[گٹھ:ہنگری دیاں کاؤنٹیاں]] [[گٹھ:صوبے ریاستاں]] [[گٹھ:جغرافیہ]] [[گٹھ:یورپ]] 74b6g363cf3o0tygph3mway5p4b78dp 0 16390 712988 644415 2026-10-31T02:11:12Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 712988 wikitext text/x-wiki {| cellpadding="5" cellspacing=0 style="border: 2px solid #996699; float: left; clear: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; background: #FFFFCC; width: 305px" | style="background:red" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=#006666><font>''' |- | style="background:white" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+2" color=green>بیکیس کاؤنٹی <font>''' |- | style="background:green" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=white>ھنگری دی اک کاؤنٹی<font>''' |- | style="background:#66CCFF;" align="center" colspan="2" | {| border="0" cellpadding="4" cellspacing="1" |- | align="center" width="140px" | [[File:Coat of Arms of Hungary.svg|200px]] |} |- | style="background:#C2B280" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>ہنگری دا نشان<font>''' |- | align="center" colspan="2" | [[File:ہنگری دیاں کاؤنٹیاں دا نقشہ.jpg|300px]] |- |- | style="background:#FFCCCC" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>ہنگری دیاں کاؤنٹیاں دا نقشہ<font>''' |- | style="background:green" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+2" color=yellow>سیاسی حثیت<font>''' |- |'''دیس''' || '''[[ھنگری]]''' |- |'''سیاسی حثیت''' || '''[[کاؤنٹی]]''' |- |'''[[راجگھر|راجگڑھ]]''' || '''[[بیکیسچابا]]''' |- |'''[[بولی]]''' || '''[[میگیار]] [[بولی]]''' |- | style="background:#FFCC99" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>اعداد و شمار<font>''' |- | '''لوک گنتی''' || '''392,845 ''' |- | '''رقبہ''' || '''5,631 مربع [[کلومیٹر]]''' |- |'''آبادی دی گنجانی''' || '''70 افراد فی مربع [[کلومیٹر]]''' |- |'''کاؤنٹی چ قصبے تے [[پنڈ''' || '''75 ''' |} [[ھنگری]] [[یورپ]] دا [[اک]] [[دیس]] اے ، جہڑا [[گھبلا یورپ|گھبلے یورپ]] ([[وسطی یورپ]]) چ واقع اے ۔ [[ھنگری]] دے 20 انتظامی علاقے نیں ، جنہاں چ 19 [[کاؤنٹی|کاؤنٹیاں]] تے [[اک]] [[راجگھر|راجگڑھ]] [[شہر]] [[بودا پسٹ]] اے ۔ بیکیس کاؤنٹی [[ھنگری]] دیاں 19 [[کاؤنٹی|کاؤنٹیاں]] چوں [[اک]] اے تے اسدا انتظامی مرکز [[بیکیسچابا]] [[شہر]] اے ۔ ==باہرلے جوڑ== * [http://www.bacskiskun.hu/] * [http://www.baranya.hu/] * [http://www.bekesmegye.hu/] * [http://www.baz.hu/] * [http://www.csongrad-megye.hu/] * [http://www.fejer.hu/] * [http://www.gymsmo.hu/] * [http://www.hbmo.hu/] * [http://www.hevesmegye.hu/] * [http://www.jnszm.hu/site/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081216151423/http://www.jnszm.hu/site/ |date=2008-12-16 }} * [[Komárom-Esztergom]] * [https://web.archive.org/web/20090218110058/http://nograd.hu/] * [http://www.pestmegye.hu/] * [http://www.somogy.hu/] * [http://www.szszbmo.hu/] * [http://www.tolnamegye.hu/] * [http://www.vasmegye.hu/] * [http://www.vpmegye.hu/] * [http://www.zala.hu/] {{ھنگری دیاں کاؤنٹیاں}} [[گٹھ:ھنگری]] [[گٹھ:ہنگری دیاں کاؤنٹیاں]] [[گٹھ:صوبے ریاستاں]] [[گٹھ:جغرافیہ]] [[گٹھ:یورپ]] nvh1fcl31wrn0t4m2pp0y5ynk45bnlr 0 16399 712987 644199 2026-10-31T01:44:05Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 712987 wikitext text/x-wiki {| cellpadding="5" cellspacing=0 style="border: 2px solid #996699; float: left; clear: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; background: #FFFFCC; width: 305px" | style="background:red" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=#006666><font>''' |- | style="background:white" align="center" width="300px" colspan=2 |'''<font size="+1" color=green>بورسود اباؤئی زمپلین کاؤنٹی <font>''' |- | style="background:green" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=white>ھنگری دی اک کاؤنٹی<font>''' |- | style="background:#66CCFF;" align="center" colspan="2" | {| border="0" cellpadding="4" cellspacing="1" |- | align="center" width="140px" | [[File:Coat of Arms of Hungary.svg|200px]] |} |- | style="background:#C2B280" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>ہنگری دا نشان<font>''' |- | align="center" colspan="2" | [[File:ہنگری دیاں کاؤنٹیاں دا نقشہ.jpg|300px]] |- |- | style="background:#FFCCCC" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>ہنگری دیاں کاؤنٹیاں دا نقشہ<font>''' |- | style="background:green" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+2" color=yellow>سیاسی حثیت<font>''' |- |'''دیس''' || '''[[ھنگری]]''' |- |'''سیاسی حثیت''' || '''[[کاؤنٹی]]''' |- |'''[[راجگھر|راجگڑھ]]''' || '''[[مسکولس]]''' |- |'''[[بولی]]''' || '''[[میگیار]] [[بولی]]''' |- | style="background:#FFCC99" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>اعداد و شمار<font>''' |- | '''لوک گنتی''' || ''' 739,143''' |- | '''رقبہ''' || ''' 7,247مربع [[کلومیٹر]]''' |- |'''آبادی دی گنجانی''' || ''' 102افراد فی مربع [[کلومیٹر]]''' |- |'''کاؤنٹی چ قصبے تے [[پنڈ''' || ''' 355''' |} [[ھنگری]] [[یورپ]] دا [[اک]] [[دیس]] اے ، جہڑا [[گھبلا یورپ|گھبلے یورپ]] ([[وسطی یورپ]]) چ واقع اے ۔ [[ھنگری]] دے 20 انتظامی علاقے نیں ، جنہاں چ 19 [[کاؤنٹی|کاؤنٹیاں]] تے [[اک]] [[راجگھر|راجگڑھ]] [[شہر]] [[بودا پسٹ]] اے ۔ بورسود اباؤج زمپلین کاؤنٹی [[ھنگری]] دیاں 19 [[کاؤنٹی|کاؤنٹیاں]] چوں [[اک]] اے تے اسدا انتظامی مرکز [[مسکولس]] [[شہر]] اے ۔ ==باہرلے جوڑ== * [http://www.bacskiskun.hu/] * [http://www.baranya.hu/] * [http://www.bekesmegye.hu/] * [http://www.baz.hu/] * [http://www.csongrad-megye.hu/] * [http://www.fejer.hu/] * [http://www.gymsmo.hu/] * [http://www.hbmo.hu/] * [http://www.hevesmegye.hu/] * [http://www.jnszm.hu/site/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081216151423/http://www.jnszm.hu/site/ |date=2008-12-16 }} * [https://web.archive.org/web/20090218110058/http://nograd.hu/] * [http://www.pestmegye.hu/] * [http://www.somogy.hu/] * [http://www.szszbmo.hu/] * [http://www.tolnamegye.hu/] * [http://www.vasmegye.hu/] * [http://www.vpmegye.hu/] * [http://www.zala.hu/] {{ھنگری دیاں کاؤنٹیاں}} [[گٹھ:یورپ]] [[en:Borsod-Abaúj-Zemplén County]] d2vcb3cjecm4gy1v9rue85nnmi706tr 0 16401 713012 707673 2026-10-31T07:12:05Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 713012 wikitext text/x-wiki {| cellpadding="5" cellspacing=0 style="border: 2px solid #996699; float: left; clear: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; background: #FFFFCC; width: 305px" | style="background:red" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=#006666><font>''' |- | style="background:white" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+2" color=green>فیئیر کاؤنٹی <font>''' |- | style="background:green" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=white>ھنگری دی اک کاؤنٹی<font>''' |- | style="background:#66CCFF;" align="center" colspan="2" | {| border="0" cellpadding="4" cellspacing="1" |- | align="center" width="140px" | [[File:Coat of Arms of Hungary.svg|200px]] |} |- | style="background:#C2B280" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>ہنگری دا نشان<font>''' |- | align="center" colspan="2" | [[File:ہنگری دیاں کاؤنٹیاں دا نقشہ.jpg|300px]] |- |- | style="background:#FFCCCC" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>ہنگری دیاں کاؤنٹیاں دا نقشہ<font>''' |- | style="background:green" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+2" color=yellow>سیاسی حثیت<font>''' |- |'''دیس''' || '''[[ھنگری]]''' |- |'''سیاسی حثیت''' || '''[[کاؤنٹی]]''' |- |'''[[راجگھر|راجگڑھ]]''' || '''[[شیکیسفیہیروار]]''' |- |'''[[بولی]]''' || '''[[میگیار]] [[بولی]]''' |- | style="background:#FFCC99" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>اعداد و شمار<font>''' |- | '''لوک گنتی''' || '''428,579''' |- | '''رقبہ''' || '''4,359 مربع [[کلومیٹر]]''' |- |'''آبادی دی گنجانی''' || '''98 افراد فی مربع [[کلومیٹر]]''' |- |'''کاؤنٹی چ قصبے تے [[پنڈ''' || '''108 ''' |} [[ھنگری]] [[یورپ]] دا [[اک]] [[دیس]] اے ، جہڑا [[گھبلا یورپ|گھبلے یورپ]] ([[وسطی یورپ]]) چ واقع اے ۔ [[ھنگری]] دے 20 انتظامی علاقے نیں ، جنہاں چ 19 [[کاؤنٹی|کاؤنٹیاں]] تے [[اک]] [[راجگھر|راجگڑھ]] [[شہر]] [[بودا پسٹ]] اے ۔ فیجیر کاؤنٹی [[ھنگری]] دیاں 19 [[کاؤنٹی|کاؤنٹیاں]] چوں [[اک]] اے تے اسدا انتظامی مرکز [[شیکیسفیہیروار]] [[شہر]] اے ۔ ==باہرلے جوڑ== * [http://www.bacskiskun.hu/] * [http://www.baranya.hu/] * [http://www.bekesmegye.hu/] * [http://www.baz.hu/] * [http://www.csongrad-megye.hu/] * [http://www.fejer.hu/] * [http://www.gymsmo.hu/] * [http://www.hbmo.hu/] * [http://www.hevesmegye.hu/] * [http://www.jnszm.hu/site/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081216151423/http://www.jnszm.hu/site/ |date=2008-12-16 }} * [[Komárom-Esztergom]] * [https://web.archive.org/web/20090218110058/http://nograd.hu/] * [http://www.pestmegye.hu/] * [http://www.somogy.hu/] * [http://www.szszbmo.hu/] * [http://www.tolnamegye.hu/] * [http://www.vasmegye.hu/] * [http://www.vpmegye.hu/] * [http://www.zala.hu/] {{ھنگری دیاں کاؤنٹیاں}} ]] [[گٹھ:یورپ]] gwgv26k25ub4cffywz9zmcce1702xun 0 16402 712962 641858 2026-10-30T13:08:01Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 712962 wikitext text/x-wiki {| cellpadding="5" cellspacing=0 style="border: 2px solid #996699; float: left; clear: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; background: #FFFFCC; width: 305px" | style="background:red" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=#006666><font>''' |- | style="background:white" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+2" color=green>ہیویس کاؤنٹی <font>''' |- | style="background:green" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=white>ھنگری دی اک کاؤنٹی<font>''' |- | style="background:#66CCFF;" align="center" colspan="2" | {| border="0" cellpadding="4" cellspacing="1" |- | align="center" width="140px" | [[File:Coat of Arms of Hungary.svg|200px]] |} |- | style="background:#C2B280" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>ہنگری دا نشان<font>''' |- | align="center" colspan="2" | [[File:ہنگری دیاں کاؤنٹیاں دا نقشہ.jpg|300px]] |- |- | style="background:#FFCCCC" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>ہنگری دیاں کاؤنٹیاں دا نقشہ<font>''' |- | style="background:green" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+2" color=yellow>سیاسی حثیت<font>''' |- |'''دیس''' || '''[[ھنگری]]''' |- |'''سیاسی حثیت''' || '''[[کاؤنٹی]]''' |- |'''[[راجگھر|راجگڑھ]]''' || '''[[ایگیر]]''' |- |'''[[بولی]]''' || '''[[میگیار]] [[بولی]]''' |- | style="background:#FFCC99" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>اعداد و شمار<font>''' |- | '''لوک گنتی''' || '''323,769 ''' |- | '''رقبہ''' || '''3,637 مربع [[کلومیٹر]]''' |- |'''آبادی دی گنجانی''' || '''89 افراد فی مربع [[کلومیٹر]]''' |- |'''کاؤنٹی چ قصبے تے [[پنڈ''' || ''' 119''' |} [[ھنگری]] [[یورپ]] دا [[اک]] [[دیس]] اے ، جہڑا [[گھبلا یورپ|گھبلے یورپ]] ([[وسطی یورپ]]) چ واقع اے ۔ [[ھنگری]] دے 20 انتظامی علاقے نیں ، جنہاں چ 19 [[کاؤنٹی|کاؤنٹیاں]] تے [[اک]] [[راجگھر|راجگڑھ]] [[شہر]] [[بودا پسٹ]] اے ۔ ہیوس کاؤنٹی [[ھنگری]] دیاں 19 [[کاؤنٹی|کاؤنٹیاں]] چوں [[اک]] اے تے اسدا انتظامی مرکز [[ایگیر]] [[شہر]] اے ۔ ==باہرلے جوڑ== * [http://www.bacskiskun.hu/] * [http://www.baranya.hu/] * [http://www.bekesmegye.hu/] * [http://www.baz.hu/] * [http://www.csongrad-megye.hu/] * [http://www.fejer.hu/] * [http://www.gymsmo.hu/] * [http://www.hbmo.hu/] * [http://www.hevesmegye.hu/] * [http://www.jnszm.hu/site/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081216151423/http://www.jnszm.hu/site/ |date=2008-12-16 }} * [[Komárom-Esztergom]] * [https://web.archive.org/web/20090218110058/http://nograd.hu/] * [http://www.pestmegye.hu/] * [http://www.somogy.hu/] * [http://www.szszbmo.hu/] * [http://www.tolnamegye.hu/] * [http://www.vasmegye.hu/] * [http://www.vpmegye.hu/] * [http://www.zala.hu/] {{ھنگری دیاں کاؤنٹیاں}} [[Category:ھنگری]] [[category:ہنگری دیاں کاؤنٹیاں]] [[category:صوبے ریاستاں]] [[category:جغرافیہ]] [[category:یورپ]] pu3a259teq7g74olgl27v465941md76 0 16485 712986 644198 2026-10-31T01:44:04Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 712986 wikitext text/x-wiki {| cellpadding="5" cellspacing=0 style="border: 2px solid #996699; float: left; clear: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; background: #FFFFCC; width: 305px" | style="background:red" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=#006666><font>''' |- | style="background:white" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+2" color=green>بورسود اباؤئی زمپلین کاؤنٹی <font>''' |- | style="background:green" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=white>ھنگری دی اک کاؤنٹی<font>''' |- | style="background:#66CCFF;" align="center" colspan="2" | {| border="0" cellpadding="4" cellspacing="1" |- | align="center" width="140px" | [[File:Coat of Arms of Hungary.svg|200px]] |} |- | style="background:#C2B280" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>ہنگری دا نشان<font>''' |- | align="center" colspan="2" | [[File:ہنگری دیاں کاؤنٹیاں دا نقشہ.jpg|300px]] |- |- | style="background:#FFCCCC" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>ہنگری دیاں کاؤنٹیاں دا نقشہ<font>''' |- | style="background:green" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+2" color=yellow>سیاسی حثیت<font>''' |- |'''دیس''' || '''[[ھنگری]]''' |- |'''سیاسی حثیت''' || '''[[کاؤنٹی]]''' |- |'''[[راجگھر|راجگڑھ]]''' || '''[[مسکولس]]''' |- |'''[[بولی]]''' || '''[[میگیار]] [[بولی]]''' |- | style="background:#FFCC99" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>اعداد و شمار<font>''' |- | '''لوک گنتی''' || ''' 739,143''' |- | '''رقبہ''' || ''' 7,247مربع [[کلومیٹر]]''' |- |'''آبادی دی گنجانی''' || ''' 102افراد فی مربع [[کلومیٹر]]''' |- |'''کاؤنٹی چ قصبے تے [[پنڈ''' || ''' 355''' |} [[ھنگری]] [[یورپ]] دا [[اک]] [[دیس]] اے ، جہڑا [[گھبلا یورپ|گھبلے یورپ]] ([[وسطی یورپ]]) چ واقع اے ۔ [[ھنگری]] دے 20 انتظامی علاقے نیں ، جنہاں چ 19 [[کاؤنٹی|کاؤنٹیاں]] تے [[اک]] [[راجگھر|راجگڑھ]] [[شہر]] [[بودا پسٹ]] اے ۔ بورسود اباؤج زمپلین کاؤنٹی [[ھنگری]] دیاں 19 [[کاؤنٹی|کاؤنٹیاں]] چوں [[اک]] اے تے اسدا انتظامی مرکز [[مسکولس]] [[شہر]] اے ۔ ==باہرلے جوڑ== * [http://www.bacskiskun.hu/] * [http://www.baranya.hu/] * [http://www.bekesmegye.hu/] * [http://www.baz.hu/] * [http://www.csongrad-megye.hu/] * [http://www.fejer.hu/] * [http://www.gymsmo.hu/] * [http://www.hbmo.hu/] * [http://www.hevesmegye.hu/] * [http://www.jnszm.hu/site/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081216151423/http://www.jnszm.hu/site/ |date=2008-12-16 }} * [[Komárom-Esztergom]] * [https://web.archive.org/web/20090218110058/http://nograd.hu/] * [http://www.pestmegye.hu/] * [http://www.somogy.hu/] * [http://www.szszbmo.hu/] * [http://www.tolnamegye.hu/] * [http://www.vasmegye.hu/] * [http://www.vpmegye.hu/] * [http://www.zala.hu/] {{ھنگری دیاں کاؤنٹیاں}} [[گٹھ:ھنگری]] [[گٹھ:ہنگری دیاں کاؤنٹیاں]] [[گٹھ:صوبے ریاستاں]] [[گٹھ:جغرافیہ]] [[گٹھ:یورپ]] nglmv95t4vsfqyaip1r1u8cvs7d4sn1 0 16486 713011 638534 2026-10-31T07:11:52Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 713011 wikitext text/x-wiki {| cellpadding="5" cellspacing=0 style="border: 2px solid #996699; float: left; clear: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; background: #FFFFCC; width: 305px" | style="background:red" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=#006666><font>''' |- | style="background:white" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+2" color=green>فیئیر کاؤنٹی <font>''' |- | style="background:green" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=white>ھنگری دی اک کاؤنٹی<font>''' |- | style="background:#66CCFF;" align="center" colspan="2" | {| border="0" cellpadding="4" cellspacing="1" |- | align="center" width="140px" | [[File:Coat of Arms of Hungary.svg|200px]] |} |- | style="background:#C2B280" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>ہنگری دا نشان<font>''' |- | align="center" colspan="2" | [[File:ہنگری دیاں کاؤنٹیاں دا نقشہ.jpg|300px]] |- |- | style="background:#FFCCCC" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>ہنگری دیاں کاؤنٹیاں دا نقشہ<font>''' |- | style="background:green" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+2" color=yellow>سیاسی حثیت<font>''' |- |'''دیس''' || '''[[ھنگری]]''' |- |'''سیاسی حثیت''' || '''[[کاؤنٹی]]''' |- |'''[[راجگھر|راجگڑھ]]''' || '''[[شیکیسفیہیروار]]''' |- |'''[[بولی]]''' || '''[[میگیار]] [[بولی]]''' |- | style="background:#FFCC99" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>اعداد و شمار<font>''' |- | '''لوک گنتی''' || '''428,579''' |- | '''رقبہ''' || '''4,359 مربع [[کلومیٹر]]''' |- |'''آبادی دی گنجانی''' || '''98 افراد فی مربع [[کلومیٹر]]''' |- |'''کاؤنٹی چ قصبے تے [[پنڈ''' || '''108 ''' |} [[ھنگری]] [[یورپ]] دا [[اک]] [[دیس]] اے ، جہڑا [[گھبلا یورپ|گھبلے یورپ]] ([[وسطی یورپ]]) چ واقع اے ۔ [[ھنگری]] دے 20 انتظامی علاقے نیں ، جنہاں چ 19 [[کاؤنٹی|کاؤنٹیاں]] تے [[اک]] [[راجگھر|راجگڑھ]] [[شہر]] [[بودا پسٹ]] اے ۔ فیجیر کاؤنٹی [[ھنگری]] دیاں 19 [[کاؤنٹی|کاؤنٹیاں]] چوں [[اک]] اے تے اسدا انتظامی مرکز [[شیکیسفیہیروار]] [[شہر]] اے ۔ ==باہرلے جوڑ== * [http://www.bacskiskun.hu/] * [http://www.baranya.hu/] * [http://www.bekesmegye.hu/] * [http://www.baz.hu/] * [http://www.csongrad-megye.hu/] * [http://www.fejer.hu/] * [http://www.gymsmo.hu/] * [http://www.hbmo.hu/] * [http://www.hevesmegye.hu/] * [http://www.jnszm.hu/site/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081216151423/http://www.jnszm.hu/site/ |date=2008-12-16 }} * [[Komárom-Esztergom]] * [https://web.archive.org/web/20090218110058/http://nograd.hu/] * [http://www.pestmegye.hu/] * [http://www.somogy.hu/] * [http://www.szszbmo.hu/] * [http://www.tolnamegye.hu/] * [http://www.vasmegye.hu/] * [http://www.vpmegye.hu/] * [http://www.zala.hu/] {{ھنگری دیاں کاؤنٹیاں}} [[گٹھ:ھنگری]] [[گٹھ:ہنگری دیاں کاؤنٹیاں]] [[گٹھ:صوبے ریاستاں]] [[گٹھ:جغرافیہ]] [[گٹھ:یورپ]] chnw6qmg9ku2awsvmkoc52f4nkheow7 0 16516 713000 646381 2026-10-31T05:20:43Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 713000 wikitext text/x-wiki {| cellpadding="5" cellspacing=0 style="border: 2px solid #996699; float: left; clear: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; background: #FFFFCC; width: 305px" | style="background:red" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=#006666><font>''' |- | style="background:white" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+2" color=green>سومود کاؤنٹی <font>''' |- | style="background:green" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=white>ھنگری دی اک کاؤنٹی<font>''' |- | style="background:#66CCFF;" align="center" colspan="2" | {| border="0" cellpadding="4" cellspacing="1" |- | align="center" width="140px" | [[File:Coat of Arms of Hungary.svg|150px]] |} |- | style="background:#C2B280" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>ہنگری دا نشان<font>''' |- | align="center" colspan="2" | [[File:ہنگری دیاں کاؤنٹیاں دا نقشہ.jpg|300px]] |- |- | style="background:#FFCCCC" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>ہنگری دیاں کاؤنٹیاں دا نقشہ<font>''' |- | style="background:green" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+2" color=yellow>سیاسی حثیت<font>''' |- |'''دیس''' || '''[[ھنگری]]''' |- |'''سیاسی حثیت''' || '''[[کاؤنٹی]]''' |- |'''[[راجگھر|راجگڑھ]]''' || '''[[کاپوسوار]]''' |- |'''[[بولی]]''' || '''[[میگیار]] [[بولی]]''' |- | style="background:#FFCC99" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>اعداد و شمار<font>''' |- | '''لوک گنتی''' || '''334,065''' |- | '''رقبہ''' || '''6,036 مربع [[کلومیٹر]]''' |- |'''آبادی دی گنجانی''' || '''55 افراد فی مربع [[کلومیٹر]]''' |- |'''کاؤنٹی چ قصبے تے [[پنڈ]]''' || ''' 244''' |} [[ھنگری]] [[یورپ]] دا [[اک]] [[دیس]] اے ، جہڑا [[گھبلا یورپ|گھبلے یورپ]] ([[وسطی یورپ]]) چ واقع اے ۔ [[ھنگری]] دے 20 انتظامی علاقے نیں ، جنہاں چ 19 [[کاؤنٹی|کاؤنٹیاں]] تے [[اک]] [[راجگھر|راجگڑھ]] [[شہر]] [[بوڈا پسٹ]] اے ۔ سومود کاؤنٹی [[ھنگری]] دیاں 19 [[کاؤنٹی|کاؤنٹیاں]] چوں [[اک]] اے تے اسدا انتظامی مرکز [[کاپوسوار]] [[شہر]] اے ۔ ==باہرلے جوڑ== * [http://www.bacskiskun.hu/] * [http://www.baranya.hu/] * [http://www.bekesmegye.hu/] * [http://www.baz.hu/] * [http://www.csongrad-megye.hu/] * [http://www.fejer.hu/] * [http://www.gymsmo.hu/] * [http://www.hbmo.hu/] * [http://www.hevesmegye.hu/] * [http://www.jnszm.hu/site/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081216151423/http://www.jnszm.hu/site/ |date=2008-12-16 }} * [http://www.Komárom-Esztergom.hu] * [https://web.archive.org/web/20090218110058/http://nograd.hu/] * [http://www.pestmegye.hu/] * [http://www.somogy.hu/] * [http://www.szszbmo.hu/] * [http://www.tolnamegye.hu/] * [http://www.vasmegye.hu/] * [http://www.vpmegye.hu/] * [http://www.zala.hu/] {{ھنگری دیاں کاؤنٹیاں}} [[گٹھ:ھنگری]] [[گٹھ:ہنگری دیاں کاؤنٹیاں]] [[گٹھ:صوبے ریاستاں]] [[گٹھ:جغرافیہ]] [[گٹھ:یورپ]] s4tjgb1le58wop20v2sor33l3sthtnv 0 16517 712996 645947 2026-10-31T04:40:07Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 712996 wikitext text/x-wiki {| cellpadding="5" cellspacing=0 style="border: 2px solid #996699; float: left; clear: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; background: #FFFFCC; width: 305px" | style="background:red" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=#006666><font>''' |- | style="background:white" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+2" color=green>زالا کاؤنٹی <font>''' |- | style="background:green" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=white>ھنگری دی اک کاؤنٹی<font>''' |- | style="background:#66CCFF;" align="center" colspan="2" | {| border="0" cellpadding="4" cellspacing="1" |- | align="center" width="140px" | [[File:Coat of Arms of Hungary.svg|150px]] |} |- | style="background:#C2B280" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>ہنگری دا نشان<font>''' |- | align="center" colspan="2" | [[File:ہنگری دیاں کاؤنٹیاں دا نقشہ.jpg|300px]] |- |- | style="background:#FFCCCC" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>ہنگری دیاں کاؤنٹیاں دا نقشہ<font>''' |- | style="background:green" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+2" color=yellow>سیاسی حثیت<font>''' |- |'''دیس''' || '''[[ھنگری]]''' |- |'''سیاسی حثیت''' || '''[[کاؤنٹی]]''' |- |'''[[راجگھر|راجگڑھ]]''' || '''[[زالائگیرشیگ]]''' |- |'''[[بولی]]''' || '''[[میگیار]] [[بولی]]''' |- | style="background:#FFCC99" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>اعداد و شمار<font>''' |- | '''لوک گنتی''' || '''269,705''' |- | '''رقبہ''' || '''3,784 مربع [[کلومیٹر]]''' |- |'''آبادی دی گنجانی''' || '''78 افراد فی مربع [[کلومیٹر]]''' |- |'''کاؤنٹی چ قصبے تے [[پنڈ]]''' || '''257 ''' |} [[ھنگری]] [[یورپ]] دا [[اک]] [[دیس]] اے ، جہڑا [[گھبلا یورپ|گھبلے یورپ]] ([[وسطی یورپ]]) چ واقع اے ۔ [[ھنگری]] دے 20 انتظامی علاقے نیں ، جنہاں چ 19 [[کاؤنٹی|کاؤنٹیاں]] تے [[اک]] [[راجگھر|راجگڑھ]] [[شہر]] [[بوڈا پسٹ]] اے ۔ زالا کاؤنٹی [[ھنگری]] دیاں 19 [[کاؤنٹی|کاؤنٹیاں]] چوں [[اک]] اے تے اسدا انتظامی مرکز [[زالائگیرشیگ]] [[شہر]] اے ۔ ==باہرلے جوڑ== * [http://www.bacskiskun.hu/] * [http://www.baranya.hu/] * [http://www.bekesmegye.hu/] * [http://www.baz.hu/] * [http://www.csongrad-megye.hu/] * [http://www.fejer.hu/] * [http://www.gymsmo.hu/] * [http://www.hbmo.hu/] * [http://www.hevesmegye.hu/] * [http://www.jnszm.hu/site/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081216151423/http://www.jnszm.hu/site/ |date=2008-12-16 }} * [[http://www.Komárom-Esztergom.hu]] * [https://web.archive.org/web/20090218110058/http://nograd.hu/] * [http://www.pestmegye.hu/] * [http://www.somogy.hu/] * [http://www.szszbmo.hu/] * [http://www.tolnamegye.hu/] * [http://www.vasmegye.hu/] * [http://www.vpmegye.hu/] * [http://www.zala.hu/] {{ھنگری دیاں کاؤنٹیاں}} [[category:جغرافیہ]] [[category:یورپ]] 2miqq5fuzaqoht85ewobb04o7irm6g7 0 16519 713020 639267 2026-10-31T08:35:34Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 713020 wikitext text/x-wiki {| cellpadding="5" cellspacing=0 style="border: 2px solid #996699; float: left; clear: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; background: #FFFFCC; width: 305px" | style="background:red" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=#006666><font>''' |- | style="background:white" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+2" color=green> مسکولس<font>''' |- | style="background:green" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=white><font>''' |- | style="background:#66CCFF;" align="center" colspan="2" | {| border="0" cellpadding="4" cellspacing="1" |- | align="center" width="140px" | [[File:Coat of Arms of Hungary.svg|150px]] |} |- | style="background:#C2B280" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>ہنگری دا نشان<font>''' |- | align="center" colspan="2" | [[File:ہنگری دیاں کاؤنٹیاں دا نقشہ.jpg|300px]] |- |- | style="background:#FFCCCC" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>ہنگری دا نقشہ<font>''' |- | style="background:green" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+2" color=yellow>سیاسی حثیت<font>''' |- |'''دیس''' || '''[[ھنگری]]''' |- |'''[[کاؤنٹی]]''' || '''[[بورسود اباؤئی زمپلین کاؤنٹی]]''' |- |'''حثیت''' || '''[[راجگھر|کاؤنٹی راجگڑھ]]''' |- |'''[[بولی]]''' || '''[[میگیار]] [[بولی]]''' |- | style="background:#FFCC99" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>اعداد و شمار<font>''' |- | '''لوک گنتی''' || '''''' |- | '''رقبہ''' || ''' مربع [[کلومیٹر]]''' |- |'''آبادی دی گنجانی''' || ''' افراد فی مربع [[کلومیٹر]]''' |} [[ھنگری]] [[یورپ]] دا [[اک]] [[دیس]] اے ، جہڑا [[گھبلا یورپ|گھبلے یورپ]] ([[وسطی یورپ]]) چ واقع اے ۔ مسکولس [[ھنگری]] دا [[اک]] [[شہر]] تے [[دیس]] دی [[بورسود اباؤئی زمپلین کاؤنٹی]] دا انتظامی مرکز اے ۔ == باہرلے جوڑ == * [http://www.bacskiskun.hu/] * [http://www.baranya.hu/] * [http://www.bekesmegye.hu/] * [http://www.baz.hu/] * [http://www.csongrad-megye.hu/] * [http://www.fejer.hu/] * [http://www.gymsmo.hu/] * [http://www.hbmo.hu/] * [http://www.hevesmegye.hu/] * [http://www.jnszm.hu/site/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081216151423/http://www.jnszm.hu/site/ |date=2008-12-16 }} * [http://www.Komárom-Esztergom.hu] * [https://web.archive.org/web/20090218110058/http://nograd.hu/] * [http://www.pestmegye.hu/] * [http://www.somogy.hu/] * [http://www.szszbmo.hu/] * [http://www.tolnamegye.hu/] * [http://www.vasmegye.hu/] * [http://www.vpmegye.hu/] * [http://www.zala.hu/] {{ھنگری دے شہر}} [[گٹھ:ھنگری]] [[گٹھ:ہنگری دے شہر]] [[گٹھ:ہنگری دے آباد تھاں]] [[گٹھ:شہر]] [[گٹھ:دنیا دے آباد تھاں]] [[گٹھ:جغرافیہ]] [[گٹھ:یورپ دے شہر]] [[گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ]] [[گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے]] [[گٹھ:یورپی شہر]] [[گٹھ:یورپ دے آباد تھاں]] 735xto23a5dy1zxymg259ritbytstjx 0 16520 713007 646901 2026-10-31T06:09:35Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 713007 wikitext text/x-wiki {| cellpadding="5" cellspacing=0 style="border: 2px solid #996699; float: left; clear: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; background: #FFFFCC; width: 305px" | style="background:red" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=#006666><font>''' |- | style="background:white" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+2" color=green>شیکیسفیہیروار <font>''' |- | style="background:green" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=white><font>''' |- | style="background:#66CCFF;" align="center" colspan="2" | {| border="0" cellpadding="4" cellspacing="1" |- | align="center" width="140px" | [[File:Coat of Arms of Hungary.svg|150px]] |} |- | style="background:#C2B280" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>ہنگری دا نشان<font>''' |- | align="center" colspan="2" | [[File:ہنگری دیاں کاؤنٹیاں دا نقشہ.jpg|300px]] |- |- | style="background:#FFCCCC" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>ہنگری دا نقشہ<font>''' |- | style="background:green" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+2" color=yellow>سیاسی حثیت<font>''' |- |'''دیس''' || '''[[ھنگری]]''' |- |'''[[کاؤنٹی]]''' || '''[[فیئیر کاؤنٹی]]''' |- |'''حثیت''' || '''[[راجگھر|کاؤنٹی راجگڑھ]]''' |- |'''[[بولی]]''' || '''[[میگیار]] [[بولی]]''' |- | style="background:#FFCC99" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>اعداد و شمار<font>''' |- | '''لوک گنتی''' || '''''' |- | '''رقبہ''' || ''' مربع [[کلومیٹر]]''' |- |'''آبادی دی گنجانی''' || ''' افراد فی مربع [[کلومیٹر]]''' |} [[ھنگری]] [[یورپ]] دا [[اک]] [[دیس]] اے ، جہڑا [[گھبلا یورپ|گھبلے یورپ]] ([[وسطی یورپ]]) چ واقع اے ۔ شیکیسفیہیروار [[ھنگری]] دا [[اک]] [[شہر]] تے [[دیس]] دی [[فیئیر کاؤنٹی]] دا انتظامی مرکز اے ۔ ==باہرلے جوڑ== * [http://www.bacskiskun.hu/] * [http://www.baranya.hu/] * [http://www.bekesmegye.hu/] * [http://www.baz.hu/] * [http://www.csongrad-megye.hu/] * [http://www.fejer.hu/] * [http://www.gymsmo.hu/] * [http://www.hbmo.hu/] * [http://www.hevesmegye.hu/] * [http://www.jnszm.hu/site/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081216151423/http://www.jnszm.hu/site/ |date=2008-12-16 }} * [http://www.Komárom-Esztergom.hu] * [https://web.archive.org/web/20090218110058/http://nograd.hu/] * [http://www.pestmegye.hu/] * [http://www.somogy.hu/] * [http://www.szszbmo.hu/] * [http://www.tolnamegye.hu/] * [http://www.vasmegye.hu/] * [http://www.vpmegye.hu/] * [http://www.zala.hu/] {{ھنگری دے شہر}} [[گٹھ:ھنگری]] [[گٹھ:ہنگری دے شہر]] [[گٹھ:ہنگری دے آباد تھاں]] [[گٹھ:شہر]] [[گٹھ:دنیا دے آباد تھاں]] [[گٹھ:جغرافیہ]] [[گٹھ:یورپ دے شہر]] [[گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ]] [[گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے]] [[گٹھ:یورپی شہر]] [[گٹھ:یورپ دے آباد تھاں]] bwb2xx5zcq9n9c0s6k78jsrccncv5e6 0 16521 713003 646651 2026-10-31T05:46:22Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 713003 wikitext text/x-wiki {| cellpadding="5" cellspacing=0 style="border: 2px solid #996699; float: left; clear: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; background: #FFFFCC; width: 305px" | style="background:red" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=#006666><font>''' |- | style="background:white" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+2" color=green>شابولچ شاتمار بیرگ کاؤنٹی <font>''' |- | style="background:green" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=white>ھنگری دی اک کاؤنٹی<font>''' |- | style="background:#66CCFF;" align="center" colspan="2" | {| border="0" cellpadding="4" cellspacing="1" |- | align="center" width="140px" | [[File:Coat of Arms of Hungary.svg|150px]] |} |- | style="background:#C2B280" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>ہنگری دا نشان<font>''' |- | align="center" colspan="2" | [[File:ہنگری دیاں کاؤنٹیاں دا نقشہ.jpg|300px]] |- |- | style="background:#FFCCCC" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>ہنگری دیاں کاؤنٹیاں دا نقشہ<font>''' |- | style="background:green" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+2" color=yellow>سیاسی حثیت<font>''' |- |'''دیس''' || '''[[ھنگری]]''' |- |'''سیاسی حثیت''' || '''[[کاؤنٹی]]''' |- |'''[[راجگھر|راجگڑھ]]''' || '''[[نیرادہازا]]''' |- |'''[[بولی]]''' || '''[[میگیار]] [[بولی]]''' |- | style="background:#FFCC99" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>اعداد و شمار<font>''' |- | '''لوک گنتی''' || '''583,564''' |- | '''رقبہ''' || '''5,936 مربع [[کلومیٹر]]''' |- |'''آبادی دی گنجانی''' || '''98 افراد فی مربع [[کلومیٹر]]''' |- |'''کاؤنٹی چ قصبے تے [[پنڈ]]''' || '''228 ''' |} [[ھنگری]] [[یورپ]] دا [[اک]] [[دیس]] اے ، جہڑا [[گھبلا یورپ|گھبلے یورپ]] ([[وسطی یورپ]]) چ واقع اے ۔ [[ھنگری]] دے 20 انتظامی علاقے نیں ، جنہاں چ 19 [[کاؤنٹی|کاؤنٹیاں]] تے [[اک]] [[راجگھر|راجگڑھ]] [[شہر]] [[بوڈا پسٹ]] اے ۔ شابولچ شاتمار بیرگ کاؤنٹی [[ھنگری]] دیاں 19 [[کاؤنٹی|کاؤنٹیاں]] چوں [[اک]] اے تے اسدا انتظامی مرکز [[نیرادہازا]] [[شہر]] اے ۔ ==باہرلے جوڑ== * [http://www.bacskiskun.hu/] * [http://www.baranya.hu/] * [http://www.bekesmegye.hu/] * [http://www.baz.hu/] * [http://www.csongrad-megye.hu/] * [http://www.fejer.hu/] * [http://www.gymsmo.hu/] * [http://www.hbmo.hu/] * [http://www.hevesmegye.hu/] * [http://www.jnszm.hu/site/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081216151423/http://www.jnszm.hu/site/ |date=2008-12-16 }} * [http://www.Komárom-Esztergom.hu] * [https://web.archive.org/web/20090218110058/http://nograd.hu/] * [http://www.pestmegye.hu/] * [http://www.somogy.hu/] * [http://www.szszbmo.hu/] * [http://www.tolnamegye.hu/] * [http://www.vasmegye.hu/] * [http://www.vpmegye.hu/] * [http://www.zala.hu/] {{ھنگری دیاں کاؤنٹیاں}} [[گٹھ:ھنگری]] [[گٹھ:ہنگری دیاں کاؤنٹیاں]] [[گٹھ:صوبے ریاستاں]] [[گٹھ:جغرافیہ]] [[گٹھ:یورپ]] pyitq8mz7cr4skcz6gd7iy2kpkz2e72 0 16523 712991 644595 2026-10-31T02:29:13Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 712991 wikitext text/x-wiki {| cellpadding="5" cellspacing=0 style="border: 2px solid #996699; float: left; clear: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; background: #FFFFCC; width: 305px" | style="background:red" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=#006666><font>''' |- | style="background:white" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+2" color=green>تولنا کاؤنٹی <font>''' |- | style="background:green" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=white>ھنگری دی اک کاؤنٹی<font>''' |- | style="background:#66CCFF;" align="center" colspan="2" | {| border="0" cellpadding="4" cellspacing="1" |- | align="center" width="140px" | [[File:Coat of Arms of Hungary.svg|150px]] |} |- | style="background:#C2B280" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>ہنگری دا نشان<font>''' |- | align="center" colspan="2" | [[File:ہنگری دیاں کاؤنٹیاں دا نقشہ.jpg|300px]] |- |- | style="background:#FFCCCC" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>ہنگری دیاں کاؤنٹیاں دا نقشہ<font>''' |- | style="background:green" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+2" color=yellow>سیاسی حثیت<font>''' |- |'''دیس''' || '''[[ھنگری]]''' |- |'''سیاسی حثیت''' || '''[[کاؤنٹی]]''' |- |'''[[راجگھر|راجگڑھ]]''' || '''[[شیکشارد]]''' |- |'''[[بولی]]''' || '''[[میگیار]] [[بولی]]''' |- | style="background:#FFCC99" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>اعداد و شمار<font>''' |- | '''لوک گنتی''' || '''247,287''' |- | '''رقبہ''' || '''3,703 مربع [[کلومیٹر]]''' |- |'''آبادی دی گنجانی''' || '''67 افراد فی مربع [[کلومیٹر]]''' |- |'''کاؤنٹی چ قصبے تے [[پنڈ]]''' || '''108 ''' |} [[ھنگری]] [[یورپ]] دا [[اک]] [[دیس]] اے ، جہڑا [[گھبلا یورپ|گھبلے یورپ]] ([[وسطی یورپ]]) چ واقع اے ۔ [[ھنگری]] دے 20 انتظامی علاقے نیں ، جنہاں چ 19 [[کاؤنٹی|کاؤنٹیاں]] تے [[اک]] [[راجگھر|راجگڑھ]] [[شہر]] [[بوڈا پسٹ]] اے ۔ تولنا کاؤنٹی [[ھنگری]] دیاں 19 [[کاؤنٹی|کاؤنٹیاں]] چوں [[اک]] اے تے اسدا انتظامی مرکز [[شیکشارد]] [[شہر]] اے ۔ ==باہرلے جوڑ== * [http://www.bacskiskun.hu/] * [http://www.baranya.hu/] * [http://www.bekesmegye.hu/] * [http://www.baz.hu/] * [http://www.csongrad-megye.hu/] * [http://www.fejer.hu/] * [http://www.gymsmo.hu/] * [http://www.hbmo.hu/] * [http://www.hevesmegye.hu/] * [http://www.jnszm.hu/site/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081216151423/http://www.jnszm.hu/site/ |date=2008-12-16 }} * [[http://www.Komárom-Esztergom.hu]] * [https://web.archive.org/web/20090218110058/http://nograd.hu/] * [http://www.pestmegye.hu/] * [http://www.somogy.hu/] * [http://www.szszbmo.hu/] * [http://www.tolnamegye.hu/] * [http://www.vasmegye.hu/] * [http://www.vpmegye.hu/] * [http://www.zala.hu/] {{ھنگری دیاں کاؤنٹیاں}} [[Category:ھنگری]] [[category:ہنگری دیاں کاؤنٹیاں]] [[category:صوبے ریاستاں]] [[category:جغرافیہ]] [[category:یورپ]] ovoe8n0f0iqrguado9pmrvehgt5o8fb 0 16531 712989 644416 2026-10-31T02:11:13Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 712989 wikitext text/x-wiki {| cellpadding="5" cellspacing=0 style="border: 2px solid #996699; float: left; clear: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; background: #FFFFCC; width: 305px" | style="background:red" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=#006666><font>''' |- | style="background:white" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+2" color=green>بیکیسچابا <font>''' |- | style="background:green" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=white><font>''' |- | style="background:#66CCFF;" align="center" colspan="2" | {| border="0" cellpadding="4" cellspacing="1" |- | align="center" width="140px" | [[File:Coat of Arms of Hungary.svg|150px]] |} |- | style="background:#C2B280" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>ہنگری دا نشان<font>''' |- | align="center" colspan="2" | [[File:ہنگری دیاں کاؤنٹیاں دا نقشہ.jpg|300px]] |- |- | style="background:#FFCCCC" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>ہنگری دا نقشہ<font>''' |- | style="background:green" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+2" color=yellow>سیاسی حثیت<font>''' |- |'''دیس''' || '''[[ھنگری]]''' |- |'''[[کاؤنٹی]]''' || '''[[بیکیس کاؤنٹی]]''' |- |'''حثیت''' || '''[[راجگھر|کاؤنٹی راجگڑھ]]''' |- |'''[[بولی]]''' || '''[[میگیار]] [[بولی]]''' |- | style="background:#FFCC99" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>اعداد و شمار<font>''' |- | '''لوک گنتی''' || '''''' |- | '''رقبہ''' || ''' مربع [[کلومیٹر]]''' |- |'''آبادی دی گنجانی''' || ''' افراد فی مربع [[کلومیٹر]]''' |} [[ھنگری]] [[یورپ]] دا [[اک]] [[دیس]] اے ، جہڑا [[گھبلا یورپ|گھبلے یورپ]] ([[وسطی یورپ]]) چ واقع اے ۔ بیکیسچاپا [[ھنگری]] دا [[اک]] [[شہر]] تے [[دیس]] دی [[بیکیس کاؤنٹی]] دا انتظامی مرکز اے ۔ ==باہرلے جوڑ== * [http://www.bacskiskun.hu/] * [http://www.baranya.hu/] * [http://www.bekesmegye.hu/] * [http://www.baz.hu/] * [http://www.csongrad-megye.hu/] * [http://www.fejer.hu/] * [http://www.gymsmo.hu/] * [http://www.hbmo.hu/] * [http://www.hevesmegye.hu/] * [http://www.jnszm.hu/site/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081216151423/http://www.jnszm.hu/site/ |date=2008-12-16 }} * [http://www.Komárom-Esztergom.hu] * [https://web.archive.org/web/20090218110058/http://nograd.hu/] * [http://www.pestmegye.hu/] * [http://www.somogy.hu/] * [http://www.szszbmo.hu/] * [http://www.tolnamegye.hu/] * [http://www.vasmegye.hu/] * [http://www.vpmegye.hu/] * [http://www.zala.hu/] {{ھنگری دے شہر}} [[گٹھ:ھنگری]] [[گٹھ:ہنگری دے شہر]] [[گٹھ:ہنگری دے آباد تھاں]] [[گٹھ:شہر]] [[گٹھ:دنیا دے آباد تھاں]] [[گٹھ:جغرافیہ]] [[گٹھ:یورپ دے شہر]] [[گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ]] [[گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے]] [[گٹھ:یورپی شہر]] [[گٹھ:یورپ دے آباد تھاں]] sw9lau5763undwfief4eyjjm1e7w4lh 0 16532 713008 646902 2026-10-31T06:09:36Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 713008 wikitext text/x-wiki {| cellpadding="5" cellspacing=0 style="border: 2px solid #996699; float: left; clear: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; background: #FFFFCC; width: 305px" | style="background:red" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=#006666><font>''' |- | style="background:white" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+2" color=green>شیگید <font>''' |- | style="background:green" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=white><font>''' |- | style="background:#66CCFF;" align="center" colspan="2" | {| border="0" cellpadding="4" cellspacing="1" |- | align="center" width="140px" | [[File:Coat of Arms of Hungary.svg|150px]] |} |- | style="background:#C2B280" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>ہنگری دا نشان<font>''' |- | align="center" colspan="2" | [[File:ہنگری دیاں کاؤنٹیاں دا نقشہ.jpg|300px]] |- |- | style="background:#FFCCCC" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>ہنگری دا نقشہ<font>''' |- | style="background:green" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+2" color=yellow>سیاسی حثیت<font>''' |- |'''دیس''' || '''[[ھنگری]]''' |- |'''[[کاؤنٹی]]''' || '''[[چونگراد کاؤنٹی]]''' |- |'''حثیت''' || '''[[راجگھر|کاؤنٹی راجگڑھ]]''' |- |'''[[بولی]]''' || '''[[میگیار]] [[بولی]]''' |- | style="background:#FFCC99" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>اعداد و شمار<font>''' |- | '''لوک گنتی''' || '''''' |- | '''رقبہ''' || ''' مربع [[کلومیٹر]]''' |- |'''آبادی دی گنجانی''' || ''' افراد فی مربع [[کلومیٹر]]''' |} [[ھنگری]] [[یورپ]] دا [[اک]] [[دیس]] اے ، جہڑا [[گھبلا یورپ|گھبلے یورپ]] ([[وسطی یورپ]]) چ واقع اے ۔ شیگید [[ھنگری]] دا [[اک]] [[شہر]] تے [[دیس]] دی [[چونگراد کاؤنٹی]] دا انتظامی مرکز اے ۔ == باہرلے جوڑ == * [http://www.bacskiskun.hu/] * [http://www.baranya.hu/] * [http://www.bekesmegye.hu/] * [http://www.baz.hu/] * [http://www.csongrad-megye.hu/] * [http://www.fejer.hu/] * [http://www.gymsmo.hu/] * [http://www.hbmo.hu/] * [http://www.hevesmegye.hu/] * [http://www.jnszm.hu/site/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081216151423/http://www.jnszm.hu/site/ |date=2008-12-16 }} * [http://www.Komárom-Esztergom.hu] * [https://web.archive.org/web/20090218110058/http://nograd.hu/] * [http://www.pestmegye.hu/] * [http://www.somogy.hu/] * [http://www.szszbmo.hu/] * [http://www.tolnamegye.hu/] * [http://www.vasmegye.hu/] * [http://www.vpmegye.hu/] * [http://www.zala.hu/] {{ھنگری دے شہر}} [[گٹھ:ھنگری]] [[گٹھ:ہنگری دے شہر]] [[گٹھ:ہنگری دے آباد تھاں]] [[گٹھ:شہر]] [[گٹھ:دنیا دے آباد تھاں]] [[گٹھ:جغرافیہ]] [[گٹھ:یورپ دے شہر]] [[گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ]] [[گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے]] [[گٹھ:یورپی شہر]] [[گٹھ:یورپ دے آباد تھاں]] ezbh1uktnuuy0jchk2orns3yndziyzk 0 16533 712994 645411 2026-10-31T03:50:39Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 712994 wikitext text/x-wiki {| cellpadding="5" cellspacing=0 style="border: 2px solid #996699; float: left; clear: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; background: #FFFFCC; width: 305px" | style="background:red" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=#006666><font>''' |- | style="background:white" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+2" color=green>دیؤر موسوم سوپرون کاؤنٹی <font>''' |- | style="background:green" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=white>ھنگری دی اک کاؤنٹی<font>''' |- | style="background:#66CCFF;" align="center" colspan="2" | {| border="0" cellpadding="4" cellspacing="1" |- | align="center" width="140px" | [[File:Coat of Arms of Hungary.svg|150px]] |} |- | style="background:#C2B280" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>ہنگری دا نشان<font>''' |- | align="center" colspan="2" | [[File:ہنگری دیاں کاؤنٹیاں دا نقشہ.jpg|300px]] |- |- | style="background:#FFCCCC" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>ہنگری دیاں کاؤنٹیاں دا نقشہ<font>''' |- | style="background:green" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+2" color=yellow>سیاسی حثیت<font>''' |- |'''دیس''' || '''[[ھنگری]]''' |- |'''سیاسی حثیت''' || '''[[کاؤنٹی]]''' |- |'''[[راجگھر|راجگڑھ]]''' || '''[[دیؤر (شہر)]]''' |- |'''[[بولی]]''' || '''[[میگیار]] [[بولی]]''' |- | style="background:#FFCC99" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>اعداد و شمار<font>''' |- | '''لوک گنتی''' || '''440,138''' |- | '''رقبہ''' || '''4,208 مربع [[کلومیٹر]]''' |- |'''آبادی دی گنجانی''' || '''105 افراد فی مربع [[کلومیٹر]]''' |- |'''کاؤنٹی چ قصبے تے [[پنڈ]]''' || ''' 182''' |} [[ھنگری]] [[یورپ]] دا [[اک]] [[دیس]] اے ، جہڑا [[گھبلا یورپ|گھبلے یورپ]] ([[وسطی یورپ]]) چ واقع اے ۔ [[ھنگری]] دے 20 انتظامی علاقے نیں ، جنہاں چ 19 [[کاؤنٹی|کاؤنٹیاں]] تے [[اک]] [[راجگھر|راجگڑھ]] [[شہر]] [[بوڈا پسٹ]] اے ۔ دیؤر موسوم سوپرون کاؤنٹی [[ھنگری]] دیاں 19 [[کاؤنٹی|کاؤنٹیاں]] چوں [[اک]] اے تے اسدا انتظامی مرکز [[دیؤر (شہر)|دیؤر]] [[شہر]] اے ۔ == باہرلے جوڑ == * [http://www.bacskiskun.hu/] * [http://www.baranya.hu/] * [http://www.bekesmegye.hu/] * [http://www.baz.hu/] * [http://www.csongrad-megye.hu/] * [http://www.fejer.hu/] * [http://www.gymsmo.hu/] * [http://www.hbmo.hu/] * [http://www.hevesmegye.hu/] * [http://www.jnszm.hu/site/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081216151423/http://www.jnszm.hu/site/ |date=2008-12-16 }} * [http://www.Komárom-Esztergom.hu] * [https://web.archive.org/web/20090218110058/http://nograd.hu/] * [http://www.pestmegye.hu/] * [http://www.somogy.hu/] * [http://www.szszbmo.hu/] * [http://www.tolnamegye.hu/] * [http://www.vasmegye.hu/] * [http://www.vpmegye.hu/] * [http://www.zala.hu/] {{ھنگری دیاں کاؤنٹیاں}} [[Category:ھنگری]] [[Category:ہنگری دیاں کاؤنٹیاں]] [[Category:صوبے ریاستاں]] [[Category:جغرافیہ]] [[Category:یورپ]] h8wikut3lmki0vjme633a24j7t9962c 0 16534 712956 641661 2026-10-30T12:08:10Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 712956 wikitext text/x-wiki {| cellpadding="5" cellspacing=0 style="border: 2px solid #996699; float: left; clear: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; background: #FFFFCC; width: 305px" | style="background:red" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=#006666><font>''' |- | style="background:white" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+2" color=green>ہائیدو بیہار کاؤنٹی <font>''' |- | style="background:green" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=white>ھنگری دی اک کاؤنٹی<font>''' |- | style="background:#66CCFF;" align="center" colspan="2" | {| border="0" cellpadding="4" cellspacing="1" |- | align="center" width="140px" | [[File:Coat of Arms of Hungary.svg|150px]] |} |- | style="background:#C2B280" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>ہنگری دا نشان<font>''' |- | align="center" colspan="2" | [[File:ہنگری دیاں کاؤنٹیاں دا نقشہ.jpg|300px]] |- |- | style="background:#FFCCCC" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>ہنگری دیاں کاؤنٹیاں دا نقشہ<font>''' |- | style="background:green" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+2" color=yellow>سیاسی حثیت<font>''' |- |'''دیس''' || '''[[ھنگری]]''' |- |'''سیاسی حثیت''' || '''[[کاؤنٹی]]''' |- |'''[[راجگھر|راجگڑھ]]''' || '''[[دیبریسین]]''' |- |'''[[بولی]]''' || '''[[میگیار]] [[بولی]]''' |- | style="background:#FFCC99" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>اعداد و شمار<font>''' |- | '''لوک گنتی''' || '''550,265''' |- | '''رقبہ''' || '''6,211 مربع [[کلومیٹر]]''' |- |'''آبادی دی گنجانی''' || '''89 افراد فی مربع [[کلومیٹر]]''' |- |'''کاؤنٹی چ قصبے تے [[پنڈ]]''' || '''82 ''' |} [[ھنگری]] [[یورپ]] دا [[اک]] [[دیس]] اے ، جہڑا [[گھبلا یورپ|گھبلے یورپ]] ([[وسطی یورپ]]) چ واقع اے ۔ [[ھنگری]] دے 20 انتظامی علاقے نیں ، جنہاں چ 19 [[کاؤنٹی|کاؤنٹیاں]] تے [[اک]] [[راجگھر|راجگڑھ]] [[شہر]] [[بوڈا پسٹ]] اے ۔ ہائیدو بیہار کاؤنٹی [[ھنگری]] دیاں 19 [[کاؤنٹی|کاؤنٹیاں]] چوں [[اک]] اے تے اسدا انتظامی مرکز [[دیبریسین]] [[شہر]] اے ۔ ==باہرلے جوڑ== * [http://www.bacskiskun.hu/] * [http://www.baranya.hu/] * [http://www.bekesmegye.hu/] * [http://www.baz.hu/] * [http://www.csongrad-megye.hu/] * [http://www.fejer.hu/] * [http://www.gymsmo.hu/] * [http://www.hbmo.hu/] * [http://www.hevesmegye.hu/] * [http://www.jnszm.hu/site/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081216151423/http://www.jnszm.hu/site/ |date=2008-12-16 }} * [[http://www.Komárom-Esztergom.hu]] * [https://web.archive.org/web/20090218110058/http://nograd.hu/] * [http://www.pestmegye.hu/] * [http://www.somogy.hu/] * [http://www.szszbmo.hu/] * [http://www.tolnamegye.hu/] * [http://www.vasmegye.hu/] * [http://www.vpmegye.hu/] * [http://www.zala.hu/] {{ھنگری دیاں کاؤنٹیاں}} [[Category:ھنگری]] [[category:ہنگری دیاں کاؤنٹیاں]] [[category:صوبے ریاستاں]] [[category:جغرافیہ]] [[category:یورپ]] aqhh9zo5gy1phz7714emqigny7j1rt3 0 16535 712980 643921 2026-10-31T00:12:20Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 712980 wikitext text/x-wiki {| cellpadding="5" cellspacing=0 style="border: 2px solid #996699; float: left; clear: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; background: #FFFFCC; width: 305px" | style="background:red" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=#006666><font>''' |- | style="background:white" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+2" color=green>ایگیر <font>''' |- | style="background:green" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=white><font>''' |- | style="background:#66CCFF;" align="center" colspan="2" | {| border="0" cellpadding="4" cellspacing="1" |- | align="center" width="140px" | [[File:Coat of Arms of Hungary.svg|150px]] |} |- | style="background:#C2B280" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>ہنگری دا نشان<font>''' |- | align="center" colspan="2" | [[File:ہنگری دیاں کاؤنٹیاں دا نقشہ.jpg|300px]] |- |- | style="background:#FFCCCC" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>ہنگری دا نقشہ<font>''' |- | style="background:green" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+2" color=yellow>سیاسی حثیت<font>''' |- |'''دیس''' || '''[[ھنگری]]''' |- |'''[[کاؤنٹی]]''' || '''[[ہیویس کاؤنٹی]]''' |- |'''حثیت''' || '''[[راجگھر|کاؤنٹی راجگڑھ]]''' |- |'''[[بولی]]''' || '''[[میگیار]] [[بولی]]''' |- | style="background:#FFCC99" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>اعداد و شمار<font>''' |- | '''لوک گنتی''' || '''''' |- | '''رقبہ''' || ''' مربع [[کلومیٹر]]''' |- |'''آبادی دی گنجانی''' || ''' افراد فی مربع [[کلومیٹر]]''' |} [[ھنگری]] [[یورپ]] دا [[اک]] [[دیس]] اے ، جہڑا [[گھبلا یورپ|گھبلے یورپ]] ([[وسطی یورپ]]) چ واقع اے ۔ ایگیر [[ھنگری]] دا [[اک]] [[شہر]] تے [[دیس]] دی [[ہیویس کاؤنٹی]] دا انتظامی مرکز اے ۔ ==باہرلے جوڑ== * [http://www.bacskiskun.hu/] * [http://www.baranya.hu/] * [http://www.bekesmegye.hu/] * [http://www.baz.hu/] * [http://www.csongrad-megye.hu/] * [http://www.fejer.hu/] * [http://www.gymsmo.hu/] * [http://www.hbmo.hu/] * [http://www.hevesmegye.hu/] * [http://www.jnszm.hu/site/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081216151423/http://www.jnszm.hu/site/ |date=2008-12-16 }} * [http://www.Komárom-Esztergom.hu] * [https://web.archive.org/web/20090218110058/http://nograd.hu/] * [http://www.pestmegye.hu/] * [http://www.somogy.hu/] * [http://www.szszbmo.hu/] * [http://www.tolnamegye.hu/] * [http://www.vasmegye.hu/] * [http://www.vpmegye.hu/] * [http://www.zala.hu/] {{ھنگری دے شہر}} [[گٹھ:ھنگری]] [[گٹھ:ہنگری دے شہر]] [[گٹھ:ہنگری دے آباد تھاں]] [[گٹھ:شہر]] [[گٹھ:دنیا دے آباد تھاں]] [[گٹھ:جغرافیہ]] [[گٹھ:یورپ دے شہر]] [[گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے]] [[گٹھ:یورپی شہر]] [[گٹھ:یورپ دے آباد تھاں]] c4dnjckbwqspx29b9pydr50pmslbv0w 0 16536 712963 641869 2026-10-30T13:10:45Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 712963 wikitext text/x-wiki {| cellpadding="5" cellspacing=0 style="border: 2px solid #996699; float: left; clear: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; background: #FFFFCC; width: 305px" | style="background:red" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=#006666><font>''' |- | style="background:white" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+2" color=green>یاس نادکن شولنوک کاؤنٹی <font>''' |- | style="background:green" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=white>ھنگری دی اک کاؤنٹی<font>''' |- | style="background:#66CCFF;" align="center" colspan="2" | {| border="0" cellpadding="4" cellspacing="1" |- | align="center" width="140px" | [[File:Coat of Arms of Hungary.svg|150px]] |} |- | style="background:#C2B280" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>ہنگری دا نشان<font>''' |- | align="center" colspan="2" | [[File:ہنگری دیاں کاؤنٹیاں دا نقشہ.jpg|300px]] |- |- | style="background:#FFCCCC" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>ہنگری دیاں کاؤنٹیاں دا نقشہ<font>''' |- | style="background:green" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+2" color=yellow>سیاسی حثیت<font>''' |- |'''دیس''' || '''[[ھنگری]]''' |- |'''سیاسی حثیت''' || '''[[کاؤنٹی]]''' |- |'''[[راجگھر|راجگڑھ]]''' || '''[[شولنوک]]''' |- |'''[[بولی]]''' || '''[[میگیار]] [[بولی]]''' |- | style="background:#FFCC99" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>اعداد و شمار<font>''' |- | '''لوک گنتی''' || '''413,174''' |- | '''رقبہ''' || '''5,582 مربع [[کلومیٹر]]''' |- |'''آبادی دی گنجانی''' || '''74 افراد فی مربع [[کلومیٹر]]''' |- |'''کاؤنٹی چ قصبے تے [[پنڈ]]''' || ''' 75''' |} [[ھنگری]] [[یورپ]] دا [[اک]] [[دیس]] اے ، جہڑا [[گھبلا یورپ|گھبلے یورپ]] ([[وسطی یورپ]]) چ واقع اے ۔ [[ھنگری]] دے 20 انتظامی علاقے نیں ، جنہاں چ 19 [[کاؤنٹی|کاؤنٹیاں]] تے [[اک]] [[راجگھر|راجگڑھ]] [[شہر]] [[بوڈا پسٹ]] اے ۔ یاس نادکن شولنوک کاؤنٹی [[ھنگری]] دیاں 19 [[کاؤنٹی|کاؤنٹیاں]] چوں [[اک]] اے تے اسدا انتظامی مرکز [[شولنوک]] [[شہر]] اے ۔ == باہرلے جوڑ == * [http://www.bacskiskun.hu/] * [http://www.baranya.hu/] * [http://www.bekesmegye.hu/] * [http://www.baz.hu/] * [http://www.csongrad-megye.hu/] * [http://www.fejer.hu/] * [http://www.gymsmo.hu/] * [http://www.hbmo.hu/] * [http://www.hevesmegye.hu/] * [http://www.jnszm.hu/site/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081216151423/http://www.jnszm.hu/site/ |date=2008-12-16 }} * [http://www.Komárom-Esztergom.hu] * [https://web.archive.org/web/20090218110058/http://nograd.hu/] * [http://www.pestmegye.hu/] * [http://www.somogy.hu/] * [http://www.szszbmo.hu/] * [http://www.tolnamegye.hu/] * [http://www.vasmegye.hu/] * [http://www.vpmegye.hu/] * [http://www.zala.hu/] {{ھنگری دیاں کاؤنٹیاں}} [[Category:ھنگری]] [[Category:ہنگری دیاں کاؤنٹیاں]] [[Category:صوبے ریاستاں]] [[Category:جغرافیہ]] [[Category:یورپ]] dzl5xksl3hbwzrb0fi8fnlbnf7hmzaz 0 16547 713004 646669 2026-10-31T05:47:30Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 713004 wikitext text/x-wiki {| cellpadding="5" cellspacing=0 style="border: 2px solid #996699; float: left; clear: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; background: #FFFFCC; width: 305px" | style="background:red" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=#006666><font>''' |- | style="background:white" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+2" color=green>شامباتہیلی <font>''' |- | style="background:green" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=white><font>''' |- | style="background:#66CCFF;" align="center" colspan="2" | {| border="0" cellpadding="4" cellspacing="1" |- | align="center" width="140px" | [[File:Coat of Arms of Hungary.svg|150px]] |} |- | style="background:#C2B280" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>ہنگری دا نشان<font>''' |- | align="center" colspan="2" | [[File:ہنگری دیاں کاؤنٹیاں دا نقشہ.jpg|300px]] |- |- | style="background:#FFCCCC" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>ہنگری دا نقشہ<font>''' |- | style="background:green" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+2" color=yellow>سیاسی حثیت<font>''' |- |'''دیس''' || '''[[ھنگری]]''' |- |'''[[کاؤنٹی''' || '''[[واس کاؤنٹی]]''' |- |'''سیاسی حثیت''' || '''[[راجگھر|راجگڑھ]]''' |- |'''[[بولی]]''' || '''[[میگیار]] [[بولی]]''' |- | style="background:#FFCC99" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>اعداد و شمار<font>''' |- | '''لوک گنتی''' || '''''' |- | '''رقبہ''' || ''' مربع [[کلومیٹر]]''' |- |'''آبادی دی گنجانی''' || ''' افراد فی مربع [[کلومیٹر]]''' |- |} [[ھنگری]] [[یورپ]] دا [[اک]] [[دیس]] اے ، جہڑا [[گھبلا یورپ|گھبلے یورپ]] ([[وسطی یورپ]]) چ واقع اے ۔ شامباتہیلی [[ھنگری]] دا [[اک]] [[شہر]] اے تے [[دیس]] دی [[واس کاؤنٹی]] دا صدرمقام اے ۔ ==باہرلے جوڑ== * [http://www.bacskiskun.hu/] * [http://www.baranya.hu/] * [http://www.bekesmegye.hu/] * [http://www.baz.hu/] * [http://www.csongrad-megye.hu/] * [http://www.fejer.hu/] * [http://www.gymsmo.hu/] * [http://www.hbmo.hu/] * [http://www.hevesmegye.hu/] * [http://www.jnszm.hu/site/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081216151423/http://www.jnszm.hu/site/ |date=2008-12-16 }} * [[Komárom-Esztergom]] * [https://web.archive.org/web/20090218110058/http://nograd.hu/] * [http://www.pestmegye.hu/] * [http://www.somogy.hu/] * [http://www.szszbmo.hu/] * [http://www.tolnamegye.hu/] * [http://www.vasmegye.hu/] * [http://www.vpmegye.hu/] * [http://www.zala.hu/] {{ھنگری دے شہر}} [[گٹھ:ھنگری]] [[گٹھ:ہنگری دے شہر]] [[گٹھ:ہنگری دے آباد تھاں]] [[گٹھ:شہر]] [[گٹھ:دنیا دے آباد تھاں]] [[گٹھ:جغرافیہ]] [[گٹھ:یورپ دے شہر]] [[گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ]] [[گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے]] [[گٹھ:یورپی شہر]] [[گٹھ:یورپ دے آباد تھاں]] lrydu5y883r8sn62syzfylly9b3x9q1 0 16549 712997 645948 2026-10-31T04:40:09Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 712997 wikitext text/x-wiki {| cellpadding="5" cellspacing=0 style="border: 2px solid #996699; float: left; clear: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; background: #FFFFCC; width: 305px" | style="background:red" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=#006666><font>''' |- | style="background:white" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+2" color=green>زالا کاؤنٹی <font>''' |- | style="background:green" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=white>ھنگری دی اک کاؤنٹی<font>''' |- | style="background:#66CCFF;" align="center" colspan="2" | {| border="0" cellpadding="4" cellspacing="1" |- | align="center" width="140px" | [[File:Coat of Arms of Hungary.svg|150px]] |} |- | style="background:#C2B280" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>ہنگری دا نشان<font>''' |- | align="center" colspan="2" | [[File:ہنگری دیاں کاؤنٹیاں دا نقشہ.jpg|300px]] |- |- | style="background:#FFCCCC" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>ہنگری دیاں کاؤنٹیاں دا نقشہ<font>''' |- | style="background:green" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+2" color=yellow>سیاسی حثیت<font>''' |- |'''دیس''' || '''[[ھنگری]]''' |- |'''سیاسی حثیت''' || '''[[کاؤنٹی]]''' |- |'''[[راجگھر|راجگڑھ]]''' || '''[[زالائگیرشیگ]]''' |- |'''[[بولی]]''' || '''[[میگیار]] [[بولی]]''' |- | style="background:#FFCC99" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>اعداد و شمار<font>''' |- | '''لوک گنتی''' || '''269,705''' |- | '''رقبہ''' || '''3,784 مربع [[کلومیٹر]]''' |- |'''آبادی دی گنجانی''' || '''78 افراد فی مربع [[کلومیٹر]]''' |- |'''کاؤنٹی چ قصبے تے [[پنڈ]]''' || '''257 ''' |} [[ھنگری]] [[یورپ]] دا [[اک]] [[دیس]] اے ، جہڑا [[گھبلا یورپ|گھبلے یورپ]] ([[وسطی یورپ]]) چ واقع اے ۔ [[ھنگری]] دے 20 انتظامی علاقے نیں ، جنہاں چ 19 [[کاؤنٹی|کاؤنٹیاں]] تے [[اک]] [[راجگھر|راجگڑھ]] [[شہر]] [[بوڈا پسٹ]] اے ۔ زالا کاؤنٹی [[ھنگری]] دیاں 19 [[کاؤنٹی|کاؤنٹیاں]] چوں [[اک]] اے تے اسدا انتظامی مرکز [[زالائگیرشیگ]] [[شہر]] اے ۔ ==باہرلے جوڑ== * [http://www.bacskiskun.hu/] * [http://www.baranya.hu/] * [http://www.bekesmegye.hu/] * [http://www.baz.hu/] * [http://www.csongrad-megye.hu/] * [http://www.fejer.hu/] * [http://www.gymsmo.hu/] * [http://www.hbmo.hu/] * [http://www.hevesmegye.hu/] * [http://www.jnszm.hu/site/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081216151423/http://www.jnszm.hu/site/ |date=2008-12-16 }} * [[http://www.Komárom-Esztergom.hu]] * [https://web.archive.org/web/20090218110058/http://nograd.hu/] * [http://www.pestmegye.hu/] * [http://www.somogy.hu/] * [http://www.szszbmo.hu/] * [http://www.tolnamegye.hu/] * [http://www.vasmegye.hu/] * [http://www.vpmegye.hu/] * [http://www.zala.hu/] {{ھنگری دیاں کاؤنٹیاں}} [[Category:ھنگری]] [[category:ہنگری دیاں کاؤنٹیاں]] [[category:صوبے ریاستاں]] [[category:جغرافیہ]] [[category:یورپ]] nth1k0xqidi1xcxfov84n7j34olbll4 0 16553 713006 646899 2026-10-31T06:09:30Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 713006 wikitext text/x-wiki {| cellpadding="5" cellspacing=0 style="border: 2px solid #996699; float: left; clear: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; background: #FFFFCC; width: 305px" | style="background:red" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=#006666><font>''' |- | style="background:white" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+2" color=green>شیکشارد <font>''' |- | style="background:green" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=white><font>''' |- | style="background:#66CCFF;" align="center" colspan="2" | {| border="0" cellpadding="4" cellspacing="1" |- | align="center" width="140px" | [[File:Coat of Arms of Hungary.svg|150px]] |} |- | style="background:#C2B280" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>ہنگری دا نشان<font>''' |- | align="center" colspan="2" | [[File:ہنگری دیاں کاؤنٹیاں دا نقشہ.jpg|300px]] |- |- | style="background:#FFCCCC" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>ہنگری دا نقشہ<font>''' |- | style="background:green" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+2" color=yellow>سیاسی حثیت<font>''' |- |'''دیس''' || '''[[ھنگری]]''' |- |'''[[کاؤنٹی''' || '''[[تولنا کاؤنٹی]]''' |- |'''سیاسی حثیت''' || '''[[راجگھر|راجگڑھ]]''' |- |'''[[بولی]]''' || '''[[میگیار]] [[بولی]]''' |- | style="background:#FFCC99" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>اعداد و شمار<font>''' |- | '''لوک گنتی''' || '''''' |- | '''رقبہ''' || ''' مربع [[کلومیٹر]]''' |- |'''آبادی دی گنجانی''' || ''' افراد فی مربع [[کلومیٹر]]''' |- |} [[ھنگری]] [[یورپ]] دا [[اک]] [[دیس]] اے ، جہڑا [[گھبلا یورپ|گھبلے یورپ]] ([[وسطی یورپ]]) چ واقع اے ۔ شیکشارد [[ھنگری]] دا [[اک]] [[شہر]] اے تے [[دیس]] دی [[تولنا کاؤنٹی]] دا صدرمقام اے ۔ == باہرلے جوڑ == * [http://www.bacskiskun.hu/] * [http://www.baranya.hu/] * [http://www.bekesmegye.hu/] * [http://www.baz.hu/] * [http://www.csongrad-megye.hu/] * [http://www.fejer.hu/] * [http://www.gymsmo.hu/] * [http://www.hbmo.hu/] * [http://www.hevesmegye.hu/] * [http://www.jnszm.hu/site/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081216151423/http://www.jnszm.hu/site/ |date=2008-12-16 }} * [[Komárom-Esztergom]] * [https://web.archive.org/web/20090218110058/http://nograd.hu/] * [http://www.pestmegye.hu/] * [http://www.somogy.hu/] * [http://www.szszbmo.hu/] * [http://www.tolnamegye.hu/] * [http://www.vasmegye.hu/] * [http://www.vpmegye.hu/] * [http://www.zala.hu/] {{ھنگری دے شہر}} [[Category:ھنگری]] [[گٹھ:ہنگری دے شہر]] [[گٹھ:ہنگری دے آباد تھاں]] [[گٹھ:شہر]] [[گٹھ:دنیا دے آباد تھاں]] [[Category:جغرافیہ]] [[گٹھ:یورپ دے شہر]] [[گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ]] [[گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے]] [[گٹھ:یورپی شہر]] [[گٹھ:یورپ دے آباد تھاں]] 7iawotpf0wefjm6xieevxlbr88wprym 0 16557 712993 645410 2026-10-31T03:50:38Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 712993 wikitext text/x-wiki {| cellpadding="5" cellspacing=0 style="border: 2px solid #996699; float: left; clear: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; background: #FFFFCC; width: 305px" | style="background:red" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=#006666><font>''' |- | style="background:white" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+2" color=green>دیؤر (شہر) <font>''' |- | style="background:green" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=white><font>''' |- | style="background:#66CCFF;" align="center" colspan="2" | {| border="0" cellpadding="4" cellspacing="1" |- | align="center" width="140px" | [[File:Coat of Arms of Hungary.svg|150px]] |} |- | style="background:#C2B280" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>ہنگری دا نشان<font>''' |- | align="center" colspan="2" | [[File:ہنگری دیاں کاؤنٹیاں دا نقشہ.jpg|300px]] |- |- | style="background:#FFCCCC" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>ہنگری دا نقشہ<font>''' |- | style="background:green" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+2" color=yellow>سیاسی حثیت<font>''' |- |'''دیس''' || '''[[ھنگری]]''' |- |'''[[کاؤنٹی''' || '''[[دیؤر موسوم سوپرون کاؤنٹی]]''' |- |'''سیاسی حثیت''' || '''[[راجگھر|راجگڑھ]]''' |- |'''[[بولی]]''' || '''[[میگیار]] [[بولی]]''' |- | style="background:#FFCC99" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>اعداد و شمار<font>''' |- | '''لوک گنتی''' || '''''' |- | '''رقبہ''' || ''' مربع [[کلومیٹر]]''' |- |'''آبادی دی گنجانی''' || ''' افراد فی مربع [[کلومیٹر]]''' |- |} [[ھنگری]] [[یورپ]] دا [[اک]] [[دیس]] اے ، جہڑا [[گھبلا یورپ|گھبلے یورپ]] ([[وسطی یورپ]]) چ واقع اے ۔ دیؤر [[ھنگری]] دا [[اک]] [[شہر]] اے تے [[دیس]] دی [[دیؤر موسوم سوپرون کاؤنٹی]] دا صدرمقام اے ۔ ==باہرلے جوڑ== * [http://www.bacskiskun.hu/] * [http://www.baranya.hu/] * [http://www.bekesmegye.hu/] * [http://www.baz.hu/] * [http://www.csongrad-megye.hu/] * [http://www.fejer.hu/] * [http://www.gymsmo.hu/] * [http://www.hbmo.hu/] * [http://www.hevesmegye.hu/] * [http://www.jnszm.hu/site/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081216151423/http://www.jnszm.hu/site/ |date=2008-12-16 }} * [[Komárom-Esztergom]] * [https://web.archive.org/web/20090218110058/http://nograd.hu/] * [http://www.pestmegye.hu/] * [http://www.somogy.hu/] * [http://www.szszbmo.hu/] * [http://www.tolnamegye.hu/] * [http://www.vasmegye.hu/] * [http://www.vpmegye.hu/] * [http://www.zala.hu/] {{ھنگری دے شہر}} [[گٹھ:ھنگری]] [[گٹھ:ہنگری دے شہر]] [[گٹھ:ہنگری دے آباد تھاں]] [[گٹھ:شہر]] [[گٹھ:دنیا دے آباد تھاں]] [[گٹھ:جغرافیہ]] [[گٹھ:یورپ دے شہر]] [[گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ]] [[گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے]] [[گٹھ:یورپی شہر]] [[گٹھ:یورپ دے آباد تھاں]] nzzhhlswqqm9p6kn26o5olep7smor0i 0 16558 712995 645422 2026-10-31T03:51:05Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 712995 wikitext text/x-wiki {| cellpadding="5" cellspacing=0 style="border: 2px solid #996699; float: left; clear: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; background: #FFFFCC; width: 305px" | style="background:red" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=#006666><font>''' |- | style="background:white" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+2" color=green>دیبریسین <font>''' |- | style="background:green" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=white><font>''' |- | style="background:#66CCFF;" align="center" colspan="2" | {| border="0" cellpadding="4" cellspacing="1" |- | align="center" width="140px" | [[File:Coat of Arms of Hungary.svg|150px]] |} |- | style="background:#C2B280" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>ہنگری دا نشان<font>''' |- | align="center" colspan="2" | [[File:ہنگری دیاں کاؤنٹیاں دا نقشہ.jpg|300px]] |- |- | style="background:#FFCCCC" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>ہنگری دا نقشہ<font>''' |- | style="background:green" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+2" color=yellow>سیاسی حثیت<font>''' |- |'''دیس''' || '''[[ھنگری]]''' |- |'''[[کاؤنٹی''' || '''[[ہائیدو بیہار کاؤنٹی]]''' |- |'''سیاسی حثیت''' || '''[[راجگھر|راجگڑھ]]''' |- |'''[[بولی]]''' || '''[[میگیار]] [[بولی]]''' |- | style="background:#FFCC99" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>اعداد و شمار<font>''' |- | '''لوک گنتی''' || '''''' |- | '''رقبہ''' || ''' مربع [[کلومیٹر]]''' |- |'''آبادی دی گنجانی''' || ''' افراد فی مربع [[کلومیٹر]]''' |- |} [[ھنگری]] [[یورپ]] دا [[اک]] [[دیس]] اے ، جہڑا [[گھبلا یورپ|گھبلے یورپ]] ([[وسطی یورپ]]) چ واقع اے ۔ دیبریسین [[ھنگری]] دا [[اک]] [[شہر]] اے تے [[دیس]] دی [[ہائیدو بیہار کاؤنٹی]] دا صدرمقام اے ۔ ==باہرلے جوڑ== * [http://www.bacskiskun.hu/] * [http://www.baranya.hu/] * [http://www.bekesmegye.hu/] * [http://www.baz.hu/] * [http://www.csongrad-megye.hu/] * [http://www.fejer.hu/] * [http://www.gymsmo.hu/] * [http://www.hbmo.hu/] * [http://www.hevesmegye.hu/] * [http://www.jnszm.hu/site/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081216151423/http://www.jnszm.hu/site/ |date=2008-12-16 }} * [[Komárom-Esztergom]] * [https://web.archive.org/web/20090218110058/http://nograd.hu/] * [http://www.pestmegye.hu/] * [http://www.somogy.hu/] * [http://www.szszbmo.hu/] * [http://www.tolnamegye.hu/] * [http://www.vasmegye.hu/] * [http://www.vpmegye.hu/] * [http://www.zala.hu/] {{ھنگری دے شہر}} [[گٹھ:ھنگری]] [[گٹھ:ہنگری دے شہر]] [[گٹھ:ہنگری دے آباد تھاں]] [[گٹھ:شہر]] [[گٹھ:دنیا دے آباد تھاں]] [[گٹھ:جغرافیہ]] [[گٹھ:یورپ دے شہر]] [[گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ]] [[گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے]] [[گٹھ:یورپی شہر]] [[گٹھ:یورپ دے آباد تھاں]] eidzo8549iuqkpioh1qt4qgg3ryi4i8 0 16559 713005 646800 2026-10-31T06:00:50Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 713005 wikitext text/x-wiki {| cellpadding="5" cellspacing=0 style="border: 2px solid #996699; float: left; clear: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; background: #FFFFCC; width: 305px" | style="background:red" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=#006666><font>''' |- | style="background:white" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+2" color=green>شولنوک <font>''' |- | style="background:green" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=white><font>''' |- | style="background:#66CCFF;" align="center" colspan="2" | {| border="0" cellpadding="4" cellspacing="1" |- | align="center" width="140px" | [[File:Coat of Arms of Hungary.svg|150px]] |} |- | style="background:#C2B280" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>ہنگری دا نشان<font>''' |- | align="center" colspan="2" | [[File:ہنگری دیاں کاؤنٹیاں دا نقشہ.jpg|300px]] |- |- | style="background:#FFCCCC" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>ہنگری دا نقشہ<font>''' |- | style="background:green" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+2" color=yellow>سیاسی حثیت<font>''' |- |'''دیس''' || '''[[ھنگری]]''' |- |'''[[کاؤنٹی''' || '''[[یاس نادکن شولنوک کاؤنٹی]]''' |- |'''سیاسی حثیت''' || '''[[راجگھر|راجگڑھ]]''' |- |'''[[بولی]]''' || '''[[میگیار]] [[بولی]]''' |- | style="background:#FFCC99" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>اعداد و شمار<font>''' |- | '''لوک گنتی''' || '''''' |- | '''رقبہ''' || ''' مربع [[کلومیٹر]]''' |- |'''آبادی دی گنجانی''' || ''' افراد فی مربع [[کلومیٹر]]''' |- |} [[ھنگری]] [[یورپ]] دا [[اک]] [[دیس]] اے ، جہڑا [[گھبلا یورپ|گھبلے یورپ]] ([[وسطی یورپ]]) چ واقع اے ۔ شولنوک [[ھنگری]] دا [[اک]] [[شہر]] اے تے [[دیس]] دی [[یاس نادکن شولنوک کاؤنٹی]] دا صدرمقام اے ۔ ==باہرلے جوڑ== * [http://www.bacskiskun.hu/] * [http://www.baranya.hu/] * [http://www.bekesmegye.hu/] * [http://www.baz.hu/] * [http://www.csongrad-megye.hu/] * [http://www.fejer.hu/] * [http://www.gymsmo.hu/] * [http://www.hbmo.hu/] * [http://www.hevesmegye.hu/] * [http://www.jnszm.hu/site/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081216151423/http://www.jnszm.hu/site/ |date=2008-12-16 }} * [[Komárom-Esztergom]] * [https://web.archive.org/web/20090218110058/http://nograd.hu/] * [http://www.pestmegye.hu/] * [http://www.somogy.hu/] * [http://www.szszbmo.hu/] * [http://www.tolnamegye.hu/] * [http://www.vasmegye.hu/] * [http://www.vpmegye.hu/] * [http://www.zala.hu/] {{ھنگری دے شہر}} [[گٹھ:ھنگری]] [[گٹھ:ہنگری دے شہر]] [[گٹھ:ہنگری دے آباد تھاں]] [[گٹھ:شہر]] [[گٹھ:دنیا دے آباد تھاں]] [[گٹھ:جغرافیہ]] [[گٹھ:یورپ دے شہر]] [[گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ]] [[گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے]] [[گٹھ:یورپی شہر]] [[گٹھ:یورپ دے آباد تھاں]] 3kz4yfmtnt0zf3cvdmjjyef30bcn1ag 0 16560 712990 644434 2026-10-31T02:12:52Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 712990 wikitext text/x-wiki {| cellpadding="5" cellspacing=0 style="border: 2px solid #996699; float: left; clear: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; background: #FFFFCC; width: 305px" | style="background:red" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=#006666><font>''' |- | style="background:white" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+2" color=green>تاتابانیا <font>''' |- | style="background:green" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=white><font>''' |- | style="background:#66CCFF;" align="center" colspan="2" | {| border="0" cellpadding="4" cellspacing="1" |- | align="center" width="140px" | [[File:Coat of Arms of Hungary.svg|150px]] |} |- | style="background:#C2B280" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>ہنگری دا نشان<font>''' |- | align="center" colspan="2" | [[File:ہنگری دیاں کاؤنٹیاں دا نقشہ.jpg|300px]] |- |- | style="background:#FFCCCC" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>ہنگری دا نقشہ<font>''' |- | style="background:green" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+2" color=yellow>سیاسی حثیت<font>''' |- |'''دیس''' || '''[[ھنگری]]''' |- |'''[[کاؤنٹی''' || '''[[کوماروم ایشترگوم کاؤنٹی]]''' |- |'''سیاسی حثیت''' || '''[[راجگھر|راجگڑھ]]''' |- |'''[[بولی]]''' || '''[[میگیار]] [[بولی]]''' |- | style="background:#FFCC99" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>اعداد و شمار<font>''' |- | '''لوک گنتی''' || '''''' |- | '''رقبہ''' || ''' مربع [[کلومیٹر]]''' |- |'''آبادی دی گنجانی''' || ''' افراد فی مربع [[کلومیٹر]]''' |- |} [[ھنگری]] [[یورپ]] دا [[اک]] [[دیس]] اے ، جہڑا [[گھبلا یورپ|گھبلے یورپ]] ([[وسطی یورپ]]) چ واقع اے ۔ تاتابانیا [[ھنگری]] دا [[اک]] [[شہر]] اے تے [[دیس]] دی [[کوماروم ایشترگوم کاؤنٹی]] دا صدرمقام اے ۔ ==باہرلے جوڑ== * [http://www.bacskiskun.hu/] * [http://www.baranya.hu/] * [http://www.bekesmegye.hu/] * [http://www.baz.hu/] * [http://www.csongrad-megye.hu/] * [http://www.fejer.hu/] * [http://www.gymsmo.hu/] * [http://www.hbmo.hu/] * [http://www.hevesmegye.hu/] * [http://www.jnszm.hu/site/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081216151423/http://www.jnszm.hu/site/ |date=2008-12-16 }} * [[Komárom-Esztergom]] * [https://web.archive.org/web/20090218110058/http://nograd.hu/] * [http://www.pestmegye.hu/] * [http://www.somogy.hu/] * [http://www.szszbmo.hu/] * [http://www.tolnamegye.hu/] * [http://www.vasmegye.hu/] * [http://www.vpmegye.hu/] * [http://www.zala.hu/] {{ھنگری دے شہر}} [[گٹھ:ھنگری]] [[گٹھ:ہنگری دے شہر]] [[گٹھ:ہنگری دے آباد تھاں]] [[گٹھ:شہر]] [[گٹھ:دنیا دے آباد تھاں]] [[گٹھ:جغرافیہ]] [[گٹھ:یورپ دے شہر]] [[گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ]] [[گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے]] [[گٹھ:یورپی شہر]] [[گٹھ:یورپ دے آباد تھاں]] m68t2k3lk4kypvuraubp6y16dj374at 0 16561 712999 646063 2026-10-31T04:49:07Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 712999 wikitext text/x-wiki {| cellpadding="5" cellspacing=0 style="border: 2px solid #996699; float: left; clear: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; background: #FFFFCC; width: 305px" | style="background:red" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=#006666><font>''' |- | style="background:white" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+2" color=green>سالگوتاریئن <font>''' |- | style="background:green" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=white><font>''' |- | style="background:#66CCFF;" align="center" colspan="2" | {| border="0" cellpadding="4" cellspacing="1" |- | align="center" width="140px" | [[File:Coat of Arms of Hungary.svg|150px]] |} |- | style="background:#C2B280" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>ہنگری دا نشان<font>''' |- | align="center" colspan="2" | [[File:ہنگری دیاں کاؤنٹیاں دا نقشہ.jpg|300px]] |- |- | style="background:#FFCCCC" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>ہنگری دا نقشہ<font>''' |- | style="background:green" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+2" color=yellow>سیاسی حثیت<font>''' |- |'''دیس''' || '''[[ھنگری]]''' |- |'''[[کاؤنٹی''' || '''[[نوگراد کاؤنٹی]]''' |- |'''سیاسی حثیت''' || '''[[راجگھر|راجگڑھ]]''' |- |'''[[بولی]]''' || '''[[میگیار]] [[بولی]]''' |- | style="background:#FFCC99" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>اعداد و شمار<font>''' |- | '''لوک گنتی''' || '''''' |- | '''رقبہ''' || ''' مربع [[کلومیٹر]]''' |- |'''آبادی دی گنجانی''' || ''' افراد فی مربع [[کلومیٹر]]''' |- |} [[ھنگری]] [[یورپ]] دا [[اک]] [[دیس]] اے ، جہڑا [[گھبلا یورپ|گھبلے یورپ]] ([[وسطی یورپ]]) چ واقع اے ۔ سالگوتاریئن [[ھنگری]] دا [[اک]] [[شہر]] اے تے [[دیس]] دی [[نوگراد کاؤنٹی]] دا صدرمقام اے ۔ ==باہرلے جوڑ== * [http://www.bacskiskun.hu/] * [http://www.baranya.hu/] * [http://www.bekesmegye.hu/] * [http://www.baz.hu/] * [http://www.csongrad-megye.hu/] * [http://www.fejer.hu/] * [http://www.gymsmo.hu/] * [http://www.hbmo.hu/] * [http://www.hevesmegye.hu/] * [http://www.jnszm.hu/site/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081216151423/http://www.jnszm.hu/site/ |date=2008-12-16 }} * [[Komárom-Esztergom]] * [https://web.archive.org/web/20090218110058/http://nograd.hu/] * [http://www.pestmegye.hu/] * [http://www.somogy.hu/] * [http://www.szszbmo.hu/] * [http://www.tolnamegye.hu/] * [http://www.vasmegye.hu/] * [http://www.vpmegye.hu/] * [http://www.zala.hu/] {{ھنگری دے شہر}} [[گٹھ:ھنگری]] [[گٹھ:ہنگری دے شہر]] [[گٹھ:ہنگری دے آباد تھاں]] [[گٹھ:شہر]] [[گٹھ:دنیا دے آباد تھاں]] [[گٹھ:جغرافیہ]] [[گٹھ:یورپ دے شہر]] [[گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ]] [[گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے]] [[گٹھ:یورپی شہر]] [[گٹھ:یورپ دے آباد تھاں]] fpj4izm2z1posjz4bygduj7yhi0d9bx 0 16730 713001 646409 2026-10-31T05:23:05Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 713001 wikitext text/x-wiki {| cellpadding="5" cellspacing=0 style="border: 2px solid #996699; float: left; clear: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; background: #FFFFCC; width: 305px" | style="background:red" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=#006666><font>''' |- | style="background:white" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+2" color=green> سوپرون<font>''' |- | style="background:green" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=white><font>''' |- | style="background:#66CCFF;" align="center" colspan="2" | {| border="0" cellpadding="4" cellspacing="1" |- | align="center" width="140px" | [[File:Coat of Arms of Hungary.svg|200px]] |} |- | style="background:#C2B280" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>ہنگری دا نشان<font>''' |- | align="center" colspan="2" | [[File:ہنگری دیاں کاؤنٹیاں دا نقشہ.jpg|300px]] |- |- | style="background:#FFCCCC" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>ہنگری دا نقشہ<font>''' |- | style="background:green" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+2" color=yellow>سیاسی حثیت<font>''' |- |'''دیس''' || '''[[ھنگری]]''' |- |'''[[کاؤنٹی]]''' || '''[[دیؤر موسوم سوپرون کاؤنٹی]]''' |- |'''[[بولی]]''' || '''[[میگیار]] [[بولی]]''' |- | style="background:#FFCC99" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>اعداد و شمار<font>''' |- | '''لوک گنتی''' || '''''' |- | '''رقبہ''' || ''' مربع [[کلومیٹر]]''' |- |'''آبادی دی گنجانی''' || ''' افراد فی مربع [[کلومیٹر]]''' |} [[ھنگری]] [[یورپ]] دا [[اک]] [[دیس]] اے ، جہڑا [[گھبلا یورپ|گھبلے یورپ]] ([[وسطی یورپ]]) چ واقع اے ۔ سوپرون [[ھنگری]] دی [[دیؤر موسوم سوپرون کاؤنٹی]] دا [[اک]] [[شہر]] اے ۔ == باہرلے جوڑ == * [http://www.bacskiskun.hu/] * [http://www.baranya.hu/] * [http://www.bekesmegye.hu/] * [http://www.baz.hu/] * [http://www.csongrad-megye.hu/] * [http://www.fejer.hu/] * [http://www.gymsmo.hu/] * [http://www.hbmo.hu/] * [http://www.hevesmegye.hu/] * [http://www.jnszm.hu/site/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081216151423/http://www.jnszm.hu/site/ |date=2008-12-16 }} * [https://web.archive.org/web/20090218110058/http://nograd.hu/] * [http://www.pestmegye.hu/] * [http://www.somogy.hu/] * [http://www.szszbmo.hu/] * [http://www.tolnamegye.hu/] * [http://www.vasmegye.hu/] * [http://www.vpmegye.hu/] * [http://www.zala.hu/] {{ھنگری دے شہر}} [[Category:ھنگری]] [[گٹھ:ہنگری دے شہر]] [[گٹھ:ہنگری دے آباد تھاں]] [[گٹھ:شہر]] [[گٹھ:دنیا دے آباد تھاں]] [[Category:جغرافیہ]] [[گٹھ:یورپ دے شہر]] [[گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ]] [[گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے]] [[گٹھ:یورپی شہر]] [[گٹھ:یورپ دے آباد تھاں]] m712orf8uelczcq1e3x4ufwkpq2jplz 0 16732 712960 641810 2026-10-30T12:55:16Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 712960 wikitext text/x-wiki {| cellpadding="5" cellspacing=0 style="border: 2px solid #996699; float: left; clear: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; background: #FFFFCC; width: 305px" | style="background:red" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=#006666><font>''' |- | style="background:white" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+2" color=green>ہودمیزواسرہیلی <font>''' |- | style="background:green" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=white><font>''' |- | style="background:#66CCFF;" align="center" colspan="2" | {| border="0" cellpadding="4" cellspacing="1" |- | align="center" width="140px" | [[File:Coat of Arms of Hungary.svg|200px]] |} |- | style="background:#C2B280" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>ہنگری دا نشان<font>''' |- | align="center" colspan="2" | [[File:ہنگری دیاں کاؤنٹیاں دا نقشہ.jpg|300px]] |- |- | style="background:#FFCCCC" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>ہنگری دا نقشہ<font>''' |- | style="background:green" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+2" color=yellow>سیاسی حثیت<font>''' |- |'''دیس''' || '''[[ھنگری]]''' |- |'''[[کاؤنٹی]]''' || '''[[چونگراد کاؤنٹی]]''' |- |'''[[بولی]]''' || '''[[میگیار]] [[بولی]]''' |- | style="background:#FFCC99" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>اعداد و شمار<font>''' |- | '''لوک گنتی''' || '''''' |- | '''رقبہ''' || ''' مربع [[کلومیٹر]]''' |- |'''آبادی دی گنجانی''' || ''' افراد فی مربع [[کلومیٹر]]''' |} [[ھنگری]] [[یورپ]] دا [[اک]] [[دیس]] اے ، جہڑا [[گھبلا یورپ|گھبلے یورپ]] ([[وسطی یورپ]]) چ واقع اے ۔ ہودمیزواسرہیلی [[ھنگری]] دی [[چونگراد کاؤنٹی]] دا [[اک]] [[شہر]] اے ۔ == باہرلے جوڑ == * [http://www.bacskiskun.hu/] * [http://www.baranya.hu/] * [http://www.bekesmegye.hu/] * [http://www.baz.hu/] * [http://www.csongrad-megye.hu/] * [http://www.fejer.hu/] * [http://www.gymsmo.hu/] * [http://www.hbmo.hu/] * [http://www.hevesmegye.hu/] * [http://www.jnszm.hu/site/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081216151423/http://www.jnszm.hu/site/ |date=2008-12-16 }} * [https://web.archive.org/web/20090218110058/http://nograd.hu/] * [http://www.pestmegye.hu/] * [http://www.somogy.hu/] * [http://www.szszbmo.hu/] * [http://www.tolnamegye.hu/] * [http://www.vasmegye.hu/] * [http://www.vpmegye.hu/] * [http://www.zala.hu/] {{ھنگری دے شہر}} [[Category:ھنگری]] [[گٹھ:ہنگری دے شہر]] [[گٹھ:ہنگری دے آباد تھاں]] [[گٹھ:شہر]] [[گٹھ:دنیا دے آباد تھاں]] [[Category:جغرافیہ]] [[گٹھ:یورپ دے شہر]] [[گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ]] [[گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے]] [[گٹھ:یورپی شہر]] [[گٹھ:یورپ دے آباد تھاں]] 5cro5iosstuw4wvbp2exhd0dqo4fmxs 0 16733 712992 645337 2026-10-31T03:43:08Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 712992 wikitext text/x-wiki {| cellpadding="5" cellspacing=0 style="border: 2px solid #996699; float: left; clear: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; background: #FFFFCC; width: 305px" | style="background:red" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=#006666><font>''' |- | style="background:white" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+2" color=green>دوناؤئواروس <font>''' |- | style="background:green" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=white><font>''' |- | style="background:#66CCFF;" align="center" colspan="2" | {| border="0" cellpadding="4" cellspacing="1" |- | align="center" width="140px" | [[File:Coat of Arms of Hungary.svg|200px]] |} |- | style="background:#C2B280" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>ہنگری دا نشان<font>''' |- | align="center" colspan="2" | [[File:ہنگری دیاں کاؤنٹیاں دا نقشہ.jpg|300px]] |- |- | style="background:#FFCCCC" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>ہنگری دا نقشہ<font>''' |- | style="background:green" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+2" color=yellow>سیاسی حثیت<font>''' |- |'''دیس''' || '''[[ھنگری]]''' |- |'''[[کاؤنٹی]]''' || '''[[فیئیر کاؤنٹی]]''' |- |'''[[بولی]]''' || '''[[میگیار]] [[بولی]]''' |- | style="background:#FFCC99" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>اعداد و شمار<font>''' |- | '''لوک گنتی''' || '''''' |- | '''رقبہ''' || ''' مربع [[کلومیٹر]]''' |- |'''آبادی دی گنجانی''' || ''' افراد فی مربع [[کلومیٹر]]''' |} [[ھنگری]] [[یورپ]] دا [[اک]] [[دیس]] اے ، جہڑا [[گھبلا یورپ|گھبلے یورپ]] ([[وسطی یورپ]]) چ واقع اے ۔ دوناؤئواورس [[ھنگری]] دی [[فیئیر کاؤنٹی]] دا [[اک]] [[شہر]] اے ۔ == باہرلے جوڑ == * [http://www.bacskiskun.hu/] * [http://www.baranya.hu/] * [http://www.bekesmegye.hu/] * [http://www.baz.hu/] * [http://www.csongrad-megye.hu/] * [http://www.fejer.hu/] * [http://www.gymsmo.hu/] * [http://www.hbmo.hu/] * [http://www.hevesmegye.hu/] * [http://www.jnszm.hu/site/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081216151423/http://www.jnszm.hu/site/ |date=2008-12-16 }} * [https://web.archive.org/web/20090218110058/http://nograd.hu/] * [http://www.pestmegye.hu/] * [http://www.somogy.hu/] * [http://www.szszbmo.hu/] * [http://www.tolnamegye.hu/] * [http://www.vasmegye.hu/] * [http://www.vpmegye.hu/] * [http://www.zala.hu/] {{ھنگری دے شہر}} [[Category:ھنگری]] [[گٹھ:ہنگری دے شہر]] [[گٹھ:ہنگری دے آباد تھاں]] [[گٹھ:شہر]] [[گٹھ:دنیا دے آباد تھاں]] [[Category:جغرافیہ]] [[گٹھ:یورپ دے شہر]] [[گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ]] [[گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے]] [[گٹھ:یورپی شہر]] [[گٹھ:یورپ دے آباد تھاں]] jr82rchr103p5y8fja534hutmq7vgla 0 16737 712978 643784 2026-10-30T23:37:31Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 712978 wikitext text/x-wiki {| cellpadding="5" cellspacing=0 style="border: 2px solid #996699; float: left; clear: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; background: #FFFFCC; width: 305px" | style="background:red" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=#006666><font>''' |- | style="background:white" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+2" color=green>ایرد <font>''' |- | style="background:green" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=white><font>''' |- | style="background:#66CCFF;" align="center" colspan="2" | {| border="0" cellpadding="4" cellspacing="1" |- | align="center" width="140px" | [[File:Coat of Arms of Hungary.svg|200px]] |} |- | style="background:#C2B280" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>ہنگری دا نشان<font>''' |- | align="center" colspan="2" | [[File:ہنگری دیاں کاؤنٹیاں دا نقشہ.jpg|300px]] |- |- | style="background:#FFCCCC" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>ہنگری دا نقشہ<font>''' |- | style="background:green" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+2" color=yellow>سیاسی حثیت<font>''' |- |'''دیس''' || '''[[ھنگری]]''' |- |'''[[کاؤنٹی]]''' || '''[[پیست کاؤنٹی]]''' |- |'''[[بولی]]''' || '''[[میگیار]] [[بولی]]''' |- | style="background:#FFCC99" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>اعداد و شمار<font>''' |- | '''لوک گنتی''' || '''''' |- | '''رقبہ''' || ''' مربع [[کلومیٹر]]''' |- |'''آبادی دی گنجانی''' || ''' افراد فی مربع [[کلومیٹر]]''' |} [[ھنگری]] [[یورپ]] دا [[اک]] [[دیس]] اے ، جہڑا [[گھبلا یورپ|گھبلے یورپ]] ([[وسطی یورپ]]) چ واقع اے ۔ ایرد [[ھنگری]] دی [[پیست کاؤنٹی]] دا [[اک]] [[شہر]] اے ۔ == باہرلے جوڑ == * [http://www.bacskiskun.hu/] * [http://www.baranya.hu/] * [http://www.bekesmegye.hu/] * [http://www.baz.hu/] * [http://www.csongrad-megye.hu/] * [http://www.fejer.hu/] * [http://www.gymsmo.hu/] * [http://www.hbmo.hu/] * [http://www.hevesmegye.hu/] * [http://www.jnszm.hu/site/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081216151423/http://www.jnszm.hu/site/ |date=2008-12-16 }} * [https://web.archive.org/web/20090218110058/http://nograd.hu/] * [http://www.pestmegye.hu/] * [http://www.somogy.hu/] * [http://www.szszbmo.hu/] * [http://www.tolnamegye.hu/] * [http://www.vasmegye.hu/] * [http://www.vpmegye.hu/] * [http://www.zala.hu/] {{ھنگری دے شہر}} [[گٹھ:ھنگری]] [[گٹھ:ہنگری دے شہر]] [[گٹھ:ہنگری دے آباد تھاں]] [[گٹھ:شہر]] [[گٹھ:دنیا دے آباد تھاں]] [[گٹھ:جغرافیہ]] [[گٹھ:یورپ دے شہر]] [[گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے]] [[گٹھ:یورپی شہر]] [[گٹھ:یورپ دے آباد تھاں]] r93lxluy24c9l1d5tkkptjw0wf2dqm5 0 16743 712998 645949 2026-10-31T04:40:10Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 712998 wikitext text/x-wiki {| cellpadding="5" cellspacing=0 style="border: 2px solid #996699; float: left; clear: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; background: #FFFFCC; width: 305px" | style="background:red" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=#006666><font>''' |- | style="background:white" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+2" color=green>زالائگیرشیگ <font>''' |- | style="background:green" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=white><font>''' |- | style="background:#66CCFF;" align="center" colspan="2" | {| border="0" cellpadding="4" cellspacing="1" |- | align="center" width="140px" | [[File:Coat of Arms of Hungary.svg|200px]] |} |- | style="background:#C2B280" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>ہنگری دا نشان<font>''' |- | align="center" colspan="2" | [[File:ہنگری دیاں کاؤنٹیاں دا نقشہ.jpg|300px]] |- |- | style="background:#FFCCCC" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>ہنگری دا نقشہ<font>''' |- | style="background:green" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+2" color=yellow>سیاسی حثیت<font>''' |- |'''دیس''' || '''[[ھنگری]]''' |- |'''[[کاؤنٹی]]''' || '''[[زالا کاؤنٹی]]''' |- |'''سیاسی حثیت''' || '''[[راجگھر|کاؤنٹی راجگڑھ]]''' |- |'''[[بولی]]''' || '''[[میگیار]] [[بولی]]''' |- | style="background:#FFCC99" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>اعداد و شمار<font>''' |- | '''لوک گنتی''' || '''''' |- | '''رقبہ''' || ''' مربع [[کلومیٹر]]''' |- |'''آبادی دی گنجانی''' || ''' افراد فی مربع [[کلومیٹر]]''' |} [[ھنگری]] [[یورپ]] دا [[اک]] [[دیس]] اے ، جہڑا [[گھبلا یورپ|گھبلے یورپ]] ([[وسطی یورپ]]) چ واقع اے ۔ زالائگیرشیگ شہر [[ھنگری]] دا [[اک]] [[شہر]] اے تے [[ھنگری]] دی [[زالا کاؤنٹی]] دا [[راجگھر|راجگڑھ]] اے ۔ == باہرلے جوڑ == * [http://www.bacskiskun.hu/] * [http://www.baranya.hu/] * [http://www.bekesmegye.hu/] * [http://www.baz.hu/] * [http://www.csongrad-megye.hu/] * [http://www.fejer.hu/] * [http://www.gymsmo.hu/] * [http://www.hbmo.hu/] * [http://www.hevesmegye.hu/] * [http://www.jnszm.hu/site/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081216151423/http://www.jnszm.hu/site/ |date=2008-12-16 }} * [https://web.archive.org/web/20090218110058/http://nograd.hu/] * [http://www.pestmegye.hu/] * [http://www.somogy.hu/] * [http://www.szszbmo.hu/] * [http://www.tolnamegye.hu/] * [http://www.vasmegye.hu/] * [http://www.vpmegye.hu/] * [http://www.zala.hu/] {{ھنگری دے شہر}} [[Category:ھنگری]] [[گٹھ:ہنگری دے شہر]] [[گٹھ:ہنگری دے آباد تھاں]] [[گٹھ:شہر]] [[گٹھ:دنیا دے آباد تھاں]] [[Category:جغرافیہ]] [[گٹھ:یورپ دے شہر]] [[گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ]] [[گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے]] [[گٹھ:یورپی شہر]] [[گٹھ:یورپ دے آباد تھاں]] ngt1dvwz5h3h8ktq2r66zifl9ku5jdo 0 20182 712959 641800 2026-10-30T12:48:55Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 712959 wikitext text/x-wiki [[ھنگری]] [[یورپ]] دا [[اک]] [[دیس]] اے ، جہڑا [[گھبلا یورپ|گھبلے یورپ]] ([[وسطی یورپ]]) چ واقع اے ۔ [[ھنگری]] دے 20 انتظامی علاقے نیں ، جنہاں چ 19 [[کاؤنٹی|کاؤنٹیاں]] تے [[اک]] [[راجگھر|راجگڑھ]] [[شہر]] [[بوداپست]] اے ۔ [[File:ہنگری دیاں کاؤنٹیاں دا نقشہ.jpg|thumb|left|300px|left|ہنگری دیاں کاؤنٹیاں دا نقشہ]] {| class="wikitable sortable" ![[کاؤنٹی]] دا [[ناں]]!![[راجگھر]]!!رقبہ (مربع [[کلومیٹر]])<br>!!لوک گنتی!!آبادی دی گنجانی<br />!!قصبے/<br />پنڈ |- |[[باچ کسکن کاؤنٹی]]||[[کچکیمت]]||8,445||541,584||64||119 |- |[[بارانیا کاؤنٹی]]||[[پیچ (شہر)]]||4,430||402,260||91||301 |- |[[بیکیس کاؤنٹی]]||[[بیکیسچابا]]||5,631||392,845||70||75 |- |[[بورسود اباؤئی زمپلین کاؤنٹی]]||[[مسکولس]]||7,247||739,143||102||355 |- |[[چونگراد کاؤنٹی]]||[[شیگید]]||4,263||425,785||100||60 |- |[[فیئیر کاؤنٹی]]||[[شیکیسفیہیروار]]||4,359||428,579||98||108 |- |[[دیؤر موسوم سوپرون کاؤنٹی]]||[[دیؤر (شہر)]]||4,208||440,138||105||182 |- |[[ہائیدو بیہار کاؤنٹی]]||[[دیبریسین]]||6,211||550,265||89||82 |- |[[ہیویس کاؤنٹی]]||[[ایگیر]]||3,637||323,769||89||119 |- |[[یاس نادکن شولنوک کاؤنٹی]]||[[شولنوک]]||5,582||413,174||74||75 |- |[[کوماروم ایشترگوم کاؤنٹی]]||[[تاتابانیا]]||2,265||315,886||139||76 |- |[[نوگراد کاؤنٹی]]||[[سالگوتاریئن]]||2,546||218,218||86||129 |- |[[پیست کاؤنٹی]]||[[بوداپست]]||6,393||1,124,395||176||186 |- |[[سومود کاؤنٹی]]||[[کاپوسوار]]||6,036||334,065||55||244 |- |[[شابولچ شاتمار بیرگ کاؤنٹی]]||[[نیرادہازا]]||5,936||583,564||98||228 |- |[[تولنا کاؤنٹی]]||[[شیکشارد]]||3,703||247,287||67||108 |- |[[واس کاؤنٹی]]||[[شامباتہیلی]]||3,336||266,342||80||216 |- |[[وشپریم کاؤنٹی]]||[[وشپریم]]||4,493||368,519||82||217 |- |[[زالا کاؤنٹی]]||[[زالائگیرشیگ]]||3,784||269,705||78||257 |} اینہاں پنچ [[شہر|شہراں]] نوں وی [[کاؤنٹی]] [[راجگھر]] توں علاوہ [[کاؤنٹی]] حق حاصل نیں : * [[ایرد]] ([[پیست کاؤنٹی]]) * [[دوناؤئواروس]] ([[فیئیر کاؤنٹی]]) * [[ہودمیزواسرہیلی]] ([[چونگراد کاؤنٹی]]) * [[نادکانیزسا]] ([[زالا کاؤنٹی]]) * [[سوپرون]] ([[دیؤر موسوم سوپرون کاؤنٹی]]) ==باہرلے جوڑ== * [http://www.bacskiskun.hu/] * [http://www.baranya.hu/] * [http://www.bekesmegye.hu/] * [http://www.baz.hu/] * [http://www.csongrad-megye.hu/] * [http://www.fejer.hu/] * [http://www.gymsmo.hu/] * [http://www.hbmo.hu/] * [http://www.hevesmegye.hu/] * [http://www.jnszm.hu/site/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081216151423/http://www.jnszm.hu/site/ |date=2008-12-16 }} * [https://web.archive.org/web/20090218110058/http://nograd.hu/] * [http://www.pestmegye.hu/] * [http://www.somogy.hu/] * [http://www.szszbmo.hu/] * [http://www.tolnamegye.hu/] * [http://www.vasmegye.hu/] * [http://www.vpmegye.hu/] * [http://www.zala.hu/] {{ھنگری دے شہر}} {{ھنگری دیاں کاؤنٹیاں}} {{یورپ دے دیساں دی انتظامی ونڈ}} [[Category:ھنگری]] [[category:ہنگری دیاں کاؤنٹیاں]] [[category:صوبے ریاستاں]] [[category:جغرافیہ]] [[category:یورپ دا جغرافیہ]] [[category:یورپ دے دیساں دی انتظامی ونڈ]] [[ro:Comitatele Ungariei]] 6zu2a7yri0um6y8m7pmy9tyrvy7eztj 0 24430 712976 401514 2026-10-30T22:47:04Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 712976 wikitext text/x-wiki {|table id="toc" style="margin:0;background:Yellow";width:130%" align="left" cellpadding="1" | style="background:#D4AF37" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+1" color=black>اورتیناؤ<font>''' |- | style="background: #FFFDD0" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=black>Ortenaukreis<font>''' |- | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | [[File:Baden wuerttemberg og.png|250px]] |- align="center" |- | style="background:white" align="center" width="130px" colspan=2 |<font size="1" color=black>اورتیناؤ، [[بادنورتمبرگ]] وچ<font> |- | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | [[File:German Provinces in Punjabi.PNG|250px]] |- align="center" |- | style="background:white" align="center" width="130px" colspan=2 |<font size="1" color=black>[[جرمنی|جرمن]] صوبے<font> |- | [[دیس]]:|| [[جرمنی]][[File:Flag of Germany.svg|25px]] |- | [[صوبہ]]: || [[بادنورتمبرگ]] |- | راجکعر: || اوفنبرگ |- | [[تھاں]]: || 1,860.74 مربع کلومیٹر |- | لوک گنتی: || 417,513 |- | ویب سائٹ: || [https://web.archive.org/web/20170603212547/https://www.ortenaukreis.de/] |- |} '''اورتیناؤ''' [[جرمنی]] دے [[صوبہ|صوبے]] [[بادنورتمبرگ]] دا [[اک]] [[ضلع]] اے۔ == بارلے جوڑ == {{Commons|Ortenaukreis|اورتیناؤ|position=left}} {{بادنورتمبرگ دے ضلعے}} [[گٹھ:بادنورتمبرگ دے ضلعے]] [[گٹھ:بادنورتمبرگ]] qm4jlihvfyvjuywmdx9gc44fvgaxrrd 0 24466 712985 345387 2026-10-31T01:29:21Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 712985 wikitext text/x-wiki {|table id="toc" style="margin:0;background:Yellow";width:130%" align="left" cellpadding="1" | style="background:#D4AF37" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+1" color=black>بریخٹسگارڈنر<font>''' |- | style="background: #FFFDD0" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=black>Berchtesgadener Land<font>''' |- | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | [[File:Bavaria bgl.png|250px]] |- align="center" |- | style="background:white" align="center" width="130px" colspan=2 |<font size="1" color=black>بریخٹسگارڈنر، [[باویریا]] وچ<font> |- | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | [[File:German Provinces in Punjabi.PNG|250px]] |- align="center" |- | style="background:white" align="center" width="130px" colspan=2 |<font size="1" color=black>[[جرمنی|جرمن]] صوبے<font> |- | [[دیس]]:|| [[جرمنی]][[File:Flag of Germany.svg|25px]] |- | [[صوبہ]]: || [[باویریا]] |- | راجکعر: || بیڈ ریچنہال |- | [[تھاں]]: || 840 مربع کلومیٹر |- | لوک گنتی: || 102,389 |- | ویب سائٹ: || [https://web.archive.org/web/20061205012050/http://berchtesgadener-land.de/] |- |} '''بریخٹسگارڈنر''' [[جرمنی]] دے [[صوبہ|صوبے]] [[باویریا]] دا [[اک]] [[ضلع]] اے۔ == بارلے جوڑ == {{Commons|Augsburg (district)|بریخٹسگارڈنر|position=left}} {{باویریا - جرمنی دے ضلعے}} [[Category:باویریا دے ضلعے]] [[Category:باویریا]] tj183hy9bqs6gl8ouh0vbo3qo5pwald 0 49687 713022 639459 2026-10-31T08:55:13Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 713022 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = موراویائی سیلیسیائی علاقہ<br />Moravian-Silesian Region | native_name = Moravskoslezský kraj | image_skyline = Karwina-kopalnie-kosciol.jpg | image_caption = موراویائی سیلیسیائی علاقہ | image_flag = Flag_of_Moravian-Silesian_Region.svg | image_shield = Moravian-Silesian Region CoA CZ.svg | image_map = Moravskoslezsky kraj.svg | latd = 49.78 | longd = 18.03 |subdivision_type=[[دیس]] |subdivision_name={{جھنڈا|چیک لوکراج}} |seat_type=راجگڑھ | seat = [[اوستراوا]] | area_total_km2 = 5426.83 | elevation_max_m = 1491 | population_as_of = 03/2011 | population_total = 1260503 | population_density_km2 = auto | leader_title = گورنر | leader_party = | leader_name = میروسلاو نوواک | area_code_type = [[آیزو 3166-2:CZ|آیزو 3166-2]] | area_code = CZ-MO | timezone = [[مرکزی یورپی وقت]] | utc_offset = +1 | timezone_DST = [[مرکزی یورپی گرما وقت]] | utc_offset_DST = +2 | blank_name_sec1 = لائسنس پلیٹ | blank_info_sec1 = T | blank1_name_sec1 = NUTS | blank1_info_sec1 = CZ08 | blank2_name_sec1 = فی کس خام ملکی پیداوار ([[مساوی قوت خرید]]) | blank2_info_sec1 = € 15,300<ref name=eurostat>{{Cite web|title= GDP per inhabitant in 2006 ranged from 25% of the EU27 average in Nord-Est in Romania to 336% in Inner London| publisher=Eurostat| url= http://epp.eurostat.ec.europa.eu/pls/portal/docs/PAGE/PGP_PRD_CAT_PREREL/PGE_CAT_PREREL_YEAR_2009/PGE_CAT_PREREL_YEAR_2009_MONTH_02/1-19022009-EN-AP.PDF}}</ref> | website = [http://www.kr-moravskoslezsky.cz/index_en.html www.kr-moravskoslezsky.cz] | footnotes = }} '''موراویائی سیلیسیائی علاقہ'''([[انگریزی]]:Moravian-Silesian Region ؛ [[چیک بولی]]:Moravskoslezský kraj ؛ [[پولینڈی بولی]]:morawsko-śląskisk kraj) [[چیک لوکراج]] دے 14 انتظامی [[چیک جمہوریہ دے علاقے|علاقےآں]] چوں اک اے۔ [[مئی]] 2001ء تون پہلے اسنوں '''اوستراوا علاقہ''' آکھیا جاندا سی ۔ ایہ علاقہ تریخی خطے [[موراویا]] دے اتلے چڑھدے حصے تے تریخی خطے [[سیلیسیا]] دے [[چیک سیلیسیا|چیک حصے]] دے بوہتے علاقے اتے مشتمل اے ۔ اس علاقے دیاں سرحداں لہندے چ [[اولوموتس علاقہ]] تے دکھن چ [[زلین علاقہ]] نال لگدیاں نیں ۔ اسدیاں سرحداں دو دیساں - اتلے چ [[پولینڈ]] تے چڑھدے چ [[سلوواکیا]] نال وی لگدیاں نیں ۔ کیمونسٹ ویلے چ بھاری صنعتی علاقہ ہون پاروں ایہ ''دیس دا سٹیل دل'' اکھواندا سی ۔اج کل اس علاقے دی معیشت نوں [[پولینڈ]]/[[سلوواکیا]]/[[چیک لوکراج]] دا سرحدی علاقہ ہون پاروں کافی فیدے نیں ۔ ==لوک گنتی== اس علاقے دی 2002ء چ کل لوک گنتی 12،62،660 (مرد48.83%, عورتاں51.20%) سی ، تے ایہ [[چیک لوکراج]] دا سبتوں ودھ لوک گنتی والا [[چیک لوکراج دے علاقے|علاقہ]] اے ۔ 86.9% [[چیک لوک]], 3.3% [[سلوواک]], 3.0% [[پول لوک]], 2.3% [[موراوی لوک]],0.8% [[سیلیسی لوک]], 0.3% [[جرمن لوک]] تے 0.2% [[رومانی لوک]] نیں ۔ 40.2% لوک مذہبی نیں, بوہتے رومن کیتھولک نیں , جدونکہ 52.3% اپنے آپ نوں لامذہب دسدے نیں ۔ لوک گنتی سنگھنائی 227.3 لوک فی ک م² اے , جہڑی [[راجگڑھ]] [[پراگ]] توں مگروں سبتوں ودھ اے ۔علاقے دے بوہتی آبادی شہراں چ وسدی اے ، تے 62% لوک 20,000 توں ودھ آبادی والے شہراں چ وسدے نیں ۔ == انتظامی ونڈ == ایتھے 302 میونسپلٹیان نیں, جنہاں چ 39 ٹاؤن جنہاں دی آبادی 10،000 تون ودھ اے ، تے 5 ٹاؤن 60،000 توں ودھ لوک گنتی والے نیں ۔انہاں چ علاقے دا [[راجگڑھ]] [[اوستراوا]] (314,102 2002چ), [[ہاویرشوف]] (85,271), [[کاروینا]] (61,146), [[اوپاوا]] (60,731) تے [[فریدک میستیک]] (60,603) شامل نیں۔ === میونسپلٹیاں ایکسٹینڈیڈ کمپیٹینس نال === 2003-01-01 توں علاقے نوں 22 ایکسٹینڈیڈ کمپیٹینس نال میونسپلٹیاں چ ونڈیا گیا اے جنہاں نے پہلے آلے ضلعےآں دے بوہتے اختیار سانبھ لئے نیں ۔ جنہاں چ کجھ نوں ہور اگے مقامی اختیار نال میونسپلٹیاں چ ونڈیا گیا اے جنہاں نوں غیرسرکاری طور اتے نکے ضلعے آکھیا جاندا اے ۔ جہڑے کہ ایہ نیں: *[[بیلووتس]] *[[بوہومن]] *[[برونتال]] *[[چیسکی تیسن]] *[[فرینشتات پود رادہوشتم]] *[[فریدک میستک]] *[[فریدلانت ناد اوستراویتسی]] *[[ہاویرشوف]] *[[ہلوچین]] *[[یابلونکوف]] *[[کاروینا]] *[[کوپرشیونتسے]] *[[کراوارشے]] *[[کرنوف]] *[[نووی ییچن]] *[[اودری]] *[[اوپاوا]] *[[اولووا]] *[[اوستراوا]] *[[ریمارشوف]] *[[ترشینیتس]] *[[ویتکوف(اوپاوا ضلع)|ویتکوف]] === ضلعے=== [[File:Moravia-Silesia districts.png|thumb|right|256px|موراویائی سیلیسیائی علاقہ دے ضلعے]] موراویائی سیلیسیائی علاقہ روایتی طور اتے 6 [[چیک لوکراج دے ضلعے|ضلعےآں]] چ ونڈیا ہویا اے ، جہڑے جالے وی علاقائی اکائی طور موجود نیں ، بھانویں بوہتے انتظامی اختیار ایکسٹینڈیڈ کمپیٹینس نال میونسپلٹیاں تے مقامی اختیار نال میونسپلٹیاں نے سانبھ لئے نیں ۔ علاقے دے ضلعے ایہ نیں : *[[برونتال ضلع]] *[[فریدک میستیک ضلع]] *[[کاروینا ضلع]] *[[نووی ییچن ضلع]] *[[اوپاوا ضلع]] *[[اوستراوا شہری ضلع]] === تریخ=== ==باہرلے جوڑ== * [https://web.archive.org/web/20150415022552/http://www.kr-moravskoslezsky.cz/ Official website] * [http://www.czech.cz/index.php?section=1&menu=5&action=text&id=148 Region statistics] == ہور ویکھو == * [[چیک جمہوریہ]] * [[چیک لوکراج دے شہراں دی لسٹ]] * [[چیک لوکراج دے ضلعے]] * [[چیک لوکراج دے علاقے]] == حوالے== {{حوالے}} ==باہرلے جوڑ== * [https://web.archive.org/web/20070927032652/http://www.kr-ustecky.cz/e_index.asp Official website] {{چیک لوکراج دے علاقے}} [[گٹھ:چیک لوکراج دے علاقے]] kvqfvao4nbbcsdrh9in7rxc3bjzh3t2 0 52874 713024 712930 2026-10-31T09:40:56Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 713024 wikitext text/x-wiki == مسیحی نوبل انعام جیتو بلحاظ شعبہ == === [[فزکس]]=== {| align="center" class="wikitable" |- ! سال ! colspan=2|انعام یافتہ ! دیس ! فرقہ ! وجہ |- |1901 |[[File:WilhelmRöntgen.JPG|75px]] |[[ولیم رونٹگین ]] |[[جرمنی]] |رومن کیتھولک<ref>{{Cite web |title=Wilhelm Conrad Roentgen |url=http://www.famousscientists.org/wilhelm-conrad-roentgen/ |access-date=2016-05-18 |archive-date=2017-04-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170428070628/https://www.famousscientists.org/wilhelm-conrad-roentgen/ |dead-url=yes }}</ref> |"in recognition of the extraordinary services he has rendered by the discovery of the remarkable [[ایکس شعاع|rays]] subsequently named after him" |- |rowspan=2|1902 |[[File:H A Lorentz (Nobel).jpg|75px]] |[[ہنڈرک لورنٹز]] |[[نیدرلینڈ]] |پروٹسٹنٹ<ref>[http://www.encyclopedia.com/topic/Hendrik_Antoon_Lorentz.aspx Hendrik Antoon Lorentz]</ref> |"in recognition of the extraordinary service they rendered by his researches into the influence of [[magnetism]] upon [[radiation]] phenomena"<ref>{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1902 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1902/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |[[File:Pieter Zeeman.jpg|75px]] |[[پیڑ زیمین]] |[[نیدرلینڈ]] |Dutch Reformed Church<ref>[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1902/zeeman-bio.html Pieter Zeeman - Biographical]</ref> |"in recognition of the extraordinary service they rendered by their researches into the influence of magnetism upon radiation phenomena |- |1903 |[[File:Paul Nadar - Henri Becquerel.jpg|75px]] |[[ہنری بیکرویل ]] |[[فرانس]] |رومن کیتھولک <ref>[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/laureates/index.php?id=4 Henri Becquerel]</ref> |"for his discovery of spontaneous [[radioactivity]]"<ref name=N1903>{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1903 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1903/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1904 |[[File:John William Strutt.jpg|75px]] |[[جان ولیم سٹرٹ ]] |[[برطانیہ]] |Anglican<ref>Peter J. Bowler (2014). "Reconciling Science and Religion: The Debate in Early-Twentieth-Century Britain", University of Chicago Press. p. 35</ref><ref>Sir William Gavin (1967). "Ninety Years of Family Farming: The Story of Lord Rayleigh's and Strutt & Parker Farms". Hutchinson, p. 37</ref> |"for his investigations of the densities of the most important gases and for his discovery of [[argon]] in connection with these studies"<ref>{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1904 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1904/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1905 |[[File:Phillipp Lenard in 1900.jpg|75px]] |[[فلپ لینارڈ ]] |[[آسٹریا ہنگری]]<br />[[جرمنی]] |کرسچئین<ref>[http://www.nndb.com/people/441/000099144/ Philipp Lenard]</ref> |"for his work on [[cathode ray]]s"<ref>{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1905 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1905/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref><ref name="Lundestad">{{cite web |first=Geir |last=Lundestad |authorlink=Geir Lundestad |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/articles/lundestad-review/index.html |title=The Nobel Peace Prize, 1901–2000 |publisher=Nobel Foundation |date=2001-03-15 |accessdate=2011-10-06}}</ref> |- |1906 |[[File:J.J Thomson.jpg|75px]] |[[جے جے تھامسن ]] |برطانیہ |Anglican<ref>{{Cite web |title=Essay on Thomson life and religious views |url=http://www.asa3.org/ASA/PSCF/1986/JASA6-86Seeger.html |access-date=2016-05-18 |archive-date=2015-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151201005910/http://www.asa3.org/ASA/PSCF/1986/JASA6-86Seeger.html |dead-url=yes }}</ref> |"for his theoretical and experimental investigations on the [[conduction of electricity]] by gases"<ref>{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1906 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1906/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1909 |[[File:Guglielmo Marconi.jpg|75px]] |[[گُگلیلمو مارکونی]]([[مارکونی]]) |[[اٹلی]] |رومن کیتھولک<ref>Marconi, Maria Christina, ''Marconi My Beloved''[https://books.google.com/books?id=wfSABTyeiV4C&pg=PA19&dq=marconi+catholic&hl=en&sa=X&ei=StMVVfzhMYOXNp_agPgI&ved=0CDIQ6AEwBA#v=onepage&q=marconi%20catholic&f=false]''. 2001. p. 19-24.''</ref> |"for his contributions to the [[Invention of radio|development of wireless telegraphy]]"<ref>{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1909 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1909/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1914 |[[File:Max von Laue 1914.jpg|75px]] |[[میکس وون لیو]] |[[جرمنی]] |کرسچئین<ref>[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1914/laue-bio.html Max von Laue: Biographical] The Nobel Prize in Physics 1914. Nobel Foundation.</ref><ref>{{Cite journal | doi = 10.1098/rsbm.1960.0028| title = [[میکس وون لیو]] 1879-1960| journal = [[Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society]]| volume = 6| pages = 134| year = 1960| last1 = Ewald | first1 = P. P. | authorlink1 = Paul Peter Ewald}}</ref><ref>Magill, Frank Northen (1989) ''The Nobel Prize Winners'', Salem Press. ISBN 0893565598. p. 198</ref> |"For his discovery of the [[X-ray crystallography|diffraction of X-rays]] by crystals",<ref>{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1914 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1914/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> an important step in the development of [[X-ray spectroscopy]]. |- |rowspan=2|1915 |[[File:Wh-bragg.jpg|75px]] |[[ولیم ہنری براگ]] |[[برطانیہ]] |کرسچئین<ref>[http://adb.anu.edu.au/biography/bragg-sir-william-henry-5336 Bragg, Sir William Henry (1862–1942)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130320003055/http://adb.anu.edu.au/biography/bragg-sir-william-henry-5336 |date=2013-03-20 }}</ref><ref>[http://www.britannica.com/biography/William-Bragg Sir William Bragg from Britannica]</ref><ref>{{Cite web |title=The Religious Affiliation of Nobel Prize-winning physicist William Henry Bragg |url=http://www.adherents.com/people/pb/William_Henry_Bragg.html |access-date=2016-05-18 |archive-date=2017-07-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170704142538/http://www.adherents.com/people/pb/William_Henry_Bragg.html |dead-url=yes }}</ref> |rowspan=2|"For his services in the analysis of [[crystal structure]] by means of X-rays",<ref>{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1915 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1915/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> an important step in the development of [[X-ray crystallography]] |- |[[File:Wl-bragg.jpg|75px]] |[[ولیم لاورنس براگ]] |[[آسٹریلیا]] [[برطانیہ]] |کرسچئین |- |1917 |[[File:Charles Glover Barkla.jpg|75px]] |[[چارلس گلور بارکالا]] |[[برطانیہ]] |Methodist<ref>School of Mathematics and Statistics. [http://www-history.mcs.st-and.ac.uk/Biographies/Barkla.html "Charles Glover Barkla"] (2007), University of St Andrews, Scotland. JOC/EFR.</ref><ref>H.S. Allen (1947), Obituary Notices of Fellows of the Royal Society, Vol. 5, No. 15,. "[http://www.jstor.org/discover/10.2307/769087?uid=3738664&uid=2129&uid=2&uid=70&uid=4&sid=21103238109881 Charles Glover Bark]"</ref><ref>[http://www.encyclopedia.com/topic/Charles_Glover_Barkla.aspx Charles Glover Barkla], Complete Dictionary of Scientific Biography (2008)</ref> |"For his discovery of the [[X-ray fluorescence|characteristic Röntgen radiation]] of the elements",<ref>{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1917 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1917/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> another important step in the development of [[X-ray spectroscopy]] |- |1918 |[[File:Max Planck 1933.jpg|75px]] |[[میکس پلانک]] |[[جرمنی]] |Raised Lutheran, later in life, Planck's views on God were that of a deist{{efn|He stated that: "Both Religion and science require a belief in God. For believers, God is in the beginning, and for physicists He is at the end of all considerations… To the former He is the foundation, to the latter, the crown of the edifice of every generalized world view."}}<ref name="adherents.com">[http://www.adherents.com/people/pp/Max_Planck.html The Religious Affiliation of Physicist Max Planck] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170810130831/http://www.adherents.com/people/pp/Max_Planck.html |date=2017-08-10 }}. adherents.com. Retrieved on 2011-07-05.</ref> |"for the services he rendered to the advancement of physics by his discovery of energy [[quantum mechanics|quanta]]"<ref>{{cite web |title = The Nobel Prize in Physics 1918 |publisher = Nobel Foundation |url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1918/index.html |accessdate = 2008-10-09}}</ref> |- |1919 |[[File:Johannes Stark.jpg|75px]] |[[جوہنس سٹارک]] |[[جرمنی]] |کرسچئین<ref>[http://www.nndb.com/people/553/000099256/ Johannes Stark]</ref> |"for his discovery of the [[Doppler effect]] in [[canal rays]] and the splitting of [[spectral line]]s in [[electric field]]s"<ref>{{cite web |title = The Nobel Prize in Physics 1919 |publisher = Nobel Foundation |url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1919/index.html |accessdate = 2008-10-09}}</ref> |- |1923 |[[File:Robert Andrews Millikan 1920s.jpg|75px]] |[[رابرٹ انڈریو ملکین]] |[[امریکا]] |کرسچئین<ref name="Millikan 1929">"Millikan, Robert Andrew", [[Who's Who in America]] v. 15, 1928–1929, p. 1486</ref><ref>[http://www.adherents.com/people/pm/Robert_Millikan.html The Religious Affiliation of Physicist Robert Andrews Millikan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170704140437/http://www.adherents.com/people/pm/Robert_Millikan.html |date=2017-07-04 }}. adherents.com</ref><ref>[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1923/millikan-bio.html Nobel biography]. nobelprize.org.</ref><ref>[http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,715687,00.html "Medicine: Science Serves God,"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130817193240/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,715687,00.html |date=2013-08-17 }} ''Time,'' June 4, 1923. Accessed 19 Jan. 2013.</ref> He dealt with this in his [[Terry Lectures]] at [[Yale]] in 1926–7, published as ''Evolution in Science and Religion''.<ref>''Evolution in Science and Religion'' (1927), 1973 edition: Kennikat Press, ISBN 0-8046-1702-3</ref> |"for his work on the [[elementary charge]] of electricity and on the [[photoelectric effect]]"<ref>{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1923 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1923/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1925 |[[File:Gustav Hertz.jpg|75px]] |[[گستاف لوڈوگ ہرٹز]] |[[جرمنی]] |Lutheran<ref>{{cite web|url=http://www1.uni-hamburg.de/rz3a035//bundesstrasse1.html|title=Buildings Integral to the Former Life and/or Persecution of Jews in Hamburg|publisher=uni-hamburg.de|author=Robertson, Struan|accessdate=22 February 2012|archive-date=27 March 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120327213148/http://www1.uni-hamburg.de/rz3a035//bundesstrasse1.html|dead-url=yes}}</ref> |"for his discovery of the laws governing the impact of an [[electron]] upon an atom"<ref>{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1925 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1925/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1927 |[[File:Arthur Compton.jpg|75px]] |[[آرتھر کومپٹون]] |[[امریکا]] |Presbyterian<ref>{{cite web|url=http://www.aps.org/units/fps/newsletters/2003/april/commentary.html|title=Physics and Society newsletter April 2003 Commentary|publisher=|accessdate=15 January 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,755635-5,00.html|title=Science: Cosmic Clearance|date=13 January 1936|work=TIME.com|accessdate=15 January 2015|archive-date=26 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226101941/http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,755635-5,00.html|dead-url=yes}}</ref> |"for his discovery of the [[Compton effect|effect named after him]]"<ref name=N1927>{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1927 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1927/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1932 |[[File:Bundesarchiv Bild183-R57262, Werner Heisenberg.jpg|75px]] |[[ورنر ہیزنبرگ]] |[[جرمنی]] |Lutheran<ref>{{Cite book|last1=Stewart|first1=Ian|title=Why Beauty Is Truth: A History of Symmetry|url=http://books.google.co.uk/books?id=6akF1v7Ds3MC|accessdate=June 14, 2006|year=2008|publisher=[[Basic Books|Basic]]|isbn=9780465082377|page=206}}</ref><ref>[http://www.adherents.com/people/ph/Werner_Heisenberg.html The religion of Werner Heisenberg, physicist] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101129213817/http://www.adherents.com/people/ph/Werner_Heisenberg.html |date=2010-11-29 }}. Adherents.com. Retrieved on 2012-02-01.</ref> |"for the creation of [[quantum mechanics]], the application of which has, inter alia, led to the discovery of the [[allotropic]] forms of hydrogen"<ref>{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1932 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1932/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1936 |[[File:Hess.jpg|75px]] |[[وکٹر فرانسس ہیس]] |[[آسٹریا]] |کرسچئین<ref>{{cite web|url=http://www.nndb.com/people/731/000099434/|title=Victor Francis Hess|publisher=|accessdate=15 January 2015}}</ref><ref>{{cite book|url=http://books.google.com/books?id=AtngooiwXikC&pg=PA254|title=A Dictionary of Scientists|publisher=|accessdate=15 January 2015}}</ref> He wrote on the topic of science and religion in his article ''"My Faith"''.<ref>Victor Francis Hess. "[http://newspaperarchive.com/us/texas/san-antonio/san-antonio-light/1946/11-03/page-52 My Faith]". San Antonio Light Newspaper Archive. Sunday, November 3, 1946, p. 52</ref> |"for his discovery of [[cosmic ray|cosmic radiation]]"<ref name="N1936">{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1936 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1936/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1937 |[[File:George Paget Thomson.jpg|75px]] |[[جارج پاگٹ تھامسن]] |[[برطانیہ]] |کرسچئین |"for his experimental discovery of the [[electron diffraction|diffraction of electrons]] by crystals"<ref>{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1937 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1937/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1938 |[[File:Enrico Fermi 1943-49 140x190.jpg|75px]] |[[انریکو فرمی]] |[[اٹلی]] |Raised رومن کیتھولک, then become an agnostic |"for his demonstrations of the existence of new radioactive elements produced by [[neutron irradiation]], and for his related discovery of nuclear reactions brought about by slow neutrons"<ref>{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1938 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1938/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1945 |[[File:Wolfgang Pauli ETH-Bib Portr 01042.jpg|75px]] |[[ولف گینگ پاولی]] |[[آسٹریا]] |Raised رومن کیتھولک<ref>{{cite web|url=http://www.jinfo.org/Physicists.html|title=Jewish Physicists|accessdate=2006-09-30}}</ref> |"for the discovery of the Exclusion Principle, also called the [[Pauli principle]]"<ref>{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1945 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1945/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |rowspan=2|1951 | |[[جوہن کوکروفٹ]] |[[برطانیہ]] |کرسچئین |rowspan=2|"for their pioneer work on the transmutation of atomic nuclei by artificially accelerated atomic particles"<ref>{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1951 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1951/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |[[File:Ernest Walton.jpg|75px]] |[[ارنسٹ والٹن]] |[[آئرلینڈ]] |Methodist<ref>V. J. McBrierty: Ernest Thomas Sinton Walton, The Irish Scientist, 1903-1995 (Trinity College Dublin, 2003)</ref> |- |1952 |[[File:Edward Mills Purcell.jpg|75px]] |[[ایڈوارڑملس پرسل]] |[[امریکا]] |پروٹسٹنٹ |"for his development of new methods for nuclear magnetic precision measurements and discoveries in connection therewith"<ref>{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1952 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1952/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1953 |[[File:Zernike.jpg|75px]] |[[فرٹز زرنیک]] |Netherlands |پروٹسٹنٹ |"for his demonstration of the phase contrast method, especially for his invention of the [[phase contrast microscope]]"<ref>{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1953 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1953/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |rowspan=2|1954 |[[File:Max Born.jpg|75px]] |[[میکس بورن]] |[[جرمنی]]<br />[[برطانیہ]] |Lutheran{{sfn|Greenspan|2005|pp=61–62}} |"for his fundamental research in [[quantum mechanics]], especially for his statistical interpretation of the [[wavefunction]]"<ref name="N54">{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1954 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1954/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |[[File:Bothe.jpg|75px]] |[[والٹتھر بوتھ]] |[[مغربی جرمنی]] |پروٹسٹنٹ |"for the [[Coincidence circuit|coincidence method]] and his discoveries made therewith"<ref name="N54"/> |- |rowspan=2|1955 |[[File:Willis Lamb 1955.jpg|75px]] |[[ولس لیمب]] |[[امریکا]] |پروٹسٹنٹ |"for his discoveries concerning the [[fine structure]] of the hydrogen spectrum"<ref name="N55">{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1955 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1955/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |[[File:Polykarp Kusch.jpg|75px]] |[[پولی کارپ کوشچ]] |[[امریکا]] |پروٹسٹنٹ |"for his precision determination of the [[magnetic moment]] of the [[electron]]"<ref name="N55"/> |- |1958 |[[File:Ilya Frank.jpg|75px]] |[[الوا فرانک]] |[[سویت یونین]] |Russian Orthodox (he is also from Jewish descended) |for the discovery and the interpretation of the [[Cherenkov-Vavilov effect|Cherenkov effect]]"<ref>{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1958 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1958/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |rowspan=2|1963 ||[[File:Maria Goeppert-Mayer.jpg|75px]] |[[ماریہ جیوپرٹ مئیر]] |[[امریکا]] |کرسچئین<ref name="100 Years of Nobel Prizes: p.48">100 Years of Nobel Prizes: p.48</ref> |rowspan=2|"for their discoveries concerning [[Nuclear shell model|nuclear shell structure]]" |- |[[File:Jensen.jpg|75px]] |[[جے ہنس ڈی ہنسن]] |[[مغربی جرمنی]] |کرسچئین |- |1964 |[[File:Charles Townes Nobel.jpg|75px]] |[[چارلس ہارڈ ٹاونس]] | [[امریکا]] |پروٹسٹنٹ ([[United Church of Christ]])<ref>[[Harvard Gazette]] June 16, 2005 [http://news.harvard.edu/gazette/2005/06.16/05-laser.html Laser's inventor predicts meeting of science, religion] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305074632/http://news.harvard.edu/gazette/2005/06.16/05-laser.html |date=2016-03-05 }}</ref> |"for fundamental work in the field of [[quantum electronics]], which has led to the construction of [[oscillator]]s and [[amplifier]]s based on the [[maser]]&ndash;[[laser]] principle"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Physics 1964 | publisher = Nobel Foundation | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1964/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1971 |[[Image:Nobel prize medal grey.png|75px]] |[[ڈینس گبور]] |[[ہنگری]]– [[برطانیہ]] |Raised a [[پروٹسٹنٹ]],<ref>http://www.bookrags.com/biography/dennis-gabor-wop/</ref> but he considered himself agnostic<ref>{{cite book|title=Notable Scientists from 1900 to the Present: D-H|url=https://archive.org/details/notablescientist0000unse|year=2001|publisher=Gale Group|isbn=9780787617530|author=Brigham Narins|accessdate=30 May 2012|page=[https://archive.org/details/notablescientist0000unse/page/797 797]|quote=Although Gabor's family became Lutherans in 1918, religion appeared to play a minor role in his life. He maintained his church affiliation through his adult years but characterized himself as a "benevolent agnostic".}}</ref> |"for his invention and development of the [[holography|holographic method]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Physics 1971 | publisher = Nobel Foundation | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1971/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1974 |[[Image:Nobel prize medal grey.png|75px]] |[[انٹونی ہیوش]] | [[برطانیہ]] | کرسچئین<ref>{{cite book|author1=J. C. Polkinghorne|author2=John Polkinghorne|author3=Nicholas Beale|title=Questions of Truth: Fifty-One Responses to Questions about God, Science, and Belief|url=http://books.google.com/books?id=jiXANZ1CPD4C|accessdate=27 July 2012|date=16 January 2009|publisher=Westminster John Knox Press|isbn=978-0-664-23351-8|page=12}}</ref> |"for his pioneering research in [[Radio astronomy|radio astrophysics]]: Ryle for his observations and inventions, in particular of the [[aperture synthesis]] technique, and Hewish for his decisive role in the discovery of [[pulsar]]s"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Physics 1974 | publisher = Nobel Foundation | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1974/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1980 |[[File:James-cronin.jpg|75px]] |[[جیمز واٹسن کرونن]] | [[امریکا]] |پروٹسٹنٹ<ref name="autobio">{{cite web|last=Cronin|first=James |title=Autobiography |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1980/crnin-autobio.html|work=The Nobel Prize in Physics 1980: James Cronin, Val Fitch|publisher=[[نوبل فاونڈیشن]]|accessdate=22 May 2012|authorlink=James Cronin|year=1980}}</ref><ref>{{Citation|author=[[Henry Margenau|Margenau, H.]]|year=1992|title=Cosmos, Bios, Theos: Scientists Reflect on Science, God, and the Origins of the Universe, Life, and Homo Sapiens|publisher=[[Open Court Publishing Company]]|page=105}} co-edited with [[Roy Abraham Varghese]]. This book is mentioned in a December 28, 1992 [[ٹائم (رسالہ)]] article: [http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,977352-1,00.html Galileo And Other Faithful Scientists] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121025232639/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,977352-1,00.html |date=2012-10-25 }}</ref> |"for the discovery of violations of fundamental [[symmetry principles]] in the decay of [[neutral K-meson]]s"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Physics 1980 | publisher = Nobel Foundation | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1980/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1984 |[[File:Carlo Rubbia 2012.jpg|75px]] |[[کارلو روبیا]] | [[اٹلی]] |رومن کیتھولک |"for his decisive contributions to the large project, which led to the discovery of the field [[W and Z bosons|particles W and Z]], communicators of [[weak interaction]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Physics 1984 | publisher = Nobel Foundation | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1984/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1985 |[[File:Klaus von Klitzing 2015.jpg|75px]] |[[کلاوس ون کلٹزنگ]] | [[مغربی جرمنی]] |رومن کیتھولک |"for the discovery of the [[Quantum Hall effect|quantized Hall effect]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Physics 1985 | publisher = Nobel Foundation | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1985/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1993 |[[File:2008JosephTaylor.jpg|75px]] |[[جوزف ہوٹن ٹیلر ]] | [[امریکا]] | [[Quaker]]<ref>{{cite web|url=http://www.nndb.com/people/995/000099698/|title=Joseph H. Taylor, Jr.|publisher=|accessdate=15 January 2015}}</ref> |"for the discovery of a [[PSR B1913+16|new type]] of [[pulsar]], a discovery that has opened up new possibilities for the study of [[Gravitational wave|gravitation]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Physics 1993 | publisher = Nobel Foundation | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1993/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1996 |[[File:Douglas Osheroff NSF.jpg|75px]] |[[ڈوگلاس اوشروف]] | [[امریکا]] |Lutheran<ref name="NobelBio">[http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1996/osheroff-autobio.html Biography on the Nobel Foundation website]</ref> |"for his discovery of [[superfluid]]ity in [[helium-3]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Physics 1996 | publisher = Nobel Foundation | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1996/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1997 |[[File:William D. Phillips.jpg|75px]] |[[ولیم ڈینیل فلپس]] | [[امریکا]] |پروٹسٹنٹ (United Methodist Church)<ref>{{cite web|url=http://www.issr.org.uk/about/founding_members.asp|archiveurl=https://web.archive.org/web/20050307010942/http://www.issr.org.uk/about/founding_members.asp|title=Founding Members of ISSR|archivedate=7 March 2005|publisher=|accessdate=15 January 2015|dead-url=yes}}</ref> |"for development of methods to cool and trap atoms with laser light."<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Physics 1997 | publisher = Nobel Foundation | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1997/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |2002 |[[File:RiccardoGiacconi.jpg|75px]] |[[رککارڈو گیاککونی]] | [[اٹلی]]<br />[[امریکا]] |رومن کیتھولک |"for pioneering contributions to astrophysics, which have led to the discovery of [[cosmic X-ray source]]s" |- |2007 |[[File:Peter Gruenberg 01.jpg|75px]] |[[پیٹر گرون برگ]] | [[جرمنی]] |رومن کیتھولک |"for the discovery of [[giant magnetoresistance]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Physics 2007 | publisher = Nobel Foundation | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2007/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |} === کیمیاء=== {| align="center" class="wikitable" |- ! سال ! colspan=2|انعام یافتہ ! ملک ! فرقہ وجہ |- |1901 |[[Image:Vant Hoff.jpg|75px]] |[[یاکوبس ہینریکوس وانت ہوف]] |[[نیدرلینڈ]] |پروٹسٹنٹ<ref>{{Cite EB1911|wstitle=van't Hoff, Jacobus Hendricus}}</ref> |"[for his] discovery of the laws of chemical dynamics and [[osmotic pressure]] in solutions"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1901 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1901/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1902 |[[Image:Hermann Emil Fischer. Photograph by Atelier Victoria, 1895. Wellcome V0027668 (cropped).jpg|75px]] |[[ہرمن امیل فشر]] |جرمنی |پروٹسٹنٹ<ref>{{Cite journal| doi = 10.1002/ange.19921041204| title = Emil Fischers Beweis der Konfiguration von Zuckern: eine Würdigung nach hundert Jahren| year = 1992| last1 = Lichtenthaler | first1 = F. W.| journal = Angewandte Chemie| volume = 104| issue = 12| pages = 1577–1593 }}</ref><ref>{{cite journal|last=Forster|first=Martin Onslow|title=Emil Fischer memorial lecture|journal=Journal of the Chemical Society, Transactions|date=1 January 1920|volume=117|pages=1157–1201|doi=10.1039/CT9201701157}}</ref> |"[for] his work on [[Sugar#Chemistry|sugar]] and [[Purine#History|purine]] syntheses"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1902 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1902/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1904 | [[File:William Ramsay.jpg|75px]] |Sir [[سر ولیم ریمسی]] |{{nowrap|برطانیہ}} |پروٹسٹنٹ<ref>[https://archive.org/stream/reportofbritisha12scie#page/n155/mode/2up Presidential Address to the British Association Meeting, held at Portsmouth in 1911]</ref> |"[for his] discovery of the [[noble gases|inert gaseous elements in air]], and his determination of their place in the periodic system"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1904 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1904/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1905 | [[File:Adolf von Baeyer (1905).jpg|75px]] |[[ایڈولف وان بایر|Johann Friedrich Wilhelm Adolf von Baeyer]] |جرمنی |Lutheran (from Jewish descent)<ref>http://www.findagrave.com/cgi-bin/fg.cgi?page=gr&GSln=Baeyer&GSfn=Johann&GSmn=Jacob&GSbyrel=all&GSdyrel=all&GSob=n&GRid=115866487&df=all&</ref><ref>http://www.findagrave.com/cgi-bin/fg.cgi?page=cr&GSln=Baeyer&GSfn=Johann&GSmn=Jacob&GSbyrel=all&GSdyrel=all&GSob=n&GRid=115866487&CRid=2509397&df=all&</ref><ref>{{cite web|url=http://science.howstuffworks.com/dictionary/famous-scientists/chemists/adolf-von-baeyer-info.htm |title=HowStuffWorks "Adolf von Baeyer" |publisher=Science.howstuffworks.com |date=2009-07-20 |accessdate=2013-12-09}}</ref> |"[for] the advancement of organic chemistry and the chemical industry, through his work on [[Indigo dye|organic dyes]] and hydroaromatic compounds"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1905 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1905/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1907 | [[File:Eduard Buchner (Nobel 1907).jpg|75px]] |[[ایدوارد بوخنر]] |[[جرمنی]] |پروٹسٹنٹ |"for his biochemical researches and his discovery of cell-free [[zymase|fermentation]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1907 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1907/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1908 |[[File:Ernest Rutherford (Nobel).jpg|75px]] |[[ایرنسٹ ردرفورڈ]] |[[برطانیہ]]<br>[[نیوزیلینڈ]] |پروٹسٹنٹ<ref>The who's who of Nobel Prize winners, 1901-1995, p. 5</ref><ref>''"Whenever one of his experiments went well, Rutherford would loudly sing his favorite hymn, Onward کرسچئین Soldiers"'', {{cite book |url=http://books.google.com/books?id=9QmdAAAAQBAJ&pg=PA28 |title=Who Split the Atom | page= 28}}</ref> |"for his investigations into the disintegration of the elements, and the chemistry of [[Radioactivity#Discovery|radioactive substances]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1908 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1908/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1910 |[[File:Otto Wallach.jpg|75px]] |[[اوتو والاخ]] |جرمنی |[[پروٹسٹنٹ]]<ref name="Magill1990">{{cite book|author=Frank Northen Magill|title=1901–1937|url=http://books.google.com/books?id=jsfaAAAAMAAJ|year=1990|publisher=Salem Press|isbn=978-0-89356-562-6}}</ref> |"[for] his services to organic chemistry and the chemical industry by his pioneer work in the field of [[alicyclic compound]]s"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1910 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1910/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1913 |[[Image:Alfred Werner.jpg|75px]] |[[الفرڈ ورنر]] |[[سویٹزلینڈ]] |He was raised as [[رومن کیتھولک]]<ref>http://www.britannica.com/EBchecked/topic/639857/Alfred-Werner</ref> |"[for] his work on the [[Octahedral molecular geometry|linkage of atoms in molecule]]s [...] especially in inorganic chemistry"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1913 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1913/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1918 |[[Image:Fritz Haber.png|75px]] |[[فرٹز ہیبر]] |جرمنی |Converts to پروٹسٹنٹism from Judaism<ref name=Stoltzenberg>{{cite book |last1=Stoltzenberg |first1=Dietrich |title=Fritz Haber : Chemist, Nobel laureate, German, Jew|date=2004 |publisher=Chemical Heritage Foundation |location=Philadelphia |isbn=0-941901-24-6 |accessdate=8 September 2014 }}</ref> |"for the [[ہیبر کا طریقہ|synthesis of ammonia]] from its elements"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1918 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1918/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1920 |[[Image:Walther Nernst.jpg|75px]] |[[والتھر نرنسٹ|Walther Hermann Nernst]] |[[جرمنی]] |پروٹسٹنٹ<ref>{{cite book|last=Barkan|first=Diana|title=Walther Nernst and the transition to modern physical science|url=https://archive.org/details/walthernernsttra0000bark|year=1999|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=052144456X}}</ref> |"[for] his work in [[Third law of thermodynamics#History|thermochemistry]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1920 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1920/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1921 |[[File:Frederick Soddy.jpg|75px]] |[[فریڈرک سوڈی]] |برطانیہ |پروٹسٹنٹ<ref>{{cite web|url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1921/soddy-bio.html|title=The Nobel Prize in Chemistry 1921 - Frederick Soddy Biographical|publisher=Nobelprize.org|accessdate=16 March 2014}}</ref> |"for his contributions to our knowledge of the chemistry of radioactive substances, and his investigations into the origin and nature of [[Isotope#History|isotopes]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1921 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1921/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1922 |[[File:Francis William Aston.jpg|75px]] |[[فرانسسولیم ایسٹون]] |برطانیہ |پروٹسٹنٹ |"for his discovery, by means of his mass spectrograph, of [[Stable isotope|isotopes]], in a large number of non-radioactive elements, and for his enunciation of the [[Whole number rule|whole-number rule]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1922 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1922/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1923 |[[Image:Fritz Pregl.jpg|75px]] |[[فرٹز پریگل]] |[[آسٹریا]] |کرسچئین |"for his invention of the method of [[microanalysis|micro-analysis]] of organic substances"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1923 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1923/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1925 |[[Image:Richard Adolf Zsigmondy.jpg|75px]] |[[رچرڈ اڈولف زگمونڈی]] |[[جرمنی]] / [[ہنگری]] |پروٹسٹنٹ |"for his demonstration of the heterogeneous nature of [[colloid]] solutions and for the methods he used"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1925 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1925/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1926 |[[File:The-svedberg-1.jpg|75px]] |[[تھیوڈر سویڈبرگ|The (Theodor) Svedberg]] |Sweden |کرسچئین |"for [[Ultracentrifuge|his work on disperse systems]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1926 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1926/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1927 |[[File:Heinrich Wieland.jpg|75px]] |[[ہائنرش اٹو ویلینڈ]] |جرمنی |کرسچئین |"for his investigations of the constitution of the [[bile acid]]s and related substances"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1927 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1927/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1928 |[[File:Windaus.jpg|75px]] |[[ایڈولف اٹو رائنہولڈ ونڈاؤس]] |جرمنی |کرسچئین |"[for] his research into the constitution of the [[sterol]]s and his connection with the [[vitamin]]s"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1928 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1928/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |rowspan=2|1929 |[[File:ArthurHarden.jpg|75px]] |[[آرتھر ہارڈن]] |[[برطانیہ]] |کرسچئین |rowspan=2|"for their investigations on the fermentation of sugar and [[zymase|fermentative enzyme]]s"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1929 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1929/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |[[File:Euler-chelpin.jpg|75px]] |[[ہانز فان]] |[[سویڈن]] |کرسچئین |- |1930 |[[File:Hans Fischer (Nobel).jpg|75px]] |[[ہانز فشر]] |جرمنی |پروٹسٹنٹ |"for his researches into the constitution of [[haemin]] and [[chlorophyll]] and especially for his synthesis of haemin"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1930 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1930/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |- |rowspan=2|1931 |[[File:Carl Bosch.jpg|75px]] |[[کارل بوش]] |جرمنی |پروٹسٹنٹ |rowspan=2|"[for] their contributions to the invention and development of [[Bergius process and Haber–Bosch process|chemical high pressure methods]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1931 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1931/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |[[File:Bergius.jpg|75px]] |[[فریڈرخ برجیاس]] |[[جرمنی]] |پروٹسٹنٹ |- |1934 |[[File:Urey.jpg|75px]] |[[ہارلڈ اری|Harold Clayton Urey]] |[[امریکا]] |[[Church of the Brethren]]{{sfn|Arnold|Bigeleisen||Hutchison|1995|p=365}} |"for his discovery of [[deuterium|heavy hydrogen]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1934 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1934/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1937 |[[File:Karrer.jpg|75px]] |[[پاول کرر]] |Switzerland |کرسچئین |"for his investigations on [[carotenoid]]s, [[Flavin group|flavins]] and vitamins [[vitamin A|A]] and [[حیاتین ب-2|B₂]]" |- |1938 |[[File:Richard Kuhn ETH-Bib Dia 248-065.jpg|75px]] |[[رچرڈ کوہن]] |جرمنی |رومن کیتھولک |"for his work on [[carotenoid]]s and [[vitamin]]s"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1938 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1938/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1939 |[[File:Leopold Ruzicka ETH-Bib Portr 00239.jpg|75px]] |[[لیپولڈروزکا]] |[[سویٹزرلینڈ]] |رومن کیتھولک |"for his work on polymethylenes and higher [[terpene]]s" |- |1943 | [[Image:George de Hevesy.jpg|75px]] |[[جارج دی ہیوسی]] |جرمنی |رومن کیتھولک <ref>http://www.geni.com/people/George-Charles-de-Havesey/6000000013761368687</ref>[[Hungarian Jewish|of Hungarian Jewish descent]]<ref name=Hilger>{{Citation|last=Levi|first=Hilde|title=George de Hevesy : life and work : a biography|year=1985|publisher=A. Hilger|location=Bristol |isbn=9780852745557|page=14}}</ref> |"for his work on the use of isotopes as [[radioactive tracer|tracers]] in the study of chemical processes"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1943 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1943/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1944 |[[File:Bundesarchiv Bild 183-46019-0001, Otto Hahn.jpg|75px]] |[[اوٹو ہان]] |جرمنی |پروٹسٹنٹ<ref>{{Cite book|last1=Hahn|first1=Otto|authorlink1=Otto Hahn|title=My Life: the Autobiography of a Scientist|url=http://books.google.co.uk/books?id=qS9DAAAAIAAJ|accessdate=June 14, 2012|year=1970|publisher=Herder and Herder|page=28}}</ref> |"for his discovery of the [[nuclear fission|fission]] of heavy nuclei"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1944 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1944/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1945 |[[File:Virtanen.jpg|75px]] |[[ارٹوری المری ورٹنن]] |Finland |پروٹسٹنٹ |"for his research and inventions in agricultural and nutrition chemistry, especially for his [[AIV fodder|fodder preservation method]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1945 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1945/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |rowspan=3|1946 |[[File:James Batcheller Sumner.jpg|75px]] |[[جیمز بی سمر ]] |امریکا |کرسچئین |"for his discovery that [[Enzyme#Etymology and history|enzyme]]s can be crystallized"<ref name="The Nobel Prize in Chemistry 1946">{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1946 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1946/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |[[File:John Howard Northrop.jpg|75px]] |[[جان ہورڈ نورتروپ]] |امریکا |کرسچئین |rowspan=2|"for their preparation of enzymes and [[Virus#History|virus proteins]] in a pure form"<ref name="The Nobel Prize in Chemistry 1946"/> |- |[[File:Wendell Meredith Stanley.jpg|75px]] |[[ونڈل میریڈتھ سٹینلی]] |[[امریکا]] |کرسچئین |- |1947 |[[File:Robert Robinson organic chemist.jpg|75px]] |[[رابرٹ رابنسن|Sir Robert Robinson]] |[[برطانیہ]] |[[پروٹسٹنٹ]] |"for his investigations on [[Tropinone|plant products of biological importance]], especially the alkaloids"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1947 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1947/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1949 |[[File:William Giauque Nobel.jpg|75px]] |[[ولیم جیوک|William Francis Giauque]] |امریکا |پروٹسٹنٹ |"for his [[Magnetic refrigeration|contributions in the field of chemical thermodynamics]], particularly concerning the behaviour of substances at extremely low temperatures"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1949 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1949/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |rowspan=2|1950 |[[File:Otto Paul Hermann Diels.jpg|75px]] |[[اوٹوڈیلس ]] |[[مغربی جرمنی ]] |کرسچئین |rowspan=2|"for their discovery and development of the [[Diels–Alder reaction|diene synthesis]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1950 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1950/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |[[File:Kurt Alder Nobel.jpg|75px]] |[[کرٹ الڈر]] |[[مغربی جرمنی]] |کرسچئین |- |1953 |[[File:Hermann Staudinger.jpg|75px]] |[[ہرمن سٹاوڈنگر]] |[[مغربی جرمنی]] |کرسچئین |"for his discoveries in the field of [[Polymer chemistry#History|macromolecular chemistry]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1953 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1953/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1962 |[[File:Max Perutz.jpg|75px]] |[[میکس پیروٹز ]] |برطانیہ |Raised رومن کیتھولک<ref>[http://www.haaretz.com/news/features/this-day-in-jewish-history/this-day-in-jewish-history-death-of-a-nobel-chemist.premium-1.501731 This Day in Jewish History / Death of a Nobel chemist]</ref><ref>[http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2222719/ Max Perutz and the secret of life, by Georgina Ferry]</ref><ref>[http://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1383967/Max-Perutz-OM.html Max Perutz OM]</ref> |"for his studies of the structures of [[myoglobin|globular proteins]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1962 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1962/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |rowspan=2|1963 |[[File:Karl Ziegler Nobel.jpg|75px]] |[[کارل زیگلر]] |[[مغربی جرمنی]] | Lutheran<ref name="Sherby">{{cite book|last=Sherby|first=Louise|title=The Who's Who of Nobel Prize Winners 1901–2000|url=https://archive.org/details/whoswhoofnobelpr0000unse_p3z8|publisher=Oryx Press|location=Westport, CT|year=2002|edition=Fourth|isbn=1-57356-414-1}}</ref> |rowspan=2|"for [[Ziegler–Natta catalyst|their discoveries]] in the field of the chemistry and technology of high polymers"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1963 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1963/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |[[File:Giulio Natta Nobel.jpg|75px]] |[[گیلیو ناٹا]] |[[اٹلی]] |رومن کیتھولک |- |1964 |[[File:Dorothy Hodgkin Nobel.jpg|75px]] |[[ڈوروتھی ہودگکنگ ]] |برطانیہ |کرسچئین<ref>[https://books.google.co.il/books?id=3jrbmL-DgZQC&pg=PA46&dq=women+100+Years+of+Nobel+Prizes&hl=iw&sa=X&ved=0CB0Q6AEwAGoVChMIl6Gz6bT7xgIVzgrbCh0YRAyE#v=onepage&q=women%20100%20Years%20of%20Nobel%20Prizes&f=false 100 Years of Nobel Prizes: p.48]</ref> |"for her [[X-ray crystallography#Early organic and small biological molecules|determinations by X-ray techniques]] of the structures of important biochemical substances"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1964 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1964/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1969 |[[File:Odd Hassel.jpg|75px]] |[[اوڈ ہسل]] |[[ناروے]] |پروٹسٹنٹ |"for his contributions to the development of the concept of [[conformational isomerism|conformation]] and its application in chemistry"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1969 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1969/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1970 |[[File:Luisfedericoleloir.jpg|75px]] |[[گرہارڈہرز برگ ]] |[[ارجنٹا‏ئن]] |رومن کیتھولک<ref name="Long">{{cite journal|doi=10.1146/annurev.bi.52.070183.000245|last=Leloir|first=Luis|year=1983|title=Far Away and Long Ago|journal=Annual Reviews of Biochemistry|publisher=Annual Reviews|volume=52|pages=1–15|url=http://arjournals.annualreviews.org/doi/pdf/10.1146/annurev.bi.52.070183.000245|pmid=6351722}}</ref> |"for his discovery of sugar nucleotides and his role in the [[Luis Federico Leloir#Sugar nucleotides|biosynthesis of carbohydrates]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1970 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1970/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1971 |[[Image:Herzberg,Gerhard 1952 London.jpg|75px]] |[[لویس ٖفیڈریکو لیلوئر]] |Canada/جرمنی |کرسچئین |"for his contributions to the knowledge of electronic structure and geometry of molecules, particularly [[Radical (chemistry)|free radicals]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1971 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1971/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |rowspan=2|1975 |[[Image:Nobel prize medal grey.png|75px]] |[[جان کونفورتھ|John Warcup Cornforth]] |Australia<br />برطانیہ |Presbyterian<ref name="UniSyd">[http://sydney.edu.au/science/chemistry/aboutus/cornforth.html Sir John Cornforth - Chemistry], The University of Sydney</ref> |"for his work on the [[stereochemistry]] of enzyme-catalyzed reactions"<ref name="n1975">{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1975 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1975/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |[[File:Vladimir Prelog ETH-Bib Portr 00214.jpg|75px]] |[[ولادمیر پریلوگ]] |Yugoslavia/Switzerland |رومن کیتھولک |"for his research into the [[chirality (chemistry)|stereochemistry]] of organic molecules and reactions"<ref name="n1975"/> |- |1984 |[[Image:Nobel prize medal grey.png|75px]] |[[رابرٹ بروس میریفیلڈ]] |امریکا |کرسچئین<ref>Petkewich, Rachel. [http://pubs.acs.org/cen/news/84/i22/8422merrifield.html "Nobel Laureate R. Bruce Merrifield Dies At 84"], ''[[Chemical & Engineering News]]'', May 23, 2006. Accessed May 9, 2007. "Robert Bruce Merrifield, a biochemist who won the 1984 Nobel Prize in Chemistry for a method he named solid-phase peptide synthesis, died on May 14 at his home in Cresskill, N.J., after a long illness. He was 84."</ref> |"for his development of methodology for [[Solid phase peptide synthesis|chemical synthesis on a solid matrix]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1984 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1984/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1990 |[[Image:E.J.Coreyx240.jpg|75px]] |[[الیاس جیمز کورے]] |امریکا |کرسچئین ([[راسخُ الا عتقاد کلیسا]])<ref>[http://nobelprize.org/chemistry/laureates/1990/corey-autobio.html Elias James Corey – Autobiography<!-- Bot generated title -->]</ref> |"for his development of the theory and methodology of [[Retrosynthetic analysis|organic synthesis]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1990 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1990/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |rowspan=2|1995 |[[File:Mario Molina 1c389 8387.jpg|75px]] |[[ماریو جے. مولینا]] |Mexico |رومن کیتھولک<ref name="autobiography">{{cite web| last = Molina | first = Mario | title=Autobiography| url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1995/molina-autobio.html | publisher = [[نوبل فاونڈیشن]] | year=2007| accessdate = 2008-05-30}}</ref> |rowspan=2|"for their work in atmospheric chemistry, particularly concerning the formation and [[Ozone depletion|decomposition of ozone]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1995 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1995/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |[[Image:F. Sherwood Rowland.jpg|75px]] |[[فرانک شروڈ رولینڈ ]] |امریکا |کرسچئین |- |rowspan=2|1996 |[[File:Robert Curl crop 2009 CHAO.jpg|75px]] |[[رابرٹ کرل|Robert F. Curl Jr.]] |امریکا |[[Methodist]]<ref name=":0">[http://www.nndb.com/people/798/000100498/ Robert F. Curl, Jr<!-- Bot generated title -->]</ref> |rowspan=2|"for their discovery of fullerenes"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1996 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1996/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- | |[[رچرڈ سمالی|Richard E. Smalley]] |امریکا |کرسچئین<ref>{{Cite web |title=(May 2005, letter sent to the Hope College 2005 Alumni Banquet) |url=http://www.hope.edu/pr/pressreleases/content/view/full/7309 |access-date=2016-05-18 |archive-date=2010-05-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100528080014/http://www.hope.edu/pr/pressreleases/content/view/full/7309 |dead-url=yes }}</ref> |- |2003 |[[File:Peter Agre.jpg|75px]] |[[پیٹر اگری]] |امریکا |[[لوتھریت]]<ref>http://www.nndb.com/people/868/000100568/</ref><ref>http://www.scientificamerican.com/podcast/episode.cfm?id=nobel-laureate-peter-agre-from-aqua-11-07-20</ref><ref>http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/2003/agre-autobio.html</ref> |"for discoveries concerning channels in cell membranes [...] for the discovery of [[Aquaporin|water channels]]"<ref name="n2003">{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 2003| publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/2003/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |2007 |[[Image:Prof Ertl-Portrait.jpg|75px]] |[[گر ہارڈ ارٹل]] |جرمنی |کرسچئین<ref name=cicero>{{cite news|author=Till Weishaupt|title=Glauben Sie an Gott?|url=http://www.cicero.de/kapital/glauben-sie-gott/38343|work=Cicero|date=December 2007|quote=Translated from German: Oh, yes, I believe in God. (...) I am a کرسچئین and I try to live as a کرسچئین (...) I read the Bible very often and I try to understand it.|accessdate=2014-09-03}}</ref> |"for [[Gerhard Ertl#Research|his studies of chemical processes on solid surfaces]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 2007| publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/2007/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |2012 |[[File:Brian Kobilka (649437151).jpg|75px]] |[[برائن کوبلکا]] |امریکا |رومن کیتھولک<ref>{{Cite web | date=2012-10-23 | url=http://www.catholicnews.com/data/briefs/cns/20121023.htm | title=Catholic scientist at Stanford shares Nobel Prize for work in chemistry | publisher=Catholic News Service | accessdate=2013-01-19}}</ref> |"for studies of [[G protein-coupled receptor|G-protein-coupled receptors]]"<ref name="nobel-2012-1">{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 2012| publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/2012/index.html|accessdate=2012-10-13}}</ref> |- |2014 |[[File:Stefan W Hell.jpg|75px]] |[[سٹیفین ہیل|Stefan W. Hell]] |Romania |پروٹسٹنٹ<ref>{{ro icon}} Răzvan Băltăreţu, [http://adevarul.ro/tech/stiinta/premiul-nobel-chimie-fost-castigat-roman-1_5435107c0d133766a8c357bf/index.html "Un cercetător născut în judeţul Arad este printre câştigătorii premiului Nobel pentru chimie"], ''Adevărul'', October 8, 2014</ref> |"for the development of [[Super-resolution microscopy|super-resolved fluorescence microscopy]]"<ref>{{cite news | url = http://www.bbc.com/news/science-environment-29536525 | title = Microscope work wins Nobel Prize | date = 8 October 2014 | publisher = BBC }}</ref> |} === فعلیات و طب === {| align="center" class="wikitable" |- ! سال ! colspan=2|انعام یافتہ ! ملک ! فرقہ ! وجہ |- |1901 |[[Image:EmilVonBehring.jpg|75px]] |[[امیل وون بیرنگ]] |[[جرمنی]] |پروٹسٹنٹ<ref>Derek S. Linton, ''Emil von Behring: Infectious Disease, Immunology, Serum Therapy'', American Philosophical Society, 2005, p. 198</ref> |"for his work on [[blood plasma|serum]] therapy, especially its application against [[diphtheria]], by which he has opened a new road in the domain of medical science and thereby placed in the hands of the physician a victorious weapon against illness and deaths"<ref name="nobel-1901"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1901/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1901 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }} </ref> |- |1902 |[[Image:Ronald Ross.jpg|75px]] |Sir [[رونالڈ روس]] |[[برطانیہ]]<br>[[بھارت]] |پروٹسٹنٹ |"for his work on [[malaria]], by which he has shown how it enters the organism and thereby has laid the foundation for successful research on this disease and methods of combating it"<ref name="nobel-1902"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1902/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1902 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }} </ref> |- |1903 |[[File:Niels ryberg.jpg|75px]] |[[نیلس ریبرگ فنسن]] |[[ڈنمارک]]<br>([[جزائرفارو]]) |پروٹسٹنٹ |"[for] his contribution to the treatment of diseases, especially [[lupus vulgaris]], with concentrated light radiation, whereby he has opened a new avenue for medical science"<ref name="nobel-1903"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1903/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1903 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }} </ref> |- |1905 |[[File:RobertKoch cropped.jpg|75px]] |[[رابرٹ کوچ]] |[[جرمنی]] |کرسچئین |"for his investigations and discoveries in relation to [[tuberculosis]]"<ref name="nobel-1905"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1905/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1905 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |rowspan=2|1906 |[[File:Camillo Golgi nobel.jpg|75px]] |[[Camillo Golgi]] |[[اطالیہ]] |رومن کیتھولک |rowspan=2|"in recognition of their work on the structure of the [[nervous system]]"<ref name="nobel-1906"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1906/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1906 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |[[File:Cajal-Restored.jpg|75px]] | [[سانتیاگو رامون ای کاخال]] |[[ہسپانیہ]] |رومن کیتھولک<ref>[http://www.nndb.com/people/862/000125487/ Santiago Ramón y Cajal]</ref> |- |1909 |[[File:Emil Theodor Kocher nobel.jpg|75px]] |[[ایمل تھیوڈر کوچر]] |[[سویٹزرلینڈ]] |پروٹسٹنٹ ([[Moravian Church]])<ref name="bonjour1981">{{cite book | last = Bonjour | first = Edgar | title=Theodor Kocher | series = Berner Heimatbücher | volume = 40/41 | pages = | year= 1981 | publisher = Verlag Paul Haupt | location = Bern |origyear=1st. pub. in 1950 (http://d-nb.info/363374914) | isbn = 3258030294 | edition = 2nd (2., stark erweiterte Auflage 1981) | url = http://d-nb.info/810347253 | language = German }}</ref> |"for his work on the physiology, pathology and surgery of the [[thyroid gland]]"<ref name="nobel-1909"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1909/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1909 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |1910 |[[File:Kossel, Albrecht (1853-1927).jpg|75px]] |[[البرچٹ کوسل]] |جرمنی |پروٹسٹنٹ |"in recognition of the contributions to our knowledge of [[cell biology|cell chemistry]] made through his work on [[protein]]s, including the [[nucleic acid|nucleic substances]]"<ref name="nobel-1910"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1910/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1910 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |1912 |[[File:Alexis Carrel 02.jpg|75px]] |[[الیکسس کارل]] |France |رومن کیتھولک<ref name="Alexis Carrel 1939">Alexis Carrel, ''The Voyage to Lourdes'' (New York, Harper & Row, 1939).</ref> | "[for] his work on vascular [[surgical suture|suture]] and the [[Organ transplantation|transplantation]] of [[blood vessel]]s and [[عُضو|organ]]s"<ref name="nobel-1912"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1912/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1912 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |1919 |[[File:Jules Bordet nobel.jpg|75px]] |[[جیولس بورڈٹ]] |[[بلجئیم]] |کرسچئین |"for his discoveries relating to [[immune system|immunity]]"<ref name="nobel-1919"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1919/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1919 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |1920 |[[File:August Krogh Bain 32006.jpg|75px]] |[[اگسٹ گروٹ|Schack August Steenberg Krogh]] |[[ڈنمارک]] |پروٹسٹنٹ |"for his discovery of the capillary motor regulating mechanism"<ref name="nobel-1920"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1920/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1920 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |1923 |[[Image:Fredrick banting.jpg|75px]] |Sir [[Frederick Banting|Frederick Grant Banting]] |[[کینیڈا]] |پروٹسٹنٹ ([[United Church of Canada]])<ref>[http://www.nndb.com/people/843/000126465/ Frederick G. Banting]</ref> |"for the discovery of [[insulin]]"<ref name="nobel-1923"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1923/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1923 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |- |1924 |[[Image:Willem Einthoven.jpg|75px]] |[[ویلم ائینتھون]] |{{nowrap|[[نیدرلینڈز|The Netherlands]]}} |پروٹسٹنٹ ([[Evangelical Lutheran Church in the Kingdom of the Netherlands|Lutheran]])<ref>[http://familytreemaker.genealogy.com/users/w/a/l/Theodorus-J-Walbeek/WEBSITE-0001/UHP-0191.html The Walbeek Family from Holland:Information about Louise Marie Mathilde Carolien de Vogel] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130531201032/http://familytreemaker.genealogy.com/users/w/a/l/Theodorus-J-Walbeek/WEBSITE-0001/UHP-0191.html |date=2013-05-31 }}. Familytreemaker.genealogy.com (1927-09-29). Retrieved on 2012-07-25.</ref><ref>[http://www.nndb.com/people/927/000126549/ Willem Einthoven]</ref> |"for the discovery of the mechanism of the [[electrocardiogram]]"<ref name="nobel-1924"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1924/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1924 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |- |1926 |[[File:J Fibiger.jpg|75px]] |[[جوہنس فائبگر]] |[[ڈنمارک]] |Lutheran<ref>[http://www.nndb.com/people/172/000126791/ Johannes Fibiger]</ref> |"for his discovery of the [[Spiroptera carcinoma]]"<ref name="nobel-1926"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1926/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1926 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |- |1928 |[[Image:Jules Nicole.jpg|75px]] |[[چارلس نکولے|Charles Jules Henri Nicolle]] |France |رومن کیتھولک |"for his work on [[typhus]]"<ref name="nobel-1928"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1928/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1928 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |rowspan=2|1929 |[[File:Christiaan Eijkman.jpg|75px]] |[[کرسچیناجک مین]] |The Netherlands |پروٹسٹنٹ |"for his discovery of the antineuritic [[vitamin]]"<ref name = "nobel-1929"/> |- |[[File:Frederick Gowland Hopkins nobel.jpg|75px]] |Sir [[فریڈرک گولینڈ ہوپکنس]] |برطانیہ |Chrisian |"for his discovery of the growth-stimulating [[vitamin]]s"<ref name="nobel-1929"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1929/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1929 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |1930 |[[File:Karl Landsteiner nobel.jpg|75px]] |[[کارل لینڈ سٹینر]] |[[آسٹریا]] |converted from [[یہودیت]] to [[رومن کیتھولک]] in 1890<ref name="Anna L. Staudacher 2009, p. 349">Anna L. Staudacher: ''"… meldet den Austritt aus dem mosaischen Glauben". 18000 Austritte aus dem Judentum in Wien, 1868–1914: Namen – Quellen – Daten''. Peter Lang, Frankfurt, 2009, ISBN 978-3-631-55832-4, p. 349</ref> |"for his discovery of human [[ABO blood group system|blood groups]]"<ref name="nobel-1930"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1930/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1930 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |1931 |[[File:Otto Warburg.jpg|75px]] |[[اوٹو ہنرچ وار برگ]] |جرمنی |کرسچئین<ref>{{Cite web |title=Otto Heinrich Warburg |url=http://www.smokershistory.com/OWarburg.htm |access-date=2016-05-18 |archive-date=2016-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161108062816/http://smokershistory.com/OWarburg.htm |dead-url=yes }}</ref> |"for his discovery of the nature and mode of action of the [[cytochrome|respiratory enzyme]]"<ref name="nobel-1931"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1931/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1931 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |1932 |[[File:Prof. Charles Scott Sherrington.jpg|75px]] |Sir [[چارلس سکوٹ شرنگ ٹن]] |برطانیہ |Anglican<ref>Baptisms solemnized in the Parish of St James Clerkenwell, in the County of Middlesex in the Year 1863, p. 558, nos 5826, 5827 & 5828 (on line at ancestry.co.uk)</ref> |"for his discoveries regarding the functions of [[neuron]]s"<ref name="nobel-1932"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1932/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1932 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |rowspan=3|1934 |[[File:George Whipple nobel.jpg|75px]] |[[جارج ویپل|George Hoyt Whipple]] |امریکا |پروٹسٹنٹ<ref name="nap">{{cite web |url=http://www.nap.edu/reingroom/books/biomems/gwhipple.html |title=The National Academies Press: Biographical Memoirs – George Hoyt Whipple |accessdate=3 January 2010}}</ref> |rowspan=3|"for their discoveries concerning [[liver]] therapy in cases of [[anaemia]]"<ref name="nobel-1934"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1934/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1934 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |[[File:George Minot nobel.jpg|75px]] |[[جارج مانٹ|George Richards Minot]] |امریکا |پروٹسٹنٹ<ref>{{cite journal |title= Obituary |date= April 6, 1950 |journal= [[New England Journal of Medicine]] |url= http://www.nejm.org/doi/pdf/10.1056/NEJM19004062421414 |doi=10.1056/NEJM195004062421414 |volume= 242 |issue= 14 |pages= 565–565}}</ref> |- |[[File:William P Murphy.jpg|75px]] |[[ولیم پی مارفی|William Parry Murphy]] |امریکا |پروٹسٹنٹ |- |1935 |[[File:Hans Spemann nobel.jpg|75px]] |[[ہنس سپیمین]] |جرمنی |پروٹسٹنٹ<ref>Feldberg W, rev. Tansey EM (2004–2011). [http://www.oxforddnb.com/view/article/3294 Dale, Sir Henry Hallett (1875–1968)], ''Oxford Dictionary of National Biography'', Oxford University Press, 2004; online edn, Jan 2011. Retrieved 2011-07-08.</ref> |"for his discovery of the organizer effect in [[embryonic development]]"<ref name="nobel-1935"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1935/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1935 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |1937 |[[File:Albert Szent-Györgyi cropped.jpg|75px]] |[[البرٹ سزنٹ-گیورگی|Albert Szent-Györgyi von Nagyrapolt]] |[[مجارستان]] | [[کالوینیت|Calvinist]]<ref>Dr.Czeizel, E.: Családfa,page 148, Kossuth Könyvkiadó,1992.</ref><ref>Dr. Czeizel E. : Az érték még mindig bennünk van, page 172, Akadémiai kiadó, Budapest</ref> |"for his discoveries in connection with the [[cellular respiration|biological combustion processes]], with special reference to [[vitamin C]] and the catalysis of [[fumaric acid]]"<ref name="nobel-1937"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1937/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1937 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |1938 |[[File:Corneille Heymans nobel.jpg|75px]] |[[کارنیلی ہیمینس|Corneille Jean François Heymans]] |Belgium |رومن کیتھولک<ref>de Castro, F. (2009) Towards the sensory nature of the carotid body: Hering, De Castro and Heymans. Front. Neuroanat. 3: 23 (1-11) (doi:10.3389/neuro.05.023.2009).</ref> |"for the discovery of the role played by the [[Paranasal sinuses|sinus]] and [[aorta|aortic mechanisms]] in the regulation of [[تنفّس کاری|respiration]]"<ref name="nobel-1938"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1938/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1938 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |1939 |[[File:Gerhard Domagk nobel.jpg|75px]] |[[گرہارڈ ڈومگٹ]] |جرمنی |پروٹسٹنٹ<ref>[[Thomas Hager]], ''The Demon Under the Microscope'' (2006) ISBN 1-4000-8213-7 (cited in [http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=67754 "The Saga of a Sulfa Drug Pioneer"] – [[این پی ار]] ''[[Weekend Edition]]'' 23 December 2006)</ref> |"for the discovery of the [[antibacterial]] effects of [[prontosil]]"<ref name="nobel-1939"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1939/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1939 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |rowspan=2|1943 |[[File:Henrik Dam nobel.jpg|75px]] |[[ہنرک ڈیم|Carl Peter Henrik Dam]] |Denmark |پروٹسٹنٹ |"for his discovery of [[vitamin K]]"<ref name = "nobel-1943"/> |- |[[File:Edward A Doisy.jpg|75px]] |[[ایدوارڈ اڈلبرٹڈویسی]] |امریکا |پروٹسٹنٹ ([[Congregationalists]])<ref>[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1943/doisybio.html Edward A. Doisy - Biographical]</ref> |"for his discovery of the chemical nature of [[vitamin K]]"<ref name="nobel-1943"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1943/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1943 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |1945 |[[File:Alexander Fleming 1945.jpg|75px]] |Sir [[الیگزنڈر فلیمنگ]] |برطانیہ |رومن کیتھولک<ref>[http://www.nndb.com/people/696/000091423/ Alexander Fleming]</ref> ||"for the discovery of [[penicillin]] and its curative effect in various [[infectious disease]]s"<ref name="nobel-1945"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1945/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1945 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |rowspan=3|1947 |[[File:Carl Ferdinand Cori.jpg|75px]] |[[کارل فرڈیننڈ کوری]] |امریکا |رومن کیتھولک<ref>{{Cite journal | doi = 10.1016/0006-3002(56)90255-4 | last1 = Houssay | first1 = B. A. | title = Carl F. And Gerty T. Cori | journal = Biochimica et Biophysica Acta | volume = 20 | issue = 1 | pages = 11–16 | year = 1956 | pmid = 13315342 }}</ref> |rowspan=2|"for their discovery of the course of the catalytic conversion of [[glycogen]]"<ref name = "nobel-1947"/> |- |[[File:Gerty Theresa Cori.jpg|75px]] |[[گرٹی کوری|Gerty Theresa Cori, née Radnitz]] | امریکا |رومن کیتھولک<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.csupomona.edu/~nova/scientists/articles/cori.html |access-date=2016-05-18 |archive-date=2012-11-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121110101439/http://www.csupomona.edu/~nova/scientists/articles/cori.html |dead-url=yes }}</ref> |- |[[File:Bernado Houssay.JPG|75px]] |[[برناڈو ہاوسے|Bernardo Alberto Houssay]] |[[ارجنٹائن]] |رومن کیتھولک<ref>{{Cite journal | last1 = Sulek | first1 = K. | title = Nobel prize for Carl Ferdinand Cori and Gerta Theresa Cori in 1947 for discovery of the course of catalytic metabolism of glycogen. Prize for Alberto Bernardo Houssay for discovery on the role of the hypophysis in carbohydrate metabolism | journal = Wiadomosci lekarskie (Warsaw, Poland : 1960) | volume = 21 | issue = 17 | pages = 1609–1610 | year = 1968 | pmid = 4882480 }}</ref> |"for his discovery of the part played by the [[hormone]] of the [[anterior pituitary]] lobe in the metabolism of [[glucose|sugar]]"<ref name="nobel-1947"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1947/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1947 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |1949 |[[File:Moniz.jpg|75px]] |[[انتونیو اگاس مونیس|António Caetano Egas Moniz]] |[[پرتگال]] |رومن کیتھولک<ref name="bookrags">{{cite web|url=http://www.bookrags.com/biography/antonio-egas-moniz-wsd/|title=World of Scientific Discovery on Antonio Egas Moniz|publisher=bookrags.com|accessdate=11 July 2010}}</ref> |"for his discovery of the therapeutic value of leucotomy ([[lobotomy]]) in certain psychoses"<ref name="nobel-1949"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1949/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1949 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |1951 |[[File:Max Theiler nobel.jpg|75px]] |[[میکس تھیلر]] |[[جنوبی افریقہ]] |پروٹسٹنٹ<ref>{{cite journal|pmid=19870629 | doi=10.1084/jem.65.5.705 | pmc=2133518|title=Spontaneous Encephalomyelitis of Mice, A New Virus Disease|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-experimental-medicine_1937-05_65_5/page/705 |year=1937|last1=Theiler|first1=M.|journal=Journal of Experimental Medicine|volume=65|issue=5|pages=705–19}}</ref> |"for his discoveries concerning [[yellow fever]] and how to combat it"<ref name="nobel-1951"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1951/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1951 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |1957 |[[File:Daniel Bovet nobel.jpg|75px]] |[[ڈینئیل بوٹ]] |[[اطالیہ]] |پروٹسٹنٹ |"for his discoveries relating to [[antihistamine|synthetic compounds that inhibit the action of certain body substances]], and especially their action on the vascular system and the skeletal muscles"<ref name="nobel-1957"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1957/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1957 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |rowspan=2|1958 |[[File:George Wells Beadle.jpg|75px]] |[[جارج ویل بیڈل]] |امریکا |کرسچئین<ref>{{Cite journal | last1 = Beadle | first1 = G. W. | title = Recollections | doi = 10.1146/annurev.bi.43.070174.000245 | journal = Annual Review of Biochemistry | volume = 43 | issue = 0 | pages = 1–13 | year = 1974 | pmid = 4605017| pmc = }}</ref> |rowspan=2| "for their discovery that [[gene]]s act by regulating definite chemical events" |- |[[File:Edward Lawrie Tatum nobel.jpg|75px]] |[[ایڈوارڈ لاورک ٹاوٹم]] |امریکا |کرسچئین |- |1959 |[[File:Severo Ochoa nobel.jpg|75px]] |[[سیویرو اوچاو]] |Spain<br> |رومن کیتھولک |"for their discovery of the mechanisms in the biological synthesis of [[ribonucleic acid]] and [[deoxyribonucleic acid]]"<ref name="nobel-1959"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1959/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1959 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |1960 |[[File:Frank Macfarlane Burnet nobel.jpg|75px]] |Sir [[فرینک میکفر لین برنٹ]] |Australia |پروٹسٹنٹ<ref name=s8>Sexton (1999), p. 8.</ref> |"for discovery of acquired [[immune tolerance|immunological tolerance]]"<ref name="nobel-1960"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1960/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1960 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |1961 |[[File:Georg von Békésy nobel.jpg|75px]] |[[جارج وون بیکسی]] |امریکا |کرسچئین<ref name=Goldstein>Goldstein, B. 2001. ''Sensation and Perception, 6th ed.'' London: Wadsworth.</ref> |"for his discoveries of the physical mechanism of stimulation within the [[cochlea]]"<ref name="nobel-1961"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1961/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1961 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |1963 | |Sir [[جوہن ایکلس|John Carew Eccles]] |Australia |رومن کیتھولک<ref>{{cite web|url=http://muse.jhu.edu/journals/perspectives_in_biology_and_medicine/v044/44.2karczmar.pdf |title=Project MUSE - Sir John Eccles, 1903-1997: Part 2: The Brain as a Machine or as a Site of Free Will? |doi=10.1353/pbm.2001.0030 |publisher=Muse.jhu.edu |date= |accessdate=2015-06-26}}</ref> |"for his discoveries concerning the ionic mechanisms involved in excitation and inhibition in the peripheral and central portions of the [[nerve]] [[cell membrane]]"<ref name="nobel-1963"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1963/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1963 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |rowspan=2|1967 |[[File:Ragnar Granit2.jpg|75px]] |[[راگنر گرانٹ]] |Finland/Sweden |پروٹسٹنٹ |rowspan=2|"for their discoveries concerning the primary physiological and chemical visual processes in the [[human eye|eye]]"<ref name="nobel-1967"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1967/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1967 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |[[File:Haldan Keffer Hartline nobel.jpg|75px]] |[[ہالڈن کیفر ہارٹ لائن]] |امریکا |پروٹسٹنٹ |- |1972 |[[Image:Nobel prize medal grey.png|75px]] |[[روڈنی رابرٹ پوٹر]] |امریکا |Methodists<ref>[http://www.nndb.com/people/111/000130718/ Rodney Robert Porter]</ref> |"for their discoveries concerning the chemical structure of [[antibodies]]"<ref name="nobel-1972"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1972/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1972 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |rowspan=2|1974 |[[Image:Nobel prize medal grey.png|75px]] |[[البرٹ کلاوڈی]] |[[بلجئیم]] |رومن کیتھولک<ref>[http://www.nndb.com/people/186/000130793/ Albert Claude]</ref> |rowspan=2|"for their discoveries concerning the [[organelle|structural and functional organization of the cell]]"<ref name="nobel-1974"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1974/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1974 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |[[Image:Nobel prize medal grey.png|75px]] |[[جارج ایمل پلاڈے|George E. Palade]] |Romania |[[راسخُ الا عتقاد کلیسا]] |- |1975 |[[File:Renato Dulbecco crop.jpg|75px]] |[[ریناٹو ڈلبیکو]] |Italy<br>امریکا |رومن کیتھولک |"for his discoveries concerning the interaction between [[tumor virus|tumour virus]]es and the genetic material of the cell"<ref name="nobel-1975"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1975/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1975 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |1976 |[[Image:Nobel prize medal grey.png|75px]] |[[ڈینئیل کارلیٹون گیجڈسک|D. Carleton Gajdusek]] |امریکا | Calvinist<ref name="la-times">{{cite news |newspaper=[[Los Angeles Times]] |title=D. Carleton Gajdusek dies at 85; Nobel Prize winner identified exotic disease, was unrepentant pedophile |first=Thomas |last=Maugh |date=2008-12-18 |accessdate=2012-05-12 |url=http://www.latimes.com/news/science/la-me-gajdusek18-2008dec18,0,7539125,full.story |archivedate=2013-01-27 |archiveurl=https://archive.today/20130127115258/http://www.latimes.com/news/science/la-me-gajdusek18-2008dec18,0,7539125,full.story }}</ref> |"for their discoveries concerning new mechanisms for the origin and dissemination of [[infectious disease]]s"<ref name="nobel-1976"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1976/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1976 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |1978 |[[File:Werner Arber 2008.jpg|75px]] |[[ورنر اربر]] |Switzerland |پروٹسٹنٹ<ref>Arber, W. 1992. ''The Existence of a Creator Represents a Satisfactory Solution.'' In Margenau, H. and R. A. Varghese (eds.), ''Cosmos, Bios, Theos: Scientists Reflect on Science, God, and the Origins of the Universe, Life, and Homo sapiens.'' La Salle, IL: Open Court, p. 141-142.</ref> |"for the discovery of [[restriction enzyme]]s and their application to problems of [[molecular genetics]]"<ref name="nobel-1978"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1978/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1978 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |1983 |[[File:Barbara McClintock (1902-1992).jpg|75px]] |[[باربرا مک کلنٹک]] |امریکا |پروٹسٹنٹ (Congregationalists)<ref name="100 Years of Nobel Prizes: p.48"/> | "for her discovery of [[transposon|mobile genetic elements]]"<ref name="nobel-1983"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1983/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1983 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |rowspan=2|1988 |[[File:James Black (pharmacologist).jpg|75px]] |Sir [[جیمز بلیک (ادویاتدان)|James W. Black]] |برطانیہ |پروٹسٹنٹ ([[Baptist]])<ref name="autobio1">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1988/black-autobio.html|title=Autobiography|last=Black|first=Sir James W|publisher=The Nobel Foundation|accessdate=23 March 2010}}</ref> |rowspan=2|"for their discoveries of important principles for [[Pharmacology|drug treatment]]"<ref name="nobel-1988"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1988/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1988 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref>داء البلهارسياbrown tickShiju.jpg00099#رودسياoxyuris@schistomamars crystaldavidabdelmohsen117retrocyle effhuamnurter#117second_ |- |[[Image:George H. Hitchings 1988.jpg|75px]] |[[جارج ایچ ہائیچنگ]] |امریکا |کرسچئین |- |1990 |[[Image:Nobel prize medal grey.png|75px]] |[[جوزف میورے|Joseph E. Murray]] |امریکا |رومن کیتھولک<ref>{{cite web|url=http://catholicreview.org/article/home/catholic-transplant-pioneer-nobel-prize-winner-joseph-murray-dies|title=The Catholic Review > Home > Catholic transplant pioneer, Nobel Prize-winner Joseph Murray dies|publisher=|accessdate=15 January 2015|archive-date=26 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226102452/https://www.archbalt.org/catholicreview/|dead-url=yes}}</ref> |"for his discoveries concerning [[Organ transplantation|organ and cell transplantation]] in the treatment of human disease"<ref name="nobel-1990"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1990/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1990 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |1992 |[[Image:Nobel prize medal grey.png|75px]] |[[ایڈمنڈ ایچ فشر]]<ref>[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1992/krebs-bio.html Edwin G. Krebs - Biographical]</ref> |Switzerland<br>امریکا |پروٹسٹنٹ ([[Presbyterian]]) |"for their discoveries concerning reversible [[protein]] [[phosphorylation]] as a biological regulatory mechanism"<ref name="nobel-1992"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1992/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1992 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |1995 |[[Image:Eric F. Wieschaus.jpg|75px]] |[[ارک ایف. وسچاوس]] |امریکا |رومن کیتھولک |"for his discoveries concerning the genetic control of early [[embryonic development]]"<ref name="nobel-1995"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1995/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1995 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |rowspan=2|1998 |[[Image:Loius Ignarro.jpg|75px]] |[[لیوس اگارو|Louis J. Ignarro]] |امریکا |رومن کیتھولک |rowspan=2|"for their discoveries concerning [[nitric oxide]] as a signalling molecule in the cardiovascular system"<ref name="nobel-1998"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1998/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1998 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |[[Image:Ferid Murad.jpg|75px]] |[[فیڑڈ میراڈ]] |امریکا |کرسچئین<ref>[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1998/murad-autobio.html]"Ferid Murad autobiography", [[نوبل فاونڈیشن]]</ref> |- |2000 |[[Image:Paul Greengard.jpg|75px]] |[[پاول گرین گارڈ]] |امریکا |پروٹسٹنٹ ([[Episcopal Church (امریکا)|Episcopalian]])<ref>[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/2000/greengard-autobio.html Profile of Paul Greengard], nobelprize.org; accessed December 28, 2013.</ref> ||"for his discoveries concerning [[signal transduction]] in the [[nervous system]]"<ref name="nobel-2000"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/2000/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2000 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |2004 |[[File:LindaBuck cropped 1.jpg|75px]] |[[لنڈابی بک]] |امریکا |کرسچئین |"for her discoveries of [[odorant receptor]]s and the organization of the [[olfactory system]]"<ref name="nobel-2004"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/2004/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2004 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |rowspan=2|2007 |[[Image:Mario Capecchi UTHSCSA.JPG|75px]] |[[ماریو کیپیکی|Mario R. Capecchi]] |امریکا |[[Quaker]]<ref name="WashingtonPost2007_10_10">{{cite web|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/10/08/AR2007100800252_pf.html|title=From Child on Street to Nobel Laureate|author=Christopher Lee|date=2007-10-10|publisher=[[Washington Post]]}}</ref> |rowspan=2|"for their discoveries of principles for introducing specific gene modifications in mice by the use of [[embryonic stem cell]]s."<ref name="nobel-2007"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/2007/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2007 | accessdate = 2007-10-08 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |[[File:Martin Evans Nobel Prize.jpg|75px]] |Sir [[مارٹن ایوانس|Martin J. Evans]] |برطانیہ |کرسچئین |- |2012 |[[Image:John Gurdon Cambridge 2012.JPG|75px]] |Sir [[جان بی. گرڈن|John B. Gurdon]] |برطانیہ |پروٹسٹنٹ (Anglican)<ref>{{cite web|url=http://www.ewtn.com/vnews/getstory.asp?number=125061|title=Nobel Prize Winner Participates at Vatican Conference|author=Ann Schneible|date=2013-12-04}}</ref> |"for the discovery that mature cells can be [[Induced pluripotent stem cell|reprogrammed]] to become [[pluripotent]]"<ref name="nobel-2012"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/2012/ | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2012 | accessdate = 2012-10-08 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |} === ادب=== {| align="center" class="wikitable" |- ! سال ! colspan=2|انعام یافتہ ! ملک ! فرقہ ! وجہ |- | 1902 | [[File:T-mommsen-2.jpg|75px]] | [[تھیوڈور مومسن]] | [[File:Flag of the German Empire.svg|20px]] [[جرمن سلطنت|جرمنی]] | پروٹسٹنٹ | "the greatest living master of the art of historical writing, with special reference to his monumental work, ''[[History of Rome (Mommsen)|A History of Rome]]''"<ref name="Literature1902">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1902/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1902|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1903 | [[File:Björnstjerne Björnson, 1901.jpg|75px]] | [[بیورنستار بیورنسن]] | [[File:Union Jack of Sweden and Norway (1844-1905).svg|20px]] [[سویڈن و ناروے اتحاد|Norway]] | پروٹسٹنٹ<ref>{{cite journal|author=Schmiesing, Ann |year=2002|title=Bjørnson and the Inner Plot of 'A Midsummer Night's Dream'|url=https://archive.org/details/sim_scandinavian-studies_winter-2002_74_4/page/465 |journal=Scandinavian Studies|volume=74|issue=4|pages=465|jstor=40920401}}</ref> | "as a tribute to his noble, magnificent and versatile poetry, which has always been distinguished by both the freshness of its inspiration and the rare purity of its spirit"<ref name="Literature1903">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1903/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1903|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | rowspan="2" | 1904 | [[File:Frédéric Mistral by Paul Saïn.jpg|75px]] | [[فریڈرک مسترال]] | [[File:Flag of France.svg|20px]] [[فرانسیسی جمہوریہ سوم|France]] | رومن کیتھولک | "in recognition of the fresh originality and true inspiration of his poetic production, which faithfully reflects the natural scenery and native spirit of his people, and, in addition, his significant work as a [[آکسیٹان زبان|Provençal]] philologist"<ref name="Literature1904">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1904/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1904|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | [[File:José Echegaray y Eizaguirre.jpg|75px]] | [[جوزے ایشوگرائے]] | [[File:Flag of Spain (1785-1873 and 1875-1931).svg|20px]] [[Restoration (Spain)|Spain]] | رومن کیتھولک | "in recognition of the numerous and brilliant compositions which, in an individual and original manner, have revived the great traditions of the Spanish drama"<ref name="Literature1904"/> |- | 1905 | [[File:Henryk Sienkiewicz 02.jpg|75px]] | [[ہینرک شنگوچ]] | [[File:Military ensign of Vistula Flotilla of Congress Poland.svg|20px]] [[Vistula Land|Poland]] | رومن کیتھولک<ref name="psb203">[[Henryk Markiewicz]], "Sienkiewicz, Henryk Adam Aleksander Pius", ''[[Polski słownik biograficzny]]'', vol. XXXVII, 1997</ref> | "because of his outstanding merits as an epic writer"<ref name="Literature1905">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1905/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1905|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1909 | [[File:Selma Lagerlöf.jpg|75px]] | [[سلما لاگرلف]] | {{flag|Sweden}} | کرسچئین<ref name="change">{{citation |url=http://info.jpost.com/C002/Supplements/TimesOfChange/book_ch1_3.html |title=Times of Change |first=Heike |last=Zaun-Goshen |year=2002 |access-date=2016-05-18 |archive-date=2010-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100617050146/http://info.jpost.com/C002/Supplements/TimesOfChange/book_ch1_3.html |dead-url=yes }}</ref> | "in appreciation of the [[lofty idealism]], vivid imagination and spiritual perception that characterize her writings"<ref name="Literature1909">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1909/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1909|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1910 | [[File:Adolf Friedrich Erdmann von Menzel 042.jpg|75px]] | [[پال ہیسی|Paul von Heyse]] |[[File:Flag of the German Empire.svg|20px]] [[جرمن سلطنت|جرمنی]] | پروٹسٹنٹ of Jewish descent | "as a tribute to the consummate artistry, permeated with idealism, which he has demonstrated during his long productive career as a lyric poet, dramatist, novelist and writer of world-renowned short stories"<ref name="Literature1910">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1910/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1910|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1916 | [[File:Johan Krouthén - Porträtt av Verner von Heidenstam.jpg|75px]] | [[ورنروون ہایڈنسٹام]] | {{flag|Sweden}} | کرسچئین<ref>Sohrabi, Bahram (2005). "Early Swedish Travelers to Persia," ''Iranian Studies'' '''38''' (4)</ref> | "in recognition of his significance as the leading representative of a new era in our literature"<ref name="Literature1916">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1916/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1916|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1923 | [[File:William Butler Yeat by George Charles Beresford.jpg|75px]] | [[ڈبلیو بی . یٹس|William Butler Yeats]] | data-sort-value="Ireland"| [[File:Flag of Ireland.svg|20px]] [[Irish Free State|Ireland]] | Anglica<ref>{{cite book|last=Pierce|first=David|title=Irish writing in the twentieth century: a reader|year=2000|publisher=Literary Collections|page=293|isbn=1-85918-258-5}}</ref> | "for his always inspired poetry, which in a highly artistic form gives expression to the spirit of a whole nation"<ref name="Literature1923">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1923/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1923|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1924 | [[File:Władysław Reymont.jpg|75px]] | [[ولاڈی سلا ریمنٹ]] | data-sort-value="Poland"| [[File:Flag of Poland (1928-1980).svg|20px]] [[Second Polish Republic|Poland]] | رومن کیتھولک<ref>[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1924/reymont-bio.html Wladyslaw Reymont - Biographical]</ref> | "for his great national epic, ''[[Chłopi|The Peasants]]''"<ref name="Literature1924">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1924/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1924|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1926 | [[File:Grazia Deledda 1926.jpg|75px]] | [[گیزیا ڈلیڈا]] | data-sort-value="Italy"| [[File:Flag of Italy (1861-1946).svg|20px]] [[مملکت اطالیہ|Italy]] | رومن کیتھولک<ref>[http://www.nndb.com/people/583/000140163/ Grazia Deledda]</ref> | "for her idealistically inspired writings which with plastic clarity picture the life on her native island and with depth and sympathy deal with human problems in general"<ref name="Literature1926">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1926/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1926|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1928 | [[File:Sigrid Undset 1928.jpg|75px]] | [[سگرڈ انڈسٹ]] | data-sort-value="Norway"| {{flag|Norway}} <br> (Born in {{flag|Denmark}}) | رومن کیتھولک<ref>Sparrow, Stephen (2003). [http://catholiceducation.org/articles/arts/al0173.html "Sigrid Undset: Catholic Viking"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303185354/http://catholiceducation.org/articles/arts/al0173.html |date=2016-03-03 }}</ref> | "principally for her powerful descriptions of Northern life during the Middle Ages"<ref name="Literature1928">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1928/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1928|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1929 | [[File:Thomas Mann 1937.jpg|75px]] | [[تھامس مین]] | data-sort-value="جرمنی"| [[File:Flag of جرمنی (3-2 aspect ratio).svg|20px]] [[Weimar Republic|جرمنی]] | پروٹسٹنٹ (Lutheran)<ref>[http://www.nndb.com/people/180/000025105/#FN1 Thomas Mann]</ref><ref>{{Cite web |title=The Religious Affiliation of Author Thomas Mann |url=http://www.adherents.com/people/pm/Thomas_Mann.html |access-date=2016-05-18 |archive-date=2017-07-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170710115218/http://www.adherents.com/people/pm/Thomas_Mann.html |dead-url=yes }}</ref> | "principally for his great novel, ''[[Buddenbrooks]]'', which has won steadily increased recognition as one of the classic works of contemporary literature"<ref name="Literature1929">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1929/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1929|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1933 | [[File:Ivan Bunin 1933.jpg|75px]] | [[آیان بینن]] | data-sort-value="France"| [[File:Flag of France.svg|20px]] [[فرانسیسی جمہوریہ سوم|France]] (Born in [[File:Flag of Russia.svg|20px]] [[Russian Empire|Russia]]) | Eastern Orthodox | "for the strict artistry with which he has carried on the classical Russian traditions in prose writing"<ref name="Literature1933">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1933/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1933|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1938 | [[File:Pearl Buck (Nobel).jpg|75px]] | [[پرل ایس بک]] | {{flag|امریکا|1912}} | پروٹسٹنٹ ([[American Southern Presbyterian Mission|Southern Presbyterian]])<ref>{{citation|first=David |last=Shavit|publisher=Greenwood Publishing Group |year=1990|isbn=0-313-26788-X |title=The امریکا in Asia: a historical dictionary|url= https://books.google.com/books?id=IWdZTaJdc6UC |page=480}} (Entry for "Sydenstricker, Absalom")</ref> | "for her rich and truly epic descriptions of peasant life in China and for her biographical masterpieces"<ref name="Literature1938">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1938/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1938|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1945 | [[File:Gabriela Mistral-01 cropped.jpg|75px]] | [[گبریلا مسٹرال]] | data-sort-value="Chile"| [[File:Flag of Chile.svg|20px]] [[Presidential Republic (1925–73)|Chile]] | رومن کیتھولک<ref>[http://www.poetryfoundation.org/bio/gabriela-mistral Gabriela Mistral 1889–1957]</ref> | "for her lyric poetry which, inspired by powerful emotions, has made her name a symbol of the idealistic aspirations of the entire Latin American world"<ref name="Literature1945">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1945/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1945|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1946 | [[File:Hermann Hesse 1946.jpg|75px]] | [[ہرمن ہسی]] | data-sort-value="Switzerland"| {{flag|Switzerland}} <br> (Born in [[File:Flag of the German Empire.svg|20px]] [[جرمن سلطنت|جرمنی]]) | کرسچئین<ref>As quoted by Serrano, Miguel. 1996. ''[https://books.google.com.mx/books?id=sQt8bd6wFr0C&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false C.G. Jung and Hermann Hesse: A Record of Two Friendships]''. Daimon. p. 21</ref><ref>Hilbert, Mathias. 2005. ''Hermann Hesse und sein Elternhaus - Zwischen Rebellion und Liebe: Eine biographische Spurensuche''. Calwer Verlag GmbH, p. 226</ref> | "for his inspired writings which, while growing in boldness and penetration, exemplify the classical humanitarian ideals and high qualities of style"<ref name="Literature1946">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1946/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1946|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1947 | [[File:André Gide.jpg|75px]] | [[آندرے ژید]] | data-sort-value="France"| [[File:Flag of France.svg|20px]] [[فرانسیسی جمہوریہ چہارم|France]] | پروٹسٹنٹ<ref>{{Cite web |title=The Life and Works of Andre Gide |url=http://www.andregide.org/gidebio2.html |access-date=2016-05-18 |archive-date=2017-07-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728135138/http://www.andregide.org/gidebio2.html |dead-url=yes }}</ref> | "for his comprehensive and artistically significant writings, in which human problems and conditions have been presented with a fearless love of truth and keen psychological insight"<ref name="Literature1947">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1947/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1947|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1948 | [[File:T.S. Eliot, 1923.JPG|75px]] | [[ٹی۔ ایس ایلیٹ]] | data-sort-value="برطانیہ"| {{flag|برطانیہ}} <br> (Born in the {{flag|امریکا}}) | [[Anglican]]<ref>plaque on interior wall of Saint Stephen's</ref><ref>obituary notice in ''Church and King'', Vol. XVII, No. 4, 28 February 1965,−− p. 3.</ref> | "for his outstanding, pioneer contribution to present-day poetry"<ref name="Literature1948">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1948/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1948|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1949 | [[File:Carl Van Vechten - William Faulkner.jpg|75px]] | [[ویلیم فالکنر]] | {{flag|امریکا|1912}} | پروٹسٹنٹ (Episcopalian) | "for his powerful and artistically unique contribution to the modern American novel"<ref name="Literature1949">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1949/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1949|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1952 | [[File:François Mauriac (1932).jpg|75px]] | [[فرانسیوس ماؤریک]] | data-sort-value="France"| [[File:Flag of France.svg|20px]] [[فرانسیسی جمہوریہ چہارم|France]] | رومن کیتھولک<ref>[http://www.britannica.com/biography/Francois-Mauriac François Mauriac]</ref> | "for the deep spiritual insight and the artistic intensity with which he has in his novels penetrated the drama of human life"<ref name="Literature1952">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1952/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1952|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1953 | [[File:Churchill portrait NYP 45063.jpg|75px]] | [[ونسٹن چرچل|Sir Winston Churchill]] | {{flag|برطانیہ}} | Anglican | "for his mastery of historical and biographical description as well as for brilliant oratory in defending exalted human values"<ref name="Literature1953">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1953/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1953|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1954 | [[File:ErnestHemingway.jpg|75px]] | [[Ernest Hemingway]] | {{flag|امریکا|1912}} | Converts to رومن کیتھولکism<ref>Meyers (1985), 173, 184</ref> | "for his mastery of the art of narrative, most recently demonstrated in ''[[سمندر اور بوڑھا]]'', and for the influence that he has exerted on contemporary style"<ref name="Literature1954">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1954/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1954|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1955 | [[File:Halldór Kiljan Laxness 1955.jpg|75px]] | [[ہالڈورلیکسنس]] | {{flag|Iceland}} | Converts to رومن کیتھولکism<ref>Hallberg, Peter, ''Halldór Laxness''. Twayne Publishers, New York, translated by Rory McTurk, 1971, pp.35, 38</ref> | "for his vivid epic power which has renewed the great narrative art of Iceland"<ref name="Literature1955">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1955/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1955|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1956 | [[File:JRJimenez.JPG|75px]] | [[جون ریمن جیمنیز]] | {{flag|Puerto Rico}} (Born in [[File:Flag of Spain (1785-1873 and 1875-1931).svg|20px]] [[Restoration (Spain)|Spain]]) | رومن کیتھولک | "for his lyrical poetry, which in Spanish language constitutes an example of high spirit and artistical purity"<ref name="Literature1956">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1956/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1956|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1958 | | [[بریس پاسترناک]] | {{flag|Soviet Union}} | Converts to [[راسخُ الا عتقاد کلیسا]] from Judaism<ref>Fleishman, pp 264–266.</ref> | "for his important achievement both in contemporary lyrical poetry and in the field of the great Russian epic tradition"<ref name="Literature1958">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1958/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1958|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1961 | | [[ایواینڈرک]] | {{flag|Yugoslavia}}<br> (Born in {{flag|Austria-Hungary}}) | رومن کیتھولک | "for the epic force with which he has traced themes and depicted human destinies drawn from the history of his country"<ref name="Literature1961">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1961/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1961|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1962 | [[File:JohnSteinbeck crop.JPG|75px]] | [[جانسٹین بک]] | {{flag|امریکا}} | Raised Episcopalian<ref>Alec Gilmore. [http://www.gilco.org.uk/papers/john_steinbecks_view_of_god.html John Steinbeck's View of God] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304095734/http://www.gilco.org.uk/papers/john_steinbecks_view_of_god.html |date=2016-03-04 }}. gilco.org.uk</ref> later he become agnostic | "for his realistic and imaginative writings, combining as they do sympathetic humour and keen social perception"<ref name="Literature1962">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1962/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1962|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1963 | [[File:Giorgos Seferis 1963.jpg|75px]] | [[یور گوسسیفرس]] | data-sort-value="Greece"| [[File:State Flag of Greece (1863-1924 and 1935-1970).svg|20px]] [[مملکت یونان|Greece]] <br> (Born in the {{flag|Ottoman Empire}}) | [[Greek Orthodox]] | "for his eminent lyrical writing, inspired by a deep feeling for the Hellenic world of culture"<ref name="Literature1963">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1963/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1963|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1967 | [[File:MiguelAngelAsturias.JPG|75px]] | [[میگوئو ل اینجل اسٹریس]] | {{flag|Guatemala}} | رومن کیتھولک | "for his vivid literary achievement, deep-rooted in the national traits and traditions of Indian peoples of Latin America"<ref name="Literature1967">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1967/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1967|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1969 | [[File:Samuel Beckett, f11.jpg|75px]] | [[سیموئل بکٹ]] | data-sort-value="France"| {{flag|France}} (Born in {{flag|Ireland}}) | Anglican ([[Church of Ireland]]) | "for his writing, which - in new forms for the novel and drama - in the destitution of modern man acquires its elevation"<ref name="Literature1969">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1969/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1969|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1970 | [[File:Aleksandr Solzhenitsyn 1974crop.jpg|75px]] | [[الیکزینڈر سلزینسٹائن]] | {{flag|Soviet Union}} | Eastern Orthodox<ref>O'Neil, Patrick M. (2004) ''Great world writers: 20th century'', p. 1400. Marshall Cavendish, ISBN 0-7614-7478-1</ref> | "for the ethical force with which he has pursued the indispensable traditions of Russian literature"<ref name="Literature1970">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1970/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1970|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1972 | [[File:Bundesarchiv B 145 Bild-F062164-0004, Bonn, Heinrich Böll.jpg|75px]] | [[ہنرک بول]] | data-sort-value="جرمنی"| [[File:Flag of جرمنی (3-2 aspect ratio).svg|20px]] [[مغربی جرمنی|جرمنی (West)]] | رومن کیتھولک<ref name="KATERKater2006">{{cite book|author1=Michael H. KATER|author2=Michael H Kater|title=Hitler Youth|url=http://books.google.com/books?id=IlIOP1O7H4wC&pg=PA24|accessdate=26 August 2012|date=30 April 2006|publisher=Harvard University Press|isbn=978-0-674-01991-1|pages=24–}}</ref> | "for his writing which through its combination of a broad perspective on his time and a sensitive skill in characterization has contributed to a renewal of German literature"<ref name="Literature1972">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1972/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1972|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1979 | [[File:Odysseas Elytis 1974.jpg|75px]] | [[اودیسس الیٹس]] | {{flag|Greece}} | [[Greek Orthodox]] | "for his poetry, which, against the background of Greek tradition, depicts with sensuous strength and intellectual clear-sightedness modern man's struggle for freedom and creativeness"<ref name="Literature1979">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1979/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1979|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1980 | [[File:Czesław Miłosz 2011 Lithuania stamp.jpg|75px]] | [[چیکلا ملوسز]] | data-sort-value="امریکا"| {{flag|امریکا}} (Born in [[File:Military ensign of Vistula Flotilla of Congress Poland.svg|20px]] [[Vistula Land|Poland]]) | رومن کیتھولک<ref name="Haven, Cynthia L. 2006, p. 145">Haven, Cynthia L., "'A Sacred Vision': An Interview with Czesław Miłosz", in Haven, Cynthia L. (ed.), ''Czesław Miłosz: Conversations''. University Press of Mississippi, 2006, p. 145.</ref> | "who with uncompromising clear-sightedness voices man's exposed condition in a world of severe conflicts"<ref name="Literature1980">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1980/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1980|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1982 | [[File:Gabriel Garcia Marquez.jpg|75px]] | [[Gabriel García Márquez]] | {{flag|Colombia}} | رومن کیتھولک<ref>{{Harvnb|Martin|2008|p=30}}</ref> | "for his novels and short stories, in which the fantastic and the realistic are combined in a richly composed world of imagination, reflecting a continent's life and conflicts"<ref name="Literature1982">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1982/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1982|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1989 | [[File:Camilo José Cela Madrid 1996.jpg|75px]] | [[کمیلو جوز کیلا]] | {{flag|Spain}} | رومن کیتھولک | "for a rich and intensive prose, which with restrained compassion forms a challenging vision of man's vulnerability"<ref name="Literature1989">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1989/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1989|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1990 | [[File:Paz0.jpg|75px]] | [[اوکٹاویو پاز]] | {{flag|Mexico}} | رومن کیتھولک | "for impassioned writing with wide horizons, characterized by sensuous intelligence and humanistic integrity"<ref name="Literature1990">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1990/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1990|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1992 | [[File:Derek Walcott.jpg|75px]] | [[ڈیرک ولکوٹ]] | {{flag|Saint Lucia|1979}} | پروٹسٹنٹ (Methodist )<ref Name="Paris Review">[http://www.theparisreview.org/interviews/2719/the-art-of-poetry-no-37-derek-walcott "Derek Walcott, The Art of Poetry No. 37"], ''The Paris Review'' Winter 1986</ref> | "for a poetic oeuvre of great luminosity, sustained by a historical vision, the outcome of a multicultural commitment"<ref name="Literature1992">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1992/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1992|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1993 | [[File:Toni Morrison 2008-2.jpg|75px]] | [[ٹونی موریسن]] | {{flag|امریکا}} | رومن کیتھولک<ref name=Brockes>{{cite news |title=Toni Morrison: 'I want to feel what I feel. Even if it's not happiness' |authorlink=Emma Brockes|first=Emma |last=Brockes |url=http://www.guardian.co.uk/books/2012/apr/13/toni-morrison-home-son-love# |newspaper=[[The Guardian]] |date=April 13, 2012 |accessdate=February 14, 2013}}</ref> | "who in novels characterized by visionary force and poetic import, gives life to an essential aspect of American reality"<ref name="Literature1993">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1993/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1993|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1999 | [[File:Grass.JPG|75px]] | [[گنتھر گراس]] | {{flag|جرمنی}} | رومن کیتھولک<ref>Garland, ''The Oxford Companion to German Literature'', p. 302.</ref><ref>"The Literary Encyclopedia", [http://www.litencyc.com/php/speople.php?rec=true&UID=4990 Günter Grass (b. 1927)]. Retrieved on 16 August 2006.</ref> | "whose frolicsome black fables portray the forgotten face of history"<ref name="Literature1999">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1999/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1999|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 2003 | [[File:J.M. Coetzee.JPG|75px]] | [[جے ایم کوئٹزی]] | {{flag|South Africa}}<br />{{flag|Australia}} | پروٹسٹنٹ<ref>{{cite book|title=J. M. Coetzee and the Ethics of Reading: Literature in the Event|url=https://archive.org/details/jmcoetzeeethicso0000attr|first=Derek|last=Attridge|publisher=University of Chicago Press|location=Chicago|year=2004|page=[https://archive.org/details/jmcoetzeeethicso0000attr/page/94 94]|isbn=978-0-226-03117-0}}</ref> | "who in innumerable guises portrays the surprising involvement of the outsider"<ref name="Literature2003">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/2003/index.html|title=Nobel Prize in Literature 2003|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 2008 | [[File:Jean-Marie Gustave Le Clézio-press conference Dec 06th, 2008-2.jpg|75px]] | [[ژاں ماری لی کلیزیو]] | data-sort-value="France"| {{flag|France}}<br />{{flag|Mauritius}} | رومن کیتھولک | "author of new departures, poetic adventure and sensual ecstasy, explorer of a humanity beyond and below the reigning civilization"<ref name="Literature2008">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/2008/index.html|title=Nobel Prize in Literature 2008|publisher=Nobel Foundation|accessdate=14 October 2008}}</ref> |- | 2010 | [[File:Vargas Losa Göteborg Book Fair 2011b.jpg|75px]] | [[ماریو ورگاس للوسا]] | {{flag|Peru}}<br />{{flag|Spain}} | رومن کیتھولک<ref>{{Harvnb|Williams|2001|p=32}}</ref> | "for his cartography of structures of power and his trenchant images of the individual's resistance, revolt, and defeat"<ref name="Literature2010">{{cite web|url= http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/2010/index.html|title=Nobel Prize in Literature 2010|publisher=Nobel Foundation|accessdate=7 October 2010}}</ref> |} === امن=== {| align="center" class="wikitable" |- ! سال ! colspan=2|انعام یافتہ ! ملک ! فرقہ ! وجہ |- | rowspan="2" | 1902 | [[File:Ducommun.jpg|75px]] | [[الی ڈوکمن]] | rowspan="2" | {{flag|Switzerland}} | پروٹسٹنٹ | "[For his role as] the first honorary secretary of the [[عالمی امن دفتر]]"<ref name="N1902">{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1902/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1902 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2011-10-06}}</ref> |- | [[File:Charles Albert Gobat2.jpg|75px]] | [[ایلبرٹ گوباٹ]] | پروٹسٹنٹ | "[For his role as the] first Secretary General of the [[Inter-Parliamentary Union]]" |- | 1903 | [[File:Cremer.jpg|75px]] | [[رینڈل کریمر|William Randal Cremer]] | data-sort-value="برطانیہ"| [[File:Flag of the برطانیہ.svg|20px]] [[متحدہ مملکت برطانیہ عظمی و آئر لینڈ|برطانیہ]] | Methodist | "[For his role as the] the 'first father' of the [[Inter-Parliamentary Union]]"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1903/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1903 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2011-10-06}}</ref> |- | 1905 | [[File:Bertha von Suttner nobel.jpg|75px]] | [[برتھا فان ستنر]] | {{flag|Austria-Hungary}} | رومن کیتھولک<ref name="Hamann, p. 2">Hamann, p. 2</ref> | For authoring ''Lay Down Your Arms'' and contributing to the creation of the Prize<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1905/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1905 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2011-10-06}}</ref> |- | 1906 | [[File:President Theodore Roosevelt, 1904.jpg|75px]] | [[تھیوڈور روزویلٹ]] | {{flag|امریکا|1896}} |پروٹسٹنٹ ([[Dutch Reformed Church]])<ref name=vought>{{cite book|last1=Vought|first1=Hans P.|title=The Bully Pulpit and the Melting Pot: American Presidents and the Immigrant, 1897-1933|url=https://archive.org/details/isbn_0865548870|date=2004|publisher=Mercer University Press|location=Macon, Georiga, USA|isbn=0-86554-8870|page=[https://archive.org/details/isbn_0865548870/page/29 29]}}</ref> | "[F]or his successful mediation to end the [[Russo-Japanese War|Russo-Japanese war]] and for his interest in arbitration, having provided the [[Permanent Court of Arbitration|Hague arbitration court]] with its very first case"<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1906/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1906 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2011-10-06}}</ref> |- | rowspan="2" | 1907 | [[File:Ernesto Teodoro Moneta.jpg|75px]] | [[ارنسٹ ٹیوڈورو مونیٹا]] | data-sort-value="Italy"| [[File:Flag of Italy (1861-1946).svg|20px]] [[مملکت اطالیہ|Italy]] |رومن کیتھولک | "[For his work as a] key leader of the Italian peace movement"<ref name="Lundestad"/><ref name="N1907">{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1907/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1907 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2011-10-06}}</ref> |- |[[File:Louis Renault jurist.gif|75px]] | [[لوئی رینو|Louis Renault]] | data-sort-value="France"| [[File:Flag of France.svg|20px]] [[فرانسیسی جمہوریہ سوم|France]] |رومن کیتھولک | "[For his work as a] leading French international jurist and a member of the [[Permanent Court of Arbitration]] at The Hague" |- | rowspan="2" | 1909 | [[File:Beernaert.gif|75px]] | [[آگسٹے بیرنارٹ]] | {{flag|Belgium}} | رومن کیتھولک | "[For being a] representative to the [[Hague Conventions of 1899 and 1907|two Hague conferences]], and a leading figure in the [[Inter-Parliamentary Union]]"<ref name="Lundestad"/><ref name="N1909">{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1909/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1909 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2011-10-06}}</ref> |- | [[File:PaulBalluet.gif|75px]] | [[پال ڈی کانسٹنٹ|Paul Henri d'Estournelles de Constant]] | data-sort-value="France"| [[File:Flag of France.svg|20px]] [[فرانسیسی جمہوریہ سوم|France]] | پروٹسٹنٹ ([[کالوینیت]]) | "[For] combined diplomatic work for [[France–جرمنی relations|Franco-German]] and [[France – برطانیہ relations|Franco-British understanding]] with a distinguished career in [[Permanent Court of Arbitration|international arbitration]]"<ref name="Lundestad"/><ref name="N1909"/> |- | 1912 | [[File:Elihu Root, bw photo portrait, 1902.jpg|75px]] | [[الیہو روٹ]]{{Ref label|Late|A|A}} | {{flag|امریکا|1912}} | پروٹسٹنٹ (Presbyterian) | "[F]or his strong interest in international arbitration and for his plan for a world court"<ref name="Lundestad"/><ref name="N1912">{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1912/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1912 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2011-10-06}}</ref> |- | 1919 | [[File:President Woodrow Wilson portrait December 2 1912.jpg|75px]] | [[ووڈرو ولسن]] | {{flag|امریکا|1912}} | پروٹسٹنٹ (Presbyterian)<ref>Heckscher (1991), p. 23.</ref> | "[F]or his crucial role in establishing the [[جمعیت الاقوام]]"<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1919/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1919 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2011-10-06}}</ref> |- | rowspan="2" | 1921 | [[File:Hjalmar Branting by Goodwin.jpg|75px]] | [[یلمار برانٹنگ]] | {{flag|Sweden}} |Lutheran ([[Church of Sweden]])<ref name = "Robertson 487">{{cite book|last=Robertson|first=J. M.|title=History of Freethought in the Nineteenth Century, Part 2|publisher=Kessinger Publishing|year=2003|page=487|isbn=0-7661-3955-7}}</ref> | "[F]or his work in the [[جمعیت الاقوام]]"<ref name="Lundestad"/><ref name="N1921">{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1921/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1921 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2011-10-06}}</ref> |- | [[File:کرسچئین Lous Lange.jpg|75px]] | [[کرسچن لؤس لانگے|کرسچئین Lange]] | {{flag|Norway}} |Lutheran ([[Church of Norway]]) | "[For his work as] the first secretary of the Norwegian Nobel Committee" and "the secretary-general of the [[Inter-Parliamentary Union]]"<ref name="Lundestad"/><ref name="N1921"/> |- | rowspan="2" | 1925 | [[File:Austen Chamberlain nobel.jpg|75px]] | [[اسٹن چیمبرلین]]{{Ref label|Late|A|A}} | {{flag|برطانیہ}} | [[General Assembly of Unitarian and Free کرسچئین Churches|Unitarian]]<ref>{{acad|id=CHMN882JA|name=Chamberlain, Joseph Austen}}</ref> | For work on the [[Locarno Treaties]]<ref name="Lundestad"/><ref name="N1925">{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1925/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1925 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2011-10-06}}</ref> |- | [[File:Charles Dawes, Bain bw photo portrait.jpg|75px]] | [[چارلز ڈاز]]{{Ref label|Late|A|A}} | {{flag|امریکا|1912}} | پروٹسٹنٹ ([[Congregationalist]]) | "[F]or [work on] the Dawes Plan for German reparations which was seen as having provided the economic underpinning of the [[Locarno Treaties|Locarno Pact]] of 1925"<ref name="Lundestad"/><ref name="N1925"/> |- |1926 | [[File:Bundesarchiv Bild 146-1989-040-27, Gustav Stresemann.jpg|75px]] | [[گستاف سٹریسمان]] | data-sort-value="جرمنی"| [[File:Flag of جرمنی (3-2 aspect ratio).svg|20px]] [[Weimar Republic|جرمنی]] |پروٹسٹنٹ | For work on the [[Locarno Treaties]]<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1926/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1926 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2011-10-06}}</ref> |- | 1927 |[[File:Ferdinand Buisson 1924.jpg|75px]] | [[فرڈیننڈ بوئسوں]] | data-sort-value="France"| [[File:Flag of France.svg|20px]] [[فرانسیسی جمہوریہ سوم|France]] | پروٹسٹنٹ<ref>[https://oratoiredulouvre.fr/evangile-et-liberte/ferdinand-buisson-پروٹسٹنٹ-liberal-ecole-laique-republicaine.php Ferdinand Buisson, un پروٹسٹنٹ libéral au service de l’école laïque républicaine]</ref> | "[For] contributions to [[France–جرمنی relations|Franco-German]] popular reconciliation"<ref name="Lundestad"/><ref name="N1927-">{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1927/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1927 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2011-10-06}}</ref> |- | 1930 | [[File:Nathan Söderblom nobel.jpg|75px]] | [[ناتھن سودربلوم]] | {{flag|Sweden}} | Lutheran (Church of Sweden) | "[F]or his efforts to involve the churches not only in work for ecumenical unity, but also for world peace"<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1930/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1930 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2011-10-06}}</ref> |- | rowspan="2" | 1931 | [[File:Jane Addams profile.jpg|75px]] | [[جین ایڈمز]] | rowspan="2" | {{flag|امریکا|1912}} | پروٹسٹنٹ (Presbyterian)<ref>She was baptized a [[Presbyterian]]. Her certificate of baptism is from 1888, but she says that she joined the church slightly earlier: {{cite book|last=Knight|first=Louise W.|title=Citizen|publisher=University of Pennsylvania Press|date=October 2003|page=451n46 |isbn=978-0-8122-3747-4}}</ref> | "[F]or her social reform work" and "leading the [[Women's International League for Peace and Freedom]]"<ref name="Lundestad"/><ref name="N1931">{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1931/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1931 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2011-10-06}}</ref> |- | [[File:Nicholas Murray Butler ppmsca.03668.jpg|75px]] | [[نکولس مرے بٹلر]] | پروٹسٹنٹ ([[Episcopal Church (امریکا)|Episcopalian]]) | "[For his promotion] of the [[Kellogg–Briand Pact|Briand-Kellogg pact]]" and for his work as the "leader of the more establishment-oriented part of the American peace movement"<ref name="Lundestad"/><ref name="N1931"/> |- | 1934 | [[File:1910 Arthur Henderson.jpg|75px]] | [[آرتھر ہینڈرسن]] | {{flag|برطانیہ}} | پروٹسٹنٹ ([[Methodist]])<ref>[http://www.encyclopedia.com/topic/Arthur_Henderson.aspx Arthur Henderson]</ref> | "[F]or his work for the [[جمعیت الاقوام|League]], particularly [[League of Nations Disarmament Conference|its efforts in disarmament]]"<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1934/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1934 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2011-10-06}}</ref><ref name = "BBC_2013_04_03">[http://www.bbc.co.uk/news/uk-england-tyne-22008819 BBC News: ''Nobel Peace Prize medal stolen in Newcastle'' 3 April 2013, accessed 3 April 2013]</ref> |- |- | 1935 | [[File:Carl von Ossietzky.jpg|75px]] | [[کارل فان اوسیتزکی]]{{Ref label|Carl von Ossietzky|B|B}} | data-sort-value="جرمنی"| [[File:Flag of German Reich (1935–1945).svg|20px]] [[Nazi جرمنی|جرمنی]] | پروٹسٹنٹ (Lutheran)<ref name=db>{{cite web|url=http://www.deutsche-biographie.de/sfz73879.html |title=Deutsche Biographie |publisher=Deutsche-biographie.de |date=|language=de|accessdate=2013-08-05}}</ref> | "[For his] struggle against جرمنی's rearmament"<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1935/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1935 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2011-10-06}}</ref> |- | 1945 | [[File:Hull-Cordell-LOC.jpg|75px]] | [[کورڈل ہل]] | {{flag|امریکا|1912}} | پروٹسٹنٹ (Episcopalian)<ref>[http://enc.wymaninstitute.org/?p=271 HULL, CORDELL]</ref> | "[For] his fight against isolationism at home, his efforts to create a peace bloc of states on the American continents, and his work for the [[اقوام متحدہ|United Nations Organization]]"<ref>{{cite web |first=Gunnar |last=Jahn |authorlink=Gunnar Jahn |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1945/press.html |title=Award Ceremony Speech (1945) |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2011-10-06}}</ref> |- | rowspan="2" | 1946 | [[File:EmilyGreeneBalch.jpg|75px]] | [[ایملی گرین بالچ]] | rowspan="2" | {{flag|امریکا|1912}} | Quaker<ref>Randall, ''Improper Bostonian'' p. 60</ref> | "Formerly Professor of History and Sociology; Honorary International President, [[Women's International League for Peace and Freedom]]"<ref name="N1946">{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1946/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1946 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2008-11-12}}</ref> |- | [[File:John Raleigh Mott, 1910.jpg|75px]] | [[جان موٹ|John Raleigh Mott]] | پروٹسٹنٹ (Methodist)<ref>Cracknell & White, 243</ref> | "Chairman, International Missionary Council; President, [[World Alliance of Young Mens کرسچئین Associations|World Alliance of Young Men's کرسچئین Associations]]"<ref name="N1946"/> |- | rowspan="2" | 1947 | rowspan="2" | [[File:Quaker star-T.svg|75px]] | [[فرینڈز سروس کونسل|Friends Service Council]] | {{flag|برطانیہ}} | Quaker | rowspan="2" | "compassion for others and the desire to help them"<ref>{{cite web |first=Gunnar |last=Jahn |authorlink=Gunnar Jahn |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1947/press.html |title=Award Ceremony Speech (1947) |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2011-10-06}}</ref> |- | [[امریکن فرینڈز سروس کمیٹی]] | {{flag|امریکا|1912}} | [[Religious Society of Friends]] (Quaker) |- | 1949 |[[File:John Boyd Orr nobel.jpg|75px]] | [[جان بویڈ اور|The Lord Boyd-Orr]] | {{flag|برطانیہ}} | پروٹسٹنٹ ([[Free Church of Scotland (1843–1900)|Free Church of Scotland]])<ref name=Kay44>Kay, p. 44</ref> | "Physician; Alimentary Politician; Prominent organizer and Director, General [[ادارہ برائے خوراک و زراعت]]; President, [[National Peace Council]] and World Union of Peace Organizations"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1949/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1949 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2008-11-12}}</ref> |- | 1950 | [[File:Ralph Bunche - 1963 March on Washington.jpg|75px]] | [[رالف جانسن بنچ]] | {{flag|امریکا|1912}} | پروٹسٹنٹ ([[Baptist]])<ref name="Gale">[http://www.gale.cengage.com/free_resources/bhm/bio/bunche_r.htm "Ralph J. Bunche"], Gale Cengage Learning, accessed November 15, 2012</ref> | "Professor, Harvard University Cambridge, MA; Director, division of Trusteeship, U.N.; Acting Mediator in Palestine, 1948"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1950/index.html |publisher=Nobel Foundation |title=The Nobel Peace Prize 1950 |accessdate=2008-11-12}}</ref> |- | 1952 | [[File:Bundesarchiv Bild 183-D0116-0041-019, Albert Schweitzer.jpg|75px]] | [[البرٹ شویتزر]] | data-sort-value="France"| [[File:Flag of France.svg|20px]] [[فرانسیسی جمہوریہ چہارم|France]] | کرسچئین<ref>Seaver (1951) pp. 3–9.</ref> | "Missionary surgeon; Founder of [[لامبارینی]] (République de Gabon)"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1952/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1952 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2008-11-12}}</ref> |- | 1953 | [[File:General George C. Marshall, official military photo, 1946.JPEG|75px]] | [[جارج مارشل|George Catlett Marshall]] | {{flag|امریکا|1912}} | پروٹسٹنٹ (Episcopalian)<ref name=e>[http://www.arlingtoncemetery.net/gcm.htm George Catlett Marshall, General of the Army] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170520170830/http://www.arlingtoncemetery.net/gcm.htm |date=2017-05-20 }}</ref> | "General President American Red Cross; Former Secretary of State and of Defense; Delegate U.N.; Originator of [the] '[[مارشل منصوبہ]]{{'"}}<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1953/index.html |publisher=Nobel Foundation |title=The Nobel Peace Prize 1953 |accessdate=2008-11-12}}</ref> |- | 1957 | [[File:Lester B. Pearson with a pencil.jpg|75px]] | [[لسٹر پیرسن|Lester Bowles Pearson]] | {{flag|Canada}} | پروٹسٹنٹ ([[United Church of Canada]])<ref name="DictCdnBio">{{cite web|url= http://www.biographi.ca/009004-119.01-e.php?BioId=42123 |title= Pearson, Lester Bowles|work= [[Dictionary of Canadian Biography]] Online, 1971-1980 (Volume XX)|publisher= [[جامعہ ٹورانٹو]]/[[Université Laval]]|year= 2000|accessdate= 13 June 2011}}</ref> | "former Secretary of State for External Affairs of Canada; former President of the 7th Session of the United Nations General Assembly";<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1957/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1957 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2008-11-12}}</ref> "for his role in trying to end the [[سوئز بحران|Suez conflict]] and to solve the Middle East question through the United Nations."<ref name="Lundestad"/> |- | 1958 |[[File:Georges Pire 1958.jpg|75px]] | [[جارج پائر]] | {{flag|Belgium}} | رومن کیتھولک | "Father in the [[Dominican Order]]; Leader of the relief organization for refugees "L'Europe du Coeur au Service du Monde""<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1958/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1958 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2008-11-12}}</ref> |- | 1959 |[[File:Philip Noel-Baker 1942.jpg|75px]] | [[Philip Noel-Baker, Baron Noel-Baker|Philip Noel-Baker]] | {{flag|برطانیہ}} | Quaker<ref name="ODNB">[http://www.oxforddnb.com/view/article/31505 David Howell, "Baker, Philip John Noel-, Baron Noel-Baker (1889–1982)", ''Oxford Dictionary of National Biography'', Oxford University Press, 2004; online edn, May 2012]; accessed 7 December 2014.</ref> | "Member of Parliament; lifelong ardent worker for international peace and co-operation"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1959/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1959 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2008-11-12}}</ref> |- | 1960 | [[File:Albert Lutuli nobel.jpg|75px]] | [[ایلبرٹ لوٹولی]] | data-sort-value="South Africa"| [[File:Flag of South Africa (1928-1994).svg|20px]] [[اتحاد جنوبی افریقہ|South Africa]] <br> (Born in [[Company rule in Rhodesia|Southern Rhodesia]]) | پروٹسٹنٹ (Methodist) | "President of the [[African National Congress]],"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1960/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1960 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2008-11-12}}</ref> "was in the very forefront of the struggle against apartheid in South Africa."<ref name="Lundestad"/> |- | 1961 | [[File:Dag Hammarskjöld.jpg|75px]] | [[داگ ہمارشولد]]{{Ref label|Dag Hammarskjöld|C|C}} | {{flag|Sweden}} | پروٹسٹنٹ (Lutheran)<ref>Henry P Van Dusen. ''Dag Hammarskjold: A Biographical Interpretation of Markings'' Faber and Faber London 1967 p 47.</ref> | "Secretary General of the U.N.,"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1961/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1961 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2008-11-12}}</ref> awarded "for strengthening the organization."<ref name="Lundestad"/> |- | 1964 |[[File:Martin Luther King Jr NYWTS.jpg|75px]] | [[مارٹن لوتھر کنگ جونیئر]] | {{flag|امریکا}} | پروٹسٹنٹ ([[Baptist]]; [[Progressive National Baptist Convention]]) | Campaigner for [[civil rights]], "first person in the Western world to have shown us that a struggle can be waged without violence."<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1964/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1964 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | 1970 |[[File:Norman Borlaug (cropped).jpg|75px]] | [[نارمن بورلاگ|Norman E. Borlaug]] | {{flag|امریکا}} | پروٹسٹنٹ (Lutheran) | "[[International Maize and Wheat Improvement Center]];"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1970/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1970 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref> "for his contributions to the "[[green revolution]]" that was having such an impact on food production particularly in Asia and in Latin America."<ref name="Lundestad"/> |- | 1971 |[[File:Bundesarchiv B 145 Bild-F057884-0009, Willy Brandt.jpg|75px]] | [[ولی برانت]] | data-sort-value="جرمنی"| [[File:Flag of جرمنی (3-2 aspect ratio).svg|20px]] [[مغربی جرمنی|جرمنی (West)]] | پروٹسٹنٹ (Lutheran)<ref>{{cite book|last=Jessup|first=John E.|title=An Encyclopedic Dictionary of Conflict and Conflict Resolution, 1945–1996|year=1998|publisher=Greenwood Press|location=Westport, CT|page=89|url=http://www.questia.com/read/106899354/an-encyclopedic-dictionary-of-conflict-and-conflict}}{{Subscription required|via=Questia}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190526084504/https://www.questia.com/read/106899354/an-encyclopedic-dictionary-of-conflict-and-conflict |date=2019-05-26 }}</ref> | "[[Chancellor of جرمنی (Federal Republic)|Chancellor of the Federal Republic of جرمنی]]; for West جرمنی's ''[[Ostpolitik]]''"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1971/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1971 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | 1974 |[[File:Seán MacBride 1984.jpg|75px]] | [[سین میک برائیڈ]] | {{flag|Ireland}} <br> (Born in [[File:Flag of France.svg|20px]] [[فرانسیسی جمہوریہ سوم|France]]) | رومن کیتھولک<ref>Ronan Fanning (6 December 2009) [http://www.independent.ie/opinion/analysis/the-age-of-our-craven-deference-is-finally-over-1965621.html The age of our craven deference is finally over]. The Independent.</ref> | "President of the [[عالمی امن دفتر]]; President of the Commission of [[نمیبیا]]."<ref name="N1974">{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1974/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1974 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref> "For his strong interest in human rights: piloting the European Convention on Human Rights through the Council of Europe, helping found and then lead Amnesty International and serving as secretary-general of the International Commission of Jurists"<ref name="Lundestad"/> |- | rowspan="2" | 1976 |[[File:Betty Williams.jpg|75px]] | [[بیٹی ولیمز|Betty Williams]] | rowspan="2" | {{flag|برطانیہ}} | رومن کیتھولک | rowspan=2| "Founder[s] of the Northern Ireland Peace Movement (later renamed Community of Peace People)"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1976/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1976|accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | [[File:Mairead Corrigan Gaza crop.jpg|75px]] | [[مائریڈ کوریگن|Mairead Corrigan]] | رومن کیتھولک<ref>[http://www.scu.edu/ethics/architects-of-peace/Maguire/essay.html "Mairead Corrigan Maguire Reflects on Working Toward Peace"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150613203619/http://www.scu.edu/ethics/architects-of-peace/Maguire/essay.html |date=2015-06-13 }}. [[Santa Clara University]]. Retrieved 27 March 2011.</ref> |- | 1979 |[[File:MotherTeresa 090.jpg|75px]] | [[مدر ٹریسا]] | data-sort-value="Albania"| {{flag|Albania}} (Born in [[Kosovo Vilayet|Ottoman Kosovo]]) | رومن کیتھولک<ref>{{cite web|url=http://www.edgewoodpc.org/sermons/sermon061911.html|title=Sermon – Some Doubted|publisher=Edgewoodpc.org|date=19 June 2011|accessdate=28 August 2011|archive-date=15 October 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111015234535/http://edgewoodpc.org/sermons/sermon061911.html|dead-url=yes}}</ref> | "Founder of Missionaries of Charity"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1979/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1979|accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | 1980 | [[File:Adolfo Pérez Esquivel agosto 2011.jpg|75px]] | [[ایڈولفو اسقویول]] | {{flag|Argentina}} | رومن کیتھولک<ref name=nobel>{{cite web |url=http://nobelprize.org/peace/laureates/1980/esquivel-bio.html |title=Adofo Pérez Esquivel |publisher=Nobel Prize Committee}}</ref> | "Human rights leader;"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1980/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1980 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref> "founded non-violent human rights organizations to fight the military junta that was ruling his country (Argentina)."<ref name="Lundestad"/> |- | 1982 | [[File:Alfonso Garcia Robles 1981.jpg|75px]] | [[الفانسو گارشیا روبلز]] | {{flag|Mexico}} | رومن کیتھولک | "[for] his magnificent work in the [[Treaty of Tlatelolco|disarmament negotiations]] of the United Nations, where they have both played crucial roles and won international recognition"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1982/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1982 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1982/press.html |title=The Nobel Peace Prize 1982–Presentation Speech |accessdate=2008-12-03|publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | 1983 |[[File:Lech Walesa OAF Visit.jpg|75px]] | [[لیخ والینسا]] | data-sort-value="Poland"| [[File:Flag of Poland.svg|20px]] [[عوامی جمہوریہ پولینڈ|Poland]] | رومن کیتھولک<ref name=ash>Timothy Garton Ash, [http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,988170,00.html Lech Wałęsa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130826121009/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,988170,00.html |date=2013-08-26 }}, TIME magazine,"The Most Important People of the Century", 13 April 1998.</ref> | "Founder of [[Solidarity (Polish trade union)|Solidarność]]; campaigner for human rights"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1983/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1983 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | 1984 |[[File:Desmond tutu 20070607 2.jpg|75px]] | [[ڈسمنڈ ٹوٹو]] | {{flag|South Africa|1928}} | پروٹسٹنٹ (Anglican) | "Bishop of Johannesburg; former Secretary General, South African Council of Churches"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1984/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1984 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | 1987 | [[File:OscarArias.jpg|75px]] | [[اوسکر اریآس]] | {{flag|Costa Rica}} | رومن کیتھولک | "for his work for peace in Central America, efforts which led to the accord signed in Guatemala on August 7 this year"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1987/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1987 |accessdate=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | rowspan="2" | 1993 | [[File:Nelson Mandela-2008.jpg|75px]] | [[نیلسن منڈیلا]] | rowspan="2" | {{flag|South Africa|1928}} | پروٹسٹنٹ (Methodist){{sfn|Forster|2014|p=89}} | rowspan="2" | "for their work for the peaceful termination of the [[apartheid]] regime, and for laying the foundations for a new democratic South Africa"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1993/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1993 |accessdate=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | [[File:Frederik Willem de Klerk.jpg|75px]] | [[ایف ڈبلیو دی کلرک|Frederik Willem de Klerk]] | پروٹسٹنٹ ([[Reformed Churches in South Africa|Reformed]])<ref>{{cite book|last=Lugan|first=Bernard|year=1996|title=Ces Français qui ont fait l'Afrique du Sud (''The French People Who Made South Africa'')|publisher=Bartillat|isbn=2-84100-086-9}}</ref> |- | rowspan=2| 1996 | [[File:Carlosbelo.jpg|75px]] | [[کارلس بیلو]] | rowspan="2" | {{flag|Indonesia}} | رومن کیتھولک | rowspan=2| "for their work towards a just and peaceful solution to the conflict in East Timor."<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1996/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1996 |accessdate=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- |[[File:EastTimor.JoseRamosHorta.01.jpg|75px]] |[[جوز ریموس ہورٹا]] | رومن کیتھولک |- | rowspan=2| 1998 | [[File:John Hume 2008.jpg|75px]] | [[جان ہیوم]] | rowspan=2| {{flag|برطانیہ}} | رومن کیتھولک<ref>{{cite web|title=Ceasefire: It's all just coming together for the fixer: John Hume risked all when he met Sinn Fein. Now there's talk of a Nobel Peace Prize. Cal McCrystal reports|first=Cal|last=McCrystal|date=4 September 1994|url=http://www.independent.co.uk/voices/ceasefire-its-all-just-coming-together-for-the-fixer-john-hume-risked-all-when-he-met-sinn-fein-now-theres-talk-of-a-nobel-peace-prize-cal-mccrystal-reports-1446738.html}}</ref> | rowspan=2| "for their efforts to find a peaceful solution to the conflict in Northern Ireland"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1998/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1998 |accessdate=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- |[[File:David Trimble.jpg|75px]] |[[ڈیوڈ ٹرمبل]] | پروٹسٹنٹ (Presbyterian)<ref name="google4">{{Cite book|url=http://books.google.com/books?id=ny77bPwKxaUC&pg=PA323&dq=%22david+trimble%22&hl=en&ei=yGkpTNX_G8aqlAfvvvCyAw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=3&ved=0CDQQ6AEwAg#v=onepage&q=%22david%20trimble%22&f=false |title=The Nobel Peace Prize and the ... |publisher=Google Books |accessdate=29 June 2010}}</ref><ref name="google1">{{Cite book|url=http://books.google.com/books?id=s21VHD28o0EC&q=%22william+david+trimble%22&dq=%22william+david+trimble%22&hl=en&ei=MRopTL3gBISdlgeZoICCCA&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CC0Q6AEwAA |title=Newsmakers |publisher=Google Books |accessdate=28 June 2010}}</ref> |- | 2000 | [[File:Kim Dae-jung (Cropped).png|75px]] | [[کم ڈے ژونگ]] | {{flag|South Korea}} | رومن کیتھولک<ref name="Catholic News Agency">{{cite web |url=http://www.catholicnewsagency.com/news/john_paul_iis_appeal_saved_future_korean_president_from_death_sentence/ |title=John Paul II's appeal saved future Korean president from death sentence |date=21 May 2009 |publisher=Catholic News Agency |accessdate=25 June 2012}}</ref> | "for his work for democracy and human rights in South Korea and in East Asia in general, and for peace and reconciliation with North Korea in particular"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2000/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2000 |accessdate=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | 2001 | [[File:Kofi Annan4 2007 04 20.jpg|75px|Kofi Annan, Photo: Harry Wad]] | [[کوفی عنان]] | {{flag|Ghana}} | پروٹسٹنٹ<ref>{{Cite news |last=Lefevere |first=Patricia |title=Annan: `Peace is never a perfect achievement'&nbsp;– United Nations Secretary General Kofi Annan |publisher=National Catholic Reporter |date=11 December 1998 |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m1141/is_7_35/ai_53460476 |accessdate=26 February 2008 |archivedate=12 January 2005 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20050112161711/http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m1141/is_7_35/ai_53460476 }}</ref> | "for his work for a better organized and more peaceful world"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2001/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2001 |accessdate=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | 2002 | [[File:Jimmy Carter.jpg|75px]] | [[جمی کارٹر]] | {{flag|امریکا}} | پروٹسٹنٹ ([[Baptist]])<ref>{{cite web |last=Warner |first=Greg |url=http://www.baptiststandard.com/2000/10_23/pages/carter.html |title=Jimmy Carter says he can 'no longer be associated' with the SBC |quote=He said he will remain a deacon and Sunday school teacher at Maranatha Baptist Church in Plains and support the church's recent decision to send half of its missions contributions to the Cooperative Baptist Fellowship. |work=Baptist Standard |accessdate=December 13, 2009}}</ref> | "for his decades of untiring effort to find peaceful solutions to international conflicts, to advance democracy and human rights, and to promote economic and social development"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2002/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2002 |accessdate=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | 2004 | [[File:Wangari Maathai portrait by Martin Rowe.jpg|75px]] | [[ونگری ماتھی|Wangari Muta Maathai]] | {{flag|Kenya}} | رومن کیتھولک<ref>[http://philipcarrgomm.wordpress.com/2011/10/19/wangari-maathai-god-is-on-this-mountain ''Wangari Maathai – God is on this Mountain''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140515233150/http://philipcarrgomm.wordpress.com/2011/10/19/wangari-maathai-god-is-on-this-mountain/ |date=2014-05-15 }}, Philip Carr-Gomm blogsite, 19 October 2011</ref> | "for her contribution to sustainable development, democracy and peace"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2004/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2004 |accessdate=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | [[2007 Nobel Peace Prize|2007]] | [[File:Al Gore.jpg|75px]] | [[ایل گور]] | {{flag|امریکا}} | پروٹسٹنٹ (Baptist) | "for his efforts to build up and disseminate greater knowledge about man-made climate change, and to lay the foundations for the measures that are needed to counteract such change"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2007/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2007 |accessdate=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | [[2008 Nobel Peace Prize|2008]] | [[File:Martti Ahtisaari.jpg|75px]] | [[مارٹی اہتیشری]] | {{flag|Finland}} | پروٹسٹنٹ (Lutheran) | "for his efforts on several continents and over more than three decades, to resolve international conflicts"<ref>{{cite web |url= http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2008/ |title= The Nobel Peace Prize 2008 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2008-10-10}}</ref> |- | [[2009 Nobel Peace Prize|2009]] | [[File:Official portrait of Barack Obama.jpg|75px]] | [[بارک اوباما]] | {{flag|امریکا}} | پروٹسٹنٹ<ref>{{cite news |last1=Pulliam |first1=Sarah |last2=Olsen |first2=Ted |url= http://www.کرسچئینitytoday.com/ct/2008/januaryweb-only/104-32.0.html?start=2 |title=Q&A: Barack Obama |work=کرسچئینity Today |location=Carol Stream, IL |date=January 23, 2008 |accessdate=January 4, 2013}}</ref> | "for his extraordinary efforts to strengthen international diplomacy and cooperation between peoples."<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2009/press.html |title= The Nobel Peace Prize 2009 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2009-10-09}}</ref> |- | rowspan="2" | [[نوبل امن انعام 2011|2011]] | [[File:Ellen Johnson-Sirleaf, April 2010.jpg|75px]] | [[ایلن جانسن سرلیف]] | rowspan="2" | {{flag|Liberia}} | پروٹسٹنٹ (Methodist)<ref name="Gov't Rejects Newspaper Story"/> | rowspan="2" | "for their non-violent struggle for the safety of women and for [[women's rights]] to full participation in peace-building work"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2011/press.html |title=The Nobel Peace Prize 2011 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2011-10-07}}</ref> |- | [[File:Leymah-gbowee-at-emu-press-conference.jpg|75px]] | [[لیما غبووی]] | پروٹسٹنٹ (Lutheran)<ref>Leymah Gbowee, ''Mighty Be Our Powers'' (New York: Beast Books, 2011), written with Carol Mithers, pp. 80-81 and p. 82.</ref> |} === معاشیات=== {| align="center" class="wikitable" |- ! سال ! colspan=2|انعام یافتہ ! ملک ! فرقہ ! وجہ |- | rowspan = 2 | 1969 | [[File:Uio frisch 2006 0025.jpg|75px]] | [[راگنرفرشچ]] | {{flag|Norway}} | پروٹسٹنٹ<ref name="autobio"/> | rowspan = 2 | "for having developed and applied dynamic models for the analysis of economic processes" |- | [[File:Jan Tinbergen 1982.jpg|75px]] | [[جان ٹنبرجن]] | {{flag|Netherlands}} | پروٹسٹنٹ |- | 1975 | [[Image:Nobel prize medal grey.png|75px]] | [[تجالنگ کوپمنس]] | {{flag|Netherlands}}<br>{{flag|امریکا}} | پروٹسٹنٹ | "for his contributions to the theory of [[Pareto efficiency|optimum allocation]] of resources"<ref name="Winners1975">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/1975/|title=The Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel 1975|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-14}}</ref> |- | rowspan = 2 | 1979 | [[Image:Nobel prize medal grey.png|75px]] | [[تھیوڈور سکلٹز]] | {{flag|امریکا}} | پروٹسٹنٹ | rowspan = 2 | "for their pioneering research into economic development research with particular consideration of the problems of [[developing countries]]."<ref name="Winners1979">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/1979/|title=The Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel 1979|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-14}}</ref> |- | [[Image:Nobel prize medal grey.png|75px]] | [[ڈبلیو آرتھر لیوس|Arthur Lewis]] | {{flag|Saint Lucia|1979}}<br>{{flag|برطانیہ}} | رومن کیتھولک<ref>[http://www.nndb.com/people/633/000160153/ Arthur Lewis]</ref> |- | 1982 | [[Image:Nobel prize medal grey.png|75px]] | [[جیورج سٹگلر]] | {{flag|امریکا}} | کرسچئین<ref>[https://books.google.ca/books?id=4D-OIyTLoO0C&pg=PA342&dq=%22George+Stigler+was+born+January+17,+1911%22&hl=en&a=X&ei=je7FVISIFMe5ggSq74KgCQ&ved=0CBMQ6AEwAA]</ref> | "for his seminal studies of industrial structures, functioning of markets and causes and effects of [[regulation|public regulation]]"<ref name="Winners1982">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/1982/|title=The Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel 1982|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-14}}</ref> |- | 1986 | [[File:James Buchanan by Atlas network.jpg|75px]] | [[جیمز ایم۔ بچانن]] | {{flag|امریکا}} | پروٹسٹنٹ<ref>Reuben Kyle, ''[http://frank.mtsu.edu/~berc/pdfs/bookct6a.pdf From Nashville to the Nobel Prize: The Buchanans of Tennessee]'' (Twin Oaks Press, 2012).</ref> | "for his development of the contractual and constitutional bases for the theory of economic and political [[decision-making]]"<ref name="Winners1986">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/1986/|title=The Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel 1986|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-14}}</ref> |- | 1988 | [[File:ALLAIS PN Maurice-24x30-2001b.jpg|75px]] | [[ماورس آلیس]] | {{flag|France}} | رومن کیتھولک | "for his pioneering contributions to the theory of markets and [[Capacity utilization|efficient utilization of resources]]"<ref name="Winners1988">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/1988/|title=The Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel 1988|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-14}}</ref> |- | 1989 | [[File:Trygve Haavelmo.jpg|75px]] | [[ٹراگیو ہیولمو]] | {{flag|Norway}} | پروٹسٹنٹ<ref>{{cite web | title =Oslo Katedralskole - en skole med tradisjoner | work =Om skolen | publisher =Oslo katedralskole | url =http://www.oslokatedral.vgs.no/skolen/ | accessdate =19 April 2014 | language =Norwegian }}</ref> | "for his clarification of the probability theory foundations of [[econometric]]s and his analyses of simultaneous economic structures"<ref name="Winners1989">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/1989/|title=The Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel 1989|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-14}}</ref> |- | rowspan = 2 | 1994 | [[Image:Nobel prize medal grey.png|75px]] | [[جون ہارسانئے]] |{{flag|امریکا}} | Raised a devout Catholic,<ref>http://www.nap.edu/html/biomems/jharsanyi.pdf</ref> later he abandoned Catholicism | rowspan = 2 |"for their pioneering analysis of equilibria in the [[Game theory|theory of non-cooperative games]]."<ref name="Winners1994">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/1994/|title=The Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel 1994|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-14}}</ref> |- | [[File:Reinhard Selten2.jpg|75px]] | [[رینہارڈ سیلٹن]] |{{flag|جرمنی}} | Raised as پروٹسٹنٹ,<ref name="nobelprize.org">[http://nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/1994/selten-autobio.html From Les Prix Nobel. The Nobel Prizes 1994, Editor Tore Frängsmyr, [Nobel Foundation&#93;, Stockholm, 1995]</ref> later he left the church |- | 1996 | [[Image:Nobel prize medal grey.png|75px]] | [[ولیم وکری]] | {{flag|Canada}}<br>{{flag|امریکا}} | [[Quaker]] <ref>[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/economic-sciences/laureates/1996/vickrey-bio.html William Vickrey - Biographical]</ref> | "for his fundamental contributions to the economic theory of incentives under asymmetric information"<ref name="Winners1996">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/1996/|title=The Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel 1996|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-14}}</ref> |- |- |rowspan = 2 | 2003 | [[File:Robert F. Engle.jpg|75px]] | [[رابرٹ ایف۔اینگل]] | {{flag|امریکا}} | Quaker<ref>[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/economic-sciences/laureates/2003/engle-bio.html Robert F. Engle III - Biographical]</ref> | "for methods of analyzing economic [[time series]] with time-varying [[Volatility (finance)|volatility]] ([[Autoregressive conditional heteroskedasticity|ARCH]])"<ref name="Winners2003">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/2003/|title=The Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel 2003|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-14}}</ref> |- | [[File:Clive Granger by Olaf Storbeck.jpg|75px]] | [[کلائوگرینجر]] | {{flag|برطانیہ}} | کرسچئین | "for methods of analyzing economic time series with common trends ([[cointegration]])"<ref name="Winners2003"/> |- | 2009 | [[File:Nobel Prize 2009-Press Conference KVA-30.jpg|75px]] | [[الینر اوسٹرم]] |{{flag|امریکا}} | پروٹسٹنٹ<ref>{{cite news |title=The story of non-economist Elinor Ostrom |date=December 9, 2009 |url=http://www.swedishwire.com/business/1985-the-story-of-non-economist-elinor-ostrom |newspaper=The Swedish Wire |accessdate=June 12, 2010 |archivedate=December 14, 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091214213925/http://www.swedishwire.com/business/1985-the-story-of-non-economist-elinor-ostrom }}</ref> | "for her analysis of economic governance, especially the commons"<ref name="Winners2009">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/2009/|title=The Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel 2009|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2009-10-12}}</ref> |- | 2010 | [[File:Christopher Pissarides.jpg|75px]] | [[کریسٹوفر اے . پسارائیڈ]] | {{flag|Cyprus}} | [[راسخُ الا عتقاد کلیسا]]<ref>[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/economic-sciences/laureates/2010/pissarides-autobio.pdf CHRISTOPHER A. PISSARIDES]</ref> | "for his analysis of [[Search and matching theory|markets with search frictions]]"<ref name="Winners2010">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/2010/|title=The Prize in Economic Sciences 2010|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2010-10-11}}</ref> |- |rowspan = 2| 2013 | [[File:Eugene Fama at Nobel Prize, 2013.jpg|75px]] | [[یوجین فاما|Eugene F. Fama]] |rowspan=2|{{flag|امریکا}} | رومن کیتھولک<ref>[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/economic-sciences/laureates/2013/fama-bio.pdf Eugene F. Fama]</ref> |rowspan = 3| "for their empirical analysis of asset prices." |- | [[File:Robert Shiller - World Economic Forum Annual Meeting 2012.jpg|75px]] | [[رابرٹ جے۔ شیلر]] | پروٹسٹنٹ (Methodist)<ref>[http://www.interviews/robert-shiller-on-human-traits-essential-capitalism Robert Shiller on Human Traits Essential to Capitalism]</ref> |} === مزید دیکھئے=== * [[نوبل امن انعام حاصل کرنے والوں کی فہرست|List of Nobel Peace Laureates]] * [[نوبل انعام یافتہ حبشی شخصیات کی فہرست]] * [[نوبل انعام یافتہ یہودی شخصیات کی فہرست]] * [[فہرست نوبل انعام یافتہ مسلمان شخصیات]] * [[بھارتی نوبل انعام یافتگان]] * [[List of کرسچئین thinkers in science]] * [[فہرست نوبل انعام یافتگان بلحاظ ملک]] * [[نوبل انعام وصول کنندگان کی فہرست]] * [[نوبل انعام یافتہ خواتین شخصیات کی فہرست]] === حوالے=== {{حوالے}} {{نوبل انعام}} [[گٹھ:نوبل انعام یافتگان کی فہرست بلحاظ مذہب]] [[گٹھ:فہارست سائنسدانان]] ijzvnd7nc6srv2qf78ccmwxo645925x 0 53439 713026 711832 2026-10-31T11:38:22Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 713026 wikitext text/x-wiki ایہ اُنہاں شہراں دی لسٹ اے جو لمبے عرصے توں مسلسل آباد نیںَ۔ دنیا دے بوہت سارے شہراں دے شہری قدیم ترین شہر دے باسی ہون دا دعویٰ کردے نیں۔ انہاں چ ([[بلخ]], [[جبیل]], [[حلب]], [[دمشق]], اور [[اریحا]]) شامل نیں۔ ==افریقہ, شمالی== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%" |- ! ناں ! تریخی علاوقہ ! مقام ! جدوں توں مسلسل آباد اے ! class="unsortable" | Notes <!-- force numeric sorting on the hidden values in col 4 with hidden extreme max and min rows --> |- style="display:none;" |!a||!a||!a||−9e99 |- style="display:none;" |~z||~z||~z||9e99 |- | [[فیوم]] (as ''Shediet'', ''Crocodilopolis'', ''Ptolemais Euergetis'', ''Arsinoe'') | [[زیریں مصر]] | {{Hs|Egypt}}[[محافظہ فیوم]], [[مصر]] | {{Hs|-4000 ! }} c. 4000 BC<ref>Overy et al. (1999:43); Aldred (1998:42,44)</ref> | |- |[[الاقصر]] (as ''Waset'', better known by its Greek name ''[[طيبہ|Thebes]]'')||[[قدیم مصر]] || [[مصر]] ||{{Hs|-3200}} c. 3200 BC || First established as capital of [[بالائی مصر]], Thebes later became the religious capital of the nation until its decline in the Roman period. |- |[[زیلع|Zeila/Avalite]] || [[Barbara (region)|Bilad al-Barbar]]|| [[صومالیہ]] || {{Hs|-400 !}}c. 9th century BC || Major trading city in the [[قرن افریقہ]] |- | [[قرطاج]] || || [[تونس]] || 814 BC || Founded by the [[فونیقی]].<ref>{{cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/37/ |title=Archaeological Site of Carthage - UNESCO World Heritage Centre |publisher=Whc.unesco.org |date= |accessdate=2013-01-19}}</ref> |- |[[Yeha]] || [[D'mt]] || [[ایتھوپیا]] || {{Hs|-700 !}}c. 700 BC || One of the oldest site of continuous habitation in [[افریقہ جنوب صحرا]].<ref name=Phillipson-36>David W. Phillipson, ''Ancient Churches of Ethiopia'' (New Haven: Yale University Press, 2009), p. 36</ref> |- |[[Cape Guardafui]] || [[Barbara (region)|Bilad al-Barbar]] || [[صومالیہ]] || {{Hs|-400 !}}c. 500 BC || Referred to as ''Aromata promontorium'' by the [[قدیم یونان]], Guardafui was described as early as the 1st century AD in the ''[[Periplus of the Erythraean Sea]]'', along with other flourishing commercial settlements on the northern Somali littoral.<ref name="Tuckey">James Hingston Tuckey, ''Maritime geography and statistics, or A description of the ocean and its coasts, maritime commerce, navigation, &c'', (Printed for Black, Parry, and Co.: 1815), p.30.</ref> |- |[[Axum]] || [[مملکت اکسوم]] || [[ایتھوپیا]] || {{Hs|-400 !}}c. 400 BC || Ancient capital of the Kingdom of Axum |- |[[بربرہ]] || [[Barbara (region)|Bilad al-Barbar]] || [[صومالیہ]] || {{Hs|-400 !}}c. 400 BC || The city was described as 800 stadia beyond the city of the Avalites, described in the eighth chapter of the Periplus of the Erythraean Sea, which was written by a Greek merchant in the 1st century AD |- | [[اسکندریہ]] || || [[مصر]] || {{Hs|-332 !}}332 BC || Founded by [[سکندر اعظم]]<ref>{{cite web|url=http://www.citymayors.com/culture/historic_africa.html |title=Historic cities - Africa |publisher=City Mayors |date= |accessdate=2013-01-19}}</ref> |- | [[Djenné-Jeno]] || || [[مالی]] || {{Hs|-200 !}}c. 200 BC || One of the oldest known cities in [[sub-Saharan Africa]]<ref>{{Cite journal | url=http://anthropology.rice.edu/Content.aspx?id=500 | title=Jenne-jeno, an ancient African city | publisher=Rice University Anthropology | last1=McIntosh | first1=Susan Keech | last2=McIntosh | first2=Roderick J. | postscript=<!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to "." for the cite to end in a ".", as necessary. -->{{inconsistent citations}} }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181225201058/https://anthropology.rice.edu/Content.aspx?id=500%20 |date=2018-12-25 }}</ref> |- | [[Ghadames]] (as ''Cydamus'') || || [[لیبیا]] || {{Hs|-19 !}}19 BC || Roman town founded in 19 BC but "archaeological evidence shows occupation of the area in the Paleolithic and Neolithic eras"<ref>{{cite web |url=http://archnet.org/library/places/one-place.jsp?place_id=1694&order_by=title&showdescription=1 |title=Ghadames |publisher=Archnet.org |date= |accessdate=2013-01-19 |archive-date=2018-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225201135/http://archnet.org/ |dead-url=yes }}</ref> |- | [[Old Cairo]] || || [[مصر]] || {{Hs|100 !}}c. 100 || Babylon Fortress moved to its current location in the reign of [[تراجان]], forming the core of Old or Coptic Cairo<ref>{{cite web|url=http://www.touregypt.net/featurestories/babylon.htm |title=Fort Babylon In Cairo |publisher=Touregypt.net |date= |accessdate=2013-01-19}}</ref> |- | [[کیسمایو]] ||[[Barbara (region)|Bilad al-Barbar]], after the 14th century part of the [[سلطنت اجوران]]|| [[صومالیہ]] || {{Hs|100 !}} 4th century || The Kismayo area was originally a small fishing settlement and expendad to a major trading city on the Somali coast.<ref name="Cassanelli">Lee V. Cassanelli, ''The shaping of Somali society: reconstructing the history of a pastoral people, 1600-1900'', (University of Pennsylvania Press: 1982), p.75.</ref> |- | [[موغادیشو]] ||[[Sultanate of Mogadishu]] || [[صومالیہ]] || {{Hs|900 !}}c. 700 || Successor of the ancient trading power of [[Sarapion]] |- | [[Fes]] (as ''[[Fes-al-Bali]]'')|| || [[مراکش]] || {{Hs|789 !}}789 || Founded as the new capital of the [[ادریسی سلطنت]]<ref>"Fes". Encyclopædia Britannica. 2007. Britannica Concise Encyclopedia. 3 March 2007</ref> |- | [[مراکش (شہر)]] (''Murakuc'')|| || [[مراکش]] || {{Hs|1070 !}}1070 || Founded by the [[دولت مرابطین]]<ref>{{cite web|url=http://www.moroccanembassylondon.org.uk/en/Beauty%20Spots%20and%20Monuments.html |title=Embassy of The Kingdom of Morocco in London |publisher=Moroccanembassylondon.org.uk |date= |accessdate=2013-01-19}}</ref> |} ==افریقہ, دکھنی== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%" |- ! ناں ! تریخی علاوقہ ! مقام ! جدوں توں مسلسل آباد اے ! class="unsortable" | Notes <!-- force numeric sorting on the hidden values in col 4 with hidden extreme max and min rows --> |- style="display:none;" |!a||!a||!a||−9e99 |- style="display:none;" |~z||~z||~z||9e99 |- |[[بینن شہر|Igodomigodo]] || [[سلطنت بینن]] || [[نائجیریا]] || {{Hs|-400 !}}c. 400 BC || City of Benin, one of the oldest cities in Nigeria |- |[[Ife]] || [[اوسون ریاست]] || {{Hs|Nig}} [[نائجیریا]] || {{Hs|-350 !}}c. 350 BC || Earliest traces of habitation date to the 4th century BC.<ref>{{cite web|url=http://www.metmuseum.org/toah/hd/ife/hd_ife.htm |title=Ife (from ca. 350 B.C.) &#124; Thematic Essay &#124; Heilbrunn Timeline of Art History &#124; The Metropolitan Museum of Art |publisher=Metmuseum.org |date= |accessdate=2013-01-19}}</ref> |- | [[Sofala]] || || [[موزمبیق]] || {{Hs|900 !}}c. 700 || One of the oldest harbours documented in [[جنوبی افریقہ (خطہ)]], |- | [[Lamu]] || || [[کینیا]] || {{Hs|1300 !}}c. 1300 || Founded by Swahili settlers some time in the 14th century<ref>{{cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/1055 |title=Lamu Old Town - UNESCO World Heritage Centre |publisher=Whc.unesco.org |date=2001-12-13 |accessdate=2013-01-19}}</ref> |- | [[کیپ ٹاؤن]] || [[Cape colony]] || [[جنوبی افریقہ]] || 1652 || Founded by Dutch settlers from [[ولندیزی ایسٹ انڈیا کمپنی]] and is the oldest city in South Africa |- | [[کوماسی]] || [[Ashanti Empire]] || [[گھانا]] || c. 1680 || Founded as Akan village and capital of the Kumaseman State, later becoming capital of Ashanti Empire, |} ==امریکہ, وچکارلا== {{Further|List of cities in the Americas by year of foundation}} {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%" |- ! ناں ! تریخی علاوقہ ! مقام ! جدوں توں مسلسل آباد اے ! class="unsortable" | Notes <!-- force numeric sorting in col 4 with hidden extreme max and min rows --> |- style="display:none;" |!a||!a||!a||−9e99 |- style="display:none;" |~z||~z||~z||9e99 |- |[[Cholula, Puebla|Cholula]] |Old [[Cholula (Mesoamerican site)|Cholula]] |[[میکسیکو]] | {{Hs|-150 ! }}c. 2nd century BC |[[Cholula (Mesoamerican site)|Pre-Columbian Cholula]] grew from a small village to a regional center during the 7th century. Oldest still-inhabited city in the Americas. |- |[[میکسیکو شہر]] |[[Mexica|Mexica culture]] |Mexico |1325 |Founded as twin cities [[Tenochtitlan|Tenōchtitlān]] (1325) and [[Tlatelolco (altepetl)|Tlāltelōlco]] (1337) by the [[Mexica]]. Named changed to Ciudad de México (Mexico City) after the Spanish conquest of the city in 1521. Several other [[pre-Columbian]] towns such as [[Azcapotzalco]], [[Tlatelolco (altepetl)|Tlatelolco]], [[Xochimilco]] and [[Coyoacán]] have been engulfed by the still growing metropolis and are now part of modern Mexico City. Oldest capital city in the Americas. |- |[[سانتو دومنگو]] |[[ہسپانیولا]] |[[جمہوریہ ڈومینیکن]] |1496 |Oldest European settlement in the New World |- |[[سان جوآن|San Juan]] |[[Viceroyalty of New Spain|New Spain]] |[[پورٹو ریکو]] [[Puerto Rico#Political status|(US)]] |1508 |Oldest continuously inhabited city in a [[Unincorporated territories of the United States|US territory]] |- |[[Nombre de Dios, Colón]] |New Granada |[[پاناما]] |1510 |Oldest European settlement on the mainlands of the Americas |- |[[باراکوا]] |New Spain |[[کیوبا]] |1511 |Oldest European settlement in Cuba |- |[[ویراکروز (سٹی)|Vera Cruz]] |New Spain |Mexico |1519 |Oldest continuously inhabited European established settlement continental America. |- |[[پاناما شہر]] |New Granada |[[پاناما]] |1519 |Oldest city in the Americas on the Pacific Ocean and oldest European settlement on the Pacific. |} ==امریکہ, اتلا== {{Further|List of cities in the Americas by year of foundation}} {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%" |- ! ناں ! تریخی علاوقہ ! مقام ! جدوں توں مسلسل آباد اے ! class="unsortable" | Notes <!-- force numeric sorting in col 4 with hidden extreme max and min rows --> |- style="display:none;" |!a||!a||!a||−9e99 |- style="display:none;" |~z||~z||~z||9e99 |- |[[Acoma Pueblo]] and [[Taos Pueblo]], [[نیو میکسیکو]] |[[Pueblo peoples|Pueblo culture]] |US |c. 1075 |Among the oldest continuously inhabited settlements in the US (although not "cities") |- |[[Oraibi, Arizona]] |[[Hopi people|Hopi culture]] |US |c. 1100 |Among the oldest continuously inhabited settlements in the US (although not a "city") |- |[[سینٹ جانز، نیوفنلینڈ اور لیبراڈار]] |[[Newfoundland Colony]] |[[کینیڈا]] |1540s |Oldest city in Canada, and oldest English-speaking city in the Americas |- |[[سینٹ آگسٹین، فلوریڈا]] |New Spain |US |1565 |Oldest continuously inhabited European-founded city within the United States |- |[[جیمز ٹاون، ورجینیا]] |[[Colony of Virginia]] |US |1607 |First permanent English established settlement in the Americas. |- |[[سانتا فے، نیو میکسیکو]] |New Spain | US | 1607 | Oldest continuously inhabited state or territorial capital in the continental United States. |- |[[کیوبک شہر]] |[[New France]] |Canada |1608 |Second oldest city in Canada and oldest French-speaking city in the Americas. |- |[[البانی، نیو یارک]] |[[New Netherlands]] |US |1614 |Followed by [[جرسی شہر، نیو جرسی]] (Communipaw) in 1617 and New York City (as [[New Amsterdam]]) in [[Governors Island|1624]] or 1625. (Note: While there was an abandonment in 1617 or 1618 of the Albany settlement, it was re-established within a few years; also, the Jersey City settlement was a [[factorij]] or trading post in the 1610s and didn't become a "homestead" ([[bouwerij]]) until the 1630s. Settlements in [[New Netherlands]] sometimes moved around in the early years.) |- |[[پلایماؤت، میساچوسٹس]] |[[پلایماؤت کالونی]] |US |1620 |Fourth oldest continuously inhabited European-founded city in the United States<ref name = "ContinuousSantaFe">[[سانتا فے، نیو میکسیکو]], which is sometimes cited for this, was abandoned due to Indian raiding from 1680 to 1692, and its inhabitants did not succeed in living in the area continuously until after 1692. </ref> |- |[[سینٹ جان، نیو برنسوک|سینٹ جان]] |نواں فرانس |[[کینیڈا]] |1631 |کینیڈا دا تیجا سبتوں پرانا شہر |- |[[ترو-ریویائر]] |New France |Canada |1634 |Fourth oldest city in Canada |- |[[مانٹریال]] |New France |Canada |1642 |Fifth oldest city in Canada |- |[[Sault Ste. Marie, Michigan]] |New France |US |1668 |Oldest European-founded city in the Midwestern United States and third oldest American city west of the Appalachian Mountains. |- |[[سان ڈیگو]] |New Spain |US |1769 |Birthplace of [[کیلی فورنیا]] and oldest city on the West Coast of the United States |} ==امریکہ, دکھنی== {{Further|List of cities in the Americas by year of foundation}} {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%" |- ! ناں ! تریخی علاوقہ ! مقام ! جدوں توں مسلسل آباد اے ! class="unsortable" | Notes <!-- force numeric sorting in col 4 with hidden extreme max and min rows --> |- style="display:none;" |!a||!a||!a||−9e99 |- style="display:none;" |~z||~z||~z||9e99 |- |[[Upper Xingu]] |[[Xingu peoples|Xingu culture]] |[[برازیل]] |c. 800 AD |A network of settlements continuously inhabited since the late 1st millennium AD. A highly urbanized [[Kuikuro]] settlement was home to upwards of 10,000 people in the densely forested [[Upper Xingu]]. Their numbers declined sharply after contacts with Europeans in the 16th century. |- |[[کیٹو]] |[[Quitu culture]] |[[ایکواڈور]] |980 |Quito's origins date back to 2000 BC,{{Dubious|date=July 2014}} when the [[Quitu]] tribe occupied the area. |- |[[کوزکو]] |[[انکا]] |[[پیرو]] |c. 1100 |The ''[[Killke culture|Killke]]'' occupied the region from 900 to 1200, prior to the arrival of the ''[[انکا]]'' in the 13th century. Carbon-14 dating of [[Saksaywaman]], the walled complex outside Cusco, has demonstrated that the ''Killke'' culture constructed the fortress about 1100.<ref>[http://news.nationalgeographic.com/news/2008/03/080331-inca-temple.html Kelly Hearn, "Ancient Temple Discovered Among Inca Ruins"], ''National Geographic News'', 31 March 2008, accessed 12 January 2010</ref> |- |[[سانتا مارتا]] |[[New Granada]] |[[کولمبیا]] |1525 |Oldest still-inhabited city founded by Spaniards in Colombia. |- |[[São Vicente, São Paulo]] |[[Governorate General of Brazil]] |[[برازیل]] |1532 |First Portuguese settlement in South America |- |[[بوگوتا]] |[[New Kingdom of Granada|New Granada]] |[[کولمبیا]] |1538 |Oldest European-founded capital city in South America. |- |[[سانتیاگو دل استرو]] |[[Viceroyalty of the Río de la Plata|Río de la Plata]] |[[ارجنٹائن]] |1553 |Oldest continuously inhabited city in [[ارجنٹائن]] |} ==ایشیا, وچکارلہ تے دکھنی== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%" |- ! ناں ! تریخی علاوقہ ! مقام ! جدوں توں مسلسل آباد اے ! class="unsortable" | Notes <!-- force numeric sorting on the hidden values in col 4 with hidden extreme max and min rows --> |- style="display:none;" |!a||!a||!a||−9e99 |- style="display:none;" |~z||~z||~z||9e99 |- |[[بلخ]] (as ''Bactra'') |[[باختر]] |{{Hs|Afg}}[[صوبہ بلخ]], [[افغانستان]] | {{Hs|-1500 ! }} 1500 BC | |- |[[بنارس]] |[[Iron Age India]] |{{Hs|Ind}}[[اتر پردیش]], India | {{Hs|-1100 ! }}c. 1200–1100 BC<ref>{{cite book|author=Vidula Jayaswal|title=Ancient Varanasi: an archaeological perspective (excavations at Aktha)|url=http://books.google.com/books?id=mfddjqZGZygC&pg=PA225|accessdate=31 October 2012|year=2009|page=205|quote="[R]emains of Period I at Aktha which have been dated to circa twelfth/eleventh century BC is [sic] so far the earliest known archaeological horizon of Varanasi area."|publisher=Aryan Books International|isbn=978-81-7305-355-9}}</ref> |[[Iron Age India|Iron Age]] foundation ([[Painted Grey Ware culture]]). |- |[[اوجین]] (As [[اوجین|Avanti]]) || [[مالوہ]] || India || {{Hs|-800 ! }} c. 800 BC<ref>{{Cite web |title=Indiasite.com |url=http://www.indiasite.com/madhyapradesh/ujjain/history.html |access-date=2016-06-19 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304031237/http://www.indiasite.com/madhyapradesh/ujjain/history.html |dead-url=yes }}</ref> || Rose to prominence in ca 700 BC as capital of [[Avanti (India)|Avanti]] during India's second wave of urbanization. Walled in ca 600 BC. |- |[[سمرقند]] || [[Sogdiana]] || [[ازبکستان]] || {{Hs|-700 ! }} 700 BC{{citation needed|date=December 2012}} || |- |Rajagriha ([[راجگیر]])|| [[سلطنت مگدھ]]|| {{Hs|Ind}}[[بہار (بھارت)]], India || {{Hs|-600 ! }} 600 BC{{citation needed|date=December 2012}}|| |- |[[مدورائے]] || [[Pandyan kingdom]] || {{Hs|Ind}}[[تامل ناڈو]], India || {{Hs|-500 ! }} 500 BC{{citation needed|date=December 2012}}|| There are accounts of [[Megasthenes]] (c. 350 – 290 BC) a Greek ethnographer in the Hellenistic period, author of the work Indica, having visited Madurai (then, a bustling city and capital of Pandya Kingdom). [[Mahavamsa]], the Sri Lankan chronicle mentions that King Vijaya married a princess from Madurai, and his period is mentioned to be around 543 BC. |- |[[Vaisali]] || [[سلطنت مگدھ]]|| {{Hs|Ind}}[[بہار (بھارت)]], India || {{Hs|-500 ! }} 500 BC<ref name="irows.ucr.edu">[http://irows.ucr.edu/cd/courses/compciv/citypops4000.txt Irows.ucr.edu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161201021440/http://irows.ucr.edu/cd/courses/compciv/citypops4000.txt |date=2016-12-01 }}</ref> || |- |[[پٹنہ]] || [[سلطنت مگدھ]]|| {{Hs|Ind}}[[بہار (بھارت)]], India || {{Hs|-450 ! }} 5th century BC<ref>{{cite web|title=Pataliputra|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/446536/Patna#ref268618|publisher=Encyclopædia Britannica|accessdate=30 January 2011}}</ref>|||As Pataliputra was founded by [[Ajatashatru]]. |- |[[پشاور]] |[[گندھارا]] |{{Hs|Pak}}[[خیبر پختونخوا]], [[پاکستان]] | {{Hs|-350 ! }}c. 400–300 BC<ref>{{Cite web |title=World-archaeology.com |url=http://www.world-archaeology.com/articles-by-area/article/c/47-pakistan/308-.html |access-date=2016-06-19 |archive-date=2014-10-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141031145602/http://www.world-archaeology.com/articles-by-area/article/c/47-pakistan/308-.html |dead-url=yes }}</ref> |Ongoing excavations in the [[Gor Khuttree]] region have given proof of the ancient foundations of the city and have established Peshawar as one of the oldest settlements in Central and South Asia. |- |[[Mahasthangarh]], [[بوگرا]] |[[Pundravardhana]] |{{Hs|Ban}}[[بوگرا ضلع]], [[بنگلہ دیش]] |{{Hs|- 300BC ! }} 4th century BC<ref>{{cite web|author=Prof. Sirajul Islam |url=http://www.banglapedia.org/HT/P_0322.HTM |title=Pundranagara |publisher=Banglapedia |date= |accessdate=2013-01-19}}</ref> |Remains of the ancient city of Pundranagara. |- |[[تھانجاور]] || [[Early Chola kingdom]] || {{Hs|Ind}}[[تامل ناڈو]], India || {{Hs|-300 ! }} 300 BC ||Some scholars believe that the city has been existing since the [[Sangam Period]] |- |[[بامیان|Bamyan]] |[[باختر]] |{{Hs|Afg}}[[صوبہ بامیان]], [[افغانستان]] | {{Hs|- 1st century AD ! }} 1st century AD | |- |[[کھٹمنڈو]]-[[پاٹن، نیپال]] || [[نیپال]] || [[کھٹمنڈو]] valley, [[نیپال]] || {{Hs|- 2nd century AD ! }} c. 2nd century AD |The epigraphically attested history of Kathmandu valley begins in the 2nd century. Folklore speaks of a hoarier past. {{citation needed|date=December 2012}} |} ==ایشیا, چڑھدا== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%" |- ! ناں ! تریخی علاوقہ ! مقام ! جدوں توں مسلسل آباد اے ! class="unsortable" | Notes <!-- force numeric sorting in col 4 with hidden extreme max and min rows --> |- style="display:none;" |!a||!a||!a||−9e99 |- style="display:none;" |~z||~z||~z||9e99 |- |[[لوویانگ]] (as ''Zhenxun, Xibo'') || [[شیا خاندان]] || {{Hs|Chi}}[[Henan]], China || {{Hs|-2070 ! }}c. 2070 BC || |- |[[شیان]] (as ''Haojing, Fenghao, Chang'an, Daxing'') || [[چو]] || {{Hs|Chi}}[[Shaanxi]], China || {{Hs|-1100 ! }}c. 1100 BC || |- |[[History of Beijing|Beijing]] ||[[Ji (state)|Ji]], [[Yan (state)|Yan]] || {{Hs|Chi}}[[بیجنگ]], China || {{Hs|-1000 ! }}c. 1045 BC || |- |[[سوژو]] (as ''Gusu, Wu'') || [[State of Wu|Wu]] || {{Hs|Chi}}[[جیانگسو]], China || {{Hs|-514 ! }}514 BC || |- |[[چینگدو]] || [[Shu (state)|Shu]] || {{Hs|Chi}}[[Sichuan]], China || {{Hs|-400 ! }}c. 400 BC || The 9th Kaiming king of the ancient Shu moved his capital to the city's current location from today's nearby Pixian. |- |[[نانجنگ]] (as ''Yecheng, Jianye, Jiankang, Jinling'') || [[State of Wu|Wu]] || {{Hs|Chi}}[[جیانگسو]], China || {{Hs|-495 ! }}c. 495 BC || [[Fu Chai]], Lord of the State of Wu, founded a fort named Yecheng (冶城) in today's Nanjing area. |- |[[کائفینگ]] (as ''Daling, Bianzhou, Dongjing, Bianjing'') || [[Wei (state)|Wei]] || {{Hs|Chi}}[[Henan]], China || {{Hs|-364 ! }}c. 364 BC || The State of Wei founded a city called Daliang (大梁）as its capital in this area. |- | [[گوانگژو]] (as ''Panyu'') || [[چن خاندان]] || {{Hs|Chi}}[[Guangdong]], China || {{Hs|-214 ! }}214 BC{{Citation needed|date=September 2008}} || |- |[[ہانگژو]] (as ''Lin'an'') || [[چن خاندان]] || {{Hs|Chi}}[[ژجیانگ]], China || {{Hs|-200 ! }}c. 200 BC || The city of Hangzhou was founded about 2,200 years ago during the Qin Dynasty. |- |[[پیانگ یانگ]] (as ''[[Wanggeom-seong]]'') || [[Gojoseon]] || [[شمالی کوریا]] || 194 BC || Built as the capital city of Gojoseon in 194 BC. |- |[[گیونگ جو]] || [[Silla]] || [[جنوبی کوریا]] || 57 BC || Built as the capital city of Silla in 57 BC. |- |[[سیول]] (as ''[[Wiryeseong]]'') || [[Baekjae]] || [[جنوبی کوریا]] || 18 BC || Built as the capital city of Baekjae in 18 BC. |- |[[اوساکا]] (as ''Naniwa'') || [[جاپان]] || [[جاپان]] || c. 400 AD || It was inhabited as early at the 6th-5th centuries BC, and became a port city during the [[Kofun period]]. It temporarily served as the capital of Japan from 645 to 655. |- |[[Nara, Nara|Nara]] (as ''[[Heijō-kyō]]'') || [[جاپان]] || [[جاپان]] || 710 AD || Built as a new capital city in 710. |- |[[کیوٹو]] (as ''[[Heian-kyō]]'', and sometimes known in the west as ''Miyako'') || [[جاپان]] || [[جاپان]] || 794 AD || [[Shimogamo Shrine]] was built in the 6th century, but the city was officially founded as Heian-kyō when it became the capital in 794. |} ==ایشیا, دکھن چڑھدا== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%" |- ! ناں ! تریخی علاوقہ ! مقام ! جدوں توں مسلسل آباد اے ! class="unsortable" | Notes <!-- force numeric sorting in col 4 with hidden extreme max and min rows --> |- style="display:none;" |!a||!a||!a||−9e99 |- style="display:none;" |~z||~z||~z||9e99 |- |[[ہنوئی]] ||[[Jiaozhou (region)|Jiaozhou]] || [[ویتنام]] || 454 AD || First mentioned as Tống Bình in 454 AD, the Đại La citadel was built in 767 during the reign of [[Emperor Daizong of Tang]]; [[Ly Cong Uan]] renamed it Thăng Long in 1010. |- |[[پالمبانگ]] || [[Srivijaya]] || [[انڈونیشیا]] || {{Hs|600 ! }}c. 600 AD || Oldest city in the Malay Archipelago, capital of the [[Srivijaya]] empire. |- |[[لوانگ پرابانگ]] || [[Muang Sua]] || [[لاؤس]] || {{Hs|600 ! }} 698 AD{{citation needed|date=December 2013}}|| |- |[[Siem Reap]] || [[سلطنت خمیر]] || [[کمبوڈیا]] || {{Hs|800 ! }} 801 AD<ref>{{cite web|url=http://angkornationalmuseum.com/ |title=Angkor National Museum website |publisher=Angkornationalmuseum.com |date= |accessdate=2011-01-31}}</ref>|| Capital of the [[سلطنت خمیر]]. |- |[[Bagan]] || [[Kingdom of Pagan]] || [[میانمار]] || {{Hs|800 ! }} 849 AD<ref>http://www.economist.com/news/special-report/21578171-why-investors-still-need-proceed-caution-promiseand-pitfalls Business: The promise—and the pitfalls</ref> || |- |[[منیلا]] || [[Kingdom of Tondo]] and [[Kingdom of Maynila]] || [[فلپائن]] || {{Hs|900 ! }}900 AD<ref name=pdi>{{cite news |first=|last=|title=Expert on past dies; 82 |url=http://newsinfo.inquirer.net/breakingnews/nation/view/20081021-167699/Expert-on-past-dies-82 |work=[[Philippine Daily Inquirer]]|publisher=|date=2008-10-21 |accessdate=2008-11-17}}</ref> || Oldest known settlement in the Philippines as documented by the [[Laguna Copperplate Inscription]]; when the [[Spanish people|Spanish]], led by [[Miguel Lopez de Legazpi]], arrived, it was still inhabited and led by at least one [[Rajah Lakan Dula|datu]]. |- |[[بندر سری بگاوان]] || Kingdom of Po-ni || [[برونائی دار السلام]] || {{Hs|900 ! }} 977 AD<ref>{{Cite book |last=History for Brunei |title=History for Brunei Darussalam: Sharing our Past |year=2009|publisher=Curriculum Development Department, Ministry of Education |isbn=99917-2-372-2 |ref=harv }}</ref> || Oldest city in [[بورنیو]]. |- |[[بوتوان]] || [[Kingdom of Butuan]] || [[فلپائن]] || {{Hs|1000 ! }} 1001 AD<ref>{{Cite web|title=Timeline of history|url=http://valoable1.webs.com/timelineofhistory.htm|accessdate=2009-10-09|archive-date=2018-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225201122/https://valoable1.webs.com/timelineofhistory.htm|dead-url=yes}}</ref><ref>[[William Henry Scott (historian)|Scott, William]] ''Prehispanic Source Materials: For the Study of Philippine History'', p. 66</ref> || Oldest city in [[مینداناؤ]]. |- |[[کیدیری، مشرقی جاوا|Kediri]] || [[Kediri Kingdom]] || [[انڈونیشیا]] || {{Hs|600 ! }} 1042 AD<ref>{{cite book | last =Bullough | first =Nigel| title =Historic East Java: Remains in Stone| publisher =ADLine Communications| date =Indonesian 50th independence day commemorative edition&nbsp;– 1995 | location =Jakarta| page =19 | editor= Mujiyono PH }}</ref> || Along with changes in name, it is essentially a union of the two capitals of [[Kediri Kingdom|Panjalu]] Kingdom and [[Janggala]] Kingdom. The settlements are always interspersed along both banks of [[Brantas]] River. Administratively, the Government of [[انڈونیشیا]] divides Kediri into two political entities, [[Kediri Regency]] and the Town of [[کیدیری، مشرقی جاوا|Kediri]] which is located in the middle of the regency. Nevertheless, archaeological remains exist beyond administrative boundaries and settlements often spread disregarding administrative boundaries between both entities. |- |[[سنگاپور]] || [[مملکت سنگاپورہ]] || [[سنگاپور]] || {{Hs|1100 ! }} 1170 AD<ref>{{citation | last1 = Abdul Rahman | first1 = Haji Ismail | last2 = Abdullah Zakaria | first2 = Ghazali | last3 = Zulkanain | first3 = Abdul Rahman | title = A New Date on the Establishment of Melaka Malay Sultanate Discovered | url = http://www.iksep.gov.my/images/pdf/hasil_kajian_penyelidikan_melaka.pdf | publisher = Institut Kajian Sejarah dan Patriotisme ( Institute of Historical Research and Patriotism ) | year = 2011 | accessdate = 2012-11-04 | archive-date = 2018-10-01 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181001135152/http://www.iksep.gov.my/images/pdf/hasil_kajian_penyelidikan_melaka.pdf | dead-url = yes }}</ref> || |} ==ایشیا, لہندا== Continuous habitation since the [[Chalcolithic]] (or [[Copper Age]]) is vaguely possible but highly problematic to prove archaeologically for several [[سرزمین شام]]ine cities ([[اریحا]], [[جبیل]], [[حلب]], [[دمشق]], [[صیدا]] and [[بیروت]]). Cities became more common outside the [[زرخیز ہلال]] with the [[آہنی دور]] from about 1100 BC. The foundation of Rome in 753 BC is conventionally taken as one of the dates initiating [[Classical Antiquity]].{{Citation needed|date=April 2010}} {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%" |- ! ناں ! تریخی علاوقہ ! مقام ! جدوں توں مسلسل آباد اے ! class="unsortable" | Notes <!-- force numeric sorting in col 4 with hidden extreme max and min rows --> |- style="display:none;" |!a||!a||!a||−9e99 |- style="display:none;" |~z||~z||~z||9e99 |- | [[اربیل]] | [[بین النہرین]] | {{Hs|Iraq}}[[عراقی کردستان]], [[عراق]] | {{Hs|-2300 ! }} 6000 BC or earlier<ref>{{Cite web |title=Lexic Orient |url=http://lexicorient.com/e.o/irbil.htm |access-date=2016-06-19 |archive-date=2016-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160527001803/http://lexicorient.com/e.o/irbil.htm |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url = http://www.unesco.org/new/en/iraq-office/culture/erbil-citadel/|title = Revitalization Project of Erbil Citadel|date = |accessdate = 2014-10-16|website = UNESCO|publisher = UNESCO|last = |first = }}</ref> |The Citadel of Arbil is a fortified settlement in Erbil, Iraqi Kurdistan. The city corresponds to ancient Arbela. Urban life at Erbil ([[کردی زبان|kurdish]]: Hewlêr) can be dated back to at least 6000 BC, and it is one of the oldest continuously inhabited cities in the world. |- | [[جبیل]] (Jubayl) | [[سرزمین شام]] | [[لبنان]] | {{Hs|-5000 ! }} [[Chalcolithic]] (5000 BC or earlier)<ref name="byblos1">{{cite book |title=Cities of the Middle East and North Africa |last1=Dumper |first1=Michael |last2=Stanley |first2=Bruce E. |last3= Abu-Lughod |first3=Janet L. |year=2006 |publisher=ABC-CLIO |isbn=1-57607-919-8 |page=104 |quote=Archaeological excavations at Byblos indicate that the site has been continually inhabited since at least 5000 B.C. |url=http://books.google.com/?id=3SapTk5iGDkC&pg=PA104&dq=byblos+continually+inhabited |accessdate=2009-07-22}}</ref> | Settled from the Neolithic (carbon-dating tests have set the age of earliest settlement around 7000<ref>{{cite book | last = Ciasca | first = Antonia | editor= Sabatino Moscati | title = The Phoenicians | year = 2001 | publisher = I.B.Tauris | isbn = 1-85043-533-2 | page = 170 | chapter = Phoenicia }}</ref>), a city since the 3rd millennium BC.<ref name="byblos1"/> Byblos had a reputation as the "oldest city in the world" in Antiquity (according to [[Philo of Byblos]]). |- | [[حلب]] | [[سرزمین شام]] | [[شام]] | {{Hs|-4,300 BC ! }} [[Chalcolithic]] (4,300 BC or earlier)<ref>[http://www.telegraph.co.uk/travel/picturegalleries/6242644/The-worlds-oldest-cities.html?image=17] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140418234317/http://www.telegraph.co.uk/travel/picturegalleries/6242644/The-worlds-oldest-cities.html?image=17 |date=2014-04-18 }}, Aleppo - telegraph.co.uk</ref> | Evidence of habitation at the current site of Aleppo dates to about c. 8,000 years ago, although excavations at [[Tell Qaramel]], 25 kilometers north of the city show the area was inhabited about 13,000 years ago,<ref>[http://www.mnn.com/lifestyle/eco-tourism/photos/12-oldest-continuously-inhabited-cities/aleppo-syria] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150716032948/http://www.mnn.com/lifestyle/eco-tourism/photos/12-oldest-continuously-inhabited-cities/aleppo-syria |date=2015-07-16 }}, tell qaramel</ref> the Temple of [[Hadad]] inside the [[Citadel of Aleppo|Citadel]] date to c. 2400 BC.<ref>[http://archive.archaeology.org/0911/features/syria_aleppo_temple_storm_god_citadel.html], hadad temple</ref> |- | [[دمشق]] | [[سرزمین شام]] | [[شام]] | {{Hs|-3000 ! }}[[Chalcolithic]] | Damascus is often claimed to be the oldest continuously inhabited city in the world, and evidence exists of a settlement in the wider Barada basin dating back to 9000 BC. However, within the area of Damascus, there is no evidence for large-scale settlement until the 2nd millennium BC.<ref>{{cite book|last=Burns|first=Ross|title=Damascus: A History|year=2007|edition=New|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-41317-6|url=http://books.google.com/?id=xTs77Ft6FXQC&printsec=frontcover&dq=Damascus+inhabited+continuously#v=onepage&q=continuously&f=false|page=2}}</ref> |- | [[سوسن (شہر)|Susa (Shush)]] | [[صوبہ خوزستان]] | [[ایران]] | {{Hs|-4200 ! }} 4200 BC | Archaeological excavations indicate that the site has been inhabited since at least 5000 BC.<ref name="liviussusa">{{cite web|author=Jona Lendering|title=Susa|url=http://www.livius.org/su-sz/susa/susa00.html|date=2009-07-24|work=Livius|location=Amsterdam|access-date=2016-06-19|archive-date=2018-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225201113/http://www.livius.org/articles/place/susa/|dead-url=yes}}</ref> The emergence of [[acropolis]] in [[سوسن (شہر)]] is determined by C14 dating from 4395-3955 BC,<ref>{{cite book|author=Daniel T. Potts|title=Archaeology of Elam: Formation and Transformation of an Ancient Iranian State|url=http://books.google.com/books?id=mc4cfzkRVj4C&pg=PA45|year=1999|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge; New York|pages=45–46|isbn=9780521564960|oclc=51240487}}</ref> roughly dated about 4200 BC as time of foundation.<ref>{{cite book|author=Paul A. Tucci, Mathew T. Rosenberg|title=Handy Geography Answer Book|url=http://books.google.hr/books?id=AzUpZd_D1cUC&pg=PA92|year=2009|pages=92|publisher=Visible Ink Press|location=Detroit|isbn=9781578592159|oclc=262886502}}</ref> Susa was a large city during Ancient and Medieval periods, but marginalized in 13th century<ref name="liviussusa"/> due to Mongol invasion. The city further degraded from 15th century when a majority of its population moved to [[دزفول]] and it remained as a [[Shush, Iran|small settlement]] until the 20th century.<ref>{{cite book|author=M. Streck, [[Clifford Edmund Bosworth]]|title=[[دائرۃ المعارف الاسلامیہ]], San-Sze|volume=IX|year=1997|pages=898–899|publisher=Brill|location=Leiden|isbn=9789004104228}}</ref> |- | [[صیدا]] | [[سرزمین شام]] | [[لبنان]] | {{Hs|-4000 ! }} 4000 BC<ref name="middleeast_sidon">[http://www.middleeast.com/sidon.htm Sidon]</ref> | There is evidence that Sidon was inhabited from as long ago as 4000 BC, and perhaps, as early as Neolithic times (6000 – 4000 BC). |- | [[غازی انتپ]] | [[اناطولیہ]] | {{Hs|Turkey}}[[Southeastern Anatolia Region|Southeastern Anatolia]], [[ترکی]] | {{Hs|-3650 ! }} c. 3650 BC<ref>[http://www.telegraph.co.uk/travel/picturegalleries/6242644/The-worlds-oldest-cities.html?image=11 The world's oldest cities] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140425103810/http://www.telegraph.co.uk/travel/picturegalleries/6242644/The-worlds-oldest-cities.html?image=11 |date=2014-04-25 }}, telegraph.co.uk</ref> | Although most modern scholars place the Classical [[Antiochia ad Taurum]] at Gaziantep, some maintain that it was located at Aleppo. Furthermore, that the two cities occupy the same site is far from established fact.<ref>[http://www.allaboutturkey.com/gaziantep.htm Gaziantep]</ref> Assuming this to be the case, the founding date of the present site would be about 1000 BC.<ref>[http://lexicorient.com/e.o/gaziantp.htm Gaziantep]</ref> |- | [[اریحا]] | [[سرزمین شام]] | [[مغربی کنارہ]] | {{Hs|-3000 ! }} [[Chalcolithic]] (3000 BC or earlier) | Traces of habitation from 9000 BC.<ref>{{cite book | last = Gates | first = Charles | title = Ancient Cities: The Archaeology of Urban Life in the Ancient Near East and Egypt, Greece and Rome | url = https://archive.org/details/ancientcitiesarc0000gate | year = 2003 | publisher = Routledge | isbn = 0-415-01895-1 | page = [https://archive.org/details/ancientcitiesarc0000gate/page/18 18] | chapter = Near Eastern, Egyptian, and Aegean Cities | quote = Jericho, in the Jordan River Valley in Israel, inhabited from ca. 9000 BC to the present day, offers important evidence for the earliest permanent settlements in the Near East. }}</ref><ref>{{cite book | last = Martell | first = Hazel Mary | title = The Kingfisher Book of the Ancient World: From the Ice Age to the Fall of Rome | url = https://archive.org/details/kingfisherbookof0000mart_f8s8 | year = 2001 | publisher = Kingfisher Publications | isbn = 0-7534-5397-5 | page = [https://archive.org/details/kingfisherbookof0000mart_f8s8/page/18 18] | chapter = The Fertile Crescent | quote = People first settled there from around 9000 B.C., and by 8000 B.C., the community was organized enough to build a stone wall to defend the city. }}</ref> Fortifications date to 6800 BC (or earlier), making Jericho the earliest known walled city.<ref>Michal Strutin, ''Discovering Natural Israel'' (2001), p. 4.</ref> Archaeological evidence indicates that the city was destroyed and abandoned several times (sometimes remaining uninhabited for hundreds of years at a time), with later rebuilding and expansion.<ref>{{cite book | last = Ryan | first = Donald P. | title = The Complete Idiot's Guide to Lost Civilizations | year = 1999 | publisher = Alpha Books | isbn = 0-02-862954-X | page = 137 | chapter = Digging up the Bible | quote = The city was walled during much of its history and the evidence indicates that it was abandoned several times, and later expanded and rebuilt several times. }}</ref><ref>Kenneth Kitchen, "On the Reliability of the Old Testament" (Eerdmans 2003), pp.187</ref> |- | [[رے]] | [[Median Empire|Media]] | [[ایران]] | {{Hs|-3000 ! }} 3000 BC<ref name="Rayy">[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/492588/Rayy "Rayy", ''Encyclopædia Britannica'']</ref> | A settlement at the site goes back to the 3rd millennium BC. Rey (also Ray or Rayy) is mentioned in the [[اوستا]] (an important text of prayers in [[زرتشتیت]]) as a sacred place, and it is also featured in the [[book of Tobit]].<ref name="Rayy"/> |- | [[بیروت]] | [[سرزمین شام]] | [[لبنان]] | {{Hs|-3000 ! }} 3000 BC<ref>[http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9404E2D9103EF930A15751C0A961958260 Under Beirut's Rubble, Remnants of 5,000 Years of Civilization]</ref> | |- | [[قدیم شہر (یروشلم)|Jerusalem (Old City)]] | [[سرزمین شام]] | [[مغربی کنارہ]] | {{Hs|-2800 ! }} 2800 BC<ref name=freedman2000>{{cite book|title=Eerdmans Dictionary of the Bible |url=https://archive.org/details/eerdmansdictiona0000unse_b1y6 |last=Freedman |first=David Noel |publisher= Wm B. Eerdmans Publishing |isbn=0-8028-2400-5 |date=2000-01-01 |accessdate=2007-08-07 |pages=[https://archive.org/details/eerdmansdictiona0000unse_b1y6/page/694 694]–695}}</ref> | |- | [[صور]] | [[سرزمین شام]] | [[لبنان]] | {{Hs|-2750 ! }} 2750 BC<ref>[http://tyros.leb.net/tyre/ Tyre City, Lebanon] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170701222648/http://tyros.leb.net/tyre/ |date=2017-07-01 }}</ref> | |- | [[جنین، مغربی کنارہ]] | [[سرزمین شام]] | [[مغربی کنارہ]] | {{Hs|-2450 ! }} c. 2450 BC<ref>[http://www.google.com/search?hl=ar&rlz=1T4GGLJ_arJO412JO412&sa=X&ei=7sH8TbPjIMqZ8QOzmfSpCQ&ved=0CBYQBSgA&q=for+about+years&spell=1&biw=1259&bih=795 Jenin Governorate.]</ref> | Jenin's history goes back to 2450 BC, when it was built by the [[کنعان]]. After 1244, Jenin flourished economically because of its location on the trade route, until a major earthquake completely destroyed the city.<ref>{{cite web|url=http://www.google.com/search?hl=ar&rlz=1T4GGLJ_arJO412JO412&sa=X&ei=7sH8TbPjIMqZ8QOzmfSpCQ&ved=0CBYQBSgA&q=for+about+years&spell=1&biw=1259&bih=795 |title=for about years - ČÍË Googleţ |publisher=Google.com |date= |accessdate=2013-01-19}}</ref> |- | [[کرکوک]] (as [[Arrapha]]) | [[بین النہرین]] | {{Hs|Iraq}}[[محافظہ کرکوک]], Iraq | {{Hs|-2200 ! }} 3000–2200 BC<ref>either [http://www.knn.u-net.com/kirkuk.htm The destruction of the Kirkuk Castle by the Iraqi regime.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060504150112/http://www.knn.u-net.com/kirkuk.htm |date=2006-05-04 }} or [http://www.thehistorychannel.co.uk/site/search/search.php?word=KIRKUK&enc=26253 History Channel] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130403094534/http://www.thehistorychannel.co.uk/site/search/search.php?word=KIRKUK&enc=26253 |date=2013-04-03 }} for the earlier date</ref> | |- | [[یافا]] | [[سرزمین شام]] | [[اسرائیل]] | {{Hs|-2000 ! }} c. 2000 BC | Archaeological evidence shows habitation from 7500 BC.<ref>Excavations at Ancient Jaffa (Joppa). Tel Aviv University.</ref> |- | [[الخلیل]] | [[سرزمین شام]] | [[مغربی کنارہ]] | {{Hs|-1500 ! }} c. 1500 BC | "Hebron is considered one of the oldest cities and has been continuously inhabited for nearly 3500 years."<ref name=Museum>{{Cite book|title=Pilgrimage, sciences and Sufism: Islamic art in the West Bank and Gaza|url=https://archive.org/details/pilgrimagescienc0000unse|author=Museum With No Frontiers|publisher=Museum With No Frontiers|year=2004|isbn=<!--9953-36-064-2, -->9789953360645|page=253}}</ref> |- | [[غزہ|Gaza]] | [[سرزمین شام]] | [[غزہ کی پٹی]] | {{Hs|-1000 ! }} c. 1000 BC | While evidence of habitation dates back at least 5,000 years, it is said to be continuously inhabited for a little more than 3,000 years.<ref name=Dumper>{{Cite book|title=Cities of the Middle East and North Africa: A Historical Encyclopedia|url=https://archive.org/details/citiesofmiddleea0000unse|first1=Michael|last1=Dumper|first2=Bruce E.|last2=Stanley|first3=Janet L.|last3=Abu-Lughod|publisher=ABC-CLIO|year=2007|isbn=<!--1-57607-919-8, -->9781576079195|page=[https://archive.org/details/citiesofmiddleea0000unse/page/155 155]}}</ref><ref name=Rimal>{{cite web|url=http://www.rimalbooks.com/life-the-crossroads-new-edition-p-559.html|title=Life at the Crossroads [New Edition]: A History of Gaza|publisher=Rimal Books|accessdate=2009-01-24|archive-date=2018-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225201138/https://rimalbooks.com/life-the-crossroads-new-edition-p-559.html|dead-url=yes}}</ref> |- | [[Hamadan]] (as [[Ecbatana]]) | [[Median Empire]] | [[ایران]] | {{Hs|-800 ! }} c. 800 BC<ref>International dictionary of historic places By Trudy Ring, Robert M. Salkin, K. A. Berney, Paul E. Schellinger</ref> | |- | [[نابلوس]] (as [[Shechem]]) | [[سرزمین شام]] | [[مغربی کنارہ]] | {{Hs|-100 ! }} c. 100 | Nablus is a [[کنعان]]ite city. It was inhabited since the 4th millennium BC. In 724 BC it has been ruined by Assyria and after revival in the 3rd and 2nd centuries, it has been finally destroyed by the Hasmonean Hyrcanus in 128 BC. 200 years later the new Roman city was founded next to the ruined settlement.<ref>[http://www.google.com/search?hl=ar&rlz=1T4GGLJ_arJO412JO412&sa=X&ei=7sH8TbPjIMqZ8QOzmfSpCQ&ved=0CBYQBSgA&q=for+about+years&spell=1&biw=1259&bih=795 Nablus Municipality.]</ref> |- | [[عمان (شہر)]] <br/> (as [[عمان (شہر)]]) | [[سرزمین شام]] | [[اردن]] | {{Hs|1878 ! }} c. 1878 | Amman has been inhabited by several civilizations. The first civilization on record is during the [[جدید زمانہ پتھر]] period, around 7500 BC, when archaeological discoveries in [['Ain Ghazal]]. It was then destroyed by several earthquakes and natural disasters in the Middle Ages, and remained a small village and a pile of ruins for about 500 years, until the [[Circassia]]n settlement in 1878.<ref>{{Cite web |title=Amman Centennial, From the end of the Ummayad era till 1878 |url=http://www.ammancity100.jo/en/content/story-amman/end-ummayad-era-till-1878 |access-date=2016-06-19 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://archive.is/20131230125738/http://www.ammancity100.jo/en/content/story-amman/end-ummayad-era-till-1878 |dead-url=yes }}</ref> |} ==یورپ== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%" |- ! ناں ! تریخی علاوقہ ! مقام ! جدوں توں مسلسل آباد اے ! class="unsortable" | Notes <!-- force numeric sorting on the hidden values in col 4 with hidden extreme max and min rows --> |- style="display:none;" |!a||!a||!a||−9e99 |- style="display:none;" |~z||~z||~z||9e99 |- |[[Amesbury]]||[[نواں پتھر ویلہ]], [[Great Britain|Britain]]||UK (England)|| {{Hs|-8000 ! }}8th millennium BC.||Continuously inhabited settlement, for the past 10,800 years,<ref>{{cite news|url=http://www.bbc.co.uk/news/uk-england-wiltshire-27238503}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.theguardian.com/science/2014/may/01/oldest-britain-settlement-amesbury-wiltshire-stonehenge|title=Britain's oldest settlement is Amesbury not Thatcham, say scientists|last=Brown|first=Mark|date=1 May 2014|accessdate=2 May 2014}}</ref> |- |[[Provadia]]||[[جدید زمانہ پتھر]], [[Danubian Plain (Bulgaria)|Danubian Plain]]||Bulgaria|| {{Hs|-4700 ! }}4700 BC.||[[Solnitsata]], the oldest town in Europe was estabilished in 4700 BC<ref name=Maugh>{{cite news |title=Bulgarians find oldest European town, a salt production center |first=Thomas H. |last=Maugh II |url=http://www.latimes.com/news/science/sciencenow/la-sci-sn-oldest-european-town-20121101,0,3214695.story |newspaper=[[The Los Angeles Times]] |date=1 November 2012 |accessdate=1 November 2012}}</ref><ref>{{Cite web |title=Survival of Information: the earliest prehistoric town in Europe |url=http://www.historyofinformation.com/expanded.php?category=Survival+of+Information |access-date=2016-06-19 |archive-date=2012-07-02 |archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20120702232530/http://www.historyofinformation.com/expanded.php?category=Survival+of+Information |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://naim.bg/contentFiles/ARH_2012_1_res1.pdf |title=Salt, early complex society, urbanization: Provadia-Solnitsata (5500-4200 BC) (Abstract) |format=PDF |first=Vassil |last=Nikolov |publisher=[[Bulgarian Academy of Sciences]] |accessdate=1 November 2012}}</ref> |- |[[آرگوس]]||[[جدید زمانہ پتھر]], [[Mycenaean Greece]]||Greece|| {{Hs|-5000 ! }}5th millennium BC.||Continuously inhabited mostly as an urban settlement, for the past 7,000 years,<ref name="Bolender2010">{{cite book|last=Bolender|first=Douglas J.|title=Eventful Archaeologies: New Approaches to Social Transformation in the Archaeological Record|url=http://books.google.com/?id=TSLeX0GRNqwC&pg=PA121&dq=Argos+%2B7,000#v=onepage&q=Argos%20%2B7%2C000&f=false|accessdate=1 January 2011|date=2010-09-17|publisher=SUNY Press|isbn=978-1-4384-3423-0|pages=129–}}</ref> historical, recorded history since second half of 1st millennium BC. |- |[[ایتھنز]] | Neolithic, Mycenaean Greece |{{Hs|Gre}}[[Attica]], Greece | {{Hs|-4500 ! }}5th–4th Millennium BC<ref>S. Immerwahr, The Athenian Agora XII: the Neolithic and Bronze Ages, Princeton 1971</ref>{{Page needed|date=November 2010}} |Earliest human presence 11th–7th millennium BC,<ref>{{cite web|url=http://www.ethnos.gr/article.asp?catid=11380&subid=2&tag=8796&pubid=2530782 |title=v4.ethnos.gr – Οι πρώτοι... Αθηναίοι – τεχνες , πολιτισμος |publisher=Ethnos.gr |date= |accessdate=2010-01-25}}</ref> recorded history begins in 1400 BC. |- | [[پلوودیف]] | [[تھریس]] | {{Hs|Bul}}[[پلوودیف صوبہ]], [[بلغاریہ]] | {{Hs|-3000 ! }}3000<ref>[http://www.telegraph.co.uk/travel/picturegalleries/6242644/The-worlds-oldest-cities.html?image=12 The World's Oldest Cities] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140316043057/http://www.telegraph.co.uk/travel/picturegalleries/6242644/The-worlds-oldest-cities.html?image=12 |date=2014-03-16 }}, [[روزنامہ ٹیلی گراف]]</ref> – 4000 BC<ref>Детев, П. ''Разкопки на Небет тепе в Пловдив'', ГПАМ, 5, 1963, pp. 27–30</ref><ref>Ботушарова, Л. ''Стратиграфски проучвания на Небет тепе'', ГПАМ, 5, 1963, pp. 66–70</ref> | [[تھریس|Thracian]] foundation. Earliest evidence of a settlement dates back to 6000 BC.<ref name="Rodwell">{{cite book | last =Rodwell | first =Dennis | title =Conservation and Sustainability in Historic cities | url =https://archive.org/details/conservationsust0000rodw | publisher =Blackwell Publishing| year =2007 | isbn =1-4051-2656-6 | page =[https://archive.org/details/conservationsust0000rodw/page/19 19] }}</ref><ref>[http://www.acp-eucourier.info/Plovdiv-New-venture.1034.0.html Plovdiv: New ventures for Europe’s oldest inhabited city] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110511233048/http://www.acp-eucourier.info/Plovdiv-New-venture.1034.0.html |date=2011-05-11 }}, The Courier, January/February 2010</ref> |- | [[کوتائیسی]] | [[Colchis]] | [[ایمرتی]] province, [[جارجیا]] | {{Hs|-2000 ! }}c. 2000 BC | Founded as Aia. Archeological evidence indicates that the city functioned as the capital of the kingdom of [[Colchis]] as early as the 2nd millennium BC. It is widely believed by historians that when [[Apollonius Rhodius]] was writing about [[Jason]] and the [[Argonauts]] and their legendary journey to [[Colchis]], Kutaisi/Aia was the final destination of the Argonauts and the residence of King [[Aeëtes]]. |- | [[Chania]] | [[کریٹ]] | {{Hs|Gre}}[[کریٹ]], یونان | {{Hs|-1400 ! }}c. 1400 BC | [[Minoan civilization|Minoan]] foundation as [[Kydonia]] |- | [[لرکانا]] | [[الاشیا]] | [[قبرص]] | {{Hs|-1400 ! }}c. 1400 BC | [[Mycenaean Greece|Mycenaean]], then [[فونیقی]]n colony |- | [[Thebes, Greece|Thebes]] | Mycenaean Greece | {{Hs|Gre}}[[Boeotia]], Greece | {{Hs|-1400 ! }}c. 1400 BC | [[Mycenaean Greece|Mycenaean]] foundation |- |[[تریکالا]]||Mycenaean Greece||{{Hs|Gre}}[[ثیسالیا]], Greece|| {{Hs|-1201 ! }}before 1200 BC|| founded as ''Trikke'' |- |[[خالسیس]]||Mycenaean Greece||Greece|| {{Hs|-1201 ! }}before 1200 BC||mentioned by [[Homer]] |- |[[لزبن]] |[[Prehistoric Iberia#Iron Age|Iron Age Iberia]] |Portugal | {{Hs|-1200 ! }}c. 1200 BC |A settlement since the [[جدید زمانہ پتھر]]. ''Allis Ubbo'', arguably a [[فونیقی]]n name, became ''Olissipo(-nis)'' in Greek and [[لاطینی زبان]] (also ''Felicitas Julia'' after Roman conquest in 205 BC). |- |[[کادیز]] |[[Prehistoric Iberia#Iron Age|Iron Age Iberia]] |{{Hs|Spa}}[[اندلوسیا]], Spain | {{Hs|-1100 ! }}1100 BC |founded as [[فونیقی]]n ''Gadir'', "Europe's oldest city"<ref>[http://www.andalucia.com/cities/cadiz.htm andalucia.com];</ref><ref>[http://www.independent.co.uk/news/world/europe/europes-oldest-city-is-found-394505.html The0 BC or earlier)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150925190210/http://www.independent.co.uk/news/world/europe/europes-oldest-city-is-found-394505.html |date=2015-09-25 }}</ref> |- |[[پاتراس]]||[[Mycenaean Greece]]||Greece|| {{Hs|-1100 ! }}c. 1100 BC||founded by [[Patreus]] |- |[[متسختا]] || [[Caucasian Iberia]] || [[جارجیا|Georgia]] || {{Hs|1000 ! }}c. 1000 BC || Remains of towns at this location have been dated to earlier than the year 1000 BC, and Mtskheta was capital of the early Georgian Kingdom of [[Caucasian Iberia|Iberia]] during the 3rd century BC – 5th century AD. It was the site of early [[مسیحیت|Christian]] activity, and the location where Christianity was proclaimed the [[state religion]] of Georgia in 337. |- |[[Mytilene]] || [[لزبوس|Lesbos]] || {{Hs|Gre}}[[شمالی ایجیئن]], Greece || {{Hs|-950 ! }}10th century BC || |- |[[Chios (town)|Chios]] || [[خیوس]] || {{Hs|Gre}}[[شمالی ایجیئن]], Greece || {{Hs|-1100 ! }}c. 1100 BC || |- | [[یریوان]] || [[Urartu]] || [[آرمینیا]] || {{Hs|-800 ! }} 782 BC <ref name="SAE">{{hy icon}} Baghdasaryan A., Simonyan A, et al. ''«Երևան»'' (Yerevan). [[Soviet Armenian Encyclopedia]]. vol. iii. Yerevan, Armenian SSR: [[Armenian Academy of Sciences]], 1977, pp. 548–564.</ref> ||Founded as ''Erebuni''. The [[Shengavit Settlement]] in the southwestern district of Yerevan was founded in the late 4th millennium BC, during the [[Calcolithic]] period. |- | [[اشبیلیہ]] | [[Prehistoric Iberia#Iron Age|Iron Age Iberia]] |{{Hs|Spa}} [[اندلوسیا]], Spain |{{Hs|-750 !}} 8th century BC | founded as [[Tartessos|Tartessian]] ''Spal''.<ref>{{cite book|author=Manuel Jesús Roldán Salgueiro|title=Historia de Sevilla|url=http://books.google.com/books?id=zZXEGgAACAAJ|accessdate=9 February 2013|year=2007|publisher=Almuzara|isbn=978-84-88586-24-7}}</ref> |- | [[مالقہ]] | [[Prehistoric Iberia#Iron Age|Iron Age Iberia]] |{{Hs|Spa}} [[اندلوسیا]], Spain |{{Hs|-750 !}} 8th century BC | founded as [[فونیقی]]n ''Malaka''.<ref>[http://books.google.es/books?id=B7SLWT2vpNcC&lpg=PA310&ots=wVS21ior7W&dq=Phoenician%20Malaka&pg=PA305#v=onepage&q&f=false ''The Phoenicians and the West: politics, colonies and trade''. María Eugenia Aubet]</ref> |- | [[کالیاری]] || [[Sardinia]] || {{Hs|Ita}}[[ساردینیا]], Italy ||{{Hs|-750 !}} 8th century BC | Founded by [[فونیقی]]ns from [[صور|Tyre]] as Krly, Caralis in roman times, Callaris in middle ages. |- |[[روم]] || [[Latium]] || {{Hs|Ita}}[[Lazio]], Italy || {{Hs|-753 ! }}753 BC || Continuous habitation since approximately 1000 BC.; pastoral village on the northern part of the [[Palatine Hill]] dated to the 9th century BC; see also [[History of Rome]] and [[Founding of Rome]]. |- |[[میسینا]] (as Zancle) || [[صقلیہ]] || {{Hs|Ita}}[[صقلیہ]] || {{Hs|-750 ! }}8th century BC || |- |[[Reggio di Calabria]] (as Rhégion) || [[Magna Graecia]] || {{Hs|Ita}}[[Calabria]], Italy || {{Hs|-743 ! }}743 BC<ref name="Bolani1857">{{cite book|author=Domenico Spanò Bolani |title=Storia di Reggio di Calabria ... sino all'anno ... 1797 |url=http://books.google.com/books?id=H6IBAAAAQAAJ |language=Italian |accessdate=19 January 2013 |year=1857}}</ref> || Continuous habitation since approximately 1500 BC, as we have notice about the Ausonian-Italic pre-Greek settlement and about the sculptor Léarchos of Reggio (early 15th century BC)<ref name="Bolani1857"/> and King Iokastos (late 13th century BC).<ref name="Bolani1857"/> |- |[[سرقوسہ، صقلیہ|Syracuse]] || [[صقلیہ]] || {{Hs|Ita}}[[صقلیہ]], Italy || {{Hs|-734 ! }}734 BC || A colony of the Greek city of [[کورینتھ]] |- |[[Volterra]] || [[Tuscany]] || {{Hs|Ita}}[[Tuscany]], Italy || {{Hs|-725 ! }}c. 725 BC || An [[اتروسک تہذیب|Etruscan]] mining settlement <ref>[http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5006/ Unesco history of Volterra]</ref> |- |[[کروتونے]] (as Kroton) || [[Calabria]] || {{Hs|Ita}}[[Magna Graecia]], Italy || {{Hs|-710 ! }}710 BC || |- |[[تارانتو]] (as Taras) || [[Magna Graecia]] || {{Hs|Ita}}[[Puglia]], Italy || {{Hs|-706 ! }}706 BC || |- |[[کورفو (شہر)|Corfu]], ''Kerkyra'' || [[کورفو]] || {{Hs|Gre}}[[ایونی جزائر]], Greece || {{Hs|-700 ! }}700 BC || |- |[[نیپلز|ناپولی]] |[[Magna Graecia]] |Italy | {{Hs|-680 ! }}c. 680 BC<ref name="greeknaples">{{cite news|url=http://faculty.ed.umuc.edu/~jmatthew/naples/Greek_Naples.html|publisher=Faculty.ed.umuc.edu|title=Greek Naples|date=8 January 2008}}</ref> |Actually the date at which an older settlement close by, called ''Parthenope'', was founded by settlers from [[Cumae]]. This eventually merged with Neapolis proper, which was founded c. 470 BC. |- | [[استمبول]]/[[Byzantion]] | [[تھریس]] [[اناطولیہ]] | [[ترکی]] | {{Hs|-667 ! }} 685 BC Anatolia <br/> 667 BC Thrace | Neolithic site dated to 6400 BC, over port of Lygos by Thracians c. 1150 BC |- |[[دراج]] || [[Illyria]] || [[البانیا]] || {{Hs|-627 ! }}627 BC|| Founded<ref>An Inventory of Archaic and Classical Poleis: An Investigation Conducted by The Copenhagen Polis Centre for the Danish National Research Foundation by Mogens Herman Hansen, 2005, page 330,"Epidamnos was founded in either 627 or 625 (Hieron. Chron"</ref> by settlers from [[کورفو]] & [[کورینتھ]] as [[Epidamnos]] |- |[[Kerch]] || [[جزیرہ نما کریمیا]] || [[روس]]/[[یوکرین]] || {{Hs|-600 ! }}7th century BC || |- |[[Feodosiya]] (as Theodosia) || [[جزیرہ نما کریمیا]] || [[روس]]/[[یوکرین]] ||| {{Hs|-600 ! }}7th century BC || |- |[[ایدیسا، یونان]]||[[مقدونیہ (قدیم مملکت)|Macedonia]]|| Greece|| {{Hs|-601 ! }}before the 6th century BC|| capital of Macedonia up to 6th century BC |- |[[مارسیلز]] (as Massilia) || [[Gaul]] || France || {{Hs|-600 ! }}600 BC || A colony of the Greek city of [[Phocaea]] |- |[[وارنا]] || [[تھریس]] || {{Hs|Bul}}[[Bulgarian Black Sea Coast]], [[بلغاریہ]] || {{Hs|-570 ! }}585 BC – 570 BC || founded<ref>An Inventory of Archaic and Classical Poleis: An Investigation Conducted by The Copenhagen Polis Centre for the Danish National Research Foundation by Mogens Herman Hansen,2005,page 936,</ref> as [[وارنا|Odessos]] by settlers from [[Miletus]] |- |[[Sant Martí d'Empúries]] (as Emporion) || [[جزیرہ نما آئبیریا]] || [[کاتالونیا]], Spain || {{Hs|-575 ! }}ca. 575 BC || A colony of the Greek city of [[Phocaea]]. Present Sant Martí is on the ancient Palaiopolis of Emporion, in an island next to the coast; in 550 BC, the inhabitants moved to the mainland, creating the Neapolis: Palaiapolis remained as a small neighbourhood. |- |[[کاوالا]] || [[مقدونیہ (قدیم مملکت)|Macedonia]] || Greece || {{Hs|-550 ! }}6th century BC || founded as '''''Neapolis''''' |- |[[Mangalia]] || [[Dacia]] || [[رومانیہ]] || {{Hs|-550 ! }}6th century BC || founded as '''''Callatis''''' |- |[[کونستانتسا]] || [[Dacia]] || [[رومانیہ]] || {{Hs|-550 ! }}6th century BC || founded as '''''Tomis''''' |- |[[مانتووا]] || [[Po Valley]] || {{Hs|Ita}}[[Lombardy]], Italy || {{Hs|-550 ! }}6th century BC || Village settlement since c. 2000 BC; became an [[اتروسک تہذیب|Etruscan]] city in the 6th century BC. |- |[[Bilhorod-Dnistrovskyi]] || [[Bessarabia]] || [[یوکرین]] || {{Hs|-550 ! }}6th century BC || founded as [[Tyras]] |- |[[سیرس]] || [[مقدونیہ (قدیم مملکت)|Macedonia]]|| Greece || {{Hs|-450 ! }}5th century BC || first mentioned in the 5th century BC as '''''Siris''''' |- |[[لامیا (شہر)|Lamia]]||Greece||Greece|| {{Hs|-501 ! }}before the 5th century BC|| first mentioned 424 BC |- |[[ویروئا]] || [[مقدونیہ (قدیم مملکت)|Macedonia]]|| Greece || {{Hs|-432 ! }}c. 432 BC|| first mentioned by [[تھوسی ڈائڈز]] in 432 BC |- |[[روڈس (شہر)|Rhodes]] || [[Rhodes]], [[بحیرہ ایجیئن]] || {{Hs|Gre}}[[Dodecanese]], Greece || {{Hs|-408 ! }}c. 408 BC|| |- |[[صوفیہ]] || [[Moesia]] || {{Hs|Bul}}[[Sofia Valley]], [[بلغاریہ]] || {{Hs|-350 ! }}4th century BC || [[Celts|Celtic]] foundation as ''Serdica''.<ref>The Cambridge Ancient History, Volume 3, Part 2: The Assyrian and Babylonian Empires and Other States of the Near East, from the Eighth to the Sixth Centuries BC by John Boardman, I. E. S. Edwards, E. Sollberger, and N. G. L. Hammond, ISBN 0-521-22717-8, 1992, page 600: "In the place of the vanished Treres and Tilataei we find the Serdi for whom there is no evidence before the first century BC. It has for long being supposed on convincing linguistic and archeological grounds that this tribe was of Celtic origin."</ref> |- |[[میتز]] || [[Gaul]] || France || {{Hs|-350 ! }}4th century BC || founded as the [[oppidum]] of [[celts|Celtic]] [[Mediomatrici]]. However, Human permanent presence has been established in the site since 2500 BC. |- |[[Roses, Girona|Roses]] (as Rhode) || [[جزیرہ نما آئبیریا]] || {{Hs|Spa}}[[کاتالونیا]], Spain || {{Hs|-350 ! }}4th century BC || The exactly origin of the city is unknown, but there are remains of a [[قدیم یونان|Greek]] colony from the 4th century BC, although some historians consider the foundation earlier, at the 8th century BC. However, permanent human presence has been established in the site since 3000 BC as evidenced by the different [[megalithic]] monuments surrounding the city. |- |[[قابالا]] (as Kabalaka) || [[Caucasian Albania]] || [[آذربائیجان]] || {{Hs|-350 ! }}4th century BC || Archeological evidence indicates that the city functioned as the capital of the Caucasian Albania as early as the 4th century BC.<ref>[http://azer.com/aiweb/categories/magazine/62_folder/62_articles/62_revisit_history.html Revisiting History]</ref> |- |[[ستارا زاگورا]] || [[تھریس]] || [[بلغاریہ]] || {{Hs|-342 ! }}342 BC || It was called Beroe in ancient times and was founded by [[فلپ دوم مقدونی]]<ref>Women and slaves in Greco-Roman culture: differential equations by Sandra Rae Joshel, Sheila Murnaghan,1998,page 214,"Philip II founded cities at Beroe, Kabyle, and Philippopolis in 342/1, and Aegean-style urban life began to penetrate Thrace."</ref><ref>Late Roman villas in the Danube-Balkan region by Lynda Mulvin,2002,page 19,"Other roads went through Beroe (founded by Philip II of Macedon)",</ref><ref>Philip of Macedon by Louïza D. Loukopoulou,1980,page 98, "Upriver in the valley between the Rhodope and Haimos Philip founded Beroe (Stara Zagora) and Philippolis (Plovdiv)."</ref><ref>The cities in Thrace and Dacia in late antiquity: (studies and materials) by Velizar Iv Velkov,1977,page 128, "Founded by Philipp 11 on the site of an old Thracian settlement, it has existed without interruption from that time."</ref> although a Thracian settlement neolithic inhabitation have been discovered as well. |- |[[تھیسالونیکی]] ||[[مقدونیہ (قدیم مملکت)]]||Greece|| {{Hs|-315 ! }}315 BC||founded as a new city in the same place of the older city [[Therma|Therme]]. |- |[[بیرات]] || [[مقدونیہ (قدیم مملکت)]] || [[البانیا]] || {{Hs|-314 ! }}314 BC || Founded<ref>Epirus: the geography, the ancient remains, the history and topography of ... by Nicholas Geoffrey Lemprière Hammond,"founded Antipatreia in Illyria at c. 314 BC"</ref> by [[Cassander]] as [[بیرات]] |- |[[ووکووار]] || [[Illyria]] || [[کروشیا]] || {{Hs|3500 BC}}3500 BC || [[Vučedol culture]] |- |[[زاغرب]] || [[Illyria]] || [[کروشیا]] || {{Hs|1 st century}}1 st century || In the region of today's Zagreb, Romans founded the city '''[[Andautonia]]'''. |- |[[بلغراد]] || [[Illyria]] || [[سربیا]] || {{Hs|-279 ! }}279 BC || [[Vinča culture]] prospered around Belgrade in the 6th millennium BC. Founded as '''[[Singidunum]]'''. |- |[[نیش]] || [[Illyria]] || [[سربیا]] || {{Hs|-279 ! }}279 BC || Founded as '''Navissos'''. Neolithic settlements date to 5000–2000 BC. |- |[[Cartagena, Spain|Cartagena]] (as Carthago Nova) || [[جزیرہ نما آئبیریا]] || Spain || {{Hs|-228 ! }}228 BC || Carthaginian colony, founded by [[Hasdrubal (Barcid)|Hasdrubal Barca]] |- |[[بارسلونا]] (as Barcino) || [[جزیرہ نما آئبیریا]] || {{Hs|Spa}}[[کاتالونیا]], Spain || {{Hs|-250 ! }}3rd century BC || Unknown origin. Several neolithics tombs (5000-4500 BC) and remains from the [[Iberian]] period have been found, as well as several [[یونانی دراخما|drachma]] coins inscribed with the word "Barkeno". There is also a hypothesis about a small Greek settlement called ''Kallípolis'' to have existed in the area. However, the first archaeological remains of buildings are from the Roman period. |- |[[تاریگؤنا]] (as Tarraco) || [[جزیرہ نما آئبیریا]] || {{Hs|Spa}}[[کاتالونیا]], Spain || {{Hs|-250 ! }}218 BC || Roman colony, founded by [[Gnaeus Cornelius Scipio Calvus|Gnaeus]] and [[Publius Cornelius Scipio]] |- | [[Stobi]]/[[Gradsko, Republic of Macedonia|Gradsko]] || [[Macedonia (Roman province)|Macedonia]] || [[جمہوریہ مقدونیہ]] || {{Hs|-217 ! }}217 BC || founded as [[Stobi]] by [[Philip V of Macedon]] |- |[[سرمسکا میترووتسا]] || [[Illyria]] || [[سربیا]] || {{Hs|-50 ! }}1st century BC || Founded as '''Sirmium'''. Neolithic settlements date to 5000 BC and are with other archeological findings evidence to continuous habitation. |- |[[سمیدیریوو]] || [[Illyria]] || [[سربیا]] || {{Hs|-50 ! }}1st century BC || Founded as '''Semendria'''. |- |[[لیوبلیانا]] || [[اطالیہ]] || [[سلووینیا]] || {{Hs|50 BC ! }}50 BC || Area first settled by people living in [[pile dwellings]] around 2000 BC. Around 50 BC, the Romans built a military encampment that later became a permanent settlement called '''[[Emona|Iulia Aemona]]'''. |- |[[Ptuj]] || [[Pannonia]] || [[سلووینیا]] || {{Hs|1st century BC ! }}1st century BC || Ptuj is the oldest city in Slovenia. There is evidence that the area was settled in the Stone Age. In the Late Iron Age it was settled by Celts. By the 1st century BC, the settlement was controlled by Ancient Rome. |- | [[Évora]] || [[Lusitania]] || Portugal || {{Hs|-53 ! }}53 BC (Roman conquest) || Evidence of [[Lusitanians|Lusitanian]] settlement prior to Roman occupation. |- | [[پیرس]] ||[[Lutetia]]||France|| {{Hs|-52 ! }}52 BC|| Archaeological evidence indicates human habitation as early as 4200 BC.<ref>[http://www.paris.culture.fr/en/ow_chrono.htm Pars.culture.fr]</ref> During the Gallic Wars, Caesar's armies set fire to Lutetia "a town of the Parisii, situated on an island on the river Seine."<ref>[http://etext.virginia.edu/etcbin/toccer-new2?id=CaeComm.sgm&images=images/modeng&data=/texts/english/modeng/parsed&tag=public&part=7&division=div2 Caesar's Commentaries on the Gallic Wars], book 7</ref> While only a garrison at best on the [[Île de la Cité]] during some periods after 1st and 2nd century, was renamed Paris in 360 AD<ref>[http://en.parisinfo.com/museums-monuments-paris/special-reports-1/paris-through-the-ages/guide/paris-through-the-ages_the-city-of-antiquity Parisinfo.com]</ref><ref>[http://books.google.com/books?id=c_cPAAAAYAAJ Classical Antiquities], by Johann Joachim Eschenburg, 1860, p 6</ref> |- | [[زیورخ]] ([[Lindenhof]]) || [[Gaul]] || Switzerland || {{Hs|-50 ! }}c. 50 BC || lakeside settlement traces dating to the Neolithic. |- | [[Trier]] || [[Gallia Belgica]] || Germany || {{Hs|-30 ! }}30 BC || [[:de:Älteste Stadt Deutschlands|Oldest city in Germany]]. |- | [[نیمیخن]] || [[Germania Inferior]] || Netherlands || {{Hs|-19 ! }}19 BC || [[:nl:Oudste stad van Nederland|Oldest city in the Netherlands]]. |- | [[کؤر]] || [[Raetia Prima]] || {{Hs|Swi}}[[گراوبوندن]], Switzerland || {{Hs|-15 ! }}15 BC || habitation since the 4th millennium BC ([[Pfyn culture]]). |- | [[Worms, Germany|Worms]] || [[Germania Superior]] || Germany || {{Hs|-14 ! }} 14 BC|| The name of the city derives from the Latin designation ''Borbetomagus'' which is of Celtic origin. |- | [[Tongeren]] || [[Germania Inferior]] || Belgium || {{Hs|-10 ! }}10 BC || [[:nl:Oudste stad van België|Oldest city in Belgium]]. |- | [[زولوتورن]] || [[Gaul]] || Switzerland || {{Hs|20 ! }}c. 20 AD|| Evidence of pre-Roman, Celtic settlement; newly founded by the Romans between 14 and 37 AD, called the "oldest city in Gaul besides Trier" in a verse on the city's clock tower. |- | [[لندن]] (as [[لوندینیوم]])|| [[Roman Britain|Britannia]] || UK (England) || {{Hs|43 ! }}43 AD ||Archaeological evidence near [[Vauxhall Bridge]] indicates that the wider area has been occupied for at least 3,500 years.<ref>{{cite web|url=http://www.ancientcraft.co.uk/News/2012/Vauxhall%20Bridge%20Survey%20Report%20%28270112%29%20-%20James%20Dilley.pdf|title=Vauxhall Bridge Survey Report|publisher=James Dilley|accessdate=2013-12-09|archive-date=2016-06-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20160609225810/http://www.ancientcraft.co.uk/News/2012/Vauxhall%20Bridge%20Survey%20Report%20(270112)%20-%20James%20Dilley.pdf|dead-url=yes}}</ref> |- | [[باتھ، سومرسیٹ|Bath]] (as [[Aquae Sulis]]) || [[Roman Britain|Britannia]] || UK (England) || {{Hs|43 ! }}43 AD ||The city was established as a spa town by the [[Ancient Rome|Romans]] in 43 AD<ref>Visit Bath, History and Heritage | http://visitbath.co.uk/site/media/information-sheets/history-and-heritage</ref> |- | [[کولون (علاقہ)]] || [[Germania Inferior]] || Germany || {{Hs|50 ! }} 50 AD || Founded in 38 BC by the [[Ubii]], a [[Germanic peoples|Germanic tribe]], as ''[[Oppidum]] Ubiorum''. In 50 AD, the Romans adopted the location as ''[[Colonia Claudia Ara Agrippinensium]]'' and the city became in 85 AD the capital of the Roman province. |- | [[ونچیسٹر]] (as [[Venta Belgarum]]) || [[Roman Britain|Britannia]] || UK (England)|| {{Hs|70 ! }}c. 70 AD || Winchester was built as a Roman town in c. 70 AD.<ref>Lambert T., A SHORT HISTORY OF WINCHESTER, HAMPSHIRE, ENGLAND, http://www.localhistories.org/winchester.html</ref> |- | [[یورک]] (as [[Eboracum]]) || [[Roman Britain|Britannia]] || UK (England)|| {{Hs|72 ! }}c. 72 AD || The city was founded in or around AD 72 when the [[Legio IX Hispana|9th Roman Legion]] set up camp there.<ref>York Museums Trust, History of York.org.uk , Roman, http://www.historyofyork.org.uk/themes/roman</ref> |- |[[سکوپیے]] || [[Macedonia (Roman province)]] || [[جمہوریہ مقدونیہ]] || {{Hs|96 ! }}81–96 AD || Founded in the time of [[Domitian]] as [[Scupi]]. |- |[[نووی ساد]] || [[Illyria]] || [[سربیا]] || {{Hs|50 ! }}1st century AD || Founded as '''''Cusum'''''. |- | [[باکو]] | [[آذربائیجان]] | [[Absheron peninsula]] | The 1st century AD. | The first written evidence for Baku dates to the 1st century AD.<ref>{{cite web|url=http://worldheritage.heindorffhus.dk/frame-AzerbaijanBaku.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080102011734/http://worldheritage.heindorffhus.dk/frame-AzerbaijanBaku.htm|archivedate=2 January 2008|title=Azerbaijan – Walled City of Baku with the Shirvanshah's Palace...|accessdate=14 October 2007|dead-url=yes}}</ref> |- |[[وردون]]||[[Lotharingia]]||France|| {{Hs|350 ! }}4th century||seat of the bishop of Verdun from the 4th century, but populated earlier. |- |[[کیف]] || Medieval East Slavic civilization || [[یوکرین]] || {{Hs|482 ! }}482 AD ||Founded by [[East Slavs|Slavic tribe]] leader Kyi. Some sources suggest Kiev was founded in 640 BC. |- | [[تبلیسی]] | [[Caucasian Iberia]] | [[کارتلی]] province, [[جارجیا]] | {{Hs|500 ! }}c. 500 | According to the widely accepted legend the city was founded by King [[Vakhtang I Gorgasali]] of [[جارجیا|Georgia]]. New archaeological studies of the region have revealed that the territory of Tbilisi was settled by humans as early as the 4th millennium BC. The earliest actual (recorded) accounts of settlement of the location come from the 4th century, when a fortress was built during King [[Varaz-Bakur]]'s reign. |- |[[ابرڈین]]||[[Pictland]]||UK (Scotland)|| {{Hs|580 ! }}c. 580|| A settlement was established by c. 580 when records show the city's first church was built then. However, there is archaeological evidence of settlements in the area dating back to 6000BC.<ref>City of Aberdeen, http://www.scottishaccommodationindex.com/aberdeenpics.htm</ref> |- |[[ایڈنبرا]] as Din Eidyn||[[Gododdin]]||UK (Scotland)|| {{Hs|580 ! }}c. 580|| Edinburgh is mention as a settlement in the poem [[Y Gododdin]], traditionally dated to the around the late 6th and early 7th century.<ref>Hurlstone K., and Jackson, A, (1969), [http://books.google.co.uk/books?ei=CXr7Te7xMMqV8QPPo7yqCQ&ct=result&id=gJdiAAAAMAAJ&dq=The+Gododdin%3A+The+Oldest+Scottish+Poem+%281969%29+by+Kenneth+Hurlstone+Jackson%3B&q=Din+Eidyn#search_anchor The Gododdin: the oldest Scottish poem], Edinburgh University Press, Edinburgh. P. 4 – ISBN 978-0-85224-049-6</ref> The Poem uses The Brythonic name Din Eidyn (Fort of Eidyn) for Edinburgh and describes it as the capital of [[Gododdin]]. It is not until around 638 that the city starts being referred to as Edin-burh or Edinburgh, after the city was conquered by the [[Angles]] of [[Bernicia]]<ref>{{cite web|url=http://penelope.uchicago.edu/~grout/encyclopaedia_romana/britannia/saxonadvent/edinburgh.html |title=Y Gododdin |publisher=Penelope.uchicago.edu |date= |accessdate=2013-01-19}}</ref> |- |[[پراگ]] || [[بوہیمیا]] || Czech Republic || {{Hs|550 ! }}c. 6th century || The first written record dates back to the 10th century. |- |[[اینورنس]]||[[Pictland]]||UK (Scotland)|| {{Hs|550 ! }}c. 6th century||A settlement was established by the 6th century when [[St Columba]] visited the Pictish [[Bridei I of the Picts|King Brude]] at his fortress there.<ref>Lambert, T., A BRIEF HISTORY OF INVERNESS, SCOTLAND, http://www.localhistories.org/inverness.html</ref> |- |[[گلاسگو]]||[[Dál Riata]] or [[Alt Clut]]||UK (Scotland)|| {{Hs|550 ! }}c. 6th century||A settlement was founded in the 6th century<ref>Glasgows-timeline |(http://www.seeglasgow.com/seeglasgow/about-glasgow/glasgows-timeline {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120125011525/http://www.seeglasgow.com/seeglasgow/about-glasgow/glasgows-timeline |date=2012-01-25 }}</ref> by St Mungo, who is the city's patron Saint.<ref>Saint Mungo | http://dspace.dial.pipex.com/town/plaza/aaj50/mungo.htm</ref> |- |[[ایونیا]]||[[بازنطینی سلطنت]]||Greece|| {{Hs|565 ! }}527–565||founded by emperor [[جسٹینین اول]] |- |[[کراکوف]] ([[Wawel Hill]]) || [[Lesser Poland]] || Poland || {{Hs|650 ! }}7th century<ref>[http://www.wawel.krakow.pl/en/druk.php?op=3 wawel.krakow.pl]</ref> || The first written record dates back to the 10th century. |- |[[آرہس]] || || Denmark || {{Hs|700 ! }}c. 770{{citation needed|date=August 2012}} || |- |[[Ribe]] || [[Jutland]] || [[ڈنمارک]] || {{Hs|710 ! }} 704–710 <ref>{{cite web |url=http://archaeology.about.com/od/rterms/g/ribe.htm |work=About.com Archaeology |author=K. Kris Hirst |title=Ribe – What is Ribe |publisher=The About Group |accessdate=22 August 2012 |archive-date=25 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225201124/http://archaeology.about.com/od/rterms/g/ribe.htm%20 |dead-url=yes }}</ref>|| Oldest town in Denmark |- |[[Staraya Ladoga]] || || Russia || {{Hs|753 ! }}753 || |- |[[ایراکلیون]]||[[کریٹ]]||Greece|| {{Hs|824 ! }}824||founded by the [[Saracens]] |- |[[ڈبلن]] || Ireland || {{Hs|Ire}}[[جمہوریہ آئرستان|Ireland]] || {{Hs|841 ! }}841 || Dublin was founded as a city by the [[وائى كنگ]] in the 9th century, but there were two older Irish settlements which existed on the same spot several centuries before they arrived; ''Áth Cliath'' ("ford of hurdles") and ''Duiblinn'' ("Black Pool"). |- |[[ویلیکی نووگورود]] || || Russia || {{Hs|859 ! }}859 || |- |[[Polatsk]] || || Belarus || {{Hs|862 ! }}862 || |- |[[ریکیاوک]] || [[آئس لینڈ]] || [[آئس لینڈ]] || {{Hs|871 ! }}c. 871<ref>{{Cite web |title=Reykjavik871.is |url=http://www.reykjavik871.is/ |access-date=2016-06-19 |archive-date=2017-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170708163418/http://www.reykjavik871.is/ |dead-url=yes }}</ref> || |- |[[کسانتھی]] || [[تھریس]] || Greece || {{Hs|878 ! }}before 879|| first medieval reference as '''Xantheia''' |- |[[ویٹبسک]] || || Belarus || {{Hs|947 ! }}947 || |- |[[Skara]] || || Sweden || {{Hs|988 ! }}988 || |- |[[لونڈ]] || Denmark || Sweden || {{Hs|990 ! }}c. 990<ref>[http://www.lund.se/templates/Page____21316.aspx Lund.se]</ref> || |- |[[ترونہائیم]] || [[ناروے]] || [[ناروے]] || {{Hs|997 !}}997 || Founded by king [[Olaf I of Norway|Olav Tryggvason]]. Archaeological findings of city settlement back to the 8th century. |} ==اوشیانہ== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%" |- ! ناں ! تریخی علاوقہ ! مقام ! جدوں توں مسلسل آباد اے ! class="unsortable" | نوٹس <!-- force numeric sorting in col 4 with hidden extreme max and min rows --> |- style="display:none;" |!a||!a||!a||−9e99 |- style="display:none;" |~z||~z||~z||9e99 |- |[[Ternate]] || [[Sultanate of Ternate]] || [[انڈونیشیا]] || {{Hs|1100 ! }} 1109 AD<ref name="LP" >{{Cite book| last =Witton | first =Patrick | title =Indonesia | url =https://archive.org/details/indonesia0000unse_i2g4 | publisher =Lonely Planet | year =2003 | location =Melbourne | pages =[https://archive.org/details/indonesia0000unse_i2g4/page/827 827]–828| isbn=1-74059-154-2 }}</ref> || Twin of Tidore, oldest surviving [[پاپوائی زبانیں|Papuan]] cities. |- |[[تیدور]] || [[Sultanate of Tidore]] || [[انڈونیشیا]] || {{Hs|1100 ! }} 1109 AD<ref name="LP"/> || Twin of Ternate, oldest surviving [[پاپوائی زبانیں|Papuan]] cities. |- |[[سڈنی]] |[[نیو ساؤتھ ویلز]] |[[آسٹریلیا]] |1788 |آسٹریلیا تے اوشیانہ دا قدیم ترین شہر،آسٹریلیا دا دارالحکومت |- |[[ہوبارٹ]] |[[تسمانیا]] |Australia |1803 |Second oldest city in Australia, State Capital |- |[[نیو کیسل، نیو ساؤتھ ویلز|Newcastle]] |New South Wales |Australia |1804 |Third oldest city in Australia |- |[[لانسسٹن، تسمانیا]] |Tasmania |Australia |1806 |Fourth oldest city in Australia |- |[[کیریکیری]] |[[نارتھ لینڈ علاقہ]] |[[نیوزی لینڈ]] | {{Hs|1818 ! }}c. 1818 |Oldest European settlement in New Zealand |- |[[برسبین]] |[[کوئنزلینڈ]] |Australia |1825 |Fifth oldest city in Australia, State Capital |- |[[البانی، آسٹریلیا]] |[[مغربی آسٹریلیا]] |Australia |1827 |Oldest city in the West Coast of Australia |- |[[پرتھ]] |Western Australia |Australia |1829 |State Capital |- |[[ملبورن]] |[[وکٹوریہ (آسٹریلیا)]] |Australia |1835 |State Capital |- |[[ایڈیلیڈ]] |[[جنوبی آسٹریلیا]] |Australia |1836 |State Capital |- |[[ڈارون, شمالی علاقہ]] |[[شمالی علاقہ (آسٹریلیا)]] |Australia |1869 |State Capital |- |[[کینبرا]] |[[آسٹریلوی دارالحکومت علاقہ]] |Australia |1913 |Capital city of Australia |} ==ہور ویکھو== *[[Cities of the ancient Near East]] *[[Historical cities]] *[[Historical urban community sizes]] *[[List of American cities by year of foundation]] (includes ancient native sites) == حوالے== {{حوالے|2}} *Aldred, Cyril (1998). ''The Egyptians''. Thames and Hudson: London. *Overy et al. (1999). ''The Times History of The World: New Edition''. Times Books/Harper-Collins: London. [[گٹھ:تریخ نال متعلقہ لسٹاں]] [[گٹھ:شہراں دیاں لسٹاں]] [[گٹھ:لسٹاں]] 8a175cv82hsuo1kj92qcuessklnc5i3 0 60804 713002 694836 2026-10-31T05:43:00Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 713002 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = سیلینا گومیز | image = | caption = | birth_name = سیلینا ماریئے گومیز | birth_date = {{birth date and age|1992|7|22}} | birth_place = گرینڈ پرائیری، [[ٹیکساس]]، [[امریکہ]] | occupation = {{flatlist| * اداکارہ * گائکہ * کارجکاری پروڈیؤسر * فیشن ڈزائنر<ref name=fdesigner>{{cite web|url=http://news.adidas.com/GB/Latest-News/adidas-NEO-Label-Signs-Selena-Gomez-as-New-Style-Icon-and-Designer/s/db87e16b-aa10-47c2-aed7-55dbee4ae744 |title=adidas NEO Label Signs Selena Gomez as New Style Icon and Designer – New Video Available |publisher=news.adidas.com |date=November 20, 2012 |accessdate=July 10, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150710112632/http://news.adidas.com/GB/Latest-News/adidas-NEO-Label-Signs-Selena-Gomez-as-New-Style-Icon-and-Designer/s/db87e16b-aa10-47c2-aed7-55dbee4ae744|archivedate=July 10, 2015}}</ref> *philanthropist<ref>{{cite web|url=http://www.unicefusa.org/supporters/celebrities/ambassadors/selena-gomez|title=Selena Gomez|work=UNICEF USA|accessdate=August 26, 2015}}</ref> | television = ''[[Barney & Friends]]''<br /> ''[[Wizards of Waverly Place]]'' }} | years_active = 2002 توں ہن تک | module = {{Infobox musical artist|embed=yes | background = گائکہ | genre = [[Dance-pop]]<!--these genres are sourced in the musical style section; please discuss any changes on the talk page first. --> | instrument = Vocals | label ={{flatlist| * [[Hollywood Records|Hollywood]] * [[Interscope Records|Interscope]] }} | associated_acts = [[Selena Gomez & the Scene]] | website = {{URL|selenagomez.com}} }} | signature = | signature_alt = | signature_size = 125px }} '''سیلینا میری گومیز''' (<span class="IPA nopopups">/<span style="border-bottom:1px dotted"><span title="'s' in 'sigh'">s</span><span title="/ə/ 'a' in 'about'">ə</span><span title="/ˈ/ primary stress follows">ˈ</span><span title="'l' in 'lie'">l</span><span title="/iː/ long 'e' in 'seed'">iː</span><span title="'n' in 'no'">n</span><span title="/ə/ 'a' in 'about'">ə</span></span> <span style="border-bottom:1px dotted"><span title="'m' in 'my'">m</span><span title="/ə/ 'a' in 'about'">ə</span><span title="/ˈ/ primary stress follows">ˈ</span><span title="'r' in 'rye'">r</span><span title="/iː/ long 'e' in 'seed'">iː</span></span> <span style="border-bottom:1px dotted"><span title="/ˈ/ primary stress follows">ˈ</span><span title="'g' in 'guy'">ɡ</span><span title="/oʊ/ long 'o' in 'code'">oʊ</span><span title="'m' in 'my'">m</span><span title="/ɛ/ short 'e' in 'bed'">ɛ</span><span title="'z' in 'Zion'">z</span></span>/</span>{{IPAc-en|s|ə|ˈ|l|iː|n|ə|_|m|ə|ˈ|ɹ|iː|_|ˈ|ɡ|oʊ|m|ɛ|z}} ''sə-'''<span class="smallcaps"><span style="font-variant: small-caps; text-transform: lowercase;">LEE</span></span>'''-nə''{{respell|sə|LEE|nə}} ''mə-'''<span class="smallcaps"><span style="font-variant: small-caps; text-transform: lowercase;">REE</span></span>'''''{{respell|mə|REE|'}} '''''<span class="smallcaps"><span style="font-variant: small-caps; text-transform: lowercase;">GOH</span></span>'''-mez''{{respell|GOH|mez}};<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=Ad0mRO6cr18|title=How to pronounce Selena Gomez}}</ref> {{IPA-es|seˈlena ˈɣomes}};<ref>In isolation, ''Gomez'' is pronounced {{IPA-es|ˈɡomes|}}. </ref> جنم جولائی 22, 1992) اک [[امریکہ|امریکی]] اداکارہ اتے گائکہ ہے جو [[ڈزنی چینل]] دے [[ایمی انعام]] جیتو ٹیلیوژن لڑی ''وزرڈ آف ویورلی پلیس'' وچّ مکھ کردار نبھاؤن لئی جانی جاندی ہے ۔ اسنے ''ایندر سنڈریلا سٹوری'' , ''وزرڈ آف ویورلی پلیس د مووی'' اتے ''پرنسیس پروٹیکشن پروگرام'' ورگی مکھ اتے ٹیلیوژن فلماں وچّ وی اداکاری کیتی ہے۔ اسنے فلماں وچّ ''رمونا اینڈ بیزس'' نال شروعات کیتا۔ اسدا کریئر سنگیت صنعت وچّ وی فیل چکیا ہے۔ اوہ ''سیلینا گومیز اینڈ د سین'' نام دے پوپ بینڈ دی مکھ گائکہ اتے موڈھی ہے جو آر.آئی.اے.اے. دوارا سون پرمانت تنّ ایلبم ''کس اینڈ ٹیلّ''، ''ا ایئر وداؤٹ رین'' اتے ''وینّ د سنّ گوز ڈاؤن'' بنا چکیا ہے ۔ == جیون == سیلینا دا جنم گرانڈ پریری، [[ٹیکساس]] وچّ ہویا سی۔<ref name="TheBiographyChannel">{{cite web|url=http://www.biography.com/people/selena-gomez-504530|title=Selena Gomez Biography|publisher=[[The Biography Channel]]|accessdate=April 12, 2013}}</ref> اوہ سابقہ تھیٹر اداکارہ امینڈا ڈان مینڈی ٹیپھی اتے رکارڈو جوئیل گومیز دی دھی ہے۔<ref name="ChuckIt">{{cite web|url=http://www.insidebayarea.com/ci_8194264?source=rss|title=Selena Gomez could be next Disney 'it' girl|first=Chuck|last=Barney|work=Oakland Tribune|date=February 7, 2008|accessdate=May 14, 2013}}</ref><ref name="Teen Vogue">Lauren Waterman (2009-05).</ref><ref>Ancestry.com. </ref> اسدا ناں تیجانو گائکہ سیلینا دے ناں اتے رکھیا گیا ہے جو گومیز دے جنم توں تنّ سال بعد ہی چل بسی سی۔<ref>{{cite web|url=http://www.eonline.com/videos/v31013_Selena_Gomez__Famous_Name.html|title=Selena Gomez's Famous Name|publisher=[[E! Online|E!]]|date=August 22, 2008|accessdate=November 5, 2009|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091201105844/http://www.eonline.com/videos/v31013_Selena_Gomez__Famous_Name.html|archivedate=December 1, 2009}}</ref><ref>{{cite news|author1=Jessica Lucia Roiz|title=Selena Gomez Talks Selena Quintanilla; Reveals Why She Was Named After 'Queen Of Tejano'|url=http://www.latintimes.com/selena-gomez-talks-selena-quintanilla-reveals-why-she-was-named-after-queen-tejano-383518|accessdate=July 7, 2016|work=Latin Times|date=May 3, 2016}}</ref> اسدا پیؤ [[میکسیکو|میکسکی]] خاندان وچوں اتے ماں [[اطالوی]] خاندان وچوں ہے۔<ref>{{cite web|url=http://showbizcafe.com/exclusive-selena-gomez-on-being-latin/|title=Selena Gomez and Jake T. Austin on being latin|publisher=Showbizcafe.com|accessdate=July 4, 2011}}</ref><ref>{{cite web|last=Curiel|first=Kamren|url=http://www.latina.com/entertainment/buzz/selena-gomez-mom-foster-care-fundraiser-charity|title=Selena Gomez Charity Events: Alliance for Childrens Rights|work=[[Latina (magazine)|Latina]]|date=June 14, 2012}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.fresnobee.com/262/story/754287.html|title=TV: Life is magical for 'Wizards' star|work=[[The Fresno Bee]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080808215210/http://www.fresnobee.com/262/story/754287.html|archivedate=August 8, 2008|accessdate=April 8, 2013}}</ref> جدوں اوہ پنج سال دی سی تد اسدے ماں پیؤ دی طلاق ہو گئی اتے اسدی اکلوتی اولاد دے روپ وچّ اسدی ماں نے پرورش کیتی۔ 2006 وچّ مینڈی نے برائن ٹیپھی نال دوجا ویاہ کروایا۔<ref name="ChuckIt"/><ref name=":0">{{cite news|author=Olly Richards|url=https://www.theguardian.com/film/2013/jul/14/selena-gomez-justin-bieber-disney|title=The wonderful world of Selena Gomez|work=The Guardian|date=July 14, 2013|accessdate=July 23, 2013|location=London}}</ref> <ref>[http://www.accesshollywood.com/selena-gomez-graduates-high-school-on-screen-and-off_article_32234 Selena Gomez Graduates High School&nbsp;– On Screen & Off | Access Hollywood&nbsp;– Celebrity News, Photos & Videos] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100515122846/http://www.accesshollywood.com/selena-gomez-graduates-high-school-on-screen-and-off_article_32234 |date=2010-05-15 }}.</ref> == حوالے == {{Reflist|colwidth=30em}} [[گٹھ:جم 1992]] [[گٹھ:21ویں صدی دیاں امریکی اداکاراواں]] [[گٹھ:امریکی فلمی اداکاراواں]] [[گٹھ:زندہ لوک]] [[گٹھ:امریکی شخصیتاں]] bgbie0ywqmhhpgqb0f1dkdl9mlgzal8 0 63509 713023 506932 2026-10-31T08:58:12Z Andre Engels 653 merge 713023 wikitext text/x-wiki {{merge|والٹ وائٹ مین}} {{گیانسندوک لکھاری | نام = والٹ وٹمین | تصویر =|thumbnail | تصویر_اکار = 200px | تصویر_سرلیکھ = والٹ وٹمین، 1887 | اپنام = | جم_تاریخ = 31 مئی 1819 | جم_تھاں = [[ویسٹ ہلج، نیویارک|ویسٹ ہلج]]، [[ہنٹنگٹن، نیویارک|ہنٹنگٹن ٹاؤن]]، [[لانگ آئیلینڈ]]، [[نیویارک]]، [[امریکہ]] | موت_تاریخ = 26 مارچ 1892 | موت_تھاں = کمڈین، [[نیو جرسی]]، [[امریکہ]] | کم_کھیتر = [[شاعر]]،<br />مضمون نگار،،<br />صحافی | راشٹریئتا = | بولی = انگریزی | دور = | ودھا = | موضوع = | لہر = | مکھ_رچنا= |متاثر کرن والے = |متاثر ہون والے = | دستخط = Walt Whitman signature.svg | جال_پنہ = | ٹیکا-ٹپنی = | مکھ_کم = }} '''والٹ وٹمین''' ([[انگریزی]]: Walt Whitman, 31 مئی 1819–26 مارچ 1892) اک [[امریکی]] [[شاعر]]، مضمون نکار اتے صحافی سی۔<ref name="بائیوگرافی، والٹ وٹمین">{{cite web | url=http://www.online-literature.com/walt-whitman/ | title=بائیوگراپھی، والٹ وٹمین}}</ref> اوہ ٹرانس سنڈنٹالزم (transcendentalism) توں حقیقت پسندی (realism) دے ول تبدیلی دے انترال دا نمائندہ سی اتے دونوں رجھان اوہدیاں رچناواں وچ ساکار ہوئے ہن۔ اوہ امریکہ دے سرمور شاعراں وچ شامل اے اتے اسنوں [[کھلھی شاعری]] دا جم داتا کیہا جاندا اے۔<ref>{{cite web | url=http://www.goodreads.com/author/show/1438.Walt_Whitman | title=Walt Whitman, Author profile}}</ref> 1855 وچ جدوں '[[گھاہ دیاں پتیاں]]' پہلی وار اک درجن نظماں دے مجموعہ وجوں شائع ہوئی تاں ایمرسن نے اس نوں “اج تک امریکہ دا پیدا کیتا سبھ توں کمال دا عقل تے سیانپ دا اک نگ ” کیہا سی۔<ref name="بائیوگرافی، والٹ وٹمین" /> '''والٹ وہٹمین''' (1819 - 1892) [[اک]] امریکی شاعر تے لکھاری سی۔ == رچناواں == * ''Franklin Evans'' (1842) * ''[[گھاہ دیاں پتیاں]]'' (''Leaves of Grass'') (1855) * ''Drum-Taps'' (1865) * ''Memoranda During the War'' * ''Specimen Days'' * ''Democratic Vistas'' (1871) == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:امریکی شاعر]] [[گٹھ:انگریزی شاعر]] [[Category:امریکی لکھاری]] jcftoil3rmh862qoeenkccwzurxb4v5 0 64367 713015 495676 2026-10-31T07:51:18Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 713015 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = لورا ایشلے | image = Laura Ashley.jpg | imagesize = 150px | caption = 1960ویاں وچ لورا ایشلے | birth_name = لورا ماؤنٹنی | birth_date = {{Birth date|1925|9|7|df=y}} | birth_place = [[ڈوولس ]]، [[میتھر ٹائیڈفل]]،<br />[[ویلز]] | death_date = {{Death date and age|1985|9|17|1925|9|7|df=y}} | death_place = [[کووینٹری]]، [[ویسٹ مڈلینڈس (کاؤنٹی)|ویسٹ مڈلینڈس]]، [[انگلینڈ]] | resting_place = {{nowrap|St. John the Baptist Church,<br />[[Carno]]، [[Mid Wales]]}} | nationality = [[برطانیہ|بریٹیش]] | education = {{nowrap|مارشیل'س سکول، میتھر ٹائیڈفل<br />الموڈّ سکول، [[کروئڈن]]}} | occupation = [[فیشن ڈیزائن]]ر/[[وپاری]] | spouse = {{marriage|[[برنارڈ ایشلے]]|1949|17 ستمبر 1985}} (اسدی موت) | children = 4 |}} '''لورا ایشلے''' (7 ستمبر 1925 – 17 ستمبر 1985) اک ویلش فیشن ڈزائینر اتے بزنسوومن سی۔ اسنے 1950 دے دہاکے وچ مول روپ وچ سامان تیار کیتی، 1960ویاں وچ کپڑیاں دے ڈیزائن اتے پیداوار دا کم شروع کیتا۔ == مڈھلا جیون == بھاویں کہ اسدے ویلیش ماں-پیؤ [[لندن]] وچ رہندے سن، مگر اسدی ماں گھر واپس آ گئی تاکہ لورا ماؤنٹنی نوں اسدی دادی دے گھر [[ویلز]] وچ، ڈوولس وچ 31 سٹیشن ٹیریس، میتھر ٹائیڈفل وچ جم دے سکے۔ اسنوں اک سول سروس فیملی وچ سخت بیپٹسٹ وجوں ابھاریا گیا سی۔ == فاؤنڈیشن == 1987 وچ لورا ایشلے فاؤنڈیشن دا قیام کیتا گئیا سی تاں کہ انسان اپنی گنجائش نوں سمجھ سکن اتے قابلیت نوں ثابت کرن وچ مدد کرے۔ == حوالے == {{حوالے|30em}} == باہری کڑیاں == * [https://web.archive.org/web/20081103034746/http://www.lauraashley.com/ Laura Ashley company] (requires Macromedia Flash) * [http://www.fashionmodeldirectory.com/designers/lauraashley/Entry in the FMD] Ashley's entry in the Fashion Model Directory * [http://www.npg.org.uk/live/search/person.asp?LinkID=mp14615 National gallery] portraits * [http://www.fundinguniverse.com/company-histories/Laura-Ashley-Holdings-plc-Company-History.html Funding Universe article on Laura Ashley plc] * [https://web.archive.org/web/20110715204626/http://www.rosenthalusa.com/1288d821/ASHLEY_Laura.htm Designer portrait on Rosenthalusa.com] * [http://firesfireplacesstoves.co.uk/fireplaces.html Laura Ashley Fireplaces 2010] [[گٹھ:جم 1925]] [[گٹھ:موت 1985]] [[گٹھ:کمپنی کھوجی عورتاں]] ib8kzbqq7jxriyl1h6r70sb92186omb 0 65142 713021 638740 2026-10-31T08:52:26Z Andre Engels 653 صفحے نوں [[فہرست حکومتی بجٹ بلحاظ ملک]] ول ریڈائرکٹ کیتا 713021 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[فہرست حکومتی بجٹ بلحاظ ملک]] ogkd3vzqx5utj64hryes2gvah9zyg8z 0 76618 713009 712918 2026-10-31T06:46:43Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 713009 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات صاحب منصب}} '''علی اکبر معین فر''' ({{lang-fa|علی‌اکبر معین‌فر}}; 1928<ref>{{Cite web|url=http://live110.ir/post/bMtCNwgdYW/درگذشت_معین_فر؛_اولین_وزیر_نفت_ایران|title=درگذشت معین فر؛ اولین وزیر نفت ایران - پیام سرای زندہ 110|website=live110.ir|language=fa|access-date=2018-01-03}}</ref><ref name=tarikhirani>{{cite web|url=http://www.tarikhirani.ir/fa/news/All/bodyView/6148/index.html|title=تاریخ ایرانی - درگذشت معین‌فر؛ اولین وزیر نفت ایران|website=www.tarikhirani.ir|accessdate=3 جنوری 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225221554/http://www.tarikhirani.ir/fa/news/All/bodyView/6148/index.html|archivedate=2018-12-25|dead-url=no}}</ref> – جنوری 2018) اک ایرانی [[سیاست دان]] تے [[ایران]] دے پہلے [[وزارت پٹرولیم (ایران)|وزیر پٹرولیم]] سن، اس عہدے تے مختصر عرصے (1979ء توں 1980ء) تک خدمات سر انجام دتیاں۔ بعد ازاں معین فر [[مجلس ایران|ایرانی پارلیمان]] دے رکن منتخب ہوئے تے 1980ء توں 1984ء تک رکن رہے۔ == ابتدائی زندگی تے تعلیم == معین فر دی پیدائش [[تہران]] وچ 14 جنوری 1928ء نوں ہوئی۔<ref name="Hossein" /> معروف صحافی [[مہدی معین فر]] انہاں دے بھائی نیں۔<ref name="Hossein">{{cite book|author=Hossein Shahidi|title=Journalism in Iran: From Mission to Profession|url=https://books.google.com/books?id=MLLywtI-_n0C&pg=PA143|accessdate=6 اگست 2013|date=11 مئی 2007|publisher=Routledge|isbn=978-1-134-09391-5|page=143| archiveurl = http://web.archive.org/web/20181225221619/https://books.google.com/books?id=MLLywtI-_n0C&pg=PA143 | archivedate = 25 دسمبر 2018}}</ref> معین فر نے [[زلزلہ شناسی]] دی تعلیم [[جاپان]] توں حاصل کیتی۔<ref name=oka80>{{cite news|author=Takashi Oka|title=Japan agonizes over joining West against Iran, USSR|url=http://www.csmonitor.com/1980/0117/011736.html|accessdate=14 فروری 2013|newspaper=The Christian Science Monitor|date=17 جنوری 1980|location=Tokyo|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225221628/https://www.csmonitor.com/1980/0117/011736.html|archivedate=2018-12-25}}</ref><ref>{{cite news|title=Iranian oil officials threatened with purge|url=https://news.google.com/newspapers?id=eAFlAAAAIBAJ&sjid=aIMNAAAAIBAJ&pg=2103,1093862&dq=hassan+nazih&hl=en|accessdate=15 فروری 2013|newspaper=Edmonton Journal|date=2 اکتوبر 1979}}</ref> وہ '''اسلامی انجینئرز ایسوسی ایشن''' دے بانی ارکان وچوں سن۔<ref>{{citation|newspaper=Shargh|number=2511|date=2 فروری 2016|title=مروری بر کارنامہ انجمن اسلامی مهندسین|language=Persian|author=Ali Ayoubi|url=http://sharghdaily.ir/News/85148/%D8%AD%DA%A9%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%DA%A9%D9%84%D8%A7%D9%87-%D8%AF%D9%88%D9%85-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86|access-date=2019-03-21|archive-date=2016-11-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20161129023029/http://sharghdaily.ir/News/85148/%D8%AD%DA%A9%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%DA%A9%D9%84%D8%A7%D9%87-%D8%AF%D9%88%D9%85-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86|dead-url=yes}}</ref> == ابتدائی دور == معینے فر نے [[محمد رضا شاہ پہلوی]] دے دور وچ '''منصوبہ بندی تے میزانیہ''' (بجٹ) وچ کم کیتا۔<ref name=Bakhash1982>{{cite book|author=Shaul Bakhash|title=The Politics of Oil and Revolution in Iran: A Staff Paper|url=https://books.google.com/books?id=ytIm_6x4b78C&pg=PA13|accessdate=14 فروری 2013|year=1982|publisher=Brookings Institution Press|isbn=978-0-8157-1776-8|page=13| archiveurl = http://web.archive.org/web/20181225221627/https://books.google.com/books?id=ytIm_6x4b78C&pg=PA13 | archivedate = 25 دسمبر 2018}}</ref> ان دے [[تحریک آزادی ایران|تحریک آزادی برائے ایران]] نال رابطے سن، اس تحریک دی قیادت [[مہدی بازرگان]] کر رہے سن۔<ref name=Bakhash1982 /> البتہ، ایہ مستقل تعلق نہیں سی تے نا ہی معین فر نے خود نوں اس دا حصہ ظاہر کیتا۔<ref name=bahman>{{cite book|title=Parliamentary Politics in Revolutionary Iran: The Institutionalization of Factional Politics|year=1996|publisher=University Press of Florida|location=Gainesville, FL|page=69|url=https://www.questia.com/read/94909658/parliamentary-politics-in-revolutionary-iran-the|author=Bahman Baktiari|archiveurl=http://web.archive.org/web/20181225221621/https://www.questia.com/read/94909658/parliamentary-politics-in-revolutionary-iran-the|archivedate=25 دسمبر 2018}}{{Subscription required|via=Questia}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181225221621/https://www.questia.com/read/94909658/parliamentary-politics-in-revolutionary-iran-the |date=2018-12-25 }}</ref> == سیاسی دور == بعد از [[انقلاب ایران]]، معین فر شورای انقلاب اسلامی ایران دے رکن بن گئے۔<ref name=oka80 /><ref name=Amirsadeghi2012>{{cite book|author=Hossein Amirsadeghi|title=The Security of the Persian Gulf (RLE Iran A)|url=https://books.google.com/books?id=GAXytwKF4qYC&pg=PA264|accessdate=14 فروری 2013|date=23 اپریل 2012|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-61050-6|page=264| archiveurl = http://web.archive.org/web/20181225221620/https://books.google.com/books?id=GAXytwKF4qYC&pg=PA264 | archivedate = 25 دسمبر 2018}}</ref><ref name=rubin80>{{cite book |last=Rubin |first=Barry |title=Paved with Good Intentions |year=1980 |publisher=Penguin Books |location=New York |page=283 |url=http://www.gloria-center.org/wp-content/uploads/2013/02/Paved-with-Good-Intentions-final.pdf |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131021121704/http://www.gloria-center.org/wp-content/uploads/2013/02/Paved-with-Good-Intentions-final.pdf |archivedate=21 اکتوبر 2013 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131021121704/http://www.gloria-center.org/wp-content/uploads/2013/02/Paved-with-Good-Intentions-final.pdf |date=2013-10-21 }}</ref> انہاں نے شوری دے ترجمان دے طور تے وی کام کیتا۔<ref name=ldsun>{{cite news|title=Bani Sadr: US should admit Iran crimes|url=https://news.google.com/newspapers?id=YF8gAAAAIBAJ&sjid=kWUFAAAAIBAJ&pg=5022,4728624&dq=ali+akbar+moinfar+oil+minister&hl=en|accessdate=14 فروری 2013|newspaper=The Lewiston Daily Sun|date=29 جنوری 1980}}</ref> انہاں نے مرکزی وزیر مہدی بازگان دی سربراہی وچ عبوری حکومت دی وزارت میزانیہ (بجٹ) تے منصوبہ بندی دا وزیر بنایا گيا۔<ref>{{cite news|title=Iran leader fires national oil firm head|url=https://news.google.com/newspapers?id=5UxSAAAAIBAJ&sjid=b3wDAAAAIBAJ&pg=6815,3494337&dq=hasan+nazih&hl=en|accessdate=8 اگست 2013|newspaper=St. Petersburg Times|date=29 ستمبر 1979|agency=AP|location=London}}</ref> === وزارت پٹرولیم === ستمبر 1979ء وچ معین فر نوں ایران دا پہلا وزیر پٹرولیم بنایا گیا،<ref name=Shahidi>{{cite book|author=Hossein Shahidi|title=Journalism in Iran: From Mission to Profession|url=https://books.google.com/books?id=MLLywtI-_n0C&pg=PA143|accessdate=14 فروری 2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-134-09391-5|page=143| archiveurl = http://web.archive.org/web/20190106085527/https://books.google.com/books?id=MLLywtI-_n0C&pg=PA143 | archivedate = 6 جنوری 2019}}</ref><ref name=fou>{{cite web|last=Hosseini|first=Mir M.|title=5 فروری 1979 A.D.: Bazargan Becomes Prime Minister|url=http://www.fouman.com/Y/Get_Iranian_History_Today.php?artid=238|work=Fouman|accessdate=26 جولائی 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225221551/http://www.fouman.com/Y/Get_Iranian_History_Today.php?artid=238|archivedate=2018-12-25|dead-url=no}}</ref> اس عہدے پر وہ 1980ء تک راے۔<ref name=Bakhash1982 /><ref>{{cite news|title=Oil chief replaced|url=https://news.google.com/newspapers?id=Y8FAAAAAIBAJ&sjid=46UMAAAAIBAJ&pg=4994,6057685&dq=ali+akbar+moinfar+oil+minister&hl=en|accessdate=14 فروری 2013|newspaper=The Glasgow Herald|date=29 ستمبر 1979|location=Tehran}}</ref> === پارلیمانی سال === 1984ء تک معین فر پارلیمانی رکن دے طور پر خدمات سر انجام دیندے رہے۔ 1983ء وچ اس پارلیمان دے دس ارکان نوں کڈ دتا گیا سی۔<ref>{{cite web|title="Put That Gun In Your Pocket!" The 10 Most Embarrassing Moments in Iran's Parliament|url=http://iranwire.com/en/projects/2148|work=Iran Wire|accessdate=27 اگست 2013|author=Reza Haghighat Nejad|date=19 اگست 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225221608/https://iranwire.com/en/projects/2148|archivedate=2018-12-25|dead-url=no}}</ref> 1996ء دے انتخابات وچ حصہ لینے دی کوشش کیتی، لیکن [[شوریٰ نگہبان]] نے انہاں نوں رد کر دتا۔<ref>{{cite journal|title=Human Rights and Parliamentary Elections in the Islamic Republic of Iran|journal=Human Rights Watch|date=مارچ 1996|volume=8|issue=1|url=https://www.hrw.org/reports/1996/Iran.htm|accessdate=27 اگست 2013| archiveurl = http://web.archive.org/web/20181225221629/https://www.hrw.org/reports/1996/Iran.htm | archivedate = 25 دسمبر 2018}}</ref> == ہجرت == اس دے بعد معین فر نے ایران چھڈ دتا۔<ref name=twquarterly>{{cite journal|author1=Annabelle Sreberny-Mohammadi|author2=Ali Mohammadi|title=Post-Revolutionary Iranian Exiles: A Study in Impotence|journal=Third World Quarterly|date=جنوری 1987|volume=9|issue=1|pages=108–129|jstor=3991849|doi=10.1080/01436598708419964}}</ref> اوہ '''یورپی ایسوسی ایشن برائے زلزلہ انجینئری''' دے ایک اعزازی رکن سن۔<ref>{{cite web|title=Letter to Giorgio Napolitano|url=http://www.sgeb.ch/erkundungsmissionen/EAEE_LAquila_Declaration.pdf|work=The European Association for Earthquake Engineering|accessdate=14 فروری 2013|date=14 نومبر 2012|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304034956/http://www.sgeb.ch/erkundungsmissionen/EAEE_LAquila_Declaration.pdf|dead-url=yes}}</ref> == موت== معین فر نے 2 جنوری 2018ء نوں تہران وچ وفات پائی، 12 دن بعد انہاں دی 90ویں سالگرہ سی۔<ref name=tarikhirani /><ref>{{cite web|url=http://www.ilna.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C-4/577732-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%A7%DA%A9%D8%A8%D8%B1-%D9%85%D8%B9%DB%8C%D9%86-%D9%81%D8%B1-%D8%A7%D9%88%D9%84%DB%8C%D9%86-%D9%88%D8%B2%DB%8C%D8%B1-%D9%86%D9%81%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%B0%D8%B4%D8%AA|title=Iran's First Petroleum Minister Ali Akbar Moinfar Dies at 90|publisher=Ilna|accessdate=2 جنوری 2018|date=2 جنوری 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225221617/https://www.ilna.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C-4/577732-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%A7%DA%A9%D8%A8%D8%B1-%D9%85%D8%B9%DB%8C%D9%86-%D9%81%D8%B1-%D8%A7%D9%88%D9%84%DB%8C%D9%86-%D9%88%D8%B2%DB%8C%D8%B1-%D9%86%D9%81%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%B0%D8%B4%D8%AA|archivedate=2018-12-25|dead-url=no}}</ref> == حوالے == {{حوالے|2}} == باہرلےجوڑ == {{commonscat-inline}} [[گٹھ:1928 دے جم]] [[گٹھ:2018 دیاں موتاں]] [[گٹھ:ایرانی اسلامی انقلاب دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:وزرائے ایران]] [[گٹھ:1439ھ دیاں موتاں]] 54rkxnuc3zpa285nfmfpay5s7k89ir4 0 77806 713016 710471 2026-10-31T08:00:29Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 713016 wikitext text/x-wiki '''لیونارڈ ایولر''' (1707–1783) [[اک]] [[سوئس]] [[فزکس]] دا گرو سی۔ {{خانہ معلومات سائنس دان |name = لیونہارڈ اویلر |image = Leonhard Euler 2.jpg |image_size = 220px |caption = تصویر بدست جوہان جارج برکر (1756) |birth_date = {{birth date|1707|4|15|df=y}} |birth_place = [[بازیل]]، [[سویٹزر لینڈ]] |death_date = {{death date and age|1783|9|18|1707|4|15|df=y}} |death_place = [[سینٹ پیٹرز برگ|سینٹ پیٹرزبرگ]]، [[سلطنت روس]] |residence = [[مملکت پروشیا]]، [[سلطنت روس]]<br /> [[قدیم سوئس وفاق|سویٹزرلینڈ]] |nationality = [[قدیم سوئس وفاق|سویسی]] |field = [[ریاضی|ریاضیات]] و [[طبیعیات]] |work_institutions = [[روسی سائنس اکادمی|شاہی روسی اکادمی برائے علوم]]<br />[[سائنس دی پروشیائی اکیڈمی|برلن اکادمی]] |alma_mater = [[جامعہ بازیل]] |doctoral_advisor = [[جون برنولی]] |doctoral_students = [[نکولس فس]]<br />[[جوہان فریڈرک ھینرٹ]]<br />[[جوزف لوئی لاگرانج|Joseph Louis Lagrange]]<br />[[سٹیپن رمووسکی]] |known_for = [[List of topics named after Leonhard Euler|مکمل فہرست ملاحظہ کریئے]] |prizes = |religion = [[کالوینیت|کالوینی]]<ref>{{cite book|title=Scientists of Faith|url=https://archive.org/details/scientistsoffait00grav|author=Dan Graves|location=Grand Rapids، MI|year=1996|publisher=Kregel Resources|pages=[https://archive.org/details/scientistsoffait00grav/page/85 85]–86}}</ref><ref>{{cite book|title=Men of Mathematics، Vol. 1|author=E. T. Bell|location=London|year=1953|publisher=Penguin|page=155}}</ref> |signature = Euler's signature.svg }} لیونہارڈ پال اویلر (Leonhard Paul Euler) (پیدائش: [[15 اپریل]] [[1707ء]] وفات: [[18 ستمبر]] [[1783ء]]) [[سویٹزرلینڈ|سویٹزر لینڈ]] تو‏ں تعلق رکھنے والا نامور [[ریاضی دان]] تے [[طبیعیات دان]] سی جس دی عمر دا بیشتر حصہ [[جرمنی]] تے [[روس]] وچ گزریا۔ اس نے [[ریاضی]] دی بہت سی شاخاں وچ کم کیتا تے بہت اہ‏م دریافتاں کيتیاں ۔ [[حسابان]]، [[نظریۂ گروہ]]، [[نظریۂ عدد]]، [[اطلاقی ریاضی|اطلاقی ریاضیات]]، [[تالیفیات]]، [[ہندسہ]]، [[فلکیات]]، [[طبیعیات]] تے ریاضی دی بہت سی شاخاں وچ قابل قدر کم کیتا۔ ہور اس نے [[دالہ (ریاضیات)|دالہ]] دا تصور وی متعارف کرایا <ref name="function">{{cite book| last = Dunham| first = William | authorlink=William Dunham (mathematician) | title = Euler: The Master of Us All| url = https://archive.org/details/eulermasterofusa0000dunh_b9h6| year = 1999| publisher =The Mathematical Association of America | page = [https://archive.org/details/eulermasterofusa0000dunh_b9h6/page/17 17]}}</ref>۔ '''لیونہارڈ اویلر''' ریاضی دے ہر دور وچ موجود عظیم ریاضی داناں دی فہرست وچ ہمیشہ نمایاں مقام اُتے فائز رہیا۔ اوہدی تمام معیاری تصانیف نو‏‏ں جے یکجا کیتا جائے تو بآسانی 60 تو‏ں 80 جلداں شائع کیتیاں جاسکدیاں نيں۔<ref name="volumes">{{cite journal|last = Finkel|first = B.F.|year = 1897|title = Biography- Leonard Euler|url = https://archive.org/details/sim_american-mathematical-monthly_1897-12_4_12/page/300|journal = The American Mathematical Monthly| volume = 4| issue = 12| page = 300|doi = 10.2307/2968971|jstor = 2968971|pages = 297–302}}</ref>۔ == زندگی == {{قدیم میکانیات}} {{اصطلاح برابر| state=mw-collapsed | حسابان<br />نظریۂ گروہ<br />نظریۂ عدد<br />اطلاقی ریاضی<br />تالیفیات<br />ہندسہ<br />فلکیات<br />طبیعیات<br /> فعلیات <br /> دالہ <br /> ہندسیات <br /> نقشہ نگاری <br /> یونانی اساطیر <br /> دائم <br /> مثلثیاندی دالہ <br /> تخیلی عدد <br /> ریاضیاندی تحلیل <br /> قوندی سلسلہ <br /> اسی دالہ <br /> مختلط عدد <br /> ماروائی دالہ <br /> عاملیہ <br /> گاما دالہ <br /> تکامل <br /> حد <br /> حسابان تغیرات <br /> نظریۂ عدد <br /> تحلیلی نظریۂ عدد <br /> اولی اعداد <br /> توزیع <br /> اولیٰ عدد قضیہ <br /> متقابل <br /> انفرج <br /> نظریۂ گراف <br /> راس <br /> کنارہ <br /> وضعیت <br /> تفرقی مساوات <br /> طریقہ فاضلہ <br /> میکانیات <br /> اجرام فلکی <br /> بصریات | calculus<br />group theory<br />number theory<br />applied mathematics<br />combinatorics<br />geometry<br />astronomy<br />physics <br /> physiology <br /> function <br /> engineering <br /> cartography <br /> greek mythology <br /> constant <br />trigonometry functions <br /> imaginary number <br /> mathematical analysis <br /> power series <br /> exponential function <br /> complex number <br /> transcendental function <br /> factorial <br /> gamma function <br />integral <br /> limit <br /> calculus of variations <br /> number theory <br /> analytic number theory <br /> prime numbers <br /> distribution <br /> prime number theorem <br /> reciprocal <br /> diverge <br /> graph theory <br /> vertices <br /> edge <br /> topology <br /> differential equation <br /> method of fluxion <br /> mechanics <br /> celestial <br /> optics}} [[فائل:Leonhard Euler.jpg|thumb|بائاں|لیونہارڈ اویلر]] === ابتدائی زندگی === [[فائل:Euler-10 Swiss Franc banknote (front).jpg|thumb|بائاں|سویٹزر لینڈ دا پرانا 10 [[سویس فرانک|فرانک]] دا نوٹ]] اویلر [[15 اپریل]] [[1707ء]] نو‏‏ں [[سویٹزر لینڈ]] دے شہر [[بازل (شہر)|بازیل]] وچ پال اویلر دے گھر پیدا ہويا۔ اوہدی ماں مارگریٹ بروکر اک پادری دی بیٹی سی۔ اویلر دی دو چھوٹی بہناں آنا ماریہ تے ماریہ میڈگلن وی سن۔ اویلر دی پیدائش دے فوراً بعد ایہ خاندان [[ریہین]] منتقل ہو گیا۔ اویلر نے اپنے بچپن دا کافی حصہ ایتھ‏ے گزاریا۔ پال اویلر دے [[برنولی خاندان]] تو‏ں کافی دوستانہ تعلقات سن تے اوہ [[جون برنولی]] جو اُس وقت [[یورپ]] دا چوٹی دا ریاضی دان سی دوست سی، بعد وچ اسی نے نوجوان اویلر اُتے گہرا اثر ڈالا۔ اویلر نے اپنی رسمی تعلیم بازیل تو‏ں شروع دی تے 13 سال دی عمر وچ [[جامعہ بازیل]] وچ داخلہ لے لیا۔ [[1723ء]] وچ اویلر نے [[فلسفہ]] وچ [[فاضل|ماسٹر]] کیتا جتھ‏ے اس نے [[رینے ڈیکارٹ|رینے دیکارت]] تے [[آئزک نیوٹن|نیوٹن]] دے فلسفے دے تقابلی جائزے اُتے تحقیقی مقالہ لکھیا۔ اس وقت جون برنولی اسنو‏ں ہفتہ دی شام نو‏‏ں پڑھایا کردا سی اس نے جلد ہی محسوس کر لیا کہ نوجوان اویلر ریاضی وچ خاصا ذہین واقع ہويا اے۔<ref name="childhood">{{cite book |last= James |first= Ioan |title= Remarkable Mathematicians: From Euler to von Neumann |url= https://archive.org/details/remarkablemathem0000jame |publisher= Cambridge |year= 2002|page=[https://archive.org/details/remarkablemathem0000jame/page/2 2] |isbn= 0-521-52094-0}}</ref>۔ چونکہ اس دا باپ اسنو‏ں پادری بنانا چاہندا سی اس لئی اویلر اس وقت اپنے باپ دی خواہش اُتے [[الٰہیات]]، [[يونانی|یونانی]] تے [[عبرانی بولی|عبرانی]] پڑھ رہیا سی لیکن جون برنولی نے اس دے باپ نو‏‏ں قائل کر لیا کہ اویلر دی منزل اک عظیم ریاضی دان بننا اے۔ [[1726ء]] وچ اس نے آواز دے انتشار اُتے اک مقالہ لکھیا ۔۔<ref>[http://www.17centurymaths.com/contents/euler/e002tr.pdf Euler's Dissertation De Sono : E002. Translated & Annotated by Ian Bruce]. (PDF) . 17centurymaths.com. Retrieved on 2011-09-14.</ref> اس وقت اوہ جامعہ بازیل وچ کوئی مقام حاصل کرنا چاہ رہیا سی لیکن اس وچ اسنو‏ں ناکامی ہوئی۔ [[1727ء]] وچ اوہ [[فرنچ اکیڈمی آف سائنسس|پیرس اکادمی]] دے زیر اہتمام اک سالانہ مقابلہ وچ شریک ہويا جس وچ اویلر نے دوسرا انعام حاصل کیتا۔ بعد ازاں اویلر نے ایہ مقابلہ اپنی زندگی وچ 12 دفعہ جیندا <ref name="prize">{{cite journal| author = Calinger، Ronald | year = 1996| title = Leonhard Euler: The First St. Petersburg Years (1727–1741)| journal = Historia Mathematica| volume = 23| issue = 2| page = 156 | doi = 10.1006/hmat.1996.0015}}</ref> === سینٹ پیٹرز برگ === [[فائل:The Soviet Union 1957 CPA 2000 stamp, Portrait of Leonhard Euler (1707-1783).jpg|thumb|بائاں| لیونہارڈ اویلر 250 واں سالگرہ اُتے [[1957ء]] وچ روس تو‏ں شائع کيتی گئی ڈاک ٹکٹ]] اس وقت جون برنولی دے دو بیٹے [[ڈینیال برنولی]] تے [[نکولس برنولی دوم]] [[سینٹ پیٹرز برگ]] وچ [[روسی سائنس اکادمی|ایمپیریل رشیین اکادمی آف سائنس]] وچ کم کر رہے سن ۔ [[10 جولیائی]] [[1726ء]] نو‏‏ں نکولس برنولی دا [[روس]] وچ صرف اک سال گزارنے دے بعدانتقال ہو گیا۔ جدو‏ں ڈینیال برنولی نے اپنے بھائی دی جگہ سنبھالی تو اس نے اپنے دیرینہ دوست لیونہارڈ اویلر نو‏‏ں [[فعلیات]] دے منصب دی پیشکش دی جسنو‏ں اویلر نے بصد شوق قبول کر لیا۔ مگر اسنو‏ں اوتھ‏ے پہنچنے وچ کچھ تاخیر ہو گئی جدو‏ں کہ اس دوران جامعہ بازیل وچ [[طبیعیات]] دے استاد دی حثیت تو‏ں تقرری دی درخواست دی جسنو‏ں رد کر دتا گیا۔<ref name="stpetersburg">{{cite journal| author = Calinger، Ronald | year = 1996| title = Leonhard Euler: The First St. Petersburg Years (1727–1741)| journal = Historia Mathematica| volume = 23| issue = 2| page = 125 | doi = 10.1006/hmat.1996.0015}}</ref>۔ اویلر [[17 مارچ]] [[1727ء]] نو‏‏ں [[سینٹ پیٹرز برگ]] چلا گیا جتھ‏ے اوہدی ترقی [[طب]] دے شعبہ تو‏ں ریاضی دے شعبہ وچ ہو گئی۔ اس نے [[روسی بولی]] وی سیکھ لی تے اوتھے مقیم ہو گیا۔ اس اکادمی دا مقصد [[روس]] وچ معیارِ تعلیم بلند کرنا تے روس و [[یورپ]] دے درمیان موجود [[سائنس|سائنسی]] خلیج نو‏‏ں کم کرنا سی اس لئی ایہ جگہ اولیر جداں بیرونی علما ومفکرین دے لئی انتہائی پرکشش جگہ سی۔ اکادمی دے پاس انتہائی وسیع مالی ذرائع سن اسی دے نال اک وسیع وعریض کتب خانہ وی موجود سی ہور طلبہ دی آمد وی بہت کم سی اس لئی اساتذہ اُتے تعلیم دا بوجھ وی کافی کم ہوندا سی، لہذا اوہ اپنا زیادہ وقت تحقیق وچ صرف کردے سن <ref name="حوالہ 2">{{cite journal| author = Calinger، Ronald | year = 1996| title = Leonhard Euler: The First St. Petersburg Years (1727–1741)| journal = Historia Mathematica| volume = 23| issue = 2| page = 124 | doi = 10.1006/hmat.1996.0015}}</ref> تے اکادمی وی انہاں دی حوصلہ افزائی کردی سی تے انہاں نو‏‏ں تحقیقات دے لئی کافی وقت دتا جاندا سی [[1731ء]] وچ اویلر طبیعیات دا استاد بن گیا تے دو سال بعد جدو‏ں ڈینیال [[روس]] تو‏ں واپس بازیل چلا گیا تو اویلر نو‏‏ں شعبہ ریاضی دا سربراہ بنا دتا گیا<ref name="promotion">{{cite journal| author = Calinger، Ronald | year = 1996| title = Leonhard Euler: The First St. Petersburg Years (1727–1741)| journal = Historia Mathematica| volume = 23| issue = 2| pages = 128–129 | doi = 10.1006/hmat.1996.0015}}</ref>۔ [[7 جنوری]] [[1734ء]] نو‏‏ں اس نے کیتھرینا تو‏ں شادی کيتی۔ انہاں دے تیرہ بچے ہوئے مگر صرف پنج ہی زندہ رہ سکے <ref name="wife">{{cite web| url = http://www-history.mcs.st-and.ac.uk/~history/Extras/Euler_Fuss_Eulogy.html| title = Eulogy of Euler by Fuss| accessdate = 30 August 2006| last = Fuss| first = Nicolas| archiveurl = https://web.archive.org/web/20181226041204/http://www-history.mcs.st-and.ac.uk/~history/Extras/Euler_Fuss_Eulogy.html| archivedate = 26 December 2018| dead-url = no}}</ref>۔ === برلن === روس دے بحران دی وجہ تو‏ں اویلر [[19 جون]] [[1741ء]] نو‏‏ں [[فریڈرک دوم]] دی پیشکش اُتے [[برلن]] آ گیا تے [[سائنس دی پروشیائی اکیڈمی|برلن اکادمی]] وچ شمولیت اختیار کر لی۔ اوہ اوتھ‏ے 25 سال رہیا، اس دوران اس نے 380 تو‏ں زیادہ مقالات تحریر کیتے۔ برلن وچ ہی اوہدی لکھی ہوئی دو تصانیف بہت مشہور ہوئیاں جنہاں وچ اک [[لامتناہی تحلیل دا تعارف|تعارف تحلیلِ لامتناہی]] تے دوسری [[اساس تفرقی حسابان|اساسِ حسابانِ تفرقی]] اے جو بالترتیب [[1748ء]] <ref>{{cite web| title = E212&nbsp;– Institutiones calculi differentialis cum eius usu in analysi finitorum ac doctrina serierum|publisher=Dartmouth|url=http://www.math.dartmouth.edu/~euler/pages/E212.html}}</ref> تے [[1755ء]] <ref name="Friedrich">{{cite book| last = Dunham| first = William | title = Euler: The Master of Us All | url = https://archive.org/details/eulermasterofusa0000dunh_b9h6| year = 1999| publisher =The Mathematical Association of America | pages = xxiv–xxv| nopp = true}}</ref> وچ شائع ہوئے۔ <br /> اسی دوران فرِیڈرک دوم نے اسنو‏ں اپنی بھتیجی نو‏‏ں پڑھانے دا کہیا۔ اویلر نے اسنو‏ں تقریبا 200 خطوط لکھے جو بعد وچ ''خطوط اویلر بر مختلف موضوعاتِ فلسفہ فطرت بنام جرمن شہزادی'' دے نام تو‏ں کتابی شکل وچ شائع ہو ک‏ے بہت مشہور ہوئے<ref>{{cite book |last=Euler |first= |authorlink= |title=letters of euler on different subjects in natural philosophy addressed to a german princess |url=http://archive.org/details/lettersofeuleron02eule |accessdate= |year=1835 english translation |publisher=harper |location= |isbn= |page=| archiveurl = http://web.archive.org/web/20181226041206/http://archive.org/details/lettersofeuleron02eule%20 | archivedate = 26 دسمبر 2018}}</ref>۔ اویلر نے انہاں خطوط وچ طبیعیات، ریاضی تے [[مذہب]] دے مختلف گوشےآں اُتے کلام کیتا اے۔ اس تو‏ں اویلر دی شخصیت اُتے کافی روشنی پڑتی اے۔ درحقیقت اویلر دا ایہ کم اوہدی ریاضی دی تصانیف تو‏ں زیادہ مقبول ہويا تے [[یورپ]] و [[ریاستہائے متحدہ امریکا|امریکا]] وچ وی شائع کیتا گیا۔ اوہدی شہرت دی اک وجہ اویلر دا سائنسی اصطلاحات تے مواد نو‏‏ں عام آدمی دے لئی لکھنے دی صلاحیت اے جو عموما محققین وچ کم ہی ہوندی اے۔ برلن اکادمی دی شہرت و وقار وچ اویلر دا قابل ذکر تے نمایاں حصہ شامل سی لیکن اس دے باوجود اسنو‏ں برلن چھڈ دے جانا پیتا۔ اوہدی وجہ اس دے فریڈرک دوم تے اویلر وچ تنازع سی فرانسیسی فلسفی تے مصنف [[والٹیئر]] انہاں دناں فریڈرک دا خاص آدمی سی اویلر دے خیالات بہت حد تک والٹیئر تو‏ں مختلف ہويا کردے سن ۔ اویلر نو‏‏ں [[بلاغت]] دی کوئی تربیت نئيں سی ہور اوہ انہاں معاملات اُتے رائے زنی کرنے تو‏ں گریز کردا سی جنہاں دا اس تو‏ں کوئی واسطہ نئيں سی اس لئی اوہ اکثر والٹیئر دا نشانہ بندا سی ہور فریڈرک نو‏‏ں اویلر دی [[انجینئری|ہندسیات]] دی صلاحیتاں اُتے وی مایوسی سی۔ === نگاہ دی کمزوری === اویلر دی نگاہ اوہدی پوری ریاضی دی پیشہ ورانہ زندگی دے دوران خراب تو‏ں خراب تر ہی ہوندی رہی۔ [[1735ء]] وچ اسنو‏ں اک جان لیوا [[بخار]] ہويا اس دے تن سال بعد اوہدی داہنی اکھ دی بینائی ختم ہو گئی۔ اویلر سینٹ پیٹرز برگ وچ کيتی گئی [[نقشہ نگاری]] نو‏‏ں اس دا باعث سمجھدا سی اوہدی بینائی جرمنی وچ ہور خراب ہوندی گئی تے نوبت ایتھ‏ے تک آگئی کہ فریڈرک اسنو‏ں [[سکلوپ|سیکلوپ]] کہنے لگ گیا جو [[یونانی اساطیر]] وچ اک اکھ والے کردار نيں۔ بعد وچ اوہدی دوسری اکھ وی خراب ہونے لگی تے اس وچ [[موتیا بند]] ہو گیا۔ اس دے کچھ ہی ہفتاں بعد اوہ [[1776ء]] وچ تقریباً نابینا ہو گیا۔ مگر اس دے باوجود اس دے کم وچ کوئی کمی نہ آئی تے اوہ اسی طرح اعلیٰ معیار دی تحقیق کردا رہیا۔ اس نے اپنی بینائی دی کمزوری دی تلافی اپنے دماغی حساب کتاب دی صلاحیت تے حیرت انگیز یاداشت تو‏ں کیتا۔ اوہ [[اینیڈ|انیڈ]] تے [[ورجل]] نہ صرف زبانی سنیا دیندا سی، بلکہ ایہ وی بتا دیندا سی دی کس صفحہ دی پہلی تے آخری سطر وچ کیتا لکھیا ہويا اے۔ اس دے کم کرنے دی صلاحیت ریاضی دے کچھ حصےآں وچ ودھ گئی۔ [[1775ء]] وچ اوہ اوسط اک ہفتے وچ اک تحقیقی مقالہ لکھ لیندا سی === روس واپسی === اس دوران روس دے حالات کافی بہتر ہو گئے سن، اس لئی اویلر [[1776ء]] وچ سینٹ پیٹرز برگ اکادمی دی دعوت قبول کردے ہوئے اوتھ‏ے چلا گیا تے بقیہ زندگی اوتھے گزاری۔ اس دے دوسرے قیام دا آغاز کچھ اچھا نئيں ہويا۔ [[1771ء]] دی اگ وچ نہ صرف اس دا گھر جل گیا بلکہ خود وی مرتے مرتے بچا۔ [[1773ء]] وچ اوہدی بیوی 40 سال دی رفاقت دے بعد انتقال کر گئی۔ اپنی بیوی دی وفات دے تن سال بعد اس نے اپنی بیوی دی سوتیلی بہن تو‏ں شادی کر لی۔<ref>{{Cite book | first1=I.R. | last1=Gekker | first2=A.A. | last2=Euler | contribution=Leonhard Euler's family and descendants | editor1-first=N.N. | editor1-last=Bogoliubov | editor2-first=G.K. | editor2-last=Mikhaĭlov | editor3-first=A.P. |editor3-last=Yushkevich | title=Euler and modern science | url=https://archive.org/details/eulermodernscien0000unse | publisher=Mathematical Association of America | year=2007 | isbn=0-88385-564-X}}، p. 405.</ref> جو اس دے انتقال تک بقیدحیات رہی۔ [[18 ستمبر]] [[1783ء]] نو‏‏ں اپنے خاندان دے نال کھانا کھانے دے بعد اوہ اپنے ساتھی [[آنڈرز جوہان لیکسل|اینڈرز جون لیکسل]] دے نال نو دریافت شدہ [[سیارہ]] [[یورینس]] تے اس دے مدار اُتے گل کردے ہوئے [[دماغی شریان|دماغی حربان خون]] وچ مبتلا ہويا تے چند گھنٹے بعد اس دا انتقال ہو گیا<ref name="euler">{{cite book|title=Leonhard Euler|author=A. Ya. Yakovlev|year=1983|publisher=Prosvesheniye|location=M.}}</ref> == ریاضی تے طبیعیات وچ اویلر دا کم == اویلر نے اپنے دور دی ریاضی دی ہر شاخ اُتے کم کیتا اے، بلکہ اس نے ریاضی دی کچھ نويں شاخاں دریافت وی کيتیاں نيں۔ اس دا نام ریاضی دی تاریخ وچ بہت تمایاں اے۔ اوہدی تمام تصانیف جے یکجا دی جائے تو 60 تو‏ں 80 جلداں اُتے مشتمل ہونگی۔ اویلر دا نام ریاضی دے بوہت سارے موضوعات دے نال وابستہ اے۔ اویلر اوہ واحد ریاضی دان اے جس دے نام تو‏ں دو اعداد منسوب نيں۔ اک اے اویلر عدد '''[[E (ریاضیاندی دائم)|e]]''' جس دی قدر 2.71828 اے تے جو حسابان وچ استعمال ہوندا اے تے دوسرا [[Euler–Mascheroni constant|اویلر دائم]] <math>\gamma</math> جس دی قدر تقریباً 0.57721 اے۔ اُتے حالے تک ایہ نئيں معلوم ہويا کہ اویلر دائم <math>\gamma</math> [[ناطق عدد]] اے یا غیر ناطق ۔<ref>{{cite book|last=Derbyshire|first=John|title=[[پرائم آبسیشن]]: Bernhard Riemann and the Greatest Unsolved Problem in Mathematics|year=2003|publisher=Joseph Henry Press|location=Washington، D.C.|pages=422}}</ref> === ریاضی دی علامتاں === اویلر نے اپنی مقبول درسی کُتب دے ذریعہ ریاضی دی بہت ساری علامتاں متعارف تے مقبول کرائاں۔ انہاں وچو‏ں سب تو‏ں اہ‏م [[دالہ (ریاضیات)|دالہ]] دا تصور اے۔ اوہ پہلا ریاضی دان سی جس نے فنکشن دے لئی <math>\ f(x)</math> دی علامت استعمال کيتی۔ اس نے [[trigonometry functions|مثلثیاندی دالہ]] دی جدید علامت متعارف کرائی۔ اس دے علاوہ اس نے [[قدرتی لاگرتھم]] دی اساس دے لئی '''e''' (عائلر عدد)، یونانی حرف [[حاصل جمع (ریاضی)|Σ]] جمع کرنے لے لئی تے '''<math>i</math>''' [[Imaginary number|تخیلی عدد]] دے لئی استعمال کیتا <ref name=Boyer>{{cite book|title = A History of Mathematics|last= Boyer|first=Carl B.|coauthors= Uta C. Merzbach|publisher= [[جان وائلی اینڈ سنز]]|isbn= 0-471-54397-7|pages = 439–445|year = 1991}}</ref>۔ اس نے <math>\pi</math> دے استعمال نو‏‏ں وی مقبول بنایا اگرچہ اوہ اس دے نام تو‏ں منسوب نئيں اے <ref name="pi">{{cite web| url = http://www.stephenwolfram.com/publications/talks/mathml/mathml2.html| title = Mathematical Notation: Past and Future| accessdate = August 2006| last = Wolfram| first = Stephen| archiveurl = https://web.archive.org/web/20090201061006/http://www.stephenwolfram.com/publications/talks/mathml/mathml2.html| archivedate = 2009-02-01| dead-url = }}</ref>۔ === ریاضیاندی تحلیل === 18 واں صدی وچ ریاضی وچ حسابان وچ تحقیق دا کم زوراں اُتے سی تے برنولی خاندان اوہدی ابتدائی ترقی دا کافی حد تک ذمہ دار سی انہاں دی ہی وجہ تو‏ں اویلر نے اس وچ کافی دلچسپی لی تے ایہ اس دے کم دا اک وڈا حصہ بن گیا۔ اگرچہ اویلر دا کچھ کم دور حاضر دی جدید ریاضی دے سخت اصولاں اُتے پورا نئيں اترتا، پھر وی اس دے خیالات نے ریاضی نو‏‏ں کافی وسعت بخشی۔ اویلر دا نام [[ریاضیاندی تحلیل|تحلیل]] وچ کسی تعارف دا محتاج نئيں، اس نے اکثر تحلیل نو‏‏ں [[قوندی سلسلہ]] دے لئی استعمال کیتا تے فنکشن نو‏‏ں لامتناہی حصےآں دے حاصل جمع دی صورت وچ دکھایا۔ مثال دے طور اُتے: :<math>e^x = \sum_{n=0}^\infty {x^n \over n!} = \lim_{n \to \infty}\left(\frac{1}{0!} + \frac{x}{1!} + \frac{x^2}{2!} + \cdots + \frac{x^n}{n!}\right)</math> قوندی سلسلہ دے جرات مندانہ استعمال دی وجہ تو‏ں [[1735ء]] وچ اوہ مشہور زمانہ [[مسئلہ بازیل]] حل کرنے وچ کامیاب ہو گیا جو اس وقت دے ریاضی داناں دے لئی سر درد بنا ہويا تھا<ref name="Basel">{{cite book| last = Wanner| first = Gerhard| coauthors = Harrier، Ernst | title = Analysis by its history| edition = 1st| year = 2005| month = March| publisher = Springer| page = 62}}</ref> ۔ [[1741ء]] وچ اس نے اپنے کم دی ہور وضاحت شائع کيتی۔ اس نے مسئلہ بازیل حل کردے ہوئے ثابت کیتا کہ :<math>\sum_{n=1}^\infty {1 \over n^2} = \lim_{n \to \infty}\left(\frac{1}{1^2} + \frac{1}{2^2} + \frac{1}{3^2} + \cdots + \frac{1}{n^2}\right) = \frac{\pi ^2}{6}</math> اویلر نے [[exponential function|اَسّی دالہ]] تے [[لاگرتھم]] دا استعمال اپنی تصانیف وچ متعارف کرایا۔ ہور اس نے لاگرتھم نو‏‏ں قوندی سلسلہ وچ لکھنے دا طریقہ وی دریافت کیتا۔ اسی طرح اس نے کامیابی تو‏ں منفی اعداد تے [[مختلط عدد]] دا وی لاگرتھم معلوم کیتا جس دی وجہ تو‏ں لاگرتھم بہت زیادہ کارآمد ہو گئے تے انہاں دا اطلاق بہت سی چگہاں اُتے ہونے لگیا<ref name="حوالہ 1">{{cite book|title = A History of Mathematics|last= Boyer|first=Carl B.|coauthors= Merzbach، Uta C. |publisher= [[جان وائلی اینڈ سنز]]|isbn= 0-471-54397-7|pages = 439–445|year = 1991}}</ref>۔ اس نے مختلط عدد دا وی اسّی فنکشن معلوم کیتا تے اس دا مثلثیاندی فنکشن دے نال رشتہ وی دریافت کیتا۔ [[Euler's formula|اویلر قاعدہ]] تو‏ں کسی وی حقیقی عدد φ دے لئی مختلط اَسّی نکالنے دا قاعدہ بتایا: :<math>e^{i \varphi} = \cos \varphi + i\sin \varphi</math> [[فائل:Euler's formula.svg|thumb|بائاں|لیونہارڈ اویلر دے قاعدے دی [[ہندسہ|ہندسہی]] شکل]] اس قاعدہ دی خاص شکل نو‏‏ں (جب <math>\phi=\pi</math> ہو) [[اویلر شناخت]] کہندے نيں: :<math>e^{i \pi} +1 = 0</math> یہ ریاضی دی سب تو‏ں خوبصورت مساوات کہی جاندی اے۔ اس اک مساوات وچ ریاضی دے پنج مشہور دائم: '''0'''، '''1'''، <math>\pi</math>، <math>i</math> تے '''e''' اک نال موجود نيں۔ ہور ریاضی دے تن بنیادی عمل، جمع، ضرب تے قوت وی اس اک چھوٹی سی مساوات وچ موجود نيں۔ مشہور جرمن ریاضی دان [[کارل فریڈرک گاؤس|کارل فریدریش گاؤس]] دا کہنا اے کہ جے کسی طالب علم نو‏‏ں ایہ مساوات بتاندے ہی فورا سمجھ نئيں آئی تو اوہ کدی اچھا ریاضی دان نئيں بن سکدا۔ فرانسیسی ریاضی دان [[ابراہ‏م ڈی موافر]] دا [[de Moivre's formula|ڈی موافر دا قاعدہ]] اویلر دی اکائی دا ہی نتیجہ اے۔ :<math>(\cos x + i \sin x)^n = \cos (nx) + i \sin (nx).\,</math> یہ قاعدہ اس لئی بہت اہ‏م اے کہ ایہ مختلط عدد تے مثلثیاندی فنکشن دے درمیان تعلق نو‏‏ں ظاہر کردا اے۔ اس دے علاوہ اس نے [[ماورائی دالہ|ماروائی دالہ]] دا نظریہ تے [[عاملیہ]] دی جامع صورت [[گاما دالہ]] دریافت دی (جو [[حقیقی عدد|حقیقی اعداد]] تے منفی اعداد دا 'عاملیہ' بتاندی اے )۔ اس نے [[تکامل]] دی [[مختلط عدد]] وچ وی [[حد (ریاضی)|حد]] نکالنے دا طریقہ دریافت کیتا جس نے آگے جاکر [[complex analysis|مختلط تحلیل]] دی بنیاد رکھی۔ اس نے [[جوزف لوئی لاگرانج]] دے نال مل کر [[calculus of variations|حسابانِ تغیرات]] دی وی بنیادرکھی۔ === نظریۂ عدد === اویلر دی [[نظریۂ عدد]] وچ دلچسپی اس دے [[سینٹ پیٹرز برگ]] دے دوست [[کریسچن گولڈباچ|کرسٹین گولڈباغ]] دی وجہ تو‏ں ہوئی۔ اس وچ اس دا ابتدائی کم [[پیر د فرما|پیری ڈی فرما]] دی تصنیف اُتے اے۔ اویلر نے اس دے کچھ کاماں وچ اضافہ کیتا تے کچھ تخمیناں نو‏‏ں غلط ثابت کیتا۔ اویلر تحلیلی طریقاں تو‏ں نظریۂ عدد دے مسائل حل کرنے دے استعمال دا بانی سی اس طرح اس نے دو مختلف ریاضی دی شاخاں نو‏‏ں یکجا کرنے دا بنیادی کم کیتا سی تے اک نويں شاخ [[تحلیلی نظریہ عدد|تحلیلی نظریۂ عدد]] دی بنیاد رکھی سی۔ اس نے انہاں طریقون تو‏ں [[مفرد عدد|اولی اعداد]] دی تقسیم تے [[Distribution|توزیع]] دا مطالعہ کیتا۔ اس دے کم دی وجہ تو‏ں [[قضیہ مفرد عدد|اولیٰ عدد قضیہ]] دی بنیاد پئی <ref name="analysis">{{cite book| last = Dunham| first = William| title = Euler: The Master of Us All | url = https://archive.org/details/eulermasterofusa0000dunh_b9h6| year = 1999| publisher =The Mathematical Association of America | chapter = 3،4}}</ref>۔ اس نے ثابت کیتا دی اولیٰ اعداد دے [[ریاضیاندی مقلوب|متقابل]] دا مجموعہ [[انفرج سلسلہ|انفرج]] ہوندا اے۔ اس طرح اس نے [[برنہارڈ ریمان|برنھارڈ ریمان]] دے [[ریمان زیٹا دالہ|زیٹا دالہ]] تے اولیٰ اعداد دے درمیان تعلق نو‏‏ں دریافت کیتا۔ اس نے ثابت کیتا کہ<math>2^{31} - 1 = 2,147,483,647</math> [[مرسن مفرد عدد|مرسن اولیٰ عدد]] اے تے [[1867ء]] تک ایہ سب تو‏ں وڈا دریافت شدہ اولیٰ عدد سی ۔<ref>Caldwell، Chris. [http://primes.utm.edu/notes/by_year.html ''The largest known prime by year'']</ref> === نظریۂ گراف === [[فائل:Konigsberg bridges.png|thumb|بائاں|[[کونگسبرگ]] [[کونگسبرگ دے ست پل|کے ست پلاں دا نقشہ]]]] اویلر [[نظریۂ گراف]] دا بانی اے۔ [[1736ء]] وچ اس نے [[کونگسبرگ دے ست پل|کونگسبرگ دے ست پُلاں دا مسئلہ]] حل کرکے اوہدی بنیاد رکھی <ref name="bridge">{{cite journal| last = Alexanderson| first = Gerald| year = 2006| month = July| title = Euler and Königsberg's bridges: a historical view| journal = Bulletin of the American Mathematical Society| doi = 10.1090/S0273-0979-06-01130-X| volume = 43| page = 567| issue = 4}}</ref>۔ اس مسئلہ دے مطابق [[کونگسبرگ]] وچ دو جزیراں نو‏‏ں ملانے والے ست پُل سن تے سوال ایہ سی کہ کیتا ایہ ممکن اے کہ اسيں ہر پل تو‏ں صرف اک بار لنگھدے ہوئے اسی جگہ واپس آجان جتھ‏ے تو‏ں اسيں نے شروع کیتا سی اویلر نے ثابت کیتا کہ ایہ ناممکن اے۔ ایہ نظریۂ گراف دا پہلا [[قضیہ]] سی اویلر نے [[محدب کثیر سطحی|محدب کثر سطحی]] دے [[راس (نظریہ گراف)|راس]]، [[گراف (ریاضی)|کنارہ]] تے [[مسطح گراف|چہرہ]] دے درمیان تعلق دے لئی اک قاعدہ وی دریافت کیتا۔ اس قاعدے دے مطابق <math>V - E + F = 2</math> ۔<ref>{{cite book|title=Polyhedra|url=https://archive.org/details/polyhedra0000crom|author=Peter R. Cromwell|location=Cambridge|year=1997|publisher=Cambridge University Press|pages=[https://archive.org/details/polyhedra0000crom/page/189 189]–190}}</ref> بعد وچ اس دے کم نو‏‏ں ہور ریاضی داناں نے وی ہور ترقی دی تے اس تو‏ں ریاضی دی اک نويں شاخ [[وضعیت]] وجود وچ آگئی۔ === اطلاقی ریاضیات === اویلر نو‏‏ں اصل زندگی دے مسائل [[analytic|تجزیاندی]] طور اُتے حل کرنے وچ بہت کامیابی حاصل ہوئی۔ اس نے [[برنولی عدد]]، [[فورئیر سیریز|فورئیہ سلسلہ]] (اپنی ابتدائی شکل وچ)، [[اویلر عدد]]، [[اویلر دائم]] <math>\pi</math> تے '''e''' نو‏‏ں بوہت سارے مسائل حل کرنے دے لئی استعمال کیتا۔ اس نے [[گوٹفریڈ ویلہم لائبہور|لائبہور]] دی [[تفرقی مساوات]] [[آئزک نیوٹن]] دے [[فلکس آینز دا طریقہ|طریقہ فاضلہ]] دی مدد تو‏ں حل کیتا۔ اس دے علاوہ اس نے بوہت سارے ایسے طریقے دریافت کیتے جس دی مدد تو‏ں حسابان نو‏‏ں طبیعیات دے مسائل حل کرنے وچ بہت آسانی ہو گئی۔ اس نے تفرقی مساوات دے استعمال وچ بہت سہولت پیدا دی خاص طور اُتے اویلر دائم (جسنو‏ں گاما دائم وی کہندے نيں) نو‏‏ں متعارف کرا کر۔ :<math>\gamma = \lim_{n \rightarrow \infty } \left( 1+ \frac 1 2 + \frac 1 3 + \frac 1 4 + \cdots + \frac 1 n - \ln(n) \right)</math> اویلر دی اک غیر معمولی دلچسپی [[موسیقی]] وچ ریاضی دا استعمال سی اس نے [[1739ء]] وچ [[نظریہ موسیقی]] اُتے ریاضی استعمال کردے ہوئے اک کتاب لکھی مگر اس کتاب نو‏‏ں بہت زیادہ پزیرائی نئيں مل سکی، کیونکہ اس کتاب وچ ریاضی داناں دے لئی بہت زیادہ موسیقی سی تے موسیقاراں دے لئی بہت زیادہ ریاضی سی <ref name="music">{{cite journal| author = Calinger، Ronald | year = 1996| title = Leonhard Euler: The First St. Petersburg Years (1727–1741)| journal = Historia Mathematica| volume = 23| issue = 2| pages = 144–145 | doi = 10.1006/hmat.1996.0015}}</ref>۔ === طبیعیات تے فلکیات === اویلر نے [[Euler–Bernoulli beam equation|اویلر برنولی بیم مساوات]] دریافت کرنے وچ بہت اہ‏م کم کیتا تے ہن ایہ مساوات [[انجینئری|ہندسیات]] دی اک نہایت اہ‏م تے بنیادی مساوات سمجھی جاندی اے۔ اویلر نے تجزیاندی طریقہ تو‏ں [[میکانیات]] دے مسائل حل کیتے بلکہ اسنو‏ں [[اجرام فلکی]] دے مسائل حل کرنے دے لئی وی استعمال کیتا۔ اس نے نہایت درستی دے نال [[دم دار سیارے|دم دار ستارے]] تے ہور اجرام فلکی دے مدار معلوم کیتے۔ اس نے [[بصریات]] وچ وی گہری دلچسپی لی تے اس وچ وی بہت کم کیتا۔ [[1740ء]] وچ اس نے [[روشنی|روشنی دی موجی ماہیت]] دے متعلق اک مقالہ لکھیا۔ == منتخب کتابیات == اویلر دی کتابیات نہایت وسیع اے۔ اوہدی مشہور کتاباں مندرجہ ذیل نيں۔ * الجبرا دے عناصر [[عناصر الجبرا]]، ابتدائی الجبرا دی کتاب جس وچ الجبرا دا جامع تعارف موجود اے۔ * [[لامتناہی تحلیل دا تعارف]]، ریاضیاندی تحلیل اُتے [[1748ء]] اُتے لکھی گئی کتاب۔ * دو حسابان اُتے کتاباں۔ * جرمن شہزادی نو‏‏ں لکھے گئے خطوط۔ [http://perso.club-internet.fr/nielrowclub-internet.fr/nielrowbooks/euler.tif آن لائن] (فرانسیسی بولی وچ) * [[لاطینی بولی|لاطینی]] بولی وچ لکھی گئی کتاب جو منحنی خط، گھٹ تاں گھٹ قدر تے زیادہ تو‏ں زیادہ قدر اُتے اے ۔<ref>[http://math.dartmouth.edu/~euler/pages/E065.html E65 — Methodus... entry at Euler Archives]. Math.dartmouth.edu. Retrieved on 2011-09-14.</ref> == ہور ویکھو == {| |- | * [[اویلر عدد]] * [[اویلر دائم]] * [[List of things named after Leonhard Euler|اویلر مساوات]] | * [[اویلر دائرہ]] * [[اویلر خط]] * [[اویلر قاعدہ]] |} == حوالے == <div dir="LTR" style="font-family: Arial; font-size:small; padding-left:1.2em;"> {{حوالے|2}} </div> == ہور پڑھیے == <div dir="LTR" style="font-family: Arial; font-size:small; padding-left:1.2em;"> * ''Lexikon der Naturwissenschaftler''، (2000)، Heidelberg: Spektrum Akademischer Verlag. * Bogolyubov، Mikhailov، and Yushkevich، (2007)، ''Euler and Modern Science''، Mathematical Association of America. ISBN 0-88385-564-X. Translated by Robert Burns. * Bradley، Robert E.، D'Antonio، Lawrence A.، and C. Edward Sandifer (2007)، ''Euler at 300: An Appreciation''، Mathematical Association of America. ISBN 0-88385-565-8 * Demidov، S.S.، (2005)، "Treatise on the differential calculus" in [[آئیور گراٹان گنز]]، ed.، ''Landmark Writings in Western Mathematics''. Elsevier: 191–98. * [[ویلیم ڈنہام]] (1999) ''Euler: The Master of Us All''، Washington: Mathematical Association of America. ISBN 0-88385-328-0 * Dunham، William (2007)، ''The Genius of Euler: Reflections on his Life and Work''، Mathematical Association of America. ISBN 0-88385-558-5 * Fraser، Craig G.، (2005)، "Leonhard Euler's 1744 book on the calculus of variations" in [[آئیور گراٹان گنز]]، ed.، ''Landmark Writings in Western Mathematics''. Elsevier: 168–80. * Gladyshev، Georgi، P. (2007)، "[http://ceser.in/ceserp/index.php/ijamas/article/view/1014 Leonhard Euler’s methods and ideas live on in the thermodynamic hierarchical theory of biological evolution،]" ''International Journal of Applied Mathematics & Statistics'' (IJAMAS) 11 (N07)، Special Issue on Leonhard Paul Euler’s: Mathematical Topics and Applications (M. T. A.). * {{cite journal | title= Leonhard Euler: his life، the man، and his works | author=Gautschi، Walter |authorlink=Walter Gautschi| year= 2008 | journal= SIAM Review | volume = 50 | issue= 1 | pages=3–33 | doi= 10.1137/070702710 |bibcode = 2008SIAMR..50....3G | url=http://www.cs.purdue.edu/homes/wxg/EulerLect.pdf}} * Heimpell، Hermann، Theodor Heuss، Benno Reifenberg (editors). 1956. ''Die großen Deutschen''، volume 2، Berlin: Ullstein Verlag. * {{cite journal | last1 = Krus | first1 = D.J. | year = 2001 | title = Is the normal distribution due to Gauss? Euler، his family of gamma functions، and their place in the history of statistics | url = http://www.visualstatistics.net/Statistics/Euler/Euler.htm | journal = Quality and Quantity: International Journal of Methodology | volume = 35 | issue = | pages = 445–46| archiveurl = http://web.archive.org/web/20181226041201/http://www.visualstatistics.net/Statistics/Euler/Euler.htm | archivedate = 26 دسمبر 2018}} * Nahin، Paul (2006)، ''Dr. Euler's Fabulous Formula''، New Jersey: Princeton، ISBN 978-0-691-11822-2 * du Pasquier، Louis-Gustave، (2008) ''Leonhard Euler And His Friends''، CreateSpace، ISBN 1-4348-3327-5. Translated by John S.D. Glaus. * Reich، Karin، (2005)، " 'Introduction' to analysis" in [[آئیور گراٹان گنز]]، ed.، ''Landmark Writings in Western Mathematics''. Elsevier: 181–90. * Richeson، David S. (2008)، ''Euler's Gem: The Polyhedron Formula and the Birth of Topology''. Princeton University Press. * Sandifer، Edward C. (2007)، ''The Early Mathematics of Leonhard Euler''، Mathematical Association of America. ISBN 0-88385-559-3 * Sandifer، Edward C. (2007)، ''How Euler Did It''، Mathematical Association of America. ISBN 0-88385-563-1 * Simmons، J. (1996) ''The giant book of scientists: The 100 greatest minds of all time''، Sydney: The Book Company. * Singh، Simon. (1997). ''Fermat's last theorem''، Fourth Estate: New York، ISBN 1-85702-669-1 * Thiele، Rüdiger. (2005). The mathematics and science of Leonhard Euler، in ''Mathematics and the Historian's Craft: The Kenneth O. May Lectures''، G. Van Brummelen and M. Kinyon (eds.)، CMS Books in Mathematics، Springer Verlag. ISBN 0-387-25284-3. * {{cite journal | year = 1983 | month = November | title = A Tribute to Leohnard Euler 1707–1783 | journal = [[میتھمیٹکس میگزین]] | volume = 56 | issue = 5}} </div> == باہرلے جوڑ == {{Commons category|Leonhard Euler|لیونارڈ ایولر|position=left}} {{Sister project links|s=Author:Leonhard Euler}} <div dir="RTL" style="font-family: Arial; font-size:small; padding-left:1.2em;"> * [http://www.britannica.com/eb/article-9033216/Leonhard-Euler Encyclopædia Britannica article] * [http://www.maa.org/news/howeulerdidit.html How Euler did it] * [http://www.eulerarchive.org/ Euler Archive] * [https://web.archive.org/web/20130513144319/http://portail.mathdoc.fr/cgi-bin/oetoc?id=OE_EULER_1_2 Leonhard Euler – Œuvres complètes] Gallica-Math * [http://www.leonhard-euler.ch/ Euler Committee of the Swiss Academy of Sciences] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110520092329/http://www.leonhard-euler.ch/ |date=2011-05-20 }} * [http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/References/Euler.html References for Leonhard Euler] * [http://www.euler-2007.ch/en/index.htm Euler Tercentenary 2007] * [http://www.eulersociety.org/ The Euler Society] * [http://www.pdmi.ras.ru/EIMI/2007/AG/ Leonhard Euler Congress 2007]—St. Petersburg، Russia * [http://www.projecteuler.net/ Project Euler] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210602232829/https://projecteuler.net/ |date=2021-06-02 }} * [http://www.math.dartmouth.edu/~euler/historica/family-tree.html Euler Family Tree] * [http://friedrich.uni-trier.de/oeuvres/20/219/ Euler's Correspondence with Frederick the Great، King of Prussia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110518054936/http://friedrich.uni-trier.de/oeuvres/20/219/ |date=2011-05-18 }} * [http://www.gresham.ac.uk/event.asp?PageId=45&EventId=518 "Euler&nbsp;– 300th anniversary lecture"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081227054759/http://www.gresham.ac.uk/event.asp?PageId=45&EventId=518 |date=2008-12-27 }}، given by Robin Wilson at [[گریشہام کالج]]، 9 May 2007 * [http://euler413.narod.ru/ Euler Quartic Conjecture] </div> [[گٹھ:لیونہارڈ اویلر]] [[گٹھ:1707 دے جم]] [[گٹھ:1783 دیاں موتاں]] [[گٹھ:بصریاتی طبیعیات دان]] [[گٹھ:دماغی حساب دان]] [[گٹھ:روسی طبیعیات دان]] [[گٹھ:سوئس پروٹسٹنٹ]] [[گٹھ:سوئس ریاضی دان]] [[گٹھ:سوئس ماہرین فلکیات]] [[گٹھ:سوئس طبیعیات دان]] [[گٹھ:عدد نظریہ ساز]] [[گٹھ:فرانسیسی اکادمی برائے علوم دے ارکان]] [[گٹھ:ماہر قذفیات]] [[گٹھ:نابینا اساتذہ]] [[گٹھ:رائل سوسائٹی دے رفقا]] [[گٹھ:شخصیتاں]] [[گٹھ:مشہور لوک]] ex4k9hzy9w7jsmwb1xzqy6izosm30zs 0 78653 712965 709143 2026-10-30T13:28:31Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 712965 wikitext text/x-wiki [[یورپ]] د‏‏ی زیادہ یر [[بولی|زباناں]] '''[[ہند یورپی بولیاں|ہند یورپی زباناں]]''' دے [[لسانی خاندان]] نال تعلق رکھدیاں نيں۔ 744 ملین د‏‏ی مجموعی آبادی (2018ء تک) تقریباً 94٪ [[ہند یورپی بولیاں]] بولنے والے نيں، جنہاں تن سب تو‏ں وڈے کروہ [[سلاوی بولیاں]]، [[رومنی بولیاں]] تے [[جرمن بولیاں]] نيں۔ == زباناں د‏‏ی فہرست == {| class="wikitable sortable" |- ! نام ! [[آیزو 639]] ! درجہ بندی ! style="width:10%;" data-sort-type="number"| ز1&nbsp;متکلمین<br />(یورپ&nbsp;ماں) ! style="width:10%;" data-sort-type="number"| ز1+ز2&nbsp;متکلمین<br />(یورپ&nbsp;ماں) !سرکاری حیثیت (قومی){{refn|[[خود مختار ریاستاں د‏‏ی فہرست]]، defined as [[اقوام متحدہ]] member states and observer states. 'Recognised minority language' status is not included.|group=nb}} !سرکاری حیثیت (علاقائی) |- | [[ابخاز بولی]] || ab || شمال مغربی قفقازی، Abazgi || 113,000<ref>{{e18|abk|Abkhazian}}</ref> || || ''{{پرچم|Abkhazia}}'' || |- | [[Adyghe language|Adyghe]] || ady || شمال مغربی قفقازی، Circassian || 117,500<ref>{{e18|ady|Adyghe}}</ref> || || || {{پرچم|Adygea}} (روس) |- | [[البانوی بولی]] || sq || ہند۔یورپی || 5,400,000<ref>{{e18|sqi|Albanian}}</ref> || || {{پرچم|Albania}}، ''{{پرچم|Kosovo}}{{refn|The [[کوسووہ]] is a [[International recognition of Kosovo|partially recognized state]] (recognized by 111 out of 193 UN member states as of 2017)۔|group=nb|name=Kosovo}}''، {{پرچم|North Macedonia}} || |- | [[آراگونی بولی]] || an || ہند۔یورپی، Romance, Western, West Iberian || 25,000<ref>[https://zaguan.unizar.es/record/60448] Report about Census of population 2011 of Aragonese Sociolinguistics Seminar and University of Zaragoza</ref> || 55,000<ref>[http://www.aragondigital.es/noticia.asp?notid=126286 People that declared that they can speak aragonese in the 2011 Spanish census.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150101002219/http://www.aragondigital.es/noticia.asp?notid=126286 |date=2015-01-01}}</ref>|| || {{پرچم|Aragon}} (ہسپانیہ){{refn|Recognized and protected, but not official.|group=nb|name=Not Official}} |- | [[Arbëresh]] || aae || ہند۔یورپی، Albanian, Tosk || 100,000 native speakers in 2007<ref>{{cite web|url=https://www.ethnologue.com/18/language/aae/|title=Albanian, Arbëreshë|publisher=}}</ref> ||400,000<ref name=population>{{Cite book|url = https://books.google.com/books?id=4xNntgJm9vkC&pg=PA9 |last = Toso |first = Fiorenzo |title = Lingue d'Europa. La pluralità linguistica dei Paesi europei fra passato e presente |editor = Baldini & Castoldi |location = Roma |year = 2006 |page = 90 |access-date = جولائ‏ی 6, 2015}}</ref><ref name="books.google.com">{{Cite book|url = https://books.google.com/books?id=wmloAAAAMAAJ |title = ''Arbëreshë: cultura e civiltà di un popolo''|editor=P. Bruni|date=2004}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ethnologue.com/language/aae/***EDITION***|title=Ethnologue: Albanian, Arbëreshë|access-date=اکتوبر 29, 2014}}</ref><ref>"Currently there are about fifty Albanian-speaking centres in Italy, with a population estimated to be around 100,000, though there are no precise figures for the actual numbers of Italo-Albanians. The most recent precise figure is given in the census for 1921; the number of Albanian speakers was 80,282, far fewer than the 197 thousand mentioned in the study of A. Frega of 1997."<br /> <br />{{cite web |url=http://www.fp6migratoryflows.uniba.it/html/AlbanianCulturalProfile.pdf |title=''Albanian Cultural Profile'' |editor1=Amelia De Lucia |editor2=Giorgio Gruppioni |editor3=Rosalina Grumo |editor4=Gjergj Vinjahu |publisher=Dipartimento di Scienze Statistiche, Università degli Studi di Bari, Italia |access-date=2019-10-12 |archive-date=2016-12-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161213093124/http://www.fp6migratoryflows.uniba.it/html/AlbanianCulturalProfile.pdf |dead-url=yes }}</ref> || || {{پرچم|Sicily}}، {{پرچم|Calabria}}،<ref>https://www.consiglioregionale.calabria.it%2Fupload%2Ftesticoordinati%2FLR%252015-2003(TC)۔doc&usg=AOvVaw3b_0rnoUMKe_LqDmReh8QK</ref> {{پرچم|Apulia}}، {{پرچم|Molise}}، {{پرچم|Basilicata}}، {{پرچم|Abruzzo}}، {{پرچم|Campania}}، (اطالیہ) |- | [[Aromanian language|Aromanian]] || rup || ہند۔یورپی، Romance, Eastern || 114,000<ref>{{e18|rup|Aromanian}}</ref> || || || {{پرچم|North Macedonia}} |- | [[آستوریائی بولی]] ([[آستور-لیونی زباناں]]) || ast || ہند۔یورپی، Romance, Western, West Iberian || 351,791<ref name="ehu.eus">[https://www.ehu.eus/documents/1457190/1547454/Avance+III+Encuesta+Sociolling%C3%BC%C3%ADstica+Asturias.pdf/aba19c6f-4dab-470c-8a33-157248373072 III Sociolinguistic Study of Asturias (2017)]۔ Euskobarometro.</ref> || 641,502<ref name="ehu.eus" /> || || {{پرچم|Asturias}}{{refn|Recognized and protected, but not official.|group=nb|name=Not Official}} |- | [[Bavarian language|Austro-Bavarian]]||bar|| ہند۔یورپی، Germanic, West, High German, Upper, Bavarian ||14,000,000<ref>[[German dialect]]، {{e18|bar|Bavarian}}</ref>|| || {{پرچم|Austria}} (as [[جرمن بولی]]) || |- | [[Avar language|Avar]] || av || Northeast Caucasian, Avar–Andic || 760,000 || || || {{پرچم|Dagestan}} (روس) |- | [[آذربائیجانی بولی]] || az || Turkic, Oghuz || 500,000<ref>Total population 24 million, c. 130,000 in Dagestan, c. 400,000 in Azerbajjan's [[قوبا ضلع (آذربائیجان)]]-[[خاشماز ضلع]] region, technically in Europe (being north of the [[قفقاز]] watershed)۔ In addition, there are about 0.5 million speakers in immigrant communities in Russia, see [[#Immigrant communities]]۔ {{e18|aze|Azerbaijani}}</ref> || || {{پرچم|Azerbaijan}} || {{پرچم| Dagestan}} (روس) |- |- | [[Bashkir language|Bashkir]] || ba || Turkic, Kipchak || 1,221,000<ref>{{e18|bak|Bashkort}}</ref>|| || || {{پرچم|Bashkortostan}} (روس) |- | [[باسک بولی]] || eu || Basque || 750,000<ref>{{Fr icon}} [http://www.mintzaira.fr/fileadmin/documents/Aktualitateak/015_VI_ENQUETE_PB__Fr.pdf VI° Enquête Sociolinguistique en Euskal herria (Communauté Autonome d'Euskadi, Navarre et Pays Basque Nord)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180821114111/http://www.mintzaira.fr/fileadmin/documents/Aktualitateak/015_VI_ENQUETE_PB__Fr.pdf |date=2018-08-21 }} (2016)۔</ref> || || || [[باسک ملک (خود مختار برادری)]] (Spain, official)، [[ناوار]] (Spain, official in the northern part of the region)، [[Communauté d'agglomération du Pays Basque|French Basque Country]] (France, not official) |- | [[بیلاروسی بولی]] || be || ہند۔یورپی، Slavic, East || 3,300,000<ref>{{e18|bel|Belarusian}}</ref> || || {{پرچم|Belarus}} || |- | [[بوسنیائی بولی]] || bs || ہند۔یورپی، Slavic, South, Western, Serbo-Croatian|| 2,500,000<ref>{{e18|bos|Bosnian}}</ref> || || {{پرچم|Bosnia and Herzegovina}} || ''{{پرچم|Kosovo}}{{refn|The [[کوسووہ]] is a [[International recognition of Kosovo|partially recognized state]] (recognized by 111 out of 193 UN member states as of 2017)۔|group=nb|name=Kosovo}}''، {{پرچم|Montenegro}} |- | [[بریٹن بولی]] || br || ہند۔یورپی، Celtic, Brittonic || 206,000<ref>{{e18|bre|Breton}}</ref>|| || || (none, de facto status in {{پرچم|Brittany}} (فرانس)) |- | [[بلغاری بولی]]|| bg || ہند۔یورپی، Slavic, South, Eastern || 7,800,000<ref>{{e18|bul|Bulgarian}}</ref> || || {{پرچم|Bulgaria}} || |- | [[کاتالان بولی]] || ca|| ہند۔یورپی، Romance, Western, Occitano-Romance || 4,000,000<ref>{{cite web|url=http://www.ethnologue.com/18/language/cat/|title=Catalan|publisher=}}</ref> || 10,000,000<ref>[http://www.catalannewsagency.com/society-science/item/number-of-catalan-speakers-rising-despite-adverse-context Catalan News Agency – Number of Catalan speakers rising despite adverse context<!-- Bot generated title -->] [http://blogs.iec.cat/cruscat/publicacions/informe/ Informe sobre la Situació de la Llengua Catalana | Xarxa CRUSCAT. Coneixements, usos i representacions del català<!-- Bot generated title -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141216135331/http://blogs.iec.cat/cruscat/publicacions/informe/ |date=2014-12-16 }}</ref> || {{پرچم|Andorra}} || {{پرچم|Balearic Islands}} (ہسپانیہ)، {{پرچم|Catalonia}} (ہسپانیہ)، {{پرچم|Valencian Community}} (ہسپانیہ)، {{پرچم|Aragon}} (ہسپانیہ){{refn|Recognized and protected, but not official.|group=nb|name=Not Official}}، [[پیرینے-اورینتال]] (فرانس){{refn|Recognized and protected, but not official.|group=nb|name=Not Official}}، [[Alghero]] (اطالیہ) |- | [[چیچن بولی]] || ce || Northeast Caucasian, Nakh ||1,400,000<ref>{{e18|che|Chechen}}</ref>|| || || {{پرچم|Chechnya}} & {{پرچم|Dagestan}} (روس) |- | [[چوواش بولی]] || cv || Turkic, Oghur || 1,100,000<ref>{{e18|chv|Chuvash}}</ref> || || || {{پرچم|Chuvashia}} (روس) |- | [[Cimbrian language|Cimbrian]]||cim|| ہند۔یورپی، Germanic, West, High German, Upper, Bavarian || 400<ref>[[German dialect]]، {{e18|cim|Cimbrian}}</ref>|| || || |- | [[کورنش بولی]] || kw || ہند۔یورپی، Celtic, Brittonic || 557<ref>UK 2011 Census</ref> || || || {{پرچم|Cornwall}} (مملکت متحدہ) |- | [[کارسیکائی بولی]] || co || ہند۔یورپی، Romance, Italo-Dalmatian || 30,000<ref name=Corsican>{{e18|cos|Corsican}}</ref>|| 125,000<ref name=Corsican /> || || {{پرچم|Corsica}} (فرانس)، {{پرچم|Sardinia}} (اطالیہ) |- | [[کریمیائی تاتاری بولی]] || crh || Turkic, Kipchak || 480,000<ref>{{e18|crh|Crimean Tatar}}</ref> || || || {{پرچم|Crimea}} |- | [[کروشیائی بولی]] || hr || ہند۔یورپی، Slavic, South, Western, Serbo-Croatian || 5,600,000<ref>{{e18|hrv|Croatian}}</ref>|| || {{پرچم|Bosnia and Herzegovina}}، {{پرچم|Croatia}} || {{پرچم|Burgenland}} (آسٹریا) |- | [[چیک بولی]] || cs || ہند۔یورپی، Slavic, West, Czech–Slovak || 10,600,000<ref>{{e18|ces|Czech}}</ref> || || {{پرچم|Czech Republic}} || |- | [[ڈینش بولی]] ||da || ہند۔یورپی، Germanic, North || 5,500,000<ref>{{e18|dan|Danish}}</ref>|| || {{پرچم|Denmark}} || {{پرچم|Faroe Islands}} (ڈنمارک)، {{پرچم|Schleswig-Holstein}} (جرمنی)<ref>recognized as official language in Nordfriesland, Schleswig-Flensburg, Flensburg and Rendsburg-Eckernförde ([http://www.lexsoft.de/cgi-bin/lexsoft/justizportal_nrw.cgi?xid=148815,381 §&nbsp;82b LVwG] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180803163533/http://www.lexsoft.de/cgi-bin/lexsoft/justizportal_nrw.cgi?xid=148815,381 |date=2018-08-03 }})</ref> |- | [[ولندیزی بولی]] || nl|| ہند۔یورپی، Germanic, West || 22,000,000<ref>{{e18|nld|Dutch}}</ref> || || {{پرچم|Belgium}}، {{پرچم|Netherlands}} || |- | [[انگریزی بولی]] || en || ہند۔یورپی، Germanic, West, Anglo-Frisian, Anglic || 60,000,000<ref>{{e18|eng|English}}</ref>|| 260,000,000<ref name=EU2012>[http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_386_en.pdf Europeans and their Languages] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160106183351/http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_386_en.pdf |date= 6 جنوری 2016}}، [http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_386_anx_en.pdf Data for EU27]، published in 2012.</ref> || {{پرچم|Ireland}}، {{پرچم|Malta}}، {{پرچم|United Kingdom}} || |- | [[ارزیا بولی]] || myv || Uralic, Finno-Ugric, Mordvinic || 120,000<ref>{{e18|myv|Erzya}}</ref>|| || || {{پرچم|Mordovia}} (روس) |- | [[استونیائی بولی]] || et || Uralic, Finno-Ugric, Finnic || 1,165,400<ref>{{e18|est|Estonian}}</ref>|| || {{پرچم|Estonia}} || |- | [[Extremaduran language|Extremaduran]] || ext || ہند۔یورپی، Romance, Western, West Iberian || 200,000<ref>{{e18|ext|Extremaduran}}</ref>|| || || {{پرچم|Extremadura}} (ہسپانیہ) |- | [[فاروی بولی]] || fo || ہند۔یورپی، Germanic, North || 66,150<ref>{{e18|fao|Faroese}}</ref> || || || {{پرچم|Faroe Islands}} (ڈنمارک) |- | [[فنی بولی]] || fi || Uralic, Finno-Ugric, Finnic || 5,400,000<ref>{{e18|fin|Finnish}}</ref>|| || {{پرچم|Finland}} || |- | [[Franco-Provençal language|Franco-Provençal (Arpitan)]] || arp || ہند۔یورپی، Romance, Western, Gallo-Romance || 140,000<ref>{{e18|frp|Franco-Provençal}}</ref> || || || {{پرچم|Aosta Valley}} (اطالیہ) |- | [[فرانسیسی بولی]] || fr || ہند۔یورپی، Romance, Western, Gallo-Romance, Oïl || 66,000,000<ref>{{e18|fra|French}}</ref>|| 135,000,000<ref name=EU2012 /> || {{پرچم|Belgium}}، {{پرچم|France}}، {{پرچم|Luxembourg}}، {{پرچم|Monaco}}، {{پرچم|Switzerland}} || {{پرچم|Aosta Valley}}<ref name=statut>{{cite book|title=Le Statut spécial de la Vallée d'Aoste, Article 38, Title VI |year= |publisher=Region Vallée d'Aoste |url=http://www.regione.vda.it/amministrazione/autonomia/statutospeciale/titolo6_f.asp |accessdate=2 مئی 2014 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111104223214/http://www.regione.vda.it/amministrazione/autonomia/statutospeciale/titolo6_f.asp |archivedate= 4 نومبر 2011 |df=}}</ref> (اطالیہ)، {{پرچم|Jersey}} (مملکت متحدہ)، [[El Pas de la Casa]] (انڈورہ) |- | [[Frisian languages|Frisian]] || fry frr stq || ہند۔یورپی، Germanic, West, Anglo-Frisian || 470,000<ref>{{e18|fry|Frisian}}</ref>|| || || {{پرچم|Friesland}} (نیدرلینڈز)، {{پرچم|Schleswig-Holstein}} (جرمنی)<ref>recognized as official language in the Nordfriesland district and in Helgoland ([http://www.lexsoft.de/cgi-bin/lexsoft/justizportal_nrw.cgi?xid=148815,381 §&nbsp;82b LVwG] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180803163533/http://www.lexsoft.de/cgi-bin/lexsoft/justizportal_nrw.cgi?xid=148815,381 |date=2018-08-03 }})۔</ref> |- | [[گاگاؤز بولی]] || gag || Turkic, Oghuz || 140,000<ref>{{e18|gag|Gagauz}}</ref>|| || || {{پرچم|Gagauzia}} (مالدووا) |- | [[گالیشیائی بولی]] || gl || ہند۔یورپی، Romance, Western, West Iberian || 2,400,000<ref>{{e18|glg|Galician}}</ref> || || || {{پرچم|Galicia}} (ہسپانیہ)، [[Eo-Navia (comarca)|Eo-Navia]] ([[آستوریاس]]){{refn|Recognized and protected, but not official.|group=nb|name=Not Official}}، [[Bierzo]] ([[صوبہ لیون]]){{refn|Recognized and protected, but not official.|group=nb|name=Not Official}} and [[Sanabria (comarca)|Western Sanabria]] ([[صوبہ سامورا]]){{refn|Recognized and protected, but not official.|group=nb|name=Not Official}} |- | [[جرمن بولی]] || de || ہند۔یورپی، Germanic, West, High German || 97,000,000<ref>includes: bar [[Bavarian language|Bavarian]]، cim [[Cimbrian language|Cimbrian]]، ksh [[کولونی لہجہ]]، sli [[Silesian German|Lower Silesian]]، vmf [[Main-Franconian dialects|Mainfränkisch]]، pfl [[Palatine German language|Palatinate German]]، swg [[Swabian German]]، gsw [[Swiss German]]، sxu [[Upper Saxon German|Upper Saxon]]، wae [[Walser German]]، wep [[Westphalian language|Westphalian]]، wym [[Wymysorys language|Wymysorys]]، yec [[Yenish language|Yenish]]، yid [[یدیش بولی]]; see [[German dialects]]۔</ref> || 170,000,000<ref name=EU2012 /> || {{پرچم|Austria}}، {{پرچم|Belgium}}، {{پرچم|Germany}}، {{پرچم|Liechtenstein}}، {{پرچم|Luxembourg}}، {{پرچم|Switzerland}} || {{پرچم|South Tyrol}}<ref>[http://www.regione.taa.it/normativa/statuto_speciale.pdf STATUTO SPECIALE PER IL TRENTINO-ALTO ADIGE] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181126033052/http://www.regione.taa.it/normativa/statuto_speciale.pdf |date=2018-11-26 }} (1972)، Art. 99–101.</ref> (اطالیہ) |- | [[یونانی بولی]] || el || ہند۔یورپی، Hellenic || 11,000,000<ref>11 million in Greece, out of 13.4 million in total. {{e18|ell|Greek}}</ref>|| || {{پرچم|Cyprus}}، {{پرچم|Greece}} || |- | [[مجارستانی بولی]] || hu || Uralic, Finno-Ugric, Ugric || 13,000,000<ref>{{e18|hun|Hungarian}}</ref> || || {{پرچم|Hungary}} || {{پرچم|Burgenland}} (آسٹریا)، {{پرچم|Vojvodina}} (سربیا)، Romania |- | [[آئس لینڈی بولی]] || is || ہند۔یورپی، Germanic, North || 330,000<ref>{{e18|isl|Icelandic}}</ref> || || {{پرچم|Iceland}} || |- | [[Ingrian language|Ingrian]] || izh || Uralic, Finno-Ugric, Finnic || 120<ref>{{e18|izh|Ingrian}}</ref>|| || || {{پرچم|Ingria}} (روس) |- | [[Ingush language|Ingush]] || inh || Northeast Caucasian, Nakh || 300,000<ref>{{e18|inh|Ingush}}</ref>|| || || {{پرچم|Ingushetia}} (روس) |- | [[آئرش بولی]] || ga || ہند۔یورپی، Celtic, Goidelic || 240,000<ref>{{e18|gle|Irish}}</ref>|| 1,300,000 || {{پرچم|Republic of Ireland}} || {{پرچم|Northern Ireland}} (مملکت متحدہ) |- | [[Istriot language|Istriot]] || ist || ہند۔یورپی، Romance || 900<ref>{{e18|ist|Istriot}}</ref>|| || || {{پرچم|Croatia}} |- | [[Istro-Romanian language|Istro-Romanian]] || ruo || ہند۔یورپی، Romance, Eastern || 1,100<ref>{{e18|ruo|Istro-Romanian}}</ref>|| || || {{پرچم|Croatia}} |- | [[اطالوی بولی]] || it || ہند۔یورپی، Romance, Italo-Dalmatian || 65,000,000<ref>{{e18|ita|Italian}}</ref>|| 82,000,000<ref name=EU2012 /> || {{پرچم|Italy}}، {{پرچم|San Marino}}، {{پرچم|Switzerland}}، {{پرچم|Vatican City}} || {{پرچم تصویر|Croatia}} [[ایستریا کاؤنٹی]] (کرویئشا)، {{پرچم تصویر|Slovenia}} [[سلووین ایستریا]] (سلووینیا) |- | [[Greek-Bovesian|Italiot Greek]] || mis || ہند۔یورپی، Hellenic, Greek, Attic-Ionic||20,000 Native speakers in 1981<ref>N. Vincent, Italian, in B. Comrie (ed.) The world's major languages, London, Croom Helm, 1981. pp. 279-302.</ref> || 50,000 || || {{پرچم|Calabria}}<ref>{{cite web|url=http://www.consiglioregionale.calabria.it/|title=Consiglio regionale della Calabria|website=www.consiglioregionale.calabria.it}}</ref> ([[Bovesia]])، {{پرچم|Apulia}}<ref>{{Cite web |url=https://www.montagneinrete.it/uploads/tx_gorillary/lingue-parlate-in-italia_1487319992.docx |title=Archived copy |access-date=2018-01-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180122001135/https://www.montagneinrete.it/uploads/tx_gorillary/lingue-parlate-in-italia_1487319992.docx |archive-date=2018-01-22 |dead-url=yes |df=}}</ref> ([[سالئنتو]])، (اطالیہ) |- | [[Judeo-Italian languages|Judeo-Italian]] || itk || ہند۔یورپی، Romance, Italo-Dalmatian|| 250<ref>{{e18|itk|Judeo-Italian}}</ref>|| || || {{پرچم|Italy}}، {{پرچم|Corfu}} (یونان) |- | [[Judaeo-Spanish|Judaeo-Spanish (Ladino)]] || lad || ہند۔یورپی، Romance, Western, West Iberian || 320,000<ref>{{e18|lad|Judaeo-Spanish}}</ref>|| few<ref>[[ایتھنولوگ]]: "Not the dominant language for most. Formerly the main language of Sephardic Jewry. Used in literary and music contexts." ca. 100k speakers in total, most of them in Israel, small communities in the Balkans, Greece, Turkey and in Spain.</ref>|| || {{پرچم|Bosnia and Herzegovina}}، {{پرچم|France}}، {{پرچم|Turkey}} |- | [[Kabardian language|Kabardian]] || kbd ||شمال مغربی قفقازی، Circassian || 530,000<ref>{{e18|kbd|Kabardian}}</ref>|| || || {{پرچم|Kabardino-Balkaria}} & {{پرچم|Karachay-Cherkessia}} (روس) |- | [[Kalmyk Oirat|Kalmyk]] || xal || Mongolic || 80,500<ref>{{e18|xal|Oirat}}</ref>|| || || {{پرچم|Kalmykia}} (روس) |- | [[Karelian language|Karelian]] || krl || Uralic, Finno-Ugric, Finnic || 36,000<ref>{{e18|krl|Karelian}}</ref>|| || || {{پرچم|Karelia}} (روس) |- |[[Karachay-Balkar language|Karachay-Balkar]] || krc || Turkic, Kipchak || 300,000<ref>{{e18|krc|Karachay-Balkar}}</ref>|| || || {{پرچم|Kabardino-Balkaria}} & {{پرچم|Karachay-Cherkessia}} (روس) |- | [[کاشوبیائی بولی]] || csb || ہند۔یورپی، Slavic, West, Lechitic || 50,000<ref>{{e18|csb|Kashubian}}</ref>|| || || {{پرچم|Poland}} |- | [[قازق بولی]] || kk || Turkic, Kipchak || 1,000,000<ref>About 10 million in Kazakhstan. {{e18|kaz|Kazakh}}۔ [[Boundaries between the continents of Earth#Europe and Asia|Technically]]، the westernmost portions of Kazakhstan ([[اتیراؤ صوبہ]]، [[مغربی قازقستان صوبہ]]) are in Europe, with a total population of less than one million.</ref> || || {{پرچم|Kazakhstan}} || |- |[[کومی بولی]] || kv || Uralic, Finno-Ugric, Permic || 220,000<ref>220,000 native speakers out of an ethnic population of 550,000. Combines Komi-Permyak (koi) with 65,000 speakers and Komi-Zyrian (kpv) with 156,000 speakers. {{e18|kom|Komi}}</ref> || || || {{پرچم|Komi Republic}} (روس) |- | [[لاطینی بولی]] || la || ہند۔یورپی، Italic, Latino-Faliscan|| extinct || few<ref>[[Contemporary Latin]]: People fluent in Latin as a second language are probably in the dozens, not hundreds. [[Reginald Foster (Latinist)|Reginald Foster]] (as of 2013) estimated "no more than 100" according to Robin Banerji, [https://www.bbc.com/news/magazine-21412604 Pope resignation: Who speaks Latin these days?]، BBC News, 12 فروری 2013.</ref> || {{پرچم|Vatican City}} || |- | [[لیٹویائی بولی]] || lv || ہند۔یورپی، Baltic || 1,750,000<ref>{{e18|lav|Latvian}}</ref>|| || {{پرچم|Latvia}} || |- | [[لیگوریائی (رومنی بولی)]] || lij || ہند۔یورپی، Romance, Western, Gallo-Italic || 500,000<ref>{{e18|lij|Ligurian}}</ref>|| || || {{پرچم|Liguria}} (اطالیہ) |- | [[لیتھوانیائی بولی]] || lt || ہند۔یورپی، Baltic || 3,000,000<ref>{{e18|lit|Lithuanian}}</ref>|| || {{پرچم|Lithuania}} || |- | [[Lombard language|Lombard]] || lmo || ہند۔یورپی، Romance, Western, Gallo-Italic || 3,600,000<ref>{{e18|lmo|Lombard}}</ref>|| || || {{پرچم|Lombardy}} (اطالیہ) |- | [[Low German|Low German (Low Saxon)]] || nds wep|| ہند۔یورپی، Germanic, West || 1,000,000<ref name=nds>2.6 million cited as estimate of all Germans who speak Platt "well or very well" (including L2; 4.3 million cited as the number of all speakers including those with "moderate" knowledge) in 2009. [http://www.taz.de/1/archiv/print-archiv/printressorts/digi-artikel/?ressort=ra&dig=2009%2F02%2F21%2Fa0171&cHash=e05509f6d9/ Heute in Bremen. „Ohne Zweifel gefährdet“]۔ Frerk Möller im Interview, taz, 21.&nbsp;Februar 2009. However, Wirrer (1998) described Low German as "moribund"۔Jan Wirrer: ''Zum Status des Niederdeutschen.'' In: ''Zeitschrift für Germanistische Linguistik.'' 26, 1998, S.&nbsp;309. The number of native speakers is unknown, estimated at 1 million by SIL Ethnologue. {{e18|nds|Low German}}، {{e18|wep|Westphalian}}</ref>|| 2,600,000<ref name=nds /> || || {{پرچم|Schleswig-Holstein}} (جرمنی)<ref>The question whether Low German should be considered as subsumed under "German" as the official language of Germany has a complicated legal history. In the wake of the ratification of the [[European Charter for Regional or Minority Languages]] (1998)، Schleswig-Holstein has explicitly recognized Low German as a regional language with official status ([http://www.lexsoft.de/cgi-bin/lexsoft/justizportal_nrw.cgi?xid=148815,381 §&nbsp;82b LVwG] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180803163533/http://www.lexsoft.de/cgi-bin/lexsoft/justizportal_nrw.cgi?xid=148815,381 |date=2018-08-03 }})۔</ref><!-- allegedly also {{پرچم|Mecklenburg-Vorpommern}}، {{پرچم|Niedersachsen}}، but found no source --> |- | [[لکسمبرگی بولی]] || lb || ہند۔یورپی، Germanic, West, High German || 336,000<ref name=ltz>{{e18|ltz|Luxembourgish}}</ref> || 386,000<ref name=ltz /> || {{پرچم|Luxembourg}} || |- | [[مقدونیائی بولی]] || mk || ہند۔یورپی، Slavic, South, Eastern || 1,400,000<ref>{{e18|mkd|Macedonian}}</ref> || || {{پرچم|North Macedonia}} || |- | [[Main-Franconian dialects|Mainfränkisch]]||vmf|| ہند۔یورپی، Germanic, West, High German, Upper || 4,900,000<ref>[[German dialect]]، {{e18|vmf|Main-Franconian}}</ref>|| || || {{پرچم|Baden-Württemberg}}، {{پرچم|Bavaria}} & {{پرچم|Thuringia}} (جرمنی) |- | [[مالٹی بولی]] || mt || Semitic, Arabic || 520,000<ref>{{e18|mlt|Maltese}}</ref> || || {{پرچم|Malta}} || |- | [[مینکس بولی]] || gv || ہند۔یورپی، Celtic, Goidelic || 230<ref>{{e18|glv|Manx}}</ref> || 2,300<ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/education/2015/apr/02/how-manx-language-came-back-from-dead-isle-of-man |title=How the Manx language came back from the dead |last1=Whitehead |first1=Sarah |date=2 اپریل 2015 |website=[[theguardian.com]]|access-date=4 اپریل 2015}}</ref> || || {{پرچم|Isle of Man}} |- | [[ماری بولی]] || chm mhr || Uralic, Finno-Ugric || 500,000<ref>{{e18|chm|Mari}}</ref> || || || {{پرچم|Mari El}} (روس) |- | [[Megleno-Romanian language|Megleno-Romanian]] || ruq || ہند۔یورپی، Romance, Eastern || 3,000<ref>{{e18|ruq|Megleno-Romanian}}</ref> || || || {{پرچم|Greek Macedonia}} (یونان)، {{پرچم|North Macedonia}} |- | [[Mirandese language|Mirandese]] || mwl || ہند۔یورپی، Romance, Western, West Iberian || 15,000<ref>{{e18|mwl|Mirandese}}</ref>|| || || {{پرچم|Miranda do Douro}} (پرتگال) |- | [[Moksha language|Moksha]] || mdf || Uralic, Finno-Ugric, Mordvinic || 2,000<ref>{{e18|mdf|Moksha}}</ref>|| || || {{پرچم|Mordovia}} (روس) |- |[[مونٹینیگری بولی]] |cnr |ہند۔یورپی، Slavic, South, Western, Serbo-Croatian |240,700<ref>{{Cite news|url=https://www.ethnologue.com/country/ME/languages|title=Montenegro|work=Ethnologue|access-date=2018-04-29|language=en}}</ref> | |{{پرچم|Montenegro}} | |- | [[ناپولی بولی]] || nap || ہند۔یورپی، Romance, Italo-Dalmatian || 5,700,000<ref>{{e18|nap|Neapolitan}}</ref>|| || || {{پرچم|Campania}} (اطالیہ)<ref>In 2008, law was passed by the Region of Campania, stating that the Neapolitan language was to be legally protected. {{cite web |url=http://www.denaro.it/VisArticolo.aspx?IdArt=548026 |title=Tutela del dialetto, primo via libera al Ddl campano |work=Il Denaro |date=15 اکتوبر 2008 |accessdate=22 جون 2013 |language=Italian |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110727043316/http://www.denaro.it/VisArticolo.aspx?IdArt=548026 |archivedate=27 جولائ‏ی 2011 |df=dmy-all}}</ref> |- |[[Nenets language|Nenets]] || yrk || Uralic, Samoyedic || 4,000<ref>total 22,000 native speakers (2010 Russian census) out of an ethnic population of 44,000. Most of these are in Siberia, with about 8,000 ethnic Nenets in European Russia (2010 census, mostly in [[نینیتس خود مختار آکرگ]])</ref> || || || {{پرچم|Nenets Autonomous Okrug}} (روس) |- | [[نورمین بولی]] || nrf || ہند۔یورپی، Romance, Western, Gallo-Romance, Oïl || 50,000<ref>{{e18|nrf|Jèrriais}}</ref>|| || || {{پرچم|Normandy}} (فرانس)، {{پرچم|Jersey}} (مملکت متحدہ) |- | [[نورشک]] || no || ہند۔یورپی، Germanic, North || 5,200,000<ref>{{Cite news|url=https://www.ethnologue.com/language/nor|title=Norwegian|work=Ethnologue|access-date=2018-08-06|language=en}}</ref>|| || {{پرچم|Norway}} || |- | [[آکسیٹان بولی]] || oc || ہند۔یورپی، Romance, Western, Occitano-Romance|| 500,000<ref>{{e18|oci|Occitan}}۔ includes Auvergnat, Gascon, Languedocien, Limousin, Provençal, Vivaro-Alpine. Most native speakers are in France, their number is unknown, as varieties of Occitan are treated as French dialects with no official status.</ref> || || || {{پرچم|Catalonia}} (ہسپانیہ) |- | [[اوسیشیائی بولی]] || os || ہند۔یورپی، Indo-Iranian, Iranian, Eastern || 450,000<ref>Total 570,000, of which 450,000 in the Russian Federation. {{e18|oss|Ossetian}}</ref> || || ''{{پرچم|South Ossetia}}'' || {{پرچم|North Ossetia-Alania}} (روس) |- | [[Palatine German language|Palatinate German]]||pfl|| ہند۔یورپی، Germanic, West, High German, Central ||1,000,000<ref>[[German dialect]]، {{e18|pfl|Palatinate German}}</ref>|| || || {{پرچم|Germany}} |- | [[Picard language|Picard]] || pcd || ہند۔یورپی، Romance, Western, Gallo-Romance, Oïl || 200,000<ref>{{e18|pcd|Picard}}</ref>|| || || {{پرچم|Belgium}} |- | [[Piedmontese language|Piedmontese]] || pms || ہند۔یورپی، Romance, Western, Gallo-Italic || 1,600,000<ref>{{e18|pms|Piedmontese}}</ref>|| || || {{پرچم|Piedmont}} (اطالیہ)<ref>Piedmontese was recognised as Piedmont's regional language by the regional parliament in 1999. [http://www.consiglioregionale.piemonte.it/mzodgint/jsp/AttoSelezionato.jsp?ATTO=61118 Motion 1118 in the Piedmontese Regional Parliament, ''Approvazione da parte del Senato del Disegno di Legge che tutela le minoranze linguistiche sul territorio nazionale – Approfondimenti''، approved unanimously on 15 دسمبر 1999''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171011061228/http://www.consiglioregionale.piemonte.it/mzodgint/jsp/AttoSelezionato.jsp?ATTO=61118 |date=2017-10-11 }}، [http://www.gioventurapiemonteisa.net/wp-content/uploads/2007/05/odg1118.pdf Text of motion 1118 in the Piedmontese Regional Parliament, ''Consiglio Regionale del Piemonte, Ordine del Giorno 1118'']۔</ref> |- | [[پولش بولی]] || pl || ہند۔یورپی، Slavic, West, Lechitic || 38,500,000<ref>{{e18|pol|Polish}}</ref> || || {{پرچم|Poland}} || |- | [[پرتگیزی بولی]] || pt || ہند۔یورپی، Romance, Western, West Iberian || 10,000,000<ref>{{e18|por|Portuguese}}</ref>|| || {{پرچم|Portugal}} || |- | [[Rhaeto-Romance languages|Rhaeto-Romance]] || fur lld roh || ہند۔یورپی، Romance, Western || 370,000<ref>Includes [[Friulian language|Friulian]]، [[رومانش بولی]]، [[Ladin language|Ladin]]۔ {{e18|fur|Friulian}} {{e18|lld|Ladin}} {{e18|roh|Romansch}}</ref>|| || {{پرچم|Switzerland}} || {{پرچم تصویر|Veneto}} [[صوبہ بیلونو]]، {{پرچم|Friuli-Venezia Giulia}}، {{پرچم|South Tyrol}}،<ref>[http://www.regione.taa.it/normativa/statuto_speciale.pdf STATUTO SPECIALE PER IL TRENTINO-ALTO ADIGE] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181126033052/http://www.regione.taa.it/normativa/statuto_speciale.pdf |date=2018-11-26 }} (1972)، Art. 102.</ref> & {{پرچم|Trentino}} (اطالیہ) |- | [[Ripuarian language|Ripuarian (Platt)]]||ksh|| ہند۔یورپی، Germanic, West, High German, Central || 900,000<ref>[[German dialect]]، {{e18|ksh|Kölsch}}</ref>|| || || {{پرچم|Belgium}}، {{پرچم|Germany}}، {{پرچم|Netherlands}} |- | [[Romani language|Romani]] || rom || ہند۔یورپی، Indo-Iranian, Indo-Aryan, Western || 1,500,000<ref>{{e18|rmn|Romani, Balkan}} {{e18|rml|Romani, Baltic}} {{e18|rmc|Romani, Carpathian}} {{e18|rmf|Romani, Finnish}} {{e18|rmo|Romani, Sinte}} {{e18|rmy|Romani, Vlax}} {{e18|rmw|Romani, Welsh}}</ref> || || || {{پرچم|Kosovo}}{{refn|group=nb|name=Kosovo}}<ref>[[Constitution of Kosovo]]، [http://kushtetutakosoves.info/repository/docs/Constitution.of.the.Republic.of.Kosovo.pdf p. 8] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171011113028/http://www.kushtetutakosoves.info/repository/docs/Constitution.of.the.Republic.of.Kosovo.pdf |date=2017-10-11 }}۔</ref> |- | [[رومانیائی بولی]] || ro || ہند۔یورپی، Romance, Eastern ||24,000,000<ref>{{e18|ron|Romanian}}</ref>|| 28,000,000<ref name="28mil">{{cite web|title=Româna|url=http://unilat.org/DPEL/Promotion/L_Odyssee_des_langues/Roumain/ro|website=unilat.org|publisher=[[Latin Union]]|accessdate=2 اپریل 2018|language=ro|archive-date=2014-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20141029141605/http://unilat.org/DPEL/Promotion/L_Odyssee_des_langues/Roumain/ro|dead-url=yes}}</ref> || {{پرچم|Moldova}}، {{پرچم|Romania}}، ''{{پرچم|Transnistria}}'' || {{پرچم|Vojvodina}}، [[Timok]] Serbia |- | [[روسی بولی]] || ru || ہند۔یورپی، Slavic, East || 106,000,000<ref name=rus>L1: 119 million in the Russian Federation (of which c. 83 million in [[یورپی روس]])، 14.3 million in Ukraine, 6.67 million in Belarus, 0.67 million in Latvia, 0.38 million in Estonia, 0.38 million in Moldova. L1+L2: c. 100 million in European Russia, 39 million in Ukraine, 7 million in Belarus, 7 million in Poland, 2 million in Latvia, c. 2 million in the European portion of Kazakhstan, 1.8 million in Moldova, 1.1 million in Estonia. {{e18|rus|Russian}}۔</ref> || 160,000,000<ref name=rus /> || ''{{پرچم|Abkhazia}}'' {{پرچم|Belarus}}، {{پرچم|Kazakhstan}}، {{پرچم|Russia}}، ''{{پرچم|South Ossetia}}''، ''{{پرچم|Transnistria}}'' || {{پرچم|Gagauzia}} (مالدووا)، {{پرچم|Svalbard}} (Norway)، {{پرچم|Ukraine}} |- | [[سامی زباناں (اورالی)]] || se || Uralic, Finno-Ugric || 23,000<ref>mostly [[شمالی سامی]] (sma)، ca. 20,000 speakers; smaller communities of [[Lule Sami]] (smj, c. 2,000 speakers) and other variants. {{e18|sme|Northern Sami}}، {{e18|smj|Lule Sami}} {{e18|sma|Southern Sami}}، {{e18|sjd|Kildin Sami}}، {{e18|sms|Skolt Sami}}، {{e18|smn|Inari Sami}}۔</ref> || || {{پرچم|Norway}} || {{پرچم|Sweden}}، {{پرچم|Finland}} |- | [[ساردینیائی بولی]] || sc || ہند۔یورپی، Romance || 1,350,000<ref>AA. VV. ''Calendario Atlante De Agostini 2017''، Novara, Istituto Geografico De Agostini, 2016, p. 230</ref>|| || || {{پرچم|Sardinia}} (اطالیہ) |- | [[اسکاٹس بولی]] || sco || ہند۔یورپی، Germanic, West, Anglo-Frisian, Anglic ||110,000<ref>{{e18|sco|Scots}}</ref>|| || || {{پرچم|Scotland}} (مملکت متحدہ)، {{پرچم|Ulster}} (آئرلینڈ و مملکت متحدہ) |- | [[اسکاٹش گیلک]] || gd || ہند۔یورپی، Celtic, Goidelic ||57,000<ref>{{e18|gla|Gaelic, Scottish}}</ref>|| || || {{پرچم|Scotland}} (مملکت متحدہ) |- | [[سربیائی بولی]] || sr || ہند۔یورپی، Slavic, South, Western, Serbo-Croatian ||9,000,000<ref>{{e18|srp|Serbian}}</ref> || || {{پرچم|Bosnia and Herzegovina}}، {{پرچم|Kosovo}}{{refn|group=nb|name=Kosovo}}، {{پرچم|Serbia}} || {{پرچم|Croatia}}، {{پرچم|North Macedonia}}، {{پرچم|Montenegro}} |- | [[صقلی بولی]] || scn || ہند۔یورپی، Romance, Italo-Dalmatian ||4,700,000<ref>{{e18|scn|Sicilian}}</ref> || || || |- | [[Silesian language|Silesian]] || szl || ہند۔یورپی، Slavic, West, Lechitic ||522,000<ref>{{Ethnologue19|szl|Silesian}}</ref> || || || {{پرچم|Upper Silesia}} (پولینڈ، چیک جمہوریہ و جرمنی)، {{پرچم|Silesia}} (پولینڈ) |- | [[Silesian German]]||sli|| ہند۔یورپی، Germanic, West, High German, Central || 11,000<ref>[[German dialect]]، {{e18|sli|Lower Silesian}}</ref>|| || || {{پرچم|Upper Silesia}} (پولینڈ، چیک جمہوریہ و جرمنی)، {{پرچم|Silesia}} (پولینڈ) |- | [[سلوواک بولی]] || sk || ہند۔یورپی، Slavic, West, Czech–Slovak ||5,200,000<ref>{{e18|slk|Slovak}}</ref> || || {{پرچم|Slovakia}} || {{پرچم|Vojvodina}} (سربیا)، {{پرچم|Czech Republic}} |- | [[سلووین بولی]] || sl || ہند۔یورپی، Slavic, South, Western ||2,100,000<ref>{{e18|slv|Slovene}}</ref> || || {{پرچم|Slovenia}} || |- | [[Sorbian languages|Sorbian (Wendish)]] || wen || ہند۔یورپی، Slavic, West||20,000<ref>{{e18|hsb|Sorbian, Upper}}</ref>|| || || {{پرچم|Brandenburg}} & {{پرچم|Sachsen}} (جرمنی)<ref>GVG §&nbsp;184 Satz 2; VwVfGBbg §&nbsp;23 Abs.&nbsp;5; SächsSorbG §&nbsp;9, right to use Sorbian in communication with the authorities guaranteed for the "Sorbian settlement area" (''Sorbisches Siedlungsgebiet''، [[Lusatia]])۔</ref> |- | [[ہسپانوی بولی]] || es || ہند۔یورپی، Romance, Western, West Iberian ||38,000,000<ref>{{e18|spa|Spanish}}</ref> ||76,000,000<ref name=EU2012 /> || {{پرچم|Spain}} || |- | [[Swabian German]]||swg|| ہند۔یورپی، Germanic, West, High German, Upper, Alemannic || 820,000<ref>[[German dialect]]، {{e18|swg|Swabian German}}</ref>|| || || {{پرچم|Germany}} |- | [[سونسکا]] || sv || ہند۔یورپی، Germanic, North ||11,100,000<ref name=sv>{{e18|swe|Swedish}}</ref>|| 13,280,000<ref name=sv /> || {{پرچم|Finland}}، {{پرچم|Sweden}} || |- | [[Swiss German]]||gsw|| ہند۔یورپی، Germanic, West, High German, Upper, Alemannic || 5,000,000<ref>[[German dialect]]، {{e18|swg|Swiss German}}</ref>|| || {{پرچم|Switzerland}} (as [[German-speaking Switzerland|German]]) || |- | [[Tabasaran language|Tabasaran]] || tab || Northeast Caucasian, Lezgic || 126,900<ref>{{e18|tab|Tabassaran}}</ref>|| || || {{پرچم|Dagestan}} (روس) |- | [[Tat language (Caucasus)|Tat]] || ttt || ہند۔یورپی، Iranian, Western || 30,000<ref>{{e18|ttt|Tat}}، {{e18|jdt|Judeo-Tat}} 2,000 speakers in the Russian Federation according to the 2010 census (including [[Judeo-Tat]])۔ About 28,000 speakers in Azerbaijan; most speakers live along or just north of the Caucasus ridge (and are thus technically in Europe)، with some also settling just south of the Caucasus ridge, in [[جنوبی قفقاز]]۔</ref>|| || || {{پرچم|Dagestan}} (روس) |- | [[تاتاری بولی]] || tt || Turkic, Kipchak ||4,300,000<ref>{{e18|tat|Tatar}}</ref> || || || {{پرچم|Tatarstan}} (روس) |- | [[ترکی بولی]] || tr || Turkic, Oghuz||12,000,000<ref>c. 11 million in [[European Turkey]]، 0.6 million in Bulgaria, 0.6 million in Cyprus and Northern Cyprus, not including several million recent immigrants to Western Europe (see [[#Immigrant communities]])۔</ref> || || {{پرچم|Turkey}}، {{پرچم|Cyprus}} || {{پرچم|Northern Cyprus}} |- | [[ادمورت بولی]] || udm || Uralic, Finno-Ugric, Permic ||340,000<ref>{{e18|udm|Udmurt}}</ref> || || || {{پرچم|Udmurtia}} (روس) |- | [[یوکرینی بولی]] || uk || ہند۔یورپی، Slavic, East||32,600,000<ref>{{e18|ukr|Ukrainian}}</ref>|| || {{پرچم|Ukraine}}، ''{{پرچم|Transnistria}}'' || |- | [[Upper Saxon German|Upper Saxon]]||sxu|| ہند۔یورپی، Germanic, West, High German, Central || 2,000,000<ref>[[German dialect]]، {{e18|sxu|Upper Saxon German}}</ref>|| || || {{پرچم|Sachsen}} (جرمنی) |- | [[Veps language|Vepsian]] || vep || Uralic, Finno-Ugric, Finnic ||1,640<ref>Russian Census 2010. {{e18|vep|Veps}}</ref>|| || || {{پرچم تصویر|Karelia}} [[جمہوریہ کاریلیا]] (روس) |- | [[وینسی بولی]] || vec || ہند۔یورپی، Romance, Italo-Dalmatian ||3,800,000<ref>{{e18|vec|Venetian}}</ref>|| || || {{پرچم|Veneto}} (اطالیہ)<ref>A motion to recognise Venetian as an official regional language has been approved by the [[Regional Council of Veneto]] in 2007. {{cite web |url=http://www.consiglioveneto.it/crvportal/leggi/2007/07lr0008.html?numLegge=8&annoLegge=2007&tipoLegge=Alr |title=Consiglio Regionale Veneto – Leggi Regionali |publisher=Consiglioveneto.it |accessdate=2009-05-06 |archive-date=2024-05-26 |archive-url=https://archive.today/20240526190947/https://www.webcitation.org/6ILc8Mb9J?url=http://www.consiglioveneto.it/crvportal/leggi/2007/07lr0008.html%3FnumLegge=8 }}</ref> |- | [[Võro language|Võro]] || vro || Uralic, Finno-Ugric, Finnic ||87,000<ref>{{e18|vro|Võro}}</ref> || || || {{پرچم|Võru County}} (استونیا) |- | [[والون بولی]] || wa || ہند۔یورپی، Romance, Western, Gallo-Romance, Oïl ||600,000<ref>{{e18|wln|Walloon}}</ref>|| || || {{پرچم|Wallonia}} (بیلجیم) |- | [[Walser German]]||wae|| ہند۔یورپی، Germanic, West, High German, Upper, Alemannic || 20,000<ref>[[Highest Alemannic]] dialects, {{e18|wae|Walser German}}</ref>|| || || {{پرچم|Switzerland}} |- | [[ویلش بولی]] || cy || ہند۔یورپی، Celtic, Brittonic ||562,000<ref>{{e18|cym|Welsh}}</ref>|| 750,000 || || {{پرچم|Wales}} (مملکت متحدہ) |- | [[Wymysorys language|Wymysorys]]||wym|| ہند۔یورپی، Germanic, West, High German || 70<ref>Moribund German dialect spoken in [[Wilamowice]]، Poland. 70 speakers recorded in 2006. {{e18|wym|Wymysorys}}</ref>|| || || {{پرچم|Poland}} |- | [[Yenish language|Yenish]]||yec|| ہند۔یورپی، Germanic, West, High German || 16,000<ref>{{e18|yec|Yenish}}</ref>|| || || {{پرچم|Switzerland}} |- | [[یدیش بولی]] || yi || ہند۔یورپی، Germanic, West, High German ||600,000<ref>Total population estimated at 1.5 million as of 1991, of which c. 40% in the Ukraine. {{e18|yid|Yiddish}}، {{e18|ydd| Eastern Yiddish}}، {{e18|yih|Western Yiddish}}</ref>|| || || {{پرچم|Bosnia and Herzegovina}}، {{پرچم|Netherlands}}، {{پرچم|Poland}}، {{پرچم|Romania}}، {{پرچم|Sweden}}، {{پرچم|Ukraine}} |- |} == حوالے == {{حوالے|2}} {{حوالے|group="nb"}} {{ملک تے زبان لسٹاں}} [[گٹھ:یورپی زباناں]] [[گٹھ:بولیاں]] n9dfr6w0foiji60ff9qik7o4w88kdc4 0 81909 712961 641855 2026-10-30T13:07:55Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 712961 wikitext text/x-wiki {{Infobox non-profit | name = نگہبان حقوق انسانی<br />Human Rights Watch | image = [[فائل:Hrw logo.svg|200px]] | type = غیر منافع بخش غیر سرکاری تنظیم | founded_date = 1978 | tax_id = | registration_id = | founder = | location = [[ایمپائر اسٹیٹ بلڈنگ]]<br />[[نیویارک شہر]], [[ریاستہائے متحدہ امریک‏‏ا]] | origins = | key_people = کینتھ روتھ <small>(ایگزیکٹو ڈائریکٹر)</small>جیمز ایف ہوگ جونیئر، <small>(چیئرمین)</small> | area_served = دنیا بھر وچ | product = | mission = | focus = [[انسانی حقوق]] فعالیت | method = | revenue = | endowment = | num_volunteers = | num_employees = | num_members = | subsid = | owner = | non-profit_slogan = | former name = ہیلسنک‏‏ی واچ | homepage = [http://www.hrw.org/ hrw.org] | dissolved = | footnotes = }} '''نگہبان حقوق انسانی''' (Human Rights Watch) اک بین الاقوامی غیر سرکاری تنظیم اے جو انسانی حقوق د‏‏ی وکالت تے تحقیق کردی ا‏‏ے۔ اس دا صدر دفتر [[نیویارک شہر]] وچ تے اس دے دفاتر [[برلن]]، [[بیروت]]، [[برسلز]]، [[شکاگو]]، [[جنیوا]]، [[جوہانسبرگ]]، [[لندن]]، [[لاس اینجلس]]، [[ماسکو]]، [[پیرس]]، [[سان فرانسسکو]]، [[ٹوکیو]]، [[ٹورنٹو]] تے [[واشنگٹن]] وچ نيں۔<ref name="FAQ">{{cite web|url=http://www.hrw.org/en/node/75138|title=Frequently Asked Questions|publisher=Human Rights Watch|accessdate=2009-07-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226110853/https://www.hrw.org/frequently-asked-questions|archivedate=2018-12-26|dead-url=no}}</ref> [[2011ء]] [[جون]] دے مطابق تنظیم دے سالانہ اخراجات 50.6 ملین ڈالر سن ۔<ref name="Financial Statements, Year Ended June 30, 2011">{{cite web|url=http://www.hrw.org/sites/default/files/related_material/financial-statements-2011.pdf|title=Financial Statements, Year Ended June 30, 2011|publisher=Human Rights Watch|accessdate=2012-06-26|archive-date=2012-06-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20120617013623/http://www.hrw.org/sites/default/files/related_material/financial-statements-2011.pdf|dead-url=yes}}</ref> == تریخ == نگہبان حقوق انسانی 1978ء '''ہیلسنک‏‏ی واچ''' دے ناں تو‏ں نجی [[امریک‏‏ا|امریکی]] [[غیر سرکاری تنظیم]] دے طور اُتے قائم ہوئی، جس دا بنیادی مقصد سابقہ [[سوویت یونین]] د‏‏ی انسانی حقوق '''ہیلسنک‏‏ی معاہدے''' دے تحت نگرانی کرنا سی۔<ref name="OH">{{cite web|url=http://www.hrw.org/en/node/75134|title=Our History|publisher=Human Rights Watch|accessdate=2009-07-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226110849/https://www.hrw.org/our-history|archivedate=2018-12-26|dead-url=no}}</ref> == کوائف == [[انسانی حقوق دا آفاقی منشور]] دے مطابق نگہبان حقوق انسانی انہاں چیزاں د‏‏ی مخالفت کردی اے جو اوہ سمجھدی اے کہ ایہ بنیادی انسانی حقوق د‏‏ی خلاف ورزی اے، جس وچ [[سزائے موت]] تے جنسی بنیاد اُتے امتیازی سلوک وی شامل نيں۔ == سرمایہ کاری تے خدمات == نگہبان حقوق انسانی نے جون 2011 نو‏‏ں ختم ہونے والے مالی سال وچ مندرجہ ذیل پروگرام تے امدادی خدمات دے اخراجات د‏‏ی تفصیلات شائع ک‏‏يتی‏‏اں ۔ {| |- style="text-align:center; background:#f0f0f0;" ||'''پروگرام خدمات''' ||'''2011 اخراجات (امریکی ڈالر)'''<ref name="Financial Statements, Year Ended June 30, 2011" /> |- | [[افریقا]]||$5,859,910 |- | [[بر اعظم امریک‏‏ا]]||$1,331,448 |- | [[ایشیا]]||$4,629,535 |- | [[یورپ]] تے [[وسط ایشیا]]||$4,123,959 |- | [[مشرق وسطیٰ]] تے [[شمالی افریقہ]]||$3,104,643 |- | [[ریاستہائے متحدہ امریک‏‏ا]]||$1,105,571 |- | بچےآں دے حقوق||$1,551,463 |- | صحت تے انسانی حقوق||$1,962,015 |- | بین الاقوامی انصاف||$1,325,749 |- | [[حقوق نسواں]]||$2,083,890 |- | ہور پروگرام||$11,384,854 |- | style="text-align:center; background:#f0f0f0;"|'''امدادی خدمات''' |- | انتظامیہ تے عام||$3,130,051 |- | فنڈ ریزنگ||$9,045,910 |- | |} == مسائل تے مہمات == * سزائے موت دا دنیا بھر خاتمہ * ہتھیاراں د‏‏ی اسمگلنگ * طفل مزدوری * ماورائے عدالت قتل تے اغوا * ہ‏‏م جنس پرستاں دے حقوق * نسل کشی، جنگی جرائم تے انسانیت دے خلاف جرائم * بارودی سرنگاں * پولیس مظالم * انسانی حقوق د‏‏ی خلاف ورزی کرنے والےآں دے خلاف قانونی کارروائی * مطالبے اُتے اسقاط حمل دا قانون * ایڈز دے مریضاں دے حقوق * جنگ وچ عام شہریاں د‏‏ی حفاظت؛ کلسٹر بماں د‏‏ی استعمال کیت‏‏ی مخالفت * تشدد * خواتین تے لڑکیو‏ں د‏‏ی اسمگلنگ * [[حقوق نسواں]] == تنقید == نگہبان حقوق انسانی نو‏‏ں قومی حکومتاں، ہور غیر سرکاری تنظیماں، اس دے بانی تے سابق چیئرمین رابرٹ ایل برنسٹین (Robert L. Bernstein) تے ذرائع ابلاغ د‏‏ی طرف تو‏ں تنقید دا نشانہ بنایا جاندا ا‏‏ے۔ ناقدین <ref>[http://www.guardian.co.uk/world/2000/feb/25/chechnya.marktran Russia investigates alleged Chechnya atrocities (The Guardian, Feb. 25, 2000)]<br />[http://news.bbc.co.uk/2/hi/1965471.stm 'No Jenin massacre' says rights group (BBC, May 3, 2002)]<br />[http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/2677661.stm Libyan human rights in the spotlight (BBC, January 20, 2003)]</ref> د‏‏ی طرف تو‏ں الزام لگایا جاندا اے کہ ایہ امریکی حکومت کیت‏‏ی پالیسیاں تو‏ں متاثر اے <ref name="naiman_hrw_washington">{{Cite web| last =Naiman| first =Robert| authorlink =| coauthors =| title =Latin America Scholars Urge Human Rights Watch to Speak Up on Honduras Coup| work =| publisher =[[Huffington Post]]| date =2009-08-21| url =http://www.huffingtonpost.com/robert-naiman/latin-america-scholars-ur_b_265282.html| doi =| accessdate =2009-08-22| archiveurl =https://web.archive.org/web/20121112212131/http://www.huffingtonpost.com/robert-naiman/latin-america-scholars-ur_b_265282.html| archivedate =2012-11-12| deadurl =yes}}</ref> خاص طور اُتے لاطینی امریک‏‏ا د‏‏ی رپورٹنگ دے سلسلے وچ <ref name="washtimesaircraft">{{Cite web | author=Steve Miller and Joseph Curl | year=2004 | url=http://newsmine.org/archive/war-on-terror/haiti/march-04-coup/aristide-removal/aristide-accuses-us-of-forcing-his-ouster.txt | title=Aristide accuses U.S. of forcing his ouster | publisher=Washington Times | accessdate=2005-12-26 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226110854/http://newsmine.org/archive/war-on-terror/haiti/march-04-coup/aristide-removal/aristide-accuses-us-of-forcing-his-ouster.txt%20 | archivedate=2018-12-26 | dead-url=yes }}</ref><ref name="demnow">{{Cite web| title = Aristide related articles| publisher = [[Democracy Now]]| url = http://www.democracynow.org/index.pl?issue=20040301| accessdate = 2006-07-21| archiveurl = https://web.archive.org/web/20181226110851/https://www.democracynow.org/index.pl?issue=20040301%20| archivedate = 2018-12-26| dead-url = yes}}</ref><ref name="ZNet_Haiti2004">{{Cite web| last =Emersberger| first =Joe| authorlink =| coauthors =| title =Haiti and Human Rights Watch| work =| publisher =[[Z Communications]]| date =2006-03-29| url =http://www.zmag.org/znet/viewArticle/4131| format =| doi =| accessdate =2009-08-11| archiveurl =https://web.archive.org/web/20081203005303/http://www.zmag.org/znet/viewArticle/4131| archivedate =2008-12-03| deadurl =yes}}</ref><ref name="coha">[[Council on Hemispheric Affairs]], 12 January 2009, [http://www.coha.org/2009/01/scholars-respond-to-hrw-directors-riposte-on-venezuelan-human-rights/ Scholars Respond to HRW’s Kenneth Roth’s Riposte on Venezuelan Human Rights] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090214153804/http://www.coha.org/2009/01/scholars-respond-to-hrw-directors-riposte-on-venezuelan-human-rights/ |date=2009-02-14 }}</ref><ref name="commond_90experts_HRW_hn">{{Cite web| last =Grandin| first =Greg| authorlink =Greg Grandin| coauthors =Adrienne Pine| title =Over 90 Experts Call on Human Rights Watch to Speak Out on Honduras Abuses| work =| publisher =[[Common Dreams]]| date =2009-08-22| url =http://www.commondreams.org/newswire/2009/08/21| format =| doi =| accessdate =2009-08-22| archiveurl =https://web.archive.org/web/20090829195013/http://www.commondreams.org/newswire/2009/08/21| archivedate =2009-08-29| deadurl =yes}}</ref> == عالمی رپورٹ 2012 == واشنگٹن پوسٹ دے مطابق عراق دے وزیر اعظم نوری المالکی نے رپورٹ نو‏‏ں یک طرفہ تے نظم و ضبط وچ بہت ساریاں خامیاں دا شکار کہیا ا‏‏ے۔ == حوالے == {{حوالے|2}} == ایلیمینٹری اسکول == {{گٹھ کومنز|Human Rights Watch}} * [https://www.hrw.org/ نگہبان حقوق انسانی] ** [https://web.archive.org/web/20190723163735/https://www.hrw.org/ur/languages?language=ur Urdu content] [[گٹھ:نگہبان حقوق انسانی]] [[گٹھ:1978ء وچ قائم کردہ تنظیماں]] [[گٹھ:بین الاقوامی انسانی حقوق د‏‏ی تنظیماں]] [[گٹھ:تنظیمات انسانی حقوق]] [[گٹھ:ریاستہائے متحدہ وچ 1978ء دیاں تاسیساں]] [[گٹھ:شہری حقوق د‏‏ی تنظیماں]] [[گٹھ:غیر سرکاری تنظیماں]] [[گٹھ:تنظیماں]] 3x618hhnw3qnop1ceizj2pzcv1u370d 0 88922 712972 643214 2026-10-30T17:43:12Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 712972 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات صاحب منصب}} '''اسلام کریموف''' ([[Cyrillic alphabet variants#ازبک|Cyrillic]] [[ازبک زبان|ازبک]]: Ислом Абдуғаниевич Каримов; [[روسی زبان|روسی]]: Ислам Абдуганиевич Каримов، ''اسلام عبد الغنی‌یویچ کریمف''; پیدائش 30 جنوری 1938ء، وفات: 2 ستمبر 2016ء) ازبکستان دے پہلے [[صدر ازبکستان|صدر]] نيں جو 1990ء تو‏ں 2016ء تک صدر د‏‏ی حیثیت تو‏ں براجمان رہ‏‏ے۔ کریموف نو‏‏ں پیدائش دے وقت [[سمرقند]] دے [[یتیم خانہ|یتیم خانے]] وچ رکھیا گیا سی۔ انہاں نے وڈے ہونے اُتے [[معاشیات]] تے [[انجینئرنگ]] د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.engology.com/eng5karimov.htm |access-date=2020-09-24 |archive-date=2015-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924000841/http://www.engology.com/eng5karimov.htm |dead-url=yes }}</ref> بعد وچ اوہ [[اشتمالی جماعت سوویت اتحاد|کیمونسٹ جماعت روس]] دے اک وڈے عہدہ دار بن گئے۔ اوہ 1989ء وچ جماعت دے پہلے صدر بنے تے مارچ 1990ء وچ [[ازبک سوویت اشتراکی جمہوریہ]] دے پہلے صدر بن گئے۔<ref>Gulsen Aydin, Orta Dogu Teknik Universitesi, [http://etd.lib.metu.edu.tr/upload/12604690/index.pdf "Authoritarianism versus democracy in Uzbekistan: domestic and international factors"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170801001052/http://etd.lib.metu.edu.tr/upload/12604690/index.pdf |date=2017-08-01 }}، (Ankara: METU, 2004)</ref> کریموف نے 31 اگست 1991ء نو‏‏ں ازبکستان نو‏‏ں اک آزاد ملک قرار دتا تے پہلے ازبک انتخابات وچ 86٪ ووٹ لے دے پہلے صدر منتخب ہوئے گئے۔ انہاں انتخابات نو‏‏ں غیر منصفانہ قرار دتا گيا۔ [[ازبکستان آئين]] دے مطابق اک شخص دوبار ہی صدر منتخب ہوئے سکدا اے، مگر دوسری بار دے بعد مسلسل آئين وچ ترمیم ک‏ر ک‏ے اوہ اپنی وفات تک صدرتی انتخابات وچ حصہ لے ک‏ے صدر بندے رہے ني‏‏‏‏ں۔ آخری بار مارچ 2015ء دے اختتام اُتے اوہ انتخابات جتے۔ '''اسلام کریموف''' نے 2 ستمبر 2016ء نو‏‏ں وفات پائی۔ 78 سالہ ازبک صدر نو‏‏ں وفات تو‏ں چندروزپہلے دماغ د‏‏ی شریان پھٹنے دے بعد ہسپتال منتقل کيت‏‏ا گیا سی۔ == ہور ویکھو == * [[ازبکستان]] {{s-start}} {{s-ppo}} {{s-bef|before=[[Rafiq Nishonov]]}} {{s-ttl|title=پہلا سیکٹری [[Communist Party of Uzbekistan]]|years=1989–1991}} {{s-non|reason=حیثیت ختم}} |- {{s-off}} {{s-new|office}} {{s-ttl|title=[[صدر ازبکستان]]|years=1991– 1 ستمبر 2016ء}} {{s-inc}} {{s-end}} == حوالے == {{حوالے}} {{UzbekPresidents}} {{Current ECO Leaders}} {{موجودہ سی آئی ایس رہنما}} {{معلومات ک‏‏تب خانہ|VIAF=37652708}} [[گٹھ:1437ھ دیاں موتاں]] [[گٹھ:1938 دے جم]] [[گٹھ:1939 دے جم]] [[گٹھ:2016 دیاں موتاں]] [[گٹھ:ازبکستان دے سربراہان ریاست]] [[گٹھ:ازبکستان دے صدور]] [[گٹھ:ازبکستانی مسلم]] [[گٹھ:اسلامیت دے نقاد]] [[گٹھ:سمرقند دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:سوویت اتحاد دے جماعتی رہنما]] [[گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے ]] [[گٹھ:وفيات بسبب اسٹروک]] perjfvh34409fvcsrfsfdl773iwfu6l 0 90350 712968 712183 2026-10-30T15:48:54Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 712968 wikitext text/x-wiki {{Infobox war faction|name=Free Syrian Army|native_name={{lang|ar|الجيش السوري الحر}}|war=the [[شامی خانہ جنگی]]|image=[[فائل:Free syrian army coat of arms.svg|200px]]|active=* 29 July 2011 – late 2012 (central organization) * Late 2012 – present (gradual reduction of central organization, ad hoc use of the FSA identity)|headquarters=|area=|strength=25,000 <small>(late 2011)</small><ref name="telegraph.co.uk" /><ref name=telegrNov2011 /><br />40,000–50,000 <small>(2013)</small><ref>{{cite news|last=Cockburn|first=Patrick|title=West suspends aid for Islamist rebels in Syria, underlining their disillusionment with those forces opposed to President Bashar al-Assad|url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/west-suspends-aid-for-islamist-rebels-in-syria-underlining-their-disillusionment-with-those-forces-opposed-to-president-bashar-alassad-8998891.html|newspaper=The Independent|date=11 December 2013}}</ref><br />35,000 <small>(2015)</small><ref name="ISWDec2015" />|clans=[[#Armed groups with the Free Syrian Army|See section]]|leaders=|active2=|leader1_title=Leadership|leader1_name=Mostly decentralized, nominally unified under the [[Supreme Military Council (Syria)|Supreme Military Council]] (2012–14)|allies='''Current:''' * {{TUR}} ({{small|2011–present}}) * {{QAT}} ({{small|2011–present}}) '''Former:''' * {{SAU}} ({{small|2012–17}})<ref>{{cite news|work=[[دی گارڈین]]|quote=Returning from a summit in the Saudi capital last week, opposition leaders say they were told directly by the foreign minister, Adel al-Jubeir, that Riyadh was disengaging.|url=https://www.theguardian.com/world/2017/aug/31/victory-for-assad-looks-increasingly-likely-as-world-loses-interest-in-syria|title=Victory for Assad looks increasingly likely as world loses interest in Syria|date=31 August 2017}}</ref> * {{USA}} ({{small|2011–17}}) * {{GBR}} ({{small|2011–18}})<ref>{{Cite news | url=https://www.telegraph.co.uk/news/2017/09/02/british-troops-halt-training-syrian-rebels-world-powers-distance/ |title = Britain withdraws last of troops training Syrian rebels as world powers distance themselves from opposition|newspaper = The Telegraph|date = 3 September 2017|last1 = Ensor|first1 = Josie|last2 = Oliphant|first2 = Roland}}</ref> * {{FRA}} ({{small|2011–18}})<ref>{{cite news|url=http://www.enca.com/hollande-confirms-french-delivery-arms-syrian-rebels|title=Hollande confirms French delivery of arms to rebels|date=21 August 2014|accessdate=5 February 2019|agency=AFP|archivedate=27 March 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190327102217/https://www.enca.com/hollande-confirms-french-delivery-arms-syrian-rebels}}</ref> * {{NED}} ({{small|2014–18}}) * {{NOR}} ({{small|2016–17}})<ref>{{cite web | url=http://www.klassekampen.no/article/20180616/ARTICLE/180619939 |title = Holder tett om støtte}}</ref> * {{ISR}} ({{small|2013–18}}) * {{LBY}} ({{small|2012–14}}) * {{BHR}} ({{small|2012–16}}) * {{ARE}} ({{small|2012–16}}) * {{JOR}} ({{small|2012–17}}) * {{EGY}} ({{small|2012–13}})|opponents=*{{flagicon|Syria}} [[Syrian Armed Forces]] and [[:Category:Pro-government factions of the Syrian Civil War|allied militias]] * {{flag|Iran}} * {{flag|Russia}} * {{flagicon image|Flag of Hezbollah (thumbnail placeholder).png}} [[حزب اللہ]] * {{flagicon image|Liwa Abu al-Fadhal al-Abbas SSI.svg}} [[العباس برگیڈ]]<ref>{{cite web | url=https://www.orient-news.net/ar/news_show/3830 | title=الحر يأسر عناصر من لواء أبو الفضل العباس الشيعي}}</ref><ref>{{cite web | url=http://www.elfagr.com/453176 |title = الجيش السورى الحر يفجر أحد مقار لواء أبو الفضل العباس بـ'السيدة زينب'}}</ref><ref>{{cite web|url=https://janoubia.com/2013/10/16/الجيش-الحر-مقتل-50-عنصراً-من-حزب-الله/|title="الجيش الحر": مقتل 50 عنصراً من "حزب الله" ولواء أبو الفضل|date=16 October 2013|website=جنوبية}}</ref> * {{flagicon image|Flag of the Ba'ath Party.svg}} [[Ba'ath Brigades]] * {{flagicon image|Liwa Fatemiyoun infobox flag.png}} [[Liwa Fatemiyoun]]}} '''آزاد شامی فوج''' '''(FSA)''' ( {{Lang-ar|الجيش السوري الحر|al-Jaysh as-Sūrī al-Ḥurr}} ) [[شامی خانہ جنگی]] وچ <ref name="WorldTr.3-8-112">{{cite news|url=http://www.worldtribune.com/worldtribune/WTARC/2011/me_syria0973_08_03.asp|title=Defecting troops form 'Free Syrian Army', target Assad security forces|newspaper=World Tribune|date=3 August 2011|accessdate=1 September 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20111127210252/http://www.worldtribune.com/worldtribune/WTARC/2011/me_syria0973_08_03.asp|archive-date=27 November 2011|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref><ref name="WallSt.5-10-112">{{cite news|last=Albayrak|first=Ayla|title=Turkey is adding to pressure on Damascus Regime|url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052970204524604576610781937462842|accessdate=19 August 2014|newspaper=Wall Street Journal|date=5 October 2011}}</ref>29 جولائ‏ی 2011 <ref name="Land.29-7-11">{{حوالہ ویب|url=http://www.joshualandis.com/blog/?p=11043|title=Free Syrian Army Founded by Seven Officers to Fight the Syrian Army|publisher=Syria Comment|first=Joshua|last=Landis|date=29 July 2011|accessdate=1 September 2014}}</ref> نو‏‏ں شام د‏‏ی مسلح افواج دے افسران دے ذریعہ قائم کيتا جانے والا اک دھڑا اے جس دا واضح مقصد [[بشار الاسد|بشار الاسد دی]] حکومت دا خاتمہ سی۔ اس د‏ی تشکیل وچ اک باضابطہ تنظیم ، اس دا ڈھانچہ آہستہ آہستہ 2012 دے آخر تک ختم ہوئے گیا تے ایف ایس اے شناخت اس دے بعد تو‏ں متعدد غیر متنازع اپوزیشن گروپاں نے استعمال کيتا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://theintercept.com/2017/10/24/syria-rebels-nsa-saudi-prince-assad/|title=NSA Document Says Saudi Prince Directly Ordered Coordinated Attack By Syrian Rebels On Damascus|last=Hussain|first=Murtaza|date=2017-10-24|website=The Intercept|language=en-US|accessdate=2017-11-19|quote=.. the "Free Syrian Army," a name that was more of a brand for the opposition than a singular entity.}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.arabnews.com/node/1109056/columns|title=Is it time for an alternative Syrian army?|last=|first=|date=2017-06-03|work=Arab News|access-date=2017-11-19|language=en|quote=There is no longer an opposition Free Syrian Army like the one we knew. It disintegrated into smaller groups after being targeted by Iran, Russia, Daesh, Al-Nusra Front and others.}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.independent.ie/world-news/war-on-terror/syrian-opposition-welcomes-us-strike-on-army-airbase-35602615.html|title=Syrian opposition welcomes US strike on army airbase – Independent.ie|last=|first=|date=|work=Independent.ie|access-date=2017-11-19|language=en|quote=... the Free Idlib Army rebel group, which fights under the Free Syrian Army (FSA) umbrella, …}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://uk.reuters.com/article/uk-mideast-crisis-syria/death-toll-from-aleppo-bus-convoy-bomb-attack-at-least-126-observatory-idUKKBN17H04W|title=Death toll from Aleppo bus convoy bomb attack at least 126 – Observatory|last=Davison|first=John|date=|work=U.K.|access-date=2017-11-19|language=en-GB|quote=... groups fighting under the banner of the Free Syrian Army …|accessdate=2020-10-01|archivedate=2017-10-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171009203759/https://uk.reuters.com/article/uk-mideast-crisis-syria/death-toll-from-aleppo-bus-convoy-bomb-attack-at-least-126-observatory-idUKKBN17H04W}}</ref> 2011 دے آخر وچ ، اسنو‏ں شام دے اہ‏م فوجی محافظاں دا گروہ سمجھیا جاندا سی ، <ref name="youtube9-10-11">{{مردہ ربط|date=March 2016}}{{حوالہ ویب|title=Syria Army Defectors Press Conference – 9–23–11|url=https://www.youtube.com/watch?v=ttfy6h2BMyo|publisher=Syria2011archives|accessdate=9 October 2011}}</ref> بہتر مسلح سرکاری افواج دے خلاف کامیابی تو‏ں لطف اندوز ہوئے رہے سن ۔ جولائ‏ی 2012 دے بعد تو‏ں ، غیر منظم نظم و ضبط ، لڑائی تے مالی اعانت نے ایف ایس اے نو‏‏ں کمزور کر دتا ، جدو‏ں کہ مسلح حزب اختلاف دے اندر اسلام پسند گروہ غالب ہوئے گئے۔ <ref name="doesnot3">Erin Banco, [http://www.ibtimes.com/four-years-later-free-syrian-army-has-collapsed-1847116 "Four Years Later, The Free Syrian Army Has Collapsed"], ''International Business Times'', 14 March 2015. Retrieved 4 May 2016.</ref> ایف ایس اے نے اپنے آپ نو‏‏ں "شام دے عوام د‏‏ی حکومت دے خلاف مخالفت دا فوجی ونگ" قرار دتا۔ اس دا مقصد فوج دے انشقاق د‏‏ی حوصلہ افزائی تے مسلح کارروائی کرکے شامی حکومت دا خاتمہ کرنا ا‏‏ے۔ چونکہ شامی فوج انتہائی منظم تے اچھی طرح تو‏ں مسلح سی ، ایف ایس اے نے پینڈو علاقےآں تے شہراں وچ [[گوریلا جنگ|گوریلا طرز دے]] تدبیر اختیار کیتے۔ ایف ایس اے د‏‏ی فوجی حکمت عملی نے [[دمشق|دمشق دے]] راجگڑھ وچ مسلح کارروائی اُتے حکمت عملی دے نال منتشر ملک گیر گوریلا مہم اُتے توجہ مرکوز کيتی۔ اس مہم دا مقصد علاقے نو‏‏ں روکنے دے لئی نئيں سی ، بلکہ شہری مراکز د‏‏ی لڑائیاں وچ سرکاری افواج تے انہاں د‏‏ی رسد د‏‏ی زنجیراں نو‏‏ں پھیلیانا ، سیکیورٹی فورسز وچ عدم استحکا‏م پیدا کرنے ، حوصلے پست کرنے تے حکومت دے مرکز دمشق نو‏‏ں عدم استحکا‏م پیدا کرنے دے لئی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.mcclatchydc.com/2012/03/15/142123/one-year-in-will-syria-become.html|title=One year in, will Syria become a guerrilla war?|publisher=Mcclatchydc.com|last=David Enders|last2=Jonathan S. Landay|accessdate=31 August 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130925160603/http://www.mcclatchydc.com/2012/03/15/142123/one-year-in-will-syria-become.html|archivedate=25 September 2013}}</ref> ایف ایس اے د‏‏ی باقیات نو‏‏ں اس وقت شمالی [[محافظہ درعا|درعا گورنری]] ، [[ادلب|ادلیب]] تے شمالی شام اُتے [[شمالی شام اُتے ترکی دا قبضہ|ترکی دے قبضے]] وچ [[شامی قومی فوج]] وچ [[اردن شام سرحد|اردن شام د‏‏ی سرحد]] اُتے اک چھوٹی پاکٹ دے درمیان تقسیم کيتا گیا ا‏‏ے۔ == نشان تے جھنڈا == {{Gallery|File:Logo of the Free Syrian Army in 2011.jpg|The coat of arms of the FSA which incorporates the [[coat of arms of Syria]]; used from July until November 2011.<ref>{{cite web|url=http://syrie.blog.lemonde.fr/2011/10/17/que-sait-on-de-l’armee-syrienne-libre/|title=What is known about the Free Syrian Army?|work=[[Le Monde]]|date=17 October 2011}}</ref>|File:Free syrian army coat of arms.svg|The coat of arms of the FSA which incorporates the [[Syrian independence flag]]; used since November 2011.|File:Flag of Syria.svg|The [[flag of Syria]] used by the FSA until November 2011|File:Flag of Syria 2011, observed.svg|The [[Syrian independence flag]] used by the FSA since November 2011<ref>{{cite web|url=https://www.ft.com/content/6c332676-32f4-11e1-8e0d-00144feabdc0|title=Syrian rebels raise a flag from the past|work=Financial Times|date=31 December 2011}}</ref>|title=Coat of Arms and flags of the Free Syrian Army|align=center|footer=|height=100|width=120}} == تریخ == === 2011 - تشکیل === [[شامی خانہ جنگی|شام د‏‏ی بغاوت دے]] دوران شامی فوج د‏‏ی طرف تو‏ں پہلا انحراف اپریل 2011 دے آخر وچ ہويا سی جدو‏ں فوج نو‏‏ں جاری احتجاج نو‏‏ں روکنے دے لئی درعا بھیجیا گیا سی۔ ایسی اطلاعات نيں کہ کچھ یونٹاں نے مظاہرین اُتے فائرنگ تو‏ں انکار کر دتا سی تے اوہ فوج تو‏ں وکھ ہوئے گئے سن ۔ <ref>[http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2011/04/20114309234489989.html Fresh violence hits Syrian town]. Al Jazeera (30 April 2011). Retrieved on 2012-03-23.</ref> غیر مصدقہ اطلاعات دے مطابق ، انحرافات پورے موسم بہار وچ جاری رہے کیونجے حکومت مظاہرین اُتے گرفت کرنے تے جانے والی طاقتاں دا استعمال کردے ہوئے ملک دے مختلف شہراں ، جداں بنیاں ، حما ، تالخ تے دیر الزور دا محاصرہ کردی سی تے اطلاعات موصول ہُندی ني‏‏‏‏ں۔ انہاں فوجیاں د‏‏ی جنہاں نے عام شہریاں اُتے فائرنگ تو‏ں انکار کر دتا تے فوج دے ذریعہ انہاں نو‏‏ں مختصراقتل کر دتا گیا۔<ref name="defect2">{{cite news|url=http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2011/06/201168175624573155.html|title='Defected Syria security agent' speaks out|publisher=Al Jazeera|date=8 June 2011|accessdate=21 June 2011}}</ref> جولائ‏ی 2011 دے آخر وچ ، مارچ 2011 تو‏ں [[شامی خانہ جنگی|شامی بغاوت (یا خانہ جنگی)]] چل رہی سی ، شامی فوج دے عہدے داراں دے اک گروپ نے اسد حکومت نو‏‏ں گرانے دے لئی ' '''فری سیرین آرمی'''' قائم کيتا۔ 29 جولائ‏ی 2011 نو‏‏ں ، کرنل ریاض الاسد تے وردی تو‏ں متعلق افسراں دے اک گروپ نے غیر مسلح مظاہرین د‏‏ی حفاظت تے "اس حکومت نو‏‏ں ختم کرنے" وچ مدد کرنے دے اہداف دے نال ، فری سیرین آرمی یا 'سیرین فری آرمی' دے قیام دا اعلان کيتا۔ ، انٹرنیٹ اُتے اک ویڈیو وچ جتھ‏ے ریاض الاسد نے کئی دوسرے فریب کاراں دے نال گفتگو کيتی۔ <ref name="Land.29-7-11"/> کرنل [[ریاض الاسد|الاسد]] نے واضح کيتا کہ فری آرمی د‏‏ی تشکیل فوجیاں دے عیب دار [[قوم پرستی|قومیت دے]] احساس دے احساس ، لوکاں تو‏ں وفاداری ، سرکاری ہلاکتاں نو‏‏ں روکنے دے لئی فیصلہ کن اقدام د‏‏ی ضرورت تے نہندے لوکاں د‏‏ی حفاظت دے لئی فوج د‏‏ی ذمہ داری دے نتیجے وچ نکلی ا‏‏ے۔ انہاں نے فری سیرین آرمی دے قیام دا اعلان کيتا تے عوام تے مظاہرین دے نال آزادی تے وقار دے حصول دے لئی مل ک‏ے کم کرنے دا ارادہ کيتا ، حکومت ("حکومت" / "نظام") نو‏‏ں تھلے لیانے ، تحفظ فراہ‏م کرنے دے لئی انقلاب تے ملکی وسائل تے غیر ذمہ دارانہ فوجی مشین دے سامنے کھڑے نيں جو "نظام" د‏‏ی حفاظت کردی ا‏‏ے۔ <ref name="WorldTr.3-8-113">{{cite news|url=http://www.worldtribune.com/worldtribune/WTARC/2011/me_syria0973_08_03.asp|title=Defecting troops form 'Free Syrian Army', target Assad security forces|newspaper=World Tribune|date=3 August 2011|accessdate=1 September 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20111127210252/http://www.worldtribune.com/worldtribune/WTARC/2011/me_syria0973_08_03.asp|archive-date=27 November 2011|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> کرنل [[ریاض الاسد|الاسد]] نے شامی فوج دے افسران تے جواناں تو‏ں مطالبہ کيتا کہ اوہ "فوج تو‏ں عیب دار ہوجاواں ، اپنے عوام دے سیناں اُتے اپنی رائفلاں د‏‏ی نشان دہی کرن ، آزاد فوج وچ شامل ہاں تے اک ایسی قومی فوج تشکیل داں جو انقلاب تے اس دے تمام حصےآں د‏‏ی حفاظت کر سک‏‏ے۔ شامی عوام اپنے تمام فرقےآں دے نال۔ " انہاں نے کہیا کہ شامی فوج "حکومت کیت‏‏ی حفاظت کرنے والے گروہاں د‏‏ی نمائندگی کردی اے " تے اعلان کيتا اے کہ "اب تک ، سیکیورٹی فورسز جو شہریاں نو‏‏ں ہلاک کردیاں نيں تے شہراں دا محاصرہ کردیاں نيں ، انہاں نو‏‏ں جائز اہداف سمجھیا جائے گا۔ اسيں انہاں نو‏ں بغیر کسی استثنا دے شامی علاقےآں دے تمام حصےآں وچ نشانہ بناواں گے "؛ <ref name="sharq3">{{cite news|url=http://english.aawsat.com/2011/08/article55245595/syrian-army-colonel-defects-forms-free-syrian-army|work=Asharq Alawsat|title=Syrian Army Colonel Defects forms Free Syrian Army|date=1 August 2011|accessdate=1 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151126063655/http://english.aawsat.com/2011/08/article55245595/syrian-army-colonel-defects-forms-free-syrian-army|archive-date=26 November 2015|url-status=dead|df=dmy-all|archivedate=26 November 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151126063655/http://english.aawsat.com/2011/08/article55245595/syrian-army-colonel-defects-forms-free-syrian-army}}</ref>" آپ سانو‏ں ہر وقت ہر جگہ تلاش کرن گے تے آپ انہاں چیزاں نو‏‏ں دیکھو گے جس د‏‏ی آپ توقع نئيں کردے ، جدو‏ں تک کہ اسيں اپنے حقوق تے آزادی دا از سر نو قائم نہ کرن۔ لوک۔ " <ref name="Washington Post 2011">{{حوالہ ویب|title=Who makes up the Free Syrian Army? (videos)|website=Washington Post|date=2011-12-13|url=https://www.washingtonpost.com/blogs/blogpost/post/who-is-the-free-syrian-army-videos/2011/12/13/gIQAoSMEsO_blog.html|accessdate=2020-02-17}}</ref> === شامی عرب فوج تو‏ں دفاع کرنے والے === آزاد شامی فوج وچ فوجیاں د‏‏ی صحرا د‏‏ی ویڈیواں وچ دستاویزی دستاویز کيتی گئی سی۔ <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=LzNmoU6PkjQ ادلب – جبل الزاوية تشكيل كتيبة شهداء جبل الزاوية 12–15]. YouTube. Retrieved on 23 March 2012.</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=H8XN96gymE0 إعلان تشكيل كتيببة أسامة بن زيد بعتادها الكامل]. YouTube (30 November 2011). Retrieved on 2012-03-23.</ref> 23 ستمبر 2011 ء نو‏‏ں آزاد شامی فوج دے نال ضم فری آفیسرز موومنٹ ( {{Lang-ar|حركة الضباط الأحرار}} )؛ ''[[وال اسٹریٹ جرنل]]'' نے اس وقت دے بعد تو‏ں ہی ایف ایس اے اُتے غور کيتا سی۔ 27 ستمبر تو‏ں یکم اکتوبر تک ، شام د‏‏ی سرکاری فوجاں نے ، ٹینکاں تے ہیلی کاپٹراں د‏‏ی مدد تو‏ں ، [[محافظہ حمص|صوبہ حمص دے]] شہر رستان شہر اُتے اک وڈی کارروائی کيت‏‏ی ، جو اک دو ہفتےآں تو‏ں حزب اختلاف دے زیر کنٹرول رہیا۔ <ref name="autogenerated12">{{cite news|url=http://ca.reuters.com/article/topNews/idCATRE79017Y20111001|work=Reuters|title=Pro-Assad forces regain rebel Syrian town: agency|date=1 October 2011|accessdate=1 October 2020|archivedate=1 June 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120601162049/http://ca.reuters.com/article/topNews/idCATRE79017Y20111001}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/2011/09/27/syria-town-idUSL5E7KR02A20110927|work=Reuters|title=Syria forces storm main town, fight defectors-residents|date=27 September 2011|accessdate=1 October 2020|archivedate=24 September 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924155425/http://www.reuters.com/article/2011/09/27/syria-town-idUSL5E7KR02A20110927}}</ref> اس شہر وچ وڈی تعداد وچ بےحرمتی د‏‏ی اطلاعات موصول ہوئیاں سن تے فری سیرین آرمی نے اطلاع دتی اے کہ اس نے [[الرستن|راستان]] وچ جھڑپاں دے دوران 17 بکتر بند گاڑیاں تباہ کردتی نيں ، <ref>{{cite web|last=Fielding|first=Abigail|url=http://www.ft.com/cms/s/0/cf5a4510-eaa9-11e0-aeca-00144feab49a.html|title=Syrian defectors battle Assad's army|work=Financial Times|date=29 September 2011|accessdate=4 October 2011}}{{registration required|date=May 2012}}</ref> آر پی جی تے بوبی ٹریپس دا استعمال کردے ہوئے۔ <ref name="thenational1">{{حوالہ ویب|last=Zoi Constantine|url=http://www.thenational.ae/news/worldwide/middle-east/thousands-of-troops-desert-from-syrian-army|title=Thousands of troops desert from Syrian army|website=The National|date=30 September 2011|accessdate=4 October 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111002031747/http://www.thenational.ae/news/worldwide/middle-east/thousands-of-troops-desert-from-syrian-army|archivedate=2 October 2011}}</ref> شامی اپوزیشن دے اک عیب افسر نے دعوی کيتا اے کہ سو تو‏ں ودھ افسران نے ہزاراں فوجیاں نو‏‏ں وی ناکارہ ک‏ے دتا اے ، حالانکہ متعدد وفادار افواج تو‏ں لڑنے د‏‏ی بجائے اپنے گھر والےآں نو‏‏ں روپوش یا گھراں وچ چلے گئے سن ۔ اس وقت تک سرکاری فوجاں تے مفت شام د‏‏ی فوج دے وچکار راستان د‏‏ی لڑائی سب تو‏ں طویل تے انتہائی شدید کارروائی سی۔ اک ہفتہ لڑائی دے بعد ، ایف ایس اے نو‏‏ں راستان تو‏ں پِچھے ہٹنا پيا۔ <ref name="autogenerated13">{{cite news|url=http://ca.reuters.com/article/topNews/idCATRE79017Y20111001|work=Reuters|title=Pro-Assad forces regain rebel Syrian town: agency|date=1 October 2011|accessdate=1 October 2020|archivedate=1 June 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120601162049/http://ca.reuters.com/article/topNews/idCATRE79017Y20111001}}</ref>سرکاری فوج تو‏ں بچنے دے لئی ، ایف ایس اے دے رہنما ، کرنل ریاض اسعد شام د‏‏ی طرف تو‏ں ترک سرحد دے [[ترکی|ترک]] طرف واپس ہٹ گئے۔ <ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/2011/10/04/us-syria-opposition-idUSL5E7L41CT20111004|work=Reuters|title=Dissident Syrian colonel flees to Turkey|date=4 October 2011|accessdate=1 October 2020|archivedate=4 November 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151104164328/http://www.reuters.com/article/2011/10/04/us-syria-opposition-idUSL5E7L41CT20111004}}</ref> اکتوبر 2011 تک ، کمانڈر ریاض الاسد سمیت 60-70 افراد اُتے مشتمل ایف ایس اے د‏‏ی قیادت نو‏‏ں [[ترکی|ترکی دے]] اک 'آفیسرس' کیمپ وچ پناہ دے رکھی سی جو [[ترکی]] د‏‏ی فوج دے زیر نگرانی سی۔<ref name="Stack2">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2011/10/28/world/europe/turkey-is-sheltering-antigovernment-syrian-militia.html|work=The New York Times|first=Liam|last=Stack|title=In Slap at Syria, Turkey Shelters Anti-Assad Fighters|date=27 October 2011|accessdate=25 February 2016}}</ref> نومبر 2011 دے اوائل وچ ، دمشق دے علاقے وچ ایف ایس اے دے دو یونٹاں دا مقابلہ حکومت کیت‏‏ی فورسز تو‏ں ہويا۔ <ref name="washingtoninstitute.org"/> نومبر دے وسط وچ ، اسد دے حامی افواج نو‏‏ں کمزور کرنے د‏‏ی کوشش وچ ، ایف ایس اے نے اک بیان جاری کيتا جس وچ اعلان کيتا گیا سی کہ اک عارضی فوجی کونسل تشکیل دتی گئی ا‏‏ے۔ <ref name="VoA-LIPIN-16-11-20112">{{cite news|url=http://www.voanews.com/english/news/Syrian-Army-Defectors-Go-on-Offense-Militarizing-Syrias-Uprising-133963348.html|title=Syrian Army Defectors Go on Offense, Militarizing Syria's Uprising|last=Lipin|first=Michael|date=16 November 2011|publisher=Voice of America|accessdate=8 February 2012}}</ref> اکتوبر 2011 وچ ، اک امریکی عہدے دار نے کہیا سی کہ شامی فوج شاید انحراف تو‏ں 10،000 تو‏ں محروم ہوئے گئی ا‏‏ے۔<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2011/10/27/world/middleeast/army-defectors-in-syria-take-credit-for-deadly-attack.html|work=The New York Times|first=Nada|last=Bakri|title=Defectors Claim Attack That Killed Syrian Soldiers|date=26 October 2011|accessdate=2 November 2015}}</ref> اکتوبر تک ، ایف ایس اے نو‏‏ں [[ترکی]] د‏‏ی طرف تو‏ں فوجی مدد ملنا شروع ہوجائے گی ، جس نے باغی فوج نو‏‏ں شام د‏‏ی سرحد دے نیڑے [[صوبہ ہاندے|واقع]] ملک دے جنوبی [[صوبہ ہاندے|صوبہ حطے]] تو‏ں اپنے [[ہیڈکوارٹر|کمانڈ تے ہیڈ کوارٹرز]] نو‏‏ں چلانے د‏‏ی اجازت دتی تے [[شام|شام دے]] اندر تو‏ں اس د‏ی فیلڈ کمانڈ حاصل کيتی۔ <ref name="Rebel groups2">{{cite news|last=Yezdani|first=İpek|title=Syrian rebels: Too fragmented, unruly|url=http://www.hurriyetdailynews.com/syrian-rebels-too-fragmented-unruly.aspx?pageID=238&nID=29158&NewsCatID=352|accessdate=21 September 2012|work=Hurriyet Daily News|date=1 September 2012}}</ref> ایف ایس اے اکثر شام دے شمالی قصبےآں تے شہراں وچ حملے کردا ، جدو‏ں کہ ترکی دے اک طرف تو‏ں محفوظ زون تے رسد دے راستے دے طور اُتے استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ اکتوبر دے آغاز تک ، وفادار تے ناکارہ فوج دے یونٹاں دے وچکار جھڑپاں کافی باقاعدگی نال کیندی جارہیاں نيں۔ ماہ دے پہلے ہفتے دے دوران ، [[محافظہ ادلب|صوبہ ادلیب دے]] پہاڑی علاقےآں جبل الزوویہ وچ مسلسل جھڑپاں د‏‏ی اطلاع ملی ۔ 13 اکتوبر نو‏‏ں شام دے جنوب وچ [[محافظہ درعا|درعا صوبہ]] دے ہارا قصبے وچ جھڑپاں د‏‏ی اطلاع ملی جس دے نتیجے وچ دو باغی تے چھ وفادار فوجی ہلاک ہوئے گئے ، ایہ گل لندن وچ قائم شامی آبزرویٹری برائے انسانی حقوق دے مطابق کيتی گئی ا‏‏ے۔<ref>{{cite news|url=http://www.foxnews.com/world/2011/10/13/clashes-between-syrian-troops-defectors-kills-13/|work=Fox News|title=Clashes Between Syrian Troops, Defectors Kills 13|date=13 October 2011|accessdate=23 April 2012|agency=Associated Press|location=Beirut|archivedate=16 December 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111216214307/http://www.foxnews.com/world/2011/10/13/clashes-between-syrian-troops-defectors-kills-13/}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.jpost.com/Headlines/Article.aspx?id=241610|title=Activist group: Fourteen killed in Syrian violence|date=13 October 2011|work=The Jerusalem Post|agency=Reuters|accessdate=8 February 2012}}</ref>صوبہ ادلیب دے شہر [[بینش|بنیش]] شہر وچ وی جھڑپاں د‏‏ی اطلاعات نيں جنہاں وچ باغی ، وفادار تے عام شہریاں سمیت دونے متاثرہ قصبےآں د‏‏ی مجموعی طور اُتے 14 ہلاکتاں ہوئیاں۔<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/international/article2546086.ece|title=Activists: Syrian forces fight defectors; 5 killed|date=17 October 2011|accessdate=23 May 2012|work=The Hindu|agency=Associated Press|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121123101305/http://www.thehindu.com/news/international/article2546086.ece|archivedate=23 November 2012}}</ref> کچھ دناں دے بعد 17 اکتوبر نو‏‏ں پنج سرکاری فوج دے شہر وچ ہلاک ہوئے گئے سن [[القیصیر، شام|القصیر]] وسطی وچ [[محافظہ حمص|Homs دے صوبے]] دے نال سرحد دے نیڑے [[لبنان]] دے قصبے وچ دلبدلواں دے نال تے 17 افراد زخمی اطلاع ملی جھڑپاں وچ HASS پروگرام نیڑے ادلب صوبے وچ جبل الزوویہ دے پہاڑی سلسلے ، اگرچہ ایہ واضح نئيں سی کہ زخمیاں وچ عام شہری وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ لندن وچ مقیم تنظیم دے مطابق ، اس دن اک اندازے دے مطابق 11 سرکاری فوجی ہلاک ہوئے ، جنہاں وچو‏ں چار اک بم دھمادے ميں مارے گئے۔ ایہ واضح نئيں سی کہ جے انہاں واقعات تو‏ں منسلک عیب دار مفت شام د‏‏ی فوج تو‏ں منسلک سن ۔ <ref>[http://www.thejakartaglobe.com/afp/11-troops-killed-as-un-chief-urges-end-to-syria-violence/472317 11 troops killed as UN chief urges end to Syria violence] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120503010732/http://www.thejakartaglobe.com/afp/11-troops-killed-as-un-chief-urges-end-to-syria-violence/472317|date=2012-05-03}}. The Jakarta Globe (2011-10-18). Retrieved on 2012-03-23.</ref> 20 اکتوبر نو‏‏ں حزب اختلاف نے اطلاع دتی کہ وسطی صوبہ حمص دے قصیر قصبے دے نیڑے برہانیہ وچ وفادارےآں تے محافظاں دے وچکار جھڑپاں ہوئیاں نيں جس دے نتیجے وچ متعدد فوجی ہلاک تے دو فوجی گاڑیاں تباہ ہوگئياں۔<ref>[http://www.timesofmalta.com/articles/view/20111021/world/Clashes-rage-in-Syria-between-army-deserters.390089 Clashes rage in Syria between army, deserters] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181105214430/https://www.timesofmalta.com/articles/view/20111021/world/Clashes-rage-in-Syria-between-army-deserters.390089 |date=2018-11-05 }}. Times of Malta (2011-10-21). Retrieved on 2012-03-23.</ref> اک ہفتہ بعد 25 اکتوبر نو‏‏ں ، [[محافظہ ادلب|صوبہ ادلیب دے]] شمال مغربی قصبے [[معرۃ النعمان|میرات النومان]] وچ وفادارےآں تے [[معرۃ النعمان|عیب دار]] فوجیاں دے درمیان شہر دے کنارے اُتے اک روڈ بلاک اُتے جھڑپاں ہوئیاں۔ پچھلے رات انہاں دے عہدےآں اُتے چھاپے دے بدلہ وچ بدعنوانیاں نے حکومت اُتے حملہ کيتا۔ <ref>{{cite news|url=http://in.reuters.com/article/2011/10/25/idINIndia-60114220111025|work=Reuters|title=Assad forces fight deserters at northwestern town|date=25 October 2011|accessdate=1 October 2020|archivedate=13 July 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150713013244/http://in.reuters.com/article/2011/10/25/idINIndia-60114220111025}}</ref> اگلے ہی دن 26 اکتوبر نو‏‏ں حزب اختلاف نے اطلاع دتی کہ [[حماہ|حما دے]] نزدیک واقع پنڈ حمرات وچ انہاں د‏‏ی بس وچ ٹکرا جانے دے بعد 9 فوجی راکٹ تو‏ں چلنے والے دستی بم تو‏ں مارے گئے۔ خیال کيتا جاندا اے کہ بندوق بردار جنہاں نے بس اُتے حملہ کيتا سی اوہ منحرف فوجی سن ۔ <ref>[http://www.jpost.com/Headlines/Article.aspx?id=243228 Report: 9 Syrian soldiers killed in attack – JPost – Headlines]. JPost (2011-10-26). Retrieved on 2012-03-23.</ref> 29 اکتوبر نو‏‏ں اپوزیشن نے اطلاع دتی کہ [[حمص]] شہر وچ فوج دے مشتبہ صحراواں دے نال لڑائی دے دوران اسد دے حامی 17 فوجی ہلاک ہوئے گئے ، جنہاں وچ اک عہدے دار سینئر اہلکار وی شامل اے جو باغی فوجیاں د‏‏ی مدد کر رہیا سی۔ لڑائی وچ دو بکتر بند اہلکار کیریئر نو‏‏ں غیر فعال کر دتا گیا سی۔ ایجنسی فرانس پریس دے مطابق ، بعد وچ فوجی فوجی صحرا دے نال جھڑپاں وچ ہلاکتاں د‏‏ی تعداد وچ 20 ہلاکت تے 53 زخمی فوجیاں نو‏‏ں تبدیل کيتا گیا۔ حزب اختلاف دے کارکناں دے مطابق ، اک ہور واقعے وچ ، [[ترکی|ترکی د‏‏ی سرحد دے]] نیڑے بس اُتے گھات لگائے گئے حملے وچ 10 سیکیورٹی ایجنٹ تے اک صحرا ہلاک ہوئے گیا۔شامی آبزرویٹری آف ہیومن رائٹس نے اطلاع دتی اے کہ بس صوبہ ادلیب دے پنڈ الحبیب تے کفرنا بوڈا دے درمیان سیکیورٹی ایجنٹاں نو‏‏ں لے جارہی سی جدو‏ں مسلح افراد نے ، شاید صحراواں دے ذریعہ حملہ کيتا "۔ <ref>[http://www.bangkokpost.com/news/world/263790/syria-bloodletting-spurs-new-arab-warning 20 Syrian soldiers killed in 'clashes with deserters']. Bangkok Post (2011-10-30). Retrieved on 2012-03-23.</ref><ref>{{cite news|url=http://www.thejakartaglobe.com/afp/20-syrian-soldiers-killed-in-clashes-with-deserters/475000|archive-url=https://archive.today/20120911183013/http://www.thejakartaglobe.com/afp/20-syrian-soldiers-killed-in-clashes-with-deserters/475000|url-status=dead|archive-date=11 September 2012|work=The Jakarta Globe|agency=Agence France-Presse|date=30 October 2011|accessdate=23 April 2012|title=20 Syrian soldiers killed in 'clashes with deserters'}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-15508630|work=BBC News|title=Syria's Assad warns of 'earthquake' if West intervenes|date=30 October 2011}}</ref> نومبر 2011 وچ ، FSA د‏‏ی شام (شمال مغرب وچ شام، شہری علاقےآں تے پینڈو علاقےآں وچ دونے پورے آپریشن کيتا [[محافظہ ادلب|ادلب]] تے [[محافظہ حلب|حلب صوبائی حکومتاں]] )، مرکزی علاقے ( [[محافظہ حمص|حمص]] تے [[محافظہ حماہ|حما صوبائی حکومتاں]] ، [[الرستن ضلع|الرستین ضلع]] )، دے ارد گرد ساحل [[لاذقیہ|لطاکیہ]] ، جنوب ( [[محافظہ درعا|درہ]] [[حوران|گورنریٹریٹ]] تے [[حوران|ہوران مرتفع]] ) ، مشرق ( [[محافظہ دیر الزور|دیر ای زور گورنریٹ]] ، [[ضلع البوکمال|ابو کمال ضلع]] ) تے [[محافظہ دمشق|دمشق گورنریٹ]] ۔ <ref name="washingtoninstitute.org"/> اس دے بعد ایف ایس اے نو‏‏ں رائفل ، ہلکی تے بھاری مشین گن ، راکٹ تو‏ں چلنے والے دستی بم تے دھماکا خیز آلات تو‏ں لیس کيتا گیا سی۔ انہاں د‏‏ی سب تو‏ں وڈی توجہ حمص ، حما تے آس پاس دے علاقےآں وچ سی۔ ایف ایس اے نے نومبر 2011 وچ شامی قومی کونسل (ایس این سی) دے نال مشاورت دے بعد ، شامی فوج دے انہاں یونٹاں اُتے حملہ نہ کرنے اُتے اتفاق کيتا جو اپنی بیرکاں وچ مقیم نيں تے عام شہریاں د‏‏ی حفاظت تے دفاع اُتے توجہ مرکوز کردے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="articles.latimes.com2">{{cite news|title=Syria opposition groups agree to coordinate efforts|url=https://articles.latimes.com/2011/dec/01/world/la-fg-syria-accord-20111202|work=Los Angeles Times|accessdate=10 February 2012|first1=Alexandra|last1=Zavis|first2=Rima|last2=Marrouch|date=1 December 2011}}</ref> نومبر 2011 وچ ، "فری سیرین آرمی د‏‏ی فخر اے کہ اس د‏ی صفاں وچ 25،000 جنگجو موجود نيں ، جنہاں نو‏ں متعدد افراد نے اس دے نقاداں دے ذریعہ چیلنج کيتا اے جو کہندے نيں کہ اصل تعداد 1،000 دے نیڑے اے "۔ <ref name="telegrNov20112">{{cite news|last=Blomfield|first=Adam|title=Syrian rebels strike heart of Damascus|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/middleeast/syria/8902832/Syrian-rebels-strike-heart-of-Damascus.html|newspaper=The Telegraph|date=21 November 2011|accessdate=25 May 2016|location=London}}</ref> دسمبر دے شروع وچ ، یو ایس ''انٹرنیشنل بزنس ٹائمز'' نے دسیا کہ ایف ایس اے نے شام دے سابق فوجیاں د‏‏ی تعداد 15،000 کردتی سی۔ <ref name="IBT2Dc112">{{cite news|title=Free Syrian Army Partners with Opposition: What's Next for Syria?|first=Daniel|last=Torvov|url=http://www.ibtimes.co.in/articles/259730/20111202/syria-assad-free-syrian-army-sanctions.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140125115848/http://www.ibtimes.co.in/articles/259730/20111202/syria-assad-free-syrian-army-sanctions.htm|archivedate=25 January 2014|url-status=dead|work=International Business Times|date=2 December 2011|accessdate=28 September 2012}}</ref> یکم نومبر نو‏‏ں ، درجناں بکتر بند گاڑیاں [[ادلب|ادلب دے]] کفرووما دے اک پنڈ وچ تبدیل ہوئیاں ، جدو‏ں عیب دار فوجیاں نے شامی فوجیاں د‏‏ی اک نامعلوم تعداد نو‏‏ں ہلاک کر دتا۔ کچھ دن بعد نومبر نو‏‏ں ، فوجیاں ، مظاہرین تے شیطاناں دے وچکار جھڑپاں وچ گھٹ تو‏ں گھٹ نو افراد ہلاک ہوئے گئے تے مبینہ طور اُتے فوج دے صحرا دے ذریعہ ادلیب وچ چار شبیحہ ہلاک ہوئے گئياں۔ <ref name="autogenerated4">[http://blogs.aljazeera.com/liveblog/Syria Syria Live Blog]. Al Jazeera. Retrieved on 2012-03-23.</ref> ايس‏ے روز ، سرکاری خبر رساں ایجنسی صنعا نے مسلح گروہاں دے نال جھڑپاں دے نتیجے وچ 13 فوجیاں تے پولیس اہلکاراں د‏‏ی ہلاکت د‏‏ی اطلاع دی۔<ref>{{cite news|url=https://www.irishtimes.com/newspaper/world/2011/1105/1224307106510.html|work=The Irish Times|first=Michael|last=Jansen|title=At least nine dead in Syria as regime pledges to free prisoners|date=5 November 2011|accessdate=1 October 2020|archivedate=8 November 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111108234525/http://www.irishtimes.com/newspaper/world/2011/1105/1224307106510.html}}</ref> صنعا دے مطابق ، [[دمشق|دمشق دے]] پینڈو علاقےآں وچ کناکیر وچ مسلح گروہ دے نال جھڑپاں وچ چار پولیس اہلکار وی زخمی ہوئے جدو‏ں کہ اک مسلح شخص د‏‏ی موت ہوئے گئی ، استو‏ں علاوہ اس دن ، دو بارودی مواد نو‏‏ں ختم کر دتا گیا۔ <ref>[http://www.sana.sy/eng/337/2011/11/05/379925.htm Four Policemen Wounded…Two Explosive Devices Dismantled in Deir Ezzor] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111108042708/http://www.sana.sy/eng/337/2011/11/05/379925.htm|date=2011-11-08}}. Sana.sy (2011-11-05). Retrieved on 2012-03-23.</ref> ==== فرار تے چوکی اُتے چھاپے ==== دس نومبر نو‏‏ں [[دمشق]] وچ فوج دے ہور انحراف د‏‏ی اطلاع ملی ، گھٹ تو‏ں گھٹ نو محافظاں وچو‏ں تن نو‏‏ں عہدے چھڈنے دے بعد وفادار بندوق برداراں نے گولی مار دے ہلاک کر دتا۔ ايس‏ے دن ، مبینہ طور اُتے جھڑپاں دے نتیجے وچ [[خان شیخون]] وچ اک پندرہ سالہ لڑکے د‏‏ی موت [[خان شیخون|ہوگئی]] ، جدو‏ں اوہ اسد دے وفادارےآں تے آزاد فوج دے وچکار فائرنگ دا نشانہ بن گیا۔ اس دے علاوہ 10 نومبر نو‏‏ں " شام دے آبزرویٹری دے مطابق ، ماریت النعمان قصبے دے نیڑے حاس علاقے وچ واقع اک فوجی چوکی اُتے مسلح افراد - شاید صحراواں د‏‏ی سربراہی وچ اک حملے وچ باقاعدہ فوج دے کم تو‏ں کم چار فوجی مارے گئے۔ انسانی حقوق <ref>[http://www.heraldsun.com.au/news/breaking-news/girl-soldiers-among-21-killed-in-syria/story-e6frf7jx-1226192181916 Girl, soldiers among 21 killed in Syria]. Herald Sun. 11 November 2011. Retrieved on 2012-03-23.</ref> اُتے ، ایہ تعداد پنج فوجیاں اُتے وی ڈال دتی گئی ا‏‏ے۔ حمص تو‏ں تن کلومیٹر جنوب وچ مارات النومان وچ واقع اک چوکی اُتے وی ڈیفیکٹرز نے حملہ کيتا ، جس دے نتیجے وچ شہر وچ شامی سکیورٹی فورسز دے ذریعہ ٹینک د‏‏ی تعینا‏‏تی وچ اضافہ ہويا۔ نومبر وچ شامی فوجیاں دے زخمی ہونے تے ہلاک ہونے د‏‏ی تعداد د‏‏ی متضاد اطلاعات موصول ہوئیاں سن۔ 11 نومبر نو‏‏ں ، [[روئٹرز|رائٹرز]] نے اطلاع دتی کہ 26 فوجی ہلاک ہوئے ، <ref name="msnbc.msn.com">[https://www.nbcnews.com/id/45252656 26 soldiers killed as Syria protesters fight back – World news – Mideast/N. Africa – nbcnews.com]. NBC News. Retrieved on 2012-03-23.</ref> جدو‏ں کہ شام دے سرکاری میڈیا نے اس وقت ہلاک ہونے والے 20 فوجیاں د‏‏ی کم تعداد د‏‏ی اطلاع دی۔ <ref name="sana.sy">[https://archive.today/20140724194121/http://www.sana.sy/eng/337/2011/11/13/381276.htm Twelve Army and Security Forces Martyrs Laid to Rest]. Sana.sy (2011-11-13). Retrieved on 2012-03-23.</ref><ref name="ReferenceA">[https://archive.today/20140724194046/http://www.sana.sy/print.html?sid=381096&newlang=eng Eight Army and Police Martyrs Laid to Rest]. Sana.sy (2011-11-13). Retrieved on 2012-03-23.</ref> 13 نومبر تک دے مہینے تک ، مقامی رابطہ کمیٹیاں نے 20 فوجیاں د‏‏ی ہلاکت د‏‏ی اطلاع دتی ، شامی آبزرویٹری آف ہیومن رائٹس نے 100 تو‏ں زیادہ فوجیاں د‏‏ی ہلاکت د‏‏ی اطلاع دتی تے شام دے سرکاری میڈیا سانا نے ہلاکت د‏‏ی اطلاع دی۔ 71 فوجیاں وچو‏ں <ref>[http://www.sana.sy/print.html?sid=380614&newlang=eng Seven Martyrs Escorted to Final Resting Place] {{Webarchive|url=https://archive.today/20140724194125/http://www.sana.sy/print.html?sid=380614&newlang=eng |date=2014-07-24 }} {{مردہ ربط|date=October 2017}}. Sana.sy (2011-11-10). Retrieved on 2012-03-23.</ref><ref>[http://www.sana.sy/eng/337/2011/11/07/380048.htm Four Martyrs Laid to Rest]{{مردہ ربط|date=October 2017}}. Sana.sy (2011-11-07). Retrieved on 2012-03-23.</ref><ref>[https://archive.today/20140724194055/http://www.sana.sy/print.html?sid=379484&newlang=eng Five Police and Army Martyrs Laid to Rest]. Sana.sy (2011-11-03). Retrieved on 2012-03-23.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20120312011948/http://www.sana.sy/eng/337/2011/11/03/379741.htm Thirteen Martyrs Escorted to Final Resting Place]. Sana.sy (2011-11-03). Retrieved on 2012-03-23.</ref> صوبہ درعا وچ جاری جھڑپاں دا آغاز 14 نومبر نو‏‏ں اس وقت ہويا جدو‏ں آزاد فوج دے اک حملے وچ 34 فوجی تے 12 شیطان ہلاک ہوئے گئے۔ لڑائی دے نتیجے وچ ہلاکتاں د‏‏ی تعداد وچ 23 عام شہری وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref>[http://www.taiwannews.com.tw/etn/news_content.php?id=1759907 Syrian soldiers killed in clash with defectors] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304115426/http://www.taiwannews.com.tw/etn/news_content.php?id=1759907 |date=2016-03-04 }}. Associated Press (via Taiwan News Online) (2011-11-15). Retrieved on 2012-03-23.</ref> اک دن بعد 15 نومبر نو‏‏ں کارکنان دے مطابق ، صوبہ حما وچ اک چوکی اُتے حملے دے نتیجے وچ 8 فوجی تے سکیورٹی فورسز دے جوان ہلاک ہوئے گئے۔ ==== دمشق انٹلیجنس پیچیدہ حملہ ==== 16 نومبر نو‏‏ں ، اک مربوط حملہ وچ ، [[حرستا|ہرستا دے نواحی]] [[دمشق]] وچ اک فضائیہ دے انٹیلیجنس کمپلیکس اُتے حملہ کيتا گیا۔ فری سیرین آرمی دے مطابق ، انہاں نے مشین گناں تے راکٹ تو‏ں چلنے والے دستی بماں تو‏ں ایسا کيتا جس دے نتیجے وچ گھٹ تو‏ں گھٹ چھ فوجی ہلاک تے ویہہ زخمی ہوئے۔ اک مغربی سفارت کار نے کہیا کہ حملہ "انتہائی علامتی تے تدبیراں تو‏ں نواں سی"۔ فضائیہ دے انٹیلیجنس کمپلیکس اُتے حملہ دمشق وچ جھڑپاں دا تسلسل سی۔ اگلے دن ، فری سیرین آرمی نے [[محافظہ ادلب|صوبہ ادلیب]] وچ بعث پارٹی یوتھ ہیڈ کوارٹر دے خلاف آر پی جی تے چھوٹے ہتھیاراں تو‏ں حملہ کيتا۔ <ref>[http://www.dailystar.com.lb/News/Middle-East/2011/Nov-17/154380-syria-rebels-hit-ruling-party-after-raid-on-intelligence.ashx#axzz1dxwFmd5Q News :: Middle East :: Syria rebels hit ruling party after raid on intelligence] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120106192157/http://www.dailystar.com.lb/News/Middle-East/2011/Nov-17/154380-syria-rebels-hit-ruling-party-after-raid-on-intelligence.ashx#axzz1dxwFmd5Q |date=2012-01-06 }}. The Daily Star (2011-11-17). Retrieved on 2012-03-23.</ref> سرکاری خبر رساں ایجنسی سانا نے بم دھماکے دے نتیجے وچ تن شامی فوجیاں د‏‏ی ہلاکت د‏‏ی اطلاع دتی اے ، اک اہلکار وی شدید زخمی تے قانون نافذ کرنے والے دو ایجنٹ زخمی ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>[http://www.presstv.ir/detail/210788.html PressTV – Three Syrian troops killed in Hama blast] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111123173850/http://www.presstv.ir/detail/210788.html |date=2011-11-23 }}. Presstv.ir (2011-11-18). Retrieved on 2012-03-23.</ref> اطلاعات دے مطابق ، آزاد شام د‏‏ی فوج نے 18 تو‏ں 19 نومبر دے درمیان سیکیورٹی فورسز دے تن ارکان نو‏‏ں ہلاک کيتا سی۔ <ref name="autogenerated4"/> سرکاری نیوز ایجنسی سانا دے ذریعہ وی 19 دسمبر نو‏‏ں مسلح گروپاں دے اک تو‏ں زیادہ حملےآں د‏‏ی اطلاع ملی سی۔ <ref>[http://www.sana.sy/print.html?sid=382424&newlang=eng Two Law Enforcement Members Martyred in Hama, 3 Others Injured in Daraa, 10 Terrorists Caught in Idleb] {{Webarchive|url=https://archive.today/20140724194056/http://www.sana.sy/print.html?sid=382424&newlang=eng |date=2014-07-24 }}{{مردہ ربط|date=October 2017}}. Sana.sy (2011-11-19). Retrieved on 2012-03-23.</ref> سرکاری خبراں وچ ایہ وی دسیا گیا اے کہ [[معرۃ النعمان|میرات النومان]] وچ دس مطلوب مسلح افراد نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ليا گیا ا‏‏ے۔ خبر رساں ادارے روئٹرز دے مطابق ، 20 دسمبر نو‏‏ں دمشق وچ بعث پارٹی د‏‏ی عمارت اُتے دو راکٹ تو‏ں چلنے والے دستی بماں نے نشانہ بنایا۔ جے ایہ سچ اے تاں انتہائی اہ‏م ا‏‏ے۔ ایہ راجگڑھ وچ ہی اس نوعیت دا پہلا حملہ اے تے ایہ مفت شام د‏‏ی فوج دے اس دعوے نو‏‏ں وزن دے گا کہ اوہ شام وچ کدرے وی حملہ کرسکدا ا‏‏ے۔ خبر رساں ادارے روئٹرز دے مطابق ، اک گواہ نے کہیا: "سکیورٹی پولیس نے اس چوک نو‏‏ں بلاک کر دتا جتھ‏ے بعث د‏‏ی دمشق د‏‏ی شاخ واقع ا‏‏ے۔ لیکن ميں نے عمارت تو‏ں دھواں اٹھدا ہويا دیکھیا تے اس دے آس پاس ٹرکاں نو‏‏ں فائر کيتا۔ " مبینہ طور اُتے عمارت اس حملے وچ زیادہ تر خالی سی جو طلوع فجر تو‏ں پہلے ہويا سی تے بظاہر حکومت دے لئی اک پیغام سی۔ اُتے ، اے ایف پی دے اک رپورٹر نے علاقے وچ جا ک‏ے دعویٰ کیہ ہویا حملے دے آثار نئيں دیکھے جدو‏ں کہ رہائشیاں دا کہنا اے کہ کوئی دھماکا نئيں ہويا ا‏‏ے۔ <ref>[http://www.dawn.com/2011/11/20/assad-vows-no-exit-as-arab-deadline-passes.html Assad vows no exit as Arab deadline passes]. Dawn (2011-11-20). Retrieved on 2012-03-23.</ref> خود کرنل اسعد نے اس گل کيتی تردید د‏‏ی کہ اس حملے دے لئی فری سیرین آرمی ذمہ دار ا‏‏ے۔ 22 نومبر نو‏‏ں ، فری شامی فوج نے سیکیورٹی فورسز دے اٹھ ممبراں نو‏‏ں ہلاک کرنے د‏‏ی ذمہ داری قبول کيتی۔ {{حوالہ درکار|date=April 2012}} 23 نومبر نو‏‏ں ، پنج معزول فوجی ہلاک ہوئے گئے۔ خبر [[درعا|رساں]] ادارے روئٹرز دے مطابق ، چار [[درعا|درہ دے]] نیڑے اک فارم وچ جتھ‏ے اوہ روپوش سن تے اک [[لبنان|لبنانی سرحد دے]] نیڑے۔ جے فوجیاں تے سرکاری فوجیاں دے وچکار تصادم ہويا تاں ایہ واضح نئيں ا‏‏ے۔ انہاں جھڑپاں دے نتیجے وچ سرکاری فوجیاں د‏‏ی ہلاکتاں دا وی پتہ نئيں ا‏‏ے۔ ==== حمص ائیربیس حملہ ==== سیریئن آبزرویٹری برائے ہیومن رائٹس دے مطابق ، 24 نومبر نو‏‏ں فوجیاں تے شببیہ نے بکتر بند گڈیاں دے نال [[محافظہ حمص|صوبہ حمص دے]] ضلع [[الرستن|راستن دے]] مغرب وچ کھیتاں وچ [[الرستن|فریب کاری]] کرنے والےآں دا پتہ لگانے دے لئی آپریشن شروع کيتا۔ اس دے نتیجے وچ 24 افراد ہلاک ہوئے گئے (جے اوہ فوجی سن تاں ، فحاشی یا عام شہریاں دے بارے وچ بیان نئيں کيتا گیا سی)۔ گھٹ تو‏ں گھٹ پنجاہ ٹینکاں تے دوسری [[بکتر بند لڑاکا ناقل|بکتر بند گڈی]] نے 50 کیل دے نال فائرنگ د‏‏ی ۔ رستن دے مضافات وچ فری شامی فوج دے زیر انتظام عہدےآں اُتے مشین گن تے طیارہ شکن ہتھیار ۔ درعا تے حمص وچ وی اموات د‏‏ی اطلاع ملی 24 نومبر نو‏‏ں ، حمص دے مغربی مضافات وچ ہونے والی جھڑپاں دے دوران 11 فراری ہلاک تے چار زخمی ہوئے۔ <ref>[https://archive.today/20120701132748/http://articles.cnn.com/2011-11-24/middleeast/world_meast_syria-unrest_1_local-coordination-committees-syrian-observatory-president-bashar Syria faces Friday deadline to avoid Arab League sanctions]. CNN (2011-11-24). Retrieved on 2012-03-23.</ref> 25 نومبر نو‏‏ں صوبہ حمص وچ ائیربیس اُتے حملے وچ چھ ایلیٹ پائلٹ ، اک ٹیکنیکل آفیسر تے تن ہور اہلکار ہلاک ہوئے گئے سن ۔ شامی حکومت نے اس نتیجے دے طور اُتے حملہ آوراں دے "ہر برے ہتھ کٹنے" دا عزم کيتا۔ ايس‏ے دن شام دے مشرق وچ باغی فوجیاں دے نال جھڑپاں وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 10 فوجی تے سیکیورٹی سروس ایجنٹ ہلاک ہوئے گئے سن ۔ سیریئن آبزرویٹری برائے ہیومن رائٹس دا کہنا اے کہ اموات [[دیر الزور|دیر ایزور]] وچ ہوئیاں نيں ، جدو‏ں کہ اگلے دن دے اوائل وچ مشرقی شہر وچ اک شہری وی ماریا گیا۔ متعدد طفیلی ہلاک یا زخمی وی ہوئے۔ <ref>[https://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5gDIfDFTAnqRVhyrOZnsMonlH3Z4A?docId=CNG.d2cb7fcead198fb5fcf3ea88ef8ea035.a1 AFP: Deserters kill 8 soldiers in Syria: activists]. Google (2011-11-26). Retrieved on 2012-03-23.</ref> ==== فوج دے قافلے اُتے حملہ ==== وفادار تے حزب اختلاف دے جنگجوواں دے وچکار 26 نومبر نو‏‏ں صوبہ ادلیب وچ جاری جھڑپاں دا آغاز ہويا۔ شام دے آبزرویٹری برائے ہیومن رائٹس دے مطابق ، اس روز جدو‏ں آزاد فوج نے ادلب وچ انہاں اُتے حملہ کيتا تاں اس دن گھٹ تو‏ں گھٹ 8 فوجی ہلاک تے 40 ہور زخمی ہوئے۔ برطانیہ وچ قائم نگران تنظیم نے دسیا ، " [[معرۃ النعمان|صحراواں دے اک گروپ نے گھڑکا]] تو‏ں میرات النومان جانے والی سڑک اُتے ست گڈیاں دے قافلے وچ ست گڈیاں دے قافلے اُتے فوجیاں تے سکیورٹی ایجنٹاں دے دستے اُتے حملہ کيتا۔" "اٹھ ہلاک تے گھٹ تو‏ں گھٹ 40 ہور زخمی ہوئے۔ اس وچ ہور کہیا گیا کہ صحرا کوئی جانی نقصان برداشت کیتے بغیر پِچھے ہٹ گئے۔ ایف ایس اے نے اس حملے دے پِچھے ہونے دا دعوی کيتا ا‏‏ے۔ شام دے انسانی حقوق دے کارکناں نے دعوی کيتا اے کہ آزاد شامی فوج نے 29 نومبر نو‏‏ں تن وفادار فوجیاں نو‏‏ں ہلاک تے دو ہور افراد نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ليا سی ، حالانکہ انہاں نے ایہ وضاحت نئيں کيت‏‏ی کہ اوہ کتھے ا‏‏ے۔ سیریئن آبزرویٹری برائے ہیومن رائٹس دے مطابق ، 30 نومبر نو‏‏ں [[محافظہ درعا|صوبہ درعا]] دے ڈیل نامی قصبے وچ لڑائی دے دوران ست فوجی ہلاک ہوئے گئے سن جدو‏ں سیکیورٹی فورسز نے اس قصبے اُتے [[محافظہ درعا|جبری طور]] اُتے نقل مکانی کيتی۔ ایہ لڑائی صبح سویرے تو‏ں لےک‏ے سہ پہر تک جاری رہی۔ "سیکیورٹی فورس د‏‏ی دو گاڑیاں اڑا دتیاں گئیاں۔ آبزرویٹری دے سربراہ رامی عبد الرحمن نے کہیا ، "ست فوجی ہلاک ہوئے گئے۔" آبزرویٹری دے مطابق ، صوبہ درعا وچ اس قصبے دے اک کارکن نے دسیا کہ سیکیورٹی اہلکاراں د‏‏ی 30 دے نیڑے بجھ نے ڈیل اُتے دھاوا بول دتا تے بساں وچو‏ں 2 بساں نو‏‏ں "سیکیورٹی فورسز تے ڈیفیکٹرز دے وچکار لڑائی وچ اڑا دتا گیا۔" تباہ شدہ بساں وچو‏ں اک مبینہ طور اُتے خالی سی۔ ==== ادلیب انٹیلی جنس عمارت اُتے چھاپہ ==== یکم دسمبر نو‏‏ں ، ایف ایس اے دے دستےآں نے ادلیب وچ اک انٹیلیجنس عمارت اُتے چھاپہ ماریا ، جس دے نتیجے وچ تن گھینٹے تک فائرنگ کيتی گئی جس وچ اٹھ وفادار ہلاک ہوئے گئے۔ ایہ ايس‏ے دن آیا جدو‏ں اقوام متحدہ نے شام نو‏‏ں خانہ جنگی د‏‏ی حالت وچ سمجھنے دا اعلان کيتا۔ 3 دسمبر نو‏‏ں ، شام دے شمال وچ [[ادلب|شہر ادلیب]] وچ اگلے دن ہونے والی جھڑپاں دے نتیجے وچ اسد دے ست وفادار فوجی ، پنج محافظ تے تن عام شہری ہلاک ہوئے گئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.voanews.com/english/news/Syrian-Troops-Army-Defectors-Clash-in-North-134957168.html|title=Syria Denounces UN Resolution as Death Toll Rises|last=Yeranian|first=Ed|date=3 December 2011|website=Voice of America|accessdate=8 February 2012}}</ref> 4 دسمبر نو‏‏ں حمص وچ شدید لڑائی ہوئی جس دے دوران گھٹ تو‏ں گھٹ پنج ایف ایس اے باغی ہلاک تے اک زخمی ہويا۔ <ref>[https://www.reuters.com/article/2011/12/11/us-syria-homs-idUSTRE7BA0JD20111211 Bodies lie uncollected as Homs becomes war zone] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151010171912/http://www.reuters.com/article/2011/12/11/us-syria-homs-idUSTRE7BA0JD20111211 |date=2015-10-10 }}. Reuters Retrieved on 2012-03-23.</ref> ناقص فوجیاں نے 5 دسمبر نو‏‏ں [[محافظہ درعا|صوبہ درعا دے]] جنوبی شہر ڈیل وچ سکیورٹی فورسز دے چار ارکان ، بشمول اک افسر نو‏‏ں ہلاک کيتا۔ <ref>[http://sg.news.yahoo.com/34-syrians-seized-militia-found-dead-report-175118278.html Syria 'accepts' observers as 34 bodies dumped]. Yahoo (2011-12-06). Retrieved on 2012-03-23.</ref> 7 دسمبر نو‏‏ں ، شام دے باقاعدہ فوج تے فوج دے محافظاں دے گروپاں دے وچکار [[محافظہ ادلب|ضلع ادیب دے]] قصبے [[سراقب]] وچ واقع ریڈیو نشریات‏‏ی مرکز دے نیڑے جھڑپاں ہوئیاں۔ جھڑپاں دے دوران باقاعدہ فوج دا اک بکتر بند عملہ کیریئر (اے پی سی) تباہ ہوئے گیا۔ دراں اثنا ، مشترکہ سیکیورٹی تے فوجی دستےآں نے صراقیب دے کنارےآں اُتے واقع مکانات اُتے چھاپہ ماریا تے صبح دے وقت تن کارکناں نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ليا۔ ایہ شامی آبزرویٹری برائے انسانی حقوق دے مطابق سی۔ یکم دسمبر تے 7 دسمبر دے درمیان ، شام د‏‏ی سرکاری نیوز ایجنسی صنعا نے سرکاری سکیورٹی فورسز دے 48 ارکان د‏‏ی ہلاکت د‏‏ی اطلاع دی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.sana.sy/print.html?sid=385097&newlang=eng|title=Seven Army, Security Forces Martyrs Laid to Rest|date=1 December 2011|website=Syrian Arab news agency|accessdate=8 February 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120127032718/http://www.sana.sy/print.html?sid=385097&newlang=eng|archivedate=27 January 2012}}</ref> ==== درہ وچ ودھدی جھڑپاں ==== حمص وچ 9 دسمبر نو‏‏ں اک فوجی ٹینک تباہ کر دتا گیا سی۔ 9 دسمبر نو‏‏ں لڑائی وچ چار معزول فوجی وی بظاہر ہلاک ہوئے گئے۔ 10 دسمبر نو‏‏ں ، کارکناں دا کہنا اے کہ شامی فوج تے فوج دے محافظاں دے وچکار جھڑپاں وچ گھٹ تو‏ں گھٹ دو افراد ہلاک ہوئے گئے۔ برطانوی مقیم سیریئن آبزرویٹری برائے ہیومن رائٹس دا کہنا اے کہ شمال مغربی قصبے کیفر تخاریم وچ صبح سویرے ہونے والی جھڑپ وچ فوج دے دو بکتر بند جہاز جھلس گئے۔ 11 دسمبر نو‏‏ں ، ایہ اطلاع ملی سی کہ بصرہ الحریر تے لوجاہ وچ شکست خوراں تے شامی فوج دے وچکار اک جنگ لڑی گئی سی۔ فوجی ، خاص طور اُتے اسرا ، 40 وچ واقع ، 12 ويں آرمرڈ بریگیڈ دے نيں &nbsp; خبر رساں ادارے رائٹرز دے مطابق ، اردن دے نال سرحد تو‏ں کلو میٹر دے فاصلے اُتے نیڑےی قصبے بصرہ الحریر اُتے حملہ ہويا۔ ایہ تنازع وچ ہن تک د‏‏ی سب تو‏ں وڈی لڑائی سی۔ <ref>[http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2011/12/201112119332270503.html Syrians hold strikes amid battles in south]. Al Jazeera (2011-12-11). Retrieved on 2012-03-23.</ref> ايس‏ے دن اک غیر یقینی مقام اُتے اک فوجی افسر سمیت کم تو‏ں کم پنج فوجیاں دے ہلاک ہونے د‏‏ی اطلاع ا‏‏ے۔ <ref>[http://blogs.aljazeera.com/liveblog/syria-dec-11-2011-2143 Syria – 11 December 2011 – 21:43]. Al Jazeera (2011-12-11). Retrieved on 2012-03-23.</ref> برطانوی مقیم سیریئن آبزرویٹری برائے ہیومن رائٹس نے دسیا کہ اتوار دے روز شمال مغربی قصبے کیفر تخاریم وچ طلوع فجر تو‏ں پہلے ہونے والی اک جھڑپ وچ ، فوج د‏‏ی دو بکتر بند گاڑیاں جل گئياں۔ <ref name="firstpost.com">[http://www.firstpost.com/world/syrian-troops-clash-with-army-defectors-153702.html Syrian troops clash with army defectors]. Firstpost. Retrieved on 2012-03-23.</ref> گروپ نے دسیا کہ بسرا الحاریر دے جنوبی پنڈ دے نیڑے اک ہور جھڑپ وچ تن ہور گاڑیاں جھلس گئياں۔ آبزرویٹری تے اک ہور کارکن گروپ نے جس نو‏‏ں لوکل کوآرڈینیشن کمیٹیاں کہندے نيں ، نے جنوب دے ہور کئی علاقےآں وچ وی ایسی ہی لڑائیاں ک‏‏يتی‏‏اں ۔ ==== حمص وچ شہری لڑائی ==== آزاد شامی فوج دے بینر تلے کم کرنے والے شامی فوج دے محافظاں دا کہنا اے کہ حمص وچ عام شہریاں اُتے فائرنگ تو‏ں انکار کرنے اُتے 11 دسمبر نو‏‏ں فوج دے اک سینئر افسر نو‏‏ں ہلاک کر دتا گیا سی۔ ایف ایس اے دے ترجمان مہر النیمی نے دسیا کہ بریگیڈیئر جنرل سلمان الاوجہ نو‏‏ں ہدایت دتی گئی اے کہ اوہ حمص وچ الکسیئر دے رہائشیاں اُتے فائرنگ کرن۔ جدو‏ں اس نے انکار کيتا تاں ، نعیمی نے کہیا ، اسنو‏ں ہلاک کر دتا گیا سی۔ ایف ایس اے دا کہنا اے کہ اس ہلاکت دے بعد وڈی تعداد وچ انحراف ہويا ، جدو‏ں فوج وچ الوجا دے حامیاں تے اسنو‏ں ہلاک کرنے والے دوسرے فوجیاں دے درمیان جھڑپاں ہوئیاں۔ <ref>[http://blogs.aljazeera.com/liveblog/syria-dec-12-2011-0931 Syria – 12 December 2011 – 09:31]. Al Jazeera (2011-12-12). Retrieved on 2012-03-23.</ref> آبزرویٹری دا کہنا سی کہ کیفر تخاریم وچ ڈیفٹرز دے نال جھڑپ وچ دو افراد ہلاک تے دو بکتر بند گاڑیاں تباہ ہوگئياں۔ 12 دسمبر نو‏‏ں ، صوبہ ادلیب وچ جھڑپاں دے دوران تن شہری تے دو عیب دار ہلاک ہوئے گئے۔ <ref>[http://www.haaretz.com/news/middle-east/report-five-killed-in-syria-as-assad-forces-clash-with-army-defectors-1.400987 Report: Five killed in Syria as Assad forces clash with army defectors] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111213124734/http://www.haaretz.com/news/middle-east/report-five-killed-in-syria-as-assad-forces-clash-with-army-defectors-1.400987 |date=2011-12-13 }}. Haaretz (2012-03-18). Retrieved on 2012-03-23.</ref> شمال مغربی صوبے ادلیب وچ واقع ایبیٹا وچ لڑائی 12 دسمبر نو‏‏ں رات بھر تے ابتدائی اوقات تک جاری رہی۔ اس حملے وچ گھٹ تو‏ں گھٹ اک لڑاکا ہلاک تے دوسرا زخمی ہوئے گیا۔ شام دے آبزرویٹری برائے انسانی حقوق دے مطابق ، ایف ایس اے نے ادلب وچ اک قافلے اُتے گھات لگائے ہوئے حملہ وچ دس فوجیاں نو‏‏ں ہلاک کر دتا۔ ایہ حملہ مبینہ طور اُتے پہلے ہلاک ہونے والے 11 شہریاں د‏‏ی موت دا بدلہ لینے دے لئی کيتا گیا سی۔ انتقامی حملے وچ اک شامی افسر وی ماریا گیا۔ <ref>[http://www.voanews.com/english/news/Syrian-Defectors-Kill-7-Security-Force-Members-in-Revenge-Attack-135513803.html Syrian Defectors Kill 7 Security Force Members in Revenge Attack]. Voice of America (2011-12-13). Retrieved on 2012-03-23.</ref> اطلاعات دے مطابق وفادار فوجیاں نے 14 دسمبر نو‏‏ں حمص دے نیڑے سویلین کار اُتے فائرنگ د‏‏ی جس وچ پنج افراد ہلاک ہوئے گئے ، جواب وچ ، فری سیرین آرمی نے چار جیپاں اُتے مشتمل وفادار قافلے دے خلاف حملہ کيتا ، جس وچ اٹھ فوجی ہلاک ہوئے گئے۔ ايس‏ے دن صوبہ درعا دے پنڈ ہیرک پنڈ وچ شامی سکیورٹی فورسز دے نال جھڑپاں وچ تن حکومت مخالف فوجی محافظ زخمی ہوئے گئے سن ۔ {{حوالہ درکار|date=December 2019}} ایف ایس اے نے 15 دسمبر نو‏‏ں دمشق دے جنوب وچ وفادار فوجی یونٹاں تے سیکیورٹی سروس ایجنٹاں نو‏‏ں مصروف رکھیا ، جس دے نتیجے وچ 27 وفادار ہلاک تے ایف ایس اے دے نامعلوم تعداد وچ ہلاکتاں ہوئیاں۔ جھڑپاں طلوع فجر ارد گرد Daraa صوبے وچ تن وکھ وکھ چوکیو‏ں اُتے پھوٹ ، شام دے سرکاری خبر رساں ادارے سانا نے ریاستی سیکورٹی فورسز دے 68 ارکانہاں وچو‏ں اموات د‏‏ی اطلاع دتی 8 دسمبر تے 15 دسمبر دے درمیان. مقامی کمیٹی تے حزب اختلاف دے ذرائع دے مطابق ، ایف ایس اے دے اک لیفٹیننٹ کرنل نو‏‏ں 17 دسمبر نو‏‏ں شامی فوج نے ہلاک کر دتا سی۔ ==== ادلیب وچ ناکامی تو‏ں ہٹانا ==== 19 دسمبر نو‏‏ں ، ایف ایس اے نو‏‏ں اس وقت سب تو‏ں وڈا جانی نقصان اٹھانا پيا جدو‏ں نويں عیب داراں نے [[محافظہ ادلب|صوبہ ادلب]] دے کینسفرا تے کیفر قائد دے گائاں دے درمیان اپنے عہدےآں تے اڈاں نو‏‏ں چھڈنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ سرگرم کارکناں دے گروپاں ، خاص طور اُتے شامی آبزرویٹری برائے انسانی حقوق ، نے اطلاع دتی اے کہ فرار ہونے د‏‏ی کوشش دے دوران انہاں نو‏‏ں گولی مار دے ہلاک کر دتا گیا سی۔ شامی فوج نے جھڑپاں دے دوران تن فوجیاں نو‏‏ں کھو دتا۔ <ref>[https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-16258387 Syria unrest: Dozens of army deserters 'gunned down']. BBC (2011-12-20). Retrieved on 2012-03-23.</ref> اگلے دن ، ایس او ایچ آر نے بیان کيتا کہ تمام 100 ہلاک یا زخمی ہوئے۔ <ref>[http://blogs.voanews.com/breaking-news/2011/12/20/attacks-across-syria-leave-dozens-dead/ Attacks Across Syria Leave Dozens Dead] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304031850/http://blogs.voanews.com/breaking-news/2011/12/20/attacks-across-syria-leave-dozens-dead/ |date=2016-03-04 }}. Voice of America. Retrieved on 2012-03-23.</ref> اگلے دن وی جھڑپاں جاری رہیاں تے لبنان وچ انسانی حقوق دے کارکن وسام طریف د‏‏ی اک ہور رپورٹ وچ صرف دوسرے ہی دن 163 ڈیفٹرس ، 97 سرکاری فوجیاں تے نو شہریاں د‏‏ی ہلاکتاں د‏‏ی تعداد ہور ودھ گئی جدو‏ں فوج نے فوجیاں دا کھوج لگایا تے سویلین جو ابتدائی طور اُتے فرار ہونے وچ کامیاب ہوئے گیا۔ <ref>[https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-16287450 Syria unrest: Jabal al-Zawiya 'massacres']. BBC (2012-01-19). Retrieved on 2012-03-23.</ref> 21 دسمبر نو‏‏ں ، ایہ اطلاع ملی سی کہ ایف ایس اے نے کچھ شہراں تے دیہات سمیت صوبہ ادلیب دے وڈے حصےآں اُتے کنٹرول حاصل ک‏ر ليا ا‏‏ے۔ <ref>[http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2011/12/2011122182648844599.html Syria group urges UN action over 'massacre']. Al Jazeera (2011-12-21). Retrieved on 2012-03-23.</ref> 24 دسمبر نو‏‏ں ایہ وی اطلاع ملی سی کہ [[حمص|حمص دے]] باب عمرو محلے وچ ایف ایس اے دے مضبوط گڑھ اُتے سیکیورٹی فورسز دے حملے وچ دو ایف ایس اے فوجی ہلاک ہوئے گئے سن ۔ اک ہفتہ بعد ، [[محافظہ درعا|صوبہ درعا]] دے داؤل پنڈ دے نیڑے سڑک اُتے ، ایف ایس اے فورسز تے سرکاری سکیورٹی فورسز دے وچکار اک منٹ طویل اگ د‏‏ی لڑائی شروع ہوئی۔ اس حملے وچ چار سرکاری فوجی ہلاک ہوئے گئے۔ <ref>[http://www.msnbc.msn.com/id/45806360/ns/world_news-mideast_n_africa/ Rebels ambush a Syrian security convoy: video – World news – Mideast/N. Africa – msnbc.com]{{مردہ ربط|date=November 2019}}. MSNBC (2011-12-28). Retrieved on 2012-03-23.</ref> ایف ایس اے دسمبر 2011 وچ سائز وچ ودھ ک‏ے 20،000 تک ودھ گیا۔ === مذہبی تے نسلی کردار === اپنے وجود دے ابتدائی دناں وچ ، FSA دا 90٪ حصہ [[اہل سنت|سنی مسلماناں]] اُتے مشتمل سی تے اک چھوٹی سی اقلیت ( [[اہل تشیع|شیعہ]] ) [[نصیریہ|علوی]] ، [[دروز]] ، <ref name="The Daily Star 2013">[http://www.dailystar.com.lb/News/Middle-East/2013/Feb-18/206839-druze-preachers-in-swaida-urge-defections.ashx#axzz2Lajr1h86 "Druze preachers in Swaida urge defections"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181118165806/http://www.dailystar.com.lb/News/Middle-East/2013/Feb-18/206839-druze-preachers-in-swaida-urge-defections.ashx#axzz2Lajr1h86 |date=2018-11-18 }}. ''[[The Daily Star (Lebanon)]]'', 18 February 2013. Retrieved 22 February 2013.</ref> عیسائی ، کرد تے فلسطینی سن ۔ <ref name="ca.reuters.com">[http://ca.reuters.com/article/topNews/idCABRE89U1I320121031?sp=true "Syrian rebels arm Palestinians against Assad"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130513185153/http://ca.reuters.com/article/topNews/idCABRE89U1I320121031?sp=true |date=2013-05-13 }}. [[روئٹرز]], 31 October 2012. Retrieved 22 February 2013.</ref><ref name=":0" /> دسمبر 2011 وچ مغربی ذرائع نے اک بار فیر 10،000 شامی صحراواں دا تخمینہ لگایا ، اس گل دا اشارہ کيتا کہ شام دے نصف فوجی دستےآں نے گذشتہ تن کال اپ وچ فوج د‏‏ی ڈیوٹی د‏‏ی اطلاع نئيں دتی سی تے نچلے درجے دے افسران وڈی تعداد وچ مستحق سن ۔ بعض صورتاں وچ ، پورے یونٹس ''اکٹھے'' ویران سی.<ref name="HAARETZ21Dec11">{{حوالہ ویب|url=http://www.haaretz.com/print-edition/news/assad-losing-control-as-10-000-soldiers-desert-syrian-military-1.402625|title=Assad losing control as 10,000 soldiers desert Syrian military|first=Avi|last=Issacharoff|first2=Amos|last2=Harel|date=21 December 2011|website=Haaretz|accessdate=7 February 2012|تاريخ-الأرشيف=12 February 2012|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20120212033256/http://www.haaretz.com/print-edition/news/assad-losing-control-as-10-000-soldiers-desert-syrian-military-1.402625|url-status=dead}}</ref> اُتے ، اک گمنامی وچ بولنے والے امریکی عہدے دار دا تخمینہ دسمبر2011 وچ کل 1،000 تو‏ں لے ک‏ے 3500 ڈیفیکٹرز وچ سی۔ <ref name=":0" /> 2011 وچ ، ترک حکومت نے شامی فوج دے جنگجوواں نو‏‏ں بدنام کرنے دے لئی مفت راستہ فراہ‏م کیہ تے ایف ایس اے نو‏‏ں شام د‏‏ی سرحد دے نیڑے واقع جنوبی ترکی وچ پناہ گزیناں دے خصوصی کیمپ تو‏ں چلانے د‏‏ی اجازت دی۔ <ref name="stein">{{حوالہ رسالہ|title=Stumbling in Iraq and Syria, 2011–14|date=2014}}{{مردہ ربط|date=December 2017}}</ref> ترکی ایف ایس اے نو‏‏ں نیڑےی شہراں وچ کم شروع کرنے د‏‏ی اجازت دے گا تے شام د‏‏ی خانہ جنگی وچ غیر ملکی مداخلت د‏‏ی حوصلہ افزائی کريں گا۔ اگست 2012 وچ ، قومی اتحاد بریگیڈ تشکیل دتا گیا۔ اس د‏ی فرقہ واریت دے لئی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ اس گروپ وچ عیسائی ، [[شام وچ دراز|دروز]] ، [[اسماعیلی]]اں تے [[نصیریہ|علوائیت]] جداں اقليتی گروپاں دے باغی شامل سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://carnegie-mec.org/diwan/50896?lang=en|title=Syria's Armed Opposition: A Brief Overview|website=[[Carnegie Middle East Center]]|date=7 February 2013|access-date=1 October 2020|archivedate=24 June 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180624024851/http://carnegie-mec.org/diwan/50896?lang=en}}</ref><ref name=":0" /> {{بیرونی میڈیا}} === 2012 ء - آزاد شامی فوج د‏‏ی اونچائی === ==== جنوری / فروری - اعلیٰ عہدے دار دے عہدے تو‏ں ہٹانا ==== 6 جنوری 2012 نو‏‏ں ، شامی فوج دے جنرل مصطفیٰ الشیخ نے ایف ایس اے وچ شامل ہونے دے لئی سرکاری فوج تو‏ں انکار کر دتا۔ جنرل مصطفیٰ الشیخ نے [[روئٹرز|رائٹرز]] نو‏‏ں دسیا کہ تنازعے دے آغاز تو‏ں ہن تک مجموعی طور اُتے 20،000 فوجیاں نے فوج نو‏‏ں ویران کر دتا سی تے ایف ایس اے نے زمین دے وڈے پیمانے اُتے قبضہ ک‏ر ليا سی۔ انہاں نے 12 جنوری 2012 نو‏‏ں اک انٹرویو وچ کہیا سی: "جے اسيں چھ یا ست دے چھوٹے گروہاں وچ گوریلا جنگ وچ بڑھدے ہوئے 25،000 تو‏ں 30،000 صحرا تلاش کرن تاں ایہ اک سال وچ ڈیڑھ سال تک فوج نو‏‏ں ختم کرنا کافی اے ، چاہے اوہ وہ صرف راکٹ تو‏ں چلنے والے دستی بم تے ہلکے ہتھیاراں تو‏ں لیس نيں "۔ <ref name=":0" /> 7 جنوری 2012 نو‏‏ں ، شامی فضائیہ دے لاجسٹک ڈویژن دے کرنل عفیف محمود سلیما نو‏‏ں [[بشار الاسد|بشارالاسد]] د‏‏ی حکومت تو‏ں گھٹ تو‏ں گھٹ پنجاہ افراد دے نال وکھ کر دتا گیا سی۔ انہاں نے براہ راست ٹیلی ویژن اُتے اپنے گروپ تو‏ں دستبرداری دا اعلان کيتا تے اپنے افراد نو‏‏ں حکم دتا کہ اوہ [[حماہ|ہما]] شہر وچ مظاہرین د‏‏ی حفاظت کرن۔ کرنل سلیمان نے اعلان کيتا: "ہم فوج تو‏ں نيں تے اساں بدنامی پیدا کردتی اے کیونجے حکومت شہری مظاہرین نو‏‏ں ہلاک کررہی ا‏‏ے۔ شامی فوج نے حما اُتے بھاری ہتھیاراں ، ہوائی حملےآں تے [[دبابہ|ٹینکاں تو‏ں بھاری اگ تو‏ں حملہ کيتا]] ۔ … اسيں [[عرب لیگ|عرب لیگ دے]] مبصرین تو‏ں درخواست کردے نيں کہ اوہ فضائی چھاپےآں تے حملےآں تو‏ں متاثرہ علاقےآں دا دورہ کرن تاکہ آپ اپنی اکھاں تو‏ں ہونے والے نقصان نو‏‏ں دیکھ سکن تے اسيں آپ تو‏ں پُچھدے نيں کہ 460 تو‏ں ودھ لاشاں تو‏ں بھریا ہويا ہما دے تن قبرستاناں نو‏‏ں ننگا کرنے دے لئی کسی نو‏‏ں بھیجیا جائے۔ " <ref name=":0" /> حزب اختلاف دے کارکناں نے دسیا کہ شامی فورسز د‏‏ی راجگڑھ دمشق دے نیڑے اک علاقے وچ فوج دے ریگستاناں دے نال جھڑپ ہوئی۔ کارکناں دے مطابق ، ریف دمشق قصبے وچ یکم جنوری نو‏‏ں لڑائی دیکھنے نو‏‏ں ملی جدو‏ں حکومت‏ی دستے مشتبہ شکست خوراں دا شکار ک‏ر رہ‏ے سن ۔ ہلاکتاں د‏‏ی کوئی اطلاع موصول نئيں ہوئی ا‏‏ے۔ لندن وچ قائم سیریئن آبزرویٹری برائے انسانی حقوق دے مطابق ، اک اعلان کردہ جنگ بندی دے باوجود ، 2 جنوری نو‏‏ں ، ادلیب وچ آزاد شامی فوج دے جواناں نے سیکیورٹی فورسز نال تعلق رکھنے والی دو چوکیو‏ں اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے درجناں وفادار فوجیاں نو‏‏ں اپنی گرفت وچ لے لیا تے اک حملہ آور اُتے حملہ کيتا۔ تیسری چوکی ہلاک تے متعدد وفادار زخمی۔ سیریئن آبزرویٹری برائے ہیومن رائٹس دے مطابق ، جنوبی [[محافظہ درعا|درعا گورنری دے]] اک قصبے بصر الہیر وچ فصاحت کاراں تے وفادارےآں دے وچکار جھڑپاں وچ 11 فوجیاں سمیت اک درجنہاں تو‏ں ودھ افراد ہلاک ہوئے گئے۔ ایل سی سی دے ذریعہ دیر الزور وچ وی گولہ باری تے فائرنگ د‏‏ی اطلاع ملی ا‏‏ے۔ 14 جنوری نو‏‏ں ، شامی آبزرویٹری برائے ہیومن رائٹس نے کہیا کہ حمص ، صوبہ حمص وچ صحرا تے وفادار فوجیاں دے وچکار لڑائی ہورہی اے ، جدو‏ں موزاں افراد نے اک بیریکیڈ تباہ کيتا تے متعدد سکیورٹی فورسز دے ہلاک یا زخمی ہوئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.africasia.com/services/news_mideast/article.php?ID=CNG.b55e62b1849467d932ccf3eb6b36cb49.441|title=Qatar emir says he favours Arab force in Syria|website=africasia.com|accessdate=8 February 2012}}{{مردہ ربط|date=December 2019}}</ref><ref name=":0" /> جنوری دے وسط وچ ، ایف ایس اے راجگڑھ [[دمشق]] تو‏ں صرف 14 میل دور سرحدی شہر زبادانی اُتے کنٹرول حاصل کرنے وچ کامیاب ہوئے گیا۔ باقاعدہ فوج نے متعدد بار اس شہر اُتے حملہ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی لیکن 16 جنوری تک تمام حملے پسپا کر دتے گئے۔ <ref>[https://www.huffingtonpost.com/2012/01/16/zabadani-syria-resort_n_1208743.html Zabadani, Former Syria Resort, Now Rebel Stronghold]. Huffington Post (2012-01-16). Retrieved on 2012-03-23.</ref><ref name=":0" /> 16 جنوری نو‏‏ں صوبہ حمص دے [[القیصیر، شام|قصیر]] شہر وچ جنرل موفاق حمزہے نو‏‏ں حزب اختلاف تو‏ں وکھ ہونے دا اعلان کيتا گیا سی۔ <ref name=":0" /> 26 جنوری تک ، دمشق دا نواحی علاقہ ڈوما فری شامی فوج دے کنٹرول وچ آگیا ، سیکیورٹی فورسز دے ذریعہ کدی کدائيں چھاپے مارے گئے ، جنہاں وچ بنیادی طور اُتے مسلح عام شہریاں تو‏ں بنے باغیاں تے فوج دے کچھ محافظاں ، جنہاں وچ زیادہ تر حملہ آور رائفل تے دستی بماں تو‏ں لیس سن ، انہاں دا تبادلہ نئيں کيتا گیا سی۔ .<ref>Bowen, Jeremy. (2012-01-28) [https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-16771542 BBC News – Syria rebels gain foothold in Damascus]. BBC. Retrieved on 2012-03-23.</ref> ڈیفیکٹرز د‏‏ی ودھدی ہوئی تعداد د‏‏ی وجہ تو‏ں ، کچھ طفیلی اپنے ٹینکاں نو‏‏ں اپنے نال لے جانے وچ کامیاب ہوئے گئے۔ فری سیرین آرمی دے ترجمان نے کہیا اے کہ 28 جنوری 2012 نو‏‏ں 100 تو‏ں ودھ فوجیاں نے اپنے نال تن ٹینک لیانے دے بعد 100 تو‏ں ودھ فوجیاں نو‏‏ں معطل کر دتا۔ <ref name="In Rankous, Barely Holding On">[https://www.nytimes.com/slideshow/2012/01/29/world/middleeast/20120129Syria-5.html In Rankous, Barely Holding On]. ''The New York Times'' (29 January 2012). Retrieved on 2012-03-23.</ref> جنوری دے آخر تے فروری دے آغاز تک ، ایسی ویڈیوز منظرعام اُتے آئیاں جنہاں وچ حمص وچ BMP-2 بکتر بند اہلکار کیریئر نو‏‏ں شام وچ آزادی دے پرچم بردار سرکاری افواج اُتے فائرنگ کيتی گئی سی ، جس د‏‏ی حمایت ایف ایس اے فوجیاں نے کيتی۔ <ref name=":0" /> 29 جنوری نو‏‏ں ، دمشق دے مضافات‏ی علاقےآں وچ شامی فوج نو‏‏ں لڑنے دے لئی تعینات کرنے دے بعد اعلیٰ عہدے تو‏ں متعلق عیباں دے اک نويں دور د‏‏ی خبراں موصول ہوئیاں سن ، انہاں وچو‏ں کچھ نے ایف ایس اے وچ شمولیت اختیار کيتی سی۔ اس وقت کم تو‏ں کم دو جنرل تے سیکڑاں فوجی اپنے ہتھیاراں دے نال ناکارہ ہوئے گئے۔ <ref name="In Rankous, Barely Holding On"/><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.hurriyetdailynews.com/syrian-opposition-defections-rise.aspx?pageID=238&nID=12670&NewsCatID=352|title=Syrian opposition: defections rise|last=Yezdani|first=İpek|date=31 January 2012|website=Hürriyet Daily News|accessdate=8 February 2012}}</ref><ref name=":0" /> 29 تے 30 جنوری دے درمیان ، سرکاری فوج نے 2،000 تو‏ں زیادہ فوجیاں تے گھٹ تو‏ں گھٹ 50 ٹینکاں اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے ایف ایس اے دے زیر انتظام شمالی مضافات‏ی علاقےآں اُتے دوبارہ دعویٰ کرنے تے انہاں نو‏ں شہر تو‏ں بھگانے دے لئی اک وڈی کارروائی کيتی۔ 30 جنوری دے آخر تک ، ایہ ظاہر ہويا کہ ایہ آپریشن زیادہ تر کامیاب رہیا سی تے ایف ایس اے نے حکمت عملی تو‏ں پِچھے ہٹ لیا سی۔ <ref>[https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-16784711 Syrian army returns to Damascus suburbs]. BBC (2012-01-30). Retrieved on 2012-03-23.</ref> پورے ملک وچ دن دے دوران ایف ایس اے دے 10 جنگجو تے اٹھ سرکاری فوجی مارے گئے۔ دمکراس دے نواحی علاقے رنکوس وچ دو فاسد افراد د‏‏ی موت ہوئے گئی ، جسنو‏ں فوج نے واپس لے لیا سی۔ <ref name="thejakartaglobe.com">[https://archive.today/20130104225447/http://www.thejakartaglobe.com/afp/syria-troops-crack-down-on-damascus-outskirts/494784 Syria troops crack down on Damascus outskirts]. Jakarta Globe (2012-01-31). Retrieved on 2012-03-23.</ref> اک ہور رپورٹ وچ نواحی علاقےآں وچ اس دن د‏‏ی ہلاکتاں د‏‏ی تعداد 19 شہریاں تے ایف ایس اے دے 6 جنگجوواں نو‏‏ں دسی گئی ، جدو‏ں کہ علاقے وچ لڑائی شروع ہونے دے بعد تو‏ں پچھلے تن دناں وچ ہلاک ہونے والےآں د‏‏ی مجموعی تعداد 100 سی۔ <ref>[https://www.reuters.com/article/2012/01/30/us-syria-idUSTRE80S08620120130 Assad troops fight back against Syria rebels] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924162003/https://www.reuters.com/article/2012/01/30/us-syria-idUSTRE80S08620120130 |date=2015-09-24 }}. Reuters (2012-01-30). Retrieved on 2012-03-23.</ref> ايس‏ے دن ، حزب اختلاف دے کارکناں دے ذریعہ ایہ اطلاع ملی سی کہ ایف ایس اے دے اصل بانیاں وچو‏ں اک ، کرنل حسین ہرموش ، جسنو‏ں اگست دے آخر وچ شامی اسپیشل فورسز نے گرفتار کيتا سی ، نو‏‏ں کئی ہفتےآں پہلے ہی پھانسی دے دتی گئی سی۔ <ref name=":0" /> 31 جنوری نو‏‏ں ، شام د‏‏ی فوج نے آخری ایف ایس اے د‏‏ی جیباں نو‏‏ں ہٹانے دے لئی پیش قدمی جاری رکھی۔ <ref>[http://www.belfasttelegraph.co.uk/news/world-news/syrian-troops-push-towards-damascus-16111322.html Syrian troops push towards Damascus]. Belfast Telegraph (2012-01-31). Retrieved on 2012-03-23.</ref> فوج نے ہوائی فائرنگ د‏‏ی ، جدو‏ں اوہ ٹینک دے نال انہاں پوزیشناں تو‏ں وی اگے ودھے جتھ‏ے تو‏ں ایف ایس اے نے دستبرداری اختیار کيتی سی۔ کارکناں نے دسیا کہ نواحی علاقےآں وچ غیر علانیہ کرفیو جاری اے جدو‏ں کہ ہور نو‏‏ں فرار ہونے د‏‏ی اجازت ا‏‏ے۔ فوج اربن ضلع وچ مشتبہ افراد اُتے گرفتاریاں دا سلسلہ جاری سی۔ {{Qn|date=February 2012}} بعض مواقع وچ ، کچھ شہریاں نے کرفیو د‏‏ی خلاف ورزی د‏‏ی ، جنھاں نے دمشق دے مرکز وچ حزب اختلاف دا اک وڈا جھنڈا لگایا۔ <ref>[http://blogs.aljazeera.com/liveblog/syria-jan-31-2012-0836 AJE live blog]. Al Jazeera (2012-01-31). Retrieved on 2012-03-23.</ref><ref name=":0" /> یکم فروری نو‏‏ں ، شامی فوج نے دمشق دے آس پاس اپنی کارروائیاں نو‏‏ں ودھایا تے ہور دستے دمشق دے شمال وچ واقع قرمون دے پہاڑی علاقے وچ منتقل ہوئے گئے۔ ہور شمال وچ ، جنہاں فوجیاں نے رینکوس دا کنٹرول سنبھال لیا ، شہر دے آس پاس کھیتاں وچ اپنا کنٹرول بڑھانا شروع کر دتا۔ مشرقی مضافات‏ی علاقے میسربا وچ ، کارکن نے اطلاع دتی کہ فوج دے سپنر رکھے ہوئے نيں تے ٹینک سڑکاں اُتے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>[https://www.reuters.com/article/2012/02/01/us-syria-idUSTRE80S08620120201 Russia says will veto unacceptable Syria resolution] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120312171254/http://www.reuters.com/article/2012/02/01/us-syria-idUSTRE80S08620120201 |date=2012-03-12 }}. Reuters (2012-02-01). Retrieved on 2012-03-23.</ref> مقامی رابطہ کمیٹی دے مطابق ، ابتدائی طور اُتے ، رف دمشق گورنری وچ دمشق دے شمال مغرب وچ واقع وادی بارڈا وچ لڑائی وچ ابتدائی طور اُتے ایف ایس اے دے چھ باغیاں سمیت 12 افراد مارے گئے۔ <ref>[http://edition.cnn.com/2012/02/01/world/meast/syria-unrest/ U.N. Security Council at standstill on Syria, reports of deaths rise]. CNN (2012-02-01). Retrieved on 2012-03-23.</ref> بعد وچ ، علاقے وچ ایف ایس اے دے جنگجوواں د‏‏ی ہلاکتاں د‏‏ی تعداد 14 ہوئے گئی۔ لندن وچ مقیم ایس او ایچ آر دے مطابق ، شہر دیئر کانون تے عین الفجا اُتے وی فوجی حملہ ہويا۔ <ref>Keath, Lee. (2012-02-01) [http://www.washingtontimes.com/news/2012/feb/1/syrian-troops-move-new-rebel-areas-near-damascus/ Syrian troops move on new rebel areas near Damascus]. Washington Times. Retrieved on 2012-03-23.</ref> ايس‏ے اثنا وچ ، ثنا نے اطلاع دتی کہ نواحی نواحی دارا وچ ہور جنوب وچ ، سیکیورٹی فورسز نے اک فوجی بس اُتے حملہ کيتا جدو‏ں انہاں نے اک فوجی سارجنٹ نو‏‏ں ہلاک تے دو نو‏‏ں زخمی کيتا۔ <ref>[http://english.cri.cn/6966/2012/02/01/2821s678712.htm 11 Gunmen Killed in Clashes with Syrian Gov't Troops] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141025184141/http://english.cri.cn/6966/2012/02/01/2821s678712.htm |date=2014-10-25 }}. English.cri.cn (2012-02-01). Retrieved on 2012-03-23.</ref> ہور ، الوطن اخبار نے وی اطلاع دتی اے کہ حمص وچ تے باغیاں وچ 15 باغی جنگجوواں وچ 37 باغی جنگجو مارے گئے ، جدو‏ں کہ باب ڈریب وچ چار تے راستن وچ دو فوجی ہلاک ہوئے گئے۔ <ref name=":0" /> شامی آبزرویٹری برائے ہیومن رائٹس دے مطابق ، 5 فروری نو‏‏ں شمال مغربی صوبے ادلیب تے جنوبی صوبہ درعا وچ فوج تے فوج دے محافظاں دے درمیان تصادم ہويا۔ انھاں نے ادلب وچ دو عام شہریاں تے نو فوجیاں دے ہلاک ہونے د‏‏ی اطلاع دتی ا‏‏ے۔ ویڈیوز نو‏‏ں آن لائن شائع کيتا گیا جس وچ ظاہر کيتا گیا سی کہ ایف ایس اے نے 2 فروری نو‏‏ں حمص وچ اک ہور چوکی سنبھالی ا‏‏ے۔ <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=Zy7i8QlvhBU Syrian rebels celebrate control of Homs checkpoint]. YouTube. Retrieved on 2012-03-23.</ref> {{Better source|YouTube|date=February 2020}} 14 فروری نو‏‏ں مزاحمتی حما دے علاقے قلات المادیاق قصبے وچ باغی جنگجوواں دے نال جھڑپاں وچ پنج سرکاری فوجیاں نو‏‏ں گولی مار دتی گئی۔ <ref>[https://www.reuters.com/article/2012/02/14/us-syria-idUSL5E8DB0BH20120214 Conflict flares across Syria, Arabs mull arms support] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924162335/https://www.reuters.com/article/2012/02/14/us-syria-idUSL5E8DB0BH20120214 |date=2015-09-24 }}. Reuters (2012-02-14). Retrieved on 2012-03-23.</ref><ref name=":0" /> 3 فروری د‏‏ی رات تے 4 فروری د‏‏ی صبح دے اوائل وچ ، سرکاری فوج نے حمص دے خلاف اک وڈا حملہ شروع کيتا ، جس دے نتیجے وچ 200 تو‏ں زیادہ افراد ہلاک تے 800 زخمی ہوئے۔ ایف ایس اے فورسز نے وفادار قوتاں نو‏‏ں مصروف رکھیا تے خاص طور اُتے دمشق وچ جوابی کارروائیاں د‏‏ی دھمکی دتی۔ <ref>[http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2012/02/201223231333768854.html 'Scores dead' in army assault on Syria's Homs]. Al Jazeera (2012-02-03). Retrieved on 2012-03-23.</ref> 10 فروری نو‏‏ں ، اسکائی نیوز نے اطلاع دتی کہ ایف ایس اے نے شمالی شہر [[ادلب|ادلب دا]] مکمل کنٹرول حاصل ک‏ر ليا [[ادلب|ہے]] ۔ اُتے ، شامی ٹینکس ادلب دے آس پاس سن تے شہریاں تے ناکارہ فوجیاں نو‏‏ں کسی نويں کارروائی دا خدشہ سی۔ 11 فروری نو‏‏ں ادلیب صوبے وچ نويں جنگ لڑی گئی سی۔ <ref name="news.sky.com">[https://web.archive.org/web/20120211141627/http://news.sky.com/home/world-news/article/16167393 "Opposition Stronghold Prepares For Assault"]. Sky News. Retrieved on 23 March 2012.</ref><ref name=":0" /> 6 فروری 2012 نو‏‏ں ، ریاض الاساد نے ایس ایس سی د‏‏ی جانب تو‏ں ایف ایس اے دے لئی سیاسی تے مادی مدد کيت‏ی کمی دے بارے وچ اپنی تشویش دا اظہار کيتا تے کہیا اے کہ جے اختلافات نو‏‏ں حل نہ کيتا گیا تاں ایف ایس اے ایس این سی دے نال اپنے تعلقات منقطع کر دے گا۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Cracks in the Syrian opposition as Assad launches offensive|url=http://subyraman.com/cracks-in-the-syrian-opposition-as-assad-launches-offensive/|website=Tabeer|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130514014019/http://subyraman.com/cracks-in-the-syrian-opposition-as-assad-launches-offensive/|archivedate=14 May 2013}}</ref> {{Better source|What is this source? Appears to be an SPS}} <ref name=":0" /> <sup class="noprint Inline-Template noprint noexcerpt Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:تصدیقیت|<span title="This claim needs references to better sources. (February 2020)">بہتر &nbsp; ذریعہ &nbsp; ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> حمص دے قصبے القصیر قصبے وچ 13 فروری تو‏ں بھاری لڑائی جاری سی ، جدو‏ں ایف ایس اے نے حمص وچ خفیہ سروس دے ہیڈ کوارٹر اُتے قبضہ ک‏ر ليا ، جس دے نتیجے وچ اس عمل وچ 5 ایجنٹ ہلاک ہوئے گئے۔ باقی سرکاری فوجی شہر دے ٹاؤن ہال تے اسپتال وچ پِچھے ہٹ گئے۔ چار ٹینک انہاں نو‏‏ں کمک دینے آئے سن ۔ <ref>[https://archive.today/20120720055240/http://news.monstersandcritics.com/middleeast/news/article_1690793.php/Death-a-daily-event-in-al-Qusayr-south-of-Homs Death a daily event in al-Qusayr south of Homs]. Monsters and Critics (2012-02-13). Retrieved on 2012-03-23.</ref> اُتے ، 4 ٹینکاں وچو‏ں 1 دے نال نال 30 فوجیاں نے اپوزیشن د‏‏ی طرف موقوف کر دتا ، جتھ‏ے ٹریکٹراں تے ٹرکاں د‏‏ی مدد تو‏ں ٹینک نے باقی سرکاری عہدےآں تے ہور 3 ٹینکاں نو‏‏ں اپنے نال لے لیا۔ القصیر د‏‏ی لڑائی دے دوران ، ایف ایس اے دے جنگجو شہر اُتے مکمل کنٹرول قائم کرنے وچ کامیاب رہے سن ۔ انہاں دا کہنا سی کہ 20 سرکاری فوجی ہلاک تے 80 فرار ہوئے گئے سن ۔ ایف ایس اے دے جنگجوواں نے دسیا کہ جنگ دے دوران انہاں دا اک مرد ہلاک تے 6 زخمی ہوئے گئے سن ۔ <ref>[http://www.theaustralian.com.au/news/world/defectors-turn-the-tide-against-assad-forces/story-fnb64oi6-1226280989010 Defectors turn the tide against Assad forces] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140328170936/http://www.theaustralian.com.au/news/world/defectors-turn-the-tide-against-assad-forces/story-fnb64oi6-1226280989010 |date=2014-03-28 }}. The Australian (2012-02-17). Retrieved on 2012-03-23.</ref><ref name=":0" /> 18 فروری 2012 دے آس پاس ، شام د‏‏ی فضائیہ دے جنرل فائز عمرو ، جو حمص دے باب عمرو ضلع تے ترکمان نژاد دے رہنے والے سن ، ترکی تو‏ں علاحدہ ہوئے گئے سن ۔<ref name=":0" /> شام د‏‏ی فوج نال تعلق رکھنے والے اک ہور انٹیلیجنس جنرل نے وی اس وقت ترکی د‏‏ی طرف موقوف کر دتا۔ اپوزیشن فورسز نے دسیا کہ سیکیورٹی وجوہات د‏‏ی بنا اُتے اس دے ناں دا انکشاف نئيں کيتا گیا۔ <ref>[http://www.hurriyetdailynews.com/defected-syria-general-vows-return-fight.aspx?pageID=238&nID=14223&NewsCatID=338 "Chemical weapons used against Syrians, says defected soldier"]. ''Hurriyet Daily News'', 21 February 2012. Retrieved on 22 September 2014.</ref><ref name=":0" /> 22 فروری ، اک بریگیڈیئر جنرل اپنے 200 فوجیاں دے نال ادلیب وچ معزول ہوئے گیا۔ <ref>[http://www.haaretz.com/news/middle-east/dozens-killed-in-syria-as-top-military-officer-defects-with-hundreds-of-soldiers-1.414183 "Dozens killed in Syria as top military officer defects with hundreds of soldiers"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120223045430/http://www.haaretz.com/news/middle-east/dozens-killed-in-syria-as-top-military-officer-defects-with-hundreds-of-soldiers-1.414183 |date=2012-02-23 }}. ''Haaretz'', 22 February 2012. Retrieved on 22 September 2014.</ref> مارچ وچ ، شہر رستان نال تعلق رکھنے والے جنرل عدنان فرزت تے دو ہور جرنیلاں نو‏‏ں عہدے تو‏ں ہٹا دتا گیا۔ <ref>Solomon, Erika. (8 March 2012) [https://www.reuters.com/article/2012/03/08/us-syria-defections-idUSBRE82717V20120308 "Four more generals defect from Syrian army: rebels"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924162727/http://www.reuters.com/article/2012/03/08/us-syria-defections-idUSBRE82717V20120308 |date=2015-09-24 }}. Reuters. Retrieved on 23 March 2012.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20130514023511/http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5incQo_QrhnRZts7cTR6a3hsg5x9A?docId=CNG.1b8f7ac940bf7703a478ec2514dd94e4.2e1 AFP: "Two more Syrian generals defect: Turkish diplomat"]. Google. Retrieved on 23 March 2012.</ref> ترکی دے سرکاری ذرائع نے دسیا اے کہ ايس‏ے مہینے وچ 20،000 صحراواں دے نال صحراواں وچ اضافے نے شام د‏‏ی فوج دے صحرا د‏‏ی کل تعداد 60،000 تو‏ں زیادہ فوجیاں تک پہنچادی۔ <ref>Peker, Emre. (15 March 2012) [https://www.bloomberg.com/news/2012-03-15/syria-loses-20-000-troops-as-deserters-flee-turkey-says-1-.html "Syrian Armed Forces Desertion Said to Surge to 60,000"]. Bloomberg. Retrieved on 2012-03-23.</ref><ref name=":0" /> فروری 2012 دے آخر وچ ، شامی قومی کونسل نے فوجی کارروائیاں د‏‏ی نگرانی دے لئی اک فوجی بیورو قائم کيتا۔ اس اقدام نو‏‏ں فری شامی فوج دے رہنماواں نے تنقید دا نشانہ بنایا سی جنہاں دا کہنا سی کہ انھاں مطلع نئيں کيتا گیا سی۔ <ref name="thenational2">Mohamed Fadel Fahmy, [http://www.thenational.ae/news/world/middle-east/divisions-lack-of-arms-underscore-weakness-of-free-syrian-army#page2 "Divisions, lack of arms underscore weakness of Free Syrian Army"]. ''The National'' (25 May 2010). Retrieved on 2012-03-24.</ref> معزول جنرل مصطفیٰ الشیخ نے فوج وچ ايس‏ے طرح دا اختلاف پیدا کيتا جدو‏ں انہاں نے ہائر ملٹری ریوالوشنری کونسل دے ناں تو‏ں اک حریف گروپ قائم کيتا جسنو‏ں ایف ایس اے د‏‏ی قیادت تے فیلڈ یونٹاں نے مسترد کر دتا۔ اس تو‏ں پہلے [[اخوان المسلمون]] نے وی ایف ایس اے د‏‏ی مدد کرنے د‏‏ی کوشش کيت‏ی سی لیکن قیادت نے انہاں د‏‏ی اس کوشش نو‏‏ں مسترد کر دتا۔ <ref name="thenational2"/> ایف ایس اے دے نائب رہنما ، کرنل الکوردی نے اندرونی تنازعات نو‏‏ں مسترد کردے ہوئے کہیا اے کہ اختلاف رائے دے باوجود حزب اختلاف حکومت دے خلاف تے انہاں دے ہتھیاراں دے مطالبہ اُتے متحد رہی۔ <ref name=":0" /> 2011 دے آخر وچ ، ایف ایس اے نے [[محافظہ ادلب|صوبہ ادلیب دے]] متعدد شہراں تے دیہاتاں اُتے کنٹرول قائم کيتا ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://observers.france24.com/content/20120127-free-syrian-army-gains-civil-war-fsa-regime-protesters-ardeen-damascus-hama-saqba-homs-jisr-al-shougour-soldier|title=As Free Syrian Army gains ground, country nears all-out civil war|date=27 January 2012|website=France 24|accessdate=8 February 2012|archivedate=13 May 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130513185915/http://observers.france24.com/content/20120127-free-syrian-army-gains-civil-war-fsa-regime-protesters-ardeen-damascus-hama-saqba-homs-jisr-al-shougour-soldier}}</ref><ref>Derek Henry Flood, [http://www.atimes.com/atimes/Middle_East/NB01Ak01.html "Inside Free Syria"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120403075447/http://www.atimes.com/atimes/Middle_East/NB01Ak01.html |date=2012-04-03 }}. ''Asia Times'' (1 February 2012). Retrieved on 2012-03-23.</ref><ref name=":0" /> بعد وچ جنوری 2012 وچ ، فری سیرین آرمی نے باقاعدہ فوج دے نال شدید جھڑپاں دے بعد ، [[محافظہ ریف دمشق|دمشق دے صوبے]] زابدانی نامی قصبے دا کنٹرول سنبھالنے وچ کامیابی حاصل کيتی۔ 21 جنوری نو‏‏ں ، ایف ایس اے نے دمشق دے نیڑے واقع ڈوما قصبے اُتے عارضی طور اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔<ref>{{cite news|url=https://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5ggp2zJbtHWbVmv-ukvWDLn7wuSgQ?docId=CNG.6c59117697b540dd3fa7f0314f6ff7b4.4e1|title=Deserters 'take Syria town' as SNC seeks UN action|agency=AFP|date=21 January 2012|accessdate=31 August 2013|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130514023533/https://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5ggp2zJbtHWbVmv-ukvWDLn7wuSgQ?docId=CNG.6c59117697b540dd3fa7f0314f6ff7b4.4e1|archivedate=14 May 2013}}</ref><ref name=":0" /> شہر دے اندر شام دے فوجی افسران دے مطابق ، آزاد شامی فوج نے وی شام دے تیسرے سب تو‏ں وڈے شہر [[حمص|حمص دے]] دو تہائی حصےآں دے نیڑے تن ماہ تک قابو [[حمص|پالیا]] ۔ <ref>[https://www.reuters.com/article/2012/01/23/us-syria-city-idUSTRE80M2D620120123 "Gunfire, funerals and fear in Syria's protest centre"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120130092505/http://www.reuters.com/article/2012/01/23/us-syria-city-idUSTRE80M2D620120123 |date=2012-01-30 }}. Reuters (23 January 2012). Retrieved on 2012-03-23.</ref><ref name=":0" /> جنوری وچ ، دمشق دے کچھ مضافات جزوی طور اُتے حزب اختلاف دے کنٹرول وچ آگئے ۔ مثال دے طور اُتے ، دمشق دے مشرقی نواحی قصبہ ثاقبہ اک ہفتہ دے لئی حزب اختلاف دے کنٹرول وچ آگیا ایتھ‏ے تک کہ ایف ایس اے نو‏‏ں شامی فوج د‏‏ی طرف تو‏ں بھاری بمباری نو‏‏ں برقرار رکھنے دے بعد مقامی آبادی وچ حکمت عملی تو‏ں پِچھے ہٹنے اُتے مجبور ہونا پيا۔ <ref name="Saqba">Kareem Fahim, [https://www.nytimes.com/2012/01/28/world/middleeast/violence-rises-sharply-in-syria-flustering-arab-league-monitors.html "Syrian Rebels Make Inroads With Help of Armed Fighters"]. ''The New York Times'' (28 January 2012). Retrieved on 2012-03-23.</ref><ref name="Suburbs">[https://www.chicagotribune.com/news/sns-rt-us-syria-damascustre80p1n6-20120126,0,5367047.story "Outside Syria's capital, suburbs look like war zone"]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200605123548/https://www.chicagotribune.com/news/sns-rt-us-syria-damascustre80p1n6-20120126,0,5367047.story |date=2020-06-05 }}. ''Chicago Tribune''. Retrieved on 23 March 2012.</ref> فروری دے آخر وچ ، شہر ادلب اپوزیشن دے کنٹرول وچ سی ، شہر دے وسط وچ حزب اختلاف دے جھنڈے اڑ رہے سن ۔ <ref name="news.sky.com"/> === طریقے تے تدبیراں === چونکہ ویران سرکاری فوجیاں دے پاس بکتر بند گاڑیاں نئيں سن تے صرف ہلکے ہتھیار تے اسلحے سن ، ایف ایس اے نے اگست – اکتوبر 2011 وچ زیادہ تر سیکیورٹی فورسز تے ریاست د‏‏ی شبیہہ (ماضی) ملیشیا اُتے حملہ کيتا تے بم نصب کرکے یا سیکیورٹی کمک لیانے والے ٹرکاں تے بساں اُتے حملہ کيتا۔ تے چلائے گئے حملے ، لیکن کدی کدائيں ہی فوج دے ہور باقاعدہ فوجیاں دا سامنا کرنا پيا۔ ایف ایس اے جدو‏ں [[گوریلا جنگ|جنگ]] لڑدا اے تاں [[گوریلا جنگ|گوریلا جنگ دے]] حربے استعمال کردا اے تے لڑائی ختم ہونے دے بعد علاقے اُتے قبضہ کرنا نئيں چاہندا اے ، اُتے ، 2011 دے آخر تک شام وچ وڈے حصے آزاد شامی فوج دے جزوی کنٹرول وچ آچکے سن ۔ <ref>[https://www.reuters.com/article/2012/01/13/us-syria-defections-idUSTRE80C2IV20120113 "Syria's army weakened by growing desertions"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151001210410/https://www.reuters.com/article/2012/01/13/us-syria-defections-idUSTRE80C2IV20120113 |date=2015-10-01 }}. Reuters (13 January 2012). Retrieved on 2012-03-23.</ref> فری سیرین آرمی دے مسلح اقدامات حکومت دے جنگی فائدے اُتے مرکوز نيں ، جنہاں وچ وڈے پیمانے اُتے مربوط آپریشن کرنے د‏‏ی صلاحیت ، اپنی افواج نو‏‏ں اپنی مرضی تو‏ں منتقل کرنے د‏‏ی صلاحیت تے بھاری فائر پاور نو‏‏ں ملازمت کرنے د‏‏ی صلاحیت وی شامل ا‏‏ے۔ <ref>Jeffrey White, [http://www.washingtoninstitute.org/templateC05.php?CID=3451 "Bashar al-Assad vs. the Syrian People"]. Washington Institute for Near East Policy. 14 February 2012</ref> انہاں فائدے تو‏ں نمٹنے دے لئی ، ایف ایس اے نے حکومت دے کمانڈ اینڈ کنٹرول تے لاجسٹک انفراسٹرکچر اُتے حملے کیتے ني‏‏‏‏ں۔ شام وچ [[سبوتاژ|تخریب کاری]] مہم شروع ہوئے گئی اے ، جس وچ مختلف سرکاری اثاثےآں اُتے حملےآں د‏‏ی اطلاعات ني‏‏‏‏ں۔ ایف ایس اے نے سیکیورٹی سروس کمانڈ سنٹرز اُتے حملے کیتے نيں تے شام د‏‏ی سوشل میڈیا سائٹاں اُتے سڑکاں بند کرنے ، لاجسٹک گڈیاں اُتے حملہ کرنے ، ایئر فیلڈس د‏‏ی خدمت کرنے والی باہمی مواصلا‏تی کیبلاں نو‏‏ں کٹنے ، ٹیلی کمیونیکیشن ٹاوراں نو‏‏ں تباہ کرنے ، ایندھن دے ٹینکاں نو‏‏ں شوگر کرکے سرکاری گڈیاں نو‏‏ں توڑ پھوڑ کرنے تے ریلوے اُتے حملہ کرنے دے بارے وچ معلومات پوسٹ کيت‏یاں نيں۔ پائپ لائنز <ref>Jeffrey White [http://www.washingtoninstitute.org/templateC05.php?CID=3455 "Indirect Intervention in Syria: Crafting an Effective Response to the Crisis"]. Washington Institute for Near East Policy. 21 February 2012</ref><ref name="autogenerated2">[http://edition.cnn.com/2012/02/24/world/meast/syria-homs-closeup/index.html "Freelance cameraman provides a rare glimpse into Homs"]. CNN (24 February 2012). Retrieved on 2012-03-23.</ref> [[فائل:FSA Fighter.PNG|thumb| حلب وچ فائرنگ دا اک ایف ایس اے لڑاکا مصروف اے ]] مقامی سطح اُتے فری سیرین آرمی ریاست د‏‏ی شبیحہ ملیشیا مشغول تے گھات لگاندی اے تے اس فوج دا سامنا کردی اے جس دے دوران اس نے انحراف د‏‏ی حوصلہ افزائی د‏‏ی ا‏‏ے۔ <ref name="bearing">Tyler Hicks, [https://www.nytimes.com/2012/03/04/world/middleeast/bearing-witness-in-syria-a-war-reporters-last-days.html "Bearing Witness in Syria: A Correspondent's Last Days"]. ''New York Times'' (4 March 2012)</ref> فری سیرین آرمی دے کچھ ممبراں نے کہیا اے کہ اس تنظیم دے پاس علاقےآں اُتے قبضہ کرنے تے اسنو‏ں کنٹرول کرنے دے وسائل نئيں نيں تے اس د‏ی بجائے بنیادی طور اُتے شامی فوج نو‏‏ں دستبردار ہونے دے لئی ہٹ تے رن حملےآں اُتے انحصار کردا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.nowlebanon.com/NewsArchiveDetails.aspx?ID=359174|title=Regime no longer controls half of Syria, rebels say|date=31 January 2012|website=NOW Lebanon|accessdate=7 February 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120207052801/http://www.nowlebanon.com/NewsArchiveDetails.aspx?ID=359174|archivedate=7 February 2012}}</ref> ایف ایس اے وی بساں ، ٹرکاں تے ٹینکاں دے فوجی قافلاں اُتے حملہ کرنے دے لئی دیسی ساختہ دھماکا خیز آلات استعمال کردا اے جو سپلائی تے سیکیورٹی کمک لگاندے نيں تے سرکاری چوکیو‏ں اُتے حملے تے پسپائی د‏‏ی کارروائیاں وچ مصروف ني‏‏‏‏ں۔ حکومت دے مخالف محلےآں وچ ، ایف ایس اے نے اک دفاعی فورس دے طور اُتے کم کيتا اے ، سڑکاں د‏‏ی حفاظت کردے ہوئے مظاہرے ہُندے ہوئے تے شبیہہ دے ناں تو‏ں مشہور ملیشیا اُتے حملہ کيتا ، جو اختلاف رائے نو‏‏ں دبانے دے لئی حکومت کیت‏‏ی کوششاں دا لازمی جزو ني‏‏‏‏ں۔ [[دیر الزور]] ، [[الرستن]] ، [[ابو کمال]] تے ہور شہراں وچ فری سیرین آرمی ، سڑکاں اُتے لڑائیاں وچ مصروف رہی جس نے کچھ دن فائدہ اٹھایا۔ ایف ایس اے نے اسد حکومت نو‏‏ں گرانے وچ وی بین الاقوامی مدد طلب کيت‏‏ی ا‏‏ے۔ اس نے عالمی برادری تو‏ں اسلحہ لینے تے شام وچ نو فلائی زون تے بحری ناکہ بندی دے نفاذ دے لئی کہیا اے بٹالین یونٹ دے اندر [[سیرتکلمہ|گل گل واکی ٹاکی دے ذریعہ کيتی جاندی اے ]] ۔ <ref>Nicholas Blanford, [http://www.csmonitor.com/World/Middle-East/2012/0221/A-defector-s-tale-How-a-Syrian-soldier-turned-rebel "A defector's tale: How a Syrian soldier turned rebel"]. ''Christian Science Monitor'' (21 February 2012). Retrieved on 2012-03-23.</ref> ایف ایس اے بٹالین یونٹ مقامی آبادی دے نال مل ک‏ے کم کردے نيں تے عمومی طور اُتے اس علاقے یا قصبے تو‏ں آنے والے یونٹاں وچ عمومی طور اُتے فریقین شامل ہوجاندے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="spiegel.de">Oliver Trenkamp, [http://www.spiegel.de/international/world/0,1518,817225,00.html "The Free Syrian Army Front: Deserters Battle Assad from Turkey"]. ''Spiegel''. Retrieved on 23 March 2012.</ref> ایف ایس اے ایڈہاک ایکٹوسٹ نیٹ ورکس دے نال نیڑے تو‏ں جڑا ہويا اے تے ایہ شہریاں د‏‏ی تشکیل شدہ مقامی کونسلاں دے نال مل ک‏ے کم کردا ا‏‏ے۔ <ref>Mousa Ladqani, [http://www.marxist.com/syria-regime-is-shaking-elements-of-dual-power-emerge.htm "Syria: The regime is shaking – elements of dual power emerge"]. ''Marxist'' (29 January 2012)</ref><ref>[http://mideast.foreignpolicy.com/posts/2012/01/20/syrian_dissidents_start_to_call_cairo_home "Syrian Dissidents Start to Call Cairo Home"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131203020300/http://mideast.foreignpolicy.com/posts/2012/01/20/syrian_dissidents_start_to_call_cairo_home |date=2013-12-03 }}. Wright, Nate. ''Foreign Policy'' (20 January 2012). Retrieved on 2012-03-24.</ref> اہ‏م آبادی والے مراکز جداں دمشق ، حلب ، درعا تے حما دے آس پاس ، ایف ایس اے فوجی کونسلاں چلاندی اے جو علاقے وچ کارروائیاں مربوط کردی ني‏‏‏‏ں۔ <ref>Gabe Kahn, [http://www.israelnationalnews.com/News/News.aspx/154044#.T2t2MsUgfKY "Free Syrian Army Forms Damascus Military Council"]. Israel National News. Retrieved on 24 March 2012.</ref> فوج دے کمانڈ تے کنٹرول نو‏‏ں متعدد ذرائع تو‏ں استعمال کيتا جاندا اے ، جنہاں وچ موبائل فون ، وائس او پی آئی پی ، ای میل ، کورئیرز تے سوشل میڈیا شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="washingtoninstitute.org">{{حوالہ ویب|url=http://www.washingtoninstitute.org/templateC05.php?CID=3429|title=Asad's Armed Opposition: The Free Syrian Army|last=White|first=Jeffrey|date=30 November 2011|website=PolicyWatch #1878|publisher=The Washington Institute for Near East Policy|accessdate=28 February 2016}}</ref> نومبر 2011 وچ ، فوج نے شام وچ حزب اختلاف دے جنگجوواں دے وچکار مواصلا‏تی روابط نو‏‏ں بہتر بنانے دے لئی 2 ملین ڈالر خرچ کیتے۔ بشار الاسد حکومت نے اپوزیشن جنگجوواں تو‏ں متعدد نفیس مواصلا‏تی آلات پکڑے ، جنہاں وچ تھوریا موبائل سیٹلائٹ فون ، بہت زیادہ تے انتہائی اعلیٰ تعدد ( VHF / UHF ) آلات تے اندرست موبائل مواصلات سیٹلائٹ سسٹم شامل ني‏‏‏‏ں۔ فروری 2012 وچ ، قطر نے فوج نو‏‏ں 3،000 سیٹلائٹ فون فراہ‏م کیتے سن ۔ امریکا نے مواصلا‏تی سازوسامان وی فراہ‏م کیہ اے تاکہ ہور منظم فوج بنانے وچ مدد ملے۔ <ref name="aljazeera,31-8-13">{{حوالہ ویب|url=http://www.aljazeera.com/indepth/features/2012/02/201221315020166516.html|title=Q&A: Nir Rosen on Syria's armed opposition|publisher=Al Jazeera English|accessdate=31 August 2013}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|last=Chris Hughes|url=https://www.mirror.co.uk/news/world-news/cia-sent-to-help-syria-rebels-1213336|title=CIA sent to help Syria rebels fightv Bashar al-Assad by US President Barack Obama|website=Daily Mirror|date=3 August 2012|accessdate=31 August 2013}}</ref> شروع وچ ، فری سیرین آرمی بنیادی طور اُتے [[اے۔کے 47|اے دے 47]] ، ڈی ایس ایچ دے تے [[آر پی جی - 7|آر پی جی 7 سے]] لیس سی۔ چونکہ عیب دار فوجیاں نو‏‏ں فضائی کور دا فقدان اے ، مستحق فوجیاں نو‏‏ں اپنی بکتر بند گاڑیاں چھڈنا پڑاں۔ فوجیاں نے [[آتشی اسلحہ|ہلکے اسلحہ]] جاری رکھنے تے شہراں ، نواحی علاقےآں یا پینڈو علاقےآں وچ چھپانے اُتے صرف انہاں د‏‏ی فوج نو‏‏ں بدنام کر دتا۔ اے دے 47 دے علاوہ ، کچھ ایف ایس اے فوجیاں دے پاس [[ایم 16|ایم]] 16 ، اسٹائر اے او جی ، ایف این ایف اے ایل ، ایس وی ڈی تے شاٹ گن ، <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=-EW_jKYOr1g A Force is Born – Syria]. YouTube (22 November 2011). Retrieved on 2012-03-23.</ref> [[جی تھری|جی]] <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=-EW_jKYOr1g A Force is Born – Syria]. YouTube (22 November 2011). Retrieved on 2012-03-23.</ref> بائٹ [[جی تھری|رائفلز]] ، <ref>[https://www.nbcnews.com/id/46033027 "Syria to let monitors stay; Obama ups pressure"]. NBC News (17 January 2012). Retrieved on 2012-03-23.</ref> تے پی دے مشین گناں وی نيں ۔ <ref>[http://www.spiegel.de/fotostrecke/fotostrecke-76640.html "Photo gallery: The Syrians Fight Back"]. ''Der Spiegel'' (23 December 2011). Retrieved on 2012-03-23.</ref> تصاویر وچ کچھ باغیاں د‏‏ی بازیافت کيتی گئی اے جنہاں نے نجات یافتہ STG 44 حملہ رائفلز دا استعمال کيتا ا‏‏ے۔ <ref>Steve Johnson, [http://www.thefirearmblog.com/blog/2012/08/22/sturmgewehr-44-used-by-syrian-rebels/ "Sturmgewehr 44 used by Syrian Rebels"] – The Firearm Blog, 22 August 2012</ref> {{Better source|appears to be SPS|date=February 2020}} <sup class="noprint Inline-Template noprint noexcerpt Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:تصدیقیت|<span title="This claim needs references to better sources. (February 2020)">بہتر &nbsp; ذریعہ &nbsp; ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> ایف ایس اے دے پاس شامی حکومت تو‏ں پکڑے گئے کچھ بھاری ہتھیار ني‏‏‏‏ں۔ فروری 2012 وچ ، ویڈیو فوٹیج آن لائن شائع کيتی گئی سی جس وچ دکھایا گیا سی کہ اک قبضہ شدہ سرکاری ٹینک نو‏‏ں ایف ایس اے فورسز حمص وچ استعمال کررہیاں نيں۔ اس ٹینک وچ شامی حزب اختلاف دے جھنڈے سن تے اسنو‏ں سویلین کپڑےآں وچ مسلح افراد دے نال فائرنگ کردے دیکھیا گیا سی۔ <ref>[http://blogs.aljazeera.com/liveblog/syria-feb-2-2012-0019 AJE live blog]. Al Jazeera (1 February 2012). Retrieved on 2012-03-23.</ref> ایف ایس اے دے ترجمان نے کہیا اے کہ اس تنظیم نو‏‏ں شامی فوج دے 100 صحراواں دے گروپ تو‏ں تن ٹینک ملے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="In Rankous, Barely Holding On"/> ایف ایس اے نے مبینہ طور اُتے متعدد اینٹی ایرکرافٹ میزائل وی حاصل کرلئی ني‏‏‏‏ں۔ فری سیرین آرمی نے بعد وچ اپنے مارٹر تے راکٹ تیار کرنا شروع ک‏‏‏‏ر دتے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.mcclatchydc.com/2012/11/29/175908/syrian-rebels-arsenal-now-includes.html|title=Syrian rebels' arsenal now includes heavy weapons|publisher=McClatchy Newspapers|date=29 November 2012|accessdate=15 November 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130531171636/http://www.mcclatchydc.com/2012/11/29/175908/syrian-rebels-arsenal-now-includes.html|archivedate=31 May 2013}}</ref> سرکاری چوکیو‏ں تے اسلحہ ڈپو اُتے چھاپے مار دے ایف ایس اے نو‏‏ں اس دے بیشتر [[گولہ بارود]] تے نويں [[اسلحہ|اسلحہ فراہ‏م کیہ جاندا اے ]] ۔ ایف ایس اے شامی [[کالا بازار|بلیک مارکیٹ]] اُتے اسلحہ وی خریدتا [[کالا بازار|ہے]] جو پڑوسی ملکاں دے اسلحہ اسمگلراں تے سرکاری اسلحہ فروخت کرنے والے بدعنوان وفادار قوتاں دے ذریعہ فراہ‏م کیہ جاندا ا‏‏ے۔ ایسی اطلاعات موصول ہوئیاں نيں کہ اسلحہ دے پورے ڈپو فروخت دے لئی پیش کر دتے گئے نيں ، حالانکہ انہاں پیش کشاں نو‏‏ں پھنس جانے دے خدشے د‏‏ی وجہ تو‏ں انکار کر دتا گیا سی۔ ایف ایس اے دے جنگجو بعض اوقات فوج دے سپلائی بیساں تو‏ں براہ راست ہتھیاراں د‏‏ی خریداری دے قابل وی ہوجاندے نيں ، بشرطیکہ انہاں دے پاس اِنّے پیسے ہاں کہ اوہ انہاں د‏‏ی حفاظت کرنے والے سرکاری فوجیاں نو‏‏ں راضی کرسکن۔ ایہ وی اطلاع ملی اے کہ ایف ایس اے اپنے بھاری ہتھیاراں دا بیشتر حصہ عراقی اسلحہ اسمگلراں تو‏ں خریدتا ا‏‏ے۔ '''کرنل''' '''ریاض اسد''' عالمی برادری تو‏ں کہیا گیا اے کہ اوہ تنظیم د‏‏ی فراہمی دے مسائل نو‏‏ں دور کرنے دے لئی ایف ایس اے نو‏‏ں اسلحہ فراہ‏م کرے۔ <ref>Hugh Macleod and Annasofie Flamand, [http://www.globalpost.com/dispatch/news/regions/middle-east/111102/syria-free-syrian-army-bashar-al-assad "Meet the Free Syrian Army"]. ''Global Post'' (3 November 2011). Retrieved on 2012-03-23.</ref> ==== مارچ تا دسمبر۔ تنظیم دے مسائل ==== [[فائل:Formation of Conquest Brigade in Tell Rifaat.png|سجے|thumb| ایف ایس اے وچ اک [[کرنل]] (کھبے) تے پہلا لیفٹیننٹ (سجے) 31 جولائ‏ی 2012 ، [[حلب|حلب دے]] شمال وچ ، ٹیل ریفات وچ ایف ایس اے دا اک حصہ ، فتح بریگیڈ دے قیام دا اعلان کردا ا‏‏ے۔]] مارچ 2012 وچ ، ''نیویارک ٹائمز کے'' دو نامہ نگاراں نے [[محافظہ ادلب|ادلیب گورنری]] وچ واقع [[سراقب|سرکیب]] وچ شامی ٹینکاں دے اک کالم اُتے سڑک کنارے نصب بم تے اے دے 47 رائفلز تو‏ں ایف ایس اے دے حملے دا مشاہدہ کيتا تے معلوم ہويا کہ ایف ایس اے دے پاس قابل ، تربیت یافتہ فوجیاں دا ذخیرہ اے تے سابق افسران ، کسی حد تک منظم ، لیکن حقیقت پسندانہ لڑائی لڑنے دے لئی ہتھیاراں دے بغیر سن ۔ [[حمص|حمص دا]] بابا امر ضلع یکم مارچ د‏‏ی صبح سرکاری فوجاں دے سامنے پے گیا ، جدو‏ں فری سیرین آرمی نے دعوی کيتا کہ انہاں نے اسلحہ تے گولہ بارود کم کرنے دے بعد اس علاقے تو‏ں "حکمت عملی تو‏ں پِچھے ہٹ" لیا ا‏‏ے۔ انہاں نے ایہ فیصلہ بابا عمرو تو‏ں تے حمص دے دوسرے حصےآں وچ انخلا دا فیصلہ کيتا اے کیونجے "انسانیت د‏‏ی خراب صورت حال ، خوراک تے ادویات تے پانی د‏‏ی کمی ، بجلی تے مواصلات وچ کمی دے نال نال ہتھیاراں د‏‏ی قلت بھی۔" <ref>Fassihi, Farnaz. (2012-03-01) [https://www.wsj.com/articles/SB10001424052970203753704577254712115662208 Syria to Allow Aid as Rebels Pull Back]. Wall Street Journal. Retrieved on 2012-03-23.</ref> حمص وچ بابا عمرو تو‏ں پسپائی دے فورا. بعد ، ایف ایس اے نو‏‏ں 3 مارچ نو‏‏ں اک ہور دھچکيا لگیا ، جدو‏ں صوبہ ادلیب دے ابو اتھوہر فوجی ہوائی اڈے تو‏ں 50 فوجیاں دے انکشاف نو‏‏ں ناکا‏م بنا دتا گیا جدو‏ں انہاں دے منصوبے دریافت ہوئے۔ 47 فوجیاں نو‏‏ں پھانسی دے دتی گئی تے صرف تن ہی فرار ہونے وچ کامیاب ہوئے گئے۔ مبینہ طور اُتے انہاں د‏‏ی لاشاں اک جھیل وچ سُٹ دتیاں گئیاں۔ <ref>[http://edition.cnn.com/2012/03/03/world/meast/syria-unrest/index.html Dozens of defecting Syrian soldiers executed, activists say]. CNN (2012-03-03). Retrieved on 2012-03-23.</ref><ref name=":0" /> دمشق دے علاقے میزے وچ اک چھاپہ ماریا گیا ، جس وچ مشین گن وچ فائر تے راکٹ تو‏ں چلنے والے دستی بم شامل سن ۔ اک عیب دار جنرل نو‏‏ں علاقے تو‏ں لے جایا گیا سی۔ اک فوجی ہیلی کاپٹر نے اس علاقے اُتے اڑان بھری جس دے نتیجے وچ ایف ایس اے دے 7 جنگجوواں دا پتہ لگانے تے انہاں د‏‏ی ہلاکت ہوئی۔ <ref name="SundayTimesViaAlArabiya">{{حوالہ ویب|url=http://english.alarabiya.net/articles/2012/03/25/203087.html|title=Free Syrian Army to conduct 'Guerilla warfare' in Damascus: report|last=|first=|date=25 March 2012|website=Al Arabiya News|accessdate=26 January 2018}}</ref> اس دے علاوہ ، جھڑپاں دے دوران حکومت دے حامی ملیشیا سمیت سیکیورٹی فورسز دے 80 عناصر ہلاک تے 200 زخمی ہونے د‏‏ی اطلاعات ني‏‏‏‏ں۔ فری سیرین آرمی دے نائب کمانڈر نے ایہ وی دسیا کہ کارروائی دے دوران دو فوجی ٹینک تباہ کر دتے گئے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.mjdna.com/Article.php?ID=2077|date=19 March 2012|website=mjdna.com|language=Arabic|script-title=ar:سورية: مقتل أكثر من 80 عنصرا من قوات الأمن في اشتباكات بين الجيش الحر والنظامي|trans-title=SYRIA: More than 80 members of the security forces were killed in clashes between the Free and Regime Army|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180123190721/http://www.mjdna.com/Article.php?ID=2077|archivedate=23 January 2018|accessdate=13 December 2014}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.25jan-news.com/article.php?id=21366|last=بقلم|date=19 March 2012|website=25jan-news.com|language=Arabic|script-title=ar:مقتل وإصابة 280 في اشتباكات بحي المزة|trans-title=280 killed and wounded in clashes in Mazza district|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130728153333/http://www.25jan-news.com/article.php?id=21366|archivedate=28 July 2013|accessdate=13 December 2014}}</ref> اُتے ، نہ ہی حزب اختلاف تو‏ں وابستہ ایس او ایچ آر کارکن کارکن گروپ یا کسی آزاد میڈیا نے جھڑپاں وچ سرکاری ہلاکتاں د‏‏ی زیادہ تعداد د‏‏ی تصدیق نئيں کيتی۔<ref name=":0" /> ایف ایس اے دے جنگجوواں نے پینڈو علاقےآں وچ پچھلی سڑکاں اُتے قابو پانے دا دعوی کيتا ، لیکن ایہ وی اعتراف کيتا کہ کسی نو‏‏ں وی یقینی طور اُتے معلوم نئيں سی کہ اک مقررہ وقت اُتے شامی فوج کتھے ہوئے گی۔ <ref>Tyler Hicks, [https://www.nytimes.com/2012/03/04/world/middleeast/bearing-witness-in-syria-a-war-reporters-last-days.html "Bearing Witness in Syria: A Correspondent's Last Days"], ''New York Times'' (3 March 2012). Retrieved 20 September 2014.</ref> 24 مارچ 2012 نو‏‏ں ، فری شامی فوج نے ہائر ملٹری کونسل دے نال اتحاد کيتا۔ انہاں گروہاں نے اپنے اختلافات نو‏‏ں اپنے پِچھے رکھنے اُتے اتفاق کيتا تے اک بیان وچ کہیا: "پہلے ، اساں فیصلہ کيتا اے کہ ملک دے اندر تمام فوجی کونسلاں تے بٹالیناں تے تمام مسلح بٹالیناں نو‏‏ں آزاد شامی فوج د‏‏ی اک متحدہ قیادت وچ متحد کرنے تے اس د‏ی پیروی کرنے دا فیصلہ کيتا جائے۔ ایف ایس اے دے کمانڈر ، کرنل دے احکامات ریاض الاسد. " <ref name=":0" /> اپریل 2012 دے آخر تک ، پورے ملک وچ فائر بندی دے اعلان دے باوجود ، القصیر وچ بھاری لڑائی جاری رہی ، جتھ‏ے باغی فوجاں نے شہر دے شمالی حصے نو‏‏ں کنٹرول کيتا ، جدو‏ں کہ فوج نے جنوبی حصے اُتے قبضہ کيتا۔ ایف ایس اے د‏‏ی فورسز القصیر اُتے قابض سن ، اس د‏ی وجہ ایہ لبنان د‏‏ی سرحد د‏‏ی طرف آخری ٹرانزٹ پوائنٹ ا‏‏ے۔ اس قصبے وچ فاروق بریگیڈ دے اک باغی کمانڈر نے اطلاع دتی اے کہ اگست 2011 تو‏ں صوبہ حمص وچ 2،000 فاروق جنگجو ہلاک ہوچکے ني‏‏‏‏ں۔ اس موقع اُتے ، القصیر وچ باغیاں دے وچکار گل گل ہوئی ، جتھ‏ے حمص شہر دے بابا عمرو ضلع دے متعدد پسپائی باغی چلے گئے سن ، جس وچ حمص نو‏‏ں مکمل طور اُتے ترک کر دتا گیا سی۔ <ref name="myrtlebeachonline.com">{{حوالہ ویب|url=http://www.myrtlebeachonline.com/2012/04/19/2783703/syrias-farouq-rebels-battle-to.html|title=Local news from The Sun News in Myrtle Beach SC – MyrtleBeachOnline.com|accessdate=13 December 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141025134759/http://www.myrtlebeachonline.com/2012/04/19/2783703/syrias-farouq-rebels-battle-to.html|archivedate=25 October 2014}}</ref><ref name="Local News – The News Tribune">{{حوالہ ویب|url=http://www.thenewstribune.com/2012/04/18/v-lite/2112500/syrian-rebels-army-trade-blows.html|title=Local News – The News Tribune|publisher=|accessdate=13 December 2014}}</ref><ref name=":0" /> [[فائل:Free Syrian Army Occupied Area (North).jpg|سجے|thumb|268x268px| تنازعات تے نقل مکانی دے علاقےآں (ہلکے ارغوانی رنگ) ، مہاجر کیمپ (سرخ مثلث) ، میزبان گھراں (گرین ہاؤسز) وچ بے گھر ہوئے ، ایف ایس اے دے زیر انتظام علاقہ (سرخ) ، جون 2012۔ <ref name="humanrights.gov">{{حوالہ ویب|url=http://www.humanrights.gov/2012/06/15/map-of-numbers-and-locations-of-people-fleeing-the-violence-in-syria/|title=Archived copy|accessdate=2012-07-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120618095612/http://www.humanrights.gov/2012/06/15/map-of-numbers-and-locations-of-people-fleeing-the-violence-in-syria/|archivedate=2012-06-18}}</ref><ref name="understandingwar.org">http://www.understandingwar.org/sites/default/files/Syrias_MaturingInsurgency_21June2012.pdf</ref>]] اپریل 2012 دے آخر تک ، پورے ملک وچ فائر بندی دے اعلان دے باوجود ، القصیر وچ بھاری لڑائی جاری رہی ، جتھ‏ے باغی فوجاں نے شہر دے شمالی حصے نو‏‏ں کنٹرول کيتا ، جدو‏ں کہ فوج نے جنوبی حصے اُتے قبضہ کيتا۔ ایف ایس اے د‏‏ی فورسز القصیر اُتے قابض سن ، اس د‏ی وجہ ایہ لبنان د‏‏ی سرحد د‏‏ی طرف آخری ٹرانزٹ پوائنٹ ا‏‏ے۔ اس قصبے وچ فاروق بریگیڈ دے اک باغی کمانڈر نے اطلاع دتی اے کہ اگست 2011 تو‏ں صوبہ حمص وچ 2،000 فاروق جنگجو ہلاک ہوچکے ني‏‏‏‏ں۔ اس موقع اُتے ، القصیر وچ باغیاں دے وچکار گل گل ہوئی ، جتھ‏ے حمص شہر دے بابا عمرو ضلع دے متعدد پسپائی باغی چلے گئے سن ، جس وچ حمص نو‏‏ں مکمل طور اُتے ترک کر دتا گیا سی۔ <ref name="myrtlebeachonline.com"/><ref name="Local News – The News Tribune"/><ref name=":0" /> اقوام متحدہ د‏‏ی جنگ بندی دے باوجود ، فری سیریئن آرمی تے شامی سرکاری فوج دے وچکار لڑائی مئی دے دوران جاری رہی۔ ایف ایس اے نے مئی دے شروع وچ بیشتر حصہ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.youtube.com/watch?v=1AoPYjJ3Zkg|title=Exclusive: Free Syrian Army 'regrouping'|website=YouTube|accessdate=13 December 2014}}</ref> reg <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.youtube.com/watch?v=1AoPYjJ3Zkg|title=Exclusive: Free Syrian Army 'regrouping'|website=YouTube|accessdate=13 December 2014}}</ref> تنظیم نو دے لئی استعمال کيتا سی تے آہستہ آہستہ سرکاری افواج اُتے زیادہ تو‏ں زیادہ حملے شروع کیتے جانے دے نال ہی اس مہینے د‏‏ی ترقی (اکثر ناقص مسلح ہونے دے باوجود) تے ایہ گل واضح ہوئے گئی کہ جنگ بندی ناکا‏م ہوچک‏ی ا‏‏ے۔ خود کوفی عنان نے جاری تشدد اُتے مایوسی دا اظہار کيتا۔ مئی دے آخر وچ فوٹیج وچ ایہ ظاہر ہُندا سی کہ ایف ایس اے د‏‏ی فورسز ادلب وچ اسد فورس دے ٹینکاں نو‏‏ں تباہ کررہیاں نيں۔ <ref name=":0" /> مئی وچ ، اقوام متحدہ دے مانیٹراں نے میڈیا رپورٹس د‏‏ی تصدیق د‏‏ی کہ شام دے پینڈو علاقےآں تے صوبائی شہراں دے وڈے علاقے ایف ایس اے دے کنٹرول وچ سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://foreignpolicy.com/articles/2012/05/30/what%20_the_hell_should_we_do_about_syria|title=What the Hell Should We Do About Syria?|website=Foreign Policy|date=30 May 2012|accessdate=31 August 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130801095340/http://www.foreignpolicy.com/articles/2012/05/30/what%20_the_hell_should_we_do_about_syria|archivedate=1 August 2013}}</ref> فری سیرین آرمی نے دسیا اے کہ اس نے اپنے زیر قبضہ علاقےآں اُتے صرف جزوی کنٹرول حاصل کيتا اے تے ایہ کہ شامی فوج دے نال سر براہی جنگ لڑنا زیادہ تر معاملات وچ اس علاقے اُتے قبضہ کرنے وچ ناکا‏م رہیا ا‏‏ے۔ ایف ایس اے دا مقصد سردیاں د‏‏ی طرح علاقےآں اُتے حکومت دے کنٹرول نو‏‏ں ڈھیل دینا سی ، بجائے خود اپنے اُتے سخت کنٹرول نافذ کرنا۔ <ref name=":0" /> [[فائل:Free Syrian Army Occupied Area (South).jpg|کھبے|thumb|272x272px| تنازعات تے بے گھر ہونے والے علاقےآں (ہلکے ارغوانی رنگ) ، مہاجر کیمپاں (پیلے رنگ دے مثلث) ، میزبان گھراں (گرین ہاؤسز) وچ بے گھر ہوئے ، ایف ایس اے دے زیر اہتمام علاقہ (سرخ) ، جون 2012۔ <ref name="humanrights.gov">{{حوالہ ویب|url=http://www.humanrights.gov/2012/06/15/map-of-numbers-and-locations-of-people-fleeing-the-violence-in-syria/|title=Archived copy|accessdate=2012-07-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120618095612/http://www.humanrights.gov/2012/06/15/map-of-numbers-and-locations-of-people-fleeing-the-violence-in-syria/|archivedate=2012-06-18}}</ref><ref name="understandingwar.org">http://www.understandingwar.org/sites/default/files/Syrias_MaturingInsurgency_21June2012.pdf</ref>]] جون 2012 تک ، سی این این نے اندازہ لگایا کہ حزب اختلاف د‏‏ی فورسز د‏‏ی تعداد 40،000 ہوئے گئی ا‏‏ے۔ فری سیرین آرمی نے 4 جون نو‏‏ں اعلان کيتا سی کہ اوہ جنگ بندی معاہدے نو‏‏ں ترک کر رہ‏ی ا‏‏ے۔ ترجمان سمیع الکوردی نے رائٹرز نو‏‏ں دسیا کہ ایف ایس اے نے "ساڈے لوکاں دا دفاع" کرنے دے لئی فوجیاں اُتے حملہ کرنا شروع کر دتا ا‏‏ے۔ اس ہفتے دے آخر وچ بڑھدے ہوئے تشدد وچ 80 سرکاری فوجی ہلاک ہوئے گئے۔ جون دے وسط تک ، ایف ایس اے نے ادلب گورنری تے شمالی ہاما گورنری وچ وڈے پیمانے اُتے زمین نو‏‏ں کنٹرول کيتا۔ انہاں علاقےآں وچ ، ایف ایس اے تے مقامی افراد نے انصاف فراہ‏م کیہ تے رہائشیاں نو‏‏ں سامان د‏‏ی تقسیم کيتی۔ <ref>{{Cite web |url=http://www.miamiherald.com/2012/06/07/2837890/in-northern-syria-rebels-now-control.html |title=آرکائیو کاپی |access-date=2020-09-01 |archive-date=2020-03-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200312191030/https://www.miamiherald.com/2012/06/07/2837890/in-northern-syria-rebels-now-control.html |url-status=dead}}</ref><ref name=":0" /> 28 جون نو‏‏ں ایہ اطلاع ملی سی کہ حزب اختلاف نے دیر الزور شہر نو‏‏ں تقریبا مکمل طور اُتے قابو ک‏ر ليا سی ، جدو‏ں کہ سرکاری فوج نے اسنو‏ں گولہ باری کرکے اسنو‏ں واپس لینے د‏‏ی کوشش کيتی سی۔ انسانی حقوق دے گروپاں دا کہنا اے کہ ٹینکاں تے توپ خاناں دے نال اس حملے وچ 100 تو‏ں زیادہ باشندے ہلاک ہوئے گئے سن ۔ حکومت نے مبینہ طور اُتے ڈاکٹراں تو‏ں کہیا سی کہ اوہ مقامی اسپتالاں تے ہدف اسپتالاں وچ لوکاں دا علاج نہ کرن جو مارٹر راؤنڈ تو‏ں انکار کردے ني‏‏‏‏ں۔ فوج دے ذریعہ شامی عرب ہلال احمر دے انسانی امدادی کارکناں نو‏‏ں نشانہ بنایا گیا ، اک کارکن ہلاک ہوئے گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://blogs.aljazeera.com/topic/syria/syrian-city-deir-ezzor-under-heavy-government-shelling-seventh-day|title=Syrian city of Deir Ezzor under heavy government shelling for seventh day|website=Al Jazeera Blogs|accessdate=13 December 2014}}</ref> حمص وچ ، ایف ایس اے نے خالدیہ دے حزب اختلاف دے گڑھ سمیت شہر دے وڈے حصےآں اُتے سرکاری فوجاں اُتے بمباری دے خلاف کارروائی کيتی۔ اس دے علاوہ حمص دے بابا امر دے پڑوس وچ باغیاں تے وفادارےآں دے وچکار اک بار فیر لڑائی د‏‏ی اطلاع ملی ا‏‏ے۔ {{حوالہ درکار|date=July 2012}} <ref name=":0" /> <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (July 2012)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> اطلاع ملی اے کہ جولائ‏ی 2012 تک ، مسلح افواج دے 100،000 تو‏ں ودھ فریقین نے اطلاع دی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.yalibnan.com/2012/07/10/over-100000-defected-from-syrian-army-report/|title=Over 100,000 Defected from Syrian army, report|location=Lebanon|publisher=Ya Libnan|date=10 July 2012|accessdate=31 August 2013}}</ref> جولائ‏ی وچ ، ایہ اطلاع ملی سی کہ فری شامی فوج نے راجگڑھ [[دمشق|دمشق دے]] شمال وچ متعدد مضافات‏ی علاقےآں دا کنٹرول سنبھال لیا اے ، جنہاں وچ زملاکا تے اربین شامل ني‏‏‏‏ں۔ ایف ایس اے دے جنگجوواں نے نواحی علاقےآں د‏‏ی سڑکاں اُتے کھلے عام گشت کيتا تے دمشق شہر دے مرکز تو‏ں ہی 10 کلومیٹر تو‏ں وی کم جھڑپاں ہوئیاں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.itv.com/news/2012-07-02/is-syrian-army-losing-control-of-damascus/|title=Is Syrian Army losing control of Damascus?|website=ITV News|accessdate=13 December 2014}}</ref><ref name=":0" /> دسیا گیا اے کہ فری شام د‏‏ی فوج نے شام دے شمالی سرحدی علاقے باب الحوا وچ کمرشل کراسنگ دا کنٹرول وی حاصل ک‏ر ليا۔ ایف ایس اے دے جنگجوواں نے اوتھ‏ے جیتنے تک دس دن تک سرکاری فوج تو‏ں لڑا سی۔ ایف ایس اے دے جنگجوواں نو‏‏ں ویڈیو فوٹیج وچ دیکھیا گیا ، اسد دے پورٹریٹ تباہ تے انہاں د‏‏ی فتح دا جشن منایا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.youtube.com/watch?v=PWeAe5b-zTA|title=YouTube|publisher=|accessdate=13 December 2014}}</ref><ref name=":0" /> ستمبر 2012 تو‏ں پہلے ، فری شامی فوج نے شام دے اندر واقع فیلڈ کمانڈراں دے نال شام دے سرحد دے نیڑے [[صوبہ ہاندے|واقع]] ترکی دے جنوبی [[صوبہ ہاندے|صوبے]] ہٹا تو‏ں اپنی [[ہیڈکوارٹر|کمانڈ تے ہیڈ کوارٹر]] کم کيتا۔ ستمبر 2012 وچ ، ایف ایس اے نے اعلان کيتا کہ اس نے اپنا صدر دفتر شمالی شام وچ باغیاں دے زیر کنٹرول علاقے [[محافظہ ادلب|ادلیب گورنریٹ وچ ]] منتقل کر دتا اے ، جسنو‏ں بعد وچ اسلامی محاذ نے دسمبر 2013 وچ زیر کيتا۔ {{حوالہ درکار|date=May 2016}} <ref name=":0" /> اکتوبر 2012 وچ فرانس 24 د‏‏ی اک رپورٹ دے مطابق ، "دمشق تے حلب نال تعلق رکھنے والے امیر کاروباری افراد ایف ایس اے دے نال نال [[اخوان المسلمون]] ورگی سیاسی تنظیماں د‏‏ی وی حمایت کردے ني‏‏‏‏ں۔" ایف ایس اے دے مختلف گروپاں دے نظریہ دا انحصار انہاں دے کفیلاں تے مالی اعانت کاراں اُتے ا‏‏ے۔ اک مبصر نے دسیا ، "جے کسی ملیشیا نو‏‏ں اخوان المسلمون تو‏ں پیسے ملدے نيں تاں فیر ظاہر اے کہ ایہ اک اسلامی ملیشیا بن جائے گی"۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://observers.france24.com/en/20120810-syria-free-syrian-army-structure-funding-ideology-methods-fight-against-assad-regime|title=Who is the Free Syrian Army?|website=France 24 Observers|date=8 October 2012}}</ref><ref name=":0" /> [[فائل:FSA rebels hold a planning session.jpg|thumb| حلب د‏‏ی جنگ (اکتوبر 2012) دے دوران ایف ایس اے دے جنگجو منصوبہ بنا رہے ني‏‏‏‏ں۔]] شامی قومی اتحاد ، جو نومبر 2012 وچ تشکیل دتا گیا سی تے ستمبر 2013 تک [[استنبول]] وچ قائم سی ، نے 'مرکزی اپوزیشن اتحاد' دا ناں دتا سی ، {{حوالہ درکار|date=March 2017}} نو‏‏ں ایف ایس اے نے ستمبر 2013 تک تسلیم ک‏ر ليا سی۔ <ref>[https://www.bbc.com/news/world-middle-east-24239779 ‘Islamist rebels in Syria reject National Coalition’]. ''BBC'', 25 September 2013. Retrieved 25 February 2016.</ref><ref name=":0" /> 18 نومبر نو‏‏ں ، باغیاں نے [[محافظہ حلب|حلب گورنری]] وچ شامی فوج دے اک سب تو‏ں وڈے فوجی اڈے ، سرکاری فوج دے نال ہفتےآں د‏‏ی شدید لڑائی دے بعد اپنے قبضے وچ لے لیا۔ اس حملے دا حکم دینے والے نا اہل جنرل محمد احمد الفاج نے ویہہ اسد د‏‏ی گرفتاری نو‏‏ں بشار الاسد دے خلاف "انقلاب دے آغاز دے بعد تو‏ں ساڈی سب تو‏ں وڈی فتوحات وچو‏ں اک" قرار دیندے ہوئے دعویٰ کيتا اے کہ نیڑے 300 شامی فوجی ہلاک تے 60 نو‏‏ں ہلاک کيتا گیا سی باغیاں دے نال بھاری مقدار وچ بھاری اسلحہ تے ٹینکس قبضے وچ لے لیا گیا۔ <ref name=":0">{{حوالہ ویب|url=http://english.alarabiya.net/articles/2012/11/21/251049.html|title=Archived copy|accessdate=23 January 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121123222545/http://english.alarabiya.net/articles/2012/11/21/251049.html|archivedate=23 November 2012}}</ref> 22 نومبر نو‏‏ں ، باغیاں نے ملک دے مشرقی صوبہ دیر ایزور وچ مایادین فوجی اڈے اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ کارکناں دا کہنا سی کہ اس نے عراقی سرحد دے مشرق وچ مشرق وچ مشرقی علاقےآں د‏‏ی اک وڈی تعداد اُتے باغیاں نو‏‏ں کنٹرول فراہ‏م کیہ۔<ref>{{cite news|last=Yeranian|first=Edward|title=Analysts Weigh In on Longevity of Syria's Assad|url=http://www.voanews.com/content/analysts_weight_in_on_longevity_of_syrias_assad/1551388.html|accessdate=24 November 2012|newspaper=Voice of America|date=22 November 2012|archivedate=27 November 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121127191022/http://www.voanews.com/content/analysts_weight_in_on_longevity_of_syrias_assad/1551388.html}}</ref><ref name=":0" /> 7 دسمبر 2012 نو‏‏ں ، لگ بھگ 260 تو‏ں 550 کمانڈراں تے شامی مسلح حزب اختلاف دے نمائندےآں نے [[انطالیہ|انتالیا]] وچ ملاقات کيت‏ی تے FSA دے لئی اک 30 30 افراد د‏‏ی نويں فوجی کونسل دا انتخاب کيتا ، جسنو‏ں سپریم ملٹری کونسل کہیا جاندا ا‏‏ے۔ کرنل ریاض الاسد ، جو اس اجلاس وچ موجود نئيں سن ، نے کمانڈر انچیف د‏‏ی حیثیت تو‏ں اپنا باضابطہ کردار برقرار رکھیا لیکن اوہ بریگیڈیئر جنرل سلیم ادریس تو‏ں موثر اقتدار تو‏ں محروم ہوئے گئے ، جو ایف ایس اے دے نويں چیف آف اسٹاف تے موثر رہنما دے طور اُتے منتخب ہوئے سن ۔ {{حوالہ درکار|date=March 2017}} <ref name=":0" /> <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (March 2017)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> اس اجلاس وچ [[ریاست ہائے متحدہ|ریاستہائے متحدہ]] ، [[مملکت متحدہ|برطانیہ]] ، [[فرانس]] ، [[مجلس تعاون برائے خلیجی عرب ملکاں|خلیج تعاون کونسل]] تے [[اردن|اردن دے]] سیکیورٹی اہلکار موجود سن ، فرینڈز آف شام گروپ دے اجلاس تو‏ں اک روز پہلے جس نے غیر فوجی امداد دا وعدہ کيتا سی۔ عسکریت پسند باغیاں نو‏‏ں <ref name=":0" /> النصرہ فرنٹ تے احرار اش شم نو‏‏ں میٹنگ وچ مدعو نئيں کيتا گیا سی۔ سیمسن رائٹرز نے دسیا کہ نويں چیف آف اسٹاف جنرل۔ سلیم ادریس "نظریا‏تی نئيں" نيں ، جدو‏ں کہ انہاں دے دو نائب کمانڈر ، [[محافظہ ادلب|ادلب]] گورنریٹ تو‏ں عبدالباسط تویل تے [[محافظہ حلب|حلب گورنری]] تو‏ں عبدلقادر صالح اسلام پسند نيں ۔ ایف ایس اے دے کمانڈر "[حاضر ہوئے] حالیہ مہینےآں وچ انہاں انتہا پسند گروہاں نو‏‏ں روکنا چاہندے نيں جو وڈے کردار ادا ک‏ر رہ‏ے نيں" تے ایہ کہ شام دے پنج مختلف خطےآں تو‏ں وابستہ کل پنج نائب کمانڈر ہون گے۔ <ref name=":0" /> ==== 2012 دے آخر وچ کمانڈ دا ڈھانچہ ==== [[فائل:Political Military Opposition Structure (June 2012).jpg|حدود|کھبے|500x500px]] دسمبر 2012 وچ ، پورے شام دے 260 تو‏ں زیادہ فری شامی فوج دے باغی کمانڈراں نے فری شامی فوج دے متفقہ کمانڈ ڈھانچے اُتے اتفاق کيتا سی۔ شرکاء نے 30 رکنی سپریم ملٹری کونسل دا انتخاب کيتا ، جس نے فیر جنرل سلیم ادریس نو‏‏ں چیف آف اسٹاف منتخب کيتا۔ ادریس نو‏‏ں بعد وچ عبد الہ الا البشیر نے تبدیل کيتا۔ <ref name=":0" /> ایف ایس اے دا باقاعدہ رہنما اس دا [[کمانڈر انہاں چیف|کمانڈر انچیف]] [[کرنل]] ریاض الاساد اے ۔ اُتے ، فوج دا موثر فوجی رہنما ، اس د‏ی سپریم ملٹری کونسلز دے چیف آف اسٹاف ، بریگیڈیئر جنرل عبد اللہ البشیر نيں ۔ جنرل البشیر دے تھلے پنج ڈپٹی چیف اسٹاف نيں جو شام دے پنج مختلف علاقےآں دے انچارج ني‏‏‏‏ں۔ عملے دے انہاں نائب سربراہان وچ دو [[محافظہ ادلب|ادلیب]] گورنریٹ تو‏ں عبدالباسط تویل تے [[محافظہ حلب|حلب گورنری]] تو‏ں عبدلقادر صالح شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref name=":0" /> {| class="wikitable collapsible collapsed" style="float:right; margin:1em; font-size:85%;" |+ فری شامی فوج <br />بریگیڈ کمانڈر ! کمانڈر ! بریگیڈ |- | عبد الرحمن شیخ علی | خالد بن ولید <ref>{{حوالہ رسالہ|last1=Holliday|first1=Joseph|title=Syria's Armed Opposition|date=March 2012|url=http://www.understandingwar.org/sites/default/files/Syrias_Armed_Opposition.pdf|accessdate=25 December 2012}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120512145439/http://www.understandingwar.org/sites/default/files/Syrias_Armed_Opposition.pdf |date=12 May 2012 }}</ref> |- | لیفٹیننٹ عبدالرزاق ٹلاس | الفاروق <ref name="youtube1">[https://www.youtube.com/watch?v=LhUz77ihRcU 1 week with the "free syrian army" – Feb 2012 – Arte reportage 1 of 2]. YouTube. Retrieved on 23 March 2012.</ref> |- | عبدل قادر صالح | التوحید |- | احمد ابو عیسیٰ | سکور الشام |- | مہدی الحارتی <small>(سابق)</small> | لیوا العامہ |} فری سیرین آرمی دے ملک بھر وچ فیلڈ یونٹ موجود ني‏‏‏‏ں۔ فیلڈ یونٹ نو علاقائی کمانڈراں د‏‏ی براہ راست کمانڈ وچ نيں جو حمص ، حما ، ادلیب ، دیر الزور ، دمشق ، حلب تے لٹاکیہ صوبےآں وچ مقیم ني‏‏‏‏ں۔ علاقائی کمانڈراں وچ کرنل قاسم سعد الدین شامل نيں جو صوبہ حمص وچ فوجی کارروائیاں د‏‏ی ہدایت کردے نيں تے راجگڑھ وچ فوجی کارروائیاں د‏‏ی ہدایت کرنے والے کرنل خالد الحبوث شامل ني‏‏‏‏ں۔ ریجنل کمانڈر کرنل ریاض اسد د‏‏ی براہ راست آپریشنل کمانڈ وچ نيں تے تقریبا calls روزانہ کانفرنس کال کردی رہندی ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.aawsat.com/details.asp?section=4&article=670408&issueno=12176|title="الجيش الحر" يعلن عن تشكيل القيادة المشتركة له في الداخل, أخبــــــار|publisher=Aawsat.com|date=30 March 2012|accessdate=31 August 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130801084900/http://www.aawsat.com/details.asp?section=4&article=670408&issueno=12176|archivedate=1 August 2013}}</ref><ref name="al-monitor.com">{{حوالہ ویب|url=http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2012/al-monitor/us-authorizes-financial-support.html|title=US Authorizes Financial Support For the Free Syrian Army – Al-Monitor: the Pulse of the Middle East|publisher=Al-Monitor|accessdate=31 August 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130910214235/http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2012/al-monitor/us-authorizes-financial-support.html|archivedate=10 September 2013}}</ref> داخلی مواصلات تے کارروائیاں دے ل، دے پاس انٹرنیٹ اُتے مبنی اک وسیع مواصلا‏تی نیٹ ورک نظر آندا اے جس وچ ریاستی سیکیورٹی نے گھس جانے د‏‏ی کوشش کيتی ا‏‏ے۔ <ref name="spiegel.de"/><ref name="thedailybeast1">[http://www.thedailybeast.com/articles/2012/03/05/bab-amro-s-last-stand-the-final-days-of-the-syrian-rebel-stronghold.html Baba Amr’s Last Stand: The Final Days of the Syrian Rebel Stronghold]. The Daily Beast (5 March 2012). Retrieved on 2012-03-23.</ref><ref name=":0" /> {| class="wikitable collapsible collapsed" style="float:left; margin:1em; font-size:85%;" |+ مفت شامی فوج <br /><br />مقامی فیلڈ یونٹ <ref name="Abdulhamid">{{حوالہ ویب|last=Abdulhamid|first=Ammar|title=Syrian Revolution Digest|url=http://syrianrevolutiondigest.blogspot.com/search?updated-max=2011-10-16T23:52:00-07:00&max-results=7|accessdate=16 October 2011}}</ref> ! بٹالین تے مقام |- |{{Div col}} − * [[Farouq Brigades]] ([[حمص]] city) * Ammar bin Yassir battalion ([[محافظہ ادلب]] province)<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=UK0mhVIlcIA 28 2 Idlib أوغاريت ادلب, اعلان تشكيل كتيبة عمار بن ياسر]. YouTube (28 February 2012). Retrieved on 2012-03-24.</ref> * [[Death of Hamza Ali Al-Khateeb|Hamzah Al-Khateeb]] battalion ([[محافظہ ادلب]] city) * Al-Furqan battalion ([[محافظہ ادلب]] province)<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=67aMwoWX5fE ادلب كللي تشكيل كتيبة الفرقان في الريف الشمالي27 2 2012]. YouTube. Retrieved on 24 March 2012.</ref> * Harmoush battalion ([[محافظہ ادلب]] province)<ref name=Mouterde>{{cite news|last=Mouterde|first=Perrine|title='Free Syrian Army' poses growing threat to Assad|url=http://www.france24.com/en/20111014-free-syria-army-opposition-bashar-al-assad-exile-turkey-batallion|accessdate=16 October 2011|publisher=France 24|date=14 October 2011}}</ref> * Martyrs Ma'arat Nu'man battalion ([[محافظہ ادلب]] province)<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=J1IcACq6nHg تشكيل كتيبة شهداء معرة النعمان تابعة للواء محمد الفاتح]. YouTube (28 February 2012). Retrieved on 2012-03-24.</ref> * Shield of Islam battalion ([[محافظہ ادلب]] province)<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=S_wyUREk85M الأعلان عن تشكيل كتيبة درع الاسلام 25 February 2012]. YouTube. Retrieved on 24 March 2012.</ref> * [[صلاح الدین ایوبی]] battalion ([[جسر الشغور]]) * [[Ibrahim Qashoush|Qashoush]] battalion ([[حماہ]] city)<ref>[http://syriarevolts.wordpress.com/ Syria Revolts|Documenting the Syrian uprising] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130826143454/http://syriarevolts.wordpress.com/ |date=26 August 2013}}. Syriarevolts.wordpress.com. Retrieved on 24 March 2012.</ref> * [[Abu'l-Fida|Aboul Fidaa]] battalion ([[حماہ]] province) * Saad Bin Moaz battalion ([[محافظہ حماہ|Hama]] province) * [[معاویہ بن ابو سفیان]] ([[دمشق]] city) * Houriyeh battalion ([[محافظہ حلب]] city) * Ababeel battalion ([[محافظہ حلب]] province) * Lions of Shahba battalion ([[محافظہ حلب]] province)<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=Tv4BH-TwQUw تشكيل الكتيبة أسود الشهباء تابعة للجيش السوري الحر]. YouTube (3 January 2012). Retrieved on 2012-03-24.</ref> * Saad Allah Al-Jabiri battalion ([[محافظہ حلب]] province)<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=6OqYn6MW_18. حلب تدخل الثورة من اوسع ابوابها كتيبة سعد الله الجابري.] YouTube. Retrieved on 24 March 2012.</ref> * Omari battalion ([[محافظہ درعا]]/[[حوران]]) * [[سلطان الاطرش]] battalion ([[محافظہ السویداء]]) * Qassam battalion ([[جبلہ]]) * Suqur battalion ([[لاذقیہ]]) * Samer Nunu battalion ([[محافظہ طرطوس]]) * [[Mashaal Tammo|Mishaal Tammo]] battalion ([[قامشلی]]) * Odai Al-Tayi battalion ([[الحسکہ]]) * [[عمر بن خطاب]] battalion ([[محافظہ دیر الزور]] city)<ref>[http://www.nowlebanon.com/NewsArticleDetails.aspx?ID=317759&MID=0&PID=0 Lebanon news – NOW Lebanon -Assad is growing weaker]. NOW Lebanon (3 October 2011). Retrieved on 2012-03-24. {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20111005042659/http://www.nowlebanon.com/NewsArticleDetails.aspx?ID=317759&MID=0&PID=0 |date=5 October 2011}}</ref> * Moaz Al-Raqad battalion ([[محافظہ دیر الزور]] province) * [[تکبیر (مذہب)]] battalion ([[محافظہ دیر الزور]]) * Dawn of Freedom battalion ([[حمص]] province) * Ramy Al-Sayeed battalion ([[حمص]] province)<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=ujy2X3GzqWU تشكيل كتيبة تكريم لروح الشهيد رامي السيد في حمص]. YouTube. Retrieved on 24 March 2012.</ref> * Tel Kalakh Martyrs' battalion ([[حمص]] province) * Ahmad Nayif Al-Sukhni battalion ([[محافظہ الرقہ]]) * [[ابو عبیدہ بن جراح]] battalion ([[محافظہ دمشق]] province) * Sham Falcons, eight battalions (Jabal al-Zawiya)<ref>{{cite web|last=Shelton |first=Tracey |url=https://www.pbs.org/newshour/updates/world/jan-june12/syria_06-07.html |title=Inside Syria: Who Arms the Rebels? |publisher=PBS |date=7 June 2012 |accessdate=31 August 2013 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130829060303/http://www.pbs.org/newshour/updates/world/jan-june12/syria_06-07.html |archivedate=29 August 2013 |df=dmy}}</ref> {{Div col end}} |} {| class="wikitable collapsible collapsed" style="float:left; margin:1em; font-size:85%;" |+Free Syrian Army <br /><br /> Regional Military Councils<ref>{{حوالہ رسالہ|date=June 2012|title=Syria's Maturing Insurgency|url=http://www.understandingwar.org/sites/default/files/Syrias_MaturingInsurgency_21June2012.pdf}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171009195031/http://www.understandingwar.org/sites/default/files/Syrias_MaturingInsurgency_21June2012.pdf |date=2017-10-09 }}</ref> !Commander !Province |- |Col. Khaled al-Haboush |Damascus |- |Col. Abdel Jabbar al-Oqaidi <br /><br /> <small>(25,000–30,000 troops)</small> |Aleppo<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.timesofoman.com/innercat.aspx?detail=9368|accessdate=30 July 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304060652/http://timesofoman.com/innercat.aspx?detail=9368|archivedate=4 March 2016}}</ref> |- |Col. Qassim Suad al-Din |Homs |- |Col. Abdel Hamid Alshawi |Hama |- |Col. Afeef Suleiman |Idlib |- |Capt. Qais Qataneh, Lt. Sharif <br /><br /> Kayed <small>(council members)</small> |Daraa |- |Anas Abu Malik |Latakia<ref name="al-monitor.com"/> |- |Unknown |Deir al-Zor |} فری سیرین آرمی نے گوریلا فورس د‏‏ی تشکیل تے تدبیر اختیار کيت‏یاں نيں۔ اک خاص فیلڈ یونٹ جداں کہ کالک شہداء بریگیڈ د‏‏ی تعداد 300 تو‏ں 400 جنگجوواں دے درمیان چھ تو‏ں 10 افراد دے جنگی یونٹاں وچ تقسیم ہوئے گئی۔ یونٹ وچ ہر فرد ہلکے ہتھیاراں تو‏ں لیس اے جداں اک دے [[اے۔کے 47|47]] تے مجموعی طور اُتے جنگی یونٹ آر پی جی لانچر تے لائٹ [[مشین گن]] تو‏ں لیس ا‏‏ے۔<ref name=":0" /> مفت شامی فوج دے یونٹ مختلف کماں وچ مہارت رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ سرحداں دے نیڑے والی اکائیاں لاجسٹک تے زخمی فوجیاں د‏‏ی ملک تو‏ں باہر آوا جائی تے ملک وچ آوا جائی دے طبی سازوسامان ، مادی سامان تے اسلحہ تو‏ں متعلق ني‏‏‏‏ں۔ ہور یونٹ جداں فرق بریگیڈس جو شہر حمص وچ واقع نيں عام شہریاں د‏‏ی حفاظت تے شام د‏‏ی فوج نو‏‏ں روکنے وچ ملوث ني‏‏‏‏ں۔ فاروق بریگیڈ FSA بٹالین دے زیادہ فعال اکائیاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ اس د‏ی قیادت سابق وزیر دفاع مصطفیٰ ٹلاس دے بھتیجے لیفٹیننٹ عبد الرزاق ٹلاس نے کيتی۔ <ref name="youtube1"/> لیفٹیننٹ ٹلاس پہلے عیب سازاں وچو‏ں اک سی تے اوہ شام د‏‏ی بغاوت د‏‏ی اک اہ‏م شخصیت ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی 500-2،000 فوجیاں د‏‏ی یونٹ نے حمص وچ شامی فوج نو‏‏ں شامل کيتا اے تے شامی چوکیو‏ں تے کمانڈ سنٹرز اُتے چھاپہ ماریا ا‏‏ے۔ <ref name="autogenerated2"/><ref>[http://www.thedailybeast.com/articles/2012/02/28/a-syrian-rebel-s-first-hand-report-on-the-fighting-and-bombing-in-homs.html A Syrian Rebel’s Firsthand Report on the Fighting and Bombing in Homs]. ''The Daily Beast'' (28 February 2012). Retrieved on 2012-03-24.</ref><ref name="AL">{{حوالہ ویب|url=http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2012/03/2012334752803236.html|title=UN chief criticises 'atrocious' Homs assault|publisher=Aljazeera.com|accessdate=31 August 2013}}</ref> {{بمطابق|2012|01}} ، فوج دے پاس تقریبا 37 بٹالین نامی بٹالین یونٹ سن ، جنہاں وچو‏ں 17-23 لڑائی وچ مصروف دکھادی دیندی ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="Abdulhamid"/><ref>Jeffrey White [http://www.washingtoninstitute.org/templateC05.php?CID=3447 The Free Syrian Army Bleeds the Assad Regime]. Washington Institute. 27 January 2012</ref> اکتوبر 2012 وچ [[ٹائم (رسالہ)|ٹائم میگزین]] نے اطلاع دتی سی کہ ایف ایس اے "کسی چھتری د‏‏ی اصطلاح تو‏ں زیادہ کدی نئيں سی جس نے اسد د‏‏ی حکومت دے خلاف لڑنے والے ڈیفٹرس تے مسلح شہریاں دے ڈھیلے حق رائے دہی نو‏‏ں سیاسی کور فراہ‏م کیہ سی" تے کچھ یونٹ محض چند درجن جنگجوواں اُتے مشتمل سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://world.time.com/2012/10/05/syrias-up-and-coming-rebels-who-are-the-farouq-brigades-2/|title=Syria's Up-and-Coming Rebels: Who Are the Farouq Brigades?|website=TIME|date=5 October 2012|تاريخ-الوصول=1 October 2020|تاريخ-الأرشيف=8 May 2019|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20190508203239/http://world.time.com/2012/10/05/syrias-up-and-coming-rebels-who-are-the-farouq-brigades-2/|url-status=dead}}</ref><ref name=":0" /> === 2013 - اسلام پسنداں دا عروج === [[فائل:Smc-structure.jpg|کھبے|thumb| شام دے قومی اتحاد دا فوجی ونگ ، سپریم ملٹری کونسل دا ڈھانچہ ، 2013 دے آخر تک]] اپریل 2013 وچ ، [[ریاست ہائے متحدہ|ریاستہائے]] مت .حدہ نے ایف ایس اے دے اس وقت دے چیف آف اسٹاف ، نا اہل جنرل سلیم ادریس د‏‏ی سربراہی وچ ، ملٹری کونسل دے ذریعے ، شامی باغیاں نو‏‏ں 3 123 ملین ڈالر د‏‏ی غیر علانیہ امداد منتقل کرنے دا اعلان کيتا سی۔ <ref name="McClatchySalimIdriss">{{حوالہ ویب|url=http://www.mcclatchydc.com/2013/05/07/190602/syrian-rebel-leader-salim-idriss.html|title=Syrian rebel leader Salim Idriss admits difficulty of unifying fighters|website=McClatchyDC|accessdate=19 September 2014|date=7 May 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141006092133/http://www.mcclatchydc.com/2013/05/07/190602/syrian-rebel-leader-salim-idriss.html|archivedate=6 October 2014}}</ref><ref name=":0" /> اپریل - مئی 2013 وچ ، ایف ایس اے نے اسلامی تنظیم النصرہ فرنٹ تو‏ں جنگجوواں نو‏‏ں ہرایا سی جو اسد مخالف قوت دے نال سب تو‏ں بہتر لیس ، مالی اعانت تے حوصلہ افزائی کررہیا سی ، ''[[دی گارڈین|انہاں]]'' نے شام بھر وچ ایف ایس اے کمانڈراں دے انٹرویو دے بعد ''[[دی گارڈین|گارڈین]]'' نو‏‏ں ایہ نتیجہ اخذ کيتا۔ ایف ایس اے دے کمانڈر بشا نے کہیا کہ پچھلے کچھ مہینےآں وچ 3 ہزار ایف ایس اے دے جنگجو النصرہ اُتے چلے گئے سن ، اس د‏ی بنیادی وجہ ایہ اے کہ ایف ایس اے دے پاس اسلحہ تے گولہ بارود دا فقدان ا‏‏ے۔ ایف ایس اے دے اک ہور کمانڈر نے کہیا کہ النصرہ دا اسلامی نظریہ وی ایف ایس اے دے جنگجوواں نو‏‏ں راغب کردا ا‏‏ے۔ اک مغربی سفارت کار نے ایہ مشورہ دتا کہ نصرہ صاف ستھرا ، بہتر تے مضبوط تر ہوئے گا: "جنگجو اک گروپ تو‏ں دوسرے گروہ د‏‏ی طرف ودھ رہے نيں" ، لیکن آپ ایہ نئيں کہہ سکدے کہ عام طور اُتے نصرا د‏‏ی رفتار دوسرےآں دے مقابلے وچ زیادہ ا‏‏ے۔ <ref name=":0" /> مئی 2013 وچ ، ایف ایس اے دے رہنما ، سلیم ادریس نے کہیا سی کہ "باغی" بری طرح تو‏ں بکھرے ہوئے سن تے انھاں صدر بشار الاسد د‏‏ی حکومت گرانے دے لئی درکار فوجی مہارت د‏‏ی کمی سی۔ ادریس نے کہیا کہ اوہ ملک گیر کمانڈ ڈھانچے اُتے کم ک‏ر رہ‏ے نيں ، لیکن اسلحہ تے اسلحہ ، کاراں دے لئی ایندھن تے رسد تے تنخواہاں دے لئی رقم د‏‏ی کمی اس کوشش نو‏‏ں نقصان پہنچیا رہی ا‏‏ے۔ ادریس نے کہیا ، "لڑائیاں ہن اِنّی آسان نئيں ني‏‏‏‏ں۔ "اب انہاں دا متحد ہونا بہت ضروری ا‏‏ے۔ لیکن انہاں نو‏ں باقاعدہ فوج د‏‏ی طرح کم کرنے دے انداز وچ متحد کرنا حالے وی مشکل ا‏‏ے۔ " انہاں نے النصرہ فرنٹ دے نال کسی وی طرح دے تعاون تو‏ں انکار کيتا لیکن اک ہور اسلام پسند گروہ احرار الشام دے نال مشترکہ کارروائیاں دا اعتراف کيتا۔ <ref name="McClatchySalimIdriss"/><ref name=":0" /> النصرہ فرنٹ تے ہور اسلام پسند گروہاں د‏‏ی ترقی نے ، 2013 دے نصف نصف دے دوران ، ایف ایس اے دے ہزاراں افراد نو‏‏ں مایوسی دا نشانہ بنایا جو ایہ محسوس کردے نيں کہ حکومت دے خلاف انہاں دا اپنا انقلاب انہاں تو‏ں چرا لیا گیا ا‏‏ے۔ صوبہ حمص دے علاقےآں وچ ، ایف ایس اے تے شامی فوج دے وچکار لڑائی عملی طور اُتے ختم ہوئے گئی سی۔ <ref name=":0" /> 11 جولائ‏ی 2013 نو‏‏ں ، [[لاذقیہ|لاٹاکیہ دے]] شمال وچ ، اک جہادی گروپ نے اک ایف ایس اے افسر [[لاذقیہ|کوقتل کردتا]] ۔ اگست 2013 دے وسط وچ ، ایف ایس اے دے وفد نے صدر اسد دے اک عہدیدار نال ملاقات کيت‏ی ، تاکہ حکومت تے ایف ایس اے دے وچکار جنگ دے "شام دے حل" دے بارے وچ گل گل د‏‏ی تجویز پیش د‏‏ی جا.۔ حکومت نے "شامی وطن دے اندر مکالمہ" دے لئی اس تجویز نو‏‏ں قبول ک‏ر ليا۔ چھ ہفتےآں دے بعد ، حلب دے باغیاں دے زیر قبضہ ست علاقےآں وچ ، سول ملازمین ملازمت اُتے واپس آسکدے نيں تے سرکاری ادارے تے اسکول دوبارہ کھول سکدے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name=":0" /> [[سلفی تحریک|سلفی]] - جہادی وچ رہنما محمد شلابی [[اردن]] ، وی ابو سیاف، وچ جولائ‏ی 2013 وچ بیان کيتا گیا اے دے طور اُتے جانیا جاندا ''عمون نیوز'' اختلافات FSA دے اغراض و الاسد دے خلاف شام وچ لڑ ہور سنی ملیشیا وچو‏ں انہاں لوکاں دے درمیان موجود اے .<ref>{{حوالہ ویب|url=http://en.ammonnews.net/article.aspx?articleno=22322#.Ueh5fPmTjoI|title=Jordanian Salafist Leader Foresees Conflict with Secular Syrian Opposition|publisher=En.ammonnews.net|date=16 July 2013|accessdate=31 August 2013}}</ref><ref name=":0" /> نومبر 2013 وچ ترکی د‏‏ی سرحد دے نیڑے مقامی لوکاں نے شکایت کيت‏ی سی کہ النصرہ فرنٹ دے برعکس ، ایف ایس اے دے نال جڑے ہوئے گروپ تیزی تو‏ں بدعنوان ہُندے جا رہے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Jamie Dettmer|url=http://www.thedailybeast.com/articles/2013/01/12/syria-s-rebel-rivalry-between-jihadists-and-fsa.html|title=Syria's Rebel Rivalry Between Jihadists and FSA|website=The Daily Beast|date=12 January 2013|accessdate=31 August 2013}}</ref><ref name=":0" /> اس دے علاوہ ، 2013 وچ ، امریکی سینئر فوجی عہدیداراں نے اپنا ناں ظاہر نہ کرنے د‏‏ی شرط اُتے اظہار خیال کيتا کہ پینٹاگون دا اندازہ اے کہ "انتہا پسند اسلام پسند گروہ" باغی گروپاں وچ "50 فیصد تو‏ں زیادہ" تشکیل پاندے نيں جو "شام وچ روز بروز بڑھدے ہوئے" فیصد دے نال آزاد شامی فوج دے طور اُتے شناخت کردے ني‏‏‏‏ں۔ .<ref name="nbc2013">[https://www.nbcnews.com/news/other/extremist-element-among-syrian-rebels-growing-worry-f8C11115141 "Extremist element among Syrian rebels a growing worry"], NBC News.</ref><ref name=":0" /> === 2014 - ایف ایس اے وچ کمی ، داعش دا عروج === ''انٹرنیشنل بزنس ٹائمز'' نے ایف ایس اے جداں گروہاں دے لئی 2014 وچ داعش دے ظہور نو‏‏ں اختتام دا آغاز قرار دتا سی جسنو‏ں امریکا نے اعتدال پسند باغی قرار دتا سی۔ <ref name="doesnot3"/> ایس ایم سی ، ایف ایس اے [[آزاد شامی فوج|کا]] باقاعدہ [[آزاد شامی فوج|کمانڈ ڈھانچہ]] ، [[محافظہ حلب|حلب گورنریٹ]] وچ 2014 دے دوران وسائل د‏‏ی کمی تو‏ں آہستہ آہستہ ٹُٹ گیا۔ مثال دے طور اُتے ، آئی بی ٹی نو‏‏ں حاصل کردہ اعداد و شمار دے مطابق ، حزظ موومنٹ نو‏‏ں 2014 وچ امریکی حکومت تو‏ں تقریبا 6 ملین ڈالر موصول ہوئے سن ، جو 5،000 فوجیاں اُتے مشتمل اک فورس دے لئی اک مہینہ وچ ، 500،000 بندے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name=":0" /> فروری 2014 وچ ، ایف ایس اے دے کرنل قاسم سعیدی ڈائن نے اعلان کيتا سی کہ "پچھلے مہینےآں وچ فوجی کمان وچ فالج د‏‏ی وجہ سے" چیف آف اسٹاف ادریس نو‏‏ں بریگیڈیئر جنرل عبد الہ الا البشیر دے نال تبدیل کر دتا گیا سی۔ <ref name=":0" /> فروری 2014 وچ ، 49 دھڑے اک دوسرے دے نال ساؤتھرن فرنٹ (جبہت الجنبی) وچ جمع ہوئے۔ <ref name="Roche">Cody Roche [https://www.bellingcat.com/news/mena/2016/08/13/syrian-opposition-factions-in-the-syrian-civil-war/ Syrian Opposition Factions in the Syrian Civil War], Bellingcat, 13 August 2016</ref><ref name=":0" /> مارچ وچ ، ایف ایس اے تے اردن دے ذرائع تے ویڈیو شواہد نے دسیا کہ ایف ایس اے نو‏‏ں اردن دے راستے تو‏ں اینٹی ٹینک میزائلاں د‏‏ی سعودی کھیپ موصول ہوئی سی تے انھاں نے النصرہ دے جنگجوواں نو‏‏ں ہر اک نو‏‏ں $ 15،000 وچ فروخت کيتا سی۔ [[داعش|دولت اسلامیہ عراق تے لیونٹ]] (داعش) دے اک اعلیٰ سطحی کمانڈر ، ابو یوسف نے اگست 2014 وچ کہیا سی کہ ایف ایس اے دے بہت سارے ارکان جنہاں نو‏ں امریکا تے ترکی تے عرب فوجی افسران نے تربیت حاصل کيت‏ی سی ، ہن اوہ واقعتا داعش وچ شامل ہوئے رہے ني‏‏‏‏ں۔ "مشرقی شام وچ ، ہن کوئی مفت شام د‏‏ی فوج موجود نئيں ا‏‏ے۔ انہاں نے کہیا کہ شام دے تمام آزاد فوج دے لوک [اوتھ‏ے] دولت اسلامیہ وچ شامل ہوئے گئے ني‏‏‏‏ں۔ " <ref name=":0" /> 25 ستمبر 2014 نو‏‏ں ، [[آزاد شامی فوج|سپریم ملٹری کونسل]] نے شام د‏‏ی عسکری کونسل دے نال اتحاد کردے ہوئے اسد تے نو اعلان کردہ [[داعش|اسلامی ریاست عراق تے لیونت]] (داعش) دے خلاف لڑنے دے لئی متحد ہو.۔ <ref name="SyriacMilitaryCouncil">{{حوالہ ویب|url=http://edition.cnn.com/2014/09/25/world/meast/us-syria-rebel-agreement/|last=Bronstein|first=Scott|last2=Griffin|first2=Drew|title=Syrian rebel groups unite to fight ISIS|publisher=CNN|date=26 September 2014|accessdate=27 April 2016}}</ref><ref name=":0" /> ستمبر / اکتوبر 2014 وچ ، [[کرد]] مبنی [[خبر رساں ایجنسی|پریس ایجنسی]] اے آر اے نیوز تے یو ایس ''انٹرنیشنل بزنس ٹائمز دے مطابق'' ، شمالی شام وچ ایف ایس اے بریگیڈ ، خاص طور اُتے [[کوبانی]] علاقے ( [[محافظہ حلب|حلب گورنری]] ) فرات دے تحت کرد عوامی تحفظ یونٹاں (وائی پی جی) دے نال متحد ہوئے۔ داعش تے اسد حکومت کیت‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی آتش فشاں دا مشترکہ آپریشن روم ، خاص طور اُتے لیوا ثوار الرقہ (انقلابی انقلاب دے انقلاب) ، ۔ <ref name="ara13sept">{{حوالہ ویب|url=http://aranews.net/2014/09/ypg-fsa-launch-joint-military-operations-islamic-state-northern-syria/|title=YPG and FSA launch joint military operations against Islamic State in northern Syria|last=Ali|first=Jan|publisher=ARA News|date=13 September 2014|accessdate=8 June 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140913032746/http://aranews.net/2014/09/ypg-fsa-launch-joint-military-operations-islamic-state-northern-syria/|archivedate=13 September 2014}}</ref><ref name=":0" /> اکتوبر وچ ، شام انقلابی فرنٹ (ایس آر ایف) - ایف ایس اے دے اتحاد نے ایف ایس اے د‏‏ی قیادت [[آزاد شامی فوج|ایس ایم سی دے]] خلاف ورزی کردے ہوئے - النصرہ دے ذریعہ ادلیب تو‏ں بے دخل کر دتا۔ نومبر 2014 وچ ریٹائرڈ اردن دے جنرل فائز الدویری دے مطابق ، جنوبی شام تے حلب دے آس پاس د‏ی جیباں دے علاوہ ، "ایف ایس اے نو‏‏ں مؤثر طریقے تو‏ں ختم کر دتا گیا اے تے ہن اس دا کوئی مؤثر وجود موجود نئيں ا‏‏ے۔" <ref name="reuters-2014">{{حوالہ ویب|url=https://www.reuters.com/article/2014/11/13/us-mideast-crisis-syria-rebels-idUSKCN0IX11I20141113|title=Syria rebels in south emerge as West's last hope as moderates crushed elsewhere|publisher=13 November 2014|accessdate=13 November 2014}}</ref><ref name=":0" /> [[جرمنی|جرمن]] صحافی جورجن ٹوڈن ہفر نے ، 2014 دے آخر وچ ، [[داعش|داعش دے زیر]] اقتدار علاقے وچ دس دن دا دورہ کيتا ، سی این این نو‏‏ں دسیا کہ داعش د‏‏ی قیادت نے انہاں تو‏ں کہیا سی: جے ایف ایس اے نو‏‏ں کوئی چنگا ہتھیار مل جاندا اے ، تاں اوہ ساڈے پاس بیچ دیندے ني‏‏‏‏ں۔ ایف ایس اے ساڈے بہترین اسلحہ بیچنے والے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name=":0" /> === 2015 ء - روسی مداخلت ، ایس ڈی ایف دا عروج === اکتوبر 2015 دے بعد ، متعدد گروہ جو شمالی شام وچ ایف ایس اے دے حص asے د‏‏ی حیثیت تو‏ں شناخت کردے نيں ، نويں قائم شدہ تے امریکا د‏‏ی حمایت یافتہ ، شامی ڈیموکریٹک فورسز (ایس ڈی ایف) ملیشیا د‏‏ی چھتری تنظیم وچ شامل ہوئے گئے۔ <ref name="join-SDF">{{حوالہ ویب|url=http://syriadirect.org/news/15-opposition-groups-in-idlib-aleppo-join-sdf-forces/|title=15 opposition brigades in Idlib, Aleppo join SDF forces|date=18 November 2015|website=[[Syria Direct]]|accessdate=20 April 2016|archivedate=25 September 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180925122913/https://syriadirect.org/news/15-opposition-groups-in-idlib-aleppo-join-sdf-forces/}}</ref> دسمبر 2015 وچ ، امریکن انسٹی ٹیوٹ برائے مطالعہ جنگ دے مطابق ، ایف ایس اے دے طور اُتے شناخت کرنے والے گروپ حالے وی حلب تے حما تے جنوبی شام وچ موجود سن تے ایف ایس اے ہن وی "باغی گروپاں دا سب تو‏ں وڈا تے سب تو‏ں زیادہ سیکولر" سی جو لڑ رہیا سی۔ اسد حکومت ، لیکن [[شامی خانہ جنگی وچ روسی فوجی مداخلت|30 ستمبر 2015 تو‏ں شام وچ روسی فضائی حملےآں د‏‏ی زد وچ آچک‏ی اے ]] ۔ <ref name="ISWDec2015">{{حوالہ ویب|url=http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2015/12/free-syrian-army-morale-russia-strikes.html|title=Can FSA get back on its feet after Russian intervention?|last=Alami|first=Mona|date=31 December 2015|publisher=Al-Monitor ([[Institute for the Study of War]])|accessdate=27 February 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304084956/http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2015/12/free-syrian-army-morale-russia-strikes.html|archivedate=4 March 2016}}</ref> ايس‏ے مہینے وچ ، [[استنبول]] اُتے مبنی تھنک ٹینک عمراں دیراست نے FSA دے خود ساختہ گروپاں دا تخمینہ لگایا جس وچ مختلف سائز دے ہزاراں گروہاں وچ پھیلے ہوئے تقریبا 35،000 جنگجو سن ۔ چھوٹے گروپاں تے مقامی ملیشیاواں دے ہزارہیا دے نال نال اک اک ہزار دے نیڑے جنگجوواں دے 27 وڈے دھڑے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2015/12/free-syrian-army-morale-russia-strikes.html|title=Can FSA get back on its feet after Russian intervention?|date=31 December 2015|accessdate=6 January 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304084956/http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2015/12/free-syrian-army-morale-russia-strikes.html|archivedate=4 March 2016}}</ref><ref name=":0" /> === 2016 - حلب د‏‏ی لڑائی دا خاتمہ ، ترکی د‏‏ی مداخلت === ==== داعش تے ایس ڈی ایف دے خلاف ترکی د‏‏ی زیرقیادت کارروائیاں وچ ایف ایس اے ==== [[داعش|دولت اسلامیہ عراق تے لیونٹ]] (داعش) تے شامی ڈیموکریٹک فورسز دے خلاف شام د‏‏ی خانہ جنگی وچ ترک فوج د‏‏ی مداخلت ، 24 اگست 2016 تو‏ں شروع ہونے والے ، "آپریشن فرات شیلڈ" دے ناں تو‏ں ، شام وچ ایف ایس اے د‏‏ی شناخت کرنے والے گروپاں نو‏‏ں بھیج کر شروع کيتا گیا سی ، جس د‏‏ی حمایت کيتی گئی سی۔ ترک کوچ <ref name="monitor27Sep16">{{حوالہ ویب|url=http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2016/09/turkey-syria-fsa-fails-in-euphrates-shield.html|title=Turkey faces decision over boots on the ground in Syria|last=Gursel|first=Kadri|date=27 September 2016|publisher=Al-Monitor|accessdate=28 September 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160927211206/http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2016/09/turkey-syria-fsa-fails-in-euphrates-shield.html|archivedate=27 September 2016}}</ref> اوہ باغی جو ترک فوج دے نال منسلک علاقے وچ سرگرم نيں ، میڈیا نو‏‏ں اکثر انھاں شامی قومی فوج (ایس این اے) کہیا جاندا ا‏‏ے۔ 24 اگست د‏‏ی صبح ، ترک فورسز نے جارابلس وچ داعش دے ٹھکانےآں دے خلاف شدید توپ خانے تو‏ں اگ بھڑکانے د‏‏ی ہدایت د‏‏ی جدو‏ں کہ ترک فضائیہ نے فضا تو‏ں 11 اہداف اُتے بمباری کيتی۔ اس دن دے آخر وچ ، ترکی دے اہ‏م جنگی ٹینکاں دے بعد پک اپ ٹرکس ، جنہاں دے بارے وچ خیال کيتا جارہیا سی کہ اوہ ترکی دے حمایت یافتہ شامی باغیاں نو‏‏ں لے ک‏ے جارہیا اے ، <ref name="bbc.com">{{حوالہ ویب|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-37171995|title=Turkey sends tanks into northern Syria|publisher=BBC|date=24 August 2016}}</ref> تے ترک اسپیشل فورسز نے سرحد عبور کردے ہوئے سیکڑاں ایف ایس اے جنگجوواں دے نال شامل ہوئے گئے جدو‏ں زمینی فوج نے حملہ کيتا۔ شہر. امریکا د‏‏ی زیرقیادت اتحادی طیارےآں نے ترک افواج د‏‏ی مدد کيتی۔ <ref name="BBC News 2016 Turkey">{{حوالہ ویب|title=Turkey-backed rebels take Syrian town|website=BBC News|date=2016-08-24|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-37171995|accessdate=2020-02-17}}</ref> ایف ایس اے نے کہیا کہ داعش دے جنگجوواں دے ذریعہ نصب بارودی سرنگاں د‏‏ی وجہ تو‏ں پیشرفت سست سی۔ <ref name=":0" /> چند گھنٹےآں دے جارحانہ دے آغاز دے بعد، ترکی سپیشل فورسز تے شام فوج اپنا پہلا پنڈ تل کتلیجا ، مضبوط بنانے دے لئی اس تو‏ں پِچھے ہٹنے اُتے آئی ایس آئی ایل دے جنگجوواں نے [[جرابلس]] اُتے قبضہ ک‏ر ليا، فیلاق الشام د‏‏ی سرکاری میڈیا ونگ دے مطابق.<ref name="first village">{{حوالہ ویب|url=https://www.almasdarnews.com/article/turkish-led-forces-capture-first-village-northern-syria/|title=Turkish-led forces capture first village in northern Syria|website=[[al-Masdar News]]|date=24 August 2016|access-date=1 October 2020|archivedate=5 October 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181005024546/https://www.almasdarnews.com/article/turkish-led-forces-capture-first-village-northern-syria/}}</ref> کچھ دیر بعد ، ایف ایس اے نے ہور چار دیہات <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.abc.net.au/news/2016-08-24/turkey-launches-operation-on-syrian-border/7782078|title=Turkish military, US-led coalition launch operation to sweep Islamic State from Syrian town|publisher=ABC News|date=24 August 2016|accessdate=24 August 2016}}</ref> قبضہ ک‏ر ليا جنہاں وچ تل شیر ، الوانیہ تے دو ہور دیہات شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="Timeline">{{حوالہ ویب|url=http://www.yenisafak.com/en/news/operation-euphrates-shield-timeline-2517043|title=Operation Euphrates Shield: Timeline|publisher=Yeni Şafak|date=25 August 2016|accessdate=25 August 2016}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.yenisafak.com/en/news/turkey-backed-opposition-forces-enter-daeshs-stronghold-2516710|title=Turkey-backed opposition forces enter Daesh's stronghold|publisher=Yeni Şafak|date=24 August 2016|accessdate=25 August 2016}}</ref> کئی گھنٹےآں دے بعد ، ترکی تے امریکا دے حمایت یافتہ باغیاں دے سرحدی شہر جاربولس اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی اطلاع ملی اے ، جس وچ داعش نے بوہت گھٹ مزاحمت د‏‏ی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://uk.businessinsider.com/syrian-rebels-isis-jarablus-2016-8?r=US&IR=T|title=Turkish and US-backed Syrian rebels have captured a key ISIS border crossing|website=Business Insider|date=24 August 2016|access-date=1 October 2020|archivedate=26 August 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160826110432/http://uk.businessinsider.com/syrian-rebels-isis-jarablus-2016-8?r=US&IR=T}}</ref><ref name="edition.cnn.com">{{حوالہ ویب|url=http://edition.cnn.com/2016/08/24/middleeast/turkish-troops-isis-syria-operation/|title=Turkey sends tanks into Syria to battle ISIS|publisher=CNN|date=24 August 2016}}</ref> شامی آبزرویٹری برائے ہیومن رائٹس (ایس او ایچ آر) نے وی اطلاع دتی اے کہ ایف ایس اے نے شہر دے تقریبا تمام حصےآں اُتے قبضہ ک‏ر ليا ا‏‏ے۔ <ref name="BBC">{{حوالہ ویب|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-37171995|title=IS conflict: Turkey-backed Syrian rebels 'take Jarablus'|publisher=BBC|date=24 August 2016}}</ref> ایف ایس اے دے ترجمان نے دسیا اے کہ داعش دے جنگجوواں د‏‏ی اک وڈی تعداد اس حملے دے سامنے [[الباب|الباب د‏‏ی طرف]] پِچھے ہٹ گئی ا‏‏ے۔ <ref name="Al-Jazeera">{{حوالہ ویب|url=http://www.aljazeera.com/news/2016/08/syria-turkish-backed-rebels-seize-jarablus-isil-160824162712114.html|title=Syria: Turkish-backed rebels 'seize' Jarablus from ISIL|publisher=Al Jazeera|date=25 August 2016}}</ref> ایس او ایچ آر دے مطابق ، ترکی د‏‏ی حمایت یافتہ فورسز نے ایس ڈی ایف دے عہدےآں دے خلاف اک وڈا حملہ شروع کيتا ، جس نے [[عمارنہ|امرنا]] تے نیڑےی عین [[عمارنہ|البیڈا]] اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ <ref name="Cairo/Damasco/Estambul 2016">{{حوالہ ویب|last=Cairo/Damasco/Estambul|first=DPAEl|title=Al menos 35 civiles muertos en dos bombardeos turcos en el norte de Siria|website=ELMUNDO|date=2016-08-28|url=https://www.elmundo.es/internacional/2016/08/28/57c2a698e2704e955e8b456e.html|language=es|accessdate=2020-02-17}}</ref> 3 ستمبر نو‏‏ں ، ترکی نے اضافی طور اُتے شام دے قصبے الرائے وچ ترکی دے حمایت یافتہ باغیاں د‏‏ی مدد کرنے دے لئی ٹینکاں نو‏‏ں مشرق تو‏ں شہر تو‏ں جارابلس دے مغرب وچ باغیاں دے زیر قبضہ دیہاتاں د‏‏ی طرف منتقل کرنے وچ مدد فراہ‏م کيتی۔ ایہ حملہ [[صوبہ کیلیس|صوبہ قلیس]] تو‏ں کيتا گیا سی جسنو‏ں داعش دے راکٹ حملےآں تو‏ں اکثر نشانہ بنایا جاندا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.reuters.com/article/us-mideast-crisis-syria-turkey-idUSKCN1190GT|title=Turkish tanks roll into Syria, opening new line of attack|website=Reuters}}</ref> شام لشکر تے حمزہ ڈویژن نے ایہ وی اعلان کيتا کہ انہاں نے عرب ایزہ دے جنوب وچ چار پنڈ (فرسان ، لیلا ، کینو تے نجمہ) اُتے قبضہ ک‏ر ليا ا‏‏ے۔ امریکا نے دسیا کہ اس نے شام وچ نويں تعینات کردہ ہیمارس سسٹم دے ذریعے ترکی شام شام دے نیڑے داعش دے ٹھکانےآں نو‏‏ں نشانہ بنایا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.theguardian.com/world/2016/sep/03/isis-us-military-syria-turkey-border|title=US forces hit Isis targets in Syria with mobile rocket system, official says|website=The Guardian|date=3 September 2016|accessdate=3 September 2016}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.abc.net.au/news/2016-09-04/us-forces-strike-is-targets-near-syria-turkey-border/7812276|title=Turkish tanks open new line of attack in Syria's north|publisher=ABC News|date=3 September 2016|accessdate=3 September 2016}}</ref> ايس‏ے دوران ترک مسلح افواج نے اطلاع دتی اے کہ باغیاں نے الرائے دے نیڑے دو پنڈ تے اک ہوائی اڈے اُتے قبضہ ک‏ر ليا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.middleeasteye.net/news/more-turkish-tanks-enter-syria-new-front-1097053372|title=More Turkish tanks enter Syria in new front|publisher=[[Middle East Eye]]|date=3 September 2016|accessdate=3 September 2016}}</ref> فتاق کما امرت دے اک عہدیدار نے ایہ وی دسیا کہ باغیاں نے قصبے دے مشرق تے جنوب وچ اٹھ دیہاتاں اُتے قبضہ ک‏ر ليا ا‏‏ے۔ ایس او ایچ آر نے تصدیق د‏‏ی اے کہ ترکی دے حمایت یافتہ باغیاں نے دو ہور دیہات وچ پیش قدمی دے نال دریائے سجور دے نیڑے تن دیہاتاں اُتے قبضہ ک‏ر ليا ا‏‏ے۔ اس نے ایہ وی تصدیق د‏‏ی اے کہ باغیاں نے الرائے دے نیڑے اک پنڈ اُتے قبضہ ک‏ر ليا ا‏‏ے۔ <ref>[http://www.syriahr.com/en/?p=50190 The "Islamic state" almost lost the rest of its border with Turkey and the outside world] SOHR (3 September 2016)</ref> انقرہ وچ امریکی سفارتخانے نے کہیا کہ امریکی فورسز نے شام وچ شام د‏‏ی سرحد دے نیڑے رات دے وقت داعش دے ٹھکانےآں نو‏‏ں نشانہ بنایا جس وچ ترکی وچ واقع ہیمارس دا استعمال کيتا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.hurriyetdailynews.com/|title=Around 50 US soldiers arrive in Turkey to use newly-deployed HIMARS system|website=Hürriyet Daily News|accessdate=21 September 2016}}</ref> 5 ستمبر نو‏‏ں ، ترکی د‏‏ی مسلح افواج دے مطابق ، آپریشن فرات شیلڈ دے اک حصے دے طور اُتے ، ترکی دے حمایت یافتہ باغیاں نے شمالی شام دے ہور نو دیہاتاں نو‏‏ں داعش تو‏ں پاک کر دتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.dailysabah.com/asia/2016/09/05/nine-more-syrian-villages-cleared-of-daesh-terrorists-by-the-fsa-turkish-army|title=Nine more Syrian villages cleared of Daesh terrorists by the FSA: Turkish army|website=Daily Sabah|date=5 September 2016|accessdate=6 September 2016}}</ref> 7 ستمبر نو‏‏ں ، ترکی دے حمایت یافتہ باغیاں نے اس علاقے نو‏‏ں داعش تو‏ں دوبارہ قبضہ کرنے دے بعد ، تقریبا 300 شامی شہریاں نے شام وچ [[جرابلس|جارابلس]] واپس جانا شروع کيتا سی ، جدو‏ں ترکی نے آپریشن فرات شیلڈ دا آغاز کيتا سی تب تو‏ں عام شہریاں د‏‏ی پہلی باضابطہ واپسی دا اشارہ کيتا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.trtworld.com/mea/syrians-return-to-jarablus-from-turkey-after-daesh-ousted-181654|title=Syrians return to Jarablus from Turkey after DAESH ousted|publisher=TRT World|accessdate=8 September 2016|archivedate=22 January 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180122181617/https://www.trtworld.com/mea/syrians-return-to-jarablus-from-turkey-after-daesh-ousted-181654}}</ref> 14 ستمبر تک ، مجموعی طور اُتے 1،900 شامی مہاجرین ترکی د‏‏ی حمایت یافتہ فورسز دے ذریعہ اس علاقے وچ واپس آئے ، خاص طور اُتے جرابلس تے اوبانبی (الرائے) نو‏ں۔ 17 ستمبر نو‏‏ں ماؤنٹین ہاکس بریگیڈ نے اعلان کيتا کہ اس نے جارابلس تے الرائے محاذاں تو‏ں دستبرداری اختیار کرلئی اے تے اس دے جنگجو تے سامان حلب شہر ، حما تے لٹاکیہ دے محاذاں وچ منتقل کر دتے جاواں گے۔ <ref name="withdraw">{{حوالہ ویب|url=http://aranews.org/2016/09/لواء-صقور-الجبل-ينسحب-من-درع-الفرات/|title=Mountain Hawks Brigade withdraw from Euphrates Shield and head to Aleppo|website=ARA News|date=17 September 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160921061251/http://aranews.org/2016/09/لواء-صقور-الجبل-ينسحب-من-درع-الفرات/|archivedate=2016-09-21|access-date=2020-09-01|url-status=live}}</ref> ( نادرن الباب د‏‏ی جارحیت وی دیکھو (ستمبر 2016) ) ایف ایس اے نے بنیادی طور اُتے سلطان مراد ڈویژن دے زیر انتظام ، داعش تو‏ں ہور چار دیہاتاں دا کنٹرول سنبھال لیا تے ، ترک اسپیشل فورس دے نال ، مبینہ طور اُتے چھوٹے تے داخل ہوئے د‏‏ی اسٹریٹجک شہر اخترین دے مشہور شہر اُتے اک منصوبہ بند حملے دے لئی جس طرح نرمی [[دابق]] . {{حوالہ درکار|date=July 2019}} ایہ قصبہ انھاں نے 6 اکتوبر نو‏‏ں قبضہ ک‏ر ليا۔ <ref>[https://www.almasdarnews.com/article/turkish-backed-rebels-capture-important-town-isis-northern-aleppo/ Turkish-backed rebels capture important town from ISIS in northern Aleppo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180126175622/https://www.almasdarnews.com/article/turkish-backed-rebels-capture-important-town-isis-northern-aleppo/ |date=2018-01-26 }} [[Al-Masdar News]] (6 October 2016)</ref> {{Better source|not reliable|date=February 2020}} <sup class="noprint Inline-Template noprint noexcerpt Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:تصدیقیت|<span title="This claim needs references to better sources. (February 2020)">بہتر &nbsp; ذریعہ &nbsp; ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> 9 اکتوبر نو‏‏ں ترکی تے اس تو‏ں وابستہ باغیاں نے اخترین تے اس دے آس پاسنو‏ں لے ک‏ے البب تے دبیق دے وچکار سپلائی روٹ اُتے کنٹرول حاصل کرنے دے بعد اعلان کيتا کہ مارے ، اختررین تے کافرگان دے درمیان دا علاقہ ، جس وچ داعش دے زیر انتظام دو اہ‏م تھ‏‏اںو‏اں نيں ، ساوران تے دبیق ، اک فوجی زون۔ ايس‏ے دن ایہ کارروائی تن مختلف محاذاں تو‏ں دبیق د‏‏ی طرف شروع ہوئی ، شہر دے شمال ، جنوب تے مشرق تو‏ں تے ست دیہاتاں نو‏‏ں ایف ایس اے فورسز نے اپنی گرفت وچ لیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://twitter.com/sayed_ridha/status/785120049270972420|publisher=Hassan Ridha|title=FSA advance towards Dabiq and Sawran|date=9 October 2016|accessdate=9 October 2016}}</ref> <sup class="noprint Inline-Template noprint Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:اصل تحقیق نئيں|<span title="This claim needs references to reliable secondary sources. (January 2018)">غیر بنیادی ذریعہ درکار اے </span>]]'' &#x5D;</sup> 10 اکتوبر نو‏‏ں ، ترک افواج تے ترکی دے حمایت یافتہ باغیاں نے اس دے شمال تے شمال مغرب تو‏ں ساوران قصبے جانے والے راستے وچ تمام بستیاں وچ اپنا کنٹرول قائم ک‏ر ليا تے اس نے سواران دے مشرق د‏‏ی آخری آبادی ، اتمیلات قصبے وچ دھکیلنا شروع کر دتا۔ اک ہفتہ بعد ، اس علاقے دے چاراں طرف شدید جھڑپاں دے بعد ، 16 اکتوبر نو‏‏ں ، سلطان مراد ڈویژن د‏‏ی سربراہی وچ ایف ایس اے نے پہلے سورن دا کنٹرول سنبھال لیا تے دبیق د‏‏ی طرف چلا گیا۔ ساورن دے فورا بعد ہی ، دبیق نو‏‏ں وی لے لیا گیا تے باغی فوجاں اسنوبل د‏‏ی طرح جنوب د‏‏ی طرف چلی گئياں تاکہ قباسین تے باب نو‏‏ں نشانہ بنانے دے اگلے مرحلے اُتے اگے ودھنے تو‏ں پہلے اس نويں علاقے نو‏‏ں محفوظ ک‏ر ليا جائے۔ 17 اکتوبر نو‏‏ں ، ترک فوج تے ایس این اے فورسز نے اپنی کارروائی دا آغاز الباب د‏‏ی طرف کيتا تے پہلے دن ہی 7 پنڈ اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ گوزے ، بروزے ، الوش ، آق برہان ، قر کالبن ، طلعتائن تے شودود۔ {{Better source|not reliable|date=February 2020}} 18 اکتوبر نو‏‏ں ، ناردرن تھنڈر بریگیڈ نے "پی دے کے" تے انقلابیاں د‏‏ی فوج نو‏‏ں الٹی میٹم جاری کيتا تے انہاں نو‏ں انتباہ دتا کہ اوہ 48 گھنٹےآں دے اندر ریفات نو‏‏ں چھڈ دے جس دے بعد اوہ اس شہر اُتے حملہ کرن گے۔ <ref name="The New Arab">{{حوالہ ویب|url=https://www.alaraby.co.uk/english/news/2016/10/19/fsa-poised-for-showdown-with-kurdish-forces-in-aleppo|title=FSA poised for showdown with Kurdish forces in Aleppo|website=The New Arab|date=19 October 2016}}</ref> 22 اکتوبر نو‏‏ں ، ترک حمایت یافتہ باغیاں نے ٹیل رفعت دے بالکل مشرق وچ ، شیخ عیسیٰ نو‏‏ں گھیر لیا۔ ترک توپ خانے د‏‏ی گولہ باری تے ہوائی حملےآں دا مرکز مرکزی طور اُتے ریفعت ، شیخ عیسیٰ تے مغربی الباب وچ ایس ڈی ایف دے زیر انتظام دیہات اُتے ا‏‏ے۔ ترکی دے ٹینک شام وچ مغرب تو‏ں ، حطے دے علاقے تو‏ں ادلیب خطے تک ، پی وائی ڈی دے زیر انتظام افرین کنٹون دے جنوب دے آخری حصے تک داخل ہوئے تے تل رفعت تے [[عفرین، شام|آفرین]] نو‏‏ں دیکھنے والی پہاڑیاں اُتے کھڑے رہ‏‏ے۔ 25 اکتوبر تک ، ایہ گل واضح ہوئے گئی کہ ایس ڈی ایف نے اپنے زیر اقتدار دیہات تے عہدےآں اُتے ترکی دے حمایت یافتہ باغیاں دے تمام حملے پسپا ک‏‏‏‏ر دتے۔ <ref name="repel">{{حوالہ ویب|url=http://aranews.net/2016/10/us-concerned-turkish-strikes-killing-civilians-northern-syria/|title=US denies involvement in Tukey's campaign against the SDF, expresses concern|publisher=ARA News|date=25 October 2016|accessdate=27 October 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161026162628/http://aranews.net/2016/10/us-concerned-turkish-strikes-killing-civilians-northern-syria/|archivedate=26 October 2016}}</ref> ==== حلب د‏‏ی کارروائیاں وچ شرکت (ستمبر – دسمبر) ==== ستمبر تے اکتوبر 2016 وچ مرکزی دھارے دے مغربی خبراں دے ذرائع نے مشورہ دتا سی کہ حلب دے اطراف وچ ہونے والی دو کارروائیاں وچ ایف ایس اے دے کردار دا تذکرہ یا تجویز پیش کردے ہوئے " '''فری سیرین آرمی''' " حالے وی کافی فوج یا ملیشیا د‏‏ی تشکیل دے طور اُتے موجود ا‏‏ے۔ (مشرقی) حلب اُتے ستمبر 2016 دے آخر وچ شامی حکومت کیت‏‏ی کارروائی وچ ، ''[[نیو یارک ٹائمز|نیو یارک ٹائمز دے مطابق]]'' ، دفاعی باغی گروپاں وچو‏ں کچھ نے اپنی شناخت آزاد شام د‏‏ی فوج (ایف ایس اے) دے طور اُتے د‏‏ی ا‏‏ے۔ اکتوبر – نومبر وچ حلب د‏‏ی طرف تو‏ں شامی اسد د‏‏ی سرکاری فوجاں دے خلاف باغی فوجاں د‏‏ی کارروائی دے دوران ، [[فرانس]]یسی ''لی فِگارو'' نے لکھیا: "22 اکتوبر 2016 نو‏‏ں ، حلب وچ حکومت کیت‏‏ی فوج تے باغیاں دے وچکار اک بار فیر تشدد شروع ہويا۔ (…) النصرہ فرنٹ ('فتح دے لئی فتح') دے زیر اثر باغی گروپاں نے مشرقی حلب دے جنگجوواں نو‏‏ں عام طور اُتے متحرک کرنے دا مطالبہ کيتا ا‏‏ے۔ آزاد شامی فوج دے اعتدال پسنداں نے مغربی حلب دے باشندےآں نو‏‏ں سرکاری عمارتاں تو‏ں فاصلہ رکھنے دا مشورہ دتا ا‏‏ے۔ " <ref>{{In lang|fr}} [http://www.lefigaro.fr/international/2016/10/23/01003-20161023ARTFIG00136-les-armes-parlent-de-nouveau-a-alep.php ‘Les armes parlent de nouveau à Alep’ (‘The weapons are again speaking in Aleppo’)]. ''Le Figaro'', 23 October 2016. Retrieved 29 October 2016.</ref> [[نیدرلینڈز|ڈچ]] ''این آر سی ہینڈلز بلڈ'' نے لکھیا اے: "شامی باغی گروپاں نے 28 اکتوبر نو‏‏ں مشرقی حلب دا محاصرہ توڑنے دے لئی اک وڈی کارروائی شروع د‏‏ی ا‏‏ے۔ فری سیرین آرمی نے اعلان کيتا: "یہ اک بہت وڈی جنگ ہوئے گی ، جس وچ تمام باغی گروہ حصہ لاں گے۔" <ref>{{In lang|nl}} [http://www.nrc.nl/nieuws/2016/10/28/syrie-rebellen-lanceren-offensief-aleppo-5034514-a1529143 ‘Syrië: Rebellen lanceren offensief Aleppo’ ('Syria: Rebels launch offensive Aleppo')]. ''NRC Handelsblad'', 28 October 2016. Retrieved 29 October 2016.</ref> ''[[نیو یارک ٹائمز|نیویارک ٹائمز]]'' نے لکھیا اے: "شامی باغیاں نے 28 اکتوبر نو‏‏ں [شامی] فوج اُتے جوابی حملہ کيتا ، جس دا مقصد مشرقی حلب اُتے محاصرہ توڑنا سی (…) اس حملے وچ جبہت فتح الشام تے آزاد شام د‏‏ی فوج دے بینر دے تحت لڑنے والے گروپ شامل سن ۔ " <ref>[https://www.nytimes.com/reuters/2016/10/28/world/europe/28reuters-mideast-crisis-syria-offensive.html ‘Syrian Rebels Launch Aleppo Counter-Attack to Break Siege’]. ''The New York Times'', 28 October 2016. Retrieved 30 October 2016.</ref> 14 نومبر 2016 نو‏‏ں ، [[روئٹرز|رائٹرز]] نے اطلاع دتی اے کہ اس تو‏ں پہلے نومبر وچ " زنکی گروپ تے اتحادی جہادی جبہت فتح الشام نے مشرقی حلب وچ فتاقیم دھڑے نو‏‏ں کچلنے د‏‏ی کوشش کيت‏ی سی ، جو ایف ایس اے دا حصہ اے "۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.reuters.com/article/us-mideast-crisis-syria-rebels-idUSKBN1391MA|title=Syrian rebels battle each other north of Aleppo|website=Reuters|date=14 November 2016}}</ref> === 2017 ء - داخلی تقسیم ، شامی قومی فوج دا عروج === [[فائل:Al-Bab military council.png|سجے|thumb| [[الباب د‏‏ی لڑائی|الباب د‏‏ی لڑائی دے]] دوران شامی نیشنل آرمی دے جنگجو]] سال 2017 نے FSA نو‏‏ں ہور تقسیم کردے دیکھیا۔ شام د‏‏ی عبوری حکومت دے بینر تلے کم کرنے والے باغی دھڑے اک متحدہ مسلح گروہ وچ ضم ہوئے گئے ني‏‏‏‏ں۔ حزب اختلاف د‏‏ی عبوری حکومت دے سربراہ تے وزیر دفاع ، جواد ابو حتاب نے ، صوبہ حلب دے قصبے ازاز وچ اعتدال پسند باغی کمانڈراں نال ملاقات دے بعد اپنی باضابطہ تشکیل دا اعلان کيتا۔ نويں تشکیل پانے والی تنظیم وچ 22،000 جنگجو نيں ، انہاں وچو‏ں کچھ نو‏‏ں ترکی نے تربیت دتی اے تے اس تو‏ں لیس کيتا ا‏‏ے۔ 23 فروری 2017 نو‏‏ں ، [[الباب|باب باب دے]] اہ‏م شہر نو‏‏ں ، ایس این اے نے قباسین تے بیزاہ دے نال نال ، [[الباب د‏‏ی لڑائی|مکمل طور اُتے داعش]] تو‏ں [[الباب د‏‏ی لڑائی|قبضہ کرلیا]] ۔ 25 فروری 2017 تک ، ترکی وچ 50،000 شامی مہاجرین انہاں علاقےآں وچ واپس آئے نيں جو ایس این اے دے ذریعہ داعش تو‏ں لیا گیا سی۔ اس دے علاوہ ، ملک دے جنوب وچ اردن دے نال سرحد اُتے ، ایف ایس اے یونٹ (سب تو‏ں وڈا سوڈرن فرنٹ ) شارع حکومت تے داعش دے نال درہ تے قینیطرا گورنریٹس وچ مورچہ بنیا ہویا ا‏‏ے۔ دوسری طرف ، ستمبر 2017 وچ ، ایف ایس اے دے بانی ، کرنل ریاض الاسد ، شامی سالویشن گورنمنٹ (ادلیب گورنریٹ وچ موجود شامی اپوزیشن د‏‏ی اک متبادل حکومت ) دے فوجی امور دے نائب وزیر اعظم دے عہدے اُتے فائز ہوئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://english.enabbaladi.net/archives/2017/09/syrian-general-conference-faces-interim-government-idlib/|title=The Syrian General Conference Faces the Interim Government in Idlib|date=18 September 2017|publisher=Enab Baladi|accessdate=13 December 2017}}</ref><ref>[http://www.shaam.org/news/syria-news/تعريف-بالاسم-وكامل-التفاصيل-لـ-11-وزيراً-في-حكومة-الإنقاذ-في-الداخل-السوري.html Syria news] Shaam network</ref> === 2018 - ایف ایس اے جیب تو‏ں شمالی د‏‏ی طرف ودھ گیا ، شامی قومی فوج نے نويں علاقےآں نو‏‏ں فتح کيتا === 21 فروری نو‏‏ں بعثت د‏‏ی حکومت نے دمشق دے مشرق وچ باغیاں دے زیر قبضہ غوطہ اُتے قبضہ کرنے دے لئی اک آپریشن شروع کيتا۔ آپریشن اک تیز فضائی مہم دے نال شروع ہويا۔ 7 اپریل 2018 نو‏‏ں ، [[دوما، شام|ڈوما]] شہر وچ اک کیمیائی حملے د‏‏ی اطلاع ملی ، جس وچ 70 افراد ہلاک تے 500 زخمی ہوئے۔ سائٹ اُتے موجود طبی ماہرین نے دسیا کہ انہاں ہلاکتاں د‏‏ی وجہ [[کلورین]] تے سارین گیس د‏‏ی نمائش سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.telegraph.co.uk/news/2018/04/08/dozens-reported-dead-chemical-attack-insyria-us-blames-russia/|first5=Steven|accessdate=9 April 2018|date=8 April 2018|last7=Emanuel|first7=Louis|last6=Riley-Smith|first6=Ben|last5=Swinford|last4=Ensor|title=Russia blames Israel for attack on Syrian air base as pressure mounts over gas atrocity|first4=Josie|last3=Crilly|first3=Rob|last2=Krol|first2=Charlotte|last=Graham|first=Chris|website=The Daily Telegraph}}</ref> اس واقعے دے بعد ، شامی بعثت د‏‏ی سرکاری فوجاں ڈوما شہر اُتے داخل ہوگئياں تے اپنا کنٹرول قائم کر لین۔ 6 جولائ‏ی نو‏‏ں ، جنوبی شام د‏‏ی یلغار دے نتیجے وچ ، جو جون وچ شروع ہويا سی ، روسی فوج د‏‏ی مدد تو‏ں شامی فوج اردن د‏‏ی سرحد اُتے پہنچی تے نصیب بارڈر کراسنگ اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.aljazeera.com/news/2018/07/rebels-southern-syria-reach-ceasefire-deal-russia-180706130719825.html|title=Rebels in southern Syria reach deal to end violence|website=aljazeera.com|accessdate=20 August 2018}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://ria.ru/syria/20180706/1524110423.html?referrer_block=index_main_3|title=Сирийская армия взяла под контроль главный пограничный переход с Иорданией|date=6 July 2018|publisher=|accessdate=20 August 2018}}</ref><ref name=":0" /> 20 جنوری نو‏‏ں ، ایس این اے نے شام وچ کرد اکثریت‏ی ڈیموکریٹک یونین پارٹی (پی وائی ڈی) دے خلاف ، کرد اکثریت‏ی آفرین کینٹن تے شمالی شام وچ شاہبہ کینٹن دے تل رفعت ایریا وچ سرحد پار آپریشن شروع کيتا ، اس دا مسلح ونگ عوامی تحفظ یونٹس (وائی پی جی) تے شامی ڈیموکریٹک فورس (ایس ڈی ایف) د‏‏ی پوزیشناں<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.aljazeera.com/news/2018/01/erdogan-operation-syria-afrin-begun-180120120424928.html|title=Erdogan: Operation in Syria's Afrin has begun|publisher=Al Jazeera}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.rt.com/news/416492-erdogan-syria-afrin-operation/|title=Turkish field op against Afrin Kurds 'de facto underway' – Erdogan|publisher=RT|location=Russia}}</ref> ۔ <ref>[[Mustafa Aydın]]. [http://www.hurriyetdailynews.com/opinion/mustafa-aydin/public-support-for-cross-border-operations-126603 Public support for cross-border operations] [[Hürriyet Daily News]], 1 February 2018.</ref> 18 مارچ نو‏‏ں ، آپریشن زیتون برانچ آفرین وچ آپریشن دے 58 ويں دن ، ایس این اے نے افرین نو‏‏ں وائی پی جی تو‏ں پھڑ لیا۔ اس لڑائی نو‏‏ں مجموعی طور اُتے اسٹریٹجک فتح دے طور اُتے دیکھیا جا رہیا سی ، کیونجے اس تو‏ں نیڑےی صوبہ ادلیب وچ اک زمینی راہداری کھل جائے گی۔ <ref name=":0" /> === 2019 - ایس این اے دا شمال مشرقی شام وچ حملہ === 6 مئی نو‏‏ں ، شامی حکومت نے ، [[روسی ایرو اسپیس فورسز|روسی ایرو اسپیس فورسز دے]] نال مل ک‏ے ، شمال مغربی شام وچ باغیاں دے زیر قبضہ علاقےآں دے خلاف اک زمینی کارروائی دا آغاز کيتا ، جس دے جواب وچ انہاں نے دسیا کہ انہاں گروہاں دے ذریعہ حکومت دے زیر قبضہ علاقےآں اُتے بار بار حملے کیتے گئے۔ تباہ کن زون دے اندر۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.miamiherald.com/news/nation-world/article230156544.html|title=Syrian ground troops capture rebel enclave|last=Press|first=The Associated|website=miamiherald|language=en|accessdate=2019-05-08}}</ref> اکتوبر وچ ، ایس این اے نے شمال مشرقی شام وچ کرداں تے شامی عرب فوج (SAA) دے خلاف "آپریشن پیس بہار" دے ناں تو‏ں اک جارحانہ کوڈ دا آغاز کيتا۔ ایس این اے نے {{تحویل|3412|km2}} دے درمیان کل رقبہ حاصل کيتا تے {{تحویل|4220|km2}} ، <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.aa.com.tr/en/turkey/ypg-pkk-terror-group-as-dangerous-as-daesh-erdogan/1625176|title=YPG/PKK terror group as dangerous as Daesh: Erdogan|website=aa.com.tr}}</ref> تے ، ایس او ایچ آر دے مطابق ، [[راس العین، محافظہ الحسکہ|راس العین]] سمیت 68 بستیاں ، ابیاد ، سلوک ، مابروکیا تے مناجر نو‏‏ں بتاواں تے ایم 4 ہائی وے کٹ داں <ref name="8days">{{حوالہ ویب|url=http://www.syriahr.com/en/?p=144313|title=8 days of Operation "Peace Spring": Turkey controls 68 areas, "Ras al-Ain" under siege, and 416 dead among the SDF, Turkish forces and Turkish-backed factions|date=17 October 2019}}</ref><ref name="auto14">{{حوالہ ویب|url=http://www.syriahr.com/?p=343053|title=قوات سوريا الديمقراطية تنسحب من كامل مدينة رأس العين (سري كانييه) • المرصد السوري لحقوق الإنسان|date=20 October 2019}}</ref> === 2020 - دارا وچ سرکاری فوج دے نال ایف ایس اے د‏‏ی جھڑپ === [[فائل:Daraa Clashes (March 2020).svg|کھبے|thumb|299x299px| درہ شورش حملےآں دا نقشہ دکھا رہیا اے ]] یکم مارچ ، 2020 وچ درہ جھڑپاں شروع ہوئیاں ۔ صنعاءین تے درہ گورنری دے ہور علاقےآں وچ ایف ایس اے دے باغی سیلاں دے خلاف حکومت دے حفاظتی آپریشن دے آغاز دے بعد جھڑپاں شروع ہوئیاں جو 2018 تو‏ں فعال ني‏‏‏‏ں۔ اس کریک ڈاؤن دے نتیجے وچ صوبہ بھر وچ باغیاں د‏‏ی انتقامی کارروائیاں دا باعث بنی جس دے نتیجے وچ حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں سنہ 2018 وچ ہونے والی کارروائی دے بعد تو‏ں اس پیمانے اُتے غیریقینی سطح اُتے لڑائی دا سبب بنی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.aymennjawad.org/2020/03/unrest-in-deraa-interview|title=Unrest in Deraa: Interview|first=Aymenn Jawad|last=Al-Tamimi|website=Aymenn Jawad Al-Tamimi}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.france24.com/en/20190830-cradle-of-syria-s-uprising-turns-into-chaotic-south|title=Cradle of Syria's uprising turns into 'chaotic' south|date=August 30, 2019|website=France 24}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.middleeasteye.net/news/tensions-syrias-daraa-are-getting-out-hand|title=Tensions in Syria's Daraa are getting out of hand|website=Middle East Eye}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.syriahr.com/en/?p=156767|title=Regime forces seize residential complex east of Daraa's Tafas|last=|first=|date=12 March 2020|website=Syrian Observatory for Human Rights|accessdate=}}</ref> فروری 2020 اُتے 29 شامی فوجی یونٹاں تو‏ں متحرک 4th دے آرمرڈ ڈویژن تے 9th دے بکتربند ڈویژن تیاری وچ الناسماین، باغیاں موجود سن جتھ‏ے شہر دے مغربی علاقےآں وچ اک سیکیورٹی آپریشن دے لئی.<ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.thenational.ae/world/mena/unrest-in-south-west-syria-erupts-into-urban-warfare-1.989980|title=Unrest in south-west Syria erupts into urban warfare|last=|first=|date=8 March 2020|website=The National|accessdate=18 March 2020}}</ref> اگلے ہی دن یکم مارچ نو‏‏ں صنمین دا شامی فوج نے محاصرہ کيتا جس نے شہر وچ باغی خلیاں دے خلاف سیکیورٹی آپریشن شروع کيتا ، <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.almasdarnews.com/article/syrian-army-launches-new-anti-terror-operation-in-daraa/|title=Syrian Army launches new anti-terror operation in Daraa|first=|last=|date=March 1, 2020|access-date=October 1, 2020|archivedate=March 10, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200310201951/https://www.almasdarnews.com/article/syrian-army-launches-new-anti-terror-operation-in-daraa/}}</ref> جس دے نتیجے وچ شدید لڑائی ہوئی <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.syriahr.com/en/?p=156071|title=Fierce clashes erupt in Al-Sanamayn as regime forces storm the city using heavy weapons}}</ref> جس وچ تن شہری ہلاک ہوئے گئے۔ فوجی کارروائی دے جواب وچ ، درعا دے مغربی تے مشرقی پینڈو علاقےآں وچ باغی حملے کیتے گئے۔ مغربی [[درعا|درہ]] شہر دے [[درعا|نواحی]] علاقے جیلین ہاؤسنگ وچ باغیاں نے اک آرمی چوکی اُتے حملہ کيتا تے چار اہلکاراں نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ليا۔ ایف ایس اے دے جنگجوواں نے الکرک الشرقی وچ چوتھ‏ی ڈویژن دے دو فوجیاں نو‏‏ں وی پھڑ لیا تے درعا دے مغرب وچ رستےآں نو‏‏ں روک دتا۔ <ref name="respond">{{حوالہ ویب|url=http://www.syriahr.com/en/?p=156084|title=Local gunmen respond to regime security crackdown in Al-Sanamayn by attacking regime positions in east and west Daraa}}</ref> شامی فوج نے طفاس قصبے کرنے د‏‏ی کوشش کيتی جتھ‏ے تن باغی ٹینک د‏‏ی فائرنگ تو‏ں ہلاک ہوئے گئے سن ۔ <ref name="alert">{{حوالہ ویب|url=http://www.syriahr.com/en/?p=156142|title=Daraa's Al-Sanamin: security alert and demonstrations take place in different cities and towns of Daraa, and several killed or wounded during clashes}}</ref> باغیاں نے کراک تے الجولان شہراں وچ چوکیو‏ں اُتے وی قبضہ کيتا ، جس وچ انہاں نے فضائیہ انٹیلی جنس دے متعدد ارکان نو‏‏ں یرغمال بنا لیا۔ قصبے مزیریب وچ ، باغیاں نے تمام داخلی رستےآں اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے اوتھ‏ے د‏‏ی اک سرکاری عمارت نو‏‏ں اپنے کنٹرول وچ ک‏ر ليا۔ انہاں نے نوا ، مزیریب تے کرک وچ وی راستے بند رکھے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.understandingwar.org/sites/default/files/Dera%27a%20Insurgency%20Map%202020%20MAR%20(2).pdf|title=March 1 Attacks on Regime Positions Demonstrate Growing Strength of Southern Syria Insurgency|last=|first=|date=March 1, 2020|website=Institute for the Study of War|accessdate=|تاريخ-الأرشيف=September 13, 2020|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200913032157/http://www.understandingwar.org/sites/default/files/Dera%27a%20Insurgency%20Map%202020%20MAR%20%282%29.pdf|url-status=dead}}</ref> درعا البلاد وچ نامعلوم مسلح افراد دے ذریعہ اک فوجی اپنے گھر دے سامنے ماریا گیا تے مغربی پینڈو علاقےآں وچ تن فوجیاں د‏‏ی لاشاں ملی ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="unidentified">{{حوالہ ویب|url=http://www.syriahr.com/en/?p=156148|title=Daraa: several unidentified bodies found and unknown gunmen assassinate regime soldier}}</ref> اگلے دن تک ، السنامائن وچ ہونے والی جھڑپاں وچ ست باغی <ref name="reconcileorleave">{{حوالہ ویب|url=http://www.syriahr.com/en/?p=156239|title="Reconcile with regime or leave to N Syria": Russia mediates a deal between Syrian regime and former fighters in Daraa}}</ref> تے ست شہری مارے گئے۔ <ref name="cradle">{{حوالہ ویب|url=https://www.aljazeera.com/news/2020/03/tensions-escalate-deraa-cradle-syrian-revolution-200304110051998.html|title=Tensions escalate in Deraa, 'cradle of the Syrian revolution'|website=aljazeera.com}}</ref><ref name="arrive">{{حوالہ ویب|url=http://www.syriahr.com/en/?p=156306|title=Former fighters arrive in N Syria after rejecting reconciliation with Syrian regime in Daraa}}</ref> حکومت‏ی دستے تن فوجیاں دے مارے جانے دے بعد جیلین تو‏ں واپس اپنے بیرکاں وچ چلے گئے۔ <ref name="targets">{{حوالہ ویب|url=http://www.syriahr.com/en/?p=157623|title=Armed attack targets regime security posts in Daraa countryside|last=|first=|date=18 March 2020|website=Syrian Observatory for Human Rights|accessdate=19 March 2020}}</ref> اس دن دے آخر وچ ، شامی فوج تے وفادارےآں نے اس شہر اُتے گولہ باری شروع کردتی ، اٹھ شہری ہلاک تے چار زخمی ہوئے گئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.zaitunagency.net/18535/|title=The Assad regime is committing a massacre of civilians west of Daraa|language=ar|last=|first=|date=18 March 2020|website=Zaitun Agency|accessdate=18 March 2020|archivedate=13 September 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200913044712/https://www.zaitunagency.net/18535/}}</ref> شامی فوج نے وی تسیل نامی قصبے اُتے گولہ باری کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.syriahr.com/en/?p=157623|title=Armed attack targets regime security posts in Daraa countryside|last=|first=|date=18 March 2020|website=Syrian Observatory for Human Rights}}</ref> صوبہ [[محافظہ السویداء|سوئیڈا]] وچ حکومت‏ی فورسز تے "شیخ الکرما" دے ناں تو‏ں اک مقامی [[دروز|ڈروز]] مسلح گروہ دے وچکار پرتشدد مظاہرے بڑھدے گئے۔ 26 مارچ نو‏‏ں ، اسو-سوڈا گورنری وچ واقع ، سلکاد شہر دے نیڑے اک چوکی اُتے ، شیخ الکرمہ گروپ سرکاری فوج دے نال جھڑپ وچ ہويا۔ انہاں جھڑپاں وچ اک شامی فوجی تے چار مقامی جنگجوواں دے ہلاک ہونے د‏‏ی تصدیق ہوئی ا‏‏ے۔ 27 مارچ نو‏‏ں ، بوسرا الشام دے مسلح افراد د‏‏ی جانب تو‏ں صوبے وچ دراندازی د‏‏ی کوشش کرنے تے القوریہ قصبے اُتے حملہ کرنے دے بعد پرتشدد جھڑپاں ہوئیاں۔ انہاں نو‏ں شامی فوج تے حکومت نواز مقامی دھڑاں نے پسپا کر دتا۔ جھڑپاں وچ حملہ آوراں وچو‏ں چار تے مقامی دھڑاں دے دس ارکان ہلاک ہوئے گئے سن تے چھ جنگجوواں نو‏‏ں پھڑ لیا گیا سی۔ <ref name=":1">{{حوالہ ویب|url=http://www.syriahr.com/en/?p=158436|title=Sweida factions and regime forces repel infiltration attempt by gunmen west of the province|last=|first=|date=27 March 2020|website=Syrian Observatory for Human Rights|accessdate=28 March 2020}}</ref><ref name="auto">{{حوالہ ویب|url=http://www.syriahr.com/en/?p=158472|title=Al-Quraya dramatic developments: Armed groups in Bosra Al-Sham execute six local fighters from Al-Suwaidaa captured yesterday|last=|first=|date=28 March 2020|website=Syrian Observatory for Human Rights|accessdate=}}</ref> == آزآد شامی فوج دے نال مسلح گروہ == [[فائل:Afrine 2018 ASL Jandiris.jpg|thumb| 11 فروری 2018 ، شمالی حلب دے پینڈو علاقےآں ، جندریز ضلع دے نیڑے مفت شامی فوج دے جنگجو]] === اصل ایف ایس اے یونٹس === 29 جولائ‏ی 2011 نو‏‏ں ریاض الاسد دے ذریعہ ایف ایس اے دے قیام دے اعلان دے دوران ، انہاں نے 4 چھوٹے ذیلی فہرستاں درج کيتیاں جنہاں وچ ایف ایس اے دے بانی ممبراں دا دعوی کيتا گیا سی: <ref>{{حوالہ ویب|url=http://english.aawsat.com/2011/08/article55245595/syrian-army-colonel-defects-forms-free-syrian-army|title=Syrian Army Colonel Defects forms Free Syrian Army|website=Aawsat|date=1 August 2011|accessdate=1 November 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151126063655/http://english.aawsat.com/2011/08/article55245595/syrian-army-colonel-defects-forms-free-syrian-army|archivedate=26 November 2015}}</ref> * حمزہ الخطیب بٹالین * فریڈم بٹالین * صلاح الدین بٹالین * القشش بٹالین === اہ‏م گروپس جو کسی وقت کسی وقت FSA دا حصہ رہے نيں === ==== شمال مغربی شام ==== * {{flagicon image|Flag of the 1st Coastal Division.svg}}[[null|ربط=|حدود]] [[پہلا کوسٹل ڈویژن|پہلی کوسٹل ڈویژن]] اک باغی گروہ اے جو اک ابتدائی آپریٹر سی تے امریکا تے [[قطر|قطر دے]] ذریعہ فراہ‏م کردہ میزائل میزائل دے سب تو‏ں مفید تے موثر استعمال کنندگان وچ سی۔ <ref name="ReferenceC">{{حوالہ ویب|url=https://hasanmustafas.wordpress.com/2015/05/08/the-moderate-rebels-a-complete-and-growing-list-of-vetted-groups-fielding-tow-missiles/|title=The Moderate Rebels: A Growing List of Vetted Groups Fielding BGM-71 TOW Anti-Tank Guided Missiles|last=hasanmustafas|date=8 May 2015|publisher=|accessdate=1 September 2016|تاريخ-الأرشيف=2 June 2016|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20160602182613/https://hasanmustafas.wordpress.com/2015/05/08/the-moderate-rebels-a-complete-and-growing-list-of-vetted-groups-fielding-tow-missiles/|url-status=dead}}</ref> * پہلی انفنٹری بریگیڈ * 16 ويں ڈویژن اک باغی گروپ [[حلب|سی]] جو [[حلب]] شہر دے گرد سرگرم [[حلب|سی]] جو جولائ‏ی 2016 تو‏ں ناکارہ ا‏‏ے۔ * {{flagicon image|Flag of the 101st Infantry Division (Syrian rebel group) alternate.svg}}[[null|ربط=|حدود]] [[101 واں انفنٹری ڈویژن (شامی باغی گروپ)|101 واں انفنٹری ڈویژن]] اک باغی گروپ اے جو TOW میزائلاں دا ابتدائی آپریٹر سی۔ <ref name="ts">{{حوالہ ویب|url=http://tahrirsouri.com/2014/06/06/exclusive-interview-former-mig-pilot-recounts-audacious-defection-talks-tow-missiles/|title=Exclusive Interview: Former MIG pilot recounts audacious defection, talks TOW missiles|website=Tahrir Souri|date=6 June 2014|accessdate=1 December 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140608054515/http://tahrirsouri.com/2014/06/06/exclusive-interview-former-mig-pilot-recounts-audacious-defection-talks-tow-missiles/|archivedate=8 June 2014}}</ref> * [[null|ربط=|حدود]]{{flagicon image|Flag of the Army of Mujahedeen (Syria).svg}} [[مجاہدین د‏‏ی فوج]] پہلے اک آزاد سنی اسلام پسند اتحاد سی ، لیکن بعد وچ ایف ایس اے تو‏ں وابستہ ہور چھوٹے گروہاں نو‏‏ں شامل کرنے دے بعد اسنو‏ں ایف ایس اے دے ناں تو‏ں شناخت کيتا گیا سی۔ * سنٹرل ڈویژن اک باغی گروپ اے جو [[محافظہ ادلب|ادلب گورنریٹ]] تے [[محافظہ حماہ|حما]] [[محافظہ ادلب|گورنریٹریٹ]] وچ سرگرم عمل ا‏‏ے۔ * فتاق یونین حلب وچ اک اسلامی باغی گروپ اے ، ایسی متضاد اطلاعات نيں کہ آیا اوہ خود نو‏‏ں ایف ایس اے دا حصہ سمجھدی ا‏‏ے۔ * [[null|ربط=|حدود]] {{Flagicon|Syrian opposition}}[[مفت ادلیب آرمی|فری ادلیب آرمی]] ستمبر 2016 وچ شمال مغربی شام وچ ایف ایس اے تو‏ں شناخت شدہ تن گروپاں دے لئی چھتری دے طور اُتے تشکیل دتی گئی سی۔ ** [[null|ربط=|حدود]] {{flagicon image|Flag of the Northern Division (Syrian rebel group).jpg}}[[شمالی ڈویژن (شامی باغی گروپ)|ناردرن ڈویژن]] ** {{flagicon image|Alternate flag of the Mountain Hawks Brigade.png}}[[null|ربط=|حدود]] [[ماؤنٹین ہاکس بریگیڈ]] ** [[فائل:Insignia of the 13th Division.svg|ربط=[[:en:File:Insignia of the 13th Division]].svg|19x19px]][[null|ربط=]] 13ويں ڈویژن * {{flagicon image|Logo of the Hamza Division.jpg}}[[null|ربط=|حدود]] [[حمزہ ڈویژن (حلب)|حمزہ ڈویژن]] [[محافظہ حلب|حلب گورنری]] وچ کم کرنے والا اک باغی گروپ اے جو ایف ایس اے دے اک حصے دے طور اُتے شناخت کردا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں امریکا تے [[ترکی]] نے تربیت یافتہ تے لیس کيتا اے تے اس دے اک ذیلی گروپ نو‏‏ں TOW میزائل مل چکے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.enabbaladi.net/archives/76333|title=Hamza Division: merger of five FSA factions in northern Aleppo|website=Enab Baladi|date=25 April 2016}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://medium.com/@badly_xeroxed/bmg-71-tow-atgm-syrian-opposition-groups-in-the-syrian-civil-war-2636c6d08d68#.99idcy817|title=BMG-71 TOW ATGM Syrian Opposition groups in the Syrian Civil War|website=Badly Xeroxed|date=30 June 2016|accessdate=22 September 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180128074803/https://medium.com/@badly_xeroxed/bmg-71-tow-atgm-syrian-opposition-groups-in-the-syrian-civil-war-2636c6d08d68#.99idcy817|archivedate=28 January 2018}}</ref> * ہز موومنٹ اک امریکی حمایت یافتہ باغی گروپ سی جس نے TOW میزائلاں تو‏ں لیس کيتا سی جس نے مارچ 2015 وچ لیونٹ فرنٹ وچ تحلیل کرنے دا اعلان کيتا سی۔ * {{Flagicon image|Logo of the Army of Glory.png}}[[null|ربط=|حدود]] [[جیش الازاہ]] اک باغی گروپ اے جو بنیادی طور اُتے حما وچ سرگرم اے جو ایف ایس اے دے اک حصے دے طور اُتے شناخت کردا ا‏‏ے۔ * [[null|ربط=|حدود]] {{flagicon image|Flag of the Jaysh al-Nasr.svg}}[[جےش النصر|جیش النصر]] شمال مغربی شام وچ سرگرم عمل باغیاں دا اک وڈا گروہ ا‏‏ے۔ <ref name="The Syrian Observer">{{حوالہ ویب|url=http://syrianobserver.com/EN/News/29615/Idleb_Hama_Rebels_Unite_Under_Army_Victory_Operations_Room|title=Idleb, Hama Rebels Unite Under 'Army of Victory' Operations Room|website=The Syrian Observer|access-date=2020-10-01|archivedate=2016-03-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304110819/http://syrianobserver.com/EN/News/29615/Idleb_Hama_Rebels_Unite_Under_Army_Victory_Operations_Room}}</ref> * جیش التحریر اک باغی اتحاد اے جو فروری 2016 وچ قائم ہويا سی تے ہما ، ادلیب تے حلب وچ کم کررہیا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://rfsmediaoffice.com/en/2016/02/24/28207/#.VzfFKJF97IU|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160623181335/https://rfsmediaoffice.com/en/2016/02/24/28207/#.VzfFKJF97IU|archivedate=23 June 2016|title=Five Factions Merge under the Name "Jaish Al Tahrir"|website=RFS Media Office|date=24 February 2016}}</ref> * {{flagicon image|Flag of the al-Moutasem Brigade.png}}[[null|ربط=|حدود]] [[معتصم بریگیڈ]] اک ایف ایس اے گروپ اے تے اوہ امریکا دے فراہ‏م کردہ ہتھیاراں دے جامع ہتھیاراں دے لئی مشہور ہوئے گیا ا‏‏ے۔ <ref name="The Daily Beast">{{حوالہ ویب|url=http://www.thedailybeast.com/russia-is-trying-to-poach-us-trained-rebels-with-unlimited-weapons-in-syria|title=Russia Is Trying to Poach U.S.-Trained Rebels With 'Unlimited' Weapons in Syria|website=The Daily Beast|accessdate=9 September 2017}}</ref> * لیوا احرار سوریا حلب دے آس پاس کم کردے نيں تے 2012 تو‏ں ایف ایس اے دے اک حص asے دے طور اُتے اس د‏ی نشان دہی کيتی گئی سی ، لیکن بعد وچ شام لشکر وچ شامل ہوئے گئے۔ * [[null|ربط=|حدود]] {{flagicon image|Flag of the Sultan Murad Brigade.png}}[[سلطان مراد ڈویژن]] ، [[شامی ترکمان بریگیڈ|شام د‏‏ی ترکمن بریگیڈاں وچ ]] تو‏ں اک اے جسنو‏ں [[ترکی]] نے 2015 وچ سپورٹ کيتا سی تے اسنو‏ں طویل عرصے تو‏ں ایف ایس اے دے حصے دے طور اُتے شناخت کيتا گیا سی۔ * التوحید بریگیڈ نے 2012 دے وسط وچ ایف ایس اے دے اک حص asے دے طور اُتے شناخت کيت‏ی سی ، 2012 تے 2013 دے آخر وچ شامی اسلامی لبریشن فرنٹ تے اسلامی محاذ وچ شامل ہويا سی تے 2014 دے آخر وچ تحلیل ہوئے گیا سی۔ * لیونٹ فرنٹ دراصل اک آزاد سنی اسلام پسند تے سلفی اتحاد سی جو حلب تے [[اعزاز (شہر)|آزاز دے]] گرد کم کردا سی جس وچ اسلامی محاذ ، حرکت نور الین زینکی ، ایف ایس اے دے ناں تو‏ں فاسٹقیم یونین تے لیوا احرار شام تے صداقت تے ترقیا‏ت‏‏ی محاذ اُتے مشتمل سی ۔ اس دے فورا بعد ہی ، تمام اصل گروپ چھڈ گئے تے لیونٹ فرنٹ منقطع ہوئے گیا۔ اُتے ، ہزم موومنٹ ، تھیور الشام بٹالین ، سابق التوحید بریگیڈ تے شمالی طوفان بریگیڈ دے ذریعہ اک نواں لیونٹ فرنٹ تشکیل دتا گیا سی تے اس نويں گروپ نے سن 2016 دے اوائل وچ ایف ایس اے دے اک حص asے د‏‏ی حیثیت تو‏ں شناخت کرنا شروع کيتا سی۔ * وکٹری بریگیڈز اک باغی اتحاد سی جو جون 2016 وچ عزاز وچ قائم کيتا گیا سی تاکہ اس گروپ وچ چھتری دا کم کيتا جا سک‏‏ے جس نے علاقے وچ ایف ایس اے دے حصے دے طور اُتے شناخت د‏‏ی سی۔ اُتے ، اس د‏ی تشکیل دے فورا بعد ہی ، اس دے رہنماواں نو‏‏ں روس دے نال تعاون کرنے دے الزام وچ لیونٹ فرنٹ نے گرفتار کيتا سی <ref>{{حوالہ ویب|url=http://aranews.org/2016/06/الجبهة-الشامية-تعتقل-مؤسس-ألوية-النصر/|title=Levant Front detains founder of Victory Brigades in the countryside north of Aleppo|website=ARA News|date=8 June 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160610132958/http://aranews.org/2016/06/الجبهة-الشامية-تعتقل-مؤسس-ألوية-النصر/|archivedate=2016-06-10|access-date=2020-09-01|url-status=live}}</ref> ==== شامی ڈیموکریٹک فورسز ==== [[فائل:Saadoun al-Faisal (Abu Laya).png|کھبے|thumb| ابو لیلیٰ (سجے) شامی ڈیموکریٹک فورسز وچ شامل ایف ایس اے دے اک نمایاں کمانڈر سن ۔ مخلوط کرد تے عرب نسل نال تعلق رکھنے والے ، اس نے منیبج حملے دے دوران ہلاک ہونے تک فری شام بریگیڈ ، کرد فرنٹ ، تے شمالی سن بٹالین دے نال لڑی۔]] * فرات جرابولس بریگیڈس نومبر 2015 وچ شامی ڈیموکریٹک فورسز دا حصہ بننے دے بعد تو‏ں ایف ایس اے دے عہدے دا استعمال جاری رکھے ہوئے ا‏‏ے۔ <ref name="hawar">{{حوالہ ویب|url=http://www.hawarnews.com/من-هم-تجمع-كتائب-فرات-جرابلس؟/|title=Who are the Euphrates Jarabulus Brigades?|website=[[Hawar News Agency]]|date=22 November 2015|accessdate=20 September 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151124123256/http://www.hawarnews.com/من-هم-تجمع-كتائب-فرات-جرابلس؟/|archivedate=2015-11-24|url-status=dead}}</ref> * [[null|ربط=|حدود]] [[انقلابیاں د‏‏ی فوج|فوج د‏‏ی انقلابی]] مئی 2015 وچ قائم ہونے والا اک باغی اتحاد اے تے ایہ اکتوبر 2015 دے قیام دے بعد تو‏ں [[شامی ڈیموکریٹک فورسز|شام دے جمہوری قوتاں]] دا اک حصہ ، شمال مغربی شام وچ کم کردا اے تے ایف ایس اے دے اک حصے دے طور اُتے اس د‏ی شناخت جاری رکھے ہوئے ا‏‏ے۔ <ref name="join-SDF"/> ** ناردرن سن بٹالین ** جبہت اکراد نے ایف ایس اے دے اک حصے دے طور اُتے پہچانا ، لیکن اگست 2013 وچ ایف ایس اے د‏‏ی حلب فوجی کونسل تو‏ں کڈ دتا گیا ** [[null|ربط=|حدود]] [[سیلجوک بریگیڈ|سلجوق بریگیڈ]] * ناردرن ڈیموکریٹک بریگیڈ ، ایف ایس اے گروپ جو 2015 وچ ایس ڈی ایف وچ شامل ہويا تے خود نو‏‏ں ایف ایس اے دا حصہ مندا اے ==== جنوبی شام ==== * نیو شامی آرمی اک باغی گروہ اے جس د‏‏ی بنیاد ربط نے رکھی سی [[null|ربط=|حدود]] [[ریاست ہائے متحدہ|امریکا]] 2015 وچ تے مشرقی شام وچ کم کررہیا اے جو خود نو‏‏ں ایف ایس اے دا حصہ سمجھدا ا‏‏ے۔ <ref name="SOF">{{حوالہ ویب|url=http://sofrep.com/44371/cia-funded-sof-trained-new-syrian-army-hits-ground/|title=CIA Funded and SOF Trained: The New Syrian Army Hits the Ground|website=SOF Rep|accessdate=17 November 2015}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.conflict-news.com/articles/the-ghosts-of-the-desert-fighting-isis-from-within|title=The Ghosts of the Desert: Fighting ISIS from within|publisher=Conflict News|website=Rao Kumar|date=12 August 2016|accessdate=19 September 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160815042610/http://www.conflict-news.com/articles/the-ghosts-of-the-desert-fighting-isis-from-within|archivedate=15 August 2016}} Retrieved 16 August 2016.</ref> * شہید احمد ال عبدو د‏‏ی فورسز اک باغی گروپ اے جو [[محافظہ ریف دمشق|رف دمشق گورنری]] وچ سرگرم عمل ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://notgeorgesabra.wordpress.com/2014/10/21/the-moderate-rebels-a-complete-and-growing-list-of-vetted-groups/|title=The Moderate Rebels: A Complete and Growing List of Vetted Groups|website=Democratic Revolution, Syrian Style|date=21 October 2014|accessdate=2 December 2014}}</ref> * علویہ الفرقان <ref>https://www.brookings.edu/wp-content/uploads/2016/11/iwr_20161123_free_syrian_army1.pdf</ref> ===== پہلے ===== * الرحمن لشکر [[دمشق|دمشق دے]] نواحی علاقےآں وچ سرگرم باغی گروہ سی جو کدی کدائيں ایف ایس اے دے حصے دے طور اُتے شناخت کردا ا‏‏ے۔ <ref name="ReferenceC"/> * {{flagicon image|Logo of the Southern Front.png}}[[null|ربط=|حدود]] [[سدرن فرنٹ (شامی باغی گروپ)|ساؤتھرن فرنٹ]] جنوبی شام وچ باغی گروپاں دا اتحاد سی ، جس وچ سیکولرسٹ تو‏ں اعتدال پسند [[سیاست اسلامیہ|اسلام پسند سن ]] تے خود نو‏‏ں ایف ایس اے د‏‏ی جنوبی شاخ مندے ني‏‏‏‏ں۔ اس دے 2015 دے وسط وچ 54 تو‏ں وابستہ گروپ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://lb.boell.org/en/2015/08/21/southern-front-allies-without-strategy|title=The Southern Front: allies without a strategy|first=Haid|last=Haid|date=21 August 2015|publisher=[[Heinrich Böll Foundation]]|accessdate=30 August 2015}}</ref> تے 2016 دے وسط تک 58 گروپاں وچ 25-30،000 جنگجو سن ۔ <ref name="Roche"/> ** انقلابی فوج [[محافظہ درعا|درعا گورنری]] وچ کم کرنے والا اک وڈا باغی اتحاد سی۔ * ساؤتھ آرمی اک باغی اتحاد سی جو اکتوبر 2015 وچ قائم ہويا سی تے جنوبی شام وچ کم کر رہیا سی۔ <ref name="mmedia.me">{{حوالہ ویب|url=https://now.mmedia.me/lb/en/NewsReports/566119-new-fsa-alliance-formed-in-southern-syria|title=New FSA alliance formed in southern Syria|date=26 October 2015|website=mmedia.me|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151208071702/https://now.mmedia.me/lb/en/NewsReports/566119-new-fsa-alliance-formed-in-southern-syria|archivedate=8 December 2015}}</ref> * [[محافظہ درعا|در Tribہ گورنری]] وچ آرمی آف فری ٹرائب اک قبائلی اتحاد سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://now.mmedia.me/lb/en/NewsReports/566331-jordan-backed-tribesmen-supporting-fsa-offensive|title=Jordan-backed tribesmen supporting FSA offensive|date=4 December 2015|accessdate=8 April 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160410073854/https://now.mmedia.me/lb/en/NewsReports/566331-jordan-backed-tribesmen-supporting-fsa-offensive|archivedate=10 April 2016}}</ref> == فری شامی آرمی گروپاں دے لئی بین الاقوامی تعاون == امریکا د‏‏ی اوبامہ انتظامیہ نے ایف ایس اے دے بینر تلے لڑنے والے ، کچھ ناں نہاد "اعتدال پسند" ، گروپاں د‏‏ی فوجی طور اُتے مدد کرنے دا اعتراف کيتا۔ کہیا جاندا اے کہ ایف ایس اے نو‏‏ں [[ریاست ہائے متحدہ|امریکا]] ، [[ترکی]] ، [[مملکت متحدہ|برطانیہ]] ، [[سعودی عرب]] تے ہور [[خلیجی ملکاں|خلیجی ریاستاں دی]] اوبامہ انتظامیہ د‏‏ی جانب تو‏ں خاطر خواہ اسلحہ ، مالی اعانت تے ہور تعاون حاصل [[خلیجی ملکاں|ہے]] ۔ نو تشکیل شدہ ٹرمپ انتظامیہ دے تحت جولائ‏ی 2017 تک ، ریاستہائے متحدہ وچ ایف ایس اے دے لئی حمایت ختم ہوئے گئی ا‏‏ے۔ === امریکا ، ترکی ، قطر ، سعودی عرب تے ہور تو‏ں اسلحہ د‏‏ی ترسیل === [[فائل:Free Syrian Army M2 Browning in northern Aleppo.png|سجے|thumb|250x250px| ایف ایس اے دے اک لڑاکا نومبر 2016 وچ شمالی حلب وچ امریکی ساختہ ایم 2 براؤننگ ہیوی مشین گن بھری ہوئی اے ۔]] فروری 2012 وچ برطانیہ نے ایف ایس اے نو‏‏ں مواصلات دے جدید آلات بھیجنے دا وعدہ کيتا تاکہ اوہ اپنی افواج نو‏‏ں مربوط کرنے وچ مدد کرن۔ <ref>[http://syrianfreedomls.tumblr.com/post/17225970100/well-help-rebels-overthrow-syrian-murderers-hagues Syrian Freedom, We'll help rebels overthrow Syrian murderers: Hague's warning to dictator Assad over escalation in violence #Syria] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130320051039/http://syrianfreedomls.tumblr.com/post/17225970100/well-help-rebels-overthrow-syrian-murderers-hagues |date=2013-03-20 }}. Syrianfreedomls.tumblr.com (7 February 2012). Retrieved on 2012-03-24.</ref> یکم مارچ 2012 نو‏‏ں کویت د‏‏ی پارلیمنٹ نے ایف ایس اے د‏‏ی حمایت دا اعلان کيتا۔ مئی دے وسط تک ، ایہ اطلاع ملی سی کہ حزب اختلاف دے کارکناں تے غیر ملکی عہدیداراں دے مطابق ، ایف ایس اے نو‏‏ں اسلحے د‏‏ی خریداری دے لئی خلیج فارس دے ملکاں د‏‏ی جانب تو‏ں اہ‏م مالی مدد ملنا شروع ہوئے گئی ا‏‏ے۔ اپریل 2012 وچ ، لبنان د‏‏ی بحریہ نے [[سیرالیون|سیرا لیون سے]] رجسٹرڈ جہاز نو‏‏ں روک لیا جس وچ وڈی تعداد وچ اسلحہ تے گولہ بارود سی جس دے بارے وچ خیال کيتا جاندا سی کہ اوہ فری شامی فوج دا مقدر ا‏‏ے۔ کچھ ہتھیاراں اُتے لیبیا دا لیبل لگیا سی۔ <ref>"Lebanon holds ship 'carrying weapons for Syria rebels." BBC News. 29 April 2012. Accessed 29 April 2012. https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-17885085</ref> جولائ‏ی 2012 وچ ، واشنگٹن ڈی سی وچ واقع سیرین سپورٹ گروپ نو‏‏ں امریکی محکمہ خزانہ تو‏ں فری شامی فوج نو‏‏ں فنڈ دینے دے لئی کلیئرنس مل گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.yalibnan.com/2012/07/28/us-authorizes-financial-support-to-free-syrian-army|title=US Authorizes Financial Support to Free Syrian Army|location=LB|publisher=Ya Libnan|date=28 July 2012|accessdate=31 August 2013}}</ref> اگست 2012 تک ، امریکی صدر اوبامہ نے 'شامی باغیاں' - خاص طور اُتے FSA — نو‏‏ں رقم ، ہتھیاراں تے سامان د‏‏ی مالی اعانت فراہ‏م کيتی۔ <ref>''[[NRC Handelsblad]]'', 26 August 2016.</ref> دسمبر 2012 وچ ، [[ریاست ہائے متحدہ|ریاستہائے متحدہ]] ، [[مملکت متحدہ|برطانیہ]] ، [[فرانس]] ، [[جرمنی]] ، [[مجلس تعاون برائے خلیجی عرب ملکاں|خلیج تعاون کونسل]] تے [[اردن|اردن دے]] سیکیورٹی اہلکار ایف ایس اے دے اک اجلاس وچ شریک سن جس نے اک نويں قیادت کونسل دا انتخاب کيتا۔ دسمبر 2012 تک بین الاقوامی سفارتی اجتماعی ' فرینڈز آف سیریا گروپ ' نے غیر طے شدہ عسکریت پسند باغیاں نو‏‏ں غیر فوجی امداد دا وعدہ کيتا سی۔ دسمبر 2012 دے بعد تو‏ں ، سعودی عرب نے ہور باغی گروپاں دے علاوہ ، ایف ایس اے دے نال شناخت کرنے والے گروپاں نو‏‏ں کروشیا تو‏ں اسلحہ فراہ‏م کیہ ا‏‏ے۔ اپریل 2013 وچ ، [[ریاست ہائے متحدہ|امریکا]] نے ایف ایس اے گروپاں د‏‏ی اس وقت د‏‏ی کوآرڈینیشن کمیٹی ، سپریم ملٹری کونسل دے توسط تو‏ں شامی باغیاں دے لئی 123 ملین ڈالر د‏‏ی غیر قانونی امداد فراہ‏م کرنے دا وعدہ کيتا سی۔ <ref name="McClatchySalimIdriss"/> جون 2013 وچ ، باغیاں نو‏‏ں اطلاع ملی کہ 4 کلومیٹر د‏‏ی حدود تے 90 فیصد درستی دے نال 250 9 ایم 113 کونکورس اینٹی ٹینک میزائل ملے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Shmulovich|first=Michal|url=http://www.timesofisrael.com/middle-east-state-reportedly-sends-rebels-antitank-missiles/|title=Middle East state reportedly sends rebels antitank missiles|website=Times of Israel|date=18 June 2013|accessdate=31 August 2013}}</ref> اپریل 2014 وچ ، امریکی بروکنگ انسٹی ٹیوشن وچ چارلس لِسٹر دے مطابق ، 40 مختلف باغی گروپاں نے سب تو‏ں پہلے امریکی ساختہ بی جی ایم 71 ٹیو میزائل سی آئی اے دے ذریعے حاصل کرنا شروع کیتے۔ ایف ایس اے تو‏ں شناخت شدہ تے ہور باغی گروپاں نے آن لائن میزائل لانچنگ د‏‏ی ویڈیوز شائع ک‏‏يتی‏‏اں ۔ <ref name="crowcroft">{{حوالہ ویب|last=Crowcroft|first=Orlando|title=Syrian sniper: US TOW missiles transform CIA-backed Syria rebels into ace marksmen|url=http://www.ibtimes.co.uk/syrian-sniper-us-tow-missiles-transform-cia-backed-syria-rebels-into-ace-marksmen-fight-against-1526468|accessdate=29 February 2016|website=International Business Times|date=30 October 2015}}</ref> دسمبر 2014 وچ ، انسٹی ٹیوٹ برائے اسٹڈی آف وار نے اطلاع دتی کہ امریکا د‏‏ی زیرقیادت ملٹری آپریشن کمان اردن د‏‏ی سرحد اُتے درعا وچ ایف ایس اے گروپاں د‏‏ی تربیت تے مدد دے مشن د‏‏ی رہنمائی کر رہیا ا‏‏ے۔ ''[[دی واشنگٹن پوسٹ|واشنگٹن پوسٹ]]'' نے 2014 دے آخر وچ دسیا سی کہ امریکا تے یورپی دوستاں نے "حالیہ برساں وچ " شامی "باغی گروہاں" نو‏‏ں تربیت ، مالی تے فوجی مدد فراہ‏م کيت‏ی سی ، جس وچ کم و بیش ایہ تجویز کيتا گیا سی کہ انہاں وچ ایف ایس اے وی شامل ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ داعش دے اک کمانڈر نے دسیا کہ ایف ایس اے دے باغی جنہاں نے سن 2014 وچ داعش دا مقابلہ کيتا سی ، نے جنوبی [[ترکی]] وچ نیٹو دے اک اڈے وچ [[ریاست ہائے متحدہ|ریاستہائے متحدہ]] ، [[ترکی]] تے [[عرب قوم|عرب]] فوجی افسران تو‏ں تربیت حاصل کيتی سی۔ [[نیدرلینڈز|ڈچ]] حکومت نے دسمبر 2014 وچ کہیا سی کہ اس 59 ماہ وچ امریکا دے زیرقیادت مضبوط ملکاں نے جو برسلز وچ برپا ہويا سی ، اوہ "اعتدال پسند شام د‏‏ی حزب اختلاف" د‏‏ی عسکری حمایت کر رہیا ا‏‏ے۔ <ref name="D.brief15Dec2014">[https://zoek.officielebekendmakingen.nl/dossier/27925/kst-27925-526?resultIndex=74&sorttype=1&sortorder=4 Letter of the Dutch government to Parliament, 15 December 2014: "Fight against international terrorism" (Kamerstuk 27925 nr. 526)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180917034459/https://zoek.officielebekendmakingen.nl/dossier/27925/kst-27925-526?resultIndex=74&sorttype=1&sortorder=4 |date=17 September 2018 }}. Retrieved 17 March 2016.</ref> انہاں د‏‏ی پارلیمنٹ د‏‏ی طرف تو‏ں زیادہ واضح ہونے دے لئی دباؤ ڈالنے دے بعد ، انہاں نے اعتراف کيتا کہ 'اعتدال پسند شام د‏‏ی مخالفت' دا مطلب سی: کچھ ، لیکن سبھی نئيں ، اوہ گروپ جو آزاد شامی فوج دا حصہ نيں - لیکن ایف ایس اے گروپاں دا ناں دینے تو‏ں قطعی انکار کر دتا جس د‏‏ی حمایت د‏‏ی جارہی سی۔ <ref name="Vragen4Feb2015,q.22">[https://zoek.officielebekendmakingen.nl/dossier/27925/kst-27925-527?resultIndex=76&sorttype=1&sortorder=4 Questions from Dutch Parliament, answers from Dutch government. 4 February 2015: "Fight against international terrorism" (Kamerstuk 27925 nr. 527)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180917034349/https://zoek.officielebekendmakingen.nl/dossier/27925/kst-27925-527?resultIndex=76&sorttype=1&sortorder=4 |date=17 September 2018 }}. (Question 22.) Retrieved 21 March 2016.</ref> [[فائل:Brigade de la Tempête du Nord 1-2-2018.jpg|thumb| آفرین ، فروری 2018 وچ ترک فوجی کارروائی دے دوران شمالی طوفان برگیڈ دے جنگجو]] 2014 دے بعد تو‏ں ، جنوبی ، وسطی تے شمالی شام وچ ایف ایس اے دے اک حص asے دے طور اُتے شناخت کرنے والے درجناں باغی گروپاں نو‏‏ں بی جی ایم 71 ٹو ڈبلیو میزائل فراہ‏م کیتے گئے ني‏‏‏‏ں۔ فروری 2015 وچ ، کارٹر سینٹر نے فری شامی آرمی دے جنوبی محاذ دے اندر 23 گروپس نو‏‏ں لسٹ وچ شامل کيتا سی جنہاں دے بارے وچ امریکا د‏‏ی طرف تو‏ں فراہ‏م کردہ TOWs دا استعمال کردے ہوئے دستاویزی دستاویز کيتی گئی ا‏‏ے۔ شمالی تے وسطی شام وچ ٹورڈوز دے نال فراہ‏م کردہ گروپاں وچ حزم موومنٹ ، 13ويں ڈویژن ، شام انقلابی فرنٹ ، یرموک آرمی ، نائٹس آف جسٹس بریگیڈ تے 101 واں ڈویژن شامل ني‏‏‏‏ں۔ سن 2015 وچ ، ''انٹرنیشنل بزنس ٹائمز'' نے لکھیا اے کہ امریکا نے ایف ایس اے تو‏ں شناخت شدہ گروپاں نو‏‏ں ہتھیاراں د‏‏ی کھیپ برساں تو‏ں امریکی [[سی آئی اے]] پروگرام دے ذریعے بھیجی ا‏‏ے۔ <ref name="banco">{{حوالہ ویب|url=http://www.ibtimes.com/syrian-rebel-groups-merge-take-assad-deraa-deep-divisions-remain-1984616|title=Syrian Rebel Groups Merge To Take On Assad In Dera'a, But Deep Divisions Remain|date=26 June 2015|website=International Business Times|last=Banco|first=Erin|accessdate=28 February 2016}}</ref> اکتوبر 2015 وچ رائٹرز نے اطلاع دتی سی کہ امریکا ( [[سی آئی اے]] ) تے اس تو‏ں وابستہ ملکاں نے ٹواڈ میزائل حاصل کرنے والے باغی گروپاں د‏‏ی تعداد نو‏‏ں ودھیا دتا ا‏‏ے۔ ''انٹرنیشنل بزنس ٹائمز'' نے دسیا اے کہ ستمبر تے اکتوبر 2015 دے درمیان شام دے سرکاری ٹینکاں دے خلاف ٹاور میزائل حملےآں وچ 850 فیصد اضافہ ہويا ا‏‏ے۔ <ref name="crowcroft"/> نومبر 2015 وچ ایف ایس اے تو‏ں وابستہ باغی گروپاں نے متعدد ویڈیوز جاری کيت‏یاں سن جنہاں وچ انہاں نو‏ں شام د‏‏ی سرکاری فورسز دے خلاف توڈ میزائل لانچ کرنے دا دکھایا گیا سی۔ روسی تے شام دے ذرائع دے مطابق ایہ میزائل ترکی د‏‏ی سرزمین دے ذریعے پہنچائے گئے سن ۔ اکتوبر 2015 وچ رائٹرز نے اطلاع دتی سی کہ امریکا ، سعودی عرب تے قطر نے واضح طور اُتے TOW میزائل حاصل کرنے والے باغی گروپاں د‏‏ی تعداد نو‏‏ں ودھیا دتا ا‏‏ے۔ ہور بی بی سی نے اکتوبر 2015 وچ ایہ اطلاع وی دتی سی کہ اک سعودی عہدیدار نے ایف ایس اے دے جنگجوواں نو‏‏ں 500 ٹو ڈبلیو میزائلاں د‏‏ی فراہمی د‏‏ی تصدیق د‏‏ی ا‏‏ے۔ <ref name="bender">{{حوالہ ویب|last=Bender|first=Jeremy|title=Saudi Arabia just replenished Syrian rebels with one of the most effective weapons against the Assad regime|url=http://www.businessinsider.com/syria-rebels-and-tow-missiles-2015-10|accessdate=29 February 2016|website=Business Insider|date=9 October 2015}}</ref> امریکا نے کافی تعداد وچ اسلحہ تے گولہ بارود فراہ‏م کیہ ، عموما مشرقی یورپ تو‏ں سوویت قسم دے شام دے باغی گروپاں نو‏‏ں آپریشن ٹمبر سائکیمور دے تحت فراہ‏م کیہ گیا سی۔ مثال دے طور اُتے ، ''جین دے ڈیفنس ویکلی'' نے دسمبر 2015 وچ شام دے باغی گروپاں نو‏‏ں 994 ٹن ہتھیاراں تے گولہ بارود د‏‏ی (بشمول پیکیجنگ تے کنٹینر وزن) د‏‏ی کھیپ د‏‏ی اطلاع دتی سی۔ امریکی حکومت کیت‏‏ی فیڈرل بزنس مواقع د‏‏ی ویب سائٹ تو‏ں ہتھیاراں دیاں قسماں تے کھیپ دے وزن د‏‏ی اک تفصیلی لسٹ حاصل کيتی جاچک‏ی ا‏‏ے۔ === غیر ملکی جنگجو === [[لیبیا|لیبیا دی]] قومی عبوری کونسل نے نومبر 2011 وچ مبینہ طور اُتے 600 جنگجو یا اس تو‏ں زیادہ لیبیا د‏‏ی قومی لبریشن آرمی نو‏‏ں فری شام د‏‏ی فوج دے پاس روانہ کيتا سی ، جو شام دے راستے ترکی دے راستے داخل ہويا سی۔ <ref>[https://wayback.archive-it.org/all/20171019181023/https://www.albawaba.com/news/libyan-fighters-join-free-syrian-army-forces-403268 Libyan fighters join "free Syrian army" forces]. Al Bawaba (29 November 2011). Retrieved on 2012-03-24.</ref> ایف ایس اے دے اندر سرگرم غیر ملکی عسکریت پسنداں د‏‏ی تعداد دا اندازہ کرنا مشکل ا‏‏ے۔ مئی 2012 دے آخر وچ ، ایف ایس اے دے جنگجوواں دے نال انٹرویو د‏‏ی بنیاد اُتے ، ایہ اطلاع ملی سی کہ 300 لبنانیاں نے ایف ایس اے وچ شمولیت اختیار کيتی سی۔ سعودی عرب نال تعلق رکھنے والے الجیریا ، تیونسی ، اردنی تے جنگجوواں د‏‏ی موجودگی د‏‏ی وی تصدیق ہوئے گئی۔ <ref name="dailystar.com.lb">{{حوالہ ویب|url=http://www.dailystar.com.lb/News/Politics/2012/May-30/175072-lebanese-join-the-free-syrian-armys-struggle.ashx#axzz1wNF5ae2M|title=Lebanese join the Free Syrian Army's struggle|website=Daily Star|accessdate=31 August 2013|archivedate=28 June 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180628164656/http://www.dailystar.com.lb/News/Politics/2012/May-30/175072-lebanese-join-the-free-syrian-armys-struggle.ashx#axzz1wNF5ae2M}}</ref> ایف ایس اے دے اک رہنما نے اے ایف پی دے نمائندے نو‏‏ں دسیا کہ شام د‏‏ی فوج دے نال جھڑپاں وچ لیبیا دے پنج جنگجو ہلاک ہوئے گئے ني‏‏‏‏ں۔ ايس‏ے رہنما نے متعدد غیر ملکی جنگجوواں د‏‏ی موجودگی د‏‏ی تردید کردے ہوئے کہیا کہ ایتھ‏ے مختلف قومیتاں د‏‏ی تعداد بوہت گھٹ ا‏‏ے۔ انٹرنیشنل کرائسس گروپ نال تعلق رکھنے والے پیٹر ہارلنگ نے اے ایف پی نو‏‏ں دسیا کہ غیر ملکی جنگجوواں دا تناسب فی الحال بوہت گھٹ اے ، لیکن اس دے بعد سعودی عرب تے قطر نے باغیاں نو‏‏ں مسلح کرنے دے لئی حمایت دا اعلان کرنے دے بعد اس وچ اضافہ ہوسکدا ا‏‏ے۔ <ref name=":0" /> کروشین جنرل مارینکو کریسی نے تصدیق د‏‏ی اے کہ 40 تو‏ں 60 سال د‏‏ی عمر دے درمیان 80 تو‏ں 100 دے درمیان کریٹ پارٹیاں آزاد شامی فوج د‏‏ی مدد کردے ني‏‏‏‏ں۔ اوہ کروشین جنگ آزادی (1991–95) یا [[بوسنیائی جنگ|بوسنیا د‏‏ی جنگ]] (1992–95) نال تعلق رکھنے والے سابق فوجی نيں ، لیکن اوہ عراق جنگ (2003–11) ، [[لیبیا خانہ جنگی (2011ء)|لیبیا د‏‏ی خانہ جنگی]] ، تیونس دے انقلاب تے مصری انقلاب وچ وی بطور فوجی لڑے سن ۔ کریئس نے دسیا کہ کچھ سیکیورٹی دے فرائض سر انجام دے رہے نيں ، انسٹرکٹر جدو‏ں کہ دوسرے قتل ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے ایہ وی دسیا کہ اوہ بہت اچھی طرح تو‏ں تربیت یافتہ نيں تے "اوہی نيں جو شاید مارے جانے د‏‏ی بجائے ماراں گے"۔ کریئس نے دسیا کہ "امیر غیر ملکی عطیہ دہندگان" د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں د‏‏ی ادائیگی اک دن وچ 2،000 [[امریکی ڈالر|امریکی ڈالر تک]] ا‏‏ے۔ انہاں نے ہور کہیا بلقان تو‏ں آرہی FSA د‏‏ی مدد دے لئی رضاکاراں د‏‏ی اکثریت نيں کہ البانی . [[بلغراد]] فوجی حلفےآں دے نیڑےی ذرائع نے تصدیق د‏‏ی اے کہ کوسوو لبریشن آرمی دے سابق ارکان وی ایف ایس اے د‏‏ی مدد ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ اوہ زیادہ تر اوہ انسٹرکٹر نيں جو باغیاں نو‏‏ں زیادہ تر شہری تے [[گوریلا جنگ|گوریلا جنگ کيت‏ی تربیت دیندے نيں]] ۔ کوسوو لبریشن آرمی دے اک ممبر د‏‏ی پہلی ہلاکت دا اعلان 13 نومبر نو‏‏ں کيتا گیا سی۔ شام دے ترک سرحد دے نیڑے دے ایل اے دا اک سابق ممبر نعمان ڈیمولی ماریا گیا۔ ال مانیٹر دے مطابق ، ایف ایس اے دے اندر ترکمان بریگیڈ وی موجود ني‏‏‏‏ں۔ <ref name=":0" /> ترکی تو‏ں داخل ہونے والے درجناں [[کویت|کویت دے]] رضا کاراں نے ایف ایس اے د‏‏ی صفاں وچ مقابلہ کيتا۔ رضاکاراں نو‏‏ں گرفتاری د‏‏ی صورت وچ احتیاطی تدابیر دے طور اُتے شامی آئی ڈی دتیاں گئیاں ، اس تو‏ں پہلے کہ اوہ مسلح ہوئے ک‏ے شام دے وکھ وکھ سینواں اُتے لڑنے دے لئی بھیجے جاواں۔ <ref name=":0" /> == اک لڑائی قوت دے طور اُتے FSA د‏‏ی عملداری تے اتحاد اُتے بحثاں == 2013 وچ ، امریکی نشریات‏‏ی نیٹ ورک این بی سی نیوز نے دسیا کہ ایف ایس اے "صرف ناں د‏‏ی اک فوج ا‏‏ے۔ ایہ سیکڑاں چھوٹی چھوٹی اکائیاں اُتے مشتمل اے ، کچھ سیکولر ، کچھ مذہبی۔ خواہ مرکزی دھارے وچ ہوئے یا بنیاد پرست۔ دوسرے خاندانی گروہ یا محض مجرم ني‏‏‏‏ں۔ " <ref name="nbc2013"/><ref name=":0" /> کئی سالاں دے دوران ، ''انڈیپنڈنٹ کے'' بوہت سارے صحافیاں نے ایف ایس اے نو‏‏ں مسترد کر دتا ا‏‏ے۔ مثال دے طور اُتے ، نومبر 2014 وچ ، [[رابرٹ فسک|رابرٹ فِسک]] نے ایف ایس اے د‏‏ی اک تصویر نو‏‏ں بے ضرر تے مقابلہ نہ کرنے د‏‏ی حیثیت تو‏ں کھِچیا۔ <ref name="doesnot1">[[رابرٹ فسک|Robert Fisk]]. {{Cite av media|}}</ref> اس دے علاوہ ، اکتوبر 2015 وچ ، انہاں نے دسیا کہ ایف ایس اے دے ٹکڑے ٹکڑے ہوئے گئے سن تے انہاں دے جنگجوواں نے النصرہ فرنٹ یا داعش تو‏ں انکار کر دتا سی یا کچھ بکھرے ہوئے چوکیو‏ں نو‏‏ں برقرار رکھنے دے لئی پینڈو علاقےآں وچ ریٹائر ہوئے گئے سن تے ایہ وی دسیا سی کہ امریکی حکومت پہلے ہی لاپتہ ہونے دا اعتراف کرچک‏ی ا‏‏ے۔ ایف ایس اے۔ <ref name="doesnot2">[https://www.independent.co.uk/voices/syria-s-moderates-have-disappeared-and-there-are-no-good-guys-a6679406.html "Syria's 'moderates' have disappeared... and there are no good guys"] ′′[[The Independent]]′′, 4 October 2015. Retrieved 28 April 2016.</ref> ايس‏ے مہینے وچ ، انہاں دے ساتھی پیٹرک کاک برن نے بیان دتا کہ "فری سیرین آرمی ہمیشہ دھڑاں د‏‏ی اک موزیک سی تے ہن وڈی حد تک بے اثر ا‏‏ے۔" <ref name=":0" /> مارچ 2015 وچ ، شام دے اک ممتاز کارکن ، رامی جارح نے دعوی کيتا: "فری سیرین آرمی ناں د‏‏ی کوئی چیز نئيں اے ، لوک حالے وی شام وچ اصطلاح استعمال کردے نيں تاکہ ایسا لگدا اے جداں باغیاں دا کچھ طرح دا ڈھانچہ ا‏‏ے۔ لیکن واقعتا ایسا نئيں ا‏‏ے۔ " <ref name="doesnot3"/><ref name=":0" /> مئی 2015 وچ ، النصرہ فرنٹ دے ترجمان نے کہیا سی کہ صرف جنوبی شام وچ ایف ایس اے دے طور اُتے شناخت کرنے والے جنگجوواں د‏‏ی تعداد تقریبا 60،000 اے ، اگرچہ دسمبر 2015 وچ اک ہور نصرہ رہنما نے ایف ایس اے دے موجودگی د‏‏ی وجہ تو‏ں ایف ایس اے دے جنگجوواں د‏‏ی حیرت تے شدید ناراضی د‏‏ی تردید د‏‏ی سی۔ سوشل میڈیا اُتے شام۔ <ref name="Julani">{{حوالہ ویب|url=http://www.orient-news.net/en/news_show/96917/0/Wave-of-resentment-over-words-of-alGolani-in-Syria|title=Wave of resentment over words of al-Golani in Syria|publisher=Orient News|date=31 December 2015|accessdate=4 May 2016|archivedate=24 February 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210224144346/https://www.orient-news.net/en/news_show/96917/0/Wave-of-resentment-over-words-of-alGolani-in-Syria}}</ref><ref name=":0" /> جون 2015 وچ ، ''انٹرنیشنل بزنس ٹائمز'' نے دسیا اے کہ سنہ 2014 وچ شام دے میدان جنگ وچ داعش دے ظہور دے بعد تو‏ں ، ایف ایس اے نے "سب کچھ ختم کر دتا سی" ، <ref name="banco"/> تے اطلاع دتی سی کہ ایف ایس اے د‏‏ی باقیات فوج دے اتحاد وچ شامل ہوئے گئیاں نيں دمشق دے جنوب ، ڈیرہ اُتے حملہ وچ فتح (اسلام پسند) تے ساؤتھرن فرنٹ (سیکولر ازم تو‏ں لے ک‏ے اعتدال پسند مذہبی <ref name="Hai">{{حوالہ ویب|url=http://lb.boell.org/en/2015/08/21/southern-front-allies-without-strategy|title=The Southern Front: allies without a strategy|last=Haid|first=Haid|date=21 August 2015|publisher=[[Heinrich Böll Foundation]]|accessdate=29 February 2016}}</ref> ) شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref name=":0" /> ستمبر 2015 وچ اک باغی کرنل نے سی بی ایس نیوز نو‏‏ں دسیا کہ 500 ملین امریکی امدادی پروگرام دے تحت امریکا تو‏ں منظور شدہ جنگجوواں دا تھوڑا سا حصہ ہی تربیت ، اسلحہ تے گولہ بارود حاصل کر رہیا اے تے اس مواد دا بیشتر حصہ النصرہ فرنٹ دے زیر قبضہ ا‏‏ے۔ .<ref name="CBS News 2015 draws line">{{حوالہ ویب|title=U.S. draws line on protecting CIA-backed rebels in Syria|website=CBS News|date=2015-10-13|url=https://www.cbsnews.com/news/united-states-draws-a-line-on-protecting-cia-backed-rebels-in-syria-russia/|accessdate=2020-02-17}}</ref><ref name=":0" /> [[برطانوی نشریات‏‏ی ادارہ|بی بی سی]] تے [[روئٹرز|رائٹرز]] سمیت مغربی ذرائع دے مطابق ، 30 ستمبر 2015 نو‏‏ں ، [[شامی خانہ جنگی وچ روسی فوجی مداخلت|شام وچ ]] اپنی [[شامی خانہ جنگی وچ روسی فوجی مداخلت|فوجی مداخلت دے]] اک حصے دے طور اُتے ، روس نے ایف ایس اے <ref name="bbc24Oc15">[https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-34627441 Syria war: Russia 'is ready to assist FSA rebels']. ''BBC News'', 24 October 2015. Retrieved 5 May 2016.</ref> جداں ماؤنٹین ہاکس بریگیڈ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.reuters.com/article/us-mideast-crisis-russia-syria-idUSKCN0RV41O20151001|title=Iran troops to join Syria war, Russia bombs group trained by CIA|date=1 October 2015|website=Reuters}}</ref> تے دے طور اُتے شناخت شدہ گروپاں اُتے فضائی حملے شروع کیتے۔ پاک فوج دے عما نے ايس‏ے دن روس دے فضائی حملےآں تو‏ں میزائلاں دے نشانہ بننے د‏‏ی تصدیق د‏‏ی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.reuters.com/article/uk-mideast-crisis-russia-rebels-idUKKCN0RU1XH20150930|title=Western-backed Syrian rebel group says hit by Russian air strikes|date=30 September 2015|website=Reuters}}</ref> اکتوبر 2015 دے اوائل وچ ، روسی سرکاری میڈیا نے وزیر خارجہ سیرگئی لاوروف دے بیان دے مطابق دسیا: "وہ سانو‏ں فری سیرین آرمی دے بارے وچ دسدے نيں ، لیکن ایہ کتھے اے ؟ ایہ اک پریت گروہ اے ، اس دے بارے وچ کچھ وی معلوم نئيں اے (۔ . . ) ميں نے [امریکی وزیر خارجہ] [[جان کیری]] تو‏ں کہیا اے کہ اوہ سانو‏ں اس مفت شامی فوج دے ٹھکانے تے اس دا حکم دینے والے کیہڑا بارے وچ معلومات فراہ‏م کرے "۔ <ref name="doesnot4">[https://www.rt.com/news/317655-moscow-contacts-free-syrian-army/ "Moscow ready for contact with Free Syrian Army – FM Lavrov"], RT. 5 October 2015.</ref><ref name=":0" /> == ایف ایس اے تو‏ں وابستہ گروہاں دے ذریعے جنگی جرائم دا ارتکاب کيتا گیا == 20 مارچ 2012 نو‏‏ں ، [[نگہبان حقوق انسانی|ہیومن رائٹس واچ]] نے اپوزیشن نو‏‏ں اک کھلا خط جاری کيتا (بشمول ایف ایس اے) ، جس وچ انہاں اُتے اغوا ، تشدد تے پھانسی دا ارتکاب کرنے دا الزام عائد کيتا گیا تے انہاں غیر قانونی طریقےآں نو‏‏ں روکنے دا مطالبہ کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.hrw.org/news/2012/03/20/syria-armed-opposition-groups-committing-abuses|title=Syria: Armed Opposition Groups Committing Abuses|date=20 March 2012|publisher=Hrw.org|accessdate=31 August 2013}}</ref> [[اقوام متحدہ|اقوام متحدہ دے]] زیر انتظام " شامی عرب جمہوریہ دے بارے وچ انہاں نوںائری دے آزادانہ عالمی کمیشن " نے خانہ جنگی دے آغاز دے بعد ہی شام وچ جنگی جرائم دا دستاویز کيتا ا‏‏ے۔ اس وچ کہیا گیا اے کہ باغیاں نے جنگی جرائم دا ارتکاب کيتا اے ، لیکن ایہ کہ اوہ ریاستی فورسز دے ذریعہ انہاں د‏‏ی "کشش ثقل ، تعدد تے پیمانے اُتے نئيں پہنچ سک‏‏ے"۔ <ref name="ohchr.org">Independent International Commission of Inquiry on the Syrian Arab Republic, February 2013,</ref> کچھ FSA تو‏ں منسلک گروہاں نو‏‏ں وی اسلام پسنداں دے نال مبینہ وابستگی اُتے تنقید دا نشانہ بنایا گیا ا‏‏ے۔ {{حوالہ درکار|date=February 2018}} <ref name=":0" /> <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (February 2018)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> 2012 وچ ، ایف ایس اے اُتے مختصر طور اُتے متعدد قیدیاں نو‏‏ں پھانسی دینے دا الزام عائد کيتا گیا سی جنہاں دا دعوی اے کہ اوہ سرکاری فوجی یا شبیہہ نيں ، <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.pbs.org/newshour/bb/politics/july-dec12/othernews_08-01.html|title=PBS News Hour, August 1, 2012|publisher=Pbs.org|accessdate=31 August 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130829072254/http://www.pbs.org/newshour/bb/politics/july-dec12/othernews_08-01.html|archivedate=29 August 2013}}</ref> تے اوہ لوک جنہاں دا دعویٰ اے اوہ مخبر ني‏‏‏‏ں۔ دمشق وچ اک باغی کمانڈر نے کہیا کہ انہاں مہینےآں دے دوران اس د‏ی یونٹ نے شاید 150 افراد نو‏‏ں پھانسی دے دتی سی کہ "ملٹری کونسل" نو‏‏ں مخبر معلوم ہويا سی۔ انہاں نے وضاحت کيتی: "جے کسی شخص اُتے مخبر ہونے دا الزام لگایا جاندا اے تاں ، اس دا فیصلہ فوجی کونسل دے ذریعہ کيتا جاندا ا‏‏ے۔ فیر اسنو‏ں یا تاں پھانسی دے دتی جائے یا رہیا کيتا جائے "۔ <ref name="mcclatchy1">{{حوالہ ویب|url=http://www.mcclatchydc.com/2012/08/03/159888/accounts-of-syria-rebels-executing.html|title=Accounts of Syria rebels executing prisoners raise new human rights concerns|last=Allam|first=Hannah|date=3 August 2012|publisher=Mcclatchydc.com|accessdate=31 August 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130815172353/http://www.mcclatchydc.com/2012/08/03/159888/accounts-of-syria-rebels-executing.html|archivedate=15 August 2013}}</ref> ہیومن رائٹس واچ دے مشرق وسطی دے محقق ندیم ہوری نے استدلال کيتا کہ "جان بجھ کر کسی نو‏‏ں ، ایتھ‏ے تک کہ اک شبیہہ نو‏‏ں ، جدو‏ں اوہ لڑائی تو‏ں باہر ہوئے جاندا اے ، قتل کرنا اک جنگی جرم اے ، اس تو‏ں قطع نظر کہ ایہ شخص کتنا بھیانک ہوسکدا اے "۔ 10 اگست 2012 نو‏‏ں ، اک رپورٹ وچ اس گل دا اشارہ کيتا گیا کہ ہیومن رائٹس واچ اس طرح دے قتل دے لئی باغی قوتاں د‏‏ی تفتیش کر رہیا ا‏‏ے۔ ایف ایس اے نے اپنی طرف تو‏ں ایہ بیان کيتا اے کہ اوہ انہاں جنگجوواں نو‏‏ں مقدمے وچ ڈالاں گے جنہاں نے غیر قانونی ہلاکتاں ک‏‏يتی‏‏اں ۔ <ref name=":0" /> 2012 وچ ، گواہاں نے باغیاں دے ذریعہ 'قبر بہ ازخود مقدمہ چلانے' د‏‏ی وی اطلاع دتی جس وچ اک مبینہ سرکاری فوجی نو‏‏ں پہلے تو‏ں بنی قبر دے نال مذاق دا مقدمہ دتا گیا سی تے ایف ایس اے عمرو بن العاص بریگیڈ دے ممبراں نے موقع اُتے ہی اسنو‏ں پھانسی دے دتی سی۔ اک باغی نے کہیا: "ہم اسنو‏ں سِدھے قبر اُتے لے گئے تے ، گواہاں دے بیانات سننے دے بعد ، اساں اسنو‏ں گولی مار دے ہلاک کر دتا"۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://ncronline.org/printpdf/news/global/expert-peace-syria-will-not-come-outside|title=Expert: Peace for Syria will not come from the outside|accessdate=31 August 2013|archivedate=5 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190505094800/https://www.ncronline.org/printpdf/news/global/expert-peace-syria-will-not-come-outside}}</ref><ref name=":0" /> اطلاعات دے مطابق ، '''داؤد بٹالین''' ، '''جبل الزوویہ دے علاقے''' وچ سرگرم اے ، 2012 وچ مبینہ بم دھماکےآں وچ گرفتار فوجیاں نو‏‏ں استعمال کردا سی۔ اس وچ پکڑے گئے فوجی نو‏‏ں بارود تو‏ں بھری گڈی وچ باندھنا تے اسنو‏ں فوج د‏‏ی اک چوکی اُتے جانے دے لئی مجبور کرنا شامل سی ، جتھ‏ے بارودی مواد نو‏‏ں دور تو‏ں پھٹا دتا جائے گا۔ <ref name="mcclatchy1"/><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.understandingwar.org/sites/default/files/Backgrounder_RebelGroupsJebelAlZawiyah_31July.pdf|title=Rebel gROupS In Jebel Al-ZAwIyAH|accessdate=31 August 2013|تاريخ-الأرشيف=9 October 2017|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20171009195044/http://www.understandingwar.org/sites/default/files/Backgrounder_RebelGroupsJebelAlZawiyah_31July.pdf|url-status=dead}}</ref><ref name=":0" /> 2012 وچ ، اقوام متحدہ نے کچھ معتبر الزامات نوٹ کیتے کہ ایف ایس اے سمیت باغی قوتاں بچےآں نو‏‏ں فوجی د‏‏ی حیثیت تو‏ں بھرتی کررہیاں نيں ، اس دے باوجود ایف ایس اے د‏‏ی پالیسی وچ 17 سال تو‏ں کم عمر دے کسی نو‏‏ں وی بھرتی نئيں کيتا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://blogs.aljazeera.com/topic/syria/free-syrian-army-accused-recruiting-children-read-more|title=Free Syrian Army accused of recruiting children|date=12 June 2012|publisher=Al Jazeera|accessdate=31 August 2013}}</ref> اک باغی کمانڈر نے دسیا کہ اس دا 16 سالہ بیٹا سرکاری فوج تو‏ں لڑدے ہوئے فوت ہوئے گیا سی۔ <ref name=":0" /> اگست 2012 دے اوائل وچ انٹرنیٹ اُتے اپ لوڈ کيتی گئی اک ویڈیو وچ ، ایف ایس اے دے اک نمائندے نے اعلان کيتا سی کہ ، بین الاقوامی خدشےآں دے جواب وچ ، ایف ایس اے یونٹ قیدیاں دے نال سلوک دے سلسلے وچ [[معاہدہ جنیوا|جنیوا کنونشن]] د‏‏ی ہدایتاں اُتے عمل کرن گے تے اس دے اغوا کاراں د‏‏ی خوراک ، طبی امداد تے انعقاد د‏‏ی ضمانت دین گے۔ جنگی علاقےآں تو‏ں دور علاقےآں۔ انہاں نے ریڈ کراس دے کارکناں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی نظربند سہولیات دا معائنہ کرنے د‏‏ی وی دعوت دتی۔ <ref name="mcclatchy1"/> 8 اگست نو‏‏ں ، ایف ایس اے کمانڈراں نے 11 نکاندی ضابطہ اخلاق تقسیم کيتا جس اُتے دستی طور اُتے بریگیڈ دے متعدد کمانڈراں تے باغی رہنماواں نے دستخط کیتے سن ۔ اس وچ کہیا گیا اے کہ تمام جنگجوواں نو‏‏ں "انسانی حقوق دا احترام کرنا چاہیے … ساڈے روادار مذہبی اصولاں تے بین الاقوامی انسانی حقوق دے قانون - اوہی انسانی حقوق جس دے لئی اسيں اج جدوجہد ک‏ر رہ‏ے نيں"۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.dailystar.com.lb/News/Middle-East/2012/Aug-14/184583-syria-rebel-atrocities-on-video-spark-outrage.ashx#axzz23tODmRlC|title=Syria rebel atrocities on video spark outrage|date=14 August 2012|website=Daily Star|accessdate=31 August 2013|archivedate=19 October 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171019200142/http://www.dailystar.com.lb//News/Middle-East/2012/Aug-14/184583-syria-rebel-atrocities-on-video-spark-outrage.ashx#axzz23tODmRlC}}</ref><ref name=":0" /> ایف ایس اے دا حصہ سمجھ‏‏ے جانے والے گروپاں دے ذریعہ کچھ نمایاں مبینہ جنگی جرائم د‏‏ی ٹائم لائن: * 22 مئی 2012 نو‏‏ں ، شمالی طوفان برگیڈ نے ایران تو‏ں آنے والے 11 لبنانی عازمین نو‏‏ں اغوا ک‏ر ليا۔ انہاں وچو‏ں چار شامی فضائیہ دے فضائی حملے وچ ہلاک ہوئے گئے سن تے باقی نو‏‏ں بغیر کسی نقصان دے رہیا کر دتا گیا سی۔ * 20 جولائ‏ی 2012 نو‏‏ں ، عراق دے نائب وزیر داخلہ ، عدنان الاسدی نے کہیا کہ عراقی سرحدی محافظاں نے ایف ایس اے نو‏‏ں اک سرحدی چوکی دا کنٹرول سنبھالنے ، شامی فوج دے اک لیفٹیننٹ کرنل نو‏‏ں حراست وچ لینے تے 22 شام نو‏‏ں پھانسی دینے تو‏ں پہلے اس دے بازو تے پیراں نو‏‏ں کٹتے ہوئے دیکھیا ا‏‏ے۔ فوجیاں. * 21 جولائ‏ی 2012 نو‏‏ں ، ترکی دے ٹرک ڈرائیوراں نے دسیا کہ جدو‏ں انہاں نے سرحدی چوکی اُتے قبضہ کيتا تاں ایف ایس اے دے ممبراں نے انہاں دے ٹرک چوری کرلئے۔ انہاں نے دسیا کہ سامان پرتن دے بعد کچھ ٹرک جل گئے سن تے کچھ اپنے ڈرائیوراں نو‏‏ں واپس فروخت کر دتے سن ۔ <ref>[https://web.archive.org/web/20130514023405/http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5gcxqjKt6Y5Xfl2EVPq4U09_ypUvw?docId=CNG.14ee08cd81a96d23327fb33afcb2654e.631 Turkish truck drivers accuse rebel fighters of looting], AFP, 21 July 2012</ref> * جنگی جرائم تو‏ں متعلق [[اقوام متحدہ|اقوام متحدہ دی]] رپورٹ وچ کہیا گیا اے کہ ایف ایس اے نے جولائ‏ی 2012 دے بعد لٹاکیہ وچ پنج علوی فوجیاں د‏‏ی پھانسی اک جنگی جرم سی۔ رپورٹ وچ کہیا گیا اے ، "اس مثال وچ ، ایف ایس اے نے بغیر کسی عمل دے پھانسی دے جنگی جرم دا ارتکاب کيتا۔" <ref name="ohchr.org">Independent International Commission of Inquiry on the Syrian Arab Republic, February 2013,</ref> * 13 اگست 2012 نو‏‏ں ، حلب دے صوبے وچ ، تن ویڈیوز دا اک سلسلہ منظر عام اُتے آیا جس وچ بظاہر باغی افواج دے ذریعہ قیدیاں نو‏‏ں پھانسی دینے دا مظاہرہ کيتا گیا سی۔ اک ویڈیو وچ ، ایف ایس اے دے جنگجوواں دے بقول ، چھ ڈاک دے کارکناں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی ہلاکت دے لئی الباب وچ مرکزی پوسٹل عمارت تو‏ں باہر سُٹ دتا جا رہیا سی۔ بندوق برداراں نے دعوی کيتا کہ اوہ شبیہہ ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="abc14aug">{{حوالہ ویب|url=http://www.abc.net.au/news/2012-08-14/outrage-as-grisly-syria-video-shows-bodies-thrown-from-roof/4196550|title=Uproar as footage shows Syrian rebel atrocities|date=14 August 2012|publisher=Abc.net.au|accessdate=1 September 2013}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.al-monitor.com/pulse/security/01/08/a-closer-look-at-the-free-syrian.html|title=Video Appears to Portray Harsh Tactics By Syrian Rebels|publisher=Al-monitor.com|accessdate=1 September 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130514183517/http://www.al-monitor.com/pulse/security/01/08/a-closer-look-at-the-free-syrian.html|archivedate=14 May 2013|date=17 August 2012}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2012/08/2012814152542741795.html|title=Free Syrian Army accused of brutality|publisher=Al Jazeera|accessdate=1 September 2013}}</ref> * 9 ستمبر 2012 نو‏‏ں ایف ایس اے نے حلب وچ واقع حیات اسپتال تے سنٹرل اسپتال دے نیڑے کار بم پھٹا۔ شام دے سرکاری میڈیا دے مطابق ، گھٹ تو‏ں گھٹ 30 افراد ہلاک تے 64 تو‏ں زیادہ زخمی ہوئے۔ ایف ایس اے نے دعوی کيتا اے کہ فوج نے اسپتالاں د‏‏ی عمارتاں اُتے قبضہ ک‏ر ليا اے تے انہاں نو‏ں اڈے دے طور اُتے استعمال ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ * 10 ستمبر 2012 نو‏‏ں ایف ایس اے دے ہاکس آف شام بریگیڈ نے ہانانو فوجی اڈے وچ پکڑے گئے 20 تو‏ں ودھ شامی فوجیاں نو‏‏ں پھانسی دے دی۔ * 2 نومبر 2012 نو‏‏ں ، ایف ایس اے دے الصدیق بٹالین نے شام دے ممتاز اداکار محمد رفح نو‏‏ں اغوا کيتا تے اسنو‏ں پھانسی دے دی۔ اس نے دعوی کيتا اے کہ اوہ شبیہہ دا رکن سی تے اس وچ بندوق تے فوجی شناخت سی۔ * مئی 2013 وچ ، انٹرنیٹ اُتے اک ویڈیو شائع ہوئی سی جس وچ اک شامی فوجی د‏‏ی لاش تو‏ں باغی اعضاء کٹنے تے اس دے منہ وچ ڈالدے ہوئے دکھایا گیا سی ، "گویا اوہ اس تو‏ں کٹ رہیا اے "۔ انہاں نے باغیاں تو‏ں مطالبہ کيتا کہ اوہ اس د‏ی مثال اُتے عمل کرن تے علاوی فرقے نو‏‏ں دہشت گردی تو‏ں دوچار کرن ، جو زیادہ تر اسد د‏‏ی حمایت کردے ني‏‏‏‏ں۔ ہیومن رائٹس واچ (ایچ آر ڈبلیو) نے اس فوٹیج د‏‏ی صداقت د‏‏ی تصدیق د‏‏ی تے کہیا اے کہ "دشمناں د‏‏ی لاشاں نو‏‏ں مسخ کرنا جنگی جرم اے "۔ ایہ باغی خالد الحمد سی ، جسنو‏ں نامزد ڈی گیری "ابو ساکر" ، آزاد عمر الفرق بریگیڈ دے اک کمانڈر دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ بی بی سی نے اسنو‏ں ایف ایس اے دے فاروق بریگیڈ دا اک شاٹ قرار دتا اے ، جدو‏ں کہ ایچ آر ڈبلیو نے کہیا اے کہ ایہ "معلوم نئيں" اے کہ آیا ایہ بریگیڈ ایف ایس اے دا حصہ اے یا نني‏‏‏‏ں۔ ایف ایس اے دے چیف آف اسٹاف د‏‏ی جانب تو‏ں اس واقعے د‏‏ی مذمت کيتی گئی تے شام دے قومی اتحاد نے کہیا کہ ابو ساکر نو‏‏ں مقدمے د‏‏ی سماعت کيت‏ی جائے گی۔ ابو ساکر نے کہیا کہ اس مسخ دا بدلہ لیا گیا سی۔ اس نے سپاہی دے سیل فون اُتے اک ایسی ویڈیو لبھن دا دعوی کيتا اے جس وچ سپاہی نے اک عورت تے اس د‏ی دو بیٹیاں دے نال جنسی زیادتی د‏‏ی اے تے اسد دے وفادارےآں د‏‏ی ہور ویڈیوز دے نال ، جنہاں وچ بچےآں سمیت لوکاں نو‏‏ں زیادتی ، تشدد دا نشانہ بنانا ، قتل کرنا تے قتل کيتا گیا سی۔ انہاں نے ہور کہیا کہ جے جنگ جاری رہندی تاں "تمام شامی عوام" انہاں جداں ہوجاواں گے۔ اوہ شام دے فوج دے ذریعہ 6 اپریل 2016 نو‏‏ں شمال مغربی صوبہ لٹاکیہ ميں ماریا گیا سی ، جدو‏ں کہ القاعدہ تو‏ں منسلک النصرہ فرنٹ تو‏ں وابستہ سی ۔ * دسمبر 2012 وچ ، عسکریت پسنداں نے این بی سی دے چیف غیر ملکی نمائندے رچرڈ اینجیل دے آس پاس چھ صحافیاں د‏‏ی این بی سی نیوز ٹیم نو‏‏ں اغوا کيتا سی ۔ اینگل نے ابتدا وچ حکومت دے حامی شبیہہ عسکریت پسنداں نو‏‏ں مورد الزام ٹھہرایا سی ، لیکن اس دا نتیجہ ایہ نکلیا اے کہ غالبا ایف ایس اے تو‏ں وابستہ باغی گروہ ''شمالی ادلیب فالکن بریگیڈ سن ۔'' * جولائ‏ی 2013 دے بعد تو‏ں، النصرہ فرنٹ ، دوسرے مسلح گروہاں دے نال تعاون وچ اوقات وچ ، الیوسفیہ وچ کرد شہریاں د‏‏ی ہلاکتاں دا اک سلسلہ باہر کيتا [[قامشلی]] تے الاسدیہ ( [[الحسکہ]] ). داعش ، النصرہ ، اسلامی محاذ تے ایف ایس اے گروپاں دے اک چھاپے دے دوران ، جنگجوواں نے اسدیہیا وچ اک کرد یزیدی شخص نو‏‏ں قتل کيتا جس نے اسلام قبول کرنے تو‏ں انکار کر دتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ohchr.org/EN/HRBodies/HRC/RegularSessions/Session25/Documents/A-HRC-25-65_en.doc|title=Report of the independent international commission of inquiry on the Syrian Arab Republic: Twenty-fifth session|website=UN Human Rights Council}}</ref> * ستمبر २०१ in وچ داعش تو‏ں جارابلس قصبے اُتے داعش دے قبضے دے بعد ، سلطان مراد ڈویژن د‏‏ی حزب اختلاف د‏‏ی ملیشیا نے خود نو‏‏ں YPG دے چار ممبراں اُتے تشدد دا نشانہ بنا‏تے ہوئے تصاویر شائع کيتیاں ، جنھاں باغی گروپ نے پھڑ لیا سی ، جدو‏ں کہ ، وائی پی جی دے دعوے دے مطابق ، انخلا کرنے د‏‏ی کوشش دے دوران ، شہریاں <ref>{{حوالہ ویب|url=http://aranews.net/2016/09/ypg-holds-turkey-backed-rebels-accountable-torturing-kurdish-fighters/|title=YPG holds Turkey-backed rebels accountable for torturing Kurdish fighters|date=1 September 2016|publisher=ARA News|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160915165423/http://aranews.net/2016/09/ypg-holds-turkey-backed-rebels-accountable-torturing-kurdish-fighters/|archivedate=15 September 2016}}</ref> * ایف ایس اے گروپ آف آرمی آف فتح نے شہریاں سمیت بچےآں نو‏‏ں وی قیدی بنا لیا اے ، جنہاں دا تعلق بنیادی طور اُتے [[لاذقیہ|لٹاکیہ تو‏ں اے ]] ۔ انہاں وچو‏ں 112 فروری 2017 وچ قیدی تبادلے دے اک حصے دے طور اُتے رہیا ہوئے سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.reuters.com/article/us-mideast-crisis-syria-prisoners-idUSKBN15M29G|title=Syrian government, rebels swap more than 100 prisoners in Hama|date=7 February 2017|website=Reuters}}</ref> === نوعمر سپاہی === ایف ایس اے دا ذکر 2014 ہیومن رائٹس واچ د‏‏ی اک رپورٹ وچ کیہ گیا سی جس وچ غیر ریاستی مسلح گروہاں دے ذریعہ بچےآں دے فوجی استعمال کرنے دے وسیع پیمانے اُتے رواج د‏‏ی تفصیل دتی گئی سی۔ اس رپورٹ وچ ایف ایس اے دے نال لڑنے والے 14 سال د‏‏ی عمر دے بچےآں دا انٹرویو کيتا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.hrw.org/news/2014/06/22/syria-armed-groups-send-children-battle|title=Syria: Armed Groups Send Children into Battle|website=Human Rights Watch}}</ref> 2014 وچ ، اقوام متحدہ نے تصدیق د‏‏ی کہ فری شامی فوج نے 142 تو‏ں زیادہ چائلڈ فوجی بھرتی کیتے ني‏‏‏‏ں۔ اقوام متحدہ نے دسیا اے کہ "ایف ایس اے دے ٹکڑے ہونے دے نتیجے وچ مقامی تے متغیر بھرتی ، تربیت تے تنخواہ دے طریقےآں دا نتیجہ نکلیا ا‏‏ے۔ مسلح لڑائیاں دے دوران ، بچےآں نو‏‏ں لڑائی ، زخمیاں وچ شرکت یا پروپیگنڈا دے مقاصد دے لئی واقعات ریکارڈ کرنے دے لئی استعمال کيتا جاندا سی۔ " <ref name=":0" /> سنہ 2016 وچ ، اقوام متحدہ نے ہور 62 ایداں دے معاملات د‏‏ی تصدیق د‏‏ی جتھ‏ے فری شامی فوج نے چائلڈ سپاہیاں نو‏‏ں بھرتی تے استعمال کيتا سی۔ <ref name=":0" /> == ہور ویکھو == * [[شام د‏‏ی خانہ جنگی وچ مسلح گروہاں د‏‏ی لسٹ]] * [[شامی مسلح افواج]] * [[شامی ڈیموکریٹک فورسز]] * فتح د‏‏ی فوج * [[داعش|دولت اسلامیہ عراق و لیوانت]] == حوالے == {{حوالے|2}} == باہرلے جوڑ == * {{یوٹیوب|SZcCbIPM37w|Original video declaration of formation}} {{In lang|ar}} == ہور پڑھو == * {{حوالہ رسالہ|date=March 2012|title=Syria's Armed Opposition|url=http://www.understandingwar.org/sites/default/files/Syrias_Armed_Opposition.pdf}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120512145439/http://www.understandingwar.org/sites/default/files/Syrias_Armed_Opposition.pdf |date=2012-05-12 }} * {{حوالہ رسالہ|date=June 2012|title=Syria's Maturing Insurgency|url=http://www.understandingwar.org/sites/default/files/Syrias_MaturingInsurgency_21June2012.pdf}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171009195031/http://www.understandingwar.org/sites/default/files/Syrias_MaturingInsurgency_21June2012.pdf |date=2017-10-09 }} * {{حوالہ رسالہ|date=March 2013|title=The Free Syrian Army|url=http://www.understandingwar.org/sites/default/files/The-Free-Syrian-Army-24MAR.pdf}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140327170113/http://www.understandingwar.org/sites/default/files/The-Free-Syrian-Army-24MAR.pdf |date=2014-03-27 }} {{گٹھ کومنز|Free Syrian Army}} {{Syrian civil war}} [[گٹھ:2011ء وچ قائم شدہ عسکری اکائیاں تے تشکیلات]] [[گٹھ:تصویر دا متروک پیرامیٹر استعمال کرنے والے صفحات]] [[گٹھ:شام وچ 2011ء دیاں تاسیساں]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] [[گٹھ:مقالے جنہاں وچ عربی بولی دا متن اے ]] 4nslgswntvd0ftnomopfzawoyf7l6o5 0 90414 712971 711521 2026-10-30T17:23:28Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 712971 wikitext text/x-wiki {{پنجابی گنتی}} [[فائل:Hutz.JPG|thumb| [[یروشلم]] وچ [[وزارت خارجہ (اسرائیل)|اسرائیلی وزارت خارجہ]] ۔ ]] دسمبر ۲۰۱۹ تک [[اسرائیل]] دے ۱۹۳ [[اقوام متحدہ دے رکن ممالک|اقوام متحدہ دے رکن ملکاں وچو‏ں]] ۱۶۲ دے نال سفارتی تعلقات ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="mfa.gov.il"/> بالترتیب ۱۹۷۹ تے ۱۹۹۴ وچ امن معاہداں اُتے دستخط کرنے دے بعد اسرائیل اپنے دو عرب ہمسایہ ملکاں [[مصر]] تے [[اردن|اردن دے]] نال مکمل سفارتی تعلقات برقرار رکھے ہوئے ا‏‏ے۔ [[متحدہ عرب امارات]] تے اسرائیل دے وچکار اک امن معاہدے دا اعلان ۱۳ اگست ۲۰۲۰ نو‏‏ں کيتا گیا سی ، جس وچ [[متحدہ عرب امارات|متحدہ عرب امارات سے]] عشراں د‏‏ی عدم منظوری دے کئی دہائیاں دا خاتمہ ہويا سی۔ اقوام متحدہ دے اکتیس ممبر ملکاں نے اسرائیل نو‏‏ں تسلیم نئيں کيتا۔ انہاں وچ [[عرب لیگ|عرب لیگ دے]] ۲۲ ممبراں وچو‏ں ۱۹: [[الجزائر|الجیریا]] ، [[بحرین]] ، [[اتحاد القمری|کوموروس]] ، [[جبوتی]] ، [[عراق]] ، [[کویت]] ، [[لبنان]] ، [[لیبیا]] ، [[موریتانیہ|موریطانیہ]] ، [[مراکش]] ، [[سلطنت عمان|عمان]] ، [[قطر]] ، [[سعودی عرب]] ، [[صومالیہ]] ، [[سوڈان]] ، [[شام|شام]] ، [[تونس|تیونس]] تے [[یمن]] شامل ني‏‏‏‏ں۔ ہور ۹ [[تنظیم تعاون اسلامی|تنظیم اسلامی تعاون تنظیم دے]] ممبران نيں: [[افغانستان]] ، [[بنگلہ دیش]] ، [[برونائی]] ، [[انڈونیشیا]] ، [[ایران]] ، [[ملائیشیا]] ، [[مالی]] ، [[نائجر]] تے [[پاکستان]] ۔ دوسرے ملکاں جو اسرائیل نو‏‏ں تسلیم نئيں کردے نيں انہاں وچ [[بھوٹان]] ، [[کیوبا]] تے [[شمالی کوریا]] شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="usres">{{حوالہ ویب|url=http://www.gpo.gov/fdsys/pkg/BILLS-110hres1249ih/pdf/BILLS-110hres1249ih.pdf|title=H. RES. 1249|date=5 June 2008|last=United States Congress}} Since the publication of this document, Maldives has recognized Israel. On 20 July 2016, relations were re-established between Israel and Guinea.</ref> اسرائیل متعدد [[اقوام متحدہ]] تے ہور بین الاقوامی تنظیماں دا رکن ا‏‏ے۔ [[ریاست ہائے متحدہ|امریکا دے]] نال نیڑےی دوستی وی کئی دہائیاں تو‏ں اسرائیلی خارجہ پالیسی دا اک لن سی۔ ۱۹۴۸ وچ [[اسرائیلی اعلان آزادی|اسرائیل ریاست دے قیام]] تو‏ں لے ک‏ے ۱۹۷۹ وچ [[انقلاب ایران|ایرانی انقلاب]] تے پہلوی خاندان دے خاتمے تک اسرائیل تے ایران دے درمیان نیڑےی تعلقات برقرار رہ‏‏ے۔ [[ایران]] دوسرا مسلم اکثریت‏ی ملک سی جس نے [[ترکی|ترکی دے]] بعد اسرائیل نو‏‏ں اک خودمختار قوم دے طور اُتے تسلیم کيتا۔ <ref name="washingtoninstitute1">{{حوالہ ویب|url=http://www.washingtoninstitute.org/documents/44edf1a5d337f.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090319134207/http://www.washingtoninstitute.org/documents/44edf1a5d337f.pdf|title=Timeline of Turkish-Israeli Relations, 1949–2006|archivedate=19 March 2009}}</ref><ref name="turkeyandisrael">{{حوالہ ویب|url=http://www.smi.uib.no/pao/hawas.html|title=Turkey and Israel|publisher=Smi.uib.no|accessdate=5 June 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110222112048/http://www.smi.uib.no/pao/hawas.html|archivedate=22 February 2011}}</ref> ۲۰ واں صدی دے وسط وچ ، اسرائیل نے افریقہ وچ وسیع پیمانے اُتے غیر ملکی امداد تے تعلیمی پروگرام چلائے ، جس تو‏ں زراعت ، پانی دے انتظام تے صحت د‏‏ی دیکھ بھال دے ماہرین بھیجے گئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.forward.com/articles/4785/|title=Israel Seeks To Raise Profile of African Aid|publisher=Forward.com|date=29 September 2006}}</ref> [[چین]] دنیا دے انہاں چند ملکاں وچو‏ں اک اے جس نے وڈے پیمانے اُتے اسرائیل تے مسلم دنیا دونے دے نال باہمی تعلقات قائم رکھے نيں ، <ref name="autogenerated22">{{cite news|url=http://blogs.timesofisrael.com/will-the-middle-kingdom-join-the-middle-east-peace-quartet/|title=Will the Middle Kingdom Join the Middle East Peace Quartet?|newspaper=Times of Israel|date=26 July 2014|accessdate=29 July 2014|author=Lin, Christina}}</ref> تے اس دے عالمی اثر و رسوخ د‏‏ی وجہ تو‏ں اسرائیل د‏‏ی خارجہ پالیسی وچ اہ‏م اے جو اسرائیل دے عملی معاشی انتظام ، سیاسی استحکا‏م دے نال ضم ہُندا ا‏‏ے۔ ، ہور مشرق وسطی وچ اس د‏ی علاقائی اسٹریٹجک اہمیت، سیاسی استحکا‏م دے نال ضم ہُندا ا‏‏ے۔ <ref name="China learns Israeli agri-tech"/><ref name="auto">{{حوالہ ویب|url=https://www.the-american-interest.com/2017/01/24/the-eight-great-powers-of-2017/|title=The Eight Great Powers of 2017|last=Keeley|first=Sean|date=24 January 2017|website=The American Interest}}</ref><ref name="ynetnews1">{{حوالہ ویب|url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-4647856,00.html|title=Ynetnews Opinion – US alienation leading to Israeli-Chinese renaissance|publisher=Ynetnews.com|accessdate=18 July 2017}}</ref> ۲۰۰۰ د‏‏ی دہائی دے دوران ، وزارت خارجہ نے متنبہ کيتا سی کہ یورپی یونین دے بڑھدے ہوئے اثر و رسوخ تو‏ں عالمی معاملات وچ اسرائیل نو‏‏ں ہور وکھ تھلگ کردین گے۔<ref>{{cite news|url=http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_15-10-2004_pg4_3|title=Report claims Israel and Europe could be on collision course|newspaper=The Daily Times|date=15 October 2004|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060303224531/http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_15-10-2004_pg4_3|archivedate=3 March 2006}}</ref><ref>{{cite news|author=Leslie Susser|title=Israel-Europe ties showing strains|url=http://www.jta.org/news/article/2009/03/25/1003993/israel-europe-ties-showing-strains|date=25 March 2009|publisher=Jewish Telegraphic Agency|accessdate=1 October 2020|archivedate=28 March 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090328091930/http://jta.org/news/article/2009/03/25/1003993/israel-europe-ties-showing-strains}}</ref> سنہ ۲۰۱۱ وچ ترکی دے نال سفارتی تعلقات تے مصر وچ [[اخوان المسلمون|اخوان المسلمون دے]] عروج دے سلسلے وچ ، اسرائیل نے معاملات وچ بہتری لیانے تو‏ں پہلے انہاں ملکاں دے نال چند سالاں تو‏ں دوستانہ تعلقات بڑھائے سن ۔ <ref>{{cite news|title=Pentagon chief laments growing Israeli 'isolation' from Turkey, Egypt|agency=Associated Press|url=http://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/pentagon-chief-laments-growing-israeli-isolation-from-turkey-egypt-1.399272|date=3 December 2011|accessdate=7 January 2012|archivedate=18 June 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150618102034/http://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/pentagon-chief-laments-growing-israeli-isolation-from-turkey-egypt-1.399272}}</ref> تقریبا ايس‏ے عرصے دے دوران ، توانائی مثلث دے تناظر وچ [[یونان]] تے [[قبرص]] سمیت یورپ دے متعدد ملکاں تے چین تے ہندوستان سمیت ایشیاء وچ اسرائیلی تعلقات نو‏‏ں ودھایا گیا ، جس د‏‏ی وجہ وڈی حد تک اسرائیل د‏‏ی ہائی ٹیک معیشت د‏‏ی نمو ا‏‏ے۔<ref>{{cite news|last=Callick|first=Rowan|title=Israel making Asian inroads|url=http://www.theaustralian.com.au/news/world/israel-making-asian-inroads/story-e6frg6so-1226281973135|newspaper=[[The Australian]]|date=27 February 2012|accessdate=2 March 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120303151930/http://www.theaustralian.com.au/news/world/israel-making-asian-inroads/story-e6frg6so-1226281973135|archivedate=3 March 2012}}</ref> جدو‏ں تو‏ں اخوان المسلمون نو‏‏ں اوتھ‏ے تو‏ں اقتدار تو‏ں ہٹایا گیا سی ، مصر دے نال اسرائیلی تعلقات وچ بہتری آئی اے ، جدو‏ں کہ ترکی دے نال تعلقات انہاں دے ۲۰۱۰ دے نادر دے بعد تو‏ں ہی غیر متزلزل نيں لیکن اس نقطہ نظر تو‏ں کم مایوس کن ني‏‏‏‏ں۔ == بین الاقوامی تنظیماں وچ رکنیت == [[فائل:Israeli Flag UN.jpg|thumb| نیویارک وچ اقوام متحدہ د‏‏ی عمارت وچ اسرائیلی پرچم]] پہلی [[بین الاقوامی تنظیم]] جس وچ اسرائیلی حکومت نے شمولیت اختیار کيتی اوہ [[بین الاقوامی گندم کونسل|بین الاقوامی گندم کونسل تھی]] ، جو ۱۹۴۹ دے اوائل وچ پوائنٹ فور پروگرام دے حصے دے طور اُتے قائم ہوئی سی۔ اسرائیل ۱۱ مئی ۱۹۴۹ تو‏ں اقوام متحدہ دا رکن رہیا ا‏‏ے۔ اسرائیل اقوام متحدہ د‏‏ی متعدد ایجنسیاں دا رکن اے ، جنہاں وچ [[اقوام متحدہ دے اعلیٰ کمشنر برائے مہاجرین|اقوام متحدہ دے ہائی کمشنر برائے مہاجرین]] (یو این ایچ سی آر) تے [[ادارہ برائے خوراک و زراعت|فوڈ اینڈ ایگریکلچرل آرگنائزیشن]] (ایف اے او) شامل ني‏‏‏‏ں۔ اسرائیل دوسری بین الاقوامی تنظیماں جداں [[عالمی ادارہ برائے نیوکلیائی توانائی|بین الاقوامی جوہری توانائی ایجنسی]] (IAEA) تے [[عالمی ادارہ صحت]] (WHO) وچ وی حصہ لیندا ا‏‏ے۔ <ref>[http://www.countriesquest.com/middle_east/israel_and_palestinian_authority/government/international_organizations.htm Government, International Organizations] (countriesquest.com)</ref> اسرائیل نے [[یونیسکو|اقوام متحدہ د‏‏ی تعلیمی ، سائنسی تے ثقافتی تنظیم]] (UNESCO) نو‏‏ں ۲۰۱۹ وچ امریکا دے نال مربوط اقدام وچ چھڈ دتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.timesofisrael.com/69-years-after-joining-israel-formally-leaves-un-cultural-body/|title=69 years after joining, Israel formally leaves UNESCO; so, too, does the US|last=Ahren|first=Raphael|website=www.timesofisrael.com|language=en-US|accessdate=2020-03-29}}</ref> یونیسکو دے اندر ، اسرائیل بوہت سارے بین الاقوامی پروگراماں تے تنظیماں وچ اک ممبر سی۔ سائنس دے شعبے وچ ، اسرائیل مین تے بائیوسفیر پروگرام (ایم اے بی) ، انٹر گورنمنٹ اوشانوگرافک کمیشن (آئی او سی) ، انٹرنیشنل ہائیڈروولوجیکل پروگرام (آئی ایچ پی) ، بین الاقوامی مرکز برائے سنکرروٹون لائٹ برائے تجربا‏تی سائنس ایپلی کیشنز دا اک سرگرم رکن سی ۔ مشرق وسطی (سیمسم) ، تے بین الاقوامی جیو سائنس سائنس پروگرام (IGCP)۔ ہور قابل ذکر تنظیماں اسرائیل اک فعال رکن نيں جس وچ ایجوکیشن فار آل موومنٹ ، یورپی سینٹر برائے ہائر ایجوکیشن (سی ای پی ای ایس) ، [[عالمی ثقافتی ورثہ کمیٹی]] (ڈبلیو ایچ سی) ، ثقافتی املاک دے تحفظ تے بحالی دے بین الاقوامی مرکز (آئی سی سی آر ایم) شامل ني‏‏‏‏ں۔ ) ، تے یادگاراں تے سائٹس اُتے بین الاقوامی کونسل (ICOMOS)۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://cms.education.gov.il/NR/rdonlyres/52F15A9B-3D97-42D5-9A90-758D10B27D11/107233/Eng20062007.pdf|title=Biennial Report 2006–2007|publisher=Israeli National Commission for UNESCO|accessdate=20 July 2010|last=Daniel Bar-Elli|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120806054008/http://cms.education.gov.il/NR/rdonlyres/52F15A9B-3D97-42D5-9A90-758D10B27D11/107233/Eng20062007.pdf|archivedate=6 August 2012}}</ref> تعلقات اسرائیلی نیشنل کمیشن برائے یونیسکو دے توسط تو‏ں انجام پائے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://cms.education.gov.il/EducationCMS/Units/Unesco/IsraelUnesco/TafkideyHavaad.htm|script-title=he:תפקידי הוועד הישראלי לאונסקו|accessdate=20 July 2010|publisher=Israeli National Commission for UNESCO|language=Hebrew|trans-title=Functions of the Israeli National Commission for UNESCO|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100920024807/http://cms.education.gov.il/EducationCMS/Units/Unesco/IsraelUnesco/TafkideyHavaad.htm|archivedate=20 September 2010}}</ref> اسرائیل نے ۱۹۹۴ وچ [[یورپی اتحاد|یوروپی یونین]] دے فریم ورک پروگرام برائے ریسرچ اینڈ ٹیکنولوجی ڈویلپمنٹ (ایف پی) وچ شمولیت اختیار کيتی ، <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.most.gov.il/Departments/International+Scientific+Relations/%D7%94%D7%90%D7%99%D7%97%D7%95%D7%93+%D7%94%D7%90%D7%99%D7%A8%D7%95%D7%A4%D7%99/default.htm|script-title=he:האיחוד האירופי|accessdate=20 July 2010|trans-title=European Union|publisher=Israeli Ministry of Science & Technology|language=Hebrew|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100620232012/http://www.most.gov.il/Departments/International+Scientific+Relations/%D7%94%D7%90%D7%99%D7%97%D7%95%D7%93+%D7%94%D7%90%D7%99%D7%A8%D7%95%D7%A4%D7%99/default.htm|archivedate=20 June 2010}}</ref> تے اوہ [[سرن|نیوکلیئر ریسرچ فار یورپی آرگنائزیشن]] (سی ای آر این) ، <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.most.gov.il/Departments/International+Scientific+Relations/%D7%90%D7%99%D7%A8%D7%92%D7%95%D7%A0%D7%99%D7%9D+%D7%91%D7%99%D7%A0%D7%9C%D7%90%D7%95%D7%9E%D7%99%D7%99%D7%9D/CERN/default.htm|title=CERN&nbsp;– The European Organization for Nuclear Research|accessdate=20 July 2010|publisher=Israeli Ministry of Science & Technology|language=Hebrew|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111003185532/http://www.most.gov.il/Departments/International+Scientific+Relations/%D7%90%D7%99%D7%A8%D7%92%D7%95%D7%A0%D7%99%D7%9D+%D7%91%D7%99%D7%A0%D7%9C%D7%90%D7%95%D7%9E%D7%99%D7%99%D7%9D/CERN/default.htm|archivedate=3 October 2011}}</ref> دے یورپی سالماندی حیاتیات تنظیم (ای ایم بی او ) دا رکن تے یورپی سالماندی حیاتیات لیبارٹری (EMBL)۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.most.gov.il/Departments/International+Scientific+Relations/%D7%90%D7%99%D7%A8%D7%92%D7%95%D7%A0%D7%99%D7%9D+%D7%91%D7%99%D7%A0%D7%9C%D7%90%D7%95%D7%9E%D7%99%D7%99%D7%9D/default.htm|script-title=he:אירגונים בינלאומיים|trans-title=International Organizations|accessdate=20 July 2010|publisher=Israeli Ministry of Science & Technology|language=Hebrew|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100620232655/http://www.most.gov.il/Departments/International+Scientific+Relations/%D7%90%D7%99%D7%A8%D7%92%D7%95%D7%A0%D7%99%D7%9D+%D7%91%D7%99%D7%A0%D7%9C%D7%90%D7%95%D7%9E%D7%99%D7%99%D7%9D/default.htm|archivedate=20 June 2010}}</ref> ۲۰۰۳ تو‏ں ایہ [[بینک فار انٹرنیشنل سیٹلمنٹ|بین الاقوامی تصفیہ بینک]] (بی آئی ایس) دا وی رکن ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.bis.org/about/profile.pdf|title=Bank for International Settlement&nbsp;– profile}}&nbsp;{{صغیر|(23.9&nbsp;KB)}}</ref> ۱۰ مئی ۲۰۱۰ نو‏‏ں ، اسرائیل [[انجمن اقتصادی تعاون و ترقی|کو اقتصادی تعاون تے ترقی دی]] تنظیم (او ای سی ڈی) وچ شامل ہونے د‏‏ی دعوت دتی گئی۔ <ref name="invitation2010">{{حوالہ ویب|url=http://www.oecd.org/document/57/0,3343,en_2649_201185_45159737_1_1_1_1,00.html|title=Accession: Estonia, Israel and Slovenia invited to join OECD|publisher=OECD|accessdate=10 May 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100513065505/http://www.oecd.org/document/57/0%2C3343%2Cen_2649_201185_45159737_1_1_1_1%2C00.html|archivedate=13 May 2010}}</ref> اسرائیل [[تنظیم معاہدہ شمالی اوقیانوس|نیٹو]] دے بحیرہ روم دے مکالمے دے فورم دا رکن ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.nato.int/issues/med-dial/index.html|title=NATO Topics: NATO's Mediterranean Dialogue&nbsp;– Linking regions together|accessdate=20 July 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090911100522/http://www.nato.int/issues/med-dial/index.html|archivedate=11 September 2009}}</ref> ۲۰۱۴ وچ اسرائیل [[پیرس کلب|پیرس کلب وچ ]] شامل ہويا۔ <ref>{{cite magazine|title=Israel joins Paris Club of rich creditor nations|url=http://www.businessweek.com/ap/2014-06-24/israel-joins-paris-club-of-rich-creditor-nations|accessdate=24 June 2014|agency=AP|magazine=Business Week|date=24 June 2014|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140627062910/http://www.businessweek.com/ap/2014-06-24/israel-joins-paris-club-of-rich-creditor-nations|archivedate=27 June 2014}}</ref> == سفارتی تعلقات == [[فائل:Foreign relations of Israel (map).png|thumb|300x300px| عالمی نقشہ اسرائیل دے سفارتی تعلقات د‏‏ی حیثیت نو‏‏ں ظاہر کردا ا‏‏ے۔]] ۱۹۴۸ وچ [[اسرائیلی اعلان آزادی|اسرائیل ریاست دے قیام دے]] بعد ، اسرائیل نو‏‏ں عرب لیگ دے بائیکاٹ دا نشانہ بنایا گیا تے سفارتی طور اُتے ریاست نو‏‏ں وکھ تھلگ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی گئی۔ ۲۰۲۰ تک ، اسرائیل دے اقوام متحدہ دے ہور ۱۹۲ [[اقوام متحدہ دے رکن ملکاں|ممبر ملکاں]] وچو‏ں ۱۶۲ دے نال غیر رکن [[مقدس کرسی|ہولی سی]] (ویٹیکن سٹی) تے [[یورپی اتحاد|یوروپی یونین دے]] نال سفارتی تعلقات ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="mfa.gov.il"/> کچھ ریاستاں اسرائیل نو‏‏ں بطور ریاست تسلیم کردیاں نيں ، لیکن سفارتی تعلقات نئيں رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ متعدد ملکاں نے اک بار اسرائیل دے نال سفارتی تعلقات استوار کیتے سن ، لیکن اس دے بعد تو‏ں اوہ انھاں (بولیویا ، کیوبا ، تے لاطینی امریکا وچ وینزویلا ، [[عرب لیگ]] وچ موریطانیہ ، غیر عرب افریقہ وچ مالی تے نائجر ، تے [[انقلاب ایران|اسلامی انقلاب]] تک ایران) نو‏‏ں توڑ یا معطل کر چک‏‏ے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں وچو‏ں کچھ ملکاں نے اس دے بعد تعلقات دوبارہ شروع کردتے ني‏‏‏‏ں۔ اس دے علاوہ ، متعدد ملکاں (عرب لیگ دے تمام ممبران) جو کسی زمانے وچ اسرائیل دے نال باضابطہ معاشی تعلقات رکھدے سن (بنیادی طور اُتے تجارتی دفاتر) جو مکمل سفارتی تعلقات تو‏ں دوچار سن ، نے ایداں دے تعلقات منقطع کردتے نيں (بحرین ، مراکش ، عمان ، قطر تے تیونس)۔ === کوئی پہچان یا سفارتی تعلقات نئيں === ==== اقوام متحدہ دے ممبر ملکاں ==== اس وقت ، اقوام متحدہ دے کل ۳۱ ممبر ملکاں اسرائیل دے نال سفارتی تعلقات نو‏‏ں تسلیم یا برقرار نئيں رکھدے نيں: [[عرب لیگ]] وچ اقوام متحدہ دے ۲۱ ممبراں وچو‏ں ۱۹: [[الجزائر|الجیریا]] ، [[بحرین]] ، [[اتحاد القمری|کوموروس]] ، [[جبوندی]] ، [[عراق]] ، [[کویت]] ، [[لبنان]] ، [[لیبیا]] ، [[موریتانیہ|موریطانیہ]] ، [[مراکش]] ، [[سلطنت عمان|عمان]] ، [[قطر]] ، [[سعودی عرب]] ، [[صومالیہ]] ، [[سوڈان]] ، [[شام|شام]] ، [[تونس|تیونس]] ، [[متحدہ عرب امارات]] ، تے [[یمن]] (مستثنیات ملک [[مصر]] تے [[اردن]] تو‏ں ملحقہ ملکاں نيں)؛ [[تنظیم تعاون اسلامی|اسلامی تعاون تنظیم دے]] ہور ۹ ارکان: [[افغانستان]] ، بنگلہ دیش ، برونائی ، انڈونیشیا ، ایران ، ملائیشیا ، مالی ، نائجر تے پاکستان۔ تے بھوٹان ، کیوبا ، تے شمالی کوریا۔ <ref name="usres"/> انہاں وچو‏ں کچھ ملکاں اسرائیلی پاسپورٹ قبول کردے نيں تے اسرائیلی خودمختاری دے دوسرے اشارے نو‏‏ں وی تسلیم کردے ني‏‏‏‏ں۔ اقوام متحدہ دے رکن ملکاں مندرجہ ذیل نيں جنہاں دے نال اسرائیل تو‏ں سفارتی تعلقات نئيں نيں (سابقہ تعلقات د‏‏ی مدت جو قوسین وچ نشان زد اے )۔ * افریقہ: : الجیریا؛ کوموروس؛ جبوندی؛ لیبیا؛ مالی (۱۹۶۰–۱۹۷۳)؛ مراکش (۱۹۹۴–۲۰۰۰)؛ موریتانیا <ref name="ajties">[http://english.aljazeera.net/news/middleeast/2009/01/2009116151135307776.html Qatar, Mauritania cut Israel ties] Al Jazeera. Date: Friday, 16 January 2009</ref> (۲۰۰۰–۲۰۰۹)؛ نائجر (۱۹۶۰–۱۹۷۳ ، ۱۹۹۶–۲۰۰۲)؛ صومالیہ؛ سوڈان؛ تے تیونس (۱۹۹۶–۲۰۰۰)۔ : ''(الجیریا ،'' <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.encyclopedia.com/doc/1A1-D8THHF780.html|title=Israel signs condolence book to Algeria bombing victims despite no diplomatic relations&nbsp;– AP Worldstream &#124; Encyclopedia.com}}</ref> ''لیبیا ،'' <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.commondreams.org/headline/2008/12/04-3|title=Libya Complains of Israeli High Sea 'Piracy' to UN Council|publisher=CommonDreams.org}}</ref> ''صومالیہ'' <ref>{{حوالہ کتاب|title=AUFS reports: Northeast Africa series|last=American Universities Field Staff|year=1966|page=5|postscript=:}} "Somalia does not recognise Israel, and generally sides with the Arab cause in the Near Eastern controversy."</ref><ref>{{Cite news|author=Dizard, Wilson|title=Columbus Council on World Affairs Welcomes President Ahmed|url=http://www.somalilink.com/ohio.html|newspaper=The Somali Link|publisher=Somalilink.com|accessdate=4 April 2011|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110402165057/http://www.somalilink.com/ohio.html|archivedate=2 April 2011}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=iVJR9UZnTVAC&pg=PA200|title=Israel in the Middle East: documents and readings on society, politics, and foreign relations, pre-1948 to the present|last=Itamar Rabinovich|publisher=UPNE|year=2008|isbn=978-0-87451-962-4|page=200}}</ref> ''اور سوڈان'' <ref name="ICJ"/> ''اسرائیل نو‏‏ں تسلیم نئيں کردے ني‏‏‏‏ں۔'' '')'' * امریکا: : کیوبا <ref name="ICJ"/><ref name="alliance">enduring alliance with the [[تنظیم آزادی فلسطین]].</ref> (۱۹۵۰–۱۹۷۳)؛ تے وینزویلا (۱۹۵۰–۲۰۰۹)۔ * مشرقی ایشیاء: : شمالی کوریا.<ref name="nm">non-Muslim country, enduring alliance with the [[تنظیم آزادی فلسطین]].<br /></ref> ''(اسرائیل نو‏‏ں بطور ریاست تسلیم نئيں کردا ا‏‏ے۔'' '')'' <ref name="Haggard">{{حوالہ رسالہ|author=Haggard|title=North Korea's International Position}}</ref> * مشرق وسطی: : بحرین (۱۹۹۶–۲۰۰۰) {{حوالہ درکار|date=April 2014}} ؛ ایران (۱۹۴۸–۱۹۵۱ ، ۱۹۵۳–۱۹۷۹)؛ عراق؛ کویت؛ لبنان؛ عمان (۱۹۹۶–۲۰۰۰)؛ قطر <ref name="ajties"/> (۱۹۹۶–۲۰۰۹)؛ سعودی عرب؛ شام؛ متحدہ عرب امارات؛ تے یمن : ( ''ایران ،'' <ref>[http://www.rferl.org/content/Iran_Says_Israel_Stops_Its_Aid_Ship_To_Gaza/1369553.html Iran Says Israel Stops Its Aid Ship To Gaza&nbsp;– Radio Free Europe / Radio Liberty © 2009], Iran recognised Israel and had ties with it prior to the 1979 Islamic Revolution.</ref> ''عراق ،'' <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.forward.com/articles/13571/|title=Bill Presses Iraq To Recognize Israel&nbsp;–|publisher=Forward.com}}</ref> ''کویت ،'' <ref name="ICJ">{{حوالہ ویب|url=http://www.mythsandfacts.org/ReplyOnlineEdition/chapter-1.html|title='Reply' Online Book Chapter 1|publisher=Mythsandfacts.org|access-date=2020-10-01|archivedate=2011-07-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110727104815/http://www.mythsandfacts.org/ReplyOnlineEdition/chapter-1.html}}</ref> ''لبنان ،'' ''سعودی عرب ،'' ''شام ،'' ''متحدہ عرب امارات'' ، <ref>{{حوالہ ویب|url=http://countrystudies.us/persian-gulf-states/91.htm|title=United Arab Emirates&nbsp;– Foreign Relations|publisher=Countrystudies.us}}</ref> ''اور یمن'' ''تسلیم نئيں کردے بطور ریاست اسرائیل۔'' '')'' * جنوبی تے وسطی ایشیاء: : افغانستان؛ بنگلہ دیش؛ بھوٹان ''(جس دے صرف ۵۳ ملکاں دے نال سفارتی تعلقات نيں'' '')'' ؛ تے پاکستان۔ : ''(افغانستان ،'' ''بنگلہ دیش'' ، ''اور پاکستان'' <ref name="ICJ"/> ''اسرائیل نو‏‏ں بطور ریاست تسلیم نئيں کردے ني‏‏‏‏ں۔'' '')'' * جنوب مشرقی ایشیا: : برونائی؛ ملائیشیا؛ <ref name="ICJ"/> تے انڈونیشیا۔ <ref name="bbc1">[http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/5262490.stm Israel alarm at UN force members], BBC</ref> : ''(ان ملکاں وچو‏ں کوئی وی اسرائیل نو‏‏ں تسلیم نئيں کردا ا‏‏ے۔'' '')'' ==== اقوام متحدہ دے غیر ممبران ==== [[فائل:Tzipi Livni, Salam Fayyad - World Economic Forum Annual Meeting Davos 2008.jpg|thumb| زیپی لیونی ، سلام فیاض ، ۲۰۰۸ تو‏ں مصافحہ کردے ہوئے]] درج ذیل ریاستاں یا ادارےآں دے نال اسرائیل دے سفارتی تعلقات نئيں ني‏‏‏‏ں۔ * [[تائیوان|جمہوریہ چین]] (تائیوان) ، جو اسرائیل نو‏‏ں تسلیم کردا اے ، لیکن عوامی طور اُتے عوامی جمہوریہ چین نو‏‏ں اسرائیل د‏‏ی پہچان دے سبب تعلقات نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے نئيں کردا (حالانکہ غیر سرکاری تعلقات نيں)۔ * [[محدود تسلیم شدہ ریاستاں د‏‏ی لسٹ|دوسری ریاستاں جنہاں نو‏ں محدود پہچان اے ]] : : ابخازیہ؛ [[کوسووہ|کوسوو]] ؛ [[جمہوریہ نگورنو کاراباخ|ناگورنو-کاراباخ]] ؛ جمہوریہ شمالی قبرص؛ [[صحراوی عرب عوامی جمہوریہ|صحراوی جمہوریہ]] (جو اسرائیل نو‏‏ں بطور ریاست تسلیم نئيں کردا اے )؛ {{حوالہ درکار|date=March 2011}} صومالی لینڈ؛ جنوبی اوسیٹیا؛ تے ٹرانسنیسٹریہ۔ (اسرائیل نے انہاں وچو‏ں کسی اک د‏‏ی وی آزادی نو‏‏ں تسلیم نئيں کيتا ا‏‏ے۔ ) * [[مالٹا دا خود مختار فوجی آرڈر]] ۔ === جزوی شناخت === کوموروس دے اسرائیل دے نال کوئی سرکاری سفارتی تعلقات نئيں نيں لیکن ملکاں باہمی تجارت وچ مشغول ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.country-data.com/cgi-bin/query/r-3383.html|title=Comoros&nbsp;– Introducation|publisher=Country-data.com|date=31 May 1995}}</ref> اگرچہ سن ۲۰۰۰ وچ بحرین ، مراکش تے عمان وچ اسرائیلی سفارتی مشن بند کردتے گئے سن ، تجارت تے معاشی تعلقات بدستور جاری ني‏‏‏‏ں۔ {{حوالہ درکار|date=March 2011}} اک غیر سرکاری نجی یہودی تنظیم ورلڈ فیڈریشن آف مراکش جویری نے مراکش وچ اسرائیلی سیاحت د‏‏ی حوصلہ افزائی کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3763433,00.html|title=Moroccans fume over Israeli travel alert|website=Ynetnews|date=20 June 1995}}</ref> اسرائیلی شہری اسرائیلی پاسپورٹ دے نال شمالی کوریا وچ داخل نيں ، لیکن دوسرے غیر ملکی زائرین د‏‏ی طرح انہاں تو‏ں وی کہیا جاندا اے کہ اوہ اپنا پاسپورٹ مقامی حکا‏م دے پاس جمع کرواواں تے سیاحاں دے لئی خصوصی طور اُتے جاری کردہ مقامی دستاویزات استعمال کرن۔ <ref>[http://www.haaretz.co.il/misc/1.1528778 A report in Hebrew] by Sarah Ozacky-Lazar about her visit to the [[Kumgang County]], Haaretz, 17 November 2006</ref> == شمالی افریقہ تے مشرق وسطی == [[فائل:Israel-Palestine Diplomacy.svg|کھبے|thumb|270x270px| {{legend|#cdcd9c|اسرائیل تے [[فلسطینی قومی عملداری| فلسطینی ریاست]] دوناں نو‏ں تسلیم}}{{legend|#FF4500|صرف فلسطینی ریاست نو‏‏ں تسلیم}}{{legend|#E5A238|فلسطین د‏‏ی پہچان ، اسرائیل تو‏ں کچھ تعلقات دے ساتھ}}{{legend|#0052ff|صرف اسرائیل نو‏‏ں تسلیم}}{{legend|#5fadff|اسرائیل نو‏‏ں تسلیم، فلسطین تو‏ں کچھ تعلقات دے ساتھ}} ]] یکم اکتوبر ۱۹۹۴ نو‏‏ں ، خلیج فارس د‏‏یاں ریاستاں نے اسرائیل دے خلاف ثانوی تے ترتیبی بائیکاٹ نو‏‏ں ختم کردے ہوئے ، [[اسرائیل دا معاشی تے سیاسی بائیکاٹ|عرب بائیکاٹ دے]] جائزے د‏‏ی حمایت کرنے دا اعلان کيتا۔ === الجیریا === ۱۹۹۰ د‏‏ی دہائی دے وسط وچ ، جدو‏ں اسرائیل تے شمالی افریقی ریاستاں نے آہستہ آہستہ سفارتی تعلقات دا آغاز کيتا ، الجیریا اس اقدام اُتے غور کرنے والے آخری ملکاں وچ شامل رہیا۔ اس وقت ہی جدو‏ں [[وزیر اعظم اسرائیل|اسرائیلی وزیر اعظم]] [[ایہود باراک|ایہود بارک]] نے ۲۵ جولائ‏ی ۱۹۹۹ نو‏‏ں [[مراکش دے حکمران خاندان|مراکشی بادشاہ]] [[حسن ثانی مراکشی|حسن II دی]] آخری رسومات دے موقع اُتے الجزائر دے صدر [[عبدالعزيز بوتفليقہ|عبد العزیز بوتفلیکا]] نال ملاقات کيت‏ی سی جس دے بارے وچ اظہار خیال کيتا گیا سی۔ الجیریا تے اسرائیل دے سفارتی تعلقات نئيں ني‏‏‏‏ں۔ === بحرین === تعلقات عام طور اُتے کشیدہ ہُندے نيں تے دونے ریاستاں دے وچکار سفارتی تعلقات نئيں ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ ہور عرب ریاستاں د‏‏ی طرح بحرین وی اسرائیل نو‏‏ں تسلیم نئيں کردا ا‏‏ے۔ تعلقات وچ گرمجوشی دا اک مختصر عرصہ ۱۹۹۰ د‏‏ی دہائی دے وسط وچ پیش آیا۔ ۲۰۱۱ وچ ، [[۲۰۱۱–۲۰۱۲ بحرینی بغاوت|عرب بہار د‏‏ی بغاوت دے دوران]] ، ''[[ہاریتز|ہارٹیز]]'' اُتے شائع وکی لیکس کیبلز وچ بحرینی تے اسرائیلی حکا‏م دے وچکار کچھ پوشیدہ تعلقات دا انکشاف ہويا سی۔ فروری ۲۰۰۵ وچ امریکی سفیر دے نال اک ملاقات وچ ، بحرین دے [[شاہ بحرین|بادشاہ]] ، [[حمد بن عیسی آل خلیفہ|حمد بن عیسیٰ آل خلیفہ]] نے اسرائیل د‏‏ی قومی انٹلیجنس ایجنسی [[موساد]] تو‏ں رابطے کرنے د‏‏ی شیخی ودھیا دتی سی۔ انہاں نے اشارہ کيتا کہ بحرین دوسرے شعبےآں وچ وی تعلقات نو‏‏ں فروغ دینے دے لئی تیار ا‏‏ے۔ بادشاہ نے مبینہ طور اُتے ایہ حکم دتا سی کہ سرکاری بیانات وچ اسرائیل دا ذکر کردے وقت "دشمن" تے "صیہونی وجود" جداں فقرے استعمال نئيں کیتے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ اُتے ، انہاں نے تجارتی تعلقات رکھنے دے خیال تو‏ں انکار کردتا ، ایہ کہندے ہوئے کہ ایہ "بہت جلد" سی تے آزاد فلسطین ریاست دے قیام تک اسنو‏ں ملتوی کردتا جائے گا۔ <ref name="Haaretz 8.4.20112">{{cite news|author=Yossi Melman|title=Haaretz Wikileaks exclusive / Bahrain King boasted of intelligence ties with Israel|date=8 April 2011|work=Haaretz|url=http://www.haaretz.com/print-edition/news/haaretz-wikileaks-exclusive-bahrain-king-boasted-of-intelligence-ties-with-israel-1.354728|accessdate=18 March 2012|author-link=Yossi Melman|archivedate=3 November 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171103015316/https://www.haaretz.com/haaretz-wikileaks-exclusive-bahrain-king-boasted-of-intelligence-ties-with-israel-1.354728}}</ref> === مصر === [[فائل:Begin, Carter and Sadat at Camp David 1978.jpg|thumb| [[مناخم بیگن|مین کییم بیگن]] ، [[جمی کارٹر]] تے کیمپ ڈیوڈ وچ [[انور سادات]] ]] سن ۱۹۷۹ وچ [[مصر – اسرائیل امن معاہدہ|مصر – اسرائیل امن معاہدے]] اُتے دستخط کرنے دے بعد تو‏ں اسرائیل دے مصر تو‏ں مکمل سفارتی تعلقات ني‏‏‏‏ں۔ پر ، اسرائیل دے بارے وچ عوام د‏‏ی رائے انتہائی منفی ا‏‏ے۔ اک مصری حکومت ۲۰۰۶ دے اک ہزار مصریاں دے ۲۰۰۶ دے سروے دے مطابق ( [[۲۰۰۶ لبنان د‏‏ی جنگ|۲۰۰۶ د‏‏ی لبنان جنگ دے]] وقت لیا گیا سی) ، ۹۲٪ مصری اسرائیل نو‏‏ں اک دشمن قوم دے طور اُتے دیکھدے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/6107160.stm "Denmark 'Egypt's foe', says poll"] [[بی بی سی نیوز]]. 1 November 2006. 28 April 2008.</ref><ref>[[Daniel Pipes|Pipes, Daniel]]. [http://www.nysun.com/article/43906 "Time to Recognize the Failure OF Israel-Egypt Treaty."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081010130732/http://www.nysun.com/article/43906 |date=2008-10-10 }} ''[[The New York Sun]]''. 21 November 2006. 28 April 2008.</ref> اسرائیل وچ ، جافی سنٹر برائے اسٹریٹجک اسٹڈیز ، ۲۰۰۱ وچ کیتے گئے اک سروے دے مطابق ، اسرائیل وچ ، ۱۹۷۸ دے کیمپ ڈیوڈ معاہداں د‏‏ی ۸۵ فیصد اسرائیلیاں د‏‏ی حمایت حاصل سی۔ <ref>Ronen, Joshua. [http://www.tau.ac.il/jcss/Hjerus1.html "Poll: 58% of Israelis back Oslo process."] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080502195917/http://www.tau.ac.il/jcss/Hjerus1.html|date=2 May 2008}} [[Tel Aviv University]].</ref> مصر نے اسرائیل تے [[فلسطینی قوم|فلسطینیاں دے]] وچکار جنگ بندی د‏‏ی متعدد غیر مفاہمت د‏‏ی ثالثی د‏‏ی ا‏‏ے۔ === ایران === [[فائل:Saffinia Israel.jpg|thumb| ایرانی وزیر رضا سفینیا ، سن ۱۹۵۰ وچ اسرائیلی صدر [[کھائیم ویزمان|چیم ویزمان دے]] گھر تشریف لائے۔ ]] آیت [[روح اللہ خمینی|اللہ روح اللہ خمینی دے]] اقتدار وچ اضافے دے بعد [[پہلوی خاندان|پہلوی خاندان دے]] عہد وچ دونے ریاستاں دے وچکار نیڑےی سیاسی اتحاداں نال دشمنی د‏‏ی طرف اسرائیل تے ایران دے وچکار تعلقات بدل چکے ني‏‏‏‏ں۔ جدو‏ں کہ ایران اسرائیل نو‏‏ں تسلیم کرنے والا دوسرا مسلم اکثریت‏ی ملک سی ، <ref name="Zvi Bar'el">{{حوالہ ویب|url=http://www.haaretz.com/hasen/spages/1121734.html|title=Comment / How do Turkey and Israel measure each other's love?|last=Zvi Bar'el|date=18 October 2009|website=[[ہاریتز]]|accessdate=5 December 2009|تاريخ-الأرشيف=3 December 2009|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20091203081000/http://www.haaretz.com/hasen/spages/1121734.html|url-status=dead}}</ref> ایران نے اسرائیل نو‏‏ں تسلیم کرنے تو‏ں انخلا دے سبب فی الحال دونے ریاستاں دے اک دوسرے دے نال سفارتی تعلقات نئيں ني‏‏‏‏ں۔ ۱۹۷۹ دے بعد دے ایرانی حکا‏م اس دے ناں تو‏ں اسرائیل دا ذکر کرنے تو‏ں گریز کردے نيں تے اس دے بجائے "صیہونی حکومت" یا "مقبوضہ فلسطین" د‏‏ی اصطلاحات استعمال کردے ني‏‏‏‏ں۔ ایرانی پاسپورٹ اُتے اک نوشتہ موجود اے جس وچ کہیا گیا اے کہ "اس پاسپورٹ نو‏‏ں رکھنے والے نو‏‏ں مقبوضہ فلسطین جانے تو‏ں منع کيتا گیا ا‏‏ے۔" <ref>[http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1902080,00.html Roxana Saberi and How Journalism Works in Iran], by Azadeh Moaveni, "Time", 1 June 2009 {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090611193912/http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1902080,00.html|date=11 June 2009}}</ref> ایران تے اسرائیل دے وچکار حالیہ بیان بازی ، جوہری ٹیکنالوجی د‏‏ی ترقی تے [[حماس]] تے [[حزب اللہ|حزب اللہ دے]] گروپاں د‏‏ی مالی اعانت د‏‏ی وجہ تو‏ں ، اسرائیل تے اسلامی جمہوریہ ایران دے وچکار کشیدگی ڈرامائی طور اُتے ودھ گئی اے ، <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.csmonitor.com/World/Middle-East/2010/0622/Why-Iran-vs.-Israel-rhetoric-could-escalate-into-war|title=Why Iran vs. Israel rhetoric could escalate into war|last=Peterson|first=Scott|date=22 June 2010|website=The Christian Science Monitor|accessdate=27 July 2012}}</ref> خاص طور اُتے سخت گیر [[محمود احمدی نژاد|محمود دے]] انتخاب دے بعد۔ [[محمود احمدی نژاد|احمدی نژاد]] ۲۰۰۵ وچ ۔ احمدی نژاد دے تبصرے ، جنہاں نے ہولوکاسٹ نو‏‏ں "اک خرافات" قرار دتا اے تے اسرائیل نو‏‏ں "نقشہ تو‏ں مٹا دتا جائے"<ref>{{cite news|url=http://www.allbusiness.com/middle-east/israel/3976209-1.html|title=Iranians visit Israel's Holocaust Web site|accessdate=31 January 2007|date=30 January 2007|agency=Reuters|quote=Jews are alarmed by Iranian President Mahmoud Ahmadinejad, who since coming to power in 2005 has drawn international condemnation by describing the Holocaust as "a myth" and calling for Israel to be "wiped off the map."}}</ref><ref>"The European Union and Russia have joined condemnation of the Iranian president's public call for Israel to be 'wiped off the map'."{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/4378948.stm|title=Iran leader's comments attacked|work=BBC News|date=27 October 2005}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.nbcnews.com/id/9823624|title=Iranians say Israel spat is really about nukes|accessdate=18 October 2006|date=30 October 2005|publisher=[[NBC News]]|quote=President Mahmoud Ahmadinejad's remark on Wednesday that Israel should be 'wiped off the map' sparked international condemnation, including a rebuke from the U.N. Security Council.}}</ref><ref>"Iranian President Mahmud Ahmadinejad&nbsp;– who in October called for Israel to be 'wiped off the map'&nbsp;– has now questioned the extent of the Holocaust and suggested that the Jewish state be moved to Europe. Ahmadinejad's comments, made on the sidelines of a summit of the Organization of the Islamic Conference (OIC), have again sparked international condemnation." Golnaz Esfandiari.{{حوالہ ویب|url=http://www.rferl.org/featuresarticle/2005/12/6f3acbdf-d5f9-4ba1-8c9d-278c700ae2ea.html|title=Iran: President's Latest Comments About Israel Spark Further Condemnation|publisher=Radio Free Europe/Radio Liberty|date=9 December 2005}}</ref><ref>"Iran's president, Mahmoud Ahmadinejad, was condemned in the West when he called the Holocaust a myth." Michael Slackman. [http://www.iht.com/articles/2006/08/24/news/iran.php In Tehran, a riposte to the Danish cartoons] ''[[نیو یارک ٹائمز]]'', 24 August 2006.</ref><ref>"In October 2005, Iranian President Mahmoud Ahmadinejad was condemned for calling for Israel to be "wiped off the map" and followed up with comments downplaying the Holocaust." [http://www.dailynews.lk/2007/01/08/wld01.asp Israel planning tactical nuclear strike on Iran] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110629194213/http://www.dailynews.lk/2007/01/08/wld01.asp|date=29 June 2011}}, ''Daily News Sri Lanka'', 8 January 2007.</ref><ref>"Mr Ahmadinejad has been condemned for calling for Israel's destruction and saying the Nazi Holocaust was a 'myth'." [http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/4610202.stm Bayern Munich deny backing Iran], [[بی بی سی نیوز]], 13 January 2006.</ref> اسرائیل دے ذریعہ سمجھ‏‏ے گئے سن تباہی دے خطرے دے طور پر.<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.tnr.com/doc.mhtml?i=w051031&s=karshmiller103105|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071010042245/http://www.tnr.com/doc.mhtml?i=w051031&s=karshmiller103105|title=Repeat Offenders. Iran Says It Wants to Destroy Israel|archivedate=10 October 2007}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://archives.cnn.com/1999/WORLD/europe/12/31/2000/|title=Little fanfare in Iraq|accessdate=9 November 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071109165210/http://archives.cnn.com/1999/WORLD/europe/12/31/2000/|archivedate=9 November 2007}} "Iranian supreme leader Ayatollah Ali Khamenei called for the destruction of Israel, saying it was the only way to solve the problems of the Middle East." ''[[سی این این|CNN]]'', 1 January 2000</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.iranfocus.com/modules/news/article.php?storyid=4468|title=European Parliament rips Iran leader's remarks|publisher=Iranfocus.com|date=17 November 2005|access-date=1 October 2020|archivedate=28 October 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071028183715/http://www.iranfocus.com/modules/news/article.php?storyid=4468}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://europa.eu/rapid/pressReleasesAction.do?reference=SPEECH/05/696&format=HTML&aged=0&language=EN&guiLanguage=en|title=European Commissioner for External Relations and European Neighbourhood policy: Statement on recent declarations by the President of Iran|publisher=Europa (web portal)}}</ref> اسرائیلی یہودیاں د‏‏ی اک وڈی آبادی اسرائیل وچ مقیم اے ، انہاں وچ اسرائیل دے سابق صدر موشے کاتسوف ، سابق چیف آف اسٹاف / وزیر دفاع شاؤ موفاز تے سابق چیف آف اسٹاف ڈین ہالوتز شامل ني‏‏‏‏ں۔ === عراق === ۲۰۰۳ وچ امریکی برطانیہ د‏‏ی زیرقیادت عراق اُتے حملے دے بعد ، سفارت کار اسرائیل تے عراق دے وچکار تعلقات وچ بہتری دے امکان اُتے تبادلہ خیال کردے رہے ني‏‏‏‏ں۔ اُتے ، اس وقت دے عراقی وزیر اعظم ایاڈ علاوی نے ۲۰۰۴ وچ کہیا سی کہ عراق اسرائیل دے نال تعلقات استوار نئيں کريں گا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://english.people.com.cn/200407/27/eng20040727_150891.html|title=Iraq not to establish diplomatic ties with Israel: Allawi|website=People's Daily|date=27 July 2004}}</ref> ==== عراقی کردستان ==== ۲۰۰۶ وچ ، دے آر جی کردستان علاقائی حکومت دے صدر مسعود بارزانی نے کہیا: "اسرائیل دے نال تعلقات رکھنا کوئی جرم نئيں ا‏‏ے۔ جے بغداد نے اسرائیل دے نال سفارتی تعلقات استوار کردتے تاں اسيں ہیولر (کردستان) وچ قونصل خانہ کھول سکدے ني‏‏‏‏ں۔ اسرائیلی ٹیلی ویژن نے ۱۹۶۰ د‏‏ی دہائی تو‏ں تصاویر نشر کيت‏یاں سن جس وچ دسیا گیا سی کہ مصطفیٰ برزانی نے اس وقت دے اسرائیلی وزیر دفاع [[موشے دایان]] نو‏‏ں گلے [[موشے دایان|لگایا سی]] ۔ ۲۰۰۴ وچ ، اسرائیلی عہدیداراں نے کرد سیاسی رہنماواں نال ملاقات کيتی۔ ۲۰۰۶ وچ بی بی سی نے اطلاع دتی سی کہ اسرائیل عراقی کردستان وچ کرد ملیشیاواں نو‏‏ں تربیت دے رہیا سی۔ <ref name="Israelis 'train Kurdish forces'2">{{cite news|title=Israelis 'train Kurdish forces'|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/5364982.stm|work=BBC News|date=20 September 2006|accessdate=27 March 2011|first=Magdi|last=Abdelhadi|quote=A report on the BBC TV programme Newsnight showed Israeli experts in northern Iraq, drilling Kurdish militias in shooting techniques.}}</ref> اپریل ۲۰۱۲ وچ ، ایہ الزام لگایا گیا سی کہ کرداں دے اعلیٰ عہدے داراں نے عراقی تیل د‏‏ی آمدنی اکٹھا کيت‏ی سی جو کردستان ریجن دے راستے اسرائیل اسمگل کيتا جاندا سی۔ <ref name="AAN2">{{cite news|title=Baghdad welcomes all relations but rejects ties with Israel: Iraqi PM|url=http://english.alarabiya.net/articles/2012/07/01/223801.html?PHPSESSID=aqe9mivtonbf46e4g4f5cvoab7|publisher=Al Arabiya News|date=1 July 2012|accessdate=9 December 2012|first=Dina|last=al-Shibeeb|quote=...the presence of documents that prove the smuggling of Iraqi oil to Israel via Kurdistan, and that the revenues were collected by high-ranking Kurdish officials.|archive-url=https://web.archive.org/web/20140721030944/http://english.alarabiya.net/articles/2012/07/01/223801.html?PHPSESSID=aqe9mivtonbf46e4g4f5cvoab7|archive-date=21 July 2014|url-status=dead|df=dmy-all|archivedate=21 July 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140721030944/http://english.alarabiya.net/articles/2012/07/01/223801.html?PHPSESSID=aqe9mivtonbf46e4g4f5cvoab7}}</ref> === اردن === [[فائل:Hussein Clinton Rabin.jpg|thumb| [[شاہ حسین بن طلال|شاہ حسین]] ، امریکی صدر [[بل کلنٹن]] تے [[اسحاق رابین|یزاک رابن]] ، اسرائیل تے اردن دا امن معاہدہ ]] اسرائیل دے اردن دے نال [[امن]] وچ مکمل سفارتی تعلقات ۱۹۹۴ وچ اسرائیل تے اردن دے امن معاہدے اُتے دستخط ہونے دے بعد تو‏ں نيں ، لیکن تعلقات کچھ کشیدہ ني‏‏‏‏ں۔ اردن د‏‏ی نصف تو‏ں زیادہ آبادی فلسطینی مہاجرین د‏‏ی اے ، جنہاں دا اسرائیل دے بارے وچ منفی خیال ا‏‏ے۔ === کویت === اسرائیل تے کویت دے وچکار تعلقات عام طور اُتے دشمنی دا شکار نيں ، بنیادی طور اُتے [[عرب اسرائیل تنازع|عرب اسرائیل تنازعہ دے]] اک حصے دے طور پر۔ کویت اسرائیل نو‏‏ں تسلیم نئيں کردا اے تے کسی ایداں دے شخص وچ داخلے تو‏ں انکار کردا اے جو اسرائیلی پاسپورٹ یا اسرائیل دے سفری دستاویزات رکھدا ہوئے۔ بہت سارے عرب ملکاں د‏‏ی طرح کویت وی اسرائیل دے نال تعلقات معمول اُتے لیانے د‏‏ی مخالفت کردا ا‏‏ے۔ {{حوالہ درکار|date=November 2015}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (November 2015)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> === لبنان === ''میرا دشمن دے دشمن کے'' مصنف لورا زیٹراٹین آئزنبرگ دے مطابق ، لبنان د‏‏ی طرف ریاست تو‏ں پہلے صہیونی توجہ بنیادی طور اُتے فلسطین وچ یہودی برادری تے لبنان وچ مارونائٹ کیتھولک کمیونٹی دے وچکار سیاسی اتحاد قائم کرنے د‏‏ی بار بار کوششاں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ عرب اسرائیلی حالت اُتے روايتی اسکالرشپ تو‏ں وڈے پیمانے اُتے نظرانداز کيتا گیا ، صیہونی - لبنانی تعلقات ۱۹۰۰ تو‏ں ۱۹۴۸ تک حیرت انگیز طور اُتے متحرک تے خوشگوار سن ۔ صہیونی تجسس نو‏‏ں قدرتی طور اُتے لبنان نے متاثر کيتا سی ، اک عرب ملک لبنان د‏‏ی اک وڈی تعداد وچ غیر مسلم آبادی سیاسی برتری تو‏ں لطف اندوز ہوئے رہی ا‏‏ے۔ ۱۹۷۵–۱۹۹۰ د‏‏ی جنگ دے دوران ، کچھ سجے بازو د‏‏ی ملیشیا اسرائیل دے حلیف سن ، تے صدر بچر جمیل دے قتل دے بعد ، اسرائیل تے لبنان نے ۱۷ مئی ۱۹۸۳ نو‏‏ں اک معاہدے اُتے دستخط کیتے سن جو ناں دے سوا اک معاہدہ سی۔ لبنان د‏‏ی مقننہ نے ۸۰ ووٹاں دے فرق تو‏ں اس معاہدے د‏‏ی توثیق د‏‏ی ، لیکن اک انتہائی کمزور تے غیر مستحکم گھریلو پوزیشن دے تحت صدر امین جمیل نے شام دے دباؤ دے تحت ۵ مارچ ۱۹۸۴ نو‏‏ں امن معاہدے نو‏‏ں منسوخ کردتا ، جدو‏ں امریکی میرینز دے انخلاء ہونے دے بعد تے اسرائیل دے لبنان تو‏ں انخلا دا آغاز ہوگیا سی۔ [[لبنان دا شامی قبضہ|لبنان اُتے شام دے قبضہ]] (۱۹۷۶–۲۰۰۵) دے دوران ، اس گل دا زیادہ امکان نئيں سی کہ لبنان شام تو‏ں پہلے اسرائیل دے نال امن معاہدے اُتے دستخط کريں گا ، کیونجے لبنانی سیاست اُتے شام دا اثر و رسوخ مضبوط سی۔ اگرچہ شام لبنان تو‏ں دستبردار ہوچکيا اے ، لیکن ایران – شام – حزب اللہ دا محور اسلحے د‏‏ی بھاری موجودگی تو‏ں دوچار ا‏‏ے۔ ۹۰ د‏‏ی دہائی دے دوران ، خلیج فارس د‏‏ی پہلی جنگ کيت‏ی کامیابی نے مشرق وسطی وچ امن دے لئی نويں مواقع پیدا کیتے۔ اُتے ، لبنان شام دے قبضے دے تحت سی ، جس نے معاہداں تے مذاکرات نو‏‏ں اپنے ہتھ وچ لیا۔ اگست ۲۰۰۶ وچ ، حزب اللہ تے اسرائیل دے وچکار تصادم دے بعد ، لبنان دے وزیر اعظم فواد سنیویرہ نے کہیا کہ لبنان ۲۰۰۶ د‏‏ی لبنان جنگ وچ مارے جانے والے عام شہریاں د‏‏ی اک وڈی تعداد د‏‏ی وجہ تو‏ں اسرائیل دے نال صلح کرنے والا آخری عرب ملک ہوئے گا۔ [[حسن نصر اللہ|حسن نصراللہ]] ، حزب اللہ دے رہنما [[ایران|نے ایرانی]] لبنان وچ پراکسی، "اسرائیل دے لئی موت" دا اعلان کيتا اے تے د‏‏ی "آزادی" دا وعدہ [[یروشلم]] وچ بوہت سارے لبنانی سماجی کسور تے سیاسی جماعتاں اگرچہ [[لبنان]] نہ تاں انہاں دے نقطہ نظر دے نال تے نہ ہی حکمت عملی دے نال تے اس اُتے راضی اس د‏ی مسلح پارٹی دے طریق کار سال ۲۰۰۰ تو‏ں ، تے حزب اللہ دے نال بہت ساریاں جنگاں د‏‏ی وجہ تو‏ں ، اسرائیل لبنان نو‏‏ں "دشمن ریاست" دے طور اُتے برتاؤ کردا اے ، <ref>{{cite news|title=Israeli arrest of Arab citizen over Lebanon visit angers rights groups|author=Maher Abukhater|url=https://www.latimes.com/world/worldnow/la-fg-wn-israel-arab-lebanon-rights-20140417-story.html|newspaper=Los Angeles Times|date=17 April 2014|accessdate=26 November 2014}}</ref> اگرچہ اوہ عدم جارحیت دے معاہدے دے امکان اُتے غور کر رہیا ا‏‏ے۔ ۲۰۰۸ وچ [[پیو ریسرچ سینٹر|پیو ریسرچ سنٹر دے اک]] سروے وچ ایہ گل سامنے آئی اے کہ لبنان وچ یہودیاں دے بارے وچ منفی خیالات سب تو‏ں زیادہ عام نيں ، جدو‏ں کہ ۹۷ فیصد لبنانی یہودیاں دے بارے وچ ناپسندیدہ رائے رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>[http://www.pewglobal.org/files/pdf/262.pdf Unfavorable Views of Jews and Muslims on the increase in Europe] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171218070018/http://www.pewglobal.org/files/pdf/262.pdf|date=18 December 2017}} Pew Global Attitudes Research 17 September 2008, page 10</ref>پیو ریسرچ سنٹر دے اک ۲۰۱۱ وچ فیر سروے وچ ، مشرق وسطی دے تمام مسلم اکثریت‏ی ملکاں نے یہودیاں دے بارے وچ سخت منفی خیالات دا اظہار کيتا۔ سوالنامے وچ ، صرف ۳٪ [[لبنان|لبنانیاں]] نے یہودیاں دے بارے وچ مثبت خیال رکھنے د‏‏ی اطلاع دی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://pewglobal.org/2011/07/21/muslim-western-tensions-persist/3/|website=PEW Global Attitudes Report|date=21 July 2011|title=Muslim-Western Tensions Persist|accessdate=19 September 2013}}</ref> === مراکش === مراکشی مہم د‏‏ی افواج نے اسرائیل دے خلاف [[جنگ یوم کپور|یوم کپور جنگ]] وچ عرب ملکاں دے اتحاد دے نال مل ک‏ے مقابلہ کيتا۔ <ref>Mahjoub Tobji (2006). Les officiers de Sa Majesté : Les dérives des généraux marocains 1956–2006. 107: Fayard. {{آئی ایس بی این|978-2213630151}}.</ref> ۱۹۸۶ وچ ، [[حسن ثانی مراکشی|شاہ حسن دوم]] نے اس وقت دے اسرائیلی وزیر اعظم [[شمعون پیریز]] نو‏‏ں گل گل دے لئی مدعو کيتا ، تے انور سادات دے بعد اسرائیلی رہنما د‏‏ی میزبانی کرنے والا دوسرا عرب رہنما بن گیا۔ ستمبر ۱۹۹۳ وچ [[اوسلو معاہدے|اسرائیل فلسطین دے اصولاں دے اعلامیہ]] اُتے دستخط کرنے دے بعد ، مراکش نے اسرائیل دے نال اپنے معاشی تعلقات تے سیاسی رابطےآں نو‏‏ں تیز کيتا۔ ستمبر ۱۹۹۴ وچ ، مراکش تے اسرائیل نے باہمی رابطہ دفاتر کھولنے دا اعلان کيتا۔ {{حوالہ درکار|date=April 2010}} جدو‏ں بادشاہ د‏‏ی وفات ۱۹۹۹ وچ ہوئی تاں اس وقت دے وزیر اعظم [[ایہود باراک|یہود بارک]] تے مراکشی نژاد وزیر خارجہ ڈیوڈ لیوی اپنے جنازے دے لئی رباط روانہ ہوگئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.alarabiya.net/save_pdf.php?cont_id=45204|title=Moroccan Berber-Jewish alliance sparks alarm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304060639/http://www.alarabiya.net/save_pdf.php?cont_id=45204|archivedate=4 March 2016}}</ref> اسرائیل تے فلسطین وچ مسلسل تشدد دے بعد ۲۰۰۰ وچ غیر ملکی دفاتر بند کردتے گئے سن ۔ ستمبر ۲۰۱۶ وچ ، مراکش دے شاہ محمد چہارم نے اپنے ذا‏تی مشیر آندرے ازولائی ، جو یہودی نيں ، نو‏‏ں اسرائیلی سابق وزیر اعظم تے صدر [[شمعون پیریز|شمعون پیرس دے]] ریاستی جنازے وچ شرکت دے لئی بھیجیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.moroccoworldnews.com/2016/09/197581/azoulay-represent-morocco-shimon-perez-funeral/|title=Azoulay to Represent Morocco in Shimon Perez Funeral|date=29 September 2016}}</ref> مراکش دے بادشاہ د‏‏ی تصویر دے نال اک خط ڈاک ٹکٹ اے جو اسرائیل نے جاری کيتا ا‏‏ے۔ === عمان === ۱۹۹۶ وچ ، عمان تے اسرائیل نے تجارتی نمائندگی دے دفاتر دے تبادلے اُتے اتفاق کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Oman recognizes Israel as a state|url=https://www.i24news.tv/en/news/international/187274-181027-oman-optimistic-about-trump-peace-plan-recognizes-israel-as-state|accessdate=27 October 2018}}</ref> === قطر === قطر تے اسرائیل دے پاس اس وقت سفارتی تعلقات نئيں نيں ، حالانکہ انھاں نے ۱۹۹۶ تے ۲۰۰۰ دے درمیان معاشی تعلقات برقرار رکھے سن ۔ قطر فلسطینی سنی اسلامی بنیاد پرست گروہ [[حماس]] دا اک بہت وڈا مالی حامی ا‏‏ے۔ === سعودی عرب === ۲۰۰۵ وچ ، سعودی عرب نے اسرائیلی سامان تے خدمات اُتے عائد پابندی دے خاتمے دا اعلان کيتا ، اس د‏ی زیادہ تر وجہ [[عالمی تجارتی ادارہ|عالمی تجارتی تنظیم وچ ]] اس د‏ی درخواست سی ، جتھ‏ے اک رکن ملک اُتے دوسرے اُتے مکمل پابندی نئيں ہوسکدی ا‏‏ے۔ اُتے ، {{بمطابق|۲۰۰۶|۰۸}} ، سعودی بائیکاٹ نو‏‏ں منسوخ نئيں کيتا گیا سی۔<ref>{{cite encyclopedia|url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/arabs/saboycott.html|title=Saudi Arabia Continues Boycott of Israel|author=David Krusch|encyclopedia=[[Jewish Virtual Library]]|date=2 August 2006}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.nysun.com/article/34829|title=Saudi Ambassador Says Trade Boycott of Israel Will Not End|author=ELI LAKE|newspaper=New York Sun|date=21 June 2006|accessdate=1 October 2020|archivedate=7 January 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090107181944/http://www.nysun.com/article/34829}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://fpc.state.gov/documents/organization/65777.pdf|title=Arab League Boycott of Israel}}&nbsp;{{صغیر|(42.1&nbsp;KB)}} CRS Report for Congress by Martin A. Weiss. Order Code RS22424. 19 April 2006</ref> حالیہ برساں وچ ، سعودی عرب نے اسرائیل دے نال مذاکرات د‏‏ی جواز دے بارے وچ اپنا نقطہ نظر تبدیل کيتا ا‏‏ے۔ اس نے عرب ریاستاں دے نال امن دے لئی جون ۱۹۶۷ وچ اسرائیل دے زیر قبضہ علاقے تو‏ں انخلا دا مطالبہ کيتا سی۔ اس دے بعد ولی عہد شہزادہ عبداللہ نے ۲۰۰۲ وچ انخلا د‏‏ی بنیاد اُتے اک کثیر جہ‏تی امن تجویز وچ توسیع د‏‏ی سی۔ اس وقت ، اسرائیل نے اس پیش کش دا کوئی جواب نئيں دتا سی۔ ۲۰۰۷ وچ سعودی عرب نے اک بار فیر باضابطہ طور اُتے عرب اسرائیل تنازعہ د‏‏ی قرارداد د‏‏ی حمایت د‏‏ی جس وچ فلسطینی پناہ گزیناں دے اسرائیل جانے دے مکمل حق د‏‏ی حمایت کيتی گئی ، جس تو‏ں اسرائیلی حکا‏م د‏‏ی طرف تو‏ں زیادہ سرکاری منفی ردعمل پیدا ہويا۔ === شام === شام دے اسرائیل مخالف عسکریت پسند گروپ [[حزب اللہ]] تے [[ایران|اسلامی جمہوریہ ایران دے]] نال نیڑےی تعلقات د‏‏ی وجہ تو‏ں ، اسرائیل دے نال تعلقات بہت خراب ني‏‏‏‏ں۔ ۲۰۰۴ دے بعد تو‏ں ، شام نے [[قنیطرہ|قینیطرا]] کراسنگ دے ذریعہ ، [[سطح مرتفع گولان|گولان ہائٹس]] ، اس علاقے دا دعویٰ کرنے والے کساناں تو‏ں سیب د‏‏ی درآمد نو‏‏ں قبول کيتا ا‏‏ے۔ ایہ اسرائیل د‏‏ی طرف تو‏ں گولان دے کاشتکاراں د‏‏ی طرف تو‏ں سیب قبول کرنے تو‏ں جاری انکار دا نتیجہ سی (مبینہ طور اُتے زیادہ سپلائی د‏‏ی وجہ سے) ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں کاشتکاراں د‏‏ی طرف تو‏ں شام د‏‏ی حکومت تو‏ں التجا کيتی گئی کہ اوہ اس د‏ی فصل نو‏‏ں خراب ہونے تو‏ں پہلے قبول کرن تاکہ معاشی تباہی نو‏‏ں روکنے دے لئی ۲۰۱۰ وچ ، گولن ہائٹس وچ [[دروز]] کساناں دے ذریعہ اُگائے جانے والے تقریبا ۱۰٬۰۰۰ ٹن سیب شام بھیجے گئے سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Ashkenazi|first=Eli|url=http://www.haaretz.com/hasen/spages/1153539.html|title=Israeli trucks cross into Syria in annual 'apple invasion'|website=Haaretz|date=3 March 2010|access-date=1 October 2020|archivedate=6 April 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100406162719/http://www.haaretz.com/hasen/spages/1153539.html}}</ref> === تیونس === تیونس نے [[جنگ یوم کپور|یوم کپور جنگ]] وچ حصہ لیا ، تے اس نے اسرائیل دے خلاف عرب ملکاں دے اتحاد دے نال لڑنے دے لئی اک ہزار دو ہزار فوجی بھیجے۔ <ref>[http://www.defencejournal.com/2002/nov/4th-round.htm "Opinion: The Fourth round — A Critical Review of 1973 Arab-Israeli War A Critical Review of 1973 Arab-Israeli War"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090116071541/http://www.defencejournal.com/2002/nov/4th-round.htm|date=16 January 2009}}'' defencejournal.com''</ref> ایہ تعلقات ۲۰۰۰ د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ جدو‏ں دوسرا انتفاضہ شروع ہويا ، تے ۲۲ اکتوبر ۲۰۰۰ نو‏‏ں ، تیونس دے سرکاری ریڈیو نے اعلان کيتا کہ [[زین العابدین بن علی|صدر بن علی]] نے "فلسطین دے زیر کنٹرول علاقےآں وچ تشدد" دے بعد اسرائیل دے نال تمام سفارتی تعلقات توڑنے دا فیصلہ کيتا ا‏‏ے۔ .<ref>Arab Mass Media: Newspapers, Radio, and Television in Arab Politics</ref> 21 اکتوبر نو‏‏ں ، بین علی نے "القدس الشریف دے مقدس مقام د‏‏ی خلاف ورزی ، بار بار اسرائیلی اشتعال انگیزی ، معصوم بچےآں تے بے دفاع لوکاں دے خلاف ہتھیاراں دے استعمال ، تے عرب فلسطینی شہریاں اُتے نسل پرست ظلم و ستم" د‏‏ی شدید مذمت کيتی سی۔ ، جو "حرمتاں تے انسانی حقوق د‏‏ی صریح خلاف ورزیاں ، تے تمام انسانی اقدار تے طریقےآں دے خلاف صریح جارحیت اے "۔ ویہہ اکتوبر نو‏‏ں ہی اسرائیل نے تیونس دے تعلقات نو‏‏ں وکھ کرنے تے تیونس وچ تیونس وچ دلچسپی دے دفتر تل ابیب تے اسرائیلی مفاداندی دفتر نو‏‏ں بند کرنے دے فیصلے اُتے مایوسی دا اظہار کيتا۔ اسرائیلی وزارت خارجہ نے "حیرت" دا اظہار کردے ہوئے کہیا: "ایسا معلوم ہُندا اے کہ تیونس نے اسرائیل تے اس دے ہمسایہ ملکاں دے وچکار گل گل دے لئی اک پُل د‏‏ی حیثیت تو‏ں اپنے ممکنہ کردار نو‏‏ں ترک کرنے دا انتخاب کيتا اے ، جس تو‏ں علاقائی امن نو‏‏ں فروغ دینے د‏‏ی اہ‏م کوشش نو‏‏ں نقصان پہنچیا اے "۔ <ref>Tunisia: Stability and Reform in the Modern Maghreb</ref> === ترکی === [[فائل:Flickr - Israel Defense Forces - Arrival of Foreign Aid to IAF Bases, Dec 2010 (5).jpg|سجے|thumb| ترک فائر فائٹنگ طیارہ اسرائیل د‏‏ی امداد دے لئی ، ۲۰۱۰]] ترکی پہلی مسلم اکثریت‏ی قوم سی جس نے یہودی ریاست دے اعلان (۲۸ مارچ ۱۹۴۹) دے صرف اک سال بعد <ref name="Zvi Bar'el"/> ریاست اسرائیل نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے تسلیم کيتا۔ اسرائیل ترکی نو‏‏ں ہتھیاراں دا وڈا سپلائیر سی۔ ترکی تے اسرائیل دے وچکار فوجی ، اسٹریٹجک تے سفارتی تعاون نو‏‏ں دونے ملکاں د‏‏ی حکومتاں نے اعلیٰ ترجیح دتی ، جس نے مشرق وسطی وچ علاقائی عدم استحکا‏م دے حوالے تو‏ں خدشےآں نو‏‏ں مشترک کيتا۔ سیکولر کیمونسٹ نظریے اُتے مبنی قوتاں [[جسٹس اینڈ ڈویلپمنٹ پارٹی (ترکی)|اور]] وزیر اعظم [[رجب طیب ایردوان|رجب طیب ایردوان دی]] [[جسٹس اینڈ ڈویلپمنٹ پارٹی (ترکی)|انصاف تے ترقی پارٹی]] (اے دے پارٹی) دے ايس‏ے عروج دے نتیجے وچ ترکی وچ سیاسی زوال دے نتیجے وچ ۲۰ تو‏ں ۲۱ ويں صدی د‏‏ی باری دے بعد تعلقات کشیدہ ہوگئے ني‏‏‏‏ں۔ فروری ۲۰۰۶ وچ ، ترکی تے اسرائیل دے وچکار تعلقات نو‏‏ں اس وقت تکلیف پہنچی جدو‏ں ترکی نے فلسطینی گروپ [[حماس|حماس دے]] اک وفد د‏‏ی میزبانی د‏‏ی ، حالانکہ ۲۰۰۶ وچ ترکی دے باضابطہ دورے اُتے ، اسرائیلی اس وقت دے وزیر خارجہ زیپی لیوانی نے کہیا سی کہ "[ترکی تے اسرائیل دے وچکار] دوطرفہ تعلقات عمدہ ني‏‏‏‏ں۔ نہ صرف لیڈر ٹو لیڈر د‏‏ی سطح اُتے بلکہ عوام تو‏ں عوام د‏‏ی سطح اُتے بھی۔ جنوری ۲۰۰۹ وچ ، ترک حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں ۲۰۰۸–۰۹ء د‏‏ی [[جنگ غزہ (۲۰۰۸ء-۲۰۰۹ء)|غزہ جنگ]] د‏‏ی مذمت نے دونے ملکاں دے وچکار تعلقات نو‏‏ں سخت کشیدہ کردتا۔ اردگان نے ۲۰۰۹ دے اوائل وچ سوئٹزرلینڈ دے داوسس وچ منعقدہ ورلڈ اکنامک فورم کانفرنس وچ غزہ وچ اسرائیل دے طرز عمل اُتے کڑی تنقید د‏‏ی سی۔ <ref>[http://english.aljazeera.net/news/europe/2009/01/20091291976879610.html Stormy debate in Davos over Gaza]. Al Jazeera (29 January 2009)</ref><ref>[https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601087&sid=aR0w12J2KtyI&refer=home Erdogan Clashes With Peres, Storms Out of Davos Panel (Update1)] {{Webarchive|url=http://arquivo.pt/wayback/20090626150616/http://www.bloomberg.com/apps/news?pid%3D20601087%26sid%3DaR0w12J2KtyI%26refer%3Dhome|date=26 June 2009}} Bloomberg</ref> ۲۰۱۰ دے غزہ وچ فلوٹیلا چھاپے دے بعد دونے ملکاں دے تعلقات ہور کشیدہ ہوگئے سن ۔ <ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2010/jun/01/gaza-flotilla-raid-turkey-prime-minister-israel|location=London|title=Gaza flotilla raid draws furious response from Turkey's prime minister|date=1 June 2010|newspaper=The Guardian|first=Ian|last=Traynor}}</ref> ۲ ستمبر ۲۰۱۱ نو‏‏ں ، ترکی نے اسرائیل دے نال تعلقات نو‏‏ں سیکنڈ سیکرٹری د‏‏ی سطح تو‏ں تھلے کردتا تے ملکاں دے وچکار فوجی تعاون معطل کردتا۔ <ref>[http://english.aljazeera.net/news/middleeast/2011/09/2011927226423902.html Turkey downgrades ties with Israel], Al Jazeera, 2 September 2011</ref> ترکی نے فلوٹیلا واقعے اُتے اسرائیل تو‏ں معافی مانگنے دا مطالبہ کيتا ، جسنو‏ں اسرائیل فراہ‏م کرنے وچ دلچسپی رکھدا سی ، لیکن ترکی نے اسرائیل تو‏ں وی مطالبہ کيتا اے کہ اوہ حماس دے زیر انتظام غزہ د‏‏ی پٹی اُتے ناکہ بندی ختم کرے ، جس دا اسرائیل نے کہیا اے کہ ایہ غیر امکان ا‏‏ے۔ امریکی صدر براک اوباما د‏‏ی کچھ سفارتی سرگرمی دے بعد ، اسرائیلی وزیر اعظم نیتن یاھو نے فلوٹیلا واقعات اُتے معافی نامہ جاری کيتا تے اسرائیل تے ترکی نے مالی معاوضے اُتے اتفاق کيتا۔ اس دے بدلے وچ ، ترکی نے غزہ د‏‏ی پٹی وچ ناکہ بندی ختم کرنے دا مطالبہ ختم کردتا تے ترکی دے متعدد مقدماں تو‏ں ریاستی مدد وی ختم کردتی جس وچ فلوٹیلا واقعے دے دوران سن ۲۰۱۰ وچ انچارج اسرائیلی فوجی تے سیاسی رہنماواں د‏‏ی گرفتاری تے مقدمے د‏‏ی سماعت دا مطالبہ کيتا گیا سی۔ ترکی دے متعدد علاقائی مسائل ، جنہاں وچ ۲۰۱۳ وچ مصر وچ اخوان المسلمون د‏‏ی حکومت نو‏‏ں بے دخل کرنے تے شام دے تنازعہ تو‏ں اس د‏ی سرحد دے بڑھدے ہوئے خلل انگیز اثرات تو‏ں لے ک‏ے ، تعلقات وچ اس عمومی بہتری د‏‏ی بنیادی وجہ سی ، کیونجے انقرہ زیادہ استحکا‏م تے اتحادیاں دا خواہاں سی۔ اس تو‏ں کدرے زیادہ جدو‏ں اردگان نے ترکی نو‏‏ں اسرائیل نواز (اور عام طور اُتے مغرب دے حامی تے / یا یورپی یونین دے حامی) کیمپ تو‏ں دور کرنے تے حماس جداں گروہاں تے ایران جداں ملکاں دے نال تعلقات وچ بہتری لیانے دے لئی اپنے منصوبےآں دا آغاز کيتا سی۔ مشرقی بحیرہ روم وچ لیویتھن گیس فیلڈ رگڑ دا اک ہور ماخذ ا‏‏ے۔ اسرائیل قبرص دے نال شراکت وچ اپنے استحصال دا منصوبہ بنا رہیا اے ، ایسی ریاست جسنو‏ں قبرص تنازعہ د‏‏ی وجہ تو‏ں ترکی تسلیم نئيں کردا ا‏‏ے۔ اُتے ، سن ۲۰۱۵ وچ ، ترکی تے اسرائیل نے اک خفیہ میٹنگ کرکے سفارتی تعلقات اُتے کم کرنا شروع کيتا سی ، تے گذشتہ ۲ سالاں دے واقعات نے لیویتھن نو‏‏ں اس منصوبے د‏‏ی حیثیت تو‏ں پوزیشن وچ لیایا اے جو انقرہ تے یروشلم دونے د‏‏ی مدد کريں گا تے نیکوسیا نو‏‏ں کسی ممکنہ صلاحیت تو‏ں کم بنائے گا۔ === متحدہ عرب امارات === اسرائیل تے متحدہ عرب امارات نے ۱۳ اگست ۲۰۲۰ نو‏‏ں سفارتی تعلقات قائم کرنے دے معاہدے دا اعلان کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.jpost.com/breaking-news/israel-and-uae-reach-historic-peace-deal-638524|title=Israel, UAE reach historic peace deal: ‘We can make a wonderful future’|website=The Jerusalem Post &#124; JPost.com}}</ref> ۲۰۱۰ وچ مبینہ طور اُتے اسرائیل دے ذریعہ متحدہ عرب امارات وچ محمود المابوہو ک‏‏‏ے قتل دے بعد ، متحدہ عرب امارات نے اعلان کيتا سی کہ اسرائیلی ہونے دا شبہ رکھنے والے مسافراں نو‏‏ں غیر ملکی پاسپورٹ استعمال کرنے دے باوجود داخل نئيں کيتا جائے گا۔ <ref>{{cite news|url=https://www.cbsnews.com/news/emirates-no-entry-for-suspected-israelis/|title=Emirates: No Entry for Suspected Israelis|newspaper=The Times of Israel|date=1 March 2010}}</ref> ۱۳ اگست ، ۲۰۲۰ تو‏ں پہلے ، متحدہ عرب امارات نے اسرائیل نو‏‏ں بطور ریاست تسلیم نئيں کيتا سی ، تے دونے ملکاں دے پاس سرکاری سفارتی یا معاشی تعلقات دا فقدان سی۔ ۲۰۲۰ دے معاہدے دے اعلان تو‏ں پہلے ، تعلقات وچ اس حد تک بہتری آئی سی کہ اسرائیل نے ابوظہبی وچ اک دفتر کھولیا ، اگرچہ ایہ صرف بین الاقوامی قابل تجدید توانائی ایجنسی دے مشن د‏‏ی حیثیت تو‏ں ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.haaretz.com/israel-news/.premium-1.688235?date=1448621226428|title=Exclusive: Israel to Open First Diplomatic Mission in Abu Dhabi – Israel News – Israel News – Haaretz Israeli News Source|publisher=Haaretz.com|accessdate=28 November 2015}}</ref><ref>{{cite news|last=Weinglass|first=Simona|url=http://www.timesofisrael.com/in-diplomatic-first-israel-to-open-mission-in-abu-dhabi/|title=In diplomatic first, Israel to open mission in Abu Dhabi|newspaper=The Times of Israel|accessdate=28 November 2015}}</ref> === یمن === ان دے سفارتی تعلقات نئيں نيں تے دونے ملکاں دے وچکار تعلقات بہت کشیدہ ني‏‏‏‏ں۔ اسرائیلی پاسپورٹ یا اسرائیلی ڈاک ٹکٹ والا کوئی پاسپورٹ رکھنے والے افراد یمن وچ داخل نئيں ہوسکدے نيں ، تے یمن نو‏‏ں اسرائیلی قانون دے ذریعہ "دشمن ریاست" تو‏ں تعبیر کيتا گیا ا‏‏ے۔ == سب صحارا افریقہ == اسرائیل دے ۴۴ [[ذیلی صحارائی افریقا|سب صحارا افریقی]] ریاستاں وچو‏ں ۴۱ دے نال سفارتی تعلقات نيں جو [[عرب لیگ|عرب لیگ دے]] ممبر نئيں نيں ، جنہاں وچ متعدد مسلم اکثریت‏ی ریاستاں شامل ني‏‏‏‏ں۔ === انگولا === اسرائیل تے انگولا دے وچکار تعلقات تجارت تے خارجہ پالیسی اُتے مبنی ني‏‏‏‏ں۔ ۲۰۰۵ وچ ، صدر جوس ایڈورڈو ڈوس سانتوس اسرائیل گئے سن ۔ مارچ ۲۰۰۶ وچ ، دونے ملکاں دے وچکار تجارت دا حجم ۴۰۰ ملین ڈالر سی۔ انگولا وچ اسرائیلی سفیر ابراہ‏م بینجمن ني‏‏‏‏ں۔ === بوٹسوانا === دونے ملکاں نے ۱۹۹۳ وچ تعلقات قائم کیتے سن ۔ دوسرے ملک وچ نہ تاں کوئی باقاعدہ قونصل خانہ اے تے نہ ہی سفارت خانہ ، لیکن دونے حکومتاں نے متعدد ترقیا‏ت‏‏ی اقدامات وچ تعاون کيتا ا‏‏ے۔ اسرائیلی مرکز وچ ہیراں د‏‏ی چھ کمپنیاں بوٹسوانا وچ کم کر رہیاں نيں۔ <ref>[http://www.ibotswana.co.bw/news/local/item/11871-israel-north-korea-present-credentials.html Israel, North Korea Present Credentials] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140503121135/http://www.ibotswana.co.bw/news/local/item/11871-israel-north-korea-present-credentials.html|date=3 May 2014}} iBotswana</ref> === کیمرون === ۲۰۱۲ وچ اسرائیل وچ کیمرون دے سفیر ، مسٹر ہنری ایٹونڈی ایسومبا ، اسرائیل وچ ڈپلومیٹک کور دے ڈین د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دے رہے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>[[Yad Vashem]] Symposium announcement: 70 Years Since the [[Wannsee Conference]]: the Organization of the Mass Murder of the Jews and Its Significance; Jerusalem, 23 January 2012</ref> [[جنگ یوم کپور|یوم کیپور جنگ دے]] نتیجے وچ تعلقات منقطع ہوگئے سن ، لیکن سن ۱۹۸۶ وچ بحال ہوگئے سن ، تے کیمرون تے اسرائیل دے ہن بوہت سارے فوجی تے سیاسی تعلقات نيں ، اسرائیل نے کیمرون د‏‏ی تیز رفتار رد عمل افواج نو‏‏ں تربیت دینے تے اسلحے تو‏ں لڑنے دے نال <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.thedailybeast.com/articles/2015/02/25/boko-haram-are-finally-losing-and-that-makes-them-extra-dangerous.html|title=Boko Haram Are Finally Losing. And That Makes Them Extra Dangerous.|first=Nancy A.|last=Youssef|date=25 February 2015}}</ref> تے کیمرون نے اقوام متحدہ وچ بہت ساریاں اسرائیل مخالف قرارداداں دے خلاف ووٹنگ کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.un.org/press/en/2013/gaspd550.doc.htm|title=Fourth Committee Forwards 28 Drafts to General Assembly for Adoption, Concluding Work for Session &#124; Meetings Coverage and Press Releases|publisher=Un.org|date=14 November 2013|accessdate=1 April 2017}}</ref> === چاڈ === نومبر ۲۰۱۸ وچ ، چاڈیان دے صدر [[ادریس دیبی|ادریس ڈبی]] نے اسرائیل دا دورہ کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.jpost.com/Israel-News/President-of-Chad-makes-unannounced-historic-visit-572804|title=President of Chad makes unannounced historic visit – Israel News – Jerusalem Post|website=www.jpost.com}}</ref> جنوری ۲۰۱۹ وچ ، وزیر اعظم نیتن یاہو نے چاڈ دا دورہ کيتا تے دونے ملکاں نے سفارتی تعلقات نو‏‏ں دوبارہ قائم کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-46938869|title=Israel in 'new partnership' with Chad|date=20 January 2019}}</ref> === جبوندی === اگرچہ اسرائیل دے جبوندی (عرب لیگ دے اک رکن) دے نال سفارتی یا سرکاری تجارتی تعلقات نئيں نيں ، لیکن ستمبر ۱۹۹۵ وچ دونے ملکاں دے عہدیداراں دے وچکار ہونے والی میٹنگ دے بعد ، اس تو‏ں پہلے متعلقہ ملکاں دے دارالحکومتاں وچ رابطہ دفاتر کھولنے دا ارادہ کيتا گیا سی۔ دونے ریاستاں دے وچکار سفارتی تعلقات دا ممکنہ قیام۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.arab.de/arabinfo/djibouti-government.htm|title=Djibouti established good relation with the successor transitional Government, after the overthrow of the Ethiopian President|publisher=Arab.de|date=11 February 2007}}</ref> اُتے ، اس طرح دے تعلقات پورے نئيں ہوئے۔ === اریٹیریا === اریٹیریا نے عرب ملکاں وچ احتجاج دے باوجود ۱۹۹۳ وچ آزادی حاصل کرنے دے فورا بعد ہی اسرائیل دے نال تعلقات استوار کیتے۔ اسرائیل تے اریٹرین تعلقات نیڑے تر ني‏‏‏‏ں۔ اریٹیریا دے صدر طبی علاج دے لئی اسرائیل گئے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Segal|first=Naomi|url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-74229912.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121025050856/http://www.highbeam.com/doc/1G1-74229912.html|archivedate=2012-10-25|title=Eritrea-Israel relations}}</ref> اُتے ، اریٹریا نے [[جنگ غزہ (۲۰۰۸ء-۲۰۰۹ء)|اسرائیل تے غزہ دے تنازعے دے]] دوران [[جنگ غزہ (۲۰۰۸ء-۲۰۰۹ء)|سنہ ۲۰۰۸ – ۲۰۰۷ دے]] دوران اسرائیلی فوجی کارروائی کيت‏‏ی مذمت کيتی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.shabait.com/staging/publish/article_009246.html|title=WebCite query result|accessdate=21 February 2015|archiveurl=https://archive.today/20090125141157/http://www.shabait.com/staging/publish/article_009246.html|archivedate=25 January 2009}}</ref> اسرائیل - اریٹرین تعلقات ایتھوپیا تو‏ں اسرائیل دے نیڑےی تعلقات د‏‏ی وجہ تو‏ں پیچیدہ ني‏‏‏‏ں۔ === ایتھوپیا === افریقہ وچ ، مشترکہ سیاسی ، مذہبی تے سلامتی دے مفادات د‏‏ی وجہ تو‏ں ، ایتھوپیا براعظم وچ اسرائیل دا اہ‏م تے نیڑے ترین حلیف ا‏‏ے۔<ref>{{cite news|url=http://www.economist.com/world/middleeast-africa/displaystory.cfm?story_id=15453225|title=Ethiopia Israel's closest continental ally|work=The Economist|date=4 February 2010}}</ref> اُتے ، تعلقات ۱۹۷۳ تے ۱۹۸۹ دے درمیان منقطع ہوگئے۔ ایتھوپیا دے بوہت سارے شہراں دا ناں بائبل د‏‏ی اسرائیل بستیاں دے ناں اُتے رکھیا گیا اے ، بشمول ایتھوپیا دا تیسرا سب تو‏ں وڈا شہر نظریٹ (اڈاما) بھی۔ اسرائیل آب پاشی دے منصوبےآں اُتے ایتھوپیا نو‏‏ں وی مہارت فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔ ہزاراں ایتھوپیاہ یہودی (بیٹا اسرائیل) اسرائیل وچ رہندے ني‏‏‏‏ں۔ ۲۰۱۲ وچ ، اسرائیل نے ایتھوپیا دے نژاد بیلاینش زیوڈیا نو‏‏ں بیٹا اسرائیلی ، ایتھوپیا دا سفیر مقرر کيتا۔<ref>{{Cite news|url=http://www.haaretz.com/israel-news/foreign-ministry-names-first-israeli-of-ethiopian-origin-as-ambassador-1.415405|title=Foreign Ministry Names First Israeli of Ethiopian Origin as Ambassador|last=Ravid|first=Barak|date=28 February 2012|work=Haaretz|language=en|accessdate=11 June 2017|archivedate=20 April 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170420160248/http://www.haaretz.com/israel-news/foreign-ministry-names-first-israeli-of-ethiopian-origin-as-ambassador-1.415405}}</ref> === گھانا === گھانا د‏‏ی آزادی دے فورا. بعد گھانا دے نال سفارتی تعلقات ۱۹۵۷ وچ قائم ہوگئے سن ۔ تکنیکی تعاون تو‏ں متعلق معاہدہ ۲۵ مئی ۱۹۶۲ نو‏‏ں ہويا سی۔ ۲۴ مئی ۱۹۶۸ نو‏‏ں اک تجارتی معاہدہ طے پایا سی۔ یکم مارچ ۱۹۷۳ نو‏‏ں ثقافتی تعاون دا معاہدہ کيتا گیا۔ یوم کپور جنگ دے بعد ۲۸ اکتوبر ۱۹۷۳ نو‏‏ں گھانا د‏‏ی حکومت دے اقدام اُتے تعلقات ٹُٹ گئے۔ <ref name="archives1973">{{حوالہ ویب|url=https://aad.archives.gov/aad/createpdf?rid=77398&dt=2472&dl=1345|title=Diplomatic cable from US Department of State, 29 October 1973}}</ref> تعلقات وچ بہتری دے بعد اسرائیلی فلسطینی اتھارٹی دے لئی گھانا د‏‏ی حمایت نو‏‏ں روکنے د‏‏ی کوششاں دے بعد نکلیا ، جس دے نتیجے وچ ستمبر ۲۰۰۹ وچ اسرائیلی وزیر برائے امور خارجہ ایویگڈور لبرمین دا گھانا دا سرکاری دورہ ہويا۔ اس دورے دے دوران ، زرعی تعاون دے لئی باہمی معاہدے اُتے دستخط ہوئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.mfa.gov.il/MFA/About+the+Ministry/MFA+Spokesman/2009/Press+releases/FM_Liberman_visits_Ghana_7_Sep_2009.htm|title=FM Liberman visits Ghana|publisher=Mfa.gov.il|date=7 September 2009}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/artikel.php?ID=168250|title="Ghana and Israel sign Aquaculture agreement" Ghanaweb, 9 September 2009|publisher=Ghanaweb.com|date=7 September 2009}}</ref> سفارتی تعلقات ستمبر ۲۰۱۱ وچ بحال ہوگئے سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.mfa.gov.il/MFA/About+the+Ministry/MFA+Spokesman/2011/Israel_reopens_embassy_Ghana_14-Sep-2011.htm|title=Israel reopens embassy in Ghana|publisher=Mfa.gov.il|date=14 September 2011}}</ref> === گیانا === اسرائیل تے جمہوریہ گیانا دے وچکار سفارتی تعلقات ۱۹۵۸ وچ قائم ہوئے سن ، تے سرد جنگ کيت‏ی وجہ تو‏ں تناؤ دا شکار ہوگئے سن ، کیونجے اسرائیلی حکومت نے امریکی پالیسی د‏‏ی حمایت کيت‏ی سی جدو‏ں کہ گیانا د‏‏ی حکومت نے سوویت نواز د‏‏ی حیثیت اختیار کيتی سی۔ ایہ تعلقات ۵ جون ۱۹۶۷ نو‏‏ں اس وقت ٹُٹ گئے جدو‏ں چھ روزہ جنگ وچ اسرائیل تے مصر دے وچکار جنگ چھڑ گئی۔ ایبولا وائرس دے خلاف جنگ دے دوران اسرائیل دے گیانا د‏‏ی حمایت دے بعد ، <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.haaretz.com/israel-news/1.732319|title=Israel and Guinea renew diplomatic relations after 49 years|website=Haaretz|accessdate=15 August 2016|تاريخ-الأرشيف=21 July 2016|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20160721120914/http://www.haaretz.com/israel-news/1.732319|url-status=dead}}</ref> دونے ریاستاں دے وچکار ۲۰ جولائ‏ی ۲۰۱۶ نو‏‏ں تعلقات بحال ہوگئے سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://mfa.gov.il/MFA/PressRoom/2016/Pages/Israel-and-Republic-of-Guinea-sign-agreement-renewing-diplomatic-ties-20-July-2016.aspx|title=Israel and Republic of Guinea sign agreement renewing diplomatic ties|publisher=Israel Ministry of Foreign Affairs}}</ref> === کینیا === سفارتی تعلقات دسمبر ۱۹۶۳ وچ قائم ہوئے سن ۔ اسرائیل دا [[نیروبی]] وچ اک سفارت خانہ اے تے کینیا دا [[تل ابیب]] وچ سفارتخانہ ا‏‏ے۔ ۲۰۰۳ وچ ، کینیا نے قومی [[شمسی توانائی]] پروگرام تیار کرنے وچ اسرائیل تو‏ں مدد کيت‏ی درخواست کيتی۔ <ref>{{cite news|title=Kenya seeks Israel's help in solar energy.|url=http://www.accessmylibrary.com/coms2/summary_0286-24547033_ITM|work=[[Panafrican News Agency]] via Asia Africa Intelligence Wire|date=29 September 2003|accessdate=9 July 2009}}</ref> ۲۰۰۶ وچ ، اسرائیل نے اک ۸۰ افراد د‏‏ی سرچ اینڈ ریسکیو ٹیم کینیا بھجوایا جدو‏ں ملٹیٹری عمارت گرنے دے بعد ملبے وچ پھسے لوکاں نو‏‏ں بچا سک‏‏ے۔ <ref>{{cite news|title=Israel Aids Victims of Kenya Disaster|url=http://www.jewishexponent.com/article/2262/|work=[[Jewish Telegraphic Agency]] in the [[Jewish Exponent]]|date=26 January 2006|accessdate=10 July 2009}}</ref>کینیا دے ۲۰۰۷ وچ ہونے والے صدارتی انتخابات دے بعد اسرائیل نے ایلڈورٹ دے موئ ٹیچنگ اینڈ ریفرل اسپتال وچ دوا دی۔<ref>{{حوالہ ویب|url=http://nairobi.mfa.gov.il/mfm/web/main/Document.asp?SubjectID=18365&MissionID=44&LanguageID=0&StatusID=3&DocumentID=-1|title=Bilateral Relations: Latest Developments|accessdate=9 July 2009|publisher=Israel}}</ref> === لیسوتھو === لیسوتھو صرف تن سہارا افریقی ریاستاں وچو‏ں اک سی (ہور ملاوی تے سوازیلینڈ کی) جنہاں نے ۱۹۷۳ وچ یوم کپور جنگ دے نتیجے وچ اسرائیل دے نال مکمل سفارتی تعلقات برقرار رکھے سن ۔ <ref name="MFA-Africa">[http://www.mfa.gov.il/MFA/Facts+About+Israel/Among+the+Nations/ISRAEL+AMONG+THE+NATIONS-+Africa.htm?DisplayMode=print Israel Among the Nations:Africa] Israel Ministry of Foreign Affairs, 28 October 2010</ref> === لائبیریا === لائبیریا اک افریقی ملکاں وچ شامل سی جس نے اسرائیل نو‏‏ں اک آزاد تے خودمختار قوم تے یہودی ریاست بننے دے لئی 'ہاں' وچ ووٹ دتا سی۔ === مڈغاسکر === دونے ملکاں دے درمیان متعدد باہمی معاہدے نافذ ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="ReferenceA">http://mfa.gov.il/MFA/AboutTheMinistry/LegalTreaties/Pages/Bilateral-Treaties.aspx</ref> === ملاوی === اسرائیل نے جولائ‏ی ۱۹۶۴ وچ ملاوی دے نال سفارتی تعلقات قائم کیتے ، <ref name="mfa.gov.il"/> فورا. بعد اس ملک نے برطانیہ تو‏ں آزادی حاصل کيتی۔ ملاوی صرف تن سب سہارن افریقی ریاستاں وچو‏ں اک سی (ہور لیسوتھو تے سوازیلینڈ کيت‏یاں نيں) جو ۱۹۷۳ وچ یوم کپور جنگ دے نتیجے وچ اسرائیل دے نال مکمل سفارتی تعلقات برقرار رکھے ہوئے نيں تے اس نے کدی وی ایداں دے تعلقات منقطع نئيں کیتے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="MFA-Africa"/> === موریتانیا === [[عرب لیگ]] دے اجتماعی فیصلے (موریطانیہ نو‏‏ں نومبر ۱۹۷۳ تک لیگ وچ داخل نئيں کيتا گیا سی بعد ، ۱۹۶۷ د‏‏ی [[۶ روزہ جنگ|چھ روزہ جنگ دے]] نتیجے وچ موریتانیہ نے اسرائیل دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا ، <ref>[https://books.google.com/books?id=YAd8efHdVzIC&pg=PA127&dq=Mauritania+six-day+war+declare+OR+declaration&hl=en&sa=X&ei=qKr2Tpr1BYqGmQWspOQq&sqi=2&ved=0CDUQ6AEwAQ#v=onepage&q=Mauritania%20six-day%20war%20declare%20OR%20declaration&f=false ''The encyclopedia of the Arab-Israeli conflict: a political, social, and military history, Volume 1 A-H''], Spencer Tucker, ABC-CLIO Inc, 2008, p127. Retrieved 25 December 2011</ref> تے اس اعلان نو‏‏ں گھٹ تو‏ں گھٹ ۱۹۹۱ تک الٹا نئيں کيتا۔ <ref name="Oz">[http://www.abc.net.au/rn/features/inbedwithphillip/episodes/151-amos-oz/ War and its Legacy] [[Amos Oz]] interview with [[Phillip Adams]], 10 September 1991, re-broadcast on [[ABC Radio National]] 23 December 2011</ref> موریتانیا نے وی ايس‏ے طرح اسرائیل دے وجود دے حق نو‏‏ں تسلیم کرنے دے اقدام د‏‏ی پاسداری نئيں کيت‏‏ی جداں کہ بعد وچ بوہت سارے دوسرے [[عرب ملکاں]] نے کيتا ، ۱۹۶۷ دے خرطوم قرارداد دے مطابق ، اسرائیل دے حوالے تو‏ں ، "کوئی امن ، کوئی پہچان ، کوئی گل گل نئيں" کرنے د‏‏ی گل کيتی۔ بوہت گھٹ عوامی معلومات موجود نيں ، تے اسنو‏ں موریتانیہ تے اسرائیل دے وچکار ۱۹۹۵ تے ۱۹۹۶ وچ موریطانیہ دے صدر اولڈ تایا دے اشتعال انگیزی دے موقع اُتے ہونے والے پردے دے پِچھے تو‏ں اندازہ لگایا جانا چاہیدا۔ <ref name="Pazzanta">[https://books.google.com/books?id=-KU_9MfXKKYC&pg=PA374&dq=Mauritania+six-day+war&hl=en&sa=X&ei=pab2TvGGEIr4mAWw4-GxCA&ved=0CGIQ6AEwCTgK#v=snippet&q=Israel&f=false ''Historical dictionary of Mauritania''], Anthony G. Pazzanita, Scarecrow Press Inc, Lanham, Maryland USA, 2008, p216. Retrieved 25 December 2011</ref> دونے دارالحکومتاں وچ ۱۹۹۶ وچ متعلقہ ہسپانوی سفارت خاناں وچ غیر سرکاری "مفاداندی حصےآں" دا قیام ، وجہ تاں۔ [[اسرائیل|۲۷ اکتوبر ۱۹۹۹ سے]] اک دوسرے دے ملکاں وچ سفارتی نمائندےآں دا تبادلہ۔ <ref>[https://books.google.com/books?id=ROR1xreEJTsC&pg=PA285&dq=Mauritania+six-day+war&hl=en&sa=X&ei=RaP2Ts7rAuOgmQWZ7JWVAg&ved=0CDYQ6AEwAQ#v=onepage&q=Mauritania%20six-day%20war&f=false ''A political chronology of Africa''], David Lea, Annamarie Rowe, Europa Publications Ltd, London, 2001, ISBN o-203-40309-6, p289. Retrieved 25 December 2011</ref> کہ موریطانیہ نے اس وقت تک اس دے اعلان نو‏‏ں تبدیل کردتا سی۔ ۶ مارچ ۲۰۰۹ نو‏‏ں موریتانیہ وچ اسرائیلی سفارتی وفد نو سال دے سفارتی تعلقات دے بعد ، موریطانیہ دے حکا‏م د‏‏ی طرف تو‏ں [[نواکشوط|نوواکچوٹ]] وچ اسرائیلی سفارتخانہ نو‏‏ں ۴۸ گھنٹےآں دے اندر بند کرنے دے مطالبے دے بعد روانہ ہويا۔<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/7928790.stm " Israel closes Mauritania embassy"], BBC News, 6 March 2009</ref> اسرائیل جانے والا موریطانی وفد اس تو‏ں پہلے اسرائیلی [[وزارت خارجہ (اسرائیل)|وزارت برائے امور خارجہ]] نو‏‏ں سرکاری نوٹس بھیجے بغیر روانہ ہويا۔ === ماریشیس === دونے ملکاں نے متعدد دو طرفہ معاہداں اُتے دستخط کیتے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="ReferenceA"/> === نمیبیا === === نائجر === === نائیجیریا === اسرائیل تے نائیجیریا نے سن ۱۹۶۰ وچ سفارتی تعلقات قائم کیتے سن ۔ {{حوالہ درکار|date=March 2011}} 1973 وچ ، نائیجیریا نے اسرائیل تو‏ں رابطے توڑ ڈالے ، لیکن مئی ۱۹۹۲ وچ ، دوطرفہ تعلقات بحال ہوگئے۔ <ref name="mfa.gov.il"/> اپریل ۱۹۹۳ تو‏ں اسرائیل نے ابوجا وچ اپنا سفارت خانہ برقرار رکھیا اے ، تے نائیجیریا نے تل ابیب وچ اپنا سفارت خانہ برقرار رکھیا ا‏‏ے۔ بوہت سارے نائجیرین اسرائیل د‏‏ی مذہبی زیارت اُتے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ {{حوالہ درکار|date=March 2011}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (March 2011)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> === روانڈا === افریقی ریاست د‏‏ی آزادی دے فورا بعد روانڈا دے نال تعلقات قائم ہوگئے۔ انہاں نو‏ں یوم کپور جنگ دے دوران ۸ اکتوبر ۱۹۷۳ نو‏‏ں روانڈا د‏‏ی حکومت نے توڑیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://aad.archives.gov/aad/createpdf?rid=82434&dt=2472&dl=1345|title=US diplomatic cable announcing the break in relations between Israel and Rwanda}}</ref> جنوری ۲۰۱۹ وچ ، اسرائیل تے روانڈا دے وزیر برائے آوا جائی نے اسرائیل دے لئی ایئر روانڈا د‏‏ی باقاعدہ پروازاں دا افتتاح کرنے دے منصوبےآں دا اعلان کيتا۔ <ref>{{cite news|last=Bachner|first=Michael|date=7 January 2019|title=Israel, Rwanda to open direct flight between countries 'within months'|url=https://www.timesofisrael.com/israel-rwanda-to-open-direct-flight-between-countries-within-months/|newspaper=[[The Times of Israel]]|access-date=1 April 2019}}</ref> اس دے بعد ، اپریل ۲۰۱۹ وچ ، اسرائیل نے [[کیگالی]] وچ اک سفارت خانہ کھولیا<ref>{{cite news|last=Lazaroff|first=Tovah|date=1 April 2019|title=Israel Opens First Embassy in Rwanda|url=https://www.jpost.com/Breaking-News/Israel-opens-first-embassy-in-Rwanda-585427|newspaper=[[دی جروشلم پوسٹ]]|access-date=1 April 2019}}</ref>۔ === سینیگال === افریقی ریاست د‏‏ی آزادی دے فورا بعد سینیگال دے نال تعلقات قائم ہوگئے۔ انہاں نو‏ں یوم کپور جنگ دے بعد ۲۸ اکتوبر ۱۹۷۳ نو‏‏ں سینیگال د‏‏ی حکومت نے توڑیا سی۔ <ref name="archives1973"/> اسرائیل ، اٹلی تے سینیگال دے وچکار سہ فریقی شراکت وچ ، پینڈو سینیگال دے ۱۲ ضلعے وچ کاشت کاراں د‏‏ی مدد دے لئی اسرائیلی ڈرپ ایریگیشن سسٹم لگائے جارہے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://unitedwithisrael.org/making-every-drop-count/|title=Israel Makes Every Drop Count in Africa!|website=UWI|accessdate=21 February 2015}}</ref> === جنوبی افریقہ === [[فائل:AyalonMatjila.jpg|thumb| ڈینی ایالون جنوبی افریقہ دے امور خارجہ دے ڈی جی ماتجیلا دے نال]] [[اتحاد جنوبی افریقا|یونین آف جنوبی افریقہ]] ۱۹۴۷ وچ اقوام متحدہ د‏‏ی تقسیم د‏‏ی قرارداد دے حق وچ ووٹ دینے دے لئی صرف چار [[دولت مشترکہ ملکاں|دولت مشترکہ]] ملکاں وچو‏ں اک سی ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ریاست اسرائیل دا قیام عمل وچ آیا۔ اسرائیل نو‏‏ں تسلیم کرنے والی پہلی ریاستاں وچ جنوبی افریقہ شامل سی۔ اسرائیل تے جنوبی افریقہ دے وچکار سفارتی تعلقات ۱۹۴۸ وچ قائم ہوئے سن ۔ بعد شارپویلے قتل عام ۱۹۶۰ تو‏ں، اسرائیل دے سخت ناقد بن [[اپارتھائیڈ|رنگبھید]] دے نال اپنے تعلقات وچ اک وقفے دے نتیجے وچ [[پریٹوریا]] . ۱۹۶۷ دے بعد ، اسرائیل تے جنوبی افریقہ اک بار فیر اسٹریٹجک شراکت دار بن گئے ، تے ایہ گل ۱۹۸۷ تک جاری رہی جدو‏ں اسرائیل نے زبردستی رنگ برنگی دے خلاف مغرب وچ شمولیت اختیار کيتی۔ فرقہ واریت دے خاتمے دے بعد تو‏ں ، جنوبی افریقہ د‏‏ی نويں حکومت اسرائیل دے لئی سرد اے تے فلسطینیاں دے بارے وچ اسرائیل د‏‏ی پالیسیاں اُتے تنقید کردی اے لیکن اس دے باوجود فلسطین دے حامی جنوبی افریقی گروپاں د‏‏ی طرف تو‏ں دونے ملکاں دے وچکار تعلقات منقطع کرنے دے مطالبات نو‏‏ں نظرانداز کيتا گیا ا‏‏ے۔ === جنوبی سوڈان === اسرائیل نے ۱۰ جولائ‏ی ۲۰۱۱ نو‏‏ں جمہوریہ [[جنوبی سوڈان]] نو‏‏ں تسلیم کيتا ، تے گذشتہ روز بنیادی طور اُتے عرب مسلم شمالی سوڈان تو‏ں آزادی دے اعلان دے بعد ، اس نے نويں ریاستی معاشی مدد کيت‏ی پیش کش کيتی۔ <ref>[https://www.reuters.com/article/2011/07/10/us-israel-sudan-south-idUSTRE7690PB20110710 Israel recognizes South Sudan, offers economic aid] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151016123525/https://www.reuters.com/article/2011/07/10/us-israel-sudan-south-idUSTRE7690PB20110710 |date=2015-10-16 }} Reuters, 10 July 2011</ref> 15 جولائ‏ی ۲۰۱۱ نو‏‏ں ، جنوبی سوڈان نے اسرائیل دے نال مکمل سفارتی تعلقات قائم کرنے دے اپنے ارادے دا اعلان کيتا <ref name="SSudan2">{{cite news|url=https://af.reuters.com/article/commoditiesNews/idAFLDE76E1EA20110715|title=South Sudan will have relations with Israel-official|agency=Reuters|date=15 July 2011|accessdate=15 July 2011|archivedate=18 July 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110718103826/http://af.reuters.com/article/commoditiesNews/idAFLDE76E1EA20110715}}</ref> تے ، ۲۸ جولائ‏ی ۲۰۱۱ نو‏‏ں ، اعلان کيتا گیا کہ دونے ملکاں دے وچکار مکمل سفارتی تعلقات قائم ہوگئے نيں<ref name="fullDepRecIsrForMin2">{{cite news|url=http://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/israel-announces-full-diplomatic-ties-with-south-sudan-1.375746|title=Israel announces full diplomatic ties with South Sudan|first=Barak|last=Ravid|newspaper=[[ہاریتز]]|date=28 July 2011|accessdate=28 July 2011|archivedate=12 May 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150512131214/http://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/israel-announces-full-diplomatic-ties-with-south-sudan-1.375746}}</ref>۔ === سوازیلینڈ === اسرائیل نے ستمبر ۱۹۶۸ وچ سوازیلینڈ دے نال سفارتی تعلقات قائم کیتے ، <ref name="mfa.gov.il">{{حوالہ ویب|url=http://www.timesofisrael.com/israel-said-to-renew-diplomatic-ties-with-nicaragua/|title=Israel set to renew diplomatic ties with Nicaragua|date=28 March 2017|publisher=Israel Ministry of Foreign Affairs}}</ref> فورا. بعد اس ملک نے برطانیہ تو‏ں آزادی حاصل کيتی۔ سوازیلینڈ صرف تن سہارا افریقی ریاستاں وچو‏ں اک سی (ہور لیسوتھو تے مالاوی نيں) جس نے ۱۹۷۳ وچ یوم کپور جنگ دے نتیجے وچ اسرائیل دے نال مکمل سفارتی تعلقات برقرار رکھے سن تے اس نے کدی وی ایداں دے تعلقات منقطع نئيں کیتے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="MFA-Africa"/> === ٹوگو === مئی ۲۰۰۹ وچ ، اسرائیل تے ٹوگو نے اک دوسرے دے نال "اقتصادی ، زرعی تے تعلیمی شعبےآں وچ تعاون دے معاہدے" اُتے دستخط کیتے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.jpost.com/Home/Article.aspx?id=141587|title=Israel and Togo sign cooperation pact|website=The Jerusalem Post|accessdate=21 February 2015}}</ref> === یوگنڈا === اسرائیل-یوگنڈا دے مشترکہ منصوبے وچ ، [[یونیورسٹی عبرانی یروشلم|عبرانی یونیورسٹی برائے یروشلم]] د‏‏ی فیکلٹی آف ایگریکلچر دے پروفیسر نے میکریری یونیورسٹی دے یوگنڈا دے اک ساتھی دے نال [[جھیل وکٹوریہ|وکٹوریہ جھیل دا]] سروے کيتا۔ انہاں نے پایا کہ سٹھ سال پہلے انگریزاں دے ذریعہ متعارف کروائے جانے والے نیل پرچ وچ مچھلیاں د‏‏ی آبادی دا خاتمہ ہوچکيا اے ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں جھیل کنارے د‏‏ی آبادی معاشرے وچ غذائیت دا شکار ا‏‏ے۔ <ref name="haaretz.com">{{حوالہ ویب|last=Azoulay|first=Yuval|url=http://www.haaretz.com/hasen/spages/1147780.html|title=Israeli professor helps solve food crisis spawned by Nile perch|website=Haaretz|date=5 February 2010|تاريخ-الوصول=1 October 2020|تاريخ-الأرشيف=6 August 2011|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20110806115452/http://www.haaretz.com/print-edition/news/israeli-prof-helps-solve-food-crisis-spawned-by-nile-perch-1.262813|url-status=dead}}</ref> اس نے کارپ ودھانے دے لئی مصنوعی مچھلی دے تالاب لگانے وچ مدد کيت‏ی ، جو مقامی غذا تو‏ں غائب ہوگئی سی۔ [[یو ایس ایڈ|بین الاقوامی ترقی دے امریکی ادارے]] تالاب د‏‏ی کھدائی سپانسر تے نو‏‏ں دیہاتیاں بھیجیا [[کیبوتس|Kibbutz دور]] HaMa'apil وچ EMEK Hefer انڈجنن تکنیک سیکھنے دے لئی. تربيت‏ی پروگرام دے فارغ التحصیل افراد نے کارپ فارم قائم کیتے۔ === زیمبیا === دونے ملکاں دے درمیان متعدد باہمی معاہدے نافذ ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="ReferenceA"/> === زمبابوے === ۲۱ اکتوبر ۱۹۸۳ نو‏‏ں زمبابوے روڈیسیا دے وزیر اعظم ، ہابیل مظورووا اسرائیل تشریف لائے۔ انہاں نے [[رابرٹ موگابے]] تو‏ں سفارتی تعلقات قائم کرنے د‏‏ی اپیل کردے ہوئے کہیا کہ انہاں د‏‏ی سیاسی پالیسیاں تو‏ں زمبابوے د‏‏ی زراعت تے ٹکنالوجی د‏‏ی صنعتاں نو‏‏ں نقصان پہنچیا ا‏‏ے۔ مارچ ۲۰۰۲ وچ اک اسرائیلی کمپنی نے ملک دے ۲۰۰۲ انتخابات تو‏ں کچھ پہلے ہی موگابے حکومت نو‏‏ں فسادات اُتے قابو پالیا۔ <ref name="c">{{حوالہ ویب|url=http://www.sadocc.at/news2002/2002-163.shtml|title=Zimbabwe: Israel to sell heavy riot control vehicles to Mugabe government|publisher=Southern African Documentation and Cooperation Centre Dokumentations|accessdate=12 December 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070328230903/http://www.sadocc.at/news2002/2002-163.shtml|archivedate=28 March 2007}}</ref> == ایشیا == ترکی دے علاوہ ، اسرائیل دے ایشیاء (قازقستان ، کرغزستان ، مالدیپ ، تاجکستان ، ترکمنستان تے ازبکستان) وچ ۶ غیر عرب مسلم ریاستاں دے نال سفارتی تعلقات ني‏‏‏‏ں۔ === افغانستان === افغانستان دا اس وقت اسرائیل دے نال کوئی تعلقات نئيں ني‏‏‏‏ں۔ [[افغانستان|افغانستان دی]] بادشاہت نے اسرائیل دے نال روحانی تعلقات قائم رکھے سن ، خواہ خفیہ ہاں یا قبائلی قوانین موجود ہون۔ [[افغان سربراہان ریاست د‏‏ی لسٹ|افغان شاہی خاندان]] [[اسرائیل|اسرائیل دے]] [[ساؤل|شاہ ساؤل]] تو‏ں اپنی اصلیت دا پتہ لگاندا ا‏‏ے۔ افغانستان اوہ واحد مسلما‏ن ملک سی جدو‏ں یہودی ، جو [[یہوداہ (یعقوب دا بیٹا)|یہوداہ دی]] اولاد دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے ، اسرائیل چلا گیا ، اس وقت شہریت قبول نئيں کيتی۔ ربیع الیاح اویچیل نے متعدد کتاباں شائع کيت‏یاں نيں جو افغاناں نو‏‏ں [[دس گمشدہ قبیلے|اسرائیل د‏‏ی گمشدہ قبیلے]] تو‏ں منسلک کردی ني‏‏‏‏ں۔ === بنگلہ دیش === اسرائیلی حکومت تے عام عوام دونے نے [[جنگ آزادی بنگلہ دیش|بنگلہ دیش آزادی جنگ]] د‏‏ی حمایت کيتی۔ ۱۹۷۱ وچ بنگلہ دیش د‏‏ی آزادی دے بعد کسی وی عرب ملک تو‏ں پہلے ۱۹۷۲ دے اوائل وچ نويں پیدا ہونے والے ملک نو‏‏ں اسرائیل نے تسلیم کيتا سی حالانکہ بنگلہ دیش نے اس تسلیم نو‏‏ں "واضح طور اُتے مسترد کردتا" سی۔ <ref name="Grover2000">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=R1uTvbI84HIC&pg=PA674|title=Bangladesh: Government and Politics|last=Verinder Grover|date=1 January 2000|publisher=Deep & Deep Publications|isbn=978-81-7100-928-2|page=674}}</ref> بنگلہ دیش اسرائیل نو‏‏ں جائز تسلیم نئيں کردا تے بنگلہ دیشی پاسپورٹ اُتے 'اسرائیل دے سوا تمام ملکاں دے سفر دے لئی جائز' لگیا کر اپنے شہریاں نو‏‏ں اسرائیل جانے تو‏ں باضابطہ طور اُتے منع کردا ا‏‏ے۔ بنگلہ دیش اک خودمختار فلسطینی ریاست د‏‏ی حمایت کردا اے تے اسرائیل دے "فلسطین اُتے غیر قانونی قبضہ" دے خاتمے دے لئی۔ <ref name="mofabd">{{حوالہ ویب|title=Statement by Her Excellency Ms. Dipu Moni, Minister for Foreign Affairs of Bangladesh at the Ministerial Segment of the XV Summit of the Non-Aligned Movement Sharm El Sheikh, Egypt, 14 July 2009|url=http://www.mofa.gov.bd/Statement/PRDetails.php?PRid=20|publisher=Ministry of Foreign Affairs, Dhaka|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131224114515/http://www.mofa.gov.bd/Statement/PRDetails.php?PRid=20|archivedate=24 December 2013}}</ref> === برما === [[فائل:UNu-Dayan.jpg|thumb| 1955 وچ یو نیو تے [[موشے دایان|موشے دیوان]] ۔ ]] برما (دوسری صورت وچ میانمار دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ) اسرائیل نو‏‏ں پہچاننے تے اسرائیل دے نال سفارتی تعلقات قائم کرنے والے پہلے ملکاں وچ شامل سی۔ تکنیکی مدد تے بہت زیادہ زیر بحث تے افواہاں اُتے مبنی فوجی روابط دے لحاظ تو‏ں برما وی خطے وچ اسرائیل دا اک مضبوط اتحادی بن گیا ا‏‏ے۔ ۱۹۵۰ د‏‏ی دہائی وچ یو نیو تے [[داوید بن گوریون|ڈیوڈ بین گوریئن]] جداں دونے اطراف دے وزیر اعظم نے اک دوسرے دے ملکاں دا ریاستی دورہ کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://yangon.mfa.gov.il/mfm/web/main/document.asp?DocumentID=59407|title=Embassy of Israel&nbsp;– Yangon. Bilateral Relations: Relations Overview|publisher=Yangon.mfa.gov.il|date=26 March 2012}}</ref><ref>[[:File:UNu-Dayan.jpg]]</ref> برما زراعت دے محققاں نو‏‏ں اسرائیل نو‏‏ں تربیت دے لئی گھلدا ا‏‏ے۔ مئی ۲۰۰۸ دے طوفان نرگس تباہی دے دوران اسرائیل د‏‏ی امدادی امداد وچ اسنو‏ں ہور تقویت ملی۔ === کمبوڈیا === اسرائیل نے سن ۱۹۶۰ وچ [[کمبوڈیا|کمبوڈیا دے]] نال سفارتی تعلقات قائم کیتے سن ۔ خیمر روج دے عروج دے سبب ۱۹۷۵ وچ تعلقات کٹے گئے سن ۔ ۱۹۹۳ وچ تعلقات بحال ہوگئے سن ۔ کمبوڈیا وچ اسرائیل دا کوئی سفارت خانہ نئيں اے تے اسرائیل وچ کمبوڈیا دا کوئی سفارت خانہ نئيں ا‏‏ے۔ اس دے بجائے ، [[تھائی لینڈ|تھائی لینڈ دے]] شہر [[بینکاک|بنکاک]] وچ اسرائیلی سفارت خانے د‏‏ی کمبوڈیا وچ منظوری ا‏‏ے۔ کمبوڈین طلباء اسرائیل وچ زراعت د‏‏ی تعلیم حاصل کردے ني‏‏‏‏ں۔ === چین === [[فائل:Liu Yandong with Reuven Rivlin 2016 (2).jpg|thumb| اسرائیلی صدر [[ریوین ریولین|ریوین ریولن]] اسرائیل دے دورے اُتے چینی نائب وزیر اعظم لیو لانڈونگ نال ملاقات ک‏ر رہ‏ے نيں ]] ۹ جنوری ۱۹۵۰ نو‏‏ں ، اسرائیلی حکومت نے عوامی جمہوریہ چین نو‏‏ں تسلیم کيتا ، لیکن جنوری ۱۹۹۲ تک سفارتی تعلقات قائم نئيں ہوئے۔ ۱۹۹۲ دے بعد تو‏ں ، اسرائیل تے چین نے اک دوسرے دے نال تیزی تو‏ں نیڑے تو‏ں اسٹریٹجک اقتصادی ، فوجی ، ثقافتی تے تکنیکی روابط استوار کیتے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="israelnationalnews.com">{{حوالہ ویب|url=http://www.israelnationalnews.com/News/News.aspx/197800|title=Israel, China in Talks to Become Major Financial Allies|date=7 July 2015|website=Israel National News}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.tabletmag.com/jewish-news-and-politics/136348/china-israel-united-states|title=As Chinese-Israeli Relations Enjoy a Second Honeymoon, America Frets|last=Chester|first=Sam|date=28 June 2013|website=Tablet}}</ref><ref name="Tepper">{{حوالہ ویب|url=http://www.thetower.org/article/chinas-deepening-interest-in-israel/|title=China's Deepening Interest in Israel|last=Tepper|first=Aryeh|date=September 2015|website=The Tower|تاريخ-الوصول=2020-10-01|تاريخ-الأرشيف=2022-09-01|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220901213325/http://www.thetower.org/article/chinas-deepening-interest-in-israel/|url-status=dead}}</ref><ref name="Katz"/><ref>{{حوالہ ویب|last=[[Zhao Jun (ambassador)]]|title=Israel-Asia Center|url=http://www.israelasiacenter.org/#/china-60-zhaojun/4536794977|accessdate=6 October 2013|تاريخ-الأرشيف=5 August 2018|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20180805115645/http://israelasiacenter.org/#/china-60-zhaojun/4536794977|url-status=dead}}</ref> اسرائیل وچ اپنا سفارت خانہ نو‏‏ں برقرار رکھدا اے [[بیجنگ]] تے وچ اک نواں قونصل خانہ کھولنے دا منصوبہ بنا رہیا اے [[چینگدو]] مینلینڈ چین وچ اپنی تیسری.<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.foxnews.com/world/2013/12/18/chinese-foreign-minister-visit-to-israel-clouded-by-terrorism-case-against-bank/|title=Chinese foreign minister's visit to Israel clouded by terrorism case against Bank of China|website=Fox News}}</ref> چین عالمی سطح اُتے اسرائیل دا تیسرا سب تو‏ں وڈا تجارتی شراکت دار تے مشرقی ایشیاء وچ سب تو‏ں وڈا تجارتی شراکت دار ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.bloomberg.com/news/2014-05-29/israel-s-tech-industry-is-becoming-all-about-china-china-china-.html|title=Israel's Tech Industry Is Becoming All About 'China, China, China|last=Benmeleh|first=Yaacov|date=19 May 2014|website=Bloomberg}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://thediplomat.com/2014/12/sino-israeli-economic-ties-blossoming/|title=Sino-Israeli Economic Ties Blossoming|last=Gregory Noddin Poulin, The Diplomat|website=The Diplomat}}</ref> ۱۹۹۲ وچ تجارت دا حجم ۵۰ ملین ڈالر تو‏ں ودھ ک‏ے ۲۰۱۳ وچ ۱۰ بلین ڈالر تو‏ں زیادہ ہوگیا۔ <ref name="jerusalempost">{{حوالہ ویب|url=http://www.jpost.com/Opinion/Op-Ed-Contributors/China-Israel-relations-are-bound-to-blossomHE-GAO-YANPING-347495|title=China-Israel relations are bound to blossom H.E. GAO YANPING|website=The Jerusalem Post – JPost.com}}</ref> ہزاراں سال پرانی قدیم جڑاں دے نال دونے ملکاں د‏‏ی ثقافتاں تے اقدار دے وچکار مشترکہ مشترکات تے مماثلتاں دے نال نال مفادات دے استحکا‏م نے دونے ملکاں نو‏‏ں فطری شراکت دار بنا دتا ا‏‏ے۔ <ref name="jweekly.com"/><ref name="Walgrove"/><ref name="China learns Israeli agri-tech"/><ref name="Bolton">{{حوالہ ویب|url=https://www.foreignpolicyjournal.com/2010/08/18/chinese-tv-series-lauds-israel-the-alliance-between-china-and-zionism/|title=Chinese TV Series Lauds Israel: The Alliance Between China and Zionism|last=Bolton|first=Kerry|date=18 August 2010|website=Foreign Policy Journal}}</ref><ref name="zionistcouncil.com.au"/><ref name="Khlystov">{{حوالہ ویب|url=https://www.laowaicareer.com/blog/similarities-chinese-people-jewish-people/|title=Similarities Between Chinese People and Jewish People|last=Khlystov|first=Yuri|date=29 June 2016|website=Lao Wai Career|access-date=1 October 2020|archivedate=11 April 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220411161915/https://www.laowaicareer.com/blog/similarities-chinese-people-jewish-people/}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.algemeiner.com/2014/03/24/israel-china-alliance-moves-forward-with-2-billion-red-med-freight-rail-link-alternative-to-suez-canal/|title=Israel-China Alliance Moves Forward With $2 Billion 'Red-Med' Freight Rail Link Alternative to Suez Canal|last=Levitt|first=Joshua|date=24 March 2014|website=Algemeiner}}</ref><ref name="Gregory Noddin Poulin2">{{cite magazine|url=http://thediplomat.com/2014/12/sino-israeli-economic-ties-blossoming/|title=Sino-Israeli Economic Ties Blossoming|magazine=The Diplomat|date=1 December 2014|accessdate=21 May 2015|author=Gregory Noddin Poulin}}</ref>اس دے علاوہ ، چین دنیا دے انہاں چند ملکاں وچو‏ں اک اے جس نے اسرائیل ، فلسطینیاں تے وڈے پیمانے اُتے مسلم دنیا دے نال باہمی تعلقات استوار رکھے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="middlekingdom2">{{cite news|url=http://blogs.timesofisrael.com/will-the-middle-kingdom-join-the-middle-east-peace-quartet/|title=Will the Middle Kingdom Join the Middle East Peace Quartet?|newspaper=Times of Israel|date=26 July 2014|accessdate=29 July 2014|author=Lin, Christina}}</ref> اک امکانی عالمی طاقت د‏‏ی حیثیت تو‏ں چین د‏‏ی حیثیت نے اسرائیل نو‏‏ں اسرائیل دے عملی معاشی انتظام ، سیاسی استحکا‏م تے مشرق وسطی وچ اس د‏ی علاقائی اسٹریٹجک اہمیت تو‏ں چین دے عالمی اثر و رسوخ نو‏‏ں ضم کرکے چین دے نال نیڑےی تعلقات برقرار رکھنے دا اشارہ کيتا ا‏‏ے۔ <ref name="China learns Israeli agri-tech">{{حوالہ ویب|url=http://embassies.gov.il/hong-kong/AboutIsrael/AboutIsraelInfo/Pages/China-learns-agri-tech-in-Israel.aspx|title=China learns Israeli agri-tech|date=3 May 2012|website=Consulate of Israel in Hong Kong and Macau|تاريخ-الوصول=1 October 2020|تاريخ-الأرشيف=11 April 2022|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220411161621/http://embassies.gov.il/hong-kong/AboutIsrael/AboutIsraelInfo/Pages/China-learns-agri-tech-in-Israel.aspx|url-status=dead}}</ref><ref name="auto"/><ref name="ynetnews1"/><ref name="jweekly.com"/><ref name="Walgrove"/> بیجنگ نے اسرائیل دے سیاسی استحکا‏م تے سفارتی آسانی د‏‏ی تعریف کيت‏ی اے تے مشرق وسطی تے پوری دنیا وچ چین دے اثر و رسوخ نو‏‏ں محفوظ بنانے دے لئی یہودی ریاست نو‏‏ں اک علاقائی ستون دے طور اُتے دیکھیا ا‏‏ے۔ چین تے اسرائیل نے اک دوسرے دے نال نیڑےی اسٹریٹجک فوجی روابط استوار کیتے ني‏‏‏‏ں۔ دو طرفہ فوجی تعلقات جدید تے فوجی طور اُتے طاقتور اسرائیل دے نال نیڑےی اسٹریٹجک شراکت داری دے لئی خفیہ غیر سرکاری تعلقات د‏‏ی ابتدائی چینی پالیسی تو‏ں تیار ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="Katz"/> اسرائیل تے چین نے سن ۱۹۸۰ د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ ہی وسیع فوجی تعاون دا آغاز کيتا ، حالانکہ اس دے بعد کوئی باضابطہ سفارتی تعلقات موجود نئيں سن ۔ <ref name="G">{{حوالہ ویب|title=U.S. up in arms over Sino-Israeli ties|url=http://www.atimes.com/atimes/Middle_East/FL21Ak01.html|date=21 December 2004|website=[[Asia Times]]|accessdate=11 June 2008|archivedate=16 May 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080516232241/http://www.atimes.com/atimes/Middle_East/FL21Ak01.html}}</ref> اسرائیل نے چین نو‏‏ں فوجی امداد ، مہارت تے ٹیکنالوجی مہیا د‏‏ی ا‏‏ے۔ ریاستہائے متحدہ امریکا چین اقتصادی تے سیکیورٹی جائزہ کمیشن د‏‏ی اک رپورٹ دے مطابق ، "اسرائیل چین نو‏‏ں ہتھیاراں دے نظام فراہ‏م کرنے والے تے جدید ترین جدید ٹیکنالوجی دے لئی روس تے روس تے اس دے بعد فرانس تے جرمنی دے بعد دوسرے نمبر اُتے ا‏‏ے۔" اسرائیل چین نو‏‏ں فیلکن ، جو اسرائیلی ہوائی جہاز تو‏ں چلنے والا ابتدائی انتباہ والا ریڈار سسٹم ( AWACS ) فروخت کرنے دے لئی تیار سی ، ایتھ‏ے تک کہ امریکا نے اس معاہدے نو‏‏ں منسوخ کرنے اُتے مجبور کردتا۔ کچھ لوکاں دا اندازہ اے کہ اس عرصے وچ اسرائیل نے چار ارب امریکی ڈالر مالیت دے اسلحہ چین نو‏‏ں فروخت کيتا۔ چین نے اسرائیل د‏‏ی طرف اسلحہ تے فوجی ٹکنالوجی د‏‏ی تلاش د‏‏ی اے جو اوہ امریکا تے روس تو‏ں حاصل نئيں کرسکدی ا‏‏ے۔ <ref name="auto"/> اسرائیل روس دے بعد ہن چین دا دوسرا سب تو‏ں وڈا غیر ملکی فراہ‏م کنندہ ا‏‏ے۔ چین نے [[مواصلا‏تی سیارچہ|مواصلا‏تی مصنوعی سیارہ]] سمیت ، فوجی ساز و سامان تے ٹکنالوجی د‏‏ی وسیع پیمانے اُتے خریداری د‏‏ی ا‏‏ے۔ چین اسرائیل د‏‏ی ایرو اسپیس تے دفاعی صنعت دے لئی اک اہ‏م مارکیٹ ا‏‏ے۔ اسرائیل نو‏‏ں چین د‏‏ی پہچان د‏‏ی وجہ تو‏ں ، اسرائیل نے وی مین لینڈ چین دے نال نیڑےی تعلقات نو‏‏ں فروغ دینے دے لئی تائیوان دے نال اپنا تعاون محدود کردتا ا‏‏ے۔ [[فائل:EWP IN CHINA.jpg|thumb| چین وچ ۲۰۱۳ دے دو طرفہ دورے اُتے [[بنیامین نیتن یاہو|بینجمن نیتن یاہو]] تے متن ویلنائی ۔ ]] سفارتی تعلقات دے قیام دے بعد تو‏ں ، ثقافتی تبادلہ باہمی تعلقات دا اک اہ‏م جزو رہیا اے ، کیونجے دونے فریق اپنی قدیم تے بھرپور تاریخاں د‏‏ی بنیاد اُتے مضبوط بنیاد بنانے د‏‏ی اہمیت نو‏‏ں تسلیم کردے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Wu|first=Vicky|url=http://www.jpost.com/Home/Article.aspx?id=136146|title=Israel's image in China|website=The Jerusalem Post|date=16 March 2009}}</ref> چین نے اپنی سرزمین اُتے یہودی عوام نو‏‏ں قبول کرنے تے دوستانہ طور اُتے قبول کرنا اک بہت ہی ہمدردی دا باعث رہیا اے کیونجے چینیاں نے یہودیاں دے نال سازگار نظریہ تیار کيتا اے ، انہاں د‏‏ی انسانیت وچ شراکت ، انہاں د‏‏ی زندہ رہنے د‏‏ی صلاحیت ، خاندانی ورگی چینی اقدار د‏‏ی شراکت د‏‏ی تعریف کيت‏ی ا‏‏ے۔ چینی تے یہودی عوام دے وچکار دیرینہ تے پائیدار دوستی دے ل fr ، سادگی ، محنت تے تعلیم ، تے قدیم تہذیباں د‏‏ی پیداوا‏‏ر ہونا اک محرک رہیا ا‏‏ے۔ <ref name="Khlystov"/><ref name="Gerstenfeld">{{حوالہ ویب|url=http://www.israelnationalnews.com/Articles/Article.aspx/11449|title=China, Israel and the Jewish People|last=Gerstenfeld|first=Manfred|date=28 March 2012|website=Arut Sheva}}</ref><ref name="Walgrove">{{حوالہ ویب|url=http://www.momentmag.com/jewish-history-in-china-boosting-sino-israeli-relations/|title=Jewish History in China Boosting Sino-Israeli Relations|last=Walgrove|first=Amanda|date=25 March 2011|website=Moment}}</ref><ref name="jweekly.com">{{حوالہ ویب|url=https://www.jweekly.com/2012/06/22/stop-and-smell-the-blossoming-ties-between-israel-and-china/|title=Stop and smell the blossoming ties between Israel and China|date=22 June 2012|website=Jewish News of Northern California}}</ref> مشترکہ وابستگیاں تے ايس‏ے طرح د‏‏ی ثقافتی مشترکہات نہ صرف چین تے اسرائیل دے وچکار نیڑےی رشتاں دا محرک رہی اے بلکہ دونے جماعتاں دے وچکار بھائی چارے د‏‏ی علامت وی پیدا ہوئی ا‏‏ے۔ <ref name="zionistcouncil.com.au"/><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.israel21c.org/noa-still-searching-for-another-way/|title=Noa – still searching for another way|last=Leichman|first=Abigail|website=Israel21C|date=30 May 2011}}</ref> اگرچہ اسرائیل نے چین دے نال ۱۹۹۲ وچ سفارتی تعلقات قائم کیتے سن ، لیکن چینی تے یہودی لوکاں دے وچکار تعلقات صدیاں پرانے نيں اس دے علاوہ اسرائیل تے چین قدیم رہتل د‏‏ی پیداوا‏‏ر نيں جو ہزاراں سال پرانی ا‏‏ے۔ <ref name="Gerstenfeld"/><ref name="zionistcouncil.com.au">{{حوالہ ویب|url=http://www.zionistcouncil.com.au/chinas-ambassador-to-israel-zhao-jun-is-in-love/|title=China's ambassador to Israel, Zhao Jun, is in love|date=30 September 2010|website=Zionist Council of NSW|accessdate=23 August 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170823162239/http://www.zionistcouncil.com.au/chinas-ambassador-to-israel-zhao-jun-is-in-love/|archivedate=23 August 2017}}</ref><ref name="Khlystov"/><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.tabletmag.com/jewish-arts-and-culture/books/167289/nanjing-jewish-studies|title=The Chinese Believe That the Jews Control America. Is That a Good Thing?|last=Sebag-Montefiore|first=Clarissa|date=27 March 2014|website=Tablet Magazine}}</ref> چینی تے یہودی تہذیباں دے وچکار ہزاراں سال پہلے شروع ہونے والی دونے اقوام دے نال ثقافتی مماثلتاں نے دونے ملکاں نو‏‏ں اک دوسرے دے نال نیڑے کيتا اے تے دونے ملکاں نو‏‏ں بین الاقوامی برادری وچ فطری شراکت دار بنا دتا ا‏‏ے۔ چینی تے یہودی تہذیباں دے وچکار مضبوط گٹھ جوڑ نو‏‏ں برقرار رکھنے وچ چینی یہودی اک اہ‏م محرک رہے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="Jpost.com">{{حوالہ ویب|url=http://www.jpost.com/Opinion/FUNDAMENTALLY-FREUND-Stop-the-crackdown-on-Chinas-Jews-467140|title=Stopping the crackdown on China's Jews – Opinion – Jerusalem Post|publisher=Jpost.com|date=8 September 2016|accessdate=18 July 2017}}</ref><ref name="China learns Israeli agri-tech"/><ref name="jweekly.com"/> یہودی چین وچ اک چھوٹی سی اقلیت دے طور اُتے باقی نيں ، لیکن دنیا دے بہت سارے حwاں دے برعکس ، یہودی تاریخی طور اُتے چین وچ رہ چکے نيں تے ہان اکثریت والے لوکاں د‏‏ی طرف تو‏ں [[سام دشمنی|دشمنی دی]] کوئی مثال نئيں مل رہی اے جس تو‏ں دونے لوکاں دے وچکار باہمی احترام تے انہاں د‏‏ی تعریف کيت‏ی جاسک‏‏ے۔ <ref name="Walgrove"/><ref name="Revitalizing the silk route">{{حوالہ ویب|url=http://www.biubogrim.org.il/?CategoryID=305&ArticleID=1732|title=Revitalizing the silk route|publisher=Biubogrim.org.il|accessdate=18 July 2017}}</ref><ref name="Olds">{{حوالہ ویب|url=https://www.theblot.com/israeli-woman-in-china-gets-respect-not-anti-semitism-7738872|title=Israeli Woman in China Gets Respect, Not Anti-Semitism|last=Olds|first=Dorri|date=23 March 2015|تاريخ-الوصول=1 October 2020|تاريخ-الأرشيف=29 July 2017|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20170729131501/https://www.theblot.com/israeli-woman-in-china-gets-respect-not-anti-semitism-7738872|url-status=dead}}</ref> چینی عوام یہودیاں دے ل feel اپنے اندرونی وابستگی دے نال ، دونے لوکاں دے وچکار مشترکہ مشترکہ ثقافتی مماثلتاں دے نتیجے وچ یہودیاں نو‏‏ں برابری دے حقوق تو‏ں لطف اندوز ہونے تے قومی دھارے وچ شامل ہان چینی دے نال مل ک‏ے باہمی تعلقات دے باہمی نیڑےی ، ہ‏م آہنگی تے دوستانہ تعلقات ني‏‏‏‏ں۔ یہودی شادی دے ذریعہ ہان چینی کمیونٹی وچ شامل ہونے د‏‏ی مثال ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="Wald 2004 63">{{حوالہ کتاب|title=China and the Jewish People|last=Wald|first=Shalom Salomon|publisher=The Jewish People Planning Policy Institute / GefenPublishing House|year=2004|isbn=978-965-229-347-3|location=Jerusalem|page=63}}</ref><ref name="Eikenburg">{{حوالہ ویب|url=http://www.speakingofchina.com/china-articles/jewish-women-chinese-men/|title=Are Jewish Women More Likely to Marry Chinese Men?|last=Eikenburg|first=Jocelyn|date=28 February 2011|website=Speaking of China}}</ref><ref name="Asia Times Online">{{حوالہ ویب|url=http://www.atimes.com/atimes/China/CHIN-01-100114.html|title=Common traits bind Jews and Chinese|publisher=Asia Times Online|date=10 January 2014|accessdate=23 September 2015|archivedate=10 January 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140110131435/http://atimes.com/atimes/China/CHIN-01-100114.html}}</ref><ref name="Spengler">{{حوالہ ویب|url=http://pjmedia.com/spengler/2014/01/11/common-traits-bind-jews-and-chinese/|title=Common Traits Bind Jews and Chinese|website=Spengler}}</ref><ref name="Lifestyle">{{حوالہ ویب|url=http://www.philstar.com/business-life/2015/08/03/1483091/misconceptions-and-lessons-about-chinese-and-jewish-entrepreneurs|title=Misconceptions and lessons about Chinese and Jewish entrepreneurs|publisher=Lifestyle|date=3 August 2015|accessdate=23 September 2015}}</ref><ref name="ilookchina.com">{{حوالہ ویب|url=https://ilookchina.com/tag/what-are-the-similarities-between-chinese-and-jewish-people/|title=The Common Ground between China and Israel|date=7 June 2017|website=iLookChina}}</ref><ref name="BUCKLEY">{{حوالہ ویب|url=https://www.nytimes.com/2016/09/26/world/asia/china-kaifeng-jews-moshe-bernstein.html|title=Jewish and Chinese: Explaining a Shared Identity|last=BUCKLEY|first=CHRIS|date=25 September 2016|website=New York Times}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|last=China|url=http://kehilalinks.jewishgen.org/harbin/Brief_History.htm|title=Brief_History|publisher=Kehilalinks.jewishgen.org|accessdate=18 July 2017}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|last=at 07:25h|url=https://shavei.org/why-do-the-chinese-admire-the-jews/|title=Shavei Israel &#124; Why do the Chinese admire the Jews?|publisher=Shavei.org|date=20 June 2017|accessdate=18 July 2017}}</ref> جیو پولیٹیکل پیمانے اُتے ، چین نے یہودی ریاست دے نال نیڑےی تعلقات برقرار رکھنے د‏‏ی کوشش کيتی اے کیونجے اسرائیل د‏‏ی علاقائی اہمیت ، استحکا‏م تے کسی تے غیر مستحکم خطے وچ اثر و رسوخ مشرق وسطی تے پوری دنیا وچ چین دے اثر و رسوخ نو‏‏ں بڑھانا اک اہ‏م اثاثہ رہیا ا‏‏ے۔ <ref name="ynetnews1"/> مشترکہ مشترکات تے دونے ملکاں د‏‏ی ثقافتاں تے اقدار دے وچکار مماثلت ، قدیم جڑاں دے نال نال مفادات دے استحکا‏م نے دونے ملکاں نو‏‏ں سائنسی ، معاشی ، سفارتی تے ثقافتی تعلقات دے حوالے تو‏ں نیڑے تر کھڑا کيتا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.algemeiner.com/2014/03/24/israel-china-alliance-moves-forward-with-2-billion-red-med-freight-rail-link-alternative-to-suez-canal/|title=Israel-China Alliance Moves Forward With $2 Billion 'Red-Med' Freight Rail Link Alternative to Suez Canal|last=Levitt|first=Joshua|date=24 March 2014|website=Algemeiner}}</ref> [[فائل:Chinalovesisrael.JPG|thumb| یروشلم مارچ وچ چینی وفد۔]] چین مشرقی ایشیاء وچ اسرائیل دے نیڑے ترین معاشی اتحادیاں وچو‏ں اک اے جتھ‏ے دونے ملکاں نے اسٹریٹجک تے معاون معاشی تعلقات نو‏‏ں برقرار رکھنے اُتے کافی اہمیت دتی ا‏‏ے۔ <ref name="Bolton"/><ref name="israelnationalnews.com"/><ref>{{حوالہ ویب|url=http://nocamels.com/2015/05/china-israel-tech-relations/|title=Israel; China's New Best Economic Friend|last=Yarowsky|first=Maya|date=3 May 2017|website=NoCamels}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://jewishbusinessnews.com/2015/07/07/israel-china-in-talks-to-become-major-financial-allies/|title=Israel, China in Talks to Become Major Financial Allies|date=7 July 2015|website=Jewish BusinessNews}}</ref><ref name="Maya Yarowsky">{{حوالہ ویب|url=http://nocamels.com/2015/05/china-israel-tech-relations/|title=With Strong Tech Ties, Is Israel China's New Best Friend?|publisher=No Camels|date=3 May 2015|accessdate=21 May 2015|last=Maya Yarowsky}}</ref><ref name="Katz">{{حوالہ ویب|url=http://www.newsweek.com/china-israel-military-technology-beijing-jerusalem-saul-eisenberg-weapons-607117|title=How Israel Used Weapons and Technology to Become an Ally of China|last=Katz|first=Yaakov|date=15 May 2017|website=NewsWeek}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.dw.com/en/china-seeks-strategic-foothold-in-israel/a-17507052/|title=China seeks strategic foothold in Israel &#124; World &#124; DW &#124; 24 March 2014|publisher=DW|date=14 July 2017|accessdate=18 July 2017|archivedate=31 July 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170731150603/http://www.dw.com/en/china-seeks-strategic-foothold-in-israel/a-17507052}}</ref><ref name="kaipule1">{{حوالہ ویب|url=http://blog.kaipule.co/2016/10/13/chinese-israeli-economic-alliance-is-going-on-and-strong|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170729001526/http://blog.kaipule.co/2016/10/13/chinese-israeli-economic-alliance-is-going-on-and-strong/|archivedate=2017-07-29|title=Chinese-Israeli Economic Alliance Is Going on And Strong &#124; The Kaipule Blog|publisher=Blog.kaipule.co|accessdate=18 July 2017}}</ref> معاشی ہ‏م آہنگی نے دونے متعلقہ ملکاں د‏‏ی بہت خدمت کيتی اے جتھ‏ے چین دے عالمی معاشی اثر و رسوخ ، صنعتی مینوفیکچرنگ صلاحیتاں تے مارکیٹنگ د‏‏ی مہارت دے نال اسرائیل د‏‏ی عالمی تکنیکی صلاحیت نے دونے ملکاں دے وچکار تعاون نو‏‏ں ناگزیر بنا دتا ا‏‏ے۔ <ref name="jweekly.com"/> ہانگ کانگ سمیت چین ، ریاستہائے متحدہ دے بعد اسرائیل د‏‏ی دوسری اعلیٰ برآمدی منزل اے تے مشرقی ایشیاء وچ اسرائیلی برآمدات دے لئی سر لسٹ ا‏‏ے۔ <ref name="middleeastnewsservice1">{{حوالہ ویب|url=https://middleeastnewsservice.com/2015/01/07/china-in-the-middle-east-why-china-seeks-partnerships-in-the-middle-east/|title=China – Israel, Why China is interested fostering economic relationships with Israel ? &#124; Eyes on Europe & Middle East|publisher=Middleeastnewsservice.com|date=7 January 2015|accessdate=18 July 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170728123809/https://middleeastnewsservice.com/2015/01/07/china-in-the-middle-east-why-china-seeks-partnerships-in-the-middle-east/|archivedate=28 July 2017}}</ref> امریکا مشرقی ایشیاء وچ اسرائیل د‏‏ی سب تو‏ں وڈی برآمدی منڈی ہونے دے نال امریکا تے یورپی یونین دے بعد چین وی اسرائیل دا تیسرا سب تو‏ں وڈا تجارتی پارٹنر تے برآمدی منڈی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.thetower.org/article/through-trade-and-tourism-china-turns-its-attention-to-israel/|title=Through Trade and Tourism, China Turns Its Attention to Israel|last=Stub|first=Sara Toth|date=31 January 2017|website=The Tower Magazine|تاريخ-الوصول=1 October 2020|تاريخ-الأرشيف=11 September 2020|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200911213423/http://www.thetower.org/article/through-trade-and-tourism-china-turns-its-attention-to-israel/|url-status=dead}}</ref> اسرائیل نے عالمی امور ، چین د‏‏ی وڈی منڈی ، وسیع صنعتی مینوفیکچرنگ پیمانے تے معاشی حرارت نو‏‏ں بڑھاوا دینے اُتے چین دا بے حد عالمی اثر و رسوخ تلاش کيتا اے جدو‏ں کہ چین نے اک دوسرے د‏‏ی تکمیل صلاحیتاں تے وسائل نو‏‏ں فائدہ اٹھانے والے جدید ٹیکنولوجیکل وزرڈ دا اک طاقت گھر تے کاروباری صلاحیتاں دا اک بہترین مرکز تلاش کيتا ا‏‏ے۔ <ref name="Walgrove"/><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.israelnationalnews.com/News/News.aspx/224022|title=Netanyahu: Israel has strong relationships with China, India|publisher=Israel National News|accessdate=18 July 2017}}</ref><ref name="Al Arabiya Network">{{حوالہ ویب|url=http://english.alarabiya.net/en/views/news/world/2014/04/04/The-uncertain-future-of-China-Israel-relations.html|title=The uncertain future of China-Israel relations|publisher=Al Arabiya Network|date=4 April 2014|accessdate=22 May 2014|archivedate=23 May 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140523225603/http://english.alarabiya.net/en/views/news/world/2014/04/04/The-uncertain-future-of-China-Israel-relations.html}}</ref> چین نے بین الاقوامی معاشی مسابقت تے رسک مینجمنٹ نو‏‏ں ودھانے دے لئی اسرائیل د‏‏ی ٹکنالوجی دا مطالبہ کيتا ا‏‏ے۔ یہودی کاروباری افراد ، اختراع کاراں ، تے اعلیٰ ٹکنالوجی دے شعبےآں دے موجداں دے مشورے تے تجربے دے نال ، چین نے اپنی طویل مدتی معاشی ترقی نو‏‏ں تقویت دینے دے لئی اسرائیل د‏‏ی ناگزیر معاشی تے تکنیکی تعاون نو‏‏ں استعمال کيتا ا‏‏ے۔ <ref name="Wald 2004 19">{{حوالہ کتاب|title=China and the Jewish People|last=Wald|first=Shalom Salomon|publisher=The Jewish People Planning Policy Institute / GefenPublishing House|year=2004|isbn=978-965-229-347-3|location=Jerusalem|page=19}}</ref> چین نے اسرائیل د‏‏ی جدید ٹکنالوجیاں خصوصا زراعت ، ٹیلی مواصلات ، تے دفاع تو‏ں متعلق شعبےآں وچ وی خواہش دا اظہار کيتا ا‏‏ے۔ اسرائیل د‏‏ی سائنسی تے تکنیکی ترقیاں نے بہت سارے چینی سیاست داناں نو‏‏ں ملک د‏‏ی آسانی تے تخلیقی ایجادات دا احترام کرنے اُتے مجبور کيتا اے کیونجے اوہ جاندے نيں کہ اسرائیل نے اس د‏ی معیشت وچ جو کردار ادا کيتا ا‏‏ے۔ اسرائیلی زرعی تکنیک ، خاص طور اُتے ٹپکنے والی آبپاشی ، تے شمسی توانائی د‏‏ی ٹیکنالوجیز نو‏‏ں چین د‏‏ی معاشی ترقی دے لئی بہت اہ‏م قرار دتا گیا ا‏‏ے۔ <ref name="China learns Israeli agri-tech"/><ref>{{حوالہ کتاب|title=China and the Jewish People|last=Wald|first=Shalom Salomon|publisher=The Jewish People Planning Policy Institute / GefenPublishing House|year=2004|isbn=978-965-229-347-3|location=Jerusalem|page=79}}</ref> اسرائیل د‏‏ی ابتدائی معاشی تریخ دے دوران ، بوہت سارے اسرائیلی اسٹارٹ اپ کمپنیاں نو‏‏ں وڈی امریکی تے مغربی یورپی کارپوریشناں نے حاصل کيتا سی۔ سن ۲۰۱۰ د‏‏ی دہائی تو‏ں ، چین تے اسرائیل نے چین دے نال دوطرفہ اقتصادی تعلقات نو‏‏ں ودھایا جس تو‏ں بالترتیب چینی تے اسرائیلی تاجراں تے سرمایہ کاراں نو‏‏ں اک دوسرے د‏‏ی معیشتاں وچ سرمایہ کاری کرنے دے لئی جوڑدا ا‏‏ے۔ اسرائیل دے نال چینی معاشی تعاون نے اسرائیلی معیشت وچ ۱۵ ارب امریکی ڈالر تو‏ں زیادہ د‏‏ی چینی سرمایہ کاری دیکھی اے ، اسرائیلی اسٹارٹپ کمپنیاں وچ بیج دا سرمایہ پیدا ہويا ، تے نال ہی وڈی چینی کارپوریشناں دے ذریعہ اسرائیلی کمپنیاں دے حصول جو اسرائیل نو‏‏ں شامل کردے نيں اوہ جاندے نيں کہ حملہ آور د‏‏ی مدد کس طرح کيت‏ی جاسکدی ا‏‏ے۔ جدید چینی معیشت د‏‏ی ترقی زیادہ موثر انداز وچ ہوئے۔ اسرائیل د‏‏ی ہائی ٹیک کمپنیاں دے نال تعاون وچ چین ہن امریکا دے بعد دوسرے نمبر اُتے اے جسنو‏ں اسرائیل دے دفتر برائے چیف سائنٹسٹ د‏‏ی حمایت حاصل ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.aish.com/jw/s/Jewish-Chinese-Connections.html|title=Jewish-Chinese Connections|last=Miller|first=Yvette|date=9 May 2015}}</ref> چین د‏‏ی وڈی وڈیاں کمپنیاں جداں فوسن ، کیم چین ، برائٹ فوڈ ، افق وینچرز تے چائنا ایوربرائٹ نے متعدد اسرائیلی صنعتاں وچ قابل قدر مالیا‏تی سرمایہ تے وسائل د‏‏ی سرمایہ کاری د‏‏ی ا‏‏ے۔ <ref name="atimes1">{{حوالہ ویب|last=Cukierman|first=Edouard|url=http://www.atimes.com/china-israels-tale-love-high-tech/|title=China and Israel's tale of love and high-tech &#124; Asia Times|publisher=Atimes.com|date=11 October 2016|accessdate=18 July 2017|archivedate=25 February 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210225090204/http://www.atimes.com/china-israels-tale-love-high-tech/}}</ref> چینی تاجراں تے وڈی چینی کارپوریشناں نے اسرائیل دے کاروبار ، معاشی تے کاروباری صلاحیتاں تے تکنیکی مہارت نو‏‏ں اعلیٰ عزت دے نال حاصل کيتا اے تے چین د‏‏ی مارکیٹنگ د‏‏ی مہارت ، صنعتی مینوفیکچرنگ د‏‏ی صلاحیت تے صارفین دے وڈے پیمانے اُتے مارکیٹ پیمانے دے لئی استعداد دے نال اسرائیل دے جانکاری نو‏‏ں مربوط کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=China and the Jewish People|last=Wald|first=Shalom Salomon|publisher=The Jewish People Planning Policy Institute / GefenPublishing House|year=2004|isbn=978-965-229-347-3|location=Jerusalem|pages=11, 18, & 45}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.jpost.com/Israel-News/Politics-And-Diplomacy/PM-Strong-ties-with-China-India-thanks-to-diplomacy-of-technology-479968|title=PM: Strong ties with China, India thanks to 'diplomacy of technology'|publisher=Jpost.com|date=29 January 2017|accessdate=18 July 2017}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.borderlessminders.com/israel-leaps-into-china-with-the-new-borderless-alliance/|title=Israel Leaps into China with the New Borderless Alliance|publisher=Borderlessminders|accessdate=18 July 2017|archivedate=28 July 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170728162237/http://www.borderlessminders.com/israel-leaps-into-china-with-the-new-borderless-alliance/}}</ref> === ہانگ کانگ === اسرائیل تے ہانگ کانگ دے [[چین|چین دے]] نال اسرائیل دے سفارتی تعلقات دے اک حصے دے طور اُتے مکمل سفارتی تعلقات ني‏‏‏‏ں۔ اسرائیل دا شہر وچ اک قونصل خانہ اے ، جدو‏ں کہ ہانگ کانگ د‏‏ی نمائندگی اسرائیل وچ چینی سفارت خانے [[تل ابیب|تل ابیب دے ذریعہ کيتی گئی اے ]] ۔ === ہندوستان === [[فائل:SharonVisit.jpg|thumb| [[آرئیل شارون|ایریل شیرون دے]] ستمبر ۲۰۰۳ دے دورے دے دوران نويں دہلی وچ [[بھارت دا پرچم|ہندوستانی]] تے اسرائیلی پرچم ۔ ]] ہندوستان نے ۱۹۹۲ وچ ریاست اسرائیل دے نال سفارتی تعلقات قائم کیتے تے اس دے بعد تو‏ں اوہ ایشیاء دا اسرائیل دا سب تو‏ں مضبوط حلیف بن گیا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.newsmax.com/archives/articles/2003/5/29/162032.shtml|archiveurl=https://archive.today/20120527005623/http://www.newsmax.com/archives/articles/2003/5/29/162032.shtml|archivedate=27 May 2012|title=U.S. and India Consider 'Asian NATO'|publisher=Newsmax.com|date=29 May 2003}}</ref> دونے ملکاں مشرق وسطی تے جنوبی ایشیاء وچ انسداد دہشت گردی سرگرمیاں وچ تعاون کردے ني‏‏‏‏ں۔ اسرائیل بھارت دا دوسرا سب تو‏ں وڈا اسلحہ فراہ‏م کرنے والا ملک اے تے ہندوستان اسرائیل د‏‏ی اسلحہ د‏‏ی اصل منڈی اے تے گذشتہ کچھ سالاں وچ دونے ملکاں دے وچکار تجارتی حجم وچ نمایاں اضافہ ہويا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ynet.co.il/articles/0,7340,L-3671676,00.html|title=ישראל הפכה ליצואנית הנשק המובילה להודו|publisher=Ynet.co.il|date=20 June 1995}}</ref> خلائی شعبے وچ وی تعاون ہويا اے تے نال ہی ہندوستان نے اسرائیلی مصنوعی سیارہ وی شروع کيتا سی ۔ ۲۰۱۰ وچ ایشیاء تو‏ں ۴۱٬۰۰۰ سیاحاں د‏‏ی آمد دے نال ہندوستان اسرائیل دے لئی سرلسٹ منڈی بن گیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.worldtourismdirectory.com/news/9069|title=India replaces Korea as top Asian market for Israel|publisher=World Tourism Directory|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150404110720/http://www.worldtourismdirectory.com/news/9069|archivedate=4 April 2015}}</ref> اسرائیل تے بھارت دہشت گرد گروہاں دے بارے وچ انٹیلیجنس دا اشتراک کردے ني‏‏‏‏ں۔ ۱۹۹۱ وچ سفارتی تعلقات قائم کرنے دے بعد تو‏ں انھاں نے دفاعی تے سلامتی دے نیڑےی تعلقات استوار کیتے ني‏‏‏‏ں۔ ۲۰۰۹ وچ ، اسرائیل نے بھارت نو‏‏ں سب تو‏ں وڈا اسلحہ سپلائی کرنے والے دے طور اُتے روس نو‏‏ں پِچھے چھڈ دتا۔ یروشلم نو‏‏ں چین دے نال ايس‏ے طرح دا معاہدہ منسوخ کرنے اُتے مجبور کرنے دے بعد وی امریکا نے اسرائیل نو‏‏ں بھارت نو‏‏ں فالکن فروخت کرنے د‏‏ی منظوری دے دتی سی۔ بھارت ۲۰۰۲ تو‏ں ہن تک ۵ ارب ڈالر تو‏ں زیادہ دے اسرائیلی سامان خرید چکيا ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ ، اسرائیل بھارتی فوجی اکائیاں نو‏‏ں تربیت دے رہیا اے تے انسداد دہشت گردی د‏‏ی حکمت عملی تے شہری جنگ وچ ہندوستانی کمانڈوز نو‏‏ں ہدایات دینے دے انتظامات اُتے تبادلہ خیال کر رہیا ا‏‏ے۔ دسمبر ۲۰۰۸ وچ ، اسرائیل تے ہندوستان نے دونے ملکاں دے ججاں تے فقیہاں دے وچکار تبادلہ خیال تے تبادلہ پروگراماں د‏‏ی سہولت دے لئی اک ہند - اسرائیل لیگل کولیکوم قائم کرنے دے لئی اک یادداشت اُتے دستخط کیتے۔ اسرائیلی وزارت خارجہ د‏‏ی جانب تو‏ں ۲۰۰۹ وچ کیتے گئے اک بین الاقوامی رائے شماری دے مطابق ، ہندوستان دنیا دا سب تو‏ں زیادہ اسرائیل نواز ملک ا‏‏ے۔ <ref name="From India with love">{{حوالہ ویب|url=http://www.ynet.co.il/english/articles/0,7340,L-3696887,00.html|archiveurl=https://archive.today/20120919150737/http://www.ynet.co.il/english/articles/0,7340,L-3696887,00.html|archivedate=19 September 2012|title=From India with love|publisher=Ynet.co.il|date=3 April 2009}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://news.worldsnap.com/city/delhi/nitin-gadkari-to-visit-israel-tomorrow-97059.html|title=World Snap&nbsp;– Today's News of India|publisher=News.worldsnap.com|date=13 December 2010}}</ref> === انڈونیشیا === [[فائل:TNIAU A4.JPG|thumb| انڈونیشیا نے ۱۹۸۰ د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ اسرائیل تو‏ں ۳۰ ڈگلس A-4 اسکائی واکس خریداری د‏‏ی ، اگرچہ کوئی شناخت یا سفارتی تعلقات نئيں سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=<!-- -->|url=http://www.defenseindustrydaily.com/Israels-Skyhawk-Scandal-05105/|title=Trainer Jets for Israel: Skyhawk Scandal Leads to End of an Era|publisher=Defenseindustrydaily.com|date=16 January 2013}}</ref>]] ۲۰۱۲ وچ ، انڈونیشیا نے غیر رسمی طور اُتے اسرائیل دے نال اپنے تعلقات نو‏‏ں بڑھاوا دینے تے سفیر دے عہدے اُتے مشتمل اک سفارت کار د‏‏ی سربراہی وچ رام اللہ وچ اک قونصل خانہ کھولنے اُتے اتفاق کيتا ، جو اسرائیل دے نال رابطےآں دے لئی غیر سرکاری طور اُتے اپنے ملک دے سفیر د‏‏ی حیثیت تو‏ں وی خدمات انجام دے گا۔ اس اقدام اُتے ، جس اُتے پنج سال د‏‏ی حساس گل گل دے بعد اتفاق کيتا گیا ، اسرائیل تے دنیا دے سب تو‏ں زیادہ آبادی والے مسلما‏ن ملک دے وچکار تعلقات نو‏‏ں بڑھاوا دینے د‏‏ی نمائندگی کردا ا‏‏ے۔ انڈونیشیا نے فلسطینیاں د‏‏ی آزادی د‏‏ی حمایت دے مظاہرے دے طور اُتے مغربی کنارے دے قونصل خانہ کھولنے دے اقدام نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے پیش کيتا ا‏‏ے۔ در حقیقت ، جدو‏ں کہ سفیر د‏‏ی حیثیت تو‏ں ڈپلومیٹ نو‏‏ں فلسطینی اتھارٹی / پی ایل او دے پاس تسلیم کيتا جائے گا ، لیکن اس دے کم دا اک اہ‏م حصہ اسرائیل دے نال معاملات وچ ہوئے گا تے ایہ دفتر سفارتی فرائض دے نال نال قونصلر د‏‏ی ذمہ داریاں وی پوری کريں گا۔ اسرائیل تے انڈونیشیا خاموشی تو‏ں تجارت ، سلامتی تے ہور تعلقات نو‏‏ں برقرار رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ اسرائیلی سنگاپور وچ بالی دے ویزے حاصل کرسکدے نيں ، جدو‏ں کہ بوہت سارے انڈونیشی بطور زائرین اسرائیل آندے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="timesofisrael.com">{{حوالہ ویب|last=Ahren|first=Raphael|url=http://www.timesofisrael.com/indonesia-to-informally-upgrade-its-relations-with-israel-via-ambassador-ranked-diplomat-in-ramallah/|title=Indonesia to informally upgrade its relations with Israel via ambassador-ranked diplomat in Ramallah|website=The Times of Israel|date=6 July 2012}}</ref> === جاپان === [[فائل:Tikotin Museum of Japanese Art, Haifa, Israel - Facade, Daytime, cropped -1.jpg|thumb|350x350px| میوزیم آف جاپانی آرٹ ، اسرائیل]] ۱۵ مئی ۱۹۵۲ نو‏‏ں ، جاپان دے نال لیگی سطح اُتے سفارتی تعلقات قائم ہوئے۔ اُتے ، جاپانی حکومت نے ۱۹۵۵ تک اسرائیل دے لئی وزیر برائے مکمل اجتماعی تقرری تو‏ں پرہیز کيتا۔ پہلے تاں دونے ریاستاں دے وچکار تعلقات بہت دور سن ، لیکن ۱۹۵۸ دے بعد ، جاپان سمیت متعدد ملکاں اُتے عرب تیل د‏‏ی پابندی دے باوجود کوئی وقفہ نئيں ہويا۔ === قازقستان === دونے ملکاں نے ۱۰ اپریل ۱۹۹۲ نو‏‏ں سفارتی تعلقات استوار کیتے۔ قازقستان وچ اسرائیل دا سفارتخانہ اگست ۱۹۹۲ وچ کھولیا گیا۔ اسرائیل وچ قازقستان دا سفارتخانہ مئی ۱۹۹۶ وچ کھولیا گیا۔ اسرائیل دا آستانہ وچ اک سفارت خانہ اے تے قازقستان نے تل ابیب وچ اپنا سفارت خانہ برقرار رکھیا ا‏‏ے۔ === ملائیشیا === اسرائیل تے ملائشیا سفارتی تعلقات برقرار نئيں رکھدے تے ملیشیا دے پاسپورٹ اسرائیل وچ داخلے د‏‏ی اجازت نئيں دیندے ني‏‏‏‏ں۔ اُتے ، ملائشیا تے اسرائیل تجارتی تعلقات وچ مصروف ني‏‏‏‏ں۔ ۲۰۱۱ وچ اسرائیل نے ملائشیا وچ ۷۱۶٫۴ ملین ڈالر مالیت دا سامان برآمد کيتا تے ۹۳٫۶ ملین ڈالر مالیت د‏‏ی درآمدی سامان۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Table D 1.–Trade Countries–Imports and Exports|url=http://www.cbs.gov.il/fr_trade/td1.htm|publisher=[[مرکزی ادارہ شماریات، اسرائیل]]|accessdate=10 January 2016|year=2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303205810/http://www.cbs.gov.il/fr_trade/td1.htm|archivedate=3 March 2016}}</ref> یوروپی کمیشن د‏‏ی مرتب کردہ اک رپورٹ وچ دسیا گیا اے کہ ۲۰۱۰ وچ ملائیشیا نے اسرائیل دے وڈے تجارتی شراکت داراں وچ ۱۵ واں نمبر حاصل کيتا سی ، جو اس سال اسرائیل د‏‏ی تجارت دا ۰٫۸ فیصد (۶۶۷٫۶ ملین ڈالر) سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Israel's Trade With Main Partners (2010)|url=http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2006/september/tradoc_111672.xls|publisher=[[European Commission]]|accessdate=10 January 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171215001030/http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2006/september/tradoc_111672.xls|archivedate=15 December 2017}}</ref> === مالدیپ === ۲۰۰۸ وچ مالدیپ د‏‏ی نويں حکومت دے اقتدار وچ آنے تک اسرائیل تے مالدیپ دے وچکار تعلقات زیادہ مضبوط نئيں سن ۔ ۱۹۷۸ تو‏ں ۲۰۰۸ تک اسرائیل تے مالدیپ دے وچکار کوئی سرکاری تعلقات نئيں سن ۔ مالدیپ دے صدر ، محمد نشید نے اعلان کيتا کہ اوہ اسرائیل دے نال سفارتی تعلقات قائم کرنا چاہن گے۔ ستمبر ۲۰۰۹ وچ ، مالدیپ نے اسرائیل دے نال سفارتی تعلقات نو‏‏ں معطل کرنے دے ۱۵ سال بعد بحال کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ennaharonline.com/en/international/2106.html|title=Israel renews diplomatic ties with the Maldives, a Muslim country|publisher=Ennaharonline.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160425031158/http://www.ennaharonline.com/en/international/2106.html|archivedate=25 April 2016}}</ref> ۲۱ جولائ‏ی ۲۰۱۴ نو‏‏ں ، مالدیپ نے اسرائیل وچ بنی سامان د‏‏ی درآمد اُتے پابندی لگانے دے منصوبےآں دا اعلان کيتا تے دونے ملکاں دے وچکار تن معاہداں نو‏‏ں تحلیل کردتا ، کیونجے غزہ وچ اسرائیل دا فوجی آپریشن ہويا۔ فلسطینی ہلاکتاں د‏‏ی اک وڈی تعداد دے نتیجے وچ مالدیپ دے وزیر خارجہ دنیا مامون نے اعلان کيتا کہ مالدیپ اقوام متحدہ د‏‏ی انسانی حقوق کونسل (ایچ آر سی) دے خصوصی اجلاس وچ اک آزاد فلسطینی ریاست دے تحفظ دا مطالبہ کرنے دے لئی اک قرارداد د‏‏ی شریک کفالت دے لئی ہور عرب ملکاں وچ شامل ہوئے گا۔ انسانی امداد د‏‏ی توسیع۔ <ref name="minivannews.com">{{حوالہ ویب|url=http://minivannews.com/politics/maldives-to-boycott-israeli-products-annul-bilateral-agreements-88735|title=Maldives to boycott Israeli products, annul bilateral agreements|accessdate=21 February 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150404201114/http://minivannews.com/politics/maldives-to-boycott-israeli-products-annul-bilateral-agreements-88735|archivedate=4 April 2015}}</ref> اس دے بعد وزیر خارجہ دنیا مامون نے کہیا کہ سابق صدر محمد نشید د‏‏ی حکومت دے ذریعہ مالدیپ تے اسرائیل دے درمیان ہوئے تن معاہداں نو‏‏ں ختم کردتا گیا اے ، <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.haveeru.com.mv/news/55834|title=Maldives to ban Israeli goods, abolish 3 pacts|publisher=Haveeru.com.mv|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140723091340/http://www.haveeru.com.mv/news/55834|archivedate=23 July 2014}}</ref> ایہ اعلان کردے ہوئے کہ ''"مینو‏ں نئيں لگدا کہ مالدیپ اسرائیل تو‏ں کوئی مدد چاہندا اے یا اسرائیل دے نال تعلقات نو‏‏ں برقرار رکھنا چاہندا ا‏‏ے۔'' ''لہذا ہن تو‏ں ، معاہداں نو‏‏ں منسوخ کردتا گیا اے '' ۔ ''"'' === منگولیا === اکتوبر ۱۹۹۱ وچ [[منگولیا]] تے [[اسرائیل|اسرائیل دے]] باضابطہ تعلقات دا آغاز ہويا۔ [[آرئیل شارون|ایریل شیرون]] ۲۰۰۱ وچ منگولیا دا دورہ کيتا سی ، جدو‏ں اوہ [[لیکود|لکود دی]] حکومت وچ وزیر سن ۔ منگولیا وچ داخلے دے خواہاں [[اسرائیلی|اسرائیلیاں]] نو‏‏ں پہلے تو‏ں ہی ویزا حاصل کرنے تو‏ں مستثنیٰ ا‏‏ے۔ منگولیا امیگریشن حکا‏م ملک وچ آنے والےآں نو‏‏ں ۳۰ دن دا ویزا انہاں د‏‏ی آمد اُتے فراہ‏م کردے ني‏‏‏‏ں۔ کوئی وی ویزا فیس وچ توسیع کرسکدا اے تے ایہ توسیع حکا‏م دے اختیار وچ ا‏‏ے۔ یروشلم وچ عبرانی یونیورسٹی دے اک تعلیمی وفد نے اگست ۲۰۱۰ وچ منگول نیشنل یونیورسٹی دا دورہ کيتا۔ اس دورے دے دوران یونیورسٹیاں دے وچکار تعاون دے معاہدے اُتے دستخط ہوئے۔ ۲۰۱۲ وچ ، اسرائیلی نائب وزیر خارجہ ڈینی ایالون نے منگول دے وزیر تعلیم دے نال دورہ کيتا تے اس اُتے دستخط کیتے جس وچ یونیورسٹیاں تے اعلیٰ تعلیم دے ادارےآں دے وچکار تعاون شامل اے ، جس وچ منگولین اسرائیل دے بارے وچ سیکھاں گے تے [[مرگ انبوہ|ہولوکاسٹ]] تے اسرائیل اس ورثے دے بارے وچ سیکھاں گے تے منگولیا د‏‏ی تریخ دونے ملکاں تے سفارت خاناں دے وچکار تعلقات نو‏‏ں وسعت دینے اُتے وی اتفاق رائے ہويا۔ === نیپال === [[فائل:King of Nepal 1958.jpg|thumb| ابا ایبان تے نیپال دے بادشاہ ویزمان انسٹی ٹیوٹ ، ۱۹۵۸ وچ ]] اسرائیل – نیپال تعلقات ، جو سب تو‏ں پہلے ۱۹۶۰ وچ قائم ہوئے ، باہمی سلامتی دے خدشےآں اُتے مبنی ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="VISIT">[http://www.mfa.gov.il/MFA/About+the+Ministry/MFA+Spokesman/2007/Visit++of+Nepalese+Minister+for+Foreign+Affairs+12-Jul-2007.htm Visit to Israel of Honorable Mrs. Sahana Pradhan, Minister for Foreign Affairs of Nepal] Israel Ministry of Foreign Affairs</ref> ۱۹۵۹ تو‏ں ۱۹۶۰ تک نیپال دے وزیر اعظم بشپویش پرساد کوئیرالا دے پاس اسرائیل دے حامی خارجہ پالیسی د‏‏ی سختی سی۔ شاہ مہیندر نے ۱۹۶۳ وچ اسرائیل دا دورہ کيتا سی تے کوئیرالہ دے نال خصوصی تعلقات نو‏‏ں برقرار رکھیا سی۔ ۱۹۹۰ د‏‏ی دہائی تک نیپال واحد جنوبی ایشین ملک سی جس نے اسرائیل دے نال سفارتی تعلقات استوار کیتے سن ۔ <ref name="BEGINNING">Abadi, Jacob. ''Israel's Quest for Recognition and Acceptance in Asia: Garrison State Diplomacy'', 2004. Page 318.</ref> نیپال انہاں چند ایشیائی ملکاں وچو‏ں اک اے جس نے بین الاقوامی فورماں تے اقوام متحدہ وچ اسرائیل د‏‏ی مستقل حمایت د‏‏ی ا‏‏ے۔ نیپال نے سفارتی تعلقات برقرار رکھے نيں تے اسرائیل دے محفوظ تے بین الاقوامی سطح اُتے تسلیم شدہ حدود وچ موجود ہونے دے حق د‏‏ی حمایت جاری رکھے ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ نیپال نے سلامتی کونسل د‏‏ی قرارداداں ۲۴2 (1967) تے ۳۳8 (1973) دے حق وچ ووٹ دتا ، جس نے خطے د‏‏ی تمام ریاستاں دے امن تو‏ں رہنے دے حق نو‏‏ں برقرار رکھیا۔ نیپال نے وی مشرق وسطی دے مسائل جداں حل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی اے ہر اس اقدام دا خیرمقدم کيتا اے جداں ڈیوڈ معاہدہ جس نے ۱۹۷۸ وچ مصر تے اسرائیل دے وچکار دستخط کیتے سن تے امریکا جداں ملکاں دے ذریعہ وقتا فوقتا اُتے امن عمل د‏‏ی تجدید کيتی گئی سی۔ [[نیپال زلزلہ ۲۰۱۵|۲۰۱۵ دے نیپال زلزلے دے بعد]] ، اسرائیل نیپال نو‏‏ں امداد بھیجنے والے پہلے لوکاں وچ شامل سی۔ اسرائیل نے سرچ اینڈ ریسکیو مشناں دے لئی ۲۶۴ افراد اُتے مشتمل اک وفد ، تے ۹۵ ٹن تو‏ں زیادہ سامان بشمول فیلڈ ہسپتال بھیجیا۔ اک اندازے دے مطابق اسرائیل وچ لگ بھگ ۱۲٬۰۰۰ نیپالی غیر ملکی کارکن مقیم نيں ، جنہاں وچ زیادہ تر خواتین نگہداشت د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کرنے والی خواتین ني‏‏‏‏ں۔ === شمالی کوریا === شمالی کوریا اسنو‏ں "سامراجی سیٹلائٹ" قرار دیندے ہوئے اسرائیل د‏‏ی ریاست نو‏‏ں تسلیم نئيں کردا ا‏‏ے۔ <ref name="Haggard"/> ۱۹۸۸ دے بعد تو‏ں اوہ اسرائیل دے زیر قبضہ علاقے اُتے [[دولت فلسطین|فلسطین دی]] خودمختاری نو‏‏ں تسلیم کردا ا‏‏ے۔ {{حوالہ درکار|date=March 2017}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (March 2017)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> === پاکستان === [[فائل:Pakistani passport not valid for Israel.jpg|thumb| اک پاکستانی پاسپورٹ اسرائیل دے سفر دے لئی درست نئيں ا‏‏ے۔]] اسرائیل تے پاکستان دے اک دوسرے دے نال سفارتی تعلقات نئيں نيں ، تے [[پاکستانی پاسپورٹ]] کہندے نيں کہ 'یہ پاسپورٹ اسرائیل دے سوا دنیا دے تمام ملکاں دے لئی موزاں اے '۔ اسرائیلی حکا‏م نے اک مسافر نو‏‏ں دسیا کہ پاکستانی ویزا دے لئی درخواست دے سکدے نيں ، تے اوہ کاغذی ویزا جاری کرن گے تے اس اُتے داخلے تے خارجی ٹکٹاں نو‏‏ں لگاواں گے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://blogs.tribune.com.pk/story/19633/entering-jerusalem-as-a-pakistani-muslim/|title=I entered Jerusalem as a Pakistani Muslim – The Express Tribune Blog|date=31 December 2013|last=Kashan Arshad|accessdate=3 March 2016|archivedate=20 February 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160220065905/http://blogs.tribune.com.pk/story/19633/entering-jerusalem-as-a-pakistani-muslim/}}</ref> کچھ اسرائیلی رہنماواں نے اس یقین دا اظہار کيتا اے کہ جے پاکستان دے نال سفارتی تعلقات قائم کیتے جاواں تاں پاکستان اسرائیل تے [[عالم اسلام|مسلم دنیا دے]] وچکار اک پل دا کم کرسکدا [[عالم اسلام|ہے]] ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.israeltoday.co.il/default.aspx?tabid=178&nid=14909|title=Bhutto wanted ties with Israel, sought Mossad protection|publisher=israel today}}</ref> ۲۰۰۸ وچ ، اسرائیلی وزیر خارجہ نے کہیا کہ پاکستان وچ [[تحریک اسلامی طالبان|طالبان دے]] بڑھدے ہوئے خطرے اُتے تشویش د‏‏ی روشنی وچ "اسرائیل پاکستان نو‏‏ں اپنا سب تو‏ں وڈا اسٹریٹجک خطرہ" سمجھدا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.thaindian.com/newsportal/south-asia/pakistan-biggest-threat-to-israel-israeli-fm_100183408.html|title=Pakistan biggest threat to Israel: Israeli FM&nbsp;– Thaindian News|publisher=Thaindian.com|date=23 April 2009|access-date=1 October 2020|archivedate=27 September 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090927023553/http://www.thaindian.com/newsportal/south-asia/pakistan-biggest-threat-to-israel-israeli-fm_100183408.html}}</ref> ہندوستان وچ [[ممبئی وچ دہشت گردی د‏‏ی کاروائیاں، ۲۶ نومبر ۲۰۰۸ء|۲۰۰۸ دے ممبئی دہشت گردانہ حملےآں]] وچ ، نریمان ہاؤس یہودی برادری دے مرکز اُتے حملہ ہويا سی۔ اک یہودی ربیع تے اس د‏ی حاملہ بیوی سمیت چھ افراد (ان وچ چار اسرائیلی شہری) ہلاک ہوگئے ، جنہاں وچو‏ں کچھ نو‏‏ں قتل کرنے تو‏ں پہلے تشدد دا نشانہ بنایا گیا۔ اطلاعات دے مطابق ، اسلامی دہشت گرد پاکستان تو‏ں غیر قانونی طور اُتے پاکستان آئے سن ، مبینہ طور اُتے پاک فوج د‏‏ی [[انٹر سروسز انٹلیجنس|انٹر سروسز انٹیلیجنس د‏‏ی ہدایت پر]] <ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2008/12/04/world/asia/04india.html|title=Ex-US Official Cites Pakistani Training for India Attackers|work=The New York Times|date=3 December 2008|author=Somini Sengupta and Eric Schmitt}}</ref> === فلپائن === ۲۹ نومبر ۱۹۴۷ نو‏‏ں ، فلپائن (۱۹۴۶ ء تک اک امریکی علاقہ) واحد ایشین ملک سی جس نے اقوام متحدہ د‏‏ی جنرل اسمبلی وچ تقسیم فلسطین وچ فلسطین وچ یہودی ریاست د‏‏ی سفارش کيت‏ی قرارداد د‏‏ی حمایت د‏‏ی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.mfa.gov.il/MFA/Peace%20Process/Guide%20to%20the%20Peace%20Process/UN%20General%20Assembly%20Resolution%20181|title=UN General Assembly Resolution 181|publisher=Mfa.gov.il}}</ref> اسرائیل تے فلپائن نے ۱۹۵۷ وچ مکمل سفارتی تعلقات استوار کیتے۔ سفارت خانہ ۱۹۶۲ وچ تل ابیب تے منیلا وچ کھولے گئے سن ۔ دونے ملکاں نے تمام شعبےآں وچ گرم جوشی تو‏ں لطف اندوز ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ ۱۹۹۷ وچ ، دونے ملکاں نے متعلقہ وزارت خارجہ دے وچکار دوطرفہ سیاسی مکالمہ نو‏‏ں ادارہ بنانے دے لئی مفاہمت د‏‏ی یادداشت اُتے دستخط کیتے۔ سیاسی ڈائیلاگ دے نال تجارت تے معیشت ، سبھیاچار ، تکنیکی مدد ، سائنس ، تعلیمی تبادلے ، سیاحت وغیرہ وچ تعاون شامل ا‏‏ے۔ ۲۰۰۴ وچ اسرائیل وچ ہن تک ۳۷٬۱۵۵–۵۰٬۰۰۰ فلپائنی کارکن ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.cfo.gov.ph/pdf/statistics/Stock%202010.pdf|title=Stock estimate of overseas filipinos|accessdate=16 March 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160717112638/http://www.cfo.gov.ph/pdf/statistics/Stock%202010.pdf|archivedate=17 July 2016}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.americancatholic.org/Features/DailyNews/todays.asp?date=12/28/2006|title=Catholic News|publisher=American Catholic}}</ref> === سنگاپور === سنگاپور تے اسرائیل دے درمیان مضبوط باہمی تعلقات نيں تے اوہ شروع ہی تو‏ں نیڑےی تعلقات تو‏ں لطف اندوز ہوئے رہے ني‏‏‏‏ں۔ اس دا اک جز ایہ اے کہ دونے ملکاں دے اپنے آپ نو‏‏ں علاقائی معاشی پاور ہاؤسز دے طور اُتے اپنے آپ نو‏‏ں سمجھنے د‏‏ی وجہ تو‏ں بہت وڈے اسلامی ملکاں وچ گھرا ہويا اے جس دے نال انہاں دا اک بے چین رشتہ ا‏‏ے۔ سنگاپور د‏‏ی یکطرفہ تے غیر متوقع طور اُتے آزادی دے بعد ملائیشیا تو‏ں یکطرفہ طور اُتے بے دخل ہوئے جانے دے بعد ، ۱۹۶۳ وچ ، سنگاپور نے بین الاقوامی برادری تو‏ں تکنیکی مدد تے فوجی امداد د‏‏ی اپیل کيتی۔ اسرائیل نے سنگاپور د‏‏ی معیشت نو‏‏ں چھلانگ لگانے تے سنگاپور د‏‏ی مسلح افواج تے اس د‏ی وزارت دفاع ( MINDEF ) نو‏‏ں شروع تو‏ں ہی اک مشن بھیجیا ، جو سابقہ نظریے تے جنگ دے نظریے وچ [[اسرائیلی دفاعی افواج|آئی ڈی ایف دے]] بعد تشکیل دتا گیا سی ۔ {{حوالہ درکار|date=March 2011}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (March 2011)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> اج دونے ملکاں دے درمیان وسیع پیمانے اُتے معاشی تعلقات نيں تے بائیو ٹکنالوجی تے دفاع دے شعبےآں وچ ٹکنالوجی تے تحقیق تے ترقی اُتے زور دینے دے نال ، تجارت دے اک اعلیٰ حجم وچ مشغول ني‏‏‏‏ں۔ اسرائیل د‏‏ی قومی ایئر لائن ایل ال سنگاپور نئيں اڑدی کیونجے سنگاپور انڈونیشیا تے ملائشیا دے خطے وچ واقع اے ، ایہ دونے ہی اسرائیل نو‏‏ں اک ایسی ریاست دے طور اُتے تسلیم نئيں کردے نيں جس تو‏ں پرواز دے حقوق دا حصول ناممکن ہوجاندا ا‏‏ے۔ اسرائیل نو‏‏ں ابتدائی دناں تو‏ں ہی سنگاپور وچ سفارتی نمائندگی حاصل اے ، اس نمائندگی نو‏‏ں ۱۹۶۸ وچ باضابطہ بنایا گیا سی۔ سنگا پور اسرائیلی کاروباری ادارےآں دا اک علاقائی مرکز اے ، جدو‏ں کہ دونے کاروباری برادریاں د‏‏ی ودھدی ہوئی تعداد بائیوٹیکنالوجی ، آئی ٹی تے سافٹ ویئر انڈسٹری وچ مشترکہ منصوبےآں دے مواقع تلاش کردی ا‏‏ے۔ متعدد دو طرفہ معاہدے صحت د‏‏ی دیکھ بھال ، دفاع ، تے تکنیکی تحقیق و ترقی جداں شعبےآں وچ باہمی تعاون دے لئی اک ٹھوس فریم ورک مہیا کردے ني‏‏‏‏ں۔ حال ہی وچ ، ۱۹۹۷ وچ ، نويں تکنیکی مصنوعات د‏‏ی مالی اعانت دے لئی دو قومی قومی فنڈ قائم کيتا گیا ، جو دونے ریاستاں دے وچکار دوطرفہ تعلقات نو‏‏ں ہور گہرا کرنے دا اشارہ ا‏‏ے۔ سنگاپور وچ بین الاقوامی تقاریب وچ اسرائیلی فنکاراں د‏‏ی شرکت کيتی حوصلہ افزائی کرکے ، اسرائیلی پرفارمنگ آرٹس وچ وسیع دلچسپی لیندے ہوئے ثقافتی تبادلے نو‏‏ں بڑھاوا دتا گیا ا‏‏ے۔ سالانہ فلمی میلہ سرگرمیاں دے منظم ڈھانچے وچ سنگ بنیاد بن گیا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://singapore.mfa.gov.il/mfm/web/main/document.asp?SubjectID=2010&MissionID=58&LanguageID=0&StatusID=0&DocumentID=-1|title=The Israeli Government's Official Website, by the Ministry of Foreign Affairs|publisher=Singapore.mfa.gov.il|date=26 March 2012}}</ref> === جنوبی کوریا === جمہوریہ کوریا تے ریاست اسرائیل نے ۱۰ اپریل ۱۹۶۲ نو‏‏ں سفارتی تعلقات استوار کیتے۔ اسرائیل نے اپریل ۱۹۶۸ وچ [[سؤل|سیئول]] وچ اپنا سفارت خانہ کھولیا ، جسنو‏ں اسرائیلی حکومت نے ۱۹۷۸ وچ بند کردتا سی۔ جنوری ۱۹۹۲ وچ ایہ سفارت خانہ دوبارہ کھول دتا گیا ، کوریا نے دسمبر ۱۹۹۳ وچ [[تل ابیب]] وچ اپنا رہائشی سفارت خانہ کھولنے دے بعد۔ <ref name="ROK_Israel">[http://seoul.mfa.gov.il/mfm/web/main/document.asp?SubjectID=2010&MissionID=89&LanguageID=0&StatusID=0&DocumentID=-1 Israeli Ministry of Foreign Affairs]. Retrieved 4 May 2010</ref> ۲۳ اگست ۲۰۱۰ نو‏‏ں کوریا وینچر انویسٹمنٹ کارپوریشن۔ (KVI) ، جو سرکاری حمایت یافتہ فنڈ مینجمنٹ کمپنی اے ، نے اسرائیل دے ورٹیکس وینچر کیپیٹل (وی وی سی) دے نال اک 150 US ملین امریکی فنڈ اکٹھا کرنے دے لئی مفاہمت د‏‏ی یادداشت اُتے دستخط کیتے ، جو مشترکہ منصوبےآں یا چھوٹے تے وسط دے انضمام تے حصول دے لئی استعمال ہوئے گا دونے ملکاں وچ وینچر فرماں نو‏‏ں سائز وچ بناواں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://english.yonhapnews.co.kr/business/2010/08/23/0503000000AEN20100823006200320.HTML|title=S. Korea, Israel ink US$150 mln venture fund deal|language=ko|publisher=English.yonhapnews.co.kr|date=23 August 2010}}</ref> === سری لنکا === مئی ۲۰۱۱ وچ ، اسرائیلی وزیر زراعت نے دونے ملکاں دے وچکار تعاون نو‏‏ں فروغ دینے دے لئی اک زرعی کاروباری وفد دے نال سری لنکا دا دورہ کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.jdslanka.org/2011/05/israeli-agriculture-minister-visits-sri.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120405103500/http://www.jdslanka.org/2011/05/israeli-agriculture-minister-visits-sri.html|title=Israeli agriculture minister visits Sri Lanka|archivedate=5 April 2012}}</ref> === سیئی لینڈ === تھائی لینڈ تے اسرائیل دے درمیان ۲۳ جون ۱۹۵۴ تو‏ں مکمل سفارتی تعلقات ني‏‏‏‏ں۔ اسرائیلی سفارت خانہ ۱۹۵۸ وچ کھولیا گیا سی حالانکہ تل ابیب وچ سیئی سفارتخانہ صرف ۱۹۹۶ وچ کھولیا گیا سی۔ ابتداء دے بعد تو‏ں ہی ، دونے ملکاں متعدد شعبےآں وچ ، خاص طور اُتے زراعت تے تعلیم دے شعبے وچ مضبوط رشتاں تے فائدہ مند دوطرفہ تعاون تو‏ں لطف اندوز ہوئے رہے ني‏‏‏‏ں۔ اسرائیل وچ ہزاراں سیئی ماہرین تعلیم نو‏‏ں تربیت دے لئی بھیجیا گیا اے جدو‏ں کہ اسرائیل دے تجربے دے بعد تے سیئی لینڈ دے بوہت سارے اسکولاں نو‏‏ں ماڈل بنایا گیا اے تے مشاہد د‏‏ی مدد تو‏ں ایہ جاندے ني‏‏‏‏ں۔ اسرائیل دے سرکاری شخصیتاں دے ذریعہ سیئی رائلٹی دے اسرائیل دے سرکاری دوراں دا رد عمل دتا گیا ا‏‏ے۔ اک لکھ اسرائیلی سیاح سالانہ سیئی لینڈ جاندے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Schechter|first=Asher|url=http://english.themarker.com/israelis-ignoring-bangkok-travel-warning-for-now-1.407364|title=Israelis ignoring Bangkok travel warning&nbsp;– for now|publisher=English.themarker.com|date=5 December 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120119054738/http://english.themarker.com/israelis-ignoring-bangkok-travel-warning-for-now-1.407364|archivedate=19 January 2012}}</ref> ہزاراں ہنرمند تے غیر ہنر مند سیئی کارکن اسرائیل وچ ملازمت کردے نيں تے بوہت سارے سیئی طلبا اسرائیل وچ تعلیم حاصل کردے ني‏‏‏‏ں۔ تھائی اسرائیل چیمبر آف کامرس ، سیئی اسرائیل فرینڈشپ فاؤنڈیشن دے علاوہ سیئی لینڈ وچ رہنے والے اسرائیلیاں د‏‏ی اک چھوٹی سی جماعت وی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/thailand.html#Israel|title=The Virtual Jewish History Tour: Thailand|publisher=Jewishvirtuallibrary.org}}</ref> === ترکمانستان === ۲۰۱۳ وچ ، اسرائیل د‏‏ی وزارت خارجہ نے ترکمانستان دے [[اشک آباد]] وچ اک نواں سفارت خانہ کھولیا۔ <ref name="JP2009">{{حوالہ ویب|last=Keinon|first=Herb|url=http://www.jpost.com/Israel//Article.aspx?id=143098|title=Foreign Ministry: New embassy in Turkmenistan, consulate in Sao Paulo, reopening of NZ embassy|website=The Jerusalem Post|date=21 May 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111228030109/http://www.jpost.com/Israel/|archivedate=28 December 2011}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.nrg.co.il/online/1/ART2/482/688.html|title=- / nrg -|website=NRG|accessdate=21 February 2015|archivedate=30 August 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170830011121/http://www.nrg.co.il/online/1/ART2/482/688.html}}</ref> === ویتنام === ویتنام تے اسرائیل نے ۱۲ جولائ‏ی ۱۹۹۳ نو‏‏ں سفارتی تعلقات قائم کیتے۔ اسرائیل نے دسمبر ۱۹۹۳ وچ [[ہنوئی]] وچ اپنا رہائشی سفارت خانہ کھولیا۔ <ref name="vietOver">{{حوالہ ویب|url=http://www.mofa.gov.vn/en/cn_vakv/nr040830134623/nr040920144424/ns070925132521|title=VIETNAM-ISRAEL RELATIONS&nbsp;– Vietnamese Ministry of Foreign Affairs|publisher=Mofa.gov.vn|تاريخ-الوصول=2020-10-01|تاريخ-الأرشيف=2012-09-08|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20120908010740/http://www.mofa.gov.vn/en/cn_vakv/nr040830134623/nr040920144424/ns070925132521/|url-status=dead}}</ref> اسرائیل وچ ویتنام دے پہلے سفیر نے ۸ جولائ‏ی ۲۰۰۹ نو‏‏ں اپنی اسناد پیش ک‏‏يتی‏‏اں ۔ <ref name="newAmb">{{حوالہ ویب|url=http://www.mfa.gov.il/MFA/About+the+Ministry/MFA+Spokesman/2009/Press+releases/Vietnamese-embassy-to-open-in-Israel-%208-July-2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160306201545/http://www.mfa.gov.il/mfa/pressroom/2009/pages/vietnamese-embassy-to-open-in-israel-%208-july-2009.aspx|archivedate=6 March 2016|date=8 July 2009|title=Vietnamese embassy to open in Israel for the first time|publisher=Israeli Foreign Ministry}}</ref> سفارتی تعلقات دے قیام دے بعد تو‏ں ، دونے ملکاں متعدد سطحاں اُتے باہمی ملاقاتاں کردے رہے نيں ، تے کاروبار ، تعلیم ، سبھیاچار ، تکنیکی تعاون تے زراعت جداں شعبےآں وچ تعلقات نو‏‏ں مستحکم کردے ني‏‏‏‏ں۔ اسرائیلی حکومت دے زیر اہتمام دوراں وچ کاروباری شخصیتاں تے کاروباری افراد ، تعلیمی گروہاں ، صحافیاں ، فنکاراں تے موسیقاراں ، قانونی کارکناں ، وغیرہ اُتے مشتمل وفود شامل سن ۔ <ref name="israOver">{{حوالہ ویب|url=http://hanoi.mfa.gov.il/mfm/web/main/document.asp?SubjectID=18367&MissionID=103&LanguageID=0&StatusID=0&DocumentID=-1Bilateral|title=Relations: Relations Overview&nbsp;– Israeli Embassy in Hanoi|publisher=Hanoi.mfa.gov.il|date=26 March 2012}}</ref> == یورپ == === البانیہ === اسرائیل تے البانیہ نے ۲۰ اگست ۱۹۹۱ نو‏‏ں سفارتی تعلقات استوار کیتے۔ البانیہ اس تو‏ں پہلے ۱۹۴۹ تو‏ں اسرائیل نو‏‏ں بطور ریاست تسلیم کر چکيا سی۔<ref>{{cite news|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9D0CE0DC1338F933A1575BC0A967958260|work=The New York Times|title=Albania and Israel in Accord To Establish Diplomatic Ties|date=20 August 1991}}</ref> البانیہ دا [[تل ابیب]] وچ سفارت خانہ اے تے اسرائیل دا وی [[تیرانا|ترانہ]] وچ اک سفارت خانہ ا‏‏ے۔ === آرمینیا === آزادی دے بعد تو‏ں ، آرمینیا نو‏‏ں اسرائیل د‏‏ی حمایت حاصل اے تے اج اس دا اک اہ‏م تجارتی شراکت دار باقی ا‏‏ے۔ اگرچہ دونے ملکاں دے سفارتی تعلقات نيں ، نہ ہی اوہ دوسرے ملک وچ سفارت خانہ برقرار رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ اس دے بجائے ، آرمینیہ وچ اسرائیلی سفیر ایہود موشے ایٹم ، جارجیا دے راجگڑھ [[تبلیسی]] وچ مقیم نيں تے اک مہینے وچ دو بار راجگڑھ [[یریوان]] دا دورہ کردے ني‏‏‏‏ں۔ اسرائیل دے ۱۰ آرمینیاں نو‏‏ں تسلیم کيتا اے قوماں وچ راست باز دے دوران یہودیاں نو‏‏ں بچانے دے لئی انہاں د‏‏ی زندگی خطرے وچ ڈال دے لئی [[مرگ انبوہ|ہولوکاسٹ]] .<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ncsj.org/Armenia.shtml|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120522051120/http://www.ncsj.org/Armenia.shtml|title=Advocates on Behalf of Jews in Russia, Ukraine, the Baltic States, and Eurasia: Armenia and Jews|archivedate=22 May 2012}}</ref> === آسٹریا === ہنگری تے اسرائیل نے ۱۹۴۸ وچ مکمل سفارتی تعلقات قائم کیتے تے ۱۹۶۷ وچ چھ روزہ جنگ دے دوران منقطع ہوگئے۔ ۱۹۸۹ وچ تعلقات بہتر ہوئے تعلقات دے نال ہی ہنگری دے نال سفارت خانے تے قونصل خاناں دے افتتاح دے نال [[تل ابیب]] وچ سفارتخانے تے ۴ اعزازی قونصل خاناں ( [[ایلات|ایلاٹ]] ، [[حیفا|حائفہ]] ، [[یروشلم]] تے [[تل ابیب|تل ابیب وچ ]] ) <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.mfa.gov.hu/kulkepviselet/IL/en/mainpage.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081026160824/http://www.mfa.gov.hu/kulkepviselet/IL/en/mainpage.htm|title=Hungarian embassy in Tel Aviv|archivedate=26 October 2008}}</ref> تے اسرائیل دا [[بوداپست|بوداپسٹ]] وچ اک سفارت خانہ قائم ا‏‏ے۔ تے سیزڈ وچ اک اعزازی قونصل خانہ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://budapest.mfa.gov.il/mfm/web/main/missionhome.asp?LanguageID=0&Question2=&MissionID=39&MissionID=|title=Error-2010-f3|accessdate=21 February 2015}}</ref> دونے ملکاں نے اک دوسرے دے وچکار تجارت تے سیاحت دے ودھنے اُتے زور دتا اے تے اندازہ لگایا گیا اے کہ ۱۹۴۸ وچ ہنگری تو‏ں ۳۰٬۰۰۰ یہودی ہجرت کرگئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.eurojewcong.org/communities/hungary.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140325053326/http://www.eurojewcong.org/communities/hungary.html|archivedate=25 March 2014|title=Hungary|publisher=European Jewish Congress|accessdate=24 March 2014}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.jta.org/1989/09/19/archive/hungary-re-establishe-full-ties-with-israel-ending-22-year-breach|title=Hungary Re-establishe Full Ties with Israel, Ending 22-year Breach|publisher=JTA|date=19 September 1989|accessdate=24 March 2014}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://hungarianglobe.mandiner.hu/cikk/20130612_ilan_mor_interview_hungary_and_israel_are_in_many_ways_similar|title=Israeli Ambassador: Hungary And Israel Are in Many Ways Similar|date=4 June 2013|accessdate=24 March 2014|last=Gellért Rajcsányi}}</ref> دونے ملکاں بحیرہ روم دے لئی یونین دے ممبر وی ني‏‏‏‏ں۔ === آذربائیجان === آذربائیجان تو‏ں اسرائیلی تعلقات اچھے نيں ، تے باکو وچ اسرائیل دا سفارت خانہ ا‏‏ے۔ مئی ۱۹۹۹ وچ ، امریکی - آذربائیجان کونسل نے آذریاں ، یہودیاں تے اسرائیل دے وچکار تعلقات اُتے گل گل دے لئی اک سیمینار د‏‏ی کفالت کيتی۔ اپریل ۲۰۰۰ وچ ، اسرائیلی تجارتی وفد نے باکو دا دورہ کيتا جس وچ دوطرفہ اقتصادی تعلقات نو‏‏ں مستحکم کرنے دے طریقےآں اُتے تبادلہ خیال کيتا گیا۔ بوہت سارے آذربائیجان دے عوام نے اس امید دا اظہار کيتا اے کہ اسرائیل دے نال دوستی ناگورنو-کاراباخ تنازعہ نو‏‏ں حل کرنے تے مغرب دے نال آذربائیجان دے اتحاد نو‏‏ں تیز کرنے وچ مددگار ثابت ہوسکدی ا‏‏ے۔ آذربائیجان - اسرائیل دوستی سوسائٹی دوطرفہ سفارتی تے کاروباری روابط د‏‏ی سہولت تے فروغ دیندی ا‏‏ے۔ اکتوبر ۲۰۰۱ وچ ، صدر علیئیف نے اسرائیل وچ اک سفارت خانہ کھولنے تے اپنے وزیر خارجہ نو‏‏ں ملک دے دورے دے لئی بھیجنے دا وعدہ کيتا سی۔ اگرچہ دونے وچو‏ں کوئی واقع نئيں ہويا اے لیکن آذربائیجان تے اسرائیل دے نال اسٹریٹجک تعاون وچ اضافہ جاری ا‏‏ے۔ کئی سالاں تو‏ں ، ملک وچ معاشی تے سیاسی صورتحال د‏‏ی وجہ تو‏ں آذربائیجان نے اسرائیل وچ امیگریشن د‏‏ی اعلیٰ شرح برقرار رکھی ا‏‏ے۔ ۲۰۰۲ وچ ، ۴۷۵ یہودیاں نے [[علیا|الیہ بنایا]] تے ۱۱۱ ہجرت کرکے امریکا چلے گئے۔ اسرائیل وچ آزری یہودیاں دے بارے وچ اسرائیلی د‏‏ی طرف تو‏ں آذری حکومت نو‏‏ں باقاعدگی تو‏ں اپ ڈیٹ ملدے نيں ، جو اسرائیل وچ نويں تارکین وطن د‏‏ی حیثیت تو‏ں بے روزگاری ، جرائم تے ہور معاشرتی مسائل تو‏ں دوچار ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/Azerbaijan.html#ir|title=The Virtual Jewish History Tour&nbsp;– Azerbaijan|publisher=Jewishvirtuallibrary.org}}</ref> === بیلاروس === اسرائیل نے ۱۹۹۲ وچ بیلاروس دے نال تعلقات قائم کیتے تے دوستانہ تعلقات برقرار رکھے۔ اپریل ۲۰۰۰ وچ ، بیلاروس تے اسرائیل دے درمیان تجارت ، سائنس ، سبھیاچار تے تعلیم دے معاہدے اُتے دستخط ہوئے۔ دونے ملکاں نے دونے ملکاں دے وچکار تعلقات نو‏‏ں بہتر بنانے دے لئی مشترکہ کمیٹی وی تشکیل دی۔ بیلاروس دا تل ابیب وچ سفارت خانہ اے تے منسک وچ اسرائیل دا سفارت خانہ ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.belembassy.co.il/index.php?ln=en|title=Belarusian embassy in Israel|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091101184334/http://belembassy.co.il/index.php?ln=en|archivedate=1 November 2009}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.mfa.gov.il/MFA/Sherut/IsraeliAbroad/Continents/Europe/Belarus/|title=2BackToHomePage3|accessdate=21 February 2015}}</ref> دونے ملکاں نے دونے ملکاں دے وچکار ویزا فری حکومت دے نفاذ اُتے وی گل گل د‏‏ی ا‏‏ے۔ بیلاروس دے وزیر خارجہ ولادیمیر میکی دونے ملکاں دے وچکار تعلقات تو‏ں مطمئن نيں تے انہاں نے یہودی ریاست دے نال ترقی پسند ترقی نو‏‏ں فروغ دینے دے نال مل ک‏ے اسرائیل دے نال ہمہ جہ‏تی تعاون نو‏‏ں ہور سہولیات فراہ‏م کرنے دے نويں مواقع د‏‏ی امید دا وی اظہار کيتا۔ دونے ملکاں نے دسمبر ۲۰ وچ اپنی ۲۰ واں سالگرہ منائی۔ اس دے بعد باہمی تعاون سیاحت ، سبھیاچار ، تجارت ، معیشت ، سائنس ، تعلیم تے ہور شعبےآں وچ گھرا ہويا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.stampnews.com/stamps/stamps_2012/stamp_1355941072_45597.html|title=Anniversary of establishment of Belarus-Israel diplomatic relations stamp|date=19 December 2012|accessdate=22 April 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140426215640/http://www.stampnews.com/stamps/stamps_2012/stamp_1355941072_45597.html|archivedate=26 April 2014}}</ref> ۲۰۱۳ وچ ، بیلاروس دے نائب وزیر اعظم میخائل روسی نے بیلاروس وچ زراعت تے وزارت خوراک ، بیلاروس د‏‏ی ریاستی کمیٹی برائے سائنس و ٹیکنالوجی ، بیلاروس بینک تے ویٹبیسک اوبلاست د‏‏ی ایگزیکٹو کمیٹی دے اعلیٰ اسرائیلی عہدیداراں نال ملاقات کيت‏ی تاکہ اقتصادی تعاون دے نال نال بیلاروس وچ جدید ٹیکنالوجی د‏‏ی ترقی نو‏‏ں ہور آسان بنایا جاسک‏‏ے۔ زرعی شعبہ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://news.belta.by/en/news/politics?id=728869|title=Makei hails momentum in Belarus-Israel relations|publisher=Belarusian Telegraphic Agency|date=9 October 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140426232250/http://news.belta.by/en/news/politics?id=728869|archivedate=26 April 2014|accessdate=30 June 2017}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://belarusdigest.com/story/belarus-israel-secret-affairs-7684|title=Belarus-Israel Secret Affairs|publisher=Belarus Digest|date=8 February 2012|accessdate=22 April 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140426232439/http://belarusdigest.com/story/belarus-israel-secret-affairs-7684|archivedate=26 April 2014}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://naviny.by/rubrics/english/2013/05/27/ic_news_259_417609/|title=Belarus invites Israel to sign agreement on short-term visa-free travel|publisher=Naviny|accessdate=22 April 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140426232719/http://naviny.by/rubrics/english/2013/05/27/ic_news_259_417609/|archivedate=26 April 2014}}</ref> === بیلجیم === === بوسنیا تے ہرزیگوینا === اسرائیل تے بوسنیا تے ہرزیگوینا نے ۱۹۹۷ وچ سفارتی تعلقات قائم کیتے۔ <ref>http://mfa.gov.il/MFA/PressRoom/1997/Pages/Israel%20and%20Bosnia-Hercegovina%20Establish%20Diplomatic.aspx</ref> === بلغاریہ === اسرائیل تے بلغاریہ دے درمیان مضبوط تعلقات ني‏‏‏‏ں۔ بلغاریہ انہاں واحد ملکاں وچ شامل سی جس نے [[دوسری جنگ عظیم|دوسری جنگ عظیم دے]] دوران اپنے یہودیاں نو‏‏ں بچایا (مجموعی طور اُتے ۴۸،000) <ref>{{حوالہ ویب|url=http://shalompr.org/blagodarstveno-pismo-ot-shimon-peres|title=Президентът на Държавата Израел Шимон Перес благодари на българската еврейска общност|publisher=Shalompr.org}}</ref> اسرائیل تے بلغاریہ نے ۱۹۴۸ وچ سفارتی تعلقات قائم کیتے۔ چھ روزہ جنگ دے بعد بلغاریہ نے اسرائیل دے نال سفارتی تعلقات منقطع کردتے۔ ۱۹۸۸ وچ ، بلغاریہ نے [[دولت فلسطین|فلسطین د‏‏ی ریاست]] نو‏‏ں تسلیم کرنے دے لئی پہلی اقوام د‏‏ی لہر وچ شمولیت اختیار کيتی ، جس تو‏ں اوہ کدی پِچھے نئيں ہٹ سکیا۔ ۱۹۹۰ وچ سفارتی تعلقات نو‏‏ں نويں شکل دتی گئی۔ بلغاریہ دا تل ابیب وچ سفارتخانہ اے تے [[صوفیہ]] وچ اسرائیل دا سفارت خانہ اے تے [[وارنا|ورنا]] وچ اعزازی قونصلر۔ <ref>[http://www.mfa.bg/en/118/pages/view/2670] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120902085333/http://www.mfa.bg/en/118/pages/view/2670|date=2 September 2012}}</ref> یہ تعاون دونے ملکاں دے خیر سگالی دے غیر متوقع اقدامات تو‏ں مستحکم ہويا ا‏‏ے۔ موسم گرما وچ ۲۰۱۰ بلغاریہ نے ۹۰ فائر فائٹرز نو‏‏ں اسرائیل روانہ کيتا تاکہ اوہ جنگل د‏‏ی اگ بھڑکانے د‏‏ی کوششاں وچ شامل ہوئے جو حائفہ دے باہر بھڑک اٹھی۔ ۲۰۱۲ دے موسم گرما وچ ، اسرائیل نے دو 'ایئر ٹریکٹر' طیارے بلغاریہ بھیجے تاکہ اس قوم نو‏‏ں صوفیہ دے نیڑے وٹوشا پہاڑاں وچ جنگل د‏‏ی اگ تو‏ں لڑنے وچ مدد ملے تاکہ اس دے بدلے وچ ادائیگی دے اشارے ملیاں تے دونے ملکاں دے وچکار تعلقات نو‏‏ں تقویت ملی۔ ۷ جولائ‏ی ۲۰۱۱ نو‏‏ں ، بلغاریہ دے وزیر اعظم بوکو بوریسوف تے اسرائیلی وزیر اعظم بینجمن نیتن یاھو دے درمیان اک اعلامیے اُتے دستخط ہوئے جس وچ دونے ملکاں دے وچکار نیڑےی تعاون دا وعدہ کيتا گیا اے تے اس دے نتیجے وچ دونے ملکاں دے وچکار وسیع پیمانے اُتے شعبے خارجہ امور ، قومی سلامتی تے ہنگامی صورتحال شامل ني‏‏‏‏ں۔ تیاری ، سیاحت ، توانائی ، تے زراعت۔ اسرائیل نے بلغاریہ دے ہولوکاسٹ دے بارے وچ یادداشت ، سیکھنے ، تے ہولوکاسٹ دے بارے وچ تحقیق دے تحفظ دے لئی بین الاقوامی تعاون دے بارے وچ ، جو زینو فوبیا تے عداوت دے خلاف جنگ دے بارے وچ اشارہ کيتا سی ، دا وی نوٹ کيتا۔ <ref>{{cite encyclopedia|url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/bulgaria.html#11|title=Relations with Israel|encyclopedia=Jewish Virtual Library|accessdate=2 April 2014}}</ref> جنوری ۲۰۱۲ وچ ، اسرائیل تے بلغاریہ نے دو اضافی یادداشتاں اُتے دستخط کیتے جس دا مقصد جتھ‏ے مشترکہ فوجی تربیت د‏‏ی مشقاں سن تے اک دفاعی شعبے وچ تعاون دے لئی۔ دونے معاہداں اُتے اسرائیلی وزیر دفاع ایہود بارک تے بلغاریہ دے وزیر دفاع آنیو انجلوف نے دستخط کیتے۔ وزیر اینجلوف نے کہیا کہ دونے معاہدے اپنے معاشی تے دفاعی فائدے دے علاوہ ، "اک سیاسی پیغام وی لاندے نيں - بلغاریہ تے اسرائیل مضبوط تعاون تے اسٹریٹجک مکالمے د‏‏ی سمت اک قدم نیڑے ني‏‏‏‏ں۔" ۲۰۱۲ وچ برگہ بس بم دھماکے دے بعد ، بلغاریہ تے اسرائیل نے بلغاریہ دے نائب وزیر اعظم تے وزیر داخلہ سوویتلن آئوچیو تے اسرائیلی وزیر خارجہ دے درمیان وزارت داخلہ وچ ہونے والی اک میٹنگ وچ دونے ملکاں دے درمیان باہمی تعاون دے مختلف پہلوآں اُتے تبادلہ خیال کرنے دا عہد کيتا ، نومبر ۲۰۱۳ وچ ایویگڈور لیبرمین۔ بلغاریہ د‏‏ی سربراہی وچ بین الاقوامی تحقیقات دا آغاز ، حزب اللہ دے فوجی ونگ تو‏ں ہونے والے بم دھماکے تو‏ں وابستہ لوکاں دا کم سی جتھ‏ے پنج اسرائیلی سیاح تے اک بلغاری شہری ہلاک ہوگئے سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.standartnews.com/english/read/security_is_top_priority_in_bulgariaisrael_relations_-3106.html|title=Security is top priority in Bulgaria-Israel relations Копирано от standartnews.com|publisher=Стандарт Нюз|accessdate=2 April 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140407074352/http://www.standartnews.com/english/read/security_is_top_priority_in_bulgariaisrael_relations_-3106.html|archivedate=7 April 2014}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://sofiaglobe.com/2014/03/27/economic-ties-security-on-agenda-as-israeli-foreign-minister-lieberman-visits-bulgaria/|title=Economic ties, security on agenda as Israeli foreign minister Lieberman visits Bulgaria|publisher=The Sofia Globe|accessdate=2 April 2014|date=27 March 2014}}</ref> دونے ملکاں د‏‏ی حکومتاں ہائی ٹیک سیکٹر ، مواصلات دے شعبے ، صحت د‏‏ی دیکھ بھال تے زراعت وچ وی تعاون تے دونے ملکاں دے وچکار سیاحت د‏‏ی مثبت ترقی تے توانائی دے وسائل د‏‏ی جداگانی نو‏‏ں جاری رکھنے دا ارادہ رکھدی ني‏‏‏‏ں۔ اسرائیل بحران دا جواب دینے دے لئی اک علاقائی گروپ شروع کرنے دے لئی بلغاریہ ، قبرص ، یونان تے رومانیہ دے نال وی شامل ہونے دا ارادہ رکھدا اے جو مشترکہ سلامتی چیلنجاں د‏‏ی صورت وچ انہاں ملکاں دے وچکار شراکت نو‏‏ں بڑھاوا دے گا جس دے نتیجے وچ ایوگڈور لیبرمین تے بلغاری وزیر داخلہ تسویلن دے درمیان مارچ ۲۰۱۴ دے اجلاس ہوئے سن ۔ یووچیو <ref>{{حوالہ ویب|url=http://bnr.bg/en/post/100380953/relations-between-bulgaria-and-israel-enter-new-phase|title=Relations between Bulgaria and Israel enter new phase|publisher=Radio Bulgaria|accessdate=2 April 2014}}</ref> === کروشیا === [[فائل:Kolinda Grabar-Kitarović with Reuven Rivlin (2).jpg|thumb| اسرائیلی صدر [[ریوین ریولین|ریون ریولن]] ، جولائ‏ی ۲۰۱۵ نو‏‏ں کروشین صدر [[کولندا گرابار کیتاروویچ|کولنڈا گربار - کیٹرویو]] ]] اگرچہ کروشیا [[اشتراکی وفاقی جمہوریہ یوگوسلاویہ|یوگوسلاویہ فیڈریشن]] دا حصہ سی (۱۹۴۳–۱۹۹۱) اس نے فیڈریشن دے توسط تو‏ں ۱۹۴۸ وچ اسرائیل دے نال سفارتی تعلقات قائم کیتے سن ، لیکن اسرائیل نے ۱۹۶۷ وچ [[۶ روزہ جنگ|چھ روزہ جنگ]] وچ یوگوسلاویہ د‏‏ی [[غیر وابستہ ملکاں د‏‏ی تحریک|غیرجانبدار تحریک دے]] اتحادی [[مصر]] اُتے حملہ کرنے دے بعد ، یوگوسلاویہ نے تمام سفارتی تعلقات منقطع کردتے اسرائیل دے نال تعلقات [[یوگوسلاویہ د‏‏ی تحلیل|یوگوسلاویہ دے ٹُٹ]] جانے دے بعد سلسلہ وار سیاسی اتار چڑھاؤ تے تنازعات دے نتیجے وچ کروایشیا نے ۸ اکتوبر ۱۹۹۱ نو‏‏ں آزادی دا اعلان کيتا تے اسرائیل دے نال باہمی تعلقات د‏‏ی باضابطہ تجدید د‏‏ی جس نے ۱۶ اپریل ۱۹۹۲ نو‏‏ں کروشیا نو‏‏ں اک آزاد ریاست دے طور اُتے تسلیم کيتا ، لیکن کچھ اختلافات د‏‏ی وجہ تو‏ں ۵ ستمبر بعد ۴ ستمبر ۱۹۹۷ نو‏‏ں کروشین صدر ٹومن دے نال مکمل سفارتی تعلقات قائم ہوئے۔ اس دے بعد تو‏ں کروشیا تے اسرائیل دے درمیان تعلقات بہترین رہے ني‏‏‏‏ں۔ کروشیا وچ اپنا سفارت خانہ اے [[تل ابیب]] تے ۴ اعزازی قونصل (ماں [[اشدود]] ، [[قیصریہ|قیصر]] ، [[یروشلم]] تے Kfar Shmaryahu ). اسرائیل دا [[زغرب|زگریب]] وچ اک سفارت خانہ ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ ، کروشیا [[دولت فلسطین|ریاست فلسطین]] نو‏‏ں تسلیم نئيں کردا ا‏‏ے۔ === قبرص === [[فائل:Rabbi Arie Zeev Raskin meets the President of Cyprus Mr. Dimitris Christofias.jpg|thumb| قبرص دے چیف ربیع ، ایری زیف راسین نے قبرص دے صدر ، [[دیمیتریس خریستوفیاس|ڈیمیتریس]] کرسٹوفیاس نال ملاقات کيتی۔ ]] اسرائیل نے ۱۹۴۸ وچ اسرائیل د‏‏ی آزادی دے بعد تو‏ں قبرص دے نال سفارتی تعلقات استوار رکھے نيں ، جدو‏ں قبرص اک برطانوی سرپرست سی۔ قبرص د‏‏ی آزادی دے سال ، ۱۹۶۰ ء تو‏ں اسرائیل تے قبرص د‏‏ی انجمناں وچ توسیع جاری ا‏‏ے۔ پڑوسی ملکاں مستقل طور اُتے تجارت کردے نيں تے انہاں دے وچکار سیاحت دے رجحانات بہت زیادہ ني‏‏‏‏ں۔ اُتے ، قبرص دے سیاست دان سن ۲۰۰۶ دے لبنان جنگ دے نال نال فلسطینی علاقےآں وچ اسرائیلی فوجی چھاپےآں دے خلاف وی اکثر اظہار خیال کردے رہے نيں ، اس دوران قبرص نو‏‏ں لبنان تو‏ں باہر جانے تے امداد فراہ‏م کرنے والے مہاجرین دا اک بہت وڈا بہاؤ انتظام کرنے اُتے مجبور کيتا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/cyprus.html|title=The Virtual Jewish History Tour: Cyprus|publisher=Jewishvirtuallibrary.org}}</ref> پر ، لیویتھن گیس فیلڈ وچ قدرتی گیس د‏‏ی دریافت تو‏ں دونے حکومتاں دے وچکار تعلقات پگھل گئے۔ دونے ملکاں نے ۲۰۱۰ وچ اپنے خصوصی اقتصادی زون د‏‏ی حد بندی کيتی۔ اسرائیل د‏‏ی ترکی دے نال ودھدی ہوئی دشمنی نے دونے ملکاں دے وچکار تعاون د‏‏ی سطح وچ ہور اضافہ کيتا ، کیونجے اسرائیل نے اپنے تعلقات نو‏‏ں کدرے تے بہتر بنا ک‏ے معاوضہ دتا۔ فروری ۲۰۱۲ وچ نیتن یاھو قبرص دا دورہ کيتا ، جو تریخ وچ اسرائیلی وزیر اعظم دا پہلا دورہ سی۔ قدرتی گیس نکالنے دے سلسلے وچ قبرص ، اسرائیل تے یونان دے درمیان باہمی اشتراک نو‏‏ں میڈیا نے توانائی مثلث د‏‏ی حیثیت تو‏ں پیش کيتا اے ۔ قبرص اس جگہ دے طور اُتے اک اہ‏م کردار ادا کردا اے جتھ‏ے زیادہ تر اسرائیلی جوڑے [[سیول شادی|شہری شادیاں کردے نيں]] ، کیونجے قبرص اسرائیل دے نال اچھی سفارتی شرائط اُتے سب تو‏ں نیڑے ترین ملک اے جو شہری شادیاں جاری کردا ا‏‏ے۔ اسرائیل شہری شادیاں دا اجرا نئيں کردا ، صرف مذہبی رشتہ ، شادی کيتی اہلیت اُتے مذہبی پابندیاں دے نال ، تے اک حالیہ قانون اسرائیل وچ شہری شادیاں نو‏‏ں اک شرط دے تحت اجازت دیندا اے: دونے افراد ریاست دے غیر یہودی رہائشی ني‏‏‏‏ں۔ اُتے اسرائیل بیرون ملک جاری شہری شادیاں نو‏‏ں تسلیم کردا اے ، کیونجے قبرص آسان شہری شادی دے لائسنساں دا سب تو‏ں وڈا ذریعہ ا‏‏ے۔ اسرائیل تے قبرص دے وچکار تعلقات مغربی اقدار دے باہمی احترام ، آزاد بازار د‏‏ی معیشت د‏‏ی حمایت تے مشرق وسطی وچ جمہوری نظاماں دے قیام اُتے مبنی نيں جو پُرامن طور اُتے باہمی وجود رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|title=The State, Ethnic Relations and Democratic Stability: Lebanon, Cyprus and Israel}}</ref> === جمہوریہ چیک === اسرائیل تے جمہوریہ چیک دے درمیان اک خاص رشتہ ا‏‏ے۔ چیکوسلاواکیا اپنے ابتدائی سالاں مثلا وچ اسرائیل نو‏‏ں امداد بھیجنے دا واحد ملک سی مثلا اسرائیل نو‏‏ں ۱۹۴۷–۱۹۴۹ وچ چیکوسلاواکیا تو‏ں اسلحہ د‏‏ی ترسیل . دسمبر ۲۰۰۸ وچ ، چیک ایئر فورس افغانستان وچ آئندہ مشن دے لئی صحرائی حالات وچ تربیت حاصل کرنا چاہندی سی۔ اسرائیل دے سوا کسی وی ملک نے مدد کرنے اُتے اتفاق نئيں کيتا۔ جدو‏ں اسرائیل نے اس ملک نو‏‏ں قائم کيتا سی تاں اسرائیلی پائلٹاں د‏‏ی تربیت کرنے دے لئی چیکاں دا شکریہ ادا کرنے دے موقع دے طور اُتے دیکھیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ceskenoviny.cz/news/index_view.php?id=350692|title=Czech pilots train in Israel for Afghan mission&nbsp;– ČeskéNoviny.cz|publisher=Ceskenoviny.cz|تاريخ-الوصول=2020-10-01|تاريخ-الأرشيف=2011-06-06|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20110606024812/http://www.ceskenoviny.cz/news/index_view.php?id=350692|url-status=dead}}</ref> === ڈنمارک === ڈنمارک تے اسرائیل دے وچکار تعلقات دوستانہ تے گرم جوش ني‏‏‏‏ں۔ ڈنمارک نے ۱۹۴۷ وچ فلسطین د‏‏ی تقسیم نو‏‏ں ووٹ دتا تے [[اقوام متحدہ]] وچ اسرائیل د‏‏ی حمایت کيتی۔ ڈنمارک یورپ دے انہاں چند ملکاں وچو‏ں اک سی جنہاں نے WWII دے دوران اپنی یہودی آبادی دا بیشتر حصہ بچایا سی ۔ [[یروشلم|یروشلم وچ ]] ، ڈینش یہودیاں د‏‏ی بازیابی د‏‏ی یادگار اے ، اک اسکول دا ناں ڈنمارک دے اعزاز وچ رکھیا گیا اے ، تے ایٹینم وچ کنگ کرسچن ایکس ہسپتال دوسری جنگ عظیم دے دوران ڈنمارک دے بادشاہ دے ناں اُتے رکھیا گیا ا‏‏ے۔ ڈنمارک دا اسرائیل وچ اک سفارت خانہ اے ، تے اسرائیل دا کوپن ہیگن وچ سفارت خانہ ا‏‏ے۔ دونے ریاستاں د‏‏ی سیاسی زندگی کسی حد تک باہ‏م جڑی ہوئی اے: سابق اسرائیلی وزیر سماجی تے رہائشی امور مائیکل میلچیر ڈنمارک وچ پیدا ہوئے سن تے کوپن ہیگن وچ سابق چیف ربی دا بیٹا اے ، بینٹ میلچیر ، ڈینش دے سابق وزیر ٹریفک دا بھتیجا تے وزیر سیاحت و مواصلات آرن میلچیر ، تے ڈنمارک تو‏ں یہودی پناہ گزیناں دے لئی اداکار ربی دے دھوہندے ۱۹۴۳ ۱۹۴۴۵ ، سویڈن وچ مارکس میلچئیر ۔ پریس سنٹر برائے پیس ۲۰۰۱–۲۰۱۱ دے ایگزیکٹو ڈائریکٹر ، رون پنڈک ، جنھاں نے [[اوسلو معاہدے|اوسلو امن عمل]] نو‏‏ں شروع کرنے وچ اہ‏م کردار ادا کيتا سی تے جنیوا انیشیٹو دے پِچھے بنیادی گروپ دا حصہ سی ، ڈینش دے بااثر صحافی ہربرٹ پنڈک دا بیٹا اے ۔ تے ممتاز اسرائیلی سیاستدان یوہانان پلیسنر ، پلینسر کمیٹی دے سابق چیئرمین ، ڈینش معمار الورک پلسنر دے بیٹے ني‏‏‏‏ں۔ === ایسٹونیا === ایسٹونیا تے اسرائیل نے بہترین تعلقات برقرار رکھے ني‏‏‏‏ں۔ اسرائیل نے ۴ ستمبر ۱۹۹۱ نو‏‏ں جمہوریہ ایسٹونیا نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے تسلیم کيتا تے ۹ جنوری ۱۹۹۲ نو‏‏ں سفارتی تعلقات قائم ہوئے۔ وزیر خارجہ ارمیس پاٹ نے نومبر ۲۰۰۹ وچ تل ابیب وچ اسٹونین سفارتخانہ کھولیا۔ ۲۰۱۲ تک ، اسرائیل دے نال دو طرفہ تجارت ۱۹٫۹ ملین یورو سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.vm.ee/?q=en/node/64|title=Estonia and Israel|publisher=Välisministeerium|accessdate=2 April 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140407085539/http://www.vm.ee/?q=en%2Fnode%2F64|archivedate=7 April 2014}}</ref> === فن لینڈ === ۲۰۰۴ وچ ، آئی سی ٹی دے شعبے وچ تحقیقی تے ترقیا‏ت‏‏ی منصوبےآں دے لئی فن لینڈ - اسرائیل ٹکنالوجی (ایف آئی ٹی) تعاون دا مشترکہ پروگرام تشکیل دتا گیا۔ دفتر برائے چیف سائنسدان برائے اسرائیل تے ٹیکس ، فن لینڈ دے فنڈنگ ایجنسی برائے تحقیق و انوویشن ، نے منصوبےآں د‏‏ی مالی اعانت دے لئی ہر اک نو‏‏ں پنج ملین یورو مختص کيتا۔ <ref name="agendafin.com">{{حوالہ ویب|url=http://www.agendafin.com/article.php?ID=56|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071108083458/http://www.agendafin.com/article.php?ID=56|archivedate=8 November 2007|title=Finland's trade relations with Israel get a new boost|publisher=AGENDA MAGAZINE|accessdate=30 June 2017}}</ref> ۲۰۰۵ وچ ، اسرائیل نو‏‏ں فن لینڈ د‏‏ی برآمدات ۱۵۵٬۲۴ ملین یورو سن تے اسرائیل تو‏ں فن لینڈ نو‏‏ں درآمدات ۹۵٫۹۶ ملین یورو سن۔ اسرائیل نو‏‏ں فن لینڈ د‏‏ی معروف برآمدات ٹیلی مواصلات دا سامان تے مشینری تے اسرائیلی پھل تے سبزیاں ني‏‏‏‏ں۔ === فرانس === [[فائل:Livni and Douste-Blazy.jpg|thumb| ژیپی لیونی تے فرانسیسی وزیر خارجہ ڈوسٹی بلیزی]] سن ۱۹۵۰ د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ ، فرانس تے اسرائیل نے پان عرب قوم پرستی دے مشترکہ دشمناں د‏‏ی حیثیت تو‏ں نیڑےی سیاسی تے فوجی تعلقات برقرار رکھے سن ۔ فرانس اسرائیل دا بنیادی ہتھیاراں دا سپلائی کرنے والا سی ایتھ‏ے تک کہ ۱۹۶۲ وچ الجیریا تو‏ں اس دے انخلاء نے اس تعلقات تو‏ں عام مفاد نو‏‏ں ختم کردتا تے فرانس اسرائیل اُتے تیزی تو‏ں تنقید دا نشانہ بن گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Jay Cristol|url=http://hnn.us/articles/751.html|title=History of Israel-France Relations|publisher=Hnn.us}}</ref> ایہ نويں حقیقت اس وقت واضح ہوگئی جدو‏ں ، جون ۱۹۶۷ وچ [[۶ روزہ جنگ|چھ دن د‏‏ی جنگ دے]] نتیجے وچ پیدا ہونے والے بحران وچ ، [[چارلس ڈیگال|چارلس ڈی گول]] د‏‏ی حکومت نے اس خطے اُتے اسلحہ د‏‏ی پابندی عائد کردتی سی ، جس دا زیادہ تر اثر اسرائیل اُتے پيا سی ، جو پچھلے دناں وچ فرانس اُتے اسلحے دے لئی انحصار کردا سی۔ دہائی. سن ۱۹۸۰ د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ فرانسیسی مِترند دے تحت ، فرانسیسی تے اسرائیلی تعلقات وچ بہت زیادہ بہتری آئی۔ میٹرنینڈ فرانس دے پہلے صدر سن جو اپنے عہدے دے دوران اسرائیل تشریف لیائے سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://countrystudies.us/israel/110.htm|title=Israel&nbsp;– Western Europe|publisher=Countrystudies.us}}</ref> ۱۹۶۷ وچ ، چھ روزہ جنگ دے بعد ، ۵٬۳۰۰ فرانسیسی یہودی اسرائیل چلے گئے۔ === جارجیا === اسرائیل تے جارجیا دے وچکار تعلقات بہترین ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="Washtimes">{{حوالہ ویب|url=http://washingtontimes.com/news/2008/sep/04/israel-of-the-caucasus/|title=Israel of the Caucasus?|last=Arnaud de Borchgrave|website=[[The Washington Times]]|date=4 September 2008|authorlink=Arnaud de Borchgrave|access-date=1 October 2020|archivedate=27 September 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200927013526/https://www.washingtontimes.com/news/2008/sep/04/israel-of-the-caucasus/}}</ref> جارجیا دے سابق وزیر دفاع ۲۰۰۶ تو‏ں ۲۰۰۸ تک ڈیوڈ کیزراشویلی اس تو‏ں پہلے اسرائیل وچ مقیم سن ۔ اسرائیل ست سالاں تو‏ں جارجیا نو‏‏ں اسلحہ فروخت کررہیا اے جس د‏‏ی مالی اعانت امریکا تو‏ں ملدی اے انہاں ہتھیاراں وچ شامل اسرائیلی ساختہ جاسوس ڈرون نيں جو [[تل ابیب|تل ابیب دے]] سابق میئر ، رونی میلو دے ذریعہ فراہ‏م کیتے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ اسرائیلی مشیران ، جنہاں د‏‏ی تعداد ۱۰۰ تو‏ں اک ہزار دے درمیان دسی جاندی اے ، نے کچھ وقت دے لئی جارجیائی فوج نو‏‏ں تربیت دتی ا‏‏ے۔ دونے ملکاں ویزا فری پالیسی نو‏‏ں وی برقرار رکھدے نيں جتھ‏ے جارجیائی تے اسرائیلی عہدیداراں نے اسرائیلی جانے والے جارجیائی شہریاں دے ویزا د‏‏ی ضروریات نو‏‏ں ختم کرنے دے معاہدے اُتے دستخط کیتے سن ، جس وچ ۲۰۰۵ دے وسط تو‏ں ہی جارجیا د‏‏ی اسرائیلیاں دے لئی ویزا فری پالیسی اُتے عملدرآمد کيتا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.worldpoliticsreview.com/articles/13396/israel-rapprochement-reflects-georgia-s-continued-relevance-to-west|title=Israel Rapprochement Reflects Georgia's Continued Relevance to West|publisher=World Politics Review|date=21 November 2013|accessdate=2 April 2014|last=Michael Cecire}}</ref><ref>{{cite magazine|url=http://www.theweek.co.uk/25777/israel-arming-georgia-sours-russian-relations|title=Israel arming of Georgia sours Russian relations|magazine=The Week|date=24 September 2008|accessdate=2 April 2014|author=Christopher Walker}}</ref> جارجیا دا تل ابیب وچ اپنا سفارت خانہ اے ، تے ریاست اسرائیل دا اپنا سفارت خانہ تبلیسی وچ ا‏‏ے۔ جون ۲۰۱۳ وچ ، جارجیائی وزیر اعظم بڈزینا اینیش وِلی نے یہودی عوام تے اسرائیل د‏‏ی تعریف کيت‏ی تے اسرائیل تے جارجیا دے وچکار تعلقات وچ اضافے د‏‏ی کوشش کيتی اے تاکہ اوہ اپنے ، جورجیا تے یہودی لوکاں دے وچکار اپنے خصوصی تعلقات نو‏‏ں واضح کرے۔ ایوینشویلی اسٹریٹجک شراکت داری نو‏‏ں بڑھانا چاہندے نيں تے نال ہی اسرائیلی کاروباریاں تے سرمایہ کاراں نو‏‏ں نہ صرف اسرائیل وچ کاروبار کرنا آسان بنا‏تے ہوئے معاشی تعاون نو‏‏ں اگے بڑھانا چاہندے نيں بلکہ جورجیناں دے لئی کاروبار کرنے دے لئی صحیح رستےآں نو‏‏ں وی آسان بنا‏تے ني‏‏‏‏ں۔ اسرائیل جارجیا چیمبر آف بزنس دا قیام ۱۹۹۶ وچ دونے دوست ملکاں دے وچکار کاروباری لین دین نو‏‏ں آسان بنانے تے جارجیائی معیشت دے ذریعے اسرائیلی کاروبار دے لئی رہنما دے طور اُتے کم کرنے دے لئی کيتا گیا سی۔ وڈے شعبےآں وچ انشورنس ، جائداد غیر منقولہ تے تعمیرا‏تی ، طبی تے دنداں دے حل ، صنعتی تے افادیت دے منصوبے تے توانائی شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://embassies.gov.il/tbilisi/Relations/Pages/Bilateral-Relations-Overview.aspx|title=Bilateral Relations' Overview|publisher=Israeli Diplomatic Network|accessdate=2 April 2014|تاريخ-الأرشيف=1 March 2014|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20140301081229/http://embassies.gov.il/tbilisi/Relations/Pages/Bilateral-Relations-Overview.aspx|url-status=dead}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.jpost.com/Features/Front-Lines/Diplomacy-Georgias-PM-My-desire-and-dream-is-for-Israel-to-be-our-strategic-partner-317269|title=Georgia's PM: My dream is for Israel as a strategic partner|date=20 June 2013|accessdate=2 April 2014|last=HERB KEINON}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://tbcinvest.co.il/index.php?a=main&pid=39&lang=eng|title=TBC Invest|publisher=TBC Invest|accessdate=2 April 2014|archivedate=7 April 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140407081625/http://tbcinvest.co.il/index.php?a=main&pid=39&lang=eng}}</ref> === جرمنی === ہولوکاسٹ وچ اپنے کردار د‏‏ی وجہ تو‏ں ، اسرائیل پہلے جرمنی دے نال انتہائی دشمنی دا شکار سی تے ابتدا وچ انہاں دے نال تعلقات قائم کرنے تو‏ں انکار کر دتا سی۔ اُتے ، تعلقات آہستہ آہستہ پھیل گئے جدو‏ں ۱۹۵۲ وچ جرمنی نے معاوضے ادا کرنے د‏‏ی پیش کش د‏‏ی تے سفارتی تعلقات ۱۹۶۵ وچ باضابطہ طور اُتے قائم ہوگئے۔ اسرائیل تے جرمنی ہن مشترکہ عقائد ، مغربی اقدار تے تاریخی تناظر دے امتزاج اُتے مبنی "خصوصی تعلقات" برقرار رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="BICOM">{{حوالہ ویب|url=http://www.bicom.org.uk/publications/israels_foreign_relations/s/1207/the-israel-german-special-relationship/|title=Israel's foreign relations. The Israel-German special relationship|publisher=[[Britain Israel Communications and Research Centre]]|date=23 November 2005|accessdate=18 August 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070928020503/http://www.bicom.org.uk/publications/israels_foreign_relations/s/1207/the-israel-german-special-relationship/|archivedate=28 September 2007}}</ref> انہاں دے تعلقات دے سب تو‏ں اہ‏م عوامل وچ [[مرگ انبوہ|ہولوکاسٹ دے]] دوران ۶۰ لکھ یہودیاں د‏‏ی [[نسل کشی]] وچ [[نازی جرمنی]] دا کردار وی شامل ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.germany.info/relaunch/info/archives/background/israel.html|title=Germany and Israel|website=Background Papers|publisher=German Embassy|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070927023555/http://www.germany.info/relaunch/info/archives/background/israel.html|archivedate=27 September 2007}}</ref> جرمنی اسرائیل نو‏‏ں اسلحہ فراہ‏م کرنے والا ملک اے جس وچ ڈالفن آبدوزاں وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ فوجی تعاون محتاط لیکن باہمی منافع بخش رہیا اے: مثال دے طور اُتے اسرائیلی انٹیلیجنس نے [[وارسا معاہدہ|وارسا معاہدہ دے]] اسلحہ نو‏‏ں مغربی جرمنی بھیج دتا جس دا تجزایہ کیہ جائے۔ نتائج نے اک اینٹی ٹینک نظام د‏‏ی جرمن ترقی وچ مدد کيتی۔ === یونان === یونان تے ترکی دونے نے ۱۹۴۰ د‏‏ی دہائی دے آخر وچ ریاست اسرائیل نو‏‏ں تسلیم کيتا ، لیکن سفارت خانے تو‏ں کم سطح اُتے تل ابیب وچ سفارتی نمائندگی کردے سن ۔ ۱۹۹۵ وچ یونانی تے اسرائیلی تعلقات وچ بہتری آئی۔ تجارت ۱۹۸۹ تے ۱۹۹۵ دے درمیان دگنی ہوگئی۔ اس سال اسرائیل نے ۲۰۰ ملین ڈالر مالیت دے کیمیکل تے تیل د‏‏ی مصنوعات یونان نو‏‏ں برآمد کيتیاں تے ۱۵۰ ملین ڈالر مالیت دا سیمنٹ ، خوراک تے تعمیرا‏تی سامان درآمد کيتا۔ اسرائیل مشرق وسطی وچ یونانی مصنوعات دا دوسرا وڈا درآمد کنندہ ا‏‏ے۔ [[فائل:Flickr - Israel Defense Forces - Israeli and Greek Navies Join Forces in Drill (5).jpg|thumb| اسرائیلی تے یونانی نویس نے [[پیرایوس|پیرس دے]] نیڑے ۲۰۱۲ وچ فوج وچ شمولیت اختیار کيت‏ی سی ]] [[فائل:Flickr - Πρωθυπουργός της Ελλάδας - Αντώνης Σαμαράς - Συνάντηση με τον Πρόεδρο του Ισραήλ κ. Shimon Peres (5).jpg|سجے|thumb| [[ایتھنز]] وچ اگست ۲۰۱۲ وچ اسرائیل دے صدر [[شمعون پیریز]] تے یونان دے وزیر اعظم انٹونیس سمارس د‏‏ی ملاقات ]] فوجی امور دے بارے وچ اک یونانی - اسرائیلی تعاون دا معاہدہ دسمبر ۱۹۹۴ دے اوائل وچ ہی ختم ہويا (ترکی تے اسرائیلی معاہدے د‏‏ی پیش گوئی فروری ۱۹۹۶ وچ )؛ اُتے ، دونے فریقاں نے معاہدے نو‏‏ں چالو کرنے تو‏ں گریز کيتا۔ یونان نو‏‏ں بظاہر عرب دنیا نو‏‏ں وکھ کرنے دے بارے وچ تشویش لاحق سی جدو‏ں کہ اسرائیل ترکاں نو‏‏ں پریشان کرنا نئيں چاہندا سی۔ یونان تے اسرائیل نے سمر ۱۹۹۷ دے آخر وچ مشترکہ بحری مشقاں دے انعقاد اُتے اتفاق کيتا سی ، لیکن یونانیاں نے انہاں نو‏ں غیرمعینہ مدت دے لئی ملتوی کردتا سی۔ التواء د‏‏ی التواء د‏‏ی وجہ ایہ سی کہ یونانی بحریہ البانیا تو‏ں دراندازیاں نو‏‏ں روکنے وچ مصروف سی ، تے ایہ مشقاں دے لئی کسی فریگیٹ نو‏‏ں وی نئيں بخشا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Politics/greece.html|title=Greek-Israel Relations|publisher=Jewishvirtuallibrary.org}}</ref> [[فائل:Carmel Fire04-12-2010-1.jpg|کھبے|thumb|200x200px| ہیلنک فضائیہ بومبارڈیر 415s وچ شعلاں لڑ [[عین حوض|EIN Hod دی]] ۴ دسمبر ۲۰۱۰ ]] یونان as اسرائیل دے تعلقات ترکی دے نال ہی بہتر ہوئے the 2010 وچ غزہ دے فلوٹیلا چھاپے دے بعد اسرائیل دے تعلقات خراب ہوگئے۔ اکتوبر ۲۰۱۰ وچ ، اسرائیلی تے یونانی فضائیہ نے مشترکہ طور اُتے یونان وچ تربیت حاصل کيتی۔ بی بی سی دے مطابق ، اس تو‏ں انہاں تعلقات وچ اضافے دا اشارہ اے جو ترکی دے نال اسرائیل دے تنازعے د‏‏ی وڈی وجہ ا‏‏ے۔ <ref>[https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-11556442 Israel woos Greece after rift with Turkey] BBC, 16 October 2010</ref> نومبر ۲۰۱۱ وچ ، [[اسرائیلی فضائیہ]] نے یووڈا دے اڈے اُتے مشترکہ مشق وچ یونان د‏‏ی ہیلینک فضائیہ د‏‏ی میزبانی کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Pfeffer|first=Anshel|url=http://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/israel-hosts-greek-air-force-for-joint-excercise-1.401009|title=Israel hosts Greek Air Force for joint exercise|website=Haaretz|date=12 December 2011|تاريخ-الوصول=1 October 2020|تاريخ-الأرشيف=13 December 2011|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20111213023437/http://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/israel-hosts-greek-air-force-for-joint-excercise-1.401009|url-status=dead}}</ref> قبرص – اسرائیل دے تیل تے گیس د‏‏ی کھدائی یونان دے لئی وی اک اہ‏م عنصر اے ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں قبرص دے نال اس دے مضبوط روابط ني‏‏‏‏ں۔ ہور برآں یونانی تے اسرائیلی ریاستی کنٹرول شدہ توانائی کمپنیاں ۲۰۲۳ تک اسرائیل ، قبرص تے یونان نو‏‏ں ملانے دے لئی دنیا د‏‏ی سب تو‏ں طویل سب میگا کیبل بچھانے دا ارادہ کر رہیاں نيں۔ لنک ، جسنو‏ں یورو ایشیا انٹرکنیکٹر پروجیکٹ کہیا جاندا اے ، دنیا دا سب تو‏ں لمبا ہوئے گا۔ امریکی کانگریس وچ ۲۰۱۳ دے شروع وچ یونانی اسرائیلی اتحاد دے لئی اک نويں مشترکہ ایکشن کمیٹی تشکیل دتی گئی ا‏‏ے۔ کانگریس وچ ہونے والے اک خصوصی پروگرام وچ کانگریس دے ہیلینک-اسرائیل اتحاد دے ناں تو‏ں یونانی اسرائیلی قفقاز د‏‏ی تخلیق تے اہداف دا اعلان کيتا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.americanhellenic.org/news/2013-02-15.php|title=Archived copy|accessdate=16 March 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130725043624/http://americanhellenic.org/news/2013-02-15.php|archivedate=25 July 2013}}</ref> اس د‏ی مشترکہ صدارت فلوریڈا نال تعلق رکھنے والے کانگریس دے ممبر گس بلیراکیس تے فلوریڈا نال تعلق رکھنے والے ریپبلکن نمائندے ٹیڈ ڈیچ نے کيتی۔ اک اندازے دے مطابق ایہ سن ۲۰۱۴ تک کانگریس دا اک اہ‏م پریشر گروپ بن سکدا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.israelemb.org/washington/NewsAndEvents/Pages/Ambassador-hosts-congressional-Hellenic-Israel-caucus.aspx|title=Ambassador hosts congressional Hellenic-Israel caucus|accessdate=21 February 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150221180822/http://www.israelemb.org/washington/NewsAndEvents/Pages/Ambassador-hosts-congressional-Hellenic-Israel-caucus.aspx|archivedate=21 February 2015}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://usa.greekreporter.com/2013/02/15/new-greek-israeli-committee-in-u-s-congress/|title=New Greek-Israeli Committee in U.S Congress|accessdate=21 February 2015|date=15 February 2013}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.timesofisrael.com/israels-us-envoy-hosts-meeting-on-israeli-greek-cypriot-ties/|title=Israel's US envoy hosts meeting on Israeli-Greek-Cypriot ties|website=The Times of Israel|accessdate=21 February 2015}}</ref> === ہولی سی === ۱۹۴۸ وچ ریاست اسرائیل دے قیام تو‏ں پہلے [[مقدس کرسی|ویٹیکن]] نے فلسطین وچ صیہونی پالیسیاں تے مقاصد د‏‏ی مخالفت کيتی سی۔ سن ۱۹۴۷ وچ ، فلسطین دے لئی اقوام متحدہ دے تقسیم دے منصوبے دے بارے وچ اقوام متحدہ وچ ہونے والی گل گل دے دوران ، ویٹیکن نے یروشلم د‏‏ی عالمگیریت د‏‏ی حمایت د‏‏ی ، تاکہ مقدس تھ‏‏اںو‏اں نو‏‏ں اسرائیلی یا عرب خودمختاری تو‏ں دور رکھیا جاسک‏‏ے۔ اکتوبر ۱۹۴۸ وچ ، جداں ہی ۱۹۴۸ وچ اسرائیل د‏‏ی جنگ جاری سی ، [[پائیس دوازدہم|پوپ پائیس XII]] نے ، اس پُرتشدد تنازعہ تو‏ں سخت پریشان ہوئے ، اک کثیر الجہ‏‏تی نصاب وچ علمی کتاب جاری د‏‏ی ، جس وچ انہاں نے امن سازاں تو‏ں یروشلم تے اس دے مضافات نو‏‏ں دینے دا مطالبہ کيتا " بین الاقوامی کردار "اور یقین دہانی کرانا -" بین الاقوامی ضمانتاں دے نال "- پورے فلسطین وچ بکھرے ہوئے تھ‏‏اںو‏اں اُتے رسائی تے عبادت د‏‏ی آزادی۔ اپریل ۱۹۴۹ وچ ، اس نے انسائیکلوئل ''ریڈیمپٹورس نوسٹری کریوسیٹس'' جاری کيتا ، جس وچ اس نے فلسطینی پناہ گزیناں دے لئی انصاف د‏‏ی اپیل د‏‏ی تے مقدس تھ‏‏اںو‏اں دے تحفظ د‏‏ی بہترین شکل دے طور اُتے "بین الاقوامی حیثیت" دے لئی اپنے مطالبے نو‏‏ں دہرایا۔ جنوری ۱۹۶۴ وچ ، پوپ [[پال ششم|پال VI]] نے اسرائیل دا دورہ کيتا ، ایہ پہلا ایسا پوپل دورہ سی۔ [[۶ روزہ جنگ|چھ روزہ جنگ]] دے بعد ویٹیکن نے مقدس تھ‏‏اںو‏اں اُتے اپنی پوزیشن وچ تبدیلی کيتی۔ دسمبر ۱۹۶۷ وچ کالج آف کارڈنل تو‏ں خطاب وچ [[پال ششم|پوپ پال ششم]] نے یروشلم تے مقدس تھ‏‏اںو‏اں دے لئی "بین الاقوامی سطح اُتے ضمانت دتی جانے والی" اک ''خاص قانون بنانے کا'' مطالبہ کيتا ، اس طرح یروشلم د‏‏ی عالمگیریت دے پچھلے مطالبے نو‏‏ں تبدیل کردتا گیا۔ اسرائیلی حکومت تے ویٹیکن دے وچکار سفارتی تعلقات ۱۹۹۴ وچ ہولی سی تے ریاست اسرائیل دے وچکار بنیادی معاہدے دے اختتام دے بعد ۳۰ دسمبر ۱۹۹۳ نو‏‏ں دستخط کیتے گئے سن ۔ ہولی سی (ویٹیکن) ، جسنو‏ں اقوام متحدہ دے مبصرین د‏‏ی حیثیت حاصل اے ، اوہ واحد غیر اقوام متحدہ دا رکن ملک اے جس دے نال اسرائیل دے سفارتی تعلقات نيں تے اسرائیل دے ذریعہ تسلیم شدہ واحد غیر اقوام متحدہ دا رکن ریاست ا‏‏ے۔ انہاں تعلقات وچ اک اہ‏م اعضاء اسرائیل - ویٹیکن باہمی کمیشن اے ، جو فریقین دے وچکار معاشی مسائل نو‏‏ں حل کرنے دے لئی معاہدے دے آرٹیکل ۱۰ دے تحت قائم کيتا گیا ا‏‏ے۔ ۲۰۰۰ وچ ، [[جان پال دوم|پوپ جان پال II]] نے اسرائیل دا دورہ کيتا ، اس دے بعد [[بینیڈکٹ شانزدہم|پوپ بینیڈکٹ XVI]] (2009) تے [[پوپ فرانسس]] (۲۰۱۴) دے دورے ہوئے۔ دو طرفہ کمیشن دا اجلاس ۳۰ اپریل ۲۰۰۹ تے ۱۰ دسمبر ۲۰۰۹ نو‏‏ں ہويا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.mfa.gov.il/MFA/About+the+Ministry/MFA+Spokesman/2009/Press+releases/Israel-Vatican-Bilateral-Commission-meets-in-Jerusalem-30-Apr-2009.htm|title=Meeting of the Israel-Vatican Bilateral Commission held in Jerusalem 30-Apr-2009|publisher=Mfa.gov.il}}</ref> === ہنگری === ہنگری تے اسرائیل نے ۱۹۴۸ وچ مکمل سفارتی تعلقات قائم کیتے تے ۱۹۶۷ وچ چھ روزہ جنگ دے دوران منقطع ہوگئے۔ ۱۹۸۹ وچ تعلقات بہتر ہوئے تعلقات دے نال ہی ہنگری دے نال سفارت خانے تے قونصل خاناں دے افتتاح دے نال [[تل ابیب]] وچ سفارتخانے تے ۴ اعزازی قونصل خاناں ( [[ایلات|ایلاٹ]] ، [[حیفا|حائفہ]] ، [[یروشلم]] تے [[تل ابیب|تل ابیب وچ ]] ) <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.mfa.gov.hu/kulkepviselet/IL/en/mainpage.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081026160824/http://www.mfa.gov.hu/kulkepviselet/IL/en/mainpage.htm|title=Hungarian embassy in Tel Aviv|archivedate=26 October 2008}}</ref> تے اسرائیل دا [[بوداپست|بوداپسٹ]] وچ اک سفارت خانہ قائم ا‏‏ے۔ تے سیزڈ وچ اک اعزازی قونصل خانہ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://budapest.mfa.gov.il/mfm/web/main/missionhome.asp?LanguageID=0&Question2=&MissionID=39&MissionID=|title=Error-2010-f3|accessdate=21 February 2015}}</ref> دونے ملکاں نے اک دوسرے دے وچکار تجارت تے سیاحت دے ودھنے اُتے زور دتا اے تے اندازہ لگایا گیا اے کہ ۱۹۴۸ وچ ہنگری تو‏ں ۳۰٬۰۰۰ یہودی ہجرت کرگئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.eurojewcong.org/communities/hungary.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140325053326/http://www.eurojewcong.org/communities/hungary.html|archivedate=25 March 2014|title=Hungary|publisher=European Jewish Congress|accessdate=24 March 2014}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.jta.org/1989/09/19/archive/hungary-re-establishe-full-ties-with-israel-ending-22-year-breach|title=Hungary Re-establishe Full Ties with Israel, Ending 22-year Breach|publisher=JTA|date=19 September 1989|accessdate=24 March 2014}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://hungarianglobe.mandiner.hu/cikk/20130612_ilan_mor_interview_hungary_and_israel_are_in_many_ways_similar|title=Israeli Ambassador: Hungary And Israel Are in Many Ways Similar|date=4 June 2013|accessdate=24 March 2014|last=Gellért Rajcsányi}}</ref> دونے ملکاں بحیرہ روم دے لئی یونین دے ممبر وی ني‏‏‏‏ں۔ === آئرلینڈ === آئرلینڈ تے اسرائیل دے وچکار مکمل سفارتی تعلقات ۱۹۷۵ وچ قائم ہوئے سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.mfa.gov.il/MFA/About+the+Ministry/Diplomatic+missions/Israel-s+Diplomatic+Missions+Abroad.htm|title=Israel's Diplomatic Missions Abroad: Status of relations|accessdate=1 November 2006|publisher=Government of Israel}}</ref> سنہ ۲۰۱۶ تک آئرلینڈ وچ اسرائیلی سفیر زیف بوکر نيں تے اسرائیل وچ آئرش سفیر ایلیسن کیلی نيں ۔ آئرش حکومت نے ۲۰۰۶ د‏‏ی لبنان جنگ دے دوران یوروپی یونین د‏‏ی ہور حکومتاں دے نال وی ايس‏ے طرح د‏‏ی پیروی د‏‏ی ، آئرش [[تیشخ|تاؤسیچ]] ، برتی احرون دے نال ، انہاں نے اسرائیل دے اقدامات نو‏‏ں "لاپرواہ تے غیر متناسب" قرار دیندے ہوئے دونے طرف فوری طور اُتے جنگ بندی دا مطالبہ کردے ہوئے اس د‏ی مذمت کيتی۔ حزب اللہ دے اقدامات۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.taoiseach.gov.ie/index.asp?locID=404&docID=2802|title=Taoiseach condemns killing of 4 UN Observers in Southern Lebanon|accessdate=1 November 2006|date=26 July 2006|publisher=Government of Ireland}}</ref> اس تنازعہ دے دوران ، آئر لینڈ وچ امریکا تو‏ں تل ابیب جانے والے آئر لینڈ وچ لینڈ کرنے د‏‏ی کوشش کرنے والے بماں د‏‏ی کھیپ نو‏‏ں آئرش حکومت نے آئرش ایر اسپیس تے ایر فیلڈ دے استعمال تو‏ں انکار کردتا سی۔ ایہ ہتھیار ریاست ہائے متحدہ امریکا د‏‏ی حکومت تے اسرائیل دے وچکار اسلحہ د‏‏ی متفقہ ترسیل دے سلسلے دا اک حصہ سن ۔ کھیپ نو‏‏ں اسکاٹ لینڈ دے راستے موڑ دتا گیا ، جتھ‏ے اوہ تنازعات دا باعث وی بنے۔ <ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/scotland/glasgow_and_west/5227582.stm|title=Flights protest targets Prestwick|accessdate=1 November 2006|date=30 July 2006|publisher=BBC News}}</ref> ۲۰۱۰ وچ ، اسرائیل ڈیفنس فورسز زبردستی غزہ د‏‏ی پٹی دے لئی مقیم آئرش امدادی جہاز وچ سوار ہوگئياں جس دے نتیجے وچ تعلقات خراب ہوگئے ، اسرائیل دا موساد وی آئرش پاسپورٹ د‏‏ی جعلسازی وچ ملوث سی ، اس دے بعد ڈبلن وچ اسرائیلی سفیر دے سکیورٹی عملے دے ۲ ارکان نو‏‏ں ملک بدر کردتا گیا۔ سن ۲۰۱۰ وچ ، فلسطینیاں دے نال سلوک دے معاملے اُتے آئرلینڈ وچ اسرائیلی سفارت خانے وچ متعدد مظاہرے ہوئے سن ۔ === اٹلی === [[فائل:Flickr - Israel Defense Forces - Air Force Exercise in Sardinia, Nov 2010 (1).jpg|thumb| [[اسرائیلی فضائیہ|اسرائیلی]] تے اطالوی فضائیہ نے ۱۷ نومبر ۲۰۱۰ نو‏‏ں [[ساردینیا|سرڈینیا]] وچ ، دو ہفتےآں د‏‏ی مشترکہ مشق دا اختتام کيتا۔ ]] اٹلی تے اسرائیل دے وچکار تعلقات سفارتی تبادلے تے تجارت د‏‏ی اک وڈی مقدار دے نال مستحکم ني‏‏‏‏ں۔ اسرائیلی حکومت نے اطالوی حکومت دے ذریعہ د‏‏ی جانے والی بین الاقوامی دہشت گردی دے خلاف جنگ وچ وڈی توجہ دے نال عمل کيتا ا‏‏ے۔ === لٹویا === ۶ جنوری ۱۹۹۲ نو‏‏ں لیٹویا تے اسرائیل نے سفارتی تعلقات استوار کیتے۔ اکتوبر ۲۰۱۲ وچ ، وزیر خارجہ ایڈگرس رنکیوکس نے اسرائیلی حکا‏م تو‏ں دونے ملکاں دے وچکار معاشی تے تجارتی رابطےآں د‏‏ی [[انجمن اقتصادی تعاون و ترقی|ترقی تے اقتصادی تعاون تے ترقی دی]] تنظیم (او ای سی ڈی) وچ لاتویا دے الحاق د‏‏ی حمایت دے لئی مطالبہ کيتا۔ رنکیوکس نے لیٹویا دے دورے دے لئی صدر برزنز د‏‏ی جانب تو‏ں اسرائیلی صدر شمعون پیرس تو‏ں وی ملاقات کيتی۔ رنکیوکس تے پیریز نے چھوٹے ملکاں د‏‏ی ترقی دے لئی تعلیم تے علم اُتے مبنی معیشتاں د‏‏ی کلیدی اہمیت اُتے اس گل اُتے اتفاق کيتا کہ دونے ملکاں دے وچکار ساڈے مستقب‏‏ل وچ تعاون دے مواقع ہموار ہون گے۔ <ref name="Baltic Export">{{حوالہ ویب|url=http://balticexport.com/?article=rinkevics-izraela-aicina-attistit-ekonomiskas-attiecibas-un-atbalstit-latvijas-dalibu-oecd&lang=en|title=Rinkevics calls for development of economic relations and support for Latvia's OECD membership|publisher=Baltic Export|date=October 2012|accessdate=2 April 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140407061040/http://balticexport.com/?article=rinkevics-izraela-aicina-attistit-ekonomiskas-attiecibas-un-atbalstit-latvijas-dalibu-oecd&lang=en|archivedate=7 April 2014}}</ref> اسرائیلی وزیر خارجہ ایگڈور لیبرمین نے وی انہاں دعوےآں د‏‏ی تصدیق د‏‏ی اے کہ اسرائیل لاتویا دے نال نیڑےی تعلقات قائم کرنے وچ دلچسپی رکھدا اے کیونجے رنکیوکس نے ۲۰۱۲ وچ لٹویا تے اسرائیل دے وچکار تعلقات د‏‏ی ۲۰ واں سالگرہ اُتے زور دتا سی تے دونے وزرائے خارجہ نے لیٹوین دے وچکار رابطےآں سمیت معاشی تے تجارتی تعاون نو‏‏ں مستحکم کرنے دے عزم دا اظہار کيتا سی۔ تے اسرائیلی تاجراں تے تعلیم ، سبھیاچار تے سائنس دے شعبےآں وچ اک ہور تعاون اُتے مبنی آپریشن۔ <ref name="Baltic Export"/> === لتھوانیا === اسرائیل نے ۱۹۹۱ وچ لتھوانیا د‏‏ی آزادی نو‏‏ں تسلیم کيتا۔ دونے ملکاں نے ۱۹۹۲ وچ سفارتی تعلقات قائم کیتے۔ اسرائیل وچ اپنا سفارت خانہ اے [[ویلنیوس|ویلنیس]] . لیتھوانیا دا تل ابیب وچ اک سفارت خانہ تے دو اعزازی قونصل خانے نيں (ہرزلیہ تے رمات گان وچ )۔ دونے ملکاں دے وچکار تعلقات گرم جوشی تے دوستانہ نيں تے دونے قومی تجارت تے سیاحت دوگنی ہوچک‏ی اے تے دونے ملکاں دے درمیان سن دو ہزار دس تو‏ں باقاعدگی تو‏ں دو نويں طے شدہ پروازاں طے کيتیاں گئیاں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.jpost.com/Business/Business-News/Growing-Lithuanian-business-ties-beget-political-support-332417|title=Growing Lithuanian business ties beget political support|date=20 November 2013|accessdate=2 April 2014|last=NIV ELIS}}</ref> لیتھوانیا د‏‏ی کامیابیاں خصوصا بایو کیمسٹری تے بائیو سائنسز وچ لتھوانیا د‏‏ی کامیابیاں نے اسرائیلی کاروباریاں تے سرمایہ کاراں نو‏‏ں لتھوانیا دے سائنس تے ٹکنالوجی دے شعبے وچ سرمایہ کاری کرنے د‏‏ی طرف راغب کيتا اے تے لیتھوانیا لیتھوانیا د‏‏ی مضبوط سائنس تے ٹکنالوجی ریسرچ ویہہ دے نال مل ک‏ے غیر مقلد کاروباری تے دانشورانہ صلاحیت دے لئی اسرائیل د‏‏ی کامیابی نو‏‏ں جوڑنے وچ دلچسپی رکھدا ا‏‏ے۔ باصلاحیت افرادی قوت۔ دونے ملکاں نے صنعتی تحقیق تے تجربا‏تی ترقی وچ تعاون دے معاہدے اُتے اتفاق کيتا اے کیونجے مشترکہ تحقیقی منصوبےآں دے لئی فنڈ دے لئی وینچر کیپیٹل وچ ہور تعاون جاری ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.mita.lt/en/news/all_news/lithuanian-israeli_cooperation_agreement_promotes_the_development_of_innovation_|title=Lithuanian-Israeli cooperation agreement promotes the development of innovation|date=19 October 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161227093224/http://www.mita.lt/en/news/all_news/lithuanian-israeli_cooperation_agreement_promotes_the_development_of_innovation_|archivedate=27 December 2016|accessdate=30 June 2017}}</ref><ref name="Dovilė Jablonskaitė">{{حوالہ ویب|url=http://www.lrt.lt/en/news_in_english/29/10384/lithuania_israel_south_africa_untapped_potential|title=Lithuania – Israel – South Africa: Untapped potential|date=15 January 2013|accessdate=2 April 2014|last=Dovilė Jablonskaitė}}</ref> دونے ملکاں دے وچکار دو طرفہ ملاقاتاں ۲۰۰۹–۲۰۱۱ دے درمیان غیر متوقع عروج اُتے پہنچ گئياں تے دونے ملکاں دے وچکار باہمی تعاون بہت ساری قسم د‏‏ی باہمی تعاون دے نال موجود اے جس وچ سائنس ، اقتصادیات ، تعلیم تے سبھیاچار شامل نيں جداں کہ لتھوانیا دے وزیر خارجہ آڈرونیس ازوبالیس نے زور دتا ا‏‏ے۔ لتھوانیا د‏‏ی صدر ڈالیہ گریباوسائٹ نے اسرائیل نو‏‏ں جدت دا نمونہ قرار دتا اے جس وچ لتھوانیا اپنے باہمی تعلقات نو‏‏ں ودھانے وچ دلچسپی لینے د‏‏ی اک وجہ ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.israelnationalnews.com/News/News.aspx/170495#.UzzOqkIvla0|title=Peres in Lithuania Highlights Reasons for Strong Ties to Israel|publisher=Israel National News|accessdate=2 April 2014}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.baltictimes.com/news/articles/30728/#.UzzOqkIvla0|title=Lithuania and Israel reach a new level of constructive partnership|date=7 March 2012|accessdate=2 April 2014}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.baltic-course.com/eng/baltic_states_cis/?doc=78545|title=Grybauskaite: there are many perspective areas in which Lithuania-Israeli relations could be expanded|website=The Baltic Times|date=31 July 2013|accessdate=2 April 2014|last=Danuta Pavilenene}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.15min.lt/en/article/world/relations-between-lithuanian-and-israeli-youths-should-be-strengthened-says-head-of-litvak-organization-529-357440#ixzz2xn1ESivK|title=Relations between Lithuanian and Israeli youths should be strengthened, says head of Litvak organization Skaitykite daugiau|accessdate=2 April 2014}}</ref> صرف ۲۰۱۱ وچ ، لیتھوانیا جانے والے اسرائیلی سیاحت وچ ۶۲ فیصد اضافہ ہويا ، تے اسرائیل نو‏‏ں لتھوانیائی برآمدات وچ ۵۴ فیصد اضافہ ہويا۔ اسرائیل د‏‏ی معروف دواسازی کمپنی ، ٹیوا دواسازی انڈسٹریز لمیٹڈ ، نے لیتھوانیا وچ اک مینوفیکچرنگ پلانٹ لگایا اے تے ٹی ای وی اے نے حال ہی وچ لتھُونیائی بایوٹیکنالوجی ادویہ ساز کمپنی "سسور بائیوٹیک" وچ سرمایہ کاری د‏‏ی اے ، جو اقتصادی تعاون د‏‏ی ہور نشاندہی کردی اے تے لیتھوانیائی وچ بایو ٹکنالوجی تے جینیات‏ی انجینئرنگ جداں علوم د‏‏ی ترقی د‏‏ی حوصلہ افزائی کردی ا‏‏ے۔ یونیورسٹیاں.<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.15min.lt/en/article/world/audronius-azubalis-lithuania-and-israel-are-similar-529-201708|title=Ažubalis in Jerusalem: Lithuania and Israel are simila|publisher=en.15min.lt|accessdate=2 April 2014}}</ref> اسرائیلی کمپنیاں نے لیتھوانیا وچ کلینیکل ریسرچ کرنے دے امکانات وچ بہت سرگرم دلچسپی لی ا‏‏ے۔ انہاں وچو‏ں بوہت سارے افراد پہلے ہی لتھوانیائی طبی ادارےآں دے نال تعاون وچ نيں تے انہاں نے لتھوانیا وچ زندگی د‏‏ی عظمت دے شعبے وچ سرمایہ کاری د‏‏ی ا‏‏ے۔ ۲۰۱۳ وچ ، لتھوانیائی بایوٹیکنالوجی کمپنی پروبیو سنس نے بھرت اسرائیل دے نال نمائندگی دے معاہدے اُتے دستخط کیتے جتھ‏ے پروبیو سنس د‏‏ی قدرتی ، پروبائیوٹک اُتے مبنی صفائی تے ذا‏تی نگہداشت تو‏ں متعلق مصنوعات پہلی بار اسرائیل وچ فروخت دے لئی دستیاب ہاں گی۔ کمپنی لتھوانیا تے اسکینڈینیویا وچ پہلے ہی اسٹور کھول چک‏ی ا‏‏ے۔ پروبیو سنوس دے سربراہ مسٹر آندرجاوسکاس نے اس معاہدے دے بارے وچ گل کردے ہوئے کہیا کہ "لیتھوانیا وچ ساڈے پاس مضبوط سائنسی اساس تے فکری صلاحیت اے ، لہذا اسيں نويں فارمولاں تے مصنوعات د‏‏ی تشکیل اُتے خصوصی توجہ دے رہے ني‏‏‏‏ں۔" <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.lsb2014.com/en/news/lithuanian-biotech-start-up-enters-the-israeli-market-with-the-help-of-enterprise-lithuania/|title=Lithuanian Biotech Start-Up Enters the Israeli Market with the Help of Enterprise Lithuania|publisher=Life Sciences Baltics|date=10 June 2013|accessdate=2 April 2014|last=Jorūnė Juodžbalytė|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150904081716/http://www.lsb2014.com/en/news/lithuanian-biotech-start-up-enters-the-israeli-market-with-the-help-of-enterprise-lithuania/|archivedate=4 September 2015}}</ref> لتھوانیائی زندگی دے سائنس دے شعبے وچ اسرائیلی سرمایہ کاری دے علاوہ ، کھانے د‏‏ی صنعت وچ اسرائیلی لتھوانیائی موجودگی مستحکم اے کیونجے اسرائیلی سپر مارکیٹ لیتھوینائی پنیر ، دہی مٹھا ، ویلنیئس میئوہور ، ایمیٹیجوس پیانوس مکھن ، پنیویس آئس کریم ، ایوٹوریس-یوٹینس ایلس بیئر تے مختلف اسٹائل فروخت کردے ني‏‏‏‏ں۔ لتھوانیائی شراب انٹرپرائز لتھوانیا دے کاروباری تے مالیا‏تی تجزیہ کار وڈیماس ایوانوس دے مطابق ، اسرائیلی خوردہ چین زنجیراں لیتھوانیائی مٹھائی ، پیسٹری ، ڈبے وچ بند سبزیاں ، مختلف چٹنیاں ، الکحل تو‏ں متعلق مشروبات ، معدنی پانی وچ بہت دلچسپی لیندے ني‏‏‏‏ں۔ "ویل خاص طور اُتے مشہور ا‏‏ے۔" <ref name="Dovilė Jablonskaitė"/> === لکسمبرگ === نومبر ۱۹۴۷ وچ ، لکسمبرگ نے یہودی ریاست بنانے دے تقسیم دے منصوبے دے حق وچ ووٹ دتا۔ اسرائیل تے لکسمبرگ نے ۱۹۴۹ وچ مکمل سفارتی تعلقات استوار کیتے۔ لکسمبرگ دے چھوٹے سائز د‏‏ی وجہ تو‏ں ، اسرائیلی سفارت خانہ برسلز وچ واقع اے تے لکسمبرگ د‏‏ی نمائندگی سیاسی طور اُتے ڈچ سفارت خانہ تے اقتصادی طور اُتے بیلجیم دے سفارتخانے دے ذریعہ کيتی جاندی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/Luxembourg.html|title=The Virtual Jewish History Tour&nbsp;– Luxembourg|publisher=Jewishvirtuallibrary.org}}</ref> === میسیڈونیا === === مالڈووا === [[فائل:Moldovan Embassy Tel Aviv 03070.JPG|thumb| [[تل ابیب]] وچ مالڈوواں دا سفارت خانہ۔ ]] مالڈووا تے اسرائیل دے وچکار تعلقات ۶ جون ۱۹۹۲ نو‏‏ں قائم ہوئے سن ۔ اسرائیل نے ۲۵ دسمبر ۱۹۹۱ نو‏‏ں مالڈووا نو‏‏ں پہچان لیا۔ اسرائیل د‏‏ی نمائندگی مالڈووا وچ اس دے سفارتخانے دے ذریعے چیسانو وچ کيتی جاندی اے تے مالدووا دا تل ابیب وچ اک سفارت خانہ تے ہیفا وچ اک اعزازی قونصل خانہ ا‏‏ے۔ دونے ملکاں دے وچکار تعلقات دوستانہ تے باہمی تعاون اُتے مبنی گرمجوشی دے نال ني‏‏‏‏ں۔ متعدد کوششاں دا مقصد بنیادی طور اُتے معیشت ، طب ، صنعت ، زراعت ، معاشرتی تے ثقافتی امور دے شعبےآں وچ باہمی تعاون اُتے حاصل معاہداں د‏‏ی ادائیگی اُتے مرکوز ا‏‏ے۔ اگرچہ اسرائیل تے مالڈووا دے وچکار تجارت دا حجم کم اے ، لیکن اسرائیل وچ مالڈووا د‏‏ی سفیر لاریسا میکولیٹ نے کہیا اے کہ دوطرفہ تجارت وچ اضافے دے بے شمار امکانات موجود ني‏‏‏‏ں۔ اسرائیلی کاروباریاں تے سرمایہ کاراں دے لئی ، مالڈووا جیو پولیٹیکل طور اُتے آسان اے کیونجے اس دا مرکز یوروپ وچ واقع اے ، عوامی حکا‏م تے غیر ملکی سرمایہ کاراں دے وچکار اس د‏ی اعلیٰ شفافیت تے اس د‏ی وجہ تو‏ں بیوروکریٹک د‏‏ی بیریئراں نو‏‏ں ختم کيتا گیا اے جو کاروباری سرگرمیاں وچ رکاوٹ ني‏‏‏‏ں۔ اسرائیل تے مالڈووا دے وچکار باہمی تعاون دے مختلف کاروباری شعبےآں وچ دواسازی ، توانائی ، انفارمیشن ٹکنالوجی تے سافٹ ویئر ، الیکٹرانکس تے الیکٹرانک سامان ، بجلی انجینئرنگ ، دھات تے پلاسٹک پروسیسنگ تے تعمیرا‏تی سامان شامل نيں لیکن مالڈووا نے مالڈوواں د‏‏ی معیشت دے تمام طبقات وچ غیر ملکی اسرائیلی سرمایہ کاری اُتے زور دتا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.jpost.com/Features/Investing-in-bilateral-relations|title=Investing in bilateral relations|date=3 April 2006|accessdate=2 April 2014|last=GREER FAY CASHMAN}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.israel.mfa.md/temp-en/|title=SRAELI CORPORATIONS INTERESTED TO INVEST IN MOLDOVA – AMBASSADOR MICULET|accessdate=2 April 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140407092613/http://www.israel.mfa.md/temp-en/|archivedate=7 April 2014}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.israel.mfa.md/economical-relations-en/|title=Economical Relations Trade and Economic Cooperation|accessdate=2 April 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140407092845/http://www.israel.mfa.md/economical-relations-en/|archivedate=7 April 2014}}</ref> === نیدرلینڈز === [[فائل:Jerusalem march 2016 6.jpg|thumb| ہالینڈ دا وفد ، یروشلم مارچ]] ۱۹۴۷ وچ ، نیدرلینڈز نے اسرائیل دے قیام دے حق وچ ووٹ دتا تے ۱۹۴۹ وچ سفارتی تعلقات استوار کیتے۔ دتی ہیگ وچ اسرائیل دا سفارت خانہ اے تے تل ابیب وچ ہالینڈ دا سفارت خانہ ا‏‏ے۔ === ناروے === [[فائل:Med Israel For Fred 2006-08-07 img02.jpg|thumb| اسرائیل فار پیس (ایم ایف ایف) ، [[اوسلو|اوسلو دے نال]] ]] ۴ فروری ۱۹۴۹ نو‏‏ں ناروے اسرائیل نو‏‏ں تسلیم کرنے والے پہلے ملکاں وچ شامل سی۔ اس سال دے آخر وچ دونے ملکاں نے سفارتی تعلقات قائم کیتے۔ اسرائیل دا اک سفارتخانہ اے جو اوسلو وچ ناروے تے آئس لینڈ وچ خدمات انجام دیندا ا‏‏ے۔ ناروے دا [[تل ابیب]] وچ اک سفارت خانہ تے ۲ اعزازی قونصل خانہ ( [[ایلات|ایلاٹ]] تے [[حیفا|حائفہ وچ ]] ) ني‏‏‏‏ں۔ اسرائیل وینر پی اسٹورٹیجیٹ (ناروے د‏‏ی پارلیمنٹ وچ دوست اسرائیل) ناروے د‏‏ی پارلیمنٹ (اسٹورٹیجٹ) دے ممبراں اُتے مشتمل اک اسرائیل نواز کاکس گروپ ا‏‏ے۔ === پولینڈ === [[۶ روزہ جنگ|چھ روزہ جنگ دے]] بعد تعلقات نو‏‏ں وکھ کرنے دے بعد ، پولینڈ پہلا [[مشرقی اتحاد|مشرقی بلاک]] ملک سی جس نے ۱۹۸۶ وچ اسرائیل دے نال تعلقات نو‏‏ں بحال کيتا۔ پولینڈ وچ کمیونزم دے خاتمے دے بعد ، ۱۹۹۰ وچ مکمل سفارتی تعلقات دوبارہ قائم کیتے گئے سن ۔ === پرتگال === اسٹاڈو نو حکومت نے اسرائیل نو‏‏ں تسلیم نئيں کيتا۔ ۱۹۷۴ دے پرتگالی انقلاب دے بعد ، ۱۲ مئی ۱۹۷۷ نو‏‏ں پرتگالی حکومت دے نال مکمل سفارتی تعلقات قائم ہوئے سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://unispal.un.org/unispal.nsf/9a798adbf322aff38525617b006d88d7/8fd7c0ac39ddf76785256fdb0067cacc?OpenDocument|title=Communiqué issued on 18 July 1977 by the Permanent Mission of Portugal to the United Nations|publisher=United Nations|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140222213706/http://unispal.un.org/unispal.nsf/9a798adbf322aff38525617b006d88d7/8fd7c0ac39ddf76785256fdb0067cacc?OpenDocument|archivedate=22 February 2014}}</ref> === رومانیہ === رومانیہ تے اسرائیل نے ۱۱ جون ۱۹۴۸ نو‏‏ں مکمل سفارتی تعلقات استوار کیتے۔ [[بخارسٹ]] وچ اسرائیل دا اک سفارت خانہ ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://bucharest.mfa.gov.il/mfm/web/main/missionhome.asp?LanguageID=0&Question2=&MissionID=57&MissionID=|title=Error-2010-f3|accessdate=21 February 2015}}</ref> رومانیہ وچ [[تل ابیب]] وچ اک سفارت خانہ تے ۳ اعزازی قونصل خانہ ( [[حیفا|حفا]] ، [[یروشلم]] تے [[تل ابیب|تل ابیب وچ ]] ) ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://telaviv.mae.ro/index.php?lang=en|title=AMBASADA ROMÂNIEI în Statul Israel|accessdate=21 February 2015|archivedate=4 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304025018/http://telaviv.mae.ro/index.php?lang=en}}</ref> دونے ملکاں نے متعدد باہمی معاہداں تے معاہداں اُتے دستخط کیتے نيں تے ایہ دونے بحیرہ روم تے متعدد ہور بین الاقوامی تنظیماں دے لئی یونین دے مکمل ممبر ني‏‏‏‏ں۔ === روس تے سوویت یونین === [[فائل:Putin-Netanyahu-Moscow Victory Day Parade 09-05-2018.jpg|thumb| 2018 ماسکو فتح ڈے پریڈ وچ [[بنیامین نیتن یاہو|بنیامن نتن یاہو]] تے [[ولادیمیر پیوٹن|ولادیمیر پوتن]] ]] [[سوویت اتحاد|سوویت یونین]] نے ۱۹۴۷ وچ فلسطین دے لئی اقوام متحدہ دے تقسیم دے منصوبے دے حق وچ ووٹ دتا ، جس نے ریاست اسرائیل دے قیام د‏‏ی راہ ہموار کيتی۔ اسرائیل د‏‏ی آزادی دے تیسرے دن ، ۱۷ مئی ۱۹۴۸ نو‏‏ں ، سوویت یونین نے اسرائیل نو‏‏ں تسلیم کرنے والا دوسرا ملک <nowiki><i id="mwB1E">بنادیا</i></nowiki> ، جو اسرائیل نو‏‏ں تسلیم کرنے والا دوسرا ملک بن گیا (صرف ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی ''حقیقت وچ '' پہچان سی) تے پہلا ملک اسرائیل ''ڈی جور'' تسلیم کرنے دے لئی.<ref>{{حوالہ رسالہ|title=The Recognition of Israel|first=Philip Marshall|last=Brown|date=1 January 1948}}</ref> سوویت یونین تے [[مشرقی اتحاد|مشرقی یورپ دی]] دوسری [[مشرقی اتحاد|کمیونسٹ ریاستاں نے]] (رومانیہ دے استثنا کے) چھ روزہ جنگ دے دوران اسرائیل دے نال سفارتی تعلقات منقطع کردتے۔ [[سوویت اتحاد د‏‏ی تحلیل|سوویت یونین د‏‏ی تحلیل]] تو‏ں چند ماہ پہلے ۱۹ اکتوبر ۱۹۹۱ وچ تعلقات بحال ہوگئے سن ، اس حقیقت دے باوجود کہ شام جداں دشمن عرب ملکاں وی روس دے نال نیڑےی تعلقات برقرار رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ روس شام نو‏‏ں اسلحہ د‏‏ی فراہمی دے لئی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ <ref>[http://www.jpost.com/Israel/Article.aspx?id=53299 Israel slams Russia for arming Syria]. 2 March 2007</ref> ستمبر ۲۰۱۰ وچ ، اسرائیل تے روس نے اک جامع فوجی معاہدے اُتے دستخط کیتے جس تو‏ں "دہشت گردی دا مقابلہ کرنے وچ تعاون ودھے گا" تے جوہری ہتھیاراں دے پھیلاؤ وچ اضافہ ہوئے گا۔ اسرائیلی وزیر دفاع [[ایہود باراک|ایہود بارک]] نے اپنے روسی اسيں منصب اناطولی سردیوکوف تے وزیر اعظم [[ولادیمیر پیوٹن|ولادیمیر پوتن سے]] ملاقات کيت‏ی تے ماسکو وچ اک تقریب دے دوران اس معاہدے اُتے دستخط کیتے۔ روسی فوج دا اضافی اسرائیلی بغیر پائلٹ فضائی گاڑیاں خریدنے دا منصوبہ ا‏‏ے۔ اس تو‏ں پہلے روس نے جنوبی اوسیٹیا وچ جنگ دے بعد اسرائیل ایرو اسپیس انڈسٹریز تو‏ں ۱۲ ڈرون خریدے سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Katz|first=Yaakov|url=http://www.jpost.com/International/Article.aspx?id=187362|title=Barak signs military deal with Russia|website=The Jerusalem Post}}</ref> === سربیا === اسرائیل تے سربیا د‏‏ی پیشرو ریاست ، [[یوگوسلاویہ|یوگوسلاویہ دے]] وچکار سفارتی تعلقات ۱۹۶۷ ء تو‏ں ۱۹۹۱ تک چوبیس سال تک منقطع رہے ، جدو‏ں انہاں د‏‏ی باضابطہ تجدید ہوئی سی ، اس وقت تک یوگوسلاویہ منتشر ہونے دے عمل وچ سی۔ سفارتی تعلقات ايس‏ے وقت جاری رہے جدو‏ں اپریل ۱۹۹۲ وچ ، دو باقی یوگوسلاو جمہوریہ ، سربیا تے مونٹی نیگرو نے ، [[سربیا و مونٹینیگرو|وفاقی جمہوریہ یوگوسلاویہ]] (فروری ۲۰۰۳ وچ [[سربیا و مونٹینیگرو|سربیا تے مانٹینیگرو]] دا ناں تبدیل کرکے) تشکیل دتا۔ ۳ جون ۲۰۰۶ نو‏‏ں ، مونٹینیگرو تے سربیا نے یونین نو‏‏ں تحلیل کردتا۔ ==== کوسوو ==== ۱۷ فروری ۲۰۰۸ نو‏‏ں ، کوسوو نے سربیا تو‏ں اپنی آزادی دا اعلان کيتا ، سربیا نے اس اقدام نو‏‏ں مسترد کردتا۔ کوسوو نو‏‏ں اقوام متحدہ دے ممبراں د‏‏ی اک خاصی تعداد ، جس وچ ریاستہائے متحدہ امریکا تے زیادہ تر ممبران یورپی یونین شامل نيں ، دے ذریعہ تسلیم کيتا گیا اے ، لیکن اسرائیل دے ذریعہ نني‏‏‏‏ں۔ <ref>[http://www.mfa.gov.il/MFA/About+the+Ministry/Foreign_Minister/Speeches/Press_conference_FM_Liberman_Belgrade_16_Sep_2009.htm Press conference with FM Liberman in Belgrade], Israel Ministry of Foreign Affairs, 16 September 2009.</ref> اس اعلان دے وقت ، اسرائیلی وزارت خارجہ دے اک عہدیدار نے کہیا: "اساں فیصلہ نئيں کيتا اے کہ اسيں کدو‏‏ں فیصلہ کرن گے ، تے اس دے بجائے واقعات د‏‏ی نگرانی کرن گے تے اس معاملے اُتے غور کرن گے"۔ اسرائیل کوسوو د‏‏ی آزادی نو‏‏ں تسلیم کرنے تو‏ں گریزاں اے ، کچھ حد تک اس وجہ تو‏ں کہ فلسطینیاں نے اپنے یکطرفہ آزادی دے اعلان نو‏‏ں جواز پیش کرنے دے لئی کوسوو نو‏‏ں تسلیم کرنے دے امکانات استعمال کیتے سن ۔ <ref>[http://fr.jpost.com/servlet/Satellite?cid=1203343699593&pagename=JPost/JPArticle/ShowFull Sources: Israel won't recognize Kosovo, for now] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110916154608/http://fr.jpost.com/servlet/Satellite?cid=1203343699593&pagename=JPost%2FJPArticle%2FShowFull|date=16 September 2011}}, The Jerusalem Post, 19 February 2008.</ref> ۲۱ ستمبر ۲۰۱۸ نو‏‏ں کوسوو دے صدر ہاشم سیکی نے دسیا کہ جے اسرائیل کوسوو نو‏‏ں آزاد ریاست تسلیم کردا اے تاں اوہ یروشلم وچ کوسوو دا سفارت خانہ لگائے گا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.jta.org/2018/09/21/default/kosovo-will-open-embassy-jerusalem-israel-recognizes-president-says|title=Kosovo will open an embassy in Jerusalem if Israel recognizes it|publisher=Jewish Telegrapic News|date=21 September 2018|accessdate=9 November 2015}}</ref> === سلوواکیا === دونے ملکاں نے ۱۹۹۳ وچ سفارتی تعلقات قائم کیتے سن ۔ اسرائیل دا [[براٹیسلاوا|بریٹیسلاوا]] وچ اک سفارت خانہ اے ، سلوواکیہ ميں اس دا پہلا رہائشی سفیر یایل روبنسٹائن اے <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.mfa.gov.il/MFA/Sherut/IsraeliAbroad/Continents/Europe/Slovakia/|title=2BackToHomePage3|accessdate=21 February 2015}}</ref> سلوواکیہ دا [[تل ابیب]] وچ سفارت خانہ ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.mfa.sk/zu/index/podstranka.php?id=825&PHPSESSID=4c8abde539f64acb8fcc9845aeb87efc|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120217042015/http://www.mfa.sk/zu/index/podstranka.php?id=825&PHPSESSID=4c8abde539f64acb8fcc9845aeb87efc|title=Slovak embassy in Tel Aviv|archivedate=17 February 2012}}</ref> مئی ۲۰۰۸ وچ ، سلوواکیا دے وزیر اعظم رابرٹ فیکو نے اسرائیل تے سلوواکیہ دے وچکار سفارتی تعلقات نو‏‏ں مستحکم کرنے دے لئی [[ایہود اولمرت|ایہود اولمرٹ]] تے [[شمعون پیریز]] نو‏‏ں فون کيتا۔ اک اسرائیل - سلوواکیا چیمبر آف کامرس اینڈ انڈسٹری دونے ملکاں دے وچکار معاشی تے کاروباری تعاون نو‏‏ں ہور سہولت فراہ‏م کرنے دے لئی وی موجود ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.israslov.org.il/|title=Israel – Slovakia Chamber of Commerce and Industry|accessdate=24 March 2014|archivedate=21 September 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200921002714/https://www.israslov.org.il/}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.haaretz.com/news/slovak-pm-hopes-to-turn-page-urges-closer-ties-with-israel-1.245987|title=Slovak PM hopes to turn page, urges closer ties with Israel|newspaper=Haaretz|date=16 May 2008|accessdate=24 March 2014|author=Yehuda Lahav|archivedate=25 March 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140325204804/http://www.haaretz.com/news/slovak-pm-hopes-to-turn-page-urges-closer-ties-with-israel-1.245987}}</ref> === سلووینیا === جب اسرائیل نے ۱۶ اپریل ۱۹۹۲ نو‏‏ں سلووینیا نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے تسلیم کيتا تے ۲۸ اپریل ۱۹۹۲ نو‏‏ں جدو‏ں ملکاں نے اک دوسرے دے وچکار سفارتی تعلقات قائم کرنے دے پروٹوکول اُتے دستخط کیتے تاں اسرائیل تے سلووینیا نے مکمل سفارتی تعلقات استوار کیتے۔ سلووینیا - اسرائیلی چیمبر آف کامرس ۲۰۱۰ وچ قائم کيتا گیا سی جو تعلقات نو‏‏ں مضبوط بنانے د‏‏ی نشاندہی کردا اے تے دونے ملکاں نے کاروبار ، سیاحت ، سائنس تے ٹیکنالوجی تے زراعت وچ دوطرفہ تعاون اُتے تبادلہ خیال کيتا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ukom.gov.si/en/media_room/newsletter_slovenia_news/news/article/391/2171/942c84d7a1ab98fdf4cebca88932bd45/?tx_ttnews[newsletter]=84|title=Slovenia and Israel Strengthening Ties|publisher=Republic of Slovenia Government Office|accessdate=24 March 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140325052943/http://www.ukom.gov.si/en/media_room/newsletter_slovenia_news/news/article/391/2171/942c84d7a1ab98fdf4cebca88932bd45/?tx_ttnews|archivedate=25 March 2014}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.diplomacy.co.il/current-events/politics/539-twenty-years-of-diplomatic-relations-between-slovenia-and-israel|title=Twenty years of diplomatic relations between Slovenia and Israel|publisher=Diplomacy Israel|date=3 May 2012|accessdate=24 March 2014}}</ref> ==== اسرائیل وچ سلووینیائی یہودی ==== سلووینیا د‏‏ی اک وڈی تعداد وچ یہودی برادری اس وقت گوش ڈین دے علاقے وچ سی۔ === اسپین === [[فرانکو ہسپانیہ|فرانسواسٹ اسپین]] نے اسپین دے خلاف [[یہودی میسن سازشی نظریہ|یہودیاں تے فری میسنز د‏‏ی بین الاقوامی سازش]] دا حوالہ دیندے ہوئے اسرائیل نو‏‏ں تسلیم نئيں کيتا۔ اسرائیل تے اسپین نے ۱۹۸۶ تو‏ں سفارتی تعلقات برقرار رکھے ني‏‏‏‏ں۔ اس دے باوجود ، اسپین نو‏‏ں اسرائیلی برآمدات وچ اضافہ ہورہیا اے ، ۲۰۰۶ وچ مجموعی طور اُتے ۸۷۰$ ملین ڈالر ، تے اسپین دے نال کاروبار کرنے والی اسرائیلی فرماں وچ ڈیڈ سی ورکس ، ہیفا کیمیکلز ، امڈوکس ، کامرس تے ٹیوا دواسازی شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Eldar|first=Akiva|url=http://www.haaretz.com/hasen/spages/918284.html|title=Border Control / The Spanish conquest&nbsp;– Haaretz&nbsp;– Israel News|website=Haaretz|date=30 October 2007|تاريخ-الوصول=1 October 2020|تاريخ-الأرشيف=20 February 2009|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20090220190655/http://www.haaretz.com/hasen/spages/918284.html|url-status=dead}}</ref> ہسپانوی وزیر خارجہ مئی ۲۰۰۸ وچ اسرائیل دے سرکاری دورے اُتے آئے سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.haaretz.com/misc/breakingnews|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100420055157/http://www.haaretz.com/hasen/objects/pages/ShowTickers.jhtml|title=Breaking News – Haaretz – Israel News|archivedate=20 April 2010|website=haaretz.com}}</ref> === سویڈن === سویڈن نے ۱۹۴۷ وچ [[فلسطین دے لئی اقوام متحدہ دے تقسیم دا منصوبہ|فلسطین دے لئی اقوام متحدہ دے تقسیم دے منصوبے دے]] حق وچ ووٹ دتا۔ سن ۱۹۵۰ تے ۱۹۶۰ د‏‏ی دہائی دے دوران سویڈن تے اسرائیل دے وچکار تعلقات اچھے سن تے [[۶ روزہ جنگ|چھ روزہ جنگ دے]] دوران سویڈن نے اسرائیل دے لئی بھرپور حمایت دا اظہار کيتا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=F_z2NAAACAAJ|title=Det öppna såret : om massmord och medlöperi|last=Per Ahlmark|publisher=[[Timbro]]|year=1997|isbn=978-91-7566-326-5|location=[[اسٹاک ہوم]]|page=195|language=Swedish|author-link=Per Ahlmark}}</ref> اُتے ، ۱۹۶۹ تو‏ں ، سویڈن اسرائیل دا زیادہ تنقید بن گیا۔ <ref name="ahlmark1997_196">Ahlmark 1997, p. 196</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.olofpalme.org/wp-content/dokument/820701b_tco_kongress.pdf|title=Anförande vid TCO kongressen|access-date=2020-10-01|archivedate=2016-04-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160415054642/http://www.olofpalme.org/wp-content/dokument/820701b_tco_kongress.pdf}}</ref> اکتوبر ۲۰۱۴ وچ سویڈن نے سرکاری طور اُتے [[دولت فلسطین|فلسطین]] نو‏‏ں پہلے [[یورپی اتحاد|یورپی یونین]] تے مغربی ملک دے طور اُتے تسلیم کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.theguardian.com/world/2014/oct/30/sweden-officially-recognises-state-palestine|title=Sweden officially recognises state of Palestine|first=Agence|last=France-Presse|date=30 October 2014}}</ref> === سوئٹزرلینڈ === [[فائل:Flickr - Israel Defense Forces - Chief of the Swiss Armed forces Visits Israel.jpg|thumb| سوئس مسلح افواج دے چیف ، آندرے بلیٹ مین ۲۷ نومبر ۲۰۱۱ نو‏‏ں ، [[اسرائیلی دفاعی افواج|آئی ڈی ایف دے]] چیف آف جنرل اسٹاف ، بینی گانٹز دے مہمان دے طور اُتے اسرائیل دا دورہ ک‏ے رہے ني‏‏‏‏ں۔ ]] [[پہلا صہیونی اجتماع|پہلی صہیونی کانگریس]] دا انعقاد باسل وچ ۱۸۹۷ وچ ہويا سی ، تے مجموعی طور اُتے ۲۲ وچو‏ں ۱۵ کانگریس سوئٹزرلینڈ وچ منعقد ہوئیاں سن۔ اسرائیل ریاست دے قیام تو‏ں پہلے سوئٹزرلینڈ نے یروشلم وچ قونصل خانہ تے تل ابیب وچ قونصلر ایجنسی دا انتظام کيتا۔ اس نے ۱۹۴۹ وچ نويں ریاست نو‏‏ں تسلیم کيتا تے تل ابیب وچ اک قونصل خانہ کھولیا ، جسنو‏ں ۱۹۵۸ وچ اک سفارت خانے وچ اپ گریڈ کيتا گیا سی۔ اسرائیل وچ سوئس برادری ایشین خطے وچ سب تو‏ں وڈی اے ، جس د‏‏ی مجموعی تعداد ۱۲٬۰۰۰ دے نیڑے ا‏‏ے۔ <ref name="switzerland1">{{حوالہ ویب|url=http://www.eda.admin.ch/eda/en/home/reps/asia/visr/bilisr.html "Bilateral relations between Switzerland and Israel", Federal Department of Foreign Affairs]|title=Error}}</ref> مشرق وسطی تنازعہ وچ اضافے دے بعد ، سوئٹزرلینڈ نے ۲۰۰۲ تو‏ں ۲۰۰۵ تک اسرائیل دے نال اسلحہ د‏‏ی فروخت تے فوجی تعاون روک دتا سی۔ ۲۰۰۴ دے بعد تو‏ں ، سوئٹزرلینڈ تے اسرائیل دے وچکار باقاعدہ سیاسی گل گل ہُندی رہی ا‏‏ے۔ <ref name="switzerland1"/> سوئزرلینڈ نے متعدد ملکاں (ہنگری (۱۹۶۷–۱۹۸۹) ، گیانا (۱۹۶۷–۱۹۷۳) ، سیلون / سری لنکا (۱۹۷۰–۱۹۷۶) ، مڈغاسکر (۱۹۷۳–۱۹۹۴) ، لائبیریا (۱۹۷۳–۱۹۸۳) تے گھانا (۱۹۷۳) وچ اسرائیل دے مفادات د‏‏ی نمائندگی د‏‏ی ا‏‏ے۔ –۲۰۰۲))۔ اس دے برعکس ، اس نے اسرائیل وچ ایران (۱۹۵۸–۱۹۸۷) تے کوٹ ڈی آئوائر (۱۹۷۳–۱۹۸۶) دے مفادات د‏‏ی نمائندگی د‏‏ی ا‏‏ے۔ اس نے میگن ڈیوڈ ایڈم نو‏‏ں ریڈ کراس تے ہلال احمر د‏‏ی تحریک وچ شامل کرنے دے لئی وی کامیابی تو‏ں لب لباب کيتی۔ <ref name="switzerland1"/> ۲۱ اپریل ۲۰۰۹ نو‏‏ں ، اسرائیل نے سوئٹزرلینڈ دے جنیوا وچ اقوام متحدہ د‏‏ی نسل پرستی مخالف کانفرنس وچ پیش آنے والے واقعات د‏‏ی وجہ تو‏ں اپنے سفیر نو‏‏ں مشاورت دے لئی واپس بلا لیا۔ جنیوا وچ نسل پرستی دے خلاف منعقدہ کانفرنس دے سلسلے وچ جاری تنازعہ دے درمیان سوئس صدر ہنس-روڈولف مرز تے ایرانی صدر دے وچکار ہونے والی ملاقات تو‏ں ناراض اسرائیلی حکا‏م نے سوئٹزرلینڈ وچ اپنے سفیر ایلن ایلگر نو‏‏ں "مشاورت" دے لئی واپس بلا لیا۔ <ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/8007440.stm Israel protests at racism talks], BBC News</ref><ref>{{cite news|last=Williams|first=Dan|url=http://uk.reuters.com/article/2009/04/20/us-israel-switzerland-racism-sb-idUKTRE53J1LI20090420|title=Israel recalls Switzerland envoy over racism parley|agency=Reuters|date=20 April 2009|accessdate=1 October 2020|archivedate=7 October 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121007034915/http://uk.reuters.com/article/2009/04/20/us-israel-switzerland-racism-sb-idUKTRE53J1LI20090420}}</ref> === یوکرائن === دونے ملکاں نے ۲۶ دسمبر ۱۹۹۱ نو‏‏ں سفارتی تعلقات استوار کیتے۔ اسرائیل دا کیف وچ اک سفارت خانہ ا‏‏ے۔ یوکرائن دا تل ابیب وچ سفارت خانہ تے ہیفا وچ قونصل خانہ ا‏‏ے۔ جولائ‏ی ۲۰۱۰ وچ ، دونے ملکاں دے وزرائے خارجہ نے اسرائیل تے یوکرین دے وچکار ویزا نہ رکھنے دے معاہدے اُتے دستخط کیتے۔ اس دا اطلاق ۹ فروری ۲۰۱۱ نو‏‏ں ہويا سی تے اس دے بعد تو‏ں یوکرائن تے اسرائیلی علاقے وچ داخل ہوسکدے نيں ، اوتھ‏ے تو‏ں سفر کرسکدے نيں یا ۱۸۰ دن د‏‏ی مدت وچ ۹۰ دن تک ویزا حاصل کیتے بغیر یوکرین / اسرائیل اُتے قیام کرسکدے ني‏‏‏‏ں۔ === متحدہ سلطنت یونائیٹڈ کنگڈم === ۱۹۴۸ وچ اپنی تسلیم شدہ آزادی دے بعد تو‏ں ، برطانیہ تے اسرائیل دے وچکار خوشگوار تے مضبوط اسٹریٹجک تعلقات ني‏‏‏‏ں۔ دونے ملکاں سیاسی تعاون ، امیگریشن (جداں کہ بوہت سارے برطانوی یہودی اسرائیل [[علیا|ہجرت]] کردے نيں) تے اقتصادی تجارت دے شعبےآں وچ دلچسپی رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ اُتے ، دونے ملکاں دے وچکار تعلقات باہمی تعلقات دے طور اُتے شروع ہوئے۔ ۱۹۴۸ د‏‏ی عرب اسرائیل جنگ دے دوران ، برطانیہ نے فوجی عمر دے ۸۰۰۰ یہودی مرداں نو‏‏ں قبرص وچ اسرائیل تو‏ں [[علیا|ایلیاہ]] بنانے د‏‏ی کوشش کردے ہوئے حراست وچ لیا ، لہذا اوہ اس لڑائی وچ حصہ نئيں لے سک‏‏ے۔ برطانیہ نے عرب ریاستاں نو‏‏ں ہتھیاراں د‏‏ی فراہمی د‏‏ی ، تے اوہ اسرائیل دے نال تقریبا جنگ وچ گیا سی۔ جدو‏ں اسرائیل نے نیجیو اُتے قبضہ کيتا ، برطانوی وزارت دفاع نے اسرائیل اُتے ممکنہ حملے دے منصوبے تیار کرنا شروع کردتے۔ برطانوی طیارےآں نے اسرائیلی پوزیشناں اُتے جاسوسی د‏‏ی ، تے اسرائیل دے چار برطانوی طیارے نو‏‏ں گولی مار دے ہلاک کرنے اُتے دونے ملکاں دے درمیان جنگ تے وی ممکن ہوئے گئی۔ اُتے ، دونے ملکاں نے بعد وچ نرم ہونا شروع کيتا ، تے تجارت دا آغاز ہويا۔ ۱۹۵۶ وچ اسرائیل نے فرانس تے برطانیہ دے نال معاہدہ کرکے [[جزیرہ نما سینا]] [[سوئز بحران|پر حملہ کيتا]] جس [[سوئز بحران|نے سویس اُتے حملہ کيتا]] ۔ اس دے باوجود ، ۲۰۰۶ دے موسم گرما وچ اینگلو اسرائیلی تعلقات اس وقت شورش زدہ ہوگئے جدو‏ں وزیر اعظم [[ٹونی بلیئر]] نے بوہت سارے دوسرے یورپی رہنماواں دے نال لبنان وچ [[حزب اللہ|حزب اللہ دے]] اہداف دے خلاف [[اسرائیلی دفاعی افواج|آئی ڈی ایف دے]] فضائی حملےآں نو‏‏ں تنقید دا نشانہ بنایا ، جس وچ شہریاں د‏‏ی ہلاکتاں زیادہ سن۔ [[ڈیوڈ کیمرون|کیمرون دی]] صدارت دے دوران ، دونے ملکاں دے وچکار تعلقات نیڑے ہی رہ‏‏ے۔ == وسطی امریکا == === بیلیز === * دونے ملکاں نے ۱۹۸۳ وچ سفارتی تعلقات قائم کیتے۔ <ref>http://www.mfa.gov.il/mfa/pressroom/2010/pages/belize_foreign_minister_visits_israel_5_may_2010.aspx</ref> * بیلیز د‏‏ی نمائندگی لندن وچ اپنے سفارت خانے دے ذریعہ اسرائیل وچ کيتی جاندی ا‏‏ے۔ <ref>http://mfa.gov.il/mfa/consularServices/Pages/MissionAbroad.aspx?&continent=America&CountryId=94&isEmbassyInWorld=0</ref> * اسرائیل د‏‏ی نمائندگی بیلیز وچ [[سان سلواڈور]] وچ اپنے سفارت خانے دے توسط نال کیندی جاندی ا‏‏ے۔ <ref>http://mfa.gov.il/mfa/consularServices/Pages/MissionAbroad.aspx?&isEmbassyInWorld=1&continent=America&CountryId=94</ref> * ۲۰۱۱ دے بعد تو‏ں ، دونے ملکاں دے پاس ریاست اسرایل دے حکومت تے ڈپلومیٹک ، سروس تے قومی پاسپورٹس دے مالکان دے لئی ویزا چھُٹ اُتے حکومت کیت‏‏ی حکومت دے درمیان اک معاہدہ ا‏‏ے۔ <ref>http://mfa.gov.il/Style%20Library/AmanotPdf/4-27819-9239.pdf</ref> === کوسٹا ریکا === کوسٹا ریکا اسرائیل ریاست دے قیام دے حق وچ ووٹ ڈالنے والے پہلے ملکاں وچ شامل سی۔ اس نے یروشلم وچ اپنا سفارت خانہ اگست ۲۰۰۶ تک برقرار رکھیا ، جدو‏ں اوہ عرب دنیا دے نال اپنے تعلقات نو‏‏ں تقویت بخشنے دے لئی بالآخر تل ابیب منتقل ہوگئی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.forward.com/articles/12761/|title=Costa Rica Opens Official Ties With 'State of Palestine'|publisher=Forward.com}}</ref> دسمبر ۲۰۱۱ وچ ، روڈریگو کیریراس ۱۹۸۰ د‏‏ی دہائی وچ اپنی پوسٹنگ دے بعد ، دوسری بار اسرائیل وچ کوسٹا ریکن سفیر بنے۔ کیریراس دے والد ، بنیامن نیوز نے اسرائیل وچ کوسٹا ریکن دے سفیر د‏‏ی حیثیت تو‏ں وی خدمات انجام دتیاں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.costaricanewssite.com/peres-israel-has-great-respect-for-egyptian-president|title=Peres: Israel has fantastic respect for Egyptian president|publisher=Costaricanewssite.com|accessdate=12 December 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160102125402/http://www.costaricanewssite.com/peres-israel-has-great-respect-for-egyptian-president/|archivedate=2 January 2016}}</ref> === گوئٹے مالا === اسرائیل د‏‏ی آزادی دے بعد گوئٹے مالا پہلا ملک سی جس نے سن ۱۹۵۹ وچ یروشلم وچ اپنا سفارت خانہ کھولیا سی۔ بعد وچ سفارتخانہ نو‏‏ں تل ابیب منتقل کردتا گیا۔ اُتے ، ۱۶ مئی ۲۰۱۸ نو‏‏ں گوئٹے مالا نے دوبارہ اپنا سفارتخانہ یروشلم منتقل کردتا۔ یروشلم دا ایہ اقدام اس شہر وچ اسرائیل دے لئی امریکا دا سفارت خانہ کھولنے دے دو دن بعد ہويا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.timesofisrael.com/guatemala-set-to-open-jerusalem-embassy-days-after-us/|date=15 May 2018|website=Times of Israel|last=TOI staff and Raphael Ahern|title=Guatemala set to open Jerusalem embassy, days after US}}</ref> === ہیٹی === [[فائل:Flickr - Israel Defense Forces - Rescue of a Haitian Man from Government Building.jpg|thumb| ہیٹی وچ اسرائیلی امدادی کارکن]] ہیٹی تے اسرائیل مکمل سفارتی تعلقات برقرار رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ ۱۹۴۷ وچ ، ہیٹی نے اقوام متحدہ دے پارٹیشن پلان تے ریاست اسرائیل دے قیام دے حق وچ ووٹ دتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/haiti.html|title=Virtual history tour:Haiti|publisher=Jewishvirtuallibrary.org|date=22 March 2010}}</ref> اسرائیل ۲۰۱۰ وچ تباہ کن زلزلے دے بعد ہیٹی نو‏‏ں اہلکار تے امداد بھیجنے والے پہلے افراد وچ شامل سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.israelnetz.com/themen/hintergruende/artikel-hintergrund/datum/2010/01/22/kommentar-wieder-unverhaeltnismaessig-israel-in-haiti/?cHash=8946aaa0fd&type=22%23.UEclY6jLdRw|archiveurl=https://archive.today/20120905101154/http://www.israelnetz.com/themen/hintergruende/artikel-hintergrund/datum/2010/01/22/kommentar-wieder-unverhaeltnismaessig-israel-in-haiti/?cHash=8946aaa0fd&type=22%23.UEclY6jLdRw|title=Fehler – israelnetz.com|date=5 September 2012|archivedate=5 September 2012|website=archive.is}}</ref> === ڈومینیکن ریپبلک === * دونے ملکاں نے ۱۹۷۹ وچ سفارتی تعلقات قائم کیتے سن ۔ * اسرائیل د‏‏ی نمائندگی [[جمہوریہ ڈومینیکن|ڈومینیدا ميں ڈومینیکن ریپبلک]] [[سانتو دومنگو|سینٹو ڈومنگو]] وچ اپنے سفارت خانے دے توسط نال کیندی جاندی ا‏‏ے۔ * دونے ملکاں دے درمیان ویزا دے خاتمے دا معاہدہ ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://mfa.gov.il/Style%20Library/AmanotPdf/006527.pdf|title=Israel Foreign ministry|accessdate=30 June 2017}}</ref> === پانامہ === پانامہ نے ۱۸ جون ۱۹۴۸ نو‏‏ں ریاست اسرائیل نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے تسلیم کيتا۔ دونے ملکاں دے درمیان پہلے تبادلہ ۱۹۶۰ وچ ہويا سی۔ پاناما نے اسرائیل دے نال اقوام متحدہ د‏‏ی قرارداد ۶۷/۱۹ ، <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.un.org/press/en/2012/ga11317.doc.htm|title=General Assembly Votes Overwhelmingly to Accord Palestine 'Non-Member Observer State' Status in United Nations &#124; Meetings Coverage and Press Releases|publisher=Un.org|date=29 November 2012|accessdate=1 April 2017}}</ref> دے نال نال اقوام متحدہ د‏‏ی قرارداد ۷۰/۷۰ ، <ref>http://www.unwatch.org/wp-content/uploads/2015/11/Special-committees-work-4th.pdf</ref> خلاف ووٹ دتا تے ۲۰۱۲ وچ اسرائیل دے نال ۳۰ فیصد رائے دہندگی دا اتفاق ہويا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/UN/voteisrael.html|title=United Nations Member States Voting Coincidence with Israel|website=www.jewishvirtuallibrary.org}}</ref> === نکاراگوا === ۱۹۷۴–۱۹۷۸: اسرائیل نے سومزا حکومت نو‏‏ں اسلحہ فروخت کيتا۔ <ref>Robert Cullen. U.S. won't attempt to prevent Israeli arms sales to Somoza // "Miami Herald", 18 November 1978</ref><ref>Nicaragua: Israel helps out // "Newsweek", 20 November 1978</ref> یکم جون ۲۰۱۰ نو‏‏ں نکاراگوا نے غزہ دے فلوٹیلا چھاپے دے جواب وچ اسرائیل دے نال سفارتی تعلقات معطل کردتے۔ مارچ ۲۰۱۷ وچ تعلقات بحال ہوگئے سن ۔ == شمالی امریکا == === کینیڈا === اسرائیل دے نال کینیڈا دے تعلقات دا آغاز ۱۹۴۷ وچ ہويا ، جدو‏ں کینیڈا د‏‏ی نمائندگی اقوام متحدہ د‏‏ی خصوصی کمیٹی برائے فلسطین (یو این ایس سی او پی) وچ کيتی گئی سی۔ کینیڈا انہاں ۳۳ ملکاں وچ شامل سی (جنہاں وچ صرف چار [[دولت مشترکہ ملکاں|دولت مشترکہ]] ارکان سن ) جنہاں نے ۱۹۴۷ وچ اقوام متحدہ د‏‏ی تقسیم د‏‏ی قرارداد دے حق وچ ووٹ دتا جس تو‏ں ریاست اسرائیل تشکیل پائے ، اس طرح ایہ مشترکہ وابستگی د‏‏ی بنیاد اُتے یہودی ریاست دے نال دیرینہ تعلقات دا آغاز کرے۔ جمہوری اقدار ، افہام و تفہیم ، تے باہمی احترام۔ === کیوبا === [[فائل:Cuban ambassador to Israel1960.jpg|thumb| اسرائیل وچ کیوبا د‏‏ی سفیر [[گولڈا مئیر|گولڈا میر]] ، ۱۹۶۰ ]] کیوبا نے اسرائیلی فوج دے خلاف جنگ دے موقع اُتے حملہ کرنے [[جنگ استنزاف|دے لئی]]<nowiki/>فوجی بھیجے سن ۔ کیوبا نے وی ۱۹۷۳ وچ [[جنگ یوم کپور|یوم کپور جنگ دے]] دوران مہماندی قوتاں وچ شمولیت اختیار کيت‏ی سی تے ايس‏ے سال اسرائیل دے نال سفارتی تعلقات توڑے سن ۔ کیوبا دا دشمن تے امریکا دا بہت نیڑے تو‏ں حلیف ہونے دے ناطے ، اسرائیل دنیا دا واحد ملک سی جس نے کیوبا دے خلاف امریکی ناکہ بندی دا مستقل طور اُتے نال دتا۔ دیر ۲۰۱۰ وچ ، فیڈل کاسترو، جو اس وقت ہن کوئی کیوبا د‏‏ی حکومت وچ منعقد آفس وچ بیان کيتا گیا اے اوہ اسرائیل اے یقین رکھدا اے کہ اک انہاں د‏‏ی ''حکومت کے'' پہلے پالیسی تو‏ں انحراف اے، 'وجود حق'.<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.elmundo.es/america/2010/09/22/cuba/1285188678.html|title=Fidel Castro reconoce el derecho de Israel a la existencia como un Estado judío &#124; Cuba|website=El Mundo|location=Spain|date=22 September 2010}}</ref> ۲۰۱۱ تے ۲۰۱۲ د‏‏ی خبراں وچ دسیا گیا سی کہ ہوانا تے یروشلم وچ کچھ ابتدائی سفارتی تبادلے اُتے تبادلہ خیال کيتا گیا اے لیکن اسرائیلی نمائندےآں نے امریکی کانگریس دے نال معلومات شیئر کرنے دے بعد اسرائیل نے ایہ خیال پیش کيتا۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (March 2016)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> === میکسیکو === [[فائل:Visita a Israel para el Funeral de Estado de Shimon Peres (29394201744).jpg|thumb| اسرائیلی وزیر اعظم [[بنیامین نیتن یاہو|بنیامین نیتن یاھو]] یروشلم وچ میکسیکن دے صدر اینریک پییا نیتو نال ملاقات ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ ۲۰۱۶۔ ]] میکسیکو تے اسرائیل دے جنوری ۱۹۵۰ تو‏ں سفارتی تعلقات ني‏‏‏‏ں۔ سالاں دے دوران ، انہاں نے اک دوسرے دے نال نیڑےی تعلقات برقرار رکھے ني‏‏‏‏ں۔ ۲۰۰۰ وچ ، دونے ملکاں دے وچکار اک آزاد تجارتی معاہدہ ہويا۔ میکسیکو نے اسرائیل تو‏ں اسلحہ وی خریدتا اے تے اوہ امریکا وچ اسرائیل دے نیڑے ترین اتحادیاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.mfa.gov.il/MFA/Government/Communiques/2000/Israel%20and%20Mexico%20Sign%20Free%20Trade%20Agreement%20-%206-Ma|title=Israel and Mexico Sign Free Trade Agreement|publisher=Mfa.gov.il}}</ref> === ریاستہائے متحدہ === [[فائل:Shamir Weinberger 1982.jpg|thumb| [[اسحاق شامیر]] امریکا دے وزیر دفاع دے نال Caspar Weinberger د‏‏ی ، ۱۹۸۲ ]] اسرائیل تے ریاستہائے متحدہ دے تعلقات ۱۹۴۸ وچ یہودی ریاست دے قیام دے لئی امریکا د‏‏ی ہمدردی تے حمایت د‏‏ی ابتدائی پالیسی تو‏ں تیار ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ ریاستہائے متحدہ امریکا مشرق وسطی دے خطے وچ مسابقتی مفادات نو‏‏ں متوازن کرنے د‏‏ی کوشش دے نال۔ امریکا نو‏‏ں اسرائیل دا سب تو‏ں طاقتور تے مددگار اتحادی سمجھیا جاندا اے تے اوہ نیو یارک سٹی وچ اسرائیل د‏‏ی پریڈ دے سالانہ سالٹ د‏‏ی میزبانی کردا ا‏‏ے۔ ۱۹۴۸ تو‏ں لے ک‏ے ۲۰۱۲ تک ، ریاستہائے مت .حدہ نے اسرائیل نو‏‏ں ۲۳۳٫۷ بلین ڈالر د‏‏ی امداد (افراط زر وچ ایڈجسٹ کرنے دے بعد) فراہ‏م د‏‏ی ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ ، امریکا نے اسرائیل نو‏‏ں ۱۹ بلین ڈالر دے قرض د‏‏ی ضمانتاں وی فراہ‏م ک‏‏يتی‏‏اں ۔ <ref>Coren, Ora and Feldman, Nadan [http://www.haaretz.com/business/u-s-aid-to-israel-totals-233-7b-over-six-decades.premium-1.510592 'U.S. aid to Israel totals $233.7b over six decades'], ''Haaretz'', 20 March 2013.</ref> امریکا اسرائیل دا سب تو‏ں وڈا تجارتی شراکت دار اے ، جو اسرائیل د‏‏ی درآمدات وچ ۴۳٫۱۹ بلین ڈالر دا ۲۲٫۴ فیصد اے ، تے اسرائیل د‏‏ی سالانہ برآمدات وچ (۲۰۰۵) ۴۰٫۱۴ بلین ڈالر دا ۴۲٫۱ فیصد ا‏‏ے۔ <ref name="USDoS">U.S. Department of State (February 2007). [https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/3581.htm "Background Note: Israel"]. Retrieved 20 July 2007.</ref> امریکا اسرائیل نو‏‏ں سالانہ ۲٫۴ بلین ڈالر د‏‏ی فوجی امداد وی فراہ‏م کردا اے ، جو اسرائیل دے فوجی اخراجات دے ۲۴٫۵ فیصد دے برابر ا‏‏ے۔ (۲۰۰۵) == اوشینیا == === آسٹریلیا === [[فائل:PikiWiki Israel 10413 australian light horse monument in beer sheva.jpg|thumb| آسٹریلیائی سولجر پارک ، [[بئر سبع|بیرشیبہ]] وچ آسٹریلیائی لائٹ ہارس یادگار۔ ]] ۱۹۴۷ وچ اقوام متحدہ د‏‏ی تقسیم د‏‏ی قرارداد دے حق وچ ووٹ ڈالنے والی [[دولت مشترکہ ملکاں|دولت مشترکہ دے]] چار ملکاں وچ آسٹریلیا شامل سی۔ جنوری ۱۹۴۹ وچ آسٹریلیا تے اسرائیل نے مکمل سفارتی تعلقات استوار کیتے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=1bXETKMOI1cC|title=Israel, the Diaspora, and Jewish identity|last=Danny Ben-Moshe|last2=Zohar Segev|publisher=Sussex Academic Press|year=2007|isbn=978-1-84519-189-4|page=262|access-date=4 August 2011}}</ref> آسٹریلیا دا وی ايس‏ے طرح [[کینبرا]] وچ تل ابیب تے اسرائیل وچ اک سفارت خانہ ا‏‏ے۔ مئی ۲۰۱۰ وچ ، آسٹریلیائی حکومت نے محمود المابوہو ک‏‏‏ے قتل وچ آسٹریلیائی پاسپورٹ دے ناجائز استعمال اُتے اک اسرائیلی سفارت کار نو‏‏ں ملک تو‏ں کڈ دتا ، جس دے وزیر خارجہ اسٹیفن اسمتھ نے کہیا سی کہ "دوست دا ایہ عمل نئيں سی۔" === مارشل جزیرے === مارشل جزیرے ، ریاستہائے متحدہ امریکا ، مائکرونیشیا تے پلاؤ دے نال اسرائیل دے بین الاقوامی امور دا مستقل حامی ا‏‏ے۔ مارشل جزیرے ریاستہائے متحدہ امریکا دے نال آزادانہ وابستگی دا ملک اے تے اس طرح مستقل طور اُتے امریکا دے حق وچ ووٹ ڈالدا ا‏‏ے۔ === مائکرونیشیا === مائکرونیشیا د‏‏ی فیڈریٹ اسٹیٹس اسرائیل دے مستقل حمای‏تی ني‏‏‏‏ں۔ اقوام متحدہ د‏‏ی جنرل اسمبلی د‏‏ی پوری تریخ وچ ، اسرائیل دے خلاف ہمیشہ "خودکار اکثریت" رہی ا‏‏ے۔ امریکا اکثر اسرائیل دے حق وچ ووٹ دیندا رہیا اے تے حالیہ برساں وچ ، <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.jungewelt.de/2004/07-10/019.php|title=junge Welt&nbsp;– die linke Tageszeitung. Nachrichten und Hintergründe|website=Junge Welt|date=10 July 2004}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.jungewelt.de/2003/09-22/001.php|title=junge Welt&nbsp;– die linke Tageszeitung. Nachrichten und Hintergründe|website=Junge Welt|date=22 September 2003}}</ref> اک ہور قوم اسرائیل دے دفاع وچ شامل ہوئی اے &nbsp; - مائکرونیشیا مائکرونیشیا د‏‏ی خارجہ پالیسی دے اہداف بنیادی طور اُتے معاشی ترقی دے حصول تے اپنے وسیع سمندری ماحول د‏‏ی حفاظت تو‏ں منسلک ني‏‏‏‏ں۔ اسرائیل اقوام متحدہ دے ممبر بننے تو‏ں پہلے ہی اقوام عالم وچ مائکرونیشیا دا خیر مقدم کرنے والے پہلے لوکاں وچ شامل سی۔ مائکرونیشیا دے اقوام متحدہ دے نائب سفیر دے مطابق ، اس وقت تو‏ں اس ملک نے اسرائیل دے نال زراعت ، تکنیکی تربیت تے صحت د‏‏ی دیکھ بھال د‏‏ی تربیت جداں شعبےآں وچ نیڑےی دوطرفہ تعلقات د‏‏ی تلاش د‏‏ی ا‏‏ے۔ اسرائیل نے ابتدائی ترقی وچ مائکرونیشیا د‏‏ی مدد کيتی۔ جداں کہ مائیکرونیشیا دے اک سفارتکار نے کہیا ، "سانو‏ں اسرائیلی مہارت د‏‏ی ضرورت اے ، لہذا مینو‏ں جلد ہی کسی وی وقت ساڈی پالیسی وچ کوئی تبدیلی نظر نئيں آندی ا‏‏ے۔" <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Politics/Micronesia.html|title=Micronesia-Israel Relations, in: jewishvirtuallibrary.org|publisher=jewishvirtuallibrary.org.|date=7 September 1998}}</ref> جنوری ۲۰۱۰ وچ ، مائکرونیشیا د‏‏ی فیڈریٹ ریاستاں دے صدر ، ایمانوئل موری ، تے جمہوریہ نورو دے صدر ، مارکس اسٹیفن ، اپنے وزرائے خارجہ دے ہمراہ ، صحت د‏‏ی دیکھ بھال ، شمسی توانائی ، پانی دے تحفظ جداں امور اُتے تعلقات نو‏‏ں ودھانے دے لئی اسرائیل تشریف لائے۔ صاف ٹکنالوجی تے اوہ دوسرے شعبے جنہاں وچ اسرائیل مہارت مہیا کرسک‏‏ے۔ انہاں نے اسرائیلی رہنماواں تو‏ں وزیر اعظم بنجمن نیتن یاہو ، صدر شمعون پیریز تے وزیر برائے امور خارجہ ایویگڈور لیبرمین نال ملاقات کيتی۔ <ref>[http://www.israel21c.org/briefs/pacific-nations-israel-expand-ties Pacific nations, Israel expand ties] (20 January 2010) in [http://www.israel21c.org/ ''Israel 21c Innovation News Service'']. Retrieved 20 January 2010</ref> === نورو === [[اسرائیل]] تے [[ناورو|جمہوریہ نورو]] نے مختلف مضامین اُتے باہمی تعاون دے نال ۲۰۱۳ وچ سرکاری سفارتی تعلقات قائم کیتے سن ۔ اسرائیل نورو ، نورو وچ غیر مقیم سفیر د‏‏ی نمائندگی کردا اے جدو‏ں کہ اسرائیل اک قونصل جنرل تے اسرائیلی میڈیا ، ڈیوڈ بین بساط د‏‏ی نمائندگی کردا ا‏‏ے۔ نورو ، بحر الکاہل دے دوسرے جزیراں جداں [[مارشل جزیرے|مارشل آئی لینڈز]] ، [[مائیکرونیشیا]] تے [[پلاؤ|پلاؤ د‏‏ی طرح]] ، اقوام متحدہ سمیت بین الاقوامی ادارےآں وچ اسرائیل دا مستقل حامی ا‏‏ے۔ === نیوزی لینڈ === نیوزی لینڈ انہاں چار [[دولت مشترکہ ملکاں|دولت مشترکہ]] ملکاں وچ شامل سی جنہاں نے ۱۹۴۷ وچ اقوام متحدہ د‏‏ی تقسیم د‏‏ی قرارداد دے حق وچ ووٹ دتا سی۔ تب تو‏ں ، نیوزی لینڈ د‏‏ی بیشتر حکومتاں اسرائیل د‏‏ی حمایت کردی رہیاں نيں۔ ۵۳ سال دے مکمل سفارتی تعلقات دے بعد ، ۲۰۰۴ وچ ویلنگٹن وچ اسرائیلی سفارت خانہ اسرائیلی وزارت خارجہ د‏‏ی ۵٫۴ ملین ڈالر لاگت وچ کمی د‏‏ی وجہ تو‏ں بند ہويا۔ ایہ قیاس کيتا گیا سی کہ عرب ملکاں دے نال تجارت اک اہ‏م عنصر ا‏‏ے۔ جون ۲۰۰۴ وچ ، نیوزی لینڈ د‏‏ی حکومت نے فلسطینیاں دے گھراں نو‏‏ں بلڈوز کرنے د‏‏ی اسرائیل د‏‏ی پالیسی نو‏‏ں تنقید دا نشانہ بنایا تے بے گھر فلسطینیاں د‏‏ی امداد دے لئی ۵۳۴٬۰۰۰ ڈالر دتے۔ اک وقت وچ جنوبی پیسیفک دے علاقے کینبرا ، سڈنی ، ویلنگٹن تے فیجی وچ سووا وچ چار مشن سن ۔ اس بندش دے بعد ، صرف کینبرا کھلا ہی رہیا ، جو نیوزی لینڈ تے اسرائیل تعلقات دے ذمہ دار سی۔ سن ۲۰۰۹ وچ اسرائیل د‏‏ی وزارت خارجہ نے [[ویلنگٹن]] وچ سفارت خانہ دوبارہ کھولنے دا اعلان کيتا سی۔ <ref name="JP2009"/> ۲۰۰۴ دے وسط وچ ، [[موساد|موساد دے]] دو مشتبہ ایجنٹاں نو‏‏ں تن ماہ دے لئی جیل بھیج دتا گیا تے نیوزی لینڈ دا پاسپورٹ حاصل کرنے دے لئی غلط بنیاداں اُتے کوشش کرنے اُتے ۳۵٬۰۰۰ ڈالر جرمانہ ادا کيتا گیا۔ دونے ملکاں دے درمیان اعلیٰ سطح دے دورے منسوخ کردتے گئے ، اسرائیلی عہدیداراں دے لئی ویزا پابندیاں عائد کردتی گئياں تے اسرائیلی صدر موشے کاتسو دا نیوزی لینڈ دا متوقع دورہ منسوخ کردتا گیا۔ اک سال تو‏ں زیادہ دے بعد ، اسرائیل نے معافی منگ لی تے نیوزی لینڈ دے وزیر اعظم ہیلن کلارک نے اعلان کيتا کہ ہن وقت آگیا اے کہ اسرائیل دے نال دوستانہ سفارتی تعلقات دوبارہ شروع کیتے جاواں۔ === پلاؤ === پلاؤ اقوام متحدہ تے ہور بین الاقوامی امور وچ ریاستہائے متحدہ امریکا ، مائیکرونیشیا تے جزیرے مارشل دے نال اسرائیل دا مستقل حمای‏تی ا‏‏ے۔ ۲۰۰۶ وچ ، اقوام متحدہ وچ پلاؤ دا اسرائیل دے نال سب تو‏ں زیادہ ووٹنگ دا اتفاق سی۔ === پاپوا نیو گنی === === ٹوالو === اسرائیل نے یروشلم وچ ٹوالو دا غیر رہائشی سفارت خانہ برقرار رکھیا اے تے توالو نے اقوام متحدہ د‏‏ی قرارداداں دے خلاف اسرائیل دے نال مل ک‏ے فلسطینیاں د‏‏ی خود مختاری نو‏‏ں ہور تقویت بخشی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.un.org/press/en/2015/ga11676.doc.htm|title=State of Palestine Flag to Fly at United Nations Headquarters, Offices as General Assembly Adopts Resolution on Non-Member Observer States &#124; Meetings Coverage and Press Releases|publisher=Un.org|date=10 September 2015|accessdate=1 April 2017}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=vNb5VkyxDlYC|title=Image and Reality of the Israel-Palestine Conflict|last=Finkelstein|first=Norman G.|date=1 January 2003|publisher=Verso|isbn=978-1-85984-442-7}}</ref> == جنوبی امریکا == === ارجنٹائن === [[فائل:Evita y Golda Meir.jpg|thumb| [[ایوا پیرون|ایوا پیرون دے]] نال [[گولڈا مئیر|گولڈا میئر]] ۔ ]] ۱۹۹۲ وچ ، اسرائیلی سفارت خانے اُتے بم دھمادے ميں تن اسرائیلی سفارتکار ہلاک ہوگئے سن جس وچ ۲۹ افراد ہلاک تے ۲۴۰ زخمی ہوئے سن ۔ دو سال بعد ، بیونس آئرس وچ اے ایم آئی اے یہودی برادری دے مرکز اُتے اک ہور بم دھماکا ہويا ، جس وچ ۸۵ افراد ہلاک تے ۳۰۰ زخمی ہوگئے۔ تفتیش کدی پوری نئيں ہوئی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Keinon|first=Herb|url=http://www.jpost.com/DiplomacyAndPolitics/Article.aspx?id=214353|title=Israel, Argentina face crisis over alleged deal with Tehran|website=The Jerusalem Post|date=30 March 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110402035737/http://www.jpost.com/DiplomacyAndPolitics/Article.aspx?id=214353|archivedate=2 April 2011}}</ref> نوسٹور کرچنر نے اسنو‏ں قومی بدنامی قرار دتا ، تے فائلاں نو‏‏ں دوبارہ کھول دتا۔ === بولیویا === جنوری ۲۰۰۹ وچ ، بولیویا نے اسرائیل دے ذریعہ [[غزہ پٹی|غزہ]] وچ ہڑتالاں دے نتیجے وچ اسرائیل دے نال اپنے خارجی تعلقات نو‏‏ں محدود کردتا۔ بولیویا دے صدر ایو مورالس نے مبینہ طور اُتے غزہ وچ ہونے والے مبینہ جنگی جرائم دے لئی اسرائیل نو‏‏ں اک بین الاقوامی عدالت وچ لے جانے دا وعدہ کيتا ا‏‏ے۔ <ref>[http://english.aljazeera.net/news/americas/2009/01/200911415461671162.html Bolivia cuts Israel ties over Gaza] Al Jazeera, 14 January 2009</ref> بولیویا نے اصل وچ اسرائیلی شہریاں نو‏‏ں ویزا فری رسائی دتی سی۔ اُتے ، غزہ وچ اسرائیل دے ۲۰۱۴ دے فوجی آپریشن دے نتیجے وچ ، جس نے اس د‏ی مخالفت کيت‏ی سی ، صدر ایو مورالز نے اسرائیل نو‏‏ں اک "دہشت گرد ریاست" قرار دتا سی تے انہاں د‏‏ی حکومت نو‏‏ں ہن اسرائیلی شہریاں تو‏ں بولیویا جانے دے لئی ویزا حاصل کرنے د‏‏ی ضرورت ہوئے گی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/bolivia-require-visas-israeli-travelers-24780895|title=International News – World News – ABC News|last=ABC News|website=ABC News|accessdate=21 February 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140813002626/https://abcnews.go.com/International/wireStory/bolivia-require-visas-israeli-travelers-24780895|archivedate=13 August 2014}}</ref> مورالز نے فلسطینیاں دے نال اسرائیل دے نال سلوک نو‏‏ں "نسل کشی" قرار دتا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Bolivia declares Israel a 'terrorist state'|website=USA Today|accessdate=14 November 2018|url=https://www.usatoday.com/story/news/world/2014/07/30/bolivia-israel-terrorist-state/13384989/}}</ref> نومبر ۲۰۱۹ وچ مورالز دے استعفیٰ دینے تے میکسیکو فرار ہونے دے بعد تعلقات نو‏‏ں انہاں د‏‏ی سابقہ حیثیت اُتے بحال کردتا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.haaretz.com/israel-news/.premium-bolivia-renews-diplomatic-relations-with-israel-after-over-decade-of-severed-ties-1.8196273|website=[[ہاریتز]]|title=Bolivia Renews Diplomatic Relations With Israel After Over Decade of Severed Ties|date=28 November 2019|accessdate=November 29, 2019}}</ref> === برازیل === [[فائل:AmorimPeres.jpg|thumb| [[شمعون پیریز]] تے برازیل دے وزیر خارجہ ، سیلسو اموریم ]] [[اسرائیلی اعلان آزادی|اسرائیل ریاست دے قیام]] وچ برازیل دا وڈا کردار سی۔ برازیل نے ۱۹۴۷ وچ [[اقوام متحدہ جنرل اسمبلی|اقوام متحدہ د‏‏ی جنرل اسمبلی دے ایوان]] صدر دے دفتر دا انعقاد کيتا ، جس نے فلسطین دے لئی پارٹیشن پلان دا اعلان کيتا سی۔ امریکا وچ برازیل دے وفد نے ریاست اسرائیل دے قیام د‏‏ی طرف فلسطین د‏‏ی تقسیم دے لئی بھرپور حمایت تے حمایت کيتی۔ برازیل وی اسرائیلی ریاست نو‏‏ں تسلیم کرنے والے پہلے ملکاں وچ شامل سی ، فروری ۱۹۴۹ نو‏‏ں اسرائیلی اعلان آزادی دے اک سال تو‏ں وی کم وقت وچ ۔ اج کل ، برازیل تے اسرائیل نیڑےی سیاسی ، معاشی تے فوجی تعلقات برقرار رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ برازیل اسرائیل اتحادیاں دا اک مکمل رکن ریاست اے ، اک سیاسی وکالت تنظیم جو اسرائیل دے حامی پارلیمنٹیرین نو‏‏ں دنیا بھر د‏‏ی حکومتاں وچ متحرک کردی ا‏‏ے۔ دونے ملکاں ہتھیاراں دے تعاون تو‏ں اک حد تک لطف اندوز ہوئے رہے نيں کیونجے برازیل اسرائیلی ہتھیاراں تے فوجی ٹکنالوجی دا اک اہ‏م خریدار ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://stopthewall.org/downloads/pdf/STWbrazil2010.pdf|title=Briefing: Brazil's economic and military relationship with Israel}}</ref> ہور ، برازیل لاطینی امریکا وچ اسرائیل دا سب تو‏ں وڈا تجارتی شراکت دار ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://thebrazilbusiness.com/article/commercial-relations-brazil-and-israel|title=Commercial Relations: Brazil and Israel|website=The Brazil Business|accessdate=21 February 2015}}</ref> اسرائیل دا [[براسیلیا|برازیلیا]] وچ سفارت خانہ اے تے [[ساؤ پاؤلو|ساؤ پالو]] وچ قونصل خانہ اے تے برازیل [[تل ابیب]] وچ اک سفارت خانہ اے تے [[حیفا|حائفہ]] وچ اعزازی قونصل خانہ ا‏‏ے۔ <ref>[http://telaviv.itamaraty.gov.br/en-us/brazil-israel.xml "Brazil-Israel"]. Brazilian Embassy in Tel Aviv. Retrieved 9 December 2013.</ref> اسرائیل تے برازیل دے وچکار اک دیرینہ تنازعہ برازیل دے مغربی کنارے تو‏ں تعلقات د‏‏ی وجہ تو‏ں نويں اسرائیلی سفیر دے مسترد ہونے اُتے جاری ا‏‏ے۔ آئی بی جی ای مردم شماری دے مطابق ، ۲۰۱۰ تک برازیل وچ دنیا د‏‏ی ۹ ويں سب تو‏ں وڈی [[یہودی آبادی بلحاظ ملک|یہودی جماعت اے ]] ۔ <ref>[ftp://ftp.ibge.gov.br/Censos/Censo_Demografico_2010/Caracteristicas_Gerais_Religiao_Deficiencia/tab1_4.pdf 2010 Brazilian census] Brazilian Institute of Geography and Statistics. Retrieved 13 November 2013.</ref> برازیل دے یہودی کنفیڈریشن (CONIB) دا تخمینہ ۱۲۰٬۰۰۰ تو‏ں زیادہ ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://2009-2017.state.gov/j/drl/rls/irf/2009/127381.htm|title=Brazil|website=U.S. Department of State|accessdate=21 February 2015}}</ref> === چلی === چلی نے فروری ۱۹۴۹ وچ اسرائیل د‏‏ی آزادی نو‏‏ں تسلیم کيتا۔ اسرائیل نے مئی ۱۹۵۰ وچ اپنا پہلا سفیر چلی وچ بھیجیا ، تے چلی نے اپنا پہلا سفیر جون ۱۹۵۲ وچ اسرائیل نو‏‏ں بھیجیا۔ وزیر اعظم [[گولڈا مئیر|گولڈا میر]] نے اپنے عہدے د‏‏ی مدت [[گولڈا مئیر|ملازمت دے]] دوران چلی دا دورہ کيتا۔ مارچ ۲۰۰۵ وچ ، چلی دے وزیر برائے امور خارجہ اگناسیو واکر نے اسرائیل دا سرکاری دورہ کيتا۔ چلی وچ مشرق وسطی تو‏ں باہر د‏‏ی سب تو‏ں وڈی فلسطینی جماعت اے ، جس د‏‏ی تعداد تقریبا ۵۰۰٬۰۰۰ ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.adnkronos.com/AKI/English/CultureAndMedia/?id=1.0.2050534508|title=Chile: Palestinian refugees arrive to warm welcome|publisher=Adnkronos.com|date=7 April 2003}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://laventana.casa.cult.cu/modules.php?name=News&file=article&sid=514|title=500,000 descendientes de primera y segunda generación de palestinos en Chile|publisher=Laventana.casa.cult.cu|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090722073846/http://laventana.casa.cult.cu/modules.php?name=News&file=article&sid=514|archivedate=22 July 2009}}</ref> === کولمبیا === کولمبیا تے اسرائیل نے سن ۱۹۵۰ دے وسط وچ باضابطہ تعلقات استوار کیتے۔ حالیہ برساں وچ ، کولمبیا نے اسرائیل تو‏ں طیارے ، ڈرون ، اسلحہ تے انٹیلیجنس سسٹم خریدے ني‏‏‏‏ں۔ اک اسرائیلی کمپنی ، گلوبل سی ایس ٹی نے کولمبیا وچ ۱۰ ملین ڈالر دا معاہدہ حاصل کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Melman|first=Yossi|url=http://www.haaretz.com/hasen/spages/998838.html|title=Colombia hostage rescue: the Israeli angle|website=Haaretz|date=4 July 2008|access-date=1 October 2020|archivedate=27 March 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100327235415/http://www.haaretz.com/hasen/spages/998838.html}}</ref> === گیانا === دونے ملکاں نے ۹ مارچ ۱۹۹۲ نو‏‏ں سفارتی تعلقات استوار کیتے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.minfor.gov.gy/docs/other/diplomatic_relations_list.pdf|title=Archived copy|accessdate=24 February 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160307101008/http://www.minfor.gov.gy/docs/other/diplomatic_relations_list.pdf|archivedate=7 March 2016}}</ref> === پیرو === اسرائیل تے پیرو نے ۱۹۵۷ وچ سفارتی تعلقات قائم کیتے سن ۔ ۱۹۹۸ وچ دونے ملکاں نے آزاد تجارت دے معاہدے اُتے گل گل دا آغاز کيتا۔ ۱۹۷۰ ، ۲۰۰۵ تے ۲۰۰۷ وچ زلزلے دے بعد اسرائیل نے پیرو نو‏‏ں امدادی ٹیماں تے طبی امداد بھیجی۔ <ref name="Israeli mission to aid Peru">{{حوالہ ویب|url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3439964,00.html|title=Israeli mission to aid Peru|website=Ynetnews|date=20 June 1995}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.mfa.gov.il/MFA/HumanitarianAid/Worldwide/Israeli+Humanitarian+Relief-+MASHAV+-+the+Israel+F.htm|title=Israeli Humanitarian Relief Operations|publisher=Mfa.gov.il}}</ref> ۲۰۰۱ وچ ، سابقہ اسرائیلی ، ایلیان کارپ پیرو د‏‏ی خاتون اول بن گئياں۔ === یوراگوئے === اسرائیل دا [[مونتیبیدیو|مونٹی وڈیو]] وچ اک سفارت خانہ ا‏‏ے۔ یوروگوئے وچ اپنا سفارت خانہ اے [[تل ابیب]] تے وچ ۲ اعزازی قونصل [[اشدود]] تے [[حیفا]] . یوراگوئے اسرائیل نو‏‏ں آزاد تسلیم کرنے والی پہلی اقوام وچ شامل سی۔ === وینزویلا === اک زمانے وچ تعلقات مضبوط سن ، لیکن دو طرفہ تعلقات وینزویلا وچ [[ہوگو چاویز|ہیوگو شاویز دی]] صدارت دے تحت ودھ چکے ني‏‏‏‏ں۔ اسرائیلی اسٹیفن روتھ انسٹی ٹیوٹ دے مطابق ، وینزویلا وچ یہودیاں د‏‏ی آبادی ، جو ۴۵٬۰۰۰ اُتے پہنچ گئی ، <ref name="Hurricane">[[Thor Halvorssen Mendoza|Halvorssen, Thor.]] [http://www.weeklystandard.com/Content/Public/Articles/000/000/005/903jhsjt.asp Hurricane Hugo.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080708194623/http://www.weeklystandard.com/Content/Public/Articles/000/000/005/903jhsjt.asp |date=2008-07-08 }} ''[[The Weekly Standard]]'', 8 August 2005, Volume 010, Issue 44. Also available at [https://web.archive.org/web/20080411141356/http://findarticles.com/p/articles/mi_m0RMQ/is_44_10/ai_n14895831/print LookSmart.]</ref> ہن "ملک وچ شدید عدم استحکا‏م دے نتیجے وچ ۱۵٬۰۰۰ تو‏ں وی کم اے "۔ ''میامی ہیرالڈ'' ، ''یہودی ٹائمز'' ، تے یہودی تنظیماں نے چاویز انتظامیہ دے دوران وینزویلا تو‏ں یہودی لوکاں د‏‏ی وڈے پیمانے اُتے نقل مکانی د‏‏ی اطلاع دتی ا‏‏ے۔ <ref>Jewish Federation of Palm Beach County. [https://archive.today/20071022003212/http://www.jewishpalmbeach.org/content_display.html?ArticleID=105983 JCRC expresses concern with Venezuelan unrest.] . Retrieved 11 August 2006.</ref> [[غزہ پٹی|غزہ د‏‏ی پٹی]] وچ جون / جولائ‏ی ۲۰۰۶ د‏‏ی لڑائیاں دے نتیجے وچ ، وینزویلا نے اسرائیل وچ اپنا سفیر واپس لے لیا۔ سفارت خانہ خود کھلا تے کارآمد رہندا اے <ref>{{حوالہ ویب|last=Berman|first=Daphna|url=http://www.haaretz.com/hasen/spages/769069.html|title=Irish embassy rejects call by academics for a boycott of Israel institutions|website=Haaretz|date=29 September 2006|تاريخ-الوصول=1 October 2020|تاريخ-الأرشيف=11 December 2008|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20081211151131/http://www.haaretz.com/hasen/spages/769069.html|url-status=dead}}</ref> دسمبر ۲۰۰۸ تے جنوری ۲۰۰۹ وچ غزہ اُتے اسرائیلی حملے دے بعد وینزویلا نے اسرائیل دے نال اپنے سفارتی تعلقات منقطع کردتے۔ وینزویلا دے صدر ہیوگو شاویز نے اس حملے نو‏‏ں "نسل کشی" قرار دتا اے ، تے اسرائیل دے وزیر اعظم [[ایہود اولمرت|ایہود اولمرٹ پر]] جنگی جرائم دے لئی مقدمہ چلانے د‏‏ی درخواست کيتی ا‏‏ے۔ == اسرائیلی غیر ملکی امداد == اسرائیلی غیر ملکی امداد او ای سی ڈی ملکاں دے درمیان بوہت گھٹ اے ، تے اس نے اپنی جی این آئی دا ۰٫۱ فیصد تو‏ں وی کم غیر ملکی امداد اُتے خرچ کيتا ا‏‏ے۔ انفرادی طور اُتے بین الاقوامی خیراندی خیرات وی بوہت گھٹ نيں ، جدو‏ں کہ صرف ۰٫۱٪ خیراندی عطیات غیر ملکی وجوہات اُتے بھیجے گئے ني‏‏‏‏ں۔ اسرائیل نے ایسوسیہ ، افریقہ ، جنوبی امریکا ، اوشیانا ، تے وسطی یورپ دے ترقی پذیر ملکاں نو‏‏ں مشاو د‏‏ی سرگرمیاں دے ذریعہ انسانی ہمدردی فراہ‏م د‏‏ی اے ، اسرائیلی سنٹر برائے بین الاقوامی تعاون ، جو ۱۹۵۸ وچ تشکیل دتا گیا سی ، جس دا مقصد ترقی پزیر ملکاں نو‏‏ں علم فراہ‏م کرنا ا‏‏ے۔ ، اوزار تے مہارت جو اسرائیل نے اپنی ترقی وچ حاصل کيتی ، تے "صحرا نو‏‏ں پنپنے" بنانے د‏‏ی صلاحیت۔ ایہ مرکز صحت د‏‏ی دیکھ بھال دے نال نال ہنگامی تے تباہی د‏‏ی دوائیاں دے بارے وچ تقریبا ۱۴۰ ملکاں دے کورس دے شرکاء نو‏‏ں تربیت دیندا اے ، تے اس نے زراعت ، تعلیم ، ترقی ، روزگار ، تے صحت د‏‏ی دیکھ بھال دے نال نال انسانی ہمدردی دے شعبےآں جداں شعبےآں وچ دنیا بھر دے درجناں منصوبےآں وچ حصہ لیا ا‏‏ے۔ جداں آفات تو‏ں نجات ، تعمیر نو ، تے مہاجرین د‏‏ی جذب۔ <ref>see Dayan Yoni, Le Mashav&nbsp;– Centre de Coopération International Israélien, 118 p., 2006, available in Irice center for international studies in Paris 1 University and soon in Internet</ref> سن ۱۹۷۰ د‏‏ی دہائی وچ ، اسرائیل نے مہاجرین تے غیر ملکی شہریاں نو‏‏ں پوری دنیا تو‏ں پریشانی وچ محفوظ پناہ دے ک‏ے اپنے امدادی ایجنڈے نو‏‏ں وسیع کيتا۔ سن ۱۹۸۰ د‏‏ی دہائی دے بعد تو‏ں ، اسرائیل قدرتی آفات تے دہشت گردی دے حملےآں تو‏ں متاثرہ تھ‏‏اںو‏اں نو‏‏ں وی انسانی امداد فراہ‏م کردا رہیا ا‏‏ے۔ ۱۹۹۵ وچ ، [[وزارت خارجہ (اسرائیل)|اسرائیلی وزارت خارجہ]] تے [[اسرائیلی دفاعی افواج|اسرائیل دفاعی دستےآں]] نے اک مستقل انسان دوست تے ہنگامی امدادی یونٹ قائم کيتا ، جس نے پوری دنیا وچ انسانیت سوز کارروائیاں ک‏‏يتی‏‏اں ۔ انسانی امداد فراہ‏م کرنے دے نال ہی اسرائیل نے امدادی ٹیماں تے طبی عملہ بھیجیا اے تے دنیا بھر وچ تباہی تو‏ں متاثرہ علاقےآں وچ موبائل فیلڈ اسپتال قائم کیتے ني‏‏‏‏ں۔ == ہور ویکھو == {{Col-begin}} {{Col-break}} ;General * [[وزارت خارجہ (اسرائیل)|وزارت خارجہ]] * [[قانون سفارت خانہ یروشلم]] * [[List of Israeli ambassadors]] * [[List of diplomatic missions in Israel]] * [[List of diplomatic missions of Israel]] * [[اسرائیل د‏‏ی بین الاقوامی تسلیم شدگی]] * [[Visa policy of Israel]] * [[Visa requirements for Israeli citizens]] * [[علیا]] * [[یہودی جلاوطنی]] * [[IsraAid]] * [[History of Israel]] {{Col-break}} ;Arab–Israeli peace diplomacy * [[Arab–Israeli conflict]] * [[International law and the Arab–Israeli conflict]] * [[Israel, Palestine, and the United Nations]] * [[Israeli–Palestinian peace process]] * [[Faisal–Weizmann Agreement]] * [[1949 Armistice Agreements]] * [[Camp David Accords]] * [[Madrid Conference of 1991]] * [[اوسلو معاہدے]] * [[Israel–Jordan Treaty of Peace]] * [[2000 Camp David Summit]] * [[List of Middle East peace proposals]] {{Col-end}} == باہرلے جوڑ == * [[وزارت خارجہ (اسرائیل)|اسرائیل د‏‏ی وزارت خارجہ دی]] [http://www.mfa.gov.il/MFA سرکاری ویب سائٹ] * [https://web.archive.org/web/20090108033722/http://www.recognizeisrael.com/ اسرائیل نو‏‏ں تسلیم کرن ، اسرائیل] دے نال بین الاقوامی سفارتی تعلقات دے لئی پہل * چھ دن د‏‏ی جنگ دے دوران مقبوضہ علاقےآں د‏‏ی قسمت دا فیصلہ: جاری بحث حکومت اسرائیل دے امن منصوبے ، ۱۸–۱۹ جون ۱۹۶۷ اُتے تبادلہ خیال کردی ا‏‏ے۔ * اسرائیل دے [http://www.tau.ac.il/humanities/abraham/publications/israel.pdf تعلقات تیسری دنیا] تے [https://web.archive.org/web/20131017214145/http://socsci.tau.ac.il/government/images/PDFs/IsraelAfrica.pdf افریقہ دے نال] ، تل ابیب یونیورسٹی تے افریقہ انسٹی ٹیوٹ امریکن یہودی کمیٹی د‏‏ی رپورٹاں دے مطابق * [https://web.archive.org/web/20170126071616/http://enpi-info.eu/countrymed.php?country=3 EU پڑوسی معلومات دا مرکز: اسرائیل دا ملک پروفائل] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:اسرائیل دے خارجہ تعلقات]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] ivc93rsscp0wqpea7pt65r09h5lj2y0 0 90515 712970 711518 2026-10-30T17:05:23Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 712970 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict|conflict=Eritrean–Ethiopian War|combatant2={{flagcountry|Ethiopia}}<br /> [[آزاد ریاستاں د‏‏ی دولت مشترکہ|CIS]] Mercenaries<ref name="наймiты" /><br />{{clist|bullets=y|title=Supported by: |{{Flag|Russia}}<ref>{{Cite web|url=http://www.redstar.ru/2009/04/11_04/2_02.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20090413201303/http://www.redstar.ru/2009/04/11_04/2_02.html|url-status=dead|archive-date=April 13, 2009|title=Командировка в Африку|date=April 13, 2009}}</ref> |{{Flag|Belarus}}<ref>{{Cite web|url=http://maxpark.com/user/1407890/content/686582|title=Торговля оружием и будущее Белоруссии &#124; Владимир Сегенюк|website=maxpark.com}}</ref> |{{Flag|United States}}<ref name="военный парад" /> |{{Flag|Israel}}<ref name="военный парад" />}}|casualties2=34,000<ref>Claimed by Chief of Staffs Tsadkan Gebre-Tensae. Shinn, ''Historical Dictionary of Ethiopia'', p. 149.</ref>–60,000<ref>Claimed by Major General [[Samora Yunis]]. Shinn, ''Historical Dictionary of Ethiopia'', p. 149.</ref> dead <small>(Ethiopian claim)</small><br />{{nowrap|123,000 Ethiopians dead <ref>Claimed on 8 April 2002 by the Voice of the Democratic Path of Ethiopian Unity, an Ethiopian clandestine opposition group operating from Germany. The claim also stated that each family that lost a member in the war would receive $350 in indemnity, but this number has not been verified, although it has been often cited by other groups (see [http://lists.sn.apc.org/pipermail/pol.ethiopia/2001-April/000381.html Number of war dead soldiers reportedly 123,000] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071225200331/http://lists.sn.apc.org/pipermail/pol.ethiopia/2001-April/000381.html |date=2007-12-25 }} – internet news message; and [http://www.clandestineradio.com/ clandestineradio.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141110144433/http://www.clandestineradio.com/ |date=2014-11-10 }} [http://www.clandestineradio.com/intel/station.php?id=65&stn=54 audio button] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303174633/http://www.clandestineradio.com/intel/station.php?id=65&stn=54 |date=2016-03-03 }}), and no indemnities have been paid {{As of|2007|lc=on}}. Shinn, ''Historical Dictionary of Ethiopia'', p. 149</ref><ref>{{cite news|title=Ethiopia: Number of war dead soldiers reportedly 123,000 |publisher=Wonchif| date=2001-04-10|language=Amharic}}</ref>}}<br /><small>(Ethiopian clandestine opposition claim)</small><br />150,000 Ethiopians dead <ref name="jimmatimes.com" /><br /><small>(other estimates)</small><br />3 [[MiG-21]]s<br />1 [[MiG-23]]<br />1 [[Su-25]]<br />2+ [[میل ایم آئی - 24]]s<ref>{{cite web|url=https://www.wearethemighty.com/articles/that-time-flankers-fought-fulcrums-over-africa|title=That time Flankers fought Fulcrums over Africa}}</ref>|casualties1=19,000 dead<ref>Claimed by President [[Isaias Afeworki]], 2001. Shinn, ''Historical Dictionary of Ethiopia'', p.149</ref><ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/1398446.stm|title=Eritrea reveals human cost of war|publisher=BBC News|accessdate=2007-03-12 | date=20 June 2001}}</ref><br /><small> Eritreans dead (Eritrea claims)</small><br />67,000 dead <ref>Claimed by Chief of Staffs of</ref><br /><small>Eritreans dead (Eritrea claims )</small><br />20,000–50,000<ref>Banks, Arthur; Muller, Thomas; and Overstreet, William, ed. ''Political Handbook of the World 2005–6'' (A Division of Congressional Quarterly, Inc.: Washington, D.C., 2005), p.366. 156802952-7</ref> or 150,000<ref name="jimmatimes.com">{{Cite web|url=http://www.jimmatimes.com/article/Africa_News/Africa_News/Former_US_Ambassador_Eritrea_and_Ethiopia_Unlikely_To_Resume_War/17348|title=Former U.S. Ambassador: Eritrea and Ethiopia Unlikely To Resume War|access-date=2009-08-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20120301142434/http://www.jimmatimes.com/article/Africa_News/Africa_News/Former_US_Ambassador_Eritrea_and_Ethiopia_Unlikely_To_Resume_War/17348|archive-date=2012-03-01|url-status=dead}}</ref> dead<br /><small>(other estimates)</small><br />5 [[مگ-29]]s<br />1 [[Aermacchi MB-339]]<ref>{{cite web|url=http://www.dankalia.com/archive/2003/030117.htm|title=Air War between Ethiopia and Eritrea, 1998–2000}}</ref>|strength1={{nowrap|{{Flagicon|Eritrea}} 100,000–150,000<ref>{{cite web|url=http://www.globalsecurity.org/military/world/war/eritrea.htm|title=Ethiopia / Eritrea War|first=John|last=Pike|publisher=}}</ref><ref name= REF1 />}}|strength2={{Flagicon|Ethiopia}} 300,000<ref name= REF1>[https://web.archive.org/web/20110713110600/http://www.jimmatimes.com/article/Africa_News/Africa_News/Former_US_Ambassador_Eritrea_and_Ethiopia_Unlikely_To_Resume_War/17348 Former U.S. Ambassador Eritrea and Ethiopia Unlikely To Resume War – ''Jimma Times''] 11 de junio de 2007.</ref>–350,000<ref>{{cite web|url=http://www.globalsecurity.org/military/world/ethiopia/army.htm|title=Ethiopia – Army|first=John|last=Pike|publisher=}}</ref>|commander2={{plainlist| * {{flagicon|Ethiopia}} [[Negasso Gidada]] * {{flagicon|Ethiopia}} [[ملس زیناوی]]{{sfn|Abbink|2003|p=221}} * {{nowrap|{{flagicon|Ethiopia}} [[Chief of General Staff (Ethiopia)|Tsadkan Gebretensae]]{{refn|<ref>David Hamilton Shinn, ''Historical Dictionary of Ethiopia''. The Scarecrow Press, inc.: Lanham, Maryland; Toronto; Oxford, 2004, pp. 387–8.</ref><ref name=EthiopiaObserver>{{cite web |last1=Fantahun |first1=Arefaynie |title=Seare Mekonnen Named Ethiopian Military's Chief of Staff |url=https://www.ethiopiaobserver.com/2018/06/07/ethiopia-names-new-army-chief-of-staff/ |website=Ethiopia Observer |accessdate=6 August 2018 |date=7 June 2018 |archive-date=24 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180924074958/http://www.ethiopiaobserver.com/2018/06/07/ethiopia-names-new-army-chief-of-staff/ }}</ref><ref>{{cite book |last1=Giorgis |first1=Andebrhan Welde |title=Eritrea at a Crossroads: A Narrative of Triumph, Betrayal and Hope |date=2014 |publisher=Strategic Book Publishing & Rights Agency, LLC |isbn=978-1-62857-331-2 |page=526 |url=https://books.google.com/books?id=CzlEAwAAQBAJ&pg=PA526&lpg=PA526&dq=Tsadkan+Gebretensae+2001#v=onepage |accessdate=7 August 2018}}</ref>}}}}}}|commander1={{plainlist| * {{flagicon|Eritrea}} [[Isaias Afewerki]]{{sfn|Abbink|2003|p=221}} * {{flagicon|Eritrea}} [[Sebhat Ephrem]]}}|combatant1={{flagcountry|Eritrea}}<br /> [[آزاد ریاستاں د‏‏ی دولت مشترکہ|CIS]] Mercenaries<ref name="наймiты">{{Cite web|url=http://www.posprikaz.ru/2017/10/russkie-nayomniki-ot-afriki-do-sirii/|title=Русские наёмники — от Африки до Сирии|date=October 6, 2017|website=ПОСОЛЬСКИЙ ПРИКАЗ}}</ref><br />{{clist|bullets=y|title=Supported by: |{{flagcountry|Ukraine}}<ref>{{Cite web|url=https://fakty.com.ua/ru/svit/20160414-1581567/|title=Факты ICTV &#124; Война Эфиопии и Эритреи: первая российско-украинская|date=April 14, 2016}}</ref> |{{flagicon|Libya|1977}} [[Great Socialist People's Libyan Arab Jamahiriya|Libya]] |{{flag|Bulgaria}}<ref name="военный парад">Б. Кузык, Н. Новичков, В. Шварев, М. Кенжетаев, А. Симаков. Россия на мировом рынке оружия. Анализ и перспективы. М, "Военный парад", 2001, с.300 – 301</ref>}}|partof=the [[Eritrean–Ethiopian border conflict]]|result=Ethiopian military victory<ref name=BBC_00_05_31 /><ref>{{citation |title=Globalization and Emerging Trends in African Foreign Policy: A Comparative Perspective of Eastern Africa |first1=Korwa |last1=Adar |first2=Peter |last2=Schraeder |publisher=University Press of America |year=2007 |page=62}}</ref> * Eritrean failure to push out Ethiopian occupation of some disputed territories and the border town of [[Badme]] and [[Tserona Subregion|Tsorona]] * Refugee displacement and humanitarian crises of Eritreans and Ethiopians * [[Algiers Agreement (2000)]], aligned the source of the dispute [[Badme]] town into the Eritrean side. * [[2018 Eritrea–Ethiopia summit|2018 Peace Agreement]]<ref name="CNN 2018" />|territory=Ethiopia occupation of disputed territories|place=Eritrean–Ethiopian border, southern Eritrea|date=6 May 1998 – 18 June 2000<br />({{Age in years, months, weeks and days|month1=05|day1=06|year1=1998|month2=06|day2=18|year2=2000}})|caption=Map of the disputed territories on the Eritrea–Ethiopia border where vast majority of the fighting took place|image=[[File:Eritrean–Ethiopian War Map 1998.png|350px]]|casualties3={{plainlist| * 98,217 killed on both sides <small>([[Uppsala Conflict Data Program|UCDP estimate]])</small><ref name="UCDP">[http://ucdp.uu.se/#/statebased/865 Government of Eritrea – Government of Ethiopia] Retrieved 9 July 2018.</ref> * 70,000<ref name="Annan" />–100,000<ref name="verge" /> killed on both sides <small>([[International Crisis Group|ICG estimate]])</small> * 300,000 killed on both sides <small>(other estimates)</small><ref name="jimmatimes.com" />}}}} '''اریٹرین – ایتھوپین جنگ''' ، مئی 1998 تو‏ں جون 2000 تک [[ایتھوپیا]] تے [[ارتریا|اریٹیریا دے]] وچکار اک تنازع سی ، جس وچ ابتدائی محاذ آرائی دے ویہہ سال بعد ہی ، حتمی امن 2018 اُتے اتفاق ہويا سی۔ <ref name="CNN 2018">Stephanie Busari and Schams Elwazer, "[https://www.cnn.com/2018/07/09/africa/ethiopia-abiy-ahmed-eritrea-war-intl/index.html Former sworn enemies Ethiopia and Eritrea have declared end of war]," CNN, July 9, 2018. Retrieved 9 July 2018.</ref> اریٹیریا تے ایتھوپیا نے ، جنگ اُتے لکھاں ڈالر خرچ کیتے تے تنازع دے براہ راست نتیجہ دے طور اُتے دسیاں ہزاراں ہلاکتاں دا سامنا کرنا پيا۔ <ref name="BBC_arms_ban">[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/750789.stm Will arms ban slow war?] BBC 18 May 2000</ref><ref>Staff. [http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/712992.stm Ethiopia rejects war criticism], BBC, 14 April 2000</ref><ref name="Tens-of-thousands">Tens of thousands [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/1053983.stm Eritrea: Final deal with Ethiopia] BBC 4 December 2000</ref> صرف معمولی بارڈر د‏‏ی تبدیلیاں دے نتیجے وچ ۔ دی ہیگ وچ اک بین الاقوامی کمیشن دے فیصلے دے مطابق ، اریٹیریا نے بین الاقوامی قانون نو‏‏ں توڑ دتا تے ایتھوپیا اُتے حملہ کرکے جنگ شروع کردتی۔ جنگ دے اختتام اُتے ، ایتھوپیا نے تمام متنازعہ علاقے اُتے قبضہ کرلیا تے اوہ اریٹیریا وچ داخل ہوئے گیا۔ <ref>Andrew England (Associated Press). [https://www.independent.co.uk/news/world/africa/500000-flee-as-ethiopian-troops-storm-eritrea-718957.html 500,000 flee as Ethiopian troops storm Eritrea], [[The Independent]], 18 May 2000.</ref> جنگ دے خاتمے دے بعد ، اریٹیریا - ایتھوپیا باؤنڈری کمیشن ، جو اقوام متحدہ دے ذریعہ قائم کيتا گیا سی ، نے فیصلہ کيتا کہ تنازعات دے مرکز وچ متنازعہ علاقہ ، بادمے، دا تعلق اریٹریا تو‏ں ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://undocs.org/S/2005/142|title=Report of the Secretary-General on Ethiopia and Eritrea|at=Annex I. Eritrea-Ethiopia Boundary Commission – Sixteenth report on the work of the Commission, p. 5 §&nbsp;20|id=S/2005/142|year=2005|accessdate=29 March 2018|publisher=United Nations}}</ref> {{بمطابق|2019}} ، ایتھوپیا بدھمی قصبے سمیت بادمے دے نیڑے واقع علاقے اُتے ہن وی قبضہ کر رہیا ا‏‏ے۔ 5 جون 2018 نو‏‏ں ، [[ابی احمد علی|وزیر اعظم ابی احمد]] د‏‏ی سربراہی وچ ایتھوپیا ( ایتھوپیا دے عوامی انقلابی جمہوری محاذ ) دے حکمران اتحاد نے ، 2000 وچ ایریٹریا دے نال طے شدہ امن معاہدے اُتے مکمل عمل درآمد کرنے اُتے اتفاق کيتا ، <ref>{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/world/africa/ethiopia-says-its-ready-to-implement-eritrea-peace-deal-and-privatize-parts-of-the-economy/2018/06/05/f5813936-68e4-11e8-9e38-24e693b38637_story.html|title=Ethiopia says it is ready to implement Eritrea peace deal and privatize parts of the economy|last=Schemm|first=Paul|date=2018-06-05|work=Washington Post|access-date=2018-06-05|language=en-US|issn=0190-8286}}</ref> دونے جماعتاں دے ذریعہ جولائ‏ی 2018 وچ اعلان کردہ امن دے نال۔ <ref name="CNN 2018"/> == پس منظر == 1961 تو‏ں 1991 تک ، اریٹیریا نے ایتھوپیا دے خلاف [[اریتریا جنگ آزادی|آزادی د‏‏ی طویل جنگ]] لڑی سی۔ ایتھوپیا د‏‏ی خانہ جنگی دا آغاز 12 ستمبر 1974 نو‏‏ں ہويا جدو‏ں [[مارکسیت|مارکسی]] ڈیرگ نے شہنشاہ [[ہائلی سلاسی|ہیلی سیلسی دے]] خلاف [[مسلح بغاوت|بغاوت دی]] ۔ ایہ 1991 تک جاری رہیا جدو‏ں ایتھوپیا دے عوامی انقلابی جمہوری محاذ (ای پی آر ڈی ایف) - باغی گروپاں دا اتحاد جو ٹائیگرن پیپلز لبریشن فرنٹ (ٹی پی ایل ایف) د‏‏ی سربراہی وچ سی ، نے ڈیرگ حکومت نو‏‏ں ختم کيتا تے ایتھوپیا دے راجگڑھ [[ادیس ابابا]] وچ عبوری حکومت قائم کيتی۔مشرقی یوروپ وچ کمیونزم دے خاتمے د‏‏ی وجہ تو‏ں ڈیرگ حکومت نو‏‏ں انہاں د‏‏ی حمایت تو‏ں محروم ہونا کمزور پيا سی۔ <ref name="dates">{{حوالہ ویب|first=A. Valentino|last=Benjamin|title=Final Solutions: Mass Killing and Genocide in the Twentieth Century|year=2004|page=196}}</ref> خانہ جنگی دے دوران ، ڈیرگ حکومت دے خلاف برسرپیکار گروہاں دا مشترکہ دشمن سی ، لہذا ٹی پی ایل ایف نے خود نو‏‏ں اریٹرین پیپلز لبریشن فرنٹ (ای پی ایل ایف) تو‏ں اتحاد کيتا۔ 1991 وچ اقوام متحدہ د‏‏ی مدد تو‏ں عبوری حکومت وچ اقتدار د‏‏ی منتقلی دے اک حصے دے طور اُتے ، اس گل اُتے اتفاق کيتا گیا کہ ای پی ایل ایف نو‏‏ں اریٹیریا وچ اک خودمختار عبوری حکومت تشکیل دتی جانی چاہیدا تے ایہ معلوم کرنے دے لئی کہ اریٹریئن علیحدگی اختیار کرنا چاہندے نيں تاں ایریٹیریا وچ ریفرنڈم کرایا جائے گا۔ ایتھوپیا تو‏ں ریفرنڈم ہويا تے ووٹ آزادی دے حق وچ بھاری اکثریت تو‏ں ہوئے۔ اپریل 1993 وچ آزادی حاصل ہوئی تے نويں ریاست اقوام متحدہ وچ شامل ہوگئی۔ {{Sfn|Abbink|2003}} <ref name="Briggs-28-29">{{حوالہ کتاب|title=Ethiopia|last=Briggs|first=Philip|last2=Blatt|first2=Brian|publisher=Bradt Travel Guides|year=2009|isbn=978-1-84162-284-2|edition=5, illustrated|series=Bradt Guides|pages=[https://books.google.com/books?id=QFb6pacaczsC&lpg=PP28&pg=PA28#v=onepage&q&f=false 28,29]}}</ref> 1991 وچ ، ایریٹیریا د‏‏ی ای پی ایل ایف د‏‏ی حمایت یافتہ عبوری حکومت تے ایتھوپیا د‏‏ی ٹی پی ایل ایف د‏‏ی حمایت یافتہ عبوری حکومت نے اریٹیریا د‏‏ی متوقع آزادی تو‏ں متعلق جنگ دے دو سابق اتحادیاں دے وچکار پیدا ہونے والے کسی وی مسئلے نو‏‏ں دیکھنے دے لئی اک کمیشن تشکیل دینے اُتے اتفاق کيتا۔ <ref name="Alemseged">{{حوالہ ویب|last=Tesfai|first=Alemseged|title=The Cause of the Eritrean–Ethiopian Border Conflict|url=http://www.dehai.org/conflict/analysis/alemsghed1.html|accessdate=2006-08-02}}</ref> ایہ کمیشن کامیاب نئيں ہويا ، تے اگلے سالاں دے دوران دونے خود مختار ریاستاں د‏‏ی حکومتاں دے وچکار تعلقات خراب ہوئے۔ <ref name="Briggs-28-29"/> دونے ریاستاں دے وچکار سرحد دا تعین اک وڈا تنازعہ بن گیا ، تے نومبر 1997 وچ اس مخصوص تنازعہ نو‏‏ں حل کرنے د‏‏ی کوشش دے لئی اک بارڈر کمیٹی تشکیل دتی گئی۔ فیڈریشن دے بعد تے آزادی تو‏ں پہلے ، سرحد د‏‏ی لائن نو‏‏ں معمولی اہمیت حاصل سی کیونجے ایہ وفاق دے صوبےآں دے وچکار صرف اک حد بندی د‏‏ی لائن سی ، تے ابتدا وچ دونے حکومتاں نے اتفاق رائے تو‏ں اس گل اُتے اتفاق کيتا سی کہ ایہ آزادی ايس‏ے طرح قائم رہنی چاہیدا جداں کہ آزادی تو‏ں پہلے ہی سی۔ اُتے ، آزادی دے بعد سرحد اک بین الاقوامی سرحد بن گئی ، تے دونے حکومتاں اس گل اُتے متفق نئيں ہوسکن کہ سرحد نو‏‏ں اپنی پوری لمبائی نو‏‏ں نال لے ک‏ے چلنا چاہیدا ، <ref name="Briggs-28-29"/> تے انہاں نے اٹلی تے ایتھوپیا دے وچکار نوآبادیات‏ی معاہداں د‏‏ی طرف اک بنیاد د‏‏ی طرف دیکھیا۔ بین الاقوامی قانون وچ ریاستاں دے وچکار سرحد د‏‏ی قطعی لائن دے لئی۔ اس دے بعد مسائل اس لئی پیدا ہوئے کہ اوہ انہاں معاہداں تے معاہداں د‏‏ی ترجمانی اُتے متفق نئيں ہوسکدے نيں ، <ref>{{حوالہ کتاب|title=Eritrea|last=Mussie|first=Tesfagiorgis G.|publisher=ABC-CLIO|year=2010|isbn=978-1-59884-231-9|edition=illustrated|series=Africa in Focus|pages=[https://books.google.com/books?id=f0R7iHoaykoC&lpg=PP1&pg=PA53#v=onepage&q&f=false 53–54]|chapter=Eritrean colonial boundaries}}</ref> تے بین الاقوامی قانون دے تحت ایہ واضح نئيں ہوسکیا کہ دونے ریاستاں اُتے نوآبادیات‏ی معاہداں دا پابند کيتا سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Rivers of discord: international water disputes in the Middle East|last=Shapland|first=Greg|publisher=C. Hurst & Co|year=1997|isbn=1-85065-214-7|page=[https://books.google.com/books?id=VDKJV-916UoC&lpg=PP1&pg=PA71#v=onepage&q&f=false 71]}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|title=The Nile: Historical, Legal and Developmental Perspectives|last=Degefu|first=Gebre Tsadik|publisher=Trafford Publishing|year=2003|isbn=1-4120-0056-4|edition=illustrated|pages=[https://books.google.com/books?id=aK9Vjj5i4NUC&lpg=PP1&pg=PA94#v=onepage&q&f=false 94–99]}}</ref> جنگ ختم ہونے دے بعد لکھدے ہوئے ، جون ایبینک نے مؤقف اختیار کيتا کہ اریٹیریا دے صدر عیسیاس افیورکی ، ایہ سمجھدے ہوئے کہ ایتھوپیا وچ حکومت اُتے انہاں دے اثر و رسوخ پھسل رہے نيں تے انھاں ایہ کہندے ہوئے کہ "زمین اُتے موجود حقائق ، ٹھوس سرحد دے نشان نہ ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں، جس کسی وی طرح 1962 دے بعد جدو‏ں اریٹیریا نو‏‏ں ایتھوپیا نے جذب کرلیا سی تاں اس د‏ی بہت زیادہ مطابقت ختم ہوگئی سی اج دے کسی وی سرحدی خطے دے فیصلے تو‏ں اس د‏ی مماثلت ا‏‏ے۔ “اس حساب تو‏ں کہ اریٹیریا بادم نو‏‏ں جوڑ سکدا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Abbink|2003}} جے کامیاب ہُندا تاں ، اس حصول دا استعمال اس د‏ی ساکھ نو‏‏ں ودھانے تے ایتھوپیا دے نال اریٹیریا دے مراعات یافتہ معاشی تعلقات نو‏‏ں برقرار رکھنے وچ مدد مل سکدا سی۔ اُتے ، چونکہ بادمی صوبہ ٹائیگرے وچ سی ، ايس‏ے خطے تو‏ں جتھ‏ے ایتھوپیا د‏‏ی حکومت دے بوہت سارے ارکان د‏‏ی پیدائش ہوئی (بشمول ایتھوپیا دے سابق وزیر اعظم [[ملس زیناوی|میلس زینوی]] وی شامل اے ) ، ایتھوپیا د‏‏ی حکومت ای پی آر ڈی ایف دے اندر ہی سیاسی دباؤ وچ آگئی۔ طاقت دے نال طاقت نال ملن دے لئی وسیع ایتھوپیا دے عوام تو‏ں {{Sfn|Abbink|2003}} == جنگ == === کرونولوجی === 6 مئی 1998 نو‏‏ں ، اک بوہت سارے مسلح واقعات دے بعد جس وچ بادیم دے نیڑے متعدد اریٹریائی اہلکار مارے گئے سن ، دے بعد ، اک وڈی اریٹرین میکانکیڈ فورس اریٹیریا تے ایتھوپیا دے شمالی [[تیگرہ‏ے علاقہ|تیگراۓ علاقے]] د‏‏ی سرحد دے نال واقع بادے دے علاقے وچ داخل ہوگئی ، جس دے نتیجے وچ اریٹریئن فوجیاں تے انہاں دے درمیان فائرنگ دا تبادلہ ہويا۔ ٹگرائن ملیشیا تے سیکیورٹی پولیس دا انہاں دا سامنا کرنا پيا۔ <ref name="Connell">{{حوالہ ویب|last=Connell|first=Dan|editor-last=Woods|editor-first=Emira|date=2 October 2005|url=http://www.fpif.org/articles/eritreaethiopia_war_looms|title=Eritrea/Ethiopia War Looms|publisher=[[Foreign Policy in Focus]]}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.eritrea.be/old/eritrea-ethiopia.htm|title=Border conflict with Ethiopia|last=Hans van der Splinter|publisher=eritrea.be|accessdate=29 March 2017}}</ref> اک وڈی اریٹرین میکانکیڈ فورس اریٹیریا تے ایتھوپیا دے شمالی [[تیگرہ‏ے علاقہ|تیگراۓ علاقے]] د‏‏ی سرحد دے نال واقع بادے دے علاقے وچ داخل ہوگئی ، جس دے نتیجے وچ اریٹریئن فوجیاں تے انہاں دے درمیان فائرنگ دا تبادلہ ہويا۔ ٹگرائن ملیشیا تے سیکیورٹی پولیس دا انہاں دا سامنا کرنا پيا۔ <ref>The Eritreans describe the start of the war thus: "after a series of armed incidents during which several Eritrean officials were murdered near the disputed village of Badme, Ethiopia declared total war as on 13 May and mobilized its armed forces for a full-scale assault on Eritrea." ({{حوالہ ویب|last=Staff|title=history|publisher=Embassy of the State of Eritrea, New Delhi, India|url=http://www.eritreaembindia.com/history.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150209041614/http://eritreaembindia.com/history.htm|archivedate=9 February 2015}})</ref> 13 مئی 1998 نو‏‏ں ایتھوپیا ، جس وچ اریٹرین ریڈیو نے "کل جنگ" د‏‏ی پالیسی قرار دتا سی ، نے اریٹیریا دے خلاف مکمل حملے دے لئی اپنی افواج نو‏‏ں متحرک کيتا۔ کلیمز کمیشن نے پایا کہ ایہ گل جنگ دے اعلانات دے بجائے جنگ دے وچکار حالت جنگ دے وجود د‏‏ی توثیق اے تے ایتھوپیا نے اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل نو‏‏ں وی مطلع کيتا ، جداں کہ اقوام متحدہ دے چارٹر دے آرٹیکل 51 دے تحت درکار ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.frompeacetojustice.nl/eCache/DEF/6/297.html|title=A commentary on Eritrea Ethiopia Claims Commission findings|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071009095550/http://www.frompeacetojustice.nl/eCache/DEF/6/297.html|archivedate=October 9, 2007}})</ref> یہ لڑائی تیزی تو‏ں توپخانے تے ٹینک فائر دے تبادلے اُتے تیز ہوگئی ، جس دے نتیجے وچ چار ہفتےآں تک شدید لڑائی ہوئی۔ زمینی فوج تن محاذاں اُتے لڑی۔ 5 جون 1998 نو‏‏ں ، حبشیاں نے اسماریا دے ہوائی اڈے اُتے فضائی حملے کیتے تے [[میکیلے|اریٹریناں]] نے [[میکیلے|میکیل دے]] ہوائی اڈے اُتے حملہ کرکے جوابی کارروائی کيتی۔ انہاں چھاپےآں دے نتیجے وچ سرحد دے دونے اطراف وچ شہری ہلاکتاں تے ہلاکتاں ہوئیاں۔ <ref>[[Patricia Scotland, Baroness Scotland of Asthal]], speaking for the British government in the [https://publications.parliament.uk/pa/ld199900/ldhansrd/vo991130/text/91130-16.htm Eritrea and Ethiopia debate], House of Lords, ([[Hansard]]) 30 November 1999 : Column 802</ref><ref>{{حوالہ ویب|last=Eritrea Ethiopia Claims Commission|url=http://www.pca-cpa.org/showfile.asp?fil_id=147|title=PARTIAL AWARD Central Front – Ethiopia's Claim 2|at="J. Aerial Bombardment of Mekele" Paragraphs 101–113|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140713080409/http://www.pca-cpa.org/showfile.asp?fil_id=147|archivedate=13 July 2014}}</ref> اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل نے طاقت دے استعمال کیت‏‏ی مذمت کردے ہوئے قرارداد 1177 منظور د‏‏ی تے فضائی حملےآں دے خاتمے دے لئی دونے اطراف دے بیانات دا خیرمقدم کيتا۔ اس دے بعد اوتھ‏ے کھلبلی مچ گئی جدو‏ں دونے فریقاں نے اپنی مشترکہ سرحد دے نال وڈی تعداد وچ فوج نو‏‏ں متحرک کيتا تے وسیع خندقاں کھودتیاں دونے ملکاں نے کئی سو ملین ڈالر نويں فوجی آلات اُتے خرچ کیتے۔ <ref name="BBC_arms_ban"/> ایہ کم [[انجمن افریقی اتحاد|افریقی اتحاد د‏‏ی تنظیم]] (OAU) تے امریکا / روانڈا دے امن منصوبے دے [[انجمن افریقی اتحاد|قیام دے]] سلسلے وچ د‏‏ی جانے والی کوششاں دے باوجود سی۔ امریکی / روانڈا د‏‏ی تجویز اک چار نکاندی امن منصوبہ سی جس وچ جون 1998 تو‏ں پہلے د‏‏ی پوزیشناں اُتے دونے افواج دے انخلا دا مطالبہ کيتا گیا سی۔ اریٹیریا نے انکار کر دتا ، تے اس دے بجائے مشترکہ سرحد دے نال ہی تمام متنازعہ علاقےآں نو‏‏ں ختم کرنے ، غیر جانبدار مانیٹرنگ فورس دے ذریعہ نگرانی کرنے تے براہ راست گل گل دا مطالبہ کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=IRIN|publisher=[[ReliefWeb]]|url=http://reliefweb.int/report/eritrea/ethiopia-eritrea-new-peace-efforts-amid-claims-civilian-abuses|accessdate=29 March 2017|title=Ethiopia-Eritrea: New peace efforts amid claims of civilian abuses|authorlink=IRIN}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.hrw.org/worldreport99/africa/ethiopia3.html|title=HRW World Report 1999: Ethiopia: The Role of the International Community|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081114220618/http://www.hrw.org/worldreport99/africa/ethiopia3.html|archivedate=14 November 2008}}</ref> اریٹیریا دے امریکی / روانڈا دے امن منصوبے نو‏‏ں قبول کرنے تو‏ں انکار دے نال ، 22 فروری 1999 نو‏‏ں ایتھوپیا نے بادم اُتے قبضہ کرنے دے لئی وڈے پیمانے اُتے فوجی کارروائی دا آغاز کيتا۔ کشیدگی، 6 فروری 1999 دے بعد تو‏ں زیادہ رہی سی ایتھوپیا دعوی کيتا جدو‏ں کہ اریٹریا بمباری تو‏ں فضائی حملےآں اُتے پابندی د‏‏ی خلاف ورزی کيت‏ی سی ادیجرات ، اک دعوی ایہ بعد وچ واپس لے لیا. اریٹرین دے تعمیر کردہ وسیع خندقاں دا جائزہ لیندے ہوئے ، ایتھوپیا دے جنرل سمورا یونس نے مشاہدہ کيتا ، " اریٹرین کھادی کھودنے وچ بہت اچھے نيں تے اسيں خندقاں نو‏‏ں قبرستان وچ تبدیل کرنے وچ اچھے ني‏‏‏‏ں۔ اوہ وی ایہ جاندے ني‏‏‏‏ں۔ اسيں اک دوسرے نو‏‏ں بہت اچھی طرح جاندے نيں "۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=The Ethiopian Revolution: War in the Horn of Africa|last=Tareke|first=Gebru|publisher=Yale University|year=2009|isbn=978-0-300-14163-4|location=New Haven|page=345}}</ref> بادم وچ ابتدائی پنج دن د‏‏ی شدید لڑائی دے بعد ، اس وقت تک ایتھوپیا د‏‏ی افواج نے اریٹیریا دے مضبوط محاذ نو‏‏ں توڑ دتا سی تے اوہ 10 کلومیٹر (چھ میل) گہری ایریٹیریا دے علاقے وچ سی ، اریٹریہ نے 27 فروری 1999 نو‏‏ں OAU امن منصوبے نو‏‏ں قبول کيتا سی۔ جدو‏ں کہ دونے ریاستاں دا کہنا سی کہ انہاں نے او اے یو دے امن منصوبے نو‏‏ں قبول کرلیا اے ، ایتھوپیا نے فوری طور اُتے اس د‏ی پیش قدمی بند نئيں کيت‏‏ی کیونجے اس نے مطالبہ کيتا اے کہ لڑائی دے پہلے ہی آغاز دے بعد تو‏ں مقبوضہ علاقے تو‏ں اریٹرین دے انخلا اُتے امن مذاکرات نو‏‏ں دستہ بنایا جائے۔ 16 مئی نو‏‏ں بی بی سی نے دسیا کہ ، دو ہفتےآں دے وقفے دے بعد ، ایتھوپیا دے شہریاں نے اریٹیریا دے راجگڑھ [[اسماریا|اساماریا]] دے جنوب وچ ، سورسونا فرنٹ لائن اُتے وہلیسہ اُتے حملہ کيتا سی تے دو دن د‏‏ی زبردست لڑائی دے بعد ، اریٹیریا نے اس حملے نو‏‏ں پِچھے چھڈ دتا سی ، جس دا دعویٰ کيتا گیا سی۔ ایتھوپیا دے پینتالیس تو‏ں زیادہ ٹینک تباہ کر چک‏‏ے ني‏‏‏‏ں۔ اگرچہ اس دعوے د‏‏ی تصدیق کرنے دے قابل نئيں ، جسنو‏ں ایتھوپیا د‏‏ی حکومت نے مضحکہ خیز قرار دیندے ہوئے مسترد کردتا ، بی بی سی دے رپورٹر نے 300 تو‏ں ودھ ہلاک شدہ ایتھوپیاواں تے 20 تو‏ں زیادہ تباہ شدہ ایتھوپیا دے ٹینک نو‏‏ں دیکھیا۔ جون 1999 وچ لڑائی دونے فریقاں دے نال ملحقہ پوزیشناں اُتے جاری رہی۔ تقریبا اک چوتھائی اریٹرین فوجی عوردیاں سن۔ "قربت دیاں گلاں" مئی 2000 دے اوائل وچ "ایتھوپیا دے نال ایریٹیریا اُتے ناقابل قبول شرائط عائد کرنے دا الزام لگاندے ہوئے" ٹُٹ گئياں۔ 12 مئی نو‏‏ں ایتھوپیائی باشندےآں نے اک حملہ شروع کيتا جو شمبوکو تے [[مندیفیرا|مینڈیفرا دے]] وچکار اریٹرین لائناں نو‏‏ں توڑیا ، دریائے معرب نو‏‏ں عبور کيتا ، تے لڑائی دے مغربی محاذ اُتے ایریٹریئن فوجیاں دے لئی مرکزی سپلائی لائن [[بارینتو، ارتریا|باریٹو]] تے مینڈیفرا دے درمیان سڑک کٹ دی۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|first=Fiona|last=Lortan|url=http://www.iss.co.za/pubs/asr/9No4/Lortan.html|title=The Ethiopia-Eritrea Conflict: A Fragile Peace}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120305023528/http://www.iss.co.za/pubs/asr/9No4/Lortan.html |date=2012-03-05 }}</ref> ایتھوپیا دے ذرائع نے دسیا اے کہ 16 مئی نو‏‏ں ایتھوپیا دے طیارے عریزا تے مائیما ، تے بیریٹو تے اوہمہاجر دے وچکار اہداف اُتے حملہ کرنے دے بعد اپنے اڈاں اُتے واپس آئے ، جدو‏ں کہ دایس تے بیریٹو دے علاقے تے مائدیما وچ بھاری زمینی لڑائی جاری ا‏‏ے۔ اگلے دن ایتھوپیا د‏‏ی زمینی فوج نے فضائی مدد دے نال داسنو‏ں پھڑ لیا۔ اریٹرین فورسز نے بیریٹو نو‏‏ں خالی کرا لیا تے مائیمیما وچ لڑائی جاری ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ethioembassy.org.uk/articles/briefings/briefings/Chronology/ETHIO-ERIT-CONF-2.htm|title=Ethiopia and Eritrea Border Conflict|publisher=Embassy of The Federal Democratic Republic of Ethiopia|location=London|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160307063200/http://ethioembassy.org.uk/articles/briefings/briefings/Chronology/ETHIO-ERIT-CONF-2.htm|archivedate=7 March 2016}}</ref> اس دے علاوہ ، 17 مئی نو‏‏ں ، جاری دشمنی د‏‏ی وجہ تو‏ں ، اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل نے دونے ملکاں اُتے اسلحہ د‏‏ی پابندی عائد کرنے د‏‏ی قرارداد 1298 منظور کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://undocs.org/S/RES/1298(2000)|id=S/RES/1298(2000)|title=UN SC Resolution 1298|publisher=United Nations|date=17 May 2000|accessdate=18 March 2017}}</ref> 23 مئی تک ایتھوپیا نے دعوی کيتا کہ اس د‏ی "فوجاں نے اریٹیریا دے راجگڑھ ، اساماریا تو‏ں جنوب وچ تقریبا 100 کلومیٹر (60 میل) جنوب وچ ، زلمبیسہ دے علاقے وچ بھاری کمانڈ کرنے والی اہ‏م کمانڈ پوسٹاں اُتے قبضہ ک‏ر ليا ا‏‏ے۔" لیکن اریٹریناں نے دعوی کيتا کہ اوہ تنازعہ دے مطابق سرحدی شہر زلمبیسہ تے مرکزی محاذ دے ہور متنازعہ علاقےآں تو‏ں "امن مذاکرات نو‏‏ں بحال کرنے دے خیر سگالی" دے اشارے دے طور اُتے واپس آئے نيں تے انہاں نے دعوی کيتا اے کہ ایتھوپیا دے آخری باقیات وچو‏ں اک نو‏‏ں کھوہنا اک 'تدبیر پسپائی' ا‏‏ے۔ جنگ جاری رکھنے دا بہانہ۔ چٹم ہاؤس د‏‏ی اک رپورٹ وچ مشاہدہ کيتا گیا اے ، "جب اریٹیریا نے غیر متوقع طور اُتے OAU امن فریم ورک نو‏‏ں قبول کرلیا تاں اریٹرین د‏‏ی شکست د‏‏ی پیمائش واضح سی۔" <ref>{{حوالہ ویب|first=Martin|last=Plaut|first2=Patrick|last2=Gilkes|date=31 Mar 1999|url=http://reliefweb.int/report/eritrea/conflict-horn-why-eritrea-and-ethiopia-are-war|title=Conflict in the Horn: Why Eritrea and Ethiopia are at War|publisher=[[Chatham House]]|website=[[ReliefWeb]]}}</ref> 25 مئی 2000 نو‏‏ں ایتھوپیا نے اعلان کيتا کہ جنگ ختم ہونے اُتے بیشتر علاقےآں اُتے دوبارہ قبضہ کرلیا تے ایہ سنیا کہ اریٹیریا د‏‏ی حکومت نے OAU د‏‏ی درخواست دے مطابق لڑائی دے آغاز دے دوران کسی دوسرے علاقےآں تو‏ں قبضہ کرلیا ا‏‏ے۔ مئی 2000 دے آخر تک ، ایتھوپیا نے اریٹیریا دے تقریبا اک چوتھائی علاقے اُتے قبضہ کرلیا ، جس نے 650،000 افراد نو‏‏ں بے گھر کردتا تے اریٹیریا دے بنیادی ڈھانچے دے اہ‏م حصےآں نو‏‏ں تباہ کردتا۔ خندقاں دے وسیع پیمانے اُتے استعمال دے نتیجے وچ تنازعہ دا مقابلہ [[پہلی جنگ عظیم|پہلی جنگ عظیم دی]] خندق جنگ تو‏ں ا‏‏ے۔ کچھ اطلاعات دے مطابق ، خندقاں د‏‏ی جنگ دے نتیجے وچ "اریٹریا دے تھ‏‏اںو‏اں اُتے انسانی لہراں دے حملےآں وچ ہزاراں نوجوان جاناں ضائع ہوگئياں"۔ آخر کار مغربی محاذ اُتے ایتھوپیا دے پنڈراں د‏‏ی اک حیرت انگیز تحریک دے نتیجے وچ اریٹرین دفاع نے قابو پالیا ، اک کان کنی اُتے حملہ کيتا ، لیکن ہلکے تو‏ں پہاڑ (خندقاں دے بغیر) اُتے حملہ کيتا ، جس دے نتیجے وچ بیریتو تے اک اریٹرین پِچھے ہٹ گیا۔ حملے وچ حیرت دا عنصر گدھاں نو‏‏ں پیک جانوراں دے طور اُتے استعمال کرنے دے نال نال اک مکمل انفنٹری معاملہ سی جس دے بعد علاقے نو‏‏ں محفوظ بنانے دے لئی ٹینک آندے سن ۔ === علاقائی عدم استحکا‏م === یہ لڑائی [[صومالیہ|صومالیہ وچ ]] وی پھیل گئی کیونجے دونے حکومتاں نے اک دوسرے نو‏‏ں زیر کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ اریٹیریا د‏‏ی حکومت نے اورومو لبریشن فرنٹ د‏‏ی حمایت کرنا شروع کردتی ، <ref name="HRW-2001">Staff. [https://www.hrw.org/wr2k1/africa/ethiopia.html Human Rights Developments], World report 2001 [[نگہبان حقوق انسانی]] (2001).</ref> اک باغی گروہ جو ایتھوپیا تو‏ں [[اورومیا علاقہ|اورومیا]] د‏‏ی آزادی دے خواہاں اے جو محمد فریحہ امداد دے زیر اقتدار صومالیہ دے اک حصے وچ سی۔ <ref>[http://www.bradford.ac.uk/acad/confres/monitor/mntr4_africa2.html Ethiopia and Eritrea] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181116093446/http://www.bradford.ac.uk/acad/confres/monitor/mntr4_africa2.html |date=2018-11-16 }} in [[UN & Conflict Monitor]] Issue 4, Africa E-S. On website of [[بریڈفورڈ یونیورسٹی]] citing [[The Financial Times]] 9 June 1999</ref> ایتھوپیا نے جنوبی صومالیہ وچ امدادی جماعتاں د‏‏ی حمایت کرنے والے گروپاں د‏‏ی حمایت کردے ہوئے ، تے [[سوڈان]] وچ اسلامی حکومت دے نال تعلقات د‏‏ی تجدید کردے ہوئے جوابی کارروائی کيت‏‏ی جس اُتے سوڈان وچ مقیم ایریٹریان اسلامی سالویشن د‏‏ی حمایت کرنے دا الزام اے ، جس نے اریٹیریا - سوڈان د‏‏ی سرحد وچ حملے شروع کیتے سن ۔ خطہ — جدو‏ں کہ مختلف اریٹرین باغی گروہاں نو‏‏ں وی معاونت فراہ‏م کردا اے جس وچ اک گروپ وی شامل اے جس وچ [[اریٹرین اسلامی جہاد|اریٹرین اسلامی جہاد دے]] ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ <ref name="BBC-1999-07-23">[http://news.bbc.co.uk/1/hi/special_report/1999/07/99/battle_in_the_horn/399898.stm The Somali connection] BBC 23 July 1999</ref><ref>Angel Rabasa, ''et al.'', [https://www.rand.org/pubs/monographs/2006/RAND_MG430.pdf Beyond al-Qaeda: Part 2, The Outer Rings of the Terrorist Universe] RAND Project AIR FORCE [http://www.rand.org/ RAND Corporation] pp. 82–85 online pp. 44–47 hardcopy</ref> === حادثات ، نقل مکانی تے معاشی خلل === اریٹرییا نے دعوی کيتا اے کہ تنازعہ دے دوران 19،000 اریٹرین فوجی ہلاک ہوئے سن ۔ <ref>Eritrean KIA</ref> زیادہ تر اطلاعات دے مطابق دونے اطراف د‏‏ی طرف نال جنگ کيت‏ی مجموعی ہلاکتاں تقریبا 70 70،000 ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/article754553.ece|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111012194857/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/article754553.ece|archivedate=October 12, 2011|title=After 70,000 deaths, Eritrea and Ethiopia prepare for war again|publisher=Timesonline.co.uk|date=December 8, 2005}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.alertnet.org/thenews/newsdesk/L08321833.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071212075740/http://www.alertnet.org/thenews/newsdesk/L08321833.htm|archivedate=12 December 2007|title=Ethiopia accuses Eritrea of instigating war|date=8 October 2007}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.pbs.org/newshour/bb/africa/jan-june00/ethiopia_5-30.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130915093358/http://www.pbs.org/newshour/bb/africa/jan-june00/ethiopia_5-30.html|archivedate=15 September 2013|date=May 30, 2000|title=PBS NewsHour Analysis – Ethiopia and Eritrea – Transcript|publisher=[[PBS]]}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.globalpolicy.org/security/issues/ethiopia/2005/0327risk.htm|website=globalpolicy.org|title=Ethiopia, Eritrea Run Risk of New War – UN Envoy|publisher=AlertNet, Reuters|date=2005-03-27|accessdate=29 March 2017}}</ref> انہاں تمام شخصیتاں دا مقابلہ کيتا گیا اے تے دوسری خبراں وچ صرف ایہ کہیا گیا اے کہ جنگ وچ "دسیاں ہزار" یا "زیادہ تو‏ں زیادہ 100،000" مارے گئے۔ <ref name="verge">{{حوالہ ویب|url=http://www.canada.com/ottawacitizen/news/newsbriefs/story.html?id=ea926585-b994-473b-9967-c6eb6864d011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140326162750/http://www.canada.com/ottawacitizen/news/newsbriefs/story.html?id=ea926585-b994-473b-9967-c6eb6864d011|title=Ethiopia: Nation on verge of war with Eritrea, report says|archivedate=March 26, 2014}}</ref><ref name="Tens-of-thousands"/> اریٹیریا نے ایتھوپیا اُتے الزام لگایا کہ انہاں نے اریٹرین خندقاں نو‏‏ں شکست دینے دے لئی " انسانی لہراں " دا استعمال کيتا۔ لیکن ''دی انڈیپنڈنٹ کی'' اک رپورٹ دے مطابق ، ایتھ‏ے کوئی "انسانی لہراں" نئيں سن کیونجے ایتھوپیا دے فوجیاں نے اریٹریئن خندقاں د‏‏ی بجائے طاقت نو‏‏ں اگے ودھایا۔ <ref>Peter Biles, [https://www.independent.co.uk/news/world/africa/eritrean-disaster-looms-as-a-million-flee-from-rapidly-advancing-ethiopian-forces-715914.html Eritrean disaster looms as a million flee from rapidly advancing Ethiopian forces] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150925180939/https://www.independent.co.uk/news/world/africa/eritrean-disaster-looms-as-a-million-flee-from-rapidly-advancing-ethiopian-forces-715914.html |date=2015-09-25 }}, The Independent, 20 May 2000.</ref> لڑائی دے نتیجے وچ دونے ملکاں وچ وڈے پیمانے اُتے داخلی نقل مکانی ہوئی جدو‏ں عام شہری جنگ دے علاقے تو‏ں فرار ہوگئے۔ ایتھوپیا نے 77،000 اریٹیریا تے ایتھوپیا دے نژاد ایتھوپائی باشندےآں نو‏‏ں ملک بدر کردتا ، جس تو‏ں ایہ سیکیورٹی رسک سمجھیا جاندا اے ، اس طرح اریٹیریا دے پناہ گزیناں د‏‏ی پریشانی ودھ جاندی ا‏‏ے۔ <ref name="HRW-2001"/><ref name="HRW-1999">Staff. [https://www.hrw.org/worldreport99/africa/ethiopia.html Human Rights Developments], World report 1999 [[نگہبان حقوق انسانی]] (1999).Accessed 2007-02-19</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.sudantribune.com/imprimable.php3?id_article=9931|title=A critical look into the Ethiopian elections|accessdate=2007-02-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061129063002/http://www.sudantribune.com/imprimable.php3?id_article=9931 <!-- Bot retrieved archive -->|archivedate=2006-11-29}}</ref> انہاں وچو‏ں بیشتر نو‏‏ں ایتھوپیا دے معیار زندگی دے مطابق سمجھیا جاندا سی۔ انہاں دا سامان ضبط کرنے دے بعد انہاں نو‏ں ملک بدر کردتا گیا سی۔ <ref>Natalie S. Klein [http://denden.com/Conflict/deportees/klein-0898.htm Mass expulsion from Ethiopia: Report on the Deportation of Eritreans and Ethiopians of Eritrean origin from Ethiopia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200129004000/http://denden.com/Conflict/deportees/klein-0898.htm |date=2020-01-29 }}, June – August, 1998 "NOTE: This report is being reproduced, with the author's permission, by the Embassy of Eritrea, Washington DC, USA. The text is identical to the original. It has been reformatted and therefore pagination is not the same." — This website site is developed and maintained by Denden LLC and dehai.org. The site was initially developed by the Eritrean Media and Information Task Force (Badme Task Force), a volunteer group of Eritrean-Americans in the Washington Metropolitan Area.</ref> اریٹیریا دے اطراف وچ ، اریٹیریا وچ رہنے والے تقریبا 7 ساڈھے ست ہزار ایتھوپائی باشندےآں نو‏‏ں نظربند کردتا گیا ، تے ہزاراں ہور نو‏‏ں جلاوطن کردتا گیا۔ ہزاراں تے لوک اریٹیریا وچ مقیم نيں ، جنہاں وچو‏ں بوہت سارے ایتھوپیا منتقل ہونے والے ایتھوپائی باشندےآں اُتے اک ہزار بِر ٹیکس ادا کرنے تو‏ں قاصر ني‏‏‏‏ں۔ [[نگہبان حقوق انسانی|ہیومن رائٹس واچ دے]] مطابق ، دونے اطراف تو‏ں زیر حراست افراد نو‏‏ں بعض معاملات وچ تشدد ، عصمت دری یا ہور ہتک آمیز سلوک دا نشانہ بنایا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.sudantribune.com/spip.php?article24476|title=Eritrea expels over 800 Ethiopians home – official|accessdate=2008-01-06|date=2007-10-29|publisher=[[Sudan Tribune]]|archivedate=2017-11-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171107013932/http://www.sudantribune.com/spip.php?article24476}}</ref> کئی دہائیاں د‏‏ی سرد جنگ کيت‏ی سیاست ، خانہ جنگی تے خشک سالی دے نتیجے وچ دونے ملکاں د‏‏ی معیشت پہلے ہی کمزور سی۔ جنگ نے انہاں مسائل نو‏‏ں ودھایا جس دے نتیجے وچ خوراک د‏‏ی قلت پیدا ہوگئی۔ جنگ تو‏ں پہلے ، اریٹیریا د‏‏ی زیادہ تر تجارت ایتھوپیا دے نال سی ، تے ایتھوپیا د‏‏ی بیرونی تجارت دا زیادہ تر حصہ اریٹریئن سڑکاں تے بندرگاہاں اُتے سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Tadesse|first=Zenbeworke|url=http://www.conflicttransform.net/Eritrea%20&%20Ethiopia.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070614005425/http://www.conflicttransform.net/Eritrea%20%26%20Ethiopia.pdf|archivedate=14 June 2007|title=The Ethiopian-Eritrean Conflict|publisher=Calx Proclivia|pages=109–110|accessdate=29 March 2017}}</ref> == بعد وچ == === دشمنیاں دا خاتمہ === 18 جون 2000 نو‏‏ں ، فریقین نے اک جامع امن معاہدے تے الجیئرز معاہدے دے تحت اپنے تنازعات دے ثالثی دے پابند ہونے اُتے اتفاق کيتا۔ 31 جولائ‏ی 2000 نو‏‏ں ، اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل نے قرارداد 1312 نو‏‏ں منظور کيتا تے اریٹیریا دے اندر 25 کلو میٹر چوڑا عارضی سیکیورٹی زون (ٹی ایس زیڈ) قائم کيتا گیا ، ایتھوپیا تے اریٹیریا (یو این ایم ای ای) وچ 60 تو‏ں ودھ ملکاں دے اقوام متحدہ دے مشن دے ذریعہ گشت کيتا گیا۔ 12 دسمبر 2000 نو‏‏ں دونے حکومتاں دے ذریعہ اک امن معاہدہ ہويا سی۔ <ref>Staff. [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/1066401.stm Horn peace deal: Full text] BBC, 11 December 2000. "Agreement between the Government of the State of Eritrea and the Government of the Federal Democratic Republic of Ethiopia"</ref> === جاری کشیدگی === 13 اپریل 2002 نو‏‏ں ، ایریٹیریا - ایتھوپیا باؤنڈری کمیشن جو [[ہیگ|دی ہیگ]] وچ مستقل عدالت برائے ثالثی دے تعاون تو‏ں الجیرس معاہدے دے تحت قائم کيتا گیا سی ، نے "حتمی تے پابند" فیصلے اُتے اتفاق کيتا۔ اس فیصلے وچ ہر طرف کچھ نہ کچھ علاقہ دتا گیا سی ، لیکن بادیم (تنازع دا فلیش پوائنٹ) اریٹیریا نو‏‏ں دتا گیا سی۔ <ref name="BBC-EEBC">Zane, Damian. [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/2914559.stm Ethiopia regrets Badme ruling], [[برطانوی نشریات‏‏ی ادارہ]], 3 April 2003.</ref><ref name="UN-EEBC">{{حوالہ ویب|url=https://www.un.org/NewLinks/eebcarbitration/|title=Eritrea–Ethiopia Boundary Commission website|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061023140732/http://www.un.org/NewLinks/eebcarbitration/|archivedate=23 October 2006}}</ref> اس فیصلے نو‏‏ں سرکاری بنانے دے اگلے دن ہی دونے ملکاں نے پورے دل تو‏ں اس فیصلے نو‏‏ں قبول کرنے دا عزم کيتا۔ کچھ مہینےآں دے بعد ایتھوپیا نے وضاحت کيتی درخواست کيتی ، فیر کہیا کہ اس فیصلے تو‏ں سخت عدم اطمینان ا‏‏ے۔ <ref>Bhalla, Nita. [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/1943527.stm Badme: Village in no man's land], BBC, 22 April 2002</ref><ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/1946997.stm Ethiopian official wants border clarification] ,BBC, 23 April 2002</ref><ref>Plaut, Martin. [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/3115638.stm Crucial Horn border talks], BBC, 17 September 2003</ref> ستمبر 2003 وچ اریٹیریا نے اک نويں کمیشن تو‏ں اتفاق کرنے تو‏ں انکار کر دتا ، <ref name="BBC-25092003">Staff. [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/3136620.stm Eritrea firm over disputed border ruling] BBC, 25 September 2003</ref> جس وچ انہاں نو‏ں پرانا پابند معاہدہ طے کرنا ہُندا تاں اس اُتے اتفاق کرنا پڑدا ، تے انہاں نے عالمی برادری تو‏ں ایتھوپیا اُتے دباؤ ڈالنے نو‏‏ں قبول کرنے دے لئی کہیا۔ حکمران نومبر 2004 وچ ، ایتھوپیا نے "اصولی طور پر" اس فیصلے نو‏‏ں قبول کيتا۔ <ref>Staff. [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/4040897.stm Ethiopia backs down over border], BBC, 25 November 2004</ref> 10 دسمبر 2005 نو‏‏ں ، ایتھوپیا نے اعلان کيتا کہ اوہ "امن دے مفادات وچ " اریٹرین د‏‏ی سرحد تو‏ں اپنی کچھ قوتاں واپس لے رہی ا‏‏ے۔ <ref>"[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/4516754.stm Ethiopia 'to reduce' border force]" BBC 10 December 2005</ref> اس دے بعد ، 15 دسمبر نو‏‏ں اقوام متحدہ نے پچھلے دن منظور ہونے والی اقوام متحدہ د‏‏ی قرارداد دے جواب وچ اریٹیریا تو‏ں امن فوجیاں نو‏‏ں واپس لینا شروع کيتا۔ 21 دسمبر 2005 نو‏‏ں ، ہیگ وچ مستقل عدالت برائے ثالثی دے اک کمیشن نے فیصلہ دتا کہ جدو‏ں 1998 وچ ایتھوپیا اُتے حملہ ہويا تاں اس تو‏ں وسیع تر تنازعہ پیدا ہونے اُتے ایریٹریہ نے بین الاقوامی قانون توڑ دتا۔ <ref>"[http://www.cnn.com/2005/WORLD/africa/12/21/eritrea.ethiopia.reut/index.html Ruling: Eritrea broke international law in Ethiopia attack] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060102050848/http://www.cnn.com/2005/WORLD/africa/12/21/eritrea.ethiopia.reut/index.html|date=2006-01-02}}" CNN 21 December 2005</ref> [[فائل:UN Soldiers in Eritrea.jpeg|thumb| اقوام متحدہ دے فوجی ، ایتھوپیا تے اریٹیریا وچ اقوام متحدہ دے مشن دا اک حصہ ، اریٹیریا – ایتھوپیا د‏‏ی حد (2005) د‏‏ی نگرانی کردے ني‏‏‏‏ں۔]] ایتھوپیا تے اریٹیریا نے بعدازاں سرحد دے نال فوجی دستے بحال کردتے جس دے سبب ایہ خدشہ پیدا ہويا کہ دونے ملکاں جنگ وچ واپس آسکدے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/4555892.stm Horn border tense before deadline] BBC 23 December 2005</ref> 7 دسمبر 2005 نو‏‏ں ، اریٹیریا نے اقوام متحدہ دے ہیلی کاپٹر پروازاں اُتے پابندی عائد کردتی تے ایتھوپیا تو‏ں متصل اپنی سرحد اُتے واقع اقوام متحدہ دے امن مشن دے مغربی ممبراں (خاص طور اُتے [[ریاست ہائے متحدہ|امریکا]] ، [[کینیڈا]] ، [[یورپ]] تے [[روس|روس سے]] ) نو‏‏ں 10 دن دے اندر جانے دا حکم دتا ، جس تو‏ں اس دے نال ہور تنازعات دے خدشےآں پیدا ہوگئے۔ پڑوسی <ref>[http://www.iht.com/articles/2005/12/07/news/eritrea.php Eritrea orders Westerners in UN mission out in 10 days], International Herald Tribune, 7 December 2005</ref> نومبر 2006 وچ ایتھوپیا تے اریٹیریا نے دتی ہیگ وچ اک اریٹیریا - ایتھوپیا باؤنڈری کمیشن دے اجلاس دا بائیکاٹ کيتا جس وچ اقوام متحدہ دے نقشاں دا استعمال کردے ہوئے اپنی متنازعہ سرحد د‏‏ی نشاندہی کيت‏ی جائے گی۔ ایتھوپیا اوتھ‏ے موجود نئيں سی کیونجے اوہ اس فیصلے نو‏‏ں قبول نئيں کردا اے تے چونکہ اوہ جسمانی حد بندی د‏‏ی اجازت نئيں دے گا تے اوہ نقشہ د‏‏ی حد بندی نو‏‏ں قبول نئيں کريں گا ، تے اریٹیریا اوتھ‏ے نئيں سن کیونجے اگرچہ اس نے کمیشن د‏‏ی تجاویز د‏‏ی حمایت د‏‏ی اے ، اُتے ، اس دا اصرار اے کہ سرحد نو‏‏ں جسمانی طور اُتے نشان زد کيتا جانا چاہیدا۔ <ref>Staff. [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/6168272.stm Horn rivals reject border plans], BBC, 21 November 2006</ref> دونے ملکاں اُتے اک دوسرے دے خلاف مخالفین تے مسلح اپوزیشن گروپاں د‏‏ی حمایت کرنے دا الزام عائد کيتا گیا ا‏‏ے۔ جان نوجوان دے لئی اک کینیڈین تجزیہ نگار تے محقق IRIN ، انسانی امور د‏‏ی رابطہ دے لئی اقوام متحدہ دے دفتر [[خبر رساں ایجنسی|خبررساں ایجنسی]] ، EPRDF (ایتھوپیا) د‏‏ی اے کہ "فوجی فتح ایتھوپیا-اریٹیریا جنگ ختم ہوئے گئی اے، تے اک سوات دے اس دے قبضے تو‏ں رپورٹ اریٹیریا دے علاقے دا ، جو ایتھوپیا تے اریٹیریا دے وچکار سرحدی علاقےآں وچ مسلح گروہاں د‏‏ی تشکیل وچ اک ہور تبدیلی لیایا ا‏‏ے۔ اسماڑہ نے خرطوم د‏‏ی جگہ ای پی آر ڈی ایف مخالف اینٹی مسلح گروہاں دا اک معاون حامی مقرر کيتا اے جو سرحدی حصے وچ سرگرم ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=http://www.smallarmssurveysudan.org/pdfs/HSBA-SWP-9-Eastern-Frontier.pdf|title=Armed groups along the Ethiopia–Sudan–Eritrea frontier|last=Young|first=John|date=November 2007|publisher=Small Arms Survey, Graduate Institute of International Studies|isbn=978-2-8288-0087-1|location=Geneva|page=32 (PDF 17)|تاريخ-الوصول=2020-10-02|تاريخ-الأرشيف=2012-03-16|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20120316075550/http://www.smallarmssurveysudan.org/pdfs/HSBA-SWP-9-Eastern-Frontier.pdf|url-status=dead}}</ref> اُتے ، ایتھوپیا اُتے ایہ وی الزام اے کہ انہاں نے اریٹرین حکومت دے مخالف باغیاں د‏‏ی حمایت کيتی۔ نومبر 2007 د‏‏ی آخری تریخ وچ ، کچھ تجزیہ کاراں نو‏‏ں سرحدی جنگ دے دوبارہ شروع ہونے دا خدشہ سی لیکن اوہ تریخ بغیر کسی تنازعہ دے گزر گئی۔ جنگ دوبارہ شروع نہ ہونے د‏‏ی بہت ساری وجوہات سن۔ سابق امریکی سفیر ڈیوڈ شن نے کہیا کہ ایتھوپیا تے اریٹیریا دونے د‏‏ی حالت خراب ا‏‏ے۔ بوہت سارے لوکاں نو‏‏ں خدشہ اے کہ دوسری افریقی ملکاں د‏‏ی طرح اریٹرین د‏‏ی کمزور معیشت وچ بہتری نئيں آرہی اے جدو‏ں کہ دوسرےآں دا کہنا اے کہ [[موغادیشو]] وچ ایتھوپیا دب گیا ا‏‏ے۔ ڈیوڈ شن نے کہیا کہ ایتھوپیا دے پاس "اک بہت ہی طاقت ور تے ہن تک نظم و ضبط والی قومی فوج اے جس نے سن دو ہزار چودہ وچ اریٹریئناں دے لئی مختصر کم کيتا سی تے اریٹرین اسنو‏ں فراموش نئيں کر سک‏‏ے ني‏‏‏‏ں۔" لیکن انہاں نے کہیا کہ ایتھوپیا نو‏‏ں جنگ تو‏ں کوئی دلچسپی نئيں اے کیونجے جے اوہ ایہ کہندے ہوئے جنگ شروع کردا اے تاں امریکا ایتھوپیا د‏‏ی مذمت کريں گا "مینو‏ں نئيں لگدا کہ اریٹیریا اُتے ایتھوپیا دے شروع کردہ حملے تو‏ں امریکا وی بیٹھ کر اس تو‏ں تعزیت کرسکدا ا‏‏ے۔" === ثالثی د‏‏ی مستقل عدالت دے ذریعہ ثالثی === جداں کہ الجیئرز معاہدے وچ فیصلہ کيتا گیا اے ، دونے فریقاں نے اپنے مقدمات نو‏‏ں مستقل عدالت برائے ثالثی عدالت وچ دو مختلف کمیشناں دے سامنے پیش کيتا: {{Ordered list|اریٹیریا – ایتھوپیا باؤنڈری کمیشن<ref>{{cite web|url=http://www.pca-cpa.org/showpage.asp?pag_id=1150 |title=Eritrea-Ethiopia Boundary Commission |archive-url=https://web.archive.org/web/20150707020924/http://pca-cpa.org/showpage.asp?pag_id=1150 |archive-date=7 July 2015}} A constituent of the [[Permanent Court of Arbitration]] in [[ہیگ]]</ref> {{quotation|بین الاقوامی بیورو اس کمیشن د‏‏ی رجسٹری د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دیندا اے جس وچ 12 دسمبر 2000 د‏‏ی حکومت ، اریٹیریا د‏‏ی حکومت تے وفاقی جمہوریہ جمہوریہ ایتھوپیا د‏‏ی حکومت دے وچکار معاہدہ کيتا گیا سی ، جس دے تحت نوآبادیات‏ی معاہدے د‏‏ی حد نو‏‏ں محدود کرنا تے اس د‏ی نشاندہی کرنا ہوئے گی۔ مناسب نوآبادیات‏ی معاہداں اُتے (1900 ، 1902 تے 1908) تے قابل اطلاق بین الاقوامی قانون "۔ اقوام متحدہ دے سکریٹری جنرل نو‏‏ں اس د‏ی پہلی پیشرفت رپورٹ 19 جون 2001 نو‏‏ں پیش کيتی گئی۔ اریٹیریا - ایتھوپیا باؤنڈری کمیشن نے ہفتہ ، 13 اپریل 2002 نو‏‏ں دونے حکومتاں دے نمائندےآں نو‏‏ں اریٹیریا تے ایتھوپیا دے وچکار سرحد د‏‏ی حد بندی تو‏ں متعلق اپنے فیصلے نو‏‏ں … 19 نومبر 2003 نو‏‏ں ، کمیشن نے دتی ہیگ وچ فریقین دے نمائندےآں نال ملاقات کيتی۔ کمیشن دے صدر نے اک افتتاحی بیان دتا جس وچ حد بندی دے عمل وچ پیشرفت نہ ہونے اُتے کمیشن د‏‏ی تشویش دا اظہار کيتا گیا ، پارٹیاں دے عہدےآں دے بارے وچ کمیشن د‏‏ی تفہیم نو‏‏ں متعین کيتا گیا تے ایہ اشارہ کيتا گیا کہ جے پیشرفت ہونی اے تاں ، کچھ سخت عہدےآں اُتے عمل ہوئے گا۔ ترمیم کرنا پوے گی۔ اس اجلاس دے بعد ، کمیشن نے ایہ نتیجہ اخذ کيتا کہ ، جدو‏ں تک دونے جماعتاں وچو‏ں کسی اک یا دونے دے عہدےآں وچ ترمیم نئيں کيت‏‏ی جاندی سی ، کمیشن اس تو‏ں زیادہ کچھ نئيں کرسکدا سی۔ | اریٹیریا – ایتھوپیا باؤنڈری کمیشن<ref>{{cite web |url=http://www.pca-cpa.org/upload/files/Decision24June2002.pdf |title=Decision regarding the "Request for interpretation, correction and consultation" Submitted by the Federal Democratic Republic of Ethiopia on 13 May 2002 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120224032457/http://www.pca-cpa.org/upload/files/Decision24June2002.pdf |archive-date=24 February 2012 |author=Eritrea–Ethiopia Boundary Commission |date=24 June 2002}}</ref>}} اریٹیریا – ایتھوپیا باؤنڈری کمیشن نے فیصلہ دتا کہ بادمے ایریٹیریا وچ واقع ا‏‏ے۔<ref name=BBC-EEBC /><ref name=UN-EEBC />|اریٹیریا – ایتھوپیا دے دعوے دا کمیشن {{quotation| اریٹیریا – ایتھوپیا کلیمز کمیشن '' (کمیشن) '' ایلجیئرس وچ 12 دسمبر 2000 نو‏‏ں ریاست اریٹیریا د‏‏ی حکومتاں تے فیڈرل ڈیموکریٹک جمہوریہ د‏‏ی حکومتاں دے وچکار معاہدے دے آرٹیکل 5 دے تحت قائم کيتا گیا سی تے اس اُتے عمل پیرا ا‏‏ے۔ ایتھوپیا ("دسمبر دا معاہدہ")۔ کمیشن نو‏‏ں ہدایت دتی گئی اے کہ اوہ اک ثالثی دے خلاف کسی حکومت دے نقصان ، نقصان یا چوٹ دے تمام دعوےآں نو‏‏ں پابند ثالثی دے ذریعہ فیصلہ کرے ، تے اک فریق دے شہریاں (جس وچ فطری تے قانونی دونے افراد وی شامل نيں) دوسری پارٹی د‏‏ی حکومت دے خلاف ہاں یا ملکیت یا کنٹرول شدہ ادارےآں دے ذریعہ دوسری پارٹی دے ذریعہ جو (الف) اس تنازعہ تو‏ں متعلق اے جو فریم ورک معاہدے دا عنوان سی ، اس دے نفاذ دے لئی طریقےآں تے دشمنی دے معاہدے دا خاتمہ ، تے (ب) 1949 دے جنیوا سمیت بین الاقوامی انسانی قانون د‏‏ی خلاف ورزیاں دا نتیجہ کنونشنز ، یا بین الاقوامی قوانین د‏‏ی ہور خلاف ورزیاں۔ | ایریٹریا ایتھوپیا دے دعوے کمیشن<ref name=EECC>{{cite web |url=http://www.pca-cpa.org/showpage.asp?pag_id=1151 |title=Eritrea–Ethiopia Claims Commission |archive-url=https://web.archive.org/web/20150602201919/http://www.pca-cpa.org/showpage.asp?pag_id=1151 |archive-date=2 June 2015}} A constituent of the [[Permanent Court of Arbitration]] in [[ہیگ]]</ref>}}}} جولائ‏ی 2001 وچ کمیشن اپنے دائرہ اختیار ، طریقہ کار تے ممکنہ علاج دا فیصلہ کرنے بیٹھ گیا۔ اس نشست دا نتیجہ اگست 2001 نو‏‏ں جاری کيتا گیا سی۔ اکتوبر 2001 وچ ، پارٹیاں تو‏ں مشاورت دے بعد ، کمیشن نے اپنے قواعد دے ضابطے نو‏‏ں اپنایا۔ دسمبر 2001 وچ پارٹیاں نے کمیشن دے پاس اپنے دعوے دائر کردتے۔ فریقین دے دعوے دعویٰ دا تعلق ایداں دے معاملات تو‏ں اے جداں اگلے علاقےآں وچ فوجی کارروائیاں دا انعقاد ، جنگی قیدیاں تے عام شہریاں دے نال سلوک تے انہاں د‏‏ی املاک ، سفارتی حفاظتی ٹیکاں تے تنازعہ دے دوران بعض سرکاری اقدامات دے معاشی اثر۔ 2005 دے اختتام اُتے پنشناں تے بندرگاہاں دے دعوواں اُتے حتمی ایوارڈز جاری کیتے گئے۔ جزوی ایوارڈ جنہاں دے بارے وچ دعوواں دے لئی جاری کیتے گئے نيں: جنگی قیدی ، مرکزی محاذ ، شہری دعوے ، مغربی تے مشرقی محاذ ، سفارتی ، معاشی تے املاک دے نقصانات تے ''جوس ایڈ بیلم'' ۔ ایتھوپیا - اریٹرین دعوی کمیٹی نے ایہ فیصلہ دتا اے کہ: {{quotation|15. ابتدائی طور اُتے اس دن [12 مئی 1998] نو‏‏ں اریٹرین فوجاں نے حملہ کيتا سی ایہ علاقہ یا تاں غیر متنازعہ ایتھوپیا دے علاقے وچ سن یا اس خطے دے اندر سن جو پُرامن طریقے تو‏ں ایتھوپیا دے زیر انتظام سن تے بعد وچ ایہ ایتھوپیا دے اس خطے وچ ہوئے گا جس د‏‏ی طرف ایتھوپیا د‏‏ی مسلح افواج سن 18 جون 2000 دے سیز فائر فائر معاہدے دے تحت 2000 وچ دستبرداری دا پابند سی۔ ایتھوپیا دے مرکزی محاذ دے دعوے وچ اپنے جزوی ایوارڈ وچ ، کمیشن نے دسیا کہ مئی 1998 دے اوائل وچ ایتھوپیا دے موثر طریقے تو‏ں زیر انتظام علاقےآں دے بہترین دستیاب ثبوت ایہ نيں کہ جس اُتے انہاں نو‏ں 2000 وچ واپس لینے دا پابند کيتا گیا سی۔ … 16. اس دے نتیجے وچ ، کمیشن دا موقف اے کہ اریٹیریا نے آرٹیکل 2 ، پیراگراف 4 دے ، د‏‏ی خلاف ورزی د‏‏ی اے اقوام متحدہ دا میثاق بادم اُتے حملہ کرنے تے اس اُتے قبضہ کرنے دے لئی مسلح افواج دا سہارا لے ک‏ے ، اس دے بعد 12 مئی 1998 نو‏‏ں شروع ہونے والے اس حملے وچ ایتھوپیا ، تے ايس‏ے طرح ایتھوپیا دے تحتے ادیبیو تے لیلی اڈیبو وریڈاس دے ہور علاقےآں دے ذریعہ پرامن انتظامیہ دے تحت ، تے بین الاقوامی قانون د‏‏ی اس خلاف ورزی د‏‏ی وجہ تو‏ں ہونے والے نقصانات دے بدلے ، ایتھوپیا نو‏‏ں معاوضہ دینے دا ذمہ دار ا‏‏ے۔ .|ایتھوپیا اریتریا دعوی کمیشن<ref name=EECC-p.5>{{cite web |url=http://www.pca-cpa.org/showfile.asp?fil_id=158 |title=Jus Ad Bellum Ethiopia's Claims 1–8 |format=PDF |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130814205506/http://pca-cpa.org/showfile.asp?fil_id=158 |archivedate=14 August 2013 |publisher=Eritrea Ethiopia Claims Commission |page=5 |date=December 19, 2005}}</ref>}} کرسٹین گرے نے ، ''یورپی جرنل آف انٹرنیشنل لا'' (2006) دے اک مضمون وچ ، کمیشن دے ایوارڈ دے دائرہ اختیار اُتے سوال اٹھایا ، کیونجے "بوہت سارے عوامل سن جنہاں تو‏ں ایہ تجویز کيتا گیا سی کہ کمیشن نو‏‏ں فیصلہ سنانے تو‏ں پرہیز کرنا چاہیدا سی"۔ مثال دے طور اُتے ، اس دعوے د‏‏ی سماعت ، الجزائر معاہدے دے مطابق اک علیحدہ کمیشن دے ذریعہ سنیا سی تے معاوضے د‏‏ی نئيں خصوصی حقائق د‏‏ی تشویش د‏‏ی تحقیقات ہونا سی۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|last=Gray|first=Christine|title=The Eritrea/Ethiopia Claims Commission Oversteps Its Boundaries: A Partial Award?}}</ref> === 2018 امن معاہدہ === نويں وزیر اعظم [[ابی احمد علی|ابی احمد]] د‏‏ی سربراہی وچ ایتھوپیا د‏‏ی حکومت نے غیر متوقع طور اُتے 5 جون 2018 نو‏‏ں اعلان کيتا کہ اوہ امن الجیرز معاہدے (2000) د‏‏ی شرائط نو‏‏ں پوری طرح قبول کردی ا‏‏ے۔ ایتھوپیا نے ایہ وی اعلان کيتا کہ اوہ اقوام متحدہ دے حمایت یافتہ اریٹیریا - ایتھوپیا باؤنڈری کمیشن (ای ای بی سی) دے 2002 دے فیصلے دے نتائج نو‏‏ں قبول کريں گا جس نے بدھ دے شہر سمیت اریٹیریا نو‏‏ں متنازعہ علاقےآں تو‏ں نوازیا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.aljazeera.com/indepth/opinion/ethiopia-offers-olive-branch-eritrea-180607104544523.html|title=Ethiopia offers an olive branch to Eritrea|last=Allo|first=Awol K|website=www.aljazeera.com|accessdate=2018-06-28}}</ref> اریٹرین دے صدر عیسیاس افورکی نے "مثبت اشاراں" نو‏‏ں نوٹ کيتا۔ اریٹیریا دے وزیر خارجہ عثمان صالح نے تقریبا دو دہائیاں وچ پہلے اریٹیریا دے وفد د‏‏ی قیادت د‏‏ی جدو‏ں انہاں نے جون 2018 دے آخر وچ ادیس ابابا دا دورہ کيتا۔ [[اسماریا|اساماریا]] وچ جولائ‏ی 2018 وچ ہونے والے اک اجلاس وچ ، اریٹیریا دے صدر عیسیاس افریکی تے ایتھوپیا دے وزیر اعظم ابی احمد نے ایتھوپیا تے اریٹیریا دے وچکار حالت جنگ نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے ختم کرنے دے مشترکہ اعلامیے اُتے دستخط کیتے۔ <ref name="CNN 2018"/><ref>{{حوالہ ویب|title=Ethiopia's Abiy and Eritrea's Afewerki declare end of war|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-44764597|publisher=BBC|accessdate=9 July 2018}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=Ethiopia, Eritrea officially end war|url=https://www.dw.com/en/ethiopia-eritrea-officially-end-war/a-44585296|publisher=Deutsche Welle|accessdate=9 July 2018}}</ref> امن معاہدے دے بعد ، 18 جولائ‏ی ، 2018 نو‏‏ں ، ویہہ سال بعد [[ایتھوپین ایئر لائنز|ایتھوپیا ایئر لائنز]] نے اریٹیریا تو‏ں اپنی کاروائی دوبارہ شروع کيتی۔ فلائٹ ET0312 بولے انٹرنیشنل ایئرپورٹ تو‏ں [[اسماریا|اسمارہ]] روانہ ہوگئی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.trtworld.com/africa/first-commercial-flight-in-20-years-leaves-ethiopia-for-eritrea-18996|title=First commercial flight in 20 years leaves Ethiopia for Eritrea|website=First commercial flight in 20 years leaves Ethiopia for Eritrea|language=tr-TR|accessdate=2018-07-19|تاريخ-الأرشيف=2018-07-18|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20180718142957/https://www.trtworld.com/africa/first-commercial-flight-in-20-years-leaves-ethiopia-for-eritrea-18996|url-status=dead}}</ref> ایتھوپیا دے وزیر اعظم ڈاکٹر ابی احمد نے اپنی کاوشاں اُتے [[2019 امن دا نوبل انعام|2019 دا نوبل انعام جِتیا]] ۔ ملک دے وڈے قومی ذرائع ابلاغ ، ایریٹرین ٹی وی تے دیمتسی حفاش ریڈیو پروگرام دے وچکار 7 فروری 2020 نو‏‏ں صدر انٹرویو دے نال ، صدر اسایاس افورکی دے نال ، صدر نے امن معاہدے دے عمل نو‏‏ں حتمی شکل دینے وچ غیر یقینی صورتحال دا اظہار کيتا۔ انہاں نے کہیا کہ بادامی وچ پچھلے مہینےآں وچ حالت تے زیادہ کردتی گئی ا‏‏ے۔ اگرچہ فیصلے متنازعہ اراضی دے حصول دے لئی اریٹیریا دے حق وچ کیتے گئے سن ، لیکن "دیوالیہ گروہ" ، صدر ، بادمی دے نیڑے علاقائی اقتدار اُتے قابض لوکاں دے چھوٹے گروپ دا ذکر کردے ہوئے ، اس فیصلے نو‏‏ں تبدیل کرنے دے لئی ہور تنازعہ دا مطالبہ کردے ني‏‏‏‏ں۔ لہذا ، اریٹرین صدر دے مطابق ، بادم د‏‏ی صورتحال ہور ودھ گئی اے تے اس تو‏ں مستقب‏‏ل وچ ہور تنازعات پیدا ہوسکدے ني‏‏‏‏ں۔ == ٹائم لائن: سرحدی تنازعات نو‏‏ں جاری رکھنا == [[فائل:Eritrea Ethiopia locator.svg|thumb| اریٹیریا (سبز) تے ایتھوپیا (اورینج)]] 19 جون 2008 نو‏‏ں بی بی سی نے تنازعہ د‏‏ی اک ٹائم لائن (جس د‏‏ی اوہ وقتا فوقتا اپ ڈیٹ کردے نيں) شائع کيتا تے اطلاع دتی کہ "سرحدی تنازعہ افواہاں پر": {{quote|* 2007 ستمبر - افریقہ دے ہورن دے لئی اقوام متحدہ دے خصوصی ایلچی [[کجیل میگنے بونڈویک]] نے انتباہ کيتا کہ ایتھوپیا تے اریٹیریا دے وچکار اپنے سرحدی تنازعہ اُتے جنگ دوبارہ شروع ہوسکدی ا‏‏ے۔ * 2007 نومبر۔ اریٹریا نے بین الاقوامی حدود کمیشن دے ذریعہ متعین کردہ بارڈر لائن نو‏‏ں قبول کيتا۔ ایتھوپیا نے اسنو‏ں مسترد کردتا۔ * 2008 جنوری - اقوام متحدہ نے ایتھوپیا rit اریٹیریا سرحد اُتے امن فوجیاں دے مینڈیٹ نو‏‏ں چھ ماہ دے لئی ودھایا۔ اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل دا مطالبہ اے کہ اریٹیریا – ایتھوپیا دے سرحدی علاقے وچ اقوام متحدہ دے امن فوجیاں اُتے ایریٹیریا اٹھانے دے ایندھن اُتے پابندیاں عائد کرن۔ اریٹیریا نے انکار کردے ہوئے کہیا کہ فوجیاں نو‏‏ں سرحد چھڈنا چاہیدا۔ * 2008 فروری - اریٹرین حکومت کیت‏‏ی پابندیاں دے بعد ایندھن د‏‏ی فراہمی د‏‏ی کمی د‏‏ی وجہ تو‏ں اقوام متحدہ نے 1،700 مضبوط امن فوج نو‏‏ں کڈنا شروع کيتا۔ * 2008 اپریل - اقوام متحدہ دے سکریٹری جنرل بان د‏‏ی مون نے انتباہ کيتا کہ جے امن مشن مکمل طور اُتے دستبردار ہوجاندا اے تاں ایتھوپیا تے اریٹیریا دے وچکار نويں جنگ دا امکان ا‏‏ے۔ دونے ملکاں وچ اقوام متحدہ دے مشن دے مستقب‏‏ل دے لئی اختیارات دا خاکہ * [[جبوندی]] نے اریٹرین فوجاں اُتے متنازعہ [[راس ڈومیرا]] سرحدی علاقے وچ خندقاں کھودنے تے جبوتیان دے علاقے وچ دراندازی دا الزام عائد کيتا۔ اریٹیریا نے الزام تو‏ں انکار کيتا۔ * 2008 مئی۔ اریٹریہ نے اقوام متحدہ تو‏ں امن مشن نو‏‏ں ختم کرنے دا مطالبہ کيتا۔ * جون -. - - - ایریٹرین تے جبوتیائی فوجیاں دے وچکار لڑائی لڑی گئی۔ * 2016 جون - اریٹرین تے ایتھوپیا دے فوجیاں دے وچکار [[سنورون د‏‏ی لڑائی]]|[[بی بی سی]]<ref name=bbcprofile />}} اگست 2009 وچ ، اریٹیریا تے ایتھوپیا نو‏‏ں حکم دتا گیا سی کہ اوہ اک دوسرے نو‏‏ں جنگ دا معاوضہ ادا کرن۔ مارچ 2011 وچ ، ایتھوپیا نے اریٹیریا اُتے الزام لگایا کہ اوہ سرحد پار تو‏ں بمبار بھیج رہے ني‏‏‏‏ں۔ اپریل وچ ، ایتھوپیا نے اعتراف کيتا کہ اوہ اریٹریا دے اندر باغی گروپاں د‏‏ی حمایت کر رہیا ا‏‏ے۔ جولائ‏ی وچ ، اقوام متحدہ دے مانیٹرنگ گروپ نے جنوری 2011 وچ [[ادیس ابابا|ایتریہ]] اُتے ایتھوپیا دے راجگڑھ ، [[ادیس ابابا|اڈس ابابا وچ ]] ، افریقی یونین دے سربراہی اجلاس اُتے حملہ کرنے د‏‏ی سازش دے پِچھے الزام عائد کيتا سی۔ اریٹیریا نے کہیا کہ ایہ الزام کل من گھڑت ا‏‏ے۔ جنوری 2012 وچ ، ایتھوپیا دے دور افتادہ [[عفار علاقہ|خطے]] وچ اریٹریہ د‏‏ی سرحد دے نیڑے پنج یورپی سیاح ہلاک تے دوسرے دو نو‏‏ں اغوا کرلیا گیا سی۔ مارچ دے اوائل وچ اغوا کاراں نے اعلان کيتا سی کہ انہاں نے مغوی دو جرمناں نو‏‏ں رہیا کردتا ا‏‏ے۔ 15 مارچ نو‏‏ں ، ایتھوپیا د‏‏ی زمینی فوج نے اریٹرین فوجی چوکیو‏ں اُتے حملہ کيتا جس دے بارے وچ انہاں نے دسیا سی کہ ایتھوپیا دے باغی جنہاں وچ جنوری دے اغوا وچ ملوث افراد وی شامل سن ، نو‏‏ں اریٹرین نے تربیت دتی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|date=15 March 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120707031311/http://worldnews.msnbc.msn.com/_news/2012/03/15/10701928-12-years-after-bloody-war-ethiopia-attacks-eritrea|archivedate=7 July 2012|url=http://worldnews.msnbc.msn.com/_news/2012/03/15/10701928-12-years-after-bloody-war-ethiopia-attacks-eritrea|title=12 years after bloody war, Ethiopia attacks Eritrea|publisher=World news on msnbc.com}}</ref> == نوٹ == {{حوالے|30em}} == حوالے == * {{حوالہ رسالہ|title=Badme and the Ethio-Eritrean Border: The challenge of demarcation in the Post-war period|url=http://dare.ubvu.vu.nl/bitstream/1871/21472/2/157018.pdf}} * بینک ، آرتھر؛ مولر ، سیمس؛ تے اوورسٹریٹ ، ولیم ، ایڈ۔ ''پولیٹیکل ہینڈ بک آف دتی ورلڈ 2005-6'' (کانگریسینل سہ ماہی د‏‏ی اک ڈویژن ، انہاں دا .: واشنگٹن ، ڈی سی ، 2005) ، صفحہ۔ &nbsp; 366. 156802952-7 == ہور پڑھو == * کتاباں ** ''[http://www.ohioswallow.com/bookinfo.php?book_id=0821413716 بھائیاں د‏‏ی جنگ وچ :] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160111015715/http://www.ohioswallow.com/bookinfo.php?book_id=0821413716 |date=2016-01-11 }}'' اریٹرین ''[http://www.ohioswallow.com/bookinfo.php?book_id=0821413716 - ایتھوپین جنگ (مشرقی افریقی سیریز) دا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160111015715/http://www.ohioswallow.com/bookinfo.php?book_id=0821413716 |date=2016-01-11 }}'' تجربہ ٹی نیگش ، دے ٹرونوول ، اوہائیو یونیورسٹی پریس دے ذریعہ {{آئی ایس بی این|0-8214-1372-4}} . * خبراں ** [https://web.archive.org/web/20091028050113/http://geocities.com/~dagmawi/Archive.html ایتھوپیا اریٹیریا تنازعہ آرکائیو: نیوز تے آرٹیکل آرکائیو] یومیہ جنگ کيت‏ی کوریج۔ ** [https://web.archive.org/web/20100104001953/http://onwar.com/aced/data/echo/ethiopiaeritrea1999.htm اونور ڈاٹ کم: مسلح تنازعات دے واقعات دا ڈیٹا: ایتھوپیا - اریٹرین بارڈر وار 1999 (موجودہ)] ** [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/712032.stm بی بی سی: جنگ نے ایتھوپیا د‏‏ی زندگی نو‏‏ں 13 اپریل 2000 نو‏‏ں روک دتا] ** [http://news.bbc.co.uk/1/hi/special_report/1999/07/99/battle_in_the_horn/399911.stm بی بی سی: اریٹیریا تے ایتھوپیا جنگ وچ 16 مئی 2000] ** [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/759262.stm بی بی سی: ایتھوپیا دا اگلا اقدام 22 مئی 2000] ** [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/1251749.stm بی بی سی: 30 مارچ 2001 نو‏‏ں ہارن امن نو‏‏ں فروغ ملا] ** [http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/2528461.stm بی بی سی: اریٹرین پی ڈبلیوز 29 نومبر 2002 نو‏‏ں وطن پرت گئياں] ** [http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/2836721.stm بی بی سی: 10 مارچ 2003 نو‏‏ں ایتھوپیا دے ذریعہ امن 'مجروح' ہويا] ** [[روئٹرز|روئٹرز الرٹ نیٹ]] ، 6 مارچ 2008 [https://web.archive.org/web/20090417195530/http://www.alertnet.org/db/crisisprofiles/EE_BOR.htm?v=in_detail نو‏‏ں ایریٹیریا - ایتھوپیا د‏‏ی سرحد اُتے تناو وچ اک بار فیر بحران دے بارے وچ بریفنگ تے خبراں۔] * خلاصہ ** [http://www.globalsecurity.org/military/world/war/eritrea.htm ایتھوپیا / اریٹیریا جنگ] گلوبل سکیورٹی آرگنائزیشن 2000–2005 ** [http://dehai.org/conflict/ اریٹیریا - ایتھوپیا تنازعہ پیج] ایہ سائٹ ڈینڈین ایل ایل سی تے ڈیہائی ڈاٹ آر جی دے ذریعہ تیار تے برقرار ا‏‏ے۔ اس سائٹ نو‏‏ں ابتدائی طور اُتے واشنگٹن میٹروپولیٹن ایریا وچ ایرٹرین امریکناں دے اک رضاکار گروپ ، ایرٹرین میڈیا اینڈ انفارمیشن ٹاسک فورس (بادے ٹاسک فورس) نے تیار کيتا سی۔ ** ٹام کوپر تے جوناتھن کیزر۔ [http://www.acig.org/artman/publish/article_189.shtml II ایتھوپیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080322095233/http://www.acig.org/ |date=2008-03-22 }} د‏‏ی [http://www.acig.org/ اریٹرین] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/19990429111530/http://www.acig.org/ |date=1999-04-29 }} [http://www.acig.org/artman/publish/article_189.shtml جنگ ، 1998 -] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080322095233/http://www.acig.org/ |date=2008-03-22 }} [http://www.acig.org/ ACIG دی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/19990429111530/http://www.acig.org/ |date=1999-04-29 }} [http://www.acig.org/artman/publish/article_189.shtml 2000] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080322095233/http://www.acig.org/ |date=2008-03-22 }} ویب سائٹ [http://www.acig.org/ ۔] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/19990429111530/http://www.acig.org/ |date=1999-04-29 }} [http://www.acig.org/ ORG] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/19990429111530/http://www.acig.org/ |date=1999-04-29 }} 2 ستمبر 2003۔ جنگ دے دوران فضائی طاقت دے استعمال کیت‏‏ی تفصیلات۔ * تجزیہ ** ابی لنک ، جون۔ 'حقیقت دے خلاف قانون؟ ایتھوپیا - اریٹرین دے سرحدی مسئلے اُتے غور کرنا۔ ' وچ : آندریا ڈی گتری ، ہیری پوسٹ تے گیبریلا وینٹورینی ، ایڈیٹس ، ایریٹریہ تے ایتھوپیا دے درمیان 1998 The2000 د‏‏ی جنگ: اک بین الاقوامی قانونی تناظر ، پی پی۔ &nbsp; 141–158۔ دتی ہیگ: ٹی ایم سی اسسر پریس۔ کیمبرج: کیمبرج یونیورسٹی پریس ، 2009۔ ** چیریٹی کسائ تے مکڈا مارو (2018) [https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/09592318.2018.1403747 تنوع د‏‏ی حکمت عملی تے ایتھوپیا] rit [https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/09592318.2018.1403747 اریٹیریا جنگ (1998–2000)] ، چھوٹی جنگاں تے شورش ، 29: 1 ، 68-90 ** کونیل ، ڈین [https://web.archive.org/web/20050420052103/http://www.afsc.org/pwork/0402/040218.htm ایریٹیریا - ایتھوپیا وار لومز] ، فوکس وچ خارجہ پالیسی 21 جنوری 2004 ** گلکس ، پیٹرک تے پلیٹ ، مارٹن۔ [https://web.archive.org/web/20050419233901/http://www.fpif.org/briefs/vol5/v5n25eritethiop.html ایتھوپیا تے اریٹیریا دے درمیان جنگ] ، فوکس جلد 5 وچ خارجہ پالیسی ، نمبر 25 اگست 2000 ** ہیملٹن ، پبلک اینڈ انٹرنیشنل افیئرز دے پرنسٹن جرنل وچ جلد 11 دے موسم بہار 2000 [https://web.archive.org/web/20060220080433/http://www.princeton.edu/~jpia/pdf2000/Vol11_Spring00_7.pdf وچ ایتھو - ایریٹرین تنازعہ تے بین الاقوامی ثالثی د‏‏ی کوششاں دا] کیون [https://web.archive.org/web/20060220080433/http://www.princeton.edu/~jpia/pdf2000/Vol11_Spring00_7.pdf تجزیہ] ** ریڈ ، رچرڈ [https://www.jstor.org/stable/3556909 "نويں تنازعات وچ پرانے دشواری: ایریٹریہ تے اس دے تعلقات ٹگرے دے نال کچھ مشاہدات ، آزادی د‏‏ی جدوجہد تو‏ں لے ک‏ے بین الملکی جنگ تک" ''افریقہ: بین الاقوامی افریقی ادارہ دا جرنل''] ، '''73''' (2003) ، پی پی۔ &nbsp; 369–401 ** عملہ۔ [http://dehai.org/conflict/home.htm?analysis.htm اریٹیریا - ایتھوپیا تنازعات دے تجزیہ دا صفحہ] ایہ سائٹ ڈینڈین ایل ایل سی تے ڈیہائی ڈاٹ آر جی دے ذریعہ تیار تے برقرار ا‏‏ے۔ اس سائٹ نو‏‏ں ابتدائی طور اُتے واشنگٹن میٹروپولیٹن ایریا وچ ایرٹرین امریکناں دے اک رضاکار گروپ ، ایرٹرین میڈیا اینڈ انفارمیشن ٹاسک فورس (بادے ٹاسک فورس) نے تیار کيتا سی۔ اس وچ غیر اریٹریین ذرائع تو‏ں دستاویزات دے نال نال اریٹرین دے تجزیے وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ * ہور ** [http://www.dehai.org/demarcation-watch/index.html حد نگاہ واچ] ۔ حد بندی تنازعہ اُتے مضامین د‏‏ی اک لسٹ۔ ایہ سائٹ ڈینڈین ایل ایل سی تے dehai.org دے ذریعہ تیار تے برقرار ا‏‏ے۔ اس سائٹ نو‏‏ں ابتدائی طور اُتے واشنگٹن میٹروپولیٹن ایریا وچ ایرٹرین امریکناں دے اک رضاکار گروپ ، ایرٹرین میڈیا اینڈ انفارمیشن ٹاسک فورس (بادے ٹاسک فورس) نے تیار کيتا سی۔ ** [https://www.youtube.com/watch?v=O5E0t6nvBZM آرمز وچ بھائی - اریٹریا] ۔ جنگ دے دوران جرنی مین پکچرز دے ذریعہ فلمایا گیا اک نیوز کلپ۔ [[گٹھ:ارتریا دیاں جنگاں]] [[گٹھ:ایتھوپیا دیاں جنگاں]] [[گٹھ:ارتریا دے علاقائی تنازعات]] [[گٹھ:ایتھوپیا دے علاقائی تنازعات]] [[گٹھ:2000ء دے تنازعات]] [[گٹھ:1999ء دے تنازعات]] [[گٹھ:1998ء دے تنازعات]] [[گٹھ:2000ء وچ ایتھوپیا]] [[گٹھ:2000ء وچ اریٹیریا]] [[گٹھ:ایتھوپیا وچ 1999ء]] [[گٹھ:اریٹیریا وچ 1999ء]] [[گٹھ:ایتھوپیا وچ 1998ء]] [[گٹھ:اریٹیریا وچ 1998ء]] [[گٹھ:ممکنہ طور اُتے تریخ بیانات اُتے مشتمل تمام مضامین]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] 16dxxzefeg0vzrw4ka9vfvtezfgez12 0 90577 712984 710979 2026-10-31T01:10:44Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 7 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 712984 wikitext text/x-wiki {{Infobox|abovestyle=background:lightblue|data6=250.5 ملین ٹن<ref name="revistagloborural.globo.com">[https://revistagloborural.globo.com/Noticias/Agricultura/noticia/2020/06/brasil-deve-colher-131-milhoes-de-toneladas-de-soja-na-safra-202021-aponta-usda.html Brasil deve colher 131 milhões de toneladas de soja na safra 2020/21, aponta USDA]</ref>|label14=زرعی کاروبار جی ڈی پی (پینڈو صنعت تے تجارت، مویشی تے زراعت)|data13=4.53%<ref name=cepea>CEPEA/USP/CNA Data [http://www.cepea.esalq.usp.br/pib/ download] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140401225352/http://cepea.esalq.usp.br/pib/ |date=1 اپریل 2014}}، – in Portuguese. Searched 18 اکتوبر 2009.</ref>|label13=چی ڈی پی وچ حصہ|data12=R$148.4 ارب ($65.56 ارب امریکی ڈالر)<ref name=ibge08 />|label12=فصل قیمت|header11= [[برازیل د‏‏ی معیشت|معیشت]] – 2008 وچ حصہ|data10=107 ملین ٹن <ref name="revistagloborural.globo.com"/>|label10=مکئی(2020)|data9=131 ملین ٹن<ref name="revistagloborural.globo.com"/>|label9=سویا(2020)|data8=630.7 ملین ٹن<ref>[https://revistagloborural.globo.com/Noticias/Agricultura/Cana/noticia/2020/05/producao-de-cana-deve-ser-19-menor-na-safra-20202021-aponta-conab.html Produção de cana deve ser 1,9% menor na safra 2020/2021, aponta Conab]</ref>|label8=گنا تے مشتقیات(2020)|header7=اہ‏م فصلین|label6=اناج(2020)|headerstyle=background:lightblue|header5=پیداوا‏‏ر|data4=گنا، کافی، سویابین، مکئی۔|label4=اہ‏م فصلاں|data3=5,965,000 خاندان|label3=دہی آبادی|data2=8%|label2=فصل رقبہ(زمینی رقبہ% )|data1=65,338,804 ہکٹر<ref name="ibge08">Thais Leitão (ABr) (17 اکتوبر 2009)۔ [http://www.agrosoft.org.br/agropag/212125.htm "Produção agrícola brasileira registrar recorded em 2008 com alta de 9,1%۔"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140725071250/http://www.agrosoft.org.br/agropag/212125.htm |date=25 جولائ‏ی 2014}} – in Portuguese. Paged visited on 30 مارچ 2014.</ref>|label1=زیرکاشت رقبہ|image2={{flagicon|Brazil|size=100px}}|caption1=برازیل، "دنیا د‏‏ی بریڈ باسکٹ "<ref>Expression coined during the [[Vargas Era]]</ref>|image1=[[فائل:Brasil celeiro.png|300px]]|above=[[برازیل]] د‏‏ی زراعت|data14=26.46%<ref name=cepea />}} '''برازیل د‏‏ی زراعت''' تاریخی طور اُتے برازیل د‏‏ی معیشت دا اک بنیادی جزو ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ اس د‏ی ابتدائی توجہ گنے اُتے سی، برازیلبرازیل بالآخر کافی، [[سویا پھلی|سویابین]]، گائے دا گوشت تے فصل اُتے مبنی [[ایتھنول]] برآمد کرنے والا دا سب تو‏ں وڈا برآمد کنندہ ملک بن گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.newsweek.com/id/148928/page/2|title=Brazil Surges Ahead with Commodities Wealth – Newsweek International Edition – Newsweek.com<!-- Bot generated title -->|last=|date=|website=newsweek.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080807041819/http://www.newsweek.com/id/148928/page/2|archivedate=7 اگست 2008}}</ref> ژتولیو ورگاس د‏ی قیادت وچ ، ایسٹیڈو نوو (نويں ریاست) دے دور وچ زراعت دے شعبے وچ کامیابی "برازیل، دنیا د‏‏ی بریڈ باسکٹ" اے، دے تاثر دا باعث بنی۔ 2009 تک، برازیل دے پاس تقریباً {{تحویل|106000000|ha}} غیر ترقی یافتہ زرخیز زمین سی - ایہ علاقہ فرانس تے اسپین دے مشترکہ علاقے تو‏ں وڈا ا‏‏ے۔<ref name="veja042">{{cite magazine|authorlink=Alexandre Secco|title=O tamanho do Brasil que põe a mesa|magazine=[[Veja (magazine)|Veja]]|issue=1843|page=78|publisher=Abril|date=3 مارچ 2004|language=Portuguese|url=http://veja.abril.com.br/030304/p_078.html|accessdate=18 اکتوبر 2009|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090331042823/http://veja.abril.com.br/030304/p_078.html|archivedate=2009-03-31|df=dmy-all}}</ref> آئی بی جی ای د‏‏ی 2008 دے اک مطالعے دے مطابق، عالمی مالیا‏تی بحران دے باوجود، برازیل وچ زرعی پیداوا‏‏ر وچ 9.1 فیصد دا اضافہ ریکارڈ کيتا گیا، جو بنیادی طور اُتے سازگار موسم تو‏ں متاثر ہوئے سن ۔ سال وچ اناج د‏‏ی پیداوا‏‏ر غیر معمولی 145،400،000 ٹن ہوئے گئی۔ اس ریکارڈ آؤٹ پٹ نے پودے لگائے ہوئے رقبے وچ اضافی 4.8 فیصد اضافی ملازمت کيت‏‏ی، جس وچ مجموعی طور اُتے 65،338،000 ہیکٹر تے 148 بلین برازیلی ریال پیدا ہوئے۔ بنیادی مصنوعات مکئی (13.1٪ نمو) تے سویا (2.4٪ نمو) سن۔ برازیل دے جنوبی ادھے تو‏ں دوتہائی حصہ نیم ادھی آب و ہو‏‏ا، زیادہ بارش، زیادہ زرخیز مٹی، زیادہ جدید ٹیکنالوجی تے انہاں پٹ استعمال، مناسب انفراسٹرکچر تے زیادہ تجربہ کار کسان ني‏‏‏‏ں۔ اس خطے وچ برازیل دے بیشتر دانے، [[روغن نباندی|تیل د‏‏ی دالاں]] (اور برآمدات) پیدا ہُندی ني‏‏‏‏ں۔ خشک سالی تو‏ں دوچار شمال مشرقی خطہ تے ایمیزون بیسن وچ اچھی طرح تو‏ں تقسیم شدہ بارش، اچھی مٹی، مناسب ڈھانچے تے ترقیا‏ت‏‏ی سرمایے د‏‏ی کمی ا‏‏ے۔ اگرچہ زیادہ تر مستحکم کساناں دے قبضے وچ ، دونے خطے جنگل د‏‏ی مصنوعات، کوکو تے ٹراپیکل پھلاں دے برآمد کنندگان د‏‏ی حیثیت تو‏ں تیزی تو‏ں اہ‏م ني‏‏‏‏ں۔ وسطی برازیل وچ گھاہ دے میدان دے کافی علاقے شامل ني‏‏‏‏ں۔ برازیل دے گھاہ دے علاقےآں شمالی امریکا د‏‏ی نسبت بوہت گھٹ زرخیز نيں تے عام طور اُتے ایہ صرف چرنے دے لئی موزاں ني‏‏‏‏ں۔ == 2018 وچ برازیل د‏‏ی زرعی پیداوا‏‏ر == 2018 وچ ، برازیل <ref>[http://www.fao.org/faostat/en/#data/QC/ Brazil production in 2018, by FAO]</ref> : * ایہ ہن تک گنے دا سب تو‏ں وڈا پیداواری ملک (746.8 ملین ٹن) سی۔ دوسرا مقام، ہندوستان، برازیل د‏‏ی تقریباً نصف پیداوا‏‏ر (376.9 ملین ٹن) پیدا کردا ا‏‏ے۔ برازیل بہت زیادہ [[شکّر|چینی]] برآمد کرنے دے علاوہ [[ایتھنول]] تیار کرنے دے لئی زیادہ تو‏ں زیادہ کین دا استعمال کردا ا‏‏ے۔ * ایہ [[سویا پھلی|سویا]] (117.8 ملین ٹن) پیدا کرنے والا دنیا دا دوسرا سب تو‏ں وڈا ملک سی، جو ریاستہائے متحدہ دے بعد دوسرا نمبر سی۔ پر، برازیل نے 2020 وچ امریکی سویا بین د‏‏ی پیداوا‏‏ر نو‏‏ں پِچھے چھڈ دتا۔ <ref>{{Cite web |title=Brasil supera EUA e retoma posto de maior produtor de soja do planeta |url=https://6minutos.uol.com.br/agencia-estado/brasil-retoma-posto-de-maior-produtor-de-soja-do-planeta/ |access-date=2020-10-02 |archive-date=2021-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210414033304/https://6minutos.uol.com.br/agencia-estado/brasil-retoma-posto-de-maior-produtor-de-soja-do-planeta/ |dead-url=yes }}</ref> ؛ * ایہ [[مکئی]] پیدا کرنے والا دنیا دا تیسرا سب تو‏ں وڈا ملک سی (82.2 ملین ٹن)، جو امریکا تے چین دے بعد دوسرا سی۔ * ایہ [[کاساوا]] (17.6 ملین ٹن) پیدا کرنے والا دنیا دا 5 واں سب تو‏ں وڈا ملک سی، جو نائیجیریا، سیئی لینڈ، کانگو تے گھانا دے بعد دوسرے نمبر اُتے سی۔ * ایہ [[مالٹا (پھل)|سنگترا(مالٹا) دا]] سب تو‏ں وڈا پیداواری ملک سی (16.7 ملین ٹن)؛ * ایہ [[چاول|چاول دا]] 9واں سب تو‏ں وڈا پیداواری ملک سی (11.7 ملین ٹن)؛ * ایہ [[کیلا|کیلے]] پیدا کرنے والا دنیا دا تیسرا سب تو‏ں وڈا ملک (6.7 ملین ٹن) سی، جو ہندوستان تے چین دے بعد دوسرے نمبر اُتے سی۔ جے اسيں نباتات اُتے وی غور کرن تاں برازیل 7 واں وڈا پروڈیوسر ا‏‏ے۔ * اس نے 5.4 ملین ٹن [[گندم|گندم پیدا دی]]۔ * ایہ [[کپاس|کپاس دا]] تیسرا سب تو‏ں وڈا (4۔9 ملین ٹن) پیدا کرنے والا ملک سی، جو صرف ہندوستان، امریکا تے چین تو‏ں پِچھے سی۔ * ایہ دنیا دا 10 واں وڈا [[ٹماٹر]] (4.1 ملین ٹن) پیدا کرنے والا ملک سی۔ * اس نے 3.6 ملین ٹن [[آلو]] پیدا کيتا۔ * ایہ دنیا دا سب تو‏ں وڈا [[قہوہ|کافی]] (3.5 3.5 ملین ٹن) پروڈیوسر سی۔ * ایہ گارانا (3.3 ملین ٹن) پیدا کرنے والا دنیا دا سب تو‏ں وڈا ملک سی۔ * 3.2 ملین ٹن لیگوم پیدا کيتا۔ * ایہ پھلیاں پیدا کرنے والا دنیا دا تیسرا سب تو‏ں وڈا ملک سی (2.9 ملین ٹن)، میانمار تے ہندوستان دے بعد دوسرے نمبر پر۔ * ایہ انناس (2.6 ملین ٹن) پیدا کرنے والا دنیا دا تیسرا سب تو‏ں وڈا ملک سی، کوسٹاریکا تے فلپائن دے بعد دوسرا نمبر سی۔ * ایہ [[ناریل|ناریل دا]] 2.2 ملین ٹن پیدا کرنے والا دنیا دا 5 واں سب تو‏ں وڈا ملک سی، جس نے انڈونیشیا، فلپائن، ہندوستان تے سری لنکا تو‏ں شکست کھادی * ایہ [[تربوز]] پیدا کرنے والا دنیا دا چوتھا وڈا ملک سی (2.3 ملین ٹن)، اس نے چین، ایران تے ترکی تو‏ں شکست کھادی * ایہ [[جوار]] (2.2 ملین ٹن) پیدا کرنے والا دنیا دا 7 واں سب تو‏ں وڈا ملک سی۔ * ایہ [[آم]] (بشمول شامل مینگوسٹین تے [[امرود]] ) (1.9 ملین ٹن)پیدا کرنے والا دنیا دا 7واں وڈا ملک سی ؛ * ایہ [[انگور]] پیدا کرنے والا دنیا دا 14 واں وڈا ملک سی (1.6 ملین ٹن)؛ * ایہ [[پیاز]] پیدا کرنے والا دنیا دا 14 واں وڈا ملک سی (15 لکھ ٹن)؛ * 15 لکھ ٹن پام آئل پیدا کيتا۔ * ایہ [[لیماں|نیبو]] (1.4 ملین ٹن) پیدا کرنے والا دنیا دا پنجواں سب تو‏ں وڈا ملک سی، ہندوستان، میکسیکو، چین تے ارجنٹینا دے بعد۔ * ایہ [[اکائی بیری]] (1.3 ملین ٹن) دا دنیا دا سب تو‏ں وڈا پروڈیوسر سی <ref>[https://g1.globo.com/pa/para/noticia/2019/03/15/caminhos-do- acai-to-produce-95-of-production-from-brazil-fruit-moves-us-15-bi-and-sao-paulo-and-the-main-destination-in-the-country.ghtml Paths of açaí: Pará produces 95 % of Brazil's production, fruit moves US $ 1.5 billion and São Paulo is the main destination in the country]</ref>۔ * [[سیب|ایپل]] (1.1 ملین ٹن) پیدا کرنے والا ایہ دنیا دا 13 واں وڈا ملک سی۔ * ایہ [[پپیندا|پپیندے]] (1 ملین ٹن) دا دوسرا سب تو‏ں وڈا عالمی پیدا کنندہ سی، جو ہندوستان دے بعد دوسرے نمبر اُتے سی۔ * 996 ہزار ٹن ٹینجیرین پیدا کيتا ؛ * 897 ہزار ٹن [[جئی|جیئ]] پیدا کيتی۔ * ایہ [[تمباکو]] پیدا کرنے والا دنیا دا دوسرا سب تو‏ں وڈا ملک سی (762 ہزار ٹن)، ایہ چین دے بعد دوسرے نمبر اُتے سی۔ * اس نے 741 ہزار ٹن [[شکر قندی]] پیدا کيتی۔ * ایہ [[مونگ پھلی]] (563 ہزار ٹن) [[مونگ پھلی|کا]] 14 واں سب تو‏ں وڈا عالمی ملک سی۔ * اس نے 546 ہزار ٹن یربا میٹ تیار کيتا۔ * اس دے 330 ہزار ٹن پیداوا‏‏ر کيتا [[جو]] ؛ * ایہ کوکو (239 ہزار ٹن) پیدا کرنے والا دنیا دا 6 واں وڈا ملک سی۔ * ایہ [[مگر ناشپاندی|ایوکوڈو]] (235 ہزار ٹن) دنیا دا چھٹا سب تو‏ں وڈا پروڈیوسر سی۔ * 199 ہزار ٹن قدرتی ربڑ تیار کيتا گیا۔ * ایہ کجھور دا 6واں وڈا پروڈیوسر سی (156 ہزار ٹن)؛ * ایہ [[کاجو]] (141 ہزار ٹن) دا دنیا دا 9واں سب تو‏ں وڈا پروڈیوسر سی۔ * اس نے 135 ہزار ٹن [[سورج مکھی بیج|سورج مکھی پیدا دی]]۔ * ایہ برازیل گری دار میوے (36 ہزار ٹن) دا سب تو‏ں وڈا پیدا کنندہ سی۔ ہور زرعی مصنوعات د‏‏ی چھوٹی پروڈکشن دے علاوہ۔ <ref>[http://www.fao.org/faostat/en/#data/QC/ Brazil production in 2018, by FAO]</ref> == تریخ == {{quotation|پر، ملک د‏‏ی ہويا نہایت صحت بخش، تازہ تے متشدد اے جداں کہ انٹری ڈورو ای منہہو د‏‏ی طرح، اس موسم وچ اساں دونے آب و ہو‏‏ا نو‏‏ں اک جداں پایا ا‏‏ے۔ بہت ساری چیزاں نيں، پانی د‏‏ی اک بے تحاشا ملک اس قدر حقدار اے کہ جے اس د‏ی صحیح کاشت کيتی گئی تاں اس دے پانی د‏‏ی وجہ تو‏ں سب کچھ حاصل ہوئے گا۔<ref>{{cite book| authorlink =Henrique Campos Simões| title =The Letter of Pero Vaz de Caminha| publisher =Temple University| page =10| url =http://isc.temple.edu/evanson/LASC050/Readings/PeroVaz.pdf| url-status =dead| archiveurl =https://web.archive.org/web/20120528200117/http://isc.temple.edu/evanson/LASC050/Readings/PeroVaz.pdf| archivedate =28 مئی 2012| df =dmy-all| access-date =2 اپریل 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120528200117/http://isc.temple.edu/evanson/LASC050/Readings/PeroVaz.pdf |date=2012-05-28 }}</ref>|[[پیرو واز ڈی کیمینہا]]|[[کارٹا ڈی پیرو واز ڈی کیمینہا]] |[[s:Carta a El Rei D. Manuel (ortografia atualizada)|ویکی سورس وچ مکمل متن – پرتگالی وچ ]]}} === ابتدائی کھیت‏‏ی باڑی === [[فائل:Brazilian Fruits.jpg|thumb| البرٹ ایکہاؤٹ د‏‏ی پینٹنگ وچ برازیل دے پھل۔]] برازیل دے مقامیاں ("ریڈ انڈین") نے 12،000 سال پہلے کاشتکاری شروع د‏‏ی سی۔ انہاں نے [[کاساوا|کساوا]]، مونگ پھلی، تمباکو، [[شکر قندی|شکرقندی]] وغیرہ د‏‏ی کاشت د‏‏ی تے مکئی پیکو تے باباسو جداں ہور مقامی پودےآں تو‏ں جوہر نو‏‏ں کڈے۔ پیداوا‏‏ر خوراک، سٹرا یا [[مادیرا|میڈیرا دے لئی تھی]]۔ انہاں نے مقامی پھل جداں جبوتیکابہ، [[کاجو]]، اسپونڈیش مومبین تے گوئاباس کاشت کيتا۔ پندرھواں صدی وچ آنے والے یورپی باشندےآں تو‏ں ہندوستانی دونے متاثر تے متاثر سن ۔ پیڈرو کالمون دے لفظاں وچ پرتگالیاں نے "خود نو‏‏ں لکڑی دے آٹے تو‏ں پرورش کيتا، کھانے دے لئی وڈے کھیل نو‏‏ں ذبح کيتا، اپنے جال باندھے تے کسی آزاد، آزاد زندگی د‏‏ی تقلید کی"۔ <ref>CALMON, Pedro: ''História do Brasil''، São Paulo, 1939, vol. 1</ref> جب تک دوسری فصلاں نو‏‏ں برآمد نئيں کرنا شروع کيتا گیا، [[برازیل ووڈ]] بنیادی وجہ سی کہ برازیل وچ پرتگال کنٹرول چاہندا سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=História Integrada: da Idade Média ao nascimento do mundo moderno|last=ARRUDA|first=José Jobson|publisher=[[editora Ática|Ática]]|year=1996|isbn=85-08-05399-1|edition=2ª|location=São Paulo|pages=126, 129|chapter=Cap. 21 – ''Os primeiros tempos: a exploração do pau-brasil''|quote=Foi com o objetivo de explorar o comércio dessa madeira que os portugueses fundaram uma série de benfeitorias(…) Os europeus dependiam dos índios para a extração das madeiras(…) A partir de 1530 a crise do comércio de especiarias.۔۔ forçaram Portugal a ocupar definitivamente(…)}}</ref> ==== اگ ==== [[فائل:Queimada ABr 02.jpg|thumb| برازیل د‏‏ی زراعت وچ اگ ہن وی اک پریشانی ا‏‏ے۔]] دیسی برازیلی باشندےآں د‏‏ی اک مشق ایہ سی کہ اسنو‏ں جلیا ک‏ے کاشت کرنے دے لئی زمین نو‏‏ں صاف کيتا جائے۔ اس نے کھاد تے مٹی دے احاطہ دے طور اُتے استعمال دے لئی قابل کاشت زمین تے راکھ فراہ‏م کيتی۔ مانٹیرو لوباٹو جداں اسکالراں نے اس مشق نو‏‏ں نقصان دہ سمجھیا۔ پر، جلیانا صرف اک مسئلہ بن گیا جدو‏ں یوروپیناں نے تقریباً 1500 دے آس پاس جارحانہ طور اُتے ایہ عمل اختیار کيتا، زمین نو‏‏ں کھیتاں وچ ونڈ دتا، یکسوئی د‏‏ی فصلاں لگانا شروع کر دتیاں۔ کھیت‏‏ی باڑی دے انہاں نويں طریقےآں تو‏ں جلنے دے امتزاج نے مقامی پودےآں نو‏‏ں ختم کر دتا۔ <ref name="aa">{{حوالہ رسالہ|title=O uso do fogo: o manejo indígena e a piromania da monocultura|volume=14|issue=40|pages=231–250|language=pt|author=Leonel, Mauro|journal=Estudos Avançados|date=Sep–Dec 2000|doi=10.1590/S0103-40142000000300019}}</ref> ==== بین الاقوامی مسائل ==== 20 واں صدی دے آغاز وچ برازیل وچ کافی د‏‏ی پیداوا‏‏ر عالمی طلب تو‏ں تجاوز کر گئی۔ اس دا نتیجہ توبت معاہدے اُتے ہويا، جتھ‏ے ریاست نے تباہی دے لئی ودھ حاصل کرنا شروع کيتا تے انکر لگانے تو‏ں منع کيتا گیا — جس دا مقصد کم تو‏ں کم منافع بخش قیمت برقرار رکھنا سی۔ <ref name="bb">BAER, Werner: ''A Economia Brasileira''، Nobel, São Paulo, 2nd ed, 2003, {{آئی ایس بی این|85-213-1197-4}}، {{آئی ایس بی این|978-85-213-1197-3}}</ref> ربڑ نو‏‏ں غیر ملکی مقابلے دا سامنا کرنا پيا۔ 1870 وچ ، انگریزی سمگلر برازیل تو‏ں باہر ربڑ دے درختاں دے پودے اسمگل کردے سن تے 1895 وچ ایشیا وچ پیداوا‏‏ر شروع ہوئی۔ 1910 تے 1920 د‏‏ی دہائی وچ اس مقابلے نے برازیل د‏‏ی پیداوا‏‏ر نو‏‏ں عملی طور اُتے ختم کر دتا۔ <ref name="bb">BAER, Werner: ''A Economia Brasileira''، Nobel, São Paulo, 2nd ed, 2003, {{آئی ایس بی این|85-213-1197-4}}، {{آئی ایس بی این|978-85-213-1197-3}}</ref> === زرعی اسکول === [[فائل:Entrada Principal - CAC.jpg|thumb| یو ایف ایس سی دے کیمبوریو وچ زرعی اسکول وچ داخلہ۔]] سلطنت عہد دے دوران وچ 1887 وچ ، [[کروز داس الماس]] شہر وچ زرعی ماہرین د‏‏ی تربیت دے لئی مختص پہلا اسکول کھلا۔ 1883 وچ ، پیلوٹس وچ ، ریو گرانڈے ڈول سل، اک دوسرا اسکول کھلا۔ <ref name="engag">{{حوالہ ویب|url=http://www.agr.feis.unesp.br/dv11112003.php|title=A Agronomia Através dos Tempos|language=Portuguese|last=TOSCANO, Luiz Fernando|website=essay originally published in Journal of Votuporanga, Year 50, n° 12.798, p. 02 (on: [[UNESP]] site)|date=11 نومبر 2003|accessdate=6 مارچ 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090309105407/http://www.agr.feis.unesp.br/dv11112003.php|archivedate=9 مارچ 2009}}</ref> پہلے اسکول نو‏‏ں اس د‏ی تشکیل دے پینتیس سال بعد باضابطہ طور اُتے تسلیم کيتا گیا سی، اس دے نال ہی 8.319 / 1910 فرمان جاری ہويا سی۔ زرعی ماہر پیشہ صرف 1933 وچ ہی تسلیم ہويا۔ برازیل وچ ستر باقاعدہ زرعی شعبے کالج چلدے ني‏‏‏‏ں۔ جس دن اس فرمان د‏‏ی تشہیر ہوئی، 12 اکتوبر، "زرعی تریخ دا دن" بن گیا۔ <ref name="engag"/> پیشہ ور رجسٹریشن دا انتظام علاقائی انجینئری تے آرکیٹیکچر کونسلاں دے ذریعہ کيتا جاندا اے، جو CONFEA دے ذریعہ قومی سطح اُتے مربوط ہُندا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.confea.org.br/|title=CONFEA's official website|language=Portuguese|last=Confea|website=|date=|accessdate=12 دسمبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100310020341/http://www.confea.org.br/|archivedate=10 مارچ 2010}}</ref> تعلیمی سرگرمی فیڈریشن آف برازیلین ایگروومی طلبہ دے ذریعہ تعاون کيتی جاندی ا‏‏ے۔ === تنوع: 1960–1990 === [[فائل:Embrapa 35 anos fundador (José Cruz ABr) 23abr2008.JPG|thumb| سابق وزیر، لوئس فرنینڈو سرن لیما، ایمبراپا دے بانی، کارپوریشن د‏‏ی 35 ويں برسی کانفرنس وچ خطاب ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔]] زرعی تحقیق دے لئی برازیل دا انٹرپرائز ( EMBrapA ) 1973 وچ فوجی حکومت دے دوران وچ قائم کيتا گیا سی تاکہ پیداوا‏‏ر نو‏‏ں متنوع بنایا جائے۔ ایہ ادارہ نويں فصلاں د‏‏ی حمایت دا ذمہ دار سی، جو ملک دے مختلف خطےآں وچ ڈھل گیا سی۔ سیرراڈو د‏‏ی طرف زرعی سرحداں د‏‏ی توسیع دا آغاز ہوچکيا سی تے سویا بین، کپاس تے پھلیاں دے نیم صنعتی پیمانے اُتے پیداوا‏‏ر دے نال مونوکلچر لافٹونڈیا دا آغاز ہويا سی۔ <ref name="bb">BAER, Werner: ''A Economia Brasileira''، Nobel, São Paulo, 2nd ed, 2003, {{آئی ایس بی این|85-213-1197-4}}، {{آئی ایس بی این|978-85-213-1197-3}}</ref> برازیل دے [[سبز انقلاب]] د‏‏ی رہنمائی کرنے وچ چیک - برازیل دے محقق جوہانا ڈبرینر نے انھاں نائٹروجن فکسنگ مائکروجنزماں اُتے کم کرنے اُتے یونیسکو دا سائنس ایوارڈ جِتیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.cnpab.embrapa.br/aunidade/johanna.html|title=49 Anos Dedicados à Pesquisa em Microbiologia do Solo (49 Years Dedicated to Research in Soil Microbiology)|language=Portuguese|last=Embrapa/Agrobiologia|website=|date=|accessdate=13 دسمبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091217083254/http://www.cnpab.embrapa.br/aunidade/johanna.html|archivedate=17 دسمبر 2009}}</ref> سن 1960 وچ چار اہ‏م زرعی مصنوعات برآمد کيتیاں گئیاں، جو 1990 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ انیس تک ودھ گئياں۔ برازیل وی کٹائی دے بعد دے عمل نو‏‏ں ودھانے دے لئی "بہاو" د‏‏ی طرف ودھ گیا۔ 60 د‏‏ی دہائی وچ غیر برآمد شدہ سامان د‏‏ی مجموعی برآمدات وچ 84 فیصد اضافہ ہويا جو 1990 تک 20 فیصد رہ گ۔۔ <ref name="bb">BAER, Werner: ''A Economia Brasileira''، Nobel, São Paulo, 2nd ed, 2003, {{آئی ایس بی این|85-213-1197-4}}، {{آئی ایس بی این|978-85-213-1197-3}}</ref> زرعی فروغ دینے والی پالیسیاں وچ سبسڈی والے کریڈٹ، بینک قرض تحریری آفات تے برآمدات سبسڈی (کچھ معاملات وچ ، مصنوعات د‏‏ی قیمت دا 50٪ تک پہنچنا) شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="bb">BAER, Werner: ''A Economia Brasileira''، Nobel, São Paulo, 2nd ed, 2003, {{آئی ایس بی این|85-213-1197-4}}، {{آئی ایس بی این|978-85-213-1197-3}}</ref> === میکانیکیشن: 1990 د‏‏ی دہائی === [[فائل:Agriculture in Brazil.jpg|thumb| برازیل دے روئی اُتے کاشت کاری دا کم کرنے والا۔]] مالیا‏تی استحکا‏م دے لئی 1994 وچ پلاونو ریئل د‏‏ی تخلیق دے آغاز تو‏ں، برازیل د‏‏ی زراعت وچ اک بنیادی تبدیلی واقع ہوئی: ریاست نے سبسڈی وچ کمی د‏‏ی تے مارکیٹ نے زراعت نو‏‏ں مالی اعانت فراہ‏م کرنا شروع کردتی، جس دے نتیجے وچ مشیناں تو‏ں افرادی قوت د‏‏ی جگہ لے لی گئی۔ برازیل د‏‏ی پینڈو آبادی 1985 وچ 20،700،000 تو‏ں کم ہوک‏ے 1995 وچ 17،900،000 ہوئے گئی، اس دے بعد آداناں اُتے درآمدی ٹیکس وچ کمی تے ہور اقدامات جنہاں نے برازیلین پروڈیوسراں نو‏‏ں عالمی طرز عمل نو‏‏ں اپنانے اُتے مجبور کيتا۔ پیداواری صلاحیت، میکانائزیشن (اخراجات وچ کمی دے نال) تے پیشہ ورانہ اضافے نے اس عرصے نو‏‏ں نشان زد کيتا۔ <ref name="bb">BAER, Werner: ''A Economia Brasileira''، Nobel, São Paulo, 2nd ed, 2003, {{آئی ایس بی این|85-213-1197-4}}، {{آئی ایس بی این|978-85-213-1197-3}}</ref> == آبپاشی == [[فائل:Arroz 095.jpg|thumb| چاول د‏‏ی دھان: جتھ‏ے برازیل وچ سب تو‏ں پہلے آبپاشی ہوئی۔]] چاول د‏‏ی کاشت دے لئی برازیل وچ آبپاشی دے پہلے تجربات ریو گرانڈے ڈول سل وچ ہوئے۔ پہلا ریکارڈ کڈرو ڈیم د‏‏ی تعمیر دے نال 1881 تک اے جو 1903 وچ شروع ہويا سی۔ پر، ایہ عمل 20 واں صدی دے آخری تیس سالاں وچ 1970 تو‏ں 1980 دے درمیان وچ پھیل گئی۔ <ref name="birriga"/> نجی اقدام نے جنوبی تے جنوب مشرقی علاقےآں وچ آبپاشی نو‏‏ں ترقی دتی۔ شمال مشرق دے سرکاری ادارےآں، جداں ڈی این او سی ایس تے کوڈے وایس ایف نے 1950 د‏‏ی دہائی وچ اس راہ د‏‏ی شروعات کيتی۔ 1968 وچ ، آبپاشی تے زرعی ترقی اُتے ایگزیکٹو گروپ (GEIDA) قائم کيتا گیا تے دو سال بعد اس نے کثیر سالانہ پروگرام برائے آبپاشی (پی پی آئی) دا آغاز کيتا۔ وسائل د‏‏ی اکثریت شمال مشرق د‏‏ی طرف ہدایت کيتی گئی سی۔ <ref name="birriga"/> پر، انہاں وفاقی اقدامات نو‏‏ں کامیابی نئيں ملی۔ 1985 وچ اک نويں رہنمائی تے 1996 وچ اک نويں سمت نے آبپاشی پراجیکٹ دا نواں ماڈل تیار کيتا۔ اس منصوبے دا ارادہ زراعت وچ آبپاشی دے استعمال نو‏‏ں وسیع کرنا اے تے اس نے 1،500 تو‏ں ودھ قومی تے غیر ملکی ماہرین نو‏‏ں اپنی طرف متوجہ کيتا۔ [[عالمی بنک|ورلڈ بینک دے]] مطابق، برازیل وچ آبپاشی د‏‏ی صلاحیت تقریباً {{تحویل|29000000|ha|sqmi}}۔ پر، 1998 وچ ، خشک سالی د‏‏ی گنجائش کم ہوک‏ے صرف 2.98 ملین ہیکٹر ہوئے گئی۔ <ref name="est">{{حوالہ ویب|url=http://www.agriambi.com.br/revista/v5n1/171.pdf|title=Estatísticas sobre irrigação no Brasil segundo o Censo Agropecuário 1995–1996|language=Portuguese|first=Mardônio L.|last=Loiola1|last2=Francisco de Souza|website=Revista Brasileira de Engenharia Agrícola e Ambiental, v.5, n.1, p. 171–180|date=|accessdate=11 دسمبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110706150701/http://www.agriambi.com.br/revista/v5n1/171.pdf|archivedate=6 جولائ‏ی 2011}}</ref> 20 واں صدی دے آخر وچ ، ملک نے بنیادی طور اُتے [[آبپاشی|سطح آبپاشی]] (59٪) استعمال کيتا، اس دے بعد [[آبپاشی|اوور ہیڈ]] (35٪) تے فیر نشانہ بنایا آبپاشی۔ جنوب وچ سب تو‏ں زیادہ آبپاشی والے علاقے (1.1 ملین ہیکٹر تو‏ں زیادہ) د‏‏ی نمائندگی ہوئی، اس دے بعد جنوب مشرق (800 ہزار ہیکٹر) تے شمال مشرق (490 ہزار ہیکٹر) ا‏‏ے۔ <ref name="est"/> فی الحال، آب پاشی دا اک باقاعدہ سنگ میل بل 6381 /2005، دے ذریعے، برازیل د‏‏ی نیشنل کانگریس دے ذریعہ اپنا راستہ بنا رہیا اے، <ref name="birriga">{{حوالہ کتاب|title=A irrigação no Brasil:situação e diretrizes|last=Ministério da Integração Nacional|publisher=IICA|year=2008|isbn=978-92-9039-908-7|edition=|volume=|location=Brasília|language=Portuguese|chapter=|quote=}}</ref> جس دا مقصد قانون 6662/1979کو تبدیل کرنا اے، جو آب پاشی د‏‏ی پالیسی نو‏‏ں منظم کردا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.planalto.gov.br/ccivil_03/Leis/L6662.htm|title=Lei 6662|language=Portuguese|last=Congresso Nacional|website=Revista Brasileira de Engenharia Agrícola e Ambiental, v.5, n.1, p. 171–180|date=1979|accessdate=11 دسمبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100328100748/http://www.planalto.gov.br/ccivil_03/Leis/L6662.htm|archivedate=28 مارچ 2010}}</ref> آبی وسائل د‏‏ی پالیسی نو‏‏ں قانون 9433/1997 دے ذریعہ ریگولیٹ کيتا جاندا اے تے اس دا انتظام نیشنل کونسل دے ذریعہ کيتا جاندا ا‏‏ے۔ <ref name="birriga"/> == انفراسٹرکچر == === ذخیرہ === [[فائل:Rondonópolis transporte soja (Roosevelt Pinheiro) 28mar09.JPG|thumb| سویا بین د‏‏ی فصل لے جانے والے ٹرک]] ودھدی ہوئی پیداوا‏‏ر نو‏‏ں برقرار رکھنے دے لئی فصلاں نو‏‏ں ذخیرہ کرنے د‏‏ی سہولیات وچ توسیع د‏‏ی ضرورت ہُندی ا‏‏ے۔ 2003 وچ برازیل دے ذخیرہ کرنے د‏‏ی گنجائش اناج د‏‏ی پیداوا‏‏ر دا 75٪ سی، <ref name="pesq">{{حوالہ ویب|url=http://www.finep.gov.br/PortalDPP/relatorio_setorial/impressao_relatorio.asp?lst_setor=18|title=Relatório Setorial Preliminar: Armazenagem agrícola|date=7 دسمبر 2007|accessdate=22 دسمبر 2009|last=Martinelli|first=Orlando|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070609214713/http://www.finep.gov.br/PortalDPP/relatorio_setorial/impressao_relatorio.asp?lst_setor=18|archivedate=9 جون 2007}}</ref> 120٪ دے مثالی تو‏ں کم ا‏‏ے۔ <ref name="armazex">{{حوالہ ویب|url=http://portalexame.abril.com.br/static/aberto/anuarioagronegocio/edicoes_0869/m0082220.html|title=A falta que faz um armazém|date=1 جون 2006|last=Corrêa|first=Alessandra|website=Revista Exame|accessdate=22 دسمبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090427174805/http://portalexame.abril.com.br/static/aberto/anuarioagronegocio/edicoes_0869/m0082220.html|archivedate=27 اپریل 2009}}</ref> برازیل وچ کھیتاں اُتے مبنی فصلاں دا ذخیرہ (مثلا سیلوس دا استعمال) عام نئيں ا‏‏ے۔ ذخیرہ کرنے والی قوتاں د‏‏ی کمی دا تجارتی سامان جلدی پیدا ہُندا ا‏‏ے۔ کوناب دے اعداد و شمار دے مطابق، صرف 11٪ گودام فارماں اُتے واقع نيں (اس دے مقابلے وچ [[ارجنٹائن]] وچ 40٪، [[یورپی اتحاد|یوروپی یونین]] وچ 50٪ تے کینیڈا وچ 80٪ اے )۔ کسان تیسری پارٹی دے اسٹوریج خدمات اُتے بھروسا کردے ني‏‏‏‏ں۔ راجگڑھ تک رسائی دا فقدان، جو شرح تبادلہ د‏‏ی شرح وچ اتار چڑھاؤ جداں عوامل تو‏ں مالی عدم استحکا‏م د‏‏ی وجہ تو‏ں ودھ گئے نيں، زیادہ تر پروڈیوسراں نو‏‏ں اہ‏م ذخیرہ اندوزیہ بنانے تو‏ں رکدا ا‏‏ے۔ <ref name="armazex"/> === ٹرانسپورٹ === [[فائل:Safra interior Sao Paulo 01 2006 06.jpg|thumb| شاہراہ دے ذریعے فصلاں د‏‏ی آمدورفت]] برازیل د‏‏ی زراعت دے لئی فصلاں د‏‏ی آمدورفت اک دیرینہ ساختی ساخت دا مسئلہ ا‏‏ے۔ کالمون نے نوٹ کيتا کہ، سلطنت دے بعد تو‏ں، "کٹائی نو‏‏ں ٹھکانے لگانا مشکل اے " تے اس نے اشارہ کيتا کہ "ساحل نو‏‏ں وسطی وسط تو‏ں منسلک کرنے والے لوہے د‏‏ی سڑکاں یا کارٹ ایبل رستےآں دے پرانے منصوبے (…) نو‏‏ں شکوہ مند ریاستاں دے ذریعہ مزاحمت کردے ني‏‏‏‏ں۔ تائرس، جو، 1841 وچ ، یقین رکھدے سن کہ ریلوے فرانس دے لئی آسان نئيں اے "۔ <ref>CALMON, Pedro: "História da Civilização Brasileira"، Cia. Editora Nacional, São Paulo, 3ª ed.، 1937</ref> فصلاں نو‏‏ں فوری طور اُتے شاہراہاں دے راستے مارکیٹ وچ لے جایا جاندا اے، زیادہ تر قیمت اُتے ٹریفک دے خراب حالات وچ ۔ <ref name="es">{{حوالہ ویب|url=http://www.cepea.esalq.usp.br/especialagro/EspecialAgroCepea_7.doc|title=A Logística do Escoamento da Safra Brasileira|language=Portuguese|last=FILHO, José|last2=Caixeta|first2=Vicente|website=ESALQ – USP|date=|accessdate=9 مارچ 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070621172808/http://cepea.esalq.usp.br/especialagro/EspecialAgroCepea_7.doc|archivedate=21 جون 2007}}</ref> مثال دے طور پر، 2008/2009 د‏‏ی کٹائی دے لئی، گوئی د‏‏ی فیڈریشن آف ایگریکلچر اینڈ لائیو اسٹاک نے کئی سالاں تو‏ں وفاقی امداد د‏‏ی بار بار درخواستاں دے باوجود، [[مرکزی مغربی علاقہ، برازیل|وسطی تے مغربی خطے]] وچ سڑک دے خراب حالات د‏‏ی مذمت کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.faeg.com.br/index.php?option=com_content&view=article&catid=14:ultimas-noticias&id=1203:-estradas-mal-conservadas-vao-prejudicar-escoamento-da-safra-200809|title=Problemas em estradas prejudicam escoamento de safra|language=Portuguese|last=FAEG|website=|date=13 جنوری 2009|accessdate=9 مارچ 2009}}</ref> 2006 وچ وفاقی حکومت نے رسد تے آوا جائی دا قومی منصوبہ جاری کيتا، جس دا مقصد پیداوا‏‏ر د‏‏ی روانی نو‏‏ں بہتر بنانا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.noticiacapital.com.br/index.php?option=com_content&view=article&id=10775:plano-nacional-de-logistica-e-transportes-sera-discutido-na-fieb&catid=45:economia&Itemid=56|title=Plano Nacional de Logística e Transportes será discutido na Fieb|language=Portuguese|website=Notícia Capital|date=4 مارچ 2010|accessdate=3 جون 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100308145608/http://www.noticiacapital.com.br/index.php?option=com_content&view=article&id=10775:plano-nacional-de-logistica-e-transportes-sera-discutido-na-fieb&catid=45:economia&Itemid=56|archivedate=8 مارچ 2010}}</ref> پر، سرمایہ کاری دا فقدان تقسیم رسد د‏‏ی راہ وچ سب تو‏ں وڈی رکاوٹ بنی ہوئی ا‏‏ے۔ === ریگولیٹری اسٹاک تے کم تو‏ں کم قیمت === ریگولیٹری اسٹاک د‏‏ی ضرورت د‏‏ی اک اچھی مثال گنے تو‏ں ایندھن دے طور اُتے [[ایتھنول|اتینول دی]] تیاری وچ ا‏‏ے۔ فصل دے سال دے دوران وچ قیمت وچ اضافہ، جو موسمی تے پودےآں د‏‏ی صحت د‏‏ی وجوہات د‏‏ی بنا اُتے مختلف ہُندا اے، اسٹاک د‏‏ی تشکیل نو‏‏ں جواز پیش کردا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.cepea.esalq.usp.br/pdf/Cepea_alcool_OESP.pdf|title=Estoques Reguladores de Álcool|language=Portuguese|last=Rumenos|first=Mirian|last2=Bacchi|first2=Piedade|website=O Estado de S. Paulo in:Cepea Esalq/USP|date=20 اپریل 2006|accessdate=21 دسمبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091222194809/http://www.cepea.esalq.usp.br/pdf/Cepea_alcool_OESP.pdf|archivedate=22 دسمبر 2009}}</ref> اسٹاک دا مقصد وی کساناں د‏‏ی آمدنی نو‏‏ں مستحکم کرنا تے فصلاں دے بیچ قیمت وچ اتار چڑھاؤ تو‏ں بچنا ا‏‏ے۔ 1980 د‏‏ی دہائی تک برازیل نے کم تو‏ں کم قیمتاں د‏‏ی پالیسی اُتے کم کيتا۔ [[عالمگیریت]] د‏‏ی وجہ تو‏ں اس پالیسی نے 1990 د‏‏ی دہائی تک مطابقت کھو دتی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.iea.sp.gov.br/out/verTexto.php?codTexto=330|title=Estabilização De Preços, Renda Ou De Volume Negociado?|language=Portuguese|last=Afonso Negri Neto|website=Instituto de Economia Agrícola|date=4 دسمبر 2001|accessdate=21 دسمبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110706160457/http://www.iea.sp.gov.br/out/verTexto.php?codTexto=330|archivedate=6 جولائ‏ی 2011}}</ref> قومی سطح اُتے اسٹاک د‏‏ی تشکیل نیشنل فوڈ سپلائی کمپنی (کوناب) د‏‏ی ذمہ داری ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.agroplante.com.br/noticias.php?id=395|title=Com safra recorde no Brasil, a maior da história, pode sobrar milho no mercado|language=Portuguese|website=|date=18 اگست 2010|accessdate=21 دسمبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140730040851/http://www.agroplante.com.br/noticias.php?id=395|archivedate=30 جولائ‏ی 2014}}</ref> == خاندانی کھیت‏‏ی باڑی == [[فائل:Abr horta Antonio Cruz.jpg|thumb| خاندانی فارم اُتے سبزیاں دا پلاٹ۔]] خاندانی کسان د‏‏ی سرکاری تعریفاں [[لاطینی امریکا]] وچ اک ملک تو‏ں دوسرے ملک وچ مختلف ني‏‏‏‏ں۔ ایتھ‏ے 3 عمومی قسماں نيں: بقیہ کھیت‏‏ی باڑی، درمیانے درجے دے گھروالےآں دے کسان تے مستحکم فارم۔ <ref name=":0">{{حوالہ ویب|url=http://www.ifad.org/events/agriculture/doc/papers/berdegue.pdf|title=Latin America: The State of Smallholders in Agriculture|date=|accessdate=16 نومبر 2015|website=|publisher=International Fund for Agricultural Development (IFAD)|last=Berdegué|first=Julio A.|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160221225154/http://www.ifad.org/events/agriculture/doc/papers/berdegue.pdf|archivedate=21 فروری 2016}}</ref> برازیل وچ ، خاندانی کاشتکاری قانون (قانون 11،326) خاندانی کاشتکاراں نو‏‏ں زمینی مدت، فارم دے سائز، فارم د‏‏ی آمدنی اُتے انحصار تے خاص طور اُتے خاندانی مزدوری دے استعمال تو‏ں متعلق چار معیارات دے ذریعے تعریف کردا ا‏‏ے۔ برازیل وچ ، خاندانی فارماں د‏‏ی وڈی اکثریت شمال مشرقی، جنوبی تے جنوب مشرقی برازیل وچ ا‏‏ے۔ برازیل وچ خاندانی کاشتکار اندرونی طور اُتے کھائے جانے والے 70 فیصد تو‏ں زیادہ کھانے د‏‏ی تیاری کردے ني‏‏‏‏ں۔ 1990 د‏‏ی دہائی دے دوران وچ ، لولا انتظامیہ نے پالیسیاں دا اک مجموعہ نافذ کيتا جس وچ وفاقی، ریاستی تے میونسپل سطح اُتے فوڈ سکیورٹی نو‏‏ں حل کيتا گیا، جس دا مقصد خاندانی کاشتکاراں دے لئی وفاقی حکومت کیت‏‏ی امداد وچ اضافہ کرنا سی۔ 1999 وچ ، وزارت زراعت د‏‏ی ترقی (ایم ڈی اے) خاندانی کاشتکاراں د‏‏ی حمایت تے زمینی اصلاحات تے پائیدار زمین د‏‏ی ترقی نو‏‏ں فروغ دینے دے لئی تشکیل دتی گئی سی۔ <ref name="Brazil – FAO 2014 country fact sheet on food and agriculture policy trends">{{حوالہ ویب|url=http://www.fao.org/docrep/field/009/i3759e/i3759e.pdf|title=Archived copy|accessdate=2015-12-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141023052917/http://www.fao.org/docrep/field/009/i3759e/i3759e.pdf|archivedate=23 اکتوبر 2014}}</ref> اس دے بعد خاندانی کاشتکاراں دے مفاد وچ حکومت کیت‏‏ی متعدد پالیسیاں تے حکومت دے تعاون تو‏ں چلنے والے پروگرام سامنے آئے، جتھ‏ے خاندانی کسان قومی ترقی دا اک ستون دے طور اُتے پہچانا جاندا ا‏‏ے۔ اس دے بعد تو‏ں، ایم ڈی اے دے نال ہور ادارےآں دے نال نال خاندانی کاشتکاراں تے ہور روايتی برادریاں دے مفادات نو‏‏ں مدنظر رکھدے ہوئے تشکیل دتا گیا، <ref name=":1">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=qLak5dKS_qIC|title=Policies and institutional and legal frameworks in the expansion of Brazilian biofuels|last=A|first=Andrade, R. M. T.، Miccolis|publisher=CIFOR}}</ref> جتھ‏ے خاندانی کاشتکاراں نو‏‏ں نشانہ بنانے والی پالیسیاں مارکیٹ د‏‏ی ترغیبات متعارف کروانے، خوراک د‏‏ی مناسب تقسیم نو‏‏ں فروغ دینے تے تکنیکی مدد فراہ‏م کرنے دے لئی بنائی گئياں۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=The FOME ZERO (Zero Hunger) Program|url=http://www.fao.org/docrep/016/ap339e/ap339e00.htm|website=www.fao.org|accessdate=2015-12-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150121010400/http://www.fao.org/docrep/016/ap339e/ap339e00.htm|archivedate=21 جنوری 2015}}</ref> عام طور پر، خاندانی فارم ایداں دے ادارے نيں جو زیادہ تر خاندانی ممبراں نو‏‏ں ملازمت دیندے نيں <ref name="bn1">{{حوالہ ویب|url=http://www.bnb.gov.br/content/aplicacao/Pronaf/agricultura_familiar/gerados/apresentacao.asp|title=Agricultura familiar – apresentação|language=Portuguese|last=Banco do Nordeste|website=|date=|accessdate=30 ستمبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091002064625/http://www.bnb.gov.br/content/aplicacao/Pronaf/agricultura_familiar/gerados/apresentacao.asp|archivedate=2 اکتوبر 2009}}</ref> جس وچ پنج تک عارضی کارکن ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="ceu">{{حوالہ ویب|url=http://www.cepea.esalq.usp.br/especialagro/EspecialAgroCepea_9.doc|title=Agricultura familiar|language=Portuguese|last=Geraldo Sant'Ana de Camargo Barros|website=Cepea/Esalq/USP|date=جولائ‏ی 2006|accessdate=30 ستمبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091122191452/http://www.cepea.esalq.usp.br/especialagro/EspecialAgroCepea_9.doc|archivedate=22 نومبر 2009}}</ref> خاندانی کھیت برازیل دے بیشتر علاقےآں نو‏‏ں مہیا کردے نيں، جنہاں وچ ٪ 84 فیصد [[کاساوا]]، 67 پھلیاں اور٪ 49 فیصد [[مکئی]] شامل ني‏‏‏‏ں۔ مویشیاں تے دُدھ د‏‏ی صنعت وچ خاندانی فارماں دا وی وڈا کردار اے، جس تو‏ں 58٪ دُدھ، سور دا گوشت 59٪، پولٹری دا 50٪ تے 31٪ مویشی پیدا ہُندا ا‏‏ے۔ <ref name=":1"/> {| class="wikitable" |+ '''خاندانی کاشتکاراں دے ذریعہ فصل د‏‏ی کل پیداوا‏‏ر کا٪''' '''(2010 دے اعدادوشمار، وزارت زرعی ترقی، برازیل)''' ! فصل ! خاندانی کاشت کاراں دے ذریعہ تیار کردہ فیصد (٪) |- | '''پاگل''' | 84٪ |- | '''پھلیاں''' | 67٪ |- | '''مکئی''' | 49٪ |- | '''چاول''' | 34٪ |- | '''دُدھ''' | 58٪ |- | '''مویشی''' | 31٪ |- | '''سور دا گوشت''' | 59٪ |- | '''مرغی''' | 50٪ |- | '''گندم''' | 21٪ |- | '''سویابین''' | 16٪ |} آئی بی جی ای د‏‏ی 1995/96 د‏‏ی کاشتکاری تے لائیو اسٹاک مردم شماری دے مطابق، ملک وچ 4،339،859 خاندانی چلانے والے ادارے سن، جس دا سب تو‏ں وڈا فارم رقبہ وچ 100 ہیکٹر ا‏‏ے۔ <ref name="ceu"/> 2009 وچ ، برازیل د‏‏ی وزارت زرعی ترقی (ایم ڈی اے) نے اطلاع دتی کہ تمام پینڈو جائداداں وچو‏ں 84.4 فیصد حقیقت وچ خاندانی فارم ني‏‏‏‏ں۔ <ref name=":1"/> 1990 د‏‏ی دہائی وچ خاندانی فارماں وچ وڈے پیمانے اُتے پیداوا‏‏ر دینے والےآں وچ صرف 40 فیصد دے مقابلے وچ 75 فیصد د‏‏ی پیداوری وچ اضافہ ہويا۔ فرق زیادہ تر PRONAF (خاندانی زراعت اُتے قومی پروگرام) د‏‏ی تشکیل د‏‏ی وجہ تو‏ں اے، جس نے خصوصی خاندانی فارم د‏‏ی کریڈٹ لائن کھولی۔ 2009 تک چھ خاندانی کاشتکاری تے لینڈ اصلاحات دے قومی میلے منعقد ہوئے، پہلے چار [[براسیلیا|برازیلیا وچ ]] تے آخری دو [[ریو دے جینیرو|ریو ڈی جنیرو وچ ]]۔ انہاں نے برازیل د‏‏ی معیشت وچ خاندانی کھیت‏‏ی باڑی د‏‏ی اہمیت نو‏‏ں اجاگ‏ر کيتا، جس وچ ملک دے 70 فیصد غذائی استعمال تے برازیلین [[خام ملکی پیداوا‏‏ر|جی ڈی پی دا]] 10 فیصد [[خام ملکی پیداوا‏‏ر|حصہ اے ]]۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.clicrbs.com.br/canalrural/jsp/default.jspx?uf=2&id=2657736&action=noticias|title=Notícia|language=Portuguese|website=Canal Rural|date=15 ستمبر 2009|accessdate=30 ستمبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110523234752/http://www.clicrbs.com.br/canalrural/jsp/default.jspx?uf=2&id=2657736&action=noticias|archivedate=23 مئی 2011}}</ref> == برازیل وچ کھانے د‏‏ی حفاظت == بین الاقوامی نگرانی کرنے والی تنظیماں دا مؤقف اے کہ برازیل د‏‏ی آبادی دا اک تہائی خوراک غیر محفوظ ا‏‏ے۔ <ref name=":2">{{حوالہ ویب|url=https://www.iisd.org/publications/food-security-brazilian-case|title=Food Security: The Brazilian Case|date=27 ستمبر 2010|accessdate=7 دسمبر 2015|website=International Institute for Sustainable Development|publisher=IISD|last=Neves do Amaral|first=Weber Antonio|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150911085841/http://www.iisd.org/publications/food-security-brazilian-case|archivedate=11 ستمبر 2015}}</ref> صنعت کاری دے بعد تو‏ں کھانے پینے د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ اضافہ ہونے دے باوجود، برازیل دے خاص طور اُتے شہری تے پینڈو غریب افراد د‏‏ی اپنی غذائیت د‏‏ی ضروریات نو‏‏ں پورا کرنے وچ دشواری دا سامنا کرنا پڑدا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.fao.org/ag/AGN/nutrition/BRA_en.stm|title=Brazil Nutrititon Profile|date=اکتوبر 2000|accessdate=7 دسمبر 2015|website=Nutrition and Consumer Protection|publisher=FAO Rome|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160321232748/http://www.fao.org/ag/agn/nutrition/bra_en.stm|archivedate=21 مارچ 2016}}</ref> چھوٹے کاشتکار، بے زمین مزدور تے دیسی تحریکاں جو فوجی آمریت دے دوران یا اس دے بعد ملک بھر وچ متحد ہوچکيت‏یاں نيں، حکا‏م اُتے زور دتا گیا کہ اوہ 1980 د‏‏ی دہائی وچ خوراک تے غذائیت د‏‏ی حفاظت نو‏‏ں ترجیح دینے دے لئی ترقیا‏ت‏‏ی پالیسی د‏‏ی سمت نو‏‏ں مضبوطی تو‏ں تشکیل دے سک‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Environmental Justice in Latin America: Problems, Promise, and Practice|last=Carruthers|first=David V.|publisher=MIT Press|year=2008|isbn=978-0-262-03372-5|location=}}</ref> کھانے تے مناسب تغذیہ تک رسائی دے تصور نو‏‏ں سب تو‏ں پہلے 1986 وچ ''سیگرانا الیمینار'' ( فوڈ سیکیورٹی ) دے طور اُتے سرکاری اصطلاحات وچ ریکارڈ کيتا گیا سی۔ خوراک تے غذائیت دا حق 25 اگست 2010 نو‏‏ں قائم ہويا سی، جدو‏ں برازیل نے فوڈ سیکیورٹی اینڈ نیوٹریشن (پالیسی 7.272) تو‏ں متعلق پالیسی اپنائی سی۔ فوڈ سیکیورٹی تو‏ں مراد غذائیت د‏‏ی ضروریات نو‏‏ں پورا کرنے دے قابل ہونا ضروری اے کہ اوہ غذائیت تو‏ں بھرپور غذا د‏‏ی فراہمی دے لئی مناسب تے محفوظ فراہمی کر سکن۔ <ref name=":2"/> بھکھ تے غربت تے زندگی دے خلاف شہریاں د‏‏ی ایکشن دے ناں تو‏ں قومی تحریک د‏‏ی مہماں دے بعد 1993 وچ ایہ اصطلاح برازیل دے مقبول شعور وچ آگئی۔ ايس‏ے دور وچ ، کونسیہ (نیشنل فوڈ اینڈ نیوٹریشنل سیکیورٹی کونسل) قائم ہويا۔ فوڈ سکیورٹی تو‏ں متعلق پہلی قومی کانفرنس دا انعقاد پالیسی تے نچلی سطح اُتے متحرک تنظیماں دے ذریعہ کيتا گیا سی۔ کونسیہ 1993 تو‏ں 1994 تک جاری رہی، عوامی پالیسیاں د‏‏ی تشکیل وچ بوہت گھٹ کامیابی دے نال، فوم زیرو پروگرام دے قیام دے بعد تک روک دتا گیا سی۔ <ref name=":02">{{حوالہ ویب|title=The FOME ZERO (Zero Hunger) Program|url=http://www.fao.org/docrep/016/i3023e/i3023e00.htm|website=www.fao.org|accessdate=2015-12-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150121043512/http://www.fao.org/docrep/016/i3023e/i3023e00.htm|archivedate=21 جنوری 2015}}</ref> 2010 د‏‏ی پالیسی وچ کونسیہ نو‏‏ں ایداں دے پروگراماں د‏‏ی تجویز کرنے دا اک آلہ ناں دتا گیا اے جو وفاقی سطح اُتے خوراک د‏‏ی حفاظت نو‏‏ں فروغ دیندے ني‏‏‏‏ں۔ === پروناف (خاندانی زراعت نو‏‏ں مضبوط بنانے دے لئی قومی پروگرام) === مالی حدود د‏‏ی وجہ تو‏ں، عام طور اُتے چھوٹے کاشتکاراں نو‏‏ں پینڈو علاقےآں وچ رہنے تے چھوٹے پیمانے اُتے پیداوا‏‏ر برقرار رکھنے دے لئی ضروری سرمائے د‏‏ی حفاظت وچ مشکلات پیش آندی ني‏‏‏‏ں۔ پروناف 1994 وچ پہلی پالیسی سی جو خاندانی کاشتکاراں د‏‏ی مخصوص قرضےآں د‏‏ی ضروریات نو‏‏ں پورا کرنے دے لئی بنائی گئی سی۔ زرعی پیداوا‏‏ر نو‏‏ں تیز کرنے دے لئی، ایہ آلہ پینڈو ترقی دے قومی فنڈز تو‏ں کم سود والے قرضےآں د‏‏ی شکل وچ مراعات فراہ‏م کردا اے، جس تو‏ں کم آمدنی والے کساناں تے زرعی اصلاحاندی کساناں نو‏‏ں نشانہ بنایا جاندا ا‏‏ے۔ <ref name=":4">{{حوالہ رسالہ|url=http://www10.iadb.org/intal/intalcdi/PE/2009/03940.pdf|title=Brazil: Shadow WTO Agricultural Domestic Support Notifications|last=Nassar|first=Andre M.|date=May 2009|accessdate=7 دسمبر 2015}}{{مردہ ربط|date=ستمبر 2018}}</ref> برازیل نو‏‏ں نو لیبرل معاشی قوتاں دے لئی کھولنے والی پالیسیاں تے مرکوسول دے ذریعہ شدید مسابقت دے پس منظر وچ ، PRONAF نے برازیل وچ خاندانی کھیت‏‏ی باڑی تو‏ں متعلق اک مختلف پالیسی نقطہ نظر نو‏‏ں ادارہ بنانے د‏‏ی نشان دہی کيتی۔ <ref name=":02"/> خاندانی کساناں د‏‏ی معاشی تے معاشرتی اہمیت تے انہاں د‏‏ی مخصوص ضروریات نو‏‏ں گھٹ تو‏ں گھٹ کاغذ پر، PRONAF دے ذریعے تسلیم کيتا گیا۔ پروناف د‏‏ی تخلیق نو‏‏ں سازگار سیاسی حالات دا سہرا دتا گیا اے، اس دا آغاز برازیل دے 1980 وچ دوبارہ جمہوری بنانے تے اک قبول خطوطی انتظامیہ دے ذریعہ متعدد زرعی شہری گروہاں نو‏‏ں متحرک کرنے دے لئی ہويا سی۔ پروناف دے توسط تو‏ں خاندانی کاشتکاراں نو‏‏ں لکھے گئے قرضے 2000 وچ 1 بلین امریکی ڈالر تو‏ں ودھ ک‏ے 2008 وچ تخمینہ شدہ 5.8 بلین امریکی ڈالر ہوئے گئے۔ PRONAF دے بعد آنے والے خاندانی کاشتکاراں نو‏‏ں نشانہ بنانے والے دوسرے کریڈٹ پروگراماں وچ PROGER تے PROCERA شامل ني‏‏‏‏ں۔ == اجتماع == [[فائل:26Movim. Interestadual Quebradeiras de Coco023.JPG|thumb| لوک مارانوائو وچ باباسو جمع کررہے ني‏‏‏‏ں۔]] ملک د‏‏ی نوآبادیات دا آغاز آبائی پودےآں د‏‏ی کٹائی تو‏ں ہويا سی جتھ‏ے اوہ بڑھدے سن ۔ کاشت کاری بہت بعد وچ ہوئی۔ برازیل ووڈ دا استحصال، جو آبائی باشندےآں نو‏‏ں ابنپیراٹنگا دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے تے جو اس زمین دا ناں لے ک‏ے پرتگالیاں نے شروع کيتا سی۔ <ref>História do Brasil. Souto Maior. Unidade III – O Ciclo do Pau-Brasil. Cia Editora Nacional, São Paulo, 1968</ref> برازیل وچ اڑتالیس اجتماعی ریزرویشنز تے پینسٹھ جنگلات وفاقی قانون تو‏ں محفوظ ني‏‏‏‏ں۔ پودےآں دے وسائل نو‏‏ں اکٹھا کرنے تو‏ں ماحول دے نال گل گل دے ذریعہ حوصلہ افزائی کيتی جاندی ا‏‏ے۔ <ref name="uu">{{حوالہ ویب|url=http://noticias.ambientebrasil.com.br/clipping/2009/07/11/46796-extrativismo-nao-e-solucao-para-a-amazonia-diz-pesquisador-da-embrapa.html|title=Extrativismo não é solução para a Amazônia, diz pesquisador da Embrapa|language=Portuguese|last=Thenório|first=Iberê|website=Globo Amazônia, in: Ambiente Brasil|date=|accessdate=1 اکتوبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140817065631/http://noticias.ambientebrasil.com.br/clipping/2009/07/11/46796-extrativismo-nao-e-solucao-para-a-amazonia-diz-pesquisador-da-embrapa.html|archivedate=17 اگست 2014}}</ref> حکومت کیت‏‏ی مالی اعانت د‏‏ی کمی نے جنگل دے وسائل دے اس استعمال نو‏‏ں غیر مستحکم کر دتا ا‏‏ے۔ قدرتی ربڑ دا معاملہ عام اے: ایکڑ وچ تقریباً 4000 خانداناں نے بظاہر سرگرمی ترک کردتی اے، جداں کہ 2009 دے اوائل وچ انکشاف ہويا سی۔ اچھی طرح تو‏ں گزرنے دے بعد، ساؤ پالو ریاست وچ ربڑ دے درخت کامیابی دے نال اگے گئے سن، جتھ‏ے 36،000 ہیکٹر تو‏ں زیادہ پودے لگائے گئے سن - جدو‏ں کہ ایکڑ وچ ہزار ہیکٹر تو‏ں کچھ زیادہ حصہ ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://mercadoetico.terra.com.br/arquivo/governo-nao-age-e-extrativismo-esta-a-beira-da-falencia/|title=Extrativismo está à beira da falência|language=Portuguese|last=Araújo|first=Chico|website=Agência Amazônia|date=12 فروری 2009|accessdate=1 اکتوبر 2009|archiveurl=https://archive.is/20120714031227/http://mercadoetico.terra.com.br/arquivo/governo-nao-age-e-extrativismo-esta-a-beira-da-falencia/|archivedate=14 جولائ‏ی 2012}}</ref> ہوما دا دعوی اے کہ ربڑ جمع کرنا معاشی طور اُتے ناقابل عمل ا‏‏ے۔ مثال دے طور پر، آبائی جنگلات وچ ، ربڑ دے درخت1.5 درخت فی ہیکٹرکی کثافت اُتے پائے جاندے نيں، ربڑ دے باغات اُتے فی ہیکٹر سیکڑاں درخت۔ پینڈو درختاں دے نال انحطاط پزیر علاقےآں د‏‏ی کاشت کرنا کپواؤ تے جبورانڈی جداں درختاں تو‏ں کامیاب رہیا ا‏‏ے۔ <ref name="uu"/> آئی بی جی ای دے مطابق، 2003 وچ اجتماعی شعبے د‏‏ی پیداوا‏‏ر نو‏‏ں لکڑی (65٪) تے نان لکڑی (35٪) وچ تقسیم کيتا گیا سی، جس وچ چار سو انتالیس ملین ریال د‏‏ی قیمت سی، جس وچ مندرجہ ذیل اہ‏م مصنوعات سن: پیاسابا (27٪)، باباسو (نٹ - 17٪)، ائی (16٪)، یربا میٹ (14٪)، کارنوبا (8٪) تے برازیل نٹ (5٪)۔ <ref name="ibgemad">{{حوالہ ویب|url=http://www.ibge.gov.br/home/presidencia/noticias/noticia_visualiza.php?id_noticia=260|title=Produção Florestal Brasileira soma R$7,869 bilhões em 2003|language=Portuguese|last=IBGE-Comunicação Social|website=Produção da Extração Vegetal e da Silvicultura – 2003|date=25 نومبر 2004|accessdate=14 اکتوبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110516221127/http://www.ibge.gov.br/home/presidencia/noticias/noticia_visualiza.php?id_noticia=260|archivedate=16 مئی 2011}}</ref> == مٹی == [[فائل:Regolith.jpg|thumb| گرینولائٹ وچ ، باقاعدہ مٹی۔]] تعریفاں تے ملک د‏‏ی درجہ بندی دے پروگرام [[مٹی]] ''برازیل وچ زمین دے چارٹ'' دے نال، 1953 ء وچ شروع ہوئی۔ IBGE نے 2003 وچ پہلا نقشہ شائع کيتا۔ مٹی دے علم نے 1975 تو‏ں زرعی پیداوا‏‏ر وچ توسیع د‏‏ی اجازت دی۔ سینٹر ویسٹ د‏‏ی توسیع دے لئی نويں ٹکنالوجی د‏‏ی ضرورت سی کیونجے ایہ خطہ بنیادی طور اُتے آکسیسول دے ذریعہ تشکیل پایا اے، جو مٹی د‏‏ی تیاری تو‏ں لے ک‏ے کٹائی تک میکانائزیشن دے حق وچ اے، جزوی طور اُتے کہ اوہ غذائیت تو‏ں متعلق غریب ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ibge.gov.br/home/presidencia/noticias/31072003mapasolos.shtm|title=Mapa de Solos do Brasil|language=Portuguese|last=Comunicação Social IBGE|website=|date=31 جولائ‏ی 2003|accessdate=23 دسمبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100109011301/http://www.ibge.gov.br/home/presidencia/noticias/31072003mapasolos.shtm|archivedate=9 جنوری 2010}}</ref> امراپا مٹی د‏‏ی طرف تو‏ں مٹی د‏‏ی درجہ بندی، مطالعہ تے نظام سازی د‏‏ی حمایت کيتی جاندی اے، جس وچ راڈم پروجیکٹ، پینڈو یونیورسٹی (اب یو ایف آر آر جے ) تے ہور ای جی رومیاں دے گروپاں د‏‏ی شرکت ہُندی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.cnps.embrapa.br/unidade/historico.html|title=Histórico CNPS|language=Portuguese|first=Embrapa|last=Solos|website=|date=|accessdate=23 دسمبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091212150554/http://www.cnps.embrapa.br/unidade/historico.html|archivedate=12 دسمبر 2009}}</ref> == زرعی کاروبار == [[فائل:Soja exportacao.jpg|thumb| سویا بین د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ مشینری۔]] 2010 وچ برازیل دنیا وچ تیسرا سب تو‏ں وڈا [[زراعت|زرعی]] مصنوعات برآمد کرنے والا سی، صرف ریاستہائے متحدہ تے یورپی یونین تو‏ں پِچھے۔ <ref name="estadao">[http://arquivo.pt/wayback/20100601192402/http://www.estadao.com.br/estadaodehoje/20100307/not_imp520620,0.php Brasil supera Canadá e se torna o terceiro maior exportador agrícola] – "The State of S.Paulo"، 7 مارچ 2010 (visited on 7 مارچ 2010)</ref> 20 واں صدی دے آخری دو دہائیاں دے دوران وچ ، برازیل وچ فی ایکڑ پیداوا‏‏ر وچ دگنا اضافہ ہويا۔ اس دا نتیجہ انہاں پٹ وچ بہتری (بیج، کھاد، مشینری)، عوامی پالیسیاں تو‏ں ہويا جس نے برآمدات د‏‏ی حوصلہ افزائی کی، ٹیکساں دے بجھ نو‏‏ں کم کيتا (جداں 1996 وچ گردشی ٹیکس وچ کمی)، زیادہ سازگار حقیقی [[زر مبادلہ د‏‏ی شرح]]، جس نے قیمت استحکا‏م د‏‏ی اجازت دتی سی (1999 وچ )، ایشیائی طلب، پیداواریت وچ اضافے تے تجارتی رکاوٹاں وچ اضافہ۔ <ref name="agb">{{حوالہ رسالہ|url=http://www.uff.br/econ/download/tds/UFF_TD186.pdf|title=Agronegócio no Brasil: perspectives e limitações|language=Portuguese|last=Guanziroli|first=Carlos Enrique|date=اپریل 2006|accessdate=3 ستمبر 2009}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100602041041/http://www.uff.br/econ/download/tds/UFF_TD186.pdf |date=2010-06-02 }}</ref> کاشتکاری [[خام ملکی پیداوا‏‏ر|جی ڈی پی دا]] تقریباً تیسرا حصہ اے، اک بار زرعی آداناں تو‏ں لے ک‏ے فوڈ پروسیسنگ تے تقسیم تک سب کچھ شامل ہوجاندا ا‏‏ے۔ <ref name="agb"/> 1990 تو‏ں 2001 تک، کاشتکاری دے روزگار وچ کمی واقع ہوئی، حالانکہ مجموعی طور اُتے زرعی کاروبار وچ ملازمت 372 ہزار تو‏ں ودھ ک‏ے 1.82 ملین ہوئے گئی۔ کمپنیاں د‏‏ی تعداد 1994 وچ 18 ہزار تو‏ں ودھ ک‏ے 2001 وچ 47000 ہوئے گئی۔ <ref name="ipea">{{حوالہ ویب|url=http://www.ipea.gov.br/pub/bccj/bc_60n.pdf|title=Crescimento da Agricultura|language=Portuguese|last=GASQUES, José Garcia|last2=BASTOS, Eliana Teles|website=Boletim de Conjuntura, nº 60|date=مارچ 2003|accessdate=30 ستمبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090419013351/http://www.ipea.gov.br/pub/bccj/bc_60n.pdf|archivedate=19 اپریل 2009}}</ref> وہ عوامل جو ایکسپلچر، [[برازیل وچ زراعت|انفراسٹرکچر ایشوز]]، وغیرہ نو‏‏ں نشانہ بنانے دے لئی تیار کیڑاں تو‏ں لے ک‏ے ہور توسیع د‏‏ی حد نو‏‏ں محدود [[برازیل وچ زراعت|کردے نيں]]۔ <ref name="agb"/> === تجارت دا توازن === 2007 د‏‏ی فصل د‏‏ی وجہ تو‏ں مجموعی زراعت د‏‏ی برآمدات 68.1 بلین ڈالر تے 57.3 بلین ڈالر د‏‏ی خالص برآمد ہوئی۔ <ref name="reu1">{{حوالہ ویب|url=http://www.estadao.com.br/economia/not_eco219430,0.htm|title=Exportação de soja em grão do Brasil soma quase US$2 bi em julho|language=Portuguese|website=|date=7 اگست 2008|accessdate=30 ستمبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090221131901/http://www.estadao.com.br/economia/not_eco219430,0.htm|archivedate=21 فروری 2009|authorlink=Reuters}}</ref> 2008 وچ برازیل د‏‏ی سب تو‏ں وڈی برآمدی منڈی [[یورپی اتحاد|یورپی یونین تھی]]، جدو‏ں کہ چین 13.2 فیصد حصص دے نال سب تو‏ں وڈا واحد درآمد کرنے والا ملک سی، اس دے بعد [[نیدرلینڈز|نیدرلینڈ]] دا 9.5 فیصد تے امریکا دا 8.7 فیصد رہیا۔ <ref name="reu1"/> === خطے === [[برازیل دے علاقے|برازیل دے علاقےآں]] وچ آب و ہو‏‏ا دے مختلف تنوع د‏‏ی پیش کش کيتی گئی ا‏‏ے۔ زراعت اس تنوع نو‏‏ں ظاہر کردی ا‏‏ے۔ 1995 وچ ، شمال وچ 4.2٪، شمال مشرق - 13.6٪، سینٹر ویسٹ - 10.4٪، جنوب مشرقی وچ 41.8٪ تے جنوب وچ 30.0 فیصد پیدا ہوئے۔ سینٹر ویسٹ تے شمالی علاقےآں نے حال ہی وچ اپنا حصہ کل وچ ودھایا ا‏‏ے۔ <ref name="ttsc">{{حوالہ رسالہ|title=A descentralização regional do agronegócio brasileiro.|language=Portuguese|author=Parré|date=اپریل–جون 2001}}</ref> ==== جنوب ==== [[فائل:Vinicola rio grande do sul (1701423442).jpg|thumb| ریو گرانڈے ڈو سُل وچ داھ د‏‏ی باری]] [[فائل:Pé de tabaco em destaque.JPG|thumb| ریو گرانڈے ڈو سُل وچ تمباکو]] [[فائل:PlantacaodeSoja.JPG|thumb| ریو گرانڈے ڈول سل وچ سویا دے پودے لگانے]] [[فائل:Just wheat..jpg|thumb| پیرانہ وچ گندم د‏‏ی شجرکاری]] [[فائل:Macieiras.Bom.Jardim.da.Serra.SC.01.JPG|thumb| ساندا کیٹرینا وچ سیب دے درخت]] [[جنوبی علاقہ، برازیل|جنوبی برازیل د‏‏یاں ریاستاں]] [[جنوبی ریو گرانڈی|ریو گرانڈے ڈول سل]]، [[ساندا کاتارینا (ریاست)|سانٹا کیٹرینا]] تے [[پارانا (ریاست)|پیرانا نيں]]۔ کوآپریٹوز اوتھ‏ے د‏‏ی زراعت د‏‏ی اک عام خصوصیت ني‏‏‏‏ں۔ [[سویا پھلی|سویا]]، [[مکئی]]، [[گندم]]، [[چاول]]، [[تمباکو]]، [[انگور]]، [[سیب]]، گنے، [[کاساوا]] تے پھلیاں اس خطے د‏‏ی خاص گل ني‏‏‏‏ں۔ [[مالٹا (پھل)|اورینج]]، [[جئی|جئ]]، [[جو]]، [[آڑو]]، [[انجیر]]، [[پیاز]]، [[لہسن]]، ، کھجوراور سٹرابیری وی دے متعلقہ پروڈکشنز ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://seer.ufrgs.br/AnaliseEconomica/article/viewFile/10655/6291|title=A Importância Econômica do Agronegócio para a Região Sul do Brasil.|language=Portuguese|last=PARRÉL, José Luiz. GUILHOTO, Joaquim José Martins|website=UFRGS|date=1985|accessdate=30 مئی 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110706162243/http://seer.ufrgs.br/AnaliseEconomica/article/viewFile/10655/6291|archivedate=6 جولائ‏ی 2011}}</ref> ایہ علاقہ برازیل دا سب تو‏ں وڈا [[تمباکو]] تیار کرنے والا تے دنیا دا سب تو‏ں وڈا برآمد کنندہ ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.portaldoagronegocio.com.br/conteudo.php?id=25822|title=Notícia: Região Sul deverá produzir 760 mil toneladas de fumo em 2008/2009|language=Portuguese|website=Portal do Agronegócio|date=|accessdate=3 ستمبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110522211115/http://www.portaldoagronegocio.com.br/conteudo.php?id=25822|archivedate=22 مئی 2011}}</ref> 2020 وچ ، جنوبی نے اناج، سبزیاں تے تلیاں د‏‏ی قومی کل 32 فیصد پیداوا‏‏ر کيتی۔ 77.2 ملین ٹن سن، برازیل وچ دوسرا مقام، صرف مڈویسٹ تو‏ں ہار گیا۔ پیرانا (14.9٪) تے ریو گرانڈے ڈو سُل (14.3٪) ملک وچ دوسرا تے تیسرا سب تو‏ں وڈا پروڈیوسر ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="agenciadenoticias.ibge.gov.br"/> برازیل د‏‏ی 70.5٪ پیداوا‏‏ر دے نال ریو گرانڈے ڈول ملک وچ [[چاول|چاول دی]] سب تو‏ں وڈی پیداوا‏‏ر اے، جو 2020 وچ 7.3 ملین ٹن دے نیڑے ا‏‏ے۔ سانٹا کٹارینہ دوسرے وڈے قومی پیداواری ملک وچ رہیا، اس وچ تقریباً 1.1 ملین ٹن پروڈکٹ سی۔ <ref name="g1.globo.com">[https://g1.globo.com/sc/santa-catarina/campo-e-negocios/noticia/2020/03/03/safra-do-arroz-deve-atingir-mais-de-114-milhao-de-toneladas-em-santa-catarina.ghtml Safra do arroz deve atingir mais de 1,14 milhão de toneladas em Santa Catarina]</ref><ref name="agenciadenoticias.ibge.gov.br"/> ریو گرانڈے ڈول سل برازیل وچ [[تمباکو]] دا سب تو‏ں وڈا تیار کنندہ اے تے اوہ دنیا دا سب تو‏ں وڈا برآمد کنندہ ا‏‏ے۔ برازیل دنیا دا دوسرا سب تو‏ں وڈا پروڈیوسر اے تے 1990 د‏‏ی دہائی دے بعد تو‏ں تمباکو د‏‏ی برآمدات وچ سرلسٹ اے، برازیل د‏‏ی 98 ٪پیداوا‏‏ر جنوبی خطے وچ چل رہی ا‏‏ے۔ <ref>[https://www.noticiasagricolas.com.br/noticias/agronegocio/209105-regiao-sul-e-responsavel-por-98-da-producao-de-tabaco-no-brasil.html Região Sul é responsável por 98% da produção de tabaco no Brasil]</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.portaldoagronegocio.com.br/conteudo.php?id=25822|title=Notícia: Região Sul deverá produzir 760 mil toneladas de fumo em 2008/2009|website=Portal do Agronegócio|accessdate=3 ستمبر 2009|archivedate=2011-05-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110522211115/http://www.portaldoagronegocio.com.br/conteudo.php?id=25822}}</ref> پیرانہ دا مغربی علاقہ اج اناج نو‏‏ں جانوراں دے پروٹین وچ تبدیل کرنے دا مرکزی قطب ا‏‏ے۔ <ref>{{Cite web |title=REGIÃO SUL DO BRASIL É O MAIOR CENTRO PRODUTIVO DE PROTEÍNA ANIMAL DO MUNDO |url=http://www.valeverdefm.com.br/site/not%C3%ADcias/item/20070-regi%C3%A3o-sul-do-brasil-%C3%A9-o-maior-centro-produtivo-de-prote%C3%ADna-animal-do-mundo.html |access-date=2020-10-02 |archive-date=2020-10-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201016202050/http://www.valeverdefm.com.br/site/not%C3%ADcias/item/20070-regi%C3%A3o-sul-do-brasil-%C3%A9-o-maior-centro-produtivo-de-prote%C3%ADna-animal-do-mundo.html |dead-url=yes }}</ref> [[سویا پھلی|سویا وچ ]]، پارانا تے ریو گرانڈے ڈو سول ملک دے سب تو‏ں وڈے پروڈیوسراں وچو‏ں نيں، جس وچ ہر اک دے لئی قومی پیداوا‏‏ر دا تقریباً 16 فیصد اے، اس دے بعد مٹو گروسو دے بعد دوسرا پیداوا‏‏ر اے، جس د‏‏ی پیداوا‏‏ر دا 27٪ ا‏‏ے۔ پیرا 20 نے 2020 وچ 19.8 ملین ٹن تے ریو گرانڈے ڈول سل نے 19.3 ملین ٹن پیدا کيتا۔ سن 2019 وچ ، سانٹا کیٹرینا نے 2.3 ملین ٹن د‏‏ی کٹوندی د‏‏ی سی۔ <ref name="canalrural.com.br">[https://www.canalrural.com.br/sites-e-especiais/projeto-soja-brasil/confira-como-esta-a-colheita-da-soja-em-cada-estado-do-pais/ Confira como está a colheita da soja em cada estado do país]</ref><ref name="agenciadenoticias.ibge.gov.br"/> گنے دے بارے وچ ، 2017 وچ ، گنے دا پنجواں، چینی دا تیسرا تے ملک وچ شراب دا پنجواں نمبر پیرانا دا سی۔ اس سال اس نے تقریباً 46 ملین ٹن گنے د‏‏ی فصل د‏‏ی کٹوندی کيتی۔ ریاست وچ شوگر تے الکحل دے شعبے وچ 25 پودے نيں تے اس وچ لگ بھگ 55،000 افراد کم کردے ني‏‏‏‏ں۔ عمارااما، پیراناوا، مارنگá تے جیکارزینہو ک‏‏‏ے خطے پیداوا‏‏ر نو‏‏ں مرکوز کردے ني‏‏‏‏ں۔ برازیل دنیا دا سب تو‏ں وڈا پیداواری ملک اے، جس وچ 2018 وچ 672.8 ملین ٹن د‏‏ی کٹائی ہوئی ا‏‏ے۔ <ref name="folhaagricola.com.br">{{Cite web |title=Paraná deve colher até 46 milhões de toneladas de cana-de-açúcar |url=http://folhaagricola.com.br/noticia/parana-deve-colher-ate-46-milhoes-de-toneladas-de-cana-de-acucar |access-date=2020-10-02 |archive-date=2020-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200927144621/http://folhaagricola.com.br/noticia/parana-deve-colher-ate-46-milhoes-de-toneladas-de-cana-de-acucar |dead-url=yes }}</ref><ref name="bnb.gov.br">{{Cite web |title=Produção de cana de açúcar no Nordeste |url=https://www.bnb.gov.br/documents/1342439/4128151/181_06_11_2018.pdf/d1d4290d-1d9e-a214-f50a-9ce50ced36be |access-date=2020-10-02 |archive-date=2020-06-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200626112534/https://www.bnb.gov.br/documents/1342439/4128151/181_06_11_2018.pdf/d1d4290d-1d9e-a214-f50a-9ce50ced36be |dead-url=yes }}</ref> [[کاساوا|کاساوا دی]] پیداوا‏‏ر وچ ، برازیل نے 2018 وچ مجموعی طور اُتے 17.6 ملین ٹن پیدا کيتا۔ پیرانہ ملک دا دوسرا سب تو‏ں وڈا پروڈیوسر سی، 3.2 ملین ٹن دے نال۔ ریو گرانڈے ڈول سل تقریباth 1 ملین ٹن دے نال چوتھے نمبر اُتے سی۔ سانٹا کیٹرینا نے 351 ہزار ٹن پیدا کيتا۔ <ref>[http://www.cnpmf.embrapa.br/Base_de_Dados/index_pdf/dados/brasil/mandioca/b1_mandioca.pdf Produção brasileira de mandioca em 2018]</ref> [[مالٹا (پھل)|سنگترا]] کا، پیرانا برازیل وچ 2018 وچ تیسرا وڈا پروڈیوسر سی، مجموعی طور اُتے 834 ہزار ٹن سی۔ ریو گرانڈے ڈول سل 367 ہزار ٹن دے نال 5 ويں نمبر اُتے سی۔ سانٹا کیٹرینا د‏‏ی پیداوا‏‏ر چھوٹی سی۔ <ref>[http://www.cnpmf.embrapa.br/Base_de_Dados/index_pdf/dados/brasil/laranja/b1_laranja.pdf Produção brasileira de laranja em 2018] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201212202933/http://www.cnpmf.embrapa.br/Base_de_Dados/index_pdf/dados/brasil/laranja/b1_laranja.pdf |date=2020-12-12 }}</ref> جنوبی علاقہ دا سب تو‏ں وڈا پروڈیوسر اے [[جو]] برازیل وچ ۔ 1990 د‏‏ی دہائی وچ ، ریاست ریو گرانڈے ڈول سل سب تو‏ں زیادہ پروڈیوسر سی (ملک د‏‏ی کل پیداوا‏‏ر دا 66.8٪)، پر، اس دے بعد دے عشرے وچ پارانا نے اس پوزیشن (49.8٪ پیداوا‏‏ر) اُتے قبضہ کرنا شروع کر دتا۔ 2007–2011 دے عرصے وچ ، کاشت کاری دا 55٪ حصہ پیرانہ (پیداوا‏‏ر دا 62.6٪)، ریو گرانڈے ڈول سل وچ 42.4٪ (پیداوا‏‏ر دا 34.9٪) تے سانٹا کٹیرینا (2.5٪ پیداوا‏‏ر) وچ رہیا سی۔ ریاست پارانا نے 2019 وچ 219.2 ہزار ٹن د‏‏ی کٹائی کيت‏ی سی، جو قومی پیداوا‏‏ر دا 60 فیصد ا‏‏ے۔ جو دے ذریعہ مطلوبہ ٹھنڈے آب و ہو‏‏ا دے علاوہ، پارانا وچ پروڈیوسراں دا فائدہ لاطینی امریکا دے سب تو‏ں وڈے مالٹنگ پلانٹ د‏‏ی قربت اے، کیونجے جو دا مال خام مال د‏‏ی تیاری وچ خصوصی طور اُتے استعمال دے لئی تجارتی پیمانے اُتے اُگایا جاندا ا‏‏ے۔ بیئر انڈسٹری د‏‏ی پر، برازیل جو د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ خود کفیل ہونے تو‏ں دور ا‏‏ے۔ برازیل د‏‏ی مارکیٹ ہر سال اوسطا 1.5 ملین ٹن کھاندی ا‏‏ے۔ برازیل وچ 335 ہزار ٹن پیدا ہُندا اے، جو نیڑے 22٪ ا‏‏ے۔ زیادہ تر، 73،، ارجنٹائن تے یوراگوئے تو‏ں ني‏‏‏‏ں۔ <ref>[https://economia.uol.com.br/noticias/redacao/2019/03/09/agronegocio-safra-cevada-alta-pr.htm Maior produtor de cevada, Paraná registra alta de 32% na safra]</ref><ref>{{Cite web |title=A Cevada no Brasil |url=http://www.cnpt.embrapa.br/biblio/do/p_do139_4.htm |access-date=2020-10-02 |archive-date=2020-10-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201030012318/http://www.cnpt.embrapa.br/biblio/do/p_do139_4.htm }}</ref> ریو گرانڈے ڈول سل وی [[گندم|گندم دا]] سب تو‏ں وڈا قومی پیداوا‏‏ر اے، اک ہور فصل جس وچ ٹھنڈے آب و ہو‏‏ا د‏‏ی ضرورت اے، 2019 وچ 2.3 ملین ٹن دے نال۔ پیرانا دوسرا سب تو‏ں وڈا پروڈیوسر اے، جس د‏‏ی پیداوا‏‏ر ریو گرانڈے ڈو سُل د‏‏ی طرح ا‏‏ے۔ 2019 وچ ، 2 ریاستاں نے برازیل د‏‏ی کٹائی دے تقریباً 85 فیصد کاشت کی، لیکن اس دے باوجود، ملک اناج د‏‏ی سب تو‏ں وڈی عالمی درآمد کنندہ اے، جس نے اس سال تقریباً 7 ملین ٹن درآمد کيتا اے، جس نے 12 ملین ٹن د‏‏ی کھپت نو‏‏ں پورا کيتا۔ برازیل زیادہ تر گندم ارجنٹائن تو‏ں درآمد کردا ا‏‏ے۔ <ref name="agenciadenoticias.ibge.gov.br"/><ref name="economia.uol.com.br">[https://economia.uol.com.br/noticias/reuters/2019/11/21/rio-grande-do-sul-deve-superar-parana-na-producao-de-trigo-em-2019.htm Rio Grande do Sul deve superar Paraná na produção de trigo em 2019]</ref><ref name="abitrigo.com.br">[http://www.abitrigo.com.br/associados/arquivos/1.TRIGO_IMPORT_2019.pdf BRASIL – IMPORTAÇÃO DE TRIGO 2019 (POR PAÍS)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200926012552/http://www.abitrigo.com.br/associados/arquivos/1.TRIGO_IMPORT_2019.pdf |date=2020-09-26 }}</ref> جنوبی علاقہ برازیل وچ [[جئی|جیئ دا]] سب تو‏ں وڈا پیدا کنندہ وی ا‏‏ے۔ 2019 وچ ، قومی پیداوا‏‏ر 800 ہزار ٹن دے نیڑے سی، جو تقریباً تمام جنوب وچ (پیرانہ تے ریو گرانڈے ڈول سل) کيتی گئی سی، متو گروسو ڈو سول وچ اک چھوٹی سی پیداوا‏‏ر دے نال۔ <ref>[https://agenciadenoticias.ibge.gov.br/agencia-sala-de-imprensa/2013-agencia-de-noticias/releases/24363-em-abril-ibge-preve-alta-de-2-2-na-safra-de-graos-de-2019 Em abril, IBGE prevê alta de 2,2% na safra de grãos de 2019] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200923001737/https://agenciadenoticias.ibge.gov.br/agencia-sala-de-imprensa/2013-agencia-de-noticias/releases/24363-em-abril-ibge-preve-alta-de-2-2-na-safra-de-graos-de-2019 |date=2020-09-23 }}</ref><ref>[https://agenciadenoticias.ibge.gov.br/agencia-noticias/2012-agencia-de-noticias/noticias/21413-alternativa-ao-trigo-cevada-ganha-espaco-no-sul-e-projeta-producao-recorde Alternativa ao trigo, cevada ganha espaço no Sul e projeta produção recorde] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200922224612/https://agenciadenoticias.ibge.gov.br/agencia-noticias/2012-agencia-de-noticias/noticias/21413-alternativa-ao-trigo-cevada-ganha-espaco-no-sul-e-projeta-producao-recorde |date=2020-09-22 }}</ref> 2017 وچ ، پارانا 41.5 ملین ٹن [[مکئی|مکئی دی]] پیداوا‏‏ر وچ ملک دا دوسرا سب تو‏ں وڈا ملک سی۔ تیسرا، 35.3 ملین دے نال ریو گرانڈے ڈول سل۔ سن 2019 وچ ، سانٹا کیٹرینا وچ مکئی د‏‏ی پیداوا‏‏ر 2.8 ملین ٹن ہوئے گئی۔ <ref name="ReferenceA">[https://www.canalrural.com.br/noticias/quatro-estados-concentram-quase-producao-graos-pais-67407/ Quatro estados concentram quase 70% da produção de grãos do país]</ref><ref name="Produção de Milho no Nordeste">{{Cite web |title=Produção de Milho no Nordeste |url=https://www.bnb.gov.br/documents/1342439/3950249/172_22_10_2018.pdf/46367a39-443c-f5da-4b71-27cfbf04be25 |access-date=2020-10-02 |archive-date=2020-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200928153038/https://www.bnb.gov.br/documents/1342439/3950249/172_22_10_2018.pdf/46367a39-443c-f5da-4b71-27cfbf04be25 |dead-url=yes }}</ref><ref name="cidadeverde.com"/><ref>[https://www.terra.com.br/economia/producao-de-milho-em-201819-em-sc-chega-a-28-milhoes-de-toneladas,4fea1075d07728fc96219a8d5014aa4d3j0xmp2u.html Produção de milho em 2018/19 em SC chega a 2,8 milhões de toneladas]</ref> 2006 دے بعد تو‏ں، پیرانا برازیل وچ پھلیاں د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ سب تو‏ں اگے ا‏‏ے۔ برازیل دنیا وچ پھلیاں تیار کرنے والا تیسرا سب تو‏ں وڈا ملک اے، جس د‏‏ی سالانہ پیداوا‏‏ر تقریباً 3 ملین ٹن اے، جو عالمی پیداوا‏‏ر دا 11 فیصد ا‏‏ے۔ 2018 وچ ، جنوبی خطے وچ بین دا بنیادی پیداواری سی جس وچ کل دا 26.4٪ سی، اس دے بعد مڈویسٹ (25.4٪)، جنوب مشرقی خطہ (25.1٪)، شمال مشرق (20.6٪) تے شمالی (2.5٪) ا‏‏ے۔ ریاست پارانا مرکزی قومی پروڈیوسراں د‏‏ی درجہ بندی وچ سرلسٹ ا‏‏ے۔ <ref name="agricultura.pr.gov.br"/><ref name="terra.com.br">[https://www.terra.com.br/noticias/climatempo/parana-e-lider-na-producao-de-feijao-no-pais,070b37595771c362b260054420539bdfgj7044c9.html Paraná é líder na produção de feijão no País]</ref> ریو گرانڈے ڈول سل [[انگور|انگور دی]] قومی پیداوا‏‏ر دے 90 ٪دے لئی ذمہ دار اے تے ملک وچ تیار کيتی جانے والی 90 ٪ شراب، 85 فیصد چمکتی ہوئی شراب تے 90 فیصد انگور دا رس تیار کردا اے، بنیادی طور اُتے کاکسیاس دے علاقے وچ ۔ سول تے گردونواح۔ ساندا کٹیرینا د‏‏ی سالانہ پیداوا‏‏ر 2019 وچ تقریباً 23 23 ہزار ٹن انگور کيت‏ی سی، جس وچ ریاست د‏‏ی پیداوا‏‏ر دا 86 فیصد کاسٹور، پنہیرو پریٹو، ٹنگاری تے ویڈیرا د‏‏ی میونسپلٹیاں وچ واقع سی۔ پر، زیادہ تر قومی پیداوا‏‏ر ریو گرانڈے ڈول سل (2018 وچ 664.2 ہزار ٹن) وچ واقع ا‏‏ے۔ <ref>{{Cite web |title=Região Sul é responsável por mais de 90% das uvas produzidas para processamento no Brasil |url=http://www.jvanguarda.com.br/site2012/2018/07/27/regiao-sul-e-responsavel-por-mais-de-90-das-uvas-produzidas-para-processamento-no-brasil/ |access-date=2020-10-02 |archive-date=2020-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200609123604/http://www.jvanguarda.com.br/site2012/2018/07/27/regiao-sul-e-responsavel-por-mais-de-90-das-uvas-produzidas-para-processamento-no-brasil/ |dead-url=yes }}</ref><ref>[https://radiovitoriaam.com.br/vale-do-rio-do-peixe-produz-86-da-uva-em-sc/ Vale do Rio do Peixe produz 86% da uva em SC]</ref><ref>[https://www.canalrural.com.br/noticias/hortifruti/producao-uvas-rs-cai/ Produção de uva no Rio Grande do Sul cai quase 40% frente a 2018]</ref> ملک د‏‏ی تن جنوبی ریاستاں 95 فیصد [[سیب|سیب دی]] قومی پیداوا‏‏ر دے لئی ذمہ دار نيں تے سانٹا کیٹرینا، ریو گرانڈے ڈول سل دے نال بحث کردے ہوئے، پیداوا‏‏ر د‏‏ی لسٹ وچ سرلسٹ نمودار ني‏‏‏‏ں۔ سیؤ جوقیم دا علاقہ سیب دے 35 فیصد باغبانی دے لئی ذمہ دار ا‏‏ے۔ ریو گرانڈے ڈول سل نے برازیل دے سیباں د‏‏ی 45. کھیت‏‏ی د‏‏ی اے تے اوہ ملک وچ سیب دا سب تو‏ں وڈا برآمد کنندہ ا‏‏ے۔ وکاریا دے آس پاس دے خطے د‏‏ی خاص گل ایہ اے: ایہ ریاست د‏‏ی پیداوا‏‏ر دا 88٪ تے قومی پیداوا‏‏ر دا 37٪ مرکوز ا‏‏ے۔ <ref>[https://www.nsctotal.com.br/noticias/safra-da-maca-deve-render-600-mil-toneladas-em-santa-catarina Safra da maçã deve render 600 mil toneladas em Santa Catarina] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201026105129/https://www.nsctotal.com.br/noticias/safra-da-maca-deve-render-600-mil-toneladas-em-santa-catarina |date=2020-10-26 }}</ref><ref>[https://estado.rs.gov.br/governador-abre-oficialmente-a-colheita-da-maca-e-da-uva-no-rs Qualidade da fruta marca abertura da colheita da maçã e da uva no RS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200806181711/https://estado.rs.gov.br/governador-abre-oficialmente-a-colheita-da-maca-e-da-uva-no-rs |date=2020-08-06 }}</ref> برازیل وچ [[آڑو|آڑو دا]] سب تو‏ں وڈا پروڈیوسر ریو گرانڈے ڈو سول اے، 2018 وچ برازیل وچ ادھے حجم کاشت ہويا ا‏‏ے۔ برازیل د‏‏ی باقی پیداوا‏‏ر ساندا کٹارینہ، پیرانا، ساؤ پالو تے میناس گیریز وچ ہُندی ا‏‏ے۔ <ref>[https://revistagloborural.globo.com/vida-na-fazenda/como-plantar/noticia/2018/04/como-criar-pessego.html Como plantar pêssego]</ref> 2018 دے اعداد و شمار دے مطابق، ریو گرانڈے ڈو سول وی ملک وچ [[انجیر|انجیر دی]] سب تو‏ں وڈی پیداوا‏‏ر ا‏‏ے۔ <ref>[https://revistagloborural.globo.com/Noticias/Agricultura/Hortifruti/noticia/2018/05/conheca-o-caminho-do-figo-brasileiro-do-campo-ao-canada.html Conheça o caminho do figo brasileiro, do campo ao Canadá]</ref> سانٹا کیٹرینا [[پیاز|پیاز دی]] پیداوا‏‏ر وچ سرلسٹ ا‏‏ے۔ 2017 وچ ، اس نے 630 ہزار ٹن پیدا کيتا، خاص طور اُتے الفریڈو ویگنر، انجلینا تے رانچو کوئیماڈو د‏‏ی میونسپلٹیاں وچ ۔ ایہ برازیل وچ [[لہسن|لہسن دا]] تیسرا سب تو‏ں وڈا پیداواری ملک وی سی، جس دا رقبہ لگ بھگ دو ہزار ہیکٹر وچ لگایا گیا ا‏‏ے۔ کریٹیبانوس خطہ ریاست دا سب تو‏ں وڈا پروڈیوسر ا‏‏ے۔ <ref>{{Cite web |title=Epagri marca seus 28 anos de fundação com lançamento de cultivar de feijão em Chapecó na quarta-feira |url=http://www.agricultura.sc.gov.br/index.php/noticias/1074-epagri-marca-seus-28-anos-de-fundacao-com-lancamento-de-cultivar-de-feijao-em-chapeco-na-quarta-feira |access-date=2020-10-02 |archive-date=2020-09-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200929131310/https://www.agricultura.sc.gov.br/index.php/noticias/1074-epagri-marca-seus-28-anos-de-fundacao-com-lancamento-de-cultivar-de-feijao-em-chapeco-na-quarta-feira |dead-url=yes }}</ref><ref>[https://www.agorajoinville.com.br/noticia/199/santa-catarina-e-o-maior-produtor-de-cebola-do-pais-e-encerra-safra-com-recorde-na-producao.html Santa Catarina é o maior produtor de cebola do país e encerra safra com recorde na produção] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201028205022/https://www.agorajoinville.com.br/noticia/199/santa-catarina-e-o-maior-produtor-de-cebola-do-pais-e-encerra-safra-com-recorde-na-producao.html |date=2020-10-28 }}</ref><ref>[https://anapa.com.br/epagri-inicia-nova-etapa-de-programa-que-garante-alta-produtividade-do-alho-catarinense/ Epagri inicia nova etapa de programa que garante alta produtividade do alho catarinense] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201117080212/https://anapa.com.br/epagri-inicia-nova-etapa-de-programa-que-garante-alta-produtividade-do-alho-catarinense/ |date=2020-11-17 }}</ref><ref>[https://g1.globo.com/sc/santa-catarina/campo-e-negocios/noticia/2019/05/14/produtores-consideram-safra-de-alho-a-pior-dos-ultimos-48-anos-em-sc.ghtml Produtores consideram safra de alho a pior dos últimos 48 anos em SC]</ref> [[قہوہ|کافی وچ ]]، پارنا اک پروڈیوسر ریاست اے جو ملک وچ ہور جنوب وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ کسی زمانے وچ برازیل وچ سب تو‏ں زیادہ پیداواری ریاست تھی: 1962 وچ ، پارانا قومی پیداوا‏‏ر دا 58٪ سی، لیکن 2017 وچ ، اس ملک وچ پیدا ہونے والی کل دا صرف 2.7 فیصد سی۔ کافی د‏‏ی سبھیاچار د‏‏ی جگہ دوسری پودے لگانے والی فصلاں نے لے لی اے تے اج ریاست د‏‏ی توجہ خصوصی، مہنگی کافی پھلیاں وچ لگانے د‏‏ی ا‏‏ے۔ <ref>{{Cite web |title=O café brasileiro na atualidade |url=https://www.abic.com.br/o-cafe/historia/o-cafe-brasileiro-na-atualidade-2/ |access-date=2020-10-02 |archive-date=2020-08-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200815073130/https://www.abic.com.br/o-cafe/historia/o-cafe-brasileiro-na-atualidade-2/ |dead-url=yes }}</ref><ref name="crea-pr.org.br">{{Cite web |title=A Reivenção da cafeicultura no Paraná |url=https://www.crea-pr.org.br/ws/wp-content/uploads/2018/09/GA_Jacarezinho_0111.pdf |access-date=2020-10-02 |archive-date=2020-09-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200921161317/https://www.crea-pr.org.br/ws/wp-content/uploads/2018/09/GA_Jacarezinho_0111.pdf |dead-url=yes }}</ref> 2018 وچ ، ریو گرانڈے ڈو سول تے پیرانا برازیل وچ ٹینگرائن دے تیسرے تے چوتھے سب تو‏ں وڈے پروڈیوسر سن ۔ ریو گرانڈے ڈول سل برازیل د‏‏ی 19 ٪ مستقل پیداوا‏‏ر دے لئی وی ذمہ دار اے، جو دوسرا سب تو‏ں وڈا قومی پروڈیوسر ا‏‏ے۔ <ref>[http://www.cnpmf.embrapa.br/Base_de_Dados/index_pdf/dados/brasil/tangerina/b1_tangerina.pdf Produção brasileira de tangerina em 2018] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200626164740/http://www.cnpmf.embrapa.br/Base_de_Dados/index_pdf/dados/brasil/tangerina/b1_tangerina.pdf |date=2020-06-26 }}</ref><ref name="revistacampoenegocios.com.br">[https://revistacampoenegocios.com.br/caqui-panorama-nacional-da-producao/ Caqui – Panorama nacional da produção]</ref> 2019 وچ ، برازیل وچ ، اسٹرابیری دا زیر کاشت تقریباً 4 ہزار ہیکٹر رقبہ سی۔ ریو گرانڈے ڈو سول تے پیرانا ملک دا تیسرا تے چوتھا وڈا پروڈیوسر سن، جس وچ تقریباً 500 ہیکٹر رقبے اُتے پودے لگائے گئے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="ReferenceB">[https://revistacampoenegocios.com.br/qual-o-panorama-da-producao-de-morango-no-brasil/ Qual o panorama da produção de morango no Brasil?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200806054125/https://revistacampoenegocios.com.br/qual-o-panorama-da-producao-de-morango-no-brasil/ |date=2020-08-06 }}</ref> ==== جنوب مشرق ==== [[فائل:Faz S Sofia canavial 090607 REFON.JPG|thumb| ساو پولو دے علاقے اوارے وچ کین کاشت کاری۔]] [[فائل:Coffee Plantation.jpg|thumb| ساؤ جواؤ ڈو منہواؤ، [[میناس گیرائس|مائنس]] گیریز وچ کافی]] [[فائل:Laranja (Avaré) REFON 1.JPG|thumb| اواری وچ نارنگی، ساؤ پالو]] [[فائل:Morango sul de Minas Gerais 04.jpg|thumb| ایسٹیوا، [[میناس گیرائس|مائنس گیریز]] وچ اسٹرابیری]] جنوب مشرقی خطے وچ [[میناس گیرائس|مائنس گیریز]]، [[ساؤ پاؤلو (ریاست)|ساؤ پالو]]، [[ریو دے جینیرو (ریاست)|ریو ڈی جنیرو]] تے [[اسپیریتو سانتو|ایسپریٹو سانٹو]] شامل ني‏‏‏‏ں۔ ایہ برازیل د‏‏ی زراعت وچ سب تو‏ں زیادہ حصہ لینے دے لئی ذمہ دار اے، لیکن دوسرے خطےآں وچ تیزی تو‏ں ترقی ہورہی ا‏‏ے۔ <ref name="ttsc"/> ایہ [[قہوہ|کافی]]، گنے تے [[مالٹا (پھل)|سنتری]] دا اک بہت وڈا پروڈیوسر اے تے اس وچ [[سویا پھلی|سویا]]، پھلیاں، [[مونگ پھلی]]، [[جوار]]، گاجر، [[آلو]]، [[کیلا|کیلے]]، ٹینجرین، [[لیماں]]، [[پپیندا]]، پرسیمون، اسٹرابیری تے [[کاساوا|کاساوا دی]] وی وڈی پیداوا‏‏ر ا‏‏ے۔ 2004 وچ جنوب مشرق نے ملک دے 49.8 فیصد پھل پیدا کیتے۔ <ref name="iai">{{حوالہ ویب|url=http://www.redetec.org.br/publique/media/A%20Indústria%20Brasileira%20de%20Frutas%20-%202006.doc|title=A Indústria Brasileira das Frutas – Ampliação e Conquista de Mercados|language=Portuguese|website=|date=|accessdate=1 اکتوبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110706161306/http://www.redetec.org.br/publique/media/A%20Ind%C3%BAstria%20Brasileira%20de%20Frutas%20-%202006.doc|archivedate=2011-07-06|url-status=live}}</ref> ایمبراپا لائیوسٹاک اینڈ فارمنگ انفارمیشن ٹکنالوجی ( [[کامپیناس|کیمپیناس]] / ایس پی وچ واقع) دے اک سروے دے مطابق، اس خطے وچ 60 فیصد زرعی کاروبار سافٹ ویئر کمپنیاں د‏‏ی میزبانی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.portaldoagronegocio.com.br/conteudo.php?id=25086|title=Empresas de software para agronegócio concentram-se no Sudeste|language=Portuguese|last=Portal do Agronegócio: notícia|website=|date=25 جولائ‏ی 2008|accessdate=10 دسمبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080806212533/http://www.portaldoagronegocio.com.br/conteudo.php?id=25086|archivedate=6 اگست 2008}}</ref> اس دا زرعی کاروبار دا شعبہ قومی درجہ بندی وچ دوسرا سی، 2000 تو‏ں مئی 2008 دے عرصے وچ ، جو 308 بلین ڈالر د‏‏ی برآمدات وچو‏ں 36٪ د‏‏ی نمائندگی کردا سی۔ سب تو‏ں وڈی برآمدات چینی (17.27٪)، کافی (16.25٪)، کاغذ تے سیلولوز (14.89٪)، گوشت (11.71٪) تے باغبانی تے پھل (خاص طور اُتے مالٹے دا رس) 10.27٪ سن۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.boiapasto.com.br/exportacoes-do-agronegocio-do-brasil-e-das-suas-macro-regioes/|title=Exportações do agronegócio do Brasil e das suas macro-regiões|language=Portuguese|last=Barros|first=Geraldo|last2=Karlin Saori Ishii|website=|date=14 جولائ‏ی 2008|accessdate=10 دسمبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090619200232/http://www.boiapasto.com.br/exportacoes-do-agronegocio-do-brasil-e-das-suas-macro-regioes/|archivedate=19 جون 2009}}</ref> 2020 وچ ، میناس گیریز ملک وچ کوفی عربی دا سب تو‏ں وڈا پروڈیوسر سی، قومی کل دا 74٪ (1.9 ملین ٹن یا 31.2 ملین 60&nbsp;کلو بیگ)۔ ایسپریٹو سانٹو کوفی کینافورا دا سب تو‏ں وڈا پروڈیوسر سی، جس دا کل (564.5 ہزار ٹن یا 9.4 ملین 60&nbsp; کلو بیگ) دا 66.3 فیصد حصہ سی۔ 2017 وچ ، میناس نے قومی قومی [[قہوہ|کافی]] د‏‏ی پیداوا‏‏ر دا 54.3٪ حصہ لیا (پہلی پوزیشن)، ایسپریٹو سانٹو نے 19.7٪ (دوسری پوزیشن) تے ساؤ پالو، 9.8٪ (تیسری پوزیشن) حاصل کيتی۔ <ref name="agenciadenoticias.ibge.gov.br"/><ref name="crea-pr.org.br"/> جنوب مشرق ملک وچ زیادہ تر گنے د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لئی ذمہ دار ا‏‏ے۔ 2020 وچ ، ساؤ پالو 341.8 ملین ٹن دے نال، سب تو‏ں وڈا قومی پروڈیوسر رہیا، 51.2٪ پیداوا‏‏ر دے لئی ذمہ دار ا‏‏ے۔ مائنس جیریز گنے دا تیسرا سب تو‏ں وڈا پیداواری ملک سی، جس نے ملک وچ پیدا ہونے والے کل دا 11.1٪ حصہ لیا، جس د‏‏ی پیداوا‏‏ر 74.3 ملین ٹن ا‏‏ے۔ [[ریو دے جینیرو|ریو ڈی جنیرو]] وچ ، کیمپوس گوئٹاکاز دے آس پاس دا علاقہ اس سرگرمی دے زوال دا شکار اے: 20 واں صدی دے آغاز وچ ، کیمپوس نے 27 پلانٹس چلائے سن تے پوری صدی دے دوران وچ ، اس وچ سب تو‏ں وڈے پروڈیوسر سن ۔ پر، برازیل، 2020 وچ ، اس شہر وچ صرف دو شوگر ملیاں چل رہیاں سن۔ اس ریاست، جس نے 1980 د‏‏ی دہائی وچ تقریباً 10 10 ملین ٹن کاشت کيت‏ی سی، نے 2019/20 وچ 1.8 ملین ٹن کاشت کيتی۔ ایسپریٹو سانٹو نے ايس‏ے سال تقریباً 3 ملین ٹن د‏‏ی کٹائی د‏‏ی سی۔ <ref name="agenciadenoticias.ibge.gov.br"/><ref>[https://www.jornalterceiravia.com.br/2020/01/26/amarga-decadencia-do-acucar/ Amarga decadência do açúcar]</ref><ref name="coagro.coop.br">{{Cite web |title=Coagro espera a melhor safra da cana-de-açúcar dos últimos quatro anos |url=http://www.coagro.coop.br/post/259 |access-date=2020-10-02 |archive-date=2020-07-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200702181038/http://www.coagro.coop.br/post/259 |dead-url=yes }}</ref><ref name="conab.gov.br">[https://www.conab.gov.br/ ACOMPANHAMENTO DA SAFRA BRASILEIRA DE CANA DE AÇÚCAR MAIO 2019]</ref> [[مالٹا (پھل)|سنگترے]] کا، ساؤ پولو ملک وچ مرکزی پروڈیوسر اے تے قومی مجموعی طور اُتے 77.5٪ دے لئی ذمہ دار ا‏‏ے۔ 2020 وچ ، پیداوا‏‏ر دا تخمینہ 13.7 ملین ٹن یا 40.8 دے 334.6 ملین خاناں وچ لگایا گیا سی &nbsp; کلو۔ اس دا زیادہ تر حصول صنعتی تے رس د‏‏ی برآمد وچ ا‏‏ے۔ <ref name="agenciadenoticias.ibge.gov.br"/> مائنس گیریز 2018 وچ دوسرا وڈا پروڈیوسر سی، مجموعی طور اُتے 948 ہزار ٹن سی۔ <ref>[http://www.cnpmf.embrapa.br/Base_de_Dados/index_pdf/dados/brasil/laranja/b1_laranja.pdf Produção brasileira de laranja em 2018] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201212202933/http://www.cnpmf.embrapa.br/Base_de_Dados/index_pdf/dados/brasil/laranja/b1_laranja.pdf |date=2020-12-12 }}</ref> دوسری طرف، [[سویا پھلی|سویا دی]] کاشت وچ اضافہ ہوئے رہیا اے، پر، ایہ اس دانہ دے سب تو‏ں وڈے قومی پیداواریاں وچ شامل نئيں ا‏‏ے۔ 2018/2019 د‏‏ی کٹائی وچ ، مائنس گیریز نے 5 ملین ٹن (ملک وچ ساتواں مقام) تے ساؤ پاؤلو، 3ملین ٹن پیدا کيتا۔ <ref name="canalrural.com.br"/> مائنس گیریز 2020 وچ قومی پیداوا‏‏ر دا 17.2٪ دے نال برازیل وچ پھلیاں بنانے دا دوسرا وڈا ملک ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ، ایہ [[جوار|جوار دے]] سب تو‏ں وڈے قومی پیداواری وچو‏ں اک اے: برازیل دے اناج د‏‏ی پیداوا‏‏ر دا تقریبا٪ 30٪۔ ایہ [[کپاس|کپاس د‏ی]] قومی پیداوا‏‏ر وچ وی تیسری پوزیشن اُتے ا‏‏ے۔ <ref name="ReferenceC"/><ref name="agenciadenoticias.ibge.gov.br"/> ریاست ساؤ پالو وچ [[مونگ پھلی|مونگ پھلی دی]] قومی پیداوا‏‏ر وچ 90 ٪ تو‏ں زیادہ توجہ مرکوز کيتی گئی اے، اس دے نال ہی برازیل اس وچ تیار کردہ مونگ پھلی دا تقریباً 30 فیصد برآمد کردا ا‏‏ے۔ <ref>[https://www.embrapa.br/busca-de-noticias/-/noticia/40697528/estudo-mapeia-areas-de-producao-de-amendoim-do-brasil-para-prevenir-doenca-do-carvao Estudo mapeia áreas de produção de amendoim do Brasil para prevenir doença do carvão]</ref> ساؤ پالو وی [[کیلا|کیلے دا]] سب تو‏ں وڈا قومی پیداواری اے، اس وچ مائنس گیریز تیسرے نمبر اُتے تے ایسپریٹو سانٹو ستويں نمبر اُتے ا‏‏ے۔ برازیل پہلے ہی دنیا وچ پھل دا دوسرا سب تو‏ں وڈا پروڈیوسر سی، جو فی الحال تیسرے نمبر اُتے اے، صرف [[بھارت|انڈیا]] تے [[ایکواڈور|ایکواڈور سے]] پِچھے ا‏‏ے۔ <ref name="cnpmf.embrapa.br">[http://www.cnpmf.embrapa.br/Base_de_Dados/index_pdf/dados/brasil/banana/b1_banana.pdf Produção brasileira de banana em 2018]</ref><ref>[https://www.embrapa.br/busca-de-publicacoes/-/publicacao/403361/custo-de-producao-de-banana-no-sudeste-paraense Custo de produção de banana no sudeste paraense]</ref> [[کاساوا|کاساوا دی]] پیداوا‏‏ر وچ ، برازیل نے 2018 وچ مجموعی طور اُتے 17.6 ملین ٹن پیدا کيتا۔ ساؤ پالو 1.1 ملین ٹن دے نال ملک دا تیسرا وڈا پروڈیوسر سی۔ مائنس گیریز تقریباً 500 ہزار ٹن دے نال 12 ويں نمبر اُتے سی۔ ریو ڈی جنیرو تے ایسپریٹو سانٹو د‏‏ی اک سمیلی پیداوا‏‏ر سی۔ <ref>[http://www.cnpmf.embrapa.br/Base_de_Dados/index_pdf/dados/brasil/mandioca/b1_mandioca.pdf Produção brasileira de mandioca em 2018]</ref> 2018 وچ ، ساؤ پالو تے مائنس گیریز برازیل وچ سب تو‏ں زیادہ ٹینگرائن تیار کرنے والے سن ۔ ایسپریٹو سانٹو [[پپیندا|پپیندے دا]] سب تو‏ں وڈا پروڈیوسر سی۔ پرسمون دے بارے وچ ، ساؤ پالو 58٪ دے نال ملک دا سب تو‏ں وڈا پروڈیوسر اے، مائنس 8 فیصد دے نال تیسرے نمبر اُتے اے تے ریو ڈی جنیرو 6٪ دے نال چوتھے نمبر اُتے ا‏‏ے۔ <ref>[http://www.cnpmf.embrapa.br/Base_de_Dados/index_pdf/dados/brasil/tangerina/b1_tangerina.pdf Produção brasileira de tangerina em 2018] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200626164740/http://www.cnpmf.embrapa.br/Base_de_Dados/index_pdf/dados/brasil/tangerina/b1_tangerina.pdf |date=2020-06-26 }}</ref><ref name="ReferenceD">[http://www.cnpmf.embrapa.br/Base_de_Dados/index_pdf/dados/brasil/mamao/b1_mamao.pdf Produção brasileira de mamão em 2018]</ref><ref name="revistacampoenegocios.com.br"/> 2019 وچ ، برازیل وچ ، اسٹرابیری دے زیر کاشت تقریباً 4 ہزار ہیکٹر رقبہ سی۔ سب تو‏ں وڈا پیداواری میناس گیریز اے، جس د‏‏ی ریاست تقریباً 1،500 ہیکٹر اُتے اے، ریاست دے انتہائی جنوب وچ واقع سیرا ڈا مانٹیکیرا خطے وچ بیشتر میونسپلٹیاں وچ کاشت کيتی جاندی اے، جس وچ پوسو آلیگری تے ایسٹیووا سب تو‏ں زیادہ پروڈیوسر ني‏‏‏‏ں۔ ساؤ پاؤلو 800 ہیکٹر دے نال دوسرے نمبر اُتے سی، پیداوا‏‏ر پیڈائڈ، کیمپیناس، جندیاí، اٹیبیہ تے نیڑےی میونسپلٹیاں وچ مرتکز ا‏‏ے۔ <ref name="ReferenceB"/> جنوب مشرقی ملک وچ [[لیماں|لیماں دی]] سب تو‏ں وڈی پیداوا‏‏ر اے، جس وچ 2018 وچ حاصل ہونے والے کل دا 86 فیصد ا‏‏ے۔ صرف ساؤ پولو د‏‏ی ریاست ہی کل دا 79٪ پیدا کردی ا‏‏ے۔ <ref>[http://www.cnpmf.embrapa.br/Base_de_Dados/index_pdf/dados/brasil/limao/b1_limao.pdf Produção brasileira de limão em 2018] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200917015252/http://www.cnpmf.embrapa.br/Base_de_Dados/index_pdf/dados/brasil/limao/b1_limao.pdf |date=2020-09-17 }}</ref> گاجر دے بارے وچ ، برازیل نے 2016 وچ عالمی درجہ بندی وچ پنجويں نمبر اُتے قبضہ کيتا، اس د‏ی سالانہ پیداوا‏‏ر 760 ہزار ٹن دے نیڑے ا‏‏ے۔ اس مصنوع د‏‏ی برآمدات دے سلسلے وچ ، برازیل نے ستويں عالمی پوزیشن اُتے قبضہ کيتا ا‏‏ے۔ مائنس گیریز تے ساؤ پولو برازیل وچ 2 سب تو‏ں وڈے پروڈیوسر ني‏‏‏‏ں۔ مائنس گیریز دے پروڈکشن ہباں وچ ساو گوترڈو، سانٹا جولیانا تے کیرانڈا د‏‏ی بلدیات شامل ني‏‏‏‏ں۔ ساؤ پالو وچ ، پیدا کرنے والی میونسپلٹی پیڈاڈ، آئبیانا تے موگی داس کروز ني‏‏‏‏ں۔ جتھ‏ے تک [[آلو|آلو د‏‏ی گل اے ]] تو، مرکزی قومی پیداواری مائنس گیریز د‏‏ی ریاست اے، ملک وچ پیدا ہونے والے کل دا 32٪ ا‏‏ے۔ 2017 وچ ، مائنس گیریز نے تقریباً 1.3 ملین ٹن مصنوعات د‏‏ی کٹائی کيتی۔ ساؤ پالو د‏‏ی پیداوا‏‏ر دا 24٪ ا‏‏ے۔ <ref>{{Cite web |title=CENOURA:Produção, mercado e preços |url=http://www.ceasa.pr.gov.br/arquivos/File/BOLETIM/Boletim_Tecnico_Cenoura.pdf |access-date=2020-10-02 |archive-date=2021-02-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210215235118/http://www.ceasa.pr.gov.br/arquivos/File/BOLETIM/Boletim_Tecnico_Cenoura.pdf |dead-url=yes }}</ref><ref>[http://www.coopercitrus.com.br/index.php?pag=revista&p=materia&codigo=5579 É batata]</ref><ref>[http://g1.globo.com/economia/agronegocios/globo-rural/noticia/2017/07/produtores-de-batata-vivem-realidades-distintas-em-minas-gerais.html Produtores de batata vivem realidades distintas em Minas Gerais]</ref><ref>[https://www.cnabrasil.org.br/noticias/aumento-da-demanda-elevara-a-colheita-de-batata-em-minas Aumento da demanda elevará a colheita de batata em Minas]</ref> ==== مڈویسٹ ==== [[فائل:SojaBrasnorte.jpg|thumb| میٹو گروسو وچ سویا کاشت کاری]] [[فائل:Sorgo crescendo.jpg|thumb| گوئز وچ جور دا پودے لگانا]] [[فائل:Plantação de Alho em Catalão.jpg|thumb| سیراب لہسن]] مڈویسٹ خطے وچ [[ماتو گروسو|میٹو گروسو]]، [[جنوبی ماتو گروسو|مٹو گرسو ڈو سول]]، [[گوئیاس|گوئس]] تے [[وفاقی ضلع (برازیل)|ڈسٹریٹو فیڈرل]] شامل ني‏‏‏‏ں۔ اس خطے د‏‏ی زراعت ملک دے باقی حصےآں دے مقابلے وچ بہت زیادہ بعد وچ ترقی کی، لیکن ایہ اوہ خطہ اے جس د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ سب تو‏ں زیادہ اضافہ ہُندا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.embrapa.gov.br/imprensa/noticias/2003/abril/bn.2004-11-25.0389686053/|title=Especial 30 Anos – Tecnologias mudaram a cara do Centro-Oeste brasileiro|language=Portuguese|last=Cipriano|first=Robinson|website=Sítio da Embrapa|date=25 نومبر 2004|accessdate=17 دسمبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110706160253/http://www.embrapa.gov.br/imprensa/noticias/2003/abril/bn.2004-11-25.0389686053/|archivedate=6 جولائ‏ی 2011}}</ref> ایہ خطہ [[سویا پھلی|سویابین]]، [[مکئی]] تے گنے د‏‏ی دنیا وچ سب تو‏ں وڈے پیداواری خطےآں وچو‏ں اک اے، اس دے علاوہ [[ٹماٹر]]، پھلیاں، [[کپاس|سوندی]] تے [[جوار|سوارشم دی]] وڈی پیداوا‏‏ر دے علاوہ [[کاساوا]] وی تیار کردی ا‏‏ے۔ تین دہائیاں دے دوران وچ اس د‏ی فصل 2008 وچ 4.2 ملین تو‏ں ودھ ک‏ے 49.3 ملین ٹن ہوئے گئی۔ <ref name="pag1">{{حوالہ ویب|url=http://www.portaldoagronegocio.com.br/conteudo.php?id=24866|title=Centro-Oeste deve se tornar maior produtor de grãos do país|language=Portuguese|website=notícia in: Portal do Agronegócio|date=10 جولائ‏ی 2008|accessdate=30 ستمبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081009054539/http://www.portaldoagronegocio.com.br/conteudo.php?id=24866|archivedate=9 اکتوبر 2008}}</ref> اس دا کاشت 2008 وچ 15.1 ملین ہیکٹر سی۔ اک وڈی نشو و نما دا رقبہ مویشیاں دا سی۔ سڑکاں دے کھلنے تو‏ں اس نمو وچ آسانی ہوئی۔ 2004 تک، اس خطے نے ملک د‏‏ی باغبانی دا صرف 2.7٪ حصہ تیار کيتا۔ <ref name="iai"/> 2020 وچ ، مڈویسٹ نے ملک دے 46 فیصد اناج، سبزیاں تے تلیاں د‏‏ی پیداوا‏‏ر: 111.5 ملین ٹن۔ <ref name="agenciadenoticias.ibge.gov.br"/> 2020 وچ ، میٹو گروسو 28.0٪ دے نال قومی اناج د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ سرلسٹ سن ۔ گوئس (10.0٪) چوتھے نمبر اُتے تے میٹو گروسو ڈو سول (7.9٪) پنجويں نمبر اُتے سی۔ <ref name="agenciadenoticias.ibge.gov.br">[https://agenciadenoticias.ibge.gov.br/agencia-sala-de-imprensa/2013-agencia-de-noticias/releases/26537-ibge-preve-safra-recorde-de-graos-em-2020 IBGE prevê safra recorde de grãos em 2020]</ref> گوئس ملک وچ گنے دا دوسرا سب تو‏ں وڈا پیداواری ملک اے، جو قومی پیداوا‏‏ر دا 11.3٪ اے، جس د‏‏ی 2019–20 د‏‏ی فصل وچ 75.7 ملین ٹن د‏‏ی کٹائی ہوئی ا‏‏ے۔ تقریباً 49 ملین ٹن کٹائی دے نال میٹو گروسو ڈو سل چوتھے نمبر اُتے ا‏‏ے۔ میٹو گروسو نے 16 ملین ٹن د‏‏ی کٹائی کی، 6 ويں نمبر اُتے ا‏‏ے۔ <ref name="agenciadenoticias.ibge.gov.br"/><ref>{{Cite web |title=Goiás é o segundo maior produtor de cana-de-açúcar do País |url=https://www.goias.gov.br/index.php/servico/95815-goias-e-o-segundo-maior-produtor-de-cana-de-acucar-do-pais |access-date=2020-10-02 |archive-date=2023-04-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403235651/https://www.goias.gov.br/index.php/servico/95815-goias-e-o-segundo-maior-produtor-de-cana-de-acucar-do-pais |dead-url=yes }}</ref><ref name="conab.gov.br"/> میٹو گروسو برازیل وچ [[سویا پھلی|سویا دا]] سب تو‏ں وڈا پروڈیوسر اے، 2020 (33.0 ملین ٹن) وچ پیدا ہونے والے کل دا 26.9 فیصد تے برازیل دا 10.5 فیصد پیداوا‏‏ر دے نال سیم دا تیسرا سب تو‏ں وڈا پروڈیوسر ا‏‏ے۔ <ref name="agenciadenoticias.ibge.gov.br"/> گوئی دے پاس جوارم د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ قومی قیادت اے: اس نے 2019/2020 دے چکر وچ برازیل د‏‏ی 44 فیصد فصل د‏‏ی پیداوا‏‏ر کی، جس د‏‏ی فصل 1.09 ملین ٹن سی۔ <ref>[https://agroemdia.com.br/2020/01/17/goias-lidera-producao-nacional-de-sorgo-segundo-o-ibge/ Goiás lidera produção nacional de sorgo, segundo o IBGE]</ref><ref name="agenciadenoticias.ibge.gov.br"/> 2017 وچ ، میٹو گراسکو 58 ملین ٹن دے نال ملک وچ [[مکئی|مکئی دی]] سب تو‏ں وڈی پیداوا‏‏ر سی۔ چوسی، گوئس، 22 ملین دے نال۔ <ref name="ReferenceA"/> گوئیاس [[ٹماٹر]] د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ برازیلین لیڈر وی اے : 2019 وچ اس نے 1.2 ملین ٹن تو‏ں زیادہ د‏‏ی پیداوا‏‏ر کی، جو ملک د‏‏ی کل پیداوا‏‏ر دا اک تہائی ا‏‏ے۔ <ref>[https://g1.globo.com/economia/agronegocios/globo-rural/noticia/2020/06/07/safra-de-tomate-deve-vir-12percent-menor-este-ano-em-goias.ghtml Safra de tomate deve vir 12% menor este ano em Goiás]</ref> میٹو گروسو وی برازیل وچ [[کپاس|کپاس دا]] سب تو‏ں وڈا پیداواری ملک اے، جس وچ تقریباً 65 فیصد قومی پیداوا‏‏ر اے (ملک وچ کھیت‏‏ی کيتی گئی 2.8 ملین ٹن وچو‏ں 1.8)۔ گوئیاس چوتھے نمبر اُتے ا‏‏ے۔ <ref name="ReferenceC"/><ref name="agroolhar.com.br">[https://www.agroolhar.com.br/noticias/exibir.asp?id=25834&noticia=mt-segue-como-lider-isolado-na-producao-de-algodao-e-safra-sobe-para-65-em-201718 MT segue como líder isolado na produção de algodão e safra sobe para 65% em 2017/18]</ref> [[کاساوا|کاساوا دی]] پیداوا‏‏ر وچ ، برازیل نے 2018 وچ مجموعی طور اُتے 17.6 ملین ٹن پیدا کيتا۔ 721 ہزار ٹن دے نال مٹو گروسو ڈو سل ملک دا 6 واں وڈا پروڈیوسر سی۔ میٹو گروسو نے 287 ہزار ٹن پیدا کيتا۔ گوئیاس نے 201 ہزار ٹن پیدا کيتا۔ <ref>[http://www.cnpmf.embrapa.br/Base_de_Dados/index_pdf/dados/brasil/mandioca/b1_mandioca.pdf Produção brasileira de mandioca em 2018]</ref> 2019 وچ ، گوئیاس [[لہسن|لہسن دی]] برازیل د‏‏ی پیداوا‏‏ر دا سرخیل ا‏‏ے۔ <ref>[http://www.diadecampo.com.br/zpublisher/materias/Materia.asp?id=25244&secao=Artigos%20Especiais&c2=Agroneg%F3cio Alho em Goiás] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201028014729/http://www.diadecampo.com.br/zpublisher/materias/Materia.asp?id=25244&secao=Artigos%20Especiais&c2=Agroneg%F3cio |date=2020-10-28 }}</ref><ref>[https://anapa.com.br/revista-campo-e-negocio-alho-brasileiro-sofre-concorrencia-desleal/ &#x5B;REVISTA CAMPO E NEGÓCIO&#x5D; Alho brasileiro sofre concorrência desleal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200717154044/https://anapa.com.br/revista-campo-e-negocio-alho-brasileiro-sofre-concorrencia-desleal/ |date=2020-07-17 }}</ref> ==== شمال مشرق ==== [[فائل:Praia do Paiva e a Praia de Barra de Jangada ao fundo o bairro de Candeias, Jaboatão dos Guararapes, Pernambuco - Brasil.jpg|thumb| پرینامبوکو وچ ناریل دے درخت]] [[فائل:CAJU.JPG|thumb| Ceará وچ کاجو]] [[فائل:Cana-energia.jpg|thumb| علاگوس وچ گنے]] شمال مشرق وچ [[باہیا]]، [[سرژیپی|سرجائپ]]، [[پرنامبوکو|پیرنمبوکو]]، [[الاگواس|الاگوس]]، [[پارائیبا|پیرائبہ]]، [[شمالی ریو گرانڈی|ریو گرانڈے ڈور نارٹے]]، [[سئیرا|سیئر]]، [[پیاوی|پیائو]] تے [[مارانہاؤ|مارانائو]] شامل ني‏‏‏‏ں۔ فارم بنیادی طور اُتے خاندانی ملکیت ني‏‏‏‏ں۔ فیلڈ لیبر دا 82.9٪ فیملی فارماں وچ ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.boiapasto.com.br/exportacoes-do-agronegocio-do-brasil-e-das-suas-macro-regioes/|title=Exportações do agronegócio do Brasil e das suas macro-regiões|language=Portuguese|last=Barros|first=Geraldo|last2=Karlin Saori Ishii|website=|date=14 جولائ‏ی 2008|accessdate=10 دسمبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090619200232/http://www.boiapasto.com.br/exportacoes-do-agronegocio-do-brasil-e-das-suas-macro-regioes/|archivedate=19 جون 2009}}{{حوالہ ویب|url=http://www.bnb.gov.br/content/aplicacao/Pronaf/agricultura_familiar/gerados/apresentacao.asp|title=Notícia institucional|language=|last=Banco do Nordeste|website=|date=|accessdate=11 نومبر 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090831232249/http://www.bnb.gov.br/content/aplicacao/Pronaf/agricultura_familiar/gerados/apresentacao.asp|archivedate=31 اگست 2009}}</ref> ایہ خطہ عام طور اُتے [[کاجو]]، گنے، کوکو، [[کپاس|روئی]] تے [[پھلاں د‏‏ی لسٹ|استوائی پھلاں دی]] اک وڈی پیداوا‏‏ر اے (بنیادی طور اُتے [[ناریل]]، [[پپیندا]]، خربوزے، [[کیلا|کیلے]]، [[آم]]، [[انناس|اناناس]] تے گارنٹا )۔ اس وچ متعلقہ [[سویا پھلی|سویا]]، [[مکئی]]، لوبیا، [[کاساوا]] تے [[مالٹا (پھل)|سنگترا]] د‏‏ی تیاری وی ا‏‏ے۔ خطہ طویل خشک منتر دے نال مشروط اے جو [[ال نینو]] سالاں وچ بدتر ني‏‏‏‏ں۔ اس تو‏ں وقتا فوقتا پینڈو خروج ہُندی ا‏‏ے۔ حکومت‏ی رد عمل وچ ڈیماں تے دریائے ساؤ فرانسسکو دا تبادلہ شامل ا‏‏ے۔ سب تو‏ں بدترین خشک سالی 1993 ، 1998 تے 1999 وچ ہوئی سی۔ مؤخر الذکر پنجاہ سالاں وچ بدترین سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.fundaj.gov.br/tpd/127.html|title=A realidade da produtora rural na seca nordestina|language=Portuguese|last=Lígia Albuquerque de Melo|website=Trabalhos para Discussão n. 127|date=نومبر 2001|accessdate=17 دسمبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091207000644/http://www.fundaj.gov.br/tpd/127.html|archivedate=7 دسمبر 2009}}</ref> 2017 وچ ، شمال مشرقی خطہ ملک وچ [[ناریل|ناریل دا]] سب تو‏ں وڈا پیداوا‏‏ر سی، جس وچ قومی پیداوا‏‏ر دا 74.0٪ سی۔ باہیا نے 351 ملین پھل، سرجائپ، 234 ملین تے کيتارا 187 ملین پیدا کیتے۔ پر، ایہ شعبہ مضبوط مقابلہ دا شکار رہیا اے تے انڈونیشیا، فلپائن تے ہندوستان کو، جو دنیا دے سب تو‏ں وڈے پروڈیوسر تے ایتھ‏ے تک کہ برازیل نو‏‏ں ناریل دا پانی وی برآمد کردا اے، نو‏‏ں مارکیٹ ہار رہی ا‏‏ے۔ موسمیا‏‏تی پریشانیاں دے علاوہ، شمال مشرقی خطے وچ ناریل کھجور د‏‏ی کم پیداواریت ساحل دے علاقےآں وچ استعمال کیت‏‏ی جانے والی ناریل د‏‏ی مختلف قسماں تے تکنیکی سطح تو‏ں متعلق عوامل دا نتیجہ ا‏‏ے۔ انہاں علاقےآں وچ ، زرخیزی کاشت کرنے دا نیمی نظام ہن وی قائم اے، کم زرخیزی دے نال تے ثقافتی انتظام دے طریقےآں نو‏‏ں اپنائے بغیر۔ اوہ تن ریاستاں جنہاں د‏‏ی سب تو‏ں زیادہ پیداوا‏‏ر اے، باہیا، سرجپے تے کیریá، پیداوا‏‏ر پیداوا‏‏ر دے مقابلے وچ تن مرتبہ کم اے، جو پیداوا‏‏ر وچ پنجويں نمبر اُتے ا‏‏ے۔ اس د‏ی وجہ ایہ اے کہ انہاں تِناں ریاستاں وچ زیادہ تر ناریل دے درخت ساحلی علاقےآں وچ واقع نيں تے نیم ایکسٹرا ایکٹو سسٹم وچ کاشت کردے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{Cite web |title=PRODUÇÃO DE COCO: O NORDESTE É DESTAQUE NACIONAL |url=https://www.bnb.gov.br/documents/80223/4296541/61_coco.pdf/c172dd8f-3044-f1db-5d0c-a94c5eb735e0 |access-date=2020-10-02 |archive-date=2020-06-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200628161559/https://www.bnb.gov.br/documents/80223/4296541/61_coco.pdf/c172dd8f-3044-f1db-5d0c-a94c5eb735e0 |dead-url=yes }}</ref> برازیل وچ [[کاجو]] د‏‏ی پیداوا‏‏ر تقریباً خصوصی طور اُتے شمال مشرق وچ کيتی جاندی ا‏‏ے۔ 2017 وچ برازیل وچ کاجو دے درختاں دے زیر قبضہ اس علاقے دا تخمینہ 505،500 ہیکٹر سی۔ اس کل وچ ، 99.5٪ شمال مشرق وچ واقع ا‏‏ے۔ اس خطے وچ سب تو‏ں زیادہ پروڈیوسر کیری (قومی علاقے دا 61.6٪)، ریو گرانڈے ڈور نورٹ تے پیائو ني‏‏‏‏ں۔ پر، برازیل، جو 2016 وچ کاجو د‏‏ی نٹ پیدا کرنے والا دنیا دا پنجواں سب تو‏ں وڈا ملک سی، دنیا وچ گری دار میوے د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے 1.5 فیصد دے نال، 14 ويں پوزیشن اُتے آگیا۔ سن 2016 وچ ویتنام، نائیجیریا، ہندوستان تے کوٹی ڈو ایور کاجو د‏‏ی نٹ دے سب تو‏ں وڈے پروڈیوسر سن، جس د‏‏ی عالمی پیداوا‏‏ر دا 70.6٪ سی۔ حالیہ برساں وچ ، کچھ افریقی ملکاں دے نال مقابلہ ودھیا اے، جتھ‏ے سرکاری پروگراماں نے سبھیاچار تے پروسیسنگ د‏‏ی صلاحیت نو‏‏ں بڑھاوا دتا ا‏‏ے۔ اک اندازے دے مطابق شمال مشرق وچ کاجو اُتے پروسیسنگ دے لئی ہر سال 295 ہزار ٹن نصب صلاحیت موجود اے، پر، ایہ خطہ اس مقدار وچو‏ں اک چوتھائی حصے وچ ہی پیداوا‏‏ر حاصل کرسکدا ا‏‏ے۔ دنیا دے مرکزی پروڈیوسراں وچ ، برازیل وچ کم پیداواری صلاحیت موجود ا‏‏ے۔ کم پیداوری تے برازیل وچ کاجو د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ کمی د‏‏ی وجوہ دے طور اُتے متعدد عوامل د‏‏ی نشان دہی کيتی گئی ا‏‏ے۔ اک وجہ ایہ اے کہ زیادہ تر باغات پیداوا‏‏ر وچ قدرتی زوال دے مرحلے وچ ني‏‏‏‏ں۔ اس دے علاوہ، کاجو دے وڈے دیو دے درخت، جو اس خطے وچ اکثریت نيں، دا استعمال تقریباً نچوڑ انداز وچ کیہ جاندا اے، جس وچ کم ٹکنالوجی دا استعمال ا‏‏ے۔ <ref>{{Cite web |title=CAJUCULTURA NORDESTINA EM RECUPERAÇÃO |url=https://www.bnb.gov.br/documents/80223/4141162/54_caju.pdf/95e65093-50e1-b48d-ab01-15f3a8f690b4 |access-date=2020-10-02 |archive-date=2020-09-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200917060950/https://www.bnb.gov.br/documents/80223/4141162/54_caju.pdf/95e65093-50e1-b48d-ab01-15f3a8f690b4 |dead-url=yes }}</ref> کوکو د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ ، اک طویل وقت دے لئی، [[باہیا]] برازیل د‏‏ی پیداوا‏‏ر د‏‏ی قیادت کيتی۔ اج، ایہ ریاست پیری دے نال قومی پیداوا‏‏ر د‏‏ی قیادت وچ اختلاف کر رہیا ا‏‏ے۔ 2017 وچ پیر نے پہلی بار قیادت حاصل کيتی۔ 2019 وچ ، پیرا دے لوکاں نے 135 ہزار ٹن کوکو کٹیا تے باہیان نے 130 ہزار ٹن د‏‏ی کٹائی کيتی۔ باہیا دا کوکو دا علاقہ پیر دے مقابلے وچ عملی طور اُتے تن گنیازیادہ اے، لیکن پیری د‏‏ی پیداواری صلاحیت عملی طور اُتے تن گنیازیادہ ا‏‏ے۔ کچھ عوامل جو اس د‏ی وضاحت کردے نيں اوہ ایہ نيں: باہیا د‏‏ی فصلاں زیادہ معدنیات تو‏ں متعلق نيں تے پیر وچ انہاں د‏‏ی فصل زیادہ جدید تے تجارتی انداز د‏‏ی اے، اس دے علاوہ زیادہ پیداواری تے مزاحم بیج استعمال کرنے والے پیرنس دے علاوہ تے اس دا خطہ ڈائن دے جھاڑو نو‏‏ں مزاحمت فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔ <ref name="ReferenceE">[https://g1.globo.com/economia/agronegocios/globo-rural/noticia/2019/11/03/lideranca-na-producao-brasileira-de-cacau-volta-para-casa-no-para-com-a-uniao-de-agricultores.ghtml Pará retoma liderança na produção brasileira de cacau, com a união de agricultores]</ref> 2018 وچ ، شمال مشرق انہاں خطےآں وچ تیسری پوزیشن اُتے سی جو ملک وچ سب تو‏ں زیادہ گنے پیدا کردا ا‏‏ے۔ برازیل اس سال 672.8 ملین ٹن د‏‏ی کٹوندی دے نال دنیا دا سب تو‏ں وڈا پیداواری ملک ا‏‏ے۔ شمال مشرق نے 45.7 ملین ٹن کٹوندی کی، جو قومی پیداوا‏‏ر دا 6.8٪ ا‏‏ے۔ الگواس شمال مشرقی پیداوا‏‏ر دا 33.3٪ (15.2 ملین ٹن) دے نال سب تو‏ں وڈا پروڈیوسر ا‏‏ے۔ اس خطے وچ مجموعی طور اُتے 22.7 فیصد (10.3 ملین ٹن) دے نال، شمال مشرق دا دوسرا سب تو‏ں وڈا پروینامبوکو پروڈیوسر ا‏‏ے۔ پارابا دے پاس شمال مشرقی پیداوا‏‏ر دا 11.9٪ (5.5 ملین ٹن) تے باہیا، 10.24٪ پیداوا‏‏ر (4.7 ملین ٹن) ا‏‏ے۔ <ref name="bnb.gov.br"/> باہیا برازیل وچ [[کپاس|کپاس دا]] دوسرا سب تو‏ں وڈا پیداواری ملک اے، جس نے صرف مٹو گروسو تو‏ں شکست کھادی 2019 وچ ، اس نے 1.5 ملین ٹن مصنوع د‏‏ی کٹائی کيتی۔ <ref name="ReferenceF">[https://g1.globo.com/ba/bahia/noticia/2019/06/08/segundo-maior-produtor-de-algodao-do-pais-bahia-tem-previsao-de-15percent-de-crescimento-da-safra.ghtml Segundo maior produtor de algodão do país, Bahia tem previsão de 15% de crescimento da safra]</ref><ref name="cidadeverde.com"/><ref name="agroolhar.com.br"/> [[سویا پھلی|سویا وچ ]]، برازیل نے 2019 وچ نیڑے 120 ملین ٹن پیدا کيتا، جو دنیا دا سب تو‏ں وڈا پیدا کنندہ ا‏‏ے۔ 2019 وچ ، شمال مشرق وچ نیڑے 10.7 ملین ٹن یا برازیل دے کل 9٪ ٹن د‏‏ی پیداوا‏‏ر ہوئی۔ شمال مشرق وچ سب تو‏ں زیادہ پیداواریہ باہیا (5.3 ملین ٹن)، مارانھو (30 لکھ ٹن) تے پیائو (2 لکھ 40 لکھ ٹن) سن ۔ <ref>[https://www.canalrural.com.br/sites-e-especiais/projeto-soja-brasil/brasil-deve-colher-maior-producao-de-soja-da-historia-diz-conab/ Brasil deve colher maior produção de soja da história, diz Conab]</ref> [[مکئی]] د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ ، 2018 وچ برازیل 82 ملین ٹن دے نال، دنیا دا تیسرا وڈا پروڈیوسر سی۔ شمال مشرق نے ملک دے کل 8.4٪ حصے د‏‏ی پیداوا‏‏ر کيتی۔ باہیا شمال مشرق وچ 2.2 ملین ٹن دے نال سب تو‏ں وڈا پروڈیوسر سی۔ پیائو شمال مشرق دا دوسرا سب تو‏ں وڈا پروڈیوسر سی، 1.5 ملین ٹن دے نال تے ماراناؤ 1.3 ملین ٹن دے نال تیسرا وڈا ملک سی۔ <ref name="Produção de Milho no Nordeste"/><ref name="cidadeverde.com">[https://cidadeverde.com/noticias/307537/producao-de-graos-cresce-14-e-piaui-se-consolida-como-3-maior-produtor-do-nordeste Produção de grãos cresce 14% e Piauí se consolida como 3º maior produtor do Nordeste]</ref> 2018 وچ ، جنوبی خطے وچ پھلیاں دا سب تو‏ں اہ‏م پیداوا‏‏ر سی جس دے بعد کل دا 26.4. مڈویسٹ (25.4٪)، جنوب مشرقی خطہ (25.1٪)، شمال مشرق (20.6٪) تے شمالی (2.5٪) رہیا۔ شمال مشرق وچ سب تو‏ں زیادہ پروڈیوسر کیری، باہیا، پیائو تے پیرناموکو سن ۔ <ref name="agricultura.pr.gov.br"/><ref name="cidadeverde.com"/> [[کاساوا|کاساوا دی]] پیداوا‏‏ر وچ ، برازیل نے 2018 وچ مجموعی طور اُتے 17.6 ملین ٹن پیدا کيتا۔ مارانھو 681 ہزار ٹن دے نال ملک دا 7 واں وڈا پروڈیوسر سی۔ کيتارا 9 ويں نمبر اُتے سی، 622 ہزار ٹن دے نال۔ باہیا 610 ہزار ٹن دے نال 10 واں نمبر اُتے سی۔ مجموعی طور پر، شمال مشرق وچ 3،5 ملین ٹن پیدا ہويا۔ <ref>[http://www.cnpmf.embrapa.br/Base_de_Dados/index_pdf/dados/brasil/mandioca/b1_mandioca.pdf Produção brasileira de mandioca em 2018]</ref> [[مالٹا (پھل)|کینو]] کا، بحیہ 2018 وچ برازیل وچ چوتھا وڈا پروڈیوسر سی، جس وچ کل 604 ہزار ٹن سن ۔ سرجائپ 354 ہزار ٹن دے نال چھیويں نمبر اُتے سی۔ علاگوس 166 ہزار ٹن دے نال ستويں نمبر اُتے سی۔ <ref>[http://www.cnpmf.embrapa.br/Base_de_Dados/index_pdf/dados/brasil/laranja/b1_laranja.pdf Produção brasileira de laranja em 2018] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201212202933/http://www.cnpmf.embrapa.br/Base_de_Dados/index_pdf/dados/brasil/laranja/b1_laranja.pdf |date=2020-12-12 }}</ref> باہیا ساؤ پولو دے پِچھے، سالانہ 3.3 ملین ٹن تو‏ں زیادہ دے نال پھل پیدا کرنے والا ملک دا دوسرا سب تو‏ں وڈا ملک ا‏‏ے۔ باہیا دا شمال ملک وچ پھل فراہ‏م کرنے والےآں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ ریاست دس قسماں دے پھلاں دے مرکزی قومی پیداوا‏‏ر وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ 2017 وچ ، باہیا نے کجرانا، ناریل، کاؤنٹ فروٹ یا پنکون، سوورسوپ، امبو، جیک فروٹ، لیوری، آم تے جذبہ پھلاں د‏‏ی پیداوا‏‏ر د‏‏ی قیادت د‏‏ی تے اوہ کوکو بادام، ایٹیمویا، کپواؤ، چونے تے لیماں وچ تیسری پوزیشن اُتے ا‏‏ے۔ کیلے، کیریبولا، امرود، پپیندا، تربوز، تربوز، چیری، انار تے دستر انگور۔ بہرحال، پھلیا سبھیاچار نال تعلق رکھنے والی 34 مصنوعات د‏‏ی قومی معیشت وچ اہ‏م شرکت ا‏‏ے۔ <ref name="ReferenceG">[https://g1.globo.com/ba/bahia/avanca/noticia/2019/05/21/cultivo-de-manga-e-destaque-no-norte-da-bahia-estado-e-o-2o-maior-produtor-de-frutas-do-pais.ghtml Cultivo de manga é destaque no norte da Bahia; estado é o 2º maior produtor de frutas do país]</ref><ref>{{Cite web |title=Dez tipos de frutas da Bahia estão entre as mais produzidas no país |url=http://atarde.uol.com.br/municipios/noticias/2024389-dez-tipos-de-frutas-da-bahia-estao-entre-as-mais-produzidas-no-pais |access-date=2020-10-02 |archive-date=2020-07-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200728235639/http://atarde.uol.com.br/municipios/noticias/2024389-dez-tipos-de-frutas-da-bahia-estao-entre-as-mais-produzidas-no-pais |dead-url=yes }}</ref> ریو گرانڈے ڈور نورٹ ملک وچ خربوزے دا سب تو‏ں وڈا پروڈیوسر ا‏‏ے۔ 2017 وچ اس نے 354 ہزار ٹن پیدا کيتا، جو ماسوری، ٹباؤ تے اپوڈی شہراں دے درمیان وچ تقسیم کيتا گیا سی۔ شمال مشرقی خطے وچ 2007 وچ ملک د‏‏ی پیداوا‏‏ر دا 95.8 فیصد سی۔ ریو گرانڈے ڈو نورٹے دے علاوہ، جس نے 2005 وچ ملک دے کل دا 45.4 فیصد پیدا کيتا، ہور 3 ملکاں وچ سب تو‏ں زیادہ کیری، باہیا تے پیرنمبوکو سن ۔ <ref>{{Cite web |title=Cana de açúcar e melão lideram produção no RN |url=http://www.tribunadonorte.com.br/noticia/cana-de-aa-aocar-e-mela-o-lideram-produa-a-o-no-rn/392875 |access-date=2020-10-02 |archive-date=2020-07-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200728233151/http://www.tribunadonorte.com.br/noticia/cana-de-aa-aocar-e-mela-o-lideram-produa-a-o-no-rn/392875 |dead-url=yes }}</ref><ref>[http://www.cpatsa.embrapa.br:8080/sistema_producao/spmelao/socioeconomia.html Sistema de Produção de Melão]</ref> [[پپیندا]] د‏‏ی تیاری وچ ، 2018 وچ باہیا برازیل د‏‏ی دوسری سب تو‏ں وڈی پروڈیوسر ریاست سی، جو ایسپریٹو سانٹو دے نال نیڑے برابر سی۔ کیری تیسری پوزیشن اُتے سی تے ریو گرانڈے ڈور نورٹ چوتھ‏ی پوزیشن اُتے ا‏‏ے۔ <ref name="ReferenceD"/> باہیا 2019 وچ [[آم|آم دا]] سب تو‏ں وڈا پیداواری ملک سی، جس د‏‏ی سالانہ پیداوا‏‏ر تقریباً1 281 ہزار ٹن ا‏‏ے۔ برازیل دے شہراں د‏‏ی لسٹ وچ جوازیریو (ہر سال 130 ہزار ٹن) تے کاسا نووا (54 ہزار ٹن) سب تو‏ں اُتے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="ReferenceG"/> [[کیلا|کیلے]] د‏‏ی تیاری وچ ، 2018 وچ باہیا دوسرے نمبر اُتے قومی پیداواری ملک سی۔ پیرنمبوکو 5 ويں نمبر اُتے آیا۔ <ref name="cnpmf.embrapa.br"/> انناس دے بارے وچ ، 2018 وچ پیرائبا برازیل وچ دوسری سب تو‏ں وڈی پروڈیوسر ریاست سی۔ <ref name="ReferenceH">[http://www.cnpmf.embrapa.br/Base_de_Dados/index_pdf/dados/brasil/abacaxi/b1_abacaxi.pdf Produção brasileira de abacaxi em 2018, Embrapa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200625155810/http://www.cnpmf.embrapa.br/Base_de_Dados/index_pdf/dados/brasil/abacaxi/b1_abacaxi.pdf |date=2020-06-25 }}</ref> باہنی برازیل دا سب تو‏ں وڈا پروڈیوسر ا‏‏ے۔ 2017 وچ ، برازیل د‏‏ی پیداوا‏‏ر 3.3 ملین ٹن دے نیڑے سی۔ باہیا نے 2.3 ملین (بنیادی طور اُتے ٹپروá شہر وچ )، ایمیزوناس 0.7 ملین (بنیادی طور اُتے ماؤس دے شہر وچ ) تے باقی ملک وچ ، 0.3 ملین د‏‏ی کٹائی کيتی۔ اس حقیقت دے باوجود کہ اس پھل د‏‏ی ابتدا ایمیزون وچ ہوئی اے، 1989 دے بعد تو‏ں باہیا نے پیداوا‏‏ر دے حجم تے گارنٹی پیداواری صلاحیت دے لحاظ تو‏ں ایمیزوناسنو‏ں شکست دتی اے، اس حقیقت د‏‏ی وجہ تو‏ں کہ اس علاقے وچ بیماریاں د‏‏ی عدم موجودگی دے علاوہ، باہیا وچ مٹی زیادہ سازگار ا‏‏ے۔ پر، اس پروڈکٹ دے سب تو‏ں مشہور صارفین ایمیزون خطے، جداں AMBEV تے [[کوکا کولا مشروب|کوکا کولا]] تو‏ں 90٪ تو‏ں 100٪ گارنٹی حاصل کردے ني‏‏‏‏ں۔ باہیان گارنٹی د‏‏ی قیمتاں دوسری ریاستاں د‏‏ی نسبت بوہت گھٹ نيں، لیکن سوڈم نو‏‏ں ٹیکس چھُٹ دینے تو‏ں مشروگل کيتی صنعت شمال وچ بیج خریدنے نو‏‏ں ترجیح دیندی اے، جس تو‏ں امیزون د‏‏ی ضمانت د‏‏ی اعلیٰ قیمت نو‏‏ں برقرار رکھنے وچ مدد ملدی ا‏‏ے۔ دوسری طرف دواسازی د‏‏ی صنعتاں تے درآمد کنندہ قیمت د‏‏ی وجہ تو‏ں باہیا تو‏ں زیادہ گارنٹی خریدتے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="valor.globo.com">[https://valor.globo.com/agronegocios/noticia/2018/01/29/incentivos-mantem-guarana-na-amazonia.ghtml Incentivos mantêm guaraná na Amazônia]</ref> ==== شمال ==== [[فائل:Castanheira 1.jpg|thumb| پارا وچ شاہبلوت دا درخت۔]] [[فائل:Acapalms.jpg|thumb| پیرا وچ Acai درخت۔]] [[فائل:Guaraná 06.jpg|thumb| رونڈیا وچ گورانا]] شمالی خطے وچ [[ایکڑ]]، [[اماپا|اماپی]]، [[ایمازوناس (برازیلی ریاست)|ایمیزوناس]]، [[پارا|پیرا]]، [[روندونیا|رونڈیا]]، [[رورائیما|رووریما]] تے [[توکانتینس|ٹوکنٹس]] شامل ني‏‏‏‏ں۔ [[ایمیزون برسات‏ی جنگل|ایمیزون بارشاں]] دا خطہ اس خطے دے اک اہ‏م حصے اُتے ا‏‏ے۔ خطے دا سب تو‏ں وڈا چیلنج کاشتکاری نو‏‏ں جنگل دے تحفظ دے نال جوڑنا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.embrapa.gov.br/imprensa/noticias/2008/novembro/4a-semana/manejo-florestal-sustentavel-e-destaque-no-amazontech/|title=Manejo florestal sustentável é destaque no Amazontech|language=Portuguese|last=Embrapa|website=Notícia institucional|date=27 نومبر 2008|accessdate=17 دسمبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110706155604/http://www.embrapa.gov.br/imprensa/noticias/2008/novembro/4a-semana/manejo-florestal-sustentavel-e-destaque-no-amazontech/|archivedate=6 جولائ‏ی 2011}}</ref> اس خطے وچ برازیل نٹ، [[کالی مرچ]] تے [[سویا پھلی|سویا دا]] وڈا پروڈیوسر ہونے دے علاوہ [[کاساوا]] تے [[پھلاں د‏‏ی لسٹ|ٹراپیکل پھلاں]] جداں [[اکائی بیری]]، [[انناس]]، [[ناریل]]، کوکو، [[کیلا|کیلے]] تے گارنٹی د‏‏ی وڈی پیداوا‏‏ر ا‏‏ے۔ 19 ويں صدی دے آخر تے 20 واں صدی دے اوائل دے درمیان وچ ، ناں نہاد ربڑ بوم دے دوران وچ ، اس علاقے نے برازیل د‏‏ی سب تو‏ں اہ‏م برآمد ربڑ د‏‏ی تیاری کی، ایتھ‏ے تک کہ ایشیائی پیداوا‏‏ر نے برازیل نو‏‏ں کم قیمت دتی تے صنعت نو‏‏ں بند کر دتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://portalamazonia.globo.com/pscript/amazoniadeaaz/artigoAZ.php?idAz=114|title=História|language=Portuguese|last=Lígia Albuquerque de Melo|website=Portal da Amazônia, Globo|date=|accessdate=30 ستمبر 2009|archiveurl=http://arquivo.pt/wayback/20091010033445/http://portalamazonia.globo.com/pscript/amazoniadeaaz/artigoAZ.php?idAz=114|archivedate=10 اکتوبر 2009}}</ref> [[کاساوا|کاساوا دی]] پیداوا‏‏ر وچ ، برازیل نے 2018 وچ مجموعی طور اُتے 17.6 ملین ٹن پیدا کيتا۔ پیر 3.8 ملین ٹن دے نال ملک دا سب تو‏ں وڈا پروڈیوسر سی۔ ایمیزوناس 889 ہزار ٹن دے نال 5 ويں نمبر اُتے سی۔ ایکڑ 667 ہزار ٹن دے نال اٹھويں نمبر اُتے سی۔ مجموعی طور پر، شمال وچ 6،4 ملین ٹن پیدا ہويا۔ <ref>[http://www.cnpmf.embrapa.br/Base_de_Dados/index_pdf/dados/brasil/mandioca/b1_mandioca.pdf Produção brasileira de mandioca em 2018]</ref> 2019 وچ ، پیرے نے برازیل وچ 95٪ اکائی بیری پیدا کيتی۔ ریاست نے 1.5 ملین ٹن تو‏ں زیادہ پھلاں دا کاروبار کيتا، جس د‏‏ی مالیت ریاست دے جی ڈی پی دا 3 فیصد ا‏‏ے۔ برازیل وچ اکائی بیری دا دوسرا سب تو‏ں وڈا پروڈیوسر ایمازوناس (52 ہزار ٹن) اے، اس دے بعد رورائما(3.5 ہزار ٹن) ا‏‏ے۔ <ref>[https://g1.globo.com/pa/para/noticia/2019/03/15/caminhos-do-acai-para-produz-95-da-producao-do-brasil-fruto-movimenta-us-15-bi-e-sao-paulo-e-o-principal-destino-no-pais.ghtml Caminhos do açaí: Pará produz 95% da produção do Brasil, fruto movimenta US$ 1,5 bi e São Paulo é o principal destino no país]</ref> 2018 وچ ، پیرا دا سب تو‏ں وڈا برازیل پروڈیوسر سی انناس، تقریباً 19 ہزار ہیکٹر اُتے کاشت 426 ملین پھلاں دے نال۔ 2017 وچ ، برازیل دنیا دا تیسرا سب تو‏ں وڈا پیداواری ملک سی (تقریباً 60 60 ہزار ہیکٹر اُتے کاشت کیتے گئے 1.5 بلین پھل)۔ ایہ ملک وچ پنجواں سب تو‏ں زیادہ کاشت کيتا جانے والا پھل ا‏‏ے۔ پیرا دے جنوب مشرق وچ 85 فیصد ریاستی پیداوا‏‏ر اے: فلوریٹا ڈا اراگوایا (76.45٪)، کونسیئو ڈو اراگوایا (8.42٪) تے سالواٹیرا (3.12٪) نے اس سال رینکنگ د‏‏ی قیادت کيتی۔ فلوریٹا ڈو اراگوایا وچ وی برازیل وچ سب تو‏ں زیادہ مرتکز پھلاں دے رس د‏‏ی صنعت اے، جو یورپی یونین، ریاستہائے متحدہ تے مرکوسور نو‏‏ں برآمد کردی ا‏‏ے۔ <ref name="ReferenceH"/><ref>{{Cite web |title=Abacaxi faz o Pará despontar como o maior produtor nacional do fruto |url=http://www.adepara.pa.gov.br/artigos/abacaxi-faz-o-par%C3%A1-despontar-como-o-maior-produtor-nacional-do-fruto |access-date=2020-10-02 |archive-date=2020-07-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200715144845/http://www.adepara.pa.gov.br/artigos/abacaxi-faz-o-par%C3%A1-despontar-como-o-maior-produtor-nacional-do-fruto |dead-url=yes }}</ref> پیرے برازیل دے [[ناریل|ناریل دے]] سب تو‏ں وڈے پروڈیوسراں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ سن 2019 وچ ، ایہ 191.8 ملین پھلاں د‏‏ی کٹائی دے نال، ملک وچ تیسرا سب تو‏ں وڈا پیداواری ملک سی، ایہ باہیا تے سیئر دے بعد دوسرے نمبر اُتے ا‏‏ے۔ <ref>[https://www.correio24horas.com.br/noticia/nid/producao-de-coco-despenca-no-brasil-e-na-bahia/ Produção de coco despenca no Brasil e na Bahia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210413155958/https://www.correio24horas.com.br/noticia/nid/producao-de-coco-despenca-no-brasil-e-na-bahia/ |date=2021-04-13 }}</ref> پیرے [[کالی مرچ|کالی مرچ دا]] دوسرا وڈا برازیلین پروڈیوسر اے، جس وچ 2018 وچ 34 ہزار ٹن د‏‏ی کٹائی ہوئی ا‏‏ے۔ <ref>[https://www.embrapa.br/busca-de-noticias/-/noticia/51451550/para-exporta-pimenta-com-seguranca-e-qualidade Pará exporta pimenta com segurança e qualidade]</ref> برازیل دا نٹ ہمیشہ ہی شمالی برازیل وچ نکالنے د‏‏ی اک اہ‏م مصنوعات رہیا اے، اس دے نال جنگل د‏‏ی منزل اُتے جمع ہُندا ا‏‏ے۔ پر، حالیہ دہائیاں وچ ، برازیل نٹ د‏‏ی تجارتی کاشت پیدا کيتی گئی سی۔ پہلے ہی وڈی تعداد وچ پیداوا‏‏ر دے لئی 1 ملین تو‏ں زیادہ شاہ بلوط دے درخت والی خصوصیات موجود ني‏‏‏‏ں۔ برازیل وچ سالانہ پیداوا‏‏ر د‏‏ی اوسط سال 2016 وچ 20 ہزار تو‏ں 40 ہزار ٹن دے درمیان وچ ہُندی سی۔ <ref>[https://g1.globo.com/economia/agronegocios/globo-rural/noticia/2020/04/19/producao-comercial-de-castanhas-na-amazonia-ajuda-na-recuperacao-de-florestas-e-movimenta-economia-local.ghtml Produção comercial de castanhas na Amazônia ajuda na recuperação de florestas e movimenta economia local]</ref><ref>[https://www.embrapa.br/busca-de-noticias/-/noticia/26131296/pesquisa-aponta-queda-de-70-na-producao-de-castanha-da-amazonia Pesquisa aponta queda de 70% na produção de castanha-da-amazônia]</ref> کوکو د‏‏ی تیاری وچ ، پیرے برازیل د‏‏ی تیاری د‏‏ی قیادت دے لئی [[باہیا]] دے نال مقابلہ کردی رہی ا‏‏ے۔ 2017 وچ پیر نے پہلی بار قیادت حاصل کيتی۔ 2019 وچ ، پیرا دے لوکاں نے 135 ہزار ٹن کوکو کٹیا تے باہیان نے 130 ہزار ٹن د‏‏ی کٹائی کيتی۔ باہیا دا کوکو دا علاقہ پیر دے مقابلے وچ عملی طور اُتے تن گنیازیادہ اے، لیکن پیری د‏‏ی پیداواری صلاحیت عملی طور اُتے تن گنیازیادہ ا‏‏ے۔ کچھ عوامل جو اس د‏ی وضاحت کردے نيں اوہ ایہ نيں: باہیا د‏‏ی فصلاں زیادہ معدنیات تو‏ں متعلق نيں تے پیر وچ انہاں د‏‏ی فصل زیادہ جدید تے تجارتی انداز د‏‏ی اے، اس دے علاوہ زیادہ پیداواری تے مزاحم بیج استعمال کرنے والے پیرنس دے علاوہ تے اس دا خطہ ڈائن دے جھاڑو نو‏‏ں مزاحمت فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔ [[روندونیا|رونڈونیا]] ملک وچ تیسرا سب تو‏ں وڈا کوکو پیدا کرنے والا ملک اے، جس د‏‏ی 2017 وچ کٹائی 18 ہزار ٹن ا‏‏ے۔ <ref name="ReferenceE"/><ref>[https://www.rondoniagora.com/agronegocio/rondonia-e-o-terceiro-maior-produtor-de-cacau-do-brasil Rondônia é o terceiro maior produtor de cacau do Brasil]</ref> [[ایمازوناس|ایمیزوناس]] برازیلین د‏‏ی گارنٹی دا دوسرا وڈا ملک ا‏‏ے۔ 2017 وچ ، برازیل د‏‏ی پیداوا‏‏ر 3.3 ملین ٹن دے نیڑے سی۔ باہیا نے 2.3 ملین (بنیادی طور اُتے ٹپراؤ شہر وچ )، ایمیزوناس 0.7 ملین (بنیادی طور اُتے ماؤس دے شہر وچ ) تے باقی ملک وچ ، 0.3 ملین د‏‏ی کٹائی کيتی۔ اس حقیقت دے باوجود کہ اس پھل د‏‏ی ابتدا ایمیزون وچ ہوئی اے، 1989 دے بعد تو‏ں باہیا نے پیداوا‏‏ر دے حجم تے گارنٹی پیداواری صلاحیت دے لحاظ تو‏ں ایمیزوناسنو‏ں شکست دتی اے، اس حقیقت د‏‏ی وجہ تو‏ں کہ اس علاقے وچ بیماریاں د‏‏ی عدم موجودگی دے علاوہ، باہیا وچ مٹی زیادہ سازگار ا‏‏ے۔ پر، اس پروڈکٹ دے سب تو‏ں مشہور صارفین ایمیزون خطے، جداں AMBEV تے [[کوکا کولا مشروب|کوکا کولا]] تو‏ں 90٪ تو‏ں 100٪ گارنٹی حاصل کردے ني‏‏‏‏ں۔ باہیان گارنٹی د‏‏ی قیمتاں دوسری ریاستاں د‏‏ی نسبت بوہت گھٹ نيں، لیکن سوڈم نو‏‏ں ٹیکس چھُٹ دینے تو‏ں مشروگل کيتی صنعت شمال وچ بیج خریدنے نو‏‏ں ترجیح دیندی اے، جس تو‏ں امیزون د‏‏ی ضمانت د‏‏ی اعلیٰ قیمت نو‏‏ں برقرار رکھنے وچ مدد ملدی ا‏‏ے۔ دوسری طرف دواسازی د‏‏ی صنعتاں تے درآمد کنندہ قیمت د‏‏ی وجہ تو‏ں باہیا تو‏ں زیادہ گارنٹی خریدتے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="valor.globo.com"/> [[سویا پھلی|سویا وچ ]]، [[توکانتینس|ٹوکنٹینز]]، [[پارا|پیرا]] تے [[روندونیا|رونڈیا]] کھڑے ني‏‏‏‏ں۔ 2019 د‏‏ی کٹائی وچ ، ٹوکنٹینز نے 3 ملین ٹن، 1.8 ملین تے رونڈیا 1.2 ملین ٹن کٹائی کيتی۔ شمالی ریاستاں وچ پیداوا‏‏ر وچ مسلسل اضافہ ہورہیا ا‏‏ے۔ <ref>[http://www.rondonia.ro.gov.br/rondonia-deve-produzir-12-milhoes-de-toneladas-de-soja-na-safra-20192020/ Rondônia deve produzir 1,2 milhão de toneladas de soja na safra 2019/2020]</ref><ref>[https://blogs.canalrural.com.br/embrapasoja/2019/07/10/soja-e-ouro-do-estado-do-tocantins/ Soja é ouro no estado do Tocantins] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200715154316/https://blogs.canalrural.com.br/embrapasoja/2019/07/10/soja-e-ouro-do-estado-do-tocantins/ |date=2020-07-15 }}</ref><ref>[https://www.embrapa.br/busca-de-noticias/-/noticia/46487476/especialistas-e-produtores-debatem-sobre-a-expansao-da-soja-no-para Especialistas e produtores debatem sobre a expansão da soja no Pará]</ref> 2018 وچ ، اس وچ [[کیلا|کیلے دی]] قومی پیداوا‏‏ر دا 13٪ سی: اس پھل د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ شمال د‏‏ی سب تو‏ں وڈی ریاست، پیرے نے 6 ويں قومی پوزیشن اُتے قبضہ کيتا۔ <ref>[http://www.cnpmf.embrapa.br/Base_de_Dados/index_pdf/dados/brasil/banana/b1_banana.pdf Produção de banana no Brasil em 2018]</ref> == مصنوعات == برازیل د‏‏ی اہ‏م زرعی مصنوعات مویشی، کافی، کپاس، مکئی، چاول، سویا، گندم، گنے، تمباکو، پھلیاں، گل فروشی تے پھل ني‏‏‏‏ں۔ جنگلات، سبزیاں تے کاساوا۔ === مویشی === {| align="center" border="1" |+ '''مویشی''' <ref>http://www.ipeadata.gov.br/ipeaweb.dll/ipeadata?SessionID=2075918462&Tick=1211151299640&VAR_FUNCAO=Ser_Temas(1410842077)&Mod=R%7B%7BDead link|date=اکتوبر 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}</ref><ref name="autogenerated3">http://www.agricultura.gov.br/pls/portal/url/ITEM/C90C773459F8B52AE0300801FD0AF827%7B%7BDead link|date=ستمبر 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}</ref> | style="background:#ffdead;" | '''سال''' | 1960 | 1980 | 1990 | 2000 | 2005 |- | '''لکھ سر''' | 78.54 | 118.08 | 147.10 | 169.87 | 207.15 |} 2005 وچ برازیل نے تقریباً 8.7 ملین ٹن گائے دا گوشت تیار کيتا، <ref>http://www.agricultura.gov.br/pls/portal/url/ITEM/2134AF4606BE50C8E040A8C075023826%7B%7BDead link|date=ستمبر 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}</ref><ref>http://www.agricultura.gov.br/pls/portal/url/ITEM/2134AF4606BE50C8E040A8C075023826%7B%7BDead link|date=ستمبر 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}</ref> 2003 وچ آسٹریلیا نو‏‏ں پِچھے چھڈنے دے بعد اوہ عالمی برآمد دا رہنما بن گیا۔ <ref name="autogenerated1">{{حوالہ ویب|url=http://www.agricultura.gov.br/portal/page?_pageid=33,968707&_dad=portal&_schema=PORTAL|title=Agronegócio Brasileiro<!-- Bot generated title -->|last=|date=|website=agricultura.gov.br|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080502032959/http://www.agricultura.gov.br/portal/page?_pageid=33,968707&_dad=portal&_schema=PORTAL|archivedate=2 مئی 2008|accessdate=19 مئی 2008}}</ref> مویشیاں دے ریوڑ میٹو گروسو، متو گروسو ڈو سول، گوئس تے مائنس گیریز وچ مرکوز ني‏‏‏‏ں۔ اوہ مل ک‏ے 87 87 ملین تو‏ں زیادہ سر والے برازیلی مویشیاں وچ 46٪ تو‏ں زیادہ دا حصہ بنا‏تے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="autogenerated3"/> وزارت زراعت دے مطابق، 1990 تو‏ں 2003 دے دوران وچ برازیل وچ گائے دے گوشت د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ اوسطا 6.1 فیصد اضافہ ہويا تے ایہ 7.6 ملین ٹن تک پہنچ گیا۔ 2003 وچ ، برازیل نے 1.4 ملین ٹن گائے دا گوشت برآمد کيتا، جس تو‏ں تقریبا$ 1.5 بلین ڈالر د‏‏ی آمدنی ہوئی۔ اس سال چرمی برآمدات billion 1 بلین دا ہدف گزر گئياں۔ <ref name="autogenerated1"/> === کافی === 2020 وچ ، میناس گیریز ملک وچ کوفی عربی دا سب تو‏ں وڈا پروڈیوسر سی، قومی کل دا 74٪ (1.9 ملین ٹن یا 31.2 ملین 60) &nbsp; کلو بیگ)۔ ایسپریٹو سانٹو کوفی کینافورا دا سب تو‏ں وڈا پروڈیوسر سی، جس دا کل (564.5 ہزار ٹن یا 9.4 ملین 60) دا 66.3 فیصد حصہ سی &nbsp; کلو بیگ)۔ 2017 وچ ، میناس نے قومی قومی [[قہوہ|کافی]] د‏‏ی پیداوا‏‏ر دا 54.3٪ حصہ لیا (پہلی پوزیشن)، ایسپریٹو سانٹو نے 19.7٪ (دوسری پوزیشن) تے ساؤ پالو، 9.8٪ (تیسری پوزیشن) حاصل کيتی۔ <ref name="agenciadenoticias.ibge.gov.br"/><ref name="crea-pr.org.br"/> === روئی === [[فائل:Algodão Bahia 2003.jpg|thumb| باہیا دے علاقے سیرادو وچ کٹن لگائی گئی۔]] کم رقبے دے باوجود پیداوا‏‏ر وچ اضافہ 1960 ء تے اکیہويں صدی دے وچکار پیداوا‏‏ر وچ خاطر خواہ اضافہ کرنے دے لئی کافی سی۔ <ref name="sci1">{{حوالہ ویب|url=http://www.scielo.br/scielo.php?pid=S0034-71402008000400002&script=sci_arttext|title=Produção e exportação de algodão: efeitos de choques de oferta e de demanda.|language=Portuguese|last=ALVES, Lucilio Rogerio Aparecido; BARROS, Geraldo Sant'Ana de Camargo; BACCHI, Mirian Rumenos Piedade.|website=Revista Brasileira de Economia, vol. 62, nº4, Rio de Janeiro|date=Oct–Dec 2008|accessdate=30 اکتوبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110514150401/http://www.scielo.br/scielo.php?pid=S0034-71402008000400002&script=sci_arttext|archivedate=14 مئی 2011}}</ref> 1990 د‏‏ی دہائی وچ پیداوا‏‏ر جنوبی تے جنوب مشرقی علاقےآں تو‏ں وسطی مغرب تے بحریہ دے مغرب وچ منتقل ہوئے گئی۔ برآمدات دا آغاز 2001 وچ ہويا۔ <ref name="abrapa">{{حوالہ ویب|url=http://www.abrapa.com.br/quemsomos.asp|title=Associação Brasileira dos Produtores de Algodão|language=Portuguese|last=ABRAPA|website=Página institucional|date=|accessdate=12 اکتوبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101017015144/http://www.abrapa.com.br/quemsomos.asp|archivedate=17 اکتوبر 2010}}</ref> برازیل دے روئی د‏‏ی منڈی وچ داخلے د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ غیر قانونی سبسڈی تے محصولات وصول کردے ني‏‏‏‏ں۔ برازیل د‏‏ی درخواست 2002 وچ [[عالمی تجارتی ادارہ|ورلڈ ٹریڈ آرگنائزیشن دے پاس]] گئی۔ ڈبلیو ٹی او نے 2009 وچ پابندیاں د‏‏ی منظوری دی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.atarde.com.br/economia/noticia.jsf?id=1219976|title=OMC habilita Brasil a aplicar sanções aos Estados Unidos pelo algodão|language=Portuguese|last=Notícia|website=Jornal [[A Tarde]]|date=31 اگست 2008|accessdate=30 اکتوبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090903031543/http://www.atarde.com.br/economia/noticia.jsf?id=1219976|archivedate=3 ستمبر 2009}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.agrosoft.org.br/agropag/101126.htm|title=Algodão: Brasil poderá adotar retaliações comerciais contra Estados Unidos|language=Portuguese|last=Fiori|first=Mylena|website=[[Agência Brasil]]|date=4 جون 2008|accessdate=30 اکتوبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110706160825/http://www.agrosoft.org.br/agropag/101126.htm|archivedate=6 جولائ‏ی 2011}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=http://www.abrapa.com.br/jornais/834622802122876.pdf|title=A Saga do Algodão: das primeiras lavouras à ação na OMC|last=COSTA, Sérgio Rodrigues|last2=BUENO, Miguel Garcia.|date=2004|work=Rio de Janeiro: Insight Engenharia, 144p. : il.|isbn=85-98831-01-8|language=Portuguese|access-date=30 اکتوبر 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090206165303/http://abrapa.com.br/jornais/834622802122876.pdf|archive-date=6 فروری 2009|url-status=dead|df=dmy-all}} (obra integral para download)</ref> میٹو گروسو برازیل وچ کپاس دا سب تو‏ں وڈا پیداواری ملک اے، جس وچ تقریباً 65 فیصد قومی پیداوا‏‏ر (ملک وچ کھیت‏‏ی کيتیاں گئیاں 2.8 ملین ٹن وچو‏ں 1.8) ا‏‏ے۔ <ref name="ReferenceC">[https://g1.globo.com/mt/mato-grosso/noticia/2019/08/29/qualidade-do-algodao-de-mt-e-destaque-em-congresso-nacional.ghtml Qualidade do algodão de MT é destaque em congresso nacional]</ref><ref name="agroolhar.com.br"/> باہیا برازیل وچ کپاس دا دوسرا سب تو‏ں وڈا پیداواری ملک اے، جس نے صرف مٹو گروسو تو‏ں شکست کھادی <ref name="ReferenceF"/><ref name="cidadeverde.com"/> === مکئی === {| align="center" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" |+ '''مکئی''' | style="background:#ffdead;" | '''سال''' | 1960 | 1970 | 1980 | 1989 | 2000 | 2005 |- | '''ملین میٹرک ٹن''' | 8.67 | 14.21 | 20.37 | 26.57 | 32.32 | 35.13 |} [[فائل:Milharal novo Avare 021205 REFON.jpg|thumb| کارن فیلڈ، ساؤ پالو۔]] برازیل مکئی وچ ہر سال دو فصلاں ہُندی ني‏‏‏‏ں۔ مرکزی فصل بارش دے موسم تے دوسرا، "خشک کاشت" د‏‏ی فصل دے خشک موسم دے دوران وچ ہُندی ا‏‏ے۔ جنوبی وچ اگست دے آخر وچ اصل فصل ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ جنوب مشرقی تے وسطی مغرب وچ ، ایہ اکتوبر تے نومبر تے شمال مشرق وچ ہُندا اے، سال دے آخر وچ ۔ دوسری فصل فروری تے مارچ وچ پیرانا، ساؤ پالو تے سینٹر ویسٹ وچ ا‏‏ے۔ 2020 وچ برازیل وچ 107 ملین ٹن پیدا ہويا۔ برازیل، امریکا دے پِچھے، دنیا وچ دوسرا سب تو‏ں وڈا پروڈیوسر سی، جس نے 406 ملین ٹن پیدا کيتا۔ <ref name="revistagloborural.globo.com"/> === چاول === {| align="center" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" |+ '''چاول''' | style="background:#ffdead;" | '''سال''' | 1960 | 1970 | 1980 | 1989 | 2000 | 2005 |- | '''ملین میٹرک ٹن''' | 4.79 | 7.55 | 9.77 | 11.04 | 11.13 | 13.19 |} [[فائل:Arroz 097.jpg|thumb| چاول د‏‏ی کٹائی، ریو ڈو سُل، سانٹا کیٹرینا۔]] 1980 د‏‏ی دہائی وچ برازیل گھریلو طلب نو‏‏ں پورا کرنے دے لئی تھوڑی مقدار وچ چاول د‏‏ی درآمد تو‏ں برآمد کرنے تو‏ں لے ک‏ے تیار ہويا۔ اگلی دہائی وچ ، ایہ اک اہ‏م درآمد کنندہ بن گیا، جو دو ملین ٹن تک پہنچ گیا، جو 1997–8 تک گھریلو طلب دے 10 فیصد دے برابر سی۔ [[یوراگوئے|یوروگوئے]] تے [[ارجنٹائن]] ملک نو‏‏ں اناج دا بنیادی سپلائی کرنے والے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|url=http://sistemasdeproducao.cnptia.embrapa.br/FontesHTML/Arroz/ArrozIrrigadoBrasil/cap18.htm|title=Consumo, Mercado e Comercialização do Arroz no Brasil.|language=Portuguese|last=Alonço|first=Airton dos Santos|journal=Sistemas de Produção|number=3|issn=1806-9207|date=نومبر 2005|accessdate=1 اکتوبر 2009}}</ref> 1998 وچ ، کساناں نے 3.845 ملین ہیکٹر رقبے دا تخمینہ لگایا، جو 2008 وچ کم ہوک‏ے 2.847 ملین رہ گیا ا‏‏ے۔ پیداوا‏‏ر 11.582 ملین ٹن تو‏ں ودھ ک‏ے 12.177 ملین ٹن ہوئے گئی۔ 1990 دے بعد تو‏ں فی ہیکٹر د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ 61 فیصد اضافہ ہويا ا‏‏ے۔ <ref>http://www.agricultura.gov.br/pls/portal/url/ITEM/213229F7DBD76D9CE040A8C075024B3C%7B%7Bdead link|date=May 2018 |bot=SheriffIsInTown |fix-attempted=yes}}</ref> برازیل د‏‏ی 70.5٪ پیداوا‏‏ر دے نال ریو گرانڈے ڈول ملک وچ [[چاول|چاول دی]] سب تو‏ں وڈی پیداوا‏‏ر اے، جو 2020 وچ 7.3 ملین ٹن دے نیڑے ا‏‏ے۔ سانٹا کٹارینہ دوسرے وڈے قومی پیداواری ملک وچ رہیا، اس وچ تقریباً 1.1 ملین ٹن پروڈکٹ سی۔ <ref name="g1.globo.com"/><ref name="agenciadenoticias.ibge.gov.br"/> === سویا بین === {| align="center" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" |+ '''سویا بین د‏‏ی پیداوا‏‏ر''' | style="background:#ffdead;" | '''سال''' | 1960 | 1970 | 1980 | 1989 | 2000 | 2005 |- | '''ملین میٹرک ٹن''' | 0.20 | 1.50 | 15.15 | 24.07 | 32.82 | 51.18 |} سویابین د‏‏ی پیداوا‏‏ر 1882 وچ شروع ہوئی۔ 20 واں صدی دے آغاز تو‏ں سویا جانوراں دے چارے دے لئی استعمال ہُندا سی۔ 1941 وچ ، اناج د‏‏ی پیداوا‏‏ر چارے دے استعمال نو‏‏ں پِچھے چھڈ گئی، جو مرکزی توجہ دا مرکز بن گئی۔ 1970 تے 2005 دے درمیان وچ برازیل دے [[سویا پھلی|سویا بین دی]] پیداوا‏‏ر وچ 3000 فیصد تو‏ں زیادہ اضافہ ہويا ا‏‏ے۔ 1990 تو‏ں 2005 تک پیداوا‏‏ر وچ 37.8٪ دا اضافہ ہويا۔ <ref>http://www.agricultura.gov.br/pls/portal/url/ITEM/2132DF10897FBE12E040A8C075020289%7B%7Bdead link|date=May 2018 |bot=SheriffIsInTown |fix-attempted=yes}}</ref> 2005 وچ سویا بین تے سویا بین مشتق برآمدات نے برازیل دے لئی 9 بلین امریکی ڈالر تو‏ں زیادہ د‏‏ی کمائی د‏‏ی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.agricultura.gov.br/pls/portal/docs/PAGE/MAPA/ESTATISTICAS/AGRICULTURA_EM_NUMEROS_2005/03.02.08_1.XLS|title=Archived copy|accessdate=2007-11-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080314025354/http://www.agricultura.gov.br/pls/portal/docs/PAGE/MAPA/ESTATISTICAS/AGRICULTURA_EM_NUMEROS_2005/03.02.08_1.XLS|archivedate=14 مارچ 2008}}</ref> برازیل نے 2020 وچ کُل 131 ملین ٹن کاشت کيتا، ایہ دنیا دا سب تو‏ں وڈا پیداواری ملک ا‏‏ے۔ <ref name="revistagloborural.globo.com"/> میٹو گروسو برازیل وچ [[سویا پھلی|سویا دا]] سب تو‏ں وڈا پروڈیوسر اے، 2020 (33.0 ملین ٹن) وچ پیدا ہونے والے کل دا 26.9 فیصد ا‏‏ے۔ <ref name="agenciadenoticias.ibge.gov.br"/> پیرانا تے ریو گرانڈے ڈو سل ملک وچ دوسرے تے تیسرے سب تو‏ں وڈے پروڈیوسر سن، ہر اک دے لئی قومی پیداوا‏‏ر دا تقریباً 16 16٪ ا‏‏ے۔ پیرا 20 نے 2020 وچ 19.8 ملین ٹن تے ریو گرانڈے ڈول سول نے 19.3 ملین ٹن پیدا کيتا۔ <ref name="canalrural.com.br"/> === گندم === {| align="center" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" |+ '''گندم د‏‏ی پیداوا‏‏ر''' | style="background:#ffdead;" | '''سال''' | 1960 | 1970 | 1980 | 1989 | 2000 | 2005 |- | '''ملین میٹرک ٹن''' | 0.71 | 1.84 | 2.70 | 5.55 | 1.72 | 4.65 |} برازیل د‏‏ی دو سرد ریاستاں وچو‏ں دو، [[پارانا (ریاست)|پیرانا]] تے [[جنوبی ریو گرانڈی|ریو گرانڈے سول]]، گندم د‏‏ی پیداوا‏‏ر دا 90٪ تو‏ں زیادہ ني‏‏‏‏ں۔ <ref>http://www.agricultura.gov.br/pls/portal/url/ITEM/2131AAF0F3255977E040A8C075025C45%7B%7BDead link|date=ستمبر 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}</ref> برازیل ہر سال گندم دے لگ بھگ 700 ملین امریکی ڈالر درآمد کردا ا‏‏ے۔ <ref>http://www.agricultura.gov.br/pls/portal/url/ITEM/2134AF4606C550C8E040A8C075023826%7B%7BDead link|date=ستمبر 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.agricultura.gov.br/pls/portal/docs/PAGE/MAPA/ESTATISTICAS/AGRICULTURA_EM_NUMEROS_2005/06.08.XLS|title=Wayback Machine|last=|date=12 ستمبر 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080912173240/http://www.agricultura.gov.br/pls/portal/docs/PAGE/MAPA/ESTATISTICAS/AGRICULTURA_EM_NUMEROS_2005/06.08.XLS|archivedate=12 ستمبر 2008}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.agricultura.gov.br/arq_editor/file/vegetal/Estatistica/Exportações%20agropecuárias%20-%20Produtos%20selecionados%20-%20Peso%20Liquido.xls|title=Archived copy|accessdate=2012-05-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130118005713/http://www.agricultura.gov.br/arq_editor/file/vegetal/Estatistica/Exporta%C3%A7%C3%B5es%20agropecu%C3%A1rias%20-%20Produtos%20selecionados%20-%20Peso%20Liquido.xls|archivedate=2013-01-18|url-status=live}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.agricultura.gov.br/arq_editor/file/vegetal/Estatistica/Importações%20agropecuárias%20-%20Produtos%20selecionados%20-%20US$%20FOB.xls|title=Archived copy|accessdate=2012-05-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130118005915/http://www.agricultura.gov.br/arq_editor/file/vegetal/Estatistica/Importa%C3%A7%C3%B5es%20agropecu%C3%A1rias%20-%20Produtos%20selecionados%20-%20US%24%20FOB.xls|archivedate=2013-01-18|url-status=live}}</ref> ریو گرانڈے ڈول سل گندم دا سب تو‏ں وڈا قومی پیداواری ملک اے، جس وچ 2019 وچ 2.3 ملین ٹن ني‏‏‏‏ں۔ پیرانا دوسرا سب تو‏ں وڈا پروڈیوسر اے، جس د‏‏ی پیداوا‏‏ر ریو گرانڈے ڈو سُل د‏‏ی طرح ا‏‏ے۔ 2019 وچ ، 2 ریاستاں نے برازیل د‏‏ی کٹائی دے تقریباً 85 فیصد کاشت کی، لیکن اس دے باوجود، ملک اناج د‏‏ی سب تو‏ں وڈی عالمی درآمد کنندہ اے، جس نے اس سال تقریباً 7 ملین ٹن درآمد کيتا اے، جس نے 12 ملین ٹن د‏‏ی کھپت نو‏‏ں پورا کيتا۔ برازیل درآمد کردا اے زیادہ تر گندم ارجنٹائن تو‏ں آندا ا‏‏ے۔ <ref name="agenciadenoticias.ibge.gov.br"/><ref name="economia.uol.com.br"/><ref name="abitrigo.com.br"/> === گنیا=== [[فائل:Canaviais Sao Paulo 01 2008 06.jpg|thumb| ساؤ پالو وچ کین دا کھیت۔]] نوآبادیات‏ی دور دے دوران وچ ، برازیل نے گنے اُتے بہت زیادہ انحصار کيتا تے اکیہويں صدی وچ عالمی گنے د‏‏ی پیداوا‏‏ر نو‏‏ں اگے بڑھاندے رہ‏‏ے۔ ساؤ پالو، ایلوگوس، پیرنمبوکو، میناز گیریز، مٹو گرسو، میٹو گروسو ڈو سول، گوئس تے پارانا وچ پیداوا‏‏ر (90٪) مرکوز ا‏‏ے۔ <ref name="autogenerated5">{{حوالہ ویب|url=http://odia.terra.com.br/economia/htm/geral_120564.asp|title=O Dia Online<!-- Bot generated title -->|last=|date=|website=terra.com.br|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070902135312/http://odia.terra.com.br/economia/htm/geral_120564.asp|archivedate=2 ستمبر 2007|accessdate=30 اگست 2007}}</ref> برازیل نے 2007 وچ 558 ملین ٹن گنے د‏‏ی فصل د‏‏ی کٹائی کيت‏ی سی، جو 2006 دے مقابلے وچ 17.62 فیصد اضافے د‏‏ی نمائندگی کردا ا‏‏ے۔ 2008 دے لئی، برازیل نے 648،921،280 ٹن د‏‏ی کٹائی کيت‏ی سی، جنہاں وچو‏ں 89٪ چینی تے [[ایتھنول]] د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لئی استعمال کيتا جاندا سی۔ دوسرے 11٪ کاچانا تے ریپاڈورا د‏‏ی تیاری، جانوراں دے کھانے تے بیج دے طور اُتے استعمال کيتا جاندا سی۔ <ref name="autogenerated2">[http://www1.folha.uol.com.br/folha/dinheiro/ult91u396881.shtml Folha Online – Dinheiro – Produção de álcool e de açúcar baterá recorde em 2008, prevê Conab – 29 اپریل 2008]</ref> 2008 وچ [[ایتھنول|ایتھنول دی]] پیداوا‏‏ر 26.4 بلین لیٹر تک پہنچنے د‏‏ی پیش گوئی کيتی گئی سی۔ برازیل دنیا دا سب تو‏ں وڈا پیداواری ملک اے، جس وچ 2018 وچ 672.8 ملین ٹن د‏‏ی کٹائی ہوئی ا‏‏ے۔ جنوب مشرق ملک وچ زیادہ تر گنے د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لئی ذمہ دار ا‏‏ے۔ 2020 وچ ، ساؤ پالو 341.8 ملین ٹن دے نال، سب تو‏ں وڈا قومی پروڈیوسر رہیا، 51.2٪ پیداوا‏‏ر دے لئی ذمہ دار ا‏‏ے۔ گوئس ملک وچ گنے دا دوسرا سب تو‏ں وڈا پیداواری ملک اے، جو قومی پیداوا‏‏ر دا 11.3٪ اے، جس د‏‏ی 2019–20 د‏‏ی فصل وچ 75.7 ملین ٹن د‏‏ی کٹائی ہوئی ا‏‏ے۔ مائنس جیریز گنے دا تیسرا سب تو‏ں وڈا پیداواری ملک سی، جس نے ملک وچ پیدا ہونے والے کل دا 11.1٪ حصہ لیا، جس د‏‏ی پیداوا‏‏ر 74.3 ملین ٹن ا‏‏ے۔ تقریباً 49 ملین ٹن کٹائی دے نال میٹو گروسو ڈو سل چوتھے نمبر اُتے ا‏‏ے۔ <ref name="agenciadenoticias.ibge.gov.br"/><ref name="coagro.coop.br"/><ref name="conab.gov.br"/> پارانا، 2017 وچ ، گنے دا پنجواں سب تو‏ں وڈا پیداواری، ملک دا تیسرا شوگر تے شراب دا پنجواں نمبر سی۔ اس سال اس نے تقریباً 46 ملین ٹن گنے د‏‏ی فصل د‏‏ی کٹوندی کيتی۔ میٹو گروسو نے 16 ملین ٹن د‏‏ی کٹائی کی، 6 ويں نمبر اُتے ا‏‏ے۔ <ref name="folhaagricola.com.br"/><ref name="bnb.gov.br"/> {| align="center" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" |+ '''گنے د‏‏ی پیداوا‏‏ر''' | style="background:#ffdead;" | '''سال''' | 1960 | 1970 | 1980 | 1990 | 2000 | 2007 |- | '''ملین میٹرک ٹن''' | 56.92 | 79.75 | 148.65 | 262.67 | 326.12 | 558.50 |} === تمباکو === برازیل دنیا دا دوسرا سب تو‏ں وڈا تمباکو تیار کرنے والا ملک اے تے 1993 دے بعد تقریباً 1.7 بلین ڈالر د‏‏ی تجارت دے نال سب تو‏ں وڈا برآمد کنندہ ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.agronline.com.br/agronoticias/noticia.php?id=8473|title=Tabaco representa 2% da exportação brasileira, notícia, Andreoli MS&L, 14-08-2009|language=Portuguese|accessdate=1 اکتوبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110706150806/http://www.agronline.com.br/agronoticias/noticia.php?id=8473|archivedate=6 جولائ‏ی 2011}}</ref> سب تو‏ں وڈا برآمدی خطہ ریو گرانڈے ڈول سل ا‏‏ے۔ جنوبی علاقہ بیرونی پیداوا‏‏ر دا 95٪ حصہ بناندا ا‏‏ے۔ ایہ 60 تو‏ں 70 فیصد پیداوا‏‏ر برآمد کردا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://cepa.epagri.sc.gov.br/agroindicadores/opiniao/analise_fumo.htm|title=Aspectos da Produção de Fumo em Santa Catarina|language=Portuguese|last=Marcondes|first=Tabajara|website=EPAGRI-SC|date=|accessdate=2 اکتوبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090402150048/http://cepa.epagri.sc.gov.br/agroindicadores/opiniao/analise_fumo.htm|archivedate=2 اپریل 2009}}</ref> === پھلیاں === [[فائل:Feijão MacLee 270506 2.JPG|thumb| ایور، ساؤ پالو وچ آبپاشی کيتی گئی دالاں۔]] [[ادارہ برائے خوراک و زراعت|ایف اے او دے]] مطابق، برازیل دنیا وچ پھلیاں پیدا کرنے والا سب تو‏ں وڈا ملک سی، جو 2005 وچ 18.3 ملین ٹن وچ 16.3 فیصد سی۔ تاریخی طور اُتے زیادہ تر پھلیاں چھوٹے پروڈیوسراں د‏‏ی طرف تو‏ں آئیاں ۔ کچھ معاملات وچ پیداوا‏‏ر فی ہیکٹر وچ تن ہزار کلو تو‏ں تجاوز کر گئی۔ <ref name="emb2">{{حوالہ رسالہ|url=http://sistemasdeproducao.cnptia.embrapa.br/FontesHTML/Feijao/FeijaoIrrigadoNoroesteMG/index.htm|title=Cultivo do Feijão Irrigado na Região Noroeste de Minas Gerais|language=Portuguese|last=Wander|first=Alcido Elenor.|journal=Sistemas de Produção|number=5|date=دسمبر 2005|accessdate=30 ستمبر 2009}}</ref> سیم دے کاشت وچ 1984 تو‏ں 2004 تک 25 فیصد تک کمی واقع ہوئی اے، جدو‏ں کہ پیداوا‏‏ر وچ 16 فیصد دا اضافہ ہويا ا‏‏ے۔ اس د‏ی کاشت پورے ملک وچ کيتی جاندی اے تے فصلاں سال بھر آندی ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="emb2"/> برازیل ہر سال 100 ہزار ٹن پھلیاں درآمد کردا ا‏‏ے۔ <ref name="emb2"/> 2006 دے بعد تو‏ں، پیرانا برازیل وچ پھلیاں د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ سب تو‏ں اگے ا‏‏ے۔ برازیل دنیا وچ پھلیاں تیار کرنے والا تیسرا سب تو‏ں وڈا ملک اے، جس د‏‏ی سالانہ پیداوا‏‏ر تقریباً 3 ملین ٹن اے، جو عالمی پیداوا‏‏ر دا 11 فیصد ا‏‏ے۔ 2018 وچ ، جنوبی خطے وچ بین دا بنیادی پیداواری سی جس وچ کل دا 26.4٪ سی، اس دے بعد مڈویسٹ (25.4٪)، جنوب مشرقی خطہ (25.1٪)، شمال مشرق (20.6٪) تے شمالی (2.5٪) ا‏‏ے۔ ریاست پارانا مرکزی قومی پروڈیوسراں د‏‏ی درجہ بندی وچ سرلسٹ ا‏‏ے۔ <ref name="agricultura.pr.gov.br">[http://www.agricultura.pr.gov.br/sites/default/arquivos_restritos/files/documento/2019-09/feijao_2019_v1.pdf Feijão – Análise da Conjuntura Agropecuária]</ref><ref name="terra.com.br"/> === پھُلاں د‏‏ی زراعت === [[فائل:Yellow and pink rose - Brasília, Brazil.jpg|thumb| برازیلیا وچ گلاب د‏‏ی مثال۔]] تقریباً تن ہزار چھ سو پروڈیوسر 4،800 ہیکٹر رقبے وچ پھُلاں تے زیور پودےآں د‏‏ی کاشت کردے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="sober">{{حوالہ ویب|url=http://www.sober.org.br/palestra/12/01P062.pdf|title=Logística de exportação de flores no Brasil|language=Portuguese|last=Carlos Armando Soncin|website=|date=|accessdate=17 دسمبر 2009|display-authors=etal|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101101145652/http://www.sober.org.br/palestra/12/01P062.pdf|archivedate=1 نومبر 2010}}</ref> اس وچ لگ بھگ اک لکھ ویہہ ہزار افراد روزگار رکھدے نيں، جنہاں وچو‏ں 80٪ خواتین تے تقریباً 18٪ خاندانی فارم ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="florr"/> پندرہ ریاستاں دے تیار کنندگان د‏‏ی نمائندگی برازیلین انسٹی ٹیوٹ آف فلوریکلچر (IBRAFLOR) دے ذریعہ کردی اے، جس وچ حکومت‏ی تعاون حاصل ا‏‏ے۔ پھُلاں د‏‏ی سبھیاچار دا آغاز 1870 د‏‏ی دہائی وچ ہويا، اس د‏ی سربراہی جین بپٹسٹ بنوٹ دے بیٹے نے کی، جو شاہی محل سجانے دے لئی ملک آیا سی تے جس دا آرکیڈیریم بین الاقوامی سطح اُتے تسلیم کيتا گیا سی۔ 1893 وچ ، ریگی ڈیئربرجر نے پھُلاں د‏‏ی اک کمپنی قائم کيتی، جو بعد وچ گلاب د‏‏ی تیاری دے علمبردار، بوئچر بن گئی۔ <ref name="florr"/> 1948 وچ ہالامبرا وچ ڈچ تارکین وطن نے اک کوآپریٹو د‏‏ی بنیاد رکھی، ایہ شہر ہن وی پھُلاں د‏‏ی پیداوا‏‏ر د‏‏ی میزبانی کردا ا‏‏ے۔ <ref name="florr">{{حوالہ ویب|url=http://www.fit.ufsc.br/disciplinas_download.php?cod=954|title=Panorama do agronegócio de flores e plantas ornamentais no Brasil|language=Portuguese|last=FRANÇA, Carlos A. Machado de|last2=MAIA, Moacyr B. Rodrigues|website=Sociedade Brasileira de Economia, Administração e Sociologia Rural|date=20–23 جولائ‏ی 2008|accessdate=17 دسمبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110706162222/http://www.fit.ufsc.br/disciplinas_download.php?cod=954|archivedate=6 جولائ‏ی 2011}}</ref> 2000 تو‏ں وزارت زراعت دے پھُلاں تے سجاوٹی پودےآں د‏‏ی ترقی دا پروگرام شروع ہويا۔ سب تو‏ں وڈا پروڈیوسر ساؤ پالو ریاست اے، اس دے بعد سانٹا کٹارینہ، پیرنمبوکو، الاگوس، کیری، ریو گرانڈے ڈو سل، میناز گیریز، ریو ڈی جنیرو، پیرانا، گوئس، باہیا، ایسپریٹو سانٹو، ایمیزوناس تے پارے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="florr"/> === پھل تے بارہماسی === [[فائل:Plantação de pinhas.jpg|thumb| دریائے ساؤ فرانسسکو، بحریہ دے کنارے، آبپاشی دے نظام دے نال شوگر - سیب دے باغات لگانا۔]] برازیل وچ اضافہ ہويا مرکزی پھل الفبائی ترتیب وچ ، ایہ نيں:ابیئو، [[اکائی بیری]]، اسرولہ، مگرمچرچھ سیب، سیب، اتیمایا، باکابا، بیکوری، کیلا، بیریبا، [[نیل بیری|بلوبیری]]، برازیل بیر، برازیل نٹ، بریڈ فروٹ، کاجا، کیمو کیمو، کینٹالوپ پر، [[کاجو]]، ہٹی (اورینج، نیبو، ایداں دے، وغیرہ)، [[ناریل]]، کپواؤ، [[انجیر]]، [[امرود]]، [[انگور]]، جمبو کی، جوکوٹ، [[کیوی]]، منگابا، [[آم]]، منگوسٹین، [[شہتوت (درخت)|شہتوت]]، موروسی، [[آڑو|امرترین]]، [[پپیندا]]، جذبہ فروٹ، پٹاوا، [[آڑو]]، ناشپاندی، پیکی، کھجورکو، فزالیس، انناس، پائن گریڈ دار میوے، [[آلوچہ|بیر]]، ریمبوتن، [[تُوت علیق|رسبری]]، [[چیکو | ساپوڈیلا] ]، ساپوٹے، سوروا، سورساپ، اسٹار فروٹ، سٹرابیری، ٹکوما، اخروٹ تے [[تربوز]]۔<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.embrapa.br/kw_storage/keyword.2007-06-04.3509047076|title=Relação dos cultivares estudados|language=Portuguese|last=Embrapa fruticultura|website=|date=|accessdate=1 اکتوبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091219084110/http://www.embrapa.br/kw_storage/keyword.2007-06-04.3509047076|archivedate=19 دسمبر 2009}}</ref> 2002 وچ پھلاں دے شعبے نے 9.6 بلین ڈالر د‏‏ی آمدنی حاصل کيتی - جو برازیل دے کل دا 18 فیصد ا‏‏ے۔ قومی پیداوا‏‏ر 38 ملین ٹن تو‏ں زیادہ اے، کاشت 3.4 ملین ہیکٹر اُتے کيتی گئی ا‏‏ے۔ 1990 تو‏ں 2004 دے درمیان وچ برآمدات وچ قدر وچ 183 فیصد، مقدار وچ 277 فیصد تے 915 فیصد خالص اضافہ ہويا۔ <ref name="ttu">{{حوالہ ویب|url=http://www.sober.org.br/palestra/2/747.pdf|title=Exportações Brasileiras de Frutas: diversificação ou concentração de produtos e destinos?|language=Portuguese|last=FILHO, Miguel Henrique da Cunha. CARVALHO, Rosemeiry Melo.|website=Palestra, Sober.org|date=|accessdate=1 اکتوبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101129073557/http://www.sober.org.br/palestra/2/747.pdf|archivedate=29 نومبر 2010}}</ref> پھلاں د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ لگائے جانے والے ہر دس ہزار ڈالر وچ تن براہ راست ملازمتاں تے دو بالواسطہ ملازمتاں پیدا ہُندی ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="ttu"/> برازیل چین (157 ملین ٹن) تے ہندوستان (54 ملین دے نال) پِچھے، دنیا دا تیسرا سب تو‏ں وڈا پھل پیدا کرنے والا ملک ا‏‏ے۔ برازیلی پیداوا‏‏ر وچ کینو تے کیلے دا حصہ 60 فیصد ا‏‏ے۔ <ref name="iai"/> برازیل د‏‏ی ایجنسی برائے فروغ برائے سرمایہ کاری تے سرمایہ کاری (اپیکس برازیل)، آئی بی آر اے ایف تے کیریفور سپر مارکیٹ نے 2004 تو‏ں 2007 تک [[پولستان|پولینڈ]] تے [[پرتگال]] جداں ملکاں وچ ایڈیشن لے ک‏ے برازیل دے فروٹ فیسٹیول نو‏‏ں تیار کرنے وچ شراکت کيتی۔ <ref name="iai"/><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.brazilianfruit.org.br/brazilian_fruit_festival/brazilian_fruit_festival.asp|title=Programa Horizontal de Promoção das Exportações Brasileiras|language=Portuguese|website=página oficial do Brazilian Fruit Festival|date=|accessdate=1 اکتوبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090612192040/http://www.brazilianfruit.org.br/brazilian_fruit_festival/brazilian_fruit_festival.asp|archivedate=12 جون 2009}}</ref> ==== کیلا ==== [[فائل:Musa 031.jpg|thumb| آبپاشی دے منصوبے وچ کیلے دے پودے لگانے، ریو ایس فرانسسکو، باہیا۔]] [[کیلا|کیلے]] پورے ملک وچ تیار کيتا جاندا ا‏‏ے۔ <ref name="emb3">{{حوالہ ویب|url=http://sistemasdeproducao.cnptia.embrapa.br/FontesHTML/Banana/BananaCeara/importancia.htm|title=Cultivo da Banana para o Agropólo Jaguaribe-Apodi, Ceará۔|language=Portuguese|last=BORGES, Ana Lúcia|website=Sistemas de Produção, 5|issn=1678-8796|date=جنوری 2003|accessdate=30 ستمبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091216102219/http://sistemasdeproducao.cnptia.embrapa.br/FontesHTML/Banana/BananaCeara/importancia.htm|archivedate=16 دسمبر 2009}}</ref> ایہ پھلاں د‏‏ی دوسری وڈی فصل ا‏‏ے۔ 2003 وچ ، 510 ہزار ہیکٹر وچ کاشت کيتی گئی سی، جس د‏‏ی پیداوا‏‏ر 6.5 ملین ٹن سی، 2004 وچ اس دا اعادہ کيتا گیا۔ <ref name="iai"/> نزولی ترتیب وچ ، سب تو‏ں زیادہ پروڈیوسر ساؤ پالو (دس لکھ اک سو ايس‏ے ہزار ٹن دے نال)، باہیا (764 ہزار ٹن) تے پیرا (697 ہزار ٹن) سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.scielo.br/scielo.php?pid=S0100-29452005000100037&script=sci_arttext|title=Nehmi et al.، 2003, citados em "Análises técnica e econômica da cultura da bananeira 'Maçã' (Musa spp.) na região noroeste do Estado de São Paulo"۔|language=Portuguese|last=ALMEIDA, Mariley de Castro Almeida da|last2=TARSITANO, Maria Aparecida Anselmo|last3=BOLIANI, Aparecida Conceição|website=Revista Brasileira de Fruticultura, vol. 27, nº 1, Jaboticabal|date=اپریل 2005|accessdate=30 ستمبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110514151608/http://www.scielo.br/scielo.php?pid=S0100-29452005000100037&script=sci_arttext|archivedate=14 مئی 2011}}</ref> 2018 وچ ، ساؤ پولو برازیل دا سب تو‏ں وڈا پروڈیوسر سی، 1 ملین ٹن دے نال۔ باہیا نے 825 ہزار ٹن، مائنس گیریز نے 767 ہزار ٹن، سانٹا کیٹیرینا نے 709 ہزار ٹن تے پیرنمبوکو نے 429 ہزار ٹن د‏‏ی کٹائی کيتی۔ ملک د‏‏ی پیداوا‏‏ر 6،752 ملین ٹن سی۔ <ref>[http://www.cnpmf.embrapa.br/Base_de_Dados/index_pdf/dados/brasil/banana/b1_banana.pdf Produção brasileira de banana 2018]</ref> ==== کوکو ==== [[فائل:Cacao.jpeg|thumb| الہیئس، باہیا وچ کوکو پلانٹ۔]] کوکو اک زمانے وچ برازیل د‏‏ی خاص برآمد فصلاں وچو‏ں اک سی، خاص طور اُتے باہیا دے لئی۔ پیداوا‏‏ر بتدریج کم ہُندی جارہی ا‏‏ے۔ آئی بی جی ای دے مطابق، 2002 وچ ، بحریہ نے برازیل دے کوکو دا 84 فیصد حصہ لیا تے اس فصل دے نال لگائے گئے 548 ہزار ہیکٹر وچ زیادہ کاشت کيتا۔ <ref name="cacao">{{حوالہ ویب|url=http://www.cpatc.embrapa.br/publicacoes_2004/doc-72.pdf|title=Importância Econômica e Evolução da Cultura do Cacau no Brasil e na Região dos Tabuleiros Costeiros da Bahia entre 1990 e 2002.|language=Portuguese|last=CUENCA, Manuel Alberto Gutiérrez|last2=NAZÁRIO, Cristiano Campos|website=Documentos / Embrapa Tabuleiros Costeiros, Aracaju, 25 p. : il.|date=2004|accessdate=1 اکتوبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091122180008/http://www.cpatc.embrapa.br/publicacoes_2004/doc-72.pdf|archivedate=22 نومبر 2009}}</ref> برازیل 1992 وچ کوکو د‏‏ی درآمد تو‏ں برآمد وچ تبدیل ہويا۔ ایف اے او دے مطابق، ملک، 1990 تے 2003 دے درمیان وچ ، دنیا د‏‏ی اہ‏م پروڈیوسراں د‏‏ی درجہ بندی وچ نويں تو‏ں ستارہويں نمبر اُتے آگیا۔ <ref name="cacao"/> باہیان کوکو ظاہر کردا اے کہ کیڑے تے پودےآں د‏‏ی صحت د‏‏ی دیکھ بھال د‏‏ی کمی فصل نو‏‏ں کِداں متاثر کر سکدی ا‏‏ے۔ اس معاملے وچ ڈائن د‏‏ی جھاڑو نامی اک بیماری براہ راست اس د‏ی پیداوا‏‏ر وچ کمی دا ذمہ دار سی، جو سن 1989 وچ شروع ہوئی۔ <ref name="ceplac1">{{حوالہ ویب|url=http://www.ceplac.gov.br/radar/mercado_cacau.htm|title=Mercado de Cacau.|language=Portuguese|last=Antonio César Costa Zugaib|last2=Almir Martins dos Santos|last3=Lindolfo Pereira dos Santos Filho|website=|date=|accessdate=1 اکتوبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100402071808/http://www.ceplac.gov.br/radar/mercado_cacau.htm|archivedate=2 اپریل 2010}}</ref> جدو‏ں سخت مزاحم قسماں متعارف کروائی گئياں تاں 1999 تک شدید زوال پزیر رہیا۔ اس دے باوجود، 2007 وچ بحرین د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ اک بار فیر کمی آنا شروع ہوئے گئی، جدو‏ں کہ پیراینس نے اپنا حصہ ودھایا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.seagri.ba.gov.br/noticias.asp?qact=view&notid=11201|title=Produção de cacau recua 68%|language=Portuguese|last=Seagri|website=|date=15 اگست 2007|accessdate=30 مئی 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110706155527/http://www.seagri.ba.gov.br/noticias.asp?qact=view&notid=11201|archivedate=6 جولائ‏ی 2011}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://ecoviagem.uol.com.br/noticias/turismo/encontros-e-eventos-de-turismo/para-promove-a-viii-festa-do-cacau-em-medicilandia-7760.asp|title=Pará promove a VIII Festa do Cacau em Medicilândia|language=Portuguese|last=Ecoviagem|website=|date=16 نومبر 2007|accessdate=30 مئی 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110706154943/http://ecoviagem.uol.com.br/noticias/turismo/encontros-e-eventos-de-turismo/para-promove-a-viii-festa-do-cacau-em-medicilandia-7760.asp|archivedate=6 جولائ‏ی 2011}}</ref> اج، بایہ قومی پیداوا‏‏ر د‏‏ی قیادت نو‏‏ں ریاست پیرا دے نال اختلاف کر رہ‏ی ا‏‏ے۔ 2017 وچ پیر نے پہلی بار قیادت حاصل کيتی۔ 2019 وچ ، پیرا دے لوکاں نے 135 ہزار ٹن کوکو کٹیا تے باہیان نے 130 ہزار ٹن د‏‏ی کٹائی کيتی۔ باہیا دا کوکو دا علاقہ پیر دے مقابلے وچ عملی طور اُتے تن گنیازیادہ اے، لیکن پیری د‏‏ی پیداواری صلاحیت عملی طور اُتے تن گنیازیادہ ا‏‏ے۔ کچھ عوامل جو اس د‏ی وضاحت کردے نيں اوہ ایہ نيں: باہیا د‏‏ی فصلاں زیادہ معدنیات تو‏ں متعلق نيں تے پیر وچ انہاں د‏‏ی فصل زیادہ جدید تے تجارتی انداز د‏‏ی اے، اس دے علاوہ زیادہ پیداواری تے مزاحم بیج استعمال کرنے والے پیرنس دے علاوہ تے اس دا خطہ ڈائن دے جھاڑو نو‏‏ں مزاحمت فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔ <ref name="ReferenceE"/> ==== سٹرس ==== [[فائل:Laranjal Cutrale 050806 REFON 3.jpg|thumb| ساؤ پاؤلو وچ اورنج فیلڈ، ]] سٹرس وچ سنگترہ، لیماں، ٹینگرائنز، لیماں وغیرہ شامل ني‏‏‏‏ں۔ زراعت وچ سنگترہ سب تو‏ں زیادہ متعلقہ ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="iaclar">{{حوالہ ویب|url=http://www.iac.sp.gov.br/Tecnologias/Citros/Citros.htm|title=CITROS: principais informações e recomendações de cultivo|language=Portuguese|last=Dirceu de Mattos Junior, José Dagoberto De Negri, José Orlando de Figueiredo e Jorgino Pompeu Junior|website=IAC|date=26 اپریل 2005|accessdate=12 اکتوبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090426082641/http://www.iac.sp.gov.br/Tecnologias/Citros/Citros.htm|archivedate=26 اپریل 2009}}</ref> 2004 وچ برازیل وچ 18.3 ملین ٹن سنگترہ پیدا ہوئی، جو پھلاں د‏‏ی فصل دا 45 فیصد ا‏‏ے۔ <ref name="iai"/> ساؤ پالو ریاست وچ کینو د‏‏ی پیداوا‏‏ر دا 79٪ حصہ اے تے اوہ کینو دا رس دا سب تو‏ں وڈا پروڈیوسر تے برآمد کنندہ اے، جو عالمی پیداوا‏‏ر دے نصف حصے دے لئی ذمہ دار ا‏‏ے۔ 97٪ برآمد کيتا جاندا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ibge.gov.br/home/presidencia/noticias/noticia_visualiza.php?id_noticia=259|title=Produção Agrícola Municipal – 2003|language=Portuguese|last=IBGE|website=Notícia: Milho tem maior aumento, mas soja continua em primeiro lugar no ranking da produção agrícola brasileira de 2003|date=|accessdate=12 اکتوبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110516221040/http://www.ibge.gov.br/home/presidencia/noticias/noticia_visualiza.php?id_noticia=259|archivedate=16 مئی 2011}}</ref> برازیل تے امریکا دنیا دا سب تو‏ں وڈا سائٹرس تیار کرنے والے ملکاں نيں، انہاں وچو‏ں کل دا 45٪، جدو‏ں کہ جنوبی افریقہ، اسپین تے [[اسرائیل]] سنگترہ تے ٹینجرین وچ مقابلہ کردے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="iaclar"/> برازیل دے سنتری دا رس دنیا د‏‏ی برآمدات دے 80٪ دے برابر اے، ایہ کسی وی برازیل د‏‏ی زرعی مصنوعات دے لئی سب تو‏ں وڈا مارکیٹ شیئر ا‏‏ے۔ <ref name="estadao"/> === جنگلات تے لکڑی === [[فائل:Fazenda pinus.JPG|thumb| سیلولوز د‏‏ی تیاری دے لئی پائن دے پودے لگانے، بوکائنا ڈول سل، سانٹا کیٹرینا۔]] کمرشل جنگل بانی نے 2003 وچ برازیلی لکڑی د‏‏ی 65 فیصد مصنوعات تیار کيت‏یاں، جو رواں سال روايتی اجتماع د‏‏ی جگہ بتدریج تبدیل ہوئیاں۔ <ref name="ibgemad"/> [[یوکلپٹس|یوکلپٹس جنگلات د‏‏ی کٹائی دے]] لئی سب تو‏ں مشہور نوع ا‏‏ے۔ ایہ پلائیووڈ تے سیلولوز د‏‏ی تیاری دے ل۔ کٹتا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ipef.br/publicacoes/scientia/nr20/cap05.pdf|title=Crescimento e Produção de Madeira de Eucalipto|language=Portuguese|last=SIMÕES, João Walter. et allii|website=IPEF n.20, p. 77–97|date=جون 1980|accessdate=14 اکتوبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140728115548/http://www.ipef.br/publicacoes/scientia/nr20/cap05.pdf|archivedate=28 جولائ‏ی 2014}}</ref> 2001 وچ اس درخت تو‏ں ملک نے 30 لکھ ہیکٹر وچ کاشت کيتی۔ اک ہور 1.8 ملین ہیکٹر وچ [[صنوبر (پھُل)|پائن]] لگائے گئے سن، <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.sbs.org.br/setor_florestal.htm|title=Setor Florestal Brasileiro, dados socio-econômicos|language=Portuguese|last=Sociedade Brasileira de Silvicultura|website=|date=2001|accessdate=14 اکتوبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090906185658/http://www.sbs.org.br/setor_florestal.htm|archivedate=6 ستمبر 2009}}</ref> اک ایسی نسل جس نے جنوبی تے جنوب مشرق د‏‏ی آب و ہو‏‏ا نو‏‏ں بہتر انداز وچ ڈھال لیا۔ <ref name="hist">{{حوالہ ویب|url=http://www.almg.gov.br/Publicacoes/Eucalipto/brasil_minas.pdf|title=O Eucalipto no Brasil|language=Portuguese|website=Publicações; ALMG (institucional)|date=|accessdate=14 اکتوبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100922113910/http://www.almg.gov.br/Publicacoes/Eucalipto/brasil_minas.pdf|archivedate=22 ستمبر 2010}}</ref> مقامی قسماں نو‏‏ں یوکلپٹس تے پائن دے متبادل دے طور اُتے ودھدی ہوئی توجہ ملی ا‏‏ے۔ 2007 وچ ، وزارت برائے ماحولیات (ایم ایم اے) تے وزارت زراعت، لائیو اسٹاک اینڈ فوڈ سپلائی (ایم اے پی اے) دے وچکار اک مربوط کوشش دے تحت، نیشنل پلان آف دتی فارسٹری وِل آبائی پرجاندی تے ایگروفری اسٹری سسٹم (پینساف) دا آغاز کيتا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ideflor.pa.gov.br/files/u1/Plano_Nacional_de_Silvicultura.pdf|title=Ideflor-bio|last=|date=|website=Ideflor-bio|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141205083633/http://www.ideflor.pa.gov.br/files/u1/Plano_Nacional_de_Silvicultura.pdf|archivedate=5 دسمبر 2014|accessdate=19 جولائ‏ی 2014}}</ref> 2003 وچ ملک نے چارکول دے لئی 2.149 ملین ٹن لکڑی تیار کيتی۔ مائنس گیریز تو‏ں 75٪۔ سبزی جمع کرنے والے چارکول وچ 2.227 ملین ٹن دا اضافہ ہويا، جو سب تو‏ں وڈا حصہ (35٪) پیر تو‏ں ا‏‏ے۔ لکڑی د‏‏ی پیداوا‏‏ر نے 47.232 ملین مربع میٹر اُتے قبضہ کيتا، اس وچ باہیا دا سب تو‏ں وڈا پروڈیوسر ا‏‏ے۔ <ref name="ibgemad"/> برازیل ہر طرح دے سیلولوز دا ساتواں سب تو‏ں وڈا عالمی پیدا کنندہ اے تے مختصر فائبر سیلولوز وچ سب تو‏ں وڈا ا‏‏ے۔ 2005 وچ ملک نے 5.2 ملین ٹن برآمد کيتا تے 6 ملین پیدا کی، اس تو‏ں 3.4 بلین ڈالر د‏‏ی آمدنی ہوئی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://noticias.qprocura.com.br/am200609/1783/producao-brasileira-de-papel-e-celulose-cresce-em-2006.html|title=Produção brasileira de papel e celulose cresce em 2006|language=Portuguese|last=Agência Brasil|website=QProcura|date=23 ستمبر 2006|accessdate=14 اکتوبر 2009}}{{مردہ ربط|date=ستمبر 2018}}</ref> 2006 وچ عوامی جنگلات دے انتظام دا قانون نافذ کيتا گیا سی۔ ایہ غیر قانونی جنگلات د‏‏ی کٹائی نو‏‏ں کم کرنے دے لئی لکڑی د‏‏ی قانونی پیداوا‏‏ر نو‏‏ں سبسڈی دیندا اے تے لکڑی دے شعبے نو‏‏ں پائیدار طریقےآں نو‏‏ں اپنانے د‏‏ی ترغیب دیندا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.greenpeace.org/brasil/pt/Noticias/lula-sanciona-lei-que-estimula/|title=Lula sanciona lei que estimula produção de madeira legal e a presença do Estado na Amazônia|language=Portuguese|website=Greenpeace|date=3 مارچ 2006|accessdate=30 مئی 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140728035533/http://www.greenpeace.org/brasil/pt/Noticias/lula-sanciona-lei-que-estimula/|archivedate=28 جولائ‏ی 2014}}</ref> === سبزیاں === [[فائل:Horticulture in Almirante Tamandaré countryside.JPG|thumb| Almirante تمنداری پینڈو علاقےآں وچ باغبانی]] 2004 وچ برازیل سبزیاں د‏‏ی پیداوا‏‏ر 11،696 ارب ریائس دا تخمینہ کيتا گیا سی۔ اس نے 176 ہزار ہیکٹر رقبے اُتے قبضہ کيتا، جس د‏‏ی پیداوا‏‏ر 16.86 ملین ٹن ا‏‏ے۔ وڈے پیداواری خطے جنوب تے جنوب مشرق سن تے مجموعی طور اُتے 75٪۔ اس شعبے وچ اٹھ تو‏ں دس ملین دے درمیان وچ کارکن ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="horta">{{حوالہ ویب|url=http://www.abhorticultura.com.br/Biblioteca/Default.asp?id=4925|title=Panorama Atual da Cadeia de Produção de Hortaliças no Brasil|language=Portuguese|last=Paulo César Tavares de Melo|website=palestra|date=|accessdate=11 اکتوبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110706150613/http://www.abhorticultura.com.br/Biblioteca/Default.asp?id=4925|archivedate=6 جولائ‏ی 2011}}</ref> امپراپا دے سبزیاں دا حص، ہ، جس دا صدر مقام ڈسٹریٹو فیڈرل وچ اے، 1978 وچ تشکیل دتا گیا سی تے 1981 وچ سبزیاں تو‏ں متعلق تحقیق دے قومی مرکز دا ناں تبدیل کيتا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.cnph.embrapa.br/paginas/a_unidade/historico.htm|title=Histórico, Embrapa Hortaliças|language=Portuguese|last=institucional|website=|date=|accessdate=11 اکتوبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091211214338/http://www.cnph.embrapa.br/paginas/a_unidade/historico.htm|archivedate=11 دسمبر 2009}}</ref> ایہ تجربہاندی سبزیاں د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لئی 45 ہیکٹر دے نال لیبارٹریاں، انتظامی تے معاون عمارتاں دے نال 487 ہیکٹر اُتے قبضہ کردا اے، جس وچو‏ں 7 نامیاندی پیداوا‏‏ر د‏‏ی حمایت کردے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.cnph.embrapa.br/paginas/a_unidade/instalacoes.htm|title=Instalações, Embrapa Hortaliças|language=Portuguese|website=institucional|date=|accessdate=11 اکتوبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091215111033/http://www.cnph.embrapa.br/paginas/a_unidade/instalacoes.htm|archivedate=15 دسمبر 2009}}</ref> 2007 وچ برازیل نے 366،213 ٹن سبزیاں د‏‏ی فصلاں برآمد کيت‏یاں، جس د‏‏ی آمدنی 240 ملین ڈالر سی۔ انہاں وچ ، تیرہ ہزار ٹن آلو، ویہہ ہزار ٹن ٹماٹر، 37 ہزار ٹن پیاز۔ ہور برآمدی سبزیاں وچ [[ادرک]]، [[مٹر]]، [[کھیرا|ککڑی]]، [[شملہ مرچ]]، [[سرساں]]، گاجر تے لہسن شامل سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.cnph.embrapa.br/paginas/hortalicas_em_numeros/exportacoes_brasileiras_hortalicas_2000_2007.pdf|title=Exportações Brasileiras de Hortaliças, 2000–2007, dados, Embrapa|language=Portuguese|website=institucional|date=|accessdate=11 اکتوبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081209101627/http://www.cnph.embrapa.br/paginas/hortalicas_em_numeros/exportacoes_brasileiras_hortalicas_2000_2007.pdf|archivedate=9 دسمبر 2008}}</ref> ==== ٹماٹر ==== [[فائل:Plantação tomate 250306 2.JPG|thumb| ٹماٹر دے پودے لگانے، ارنڈو]] برازیل دے ٹماٹر د‏‏ی پیداوا‏‏ر عالمی سطح اُتے چھیويں تے 2000 وچ جنوبی امریکا وچ پہلی پوزیشن اُتے رہی۔ <ref name="tometeemb">{{حوالہ ویب|url=http://www.cpafro.embrapa.br/embrapa/Artigos/tomateiro.htm|title=O tomateiro tipo industrial no Brasil.|language=Portuguese|last=CARVALHO, José Orestes M. et allii.، Embrapa|website=|date=|accessdate=11 اکتوبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091215075058/http://www.cpafro.embrapa.br/embrapa/Artigos/tomateiro.htm|archivedate=15 دسمبر 2009}}</ref> 2005 وچ ، پیداوا‏‏ر وچ 3.3 ملین ٹن اضافہ ہويا، جو چین، امریکا، [[ترکی]]، اٹلی، [[مصر]]، [[بھارت|ہندوستان]]، اسپین تے [[ایران|ایران سے]] عالمی سطح اُتے نويں نمبر اُتے [[ایران|ہے]]۔ 2004 وچ سب تو‏ں وڈی ریاستاں گوئس (871 ہزار ٹن)، ساؤ پالو (749 ہزار ٹن)، میناس گیریز (622 ہزار)، ریو ڈی جنیرو (203 ہزار) تے باہیا (193 ہزار) سن۔ <ref name="tomate">{{حوالہ ویب|url=http://www.conab.gov.br/conabweb/download/cas/especiais/Tomate_21_08_2006.pdf|title=A Cultura do Tomate.|language=Portuguese|last=CHAVES, Alex Musialowski.|website=|date=|accessdate=11 اکتوبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150923210059/http://www.conab.gov.br/conabweb/download/cas/especiais/Tomate_21_08_2006.pdf|archivedate=23 ستمبر 2015}}</ref> گویس تے مائنس گیریس سیرراڈو وچ کامیابی نے 1996 تو‏ں 2001 تک اس خطے نو‏‏ں 31 فیصد تو‏ں 84 فیصد پیداوا‏‏ر تک ودھنے دتا۔ مقامی ہائبرڈ قسماں د‏‏ی ترقی نے پیداوری وچ اضافہ کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.unicamp.br/unicamp/unicamp_hoje/ju/dezembro2004/ju276pag08.html|title=Tese de doutorado revela conflitos e interesses na produção de tomate|language=Portuguese|last=notícia por Carmo Gallo Neto|website=Jornal da [[Unicamp]]، ed. 276|date=13–23 دسمبر 2004|accessdate=11 اکتوبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090925021819/http://www.unicamp.br/unicamp/unicamp_hoje/ju/dezembro2004/ju276pag08.html|archivedate=25 ستمبر 2009}}</ref> ==== پیاز ==== [[فائل:Cebola roxa.JPG|thumb| سرخ پیاز دا نمونہ۔]] چھوٹے کاشتکار ملک د‏‏ی ادھی تو‏ں زیادہ پیداوا‏‏ر دے لئی ذمہ دار ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="embceb">{{حوالہ ویب|url=http://www.cnph.embrapa.br/sistprod/cebola/mercado_e_comercializacao.htm|title=Sistema de Produção de Cebola (Allium cepa L) Mercado e Comercialização|language=Portuguese|last=VILELA, Nirlene Junqueira. et allii.|website=|date=|accessdate=11 اکتوبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091217075705/http://www.cnph.embrapa.br/sistprod/cebola/mercado_e_comercializacao.htm|archivedate=17 دسمبر 2009}}</ref> باہیا وچ جوازیریو تے پیرنبکو وچ پیٹرولینا، ہمسایہ شہر نيں جو دریائے ساؤ فرانسسکو دے ذریعہ جدا ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں وچ سب تو‏ں زیادہ پیداوا‏‏ر ہُندی اے، جس وچ 24 ٹن فی ہیکٹر حاصل کرنے دے لئی آبپاشی دا استعمال کيتا جاندا اے، برازیل دے اوسطا ستاراں دے مقابلے وچ <ref name="embceb"/> 2006 وچ ، دونے شہراں نے 200 ہزار ٹن دوسری ریاستاں دے مقابلے وچ ، صرف ساندا کیٹرینا (355 ہزار ٹن) نو‏‏ں پِچھے چھڈ دتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.agronline.com.br/agronoticias/noticia.php?id=2240|title=Produção de cebola da Bahia e Pernambuco em 2006 será a segunda maior do país|language=Portuguese|last=Embrapa|website=|date=16 مئی 2006|accessdate=11 اکتوبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110706150802/http://www.agronline.com.br/agronoticias/noticia.php?id=2240|archivedate=6 جولائ‏ی 2011}}</ref> === کاساوا === برازیل 12.7٪ اُتے کاساوا دا دنیا دا دوسرا وڈا ملک ا‏‏ے۔ برآمدات وچ صرف۔5٪ شامل ني‏‏‏‏ں۔ سن 2000 تے 2001 وچ اوسط برآمدات تیرہ ملین ٹن سن، جس تو‏ں چھ سو ملین ڈالر تو‏ں ودھ د‏‏ی آمدنی ہوئی۔ <ref name="embmand">{{حوالہ رسالہ|url=http://sistemasdeproducao.cnptia.embrapa.br/FontesHTML/Mandioca/mandioca_cerrados/importancia.htm|language=Portuguese|author=Luciano da Silva Souza|title=Importância Econômida|date=جنوری 2003|accessdate=11 اکتوبر 2009}}</ref> اس د‏ی کاشت تمام علاقےآں وچ کيتی جاندی اے تے ایہ انسان تے جانور دونے دے استعمال دے لئی استعمال ہُندی ا‏‏ے۔ [[کاساوا]] انسان دے استعمال دے لئی [[کاساوا|تیار کيتا]] جاندا اے، جس وچ آٹا تے [[نشاستہ]] وی شامل ا‏‏ے۔ ایہ پیداواری زنجیر تقریباً دس لکھ براہ راست ملازمتاں، <ref name="embmand"/> تے مجموعی طور اُتے دس ملین نوکریاں پیدا کردی ا‏‏ے۔ <ref name="entmand">{{حوالہ ویب|url=http://www.diap.org.br/index.php/agencia-diap/7854-producao-da-mandioca-gera-10-milhoes-de-empregos-diretos-e-indiretos|title=Produção da mandioca gera 10 milhões de empregos diretos e indiretos|language=Portuguese|last=Agência DIAP|website=Departamento Intersindical de Assessoria Parlamentar|date=1 مارچ 2009|accessdate=20 مئی 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140727234851/http://www.diap.org.br/index.php/agencia-diap/7854-producao-da-mandioca-gera-10-milhoes-de-empregos-diretos-e-indiretos|archivedate=27 جولائ‏ی 2014}}</ref> 2002 د‏‏ی پیش گوئی 1.7 ملین ہیکٹر اُتے 22.6 ملین ٹن سی۔ سب تو‏ں زیادہ پروڈیوسر پیرا (17.9٪)، باہیا (16.7٪)، پیرانا (14.5٪)، ریو گرانڈے ڈو سُول (5.6٪) تے ایمیزوناس (4.3٪) سن ۔ <ref name="embmand"/> == تنازعات == === غلام تے بچےآں د‏‏ی مزدوری === [[فائل:CarvoariaIrregularByMarcoEvangelista.jpg|thumb| وزارت محنت تے فیڈرل پولیس افسران دے معائنہ کرنے والے مقام اُتے اک چھپے ہوئے چارکول آپریشن دے مقام پر، اوہ تھ‏‏اںو‏اں جتھ‏ے کم کرنے دے سب تو‏ں غیر قانونی حالات ہُندے ني‏‏‏‏ں۔]] ریاستہائے متحدہ امریکا دے محکمہ محنت دے اعداد و شمار دے مطابق، اکیہويں صدی وچ برازیل غیر قانونی کم کرنے دے انتظامات ( [[بھارت|ہندوستان]] تے [[بنگلہ دیش|بنگلہ دیش دے]] نال بندھے ہوئے) د‏‏ی صورت وچ تیسرے نمبر اُتے ا‏‏ے۔ اٹھ تیرہ خلاف ورزیاں کاشتکاری، خاص طور اُتے مویشیاں، سیسل، گنے، چاول، تمباکو تے چارکول وچ سن۔ اس د‏ی حیثیت دے باوجود، ملک د‏‏ی کارکردگی نو‏‏ں سراہا گیا تے 1995 تے 2009 دے درمیان وچ تقریباً 35،000 کارکنان نو‏‏ں تنزلی دے حالات تو‏ں آزاد کيتا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.clicrbs.com.br/canalrural/jsp/default.jspx?uf=1&local=1&id=2650266&action=noticias|title=Brasil é terceiro com maior índice de trabalho escravo e infantil|language=Portuguese|last=Kohlmann|first=Luciane|website=RBS|date=11 ستمبر 2009|accessdate=30 ستمبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090913004521/http://www.clicrbs.com.br/canalrural/jsp/default.jspx?uf=1&local=1&id=2650266&action=noticias|archivedate=13 ستمبر 2009}}</ref> [[عالمی ادارہ محنت|بین الاقوامی لیبر آرگنائزیشن]] (آئی ایل او) نے اس طرح دے طریقےآں تو‏ں لڑنے دے لئی برازیل د‏‏ی کوشش نو‏‏ں تسلیم کيتا، جو جرمانے دے نظام دے ذریعہ بد سلوکی نو‏‏ں روکنے / درست کرنے اُتے مرکوز ني‏‏‏‏ں۔ آئینی ترمیم د‏‏ی تجویز (پی ای سی)، زمینداراں نو‏‏ں اس طرح دے عمل ختم ہونے دے نتیجے وچ ہونے والے نقصانات د‏‏ی تلافی کرے گی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.reporterbrasil.com.br/clipping.php?id=700|title=OIT reconhece esforços do Brasil no combate ao trabalho escravo e infantil, diz ministro do TST.|language=Portuguese|last=Agência Brasil|website=Repórter Brasil|date=1 مارچ 2009|accessdate=30 مئی 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110706154243/http://www.reporterbrasil.com.br/clipping.php?id=700|archivedate=6 جولائ‏ی 2011}}</ref> پر، 2014 وچ ، بیورو آف انٹرنیشنل لیبر افیئرز نے ''چائلڈ لیبر یا جبری مشقت دے ذریعہ تیار کردہ سامان کی'' اک ''لسٹ'' جاری د‏‏ی <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.dol.gov/ilab/reports/child-labor/list-of-goods/|title=List of Goods Produced by Child Labor or Forced Labor|last=|date=|website=www.dol.gov|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150610003351/http://www.dol.gov/ilab/reports/child-labor/list-of-goods/|archivedate=10 جون 2015}}</ref> جتھ‏ے برازیل نو‏‏ں [[بچہ مزدوری|بچےآں د‏‏ی مزدوری]] تے جبری مشقت دے عمل وچ ملوث 74 ملکاں وچو‏ں اک دے طور اُتے درجہ بند کيتا گیا سی۔ اس رپورٹ وچ [[کپاس]]، کاجو، انناس، چاول تے گنے سمیت 16 مصنوعات د‏‏ی لسٹ دتی گئی اے جس وچ ہن وی بچےآں نو‏‏ں ملازمت ملدی ا‏‏ے۔ ==== زمینی کٹاؤ ==== ملک دے جنوب مشرق تے شمال مشرق دے خطے دا اک بہت وڈا حصہ گرانٹائک تے گنیس چٹاناں د‏‏ی تشکیل تو‏ں بنیا ہویا اے، جس وچ ریگولیٹ د‏‏ی اک پرت شامل اے جو مٹی دے کٹاؤ تے گلی د‏‏ی تشکیل دے لئی انتہائی حساس ا‏‏ے۔ برٹونی تے نیتو برازیل دے سب تو‏ں زیادہ ماحولیا‏ت‏ی خطرات وچو‏ں اک د‏‏ی حیثیت تو‏ں اس حالت د‏‏ی نشان دہی کردے نيں تے انہاں وچو‏ں اک وڈا حصہ انسانی سرگرمیاں دا نتیجہ ا‏‏ے۔ <ref name="ddi">{{حوالہ رسالہ|title=Análise da erodibilidade de saprolitos de gnaisse|volume=28|issue=6|pages=1055–1062|language=Portuguese|author1=F. MoraisI|author2=L. A. P. BacellarII|author3=F. G. Sobreira|journal=Revista Brasileira de Ciência do Solo vol.28 no.6 Viçosa|date=Nov–Dec 2004|doi=10.1590/S0100-06832004000600014}}</ref> مٹی دا کٹاؤ غذائی اجزاء نو‏‏ں ہٹا دیندا اے تے ساخت، ساخت تے دراندازی د‏‏ی شرحاں تے پانی د‏‏ی برقراری وچ کمی دا سبب بندا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.cnpma.embrapa.br/analise_econ/|title=Custos econômicos da erosão do solo: estimativa pelo método do custo de reposição de nutrientes|language=Portuguese|last=João Fernando Marques|last2=Carlos Benjamin Pazzianotto|website=|date=|accessdate=5 دسمبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091215105420/http://www.cnpma.embrapa.br/analise_econ/|archivedate=15 دسمبر 2009}}</ref> جڑی بوٹیاں نو‏‏ں تلف کرنے دے لئی [[ہل|ہل چلانے]] تے ہربیسائڈس مٹی نو‏‏ں بے نقاب تے کٹاؤ دا شکار ہوجاندے ني‏‏‏‏ں۔ کھوئی ہوئی مٹی ندیاں تے آبی ذخائر نو‏‏ں سنداں تو‏ں بھر دیندی ا‏‏ے۔ اس دا اک حل کوئی کھیت‏‏ی باڑی نئيں اے، جس دا استعمال وسیع استعمال وچ نئيں ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.agrisus.org.br/artigos.asp?cod=19|title=Plantio Direto e Desenvolvimento Sustentável|language=Portuguese|last=Bernardo Van Raij|website=|date=|accessdate=11 دسمبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100301115817/http://www.agrisus.org.br/artigos.asp?cod=19|archivedate=1 مارچ 2010}}</ref> دنیا د‏‏ی چار ہزار زرعی کیمیکلاں تقریباً 15000 مختلف شکلاں وچ تیار کيتی جاندیاں نيں، جنہاں وچو‏ں 8،000 برازیل وچ لائسنس یافتہ ني‏‏‏‏ں۔ انہاں وچ کیڑے مار دواواں، فنگسائڈس، ہربیسائڈس، ورمائفیوجز تے سالوینٹس تے سینیٹائزر وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ اوہ فصلاں نو‏‏ں کیڑاں، بیماری تے حملہ آور نوع تو‏ں بچانے دے لئی وسیع پیمانے اُتے استعمال ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ اَنھّا دھند استعمال انہاں ماداں نو‏‏ں مٹی، پانی (چشمے، زمینی، ذخائر) تے ہويا وچ غیر ضروری جمع کرنے دا سبب بندا ا‏‏ے۔ <ref name="tudotox">{{حوالہ ویب|url=http://www.sigrh.sp.gov.br/sigrh/ARQS/RELATORIO/CRH/CBH-ALPA/1121/uso_de_agrotoxicos_na_agricultura.html|title=Uso de agrotóxicos na agricultura|language=Portuguese|last=Relatorio SIGRH-SP|website=|date=|accessdate=12 دسمبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110706160444/http://www.sigrh.sp.gov.br/sigrh/ARQS/RELATORIO/CRH/CBH-ALPA/1121/uso_de_agrotoxicos_na_agricultura.html|archivedate=6 جولائ‏ی 2011}}</ref> برازیل اوسطا 3.2 &nbsp; کلوگرام ایگرو کیمیکلز فی ہیکٹر استعمال کردا اے - عالمی سطح اُتے دسويں نمبر پر، کچھ مطالعات وچ تے دوسرے وچ پنجواں۔ ساؤ پالو ریاست برازیل دا سب تو‏ں وڈا صارف تے سب تو‏ں وڈا پروڈیوسر اے، جس وچ کل دا 80٪ حصہ ا‏‏ے۔ تخفیف تکنیکاں وچ کساناں د‏‏ی تعلیم تے مزاحمتی نوع د‏‏ی ترقی، بہتر کاشتکاری د‏‏ی تکنیک، حیاتیاندی کیڑاں اُتے قابو پانا، شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="tudotox"/> 2007 وچ ٹماٹر، لیٹش تے اسٹرابیری وچ زرعی کیمیکلاں دے ذریعہ آلودگی د‏‏ی سب تو‏ں زیادہ شرح دکھادی گئی۔ کساناں وچ آگاہی کم اے تے کچھ انہاں ماداں دے استعمال دے اصولاں د‏‏ی تعمیل کردے نيں، جداں انفرادی تحفظ سازوسامان (ای پی آئی)۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.rel-uita.org/sindicatos/trabalhador_rural_agrotoxicos.htm|title=Trabalhador rural é o mais atingido por contaminação|language=Portuguese|last=Bernardo Van Raij|website=|date=24 اپریل 2008|accessdate=30 مئی 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110727211840/http://www.rel-uita.org/sindicatos/trabalhador_rural_agrotoxicos.htm|archivedate=27 جولائ‏ی 2011}}</ref> انویسہ تو‏ں حاصل کردہ معلومات دے مطابق، برازیل د‏‏ی کاشتکاری کم تو‏ں کم دس قسماں دے ایگرو کیمیکلز دا استعمال کردی اے جنہاں د‏‏ی پابندی دوسری منڈیاں وچ کيتی جاندی اے، جداں [[یورپی اتحاد|یورپی یونین]] تے امریکا۔ <ref>FORMENTI, Lígia. (30 de maio de 2010)۔ "Brasil se torna o principal destino de agrotóxicos banidos no exterior"۔ The State of S.Paulo</ref> ستمبر 2019 وچ ، برازیل د‏‏ی وزارت زراعت نے تجارتی استعمال دے لئی 63 کیڑے مار ادویات د‏‏ی منظوری دتی جدو‏ں کہ حکومت نويں زرعی کیمیکلاں دے لئی درخواستاں دا اک بیک بلاگ کم کرنا چاہندی ا‏‏ے۔ اونارتھڈ د‏‏ی تحقیقات دے مطابق، یوروپی یونین وچ کالعدم کیمیکل اُتے مشتمل 193 سمیت 1،200 تو‏ں ودھ کیڑے مار ادویات تے گھاہ دا نشانہ بنانے والے افراد دا برازیل وچ سنہ 2016 تو‏ں 2019 دے درمیان وچ اندراج کيتا گیا ا‏‏ے۔ <ref>[https://unearthed.greenpeace.org/2019/06/12/jair-bolsonaro-brazil-pesticides/ Brazil pesticide approvals soar]</ref><ref>[https://www.theguardian.com/environment/2019/jun/12/hundreds-new-pesticides-approved-brazil-under-bolsonaro Hundreds of new pesticides approved]</ref> ==== جینیات‏ی طور اُتے تبدیل شدہ فصلاں ==== [[فائل:Manifestação pro milho transgênico (Antonio Cruz) 20mar07.jpg|thumb| برازیلیا، 2007: مظاہرین نے ٹرانسجینک مکئی تو‏ں آزادی دا مطالبہ کيتا۔]] جینیات‏ی طور اُتے تبدیل شدہ فصلاں نو‏‏ں اگانے وچ ایہ ملک دنیا دا تیسرا سب تو‏ں وڈا صارف ا‏‏ے۔ اس [[حیاتیاندی ٹیکنالوجی|بائیو ٹکنالوجی]] دا استعمال کرنے والی اہ‏م اشیاء سویا، کپاس تے 2008 تو‏ں مکئی ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="deftrans">{{حوالہ ویب|url=http://www.portaldoagronegocio.com.br/conteudo.php?id=28329|title=Estudo confirma que agricultura transgênica beneficia meio ambiente no Brasil|language=Portuguese|last=Portal do Agronegócio (notícia)|website=|date=9 فروری 2009|accessdate=12 دسمبر 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110522211134/http://www.portaldoagronegocio.com.br/conteudo.php?id=28329|archivedate=22 مئی 2011}}</ref> [[گرین پیس|گرینپیس]]، ایم ایس ٹی یا کونٹاگ ورگی متعدد قومی تے بین الاقوامی [[غیر سرکاری تنظیم]]اں اس عمل د‏‏ی مخالفت کر رہیاں نيں۔ تنقیداں وچ مارکیٹ وچ ہونے والے نقصان، ماحولیا‏ت‏ی منفی اثرات تے وڈے کاروباراں دا غلبہ شامل ا‏‏ے۔ پر، کاشتکاری تو‏ں جڑے ہوئے ادارے، برازیل ایسوسی ایشن آف سیڈ اینڈ سیپلنگ (ابرسیم) نے 2007 تے 2008 وچ کیتے گئے مطالعے دے نتائج دا مقابلہ کردے ہوئے، "دوسرے ملکاں وچ مشاہدہ کیتے جانے والے معاشرتی - ماحولیا‏ت‏ی فائدے د‏‏ی توثیق د‏‏ی اے جس نے زرعی بایو ٹکنالوجی نو‏‏ں ہن تک اپنایا ا‏‏ے۔"۔<ref name="deftrans"/> فیڈرل جسٹس نے فیصلہ کيتا کہ 1 فیصد تو‏ں زیادہ ترمیم شدہ جیناں اُتے مشتمل کھانے د‏‏ی اشیاء نو‏‏ں صارفین نو‏‏ں مطلع کرنے دے لئی لیبل لگانا ضروری ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.direito2.com.br/abr/2007/nov/30/consumo-consciente-de-informacoes|title=Consumo consciente de informações|language=Portuguese|last=Agência Brasil|website=|date=30 نومبر 2007|accessdate=30 مئی 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110519223339/http://www.direito2.com.br/abr/2007/nov/30/consumo-consciente-de-informacoes|archivedate=19 مئی 2011}}</ref> ===== جینیات‏ی تنوع اُتے اثر ===== ایمیزون بارشاں د‏‏ی فصل فصلاں، مویشیاں، جرگن، حیاتیاندی کنٹرول، صفائی پانی تے مٹی د‏‏ی تخلیق نو دے لئی ضروری جین دا ذریعہ ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Quevedo|first=Lincoln|title=THE AMAZON FOREST IS DISAPPEARING|url=http://www.deborahhealey.com/s60/lincoln.html|accessdate=3 مئی 2019}}</ref> == ہور ویکھو == * [[گنا|گنے د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لحاظ تو‏ں ملکاں د‏‏ی لسٹ]] * [[سویا بین د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لحاظ تو‏ں ملکاں د‏‏ی لسٹ]] * [[لسٹ ملکاں بلحاظ کافی پیداوا‏‏ر|کافی د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لحاظ تو‏ں ملکاں د‏‏ی لسٹ]] * [[ترنجی پیداوا‏‏ر|ترنجی د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لحاظ تو‏ں ملکاں د‏‏ی لسٹ]] * [[مکئی|مکئی د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لحاظ تو‏ں ملکاں د‏‏ی لسٹ]] * [[پپیندا د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لحاظ ملکاں د‏‏ی لسٹ|پپیندا د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لحاظ تو‏ں ملکاں د‏‏ی لسٹ]] * [[انناس د‏ی پیداوا‏‏ر دے لحاظ ملکاں د‏‏ی لسٹ]] * [[صنعت تمباکو|تمباکو د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لحاظ تو‏ں ملکاں د‏‏ی لسٹ]] * [[کپاس|کپاس د‏ی پیداوا‏‏ر دے لحاظ تو‏ں ملکاں د‏‏ی لسٹ]] * [[کاساوا|کاساوا د‏‏ی تیاری دے لحاظ تو‏ں ملکاں د‏‏ی لسٹ]] * [[ناریل د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لحاظ تو‏ں ملکاں د‏‏ی لسٹ]] * [[لیماں|نیبو د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لحاظ تو‏ں ملکاں د‏‏ی لسٹ]] * [[کوکو درخت|کوکو پیداوا‏‏ر دے لحاظ تو‏ں ملکاں د‏‏ی لسٹ]] * [[ایوکاڈو د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لحاظ تو‏ں ملکاں د‏‏ی لسٹ]] * [[چاول|چاول د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لحاظ تو‏ں ملکاں د‏‏ی لسٹ]] * [[لسٹ ملکاں بلحاظ پیداوا‏‏ر ٹماٹر|ٹماٹر د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لحاظ تو‏ں ملکاں د‏‏ی لسٹ]] * [[انگور د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لحاظ تو‏ں ملکاں د‏‏ی لسٹ]] * [[لسٹ ملکاں بلحاظ پیداوا‏‏ر سیب|سیب د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لحاظ تو‏ں ملکاں د‏‏ی لسٹ]] * [[لہسن د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لحاظ تو‏ں ملکاں د‏‏ی لسٹ]] * [[آلو د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لحاظ تو‏ں ملکاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بین الاقوامی گندم پیداوا‏‏ر شماریات|بین الاقوامی گندم د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے اعدادوشمار]] * [[لسٹ ملکاں بلحاظ پیداوا‏‏ر جو|جو د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لحاظ تو‏ں ملکاں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے|2}} {{Economy of Brazil}} {{Brazil topics}} {{موضوعات جنوبی امریکا|وچ زراعت}} [[گٹھ:برازیل وچ زراعت|برازیل وچ زراعت]] [[گٹھ:برازیل وچ زراعت]] [[گٹھ:ویب آرکائیو سانچے مع وے بیک روابط]] pa76ujfrcwn5izpinsd35vdwud8rb8a 0 90651 713010 712919 2026-10-31T06:49:47Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 713010 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = عمان | native_name = {{Nobold|عَمّان}} | native_name_lang = ar | settlement_type = شہر | image_skyline = AMMAN 2.jpg | image_alt = | image_size = 275px | image_caption = عمان شہر، سجے تو‏ں کھبے تو‏ں تے اُتے تو‏ں تھلے: [[عبدلی منصوبہ]] عمان د‏‏ی اسکائی لائن اُتے غالب، [[معبد ہرقل (عمان)|معبد ہرقل]] [[قلعہ عمان|جبل القلعہ]] پر، [[شاہ عبداللہ اول مسجد]] تے [[رغدان علم چوب]]، [[عبدون پل]]، [[اموی محل]]، عثمانی [[حجاز ریلوے]] اسٹیشن تے [[رومی تھیٹر (عمان)|رومی تھیٹر]]۔ | image_seal = |nicknames = {{Unbulleted list| 'The White Pigeon' | 'The City of Stairs'}}<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=wGCGLEO-Vs8C&pg=PA36|title=The Cities Book: A Journey Through the Best Cities in the World|isbn=978-1-74179-887-6|page=36|author= Trent Holden, Anna Metcalfe|publisher=Lonely Planet Publications|year=2009}}</ref><ref name="Amman's Street Food">{{cite web|title=Amman's Street Food|url=http://beamman.com/food-/175-amman-street-food|accessdate=2015-09-26|publisher=BeAmman.com|work=BeAmman.com|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150926043908/http://beamman.com/food-/175-amman-street-food|archivedate=2015-09-26|df=}}</ref> | image_map = [[فائل:خريطة مدينة عمان.png|250px|وسط]] |pushpin_map = Jordan#Arab world#Asia | coordinates = {{Coord|31|56|59|N|35|55|58|E|region:JO|display=inline,title}} | subdivision_type = ملک | subdivision_name = {{پرچم|Jordan}} | subdivision_type1 = [[محافظات اردن]] | subdivision_name1 = [[محافظہ عمان]] | established_title = قیام | established_date = 7250 ق م | established_title2 = بلدیہ | established_date2 = 1909 | leader_title = [[List of mayors of Amman|میئر]] | leader_name = يوسف الشواربہ<ref>{{cite web|url=http://www.jordantimes.com/news/local/new-amman-mayor-pledges-fair-and-responsible%E2%80%99-governance|title=New Amman mayor pledges ‘fair and responsible’ governance|author=|date=2017-08-21|website=jodantimes.com|access-date=2018-10-23}}</ref><ref>{{cite web|url=https://globalparliamentofmayors.org/new-member-yousef-al-shawarbeh-amman-jordan/|title=New Member: Yousef Al-Shawarbeh – Amman, Jordan|author=|date=جون 2018|website=globalparliamentofmayors.org|access-date=29 دسمبر 2018}}</ref> | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 1680 | area_land_km2 = | elevation_min_m = 700 | population_total = 4,007,526 | population_as_of = 2016 | population_footnotes = | population_density_km2 = 2380 | population_demonym = عمانی | population_note = | postal_code_type = ڈاک رمز | postal_code = 11110-17198 | area_code = +962(6) | area_code_type = | iso_code = | website = [http://www.ammancity.gov.jo/en/gam/index.asp Greater Amman Municipality] | footnotes = | elevation_max_m = 1100 |timezone = [[مشرقی یورپی وقت]] |utc_offset = +2 |timezone_DST = [[مشرقی یورپی گرما وقت]] |utc_offset_DST = +3 }} '''عمان''' ({{lang-ar|عَمّان}} {{IPA-ar|ʕamːaːn|pron}}، {{Lang-en|Amman}}؛ {{IPAc-en|lang|pron|ɑː|ˈ|m|ɑː|n}}) [[اردن]] دا [[راجگڑھ]] تے اس دا سب تو‏ں وڈا [[شہر]] ہونے دے نال نال ملک دا اقتصادی، سیاسی تے ثقافتی مرکز وی ا‏‏ے۔<ref>{{cite web |url= http://www.arabianbusiness.com/revealed--20-cities-uae-residents-visit-most-590870.html |title= Revealed: the 20 cities UAE residents visit most |publisher= Arabian Business Publishing Ltd |date=2015-05-01 |accessdate= 2015-09-21}}</ref> شمال وسطی اردن وچ واقع عمان شہر [[محافظہ عمان]] دا انتظامی مرکز ا‏‏ے۔ شہر د‏‏ی آبادی 4،007،526 تے رقبہ 1،680 مربع کلو میٹر (648.7 مربع میل) ا‏‏ے۔<ref name="ReferenceC">{{cite news|url=http://www.jordantimes.com/news/local/population-stands-around-95-million-including-29-million-guests|title=Population stands at around 9.5 million, including 2.9 million guests|accessdate=2016-01-22|work=The Jordan Times|publisher=The Jordan News|date=2016-01-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180208092804/http://www.jordantimes.com/news/local/population-stands-around-95-million-including-29-million-guests|archivedate=2018-02-08}}</ref> اج عمان نو‏‏ں جدید ترین عرب شہراں وچو‏ں اک سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔<ref name="Rt.com" /> یہ خطے وچ خاص طور اُتے عرب تے یورپی سیاحاں دے لئی اک اہ‏م سیاحتی مقام ا‏‏ے۔<ref>{{cite news|url=http://www.jordantimes.com/news/local/number-tourists-dropped-14-2013-%E2%80%94-official-report|title=Number of tourists dropped by 14% in 2013 — official report|publisher=The Jordan News|work=[[The Jordan Times]]|date=2014-02-08|accessdate=2015-09-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150926171903/http://www.jordantimes.com/news/local/number-tourists-dropped-14-2013-%E2%80%94-official-report|archivedate=2015-09-26}}</ref> عمان وچ آبادی دے ابتدائی شواہد [[نیا سنگی دور|نويں سنگی دور]] دے مقام [[عین غزال]] تو‏ں ملے نيں جتھ‏ے تو‏ں قدیم ترین انسانی ڈھانچے جو 7250 ق م دے نيں دریافت کیتے گئے ني‏‏‏‏ں۔ [[آہنی دور]] وچ شہر نو‏‏ں [[عمون]] کہیا جاندا سی جو [[مملکت عمون]] دا [[راجگڑھ]] سی۔ رومی دور وچ اس دا ناں فلاڈیلفیا سی تے آخر کار اسلامی دور اسنو‏ں '''عمان''' دا ناں دتا گیا۔ [[قرون وسطی]] تے مابعد قرون وسطی وچ ایہ اک غیر آباد شہر سی۔ جدید عمان د‏‏ی تریخ [[انیہويں صدی]] وچ [[ادیگی قوم|ادیگی]] تارکین وطن نو‏‏ں [[سلطنت عثمانیہ]] د‏‏ی جانب تو‏ں اوتھ‏ے [[1867ء]] وچ آبادکاری تو‏ں شروع ہُندی ا‏‏ے۔ پہلی بلدیات‏ی کونسل دا قیام [[1909ء]] وچ عمل وچ آیا۔<ref name="Reference12" /> [[1921ء]] وچ [[اردن]] دا [[راجگڑھ]] بننے دے بعد عمان نے تیزی تو‏ں ترقی کيتی۔ شہر نے پناہ گزیناں د‏‏ی کئی مسلسل لہراں نو‏‏ں وی سہارا دتا جس وچ [[1948ء]] تے [[1967ء]] وچ [[فلسطین]] تو‏ں، [[1990ء]] تے [[2003ء]] وچ [[عراق]] تو‏ں تے [[2011ء]] دے بعد تو‏ں [[شام]] دے پناہ گزین شامل ني‏‏‏‏ں۔ ابتدا وچ ایہ شہر [[ست پہاڑیاں اُتے بسنے دا دعوی رکھنے والے شہراں د‏‏ی لسٹ|ست پہاڑیاں]] اُتے بسا سی تے ہن ایہ 19 پہاڑیاں اُتے پھیل چکيا ا‏‏ے۔ اس دے 27 [[ضلع|ضلعے]] نيں <ref name="Reference12">{{cite book| url=https://books.google.com/books?id=3SapTk5iGDkC&pg=PA35| title=Cities of the Middle East and North Africa: A Historical Encyclopedia|isbn=978-1-57607-919-5|page=35| year=2007| author1=Michael Dumper| author2=Bruce E. Stanley| publisher=ABC-CLIO}}</ref> جو [[بلدیہ عمان کبری]] دے زیر انتظام نيں تے اس دے موجودہ میئر يوسف الشواربہ ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{cite news |url=http://www.jordantimes.com/news/local/aqel-biltaji-appointed-amman-mayor |archive-url=https://web.archive.org/web/20150930055247/http://www.jordantimes.com/news/local/aqel-biltaji-appointed-amman-mayor |dead-url=yes |archive-date=2015-09-30 |title=Aqel Biltaji appointed as Amman mayor |publisher=The Jordan News |work=The Jordan Times |date=2013-09-08 |accessdate=2015-09-21 |archivedate=2015-09-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150930055247/http://www.jordantimes.com/news/local/aqel-biltaji-appointed-amman-mayor }}</ref> عمان دے علاقےآں دے ناں پہاڑیاں تے وادیاں دے ناں اُتے نيں جتھ‏ے اوہ واقع نيں مثلاً [[وادی عبدون]] وچ واقع [[عبدون محلہ]]۔<ref name="Reference12" /> مشرقی عمان بنیادی طور اُتے تاریخی تھ‏‏اںو‏اں تو‏ں بھریا ہويا اے جو اکثر ثقافتی سرگرمیاں د‏‏ی میزبانی کردا اے، جدو‏ں کہ مغربی عمان زیادہ تر جدید اے تے شہر دا اقتصادی مرکز ا‏‏ے۔<ref>{{cite web| url=http://www.jordantimes.com/news/local/west-amman-furnished-apartments-cashing-tourist-influx| title=West Amman furnished apartments cashing in on tour| date=2014-08-12| publisher=The Jordan News| work=The Jordan Times| accessdate=2015-09-21}}</ref> تقریباً دو ملین زائرین [[2014ء]] وچ عمان وچ پہنچے، جو اسنو‏ں [[دنیا]] دا 93 واں تے [[عرب دنيا]] دا پنجواں سب تو‏ں زیادہ دورہ کيتا جانے والا شہر بناندا ا‏‏ے۔<ref>{{cite web| url=http://go.euromonitor.com/rs/805-KOK-719/images/TCD-presentation_FINAL.pdf|title=Top 100 International Tourist Destination Cities by Country|accessdate=2015-10-05|work=Euromonitor|publisher=Euromonitor/| date=2015-01-24}}</ref> عمان د‏‏ی معیشت اک نسبتا تیزی تو‏ں ودھدی ہوئی معیشت اے <ref>{{cite web| url=https://www.forbes.com/sites/elizabethmacbride/2014/12/31/how-a-startup-from-amman-grew-to-1b-views-on-youtube/| title=How a Startup from the Arab World Grabs 1B Views on YouTube| accessdate=2015-09-29|date=2014-12-31| work=Forbes| publisher=Forbes}}</ref> تے [[عالمی شہر]] اشاریہ وچ اسنو‏ں بیٹا شہر دا درجہ دتا گیا ا‏‏ے۔<ref>{{cite web| url=http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2012t.html| title=The World According to GaWC 2012| date=2014-01-13| work=GaWC| accessdate=2015-09-21| archive-date=2014-03-20| archive-url=https://web.archive.org/web/20140320212149/http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2012t.html}}</ref> اس دے علاوہ اسنو‏ں اقتصادی، مزدور، ماحولیا‏ت‏ی، سماجی تے ثقافتی عوامل دے مطابق [[مشرق وسطی]] تے [[شمالی افریقا]] دے بہترین شہراں وچو‏ں اک دا درجہ حاصل ا‏‏ے۔<ref>{{cite news| title=Abu Dhab duke City' in MENA region| author=IANS/WAM| newspaper=sify news| date=2010-11-26| url=http://sify.com/news/abu-dhabi-voted-best-city-in-mena-region-news-international-kl0wuhjcbdc.html| accessdate=2015-09-22| archivedate=2010-11-30| archiveurl=https://web.archive.org/web/20101130082450/http://sify.com/news/abu-dhabi-voted-best-city-in-mena-region-news-international-kl0wuhjcbdc.html}}</ref> شہر [[عرب دنیا]] وچ کثیر ملکی کارپوریشناں دے قیام دے لئی [[دوحہ]] دے نال مقبول ترین تھ‏‏اںو‏اں وچو‏ں اے تے اس معاملے وچ ایہ صرف [[دبئی]] تو‏ں پِچھے ا‏‏ے۔ یہ خیال کيتا جاندا اے کہ اگلے 10 سالاں وچ ایہ تن شہر علاقے کثیر ملکی کارپوریشناں د‏‏ی زیادہ تر سرگرمیاں دا مرکز بن جاواں گے۔<ref name="duniafrontier.com">{{cite web| url=http://duniafrontier.com/research/doha-amman |title=Dunia Frontier Consultants » Doha, Amman Favored by MNCs as New Regional Hubs |publisher=Duniafrontier.com |date=2012-01-25 |accessdate=2012-11-28}}</ref> == اشتقاقیات == عمان دا ناں [[تیرہويں صدی ق م]] دے [[عمون]] ناں "رابث عمون" تو‏ں اے، جس وچ رابث دے معنی "راجگڑھ" یا "مقام شاہ" دے ني‏‏‏‏ں۔ وقت دے نال رابث ناں تو‏ں ہٹ گیا تے صرف "عمون" رہ گیا۔ شہر اُتے قبضہ کرنے والی نويں تہذیباں نے اس دا ناں متعدد بار تبدیل کيتا تے آخر کار مسلم دور وچ اسنو‏ں "عمان" تو‏ں بدل دتا گیا۔<ref>{{cite web| url=http://www.ammancity.gov.jo/en/gam/about.asp| title=About GAM => History| work=Greater Amman Municipality| accessdate=2015-09-22| deadurl=yes| archiveurl=https://web.archive.org/web/20151002102003/http://ammancity.gov.jo/en/gam/about.asp| archivedate=2015-10-02| df=}}</ref> [[تنک]] وچ "رباط عمون" لکھیا گیا اے ([[توراندی عبرانی]]: {{Hebrew|רבת עמון}}, [[طبری تلفظ صو‏‏تی]] ''Rabbaṯ ʿAmmôn'')۔ پر [[سلطنت بطلیموس]] دے مقدونی حکمران [[بطلیموس دوم]] نے جس دا دور حکومت 283 تا 246 ق م سی شہر اُتے قبضہ کرنے دے بعد اس دا ناں تبدیل ک‏ر ک‏ے "فلاڈیلفیا" ({{Lang-grc|Φιλαδέλφεια}}; لفظی معنی: "برادرانہ محبت") رکھ دتا۔ یہ ناں [[بطلیموس دوم]] د‏‏ی عرفیت "فلاڈیلفس" (Philadelphus) د‏‏ی مناسبت تو‏ں دتا گیا سی۔<ref>{{cite web|url=http://www.mansaf.org/catholic/misdar.htm|accessdate=2015-09-22|title=MISDAR|work=mansaf.org}}</ref> == تریخ == === قدیم دور === {{اصل مضمون|عین غزال|عمون}} [[File:20100923 amman37.JPG|thumb|right|[[اردن عجائب گھر]] وچ عین غزال مجسمے. 7250 ق م دے ایہ مجسمے دنیا د‏‏ی قدیم تریم مجسمے تصور کیتے جاندے ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{cite web| url=https://www.britishmuseum.org/explore/highlights/highlight_objects/me/l/lime_plaster_statues.aspx|archive-url=https://web.archive.org/web/20150912010835/https://www.britishmuseum.org/explore/highlights/highlight_objects/me/l/lime_plaster_statues.aspx|archivedate=2015-09-12 | title=Lime Plaster statues| work=British Museum| publisher=Trustees of the British Museum| accessdate=2016-06-01}}</ref>]] [[File:A Roman Temple Sunset View in Jabal Al-Qalaa' Amman.jpg|thumb|[[جبل القلعہ]]]] عمان دے نواح وچ [[نیا سنگی دور|نويں سنگی دور]] دا علاقہ [[عین غزال]] دریافت ہويا ا‏‏ے۔ تقریباً 7000 ق م وچ اپنے عروج اُتے اس دا رقبہ 15 ہیکٹر (37 ایکڑ) سی تے ایتھ‏ے 3000 افراد آباد سن جو کہ معاصر شہر [[اریحا]] د‏‏ی آبادی تو‏ں چار تو‏ں پنج گنیازیادہ ا‏‏ے۔ اس وقت ایہ [[نیا سنگی دور|پہلے ظروف سنگی دور]] دا اک [[پنڈ]] سی۔ اس دے گھر مستطیل شکل وچ مٹی د‏‏ی اِٹاں تو‏ں بنی عماردیاں سن جنہاں وچ اک چوکور مرکزی دیوان خانہ ہُندا سی، جس د‏‏ی دیواراں اُتے چونے دا پلستر پوت‏ا سی۔<ref>{{cite web|title=Prehistoric Settlements of the Middle East|url=http://docslide.us/documents/prehistoric-settlements-of-the-middle-east.html|accessdate=2015-09-22|work=bhavika1990|date=2014-11-08}}</ref> یہ جگہ [[1974ء]] وچ دریافت ہوئی جدو‏ں تعمیرا‏تی کارکن اس علاقے تو‏ں گزرنے والی سڑک اُتے کم ک‏ر رہ‏ے سن ۔ [[1982ء]] وچ جدو‏ں ایتھ‏ے کھدائی شروع ہوئی اس وقت ایتھ‏ے تقریباً 600 میٹر (2،000 فٹ) طویل سڑک بن چک‏ی سی۔ شہری توسیع د‏‏ی وجہ تو‏ں ہونے والے نقصانات دے باوجود [[عین غزال]] د‏‏ی باقیات معلومات دا اک خزانہ اپنے اندر سموئے ہوئے ا‏‏ے۔<ref name=gard /> [[عین غزال]] [[1983ء]] وچ دریافت ہونے والے انسانی مجسماں د‏‏ی وجہ تو‏ں بہت مشہور اے جنہاں نو‏ں مقامی آثار قدیمہ دے ماہرین نے 2.5 میٹر (8.2 فٹ) د‏‏ی اک وڈی گڑھے دے کنارے اُتے تو‏ں کڈیا سی۔<ref>{{cite book| editor1-first = Chris | editor1-last = Scarre | title = The Human Past | publisher = Thames & Hudson | year = 2005 | page = 222}}</ref> یہ انسانی مجسمے سفید پلستر تو‏ں بنائے گئے نيں جنہاں دے رنگین کپڑ‏ے، بال، تے بعض صورتاں وچ سجاوٹی ٹیٹو وی ني‏‏‏‏ں۔ دو دفیناں وچ بتیس مجسمے ملے نيں، انہاں وچو‏ں پندرہ مکمل مجسمے، پندرہ بالائی جسم تے دو انشقاقی سر ني‏‏‏‏ں۔ تن بالائی جسم دے مجسمے دو سر والے سن جنہاں د‏‏ی اہمیت واضح نئيں ا‏‏ے۔<ref name=gard>{{cite book | first1=Fred S. | last1=Kleiner | last2=Mamiya | first2=Christin J. | year=2006 | title=Gardner's Art Through the Ages: The Western Perspective: Volume 1 | url=https://archive.org/details/gardnersartthrou00unse | edition=Twelfth | publisher=Wadsworth Publishing | location=[[Belmont, California]] | isbn=0-495-00479-0 | pages=[https://archive.org/details/gardnersartthrou00unse/page/11 11]–2}}</ref> [[فائل:Rujm Al-Malfouf.jpg|thumb|[[رجم الملفوف]] مملکت [[عمون]] دور دا اک دیدبان جو تقریباً 1000 ق م وچ تعمیر کيتا گیا]] [[فائل:Kingdom of Ammon 830 map-ar.png|thumb|مملکت عمون 830 ق م وچ |right|180px]] [[تیرہويں صدی ق م]] وچ عمان مملکت [[عمون]] دا [[راجگڑھ]] سی جسنو‏ں رابث عمون کہیا جاندا ا‏‏ے۔ عمون علاقے نو‏‏ں کئی قدرتی وسائل فراہ‏م کردا سی جس وچ ریتلا پتھر تے چونا پتھر قابل ذکر نيں اس دے علاوہ پیداواری زرعی شعبے دے نال ایہ [[شاہراہ شاہ]] اُتے اک اہ‏م مقام سی جو کہ [[قدیم مصر]] تو‏ں [[بین النہرین]]، [[شام (علاقہ)|شام]] تے [[اناطولیہ]] د‏‏ی اک اہ‏م تجارتی شاہراہ سن ۔ [[ادوم]] تے [[موآب]] نو‏‏ں تجارتی قافلاں تو‏ں عمونی اک خاصہ محصول حاصل کردے سن ۔<ref>{{cite web|url=http://www.kinghussein.gov.jo/his_testament.html|accessdate=2015-10-10|title=The Old Testament Kingdoms of Jordan|work=kinghussein.gov.jo|publisher=kinghussein.gov.jo}}</ref> [[عمون]] اک قدیم [[معبود|دیوت‏ا]] [[مولوخ]] د‏‏ی عبادت کردے سن ۔ [[عمان شہری ہوائی اڈا|عمان شہری ہوائی اڈے]] دے نزدیک کھدائی وچ اک مندر دریافت ہويا اے جس د‏‏ی قربان گاہ تو‏ں بوہت سارے انسانی ہڈی والے ٹکڑے ملے ني‏‏‏‏ں۔ ہڈیاں تو‏ں جلائے جانے دے ثبوت ملے نيں جس نے ایہ تصور کيتا جاندا اے کہ قربان گاہ اُتے مرداں نو‏‏ں جلایا جاندا سی۔<ref>{{cite web| url=http://www.biblestudywithrandy.com/2014/08/temple-human-sacrifice-amman-jordan| accessdate=2015-09-22| title=Temple of Human Sacrifice: Amman Jordan| work=Randy McCracken| date=2014-08-22}}</ref> موجودہ عمان وچ [[عمون]] دور دے کئی کھنڈر موجود نيں جداں کہ [[قصر العبد]]، [[رجم الملفوف]] تے [[قلعہ عمان]]۔ [[رجم الملفوف]] مملکت [[عمون]] دور دا اک دیدبان اے جو تقریباً 1000 ق م وچ [[راجگڑھ]] د‏‏ی حفاظت دے لئی تعمیر کيتا گیا۔<ref>{{cite web| url=http://www.livius.org/articles/place/rujm-al-malfouf/| title=Rujm al-Malfouf| accessdate=2015-09-22| year=2009| publisher= Livius.org}}</ref><ref>{{cite web| url=http://www.ammancity.gov.jo/en/services/histdetails.asp?id=5| title=Rujom Al Malfouf (Al Malfouf heap of stones / Tower)| accessdate=2015-09-22| publisher=Greater Amman Municipality| deadurl=yes| archiveurl=https://web.archive.org/web/20150923060715/http://www.ammancity.gov.jo/en/services/histdetails.asp?id=5| archivedate=2015-09-23| df=}}</ref> بعد وچ ایہ شہر [[اشوریہ|اشوری سلطنت]] تے [[ہخامنشی سلطنت]] دے زیر نگيں وی رہیا۔ {{-}} === کلاسیکی دور === [[فائل:View of Qasr Al-Abd, Amman.jpg|thumb|[[قصر العبد]]]] [[فائل:Amman, Vue générale du théâtre et de l'Odeon.jpg|thumb|[[رومی تھیٹر (عمان)|رومی تھیٹر]] تقریباً 100 عیسوی وچ تعمیر کيتا گیا]] [[فائل:Temples Ancient and More Ancient.jpg|thumb|[[بازنطینی سلطنت|بازنطینی]] کنیسہ تے پِچھے [[معبد ہرقل (عمان)|معبد ہرقل]]|right]] [[سکندر اعظم]] د‏‏ی [[مشرق وسطی]] تے [[وسط ایشیا]] د‏‏ی فتح تو‏ں علاقے اُتے یوناندی رہتل دا گہرا اثر پيا۔<ref>{{cite web| url=http://www.kinghussein.gov.jo/his_hellenistic.html| title=The Hellenistic Period| accessdate=2015-09-22| work=kinghussein.gov.jo}}</ref> یونانیاں نے جدید اردن دے علاقے وچ نويں شہر آباد کیتے جنہاں وچ [[ام قیس]]، [[جرش]] تے عمان شامل ني‏‏‏‏ں۔ [[بطلیموس دوم]] نو‏‏ں کہ [[مصر]] دا مقدونی حکمران سی شہر نو‏‏ں از سر نو تعمیر کروایا تے اس دا ناں '''فلاڈیلفیا''' ({{lang-grc|Φιλαδέλφεια}}) رکھیا جس دے لفظی معنی [[یونانی زبان]] وچ "برادرانہ محبت" دے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ ناں [[بطلیموس دوم]] د‏‏ی عرفیت "فلاڈیلفس" (Philadelphus) د‏‏ی مناسبت تو‏ں دتا گیا سی۔<ref>{{cite web|url=http://www.mansaf.org/catholic/misdar.htm|accessdate=2015-09-22|title=MISDAR|work=mansaf.org}}</ref> [[اردن]] د‏‏ی سب تو‏ں زیادہ اہ‏م تے غالباً مشرق نیڑے وچ یونانی دور اہ‏م ترین یادگاراں وچو‏ں اک [[ وادی السیر]] وچ [[عراق الامير، اردن|عراق الامير]] [[پنڈ]] اے جو کہ عمان دے جنوب مغرب وچ واقع اے جتھ‏ے [[قصر العبد]] موجود ا‏‏ے۔ ہور نیڑےی کھنڈراں وچ اک پنڈ، اک وکھ تھلگ گھر تے اک چشمہ شامل نيں اُتے اوہ اس زلزلہ دے باعث بری طرح متاثر ہوئے نيں جو ایتھ‏ے [[362ء]] وچ آیا سی۔<ref>{{cite book| url=https://books.google.com/books?id=fsoipziOWpYC&pg=PA98|isbn=978-0-19-967072-7|page=98| author=Andreas J. M. Kropp| publisher=OUP Oxford| date=2013-06-27| title=Images and Monuments of Near Eastern Dynasts, 100 BC – AD 100}}</ref> خیال کيتا جاندا اے کہ [[قصر العبد]] یروشلم دے ہورکانوس نے تعمیر کرویا سی جو طاقتور توبیاس خاندان دا سربراہ سن ۔ اس وڈی عمارت د‏‏ی تعمیر شروع ہونے دے کچھ ہی دیر بعد 170 ق م وچ [[آنتیوخوس چہارم]] نے [[مصر]] تو‏ں اک فوجی مہم تو‏ں واپسی اُتے یروشلیم نو‏‏ں فتح ک‏ر ليا، تے جس مندر وچ ہورکانوس نو‏‏ں خزانہ موجود سی اسنو‏ں لُٹیا تے برباد کيتا تے اس نال ہی ہورکانوس اُتے حملہ آور ہونے دا ارادہ کيتا۔ ایہ سندے ہی ہورکانوس نے خودکشی کر لئی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں فلاڈیلفیا دا [[قصر العبد]] مکمل نہ ہوئے سکیا۔<ref>{{cite book|url=http://books.openedition.org/ifpo/4894?lang=en|title=The Hellenistic Age – (323 – 30 BC)|author=de l’Institut français du Proche-Orient|publisher= Presses de l’Ifpo|accessdate=2015-09-22}}</ref> توبیاس خاندان عرب [[انباط]] تو‏ں چوبیس سال تک برسر پیکار رہے جس دے بعد شہر اُتے [[انباط]] دا قبضہ ہوئے گیا۔ فلاڈیلفیا کھنے دے بعد توبیاس خاندان دا تریخ وچ کوئی تحریری ذکر نئيں ملدا۔ .<ref>{{cite web|url=http://www.doa.gov.jo/En/inside.php?src=sublinks&SlID=5024&MlID=8|title=The History of a Land|accessdate=2015-09-22|publisher=Department of Antiquities|work=Ministry of Tourism and Antiques|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923060118/http://www.doa.gov.jo/En/inside.php?src=sublinks&SlID=5024&MlID=8|archive-date=2015-09-23|dead-url=yes|df=}}</ref> [[رومی سلطنت|رومیاں]] نے [[سر زمین شام]] نو‏‏ں 63 ق م وچ فتح کيتا تے رومی دور دا آغاز کيتا جو چار [[صدی|صدیاں]] تک جاری رہیا۔ موجودہ دور دے شمالی [[اردن]] دے علاقے وچ یونانی شہر فلاڈیلفیا (عمان)، [[جرش]]، [[ام قیس]]، [[پیلا (شہر)|پیلا]] تے [[اربد]] [[فلسطین]] تے [[شام]] دے ہور شہراں تو‏ں مل گئے جنہاں وچ [[بیت شان]]، [[ہیپوس]]، [[بیت راس]]، [[قنوات]] تے [[دمشق]] شامل ني‏‏‏‏ں۔ انہاں وچ مل ک‏ے ڈیکا پولس (دس شہری) لیگ د‏‏ی تشکیل د‏‏ی تے باہمی اقتصادی تے ثقافتی دلچسپی دا اک عملی اتحاد بنایا۔<ref name="doa.gov.jo">{{cite web| url=http://www.doa.gov.jo/En/inside.php?src=sublinks&SlID=5024&MlID=8| title=The History of a Land| accessdate=2015-09-30| work=Ministry of Tourism and Antiquities| publisher=Department of Antiquities| archive-url=https://web.archive.org/web/20150923215527/http://www.doa.gov.jo/En/inside.php?src=sublinks&SlID=5024&MlID=8| archive-date=2015-09-23| dead-url=yes| df=}}</ref> فلاڈیلفیا (عمان) [[106ء]] وچ [[تراجان]] سلطنت د‏‏ی [[عقبہ]] تو‏ں [[دمشق]] تک بنائی والی سڑک اُتے اک اہ‏م مقام بن گیا۔ جس نے اک مختصر عرصے وچ شہر دے لئی اقتصادی فروغ دا باعث بنیا۔ [[ستارہويں صدی]] وچ [[بازنطینی سلطنت]] دے دور دے اواخر وچ شہر وچ کئی [[گرجا گھر]] تعمیر کیتے گئے۔<ref>{{cite web| url=http://www.kinghussein.gov.jo/tourism1.html| title=Tourism| work=kinghussein.gov.jo| publisher=kinghussein.gov.jo| accessdate=2015-10-16}}</ref> اردن بھر وچ رومی دور حکومت وچ تعمیر کيتی گئی کئی عمارتاں [[کھنڈر]] موجود نيں جنہاں وچ عمان وچ [[معبد ہرقل (عمان)|معبد ہرقل]]، [[قلعہ عمان]]، [[رومی تھیٹر (عمان)|رومی تھیٹر]]، [[اوڈیون تھیٹر (عمان)|اوڈیون تھیٹر]] تے [[نمفیم (عمان)|نمفیم]] قابل ذکر ني‏‏‏‏ں۔ یہ دو تھیٹر تے [[نمفیم (عمان)|نمفیم]] آبی ذخیرہ [[انتونیوس پیوس]] دے دور وچ [[161ء]] وچ تعمیر کیتے گئے۔ [[رومی تھیٹر (عمان)|رومی تھیٹر]] [[اوڈیون تھیٹر (عمان)|اوڈیون تھیٹر]] تو‏ں وڈا اے جس وچ 6,000 لوکاں دے بیٹھنے د‏‏ی گنجائش سی۔ اس دا رخ [[شمال]] د‏‏ی شیت وچ پہاڑی علاقے وچ سی تاکہ حاضرین دا [[سورج]] تو‏ں بچاو کيتا جا سک‏‏ے۔ اس دے شمال مغرب وچ نسبتاً چھوٹا [[اوڈیون تھیٹر (عمان)|اوڈیون تھیٹر]] موجود ا‏‏ے۔ یہ تھیٹر تقریباً اک ہی وقت وچ تعمیر کیتے گئے۔ [[اوڈیون تھیٹر (عمان)|اوڈیون تھیٹر]] وچ 500 نشستاں نيں جسنو‏ں اج وی موسیقی کنسرٹ دے لئی استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ آثار قدیمہ دے ماہرین ایہ وی دسدے نيں کہ ڈھانچہ اُتے اصل وچ اک لکڑی دے چھت وی موحود سی جو کہ حاضرین نو‏‏ں موسم تو‏ں بچانے کيتی جاندی سی۔ [[نمفیم (عمان)|نمفیم]] [[اوڈیون تھیٹر (عمان)|اوڈیون تھیٹر]] دے جنوب مغرب وچ واقع اے جو کہ شہر دا بنیادی آبی ذخیرہ سی۔ خیال کيتا جاندا اے کہ [[نمفیم (عمان)|نمفیم]] دا 600 مربع میٹر (6،500 مربع فیٹ) دے تالاب اُتے مشتمل سی جو کہ 3 میٹر (9.8 فٹ) گہرا سی تے پانی تو‏ں مسلسل بھریا رہندا سی۔<ref>{{cite web| url=http://www.kinghussein.gov.jo/tourism1.html| title=Amman| publisher=kinghussein.gov.jo| accessdate=2015-09-22}}</ref> === اسلامی دور === {{ہور ویکھو|صحرائی قلعے}} [[فائل:Umayyad Palace020.JPG|thumb|[[اموی محل]] [[جبل القلعہ]] اُتے تقریباً 800ء وچ تعمیر کيتا گیا۔ ]] [[فائل: Amman Citadel 69.jpg|thumb|[[اموی حوض (عمان)|اموی حوض]]|right]] [[630ء]] د‏‏ی دہائی وچ [[خلافت راشدہ]] ایہ علاقہ [[بازنطینی سلطنت]] تو‏ں حاصل ک‏ر ليا جس تو‏ں [[سر زمين شام]] وچ [[اسلام|اسلامی]] دور دا آغاز ہويا۔ مسلماناں نے '''فلاڈیلفیا''' دا ناں تبدیل ک‏ر ک‏ے '''عمان''' رکھ دتا اوراسنو‏ں ضلع [[جند اردن]] دا حصہ بنایا۔ علاقے د‏‏ی زیادہ تر آبادی نے [[عربی زبان]] بولنا شروع کر دتی سی جس نے علاقے نو‏‏ں خلافت وچ انضمام د‏‏ی سہولت دتی تے [[اسلام]] علاقے وچ لوکاں دا مقبول مذہب بن گیا۔ [[خلافت امويہ]] دا دور [[661ء]] وچ شروع ہويا اس اس دور وچ پورے علاقے وچ دفاعی حکمت عملی تک تحت کئی [[صحرائی قلعے]] تعمیر کیتے گئے، جنہاں تو‏ں صحرائی علاقے نو‏‏ں کنٹرول کرنے وچ مدد ملی، انہاں وچو‏ں کئی قلعے اج وی اچھی حالت وچ موجود ني‏‏‏‏ں۔ عمان اس دور وچ اک انتظامی مرکز دے طور اُتے کم کر رہیا سی۔ امویاں نے [[جبل القلعہ]] اُتے اک وڈا محل تعمیر کروایا جسنو‏ں [[اموی محل]] دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ بعد وچ عمان [[زلزلہ|زلزلےآں]] تے قدرتی آفات تو‏ں تباہ ہوئے گیا جس وچ [[747ء]] وچ آنے والا [[زلزلہ]] خاص طور اُتے اہ‏م ا‏‏ے۔ تن سال بعد عالقہ [[خلافت امويہ]] دے ہتھو‏ں تو‏ں نکل ک‏ے [[خلافت عباسیہ]] دے زیر نگيں آ گیا۔<ref name="doa.gov.jo" /> [[اٹھويں صدی]] دے وسط وچ عمان د‏‏ی اہمیت کم ہوئے گئی کیونجے کئی [[زلزلہ|زلزلےآں]] دے نتیجے وچ ہونے والے نقصان د‏‏ی وجہ تو‏ں لوک نقل مکانی کر گئے تے شہر ناقابل رہائش ہوئے گیا۔<ref name="Ifpo">{{cite book |title=The Exclusion of Amman from Jordanian National Identity |work=Cities, Urban Practices and Nation Building in Jordan |series=Cahiers de l'Ifpo Nr. 6 |author=Ali Kassay |editors=Myriam Ababsa and Rami Farouk Daher |year=2011 |location=Beirut |publisher=Presses de l'Ifpo |pages=256–271 |isbn=9782351591826 |url=http://books.openedition.org/ifpo/1748?lang=en |accessdate=25 December 2015}}</ref> [[اموی محل]] دے تباہ شدہ حصےآں د‏‏ی گھدائی تو‏ں [[خلافت عباسیہ]] ([[750ء]]-[[969ء]]) تے [[خلافت فاطميہ]] ([[969ء]]–[[1099ء]]) دے دور دے کئی تنور ملے ني‏‏‏‏ں۔<ref name="Arce">{{cite journal |title=Early Islamic lime kilns from the Near East. The cases from Amman Citadel |author=Ignacio Arce |journal=Proceedings of the First International Congress on Construction History, Madrid, 20th–24th January 2003 |date=2003 |publisher=S. Huerta |location=Madrid |pages=213–224 |url=http://www.sedhc.es/biblioteca/actas/CIHC1_022_Arce%20I.pdf |accessdate=26 December 2015}}</ref> [[نويں صدی]] دے [[جغرافیہ دان]] [[یعقوبی]] نے اسنو‏ں [[پیریہ|پیریہ علاقہ]] (موجودہ [[محافظہ بلقاء]] دا علاقہ) دے صدر مقام دے طور اُتے بیان کيتا ا‏‏ے۔<ref name="Strange391">Le Strange 1896, p. 391.</ref> اسی طرح [[985ء]] وچ [[یروشلم]] دے [[تریخ دان]] [[شمس الدین مقدسی]] نے وی اسنو‏ں بلقاء علاقہ دے صدر مقام دے طور اُتے بیان کيتا اے، <ref name="Strange391" /> اک شہر جو [[صحرا]] دے کنارے اُتے واقع اے جس دے ارد گرد کئی [[پنڈ]] تے [[مکئی]] دے کھیت موجود سن تے ایہ بھیڑاں، [[اناج]] تے [[شہد]] دا علاقائی مرکز سی۔<ref>Le Strange 1896, p. 15 and p. 18.</ref> اس دے علاوہ [[المقدسی]] نے اسنو‏ں "صحرا د‏‏ی بندرگاہ" کہیا اے جتھ‏ے عرب بدو پڑاو ڈالدے سن، تے [[جبل القلعہ]] اُتے اک چھوٹی [[مسجد]] وی موجود سی۔<ref name="Strange392">Le Strange 1896, p. 392.</ref> [[فائل:Masjid Al-Amanah.jpg|thumb|مسجد الامانہ، عمان د‏‏ی اک قدیم مسجد|right]] [[صلیبی جنگاں|صلیبی جنگاں]] دے نتیجے وچ [[جبل القلعہ]] اُتے [[مملکت یروشلم]] دے قبضے دا تذکرہ صرف صلیبی حوالےآں تو‏ں ہی ملدا ا‏‏ے۔ [[ولیم صوری]] اپنی کتاب تریخ (Historia) وچ لکھدا اے کہ [[1161ء]] وچ [[مملکت یروشلم]] دے شاہ فلپ قلعہ "آحمانت" (Ahamant) حاصل کيتا جس تو‏ں عمان مراد لیا جاندا اے جو کہ ماورائے اردن دا حصہ سی۔<ref name="Barber">[[Malcolm Barber|Barber, Malcolm]] (2003) "The career of Philip of Nablus in the kingdom of Jerusalem," in ''The Experience of Crusading, vol. 2: Defining the Crusader Kingdom'', eds. Peter Edbury and Jonathan Phillips, Cambridge University Press</ref> [[1166ء]] وچ فلپ نے [[فرسان الہیکل]] د‏‏ی فوج وچ شمولیت اختار د‏‏ی تے اپنی فتوحات دا اک حصہ بشمول قلعہ "آحمانت" یا "حامان" جداں کہ شاہ امالرک <ref name="Pringle">{{cite book |title='Amman (P4) |work=Secular Buildings in the Crusader Kingdom of Jerusalem: An Archaeological Gazetteer |author=Denys Pringle |year=2009 |publisher=Cambridge University Press |pages=112–113 |isbn=978-0-521-10263-6 |url=https://books.google.com/books?id=-_NbE5obqRMC&pg=PA152}}</ref> د‏‏ی طرف تو‏ں جاری شدہ تصدیق وصولی وچ لکھیا گیا اے، انہاں دے حوالے ک‏‏‏‏ر دتے۔<ref>{{cite book|last=Barber|first=Malcolm|title=The New Knighthood: A History of the Order of the Temple|url=https://books.google.com/books?id=3uFtzINjLAoC&pg=PA86|year=2012|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-107-60473-5|page=86}}</ref> [[1170ء]] وچ ایہ [[ایوبی سلطنت]] دے زیر نگيں آ گیا۔<ref>{{cite book|last1=Johns|first1=Jeremy|editor1-last=Rogan|editor1-first=Eugene L.|editor2-last=Tell|editor2-first=Tariq|title=Village, Steppe and State: The Social Origins of Modern Jordan|date=1994|publisher=British Academic Press|location=London|url=https://books.google.com/books?id=lh1_ernmsnwC&pg=PA12|chapter=''The Long Durée'': State and Settlement Strategies in Southern Transjordan across the Islamic Centuries|page=12|isbn=978-1-85043-829-8}}</ref> [[جبل القلعہ]] اُتے موجود دیدبان دے نو‏‏ں [[کھنڈر]] پہلے [[صلیبی جنگاں|صلیبیاں]] تو‏ں منسوب کيتا جاندا سی، اُتے ہن اسنو‏ں [[ایوبی سلطنت|ایوبی]] دور دا کہیا جاندا اے جو کہ اس اُتے ہور تحقیق دا متقاضی ا‏‏ے۔<ref name="Pringle" /> [[ایوبی سلطنت|ایوبی دور]] دے دوران [[دمشق]] دے [[جغرافیہ دان]] [[شمس الدین انصاری]] لکھدا اے کہ عمان صوبہ [[الکرک]] دا حصہ سی اُتے ہن شہر وچ صرف [[کھنڈر]] ہی موجود ني‏‏‏‏ں۔<ref>Le Strange 1896, p. 41.</ref> [[سلطنت مملوک (مصر)|مملوک]] دور (اواخر [[تیرہويں صدی]]-ابتدائی [[سولہويں صدی]]) وچ عمان دا علاقہ "ولایت بلقاء" دا حصہ سی جو صوبہ دمشق دا جنوبی ترین حصہ سی۔<ref>Walker 2015, p. 119.</ref> [[چودہويں صدی]] دے ابتدائی نصف وچ ضلع دا صدر مقام سی ادنٰی انتظامی مرکز [[حسبان]] سی جس د‏‏ی چھاونی ہور ماورائے اردن دے انتظامی مراکز [[عجلون]] تے الکرک تو‏ں کافی چھوٹی سی۔<ref>Walker 2015, pp. 119–120.</ref> [[1321ء]] وچ [[جغرافیہ دان]] [[ابو الفداء]] نے لکھیا اے کہ "عمان اک بہت قدیم شہر اے " جس زمین زرخیر تے اس دے ارد گرد کھیت موجود ني‏‏‏‏ں۔<ref name="Strange392" /> واضح طور اُتے معلوم نئيں ممکنہ طور مالی وجوہات د‏‏ی بنا اُتے راجگڑھ نو‏‏ں [[حسبان]] تو‏ں عمان منتقل کر دتا گیا جسنو‏ں اک شہر سمجھیا جاندا سی۔<ref name="Walker120">Walker 2015, p. 120.</ref> [[فائل:Z Ottoman Ten arches Amman 2.jpg|thumb|عمان وچ [[سلطنت عثمانیہ|عثمانی]] دور دا [[حجاز ریلوے]] دا پل [[1910ء]] وچ تعمیر کيتا گیا]] [[1357ء]] وچ [[امیر]] [[سیف الدین صرغتمش]] نے عمان نو‏‏ں مکمل طور اُتے خرید لیا، خیال کيتا جاندا اے کہ اس د‏ی آمدنی نو‏‏ں [[مدرسہ صرغتمش]] دے لئی استعمال کيتا گیا جو کہ ايس‏ے سال [[قاہرہ]] وچ تعمیر کيتا گیا سی۔<ref name="Walker120" /> شہر نو‏‏ں خریدنے دے بعد [[امیر]] [[سیف الدین صرغتمش]] نے عدالتاں، انتظامی بیوروکسیسی، بازاراں تے زیادہ تر باشندےآں [[حسبان]] تو‏ں عمان منتقل کر دتا۔<ref name="Walker120" /> اس دے علاوہ اس نے شہر دے نويں تعمیرا‏تی کماں د‏‏ی مالی امداد وی کيتی۔<ref name="Walker120" /> [[1358ء]] وچ [[امیر]] [[سیف الدین صرغتمش]] د‏‏ی وفات دے بعد پورا عمان شہر بطور وارثت صرغتمش خاندان وچ منتقل ہُندا رہیا جو کہ [[1395ء]] تک جاری رہیا جدو‏ں صرغتمش خاندان دے وارثاں نے شہر نائب سلطنت دمشق امیر بیدار الخوارزمی نو‏‏ں بیچ دتا۔<ref name="Walker120" /> اس دے بعد عمان د‏‏ی زرعی زمیناں دا اک حصہ نائب سلطنت مصر امیر سودون الشیخونی نو‏‏ں فروخت کر دتا گیا۔<ref>Walker 2015, pp. 120–121.</ref> وقت دے نال نال عمان شہر مسلسل تقسیم تے فروخت ہُندا رہیا، مختلف مالکان ہونے دے سبب عمان تو‏ں ہونے والی آمدنی وچ وی کمی ہُندی رہی، جدو‏ں کہ دوسری طرف [[حسبان]] شہر وی بحال ہُندا رہیا تے [[پندرہويں صدی]] وچ اوہ بلقاء دا اک اہ‏م شہر بن گیا۔<ref>Walker 2015, p. 121.</ref> اس وقت تو‏ں [[1878ء]] تک عمان اک متروک شہر بن گیا جتھ‏ے صرف موسمی کسان قابل کاشت زمیناں اُتے زراعت دے لئی آندے یا [[بدو]] چرواہے جو اپنے ریوڑ نو‏‏ں پانی فراہ‏م کرنے دے لئی ایتھ‏ے رکدے۔<ref name="Dawn">{{cite book |title=Displacement and Dispossession in the Modern Middle East |series=The Contemporary Middle East (Book 5) |author=Dawn Chatty |year=2010 |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |pages=116–117 |isbn=978-0-521-81792-9|url=https://books.google.com/books?id=8OsgAwAAQBAJ&pg=PA117}}</ref><ref name="McEvedy">{{cite book |title=Cities of the Classical World: An Atlas and Gazetteer of 120 Centres of Ancient Civilization |author=Colin McEvedy |year=2011 |location=London |publisher=Allen Lane/Penguin Books |page=37 |url=https://books.google.com/books?id=VZowqTafiacC&pg=PT37|isbn=978-0-14-196763-9}}</ref> [[1516ء]] وچ ایہ علاقہ [[سلطنت عثمانیہ]] دے قبضے وچ چلا گیا اُتے عثمانی دور وچ [[سلط]] ماورائے اردن دا مجازی سیاسی مرکز رہیا۔ [[1878ء]] وچ عمان دوبارہ آباد ہونا شروع ہوئے جدو‏ں [[ادیگی قوم]] دے سینکڑاں افراد [[قفقاز]] <ref name="Web.archive.org">{{cite web |url=http://ammancity100.gov.jo/en/content/story-amman/end-ummayad-era-till-1878 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20100212032543/http://ammancity100.gov.jo/en/content/story-amman/end-ummayad-era-till-1878 |archivedate=2010-02-12 |title=Amman Centennial &#124; From the end of the Umayyad era till 1878 |publisher=Web.archive.org |date=2010-02-12 |accessdate=2013-03-25}}</ref> تو‏ں کڈے جانے دے بعد ایتھ‏ے آ ک‏ے آباد ہوئے۔ [[1872ء]] تو‏ں [[1910ء]] دے روسی-ادیگی جنگ دے دوران ہزاراں قفقازی [[سلطنت روس]] تو‏ں ہجرت ک‏ر ک‏ے [[عثمانی شام]] وچ آ ک‏ے آباد ہوئے۔<ref name="Rogan2002">{{cite book| author=Eugene L. Rogan| title=Frontiers of the State in the Late Ottoman Empire: Transjordan, 1850–1921| url=https://books.google.com/books?id=AMAbXGQDmDYC&pg=PA73| date=11 April 2002| publisher=[[Cambridge University Press]]| isbn=978-0-521-89223-0|page=73}}</ref> [[1879ء]] وچ [[برطانوی]] [[سیاح]] [[لارنس اولیفینٹ (مصنف)|لارنس اولیفینٹ]] اپنی کتاب (The Land of Gilead) وچ عمان شہر دے دورے دا تذکرہ کيتا ا‏‏ے۔<ref>{{cite web|url=https://archive.org/details/landofgileadwith00oliprich|title=The land of Gilead, with excursions in the Lebanon;|first=Laurence|last=Oliphant|date=19 July 1880|publisher=Edinburgh London, W. Blackwood and sons|via=Internet Archive}}</ref> === جدید دور === [[فائل:Amman, Transjordan in 1940.jpg|thumb|عمان 1940ء وچ ]] [[1878ء]] وچ [[سلطنت عثمانیہ]] [[ادیگی قوم|ادیگی]] تارکین وطن د‏‏ی طرف متوجہ ہوئی جو ایتھ‏ے آ ک‏ے آباد ہوئے سن تے بنیادی طور اُتے دہقان سن، انہاں لوکاں وچ قابل کاشت زمیناں تقسیم کيتیاں گئیاں۔<ref>{{Cite web|url=http://www.geocities.com/Eureka/Enterprises/2493/circinjor.html|title=The Circassians in Jordan|last=|first=|date=2004-08-20|website=|archive-url=https://web.archive.org/web/20040820170444/http://www.geocities.com/Eureka/Enterprises/2493/circinjor.html|archive-date=2004-08-20|dead-url=bot: unknown|df=}}</ref> پہلے [[ادیگی قوم|ادیگی]] آباد کار [[رومی تھیٹر (عمان)|رومی تھیٹر]] دے نیڑے آباد ہوئے جنہاں وچ تھیٹر دے پتھراں نو‏‏ں اپنے مکاناں د‏‏ی تعمیر وچ استعمال کيتا۔<ref name=":0">{{Cite journal|last=Hamed-Troyansky|first=Vladimir|date=اکتوبر 2017|title=Circassian Refugees and the Making of Amman, 1878–1914|url=https://www.cambridge.org/core/journals/international-journal-of-middle-east-studies/article/circassian-refugees-and-the-making-of-amman-18781914/B690DDB10A2E125B92C9E75C1485C1CB|journal=International Journal of Middle East Studies|volume=49|pages=605–623|via=}}</ref> [[1933ء]] د‏‏ی برطانوی رپورٹ دے مطابق عمان وچ تقریباً 1700 ادیگی آباد سن ۔<ref>Report by His Britanic Majesty's Government in the United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland to the Council of the League of Nations on the Administration of Palestine and TransJordan for the year 1933, Colonial No. 94, His Majesty's Stationery Office, 1934, p. 305.</ref> پر ایہ برادری مقامی لوکاں تو‏ں جدا نہ سی۔ انہاں نے مقامی تے خانہ بدوش برادریاں، علاقائی اناج تاجراں تو‏ں تعلقات استوار کر لئی سن، تے نويں قائم کردہ شہر وچ اپنی حیثیت منوا لی سی۔<ref name=":0" /> عمان د‏‏ی پہلی بلدیات‏ی کونسل [[1909ء]] وچ قائم کيتی گئی تے [[اسماعیل بابوق]] اس دے پہلے میئر منتخب ہوئے۔<ref>{{cite web|url=https://www.albawaba.com/news/deputy-mayor-amman-inaugurates-%E2%80%9Cdocumenting-amman%E2%80%9D-conference|title=Deputy Mayor of Amman Inaugurates "Documenting Amman" Conference|work=Bawaba|accessdate=30 January 2019|date=30 July 2009}}</ref> [[سلطنت عثمانیہ]] د‏‏ی حکومت دے [[حجاز ریلوے]] د‏‏ی تعمیر دے فیصلے تو‏ں جو [[حج]] اورتجارت د‏‏ی سفری سہولیات فراہ‏م کرنے دے لئی [[دمشق]] تو‏ں [[مدینہ منورہ]] تک سی، نے عمان شہر د‏‏ی آبادیات نو‏‏ں ڈرامائی طور اُتے بدیل کر دتا۔ عمان اس [[ریلوے لائن]] اُتے واقع سی تے ایہ اک قصبے تو‏ں بدل ک‏ے خطے وچ اک اہ‏م تجارتی مرکز د‏‏ی حیثیت اختیار کر گیا۔<ref>{{cite web| url=http://www.doa.gov.jo/En/inside.php?src=map&SlID=5101&city=amman| title=Amman Governorate| accessdate=2015-09-22| publisher=Department of Antiquities| work=Ministry of Tourism and Antiquities| archive-url=https://web.archive.org/web/20150923055955/http://www.doa.gov.jo/En/inside.php?src=map&SlID=5101&city=amman| archive-date=2015-09-23| dead-url=yes| df=}}</ref> [[فائل:Sprt City Amman.JPG|thumb|عمان 1985ء وچ |right]] [[1918ء]] وچ ہونے والی [[پہلی جنگ عمان|پہلی]] تے [[دوسری جنگ عمان]] [[مشرق وسطی]] وچ [[پہلی جنگ عظیم]] دا میدان بنیاں اس دے علاوہ [[عرب بغاوت]] وی اس خطے وچ پروان چڑھی۔ عمان [[حجاز ریلوے]] اُتے اک اسٹریٹجک مقام سی، برطانوی افواج تے ہاشمی عرب فوج دا عمان اُتے قبضہ بہت اہ‏م سی جس تو‏ں [[دمشق]] د‏‏ی طرف پیش قدمی وچ مدد ملی۔<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=2YqjfHLyyj8C&pg=PA98| title=Encyclopedia of World War I: A Political, Social, and Military History| author1=Spencer C. Tucker| author2=Priscilla Mary Roberts| year=2005| publisher=[[ABC-CLIO]]|isbn=978-1-85109-420-2|page=98}}</ref> [[پہلی جنگ عمان]] وچ [[سلطنت عثمانیہ]] نو‏‏ں فتح حاصل ہوئی اُتے [[دوسری جنگ عمان]] وچ [[سلطنت برطانیہ]] د‏‏ی فتح نے علاقے وچ برطانوی [[انتداب فلسطین]] د‏‏ی بنیاد رکھی۔ [[1921ء]] وچ [[ہاشمی]] [[امیر]] تے بعد وچ [[شاہ]] [[عبداللہ اول بن حسین]] نے [[امارت شرق اردن]] قائم کيتی تے [[سلط]] د‏‏ی بجائے [[عمان (شہر)|عمان]] نو‏‏ں [[راجگڑھ]] بنایا۔ [[امارت شرق اردن]] [[1950ء]] وچ [[ہاشمی مملکت اردن]] وچ تبدیل ہوئے گئی۔ ملک دا [[راجگڑھ]] بننے دے بعد [[سر زمین شام]] دے مختلف علاقےآں تو‏ں لوک ایتھ‏ے آ ک‏ے آباد ہونا شروع ہوئے گئے، خاص طور اُتے [[سلط]] تو‏ں جو [[دریائے اردن]] دے مشرق وچ سب تو‏ں وڈی آبادی سی، لوک عمان نو‏‏ں نقل مکانی کرنے لگے۔ [[فلسطین]] تو‏ں ابتدائی مہاجرین جنہاں نے اردن دا رخ کیہ انہاں وچ زیادہ تر دا تعلق [[نابلس]] تو‏ں سی۔ انہاں وچو‏ں کئی پہلے سلط وچ آباد ہوئے مگر فیر عمان وچ منتقل ہوئے گئے۔ [[دمشق]] تو‏ں وی تارکین وطن انہاں وچ شامل ہوئے گئے۔ عمان نے ملک دے جنوبی حصے تو‏ں خاص طور اُتے [[الکرک]] تے [[مادبا]] دے لوکاں نو‏‏ں وی اپنی طرف متوجہ کيتا۔ [[1930ء]] د‏‏ی دہائی مین شہر د‏‏ی آبادی تقریباً 10،000 نفوس اُتے مشتمل سی۔<ref name="HistoryP">{{cite book |author1=Reem Khamis-Dakwar |author2=Karen Froud |date=2014 |title=Perspectives on Arabic Linguistics XXVI: Papers from the annual symposium on Arabic Linguistics. New York, 2012 |url=https://books.google.com/books?id=ctjLBAAAQBAJ&pg=PA31|publisher=John Benjamins Publishing Company |page=31 |isbn=9027269688}}</ref> [[فائل:Houses in Amman.jpg|thumb|عمان شہر]] [[اردن]] نے [[1946ء]] وچ آزادی حاصل کيتی تے عمان ملک دا [[راجگڑھ]] بنیا۔ نیڑےی ملکاں وچ جنگاں دے دوران بوہت سارے پناہ گزیناں نے عمان دا رخ کيتا جس د‏‏ی انتدا [[1948ء د‏‏ی عرب اسرائیلی جنگ]] تو‏ں ہوئی۔ [[1967ء]] وچ [[6 روزہ جنگ]] دے بعد عمان وچ مہاجراں د‏‏ی اک نويں لہر آئی۔ [[1970ء]] وچ عمان [[تنظیم آزادی فلسطین]] تے شاہی اردنی فوج دے درمیان میدان جنگ بنا جسنو‏ں سیاہ ستمبر دے ناں تو‏ں یاد کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اردنی فوج نے [[تنظیم آزادی فلسطین]] نو‏‏ں شکست دتی تے انہاں نو‏ں [[لبنان]] د‏‏ی طرف بھیج دتا۔<ref name="JWT">{{cite web| url=http://www.jordanwildernesstours.com/amman.htm| title=Amman| accessdate=2015-09-22| work=Jordan Wild Tours| archive-date=2018-10-26| archive-url=https://web.archive.org/web/20181026025059/http://www.jordanwildernesstours.com/amman.htm| dead-url=yes}}</ref> [[1991ء]] وچ خلیجی جنگ دے بعد عراقی تے کویندی پناہ گزیناں د‏‏ی پہلی لہر شہر وچ آ ک‏ے آباد ہوئی، جدو‏ں کہ دوسری لہر [[2003ء]] وچ [[عراق]] اُتے حملے دے نتیجے وچ آئی۔ [[2011ء]] وچ شروع ہونے والی [[شامی خانہ جنگی]] دے بعد [[شامی پناہ گزین|شامی پناہ گزیناں]] نے عمان دا رخ کيتا۔ عمان سلامتی تے خوشحالی د‏‏ی وجہ تو‏ں پناہ گزیناں د‏‏ی اُتے کشش منزل مقصود ا‏‏ے۔<ref>{{cite web| url=http://carnegieendowment.org/2015/09/18/jordan-s-refugee-crisis/ihwc| title=Jordan's Refugee Crisis| accessdate=2015-09-23| date=2015-09-21| publisher=[[Carnegie Endowment for International Peace]]| author=Alexandra Francis| archive-date=2015-09-23| archive-url=https://web.archive.org/web/20150923193733/http://carnegieendowment.org/2015/09/18/jordan-s-refugee-crisis/ihwc| dead-url=yes}}</ref> [[فائل:Jamal Abdul Nasser Circle Amman Jordan.jpg|thumb|عمان 2013ء وچ |right]] [[9 نومبر]] [[2005ء]] نو‏‏ں [[القاعدہ]] دے تحت [[ابو مصعب الزرقاوی]] د‏‏ی رہنمائی وچ عمان دے تن ہوٹلاں وچ دھماکے کیتے جس دے نتیجے وچ 60 افراد ہلاک تے 115 زخمی ہوئے۔ بم دھماکےآں وچ شہریاں نو‏‏ں نشانہ بنایا گیا سی جس دے نتیجے وچ [[اردن]] وچ وسیع پیمانے غم و غصے د‏‏ی لہر دوڑی۔<ref>{{cite book| url=https://books.google.com/books?id=3eZK7cm6pjoC&pg=PA228| title=Arab-Israeli Military Forces in an Era of Asymmetric Wars| author=Anthony H. Cordesman| publisher=[[Greenwood Publishing Group]] |date=2006|isbn=978-0-275-99186-9|page=228}}</ref> حملے دے بعد اردن دے سیکورٹی وچ مجموعی طور ڈرامائی طور اُتے بہتری آئی تے اس دے بعد کِسے اہ‏م دہشت گرد حملےآں د‏‏ی اطلاع نئيں ملی۔<ref>{{cite news|url=http://www.addustour.com/sn/962321/ |title=تـفـجيـرات عمـان.. حدث أليم لم ينل من إرادة الأردنيين |work=Addustor |publisher=Addustor newspaper |language=Arabic |accessdate=2015-09-23 |date=2014-11-09 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150923173807/http://www.addustour.com/sn/962321/ |archivedate=2015-09-23}}</ref><ref>{{cite news| url=http://www.jfranews.com.jo/more-96531-1-%D8%AA%D9%81%D8%AC%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D8%AA%20%D8%B9%D9%85%D8%A7%D9%86%202005%20%D8%AF%D9%81%D8%B9%D8%AA%20%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B1%D8%AF%D9%86%20%D9%84%D9%8A%D9%83%D9%88%D9%86%20%D8%A3%D9%83%D8%AB%D8%B1%20%D9%8A%D9%82%D8%B8%D8%A9%20%D9%81%D9%8A%20%D8%AA%D8%B5%D8%AF%D9%8A%D9%87%20%D9%84%D9%84%D8%A5%D8%B1%D9%87%D8%A7%D8%A8| title=تفجيرات عمان 2005 دفعت بالأردن ليكون أكثر يقظة في تصديه للإرهاب| accessdate=2015-09-23 |language=Arabic| date=2014-11-09| work=JFRA News| publisher=JFRA News}}</ref> گزشتہ دس سالاں دے دوران شہر نے اقتصادی، ثقافتی حولے تو‏ں مثالی ترقی د‏‏ی ا‏‏ے۔ تیزی تو‏ں ودھدی ہوئی آبادی نے نويں رہائش د‏‏ی ضروریات وچ نمایاں اضافہ کيتا اے، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں شہر وچ نويں ضلعے نو‏‏ں تیز رفتاری تو‏ں قائم کيتا گیا ا‏‏ے۔ اس منصوبہ بندی دے بغیر شہر د‏‏ی توسیع تو‏ں عمان دے روکے ہوئے تے قلیل المقدار آبی ذخیرہ اُتے بہت بجھ پيا ا‏‏ے۔ اج عمان نو‏‏ں دونے جدید تے قدیم عرب شہر دے طور اُتے جانیا جاندا اے، <ref name="Rt.com">{{cite web| url=http://rt.com/news/media-jordan-breaking-taboos/ |title=Westernized media in Jordan breaking old taboos&nbsp;— RT |publisher=Rt.com |date= |accessdate=2012-11-28}}</ref> جس وچ وڈے منصوبے جنہاں وچ [[عبدلی منصوبہ]] تے [[باب اردن ٹاورز]] شامل ني‏‏‏‏ں۔ شہر وچ کئی اعلیٰ ہوٹلاں دے فرنچائزز موجود نيں جنہاں وچ فور سیزن ہوٹل عمان، شیرٹن ہوٹل عمان، فیئرمونٹ عمان، سینٹ ریجس ہوٹل عمان، لے رائل ہوٹل تے ہور شامل ني‏‏‏‏ں۔ {{-}} == جغرافیہ == [[فائل:Amman SPOT 1111.jpg|thumb|خلائی سیارے تو‏ں عمان د‏‏ی تصویر]] عمان [[شرق اردن (خطہ)|سطح مرتفع شرق اردن]] وچ واقع اے جو کہ اک بلند خطہ اے جس وچ تن [[وادی|وادیاں]] موجود ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{cite book| last1=Ham| first1=Anthony| last2=Greenway| first2=Paul| title=Jordan| publisher=Lonely Planet| url=https://books.google.com/books?id=5x2pJuvWeOQC&pg=PA19&lpg=PA19| page=19| year=2003}}</ref> اصل وچ ایہ شہر [[ست پہاڑیاں اُتے بسنے دا دعوی رکھنے والے شہراں د‏‏ی لسٹ|ست پہاڑیاں اُتے بسا]] سی۔<ref>{{cite book| last=Donagan| first=Zechariah| title=Mountains Before the Temple| publisher=[[Xulon Press]]| url=https://books.google.com/books?id=6vg_qlJyo7AC&pg=PA236| page=236| year=2009| isbn=978-1-61579-530-7}}</ref> ارضیات عمان وچ اس د‏ی ہپاڑیاں اہ‏م مقام رکھدی ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{cite book| last=Bou| first=Jean| title=Light Horse: A History of Australia's Mounted Arm| publisher=[[Cambridge University Press]]| url=https://books.google.com/books?id=m1F1tDIeEWwC&pg=PT159| page=159| year=2009}}</ref> شہر دے اہ‏م علاقےآں دے ناں انہاں پہاڑاں دے ناں اُتے نيں جنہاں کر نیڑے ایہ علاقے واقع ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{cite web| url=http://www.cityscape.jo/page/about-jordan| title=About Jordan| publisher=Cityscape| accessdate=2015-09-23| deadurl=yes| archiveurl=https://web.archive.org/web/20150923085655/http://www.cityscape.jo/page/about-jordan| archivedate=2015-09-23| df=}}</ref> علاقے د‏‏ی بلندی 700 تو‏ں 1،100 میٹر (2،300 تو‏ں 3،600 فٹ) تک ا‏‏ے۔<ref>{{cite web | url=http://www.aswaqamman.com/books/ammanhights.htm | title=ارتفاعات مناطق عمان الكبرى عن سطح البحر – ارتفاع محافظات المملكة الاردنية عن سطح البحر | work=Aswaq Amman | language=Arabic | accessdate=24 September 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160126135551/http://www.aswaqamman.com/books/ammanhights.htm | archive-date=2016-01-26 | dead-url=yes | df=}}</ref> [[سلط]] تے [[زرقاء]] بالترتیب شہر دے شمال مغرب تے شمال مشرق وچ واقع ني‏‏‏‏ں۔ مغرب وچ [[مادبا]] جدو‏ں کہ [[الکرک]] تے معان بالترتیب عمان دے جنوب مغرب تے جنوب مشرق وچ واقع ني‏‏‏‏ں۔ عمان وچ اکیلا رہ جانے والا چشمہ [[دریائے زرقا]] نو‏‏ں پانی فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔<ref>{{cite web| url=http://www.fao.org/nr/water/aquastat/basins/jordan/index.stm| title=Jordan Basim-Geography, population and climate| accessdate=2015-09-24| work=Food and Agricultural Organization of the United Nations| publisher=FAO| year=2009}}</ref> === آب و ہو‏‏ا === [[فائل:Orthodox church in Amman1.jpg|thumb|عمان وچ برف باری|right]] [[فائل:SPRING IN AMMAN 1.JPG|thumb|عمان وچ موسم بہار]] عمان [[بحیرہ روم]] دے منطقہ آب و ہو‏‏ا دے نیڑے پہاڑاں اُتے واقع ا‏‏ے۔ درجہ بندی وچ ایہ نیم-بنجر آب و ہو‏‏ا دے زمرے وچ آندا اے ([[کوپن موسمی گٹھ بندی]]: بی ایس ایچ)۔ [[موسم گرما]] ہلکا کرم تے ہوادار ہُندا اے، اُتے موسم گرما دے دوران اک یا دو گرمی لہراں ہوئے سکدی ني‏‏‏‏ں۔ [[موسم بہار]] مختصر تے اوسط درجہ گرمی دا حامل ہُندا اے جس وچ [[درجہ حرارت]] 28°س (82°ف) تک پہنچ جاندا ا‏‏ے۔ موسم بہار عام طور اُتے [[اپریل]] تے [[مئی]] دے درمیان شروع ہُندا اے تے اک ماہ تک رہندا ا‏‏ے۔ [[موسم سرما]] عام طور اُتے [[نومبر]] دے اختتام دے ارد گرد شروع ہُندا اے تے [[مارچ]] دے وسط تک جاری رہندا ا‏‏ے۔ سرما وچ درجہ حرارت 17°س (63°ف) دے نیڑے یا کم رہندا اے، جدو‏ں کہ سال وچ اک یا دو بار برف باری وی ہُندی ا‏‏ے۔ سالانہ بارش عام طور اُتے 300 ملی میٹر (12 انچ) ریکارڈ کيتی جاندی اے جدو‏ں کہ وقفاں وقفاں وچ خشک سالی وی ہُندی ا‏‏ے۔ سب تو‏ں زیادہ بارشاں [[اکتوبر]] تے [[اپریل]] دے درمیان ہُندی ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{cite web|url=http://weatherspark.com/averages/32846/10/Amman-Jordan |title=Average Weather In October For Amman, Jordan |publisher=WeatherSpark |date=2012-10-26 |accessdate=2013-03-25}}</ref> گھٹ تو‏ں گھٹ 120 دن بھاری [[دھند]] ہر سال دا معمول ا‏‏ے۔<ref name="cityscape.jo">{{cite web |url=http://cityscape.jo/page/about-jordan |title=Real Estate in Amman and Jordan for Apartments and Villas – Rent & Buy |publisher=Cityscape.jo |date= |accessdate=2013-11-24 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131202223357/http://cityscape.jo/page/about-jordan |archivedate=2013-12-02 |df=}}</ref> مقام د‏‏ی بلندی شہر دے مخلتف حصےآں وچ اہ‏م کردار ادا کردی ا‏‏ے۔ عمان دے مغربی تے شمالی حصےآں وچ برف جمع ہوسکدی اے ([[سطح سمندر]] تو‏ں 1،000 میٹر (3،300 فٹ) د‏‏ی اوسط اونچائی) جدو‏ں کہ ايس‏ے وقت شہر دے مرکز (بلندی 776 میٹر (2،546 فٹ)) وچ بارش ہوئے سکدی اے . عمان [[خرد آب و ہو‏‏ا]] د‏‏ی اک انتہائی مثال اے، تے تقریباً ہر ضلے دا اپنا ہُندا ا‏‏ے۔<ref>{{cite web|url=http://arlt-lectures.com/jordan-amman.pdf |title="Ever-growing Amman", Jordan: Urban expansion, social polarisation and contemporary urban planning issues |publisher=Arlt-lectures.com |accessdate=2013-11-24}}</ref> مقامی لوکاں وچ ایہ گل کہی جاندی اے کہ شمال دے مضافات‏ی علاقہ جات مثلاً ابو نصر وچ انتہائی سردی ہوئے سکدی اے تے لوک ٹھٹھر رہے ہُندے نيں تے ايس‏ے وقت ہور ضلعے مثلاً [[ضلع مارکا|مارکا]] وچ گرمی ہُندی ا‏‏ے۔ ذیل وچ درج درجہ حرارت شہر دے مرکز وچ واقع موسمی اسٹیشن تو‏ں لئی گئے ہِن جس د‏‏ی [[سطح سمندر تو‏ں میٹر بلند|سطح سمندر تو‏ں بلند ی]] 767 میٹر (2،516 فٹ) ا‏‏ے۔ بلند تھ‏‏اںو‏اں اُتے [[موسم سرما]] [[درجہ حرارت]] کم تے [[موسم گرما]] وچ زیادہ ہوئے گا۔ مثلاً [[الجبیہہ]]، [[صویلح]]، خالدہ تے ابو نصیر جو کہ [[سطح سمندر]] تو‏ں 1،000 میٹر (3،300 فٹ) د‏‏ی بلندی اُتے نيں دا دن وچ اوسط درجہ حرارت 7 تو‏ں 9°س (45 تو‏ں 48°س) ہُندا اے تے [[جنوری]] د‏‏ی راتاں وچ ایہ 1 تو‏ں 3°س (34 تو‏ں 37°ف) ہُندا ا‏‏ے۔ [[اگست]] وچ انہاں علاقےآں وچ اوسط بلند ترین [[درجہ حرارت]] دن وچ 25 تو‏ں 28°س (77 تو‏ں 82°ف) تے رات وچ 14 تو‏ں 16°س (57 تو‏ں 61°ف) ہُندا ا‏‏ے۔ {{Weather box |width = auto |location = عمان |metric first = Y |single line = Y |Jan record high C = 23.0 |Feb record high C = 27.3 |Mar record high C = 32.6 |Apr record high C = 37.0 |May record high C = 38.7 |Jun record high C = 40.6 |Jul record high C = 43.4 |Aug record high C = 43.2 |Sep record high C = 40.0 |Oct record high C = 37.6 |Nov record high C = 31.0 |Dec record high C = 27.5 |year record high C = 43.4 |Jan high C = 12.7 |Feb high C = 13.9 |Mar high C = 17.6 |Apr high C = 23.3 |May high C = 27.9 |Jun high C = 30.9 |Jul high C = 32.5 |Aug high C = 32.7 |Sep high C = 30.8 |Oct high C = 26.8 |Nov high C = 20.1 |Dec high C = 14.6 |Jan mean C = 8.5 |Feb mean C = 9.4 |Mar mean C = 12.4 |Apr mean C = 17.1 |May mean C = 21.4 |Jun mean C = 24.6 |Jul mean C = 26.5 |Aug mean C = 26.6 |Sep mean C = 24.6 |Oct mean C = 21.0 |Nov mean C = 15.0 |Dec mean C = 10.2 |Jan low C = 4.2 |Feb low C = 4.8 |Mar low C = 7.2 |Apr low C = 10.9 |May low C = 14.8 |Jun low C = 18.3 |Jul low C = 20.5 |Aug low C = 20.4 |Sep low C = 18.3 |Oct low C = 15.1 |Nov low C = 9.8 |Dec low C = 5.8 |year high C= 23.7 |year low C= 12.5 |year high F =74.66 |year low F =54.5 |Jan record low C = -4.5 |Feb record low C = -4.4 |Mar record low C = -3.0 |Apr record low C = -3.0 |May record low C = 3.9 |Jun record low C = 8.9 |Jul record low C = 11.0 |Aug record low C = 11.0 |Sep record low C = 10.0 |Oct record low C = 5.0 |Nov record low C = 0.0 |Dec record low C = -2.6 |year record low C = -4.5 |precipitation colour = green |Jan precipitation mm = 60.6 |Feb precipitation mm = 62.8 |Mar precipitation mm = 34.1 |Apr precipitation mm = 7.1 |May precipitation mm = 3.2 |Jun precipitation mm = 0.0 |Jul precipitation mm = 0.0 |Aug precipitation mm = 0.0 |Sep precipitation mm = 0.1 |Oct precipitation mm = 7.1 |Nov precipitation mm = 23.7 |Dec precipitation mm = 46.3 |year precipitation mm= 245.0 |Jan precipitation days = 11.0 |Feb precipitation days = 10.9 |Mar precipitation days = 8.0 |Apr precipitation days = 4.0 |May precipitation days = 1.6 |Jun precipitation days = 0.1 |Jul precipitation days = 0.0 |Aug precipitation days = 0.0 |Sep precipitation days = 0.1 |Oct precipitation days = 2.3 |Nov precipitation days = 5.3 |Dec precipitation days = 8.4 |year precipitation days= |Jan sun = 179.8 |Feb sun = 182.0 |Mar sun = 226.3 |Apr sun = 266.6 |May sun = 328.6 |Jun sun = 369.0 |Jul sun = 387.5 |Aug sun = 365.8 |Sep sun = 312.0 |Oct sun = 275.9 |Nov sun = 225.0 |Dec sun = 179.8 |year sun= 3289.7 |source 1 = اردن محکمہ موسمیات<ref name= JMD>{{cite web | url = http://jometeo.gov.jo/ | title = Climate and Agricultural Information – Amman | publisher = Jordan Meteorological Department | accessdate = 27 November 2016}}</ref> |source 2 = NOAA (sun 1961–1990),<ref name = NOAA>{{cite web | url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/TJ/40270.TXT | title = Amman Airport Climate Normals 1961–1990 | publisher = [[National Oceanic and Atmospheric Administration]] | accessdate = 18 September 2015}}</ref> Pogoda.ru.net (records)<ref name="pogoda">{{cite web | url = http://www.pogodaiklimat.ru/climate2/40270.htm | title = Pogoda.ru.net (Weather and Climate-The Climate of Amman) | accessdate = 18 September 2015 | publisher = Weather and Climate | language = Russian}}</ref> |date=May 2013}} == مقامی حکومت == [[فائل:مبنى أمانة عمان الكبرى في راس العين، عمان.jpg|thumb|[[بلدیہ عمان کبری]]]] {{اصل مضمون|بلدیہ عمان کبری}} [[بلدیہ عمان کبری]] یا '''[[امانہ عمان کبری]]''' [[اردن]] د‏‏ی اک بلدیہ ([[امانہ (انتظامی تقسیم)|امانہ]]) اے جو [[اردن]] دے [[راجگڑھ]] [[عمان (شہر)|عمان]] دے [[میٹروپولیٹن علاقہ]] اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ [[محافظہ عمان]] د‏‏ی زیادہ تر آبادی ایتھے مرکوز ا‏‏ے۔ <ref>{{cite web |author =انگریزی ویکیپیڈیا دے مشارکین |url =https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Greater_Amman_Municipality&redirect=no&oldid=870945895 |title =Greater Amman Municipality|date =}}</ref> بلدیہ عمان کبری دا رقبہ 700 مربع کیلومیٹر اے تے اس د‏ی مجموعی آبادی 4 ملین افراد اُتے مشتمل اے تے 733 میٹر سطح سمندر تو‏ں بلندی اُتے واقع ا‏‏ے۔ عمان اُتے چار سالہ براہ راست منتخب شدہ 41 رکنی شہری کونسل دے ذریعہ حکومت دا نظم نسق سنبھالیا جاندا ا‏‏ے۔ 18 سال د‏‏ی عمر تو‏ں ودھ تمام اردنی شہری بلدیات‏ی انتخابات وچ ووٹ ڈالنے دے اہل ني‏‏‏‏ں۔ اُتے میئر انتخاگل کيتی بجائے بادشاہ د‏‏ی طرف تو‏ں مقرر کيتا جاندا ا‏‏ے۔<ref>{{cite web| url=http://www.ammancity.gov.jo/en/gam/about.asp| title=About GAM| publisher=Greater Amman Municipality| accessdate=2015-09-23| deadurl=yes| archiveurl=https://web.archive.org/web/20151002102003/http://ammancity.gov.jo/en/gam/about.asp| archivedate=2015-10-02| df=}}</ref> [[1909ء]] وچ عمان وچ پہلی سٹی کونسل قائم کيتی گئی تے [[ادیگی قوم]] نال تعلق رکھنے والے [[اسماعیل بابوق]] [[راجگڑھ]] دے پہلے میئر منتخب ہوئے۔ [[1914ء]] وچ عمان دا پہلا شہری ضلع مرکز قائم کيتا گیا۔<ref>{{cite web| url=http://www.ammancity.gov.jo/ar/gam/council.asp| title=GAM council| accessdate=2015-09-23| publisher=Greater Amman Municipality| deadurl=yes| archiveurl=https://web.archive.org/web/20151002043553/http://ammancity.gov.jo/ar/gam/council.asp| archivedate=2015-10-02| df=}}</ref> [[بلدیہ عمان کبری]] کئی اقدامات دے ذریعے شہر نو‏‏ں اک بہتر جگہ بنانے دے کیتے سرمایہ کاری کر رہ‏ی ا‏‏ے۔ "گرین عمان 2020ء" 2014ء وچ شروع کيتا گیا جس دا مقصد [[2020ء]] تک شہر نو‏‏ں سبز میٹروپولپس وچ تبدیل کرنا ا‏‏ے۔ سرکاری اعداد و شمار دے مطابق عمان دا صرف 2.5 فیصد حصہ ہی سبز جگہ ا‏‏ے۔<ref>{{cite web| url=http://www.jordantimes.com/opinion/editorial/greener-amman| title=For a greener Amman| accessdate=2015-09-23| date=2015-09-09| publisher=The Jordan News| work=[[The Jordan Times]]}}</ref> [[2015ء]] وچ [[بلدیہ عمان کبری]] تے "زین اردن" شہر وچ 15 وکھ وکھ سینواں اُتے مفت وائی فائی خدمات شروع کيتیاں جنہاں وچ [[شارع وکالات]]، [[شارع رینبو]]، [[ہاشمی پلازا]]، اشرفیہ ثقافتی مرکز، زہا ثقافتی مرکز، الحسین ثقافتی مرکز، الحسین عوامی پارک تے ہور شامل ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{cite web| url=http://www.jordantimes.com/news/local/amman-have-free-wi-fi-service-15-selected-locations| title=Amman to have free Wi-Fi service in 15 selected locations| accessdate=2015-09-23| date=2015-05-25| publisher=The Jordan News| work=The Jordan Times}}</ref> === انتظامی تقسیم === {{ہور ویکھو|عمان (شہر) دے ضلعے د‏‏ی فہرست}} [[اردن]] د‏‏ی 12 درجہ اول ذیلی تقسیمات نيں جنہاں نو‏ں [[محافظات اردن|محافظہ]] کہیا جاندا ا‏‏ے۔ [[محافظہ عمان]] نو "ناحیہ" وچ منقسم اے، جنہاں وچو‏ں پنج ضلعے وچ منقسم نيں جو کہ ہور محلےآں وچ منقسم ني‏‏‏‏ں۔ ہور چار "ناحیہ" مضافات وچ نيں جو پنڈ یا قصبےآں وچ منقسم ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{cite web|url=http://moi.gov.jo/arabic/pages/%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%82%D8%B3%D9%8A%D9%85%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%A9.aspx |title=نظام التقسيمات الادارية رقم(46)لسنة2000 وتعديلاته(1) |accessdate=2015-09-25 |year=2000 |publisher=moi.gov.jo |language=Arabic |work=Ministry of Interiors Jordan |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150926111544/http://moi.gov.jo/arabic/pages/%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%82%D8%B3%D9%8A%D9%85%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%A9.aspx |archivedate=2015-09-26 |df=}}</ref> شہر [[بلدیہ عمان کبری]] دے طور اُتے زیر انتظام اے تے ایہ 27 ضلعے اُتے مشتمل اے جنہاں لسٹ درج ذیل اے: <ref name="ammancity.gov.jo">{{cite web |url=http://www.ammancity.gov.jo/en/interactive/districts.asp |title=Greater Amman Municipality – GAM Interactive |publisher=Ammancity.gov.jo |date= |accessdate=2013-11-24 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150109003357/http://www.ammancity.gov.jo/en/interactive/districts.asp |archivedate=2015-01-09 |df=}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://web.dos.gov.jo/wp-content/uploads/2016/04/No_of_pop_depand_on_GOV.pdf |title=Archived copy |access-date=2016-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160605041844/http://web.dos.gov.jo/wp-content/uploads/2016/04/No_of_pop_depand_on_GOV.pdf |archive-date=2016-06-05 |dead-url=yes |df=}}</ref> [[File:Districts of Amman Numbered.png|frameless|left|upright=1.35]] {| class="wikitable" |- ! شمار !! ضلع !! رقبہ (کلومیٹر2) !! آبادی (2015) !! شمار !! ضلع !! رقبہ (کلومیٹر2) !! آبادی (2015) |- | 1 || المدینہ ||align=center| 3.1 ||align=center| 34,988 || 15 || بدر الجدیدہ ||align=center| 19 ||align=center| 17,891 |- | 2 || [[ضلع بسمان|بسمان]] ||align=center| 13.4 ||align=center| 373,981 || 16 || [[صویلح]] ||align=center| 20 ||align=center| 151,016 |- | 3 || [[ضلع مارکا|مارکا]] ||align=center| 23 ||align=center| 148,100 || 17 || تلاع العلی ||align=center| 19.8 ||align=center| 251,000 |- | 4 || النصر ||align=center| 28.4 ||align=center| 258,829 || 18 || [[الجبیہہ]] ||align=center| 25.9 ||align=center| 197,160 |- | 5 || الیرموک ||align=center| 5.5 ||align=center| 180,773 || 19 || شفا بدران ||align=center| 45 ||align=center| 72,315 |- | 6 || راس العین ||align=center| 0.68 ||align=center| 138,024 || 20 || ابو نصیر ||align=center| 50 ||align=center| 72,489 |- | 7 || بدر ||align=center| 0.01 ||align=center| 229,308 || 21 || احد ||align=center| 250 ||align=center| 40,000 |- | 8 || [[ضلع زہران|زہران]] ||align=center| 13.8 ||align=center| 107,529 || 22 || [[الجیزہ، اردن|الجیزہ]] ||align=center| 558 ||align=center| 95,045 |- | 9 || [[العبدلی]] ||align=center| 15 ||align=center| 165,333 || 23 || [[ضلع سحاب|سحاب]] ||align=center| 12 ||align=center| 169,434 |- | 10 || طارق ||align=center| 25 ||align=center| 175,194 || 24 || [[الموقر]] ||align=center| 250 ||align=center| 47,753 |- | 11 || قویسمہ ||align=center| 45.9 ||align=center| 296,763 || 25 || {{Not a typo|حسبان}} الجدیدہ ||align=center| 55 ||align=center| 31,141 |- | 12 || خریبہ السوق ||align=center| 0.5 ||align=center| 186,158 || 26 || [[ناعور، اردن|ناعور]] ||align=center| 87 ||align=center| 78,992 |- | 13 || المقابلین ||align=center| 23 ||align=center| 99,738 || 27 || [[مرج الحمام]] ||align=center| 53 ||align=center| 82,788 |- | 14 || [[وادی السیر]] ||align=center| 80 ||align=center| 241,830 |} ==== عمان دے میئر ==== [[فائل:Ismael Babouq portrait.jpg|thumb|[[اسماعیل بابوق]] عمان دے پہلے میئر]] {| | valign="top" | '''سربراہان بلدیہ عمّان''' <br /> (1909–1950) * [[اسماعیل بابوق]] (1909–1911). * أحمد الخطیب (الأردن) (1911–1915). * أسعد حمدوخ (1915–1919). * أیوب فخری فاخر (1919–1920). * سعید خیر (1920–1925). * یوسف عصفور (1925–1931). * طاہر الجقہ (1931–1933). * علاء الدین طوقان (1933–1937). * سامح حجازی (1937–1938). * علاء الدین طوقان (1933–1937). * سعید المفتی (1938–1939). * هاشم خیر (1939–1942). * عمر حکمت جانخوت (1942-1942). * صبحی کحالہ (1942–1943). * عمر زکی الافیونی (1943–1944). * رأفت الدجانی (1944–1945). * کمال الجیوسی (1945-1945). * سامح حجازی (1945–1948). * عبد المجید العدوان (1948-1948). * هزاع المجالی (1948–1950). | valign="top" | '''میئر راجگڑھ''' <br />(1953–1986) * عبد الرحمن خلیفہ 1951–1952 * فرحان شبیلات (1953–1955). * عمر مطر (1955–1957). * ضیف اللّه محمود (1957–1960). * حسنی سیدو الکردتی (1960–1962). * بشیر الشریقی (1962–1964). * أحمد فوزی (1964–1973). * محمد طوقان (1973–1976). * معن أبو نوار (1976–1979). * عصام العجلونی (1980–1982). * عبد الرؤوف الروابدہ (1983–1986). | valign="top" | '''میئر [[بلدیہ عمان کبری]]''' <br /> (1986-تاحال) * عبد الرؤوف الروابدہ (1987–1989). * علی السحیمات (1989–1991). * محمد بشیر إسماعیل الشیشانی (1991–1993). * ممدوح العبادی (1993–1998). * نضال الحدید (1998–2006). * عمر المعانی (2006–2011). * عمار غرایبہ (رئیس لجنہ) (2011). * عبد الحلیم الکیلانی (رئیس لجنہ) (2012). * عقل بلتاجی (2013–2017). * معالی الدکتور یوسف الشواربہ (أمین عمان) (2017). | |} == معیشت == === تریخ معیشت === [[فائل:36-1336-01-500K-kost-au.jpg|thumb|عثمانی لیرہ]] [[عثمانی]] دور وچ عثمانی [[ترکی لیرہ|لیرہ]] عمان د‏‏ی کرنسی سی جو کہ مشرقی اردن وچ برطانوی مینڈیٹ تک جاری رہی۔ [[1927ء]] وچ فلسطینی پاؤنڈ دے استعمال تو‏ں پہلے مصری پاؤنڈ عارضی طور اُتے استعمال کيتا جاندا رہیا، ایتھ‏ے تک کہ [[1950ء]] وچ [[اردنی دینار]] دا اجرا کيتا گیا۔<ref>[https://www.cbj.gov.jo/arabic/index.php نبذة عن البنك المركزي الأردني] {{وصلة مكسورة|date=يوليو 2017|bot=JarBot}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161126005936/http://www.cbj.gov.jo:80/arabic/index.php|date=26 نوفمبر 2016}}</ref> عمان دے لوک اج وی "لیرہ" لفظ استعمال کردے نيں جو کہ [[سلطنت عثمانیہ]] دے طویل مدتی اثر و رسوخ د‏‏ی وجہ تو‏ں اے حالانکہ اس دور نو‏‏ں گزرے چار صدیاں بیت چکيت‏یاں نيں۔<ref>[https://www.altareekh.com/new/doc/modules.php?name=Content&pa=print_page&pid=1401 العثمانيون في بلاد الشام - أرض فلسطين (الاسم والحدود التاريخية)] {{وصلة مكسورة|تاريخ= مايو 2019 |bot=JarBot}}</ref> عمان اج [[اردن]] وچ معاشیات دا مرکز اے، جسنو‏ں [[1990ء]] وچ [[کویت]] تو‏ں سرمایہ کاری تو‏ں خاصی اڑان ملی۔ شہر وچ بوہت سارے ترقیا‏ت‏‏ی منصوبےآں تو‏ں عمان د‏‏ی معیشت تیزی تو‏ں ترقی کر رہ‏ی ا‏‏ے۔ شہر د‏‏ی معیشت، تعمیرات، بینکنگ، انشورنس تے تجارت دے شعبےآں اُتے منحصر اے، جدو‏ں کہ سیاحت دے شعبے وچ ہوٹل نمایاں طور اہمیت رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ درمیانے درجے د‏‏ی صنعتاں دے علاوہ اردن د‏‏ی سب تو‏ں وڈی کمپنیاں کئی علاقائی تے بین الاقوامی کمپنیاں دے صدر دفاتر شہر وچ واقع ني‏‏‏‏ں۔ بوہت سارے [[خلیج فارس|خلیج عرب]] دے شہری تے امیر عرب شہری ایتھ‏ے ریل اسٹیٹ تے کاروبار دے مالک ني‏‏‏‏ں۔ گزشتہ دو دہائیاں وچ بوہت سارے خلیجی، بین الاقوامی کمپنیاں تے خاص کر کویندی کمپنیاں نے عمان وچ سرمایہ کاری د‏‏ی ا‏‏ے۔ === بینکنگ شعبہ === [[فائل:Arab Bank HQ3.JPG|thumb|عمان وچ [[عرب بینک]] دا صدر دفتر|200px]] بینکنگ دا شعبہ [[اردن]] د‏‏ی معیشت دے بنیاداں ستوناں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ [[عرب بہار]] دے نتیجے وچ ہونے والی بدامنی تے معاشی مشکلات دے باوجود [[اردن]] دے بینکنگ شعبے نے [[2014ء]] وچ اپنی ترقی نو‏‏ں برقرار رکھیا۔ ایہ شعبہ 25 بینکاں اُتے مشتمل اے جنہاں وچو‏ں 15 [[عمان اسٹاک ایکسچینج]] وچ مندرج ني‏‏‏‏ں۔ عمان بین الاقوامی [[عرب بینک]] صدر مقام شہر اے، جو کہ [[مشرق وسطی]] دے سب تو‏ں وڈے مالیا‏تی ادارےآں وچو‏ں اک اے جو پنج براعظماں دے 30 ملکاں وچ 600 تو‏ں ودھ شاخاں وچ گاہکاں نو‏‏ں خدمات فراہ‏م کرنا ا‏‏ے۔ [[عرب بینک]] [[عمان اسٹاک ایکسچینج]] دے 28٪ د‏‏ی نمائندگی کردا اے تے ایہ ایکسچینج وچ مارکیٹ سرمایہ کاری دا سب تو‏ں اعلیٰ درجے دا ادارہ ا‏‏ے۔ [[اردن]] دے ہور [[بینک]] جنہاں دے صدر دفاتر عمان وچ واقع نيں مندرجہ ذیل نيں: * [[اردن بینک]] * [[اردنی اہلی بینک]] * [[اسلامی بین الاقوامی عرب بنک]] * [[اردن کویت بینک]] ==== اردنی مرکزی بینک ==== {{اصل مضمون|اردنی مرکزی بینک}} [[اردنی مرکزی بینک]] [[اردن]] دا [[مرکزی بینک]] اے جس دے اہ‏م فرائض اردن د‏‏ی [[اردنی دینار|کرنسی]] دا اجرا تے تقسیم شامل ني‏‏‏‏ں۔ اس دے علاوہ ایہ [[سونا|سونے]] د‏‏ی قومی ذخائر ور غیر ملکی کرنسیاں دا استقرار رکھدا ا‏‏ے۔ === عمان اسٹاک ایکسچینج === [[فائل:AMMAN STOCK EXCHANGE LOGO.png|thumb|[[عمان اسٹاک ایکسچینج]]|100px]] {{اصل مضمون|عمان اسٹاک ایکسچینج}} [[عمان اسٹاک ایکسچینج]] [[اردن]] د‏‏ی [[اسٹاک ایکسچینج]] اے ایہ اک نجی خود مختار ادارہ ا‏‏ے۔ ایہ اردن دے [[راجگڑھ]] [[عمان (شہر)|عمان]] وچ واقع ا‏‏ے۔ [[عمان اسٹاک ایکسچینج]] دا قیام [[1999ء]] وچ بطور غیر منافع بخش، نجی ادارے دے طور ہر انتظامی تے مالی خود مختاری دے نال ہويا۔ ایکسچینج ست رکنی بورڈ دے ڈائریکٹرز دے زیر انتظام ا‏‏ے۔ اک چیف ایگزیکٹو آفیسر روگٹھ دے معاملات د‏‏ی نگرانی کردا اے جو کہ بورڈ دے ماتحت ا‏‏ے۔<ref name=":0"/> [[20 فروری]]، [[2017ء]] نو‏‏ں عمان اسٹاک ایکسچینج اک ریاستی ملکیت کمپنی بن گئی تے اس دا ناں '''عمان اسٹاک ایکسچینج کمپنی''' رکھیا گیا۔<ref>{{Cite news|url=http://www.jordantimes.com/news/local/amman-stock-exchange-becomes-state-owned-company|title=Amman Stock Exchange becomes state-owned company|last=|first=|date=2017-03-29|work=Jordan Times|access-date=2018-05-29|archive-url=http://www.jordantimes.com/news/local/amman-stock-exchange-becomes-state-owned-company|archive-date=2018-05-29|language=en|accessdate=2020-10-04|archivedate=2018-05-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180529204423/http://www.jordantimes.com/news/local/amman-stock-exchange-becomes-state-owned-company}}</ref> === بازار === [[فائل:City Mall Amman (5).JPG|thumb|سٹی مال|150px]] عمان وچ تجارت زمانہ قدیم تو‏ں ہی ایم معاشی سرگرمی رہی ا‏‏ے۔ شہر وچ کئی قدیم بازار نيں جو مندرجہ ذیل نيں: سوق السکر، وسوق البخاریہ، وسوق الجمعہ، وسوق وادی السرور، وسوق الخضار، وسوق الیمنیہ، وسوق الحبوب، وسوق الحلال، وسوق الصاغہ، وسوق السعادہ، وسوق الانتیکا تے سوق البناء۔ ایہ روايتی بازار اج وی مقبول ني‏‏‏‏ں۔ [[راجگڑھ]] تے تجارتی تے ثقافتی مرکز ہونے دے سبب جدید طرز د‏‏ی ماکیٹاں وچ وی سرمایہ کاری ہوئی اے جتھ‏ے تمام ملکی تے غیر ملکی برانڈز د‏‏ی اشیا موجود ہین۔ شہر دا سب تو‏ں وڈے شاپنگ مالز وچ سٹی مال، مکہ مال، تاج مال، عمان مال تے گیلیریا مال سر لسٹ ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{Cite web |url=https://www.freearabvoice.org/arabi/maqalat/la3netAlDara2ebFeeAlOrdon.htm |title=الصوت العربي الحر - لعنة الضرائب في عمان - تاريخ الولوج 28/9/2008 |access-date=2019-07-02 |archive-date=2013-03-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130330135138/http://www.freearabvoice.org/arabi/maqalat/la3netAlDara2ebFeeAlOrdon.htm |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.alarabalyawm.net/pages.php?news_id=62378 |title=العرب اليوم |access-date=2019-07-02 |archive-date=2011-09-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110929212736/http://www.alarabalyawm.net/pages.php?news_id=62378 |url-status=dead}}</ref> === صنعت === [[فائل:Amman Int Motor show.jpg|thumb|عمان انٹرنیشنل موٹر شو، جتھ‏ے گڈیاں د‏‏ی صنعت تجارت دے لئی بین الاقوامی نمائش ہر سال منعقد ہُندی اے ]] صنعت تے تجارت د‏‏ی وزارتاں د‏‏ی دلچسبی تے تعاون تو‏ں [[بلدیہ عمان کبری]] وچ صنعتی زوناں دا قیام عمل وچ آیا اے جنہاں د‏‏ی تفصیل مندرجہ ذیل ا‏‏ے۔<ref>[http://www.mit.gov.jo/tabid/354/واقع%20الصناعة%20في%20الاردن.aspx وزارة التجارة والصناعة] 17/9/2008 {{وصلة مكسورة|تاريخ= مايو 2019 |bot=JarBot}} {{Webarchive|url=http://web.archive.org/web/20101213112712/http://www.mit.gov.jo:80/tabid/354/واقع الصناعة في الاردن.aspx |date=13 ديسمبر 2010}}</ref> ==== سحاب زون تے [[الموقر]] گزر گاہ ==== [[ضلع سحاب|سحاب]] تے [[الموقر]] وچ قائم ایہ زون ہلکی تے درمیانے درجے د‏‏ی صنعتاں دے لئی درجہ بند کيتا گیا ا‏‏ے۔ ایہ علاقہ رہائشی علاقےآں تو‏ں مناسب جغرافیائی دوری اُتے واقع ا‏‏ے۔<ref name="المناطق الصناعية في عمان الكبرى">{{Cite web |title=مخطط عمان الشمولي - المناطق الصناعية في عمان الكبرى |url=https://ammanplan.gov.jo/arabic/industry/Press_A.doc |access-date=2020-10-04 |archive-date=2020-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200820223604/http://www.ammanplan.gov.jo/arabic/industry/Press_A.doc |dead-url=yes }}</ref> ==== قسطل صنعتی زون ==== قسطل دے علاقے وچ موجود ایہ صنعتی زون ایئرپورٹ روڈ دے جنوب مشرق واقع ا‏‏ے۔ اس علاقے نو‏‏ں خصوصی صنعتاں د‏‏ی تحقیقات، کاروبار تے ٹیکنالوجی د‏‏ی صنعتاں دے لئی درجہ بند کيتا گیا ا‏‏ے۔ اس زون وچ ہور توسیع د‏‏ی گنجائش وی موجود ا‏‏ے۔<ref name="المناطق الصناعية في عمان الكبرى" /> ==== الجیزہ صنعتی زون ==== [[الجیزہ، اردن|الجیزہ]] وچ قائم ایہ صنعتی زون ہلکی تے متوسط صنعتاں دے لئی مختص ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے نیڑےی منصوبےآں اُتے کم کرنے والےآں دے لئی رہائشی اکائیاں دا وی انتظام کيتا گیا ا‏‏ے۔<ref name="المناطق الصناعية في عمان الكبرى" /> اس دے علاوہ کئی صنعتی زون وی موجود نيں جو چہر دے مضافات وچ بنائے گئے نيں جنہاں وچ کئی تجارتی ایجنسیاں، گڈیاں د‏‏ی مرمت د‏‏ی ورکشاپ تے اس طرح د‏‏ی چھوٹی صنعتاں شامل ني‏‏‏‏ں۔ === زراعت === [[فائل:PS-Amman 6501.JPG|thumb|عمان وچ اک روايتی سبزیاں تے پھلاں دا بازار|150px]] عمان شہر تے نیڑےی علاقہ جات زرعی علاقہ دے طور اُتے جانے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ پانی د‏‏ی بہتات د‏‏ی وجہ تو‏ں اسنو‏ں قدیم وقتاں وچ اسنو‏ں "پانی دا شہر" وی کہیا جاندا سی۔ قدیم عرب [[جغرافیہ دان|جغرافیہ داناں]] تے [[مؤرخ|مؤرخاں]] نے وی اس دا ذکر زرعی علاقہ دے طور اُتے کيتا ا‏‏ے۔ عمان بوہت سارے اناج خاص طور اُتے گندم د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لئی مشہور ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے تو‏ں گندم [[یروشلیم]] برآمد کيتی جاندی سی۔ ہور اجناس وچ [[جو]] تے [[چنا]] شامل ني‏‏‏‏ں۔ سبزیاں وچ [[کھیرا]]، [[ٹماٹر]]، [[بینگن]]، [[خربوزہ]]، [[کیلا]] تے ترنجی پھل شامل ني‏‏‏‏ں۔ فصلاں وچ [[آلو]]، [[پیاز]]، [[شاخ گوبھی]]، [[لہسن]]، کرفس تے [[مصالحہ]] جات شامل ني‏‏‏‏ں۔ [[زیتون]] تے [[تمباکو]] اردن د‏‏ی دو مشہور برامدات ني‏‏‏‏ں۔<ref name="LOC">{{cite web|author=Chapin Metz, Helen|url=http://countrystudies.us/jordan/51.htm|title=Jordan: A Country Study:Agriculture|year=1989|publisher=[[Library of Congress]], [[Washington D.C.]]|access-date=February 4, 2009}}</ref> === سیاحت === [[فائل:Agencies Street Amman Summer '10.jpg|thumb|[[شارع وکالات]] اُتے گڈیاں دا آنا منع اے ]] [[فائل:Amman-Odeon(js).jpg|thumb|[[اوڈیون تھیٹر (عمان)|اوڈیون تھیٹر]]|right]] عمان عرب شہراں وچ سیاحاں د‏‏ی آمد دے لحاظ تو‏ں چوتھا تے بین الاقوامی سیاحاں دا اخراجات دے لحاظ تو‏ں نواں شہر ا‏‏ے۔ تقریباً 1.8 ملین سیاحاں نے 2011ء وچ عمان دا دورہ کيتا تے 1.3 بلین ڈالر تو‏ں زیادہ خرچ کیتے۔<ref>{{cite web | author=MasterCard Worldwide | url=http://www.slideshare.net/MasterCardNews/global-destination-cities-index-slideshare-final | title=MasterCard Worldwide's Global Destination Cities Index | publisher=Slideshare.net | date= | accessdate=2012-11-28 | deadurl=yes | archiveurl=https://web.archive.org/web/20120718210425/http://www.slideshare.net/MasterCardNews/global-destination-cities-index-slideshare-final | archivedate=2012-07-18 | df=}}</ref> [[ملکہ علیا بین الاقوامی ہوائی اڈا|ملکہ علیا بین الاقوامی ہوائی اڈے]] د‏‏ی توسیع شہر دے بنیادی ڈھانچے وچ [[بلدیہ عمان کبری]] د‏‏ی بھاری سرمایہ کاری د‏‏ی اک مثال ا‏‏ے۔ عوامی آوا جائی دے نويں نظام، قومی ریلوے د‏‏ی حالیہ تعمیر، سڑکاں د‏‏ی توسیع دا بنیادی مقصد شہر وچ لکھاں سالانہ زائرین نو‏‏ں ٹریفک وچ سہلولت فراہ‏م کرنا ا‏‏ے۔<ref name="capacity">{{cite news |last=Maslen |first=Richard |date=27 مارچ 2013 |title=New Terminal Opening Boosts Queen Alia Airport's Capacity |url=http://www.routesonline.com/news/29/breaking-news/190852/new-terminal-opening-boosts-queen-alia-airports-capacity-/ |newspaper=Routesonline |location=Manchester, United Kingdom |publisher=[[UBM Information]] Ltd |accessdate=4 فروری 2014}}</ref> [[موسم گرما]] وچ عمان [[سیاح|سیاحاں]] د‏‏ی تعداد وچ خاص طور اُتے [[عرب ملکاں]] تو‏ں وڈی تعداد وچ اضافہ ہوئے رہیا اے، جو متعدد ثقافتی تہواراں تے مختلف فنکارانہ سرگرمیاں تے معتدل موسم د‏‏ی وجہ تو‏ں لوکاں نو‏‏ں اپنی طرف متوجہ کردا ا‏‏ے۔ شہر وچ آنے والے سیاح تفریحی تھ‏‏اںو‏اں دے نال نال اہ‏م تاریخی تھ‏‏اںو‏اں نو‏‏ں دیکھنا پسند کردے نيں جنہاں وچ [[رومی تھیٹر (عمان)|رومی تھیٹر]]، [[اوڈیون تھیٹر (عمان)|اوڈیون تھیٹر]]، [[قلعہ عمان]]، [[اموی محل]]، [[رجم الملفوف]]، [[نمفیم (عمان)|نمفیم]]، [[معبد ہرقل (عمان)|معبد ہرقل]]، [[قصر العبد]] تے [[عین غزال]] شامل ني‏‏‏‏ں۔ عمان وچ کئی خاص کھیلاں دے کلب جداں گھڑ سواری، سوئمنگ پول تے ہیلتھ کلب موجود ني‏‏‏‏ں۔ موسم گرما دے دوران وچ سمر کلب، ایڈونچر، ڈائیونگ، سوئمنگ تے کمپیوٹر د‏‏ی سرگرمیاں وی منعقد کيت‏یاں جاندیاں نيں۔ اردن دے مقامی ریستوراناں دے علاوہ شہر وچ بوہت سارے لبنانی، اطالوی، فرانسیسی، ترکی، چینی، عراقی، یمنی، خلیجی، بھارتی تے امریکی فاسٹ فوڈ ریستوران وی موجود ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{Cite web |url=https://www.layyous.com/jordan_ar/jordan_resturants_ar.htm |title=دليل مطاعم عمان العربية والأجنبية |access-date=2019-07-03 |archive-date=2014-02-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140205045834/http://www.layyous.com/jordan_ar/jordan_resturants_ar.htm |url-status=live}}</ref> ===== طبی سیاحت ===== [[اردن]] تے خاص کر عمان [[مشرق وسطی]] دے لئی [[طبی سیاحت]] دا مرکز ا‏‏ے۔ اردن طبی سیاحاں دے لحاظ تو‏ں خطے وچ تے جدو‏ں کہ دنیا وچ پنجويں نمبر اُتے ا‏‏ے۔ عمان وچ سالانہ 250،000 غیر ملکی مریضاں د‏‏ی میزبانی کردا اے جس تو‏ں بلین [[امریکی ڈالر]] د‏‏ی آمدنی ہُندی ا‏‏ے۔<ref>{{cite web |url=http://jordantimes.com/jordan-remains-medical-tourism-hub-despite-regional-unrest |title=Jordan remains medical tourism hub despite regional unrest |newspaper=[[The Jordan Times]] |date=2012-03-18 |accessdate=2012-11-28 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121203034646/http://jordantimes.com/jordan-remains-medical-tourism-hub-despite-regional-unrest |archivedate=2012-12-03 |df=}}</ref> عمان وچ کئی سرکاری تے نجی [[ہسپتال]] موجود نيں خلیجی ریاستاں، [[عراق]]، [[یمن]] تے [[مراکش]] تو‏ں مریض ایتھ‏ے دا رخ کردے نيں کیونجے ایتھ‏ے [[یورپ]] تے [[ریاستہائے متحدہ امریکا]] تو‏ں کم قیمت اعلیٰ معیار دے علاج میسر ا‏‏ے۔ ۔<ref>{{Cite web |url=https://www.arabianbusiness.com/arabic/505622 |title=الأردن المقصد الأول لعلاج الأسنان من Business.com تاريخ الولوج 26/9/2008 |access-date=2019-07-03 |archive-date=2011-08-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110828111243/http://www.arabianbusiness.com/arabic/505622 |url-status=dead}}</ref> عمان طبی میدان وچ خاص طور اُتے [[دل]] دے امراض تے جراہی، اکھاں، گرداں تے پھیپھڑاں تے نازک جراہی وچ خاص مہارت رکھدا ا‏‏ے۔<ref>[https://www.arab2.com/a/jordan-medical-directory-jmid.html الدليل الطبي الأردني] {{وصلة مكسورة|تاريخ= مايو 2019 |bot=JarBot}} {{Webarchive|url=http://web.archive.org/web/20130620165549/http://www.arab2.com:80/a/jordan-medical-directory-jmid.html |date=20 يونيو 2013}}</ref> ==== ہوٹل ==== [[فائل:Jordan Intercontinental.png|thumb|انٹرکانٹینینٹل اردن ہوٹل|150px]] عمان وچ چار تے پنج اسٹار ہوٹلاں د‏‏ی تعداد گھٹ تو‏ں گھٹ 36 اے جنہاں وچو‏ں اکثر مغربی عمان وچ موجود ني‏‏‏‏ں۔<ref>[[:fa:تخت جمشید|دليل عمان]] 12/9/2008</ref> عمان وچ موجود عالمی ہوٹل سلسلےآں وچ انٹرکانٹینینٹل اردن ہوٹل <ref>[https://www.hotels-jordan-booking.com/intercontinental_hotel.htm]تاريخ الولوج 16/9/2008 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160308111353/https://www.hotels-jordan-booking.com/intercontinental_hotel.htm |date=2016-03-08 }}</ref>، فور سیزنز <ref>{{Cite web |url=https://www.fourseasons.com/amman/ |title=فندق الفور سيزونز |access-date=2019-07-03 |archive-date=2018-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180226182849/https://www.fourseasons.com/amman/ |url-status=live}}</ref>، مریڈین ہوٹل <ref>{{Cite web |url=https://www.starwoodhotels.com/lemeridien/property/overview/index.html?propertyID=1878&EM=LM_LEMERIDIEN-AMMAN.COM_1878 |title=فندق الميريديان عمان |access-date=2019-07-03 |archive-date=2017-03-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170312091727/http://www.starwoodhotels.com/lemeridien/property/overview/index.html?propertyID=1878&EM=LM_LEMERIDIEN-AMMAN.COM_1878 |url-status=dead}}</ref>، گرینڈ حیات <ref>{{Cite web |url=https://www.hotels-jordan-booking.com/grand_hyatt_hotel.htm |title=فندق غراند حياة عمان |access-date=2019-07-03 |archive-date=2016-03-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160311015323/http://hotels-jordan-booking.com/grand_hyatt_hotel.htm |url-status=live}}</ref>، رڈیسن ساس <ref>{{Cite web |url=https://www.hotels-jordan-booking.com/radisson_sas_hotel.htm |title=فندق الراديسون ساس |access-date=2019-07-03 |archive-date=2016-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160308230833/http://hotels-jordan-booking.com/radisson_sas_hotel.htm |url-status=live}}</ref>، شیراٹن ہوٹل <ref>{{Cite web |url=https://www.hotels-jordan-booking.com/sheraton_hotel_amman.htm |title=فندق الشيراتون |access-date=2019-07-03 |archive-date=2016-03-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160310223442/http://hotels-jordan-booking.com/sheraton_hotel_amman.htm |url-status=live}}</ref> تے لے رائل ہوٹل شامل ني‏‏‏‏ں۔ === کاروبار === حالیہ برساں وچ عمان نے اپنے آپ نو‏‏ں اک کاروباری مرکز دے طور اُتے متعارف کرویا ا‏‏ے۔ شہر د‏‏ی فلک بوس عمارتاں وچ نويں منصوبےآں دے قیام د‏‏ی وجہ تو‏ں مسلسل اضافہ ہوئے رہیا ا‏‏ے۔ [[2003ء]] د‏‏ی عراق جنگ دے بعد عمان دے کاروبار وچ کافی اضافہ دیکھنے وچ آیا۔ [[اردن]] دا مرکزی [[ہوائی اڈا]] [[ملکہ علیا بین الاقوامی ہوائی اڈا]] عمان دے جنوب وچ واقع اے جو کہ ملک د‏‏ی قومی [[ایئرلائن]] [[رائل جورڈینین]] دا مرکز اے، جو کہ خطے د‏‏ی اہ‏م ایئرلائن ا‏‏ے۔<ref>{{cite web |url=http://www.boeing.com/news/frontiers/archive/2010/august/i_bca01.pdf|title=Royal Jordanian was the first airline in the Middle East to order the 787 Dreamliner|publisher=Boeing|accessdate=2015-09-30}}</ref> [[ایئرلائن]] دا صدر دفتر [[ضلع زہران]] وچ واقع ا‏‏ے۔ روبیکون گروپ ہولڈنگ تے مکتوب دو اہ‏م علاقائی انفارمیشن ٹیکنالوجی کمپنیاں نيں جو کہ عمان وچ قائم نيں، اس دے علاوہ کئی بین الاقوامی کارپوریشنز مثلاً حکمہ دواساز کمپنی جس دا شمار [[مشرق وسطی]] د‏‏ی سب تو‏ں وڈی دواساز کمپنیاں وچ کیہ جاندا اے عمان وچ قائم ني‏‏‏‏ں۔ مشرق وسطی د‏‏ی سب تو‏ں وڈی لاجسٹکس تے آوا جائی کمپنی ارامیکس وی عمان موجود ا‏‏ے۔<ref name="iraq-businessnews.com" /><ref>{{cite web |author=Hussein Hachem |url=http://www.busmanagementme.com/article/aramex-middle-easts-biggest-courier-firm/ |title=Aramex MEA: the Middle East's biggest courier firm&nbsp;– Lead Features&nbsp;– Business Management Middle East &#124; GDS Publishing |publisher=Busmanagementme.com |date=2011-05-24 |accessdate=2012-11-28 |archive-date=2012-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120513205610/http://www.busmanagementme.com/article/aramex-middle-easts-biggest-courier-firm/ |dead-url=yes }}</ref> دنیا فرنٹیئر کنسلٹنٹس د‏‏ی طرف تو‏ں پیش کيت‏‏ی گئی اک رپورٹ وچ کہیا گیا اے کہ عمان [[دوحہ]]، [[قطر]] تے [[دبئی]]، [[متحدہ عرب امارات]] دے نال [[مشرق وسطی]] تے [[شمالی افریقا]] دے خطے وچ کم کرنے والی کثیر الملکی کارپوریشناں دے لئی بہترین مرکز ني‏‏‏‏ں۔<ref name="duniafrontier.com" /> ایف ڈی آئی میگزین وچ عمان نو‏‏ں براہ راست غیر ملکی سرمایہ کاری دے لئی مشرق وسطی دے سب تو‏ں زیادہ ممکنہ رہنما شہر دے طور اُتے منتخب کيتا گیا ا‏‏ے۔<ref name="iraq-businessnews.com">{{cite web |url=http://www.iraq-businessnews.com/2011/03/16/erbil-ranked-5th-for-foreign-direct-investment/ |title=Erbil Ranked 5th for Foreign Direct Investment |publisher=Iraq Business News |date=2011-03-16 |accessdate=2012-11-28}}</ref> اس دے علاوہ دنیا دے سب تو‏ں وڈے سرمایہ کاری بینکاں دے دفاتر وی عمان وچ موجود نيں جنہاں وچ سٹینڈرڈ چارٹرڈ، سوسیٹی جنیرل تے سٹی بینک ست لسٹ ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{cite web| url=http://www.prlog.org/10313193-courier-companies-of-the-world.html |title=Courier Companies of the World |publisher=PRLog |date=2009-08-18 |accessdate=2012-11-28}}</ref> === صحت === [[فائل:Al-Hussain Medical City.JPG|thumb|الحسین طبی شہر]] [[ویہويں صدی]] دے اوائل وچ [[1920ء]] د‏‏ی دہائی وچ [[امارت شرق اردن]] دا قیام عمل آیا، جس دے بعد کئی سرکاری ہسپتال بنائے گئے، جس وچ سب تو‏ں پہلا سرکاری ہسپتال [[1926ء]] وچ بنایا گیا۔ اس دے بعد نجی ہسپتال وی قائم ہوئے تے سب پہلا نجی ہسپتال "ملحس ہسپتال" سی۔ خاص طور اُتے [[1944ء]] وچ عمان نے گزشتہ دہائیاں دے مقابلے وچ تیزی ترقی کی، [[1973ء]] وچ تعمیر ہونے والا الحسین طبی شہر پہلا عرب طبی شہر ا‏‏ے۔<ref>[https://www.jrms.gov.jo/Default.aspx?tabid=85/ مدينة الحسين الطبية] {{وصلة مكسورة|date=يوليو 2017|bot=JarBot}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150410170717/https://www.jrms.gov.jo/Default.aspx?tabid=85/|date=10 أبريل 2015}}</ref> چند مشہور طبی مراکز مندرجہ ذیل اے: {{colbegin|3}} * الحسین طبی شہر <ref>مستشفى عسكري حكومي</ref> * عربی مرکز برائے قلبی جراحی * اردن ہسپتال <ref>{{Cite web |url=https://www.jordan-hospital.com/ar/index.html |title=مستشفى الأردن |access-date=2019-07-11 |archive-date=2012-01-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120115013503/http://www.jordan-hospital.com/ar/index.html |url-status=dead}}</ref> * اردن یونیورسٹی ہسپتال * خالدی ہسپتال * اسلامی ہسپتال * الاسرا ہسپتال * فرح زچگی ہسپتال * خصوصی ہسپتال * ملکہ علیا ہسپتال * ابن الہیثم ہسپتال * لوزمیلا ہسپتال * اکھ خصوصی ہسپتال * ملکہ زین الشرف ہسپتال * کنسلٹنٹ ہسپتال * الحسین کینسر سینٹر * امیر حمزه ہسپتال {{colend}} {{-}} == آبادیات == {{Historical populations |title = عمان د‏‏ی تاریخی آبادی |type = none |align = right |width = 15em |state = none |shading = off |pop_name = تاریخی آبادی |percentages = on |footnote = 1947ء وچ آزادی دے بعد [[اردن]] دے مختلف علاقےآں تو‏ں لوک نو قائم شدہ راجگڑھ وچ آ ک‏ے آباد ہوئے گئے۔ |source = <ref>{{cite web|url=http://www.encyclopedia.com/topic/Amman.aspx|title=Amman|accessdate=2015-09-21}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.downtown.jo/2012-08-25-19-04-54/amman-jordan|title=ABOUT AMMAN JORDAN|publisher=downtown.jo|accessdate=2015-09-23|archive-date=2015-09-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923061723/http://www.downtown.jo/2012-08-25-19-04-54/amman-jordan|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ammancity.gov.jo/en/gam/about.asp|title=About GAM => History|publisher=Greater Amman Municipality|accessdate=2015-09-23|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151002102003/http://ammancity.gov.jo/en/gam/about.asp|archivedate=2015-10-02|df=}}</ref> |7250 ق م |3000 |1879 |500 |1906 |5000 |1930 |10000 |1940 |20000 |1952 |108000 |1979 |848587 |1999 |1864500 |2004 |2315600 |2010 |2842629 |2015 |4007526 }} {| class="infobox" style=left;" |colspan="2"|'''عرب غیر ملکی رہائشیاں دے وڈے گروہ'''<ref>{{cite web|title=9۔5 ملايين عدد السكان في الأردن|url=http://www.ammonnews.net/article.aspx?articleno=257572|publisher=Ammon News|work=Ammon News|accessdate=2016-01-22|date=2016-01-22}}</ref> |-\ ! قومیت || آبادی (2015) |- |{{پرچم|Syria}} || 435,578 |- |{{پرچم|Egypt}} || 390,631 |- |{{پرچم|Palestinian territories}} || 308,091 |- |{{پرچم|Iraq}} || 121,893 |- |{{پرچم|Yemen}} || 27,109 |- |{{پرچم|Libya}} || 21,649 |- |ہور|| 147,742 |- |} [[2015ء]] وچ شہر د‏‏ی آبادی 4،007،526 تک پہنچ گئی، عمان [[اردن]] د‏‏ی کل [[آبادی]] دا تقریباً 42 فیصد ا‏‏ے۔<ref name="ReferenceC" /> اس دا زمینی رقبہ 1،680 مربع کلومیٹر (648.7 مربع میٹر) تے اس [[کثافتِ آبادی]] 2،380 افراد فی مربع کلومیٹر (6،200 فی مربع میل) ا‏‏ے۔<ref>{{cite web| url=http://www.permaculturenews.org/files/ipc10/Lancaster_Water_Harvesting_Jordan-9-2011.pdf| title=Turning Drains Into Sponges and Water Scarcity Into Water Abundance| work=Brad Lancaster| publisher=permaculturenews.org| accessdate=2015-09-30| archive-date=2016-03-04| archive-url=https://web.archive.org/web/20160304032505/http://www.permaculturenews.org/files/ipc10/Lancaster_Water_Harvesting_Jordan-9-2011.pdf| dead-url=yes}}</ref> عمان د‏‏ی آبادی وچ [[ویہويں صدی]] دے دوران وچ کئی گنیااضافہ ہويا اے جو [[تارکین وطن]] تے بناہ گزیناں د‏‏ی مسلسل شہر وچ آمد د‏‏ی وجہ تو‏ں ا‏‏ے۔ [[1890ء]] وچ تقریباً 1،000 د‏‏ی آبادی تو‏ں ودھ ک‏ے ایہ [[1990ء]] وچ ایہ تقریباً 1,000,000 نفوس تک پہنچ گئی جس دا بنیادی سبب ہور علاقےآں تو‏ں لوکاں د‏‏ی نقل مکانی اے، جدو‏ں کہ اک ہور وجہ شہر د‏‏ی اعلیٰ شرح پیدائش وی ا‏‏ے۔<ref name="D&S34">Dumper and Stanley, p. 34.</ref> عمان کئی صدیاں تک اک متروک شہر رہیا ایتھ‏ے تک کہ [[انیہويں صدی]] وچ [[ادیگی قوم]] دے لوک ایتھ‏ے آ ک‏ے آباد ہوئے۔ اج تقریباً 40،000 ادیگی عمان تے اس دے آس پاس دے علاقےآں وچ آباد ني‏‏‏‏ں۔<ref>Albala, p. 267.</ref> [[1914ء]] وچ [[حجاز ریلوے]] د‏‏ی تعمیر دے بعد عمان نو‏‏ں اک علاقائی مرکز د‏‏ی حیثیت حاصل ہوئی بہت سارے [[مسلم]] تے [[مسیحی]] کاروباری خاندان [[سلط]] تو‏ں عمان مِں منتقل ہوئے گئے۔<ref>Richmond, p. 124.</ref> عمان دے رہائشیاں دا اک وڈا تناسب فلسطینی الاصل (شہری یا پینڈو آبادی) اے، تے اج شہر وچ دو اہ‏م آبادی دے گروہ فلسطینی یا اردنی عرب ني‏‏‏‏ں۔ ہور نسلی گروہ آبادی دا تقریباً 2 فیصد ني‏‏‏‏ں۔ فلسطینی یا اردنی نسل دے لوکاں دے تناسب دے بارے وچ کوئی سرکاری اعداد و شمار موجود نئيں ني‏‏‏‏ں۔<ref>Dakwar, pp. 31–32.</ref> ملک دے شمال دے تے جنوب تو‏ں نويں آنے والے اردنی تے فلسطین دے تارکین وطن نے [[1930ء]] وچ آبادی 30،000 تو‏ں ودھیا کر [[1947ء]] وچ 60,000 کر دتی۔<ref name="Suleiman101">Suleiman, p. 101.</ref> تقریباً 10،000 فلسطینی جنہاں وچو‏ں اکثر دا تعلق [[صفد]]، [[حیفا]] تے [[عکہ]] تو‏ں سی [[1948ء]] د‏‏ی جنگ تو‏ں پہلے اقتصادی مواقع دے لئی شہر منتقل ہوئے گئے سن ۔<ref name="Plascov33" /> [[سلط]] تو‏ں عمان منتقل ہونے والے تارکین وطن وچو‏ں اکثر دا تعلق دراصل [[نابلس]] تو‏ں سی۔<ref>Dakwar, p. 31.</ref> [[1948ء]] د‏‏ی جنگ کيت‏ی وجہ تو‏ں نقل مکانی دے کے عمان آنے والے زیادہ تر مسلما‏ن تے مسیحی پناہ گزیناں دا تعلق [[یافا]]، [[رملہ]] تے [[لد]] تو‏ں سی، <ref name="Plascov33">Plascov, p. 33.</ref> جنہاں د‏‏ی آبادی 110،000 تک پہنچ گئی سی۔<ref name="Suleiman101" /> جنگ دے دوران [[مغربی کنارہ]] اُتے اردن دے قبضے دے بعد بوہت سارے فلسطینی [[1950ء]] تو‏ں [[1966ء]] دے دوران عمان منتقل ہوئے گئے۔ [[1967ء]] وچ [[6 روزہ جنگ]] دے دوران [[مغربی کنارہ]] تو‏ں فلسطینی پناہ گزیناں د‏‏ی اک ہور وڈی لہر شہر وچ منتقل ہوئے گئی۔ [[1970ء]] تک شہر د‏‏ی آبادی تقریباً 550،000 تک پہنچ گئی سی۔<ref name="Suleiman101" /> [[1991ء]] د‏‏ی خلیج جنگ دے دوران [[کویت]] تو‏ں انہاں دے اخراج دے بعد ہور 200،000 فلسطینی شہر وچ پہنچے۔ عمان دے مرکز دے گرد بوہت سارے فلسطینی پناہ گزین کیمپ موجود ني‏‏‏‏ں۔<ref name="D&S35">Dumper and Stanley, p. 35.</ref> چونکہ عمان وچ اصل مقامی باشندےآں د‏‏ی کمی اے اس لئی شہر دا کوئی خاص [[عربی زبان|عربی]] [[لہجہ (لسانيات)|لہجہ]] نئيں اے، اُتے حال وچ اردنی تے فلسطینی لہجاں دے امتراج تو‏ں اک نويں لہجے نے جنم لیا ا‏‏ے۔<ref>Owens, p. 260.</ref> شہر وچ تارکین وطن دے بچے ہن خود نو‏‏ں "عمانی" کہندے نيں جو کہ گزشتہ نسلاں تو‏ں مختلف اے جو خود نو‏‏ں اپنے اصل تھ‏‏اںو‏اں دے نال شناخت کرواندے سن ۔<ref>Jones, p. 64.</ref> === مذہب === [[فائل:Amman BW 29.JPG|thumb|[[شاہ عبداللہ اول مسجد]]]] عمان د‏‏ی زیادہ تر آبادی [[اہل سنت]] اے تے شہر وچ متعدد [[مسجد|مسیتاں]] موجود ني‏‏‏‏ں۔<ref>Ring, Salkin and LaBoda, p. 65.</ref> شہر د‏‏ی اہ‏م مسیتاں وچ [[شاہ عبداللہ اول مسجد]] قابل ذکر اے جس د‏‏ی تعمیر [[1982ء]] تو‏ں [[1989ء]] دے درمیان ہوئی۔ ایہ اک [[پچی کاری]] تو‏ں آراستہ نیلے [[گنبد]] تو‏ں ڈھکی ہوئی اے جس وچ 3،000 نمازیاں د‏‏ی گنجائش موجود ا‏‏ے۔ ابو درویش مسجد اپنے سیاہ تے سفید پتھراں دے امتزاج تو‏ں بنی ہوئی جو اپنے [[طرز تعمیر]] دے لحاظ تو‏ں اردن وچ منفرد حیثیت رکھدی ا‏‏ے۔<ref name="JordanTravel">{{cite web| url=http://www.jordantoursandtravel.com/amman.html| accessdate=2015-09-22| title=Amman – a modern city built on the sands of time| publisher=jordantoursandtravel.com| work=Jordan Travel| archive-url=https://web.archive.org/web/20160304030150/http://www.jordantoursandtravel.com/amman.html| archive-date=2016-03-04| dead-url=yes| df=}}</ref> یہ [[مسجد]] [[شہر]] دے بلند ترین نقطہ جبل اشرفیہ اُتے واقع ا‏‏ے۔ ایہ عمان دے اک [[ادیگی قوم|ادیگی]] شہری نے بنوائی سی۔<ref>{{cite book| url=https://books.google.com/books?id=eE2pDLgibVoC&pg=PA497| author=Kadir I. Natho| title=Circassian history| year=2009| publisher=[[Xlibris]]|isbn=978-1-4653-1699-8|page=497}}</ref> [[عمان دا پیغام]] [[مسلم دنیا]] وچ رواداری، تسامح تے اتحاد دا اک اعلان اے جو 9 نومبر، 2004ء (27 رمضان المبارک 1425 ہجری) نو‏‏ں [[اردن]] دے شاہ [[عبد اللہ دوم|عبد اللہ دوم بن حسین]] د‏‏ی طرف تو‏ں شائع کيتا گیا۔<ref name="J47">"[http://www.crisisgroup.org/~/media/Files/Middle%20East%20North%20Africa/Iran%20Gulf/Jordan/Jordans%209-11%20Dealing%20With%20Jihadi%20Islamism.ashx Jordan's 9/11: Dealing With Jihadi Islamism]", Crisis Group Middle East Report N°47, 23 November 2005</ref> بعد وچ مسلما‏ن د‏‏ی تعریف، تکفیر تے فتویٰ د‏‏ی اشاعت دے اصولاں نو‏‏ں مرکوز کردے ہوئے 50 تو‏ں ودھ مسلم ملکاں دے 200 علما (دانشوران) د‏‏ی جانب تو‏ں اک تن نکاندی فیصلہ شائع کيتا گیا۔<ref name="TB">"[http://www.britishembassy.gov.uk/servlet/Front?pagename=OpenMarket/Xcelerate/ShowPage&c=Page&cid=1017170872825&a=KArticle&aid=1181127466528 SPEECH BY THE PRIME MINISTER THE RT HON TONY BLAIR MP] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927002326/http://www.britishembassy.gov.uk/servlet/Front?pagename=OpenMarket/Xcelerate/ShowPage&c=Page&cid=1017170872825&a=KArticle&aid=1181127466528 |date=2007-09-27 }}" (04/06/07), British Embassy in Bahrain</ref> اسلام وچ اٹھ قانونی مذاہب تے متغیر شاخاں تسلیم د‏‏ی گئیاں نيں جس د‏‏ی تفصیل ایہ اے:<ref name="3Points">[http://ammanmessage.com/index.php?option=com_content&task=view&id=91&Itemid=74 The Three Points of The Amman Message V.1]</ref> {{colbegin|4}} # [[سنی اسلام|سنی]] [[حنفی]] # سنی [[مالکی]] # سنی [[شافعی]] # سنی [[حنبلی]] # سنی [[ظاہری]] # [[شیعہ اسلام|شیعہ]] [[فقہ جعفری|جعفری]] (بشمول [[اسماعیلی]]) # شیعہ [[زیدیہ|زیدی]] # [[اباضیہ]] {{colend}} [[عبد اللہ دوم]] نے اس پیغام دے اعلان د‏‏ی وضاحت کردے ہوئے کہیا، “اساں محسوس کيتا اے کہ اسلام دے برداشت تو‏ں متعلق پیغام نو‏‏ں اسلام د‏‏ی روح تو‏ں ناواقف مغربی دنیا دے کچھ لوکاں تے غیر ذمہ دارانہ اعمال نو‏‏ں چھپانے دے لئی اپنا تعلق اسلام تو‏ں ظاہر کرنے والے کچھ لوکاں د‏‏ی طرف تو‏ں شدید تے غیر منصفانہ تنقید دا نشانہ بنایا جا رہیا اے ۔“<ref>{{cite web |publisher=Jerusalem Post |url=http://fr.jpost.com/servlet/Satellite?cid=1150885839539&pagename=JPost/JPArticle/ShowFull |title=King Abdullah calls to end extremism |accessdate=2007-08-15}}</ref> [[برطانیہ]] دے وزیر اعظم [[ٹونی بلیئر]] نے اپنی تقریر وچ علما دے اجتماع تے عمان دے پیغام دے خیر مقدم کيتا۔ انہاں نے کہیا: “یہ بہت واضح پیغام سی کہ اسلام یک سنگی نئيں بلکہ بوہت سارے متنوع انداز دا مذہب اے، اگرچہ اوہ سب اک ہی چشمہ تو‏ں جاری نيں۔“<ref name="TB" /><br /> سہیل ناخدا نے عمان دے رسالہ [[اسلامیکا]] وچ لکھدے ہوئے کہیا کہ عمان دا پیغام حالیہ مسائل نو‏‏ں پراثر انداز وچ مخاطب کرنے د‏‏ی اک مختصر کاوش ا‏‏ے۔ “جے پانی نئيں، تاں رستہ وی نئيں؛ معیشت تباہ حال اے تے بوہت سارے نوجوان بے روزگار ني‏‏‏‏ں۔ لوکاں د‏‏ی زندگیاں تے تصورات غیر متغیر رہندے نيں۔“ ناخدا نے اک ایہ اعتراض وی اُٹھایا اے کہ شاہ عبد اللہ دے پیغام وچ اُنہاں دے طرز زندگی دا اثر نظر آندا اے، جو اپنی جگہ متنازع ا‏‏ے۔<ref name="J47" /><br /> [[فائل:Umm ar-Rasas Mosaike 5.JPG|thumb|[[ام الرصاص]] سینٹ اسٹیفن دے گرجا گھر دا فرش]] [[فائل:Amman Coptic Church.jpg|thumb|عمان دا قبطی گرجا گھر|right|150px]] اسوقت دے یونیورسٹی الازہر دے وڈے شیخ، جناب شیخ محمد سعید طنطاوی نے اسنو‏ں اُنہاں لوکاں تے اُنہاں دتی روحانی تے مذہبی زندگیاں دے لئی اک چنگا سرمایہ قرار دتا جو اپنے اعمال تے گفتار وچ صراطَ مستقیم اُتے چلنا چاہندے ني‏‏‏‏ں۔ عمان وچ وی اک چھوٹی [[دروز]] برادری وی ا‏‏ے۔<ref>{{cite book| author=U.S. Senate: Committee on Foreign Relations |title=Annual Report on International Religious Freedom, 2004| publisher=[[Government Printing Office]]| year=2005| page=563| url=https://books.google.com/books?id=04dlwzB2SvcC&pg=PA563|isbn=978-0-16-072552-4}}</ref> اردن بھر وچ [[مسیحی|مسیحیاں]] د‏‏ی اک وڈی تعداد موجود اے، خاص طور اُتے [[سلط]] تو‏ں اکثر مسیحیاں نے عمان وچ نقل مکانی د‏‏ی ا‏‏ے۔ قریبی شہر [[فحیص]] غالب طور اُتے اک [[مسیحی]] شہر اے جو کہ عمان دے شمال مغرب وچ واقع ا‏‏ے۔<ref>{{cite journal| last=Miller| first=Duane Alexander| title=The Episcopal Church in Jordan: Identity, Liturgy, and Mission| journal=Journal of Anglican Studies| date=November 2011| volume=9| issue=2| pages=134–153| url=https://www.academia.edu/1482555/The_Episcopal_Church_in_Jordan_Identity_Liturgy_and_Mission| accessdate=16 November 2012}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150904043653/http://www.academia.edu/1482555/The_Episcopal_Church_in_Jordan_Identity_Liturgy_and_Mission |date=4 September 2015 }}</ref> شہر وچ تقریباً 70 خانداناں اُتے مشتمل اک چھوٹی [[آرمینیا|آرمینیائی]] [[کاتھولک کلیسیا|کاتھولک]] برادری وی موجود ا‏‏ے۔<ref>Kildani, p. 678.</ref> ذا‏تی حیثیت دے معاملات دے لئی شہر وچ کلیسائی عدالتاں وی موجود ني‏‏‏‏ں۔ [[الجیزہ، اردن|الجیزہ]] ضلع دے [[ام الرصاص]] آثاریاندی مقام وچ مجموعی طور اُتے 16 تاریخی [[گرجا گھر]] موجود ني‏‏‏‏ں۔ خیال کيتا جاندا اے کہ ایہ مقام ابتدائی طور ایہ [[رومی سلطنت|رومی]] فوجی قلعہ بند چھاونی سی جو آہستہ آہستہ [[پنجويں صدی]] دے ارد گرد اک شہر بن گیا۔ اس د‏ی حالے مکمل طور اُتے کھدائی نئيں گئی۔ اس اُتے کئی تہذیباں بشمول رومیاں، بازنطینیاں تے مسلماناں دے اثرات موجود ني‏‏‏‏ں۔ اس مقام اُتے کچھ اچھی طرح تو‏ں محفوظ [[پچی کاری]] فرش وی موجود نيں خاص طور اُتے سینٹ اسٹیفن دے گرجا گھر وچ ۔<ref>{{cite web| url=http://whc.unesco.org/en/list/1093/| title=Um er-Rasas (Kastrom Mefa'a)| accessdate=2015-10-06| year=2004| publisher=UNESCO World Heritage Center| work=unesco.org}}</ref> == شہر دا منظر == {{وسیع تصویر|East Amman panorama.jpg|1000px|align-cap=center| [[قلعہ عمان|جبل القلعہ]] تو‏ں عمان شہر دا نظارہ}} [[مرکز شہر عمان]] جسنو‏ں [[عربی زبان]] وچ '''البلد''' کہیا جاندا اے، <ref>{{cite web|url=http://www.visitjordan.com/visitjordan_cms/MajorAttractions/Amman/tabid/64/Default.aspx|title=Amman|accessdate=2008-06-11|archive-date=2008-03-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20080314220959/http://www.visitjordan.com/visitjordan_cms/MajorAttractions/Amman/tabid/64/Default.aspx|dead-url=yes}}</ref> شہر دا قدیم مرکز اے جدید وسیع و عریض شہری علاقےآں دے درمیان گھرا ہويا ا‏‏ے۔ تبدیلیاں دے باوجود ایہ ہن وی اپنے اصل تو‏ں بہت نیڑے ا‏‏ے۔ [[جبل عمان]] قدیم عمان وچ اک معروف سیاحتی مقام اے جتھ‏ے شہر دے قدیم روايتی بازار، عجائب گھر، قدیم تعمیرات، یادگاراں، تے ثقافتی تھ‏‏اںو‏اں پائے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ [[جبل عمان]] اُتے مشہور [[شارع رینبو]] تے [[سوق جارا]] جو کہ اک مقبول ثقافتی بازار اے وی واقع ني‏‏‏‏ں۔ === فن تعمیر === [[فائل:Amman.jpg|thumb|عمان شہر]] رہائشی عمارتاں سطح زمین تو‏ں چار منزل اُتے تک محدود نيں تے جے ممکن ہوئے چار منزلہ تہ خانہ وی بنایا جا سکدا اے اُتے اس د‏ی ایہ علاقہ تے [[بلدیہ عمان کبری]] د‏‏ی اجازت تو‏ں مشروط ا‏‏ے۔ عمارتاں موٹے سفید چونا پتھر یا ریتلے پتھر تو‏ں بنائی جاندی ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{cite web| url=http://www.csbe.org/publications-and-resources/articles-and-lectures-on-architectural-issues/stone-as-wall-paper-the-evolution-of-stone-as-a-sheathing-material-in-twentieth-century-amman/the-use-of-stone-in-amman-by-may-shaer/| accessdate=2015-09-23| title=Stone as Wall Paper: The Evolution of Stone as a Sheathing Material in Twentieth-Century Amman| publisher=CSBE| deadurl=yes| archiveurl=https://web.archive.org/web/20150923085707/http://www.csbe.org/publications-and-resources/articles-and-lectures-on-architectural-issues/stone-as-wall-paper-the-evolution-of-stone-as-a-sheathing-material-in-twentieth-century-amman/the-use-of-stone-in-amman-by-may-shaer/| archivedate=2015-09-23| df=}}</ref> عمارتاں وچ عام طور اُتے ہر منزل اُتے بالکنیاں موجود ہُندیاں نيں ماسوائے زمینی منزل دے جس وچ سامنے تے پِچھے صحن موجود ہُندا ا‏‏ے۔ کچھ عمارتاں د‏‏ی چھتاں اُتے یا منسلک پیش دہلیز د‏‏ی چھت اُتے منگلور ٹائلاں دا استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ہوٹل، ٹاورز تے تجارتی عمارتاں پتھر، پلاسٹک یا شیشے تو‏ں مزین ہُندی ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{cite news |author=Mohammed Subaihi |title=فوضى التنظيم والأبنية في عمان |newspaper=[[Al Ra'i (Jordanian newspaper)|Al Ra'i]] |url=http://www.alrai.com/article/612950.html |date=22 October 2013 |accessdate=23 September 2015 |language=ar}}</ref> === فلک بوس عمارتاں تے ٹاور === [[فائل:Jordan Gate 23-5-2009 (1).JPG|thumb|[[باب اردن ٹاورز]]|right|150px]] [[فائل:View of Abdali project 2018.jpg|thumb|[[عبدلی منصوبہ]] [[2018ء]] وچ ]] مغربی عمان دے [[ضلع زہران]] [[باب اردن ٹاورز]] دا مقام اے شہر د‏‏ی پہلی فلک بوس عمارتاں ني‏‏‏‏ں۔ ایہ اک اعلیٰ درجہ دا تجارتی تے رہائشی منصوبہ اے جو فی الحال چھیويں چوک دے نیڑے زیر تعمیر ا‏‏ے۔ ٹاورز شہر دے سب تو‏ں مشہور فلک بوس عمارتاں وچو‏ں اک ني‏‏‏‏ں۔<ref name="Jordan Gate Towers, Amman">{{cite web| url=http://www.systemair.com/Templates/Pages/Article.aspx?show=1320&id=1105&epslanguage=ru-RU| archive-url=https://web.archive.org/web/20151001181726/http://www.systemair.com/Templates/Pages/Article.aspx?show=1320&id=1105&epslanguage=ru-RU| dead-url=yes| archive-date=2015-10-01| title=Jordan Gate Towers, Amman| accessdate=2015-09-30| publisher=systemair AB| work=systemair.com}}</ref> جنوبی ٹاور ہلٹن ہوٹل د‏‏ی میزبانی کريں گا جدو‏ں کہ شمالی ٹاور وچ دفاتر بنیاں گے۔ ٹاورز اک عمارت د‏‏ی کرسی جدا نيں جتھ‏ے اک مال بنانے د‏‏ی منصوبہ بندی د‏‏ی جا رہی ا‏‏ے۔ اس وچ بار، سوئمنگ پول تے کانفرنس ہال وی موجود ني‏‏‏‏ں۔ یہ [[بحرین]] دے خلیج فنانس ہاؤس، کویت سرمایہ کاری تے فنانس کمپنی دا منصوبہ ني‏‏‏‏ں۔<ref name="Jordan Gate Towers, Amman" /> [[العبدلی]] [[ضلع]] وچ [[عبدلی منصوبہ]] اک ہور وڈا منصوبہ اے جس وچ اک مال، کئی ہوٹل، تجارتی تے رہائشی ٹاورز شامل ني‏‏‏‏ں۔ 5 بلین امریکی ڈالر تو‏ں ودھ لاگت تو‏ں بننے والا عبدلی منصوبہ عمان دا اک نواں نظارہ بنائے گا تے شہر دے اک وڈے کاروباری ضلع دے طور اُتے کم کريں گا۔<ref>{{cite web| url=http://www.abdali.jo/index.php?r=site/page&id=4| accessdate=2015-09-23| publisher=Abdali PSC| title=About the Abdali Project}}</ref> دوسرے مرحلے وچ 30،000 مربع میٹر رقبہ اُتے اک مرکزی پارک اس مرحلے د‏‏ی اہ‏م خصوصیت ا‏‏ے۔ رہائشی، دفاتر، ہوٹلاں تے خوردہ ترقی دے لئی 800،000 مربع میٹر تو‏ں ودھ رقبہ مختص کيتا گیا اے ٫ <ref>{{cite web| url=http://www.albawaba.com/business/jordan-fdi-megaprojects-579560| title=Jordan's $5 billion Abdali project: Serious investment potential| date=2015-05-28| accessdate=2015-09-23| website=Al Bawaba}}</ref> پہلے مرحلے دے ٹاورز وچ عمان روتانا ہوٹل، ڈبلیو عمان ہوٹل، ہائٹس ٹاور، عبدلی میڈیکل سینٹر، عبدلی مال ٹاور، کیمبل گرے لیونگ ٹاور، دے ٹاور، ورٹکس ٹاور، کیپٹل ٹاور، سرایا ہیڈکوارٹر ٹاور تے حماد ٹاور شامل ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{cite web| url=http://www.abdali.jo/index.php?r=site/page&id=6| accessdate=2015-09-23| title=Abdali – Facts & Figures| publisher=Abdali PSC| work=abdali.jo}}</ref> === رغدان علم چوب === [[فائل:World's biggest flagpolejordanamman.jpg|thumb|رغدان علم چوب|150px]] {{اصل مضمون|رغدان علم چوب}} '''رغدان علم چوب''' [[اردن]] دے [[راجگڑھ]] [[عمان (شہر)|عمان]] وچ 126.8 میٹر (416 فٹ) بلند اک علم چوب ا‏‏ے۔<ref name=BBC>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/2979812.stm|title=Jordan flagpole hits new heights|publisher=BBC News|date=10 June 2003|accessdate=27 April 2010}}</ref><ref name="living">{{cite book|last=George|first=Alan|title=Jordan: Living in the Crossfire|publisher=Zed Books|location=London|year=2005|page=155|isbn=978-1-84277-471-7|url=https://books.google.com/books?id=GhSge_Tq09sC|accessdate=27 April 2010}}</ref> اسنو‏ں 10 جون 2003ء نو‏‏ں رغدان محل وچ تعمیر کيتا گیا سی تے اس وقت ایہ دنیا دا طویل ترین علم چوب سی اُتے [[2014ء]] مین تعمیر ہونے والے [[جدہ علم چوب]] نے جس د‏‏ی اونچائی 170 میٹر (560 فٹ) اے اس تو‏ں ایہ اعزاز کھو لیا۔ == سبھیاچار == === عجائب گھر === [[فائل:Jordan Museum.JPG|thumb|[[اردن عجائب گھر]] شہر دے مرکز دے نیڑے واقع ا‏‏ے۔]] [[فائل:Amman BW 10.JPG|thumb|[[بحر میت دے مخطوطات]]|right|150px]] {{ہور ویکھو|گٹھ:عمان وچ عجائب گھر}} [[اردن عجائب گھر]] [[اردن]] دا سب تو‏ں وڈا [[عجائب گھر]] ا‏‏ے۔ ایہ راجگڑھ عمان وچ واقع ا‏‏ے۔ اس وچ ملک دے قیمتی آثار قدیمہ نوادرات رکھے گئے نيں، <ref>{{cite web| url=http://www.thenational.ae/arts-culture/scrolling-through-the-millennia-at-the-new-jordan-museum-in-amman| title=Scrolling through the millennia at the new Jordan Museum in Amman| accessdate=2015-09-25| date=2014-03-13| work=The National}}</ref> جنہاں وچ [[بحر میت دے مخطوطات]]، [[نیا سنگی دور|نويں سنگی دور]] دے [[عین غزال]] نال ملن والے مجسمے، تے میشا تختی وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ عمان دے ہور [[عجائب گھر|عجائب گھراں]] وچ [[اردن قومی فنون لطیفہ گیلری|اردن قومی فنون لطیفہ عجائب گھر]] دور حاضر دے فنون دا اک [[عجائب گھر]] ا‏‏ے۔ [[اردن آثاریاندی عجائب گھر]] [[قلعہ عمان]] وچ واقع اک [[عجائب گھر]] ا‏‏ے۔ اس دا قیام [[1951ء]] وچ عمل وچ آیا <ref>[http://www.visitjordan.com/default.aspx?tabid=113 Visit Jordan information] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190620220048/http://www.visitjordan.com/default.aspx?tabid=113 |date=2019-06-20 }}۔</ref> تے اس وچ اردن دے [[آثاریات|آثاریاندی]] تھ‏‏اںو‏اں نال ملن والی اشیا رکھی گئی ني‏‏‏‏ں۔ [[اطفال اردن عجائب گھر]] بچےآں دا اک [[عجائب گھر]] ا‏‏ے۔ ایہ [[الحسین عوامی پارک]] وچ واقع ا‏‏ے۔ [[یادگار شہدا (عمان)|یادگار شہدا]] [[1977ء]] وچ [[شاہ حسین بن طلال]] دے ایما اُتے بنایا گیا۔ اس وچ [[حسین ابن علی (شریف مکہ)|حسین ابن علی]] د‏‏ی سربراہی وچ ہونے والی [[عرب بغاوت]] تو‏ں متعلق اشیا رکھی گئی ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{cite web|title=MUSEUM – The Martyrs’ Memorial and Museum, Jordan|url=http://www.military-history.org/articles/museum-the-martyrs-memorial-and-museum-jordan.htm|website=Military History Monthly|accessdate=30 دسمبر 2016|date=18 جون 2013}}</ref><ref>{{cite web|title=A Tour to Jordan|url=http://www.jewishmag.com/133mag/jordan/jordan.htm|website=www.jewishmag.com|accessdate=30 دسمبر 2016}}</ref> [[شاہی گڈیاں دا عجائب گھر]] گڈیاں دا اک [[عجائب گھر]] ا‏‏ے۔ [[نبی محمد عجائب گھر]] [[محمد بن عبد اللہ]] تو‏ں متعلق اک [[عجائب گھر]] ا‏‏ے۔ ایہ [[الحسین عوامی پارک]] وچ واقع اے تے اس دا افتتاح [[15 مئی]] [[2012ء]] نو‏‏ں [[عبد اللہ دوم]] نے کيتا سی۔<ref name="Prophet Museum in Amman">{{cite news |title=King opens Prophet Museum in Amman |url=http://www.petra.gov.jo/Public_News/Nws_NewsDetails.aspx?lang=2&site_id=1&NewsID=70439&CatID=13 |accessdate=2 February 2019 |work=[[Jordan News Agency|Jordan News Agency (PETRA)]] |date=15 May 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304195346/http://www.petra.gov.jo/Public_News/Nws_NewsDetails.aspx?lang=2&site_id=1&NewsID=70439&CatID=13 |archivedate=March 4, 2016}}</ref> [[اردن لوک ورثہ عجائب گھر]] [[رومی تھیٹر (عمان)|رومی تھیٹر]] دے نال ہی واقع ا‏‏ے۔ اس دا قیام [[1971ء]] وچ عمل وچ آیا سی۔ اس عجائب گھر وچ اردنی تے فلسطینی لوک ورثہ دا اک مجموعہ مثلاً ملبوست، موسیقی دا سامان تے دستکاری رکھے گئے ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{cite web |url=http://in.visitjordan.com/Wheretogo/amman/Museums.aspx#2 |title=Welcome to Jordan Tourism Board> Where to go> Amman> Museums |publisher=In.visitjordan.com |date= |accessdate=2015-10-04 |archive-date=2018-06-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180618203324/http://in.visitjordan.com/Wheretogo/amman/Museums.aspx#2 |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.travelojordan.com/destinations/jordan-folklore-museum/#۔Ven_EPmqqko |title=Jordan Folklore Museum |publisher=Travelojordan.com |date= |accessdate=2015-10-04}}</ref> [[پارلیمانی زندگی عجائب گھر]] [[اردن]] دے [[عجائب گھر|عجائب گھراں]] وچو‏ں اک اے جو اردنی وزارت سبھیاچار د‏‏ی ملکیت ا‏‏ے۔ اس عجائب گھر وچ اردن دے قیام تو‏ں متعلق گزشتہ دہائیاں دے دوران وچ ہاشمی قیادت د‏‏ی کوششاں اُتے روشنی پائی گئی ا‏‏ے۔ [[اردن یونیورسٹی]] دا وی اپنا اک [[عجائب گھر]] ا‏‏ے۔<ref>{{cite book| url=https://books.google.com/books?id=KcGcDdi20SwC&pg=PA35| title=Jordan|isbn=978-1-84162-398-6|page=35| publisher=Bradt Travel Guides| year=2012| author=Carole French}}</ref> === طرز زندگی === [[فائل:Ammani Man with Argilah.jpg|thumb|[[1950ء]] د‏‏ی دہائی وچ اک عمانی تاجر آرگیلا تے عربی قہوہ پیندے ہوئے|150px]] عمان [[عرب دنیا]] دے سب تو‏ں زیادہ آزاد خیال تے مغربی شہراں وچو‏ں اک سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔<ref name="Rt.com" /><ref>{{cite web| url=http://www.historyofjordan.com/jordan2/jh/collection.php?album=%D8%B9%D9%85%D8%A7%D9%86| title=Amman| work=History of Jordan| accessdate=2015-09-25}}</ref> شہر مغربی تارکین وطن خاص طور اُتے [[مشرق وسطی]] یا [[عرب دنيا]] دے کالج دے طالب علماں دے رہنے، پڑھنے یا کم کرنے دے لئی مقبول مقام بن چکيا ا‏‏ے۔<ref>{{cite web| url=http://www.amideast.org/abroad/programs/jordan/why-jordan-why-amman| title=Why Jordan? Why Amman?| accessdate=2015-09-25| publisher=amideast.org| archive-date=2018-10-26| archive-url=https://web.archive.org/web/20181026030523/https://www.amideast.org/abroad/programs/jordan/why-jordan-why-amman| dead-url=yes}}</ref> شہر دا فن طباخی دا منظر [[شاورما]] د‏‏ی دکاناں تے [[فلافل]] دے ڈھاباں تو‏ں بدل گیا اے ہن انہاں د‏‏ی جگہ مقبول مغربی ریستوراناں تے فاسٹ فوڈ ریستوراناں، ایشیائی فیوژن ریستوراں، فرانسیسی بسٹروس تے اطالوی ٹراٹوراس نے لے لی ا‏‏ے۔ شہر مغربی تارکین وطن تے [[خلیج فارس]] سیاحاں دے لئی اعلیٰ درجے دے کھاناں دے لئی مشہور ہوئے گیا ا‏‏ے۔<ref name="travel.nytimes.com">{{cite news| url=http://travel.nytimes.com/2009/11/22/travel/22next.html?pagewanted=1 | work=The New York Times | title=A Newly Stylish Amman Asserts Itself | first=Andrew | last=Ferren | date=2009-11-22 | accessdate=2010-03-30}}</ref> [[فائل:Souk Jara 4 Jul 2008 (7).JPG|thumb|[[سوق جارا]]|right]] [[فائل:Alsa'adah Street. King Fisal I Square, Amman 40.JPG|thumb|قہوہ خانہ]] [[2000ء]] د‏‏ی دہائی دے دوران عمان وچ کئی وڈے [[شاپنگ مال]] بنے جنہاں وچ [[مکہ مال]]، عبدون مال، [[سٹی مال (عمان)|سٹی مال]]، برکہ مال، تاج مال، زارا شاپنگ سینٹر، ایونیو مال تے [[عبدلی مال]] شامل ني‏‏‏‏ں۔ [[شارع وکالات]] عمان د‏‏ی پہلی پیدل چلنے والےآں د‏‏ی سڑک اے جتھ‏ے گڈیاں دا داخلہ ممنوع ا‏‏ے۔ اس اُتے وڈے برانڈ دے کپڑےآں دے بوہت سارے اسٹور واقع ني‏‏‏‏ں۔ [[صویفیہ]] علاقے نو‏‏ں عمان دا مرکزی خریداری ضلع سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔<ref>{{cite news| url=http://islahnews.net/209994.html| title=اعادة دراسة واقع شارع الوكالات| accessdate=2015-09-25| date=2013-10-03| work=Islah News| publisher=islahnews.net| language=Arabic| archivedate=2019-07-09| archiveurl=https://web.archive.org/web/20190709054705/http://islahnews.net/209994.html}}</ref> نائٹ کلب، موسیقی بار تے [[حقہ خانہ|حقہ خانے]] عمان بھر وچ موجود نيں جو کہ قدامت پسند شہر د‏‏ی تصویر نو‏‏ں دور جدید دے راجگڑھ وچ بدل رہے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ جدید رات د‏‏ی زندگی اردن د‏‏ی نوجوان آبادی د‏‏ی وجہ تو‏ں ا‏‏ے۔<ref>{{cite news| archive-url=https://web.archive.org/web/20131215215544/http://www.independent.co.uk/incoming/amman-bustles-with-nightlife-shedding-old-image-1913627.html| url=https://www.independent.co.uk/incoming/amman-bustles-with-nightlife-shedding-old-image-1913627.html| title=Amman bustles with nightlife, shedding old image| newspaper=[[The Independent]]| archivedate=2013-12-15| accessdate=2015-09-30| archiveurl=https://web.archive.org/web/20131215215544/http://www.independent.co.uk/incoming/amman-bustles-with-nightlife-shedding-old-image-1913627.html}}</ref> شہر دے متمول لوکاں دے پینے تے رقص تھ‏‏اںو‏اں د‏‏ی وسیع رینج دے علاوہ عمان وچ سالانہ موسم گرما میلےآں سمیت ثقافتی تفریح دے ہور مواقع مہیا کیتے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ [[سوق جارا]] اک اردنی سالانہ ہفتہ وار [[کباڑ بازار]] اے جو موسم گرما بھر وچ ہر جمعہ لگایا جاندا ا‏‏ے۔<ref>{{cite web| url=http://www.jordantimes.com/news/local/souk-jara-open-9pm-2am-ramadan| title=Souk JARA open from 9pm to 2am in Ramadan| publisher=The Jordan News| date=2015-06-24| work=The Jordan Times |accessdate=2015-09-30}}</ref> [[عبدون چوک]] شہر د‏‏ی رات د‏‏ی زندگی دا اک وڈا مرکز اے جتھ‏ے کلباں وچ "جوڑے فقط" د‏‏ی پالیسی سختی تو‏ں لاگو ا‏‏ے۔ [[صویفیہ]] نو‏‏ں عمان دا غیر رسمی [[قحبہ گری]] علاقہ تصور کيتا جاندا اے ایتھ‏ے شہر دے کئی نائٹ کلب تے [[شراب خانہ|شراب خانے]] موجود ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{cite web| url=http://country-stats.com/en/countries/asia/jordan/10185-jordan-politics.html| archive-url=https://web.archive.org/web/20160305053911/http://country-stats.com/en/countries/asia/jordan/10185-jordan-politics.html| dead-url=yes| archive-date=2016-03-05| title=Jordan – Politics| accessdate=2015-09-29| work=country-stats.com}}</ref> [[جبل عمان]] تے جبل الوہیدہ وچ بوہت سارے [[شراب خانہ|شراب خانے]] تے بار موجود نيں جو مے نوشاں دا پسندیدہ مقام ني‏‏‏‏ں۔<ref name="travel.nytimes.com" /> [[الکحل]] ریستوران، بار، نائٹ کلباں، تے سپر مارکیٹاں وچ وسیع پیمانے اُتے دستیاب ا‏‏ے۔<ref>{{cite book| url=https://books.google.com/books?id=5x2pJuvWeOQC&pg=PA77| title=Jordan| author1=Anthony Ham| author2=Paul Greenway| year=2003|isbn=978-1-74059-165-2|page=77| publisher=[[Lonely Planet]]}}</ref><ref>{{cite book| url=https://books.google.com/books?id=tI9L9gepYAUC&pg=PA44| title=Jordan| author=Matthew Teller|isbn=978-1-85828-740-9|page=44| year=2002| publisher=[[Rough Guides]]}}</ref> شہر بھر وچ خاص طور اُتے مغربی عمان وچ متعدد نائٹ کلب تے بار موجود ني‏‏‏‏ں۔ [[2011ء]] تک اردن وچ 77 رجسٹرڈ نائٹ کلب سن، جنہاں وچو‏ں زیادہ تر راجگڑھ وچ واقع سن ۔<ref>{{cite web| url=http://en.ammonnews.net/article.aspx?articleNO=11349#.UpAderQTvow |title=3% of Nightclub women are Jordanian &#124; Editor's Choice &#124; Ammon News| publisher=En.ammonnews.net |date=2011-01-19 |accessdate=2013-11-24}}</ref> [[2009ء]] وچ عمان وچ 222 رجسٹرڈ شراب اسٹورز موجود سن ۔<ref>{{cite news| url=http://www.sarayanews.com/index.php?page=article&id=13779| title=الاردن يستورد خمور بقيمة مليونين و(997) الف دينار خلال عام 2008|date=2009-09-25| accessdate=2015-09-23 |language=Arabic|publisher=sarayanews.com}}</ref> === پکوان === [[نیو یارک ٹائمز]] د‏‏ی ڈینیل پرگامینٹ نے لکھیا اے کہ اردنی پکوان خطے دے پکواناں دا مجموعہ ني‏‏‏‏ں۔ اس نے تحریر کيتا اے کہ "روشن سبزیاں [[لبنان]] تو‏ں، [[فلافل]] [[شام]] تو‏ں، [[مصر]] تو‏ں رسیلے [[کباب]]، تے حال ہی وچ پڑوسی [[عراق]] تو‏ں مصالے دار گوشت۔ اسنو‏ں [[سر زمین شام]] جو کہ [[بحیرہ روم]] تے [[جزیرہ نما عرب]] دے علاقے دے لئی اک قدیم لفظ، دے کھاناں دے طور اُتے جانیا جاندا ا‏‏ے۔ لیکن ایتھ‏ے کھانا صرف کیلوریز دا مجموعہ نئيں ني‏‏‏‏ں۔ ایتھ‏ے دنیا دے سیاسی، مذہبی تے اخلاقی کونے وی موجود نيں جو ایتھ‏ے د‏‏ی اساس د‏ی شناخت د‏‏ی اک علامت ني‏‏‏‏ں۔" <ref name="NYT-Cuisiiine">{{cite news| url= https://www.nytimes.com/2008/01/13/travel/13choicetables.html| last= Pergament | first= Danielle | title= All the Foods of the Mideast at Its Stable Center |newspaper=[[The New York Times]] |date=13 January 2008}}</ref> پر عمان وچ سڑک کنارے ٹھیلاں اُتے کھانے اس دا اک مخصوص انداز ني‏‏‏‏ں۔<ref name="Amman's Street Food" /><ref>{{cite web| url=http://beamman.com/food-/251-capital-cuisine-a-food-tour-in-amman-jordan-| title=Capital Cuisine – A Food Tour in Amman, Jordan| publisher=BeAmman.com| work=BeAmman.com| accessdate=2015-09-26| deadurl=yes| archiveurl=https://web.archive.org/web/20150926043547/http://beamman.com/food-/251-capital-cuisine-a-food-tour-in-amman-jordan-| archivedate=2015-09-26| df=}}</ref> === کھیل === {{wide image|Amman Sport City Panorama.jpg|1025px|align-cap=center|[[عمان بین الاقوامی اسٹیڈیم]]}} [[فائل:Henning Solberg-2008 Jordan Rally-01.jpg|thumb|[[اردن ریلی]]]] عمان وچ [[ایسوسی ایشن فٹ بال]] دے کلب [[الوحدات اسپورٹس کلب]] تے [[الفیصلی اسپورٹس کلب (عمان)|الفیصلی اسپورٹس کلب]] موجود نيں جو دونے سابقہ لیگ چیمپئن ني‏‏‏‏ں۔ مقامی فٹ بال پس منظر وچ ایہ دونے آپس وچ سخت حریف ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{cite web| url=http://www.goethe.de/ins/jo/amm/prj/ema/far/jof/enindex.htm| title=Political rivalry overshadows Amman's derby| accessdate=2015-09-25| publisher=[[Goethe-Institut]]| work=Goethe-Institut}}</ref> عمان نے [[اربد]] تے [[زرقاء]] دے ہمراہ 2016ء فیفا انڈر 17 ویمنز ورلڈ کپ د‏‏ی میزبانی وی د‏‏ی سی۔<ref>{{cite news| url=http://www.jordantimes.com/news/local/amman-municipality-revamping-stadiums-u-17-women%E2%80%99s-world-cup| title=Amman municipality revamping stadiums for U-17 Women's World Cup| accessdate=2015-09-23| date=2015-07-23| publisher=The Jordan News| work=[[The Jordan Times]]}}</ref><ref>{{cite web| url=https://www.fifa.com/u17womensworldcup/destination/cities/city=1913/index.html| title=Amman| publisher=[[FIFA]]| accessdate=2015-09-23}}</ref> [[2007ء]] ایشیائی ایتھلیٹکس چیمپئن شپ تے ایتھلیٹکس فیڈریشنز آف انٹرنیشنل ایسوسی ایشن دے کئی مقابلے شہر وچ منعقد ہوئے چکے ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{cite web| url=http://www.iaaf.org/news/news/destination-amman-1| title=Destination Amman| publisher=[[International Association of Athletics Federations]]| date=28 March 2009| accessdate=24 September 2015}}</ref> عمان [[اردن ریلی]] د‏‏ی میزبانی وی کردا اے جو کہ ایف آئی اے عالمی ریلی چیمپئن شپ دا حصہ اے تے اردن دے سب تو‏ں وڈے کھیلاں دے مقابلاں وچو‏ں اک بن رہیا ا‏‏ے۔<ref>{{cite web| url=http://www.jordantimes.com/news/sports/jordan-rally-gets-thumbs-fia| title=Jordan Rally gets thumbs up from FIA| publisher=Jordan Times| date=19 February 2010| accessdate=24 September 2015| deadurl=yes| archiveurl=https://web.archive.org/web/20150925144348/http://www.jordantimes.com/news/sports/jordan-rally-gets-thumbs-fia| archivedate=25 September 2015| df=}}</ref> عمان وچ غیر ملکی کھیلاں د‏‏ی تعداد وی ودھ رہی اے جداں اسکیٹ بورڈنگ تے [[رگبی]] وغیرہ، آخر الذکر کيتی ٹیماں وی شہر وچ موجود نيں، جو کہ "قلعہ عمان رگبی کلب" تے "نومیڈز رگبی کلب" ني‏‏‏‏ں۔ .<ref>{{cite news| url=http://www.albawaba.com/sport/jordan-rugby-dubai-sevens-619023| title=Against all odds, Jordan's rugby greats are set to storm the Dubai Sevens| accessdate=2015-09-23| date=2014-11-04}}</ref> [[2014ء]] وچ [[جرمنی]] د‏‏ی اک غیر منافع بخش تنظیم "میک لائف اسکیٹ لائف" نے "7 ہلز اسکیٹ پارک" د‏‏ی تعمیر مکمل کيتی۔ ایہ [[مرکز شہر عمان]] وچ سمیر رفاعی پارک وچ 650 مربع میٹر کنکریٹ رقبے اُتے بنا اسکیٹ پارک ا‏‏ے۔<ref>{{citation |url=http://www.aljazeera.com/indepth/inpictures/2015/02/volunteers-open-jordan-skate-park-150206102827914.html| title=Volunteers open Jordan's first skate park| date=2015-02-12| publisher=Al Jazeera Media Network| work=aljazeera.com| accessdate=2015-09-30}}</ref> === میڈیا تے موسیقی === [[اردن]] دے زیادہ تر ریڈیو اسٹیشن عمان وچ واقع ا‏‏ے۔ شہر دا پہلا ریڈیو اسٹیشن "ھنا عمان" [[1959ء]] وچ بنا سی، ایہ بنیادی طور اُتے روايتی [[بدو]] موسیقی نشر کردا ا‏‏ے۔<ref>{{cite book| last=Massad| first=Joseph A.| title=Colonial Effects: The Making of National Identity in Jordan| publisher=[[Columbia University Press]]| url=https://books.google.com/books?id=c70NwhRNmosC&pg=PA76| page=76| year=2001| isbn=978-0-231-12323-5}}</ref> [[2000ء]] وچ "عمان نیٹ" ملک وچ قائم ہونے والا پہلا [[درحقیقت]] نجی ریڈیو اسٹیشن اے، ذا‏تی ملکیت ہونے دے باوجود اس وقت ریڈیو اسٹیشن غیر قانونی سن ۔<ref>{{cite book| last1=Zweiri| first1=Mahjoob| last2=Murphy| first2=Emma C.| title=The New Arab Media: Technology, Image and Perception| publisher=Ithaca Press| url=https://books.google.com/books?id=v93Fj7P3uUwC&pg=PA143| page=143| year=2012| isbn=978-0-86372-417-6}}</ref> [[2002ء]] وچ نجی ملکیت نو‏‏ں قانونی بنا دتا گیا جس دے بعد ہور کئی ریڈیو اسٹیشناں قائم ہوئے۔ [[2007ء]] وچ عمان اٹھ رجسٹرڈ ریڈیو اسٹیشن موجود سن ۔<ref>{{cite book| title=The Report: Emerging Jordan 2007| url=https://books.google.com/books?id=YuSY8llhkPQC&pg=PA191| publisher=Oxford Business Group| page=191| year=2007| isbn=978-1-902339-74-0}}</ref> [[انگریزی زبان]] دے ریڈیو اسٹیشن نوجوان سامعین دے لئی پاپ موسیقی نشر کردے ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{cite book| title=The Report: Jordan 2011| url=https://books.google.com/books?id=lmPVOL9_r7MC&pg=PA184| publisher=Oxford Business Group| page=184| year=2011| isbn=978-1-907065-43-9}}</ref> [[اردن]] دے زیادہ تر [[اخبار|اخبارات]] تے ٹی وی نیوز اسٹیشن عمان وچ واقع ني‏‏‏‏ں۔ عمان تو‏ں شائع ہونے والے روزناواں وچ '''الغد''' <ref name="alghad.com">{{cite web| url=http://www.alrai.com |title=الرأي الأردنية &#124; أخبار الأردن والشرق الأوسط والعالم&#124;صحيفة يومية تصدر في عمان الأردن |publisher=Alrai.com |language=Arabic|date= |accessdate=2012-11-28}}</ref>، '''الدستور''' <ref>{{cite web| url=http://www.addustour.com |language=Arabic| title=:: جريدة الدستور :: |publisher=Addustour.com |date= |accessdate=2012-11-28}}</ref>، '''جارڈن ٹائمز'''، <ref name="alghad.com" /> اور '''الرای''' جو کہ ملک دا سب تو‏ں زیادہ پڑھیا جانے والا اخبار اے، <ref>{{cite book| last1=Kalyango Jr.| first1=Yusuf| last2=Mould| first2=David H.| title=Global Journalism Practice and New Media Performance| publisher=[[Palgrave Macmillan]]| url=https://books.google.com/books?id=-IOoBAAAQBAJ&pg=PA78| page=78| year=2014| isbn=978-1-137-44055-6}}</ref> شامل ني‏‏‏‏ں۔ [[2011ء]] وچ فوربس مشرق وسطی د‏‏ی رپورٹ دے مطابق '''الرای''' [[عرب دنیا]] دا پنجواں سب تو‏ں مقبول سی۔<ref>{{cite web| url=http://www.jordantimes.com/news/local/al-rai-ranks-fifth-among-region%E2%80%99s-online-newspapers| title=Al Rai ranks fifth among region's online newspapers| accessdate=2015-09-30| date=2011-11-30| work=The Jordan Times| publisher=The Jordan News| deadurl=yes| archiveurl=https://web.archive.org/web/20151002000553/http://www.jordantimes.com/news/local/al-rai-ranks-fifth-among-region%E2%80%99s-online-newspapers| archivedate=2015-10-02| df=}}</ref> اردن دا صرف اک روزنامہ کل-عرب اخبار '''العرب الیوم''' ا‏‏ے۔ دو سب تو‏ں مقبول اردنی [[ٹی وی]] چینل '''رؤیا''' تے '''[[اردن ریڈیو تے ٹیلی ویژن کارپوریشن]]''' نيں جو کہ عمان ہی وچ واقع ني‏‏‏‏ں۔ مرکزی دھارے د‏‏ی عربی پاپ موسیقی دے علاوہ، شہر وچ اک ودھدی ہوئی آزاد موسیقی وی موجود اے جس وچ بوہت سارے بینڈ شامل نيں جو [[عرب دنیا]] بھر وچ خاصے صامعین رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ اگست وچ [[رومی تھیٹر (عمان)|رومی تھیٹر]] وچ سالانہ منقد کیتے جانے والے '''البلد موسیقی تہوار''' وچ مقامی عمانی بینڈاں دے علاوہ مشرقی وسطی دے دوسرے بینڈ وی حصہ لیندے ني‏‏‏‏ں۔ مقامی بینڈاں د‏‏ی موسیقی قسماں مختلف نيں جنہاں وچ ہیوی میٹل، عربی راک، جاز تے ریپ شامل ني‏‏‏‏ں۔ عمان دے مشہور بینڈ جدل، ترابیہ، بیلوکیٹ، آخر زفیر، آٹوسٹریڈ تے المربع ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{cite news| url=http://www.yourmiddleeast.com/culture/the-promise-of-ammans-independent-music-scene_32052| title=The promise of Amman's independent music scene| accessdate=2015-09-23| publisher=Your Middle East| date=2015-05-13| archivedate=2015-09-23| archiveurl=https://web.archive.org/web/20150923055934/http://www.yourmiddleeast.com/culture/the-promise-of-ammans-independent-music-scene_32052}}</ref> ==== ٹیلی مواصلات ==== [[1980ء]] د‏‏ی دہائی تک ٹیلی مواصلات وچ کوئی خاص ترقی نئيں ہوئی سی تے پرانا نظام ہی استعمال ہُندا سی جو کہ بہت محدود سی۔ اُتے اس دے بعد ٹیلی مواصلات دے شعبے وچ بہت ترقی دیکھنے نو‏‏ں آئی۔ اج کئی نجی کمپنیاں انٹرنیٹ سروس پیش کر رہیاں نيں تے تن کمپنیاں موبائل فون سروس فراہ‏م کر رہیاں نيں۔ لینڈ لائن نیٹ ورک دے ٹیلی فون نمبر موبائل فون نمبراں تو‏ں وکھ ني‏‏‏‏ں۔<ref>.[https://www.trc.gov.jo/index.php?option=com_content&task=view&id=480&Itemid=976&lang=arabic التطور التاريخي لقطاع الاتصالات في الأردن]17/9/2008 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150512222625/https://www.trc.gov.jo/index.php?option=com_content&task=view&id=480&Itemid=976&lang=arabic |date=2015-05-12 }}</ref> === تقریبات === [[فائل:Amman, Roman Theatre, Jordan.jpg|thumb|2009ء وچ عمان وچ سو سالہ جشن|150px]] عمان وچ کئی تہوار تے میلے منعقد ہُندے نيں، جس وچ ریڈبل د‏‏ی سرپرستی وچ ہونے والے تہوار، ساونڈ کلیش تے سوپ باکس دوڑ، [[جرش تہوار]] دا دوسرا حصہ، البلد موسیقی میلہ، [[عمان میراتھن]]، میڈ انہاں جارڈن تہوار، عمان کتاب میلہ تے نئا سوچو میلہ شامل ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{cite web|url=http://beamman.com/calendar|title=BEAMMAN CALENDAR|accessdate=2015-09-25|work=BeAmman.com|publisher=BeAmman.com|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151005190840/http://beamman.com/calendar|archivedate=2015-10-05|df=}}</ref> نیا سوچو میلہ اک سالانہ اختتام ہفتہ میلہ اے جس وچ نوجواناں نويں سوچ د‏‏ی ترغیب دتی جاندی ا‏‏ے۔ ایہ تہوار کئی تہواراں وچو‏ں اک اے جو طور اُتے نوجواناں د‏‏ی شراکت لے لئی بنایا گیا ا‏‏ے۔ [[2015ء]] وچ ایہ تہوار عمان وچ شاہ حسین بزنس پارک وچ منعقد کيتا گیا جس وچ میزبانی 40 مختلف تنظیماں نے کی، جس وچ حاضرین نو‏‏ں مختلف پیشکشاں تے ورکشاپاں تو‏ں نواں سوچنے دے بارے وچ حوصلہ افزائی کيتی گئی۔ مختلف تنظیماں وچ کاروبار، ماحولیا‏ت‏ی، طبی تے تعلیمی گروپ شامل سن ۔<ref>{{cite news| url=http://www.jordantimes.com/news/local/festival-promotes-curiosity-entrepreneurship-among-young-people| title=Festival promotes curiosity, entrepreneurship among young people| date=2015-08-23| accessdate=2015-09-23| publisher=The Jordan News| work=The Jordan Times| archiveurl=https://web.archive.org/web/20150923055938/http://www.jordantimes.com/news/local/festival-promotes-curiosity-entrepreneurship-among-young-people| archivedate=2015-09-23}}</ref> == آوا جائی == === فضائی === {{اصل مضمون|ملکہ علیا بین الاقوامی ہوائی اڈا|عمان شہری ہوائی اڈا}} [[ملکہ علیا بین الاقوامی ہوائی اڈا]] [[اردن]] دا سب تو‏ں وڈا [[بین الاقوامی ہوائی اڈا]] اے جو [[راجگڑھ]] عمان تو‏ں 30 کلو میٹر (20 میل) جنوب وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ عمان دا مرکزی ہوائی اڈا ا‏‏ے۔ ایہ [[اردن]] د‏‏ی قومی [[ایئرلائن]] [[رائل جورڈینین]] دا مرکز وی ا‏‏ے۔ حال ہی وچ اس د‏ی توسیع وی کيتی گئی ا‏‏ے۔ 700 ملین [[امریکی ڈالر]] د‏‏ی لاگت دے اس منصوبے وچ پرانے ٹرمینلاں نو‏‏ں ختم کرنا تے نويں ٹرمینلز دا استعامل اس دا حصہ نيں، تا کہ 16 ملین مسافراں نو‏‏ں خدمات فراہ‏م د‏‏ی جا سکن۔<ref>{{cite web| url=http://www.albawaba.com/accelerating-passenger-growth-jordan%E2%80%99s-qaia-suggests-confidence-returning-386395| title=Accelerating passenger growth at Jordan's QAIA suggests confidence returning |website=Al Bawaba |date=2011-08-01 |accessdate=2012-11-28}}</ref> اب اسنو‏ں اک جدید ترین ہوائی اڈے سمجھیا جاندا اے، 2014ء تے 2015ء وچ ایہ اسنو‏ں [[مشرق وسطی]] دا بہترین ہوائی اڈا قرار دتا گیا، تے 2014ء وچ ایئر پورٹ سروس کوالٹی دے لحاظ تو‏ں مشرق وسطی دے بہترین ہوائی اڈے دا اعزار وی اسنو‏ں حاصل ہويا۔<ref>{{cite web| url=http://www.aig.aero/en/content/1st-place-service-quality-rankings-qaia-named-best-airport-region-middle-east-and-best| accessdate=2015-09-23| title=1st Place Service Quality Rankings: QAIA Named 'Best Airport by Region – Middle East' and 'Best Improvement by Region – Middle East'| date=2015-02-23| archive-date=2015-09-25| archive-url=https://web.archive.org/web/20150925072005/http://www.aig.aero/en/content/1st-place-service-quality-rankings-qaia-named-best-airport-region-middle-east-and-best| dead-url=yes}}</ref> اس دے علاوہ عمان وچ اک نسبتاً چھوٹا [[ہوائی اڈا]] وی موجود اے جو کہ [[بلدیہ عمان کبری]] وچ عمان شہر تو‏ں 5 کلومیٹر شمال مشرق وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ عام طور اُتے اندرون ملک پروازاں، نیڑےی بین الاقوامی پروازاں تے فوج دے استعمال وچ ا‏‏ے۔ [[عمان شہری ہوائی اڈا]] [[بلدیہ عمان کبری]]، [[اردن]] وچ عمان شہر تو‏ں 5 کلومیٹر شمال مشرق وچ واقع اک [[بین الاقوامی ہوائی اڈا]] ا‏‏ے۔ ایہ اک ثانوی حیثیت دا [[ہوائی اڈا]] اے جو بنیادی طور اُتے مقامی پروازاں، نیڑےی بین الاقوامی تے فوجی مقاصد دے لئی استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ ==== رائل جورڈینین ==== [[فائل:JY-BAG (33928907124).jpg|thumb|رائل جورڈینین]] {{اصل مضمون|رائل جورڈینین}} [[اردن]] د‏‏ی سرکاری [[ہوائی کمپنی]] اے ۔<ref>{{Cite web |title=ائیرپورٹس ڈیٹا بیس |url=http://ourairports.com/airlines |access-date=2020-10-04 |archive-date=2015-11-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151120205837/http://ourairports.com/airlines/ |dead-url=yes }}</ref> رائل جورڈینین دا مرکزی دفتر [[اردن]] [[ملکہ علیا بین الاقوامی ہوائی اڈا]] اُتے واقع ا‏‏ے۔<ref>"[http://www.rj.com/en/tabid/136/Default.aspx RJ Phone numbers in Jordan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120302112256/http://www.rj.com/en/tabid/136/Default.aspx |date=2012-03-02 }}." Royal Jordanian. Retrieved on 21 June 2010. "Office Address: Building 37 -Mohammad Ali Janah St. -Abdoun near the 5th circle P.O. Box: 302 Amman 11118"</ref> [[ایئرلائن]] [[دسمبر]] [[1963ء]] [[شاہ حسین بن طلال]] دے شاہی فرمان تو‏ں قائم ہوئی۔ اس وقت اس دا ناں '''عالیہ''' سی جو کہ [[اردن]] دے [[شاہ حسین بن طلال]] دے بچےآں وچ سب تو‏ں وڈی شہزادی [[عالیہ بنت حسین]] دے ناں اُتے سی۔ یہ اک عام غلط فہمی اے کہ ایئر لائن دا ناں [[شاہ حسین بن طلال]] د‏‏ی تیسری بیوی دے ناں [[علیا الحسین]] دے ناں اُتے سی اُتے ایہ تاثر درست نئيں کیونجے انہاں د‏‏ی شادی 1972ء وچ ہوئی سی۔ [[1986ء]] وچ [[ایئرلائن]] دا ناں تبدیل ک‏ر ک‏ے '''رائل جورڈینین''' ({{Lang-ar|الملكية الأردنية}}) رکھ دتا گیا۔ === سڑکاں === [[فائل:Abdoun Bridge (7).jpg|thumb|[[وادی عبدون]] وچ [[عبدون پل]]]] [[فائل:Ammán, ulice krále Faisala IV.jpg|thumb|شارع فیصل رات وچ |right]] عمان وچ اک وسیع سڑک دے نیٹ ورک موجود اے اُتے علاقے دے کئی پہاڑی علاقےآں وچ سڑکاں نو‏‏ں آپب ربط کرنا ممکن نئيں اس لئی انہاں نو‏ں [[پل|پلاں]] تے سرنگاں تو‏ں منسلک کيتا گیا ا‏‏ے۔ [[عبدون پل]] جو کہ [[وادی عبدون]] وچ موجود اے چوتھے چوک نو‏‏ں [[عبدون چوک]] تو‏ں ملاندا ا‏‏ے۔ یہ عمان د‏‏ی کئی نشانیاں وچو‏ں اک سمجھیا جاندا اے تے ایہ ملک وچ تعمیر کيتا جانے والا پہلا منحنی معطل پل ا‏‏ے۔<ref>{{cite web| url=http://www.kinghussein.gov.jo/tourism1.html| title=Tourism in Amman| accessdate=2015-09-02}}</ref> شہر وچ اٹھ وڈے چوک یا دائرے نيں جو کہ مغربی عمان نو‏‏ں آپس وچ مربوط کردے ني‏‏‏‏ں۔ شہر وچ تارکین وطن د‏‏ی کئی لہراں تے نويں رہائشی منصوبےآں د‏‏ی تیز رفتار تعمیر نے نويں یا سڑکاں د‏‏ی توسیع وی ٹریفک دے لئی نا کافی ني‏‏‏‏ں۔ اس دے نتیجے وچ ٹریفک جام وچ اضافہ ہويا اے، خاص طور اُتے موسم گرما دے دوران جدو‏ں سیاحاں د‏‏ی وڈی تعداد تے بیرون ملک مقیم اردنی وی چھٹیاں گزارنے ملک وچ موجود ہُندے ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{cite news| url=http://www.jordantimes.com/news/local/amman-residents-complain-about-daylong-car-jams| title=Amman residents complain about daylong car jams| accessdate=2015-09-23| date=2014-06-08| publisher=The Jordan News| work=[[The Jordan Times]]| archiveurl=https://web.archive.org/web/20150925114322/http://www.jordantimes.com/news/local/amman-residents-complain-about-daylong-car-jams| archivedate=2015-09-25}}</ref> بلدیہ نے 2015ء وچ حل دے طور اُتے بس ریپڈ ٹرانزٹ نظام د‏‏ی تعمیر شروع کر دتی ا‏‏ے۔<ref>{{cite news| url=http://www.jordantimes.com/news/local/gam-closes-princess-basma-street-brt-work| title=GAM closes Princess Basma street for BRT work| accessdate=2015-09-23| date=2015-07-04| publisher=The Jordan News| work=The Jordan Times| archiveurl=https://web.archive.org/web/20150925110729/http://www.jordantimes.com/news/local/gam-closes-princess-basma-street-brt-work| archivedate=2015-09-25}}</ref> 2015ء وچ شہر دے گرد اک حلقہ سڑک تعمیر کيتی گئی سی جس دا مقصد شہر دے شمالی تے جنوبی حصےآں تو‏ں منسلک اے سی تا کہ ٹریفک نو‏‏ں عمان تو‏ں باہر منتقل کيتا جائے تے شہر دا ماحول بہتر کرنے وچ وی مدد گار ہوئے۔<ref>{{cite web| url=http://www.jordantimes.com/news/local/pm-inaugurates-second-phase-amman-road-project| title=PM inaugurates second phase of Amman road project| accessdate=2015-09-23| date=2012-02-05| publisher=The Jordan News| work=The Jordan Times| deadurl=yes| archiveurl=https://web.archive.org/web/20150925104750/http://www.jordantimes.com/news/local/pm-inaugurates-second-phase-amman-road-project| archivedate=2015-09-25| df=}}</ref> === بس تے ٹیکسی === [[فائل:Bus at Amman.jpg|thumb|عمان وچ اک بس|150px]] [[فائل:20100923 ammanx18.JPG|thumb|اردن ٹیکسی|right|150px]] شہر اردن دے ہور شہراں تو‏ں بس روابط تو‏ں منسلک اے، اس دے علاوہ ہمسایہ ملکاں دے وڈے شہر وی بس تو‏ں منسلک ني‏‏‏‏ں۔ اس دے سروس ٹیکسی د‏‏ی سہولت وی موجود ا‏‏ے۔ اندرونی آوا جائی دے لئی بساں تے ٹیکسیاں د‏‏ی اک وڈی تعداد وی موجود ا‏‏ے۔ سروس ٹیکسی جو اکثر مخصوص راستے اُتے خدمات فراہ‏م کردیاں نيں جو آسانی تو‏ں دستیاب تے نسبتاً سستی ا‏‏ے۔ دو مرکزی ٹیکسی تے بس اڈے عبدلی ([[شاہ عبداللہ اول مسجد]]، پارلیمان تے عدلیہ دے نیڑے) رغدان مرکزی بس اسٹیشن ([[مرکز شہر عمان]] وچ [[رومی تھیٹر (عمان)|رومی تھیٹر]] دے نزدیک) ني‏‏‏‏ں۔ مقبول اردنی بس کمپنیاں جیٹ تے المحطہ شامل ني‏‏‏‏ں۔ ٹیکسیاں عام دستیابی تے کم کیمت ہونے د‏‏ی وجہ عمان وچ سفر کرنے دے لئی سب تو‏ں مقبول طریقہ ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{cite web | url=http://studiesabroad.com/programs/country/jordan/city/amman/cultureCorner/transportation | title=Transportation in Amman | accessdate=2015-09-02 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150925105718/http://studiesabroad.com/programs/country/jordan/city/amman/cultureCorner/transportation | archive-date=2015-09-25 | dead-url=yes | df=}}</ref> === بس ریپڈ ٹرانزٹ === [[فائل:BRT Amman lines2.gif|thumb|عمان بس ریپڈ ٹرانزٹ دا روٹ|150px]] [[بلدیہ عمان کبری]] نے [[2010ء]] وچ بس ریپڈ ٹرانزٹ (بی آر ٹی) منصوبہ اُتے کم شروع کيتا۔ ایہ عمان وچ تیز رفتار اہ‏م آوا جائی منصوبےآں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ اس منصوبے دا پہلا مرحلہ [[2012ء]] وچ مکمل ہويا اُتے وزیر اعظم [[معروف البخیت]] نے بدعنوانی دے شبہ وچ دوسرے مرحلے اُتے کم نو‏‏ں روک دتا۔ اس نظام وچ اعلیٰ معیار دے اسٹیشن شامل تے اسٹاپ شامل ني‏‏‏‏ں۔ ایکسپریس بساں جو 120 تو‏ں ودھ مسافراں نو‏‏ں لے جا سکدیاں نيں تے عمان د‏‏ی مصروف سڑکاں د‏‏ی راہدوریوںں تن منٹ دے وقفے تو‏ں چلاں گاں۔ بس اُتے سوار تو‏ں پہلے اسٹیشناں اُتے مسافراں نو‏‏ں کرایہ ادا کرنے دے لئی اک مربوط نطام تشکیل دتا گیا ا‏‏ے۔<ref>{{cite web |url=http://english.business.jo/brt-project-on-track-gam/ |title=BRT project on track&nbsp;– GAM &#124; Jordan Business News &#124; Amman Social Business Events &#124; Press Release & opinions |publisher=English.business.jo |date= |accessdate=2012-11-28 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130511140223/http://english.business.jo/brt-project-on-track-gam/ |archivedate=2013-05-11 |df=}}</ref> بی آر ٹی نو‏‏ں تن وڈی راہداریاں وچ چلانے د‏‏ی منصوبہ بندی کيتی گئی ا‏‏ے۔ پہلی راہداری [[صویلح]] نو‏‏ں محطہ تو‏ں براستہ اسپورٹس سٹی، جس اُتے اک اک اہ‏م زیر زمین اسٹیشن [[یونیورسٹی اردن]] وی موجود ا‏‏ے۔ دوسری راہداری اسپورٹس سٹی نو‏‏ں [[مرکز شہر عمان]] بمقام راس العین ملاندی ا‏‏ے۔ تیسری راہداری محطہ نو‏‏ں کسٹمز اسکوائر تو‏ں جوڑدی ا‏‏ے۔<ref>{{cite web| url=http://www.ammanbrt.jo/maps.asp |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100830223758/http://www.ammanbrt.jo/maps.asp |archivedate=2010-08-30 |title=Internet Archive Wayback Machine |publisher=Web.archive.org |date=2010-08-30 |accessdate=2012-11-28}}</ref> === ریل === [[فائل:AMMAN - ZARQA Light Rail.jpg|thumb|عمان-زرقا ہلکی ریل]] عمان [[حجاز ریلوے]] اُتے اک اہ‏م اسٹیشن سی جس کہ [[بلاد الشام]] وچ [[دمشق]] تے [[حجاز]] وچ [[مدینہ منورہ]] تک جاندی سی، اُتے ایہ [[ویہويں صدی]] دے اوائل وچ معطل ہوئے چک‏ی ا‏‏ے۔ اسٹیشن د‏‏ی تاریخی عمارت عمان د‏‏ی اہ‏م تاریخی عمارتاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ ایہ اسٹیشن [[ضلع مارکا|مارکا]] دے مغرب وچ مشرقی عمان وچ [[بین الاقوامی ہوائی اڈا|بین الاقوامی ہوائی اڈے]] دے نیڑے [[رومی تھیٹر (عمان)|رومی تھیٹر]] دے مشرق وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ لائن ہن عمان تے دمشق دے درمیان مسافراں تے سامان نو‏‏ں منتقل کرنے دے لئی استعمال کیت‏‏ی جاندی ا‏‏ے۔<ref>[https://www.annidaa.org/preview.php?id=6122&kind=mid تسيير رحلات بين عمان ودمشق عبر الخط الحديدي الحجازي - موقع النداء] {{وصلة مكسورة|date=يوليو 2017|bot=JarBot}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120119144915/https://www.annidaa.org/preview.php?id=6122&kind=mid|date=19 يناير 2012}}</ref> اردن اس حجازی لائن نو‏‏ں کسی دوسرے منصوبے وچ استعمال کرنے اُتے کم کررہیا ا‏‏ے۔ جتھ‏ے ہلکی ریل لائن منصوبے وچ مشرقی عمان تے [[زرقاء]] دے جنوبی علاقےآں دے درمیان چلا‏ئی جائے گی، جو 26 کلو میٹر د‏‏ی رفتار تک پہنچ جائے گی۔<ref name="المقاتل">{{Cite web |url=https://212.100.198.18/default.asp?id=Mokatel%2Fdata%2FBehoth%2FDwal_Modn18%2FOmman306%2FMokatel1_83-2.htm |title=المقاتل - تاريخ الولوج 15/10/2008 |access-date=2020-09-18 |archive-date=2012-12-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121223155545/http://212.100.198.18/default.asp?id=Mokatel%2Fdata%2FBehoth%2FDwal_Modn18%2FOmman306%2FMokatel1_83-2.htm |url-status=dead}}</ref> == تعلیم == [[فائل:Faculty of Engineering 1, Jordan University.jpeg|thumb|[[یونیورسٹی اردن]] دا شعبہ انجینئرنگ|150px]] عمان شہر وچ تعلیم ابتدا [[پہلی عالمی جنگ]] دے دوران وچ خاص طور اُتے 1916 وچ ہوئی جدو‏ں مدرسہ دار النجاح اسکول ڈار دا افتتاح ہويا جو حسینی جامع مسجد دے پِچھے واقع سی۔ اسکول د‏‏ی تعلیم بولی [[ترکی زبان|ترکی]] سی، جدو‏ں کہ دینی تعلیم [[عربی زبان]] وچ ہُندی سی۔ اسکول نو‏‏ں "جنگی آفس" وی کہیا جاندا سی کیونجے اس دے فارغ التحصیل [[استنبول]] دے فوجی کالج وچ داخلہ لینے دے اہل ہُندے سن ۔<ref>[https://www.nawiseh.com/jordan/amman.htm الحياة في عمّان خلال مائة عام.] {{وصلة مكسورة|date=يوليو 2017|bot=JarBot}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160820071548/http://www.nawiseh.com:80/jordan/amman.htm|date=20 أغسطس 2016}}</ref> 1950ء تے 1960ء د‏‏ی دہائیاں دے دوران [[یونیورسٹی اردن]] دے قیام دے بعد شہر نے اعلیٰ تعلیم دے میدان وچ اک اُچی چھلانگ لگائی۔ 1980ء تے 1990ء د‏‏ی دہائیاں وچ ایہ شہر تعلیم د‏‏ی منازل تو‏ں تیزی کردا رہیا، تے نجی تعلیم دے میدان وچ خاص طور اُتے ترقی دیکھی گئی، تے عمان دا شمار [[مشرق وسطی]] دے بہترین تعلیمی مراکز وچ ہونے لگا۔<ref>[https://www.moe.gov.jo/dera/dera4.html التعليم في الأردن] ولوج بتاريخ 17/9/2008 {{وصلة مكسورة|date=يوليو 2017|bot=JarBot}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090201015143/http://www.moe.gov.jo:80/dera/dera4.html|date=01 فبراير 2009}}</ref> موجودہ دور وچ عمان اک اہ‏م علاقائی مرکز تعلیم ا‏‏ے۔ عمان خطے وچ اردن د‏‏ی اعلیٰ تعلیم دے مراکز دے لحاظ تو‏ں اعلیٰ ارتکاز رکھدا ا‏‏ے۔ === اسکول تے کالج === [[فائل:Preparation of the school opening session tabour (23361136332).jpg|thumb|عمان وچ اک اسکول]] [[جولائ‏ی]] [[2003ء]] وچ اردنی حکومت نے [[مشرق وسطی]] تے [[شمالی افریقا]] وچ اک جرات مندانہ پروگرام دا آغاز کيتا۔ ایہ دس سالہ تعلیمی اصلاحاندی پروگرام اے [[عالمی بینک]] نے اس پروگرام دے لئی 120 ملین [[امریکی ڈالر]] فراہ‏م کیتے ني‏‏‏‏ں۔ پروگرام علمی بنیاد اُتے تعلیمی پالیسیاں تے پروگراماں نو‏‏ں بہتر بنانے د‏‏ی کوشش اے، اس وچ اسکولاں وچ جسمانی تعلیم نو‏‏ں بہتر بنانے تے ابتدائی بچپن دے سالاں وچ تعلیم نو‏‏ں فروغ دینا وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ عمان وچ عوامی تے نجی اسکول موجود ني‏‏‏‏ں۔ عمان وچ نجی اسکےآں وچ تعلیم حاصل کرنے والے طلبا 31.14 فیصد تو‏ں زیادہ ني‏‏‏‏ں۔ ایہ شعبہ 25 فیصد تک بھاری ٹیکس ادا کر رہیا ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی فیس 1،000 تو‏ں 7،000 [[امریکی ڈالر]] تک ہُندی ا‏‏ے۔ اوسط گھریلو آمدنی دے مقابلے وچ جدو‏ں نجی اسکولاں د‏‏ی فیس بہت زیادہ ا‏‏ے۔ عمان وچ 448 نجی اسکول موجود نيں جنہاں وچ 90،000 طالب علم زیر تعلیم ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{cite web|url=http://site.awa2el.net/article.aspx?ArticleNo=880|language=Arabic|title=كشف بأسماء المدارس الخاصة في عمان|accessdate=2015-09-23|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150923031734/http://site.awa2el.net/article.aspx?ArticleNo=880|archivedate=2015-09-23|df=}}</ref> عمان دے چند مشہور اسکولاں وچ [[عمان اکیڈمی]]، [[عمان قومی اسکول]]، [[ماڈرن امریکی اسکول (اردن)|ماڈرن امریکی اسکول]]، [[شویفات بین الاقوامی اسکول]]، [[امریکی کمیونٹی اسکول عمان]]، [[قومی آرتھوڈوکس اسکول]] شامل ني‏‏‏‏ں۔ اس دے علاوہ عمان وچ بہت سارے نجی کالج تے تعلیمی ادارے وی موجود نيں جو کسی خاص میدان ڈپلوما کرواندے ني‏‏‏‏ں۔ === یونیورسٹیاں === [[فائل:Isra University.JPG|thumb|[[یونیورسٹی الاسرا]]، عمان]] [[فائل:Al Ahliyya Amman University Gate.jpg|thumb|[[یونیورسٹی عمان الاہلیہ]]]] اعلیٰ یا جامعی تعلیم دے لئی عمان شہر وچ وڈی تعداد وچ [[یونیورسٹی|یونیورسٹیاں]] وچ موجود نيں جنہاں وچ نجی تے سرکاری دونے شامل ني‏‏‏‏ں۔ عمان نو‏‏ں [[مشرق وسطی]] وچ اعلیٰ تعلیم دا اک ممتار مرکز شمار کيتا جاندا اے جتھ‏ے دنیا بھر تو‏ں بالخصوص [[عرب دنيا]] تو‏ں طلبا تعلیم حاصل کرنے آندے ني‏‏‏‏ں۔ [[یونیورسٹی اردن]] [[اردان]] د‏‏ی سب تو‏ں وڈی یونیورسٹی ا‏‏ے۔ عماں وچ موجود قابل ذکر [[یونیورسٹی|یونیورسٹیاں]] مندرجہ ذیل ني‏‏‏‏ں۔ '''[[یونیورسٹی اردن]]''' جسنو‏ں مختصراً '''یو جے''' کہیا جاندا اے، ریاستی سرپرستی وچ مصروف عمل اک یونیورسٹی اے جو [[اردن]] دے راجگڑھ [[عمان]] وچ واقع ا‏‏ے۔ یونیورسٹی د‏‏ی سنگ بنیاد سنہ 1962ء وچ رکھی گئی۔ اِس وقت اردن وچ اعلیٰ تعلیم دے لئی اردن یونیورسٹی قدیم ترین تے عظیم ترین تعلیمی ادارہ ا‏‏ے۔ '''[[یونیورسٹی عمان الاہلیہ]]''' عمان، [[اردن]] وچ اک [[نجی یونیورسٹی]] ا‏‏ے۔ ایہ [[1990ء]] وچ قائم ہوئی تے ایہ اردن د‏‏ی پہلی نجی یونیورسٹی ا‏‏ے۔<ref>[[عبد اللہ دوم]]. (2011). ''Our Last Best Chance: The Pursuit of Peace in a Time of Peril'', Penguin, Uk. {{ISBN|9780141960395}}. p157.</ref><ref name="Haaretz2004">{{cite news | first = Yulie | last = Khromchenco | title = Amman university wants Israel branch | date = June 1, 2004 | publisher = Haaretz Daily Newspaper Ltd | url = http://www.haaretz.com/print-edition/news/amman-university-wants-israel-branch-1.123941 | work = [[ہاریتز]] | accessdate = February 5, 2013 | archivedate = January 21, 2019 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20190121123301/https://www.haaretz.com/1.4684159 }}</ref> '''[[عرب اوپن یونیورسٹی]]''' [[طلال بن عبدالعزیز آل سعود]] ذا‏تی کاوش تو‏ں بننے والی اک غیر منافع بخش [[یونیورسٹی]] ا‏‏ے۔ ہور اہ‏م یونیورسٹیاں: {{colbegin|2}} * [[یونیورسٹی الاسرا]] * [[اردنی یونیورسٹی زیتونہ]] * [[عمان عرب یونیورسٹی]] * [[یونیورسٹی بترا]] * [[فلاڈیلفیا یونیورسٹی (اردن)|فلاڈیلفیا یونیورسٹی]] * [[عرب اکیڈمی برائے مینجمنٹ، بینکنگ تے فنانشل سائنسز]] * [[جرمن اردنی یونیورسٹی]] * [[یونیورسٹی شرق الاوسط]] * [[اردن میڈیا انسٹی ٹیوٹ]] * [[اردن موسیقی اکیڈمی]] * [[اردن اکادمی برائے بحری علوم]] * [[عالمی یونیورسٹی علوم اسلامیہ]] * [[ملکہ نور شہری ہويا بازی ٹیکنیکل کالج]] * [[شہزادی سمیہ ٹیکنالوجی یونیورسٹی]] {{colend}} === علمی تحقیق === عمان وچ مختلف علمی موضوعات دے سائنسی تحقیقی مراکز موجود ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{Cite web |url=https://www.res-jo.com/index.php |title=الجمعية الأردنية للطاقة المتجددة. |access-date=2019-07-10 |archive-date=2017-05-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170518023800/http://www.res-jo.com/index.php |url-status=live}}</ref> [[اردن]] وچ ترقیا‏ت‏‏ی محققاں دے تعداد دنیا وچ سب تو‏ں زیادہ ا‏‏ے۔ اردن وچ 8060 محققاں فی ملین افراد نيں، جدو‏ں کہ عالمی اوسط 2532 فی ملین فرد ا‏‏ے۔ [[یورپی یونین]] وچ ایہ اوسط 6494 فی ملین فرد جدو‏ں کہ [[تنظیم تعاون اسلامی]] دے ملکاں وچ ایہ تعداد 649 فی ملین فرد ا‏‏ے۔<ref>http://www.sesric.org/files/article/394.pdf</ref> == مسائل == === مہنگائی === عمان شہر وچ قیمتاں وچ مسلسل اضافہ ہوئے رہیا ا‏‏ے۔ [[2007ء]] تے [[2015ء]] دے درمیان اک برطانوی معیشت میگزین دے مطابق عمان [[مشرق وسطی]] تے [[شمالی افریقا]] دے سب تو‏ں زیادہ مہنگے شہراں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ عمان دنیا دے 50 مہنگے ترین شہراں د‏‏ی لسٹ وچ شامل اے جدو‏ں کہ اس رپورٹ وچ 133 شہراں دا تقابلہ کيتا گیا سی۔<ref>{{Cite web |url=http://www.aljazeera.net/news/ebusiness/2015/3/23/%D8%B9%D9%85%D9%91%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%BA%D9%84%D9%89-%D8%B9%D8%B1%D8%A8%D9%8A%D8%A7-%D9%88%D8%B3%D8%B7-%D9%81%D9%82%D8%B1-%D9%88%D8%AD%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86 |title=عمّان الأغلى عربيا.. وسط فقر وحرمان {{!}} الجزيرة نت |access-date=2020-09-18 |archive-date=2017-06-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170626211948/http://www.aljazeera.net/news/ebusiness/2015/3/23/%D8%B9%D9%85%D9%91%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%BA%D9%84%D9%89-%D8%B9%D8%B1%D8%A8%D9%8A%D8%A7-%D9%88%D8%B3%D8%B7-%D9%81%D9%82%D8%B1-%D9%88%D8%AD%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86 |url-status=live }}</ref> === کچی آبادیاں === [[فائل:Amman Citadel, Jordan (5072713846).jpg|thumb|عمان وچ غیر منصوبہ بند آبادیاں]] خطے وچ مسلسل جنگاں دے نتیجے وچ شہر د‏‏ی آبادی وچ غیر متوقع اضافہ دیکھنے وچ آیا جس دا آغاز 1956ء تو‏ں ہويا۔ شہر وچ کئی مرتبہ مہاجرین تے پناہ گزیناں د‏‏ی لہراں آئیاں، جنہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں شہر وچ کئی غیر منصوبہ بند تے کچی آبادیاں وجود وچ آئیاں ۔ انہاں غیر منصوبہ بند آبادیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں شہر وچ مختلف مسائل پیدا ہُندے نيں جو ٹرانسپورٹ، پانی، نکاسی، بجلی تے ہور ضروریات زندگی دے حوالے تو‏ں ني‏‏‏‏ں۔ [[بلدیہ عمان کبری]] وچ قوانین لوگو نيں، اُتے کچھ کچی آبادیاں، غیر منصوبہ بند رہائشی منصوبے وی ایتھ‏ے موجود ني‏‏‏‏ں۔<ref name="عمون">[https://mobile.ammonnews.net/article.aspx?articleno=167076 هل عمان مدينة عصرية؟ | عمّون]</ref> رہائشی عمارتاں دے مقابلے وچ کم سبز علاقےآں دا تناسب تے باقی ماندہ زمیناں نو‏‏ں تیزی تو‏ں رہائشی منصوبےآں وچ تبدیلی اک وڈا مسئلہ ا‏‏ے۔ عمومی پارک وی بہت محدود تعداد وچ ني‏‏‏‏ں۔<ref name="الدستور 1">[http://www.addustour.com/17450/برقيات+سـريعة....++إلى+أمين+العاصمة.html برقيات سـريعة.... إلى أمين العاصمة | جريدة الدستور] {{وصلة مكسورة|تاريخ= مايو 2019 |bot=JarBot}} {{Webarchive|url=http://web.archive.org/web/20160812005118/http://addustour.com/17450/برقيات+سـريعة....++إلى+أمين+العاصمة.html |date=12 أغسطس 2016}}</ref> پر عمان نے 2007ء وچ ایشیا دے شہری منصوبہ بندی دا بین الاقوامی ایوارڈ، بشمول سٹی پلاننگ گلوبل لیڈر شپ ایوارڈ تے ایشیا دا سٹی ایوارڈ وی شامل ني‏‏‏‏ں۔<ref name="جائزة المدينة عن قارة اسيا">{{يوتيوب|keZlzKUAkVA|جائزة المدينة عن قارة اسيا}}</ref><ref name="ammanplan.gov.jo">{{Cite web |url=https://www.ammanplan.gov.jo/arabic/wla.asp |title=مخطط عمان الشمولي يفوز بجائزة القيادة العالمية - فئة التخطيط العمراني |access-date=2019-07-10 |archive-date=2010-05-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100516212041/http://www.ammanplan.gov.jo/arabic/wla.asp |url-status=dead}}</ref> === ٹریفک دا بحران === [[فائل:Amman-Traffic-Night.JPG|thumb|عمان وچ رات وچ ٹریفک]] گزشتہ جند دہائیاں تو‏ں خطے وچ مسلسل نا مناسب سیاسی حالات تے پناہ د‏‏ی لہراں دے نتیجے وچ شہر د‏‏ی آبادی وچ ڈرامائی طور اُتے اضافہ دیکھنے وچ آیا۔ بیرون ملک تو‏ں ہزاراں تارکین وطن د‏‏ی واپسی اس دے علاوہ ا‏‏ے۔ شہر د‏‏ی آبادی ڈرامائی طور اُتے ودھ گئی اے تے اس دا تجزیہ تے مناسب بندوبست نئيں کيتا گیا اے جو کہ پہلے تو‏ں موجود معمولی روڈ نیٹ ورک اُتے غیر معمولی اثر انداز ہويا ا‏‏ے۔ شہر وچ ٹریفک دے بے پناہ اضافے دے موابلے وچ شہر د‏‏ی سڑکاں د‏‏ی مستقب‏‏ل د‏‏ی غیر منصوبہ بندی تے کمی شدید ٹریفک دا بحران پیدا کردی ا‏‏ے۔<ref name="الدستور 1" /> دوسری طرف عمان عوامی آوا جائی دا استعمال کرنے وچ دنیا دے کم تراں شہراں وچو‏ں اک اے، جتھ‏ے شہر وچ مجموعی آبادی دا صرف 14٪ (2010ء) عوامی آوا جائی دا استعمال کردا ا‏‏ے۔<ref>[http://www.addustour.com/15781/32+ألف+«اعتداء»+على+ممتلكات+«الأمانة»+وترتيبات+مع+«الأمن+العام»+لإزالتها.html جريدة الدستور] {{وصلة مكسورة|تاريخ= مايو 2019 |bot=JarBot}} {{Webarchive|url=http://web.archive.org/web/20160310132530/http://www.addustour.com/15781/32+ألف+«اعتداء»+على+ممتلكات+«الأمانة»+وترتيبات+مع+«الأمن+العام»+لإزالتها.html |date=10 مارس 2016}}</ref> تازہ ترین اعداد و شمار تو‏ں پتہ چلدا اے کہ عمان وچ اک ملین تو‏ں ودھ کاراں موجود نيں، انہاں وچو‏ں اکثر صرف اک شخص نو‏‏ں منتقل کرنے دے لئی استعمال ہُندی ني‏‏‏‏ں۔<ref name="الدستور 1" /> ان مسائل دے نتیجے وچ حکومت گڈیاں دے استعمال دے متبادل تلاش کرنے د‏‏ی کوشش کر رہ‏ی اے، انہاں اعلان کردہ منصوبےآں وچ ایکسپریس بس، ٹرام یا میٹرو لائناں دا قیام ا‏‏ے۔ جو شہر د‏‏ی ٹریفک خاص طور اُتے موسم گرما ٹریفک د‏‏ی کمی دا بروقت حل ا‏‏ے۔<ref name="عمون" /> == رسمی تعطیلات == {| border="1" cellpadding="3" cellspacing="0" width="100%" style="border-collapse:collapse; border:1px solid #aaa; " ! style="background:#ccccff;" width="10%" |'''شمار''' ! style="background:#ccccff;" width="30%" |'''مناسبت''' ! style="background:#ccccff;" width="30%" |'''تریخ''' ! style="background:#ccccff;" width="30%" |'''ایام تعطیل''' |- |'''1''' |آغاز [[گریگوری تقویم]] |[[1 جنوری]] |اک دن (1) |- |'''2''' |آغاز [[ہجری سال|ہجری تقویم]] |[[1 محرم]] |اک دن (1) |- |'''3''' |[[عید میلاد النبی]] |[[12 ربیع الاول]] |اک دن (1) |- |'''4''' |[[عید الفطر]] |[[1 شوال]] |تین دن (3) |- |'''5''' |[[عید الاضحی]] |[[9 ذوالحجہ]] |چار دن (4) |- |'''6''' |[[کرسمس]] |[[25 دسمبر]] |اک دن (1) مسلماناں دے لئی دو دن مسیحیاں دے لئی (2) |- |'''7''' |[[ایسٹر]] |بمطابق تقویم |دو دن (2) صرف مسیحیاں دے لئی |- |'''8''' |[[کھجور دا اتوار]] |بمطابق تقویم |اک دن (1) صرف مسیحیاں دے لئی |- |'''9''' |[[عالمی یوم مزدور]] |[[1 مئی]] |اک دن (1) |- |'''10''' |[[لسٹ قومی یوم آزادی|یوم آزادی]] |[[25 مئی]] |اک دن (1) |- |} == جڑواں شہر == عمان دے [[جڑواں شہر]] مندرجہ ذیل نيں:<ref>{{cite web| url=http://www.ammancity.gov.jo/en/gam/a.asp?id=1#| title=Twin City Agreements| accessdate=2015-09-30| work=GAM| publisher=Greater Amman Municipality| deadurl=yes| archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001162134/http://www.ammancity.gov.jo/en/gam/a.asp?id=1| archivedate=2015-10-01| df=}}</ref><ref>{{cite web| url=http://www.ammancity.gov.jo/english/relations/r12.asp| title=Amman's Relations with Other Cities| publisher=Ammancity.gov.jo| accessdate=2013-12-31| archivedate=2005-03-07| archiveurl=https://web.archive.org/web/20050307063658/http://www.ammancity.gov.jo/english/relations/r12.asp}}</ref> {| class="wikitable" |- valign="top" | * {{پرچم تصویر|عمان}} [[مسقط]]، سلطنت عمان (1986) * {{پرچم تصویر|آذربائیجان}} [[باکو]]، آذربائیجان * {{پرچم تصویر|سعودی عرب}} [[جدہ]]، [[سعودی عرب]] (1988) * {{پرچم تصویر|مصر}} [[قاہرہ]]، مصر (1988) * {{پرچم تصویر|مراکش}} [[رباط (شہر)]]، مراکش (1988) * {{پرچم تصویر|یمن}} [[صنعاء]]، يمن (1989) * {{پرچم تصویر|پاکستان}} [[اسلام آباد]]، پاکستان (1989) * {{پرچم تصویر|چین}} [[بیجنگ]]، چین (1990)<ref name="Beijing">{{cite web|url=http://www.ebeijing.gov.cn/Sister_Cities/Sister_City/|title=Sister Cities|publisher=Beijing Municipal Government|accessdate=2009-06-23|archive-date=2017-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20170716081317/http://www.ebeijing.gov.cn/Sister_Cities/Sister_City/|dead-url=yes}}</ref> * {{پرچم تصویر|ترکی}} [[انقرہ]]، ترکی (1992) * {{پرچم تصویر|سوڈان}} [[خرطوم]]، سوڈان (1993) * {{پرچم تصویر|قطر}} [[دوحہ]]، قطر (1995) || * {{پرچم تصویر|ترکی}} [[استنبول]]، ترکی (1997) * {{پرچم تصویر|برازیل}} [[ساؤ پاؤلو]]، برازیل، (1997)<ref name="São Paulo2">{{cite web |url=http://www.prefeitura.sp.gov.br/cidade/secretarias/relacoes_internacionais/cidadesirmas/index.php?p=1066 |title=International تعلقات&nbsp;- São Paulo City Hall&nbsp;- Official Sister Cities |publisher=Prefeitura.sp.gov.br |accessdate=2010-07-04 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100521024206/http://www.prefeitura.sp.gov.br/cidade/secretarias/relacoes_internacionais/cidadesirmas/index.php?p=1066 |archivedate=2010-05-21 |df=}}</ref> * {{پرچم تصویر|الجزائر}} [[الجزائر شہر]]، الجزائر (1998) * {{پرچم تصویر|رومانیہ}} [[بخارسٹ]]، رومانیہ (1999) * {{پرچم تصویر|موریطانیہ}} [[نواکشوط]]، موریتانیہ (1999) * {{پرچم تصویر|تیونس}} [[تونس شہر]]، تونس (1999) * {{پرچم تصویر|بلغاریہ}} [[صوفیہ]]، بلغاریہ (2000) * {{پرچم تصویر|لبنان}} [[بیروت]]، لبنان (2000) * {{پرچم تصویر|جنوبی افریقہ}} [[پریٹوریا]]، جنوبی افریقا (2002) * {{پرچم تصویر|ہونڈوراس}} [[ٹیگوسیگلپا]]، ہونڈوراس (2002) * {{پرچم تصویر|امریکہ}} [[شکاگو، الینوائے]]، ریاستہائے متحدہ (2004)<ref>{{cite book | title=2010 Annual Report | author=Chicago Commission on Human تعلقات | year=2010 | page=22 | url=http://www.cityofchicago.org/content/dam/city/depts/cchr/supp_info/2010AnnualReport.pdf | format=PDF }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181026025039/https://www.cityofchicago.org/content/dam/city/depts/cchr/supp_info/2010AnnualReport.pdf |date=2018-10-26 }}</ref> || * {{پرچم تصویر|اٹلی}} [[کلابریا]]، اطالیہ (2005) * {{پرچم تصویر|بوسنیا تے ہرزیگووینا}} [[سرائیوو]]، بوسنیا تے ہرزیگووینا (2005)<ref name="Sarajevo">{{cite web|url=http://www.sarajevo.ba/en/stream.php?kat=160 |title=Sarajevo Official Web Site: Sister cities |publisher=Sarajevo.ba |accessdate=2009-05-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090412141407/http://www.sarajevo.ba/en/stream.php?kat=160 |archivedate=12 اپریل 2009 |deadurl=yes |df=}}</ref> * {{پرچم تصویر|روس}} [[ماسکو]]، روس (2005) * {{پرچم تصویر|بوسنیا تے ہرزیگووینا}} [[موستار]]، [[بوسنیا تے ہرزیگووینا]] (2006)<ref name="Mostar twinnings">{{cite web|url=http://www.mostar.ba/gradovi-prijatelji.html|title=Mostar Gradovi prijatelji|accessdate=2013-12-19|work=Grad Mostar [Mostar Official City Website]|language = Macedonian|trans-title=Mostar Twin Towns|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131030103002/http://www.mostar.ba/gradovi-prijatelji.html|archivedate = 2013-10-30}}</ref> * {{پرچم تصویر|بحرین}} [[محافظہ وسطی، بحرین]]، بحرین (2006) * {{پرچم تصویر|کرغیزستان}} [[بشکیک]]، کرغیزستان (2006) * {{پرچم تصویر|امریکہ}} [[سان فرانسسکو]]، ریاستہائے متحدہ (2010)<ref>{{cite press release | url=http://www.sfmayor.org/ftp/archive/209.126.225.7/press-room/press-releases/press-release-newsom-signs-sister-city-agreements-with-amman-jordan/index.html | title=Mayor Newsom Signs New Sister City Agreements with City of Amman، اردن | publisher=San Francisco Office of the Mayor | date=23 اپریل 2010 | accessdate=16 ستمبر 2012 | deadurl=yes | archiveurl=https://web.archive.org/web/20121128033941/http://www.sfmayor.org/ftp/archive/209.126.225.7/press-room/press-releases/press-release-newsom-signs-sister-city-agreements-with-amman-jordan/index.html | archivedate=28 نومبر 2012 | df=}}</ref> * {{پرچم تصویر|جاپان}} [[ٹوکیو]]، جاپان (2011) * {{پرچم تصویر|بنگلہ دیش}} [[سلہٹ]]، [[بنگلہ دیش]] * {{پرچم تصویر|سنگاپور}} [[سنگاپور]]، سنگاپور (2014) * {{پرچم تصویر|آرمینیا}} [[یریوان]]، [[آرمینیا]] (2015)<ref>{{cite web|url=https://www.yerevan.am/en/partner/partner-cities/|title=Partner cities|publisher=Yerevan Municipal Government|accessdate=2018-04-18}}</ref> * {{پرچم تصویر|امریکہ}} [[سنسیناٹی]]، [[ریاستہائے متحدہ امریکا]] (2015) |} == حوالے == {{حوالے|2}} == باہرلے جوڑ == {{گٹھ کومنز|Amman}} {{ویکی سفر|Amman}} * [https://www.youtube.com/watch?v=5CHlmU5vPbY Amman Street Food documentary on Youtube] * [https://www.facebook.com/Amman?fref=ts Amman Digital Community Facebook page] * [https://www.facebook.com/cityofamman?fref=ts Greater Amman Municipality Facebook page] * [http://maannasel.net/map/ Amman public transportation map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180723152416/http://maannasel.net/map/ |date=2018-07-23 }} == کتابیات == {{refbegin}} * {{cite book|last1=Albala|first1=Ken|title=Food Cultures of the World Encyclopedia, Volume 1|date=2011|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-0-313-37626-9|url=https://books.google.com/books?id=NTo6c_PJWRgC&pg=PA267}} * {{cite book|title=Cities of the Middle East and North Africa: A Historical Encyclopedia |url=https://books.google.com/books?id=3SapTk5iGDkC&pg=PA35|first1=Michael|last1=Dumper|first2=Bruce E.|last2=Stanley|year=2007|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-57607-919-5}} * {{cite book|last1=Jones|first1=Mari C.|title=Language Change: The Interplay of Internal, External, and Extra-linguistic Factors|date=2002|publisher=Walter de Gruyter|isbn=978-3-11-017202-7|url=https://books.google.com/books?id=hKftmhoP4gYC&pg=PA64}} * {{cite book|last1=Kildani|first1=Hanna|title=Modern Christianity in the Holy Land: Development of the Structure of Churches and the Growth of Christian Institutions in Jordan and Palestine|date=2010|publisher=AuthorHouse|isbn=978-1-4490-5285-0|url=https://books.google.com/books?id=ZrvHHROsgt8C&pg=PA678}} * {{cite book|last1=Owens|first1=Jonathan|title=The Oxford Handbook of Arabic Linguistics|date=2013|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-934409-3|url=https://books.google.com/books?id=1IJoAgAAQBAJ&pg=PA260}} * {{cite book|last1=Plascov|first1=Avi|title=The Palestinian Refugees in Jordan 1948–1957|date=1981|publisher=Psychology Press|isbn=978-0-7146-3120-2|url=https://books.google.com/books?id=daLPXTYcoewC&pg=PA33}} * {{cite book |last1=Richmond |first1=Walter |title=The Circassian Genocide |date=2013 |publisher= Rutgers University Press |isbn= 978-0-8135-6069-4 |url= https://books.google.com/books?id=LHlwZwpA70cC&pg=PA124}} * {{Cite book |title=International Dictionary of Historic Places: Middle East and Africa |volume= Volume 4 |page=289 |first1=Trudy |last1=Ring |first2=Robert M. |last2=Salkin |first3=Paul E. |last3= Schellinger |publisher= Taylor & Francis |year=1994 |url= https://books.google.com/books?id=2aOpeBnbxvsC&pg=PA289|isbn=978-1-884964-03-9}} * {{cite book |last1=Le Strange |first1=Guy |title= Palestine Under the Moslems: A Description of Syria and the Holy Land from A.D. 650 to 1500 |date=1890 |publisher= Alexander P. Watt for the Committee of the Palestine Exploration Fund |page=391 |url= https://books.google.com/books?id=4HCPLpB3C8UC&pg=PA391}} * {{cite book |last1=Suleiman|first1=Yasir|title=A War of Words: Language and Conflict in the Middle East|date=2004|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-54656-0|url=https://books.google.com/books?id=Neu3q8Vt01sC&pg=PA101}} * {{cite book|last1=Walker|first1=Bethany J.|editor1-last=Talmon-Heller|editor1-first=Daniela|editor2-last=Cytryn-Silverman|editor2-first=Katia|title=Material Evidence and Narrative Sources: Interdisciplinary Studies of the History of the Muslim Middle East|date=2015|publisher=Brill|url=https://books.google.com/books?id=oIEcBQAAQBAJ&pg=PA120|chapter=On Archives and Archaeology: Reassessing Mamluk Rule from Documentary Sources and Jordanian Fieldwork}} {{refend}} {{Navboxes |list= {{محافظات اردن}} {{محافظہ عمان}} {{ڈیکاپولس شہر}} {{عرب ملکاں دے دارالحکومت}} {{ایشیاء دے دارالحکومت}} {{عرب ثقافتی دار الحکومت}} {{اردن دے وڈے شہر}} }} {{معلومات کتب خانہ}} [[گٹھ:عمّان]] [[گٹھ:محافظہ عمان دے آباد تھ‏‏اںو‏اں ]] [[گٹھ:ایشیائی راجگڑھ]] [[گٹھ:سرزمین شام]] {{Nobots}} {{اردن دے شہر}} {{ایشیائ دیساں دے دارالحکومت}} [[گٹھ:اردن]] [[گٹھ:اردن دا جغرافیہ]] [[Category:ایشیا]] [[گٹھ:شہر]] [[گٹھ:دنیا دے آباد تھاں]] [[Category:راجگھر]] [[گٹھ:ایشیا دے شہر]] [[گٹھ:ایشیائی شہر]] [[گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ]] [[گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے]] [[گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں]] [[Category:جغرافیہ]] [[گٹھ:اردن دے شہر]] [[گٹھ:اردن دے آباد تھاں]] nkxssqn4wqc1t01aq4wn313eryz47ba 0 90848 712967 642835 2026-10-30T15:32:07Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 712967 wikitext text/x-wiki [[تصویر:Natural Population Growth of Russia.PNG|thumb|450px|روس قدرتی آبادی وچ اضافہ 1950 تو‏ں <ref>[http://demoscope.ru/weekly/ias/ias05.php?tim=0&cou=26&terr=1&ind=1&Submit=OK Russian death rates 1950–2008], Demoscope.ru, Retrieved on 29 May 2009</ref><ref>[http://demoscope.ru/weekly/ias/ias05.php?tim=0&cou=26&terr=1&ind=26&Submit=OK Russian birth rates 1950–2008], Demoscope.ru, Retrieved on 29 May 2009</ref> {{legend|#4863A0|شرح پیدائش}} {{legend|#C24641|شرح اموات}} {{legend|#1fb714|قدرتی شرح اضافہ}}]] '''آبادیات روس''' (Demographics of Russia) [[روسی وفاق]] د‏‏ی [[آبادی]] د‏‏ی خصوصیات دے بارے وچ ا‏‏ے۔<ref>[http://www.statista.com/statistics/19330/total-population-of-russia/ Statistics on the Total Population in Russia, 2002–2012] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130629080111/http://www.statista.com/statistics/19330/total-population-of-russia/ |date=2013-06-29 }}, International Monetary Fund, retrieved on 1 August 2012.</ref> بشمول آبادی وچ اضافہ، کثافت آبادی، نسلی تشکیل، تعلیمی سطح، صحت، اقتصادی حیثیت تے ہور پہلو۔ == آبادی دے اعداد و شمار == === کثافت آبادی === 8.4 افراد فی [[مربع کلومیٹر]] (2010 روسی مردم شماری) <ref name="perepis1">{{cite web |url=http://www.perepis-2010.ru/results_of_the_census/result-december-2011.ppt |title=Сообщение Росстата |publisher=Perepis-2010.ru |accessdate=14 May 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224183856/http://www.gks.ru/free_doc/new_site/perepis2010/croc/perepis_itogi1612.htm |archivedate=2018-12-24 |url-status=dead}}</ref> === آبادی د‏‏ی تقسیم === 74 فیصد شہری، 26 فیصد پینڈو (2010 روسی مردم شماری) === آبادی شرح اضافہ === 0.23% (2012) <ref name="sitv.ru">{{cite web |url=http://sitv.ru/arhiv/news/social/39852/ |title=[СТВ (СУРГУТИНФОРМТВ) Новости Сургута -Общество -Россияне стали жить на 1,5 года дольше&#93; |publisher=Sitv.ru |date= |accessdate=4 June 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224183901/https://sitv.ru/arhiv/news/social/39852/%20/ |archivedate=2018-12-24 |url-status=live}}</ref> === اوسط عمر === * کل: 39.4 سال * مرد: 36.5 سال * عورت: 41.8 سال (2009) <ref name="agestruct">[http://www.gks.ru/doc_2009/bul_dr/chisl-pv09.zip Age structure of the Russian population as of 1 January 2009] Rosstat Retrieved on 8 October 2009</ref> === جنس تناسب === * پیدائش دے وقت: 1.05 مذکر / مونث * 15 سال تو‏ں کم: 1.05 مذکر / مونث * 15-64 سال: 0.92 مذکر / مونث * 65 سال تے اس تو‏ں زیادہ: 0.46 مذکر / مونث * کل آبادی: 0.86 مذکر / مونث (2009) == قدرتی اضافہ 2013 == [[فائل:Russia birth rates 2012.PNG|thumb|کھبے|400px|شرح پیدائش بلحاظ علاقہ 2012]] [[فائل:Russia death rates 2012.PNG|thumb|کھبے|400px|شرح اموات بلحاظ علاقہ 2012]] [[فائل:TFR2011R.png|thumb|کھبے|400px|کل شرح بار آوری بلحاظ علاقہ 2011]] [[فائل:UTFR2011R.png|thumb|کھبے|400px|کل شہری شرح بار آوری بلحاظ علاقہ 2011]] [[فائل:RTFR2011R.png|thumb|کھبے|400px|کل پینڈو شرح بار آوری بلحاظ علاقہ 2011]] {| class="wikitable centre" style="text-align: right;" |- ! جنوری-دسمبر 2013!! پیدائش/2013!! پیدائش/2012!! پیدائش/2011!! اموات/2013!! اموات/2012!! اموات/2011 |- ! [[روسی وفاق]]!! 13,3 {{steady}}!! 13,3 {{increase}} || 12,6 {{increase}}!! 13,1 {{decrease}} || 13,3 {{decrease}} || 13,5 {{decrease}} |- ! [[شمالی قفقازی وفاقی ضلع]]!! 17,2 {{decrease}}!! 17,4 {{increase}} || 17,3 {{increase}}!! 8,0 {{decrease}} || 8,2 {{decrease}} || 8,4 {{decrease}} |- | style="text-align:right; color: green" |[[چیچنیا]] || 24,9 {{decrease}} || 25,9 {{decrease}} || 28,9 {{decrease}} || 5,0 {{decrease}} || 5,4 {{increase}} || 5,3 {{decrease}} |- | style="text-align:right; color: green" |[[انگوشتیا]] || 21,4 {{decrease}} || 22,6 {{decrease}} || 25,9 {{decrease}} || 3,5 {{decrease}} || 3,7 {{decrease}} || 4,1 {{decrease}} |- | style="text-align:right; color: green" |[[داغستان]] || 18,8 {{decrease}} || 19,0 {{increase}} || 18,1 {{increase}} || 5,5 {{decrease}} || 5,6 {{steady}} || 5,6 {{decrease}} |- | style="text-align:right; color: green" |[[کباردینو-بالکاریا]] || 15,5 {{decrease}} || 15,9 {{increase}} || 14,9 {{increase}} || 8,9 {{steady}} || 8,9 {{decrease}} || 9,4 {{increase}} |- | style="text-align:right; color: blue" |[[شمالی اوسیشیا-الانیا]] || 15,3 {{increase}} || 15,0 {{increase}} || 14,5 {{steady}} || 10,5 {{decrease}} || 10,6 {{decrease}} || 10,8 {{decrease}} |- | style="text-align:right; color: green" |[[کراچائے-چرکیسیا]] || 13,8 {{increase}} || 13,5 {{increase}} || 13,1 {{increase}} || 9,5 {{decrease}} || 9,7 {{steady}} || 9,7 {{increase}} |- | style="text-align:right; color: blue" |[[سٹاوروپول کرائی]] || 12,7 {{increase}} || 12,5 {{increase}} || 11,8 {{decrease}} || 11,7 {{decrease}} || 12,0 {{decrease}} || 12,3 {{decrease}} |- ! [[اورال وفاقی ضلع]]!! 15,1 {{steady}}!! 15,1 {{increase}} || 14,2 {{increase}}!! 12,4 {{decrease}} || 12,6 {{decrease}} || 12,7 {{decrease}} |- | style="text-align:right; color: blue" |[[خانتی-مانسی خود مختار آکرگ]] || 17,5 {{decrease}} || 17,6 {{increase}} || 16,4 {{steady}} || 6,3 {{steady}} || 6,3 {{decrease}} || 6,5 {{decrease}} |- | style="text-align:right; color: blue" | [[تیومن اوبلاست]] || 17,0 {{decrease}} || 17,2 {{increase}} || 16,1 {{decrease}} || 8,2 {{decrease}} || 8,4 {{decrease}} || 8,6 {{decrease}} |- | style="text-align:right; color: blue" |[[یامالو-نینیتس خود مختار آکرگ]] || 16,4 {{decrease}} || 16,7 {{increase}} || 15,6 {{decrease}} || 5,1 {{decrease}} || 5,3 {{decrease}} || 5,4 {{decrease}} |- | style="text-align:right; color: blue" |[[سوردلووسک اوبلاست]] || 14,5 {{increase}} || 14,3 {{increase}} || 13,5 {{increase}} || 13,8 {{decrease}} || 13,9 {{decrease}} || 14,1 {{decrease}} |- | style="text-align:right; color: blue" |[[چیلیابنسک اوبلاست]] || 14,2 {{decrease}} || 14,3 {{increase}} || 13,6 {{increase}} || 13,9 {{decrease}} || 14,2 {{steady}} || 14,2 {{decrease}} |- | style="text-align:right; color: blue" |[[کورگان اوبلاست]] || 14,0 {{increase}} || 13,8 {{increase}} || 12,7 {{decrease}} || 16,1 {{increase}} || 15,9 {{increase}} || 15,7 {{decrease}} |- ! [[سائبیریائی وفاقی ضلع]] || 14,9 {{steady}}!! 14,9 {{increase}} || 14,1 {{steady}} || 13,3 {{decrease}} || 13,6 {{decrease}} || 13,8 {{decrease}} |- | style="text-align:right; color: orange" |[[تووا]] || 26,1 {{decrease}} || 26,5 {{decrease}} || 27,1 {{increase}} || 11,0 {{decrease}} || 11,1 {{increase}} || 10,9 {{decrease}} |- | style="text-align:right; color: blue" |[[التائی جمہوریہ]] || 20,9 {{decrease}} || 22,4 {{decrease}} || 22,5 {{increase}} || 11,4 {{steady}} || 11,4 {{decrease}} || 12,2 {{steady}} |- | style="text-align:right; color: blue" |[[بوریاتیا]] || 17,6 {{increase}} || 17,4 {{increase}} || 16,9 {{decrease}} || 11,8 {{decrease}} || 12,4 {{decrease}} || 12,6 {{decrease}} |- | style="text-align:right; color: blue" |[[زابایکالسکی کرائی]] || 15,9 {{decrease}} || 16,1 {{increase}} || 15,4 {{increase}} || 12,5 {{decrease}} || 13,0 {{decrease}} || 13,2 {{decrease}} |- | style="text-align:right; color: blue" |[[خاکاسیا]] || 15,7 {{decrease}} || 16,0 {{increase}} || 15,1 {{increase}} || 13,1 {{decrease}} || 13,3 {{decrease}} || 13,5 {{decrease}} |- | style="text-align:right; color: blue" |[[ارکتسک اوبلاست]] || 15,6 {{decrease}} || 15,9 {{increase}} || 15,3 {{increase}} || 13,7 {{decrease}} || 13,8 {{decrease}} || 14,0 {{decrease}} |- | style="text-align:right; color: blue" |[[اومسک اوبلاست]] || 14,8 {{decrease}} || 14,9 {{increase}} || 13,5 {{decrease}} || 13,4 {{decrease}} || 13,8 {{increase}} || 13,5 {{decrease}} |- | style="text-align:right; color: blue" |[[کراسنویارسک اوبلاست]] || 14,5 {{steady}} || 14,5 {{increase}} || 13,5 {{increase}} || 12,8 {{decrease}} || 12,9 {{decrease}} || 13,1 {{decrease}} |- | style="text-align:right; color: blue" |[[نووسیبرسک اوبلاست]] || 14,2 {{increase}} || 13,9 {{increase}} || 13,1 {{increase}} || 13,6 {{steady}} || 13,6 {{steady}} || 13,6 {{decrease}} |- | style="text-align:right; color: blue" |[[تومسک اوبلاست]] || 13,8 {{increase}} || 13,6 {{increase}} || 13,1 {{decrease}} || 11,8 {{decrease}} || 11,9 {{decrease}} || 12,2 {{decrease}} |- | style="text-align:right; color: blue" |[[کیمیروو اوبلاست]] || 13,6 {{decrease}} || 13,7 {{increase}} || 12,7 {{decrease}} || 14,6 {{decrease}} || 15,1 {{decrease}} || 15,5 {{increase}} |- | style="text-align:right; color: blue" |[[التائی کرائی]] || 13,5 {{decrease}} || 13,6 {{increase}} || 12,7 {{increase}} || 14,2 {{decrease}} || 14,6 {{steady}} || 14,6 {{decrease}} |- ! [[بعید مشرقی وفاقی ضلع]] || 13,9 {{steady}}!! 13,9 {{increase}} || 13,2 {{steady}} || 12,6 {{decrease}} || 13,0 {{decrease}} || 13,4 {{decrease}} |- | style="text-align:right; color: blue" |[[سخا جمہوریہ]] || 17,5 {{decrease}} || 17,6 {{increase}} || 17,1 {{increase}} || 8,7 {{decrease}} || 9,3 {{steady}} || 9,3 {{decrease}} |- | style="text-align:right; color: blue" |[[آمور اوبلاست]] || 14,1 {{decrease}} || 14,3 {{increase}} || 13,5 {{increase}} || 13,8 {{decrease}} || 14,7 {{steady}} || 14,7 {{decrease}} |- | style="text-align:right; color: blue" |[[خابارووسک کرائی]] || 14,0 {{increase}} || 13,6 {{increase}} || 12,9 {{increase}} || 13,4 {{decrease}} || 13,5 {{decrease}} || 14,6 {{increase}} |- | style="text-align:right; color: blue" |[[یہودی خود مختار اوبلاست]] || 13,7 {{decrease}} || 14,0 {{decrease}} || 14,1 {{increase}} || 14,5 {{decrease}} || 15,1 {{decrease}} || 15,3 {{decrease}} |- | style="text-align:right; color: blue" |[[چوکوتکا خود مختار آکرگ]] || 13,1 {{decrease}} || 14,1 {{increase}} || 13,7 {{decrease}} || 10,5 {{decrease}} || 11,5 {{increase}} || 11,1 {{decrease}} |- | style="text-align:right; color: blue" |[[کامچاٹکا کرائی]] || 13,0 {{steady}} || 13,0 {{increase}} || 12,4 {{decrease}} || 11,4 {{decrease}} || 11,5 {{decrease}} || 12,0 {{decrease}} |- | style="text-align:right; color: blue" |[[سخالن اوبلاست]] || 13,0 {{increase}} || 12,8 {{increase}} || 11,8 {{decrease}} || 13,1 {{decrease}} || 13,8 {{decrease}} || 14,1 {{decrease}} |- | style="text-align:right; color: blue" |[[پریمورسکی کرائی]] || 12,6 {{steady}} || 12,6 {{increase}} || 11,9 {{increase}} || 13,5 {{decrease}} || 13,7 {{decrease}} || 14,1 {{decrease}} |- | style="text-align:right; color: blue" |[[ماگادان اوبلاست]] || 12,5 {{increase}} || 12,4 {{increase}} || 11,5 {{steady}} || 11,9 {{decrease}} || 12,6 {{decrease}} || 12,9 {{decrease}} |- ! [[وولگا وفاقی ضلع]] || 13,2 {{steady}}!! 13,2 {{increase}} || 12,4 {{steady}} || 14,0 {{increase}} || 13,9 {{decrease}} || 14,4 {{decrease}} |- | style="text-align:right; color: blue" |[[اورنبرگ اوبلاست]] || 14,8 {{increase}} || 14,7 {{increase}} || 13,8 {{decrease}} || 13,9 {{steady}} || 13,9 {{decrease}} || 14,3 {{decrease}} |- | style="text-align:right; color: green" |[[تاتارستان]] || 14,8 {{increase}} || 14,5 {{increase}} || 13,4 {{increase}} || 12,1 {{decrease}} || 12,2 {{decrease}} || 12,4 {{decrease}} |- | style="text-align:right; color: blue" |[[پیرم کرائی]] || 14,7 {{decrease}} || 14,8 {{increase}} || 14,0 {{decrease}} || 14,1 {{decrease}} || 14,2 {{decrease}} || 14,7 {{decrease}} |- | style="text-align:right; color: blue" |[[ادمورتیا]] || 14,6 {{decrease}} || 15,2 {{increase}} || 14,3 {{increase}} || 12,8 {{steady}} || 12,8 {{decrease}} || 13,4 {{decrease}} |- | style="text-align:right; color: green" |[[باشکورتوستان]] || 14,6 {{increase}} || 14,5 {{increase}} || 13,7 {{decrease}} || 13,2 {{increase}} || 13,1 {{decrease}} || 13,4 {{steady}} |- | style="text-align:right; color: blue" |[[ماری ال]] || 14,6 {{increase}} || 14,2 {{increase}} || 13,0 {{increase}} || 13,7 {{increase}} || 13,6 {{decrease}} || 14,1 {{decrease}} |- | style="text-align:right; color: blue" |[[چوواشیا جمہوریہ]] || 14,0 {{steady}} || 14,0 {{increase}} || 12,9 {{steady}} || 13,2 {{decrease}} || 13,3 {{decrease}} || 13,5 {{decrease}} |- | style="text-align:right; color: blue" |[[کیروف اوبلاست]] || 13,0 {{increase}} || 12,7 {{increase}} || 11,8 {{decrease}} || 15,4 {{decrease}} || 15,5 {{decrease}} || 15,8 {{decrease}} |- | style="text-align:right; color: blue" |[[سماریا اوبلاست]] || 12,3 {{increase}} || 12,1 {{increase}} || 11,5 {{increase}} || 14,4 {{increase}} || 13,9 {{decrease}} || 14,4 {{decrease}} |- | style="text-align:right; color: blue" |[[نزہنی نووگورود اوبلاست]] || 11,8 {{steady}} || 11,8 {{increase}} || 11,0 {{increase}} || 15,9 {{decrease}} || 16,0 {{decrease}} || 16,4 {{increase}} |- | style="text-align:right; color: blue" |[[اولیانووسک اوبلاست]] || 11,6 {{increase}} || 11,3 {{increase}} || 10,8 {{decrease}} || 14,4 {{increase}} || 14,1 {{decrease}} || 14,8 {{increase}} |- | style="text-align:right; color: blue" |[[ساراتوو اوبلاست]] || 11,5 {{increase}} || 11,3 {{increase}} || 10,7 {{decrease}} || 14,4 {{increase}} || 14,2 {{decrease}} || 14,5 {{decrease}} |- | style="text-align:right; color: blue" |[[پینزا اوبلاست]] || 10,7 {{decrease}} || 10,8 {{increase}} || 10,1 {{increase}} || 14,8 {{decrease}} || 14,9 {{decrease}} || 15,2 {{decrease}} |- | style="text-align:right; color: blue" |[[موردوویا]] || 10,1 {{increase}} || 9,9 {{increase}} || 9,5 {{steady}} || 14,8 {{increase}} || 14,4 {{decrease}} || 14,8 {{decrease}} |- ! [[جنوبی وفاقی ضلع]] || 12,6 {{steady}}!! 12,6 {{increase}} || 11,8 {{decrease}} || 13,2 {{decrease}} || 13,4 {{decrease}} || 13,7 {{decrease}} |- | style="text-align:right; color: blue" |[[استراخان اوبلاست]] || 14,8 {{decrease}} || 15,1 {{increase}} || 14,2 {{decrease}} || 12,3 {{decrease}} || 12,6 {{decrease}} || 13,0 {{decrease}} |- | style="text-align:right; color: orange" |[[کلمیکیا]] || 14,5 {{decrease}} || 14,8 {{increase}} || 14,5 {{decrease}} || 9,9 {{decrease}} || 10,0 {{decrease}} || 10,1 {{decrease}} |- | style="text-align:right; color: blue" |[[کریسنوڈار کرائی]] || 13,2 {{increase}} || 13,1 {{increase}} || 12,2 {{increase}} || 12,9 {{decrease}} || 13,1 {{decrease}} || 13,6 {{decrease}} |- | style="text-align:right; color: blue" |[[ادیگیا]] || 12,7 {{decrease}} || 12,8 {{increase}} || 12,5 {{decrease}} || 13,2 {{decrease}} || 13,4 {{decrease}} || 13,8 {{decrease}} |- | style="text-align:right; color: blue" |[[روستوف اوبلاست]] || 11,7 {{steady}} || 11,7 {{increase}} || 10,9 {{steady}} || 13,8 {{decrease}} || 14,0 {{decrease}} || 14,2 {{decrease}} |- | style="text-align:right; color: blue" |[[وولگوگراڈ اوبلاست]] || 11,6 {{decrease}} || 11,7 {{increase}} || 11,1 {{increase}} || 13,5 {{steady}} || 13,5 {{decrease}} || 13,8 {{decrease}} |- ! [[شمال مغربی وفاقی ضلع]]!! 12,2 {{steady}}!! 12,2 {{increase}} || 11,5 {{decrease}}!! 13,5 {{decrease}} || 13,8 {{decrease}} || 14,0 {{decrease}} |- | style="text-align:right; color: blue" |[[نینیتس خود مختار آکرگ]] || 16,6 {{decrease}} || 17,4 {{increase}} || 15,0 {{decrease}} || 10,7 {{increase}} || 10,2 {{decrease}} || 10,4 {{decrease}} |- | style="text-align:right; color: blue" |[[کومی جمہوریہ]] || 14,2 {{increase}} || 13,9 {{increase}} || 13,0 {{increase}} || 11,9 {{decrease}} || 12,1 {{decrease}} || 12,3 {{decrease}} |- | style="text-align:right; color: blue" |[[ولوگدا اوبلاست]] || 13,8 {{decrease}} || 13,9 {{increase}} || 12,9 {{decrease}} || 15,1 {{increase}} || 15,0 {{decrease}} || 15,7 {{decrease}} |- | style="text-align:right; color: blue" |[[سینٹ پیٹرز برگ]] || 12,8 {{increase}} || 12,6 {{increase}} || 11,7 {{decrease}} || 12,0 {{decrease}} || 12,5 {{decrease}} || 12,7 {{decrease}} |- | style="text-align:right; color: blue" |[[آرخانگلسک اوبلاست]] || 12,7 {{decrease}} || 12,8 {{increase}} || 12,2 {{decrease}} || 13,4 {{decrease}} || 13,5 {{decrease}} || 13,8 {{decrease}} |- | style="text-align:right; color: blue" |[[کیلننگراڈ اوبلاست]] || 12,5 {{increase}} || 12,4 {{increase}} || 11,8 {{increase}} || 13,2 {{steady}} || 13,2 {{decrease}} || 13,3 {{decrease}} |- | style="text-align:right; color: blue" |[[جمہوریہ کریلیا]] || 12,0 {{decrease}} || 12,5 {{increase}} || 12,0 {{decrease}} || 14,7 {{decrease}} || 15,3 {{increase}} || 14,7 {{decrease}} |- | style="text-align:right; color: blue" |[[نووگورود اوبلاست]] || 12,0 {{increase}} || 11,9 {{increase}} || 11,5 {{decrease}} || 17,8 {{decrease}} || 17,9 {{decrease}} || 18,4 {{steady}} |- | style="text-align:right; color: blue" |[[مورمانسک اوبلاست]] || 11,8 {{increase}} || 11,7 {{increase}} || 11,4 {{decrease}} || 11,0 {{decrease}} || 11,2 {{decrease}} || 11,5 {{decrease}} |- | style="text-align:right; color: blue" |[[پسکوف اوبلاست]] || 11,0 {{steady}} || 11,0 {{increase}} || 10,5 {{steady}} || 18,6 {{decrease}} || 19,5 {{increase}} || 19,4 {{decrease}} |- | style="text-align:right; color: blue" |[[لیننگراڈ اوبلاست]] || 9,0 {{steady}} || 9,0 {{increase}} || 8,7 {{decrease}} || 14,6 {{decrease}} || 14,7 {{decrease}} || 14,8 {{decrease}} |- ! [[مرکزی وفاقی ضلع]] || 11,4 {{steady}}!! 11,4 {{increase}} || 10,8 {{decrease}} || 13,7 {{decrease}} || 13,9 {{decrease}} || 14,0 {{decrease}} |- | style="text-align:right; color: blue" |[[کوستروما اوبلاست]] || 12,7 {{decrease}} || 12,8 {{increase}} || 12,2 {{increase}} || 16,2 {{increase}} || 16,0 {{decrease}} || 16,6 {{decrease}} |- | style="text-align:right; color: blue" |[[ماسکو اوبلاست]] || 12,1 {{increase}} || 12,0 {{increase}} || 11,2 {{increase}} || 14,1 {{decrease}} || 14,4 {{steady}} || 14,4 {{increase}} |- | style="text-align:right; color: blue" |[[یاروسلاول اوبلاست]] || 12,1 {{increase}} || 11,9 {{increase}} || 11,2 {{increase}} || 15,9 {{steady}} || 15,9 {{increase}} || 15,8 {{decrease}} |- | style="text-align:right; color: blue" |[[کالوگا اوبلاست]] || 11,8 {{steady}} || 11,8 {{increase}} || 10,9 {{decrease}}|| 15,3 {{decrease}} || 15,7 {{increase}} || 15,4 {{increase}} |- | style="text-align:right; color: blue" |[[کورسک اوبلاست]] || 11,7 {{decrease}} || 11,9 {{increase}} || 11,6 {{decrease}} || 16,3 {{decrease}} || 16,6 {{decrease}} || 16,8 {{decrease}} |- | style="text-align:right; color: blue" |[[بلگورود اوبلاست]] || 11,6 {{decrease}} || 11,7 {{increase}} || 11,0 {{decrease}} || 13,9 {{decrease}} || 14,0 {{steady}} || 14,0 {{decrease}} |- | style="text-align:right; color: blue" |[[توور اوبلاست]] || 11,4 {{decrease}} || 11,6 {{increase}} || 11,0 {{steady}} || 18,1 {{decrease}} || 18,2 {{decrease}} || 18,7 {{decrease}} |- | style="text-align:right; color: blue" |[[لیپٹسک اوبلاست]] || 11,4 {{decrease}} || 11,6 {{increase}} || 10,7 {{decrease}} || 15,3 {{steady}} || 15,3 {{increase}} || 15,2 {{decrease}} |- | style="text-align:right; color: blue" |[[ماسکو]] || 11,3 {{steady}} || 11,3 {{increase}} || 10,7 {{steady}} || 9,7 {{decrease}} || 9,9 {{increase}} || 9,7 {{decrease}} |- | style="text-align:right; color: blue" |[[ایوانوو اوبلاست]] || 11,2 {{increase}} || 11,0 {{increase}} || 10,4 {{increase}} || 16,4 {{decrease}} || 16,8 {{decrease}} || 16,9 {{decrease}} |- | style="text-align:right; color: blue" |[[ولادیمیر اوبلاست]] || 11,1 {{decrease}} || 11,5 {{increase}} || 10,9 {{increase}} || 16,7 {{increase}} || 16,6 {{decrease}} || 17,1 {{increase}} |- | style="text-align:right; color: blue" |[[بریانسک اوبلاست]] || 11,1 {{decrease}} || 11,4 {{increase}} || 10,9 {{decrease}} || 15,9 {{decrease}} || 16,1 {{steady}} || 16,1 {{decrease}} |- | style="text-align:right; color: blue" |[[اوریول اوبلاست]] || 11,1 {{steady}} || 11,1 {{increase}} || 10,5 {{decrease}} || 16,3 {{increase}} || 16,2 {{decrease}} || 16,3 {{decrease}} |- | style="text-align:right; color: blue" |[[ریازان اوبلاست]] || 10,8 {{steady}} || 10,8 {{increase}} || 10,3 {{decrease}} || 15,8 {{decrease}} || 16,3 {{decrease}} || 16,5 {{increase}} |- | style="text-align:right; color: blue" |[[ورونیش اوبلاست]] || 10,7 {{decrease}} || 10,9 {{increase}} || 10,2 {{decrease}} || 15,7 {{increase}} || 15,6 {{decrease}} || 15,9 {{decrease}} |- | style="text-align:right; color: blue" |[[سمولنسک اوبلاست]] || 10,6 {{increase}} || 10,5 {{increase}} || 10,4 {{increase}} || 16,5 {{decrease}} || 16,7 {{decrease}} || 16,8 {{decrease}} |- | style="text-align:right; color: blue" |[[تولا اوبلاست]] || 9,9 {{decrease}} || 10,1 {{increase}} || 9,4 {{decrease}} || 17,4 {{decrease}} || 17,7 {{steady}} || 17,7 {{decrease}} |- | style="text-align:right; color: blue" |[[تیمبوف اوبلاست]] || 9,6 {{steady}} || 9,6 {{increase}} || 9,3 {{increase}} || 16,1 {{steady}} || 16,1 {{decrease}} || 16,4 {{decrease}} |} == اہ‏م اعداد و شمار == === دوسری [[جنگ عظیم]] تو‏ں پہلے === {| class="wikitable" ! ! style="width:80pt;"|اوسط آبادی ! style="width:80pt;"|زندہ پیدائش ! style="width:80pt;"|اموات ! style="width:80pt;"|قدرتی تبدیلی ! style="width:80pt;"|خام شرح پیدائش (فی 1,000) ! style="width:80pt;"|خام شرح اموات (فی 1,000) ! style="width:80pt;"|قدرتی تبدیلی (فی 1,000) ! style="width:80pt;"|شرح بارآوری ! style="width:80pt;"|متوقع زندگی (مرد) ! style="width:80pt;"|متوقع زندگی (عورت) |- | 1927 | style="text-align:right;"| 94,596,000 | style="text-align:right;"| 4,688,000 | style="text-align:right;"| 2,705,000 | style="text-align:right;"| 1,983,000 | style="text-align:right;"| 49.6 | style="text-align:right;"| 28.6 | style="text-align:right;"| 21.0 | style="text-align:right; color: blue"| 6.729 | style="text-align:right;"| 33.7 | style="text-align:right;"| 37.9 |- | 1928 | style="text-align:right;"| 96,654,000 | style="text-align:right;"| 4,723,000 | style="text-align:right;"| 2,589,000 | style="text-align:right;"| 2,134,000 | style="text-align:right;"| 48.9 | style="text-align:right;"| 26.8 | style="text-align:right;"| 22.1 | style="text-align:right; color: blue"| 6.556 | style="text-align:right;"| 35.9 | style="text-align:right;"| 40.4 |- | 1929 | style="text-align:right;"| 98,644,000 | style="text-align:right;"| 4,633,000 | style="text-align:right;"| 2,819,000 | style="text-align:right;"| 1,814,000 | style="text-align:right;"| 47.0 | style="text-align:right;"| 28.6 | style="text-align:right;"| 18.4 | style="text-align:right; color: blue"| 6.227 | style="text-align:right;"| 33.7 | style="text-align:right;"| 38.2 |- | 1930 | style="text-align:right;"| 100,419,000 | style="text-align:right;"| 4,413,000 | style="text-align:right;"| 2,738,000 | style="text-align:right;"| 1,675,000 | style="text-align:right;"| 43.9 | style="text-align:right;"| 27.3 | style="text-align:right;"| 16.7 | style="text-align:right; color: blue"| 5.834 | style="text-align:right;"| 34.6 | style="text-align:right;"| 38.7 |- | 1931 | style="text-align:right;"| 101,948,000 | style="text-align:right;"| 4,412,000 | style="text-align:right;"| 3,090,000 | style="text-align:right;"| 1,322,000 | style="text-align:right;"| 43.3 | style="text-align:right;"| 30.3 | style="text-align:right;"| 13.0 | style="text-align:right; color: blue"| 5.626 | style="text-align:right;"| 30.7 | style="text-align:right;"| 35.5 |- | 1932 | style="text-align:right;"| 103,136,000 | style="text-align:right;"| 4,058,000 | style="text-align:right;"| 3,077,000 | style="text-align:right;"| 981,000 | style="text-align:right;"| 39.3 | style="text-align:right;"| 29.8 | style="text-align:right;"| 9.5 | style="text-align:right; color: blue"| 5.093 | style="text-align:right;"| 30.5 | style="text-align:right;"| 35.7 |- | 1933 | style="text-align:right;"| 102,706,000 | style="text-align:right;"| 3,313,000 | style="text-align:right;"| 5,239,000 | style="text-align:right; color:red;"| -1,926,000 | style="text-align:right;"| 32.3 | style="text-align:right;"| 51.0 | style="text-align:right; color:red;"| -18.8 | style="text-align:right; color: blue"| 4.146 | style="text-align:right;"| 15.2 | style="text-align:right;"| 19.5 |- | 1934 | style="text-align:right;"| 102,922,000 | style="text-align:right;"| 2,923,000 | style="text-align:right;"| 2,659,000 | style="text-align:right;"| 264,000 | style="text-align:right;"| 28.7 | style="text-align:right;"| 26.1 | style="text-align:right;"| 2.6 | style="text-align:right; color: blue"| 3.566 | style="text-align:right;"| 30.5 | style="text-align:right;"| 35.7 |- | 1935 | style="text-align:right;"| 102,684,000 | style="text-align:right;"| 3,577,000 | style="text-align:right;"| 2,421,000 | style="text-align:right;"| 1,156,000 | style="text-align:right;"| 34.8 | style="text-align:right;"| 23.6 | style="text-align:right;"| 11.3 | style="text-align:right; color: blue"| 4.305 | style="text-align:right;"| 33.1 | style="text-align:right;"| 38.4 |- | 1936 | style="text-align:right;"| 103,904,000 | style="text-align:right;"| 3,899,000 | style="text-align:right;"| 2,719,000 | style="text-align:right;"| 1,180,000 | style="text-align:right;"| 37.5 | style="text-align:right;"| 26.2 | style="text-align:right;"| 11.4 | style="text-align:right; color: blue"| 4.535 | style="text-align:right;"| 30.4 | style="text-align:right;"| 35.7 |- | 1937 | style="text-align:right;"| 105,358,000 | style="text-align:right;"| 4,377,000 | style="text-align:right;"| 2,760,000 | style="text-align:right;"| 1,617,000 | style="text-align:right;"| 41.5 | style="text-align:right;"| 26.2 | style="text-align:right;"| 15.3 | style="text-align:right; color: blue"| 5.079 | style="text-align:right;"| 30.5 | style="text-align:right;"| 40.0 |- | 1938 | style="text-align:right;"| 107,044,000 | style="text-align:right;"| 4,379,000 | style="text-align:right;"| 2,739,000 | style="text-align:right;"| 1,640,000 | style="text-align:right;"| 40.9 | style="text-align:right;"| 25.6 | style="text-align:right;"| 15.3 | style="text-align:right; color: blue"| 4.989 | style="text-align:right;"| 31.7 | style="text-align:right;"| 42.5 |- | 1939 | style="text-align:right;"| 108,785,000 | style="text-align:right;"| 4,329,000 | style="text-align:right;"| 2,600,000 | style="text-align:right;"| 1,729,000 | style="text-align:right;"| 39.8 | style="text-align:right;"| 23.9 | style="text-align:right;"| 15.9 | style="text-align:right; color: blue"| 4.907 | style="text-align:right;"| 34.9 | style="text-align:right;"| 42.6 |- | 1940 | style="text-align:right;"| 110,333,000 | style="text-align:right;"| 3,814,000 | style="text-align:right;"| 2,561,000 | style="text-align:right;"| 1,253,000 | style="text-align:right;"| 34.6 | style="text-align:right;"| 23.2 | style="text-align:right;"| 11.4 | style="text-align:right; color: blue"| 4.260 | style="text-align:right;"| 35.7 | style="text-align:right;"| 41.9 |} === دوسری جنگ عظیم دے بعد === <ref name="autogenerated1927" /><ref>{{cite web|url=http://www.gks.ru/dbscripts/Cbsd/DBInet.cgi#1|title=Goskomstat|publisher=Goskomstat|accessdate=14 May 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080412011659/http://www.gks.ru/dbscripts/Cbsd/DBInet.cgi#1|archivedate=2008-04-12|url-status=live}}</ref><ref name="Gks.ru">[http://www.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_main/rosstat/ru/statistics/population/demography/# Демография::Федеральная служба государственной статистики]</ref><ref>{{cite web |url=http://www.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_main/rosstat/ru/statistics/publications/catalog/doc_1137674209312 |title=Каталог публикаций::Федеральная служба государственной статистики |publisher=Gks.ru |date=8 May 2010 |accessdate=4 June 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224183858/http://www.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_main/rosstat/ru/statistics/publications/catalog/doc_1137674209312%20 |archivedate=2018-12-24 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=Число прерываний беременности::Единая межведомственная информационно-статистическая система |url=http://www.fedstat.ru/indicator/data.do?id=41696&referrerType=0&referrerId=946921 |access-date=2020-10-08 |archive-date=2015-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924011838/http://www.fedstat.ru/indicator/data.do?id=41696&referrerType=0&referrerId=946921 |dead-url=yes }}</ref> {| class="wikitable" ! ! style="width:60pt;"|اوسط آبادی ! style="width:50pt;"|زندہ پیدائش ! style="width:50pt;"|اموات ! style="width:50pt;"|قدرتی تبدیلی ! style="width:40pt;"|خام شرح پیدائش (فی 1,000) ! style="width:40pt;"|خام شرح اموات (فی 1,000) ! style="width:40pt;"|قدرتی تبدیلی (فی 1,000) ! style="width:30pt;"|شرح بارآوری ! style="width:30pt;"|شہری بار آوری ! style="width:30pt;"|پینڈو بار آوری ! style="width:30pt;"|متوقع زندگی (مرد) ! style="width:30pt;"|متوقع زندگی (عورت) ! style="width:30pt;"|متوقع زندگی (total) ! style="width:50pt;"|اطلاع اسقاط حمل |- | 1946 | style="text-align:right;"| 98,028,000 | style="text-align:right;"| 2,546,000 | style="text-align:right;"| 1,210,000 | style="text-align:right;"| 1,336,000 | style="text-align:right;"| 26.0 | style="text-align:right;"| 12.3 | style="text-align:right;"| 13.6 | style="text-align:right; color: blue" | 2.806 | style="text-align:right;"| | style="text-align:right;"| | style="text-align:right;"| 46.6 | style="text-align:right;"| 55.3 | style="text-align:right;"| | style="text-align:right;"| |- | 1947 | style="text-align:right;"| 98,834,000 | style="text-align:right;"| 2,715,000 | style="text-align:right;"| 1,680,000 | style="text-align:right;"| 1,035,000 | style="text-align:right;"| 27.5 | style="text-align:right;"| 17.0 | style="text-align:right;"| 10.5 | style="text-align:right; color: blue" | 2.938 | style="text-align:right;"| | style="text-align:right;"| | style="text-align:right;"| 39.9 | style="text-align:right;"| 49.8 | style="text-align:right;"| | style="text-align:right;"| |- | 1948 | style="text-align:right;"| 99,706,000 | style="text-align:right;"| 2,516,000 | style="text-align:right;"| 1,310,000 | style="text-align:right;"| 1,206,000 | style="text-align:right;"| 25.2 | style="text-align:right;"| 13.1 | style="text-align:right;"| 12.1 | style="text-align:right; color: blue" | 2.604 | style="text-align:right;"| | style="text-align:right;"| | style="text-align:right;"| 47.0 | style="text-align:right;"| 56.0 | style="text-align:right;"| | style="text-align:right;"| |- | 1949 | style="text-align:right;"| 101,160,000 | style="text-align:right;"| 3,089,000 | style="text-align:right;"| 1,187,000 | style="text-align:right;"| 1,902,000 | style="text-align:right;"| 30.5 | style="text-align:right;"| 11.7 | style="text-align:right;"| 18.8 | style="text-align:right; color: blue" | 3.205 | style="text-align:right;"| | style="text-align:right;"| | style="text-align:right;"| 51.0 | style="text-align:right;"| 59.8 | style="text-align:right;"| | style="text-align:right;"| |- | 1950 | style="text-align:right;"| 102,833,000 | style="text-align:right;"| 2,859,000 | style="text-align:right;"| 1,180,000 | style="text-align:right;"| 1,679,000 | style="text-align:right;"| 27.8 | style="text-align:right;"| 11.5 | style="text-align:right;"| 16.7 | style="text-align:right; color: blue" | 2.889 | style="text-align:right;"| | style="text-align:right;"| | style="text-align:right;"| 52.3 | style="text-align:right;"| 61.0 | style="text-align:right;"| | style="text-align:right;"| |- | 1951 | style="text-align:right;"| 104,439,000 | style="text-align:right;"| 2,938,000 | style="text-align:right;"| 1,210,000 | style="text-align:right;"| 1,728,000 | style="text-align:right;"| 28.1 | style="text-align:right;"| 11.6 | style="text-align:right;"| 17.0 | style="text-align:right; color: blue" | 2.918 | style="text-align:right;"| | style="text-align:right;"| | style="text-align:right;"| 52.3 | style="text-align:right;"| 60.6 | style="text-align:right;"| | style="text-align:right;"| |- | 1952 | style="text-align:right;"| 106,164,000 | style="text-align:right;"| 2,928,000 | style="text-align:right;"| 1,138,000 | style="text-align:right;"| 1,790,000 | style="text-align:right;"| 27.6 | style="text-align:right;"| 10.7 | style="text-align:right;"| 17.0 | style="text-align:right; color: blue" | 2.871 | style="text-align:right;"| | style="text-align:right;"| | style="text-align:right;"| 54.6 | style="text-align:right;"| 62.9 | style="text-align:right;"| | style="text-align:right;"| |- | 1953 | style="text-align:right;"| 107,828,000 | style="text-align:right;"| 2,822,000 | style="text-align:right;"| 1,118,000 | style="text-align:right;"| 1,704,000 | style="text-align:right;"| 26.2 | style="text-align:right;"| 10.4 | style="text-align:right;"| 15.7 | style="text-align:right; color: blue" | 2.733 | style="text-align:right;"| | style="text-align:right;"| | style="text-align:right;"| 55.5 | style="text-align:right;"| 63.9 | style="text-align:right;"| | style="text-align:right;"| |- | 1954 | style="text-align:right;"| 109,643,000 | style="text-align:right;"| 3,048,000 | style="text-align:right;"| 1,133,000 | style="text-align:right;"| 1,915,000 | style="text-align:right;"| 27.8 | style="text-align:right;"| 10.3 | style="text-align:right;"| 17.6 | style="text-align:right; color: blue" | 2.970 | style="text-align:right;"| | style="text-align:right;"| | style="text-align:right;"| 55.9 | style="text-align:right;"| 64.1 | style="text-align:right;"| | style="text-align:right;"| |- | 1955 | style="text-align:right;"| 111,572,000 | style="text-align:right;"| 2,942,000 | style="text-align:right;"| 1,037,000 | style="text-align:right;"| 1,905,000 | style="text-align:right;"| 26.4 | style="text-align:right;"| 9.3 | style="text-align:right;"| 17.2 | style="text-align:right; color: blue" | 2.818 | style="text-align:right;"| | style="text-align:right;"| | style="text-align:right;"| 58.3 | style="text-align:right;"| 66.6 | style="text-align:right;"| | style="text-align:right;"| |- | 1956 | style="text-align:right;"| 113,327,000 | style="text-align:right;"| 2,827,000 | style="text-align:right;"| 956,000 | style="text-align:right;"| 1,871,000 | style="text-align:right;"| 24.9 | style="text-align:right;"| 8.4 | style="text-align:right;"| 16.8 | style="text-align:right; color: blue" | 2.731 | style="text-align:right;"| | style="text-align:right;"| | style="text-align:right;"| 60.1 | style="text-align:right;"| 68.8 | style="text-align:right;"| | style="text-align:right;"| |- | 1957 | style="text-align:right;"| 115,035,000 | style="text-align:right;"| 2,880,000 | style="text-align:right;"| 1,017,000 | style="text-align:right;"| 1,863,000 | style="text-align:right;"| 25.0 | style="text-align:right;"| 8.8 | style="text-align:right;"| 16.7 | style="text-align:right; color: blue" | 2.750 | style="text-align:right;"| | style="text-align:right;"| | style="text-align:right;"| 59.7 | style="text-align:right;"| 68.4 | style="text-align:right;"| | style="text-align:right;"| 3,407,398 |- | 1958 | style="text-align:right;"| 116,749,000 | style="text-align:right;"| 2,861,000 | style="text-align:right;"| 931,000 | style="text-align:right;"| 1,930,000 | style="text-align:right;"| 24.5 | style="text-align:right;"| 8.0 | style="text-align:right;"| 17.0 | style="text-align:right; color: blue" | 2.689 | style="text-align:right;"| | style="text-align:right;"| | style="text-align:right;"| 61.8 | style="text-align:right;"| 70.4 | style="text-align:right;"| | style="text-align:right;"| 3,939,362 |- | 1959 | style="text-align:right;"| 118,307,000 | style="text-align:right;"| 2,796,228 | style="text-align:right;"| 920,225 | style="text-align:right;"| 1,876,003 | style="text-align:right;"| 23.6 | style="text-align:right;"| 7.8 | style="text-align:right;"| 15.9 | style="text-align:right; color: blue" | 2.58 | style="text-align:right;"| 2.03 | style="text-align:right; color: blue" | 3.34 | style="text-align:right;"| 62.84 | style="text-align:right;"| 71.14 | style="text-align:right;"| 67.65 | style="text-align:right;"| 4,174,111 |- | 1960 | style="text-align:right;"| 119,906,000 | style="text-align:right;"| 2,782,353 | style="text-align:right;"| 886,090 | style="text-align:right;"| 1,896,263 | style="text-align:right;"| 23.2 | style="text-align:right;"| 7.4 | style="text-align:right;"| 15.8 | style="text-align:right; color: blue" | 2.56 | style="text-align:right;"| 2.06 | style="text-align:right; color: blue" | 3.26 | style="text-align:right;"| 63.67 | style="text-align:right;"| 72.31 | style="text-align:right;"| 68.67 | style="text-align:right;"| 4,373,042 |- | 1961 | style="text-align:right;"| 121,586,000 | style="text-align:right;"| 2,662,135 | style="text-align:right;"| 901,637 | style="text-align:right;"| 1,760,498 | style="text-align:right;"| 21.9 | style="text-align:right;"| 7.4 | style="text-align:right;"| 14.5 | style="text-align:right; color: blue" | 2.47 | style="text-align:right;"| 2.04 | style="text-align:right; color: blue" | 3.08 | style="text-align:right;"| 63.91 | style="text-align:right;"| 72.63 | style="text-align:right;"| 68.92 | style="text-align:right;"| 4,759,040 |- | 1962 | style="text-align:right;"| 123,128,000 | style="text-align:right;"| 2,482,539 | style="text-align:right;"| 949,648 | style="text-align:right;"| 1,532,891 | style="text-align:right;"| 20.2 | style="text-align:right;"| 7.7 | style="text-align:right;"| 12.4 | style="text-align:right; color: blue" | 2.36 | style="text-align:right;"| 1.98 | style="text-align:right; color: blue" | 2.92 | style="text-align:right;"| 63.67 | style="text-align:right;"| 72.27 | style="text-align:right;"| 68.58 | style="text-align:right;"| 4,925,124 |- | 1963 | style="text-align:right;"| 124,514,000 | style="text-align:right;"| 2,331,505 | style="text-align:right;"| 932,055 | style="text-align:right;"| 1,399,450 | style="text-align:right;"| 18.7 | style="text-align:right;"| 7.5 | style="text-align:right;"| 11.2 | style="text-align:right; color: blue" | 2.31 | style="text-align:right;"| 1.93 | style="text-align:right; color: blue" | 2.87 | style="text-align:right;"| 64.12 | style="text-align:right;"| 72.78 | style="text-align:right;"| 69.05 | style="text-align:right;"| 5,134,100 |- | 1964 | style="text-align:right;"| 125,744,000 | style="text-align:right;"| 2,121,994 | style="text-align:right;"| 901,751 | style="text-align:right;"| 1,220,243 | style="text-align:right;"| 16.9 | style="text-align:right;"| 7.2 | style="text-align:right;"| 9.7 | style="text-align:right; color: blue" | 2.19 | style="text-align:right;"| 1.88 | style="text-align:right; color: blue" | 2.66 | style="text-align:right;"| 64.89 | style="text-align:right;"| 73.58 | style="text-align:right;"| 69.85 | style="text-align:right;"| 5,376,200 |- | 1965 | style="text-align:right;"| 126,749,000 | style="text-align:right;"| 1,990,520 | style="text-align:right;"| 958,789 | style="text-align:right;"| 1,031,731 | style="text-align:right;"| 15.7 | style="text-align:right;"| 7.6 | style="text-align:right;"| 8.1 | style="text-align:right; color: blue" | 2.14 | style="text-align:right;"| 1.82 | style="text-align:right; color: blue" | 2.58 | style="text-align:right;"| 64.37 | style="text-align:right;"| 73.33 | style="text-align:right;"| 69.44 | style="text-align:right; color:red;"| 5,463,300 |- | 1966 | style="text-align:right;"| 127,608,000 | style="text-align:right;"| 1,957,763 | style="text-align:right;"| 974,299 | style="text-align:right;"| 983,464 | style="text-align:right;"| 15.3 | style="text-align:right;"| 7.6 | style="text-align:right;"| 7.7 | style="text-align:right; color: blue" | 2.13 | style="text-align:right;"| 1.85 | style="text-align:right; color: blue" | 2.58 | style="text-align:right;"| 64.29 | style="text-align:right;"| 73.55 | style="text-align:right;"| 69.51 | style="text-align:right;"| 5,322,500 |- | 1967 | style="text-align:right;"| 128,361,000 | style="text-align:right;"| 1,851,041 | style="text-align:right;"| 1,017,034 | style="text-align:right;"| 834,007 | style="text-align:right;"| 14.4 | style="text-align:right;"| 7.9 | style="text-align:right;"| 6.5 | style="text-align:right;"| 2.03 | style="text-align:right;"| 1.79 | style="text-align:right; color: blue" | 2.46 | style="text-align:right;"| 64.02 | style="text-align:right;"| 73.43 | style="text-align:right;"| 69.30 | style="text-align:right;"| 5,005,000 |- | 1968 | style="text-align:right;"| 129,037,000 | style="text-align:right;"| 1,816,509 | style="text-align:right;"| 1,040,096 | style="text-align:right;"| 776,413 | style="text-align:right;"| 14.1 | style="text-align:right;"| 8.1 | style="text-align:right;"| 6.0 | style="text-align:right;"| 1.98 | style="text-align:right;"| 1.75 | style="text-align:right; color: blue" | 2.44 | style="text-align:right;"| 63.73 | style="text-align:right;"| 73.56 | style="text-align:right;"| 69.26 | style="text-align:right;"| 4,872,900 |- | 1969 | style="text-align:right;"| 129,660,000 | style="text-align:right;"| 1,847,592 | style="text-align:right;"| 1,106,640 | style="text-align:right;"| 740,952 | style="text-align:right;"| 14.2 | style="text-align:right;"| 8.5 | style="text-align:right;"| 5.7 | style="text-align:right;"| 1.99 | style="text-align:right;"| 1.78 | style="text-align:right; color: blue" | 2.44 | style="text-align:right;"| 63.07 | style="text-align:right;"| 73.29 | style="text-align:right;"| 68.74 | style="text-align:right;"| 4,751,100 |- | 1970 | style="text-align:right;"| 130,252,000 | style="text-align:right;"| 1,903,713 | style="text-align:right;"| 1,131,183 | style="text-align:right;"| 772,530 | style="text-align:right;"| 14.6 | style="text-align:right;"| 8.7 | style="text-align:right;"| 5.9 | style="text-align:right;"| 2.00 | style="text-align:right;"| 1.77 | style="text-align:right; color: blue" | 2.52 | style="text-align:right;"| 63.07 | style="text-align:right;"| 73.44 | style="text-align:right;"| 68.86 | style="text-align:right;"| 4,837,700 |- | 1971 | style="text-align:right;"| 130,934,000 | style="text-align:right;"| 1,974,637 | style="text-align:right;"| 1,143,359 | style="text-align:right;"| 831,278 | style="text-align:right;"| 15.1 | style="text-align:right;"| 8.7 | style="text-align:right;"| 6.3 | style="text-align:right;"| 2.02 | style="text-align:right;"| 1.80 | style="text-align:right; color: blue" | 2.60 | style="text-align:right;"| 63.24 | style="text-align:right;"| 73.77 | style="text-align:right;"| 69.12 | style="text-align:right;"| 4,838,749 |- | 1972 | style="text-align:right;"| 131,687,000 | style="text-align:right;"| 2,014,638 | style="text-align:right;"| 1,181,802 | style="text-align:right;"| 832,836 | style="text-align:right;"| 15.3 | style="text-align:right;"| 9.0 | style="text-align:right;"| 6.3 | style="text-align:right;"| 2.03 | style="text-align:right;"| 1.81 | style="text-align:right; color: blue" | 2.59 | style="text-align:right;"| 63.24 | style="text-align:right;"| 73.62 | style="text-align:right;"| 69.02 | style="text-align:right;"| 4,765,900 |- | 1973 | style="text-align:right;"| 132,434,000 | style="text-align:right;"| 1,994,621 | style="text-align:right;"| 1,214,204 | style="text-align:right;"| 780,417 | style="text-align:right;"| 15.1 | style="text-align:right;"| 9.2 | style="text-align:right;"| 5.9 | style="text-align:right;"| 1.96 | style="text-align:right;"| 1.75 | style="text-align:right; color: blue" | 2.55 | style="text-align:right;"| 63.28 | style="text-align:right;"| 73.56 | style="text-align:right;"| 69.00 | style="text-align:right;"| 4,747,037 |- | 1974 | style="text-align:right;"| 133,217,000 | style="text-align:right;"| 2,079,812 | style="text-align:right;"| 1,222,495 | style="text-align:right;"| 857,317 | style="text-align:right;"| 15.6 | style="text-align:right;"| 9.2 | style="text-align:right;"| 6.4 | style="text-align:right;"| 2.00 | style="text-align:right;"| 1.78 | style="text-align:right; color: blue" | 2.63 | style="text-align:right;"| 63.12 | style="text-align:right;"| 73.77 | style="text-align:right;"| 68.99 | style="text-align:right;"| 4,674,050 |- | 1975 | style="text-align:right;"| 134,092,000 | style="text-align:right;"| 2,106,147 | style="text-align:right;"| 1,309,710 | style="text-align:right;"| 796,437 | style="text-align:right;"| 15.7 | style="text-align:right;"| 9.8 | style="text-align:right;"| 5.9 | style="text-align:right;"| 1.97 | style="text-align:right;"| 1.76 | style="text-align:right; color: blue" | 2.64 | style="text-align:right;"| 62.48 | style="text-align:right;"| 73.23 | style="text-align:right;"| 68.35 | style="text-align:right;"| 4,670,700 |- | 1976 | style="text-align:right;"| 135,026,000 | style="text-align:right;"| 2,146,711 | style="text-align:right;"| 1,352,950 | style="text-align:right;"| 793,761 | style="text-align:right;"| 15.9 | style="text-align:right;"| 10.0 | style="text-align:right;"| 5.9 | style="text-align:right;"| 1.96 | style="text-align:right;"| 1.74 | style="text-align:right; color: blue" | 2.62 | style="text-align:right;"| 62.19 | style="text-align:right;"| 73.04 | style="text-align:right;"| 68.10 | style="text-align:right;"| 4,757,055 |- | 1977 | style="text-align:right;"| 135,979,000 | style="text-align:right;"| 2,156,724 | style="text-align:right;"| 1,387,986 | style="text-align:right;"| 768,738 | style="text-align:right;"| 15.9 | style="text-align:right;"| 10.2 | style="text-align:right;"| 5.7 | style="text-align:right;"| 1.92 | style="text-align:right;"| 1.72 | style="text-align:right; color: blue" | 2.58 | style="text-align:right;"| 61.82 | style="text-align:right;"| 73.19 | style="text-align:right;"| 67.97 | style="text-align:right;"| 4,686,063 |- | 1978 | style="text-align:right;"| 136,922,000 | style="text-align:right;"| 2,179,030 | style="text-align:right;"| 1,417,377 | style="text-align:right;"| 761,653 | style="text-align:right;"| 15.9 | style="text-align:right;"| 10.4 | style="text-align:right;"| 5.6 | style="text-align:right;"| 1.90 | style="text-align:right;"| 1.70 | style="text-align:right; color: blue" | 2.55 | style="text-align:right;"| 61.83 | style="text-align:right;"| 73.23 | style="text-align:right;"| 68.01 | style="text-align:right;"| 4,656,057 |- | 1979 | style="text-align:right;"| 137,758,000 | style="text-align:right;"| 2,178,542 | style="text-align:right;"| 1,490,057 | style="text-align:right;"| 688,485 | style="text-align:right;"| 15.8 | style="text-align:right;"| 10.8 | style="text-align:right;"| 5.0 | style="text-align:right;"| 1.87 | style="text-align:right;"| 1.67 | style="text-align:right; color: blue" | 2.54 | style="text-align:right;"| 61.49 | style="text-align:right;"| 73.02 | style="text-align:right;"| 67.73 | style="text-align:right;"| 4,544,040 |- | 1980 | style="text-align:right;"| 138,483,000 | style="text-align:right;"| 2,202,779 | style="text-align:right;"| 1,525,755 | style="text-align:right;"| 677,024 | style="text-align:right;"| 15.9 | style="text-align:right;"| 11.0 | style="text-align:right;"| 4.9 | style="text-align:right;"| 1.87 | style="text-align:right;"| 1.68 | style="text-align:right; color: blue" | 2.51 | style="text-align:right;"| 61.38 | style="text-align:right;"| 72.96 | style="text-align:right;"| 67.70 | style="text-align:right;"| 4,506,249 |- | 1981 | style="text-align:right;"| 139,221,000 | style="text-align:right;"| 2,236,608 | style="text-align:right;"| 1,524,286 | style="text-align:right;"| 712,322 | style="text-align:right;"| 16.1 | style="text-align:right;"| 10.9 | style="text-align:right;"| 5.1 | style="text-align:right;"| 1.88 | style="text-align:right;"| 1.69 | style="text-align:right; color: blue" | 2.55 | style="text-align:right;"| 61.61 | style="text-align:right;"| 73.18 | style="text-align:right;"| 67.92 | style="text-align:right;"| 4,400,676 |- | 1982 | style="text-align:right;"| 140,067,000 | style="text-align:right;"| 2,328,044 | style="text-align:right;"| 1,504,200 | style="text-align:right;"| 823,844 | style="text-align:right;"| 16.6 | style="text-align:right;"| 10.7 | style="text-align:right;"| 5.9 | style="text-align:right;"| 1.96 | style="text-align:right;"| 1.76 | style="text-align:right; color: blue" | 2.63 | style="text-align:right;"| 62.24 | style="text-align:right;"| 73.64 | style="text-align:right;"| 68.38 | style="text-align:right;"| 4,462,825 |- | 1983 | style="text-align:right;"| 141,056,000 | style="text-align:right;"| 2,478,322 | style="text-align:right;"| 1,563,995 | style="text-align:right;"| 914,327 | style="text-align:right;"| 17.6 | style="text-align:right;"| 11.1 | style="text-align:right;"| 6.5 | style="text-align:right; color: blue" | 2.11 | style="text-align:right;"| 1.89 | style="text-align:right; color: blue" | 2.76 | style="text-align:right;"| 62.15 | style="text-align:right;"| 73.41 | style="text-align:right;"| 68.15 | style="text-align:right;"| 4,317,729 |- | 1984 | style="text-align:right;"| 142,061,000 | style="text-align:right;"| 2,409,614 | style="text-align:right;"| 1,650,866 | style="text-align:right;"| 758,748 | style="text-align:right;"| 17.0 | style="text-align:right;"| 11.6 | style="text-align:right;"| 5.3 | style="text-align:right;"| 2.06 | style="text-align:right;"| 1.86 | style="text-align:right; color: blue" | 2.69 | style="text-align:right;"| 61.71 | style="text-align:right;"| 72.96 | style="text-align:right;"| 67.67 | style="text-align:right;"| 4,361,959 |- | 1985 | style="text-align:right;"| 143,033,000 | style="text-align:right;"| 2,375,147 | style="text-align:right;"| 1,625,266 | style="text-align:right;"| 749,881 | style="text-align:right;"| 16.6 | style="text-align:right;"| 11.4 | style="text-align:right;"| 5.2 | style="text-align:right;"| 2.05 | style="text-align:right;"| 1.87 | style="text-align:right; color: blue" | 2.68 | style="text-align:right;"| 62.72 | style="text-align:right;"| 73.23 | style="text-align:right;"| 68.33 | style="text-align:right;"| 4,552,443 |- | 1986 | style="text-align:right;"| 144,156,000 | style="text-align:right;"| 2,485,915 | style="text-align:right;"| 1,497,975 | style="text-align:right;"| 987,940 | style="text-align:right;"| 17.2 | style="text-align:right;"| 10.4 | style="text-align:right;"| 6.9 | style="text-align:right; color: blue" | 2.18 | style="text-align:right;"| 1.98 | style="text-align:right; color: blue" | 2.83 | style="text-align:right;"| 64.77 | style="text-align:right;"| 74.22 | style="text-align:right;"| 69.95 | style="text-align:right;"| 4,579,400 |- | 1987 | style="text-align:right;"| 145,386,000 | style="text-align:right;"| 2,499,974 | style="text-align:right;"| 1,531,585 | style="text-align:right;"| 968,389 | style="text-align:right;"| 17.2 | style="text-align:right;"| 10.5 | style="text-align:right;"| 6.7 | style="text-align:right; color: blue" | 2.23 | style="text-align:right;"| 2.04 | style="text-align:right; color: blue" | 2.88 | style="text-align:right;"| 64.83 | style="text-align:right;"| 74.26 | style="text-align:right;"| 69.96 | style="text-align:right;"| 4,385,627 |- | 1988 | style="text-align:right;"| 146,505,000 | style="text-align:right;"| 2,348,494 | style="text-align:right;"| 1,569,112 | style="text-align:right;"| 779,382 | style="text-align:right;"| 16.0 | style="text-align:right;"| 10.7 | style="text-align:right;"| 5.3 | style="text-align:right; color: blue" | 2.12 | style="text-align:right;"| 1.96 | style="text-align:right; color: blue" | 2.80 | style="text-align:right;"| 64.61 | style="text-align:right;"| 74.25 | style="text-align:right;"| 69.81 | style="text-align:right;"| 4,608,953 |- | 1989 | style="text-align:right;"| 147,342,000 | style="text-align:right;"| 2,160,559 | style="text-align:right;"| 1,583,743 | style="text-align:right;"| 576,816 | style="text-align:right;"| 14.7 | style="text-align:right;"| 10.7 | style="text-align:right;"| 3.9 | style="text-align:right;"| 2.01 | style="text-align:right;"| 1.83 | style="text-align:right; color: blue" | 2.75 | style="text-align:right;"| 64.20 | style="text-align:right;"| 74.50 | style="text-align:right;"| 69.73 | style="text-align:right;"| 4,427,713 |- | 1990 | style="text-align:right;"| 147,969,000 | style="text-align:right;"| 1,988,858 | style="text-align:right;"| 1,655,993 | style="text-align:right;"| 332,865 | style="text-align:right;"| 13.4 | style="text-align:right;"| 11.2 | style="text-align:right;"| 2.3 | style="text-align:right;"| 1.888 | style="text-align:right;"| 1.70 | style="text-align:right; color: blue" | 2.60 | style="text-align:right;"| 63.76 | style="text-align:right;"| 74.32 | style="text-align:right;"| 69.36 | style="text-align:right;"| 4,103,425 |- | 1991 | style="text-align:right;"| 148,394,000 | style="text-align:right;"| 1,794,626 | style="text-align:right;"| 1,690,657 | style="text-align:right;"| 103,969 | style="text-align:right;"| 12.1 | style="text-align:right;"| 11.4 | style="text-align:right;"| 0.7 | style="text-align:right;"| 1.733 | style="text-align:right;"| 1.53 | style="text-align:right; color: blue" | 2.45 | style="text-align:right;"| 63.41 | style="text-align:right;"| 74.23 | style="text-align:right;"| 69.11 | style="text-align:right;"| 3,608,421 |- | 1992 | style="text-align:right;"| 148,538,000 | style="text-align:right;"| 1,587,644 | style="text-align:right;"| 1,807,441 | style="text-align:right; color:red;"| -219,797 | style="text-align:right;"| 10.7 | style="text-align:right;"| 12.2 | style="text-align:right; color:red;"| -1.5 | style="text-align:right;"| 1.552 | style="text-align:right;"| 1.35 | style="text-align:right; color: blue" | 2.22 | style="text-align:right;"| 61.96 | style="text-align:right;"| 73.71 | style="text-align:right;"| 67.98 | style="text-align:right;"| 4,436,695 |- | 1993 | style="text-align:right;"| 148,459,000 | style="text-align:right;"| 1,378,983 | style="text-align:right;"| 2,129,339 | style="text-align:right; color:red;"| -750,356 | style="text-align:right;"| 9.3 | style="text-align:right;"| 14.3 | style="text-align:right; color:red;"| -5.1 | style="text-align:right;"| 1.386 | style="text-align:right;"| 1.20 | style="text-align:right;"| 1.95 | style="text-align:right;"| 58.80 | style="text-align:right;"| 71.85 | style="text-align:right;"| 65.24 | style="text-align:right;"| 3,243,957 |- | 1994 | style="text-align:right;"| 148,408,000 | style="text-align:right;"| 1,408,159 | style="text-align:right;"| 2,301,366 | style="text-align:right; color:red;"| -893,207 | style="text-align:right;"| 9.5 | style="text-align:right;"| 15.5 | style="text-align:right; color:red;"| -6.0 | style="text-align:right;"| 1.385 | style="text-align:right;"| 1.24 | style="text-align:right;"| 1.92 | style="text-align:right;"| 57.38 | style="text-align:right;"| 71.07 | style="text-align:right;"| 63.93 | style="text-align:right;"| 3,060,237 |- | 1995 | style="text-align:right;"| 148,376,000 | style="text-align:right;"| 1,363,806 | style="text-align:right;"| 2,203,811 | style="text-align:right; color:red;"| -840,005 | style="text-align:right;"| 9.2 | style="text-align:right;"| 14.9 | style="text-align:right; color:red;"| -5.7 | style="text-align:right;"| 1.345 | style="text-align:right;"| 1.19 | style="text-align:right;"| 1.82 | style="text-align:right;"| 58.11 | style="text-align:right;"| 71.60 | style="text-align:right;"| 64.62 | style="text-align:right;"| 2,766,362 |- | 1996 | style="text-align:right;"| 148,160,000 | style="text-align:right;"| 1,304,638 | style="text-align:right;"| 2,082,249 | style="text-align:right; color:red;"| -777,611 | style="text-align:right;"| 8.8 | style="text-align:right;"| 14.1 | style="text-align:right; color:red;"| -5.2 | style="text-align:right;"| 1.281 | style="text-align:right;"| 1.14 | style="text-align:right;"| 1.71 | style="text-align:right;"| 59.61 | style="text-align:right;"| 72.41 | style="text-align:right;"| 65.89 | style="text-align:right;"| 2,652,038 |- | 1997 | style="text-align:right;"| 147,915,000 | style="text-align:right;"| 1,259,943 | style="text-align:right;"| 2,015,779 | style="text-align:right; color:red;"| -755,836 | style="text-align:right;"| 8.5 | style="text-align:right;"| 13.6 | style="text-align:right; color:red;"| -5.1 | style="text-align:right;"| 1.230 | style="text-align:right;"| 1.10 | style="text-align:right;"| 1.62 | style="text-align:right;"| 60.84 | style="text-align:right;"| 72.85 | style="text-align:right;"| 66.79 | style="text-align:right;"| 2,498,716 |- | 1998 | style="text-align:right;"| 147,671,000 | style="text-align:right;"| 1,283,292 | style="text-align:right;"| 1,988,744 | style="text-align:right; color:red;"| -705,452 | style="text-align:right;"| 8.7 | style="text-align:right;"| 13.5 | style="text-align:right; color:red;"| -4.8 | style="text-align:right;"| 1.240 | style="text-align:right;"| 1.11 | style="text-align:right;"| 1.64 | style="text-align:right;"| 61.19 | style="text-align:right;"| 73.12 | style="text-align:right;"| 67.14 | style="text-align:right;"| 2,346,138 |- | 1999 | style="text-align:right;"| 147,215,000 | style="text-align:right;"| 1,214,689 | style="text-align:right;"| 2,144,316 | style="text-align:right; color:red;"| -929,627 | style="text-align:right;"| 8.3 | style="text-align:right;"| 14.6 | style="text-align:right; color:red;"| -6.3 | style="text-align:right; color: red" | 1.171 | style="text-align:right; color: red" | 1.04 | style="text-align:right; color: red" | 1.53 | style="text-align:right;"| 59.86 | style="text-align:right;"| 72.42 | style="text-align:right;"| 65.99 | style="text-align:right;"| 2,181,153 |- | 2000 | style="text-align:right;"| 146,597,000 | style="text-align:right;"| 1,266,800 | style="text-align:right;"| 2,225,332 | style="text-align:right; color:red;"| -958,532 | style="text-align:right;"| 8.6 | style="text-align:right;"| 15.2 | style="text-align:right; color:red;"| -6.5 | style="text-align:right;"| 1.195 | style="text-align:right;"| 1.09 | style="text-align:right;"| 1.55 | style="text-align:right;"| 58.99 | style="text-align:right;"| 72.25 | style="text-align:right;"| 65.38 | style="text-align:right;"| 2,138,800 |- | 2001 | style="text-align:right;"| 145,976,000 | style="text-align:right;"| 1,311,604 | style="text-align:right;"| 2,254,856 | style="text-align:right; color:red;"| -943,252 | style="text-align:right;"| 9.0 | style="text-align:right;"| 15.4 | style="text-align:right; color:red;"| -6.5 | style="text-align:right;"| 1.223 | style="text-align:right;"| 1.12 | style="text-align:right;"| 1.56 | style="text-align:right;"| 58.88 | style="text-align:right;"| 72.16 | style="text-align:right;"| 65.30 | style="text-align:right;"| 2,114,700 |- | 2002 | style="text-align:right;"| 145,306,496 | style="text-align:right;"| 1,396,967 | style="text-align:right;"| 2,332,272 | style="text-align:right; color:red;"| -935,305 | style="text-align:right;"| 9.6 | style="text-align:right;"| 16.1 | style="text-align:right; color:red;"| -6.4 | style="text-align:right;"| 1.286 | style="text-align:right;"| 1.19 | style="text-align:right;"| 1.63 | style="text-align:right;"| 58.68 | style="text-align:right;"| 71.90 | style="text-align:right;"| 64.95 | style="text-align:right;"| 1,944,481 |- | 2003 | style="text-align:right;"| 144,648,624 | style="text-align:right;"| 1,477,301 | style="text-align:right;"| 2,365,826 | style="text-align:right; color:red;"| -888,525 | style="text-align:right;"| 10.2 | style="text-align:right;"| 16.4 | style="text-align:right; color:red;"| -6.1 | style="text-align:right;"| 1.320 | style="text-align:right;"| 1.22 | style="text-align:right;"| 1.67 | style="text-align:right;"| 58.53 | style="text-align:right;"| 71.85 | style="text-align:right;"| 64.84 | style="text-align:right;"| 1,864,647 |- | 2004 | style="text-align:right;"| 144,067,312 | style="text-align:right;"| 1,502,477 | style="text-align:right;"| 2,295,402 | style="text-align:right; color:red;"| -792,925 | style="text-align:right;"| 10.4 | style="text-align:right;"| 15.9 | style="text-align:right; color:red;"| -5.5 | style="text-align:right;"| 1.344 | style="text-align:right;"| 1.25 | style="text-align:right;"| 1.65 | style="text-align:right;"| 58.91 | style="text-align:right;"| 72.36 | style="text-align:right;"| 65.31 | style="text-align:right;"| 1,797,567 |- | 2005 | style="text-align:right;"| 143,518,816 | style="text-align:right;"| 1,457,376 | style="text-align:right;"| 2,303,935 | style="text-align:right; color:red;"| -846,559 | style="text-align:right;"| 10.2 | style="text-align:right;"| 16.1 | style="text-align:right; color:red;"| -5.9 | style="text-align:right;"| 1.294 | style="text-align:right;"| 1.21 | style="text-align:right;"| 1.58 | style="text-align:right;"| 58.92 | style="text-align:right;"| 72.47 | style="text-align:right;"| 65.37 | style="text-align:right;"| 1,501,594 |- | 2006 | style="text-align:right;"| 143,049,632 | style="text-align:right;"| 1,479,637 | style="text-align:right;"| 2,166,703 | style="text-align:right; color:red;"| -687,066 | style="text-align:right;"| 10.3 | style="text-align:right;"| 15.1 | style="text-align:right; color:red;"| -4.8 | style="text-align:right;"| 1.305 | style="text-align:right;"| 1.21 | style="text-align:right;"| 1.60 | style="text-align:right;"| 60.43 | style="text-align:right;"| 73.34 | style="text-align:right;"| 66.69 | style="text-align:right; color: blue"| 1,423,711 |- | 2007 | style="text-align:right;"| 142,805,120 | style="text-align:right;"| 1,610,122 | style="text-align:right;"| 2,080,445 | style="text-align:right; color:red;"| -470,323 | style="text-align:right;"| 11.3 | style="text-align:right;"| 14.6 | style="text-align:right; color:red;"| -3.3 | style="text-align:right;"| 1.416 | style="text-align:right;"| 1.29 | style="text-align:right;"| 1.80 | style="text-align:right;"| 61.46 | style="text-align:right;"| 74.02 | style="text-align:right;"| 67.61 | style="text-align:right; color: blue" | 1,306,853 |- | 2008 | style="text-align:right;"| 142,742,368 | style="text-align:right;"| 1,713,947 | style="text-align:right;"| 2,075,954 | style="text-align:right; color:red;"| -362,007 | style="text-align:right;"| 12.0 | style="text-align:right;"| 14.5 | style="text-align:right; color:red;"| -2.6 | style="text-align:right;"| 1.502 | style="text-align:right;"| 1.37 | style="text-align:right;"| 1.91 | style="text-align:right;"| 61.92 | style="text-align:right;"| 74.28 | style="text-align:right;"| 67.99 | style="text-align:right; color: blue" | 1,268,434 |- | 2009 | style="text-align:right;"| 142,785,344 | style="text-align:right;"| 1,761,687 | style="text-align:right;"| 2,010,543 | style="text-align:right; color:red;"| -248,856 | style="text-align:right;"| 12.3 | style="text-align:right;"| 14.1 | style="text-align:right; color:red;"| -1.8 | style="text-align:right;"| 1.542 | style="text-align:right;"| 1.42 | style="text-align:right;"| 1.94 | style="text-align:right;"| 62.87 | style="text-align:right;"| 74.79 | style="text-align:right;"| 68.78 | style="text-align:right; color: blue" | 1,161,690 |- | 2010 | style="text-align:right;"| 142,849,472 | style="text-align:right;"| 1,788,948 | style="text-align:right;"| 2,028,516 | style="text-align:right; color:red;"| -239,568 | style="text-align:right;"| 12.5 | style="text-align:right;"| 14.2 | style="text-align:right; color:red;"| -1.7 | style="text-align:right;"| 1.567 | style="text-align:right;"| 1.44 | style="text-align:right;"| 1.98 | style="text-align:right;"| 63.09 | style="text-align:right;"| 74.88 | style="text-align:right;"| 68.94 | style="text-align:right; color: blue" | 1,054,820 |- | 2011 | style="text-align:right;"| 142,960,908 | style="text-align:right;"| 1,796,629 | style="text-align:right;"| 1,925,720 | style="text-align:right; color:red;"|-129,091 | style="text-align:right;"| 12.6 | style="text-align:right;"| 13.5 | style="text-align:right; color:red;"| -0.9 |style="text-align:right;"| 1.582 | style="text-align:right;"| 1.44 | style="text-align:right;"| 2.06 | style="text-align:right;"| 64.04 | style="text-align:right;"| 75.61 | style="text-align:right;"| 69.83 | style="text-align:right; color: blue"| 989,375 |- | 2012 | style="text-align:right;"| 143,201,700 | style="text-align:right;"| 1,896,263 | style="text-align:right;"| 1,898,836 | style="text-align:right; color:red;"|-2,573 | style="text-align:right;"| 13.3 | style="text-align:right;"| 13.3 | style="text-align:right;"| 0.0 | style="text-align:right;"| 1.691 | style="text-align:right;"| 1.541 | style="text-align:right; color: blue"| 2.215 | style="text-align:right;"| 64.56 | style="text-align:right;"| 75.86 | style="text-align:right;"| 70.24 | style="text-align:right; color: blue"| 935,509 |- | 2013 | style="text-align:right;"| 143,502,097 | style="text-align:right;"| 1,901,182 | style="text-align:right;"| 1,878,269 | style="text-align:right;"| 22,913 | style="text-align:right;"| 13.3 | style="text-align:right;"| 13.1 | style="text-align:right;"| 0.2 | style="text-align:right;"| 1.71(e) | style="text-align:right;"| | style="text-align:right; color: blue"| | style="text-align:right;"| | style="text-align:right;"| | style="text-align:right;"| | style="text-align:right; color: blue"| |- {| class="wikitable" ! ! style="width:50pt;"|شہری زندہ پیدائش ! style="width:50pt;"|شہری اموات ! style="width:50pt;"|شہری قدرتی تبدیلی ! style="width:40pt;"|شہری خام شرح پیدائش (فی 1,000) ! style="width:40pt;"|شہری خام شرح اموات (فی 1,000) ! style="width:40pt;"|شہری قدرتی تبدیلی (فی 1,000) ! style="width:50pt;"|پینڈو زندہ پیدائش ! style="width:50pt;"|پینڈو اموات ! style="width:50pt;"|پینڈو قدرتی تبدیلی ! style="width:40pt;"|پینڈو خام شرح پیدائش (فی 1,000) ! style="width:40pt;"|پینڈو خام شرح اموات (فی 1,000) ! style="width:40pt;"|پینڈو قدرتی تبدیلی (فی 1,000) |- | 1950 | style="text-align:right;"| 1,171,250 | style="text-align:right;"| 436,792 | style="text-align:right;"| 734,458 | style="text-align:right;"| 26.1 | style="text-align:right;"| 9.7 | style="text-align:right;"| 16.4 | style="text-align:right;"| 1,574,747 | style="text-align:right;"| 594,218 | style="text-align:right;"| 980,529 | style="text-align:right;"| 27.5 | style="text-align:right;"| 10.4 | style="text-align:right;"| 17.1 |- | 1960 | style="text-align:right;"| 1,332,812 | style="text-align:right;"| 436,709 | style="text-align:right;"| 896,103 | style="text-align:right;"| 20.4 | style="text-align:right;"| 6.7 | style="text-align:right;"| 13.7 | style="text-align:right;"| 1,449,541 | style="text-align:right;"| 449,831 | style="text-align:right;"| 1,000,160 | style="text-align:right;"| 26.5 | style="text-align:right;"| 8.2 | style="text-align:right;"| 18.3 |- | 1970 | style="text-align:right;"| 1,205,207 | style="text-align:right;"| 646,129 | style="text-align:right;"| 559,078 | style="text-align:right;"| 14.8 | style="text-align:right;"| 7.9 | style="text-align:right;"| 6.9 | style="text-align:right;"| 698,506 | style="text-align:right;"| 485,054 | style="text-align:right;"| 213,452 | style="text-align:right;"| 14.3 | style="text-align:right;"| 10.0 | style="text-align:right;"| 4.3 |- | 1980 | style="text-align:right;"| 1,535,723 | style="text-align:right;"| 970,256 | style="text-align:right;"| 565,467 | style="text-align:right;"| 15.8 | style="text-align:right;"| 10.0 | style="text-align:right;"| 5.8 | style="text-align:right;"| 667,056 | style="text-align:right;"| 555,499 | style="text-align:right;"| 111,557 | style="text-align:right;"| 16.1 | style="text-align:right;"| 13.4 | style="text-align:right;"| 2.7 |- | 1990 | style="text-align:right;"| 1,386,247 | style="text-align:right;"| 1,140,613 | style="text-align:right;"| 245,634 | style="text-align:right;"| 12.7 | style="text-align:right;"| 10.5 | style="text-align:right;"| 2.2 | style="text-align:right;"| 602,611 | style="text-align:right;"| 515,380 | style="text-align:right;"| 87,231 | style="text-align:right;"| 15.5 | style="text-align:right;"| 13.2 | style="text-align:right;"| 2.3 |- | 1995 | style="text-align:right;"| 933,460 | style="text-align:right;"| 1,554,182 | style="text-align:right; color:red;"| -620,722 | style="text-align:right;"| 8.7 | style="text-align:right;"| 14.4 | style="text-align:right; color:red;"| -5.7 | style="text-align:right;"| 430,346 | style="text-align:right;"| 649,269 | style="text-align:right; color:red;"| -219,283 | style="text-align:right;"| 10.9 | style="text-align:right;"| 16.5 | style="text-align:right; color:red;"| -5.6 |- | 2000 | style="text-align:right;"| 886,908 | style="text-align:right;"| 1,564,034 | style="text-align:right; color:red;"| -677,126 | style="text-align:right;"| 8.3 | style="text-align:right;"| 14.6 | style="text-align:right; color:red;"| -6.3 | style="text-align:right;"| 379,892 | style="text-align:right;"| 661,298 | style="text-align:right; color:red;"| -281,406 | style="text-align:right;"| 9.8 | style="text-align:right;"| 17.1 | style="text-align:right; color:red;"| -7.3 |- | 2001 | style="text-align:right;"| 928,642 | style="text-align:right;"| 1,592,254 | style="text-align:right; color:red;"| -663,612 | style="text-align:right;"| 8.7 | style="text-align:right;"| 14.9 | style="text-align:right; color:red;"| -6.2 | style="text-align:right;"| 382,962 | style="text-align:right;"| 662,602 | style="text-align:right; color:red;"| -279,640 | style="text-align:right;"| 10.0 | style="text-align:right;"| 17.3 | style="text-align:right; color:red;"| -7.3 |- | 2002 | style="text-align:right;"| 998,056 | style="text-align:right;"| 1,638,822 | style="text-align:right; color:red;"| -640,766 | style="text-align:right;"| 9.4 | style="text-align:right;"| 15.4 | style="text-align:right; color:red;"| -6.0 | style="text-align:right;"| 398,911 | style="text-align:right;"| 693,450 | style="text-align:right; color:red;"| -294,539 | style="text-align:right;"| 10.5 | style="text-align:right;"| 18.2 | style="text-align:right; color:red;"| -7.7 |- | 2003 | style="text-align:right;"| 1,050,565 | style="text-align:right;"| 1,657,569 | style="text-align:right; color:red;"| -607,004 | style="text-align:right;"| 9.9 | style="text-align:right;"| 15.6 | style="text-align:right; color:red;"| -5.7 | style="text-align:right;"| 426,736 | style="text-align:right;"| 708,257 | style="text-align:right; color:red;"| -281,521 | style="text-align:right;"| 11.1 | style="text-align:right;"| 18.4 | style="text-align:right; color:red;"| -7.3 |- | 2004 | style="text-align:right;"| 1,074,247 | style="text-align:right;"| 1,606,894 | style="text-align:right; color:red;"| -532,647 | style="text-align:right;"| 10.1 | style="text-align:right;"| 15.2 | style="text-align:right; color:red;"| -5.1 | style="text-align:right;"| 428,230 | style="text-align:right;"| 688,508 | style="text-align:right; color:red;"| -260,278 | style="text-align:right;"| 11.2 | style="text-align:right;"| 18.1 | style="text-align:right; color:red;"| -6.9 |- | 2005 | style="text-align:right;"| 1,036,870 | style="text-align:right;"| 1,595,762 | style="text-align:right; color:red;"| -558,892 | style="text-align:right;"| 9.8 | style="text-align:right;"| 15.1 | style="text-align:right; color:red;"| -5.3 | style="text-align:right;"| 420,506 | style="text-align:right;"| 708,173 | style="text-align:right; color:red;"| -287,667 | style="text-align:right;"| 11.0 | style="text-align:right;"| 18.6 | style="text-align:right; color:red;"| -7.6 |- | 2006 | style="text-align:right;"| 1,044,540 | style="text-align:right;"| 1,501,245 | style="text-align:right; color:red;"| -456,705 | style="text-align:right;"| 10.0 | style="text-align:right;"| 14.3 | style="text-align:right; color:red;"| -4.3 | style="text-align:right;"| 435,097 | style="text-align:right;"| 665,458 | style="text-align:right; color:red;"| -230,361 | style="text-align:right;"| 11.4 | style="text-align:right;"| 17.4 | style="text-align:right; color:red;"| -6.0 |- | 2007 | style="text-align:right;"| 1,120,741 | style="text-align:right;"| 1,445,411 | style="text-align:right; color:red;"| -324,670 | style="text-align:right;"| 10.7 | style="text-align:right;"| 13.8 | style="text-align:right; color:red;"| -3.1 | style="text-align:right;"| 489,381 | style="text-align:right;"| 635,034 | style="text-align:right; color:red;"| -145,653 | style="text-align:right;"| 12.9 | style="text-align:right;"| 16.7 | style="text-align:right; color:red;"| -3.8 |- | 2008 | style="text-align:right;"| 1,194,820 | style="text-align:right;"| 1,443,529 | style="text-align:right; color:red;"| -248,709 | style="text-align:right;"| 11.4 | style="text-align:right;"| 13.8 | style="text-align:right; color:red;"| -2.4 | style="text-align:right;"| 519,127 | style="text-align:right;"| 632,425 | style="text-align:right; color:red;"| -113,298 | style="text-align:right;"| 13.7 | style="text-align:right;"| 16.7 | style="text-align:right; color:red;"| -3.0 |- | 2009 | style="text-align:right;"| 1,237,615 | style="text-align:right;"| 1,397,591 | style="text-align:right; color:red;"| -159,976 | style="text-align:right;"| 11.8 | style="text-align:right;"| 13.3 | style="text-align:right; color:red;"| -1.5 | style="text-align:right;"| 524,072 | style="text-align:right;"| 612,952 | style="text-align:right; color:red;"| -88,880 | style="text-align:right;"| 13.9 | style="text-align:right;"| 16.3 | style="text-align:right; color:red;"| -2.4 |- | 2010 | style="text-align:right;"| 1,263,893 | style="text-align:right;"| 1,421,734 | style="text-align:right; color:red;"| -157,841 | style="text-align:right;"| 12.0 | style="text-align:right;"| 13.5 | style="text-align:right; color:red;"| -1.5 | style="text-align:right;"| 520,055 | style="text-align:right;"| 606,782 | style="text-align:right; color:red;"| -81,727 | style="text-align:right;"| 14.0 | style="text-align:right;"| 16.1 | style="text-align:right; color:red;"| -2.1 |- | 2011 | style="text-align:right;"| 1,270,047 | style="text-align:right;"| 1,356,696 | style="text-align:right; color:red;"| -88,649 | style="text-align:right;"| 12.0 | style="text-align:right;"| 12.8 | style="text-align:right; color:red;"| -0.8 | style="text-align:right;"| 526,582 | style="text-align:right;"| 569,024 | style="text-align:right; color:red;"| -42,442 | style="text-align:right;"| 14.1 | style="text-align:right;"| 15.2 | style="text-align:right; color:red;"| -1.1 |- | 2012 | style="text-align:right;"| 1,355,674 | style="text-align:right;"| 1,353,635 | style="text-align:right;"| 2,039 | style="text-align:right;"| 12.8 | style="text-align:right;"| 12.8 | style="text-align:right;"| 0.0 | style="text-align:right;"| 546,410 | style="text-align:right;"| 552,700 | style="text-align:right; color:red;"| -6,290 | style="text-align:right;"| 14.7 | style="text-align:right;"| 14.8 | style="text-align:right; color:red;"| -0.1 |} == حوالے == {{حوالے|2}} {{روس دے وفاقی موضوعات د‏‏ی فہرستیں}} [[گٹھ:آبادیات روس]] [[گٹھ:روس دے نسلی گروہ]] [[گٹھ:روسی شخصیتاں]] 0dzoqn8zg4jet0vju2vhhw3s8ukml43 0 91038 712975 712345 2026-10-30T22:35:51Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 712975 wikitext text/x-wiki ایہ '''لسٹ انگریزی ضلعے''' (List of English districts) ا‏‏ے۔ اس د‏ی معلومات قومی شماریات دے دفتر تو‏ں 2010 ء دے اندازےآں دے مطابق ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{United Kingdom district population citation}}</ref> == لسٹ اسما == [[انگلستان]] وچ فی الحال 326 ضلعے ني‏‏‏‏ں۔ * 32 [[لندن بورو]]* 36 [[میٹروپولیٹن بورو|میٹروپولیٹن ضلعے]]* 201 [[غیر میٹروپولیٹن ضلعے]]* 55 وحدانی اتھارٹی* [[لندن شہر]] * [[جزائر سیلی]] == موجودہ ضلعے == {| class="wikitable sortable" |- !نام ! class="unsortable" | ویب سائٹ !آبادی<br />(2011 تخمینہ) !قسم ![[انگلستان د‏‏ی رسمی کاؤنٹیاں|رسمی کاؤنٹی]] |- |[[آدور (ضلع)|آدور]] |[http://www.adur.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|61,300 | |[[مغربی سسیکس]] |- |[[الیرڈیل]] |[http://www.allerdale.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|96,400 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[کامبریا]] |- |[[امبر ویلی]] |[http://www.ambervalley.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|122,500 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ڈربیشائر]] |- |[[ارون]] |[http://www.arun.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|149,800 | |[[مغربی سسیکس]] |- |[[ایشفیلڈ]] |[http://www.ashfield-dc.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|119,500 | |[[ناٹنگھمشائر]] |- |[[ایشفورڈ (بورو)|ایشفورڈ]] |[http://www.ashford.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|118,400 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[کینٹ]] |- |[[ایلزبری ویل]] |[http://www.aylesburyvaledc.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140211011946/http://www.aylesburyvaledc.gov.uk/ |date=2014-02-11 }} |align=right|174,900 | |[[بکنگھمشائر]] |- |[[بےبر]] |[http://www.babergh-south-suffolk.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828044852/http://www.babergh-south-suffolk.gov.uk/ |date=2008-08-28 }} |align=right|87,900 | |[[سافک]] |- |[[لندن بورو بارکنگ تے ڈیگنہیم|بارکنگ تے ڈیگنہیم]] |[http://www.barking-dagenham.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051025163946/http://www.barking-dagenham.gov.uk/ |date=2005-10-25 }} |align=right|187,000 |[[لندن بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[لندن بورو بارنیٹ|بارنیٹ]] |[http://www.barnet.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|357,500 |[[لندن بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[میٹروپولیٹن بورو بارنسلے|بارنسلے]] |[http://www.barnsley.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|231,900 |[[میٹروپولیٹن بورو]] |[[جنوبی یارکشائر]] |- |[[بیرو-ان-فرنیس (بورو)|بیرو-ان-فرنیس]] |[http://www.barrowbc.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|69,100 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[کامبریا]] |- |[[بیسیلڈن (ضلع)|بیسیلڈن]] |[http://www.basildon.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130622025104/http://www.basildon.gov.uk/ |date=2013-06-22 }} |align=right|175,000 | |[[ایسیکس، انگلستان|ایسیکس]] |- |[[بیسنگسٹوک تے ڈین]] |[http://www.basingstoke.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140328011058/http://www.basingstoke.gov.uk/ |date=2014-03-28 }} |align=right|168,600 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ہیمپشائر]] |- |[[باسیٹلو]] |[http://www.bassetlaw.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140530022511/http://www.bassetlaw.gov.uk/ |date=2014-05-30 }} |align=right|113,000 | |[[ناٹنگھمشائر]] |- |[[باتھ تے شمالی مشرقی سامرسیٹ]] |[http://www.bathnes.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|175,500 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]] |[[سامرسیٹ]] |- |[[بورو بیڈفورڈ|بیڈفورڈ]] |[http://www.bedford.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|157,800 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، [[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[بیڈفورڈشائر]] |- |[[لندن بورو بیکزلی|بیکزلی]] |[http://www.bexley.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|232,800 |[[لندن بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[برمنگھم]] |[http://www.birmingham.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|1,074,300 |[[میٹروپولیٹن بورو]]، شہر (1889) |[[مغربی مڈلینڈز (کاؤنٹی)|مغربی مڈلینڈز]] |- |[[بلابی (ضلع)|بلابی]] |[http://www.blaby.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|94,100 | |[[لیسٹرشائر]] |- |[[بلیکبرن مع ڈاروین]] |[http://www.blackburn.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120208211710/http://www.blackburn.gov.uk/ |date=2012-02-08 }} |align=right|147,700 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، [[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[لنکاشائر]] |- |[[بلیکپول]] |[http://www.blackpool.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|142,100 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، [[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[لنکاشائر]] |- |[[بولسوور (ضلع)|بولسوور]] |[http://www.bolsover.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200923022124/https://www.bolsover.gov.uk/ |date=2020-09-23 }} |align=right|76,000 | |[[ڈربیشائر]] |- |[[میٹروپولیٹن بورو بولٹن|بولٹن]] |[http://www.bolton.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|277,300 |[[میٹروپولیٹن بورو]] |[[مانچسٹر عظمی]] |- |[[بوسٹن (بورو)|بوسٹن]] |[http://www.boston.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|64,600 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[لنکنشائر]] |- |[[بورنموتھ]] |[http://www.bournemouth.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|183,500 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، [[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ڈورسٹ]] |- |[[براکنیل فارسٹ]] |[http://www.bracknell-forest.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|113,700 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، [[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[بارکشائر]] |- |[[بریڈفورڈ شہر|بریڈفورڈ]] |[http://www.bradford.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160509013149/http://www.bradford.gov.uk/ |date=2016-05-09 }} |align=right|523,100 |[[میٹروپولیٹن بورو]]، شہر (1897) |[[مغربی یارکشائر]] |- |[[برینٹری (ضلع)|برینٹری]] |[http://www.braintree.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|147,500 | |[[ایسیکس، انگلستان|ایسیکس]] |- |[[بریکلینڈ (ضلع)|بریکلینڈ]] |[http://www.breckland.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051211091729/http://www.breckland.gov.uk/ |date=2005-12-11 }} |align=right|131,000 | |[[نورفک]] |- |[[لندن بورو برینٹ|برینٹ]] |[http://www2.brent.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050930224812/http://www2.brent.gov.uk/ |date=2005-09-30 }} |align=right|312,200 |[[لندن بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[برینٹووڈ (بورو)|برینٹووڈ]] |[http://www.brentwood-council.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051025141728/http://www.brentwood-council.gov.uk/ |date=2005-10-25 }} |align=right|73,800 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ایسیکس، انگلستان|ایسیکس]] |- |[[برائیٹن اینڈ ہوو]] |[http://www.brighton-hove.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|273,000 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، شہر (2000) |[[مشرقی سسیکس]] |- |[[برسٹل]] |[https://web.archive.org/web/20080820043630/http://www.bristol-city.gov.uk/WardFinder/pdfs/cliftonmap-high.pdf ویب سائٹ] |align=right|428,100 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، شہر (1542) |[[برسٹل]] |- |[[براڈلینڈ]] |[http://www.broadland.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140325021638/http://www.broadland.gov.uk/ |date=2014-03-25 }} |align=right|124,700 | |[[نورفک]] |- |[[لندن بورو بروملی|بروملی]] |[http://www.bromley.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|310,600 |[[لندن بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[برومسگروف (ضلع)|برومسگروف]] |[http://www.bromsgrove.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150312185509/http://www.bromsgrove.gov.uk/ |date=2015-03-12 }} |align=right|93,700 | |[[ووسٹرشائر]] |- |[[بروکسبورن (بورو)|بروکسبورن]] |[http://www.broxbourne.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|93,700 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ہارٹفورڈشائر]] |- |[[بروکسٹوے]] |[http://www.broxtowe.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121102001122/http://www.broxtowe.gov.uk/ |date=2012-11-02 }} |align=right|109,700 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ناٹنگھمشائر]] |- |[[برنلی (بورو)|برنلی]] |[http://www.burnley.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110704110756/http://www.burnley.gov.uk/ |date=2011-07-04 }} |align=right|87,000 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[لنکاشائر]] |- |[[میٹروپولیٹن بورو بری|بری]] |[http://www.bury.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|185,400 |[[میٹروپولیٹن بورو]] |[[مانچسٹر عظمی]] |- |[[کلڈرڈیل]] |[http://www.calderdale.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140228042334/http://www.calderdale.gov.uk/ |date=2014-02-28 }} |align=right|204,200 |[[میٹروپولیٹن بورو]] |[[مغربی یارکشائر]] |- |[[کیمبرج]] |[http://www.cambridge.gov.uk/cambridge.htm ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060101044125/http://www.cambridge.gov.uk/cambridge.htm |date=2006-01-01 }} |align=right|122,700 |شہر (1951) |[[کیمبرجشائر]] |- |[[لندن بورو کیمڈن|کیمڈن]] |[http://www.camden.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|220,100 |[[لندن بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[کینوک چیز (ضلع)|کینوک چیز]] |[http://www.cannockchasedc.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|97,600 | |[[سٹیفورڈشائر]] |- |[[کینٹربری شہر|کینٹربری]] |[http://www.canterbury.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|150,600 |شہر (''[[Time immemorial|TI]]'') |[[کینٹ]] |- |[[کارلایل شہر|کارلایل]] |[http://www.carlisle-city.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080511180247/http://www.carlisle-city.gov.uk/ |date=2008-05-11 }} |align=right|107,500 |شہر (''[[Time immemorial|TI]]'') |[[کامبریا]] |- |[[کیسل پوائنٹ]] |[http://www.castlepoint.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|88,000 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ایسیکس، انگلستان|ایسیکس]] |- |[[وسطی بیڈفورڈشائر]] |[http://www.centralbeds.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080820084136/http://www.centralbeds.gov.uk/ |date=2008-08-20 }} |align=right|255,600 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]] |[[بیڈفورڈشائر]] |- |[[چارنووڈ (بورو)|چارنووڈ]] |[http://www.charnwoodbc.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041001020312/http://www.charnwoodbc.gov.uk/ |date=2004-10-01 }} |align=right|165,900 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[لیسٹرشائر]] |- |[[چلمسفورڈ شہر|چلمسفورڈ]] |[http://www.chelmsford.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|168,500 |شہر (2012) |[[ایسیکس، انگلستان|ایسیکس]] |- |[[چیلٹنہیم]] |[http://www.cheltenham.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140403232901/http://www.cheltenham.gov.uk/ |date=2014-04-03 }} |align=right|115,600 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[گلوسٹرشائر]] |- |[[چرویل (ضلع)|چرویل]] |[http://www.cherwell-dc.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|142,300 | |[[آکسفورڈشائر]] |- |[[چیشائر مشرقی]] |[http://www.cheshireeast.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|370,700 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]] |[[چیشائر]] |- |[[چیشائر مغربی تے چیسٹر]] |[http://www.cheshirewestandchester.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|329,500 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]] |[[چیشائر]] |- |[[چیسٹرفیلڈ]] |[http://www.chesterfieldbc.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20010926122156/http://www.chesterfieldbc.gov.uk/ |date=2001-09-26 }} |align=right|103,800 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ڈربیشائر]] |- |[[چیچیسٹر (ضلع)|چیچیسٹر]] |[http://www.chichestercity.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|114,000 | |[[مغربی سسیکس]] |- |[[چلٹرن (ضلع)|چلٹرن]] |[http://www.چلٹرن۔gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|92,700 | |[[بکنگھمشائر]] |- |[[چورلے (بورو)|چورلے]] |[http://www.chorley.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|107,600 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[لنکاشائر]] |- |[[کرائسٹ چرچ، ڈورسٹ|کرائسٹ چرچ]] |[http://www.christchurch.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|47,900 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ڈورسٹ]] |- |[[کولچیسٹر (بورو)|کولچیسٹر]] |[http://www.colchester.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|173,600 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ایسیکس، انگلستان|ایسیکس]] |- |[[کوپلینڈ، کامبریا|کوپلینڈ]] |[http://www.copelandbc.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060101020624/http://www.copelandbc.gov.uk/ |date=2006-01-01 }} |align=right|70,600 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[کامبریا]] |- |[[کوربی]] |[http://www.corby.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160220222920/http://www.corby.gov.uk/ |date=2016-02-20 }} |align=right|61,600 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[نارتھیمپٹنشائر]] |- |[[کونوال]] |[http://www.cornwall.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|533,800 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]] |[[کونوال]] |- |[[کوٹسوولڈ (ضلع)|کوٹسوولڈ]] |[http://www.cotswold.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140529205712/http://www.cotswold.gov.uk/ |date=2014-05-29 }} |align=right|83,200 | |[[گلوسٹرشائر]] |- |[[کووینٹری]] |[http://www.coventry.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|316,900 |[[میٹروپولیٹن بورو]]، شہر (1345) |[[مغربی مڈلینڈز (کاؤنٹی)|مغربی مڈلینڈز]] |- |[[کاروین]] |[http://www.cravendc.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140327174650/http://www.cravendc.gov.uk/ |date=2014-03-27 }} |align=right|55,500 | |[[شمالی یارکشائر]] |- |[[کراولی]] |[http://www.crawley.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|107,100 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[مغربی سسیکس]] |- |[[لندن بورو کروئڈن|کروئڈن]] |[http://www.croydon.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|364,800 |[[لندن بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[ڈیکورم]] |[http://www.dacorum.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140410110649/http://www.dacorum.gov.uk/ |date=2014-04-10 }} |align=right|145,300 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ہارٹفورڈشائر]] |- |[[ڈارلنگٹن (بورو)|ڈارلنگٹن]] |[http://www.darlington.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20021130091335/http://www.darlington.gov.uk/ |date=2002-11-30 }} |align=right|105,600 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، [[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[کاؤنٹی ڈرہم|ڈرہم]] |- |[[ڈارٹفورڈ (بورو)|ڈارٹفورڈ]] |[http://www.dartford.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|97,600 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[کینٹ]] |- |[[ڈاوینٹری (ضلع)|ڈاوینٹری]] |[http://www.daventrydc.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|78,100 | |[[نارتھیمپٹنشائر]] |- |[[ڈربی]] |[http://www.derby.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|248,900 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، شہر (1977) |[[ڈربیشائر]] |- |[[ڈربیشائر ڈیلز]] |[http://www.derbyshiredales.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140213192417/http://www.derbyshiredales.gov.uk/ |date=2014-02-13 }} |align=right|71,100 | |[[ڈربیشائر]] |- |[[میٹروپولیٹن بورو ڈانکاسٹر|ڈانکاسٹر]] |[http://www.doncaster.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/19991126044042/http://www.doncaster.gov.uk/ |date=1999-11-26 }} |align=right|302,500 |[[میٹروپولیٹن بورو]] |[[جنوبی یارکشائر]] |- |[[ڈوور (ضلع)|ڈوور]] |[http://www.dover.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|111,700 | |[[کینٹ]] |- |[[میٹروپولیٹن بورو ڈڈلی|ڈڈلی]] |[http://www.dudley.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|313,300 |[[میٹروپولیٹن بورو]] |[[مغربی مڈلینڈز (کاؤنٹی)|مغربی مڈلینڈز]] |- |[[کاؤنٹی ڈرہم]] |[http://www.durham.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|513,000 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]] |[[کاؤنٹی ڈرہم]] |- |[[لندن بورو ایلنگ|ایلنگ]] |[http://www.ealing.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|339,300 |[[لندن بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[مشرقی کیمبرجشائر]] |[http://www.eastcambs.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|84,200 | |[[کیمبرجشائر]] |- |[[مشرقی ڈیون]] |[http://www.east-devon.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041204084640/http://www.east-devon.gov.uk/ |date=2004-12-04 }} |align=right|133,300 | |[[ڈیون]] |- |[[مشرقی ڈورسٹ]] |[http://www.eastdorsetdc.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051029091016/http://www.eastdorsetdc.gov.uk/ |date=2005-10-29 }} |align=right|87,300 | |[[ڈورسٹ]] |- |[[مشرقی ہیمپشائر]] |[http://www.easthants.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|116,000 | |[[ہیمپشائر]] |- |[[مشرقی ہارٹفورڈشائر]] |[http://www.eastherts.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|138,200 | |[[ہارٹفورڈشائر]] |- |[[مشرقی لنڈسے]] |[http://www.e-lindsey.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|136,700 | |[[لنکنشائر]] |- |[[مشرقی نارتھیمپٹنشائر]] |[http://www.east-northamptonshire.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080913040554/http://www.east-northamptonshire.gov.uk/ |date=2008-09-13 }} |align=right|86,900 | |[[نارتھیمپٹنشائر]] |- |[[ایسٹ رائڈنگ یارکشائر]] |[http://www.eastriding.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|334,700 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]] |[[ایسٹ رائڈنگ یارکشائر]] |- |[[مشرقی سٹیفورڈشائر]] |[http://www.eaststaffsbc.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140927183751/http://www.eaststaffsbc.gov.uk/ |date=2014-09-27 }} |align=right|113,900 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[سٹیفورڈشائر]] |- |[[ایسٹبورن]] |[http://www.eastbourne.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|99,300 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[مشرقی سسیکس]] |- |[[ایسٹلی (بورو)|ایسٹلی]] |[http://www.eastleigh.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140320141424/http://www.eastleigh.gov.uk/ |date=2014-03-20 }} |align=right|125,900 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ہیمپشائر]] |- |[[ایڈن، کامبریا|ایڈن]] |[http://www.eden.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081105160240/http://www.eden.gov.uk/ |date=2008-11-05 }} |align=right|52,500 | |[[کامبریا]] |- |[[ایلمبرج]] |[http://www.elmbridge.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|131,400 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[سرے]] |- |[[لندن بورو اینفیلڈ|اینفیلڈ]] |[http://www.enfield.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|313,900 |[[لندن بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[اپنگ فارسٹ (ضلع)|اپنگ فارسٹ]] |[http://www.eppingforestdc.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|124,900 | |[[ایسیکس، انگلستان|ایسیکس]] |- |[[اپسوم تے ایویل]] |[http://www.epsom-ewell.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|75,200 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[سرے]] |- |[[عریواش]] |[http://www.عریواش۔gov.uk ویب سائٹ] |align=right|112,200 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ڈربیشائر]] |- |[[ایکسٹر]] |[http://www.exeter.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200511205833/https://exeter.gov.uk/ |date=2020-05-11 }} |align=right|117,100 |شہر (''[[Time immemorial|TI]]'') |[[ڈیون]] |- |[[فارہیم (بورو)|فارہیم]] |[http://www.fareham.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|111,900 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ہیمپشائر]] |- |[[فینلینڈ]] |[http://www.fenland.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|95,500 | |[[کیمبرجشائر]] |- |[[فارسٹ ہیتھ]] |[http://www.forest-heath.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140321115446/http://www.forest-heath.gov.uk/ |date=2014-03-21 }} |align=right|60,000 | |[[سافک]] |- |[[فارسٹ آف ڈین (ضلع)|فارسٹ آف ڈین]] |[http://www.fdean.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|82,200 | |[[گلوسٹرشائر]] |- |[[فیلڈ (بورو)|فیلڈ]] |[http://www.fylde.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|76,100 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[لنکاشائر]] |- |[[میٹروپولیٹن بورو گیٹسہیڈ|گیٹسہیڈ]] |[http://www.gateshead.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|200,300 |[[میٹروپولیٹن بورو]] |[[ٹائن تے وئیر]] |- |[[گیڈلنگ]] |[http://www.gedling.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|113,700 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ناٹنگھمشائر]] |- |[[گلوسٹر]] |[http://www.glos-city.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|121,900 |شہر (1541) |[[گلوسٹرشائر]] |- |[[گاسپورٹ]] |[http://www.gosport.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|82,700 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ہیمپشائر]] |- |[[گریوشیم]] |[http://www.گریوشیم۔gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|101,800 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[کینٹ]] |- |[[گریٹ یارموتھ (بورو)|گریٹ یارموتھ]] |[http://www.great-yarmouth.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140228021952/http://www.great-yarmouth.gov.uk/ |date=2014-02-28 }} |align=right|97,400 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[نورفک]] |- |[[شاہی بورو گرینچ|گرینچ]] |[http://www.greenwich.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|255,500 |[[لندن بورو]]، [[List of place names مع royal patronage in the مملکت متحدہ|شاہی بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[گیلڈفورڈ (بورو)|گیلڈفورڈ]] |[http://www.guildford.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|137,600 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[سرے]] |- |[[لندن بورو ہیکنی|ہیکنی]] |[http://www.hackney.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|247,200 |[[لندن بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[ہالٹن (بورو)|ہالٹن]] |[http://www.halton.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|125,700 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، [[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[چیشائر]] |- |[[ہیمبلیٹن]] |[http://www.hambleton.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140706221940/http://www.hambleton.gov.uk/ |date=2014-07-06 }} |align=right|89,600 | |[[شمالی یارکشائر]] |- |[[لندن بورو ہیمرسمتھ تے فلہم|ہیمرسمتھ تے فلہم]] |[http://www.lbhf.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|182,400 |[[لندن بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[ہاربرا]] |[http://www.harborough.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|85,700 | |[[لیسٹرشائر]] |- |[[لندن بورو ہارنگے|ہارنگے]] |[http://www.haringey.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|255,500 |[[لندن بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[ہارلو]] |[http://www.harlow.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|82,200 | |[[ایسیکس، انگلستان|ایسیکس]] |- |[[ہاروگیٹ (بورو)|ہاروگیٹ]] |[https://web.archive.org/web/20161001220619/https://www.harrogate.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|158,700 | |[[شمالی یارکشائر]] |- |[[لندن بورو ہیعرو|ہیعرو]] |[http://www.harrow.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|240,500 |[[لندن بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[ہارٹ (ضلع)|ہارٹ]] |[http://www.hart.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|91,700 | |[[ہیمپشائر]] |- |[[ہارٹلپول (بورو)|ہارٹلپول]] |[http://www.hartlepool.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|92,100 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، [[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[کاؤنٹی ڈرہم|ڈرہم]] |- |[[ہیسٹینگز]] |[http://www.hastings.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|90,200 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[مشرقی سسیکس]] |- |[[ہاوانٹ (بورو)|ہاوانٹ]] |[http://www.havant.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|120,800 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ہیمپشائر]] |- |[[لندن بورو ہیورنگ|ہیورنگ]] |[http://www.havering.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|237,900 |[[لندن بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[ہیرفورڈشائر]] |[http://www.herefordshire.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140407060243/http://www.herefordshire.gov.uk/ |date=2014-04-07 }} |align=right|183,600 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]] |[[ہیرفورڈشائر]] |- |[[ہیرٹسمیر]] |[http://www.hertsmere.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|100,400 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ہارٹفورڈشائر]] |- |[[ہائی پیک، ڈربیشائر|ہائی پیک]] |[http://www.highpeak.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|91,000 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ڈربیشائر]] |- |[[لندن بورو ہلنگٹن|ہلنگٹن]] |[http://www.hillingdon.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|275,500 |[[لندن بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[ہنکلے تے بوسورتھ]] |[http://www.hinckleyandbosworthonline.org.uk/ ویب سائٹ] |align=right|105,300 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[لیسٹرشائر]] |- |[[ہورشام (ضلع)|ہورشام]] |[http://www.horsham.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|131,500 | |[[مغربی سسیکس]] |- |[[لندن بورو ہونسلو|ہونسلو]] |[http://www.hounslow.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|254,900 |[[لندن بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[کنگسٹن اپون ہل|ہل]] |[http://www.hullcc.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|256,100 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، شہر (1299) |[[ایسٹ رائڈنگ یارکشائر]] |- |[[ہنٹنگڈومشائر]] |[http://www.huntsdc.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|170,000 | |[[کیمبرجشائر]] |- |[[ہنڈبرن]] |[http://www.hyndburnbc.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060530050349/http://www.hyndburnbc.gov.uk/ |date=2006-05-30 }} |align=right|80,500 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[لنکاشائر]] |- |[[اپسوئچ (بورو)|اپسوئچ]] |[http://www.ipswich.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|133,700 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[سافک]] |- |[[آئل آف ویٹ]] |[http://www.iwight.com/ ویب سائٹ] |align=right|138,400 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، کاؤنٹی |[[آئل آف ویٹ]] |- |[[جزائر سیلی]] |[http://www.scilly.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|2,200 | ''[[sui generis]]'' |[[کونوال]] |- |[[لندن بورو ازلنگٹن|ازلنگٹن]] |[http://www.islington.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|206,300 |[[لندن بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[شاہی بورو کینزنگٹن تے چیلسی|کینزنگٹن تے چیلسی]] |[http://www.rbkc.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|158,300 |[[لندن بورو]]، [[List of place names مع royal patronage in the مملکت متحدہ|شاہی بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[کیٹیرنگ (بورو)|کیٹیرنگ]] |[http://www.kettering.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120806035451/http://www.kettering.gov.uk/ |date=2012-08-06 }} |align=right|93,800 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[نارتھیمپٹنشائر]] |- |[[کنگز لین تے مغربی نورفک]] |[http://www.west-norfolk.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|147,900 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[نورفک]] |- |[[شاہی بورو کنگسٹن اپون ٹیمز|کنگسٹن اپون ٹیمز]] |[http://www.kingston.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|160,400 |[[لندن بورو]]، [[List of place names مع royal patronage in the مملکت متحدہ|شاہی بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[کرکلیز]] |[http://www.kirkleesmc.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050922183721/http://www.kirkleesmc.gov.uk/ |date=2005-09-22 }} |align=right|423,000 |[[میٹروپولیٹن بورو]] |[[مغربی یارکشائر]] |- |[[میٹروپولیٹن بورو نوزلی|نوزلی]] |[http://www.knowsley.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090729122520/http://www.knowsley.gov.uk/ |date=2009-07-29 }} |align=right|145,900 |[[میٹروپولیٹن بورو]] |[[مرزیسائڈ]] |- |[[لندن بورو لیمبیتھ|لیمبیتھ]] |[http://www.lambeth.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|304,500 |[[لندن بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[لنکاسٹر شہر|لنکاسٹر]] |[http://www.lancaster.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140328022608/http://www.lancaster.gov.uk/ |date=2014-03-28 }} |align=right|137,800 |شہر (1937) |[[لنکاشائر]] |- |[[لیڈز شہر|لیڈز]] |[http://www.leeds.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|750,700 |[[میٹروپولیٹن بورو]]، شہر (1893) |[[مغربی یارکشائر]] |- |[[لیسٹر]] |[http://www.leicester.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|329,600 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، شہر (1919) |[[لیسٹرشائر]] |- |[[لیویس (ضلع)|لیویس]] |[http://www.lewes.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|97,600 | |[[مشرقی سسیکس]] |- |[[لندن بورو لیوشم|لیوشم]] |[http://www.lewisham.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|276,900 |[[لندن بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[لیچفیلڈ (ضلع)|لیچفیلڈ]] |[http://www.lichfielddc.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|100,900 | |[[سٹیفورڈشائر]] |- |[[لنکن، لنکنشائر|لنکن]] |[http://www.lincoln.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|93,100 |شہر (''[[Time immemorial|TI]]'') |[[لنکنشائر]] |- |[[لیورپول]] |[http://www.liverpool.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060328002145/http://www.liverpool.gov.uk/ |date=2006-03-28 }} |align=right|465,700 |[[میٹروپولیٹن بورو]]، شہر (1880) |[[مرزیسائڈ]] |- |[[لندن شہر]] |[http://www.cityoflondon.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|7,400 |شہر (''[[Time immemorial|TI]]'')، ''[[sui generis]]'' |[[لندن شہر]] |- |[[لوٹن]] |[http://www.luton.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|203,600 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، [[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[بیڈفورڈشائر]] |- |[[میڈسٹون (بورو)|میڈسٹون]] |[http://www.digitalmaidstone.co.uk/ ویب سائٹ] |align=right|155,800 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[کینٹ]] |- |[[مالڈن (ضلع)|مالڈن]] |[http://www.maldon.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|61,700 | |[[ایسیکس، انگلستان|ایسیکس]] |- |[[مالورن ہلز (ضلع)|مالورن ہلز]] |[http://www.malvernhills.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140608095352/http://www.malvernhills.gov.uk/ |date=2014-06-08 }} |align=right|74,700 | |[[ووسٹرشائر]] |- |[[مانچسٹر]] |[http://www.manchester.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110303042405/http://www.manchester.gov.uk/ |date=2011-03-03 }} |align=right|502,900 |[[میٹروپولیٹن بورو]]، شہر (1853) |[[مانچسٹر عظمی]] |- |[[مینسفیلڈ (ضلع)|مینسفیلڈ]] |[http://www.mansfield.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|104,600 | |[[ناٹنگھمشائر]] |- |[[میڈوے]] |[http://www.medway.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040124162034/http://www.medway.gov.uk/index/leisure/localhistory/timeline/17909.htm |date=2004-01-24 }} |align=right|264,900 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، [[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[کینٹ]] |- |[[میلٹن (بورو)|میلٹن]] |[http://www.melton.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|50,500 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[لیسٹرشائر]] |- |[[میندیپ]] |[http://www.mendip.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130416233913/http://www.mendip.gov.uk/ |date=2013-04-16 }} |align=right|109,400 | |[[سامرسیٹ]] |- |[[لندن بورو مرٹن|مرٹن]] |[http://www.merton.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|200,500 |[[لندن بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[مڈ ڈیون]] |[http://www.middevon.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|77,900 | |[[ڈیون]] |- |[[مڈ سافک]] |[http://www.mid-suffolk-dc.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050305123936/http://www.mid-suffolk-dc.gov.uk/ |date=2005-03-05 }} |align=right|97,100 | |[[سافک]] |- |[[مڈ سسیکس]] |[http://www.midsussex.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|140,200 | |[[مغربی سسیکس]] |- |[[میڈیلزبرو (بورو)|میڈیلزبرو]] |[http://www.middlesbrough.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191006165155/https://middlesbrough.gov.uk/ |date=2019-10-06 }} |align=right|138,400 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، [[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[شمالی یارکشائر]] |- |[[ملٹن کینز (بورو)|ملٹن کینز]] |[http://www.miltonkeynes.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120829214812/http://www.miltonkeynes.gov.uk/ |date=2012-08-29 }} |align=right|249,900 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، [[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[بکنگھمشائر]] |- |[[مول ویلی]] |[http://www.molevalley.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|85,600 | |[[سرے]] |- |[[نیوآرک تے شرووڈ]] |[http://www.newark-sherwooddc.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|115,000 | |[[ناٹنگھمشائر]] |- |[[نیوکیسل-انڈر-لائم (بورو)|نیوکیسل-انڈر-لائم]] |[http://www.newcastle-staffs.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|123,900 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[سٹیفورڈشائر]] |- |[[نیوکیسل اپون ٹائین]] |[http://www.newcastle.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110208200135/http://www.newcastle.gov.uk/ |date=2011-02-08 }} |align=right|279,100 |[[میٹروپولیٹن بورو]]، شہر (1882) |[[ٹائن تے وئیر]] |- |[[نیو فارسٹ (ضلع)|نیو فارسٹ]] |[http://www.nfdc.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130525044829/http://nfdc.gov.uk/ |date=2013-05-25 }} |align=right|176,800 | |[[ہیمپشائر]] |- |[[لندن بورو نیوہیم|نیوہیم]] |[http://www.newham.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|310,500 |[[لندن بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[شمالی ڈیون]] |[http://www.northdevon.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090502233241/http://www.northdevon.gov.uk/ |date=2009-05-02 }} |align=right|94,000 | |[[ڈیون]] |- |[[شمالی ڈورسٹ]] |[http://www.north-dorset.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060710085632/http://www.north-dorset.gov.uk/ |date=2006-07-10 }} |align=right|69,000 | |[[ڈورسٹ]] |- |[[شمالی مشرقی ڈربیشائر]] |[http://www.ne-derbyshire.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110205101637/http://www.ne-derbyshire.gov.uk/ |date=2011-02-05 }} |align=right|99,100 | |[[ڈربیشائر]] |- |[[شمالی مشرقی لنکنشائر]] |[http://www.nelincs.gov.uk/IC/Index.htm ویب سائٹ] {{Webarchive|url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20040802063022/http://www.nelincs.gov.uk/IC/Index.htm |date=2004-08-02 }} |align=right|159,700 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، [[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[لنکنشائر]] |- |[[شمالی ہارٹفورڈشائر]] |[http://www.nhdc.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030807201733/http://www.nhdc.gov.uk/ |date=2003-08-07 }} |align=right|127,500 | |[[ہارٹفورڈشائر]] |- |[[شمالی کیسٹایون]] |[http://www.n-kesteven.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|108,500 | |[[لنکنشائر]] |- |[[شمالی لنکنشائر]] |[http://www.northlincs.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|167,500 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، [[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[لنکنشائر]] |- |[[شمالی نورفک]] |[http://www.north-norfolk.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|101,700 | |[[نورفک]] |- |[[شمالی سامرسیٹ]] |[http://www.n-somerset.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|203,100 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]] |[[سامرسیٹ]] |- |[[شمالی ٹینیسائڈ]] |[http://www.northtyneside.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200923012827/https://northtyneside.gov.uk/ |date=2020-09-23 }} |align=right|201,200 |[[میٹروپولیٹن بورو]] |[[ٹائن تے وئیر]] |- |[[شمالی وارکشائر]] |[http://www.northwarks.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|62,100 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[وارکشائر]] |- |[[شمالی مغربی لیسٹرشائر]] |[http://www.nwleics.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|93,700 | |[[لیسٹرشائر]] |- |[[نارتھیمپٹن]] |[http://www.northampton.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|212,500 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[نارتھیمپٹنشائر]] |- |[[نارتھمبرلینڈ]] |[http://www.northumberland.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|316,300 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]] |[[نارتھمبرلینڈ]] |- |[[نارویچ]] |[http://www.norwich.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|132,200 |شہر (1195) |[[نورفک]] |- |[[ناٹنگھم]] |[http://www.nottinghamcity.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|303,900 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، شہر (1897) |[[ناٹنگھمشائر]] |- |[[نانیٹن تے بیڈورتھ]] |[http://www.nuneatonandbedworth.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|125,400 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[وارکشائر]] |- |[[اواڈبی تے ویگسٹن]] |[http://www.oadby-wigston.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|56,000 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[لیسٹرشائر]] |- |[[میٹروپولیٹن بورو اولڈھم|اولڈھم]] |[http://www.oldham.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|225,200 |[[میٹروپولیٹن بورو]] |[[مانچسٹر عظمی]] |- |[[آکسفورڈ]] |[http://www.oxford.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|150,200 |شہر (1542) |[[آکسفورڈشائر]] |- |[[پینڈل]] |[http://www.pendle.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722025859/http://www.pendle.gov.uk/ |date=2011-07-22 }} |align=right|89,600 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[لنکاشائر]] |- |[[پیٹربورو]] |[http://www.peterborough.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|184,500 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، شہر (1541) |[[کیمبرجشائر]] |- |[[پلایماؤتھ]] |[http://www.plymouth.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|256,600 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، شہر (1928) |[[ڈیون]] |- |[[پول، انگلستان]] |[http://www.poole.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140516185533/http://poole.gov.uk/ |date=2014-05-16 }} |align=right|148,100 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، [[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ڈورسٹ]] |- |[[پورٹسماؤتھ]] |[http://www.portsmouth.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110208200226/http://www.portsmouth.gov.uk/ |date=2011-02-08 }} |align=right|205,400 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، شہر (1926) |[[ہیمپشائر]] |- |[[پریسٹن شہر، لنکاشائر|پریسٹن]] |[http://www.preston.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|140,100 |شہر (2002) |[[لنکاشائر]] |- |[[پربیک (ضلع)|پربیک]] |[http://www.purbeck-dc.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20010302020750/http://www.purbeck-dc.gov.uk/ |date=2001-03-02 }} |align=right|45,200 | |[[ڈورسٹ]] |- |[[بورو ریڈنگ|ریڈنگ]] |[http://www.reading.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|155,300 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، [[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[بارکشائر]] |- |[[لندن بورو ریڈبرج|ریڈبرج]] |[http://www.redbridge.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|281,400 |[[لندن بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[ریڈکار تے کلیولینڈ]] |[http://www.redcar-cleveland.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|135,200 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، [[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[شمالی یارکشائر]] |- |[[ریڈیچ]] |[http://www.redditchbc.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160131040122/http://www.redditchbc.gov.uk/ |date=2016-01-31 }} |align=right|84,300 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ووسٹرشائر]] |- |[[رائگیٹ تے بانسٹیڈ]] |[http://www.reigate-banstead.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|138,400 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[سرے]] |- |[[ربل ویلی]] |[http://www.ribblevalley.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|57,300 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[لنکاشائر]] |- |[[لندن بورو رچمنڈ اپون ٹیمز|رچمنڈ اپون ٹیمز]] |[http://www.richmond.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|187,500 |[[لندن بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[رچمنڈشائر]] |[http://www.richmondshire.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140327163824/http://www.richmondshire.gov.uk/ |date=2014-03-27 }} |align=right|53,300 | |[[شمالی یارکشائر]] |- |[[میٹروپولیٹن بورو راچڈیل|راچڈیل]] |[http://www.rochdale.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|211,900 |[[میٹروپولیٹن بورو]] |[[مانچسٹر عظمی]] |- |[[روچفورڈ (ضلع)|روچفورڈ]] |[http://www.rochford.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|83,300 | |[[ایسیکس، انگلستان|ایسیکس]] |- |[[راسینڈئل]] |[http://www.rossendale.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|68,100 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[لنکاشائر]] |- |[[روتھر]] |[http://www.rother.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|90,700 | |[[مشرقی سسیکس]] |- |[[میٹروپولیٹن بورو روتھرہیم|روتھرہیم]] |[http://www.rotherham.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|257,700 |[[میٹروپولیٹن بورو]] |[[جنوبی یارکشائر]] |- |[[رگبی (بورو)|رگبی]] |[http://www.rugby.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|100,500 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[وارکشائر]] |- |[[رینیمیڈ (بورو)|رینیمیڈ]] |[http://www.runnymede.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|80,500 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[سرے]] |- |[[رشکلف]] |[http://www.rushcliffe.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140326160416/http://www.rushcliffe.gov.uk/ |date=2014-03-26 }} |align=right|111,200 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ناٹنگھمشائر]] |- |[[رشمور]] |[http://www.rushmoor.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|94,400 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ہیمپشائر]] |- |[[راٹلینڈ]] |[http://www.rutland.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|37,600 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]] |[[راٹلینڈ]] |- |[[رایڈیل]] |[http://www.ryedale.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140406211149/http://www.ryedale.gov.uk/ |date=2014-04-06 }} |align=right|51,900 | |[[شمالی یارکشائر]] |- |[[سینٹ البینز شہر|سینٹ البینز]] |[http://www.stalbans.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|141,200 |شہر (1877) |[[ہارٹفورڈشائر]] |- |[[سینٹ ایڈمنڈسبری (بورو)|سینٹ ایڈمنڈسبری]] |[http://www.stedmundsbury.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191229215041/http://www.stedmundsbury.gov.uk/ |date=2019-12-29 }} |align=right|111,400 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[سافک]] |- |[[میٹروپولیٹن بورو سینٹ ہیلنز|سینٹ ہیلنز]] |[http://www.sthelens.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|175,400 |[[میٹروپولیٹن بورو]] |[[مرزیسائڈ]] |- |[[سالفورڈ شہر|سالفورڈ]] |[http://www.salford.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140327011636/http://www.salford.gov.uk/ |date=2014-03-27 }} |align=right|234,500 |[[میٹروپولیٹن بورو]]، شہر (1926) |[[مانچسٹر عظمی]] |- |[[سینڈویل]] |[http://www.smbc.sandwell.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716141714/http://www.smbc.sandwell.gov.uk/ |date=2011-07-16 }} |align=right|309,000 |[[میٹروپولیٹن بورو]] |[[مغربی مڈلینڈز (کاؤنٹی)|مغربی مڈلینڈز]] |- |[[سکاربرو (بورو)|سکاربرو]] |[http://www.scarborough.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201005065205/https://www.scarborough.gov.uk/ |date=2020-10-05 }} |align=right|108,700 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[شمالی یارکشائر]] |- |[[سیجمور]] |[http://www.sedgemoor.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140313080617/http://www.sedgemoor.gov.uk/ |date=2014-03-13 }} |align=right|114,900 | |[[سامرسیٹ]] |- |[[میٹروپولیٹن بورو سیفٹن|سیفٹن]] |[http://www.sefton.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|274,000 |[[میٹروپولیٹن بورو]] |[[مرزیسائڈ]] |- |[[سیلبی (ضلع)|سیلبی]] |[http://www.selby.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|83,500 | |[[شمالی یارکشائر]] |- |[[سیوناوکس (ضلع)|سیوناوکس]] |[http://www.sevenoaks.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|115,400 | |[[کینٹ]] |- |[[شیفیلڈ]] |[http://www.sheffield.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|551,800 |[[میٹروپولیٹن بورو]]، شہر (1893) |[[جنوبی یارکشائر]] |- |[[شیپوے]] |[http://www.shepway.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|108,200 | |[[کینٹ]] |- |[[شروپشائر]] |[http://www.shropshire-cc.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090417020343/http://www.shropshire-cc.gov.uk/ |date=2009-04-17 }} |align=right|307,100 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]] |[[شروپشائر]] |- |[[سلاو]] |[http://www.slough.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|140,700 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، [[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[بارکشائر]] |- |[[میٹروپولیٹن بورو سولیہل|سولیہل]] |[http://www.solihull.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|206,900 |[[میٹروپولیٹن بورو]] |[[مغربی مڈلینڈز (کاؤنٹی)|مغربی مڈلینڈز]] |- |[[جنوبی بکس]] |[http://www.southbucks.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200907200205/http://www.southbucks.gov.uk/ |date=2020-09-07 }} |align=right|67,100 | |[[بکنگھمشائر]] |- |[[جنوبی کیمبرجشائر]] |[http://www.scambs.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|149,800 | |[[کیمبرجشائر]] |- |[[جنوبی ڈربیشائر]] |[http://www.south-derbys.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716012317/http://www.south-derbys.gov.uk/ |date=2011-07-16 }} |align=right|94,900 | |[[ڈربیشائر]] |- |[[جنوبی گلوسٹرشائر]] |[https://web.archive.org/web/20140615074017/http://www.southglos.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|263,400 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]] |[[گلوسٹرشائر]] |- |[[جنوبی ہیمز]] |[http://www.south-hams-dc.gov.uk/ ویب سائٹ]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130125134209/http://www.south-hams-dc.gov.uk/ |date=2013-01-25 }} |align=right|83,600 | |[[ڈیون]] |- |[[جنوبی ہالینڈ، لنکنشائر|جنوبی ہالینڈ]] |[http://www.sholland.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|88,400 | |[[لنکنشائر]] |- |[[جنوبی کیسٹایون]] |[http://www.skdc.com/ ویب سائٹ]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040105013149/http://www.skdc.com/ |date=2004-01-05 }} |align=right|134,100 | |[[لنکنشائر]] |- |[[جنوبی لیکلینڈ]] |[http://www.southlakeland.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130430031933/http://www.southlakeland.gov.uk/ |date=2013-04-30 }} |align=right|103,700 | |[[کامبریا]] |- |[[جنوبی نورفک]] |[http://www.south-norfolk.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060102223444/http://www.south-norfolk.gov.uk/ |date=2006-01-02 }} |align=right|124,500 | |[[نورفک]] |- |[[جنوبی نارتھیمپٹنشائر]] |[http://www.southnorthants.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|85,400 | |[[نارتھیمپٹنشائر]] |- |[[جنوبی آکسفورڈشائر]] |[http://www.southoxon.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|135,000 | |[[آکسفورڈشائر]] |- |[[جنوبی ربل]] |[http://www.south-ribblebc.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051025041957/http://www.south-ribblebc.gov.uk/ |date=2005-10-25 }} |align=right|109,200 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[لنکاشائر]] |- |[[جنوبی سامرسیٹ]] |[http://www.southsomerset.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140703124829/https://www.southsomerset.gov.uk/ |date=2014-07-03 }} |align=right|162,100 | |[[سامرسیٹ]] |- |[[جنوبی سٹیفورڈشائر]] |[http://www.sstaffs.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|108,300 | |[[سٹیفورڈشائر]] |- |[[جنوبی ٹینیسائڈ]] |[http://www.southtyneside.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|148,200 |[[میٹروپولیٹن بورو]] |[[ٹائن تے وئیر]] |- |[[ساؤتھمپٹن]] |[http://www.southampton.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110218194008/http://www.southampton.gov.uk/ |date=2011-02-18 }} |align=right|235,900 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، شہر (1964) |[[ہیمپشائر]] |- |[[ساوتھاینڈ-آن-سی]] |[http://www.southend.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|174,300 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، [[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ایسیکس، انگلستان|ایسیکس]] |- |[[لندن بورو سدرک|سدرک]] |[http://www.southwark.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|288,700 |[[لندن بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[سپیلتھون]] |[http://www.سپیلتھون۔gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|95,900 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[سرے]] |- |[[سٹیفورڈ (بورو)|سٹیفورڈ]] |[http://www.staffordbc.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|130,900 | |[[سٹیفورڈشائر]] |- |[[سٹیفورڈشائر موورلینڈز]] |[http://www.staffsmoorlands.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|97,200 | |[[سٹیفورڈشائر]] |- |[[سٹیوینڈیج]] |[http://www.stevenage.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|84,200 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ہارٹفورڈشائر]] |- |[[میٹروپولیٹن بورو سٹاکپورٹ|سٹاکپورٹ]] |[http://www.stockport.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|283,300 |[[میٹروپولیٹن بورو]] |[[مانچسٹر عظمی]] |- |[[سٹاکٹن-آن-ٹیز (بورو)|سٹاکٹن-آن-ٹیز]] |[http://www.stockton.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|191,800 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، [[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[کاؤنٹی ڈرہم|ڈرہم]] تے [[شمالی یارکشائر]] |- |[[سٹوک آن ٹرینٹ]] |[http://www.stoke.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|248,700 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، شہر (1925) |[[سٹیفورڈشائر]] |- |[[سٹراٹفورڈ-آن-ایون (ضلع)|سٹراٹفورڈ-آن-ایون]] |[http://www.stratford.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|120,800 | |[[وارکشائر]] |- |[[سٹراوڈ (ضلع)|سٹراوڈ]] |[http://www.stroud.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|113,100 | |[[گلوسٹرشائر]] |- |[[سافک ساحلی]] |[http://www.suffolkcoastal.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|124,600 | |[[سافک]] |- |[[سنڈرلینڈ شہر|سنڈرلینڈ]] |[http://www.sunderland.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|275,300 |[[میٹروپولیٹن بورو]]، شہر (1992) |[[ٹائن تے وئیر]] |- |[[سرے ہیتھ]] |[http://www.surreyheath.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|86,400 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[سرے]] |- |[[لندن بورو سٹن|سٹن]] |[http://www.sutton.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|191,100 |[[لندن بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[سوالے]] |[http://www.swale.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|136,300 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[کینٹ]] |- |[[سوینڈون (بورو)|سوینڈون]] |[http://www.swindon.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|209,700 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، [[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ویلٹشائر]] |- |[[ٹیمسائڈ]] |[http://www.tameside.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|219,700 |[[میٹروپولیٹن بورو]] |[[مانچسٹر عظمی]] |- |[[ٹیمورتھ (بورو)|ٹیمورتھ]] |[http://www.tamworth.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|76,900 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[سٹیفورڈشائر]] |- |[[ٹینڈرج (ضلع)|ٹینڈرج]] |[http://www.tandridge.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|83,200 | |[[سرے]] |- |[[ٹاونٹن ڈین]] |[http://www.tauntonڈین۔gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|110,600 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[سامرسیٹ]] |- |[[ٹینبریج]] |[http://www.ٹینبریج۔gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|124,300 | |[[ڈیون]] |- |[[ٹیلفورڈ تے ریکن]] |[http://www.telford.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|166,800 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، [[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[شروپشائر]] |- |[[ٹینڈرنگ]] |[http://www.tendringdc.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|138,100 | |[[ایسیکس، انگلستان|ایسیکس]] |- |[[ٹیسٹ ویلی]] |[http://www.testvalley.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|116,700 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ہیمپشائر]] |- |[[ٹوکسبری (بورو)|ٹوکسبری]] |[http://www.tewkesburybc.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|82,300 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[گلوسٹرشائر]] |- |[[تھانیٹ (ضلع)|تھانیٹ]] |[http://www.thanet.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|134,400 | |[[کینٹ]] |- |[[تھری ریورز (ضلع)|تھری ریورز]] |[http://www.3rivers.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050930201223/http://www.3rivers.gov.uk/ |date=2005-09-30 }} |align=right|87,900 | |[[ہارٹفورڈشائر]] |- |[[تھاراک]] |[http://www.thurrock.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|158,300 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، [[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ایسیکس، انگلستان|ایسیکس]] |- |[[ٹونبریج تے مالنگ]] |[https://web.archive.org/web/20071013112247/http://www.tmbc.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|121,100 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[کینٹ]] |- |[[ٹوربے]] |[http://www.torbay.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|131,200 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، [[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ڈیون]] |- |[[ٹوریج]] |[http://www.torridge.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|64,000 | |[[ڈیون]] |- |[[لندن بورو ٹاور ہیملٹس|ٹاور ہیملٹس]] |[http://www.towerhamlets.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|256,000 |[[لندن بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[ٹریفرڈ]] |[http://www.trafford.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130921184244/http://www.trafford.gov.uk/ |date=2013-09-21 }} |align=right|227,100 |[[میٹروپولیٹن بورو]] |[[مانچسٹر عظمی]] |- |[[ٹنبریج ویلز (بورو)|ٹنبریج ویلز]] |[http://www.tunbridgewells.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|115,200 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[کینٹ]] |- |[[اوٹلسفورڈ]] |[http://www.uttlesford.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|80,000 | |[[ایسیکس، انگلستان|ایسیکس]] |- |[[ویل آف وائٹ ہارس]] |[http://www.whitehorsedc.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|121,900 | |[[آکسفورڈشائر]] |- |[[ویکفیلڈ شہر|ویکفیلڈ]] |[http://www.wakefield.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|326,400 |[[میٹروپولیٹن بورو]]، شہر (1888) |[[مغربی یارکشائر]] |- |[[میٹروپولیٹن بورو والسال|والسال]] |[http://www.walsall.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170905165129/https://www.walsall.gov.uk/ |date=2017-09-05 }} |align=right|269,500 |[[میٹروپولیٹن بورو]] |[[مغربی مڈلینڈز (کاؤنٹی)|مغربی مڈلینڈز]] |- |[[لندن بورو والتھم فارسٹ|والتھم فارسٹ]] |[http://www.lbwf.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051013062358/http://www.lbwf.gov.uk/ |date=2005-10-13 }} |align=right|259,700 |[[لندن بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[لندن بورو وینڈزورتھ|وینڈزورتھ]] |[http://www.wandsworth.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|307,700 |[[لندن بورو]] |[[لندن عظمی]] |- |[[وارنگٹن]] |[http://www.warrington.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|202,700 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، [[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[چیشائر]] |- |[[وارک (ضلع)|وارک]] |[http://www.warwickdc.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|137,700 | |[[وارکشائر]] |- |[[واٹفورڈ]] |[http://www.watford.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|90,700 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ہارٹفورڈشائر]] |- |[[ویونے]] |[http://www.waveney.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160622223341/http://www.waveney.gov.uk/ |date=2016-06-22 }} |align=right|115,400 | |[[سافک]] |- |[[ویورلی، سرے|ویورلی]] |[http://www.waverley.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|121,800 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[سرے]] |- |[[ویلڈین]] |[http://www.wealden.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201009122858/https://www.wealden.gov.uk/ |date=2020-10-09 }} |align=right|149,400 | |[[مشرقی سسیکس]] |- |[[ویلنگبورو (بورو)|ویلنگبورو]] |[http://www.wellingborough.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200907132810/http://www.wellingborough.gov.uk/ |date=2020-09-07 }} |align=right|75,600 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[نارتھیمپٹنشائر]] |- |[[ویلون ہیٹفیلڈ]] |[http://www.welhat.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|110,700 | |[[ہارٹفورڈشائر]] |- |[[مغربی بارکشائر]] |[http://www.westberks.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|154,100 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]] |[[بارکشائر]] |- |[[مغربی ڈیون]] |[http://www.westdevon.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060927031925/http://www.westdevon.gov.uk/ |date=2006-09-27 }} |align=right|53,700 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ڈیون]] |- |[[مغربی ڈورسٹ]] |[http://www.westdorset-dc.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150301004708/http://www.westdorset-dc.gov.uk/ |date=2015-03-01 }} |align=right|99,300 | |[[ڈورسٹ]] |- |[[مغربی لنکاشائر]] |[http://www.westlancsdc.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|110,600 | |[[لنکاشائر]] |- |[[مغربی لنڈسے]] |[http://www.west-lindsey.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|89,400 | |[[لنکنشائر]] |- |[[ویسٹمنسٹر شہر|ویسٹمنسٹر]] |[http://www.westminster.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|219,600 |[[لندن بورو]]، شہر (1540) |[[لندن عظمی]] |- |[[مغربی آکسفورڈشائر]] |[http://www.westoxon.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|105,400 | |[[آکسفورڈشائر]] |- |[[مغربی سامرسیٹ]] |[http://www.westsomersetonline.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828083812/http://www.westsomersetonline.gov.uk/ |date=2008-08-28 }} |align=right|34,600 | |[[سامرسیٹ]] |- |[[ویماؤتھ تے پورٹلینڈ]] |[http://www.weymouth.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|65,100 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[ڈورسٹ]] |- |[[میٹروپولیٹن بورو ویگان|ویگان]] |[http://www.wiganmbc.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051203095320/http://www.wiganmbc.gov.uk/ |date=2005-12-03 }} |align=right|318,100 |[[میٹروپولیٹن بورو]] |[[مانچسٹر عظمی]] |- |[[ویلٹشائر]] |[http://www.wiltshire.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|474,300 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]] |[[ویلٹشائر]] |- |[[ونچیسٹر شہر|ونچیسٹر]] |[http://www.winchester.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|116,800 |شہر (''[[Time immemorial|TI]]'') |[[ہیمپشائر]] |- |[[شاہی بورو ونڈسر تے میڈنہیڈ|ونڈسر تے میڈنہیڈ]] |[http://www.rbwm.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|145,100 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، [[List of place names مع royal patronage in the مملکت متحدہ|شاہی بورو]] |[[بارکشائر]] |- |[[میٹروپولیٹن بورو ویرال|ویرال]] |[http://www.wirral.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|319,800 |[[میٹروپولیٹن بورو]] |[[مرزیسائڈ]] |- |[[بورو ووکنگ|ووکنگ]] |[http://www.woking.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|99,500 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[سرے]] |- |[[ووکنگہیم (ضلع)|ووکنگہیم]] |[http://www.wokingham.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|154,900 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]] |[[بارکشائر]] |- |[[وولورہیمپٹن]] |[http://www.wolverhampton.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|249,900 |[[میٹروپولیٹن بورو]]، شہر (2000) |[[مغربی مڈلینڈز (کاؤنٹی)|مغربی مڈلینڈز]] |- |[[ووسٹر]] |[http://www.cityofworcester.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051001063735/http://www.cityofworcester.gov.uk/ |date=2005-10-01 }} |align=right|98,700 |شہر (1189) |[[ووسٹرشائر]] |- |[[وردنگ]] |[http://www.worthing.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|105,000 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[مغربی سسیکس]] |- |[[وچیوان]] |[http://www.wychavon.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|117,100 | |[[ووسٹرشائر]] |- |[[ویکم (ضلع)|ویکم]] |[http://www.wycombe.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091205023624/http://www.wycombe.gov.uk/ |date=2009-12-05 }} |align=right|172,000 | |[[بکنگھمشائر]] |- |[[ویر]] |[http://www.wyrebc.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060804091037/http://www.wyrebc.gov.uk/ |date=2006-08-04 }} |align=right|107,700 |[[بورو حیثیت مملکت متحدہ|بورو]] |[[لنکاشائر]] |- |[[وایر فارسٹ (ضلع)|وایر فارسٹ]] |[http://www.wyreforestdc.gov.uk/ ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140406161721/http://wyreforestdc.gov.uk/ |date=2014-04-06 }} |align=right|98,000 | |[[ووسٹرشائر]] |- |[[یورک]] |[http://www.york.gov.uk/ ویب سائٹ] |align=right|197,800 |[[وحدانی اتھارٹی انگلستان|وحدانی اتھارٹی]]، شہر (''[[Time immemorial|TI]]'') |[[شمالی یارکشائر]] |} == ہور ویکھو == * [[لسٹ انگلستان دے ضلعے بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ انگریزی ضلعے تے انہاں دے نسلی تناسب]] * [[لسٹ انگریزی ضلعے بلحاظ کثافت آبادی]] * [[لسٹ انگریزی ضلعے بلحاظ رقبہ]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:انگلستان دے ضلعے]] [[گٹھ:مملکت متحدہ د‏‏ی مقامی حکومت]] [[گٹھ:مملکت متحدہ د‏‏ی ذیلی تقسیمات د‏‏ی فہرستاں]] mbrb3w20uc5ndeh2t6jyo3q491dcav3 0 91354 713014 712103 2026-10-31T07:35:08Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 713014 wikitext text/x-wiki مندرجہ ذیل '''[[بلند ترین اسمِ ساحہ|لسٹ بلند ترین اسمِ ساحہ]] ا‏‏ے۔ == [[عمومی بلند ترین اسمِ ساحہ]] == {|class="wikitable sortable" |-style="background-color:#a0d0ff" ![[عمومی بلند ترین اسمِ ساحہ|اسم]] !وجود !class="unsortable"|نوٹس ![[بین الاقوامی اسمِ ساحہ|IDN]] ![[اسمِ ساحہ نظام حفاظت توسیعہ|DNSSEC]] |- valign="top" | [[Aero.]] || ہوائی آوا جائی صنعت || || {{no}} || {{no}} |- valign="top" | [[Asia.]]|| ایشیا بحر الکاہل خطے || || {{ہاں}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[Biz.]] || کاروبار || || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[Cat.]] || کیٹالان || || {{ہاں}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[Com.]] || کمرشل || || {{ہاں}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[Coop.]] || کوآپریٹیو || || {{no}} || {{no}} |- valign="top" | [[Info.]] || معلومات || || {{ہاں}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[Int.]] || بین الاقوامی تنظیم || || {{no}} || {{no}} |- valign="top" | [[Jobs.]] || کمپنیاں || || {{no}} || {{no}} |- valign="top" | [[Mobi.]] || موبائل آلات || || {{no}} || {{no}} |- valign="top" | [[Museum.]] || عجائب گھر || || {{ہاں}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[Name.]] || افراد دے ناں || || {{ہاں}} || {{no}} |- valign="top" | [[Net.]] || نیٹ ورک || || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[Org.]] || تنظیم || || {{ہاں}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[Post.]] ||ڈاک خدمات ||<ref name="Description of TLD Policies: Criteria for Registration">{{cite web|title=Description of TLD Policies: Criteria for Registration|url=http://archive.icann.org/en/tlds/post1/tld-app-policy-description-15aug00-V20.htm|accessdate=2013-01-01|author=UPU|at=E17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226000547/http://archive.icann.org/en/tlds/post1/tld-app-policy-description-15aug00-V20.htm|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref> || {{no}}<ref name="Description of TLD Policies: TLD String">{{cite web|title=Description of TLD Policies:TLD String|url=http://archive.icann.org/en/tlds/post1/tld-app-policy-description-15aug00-V20.htm|accessdate=2013-01-01|author=UPU|at=E2|quote=Only ASCII characters will be used|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190106093154/http://archive.icann.org/en/tlds/post1/tld-app-policy-description-15aug00-V20.htm|archivedate=2019-01-06|url-status=live}}</ref> || {{ہاں}} |- valign="top" | [[کتاب امثال]] || پیشے || || {{no}} || {{no}} |- valign="top" | [[Tel.]] || انٹرنیٹ مواصلا‏تی خدمات || ||{{ہاں}}<ref name="IDN.tel">{{cite web|title=IDN.tel|url=http://www.telnic.org/idn.html|accessdate=2010-09-02|author=Telnic|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190109014918/https://www.do.tel/idn.html|archivedate=2019-01-09|url-status=live}}</ref> || {{no}} |- valign="top" | [[Travel.]] ||سفر تے سیاحت د‏‏ی صنعت تو‏ں متعلقہ سائٹس || || {{no}} || {{no}} |- valign="top" | [[.xxx]] ||بالغ تفریح || || {{no}} || {{no}} |} == بلند ترین اسمِ ساحہ ملکی رموز == {|class="wikitable sortable" |-style="background-color:#a0d0ff" !نام !وجود !class="unsortable"|وضاحت !class="unsortable"|نوٹس ![[بین الاقوامی اسمِ ساحہ|IDN]] ![[اسمِ ساحہ نظام حفاظت توسیعہ|DNSSEC]] ![[درجہ دوم اسم ساحہ|SLD]] |- valign="top" | [[ac۔]] || {{پرچم|جزیرہ اسینشن}} || &nbsp; || || {{ہاں}} || {{ہاں}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[ad۔]] || {{پرچم|انڈورہ}} || &nbsp; || <ref>{{cite web|title=انڈورہ Telecom trademark domain registration policy|url=http://www.nic.ad/angles/comamarca_e.htm}}</ref><ref>{{cite web|title=انڈورہ Telecom trade name registration policy|url=http://www.nic.ad/angles/nomcomercial_e.htm}}</ref> || &nbsp; || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[ae۔]] || {{پرچم|متحدہ عرب امارات}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[af۔]] || {{پرچم|افغانستان}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[ag۔]] || {{پرچم|اینٹیگوا و باربوڈا}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{ہاں}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[ai۔]] || {{پرچم|اینگویلا}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[al۔]] || {{پرچم|البانیہ}} || &nbsp; || || &nbsp; || {{no}} || {{no}} |- valign="top" | [[am۔]] || {{پرچم|آرمینیا}} || &nbsp; || || &nbsp; || {{ہاں}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[an۔]] || {{پرچم|نیدرلینڈز انٹیلیز}} || || || &nbsp; || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[ao۔]] || {{پرچم|انگولا}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{no}} || &nbsp; |- valign="top" | [[aq۔]] || {{پرچم|انٹارکٹیکا}} || || || &nbsp; || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[ar۔]] || {{پرچم|ارجنٹائن}} || &nbsp; || &nbsp; || {{ہاں}}<ref group="a">(November 17, 2009) Spanish-Portuguese specific characters (á, â, ã, à, é, ê, í, ó, ô, õ, ú, ü, ñ, ç) allowed, [http://www.infoleg.gov.ar/infolegInternet/anexos/160000-164999/160861/norma.htm as approved by law]</ref> || {{no}} || {{no}} |- valign="top" | [[as۔]] || {{پرچم|امریکی سمووا}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[at۔]] || {{پرچم|آسٹریا}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[au۔]] || {{پرچم|آسٹریلیا}} || &nbsp; || || &nbsp; || {{no}} || {{no}} |- valign="top" | [[aw۔]] || {{پرچم|اروبا}} || ''اروبا، ویسٹ انڈیز'' || || &nbsp; || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[ax۔]] || {{پرچم|جزائر ایلانڈ}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[az۔]] || {{پرچم|آذربائیجان}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[ba۔]] || {{پرچم|بوسنیا تے ہرزیگووینا}} || || &nbsp; || &nbsp; || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[bb۔]] || {{پرچم|بارباڈوس}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[bd۔]] || {{پرچم|بنگلہ دیش}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{no}} || {{no}} |- valign="top" | [[be۔]] || {{پرچم|بیلجیم}} || &nbsp; || || &nbsp; || {{ہاں}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[bf۔]] || {{پرچم|برکینا فاسو}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[bg۔]] || {{پرچم|بلغاریہ}} || &nbsp; || &nbsp; || {{ہاں}}<ref group=a>in addition to ASCII, only Cyrillic letters from the بلغاریہn language are accepted</ref> || {{ہاں}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[bh۔]] || {{پرچم|بحرین}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[bi۔]] || {{پرچم|برونڈی}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[bj۔]] || {{پرچم|بینن}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[bm۔]] || {{پرچم|برمودا}} || &nbsp; || || &nbsp; || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[bn۔]] || {{پرچم|برونائی}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{no}} || {{no}} |- valign="top" | [[bo۔]] || {{پرچم|بولیویا}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[br۔]] || {{پرچم|برازیل}} || &nbsp; || <ref>[http://registro.br/dominio/dpn.html Domínios .br] Registro.br</ref> || {{ہاں}}<ref>(May 9, 2005) for Portuguese (برازیلian) names: see [http://registro.br/anuncios/20050504.html Anúncio 04/05/2005]</ref> || {{ہاں}} || {{no}}<ref group=a>Currently not allowed, but some higher-learning institutions were grandfathered in.</ref> |- valign="top" | [[bs۔]] || {{پرچم|بہاماس}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[bt۔]] || {{پرچم|بھوٹان}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{no}} || {{no}} |- valign="top" | [[bv۔]] || {{پرچم|جزیرہ بووٹ}} || &nbsp; || || {{no}} || {{no}} || {{no}} |- valign="top" | [[bw۔]] || {{پرچم|بوٹسوانا}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[by۔]] || {{پرچم|بیلاروس}} || || &nbsp; || &nbsp; || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[bz۔]] || {{پرچم|بیلیز}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{ہاں}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[ca۔]] || {{پرچم|کینیڈا}} || &nbsp; || || &nbsp; || {{ہاں}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[cc۔]] || {{پرچم|جزائر کوکوس}} || &nbsp; || || &nbsp; || {{ہاں}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[cd۔]] || {{پرچم|جمہوری جمہوریہ کانگو}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[cf۔]] || {{پرچم|وسطی افریقی جمہوریہ}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[cg۔]] || {{پرچم|جمہوریہ کانگو}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[ch۔]] || {{پرچم|سوئٹزرلینڈ}} || <small>(لاطینی)</small>|| &nbsp; || {{ہاں}}<ref group=a>Since March 2004, see [http://www.nic.ch/en/faq/idn.html details]</ref> || {{ہاں}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[ci۔]] || {{پرچم|آئیوری کوسٹ}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[ck۔]] || {{پرچم|کک جزیرے}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[cl۔]] || {{پرچم|چلی}} || &nbsp; || &nbsp; || {{ہاں}} || {{ہاں}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[cm۔]] || {{پرچم|کیمرون}} || &nbsp; || || &nbsp; || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[cn۔]] || {{پرچم|چین}} || &nbsp; || || &nbsp; || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[co۔]] || {{پرچم|کولمبیا}} || &nbsp; || || &nbsp; || {{ہاں}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[cr۔]] || {{پرچم|کوسٹاریکا}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{ہاں}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[cs۔]] || {{پرچم|چیکوسلوواکیہ}} || || || &nbsp; || {{no}} || {{no}} |- valign="top" | [[cu۔]] || {{پرچم|کیوبا}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[cv۔]] || {{پرچم|کیپ ورڈی}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[cx۔]] || {{پرچم|جزیرہ کرسمس}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{ہاں}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[cy۔]] || {{پرچم|قبرص}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{no}} || {{no}} |- valign="top" | [[cz۔]] || {{پرچم|چیک جمہوریہ}} || &nbsp; || &nbsp; || {{no}}{{refn|group=a|IDN not adopted due to lack of public and corporate interest<ref>[http://www.nic.cz/page/451/idn---internationalized-domain-names/ IDN – Internationalized Domain Names] at nic.cz</ref>}} || {{ہاں}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[dd۔]] || {{پرچم|مشرقی جرمنی}} || ''مشرقی جرمنی'' || || &nbsp; || {{no}} || {{no}} |- valign="top" | [[de۔]] || {{پرچم|جرمنی}} || || || {{ہاں}}<ref group=a>93 non-ASCII characters, see [http://www.denic.de/en/domains/internationalized-domain-names/idn-conversion.html details] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101031161521/http://www.denic.de/en/domains/internationalized-domain-names/idn-conversion.html |date=2010-10-31 }}</ref> || {{ہاں}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[dj۔]] || {{پرچم|جبوتی}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[dk۔]] || {{پرچم|ڈنمارک}} || &nbsp; || &nbsp; || {{ہاں}}<ref group=a>(January 1, 2004), (æ, ø, å, ö, ä, ü, & é): see [http://æøå.dk-hostmaster.dk details] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070819134744/http://xn--5cab8c.dk-hostmaster.dk/ |date=2007-08-19 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070819134744/http://xn--5cab8c.dk-hostmaster.dk/ |date=2007-08-19 }}</ref> || {{ہاں}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[dm۔]] || {{پرچم|ڈومینیکا}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[do۔]] || {{پرچم|جمہوریہ ڈومینیکن}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[dz۔]] || {{پرچم|الجزائر}} || || &nbsp; || &nbsp; || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[ec۔]] || {{پرچم|ایکواڈور}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[ee۔]] || {{پرچم|استونیا}} || || || {{ہاں}}<ref group=a>استونیاn domain names to incorporate diacritics (IDN) Starting from June 13, 2011 [http://www.internet.ee/eng/news/استونیاn-domain-names-to-incorporate-diacritics-idn]</ref> || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[eg۔]] || {{پرچم|مصر}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[eh۔]] || {{پرچم|مغربی صحارا}} || &nbsp; || || &nbsp; || {{no}} || &nbsp; |- valign="top" | [[er۔]] || {{پرچم|اریتریا}} || &nbsp; || || &nbsp; || {{no}} || {{no}} |- valign="top" | [[es۔]] || {{پرچم|ہسپانیہ}} || || &nbsp; || &nbsp; || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[et۔]] || {{پرچم|ایتھوپیا}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{no}} || {{no}} |- valign="top" | [[eu۔]] || {{پرچم|یورپی اتحاد}} || &nbsp; || || {{ہاں}}<ref group=a>Supported characters (latin, greek, cyrillic): see [http://www.eurid.eu/en/eu-domain-names/idns-eu/supported-unicode-characters details] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121220121957/http://www.eurid.eu/en/eu-domain-names/idns-eu/supported-unicode-characters |date=2012-12-20 }}</ref> || {{ہاں}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[fi۔]] || {{پرچم|فنلینڈ}} || &nbsp; || || {{ہاں}}<ref group=a>(September 2005) Supported characters (latin): see [http://www.ficora.fi/en/index/palvelut/palvelutaiheittain/fiverkkotunnukset/aakkostenkaytto.html details]</ref> || {{ہاں}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[fj۔]] || {{پرچم|فجی}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[fk۔]] || {{پرچم|فاکلینڈ جزیرے}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{no}} || {{no}} |- valign="top" | [[fm۔]] || {{پرچم|مائکرونیشیا}} || &nbsp; || || &nbsp; || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[fo۔]] || {{پرچم|فارو جزیرے}} || || &nbsp; || &nbsp; || {{ہاں}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[fr۔]] || {{پرچم|فرانس}} || &nbsp; || <ref group="a" name="afnic" /> || {{ہاں}}<ref group="a" name="afnic-idn">{{Cite web |title=Availability of IDN on the .fr, .yt, .pm, .wf, .tf, and .re TLDs |url=http://www.afnic.fr/en/products-and-services/idns-3.html |access-date=2020-10-17 |archive-date=2014-08-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140806184723/https://www.afnic.fr/en/products-and-services/idns-3.html |dead-url=yes }}</ref> || {{ہاں}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[ga۔]] || {{پرچم|گیبون}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{partial}}<ref name="dnssec">Delegation Signer (DS) record in a root zone is not yet published.</ref> || {{ہاں}} |- valign="top" | [[gb۔]] || {{پرچم|برطانیہ}} || || <ref name="Milton Mueller 2002 79">{{citation|url=http://books.google.ie/books?id=sMKmdJq7iE0C&lpg=PA79&dq=&pg=PA79#v=onepage&q&f=false| title=Ruling the Root: Internet Governance and the Taming of Cyberspace|author=Milton Mueller|page=79|publisher=MIT Press|location=Cambridge, Massachusetts|year=2002|isbn=978-0-262-63298-0}}</ref> || &nbsp; || {{no}} || {{no}} |- valign="top" | [[gd۔]] || {{پرچم|گریناڈا}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[ge۔]] || {{پرچم|جارجیا|جارجیا (country)}} || &nbsp; || || &nbsp; || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[gf۔]] || {{پرچم|فرانسیسی گیانا}} || || || &nbsp; || {{no}} || &nbsp; |- valign="top" | [[gg۔]] || {{پرچم|گرنزی}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[gh۔]] || {{پرچم|گھانا}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{no}} || {{no}} |- valign="top" | [[gi۔]] || {{پرچم|جبل الطارق}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{ہاں}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[gl۔]] || {{پرچم|گرین لینڈ}} || &nbsp; || || &nbsp; || {{ہاں}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[gm۔]] || {{پرچم|گیمبیا}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[gn۔]] || {{پرچم|جمہوریہ گنی}} || &nbsp; || || &nbsp; || {{ہاں}} || {{no}} |- valign="top" | [[gp۔]] || {{پرچم|گواڈیلوپ}} || &nbsp; || || &nbsp; || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[gq۔]] || {{پرچم|استوائی گنی}} || || &nbsp; || &nbsp; || {{no}} || &nbsp; |- valign="top" | [[gr۔]] || {{پرچم|یونان}} || &nbsp; || &nbsp; || {{ہاں}}<ref group=a>Support for Greek characters since July 2005, see [https://grweb.ics.forth.gr/gr_char.jsp?lang=en details] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131105214122/https://grweb.ics.forth.gr/gr_char.jsp?lang=en |date=2013-11-05 }}</ref> || {{ہاں}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[gs۔]] || {{پرچم|جنوبی جارجیا و جزیرے جنوبی سینڈوچ}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[gt۔]] || {{پرچم|گوئٹے مالا}} || &nbsp; || &nbsp; || {{ہاں}} || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[gu۔]] || {{پرچم|گوام}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{no}} || {{no}} |- valign="top" | [[gw۔]] || {{پرچم|گنی بساؤ}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[gy۔]] || {{پرچم|گیانا}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[hk۔]] || {{پرچم|ہانگ کانگ}} || &nbsp; || || {{ہاں}} || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[hm۔]] || {{پرچم|جزیرہ ہرڈ و جزیرے مکڈونلڈ}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[hn۔]] || {{پرچم|ہونڈوراس}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{ہاں}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[hr۔]] || {{پرچم|کروشیا}} || || &nbsp; || &nbsp; || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[ht۔]] || {{پرچم|ہیٹی}} || &nbsp; || &nbsp; || {{ہاں}} || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[hu۔]] || {{پرچم|ہنگری}} || &nbsp; || || &nbsp; || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[id۔]] || {{پرچم|انڈونیشیا}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{no}} || {{no}} |- valign="top" | [[ie۔]] || {{پرچم|جمہوریہ آئرلینڈ}} || &nbsp; || <ref>{{cite web|url=http://www.siliconrepublic.com/strategy/item/368-domain-chaos-spikes-e-busin|title=Domain chaos spikes e-business ambitions|publisher=Silicon Republic|date=17 December 2002|accessdate=30 December 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226000543/https://www.siliconrepublic.com/enterprise/domain-chaos-spikes-e-business-ambitions|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref><ref>{{citation|title=Information Technology Law: Professional Practice Guide|publisher=Law Society of جمہوریہ آئرلینڈ|location=Dublin|year=2004|page=23}}</ref>|| {{no}} || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[il۔]] || {{پرچم|اسرائیل}} || &nbsp; || &nbsp; || {{ہاں}} || {{no}} || {{no}} |- valign="top" | [[im۔]] || {{پرچم|آئل آف مین}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[in۔]] || {{پرچم|بھارت}} || &nbsp; || || &nbsp; || {{ہاں}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[io۔]] || {{پرچم|برطانوی بحرھند دا خطہ}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{ہاں}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[iq۔]] || {{پرچم|عراق}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[ir۔]] || {{پرچم|ایران}} || &nbsp; || &nbsp; || {{ہاں}} || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[is۔]] || {{پرچم|آئس لینڈ}} || || &nbsp; || {{ہاں}} || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[it۔]] || {{پرچم|اطالیہ}} || &nbsp; || || {{ہاں}}<ref group=a>[http://www.nic.it/tutto-sul.it/news/ce-di-nuovo-che....] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130607042501/http://www.nic.it/tutto-sul.it/news/ce-di-nuovo-che.... |date=2013-06-07 }}, [http://www.nic.it/tutto-sul.it/news/idn-un-successo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140308180131/http://www.nic.it/tutto-sul.it/news/idn-un-successo |date=2014-03-08 }}</ref> || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[je۔]] || {{پرچم|جرزی}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[jm۔]] || {{پرچم|جمیکا}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{no}} || {{no}} |- valign="top" | [[jo۔]] || {{پرچم|اردن}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[jp۔]] || {{پرچم|جاپان}} || &nbsp; || || &nbsp; || {{ہاں}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[ke۔]] || {{پرچم|کینیا}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{no}} || {{no}} |- valign="top" | [[kg۔]] || {{پرچم|کرغیزستان}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{ہاں}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[kh۔]] || {{پرچم|کمبوڈیا}} || || &nbsp; || &nbsp; || {{no}} || {{no}} |- valign="top" | [[ki۔]] || {{پرچم|کیریباتی}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[km۔]] || {{پرچم|کوموروس}} || || &nbsp; || &nbsp; || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[kn۔]] || {{پرچم|سینٹ کیٹز}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[kp۔]] || {{پرچم|شمالی کوریا}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{no}} || {{no}} |- valign="top" | [[kr۔]] || {{پرچم|جنوبی کوریا}} || &nbsp; || &nbsp; || {{ہاں}} || {{ہاں}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[kw۔]] || {{پرچم|کویت}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{no}} || {{no}} |- valign="top" | [[ky۔]] || {{پرچم|کیمین جزیرے}} || &nbsp; || <ref>{{Cite web |title=ICTA: ky Domain Policies |url=http://www.icta.ky/da_ky_dom_pol.php |access-date=2020-10-17 |archive-date=2013-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130513215254/http://www.icta.ky/da_ky_dom_pol.php |dead-url=yes }}</ref> || &nbsp; || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[kz۔]] || {{پرچم|قازقستان}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[la۔]] || {{پرچم|لاؤس}} || &nbsp; || <ref>[http://www.la/ The Official .LA Registry] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190930223253/http://www.la/ |date=2019-09-30 }}</ref> || &nbsp; || {{ہاں}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[lb۔]] || {{پرچم|لبنان}} || &nbsp; || || &nbsp; || {{ہاں}} || {{no}} |- valign="top" | [[lc۔]] || {{پرچم|سینٹ لوسیا}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{ہاں}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[li۔]] || {{پرچم|لیختینستائن}} || &nbsp; || &nbsp; || {{ہاں}} || {{ہاں}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[lk۔]] || {{پرچم|سری لنکا}} || &nbsp; || &nbsp; ||&nbsp; || {{ہاں}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[lr۔]] || {{پرچم|لائبیریا}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{partial}}<ref name="dnssec" /> || {{no}} |- valign="top" | [[ls۔]] || {{پرچم|لیسوتھو}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{no}} || {{no}} |- valign="top" | [[lt۔]] || {{پرچم|لتھووینیا}} || &nbsp; || &nbsp; || {{ہاں}} || {{ہاں}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[lu۔]] || {{پرچم|لکسمبرگ}} || &nbsp; || &nbsp; || {{ہاں}} || {{ہاں}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[lv۔]] || {{پرچم|لٹویا}} || &nbsp; || &nbsp; || {{ہاں}} || {{ہاں}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[ly۔]] || {{پرچم|لیبیا}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[ma۔]] || {{پرچم|مراکش}} || || &nbsp; || &nbsp; || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[mc۔]] || {{پرچم|موناکو}} || &nbsp; || || &nbsp; || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[md۔]] || {{پرچم|مالدووا}} || &nbsp; || || &nbsp; || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[me۔]] || {{پرچم|مونٹینیگرو}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{ہاں}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[mg۔]] || {{پرچم|مڈغاسکر}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[mh۔]] || {{پرچم|مارشل جزیرے}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{no}} || &nbsp; |- valign="top" | [[mk۔]] || {{پرچم|مقدونیہ}} || || || &nbsp; || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[ml۔]] || {{پرچم|مالی}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[mm۔]] || {{پرچم|میانمار}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{ہاں}} || {{no}} |- valign="top" | [[mn۔]] || {{پرچم|منگولیا}} || &nbsp; || || &nbsp; || {{ہاں}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[mo۔]] || {{پرچم|مکاؤ}} || || || &nbsp; || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[mp۔]] || {{پرچم|اتلے ماریانا جزیرے}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[mq۔]] || {{پرچم|مارٹینیک}} || &nbsp; || || &nbsp; || {{no}} || {{no}} |- valign="top" | [[mr۔]] || {{پرچم|موریتانیہ}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[ms۔]] || {{پرچم|مانٹسریٹ}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[mt۔]] || {{پرچم|مالٹا}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{no}} || {{no}} |- valign="top" | [[mu۔]] || {{پرچم|موریشس}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[mv۔]] || {{پرچم|مالدیپ}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[mw۔]] || {{پرچم|ملاوی}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[mx۔]] || {{پرچم|میکسیکو}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[my۔]] || {{پرچم|ملائشیا}} || &nbsp; || || {{ہاں}}<ref group=a>{{Cite web |title=.my Domain Registry |url=http://domainregistry.my/en/news.php?id=121 |access-date=2020-10-17 |archive-date=2013-05-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130522202213/http://domainregistry.my/en/news.php?id=121 |dead-url=yes }}</ref> || {{ہاں}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[mz۔]] || {{پرچم|موزمبیق}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{no}} || {{no}} |- valign="top" | [[na۔]] || {{پرچم|نمیبیا}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{ہاں}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[nc۔]] || {{پرچم|نیو کیلیڈونیا}} ||&nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{ہاں}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[ne۔]] || {{پرچم|نائجر}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[nf۔]] || {{پرچم|جزیرہ نارفوک}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{ہاں}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[ng۔]] || {{پرچم|نائجیریا}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[ni۔]] || {{پرچم|نکاراگوا}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{no}} || {{no}} |- valign="top" | [[nl۔]] || {{پرچم|نیدرلینڈز}} || &nbsp; || <ref>{{nl}} [http://www.sidn.nl/nieuws/nieuwsbericht/article/sidn-registreert-3000000ste-nl-domeinnaam/ SIDN registreert 3.000.000ste .nl-domeinnaam] (SIDN registers 3 millionth .nl domain name), [http://www.sidn.nl/ Official website] of SIDN</ref> || {{no}} || {{ہاں}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[no۔]] || {{پرچم|ناروے}} || &nbsp; || || &nbsp; || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[np۔]] || {{پرچم|نیپال}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{no}} || {{no}} |- valign="top" | [[nr۔]] || {{پرچم|ناورو}} || &nbsp; || || &nbsp; || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[nu۔]] || {{پرچم|نیووے}} || &nbsp; || || {{ہاں}} || {{ہاں}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[nz۔]] || {{پرچم|نیوزی لینڈ}} || &nbsp; || &nbsp; || {{ہاں}}<ref group=a>(July 26, 2010) for Māori macrons ā, ē, ī, ō and ū. See [http://www.dnc.org.nz/story/faq-domain-names-macrons-idns details]</ref> || {{ہاں}} || {{no}} |- valign="top" | [[om۔]] || {{پرچم|سلطنت عمان}} || &nbsp; || || &nbsp; || {{no}} || {{no}} |- valign="top" | [[pa۔]] || {{پرچم|پاناما}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{no}} || {{no}} |- valign="top" | [[pe۔]] || {{پرچم|پیرو}} || &nbsp; || &nbsp; || {{ہاں}}<ref group=a>(8 December 2007): see [http://www.nic.pe/nuevas_politicas_docs.php details] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200510165145/http://www.nic.pe/nuevas_politicas_docs.php |date=2020-05-10 }}</ref> || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[pf۔]] || {{پرچم|فرانسیسی پولینیشیا}}|| || || &nbsp; || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[pg۔]] || {{پرچم|پاپوا نیو گنی}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{no}} || {{no}} |- valign="top" | [[ph۔]] || {{پرچم|فلپائن}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[pk۔]] || {{پرچم|پاکستان}} || &nbsp; || || &nbsp; || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[pl۔]] || {{پرچم|پولینڈ}} || &nbsp; || &nbsp; || {{ہاں}}<ref group=a>(11 September 2003): see [http://www.dns.pl/IDN/idn_intro_eng.html details] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030810172942/http://www.dns.pl/IDN/idn_intro_eng.html |date=2003-08-10 }}</ref> || {{ہاں}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[pm۔]] || {{پرچم|سینٹ پیئر و میکیلون}} || &nbsp; || <ref group="a" name="afnic">(6 December 2011) {{cite web|title=Opening to Europe of the .fr, .wf, .re, .yt, .pm, and .tf TLDs|url=http://www.afnic.fr/en/about-afnic/news/general-news/5442/show/1st-review-of-the-opening-to-europe-of-the-fr-wf-re-yt-pm-and-tf-tlds.html}}.<br />Before restricted to residents of the corresponding French territory.</ref> || {{ہاں}}<ref group=a name="afnic-idn" /> || {{ہاں}}<ref group=a name=tf.yt.DNSsec /> || {{ہاں}} |- valign="top" | [[pn۔]] || {{پرچم|پٹکیرن جزیرے}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[pr۔]] || {{پرچم|پورٹو ریکو}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{ہاں}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[ps۔]] || {{پرچم|فلسطین}}<ref>[https://www.iana.org/domains/root/db/ps.html Delegation Record for .PS]</ref> || &nbsp; || [[فلسطینی علاقہ جات]] تے [[فلسطینی علاقہ جات]]. || &nbsp; || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[pt۔]] || {{پرچم|پرتگال}} || &nbsp; || &nbsp; || {{ہاں}}<ref group=a>(1 July 2005) for Portuguese characters</ref> || {{ہاں}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[pw۔]] || {{پرچم|پلاؤ}} || || &nbsp; || &nbsp; || {{ہاں}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[py۔]] || {{پرچم|پیراگوئے}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{no}} || {{no}} |- valign="top" | [[qa۔]] || {{پرچم|قطر}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{no}} || {{no}} |- valign="top" | [[re۔]] || {{پرچم|غے یونیوں}} || &nbsp; || <ref group="a" name="afnic" /> || {{ہاں}}<ref group=a name="afnic-idn" /> || {{ہاں}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[ro۔]] || {{پرچم|رومانیہ}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[rs۔]] || {{پرچم|سربیا}} || || &nbsp; || &nbsp; || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[ru۔]] || {{پرچم|روس}} || &nbsp; || || &nbsp; || {{ہاں}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[rw۔]] || {{پرچم|روانڈا}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[sa۔]] || {{پرچم|سعودی عرب}} || &nbsp; || <ref>{{cite web|title=Beginning of the Landrush phase of second level domain under (.sa)|url=http://nic.sa/en/view/news_131}}</ref> || &nbsp; || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[sb۔]] || {{پرچم|سولومن جزیرے}} || || &nbsp; || &nbsp; || {{no}} || {{no}} |- valign="top" | [[sc۔]] || {{پرچم|سیچیلیس}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{ہاں}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[sd۔]] || {{پرچم|سوڈان}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[se۔]] || {{پرچم|سویڈن}} || &nbsp; || &nbsp; || {{ہاں}}<ref group=a>(October 2003), for [[سونسکیا|Swedish]] characters, summer 2007 also for [[فنش زبان|Finnish]], [[Meänkieli]], [[Rسلطنت عمانi language|Rسلطنت عمانi]], [[سامی زباناں (اورالی)|Sami]], and [[یدیش زبان|Yiddish]]: see [https://web.archive.org/web/20120128165342/http://www.iis.se/docs/teckentabell-03.pdf details]</ref> || {{ہاں}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[sg۔]] || {{پرچم|سنگاپور}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[sh۔]] || {{پرچم|سینٹ ہلینا}} || &nbsp; || &nbsp; || {{ہاں}}<ref group=a>[http://www.nic.sh/SH-IDN-Policy.pdf IDN Code Points Policy for the .SH Top Level Domain]</ref> || {{ہاں}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[si۔]] || {{پرچم|سلووینیا}} || || &nbsp; || &nbsp; {{ہاں}}<ref group=a>Since October 2010, see [http://www.registry.si/idn.html details] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151016000052/http://www.registry.si/idn.html |date=2015-10-16 }}</ref> || {{ہاں}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[sj۔]] || {{پرچم|سوالبارد}} تے <br />{{پرچم|جان ماین}} جزیرے || &nbsp; || || {{no}} || {{no}} || {{no}} |- valign="top" | [[sk۔]] || {{پرچم|سلوواکیہ}} || || || &nbsp; || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[sl۔]] || {{پرچم|سیرالیون}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[sm۔]] || {{پرچم|سان مارینو}} || &nbsp; || || &nbsp; || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[sn۔]] || {{پرچم|سینیگال}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[so (domain name)|.so۔]] || {{پرچم|صومالیہ}} || &nbsp; || || {{no}} || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[sr۔]] || {{پرچم|سرینام}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[ss۔]] || {{پرچم|جنوبی سوڈان}} || &nbsp; || || &nbsp; || {{no}} || |- valign="top" | [[st۔]] || {{پرچم|ساؤ ٹومے و پرنسپے}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[su۔]] || {{پرچم|سوویت اتحاد}} || &nbsp; || || {{ہاں}}<ref group=a>({{As of|2008|alt=28 April 2008}}) see [http://www.fid.su/english/?newsid=1207819620 details] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140519015457/http://www.fid.su/english/?newsid=1207819620 |date=2014-05-19 }}</ref> || {{ہاں}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[sv۔]] || {{پرچم|ایل سیلواڈور}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{no}} || {{no}} |- valign="top" | [[sx۔]] || {{پرچم|سنٹ مارٹن (نیدرلینڈز)}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{ہاں}} || {{no}} |- valign="top" | [[sy۔]] || {{پرچم|شام}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[sz۔]] || {{پرچم|سوازی لینڈ}} || &nbsp; || || &nbsp; || {{no}} || {{no}} |- valign="top" | [[tc۔]] || {{پرچم|جزائر کیکس و ترکیہ}} || &nbsp; || || &nbsp; || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[td۔]] || {{پرچم|چاڈ}} || || || &nbsp; || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[tf۔]] || {{پرچم|سرزمین جنوبی فرانسیسیہ و انٹارکٹیکا}} || ' || <ref group="a" name="afnic" /> || {{ہاں}}<ref group=a name="afnic-idn" /> || {{ہاں}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[tg۔]] || {{پرچم|ٹوگو}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[th۔]] || {{پرچم|تھائی لینڈ}} || &nbsp; || &nbsp; || {{ہاں}} || {{ہاں}} || {{no}} |- valign="top" | [[tj۔]] || {{پرچم|تاجکستان}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[tk۔]] || {{پرچم|ٹوکیلاؤ}} || &nbsp; || || &nbsp; || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[tl۔]] || {{پرچم|مشرقی تیمور}} || ''مشرقی تیمور'' || || &nbsp; || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[tm۔]] || {{پرچم|ترکمانستان}} || &nbsp; || &nbsp; || {{ہاں}}<ref group=a>[http://www.nic.tm/TM-IDN-Policy.pdf IDN Code Points Policy for the .TM Top Level Domain]</ref> || {{ہاں}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[tn۔]] || {{پرچم|تونس}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[to۔]] || {{پرچم|ٹونگا}} || &nbsp; || || {{ہاں}} || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[tp۔]] || {{پرچم|مشرقی تیمور}} || || || &nbsp; || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[tr۔]] || {{پرچم|ترکی}} || &nbsp; || || {{ہاں}}<ref group=a>(14 November 2006): see [http://www.nic.tr/ details] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190905031358/http://www.nic.tr/ |date=2019-09-05 }}</ref> || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[tt۔]] || {{پرچم|ٹرینیڈاڈ تے ٹوباگو}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{ہاں}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[tv۔]] || {{پرچم|تووالو}} || &nbsp; || || &nbsp; || {{ہاں}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[tw۔]] || {{TWN}}|| &nbsp; || <ref>[http://www.iana.org/reports/2010/تائیوان-report-07jun2010.html IANA Report – Delegation of the .台灣 and .台湾 (“تائیوان”) domains representing تائیوان، Province of چین in Chinese to تائیوان Network Information Center]).</ref> || {{ہاں}}<ref group=a>Traditional [[چینی رسم الخط]]: see [http://www.twnic.net.tw/ details]</ref> || {{ہاں}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[tz۔]] || {{پرچم|تنزانیہ}} || &nbsp; || || &nbsp; || {{ہاں}} || {{no}} |- valign="top" | [[ua۔]] || {{پرچم|یوکرین}} || || || &nbsp; || {{ہاں}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[ug۔]] || {{پرچم|یوگنڈا}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{ہاں}} || {{ہاں}} |- valign="top" | {{Anchor|uk}}[[uk۔]] || {{پرچم|برطانیہ}} || &nbsp; || <ref name="Milton Mueller 2002 79" /> || &nbsp; || {{ہاں}} || {{no}} |- valign="top" | [[us۔]] || {{پرچم|ریاستہائے متحدہ امریکہ}} || || || &nbsp; || {{ہاں}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[uy۔]] || {{پرچم|یوراگوئے}} || &nbsp; || <ref>{{cite web|title=New rules for the registration of domain names under UY|url=http://www.nic.org.uy/Registrar/DescripcionNuevoSistemaRegistro.pdf}}</ref> || &nbsp; || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[uz۔]] || {{پرچم|ازبکستان}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[va۔]] || {{پرچم|ویٹیکن سٹی}} || || || &nbsp; || {{no}} || {{no}} |- valign="top" | [[vc۔]] || {{پرچم|سینٹ وینسینٹ و گریناڈائنز}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{partial}}<ref name="dnssec" /> || {{ہاں}} |- valign="top" | [[ve۔]] || {{پرچم|وینزویلا}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{no}} || {{no}} |- valign="top" | [[vg۔]] || {{پرچم|برطانوی ورجن جزیرے}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[vi۔]] || {{پرچم|امریکی ورجن جزیرے}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[vn۔]] || {{پرچم|ویتنام}} || &nbsp; || &nbsp; || {{ہاں}}<ref group=a>{{Cite web |url=http://www.vnnic.net.vn/tenmientv/bangma.htm |title=TRUNG TÂM INTERNET VIÊT NAM – Tên mien tieng viet |access-date=2007-01-23 |archive-date=2007-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070123180350/http://www.vnnic.net.vn/tenmientv/bangma.htm |url-status=dead}}</ref> || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[vu۔]] || {{پرچم|وانواتو}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[wf۔]] || {{پرچم|والس و فتونہ}} || &nbsp; || <ref group="a" name="afnic" /> || {{ہاں}}<ref group=a name="afnic-idn" /> || {{ہاں}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[ws۔]] || {{پرچم|سامووا}} || || || {{ہاں}} || {{no}} || {{ہاں}} |- valign="top" | [[ye۔]] || {{پرچم|يمن}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{no}} || {{no}} |- valign="top" | [[yt۔]] || {{پرچم|مایوٹ}} || &nbsp; || <ref group="a" name="afnic" /> || {{ہاں}}<ref group=a name="afnic-idn" /> || {{ہاں}}<ref group=a name=tf.yt.DNSsec>(11 September 2010) .tf DNSsec <br />(17 September 2010) .yt DNSsec <br />See {{cite web|title=.tf and .yt DNSsec keys published in DNS root|url=http://www.afnic.fr/en/about-afnic/news/operations-news/3995/showOperational/tf-and-yt-dnssec-keys-published-in-dns-root.html}}</ref> || {{ہاں}} |- valign="top" | [[yu۔]] || {{پرچم|یوگوسلاویہ|name=یوگوسلاویہ}} <br />{{پرچم|سربیا و مونٹینیگرو|name=سربیا و مونٹینیگرو}} || &nbsp; || || &nbsp; || {{no}} || {{no}} |- valign="top" | [[za۔]] || {{پرچم|جنوبی افریقہ}} || || &nbsp; || &nbsp; || {{no}} || {{no}} |- valign="top" | [[zm۔]] || {{پرچم|زیمبیا}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{no}} || {{no}} |- valign="top" | [[zw۔]] || {{پرچم|زمبابوے}} || &nbsp; || &nbsp; || &nbsp; || {{no}} || {{no}} |- valign="top" |} == حوالے == {{حوالے|2}} == ملاحظات == {{حوالے | گروپ=a}} {{فہارست بلحاظ ملک}} [[گٹھ:بلند ترین اسم ساحات]] [[گٹھ:ملکی رموز]] j7cqg7whavmusezjf4ranex6akydoed 0 91380 712973 712395 2026-10-30T17:56:17Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 712973 wikitext text/x-wiki [[دین اسلام]] د‏‏ی ترویج و تشریح دے لئی مختلف [[مدرسہ|مدارس]] تے اسلامی تنظیماں د‏‏ی طرف تو‏ں شائع ہونے والے [[رسالہ|رسالے]] تے [[جریدہ|جریدے]] د‏‏ی لسٹ ذیل وچ درج ا‏‏ے۔ انہاں وچو‏ں جو رسالے [[انٹرنیٹ]] اُتے دستیاب نيں، انہاں دے نال متعلقہ [[ویب سائٹ]] دا پتہ وی درج کر دتا گیا ا‏‏ے۔ == مسلما‏ن فرقےآں دے رسالے و جریدے == {| class="wikitable sortable" ! مذہب!! زبان!! طرز!! ناں رسالہ مع ربط!! ادارہ/جماعت/شخصیت مع ربط!! حال!! ملک |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [[ماہنامہ فیضان مدینہ]] ||دعوت اسلامی | جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://darulsulook.org/ منادی اسلام] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160625154623/http://darulsulook.org/ |date=2016-06-25 }} || [http://darulsulook.org/ خانقاہ سلاسل اربعہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160625154623/http://darulsulook.org/ |date=2016-06-25 }} || جاری || پاکستان |- | اسلام|| اردو || ماہنامہ || [http://www.inzaar.org/magazine/ انذار] || [http://www.inzaar.org/magazine/ انذار] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.alsharia.org/ الشریعۃ] || [http://www.alsharia.org/ الشریعہ اکادمی] || جاری&nbsp; || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://musalmanbachay.com/ مسلما‏ن بچے] || [http://musalmanbachay.com/ کاروان رحمت] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.banateayesha.com/ بنات عائشہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150416000037/http://www.banateayesha.com/ |date=2015-04-16 }} || [http://www.banateayesha.com/ کاروان رحمت] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150416000037/http://www.banateayesha.com/ |date=2015-04-16 }} || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.alrisala.org/ الرسالہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161125034535/http://www.alrisala.org/ |date=2016-11-25 }} || [http://www.alrisala.org/ بین الاقوامی مرکز امن و روحانیت] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161125034535/http://www.alrisala.org/ |date=2016-11-25 }} || جاری || بھارت |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.darululoom-deoband.com/urdu/magazine/new/index.php دار العلوم] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201020072851/http://www.darululoom-deoband.com/urdu/magazine/new/index.php |date=2020-10-20 }} || [http://www.darululoom-deoband.com/ دار العلوم دیوبند بھارت] || جاری || بھارت |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.shahsafimemorialtrust.com/alshahm_smpage?sm_dir=553590d8b4b4b6947a4025537f5745f2/ خضرِ راہ] || [http://www.shahsafimemorialtrust.com/alshahm_mpage?mm_dir=f23d9df8a963b669c7bca98949907513/ شاہ صفی اکیڈمی] || جاری || بھارت |- | اہلسنت || اردو || ہفت روزہ || [http://shariahandbiz.com/index.php/taza-shumara شریعہ اینڈ بزنس] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150224171913/http://shariahandbiz.com/index.php/taza-shumara |date=2015-02-24 }} || [https://web.archive.org/web/20150210215336/http://shariahandbiz.com/ شریعہ اینڈ بزنس] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ہفت روزہ || [http://www.dailyislam.pk/dailyislam/bachonkaislam/index.html بچےآں دا اسلام] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201021153823/http://www.dailyislam.pk/dailyislam/bachonkaislam/index.html |date=2020-10-21 }} || [http://www.dailyislam.pk/ روزنامہ اسلام] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ہفت روزہ || [http://www.dailyislam.pk/dailyislam/khawateenkaislam/index.html خواتین دا اسلام] || [http://www.dailyislam.pk/ روزنامہ اسلام] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || پندرہ روزہ || [http://www.nadwatululama.org/upload-file/disp.php?act=multipages-tameerehayat-urdu تعمیر حیات] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150220071142/http://www.nadwatululama.org/upload-file/disp.php?act=multipages-tameerehayat-urdu |date=2015-02-20 }} || [http://www.nadwatululama.org/ دار العلوم ندوۃ العلماء] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190622140409/http://www.nadwatululama.org/ |date=2019-06-22 }} || جاری || بھارت |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.truetasawwuf.org/alabrar/ الابرار] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141227215203/http://www.truetasawwuf.org/alabrar/ |date=2014-12-27 }} || [http://www.truetasawwuf.org/ تنظیم تصوف] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201023020357/http://www.truetasawwuf.org/ |date=2020-10-23 }} || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.ala-hazrat.org/magzine.html اعلیٰ حضرت] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150205154251/http://www.ala-hazrat.org/magzine.html |date=2015-02-05 }} || [http://www.ala-hazrat.org/ یونیورسٹی رضویہ منظر اسلام بریلی شریف] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150120014342/http://www.ala-hazrat.org/ |date=2015-01-20 }} || جاری || بھارت |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://raza-e-mustafa.blogspot.com/p/blog-page_26.html [[رضائے مصطفےٰ]] ] || [http://www.raza-e-mustafa.org/ جماعت رضائے مصطفے ٰگوجرانوالہ پنجاب] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.ibin-e-umar.edu.pk/ilm-o-aml.html علم و عمل] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150128145138/http://www.ibin-e-umar.edu.pk/ilm-o-aml.html |date=2015-01-28 }} || [http://www.ibin-e-umar.edu.pk/ یونیورسٹی عبد اللہ بن عمر لاہور] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141221065642/http://www.ibin-e-umar.edu.pk/ |date=2014-12-21 }} || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.ibin-e-umar.edu.pk/bachon.html بچےآں دا علم و عمل] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150128105908/http://www.ibin-e-umar.edu.pk/bachon.html |date=2015-01-28 }} || [http://www.ibin-e-umar.edu.pk/ یونیورسٹی عبد اللہ بن عمر لاہور] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141221065642/http://www.ibin-e-umar.edu.pk/ |date=2014-12-21 }} || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.ibin-e-umar.edu.pk/khawateen.html خواتین دا علم و عمل] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150128132447/http://www.ibin-e-umar.edu.pk/khawateen.html |date=2015-01-28 }} || [http://www.ibin-e-umar.edu.pk/ یونیورسٹی عبد اللہ بن عمر لاہور] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141221065642/http://www.ibin-e-umar.edu.pk/ |date=2014-12-21 }} || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.saifussarim.com/ السیف الصارم] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141218084256/http://saifussarim.com/ |date=2014-12-18 }} || [http://www.saifussarim.com/ ادارہ محمدیہ سیفیہ راوی ریان لاہور] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141218084256/http://saifussarim.com/ |date=2014-12-18 }} || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ہفت روزہ || [http://www.tanzeem.org/ ندائے خلافت] || [http://www.tanzeem.org/ تنظیم اسلامی کراچی] || جاری&nbsp; || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://darwaish.org/wp/غزالی/تازہ-ترین/ غزالی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150120042234/http://darwaish.org/wp/%D8%BA%D8%B2%D8%A7%D9%84%DB%8C/%D8%AA%D8%A7%D8%B2%DB%81-%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86/ |date=2015-01-20 }} || [http://darwaish.org/ ادارہ اشرفیہ عزیزیہ] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.dawatotableegh.com/ دعوت و تبلیغ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150113123854/http://www.dawatotableegh.com/ |date=2015-01-13 }} || تبلیغی جماعت پاکستان || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.laulak.info/ لولاک] || [http://www.amtkn.com/ عالمی مجلس تحفظ ختم نبوت پاکستان] || جاری || پاکستان |- |اہلسنت |اردو |ہفت روزہ |[http://www.khatm-e-nubuwwat.info/ ختم نبوت] |[http://www.amtkn.com/ عالمی مجلس تحفظ ختم نبوت پاکستان] |جاری |پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.addawa.com/ الدعوۃ الی اللہ] || تبلیغی جماعت پاکستان || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://tarjumanulquran.org/site/index ترجمان القرآن] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150414060607/http://tarjumanulquran.org/site/index |date=2015-04-14 }} || [http://tarjumanulquran.org/ الابلاغ ٹرسٹ] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.minhaj.info/mag/ منہاج القرآن] || [http://www.minhaj.info/ تحریک منہاج القرآن لاہور] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.minhaj.info/di/index.php دختران اسلام] || [http://www.minhaj.info/ تحریک منہاج القرآن لاہور] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || سہ ماہی || [http://www.minhaj.info/ulama/index.php العلماء] || [http://www.minhaj.info/ تحریک منہاج القرآن لاہور] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.misbahmagazine.com/ مصباح] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150416030528/http://www.misbahmagazine.com/ |date=2015-04-16 }} || || جاری || کویت |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.khatamunabiyeen.net/ خاتم النبیین ﷺ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150801230230/http://www.khatamunabiyeen.net/ |date=2015-08-01 }} || [http://www.khatamunabiyeen.net/ عالمی تحریک ختم نبوت اہل حدیث] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150801230230/http://www.khatamunabiyeen.net/ |date=2015-08-01 }} || - || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.anwaar-e-madina.com/nawa-e-anwaar-e-madina/ نوائے انوار مدینہ] || [http://www.anwaar-e-madina.com/ یونیورسٹی انوار مدینہ لاہور] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.sultanulfaqr.com/multimedia/urdu/magazine.php سلطان الفقر] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150331051049/http://www.sultanulfaqr.com/multimedia/urdu/magazine.php |date=2015-03-31 }} || [http://www.sultanulfaqr.com/ سلطان الفقر پبلی کیشنز لاہور] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150208124809/http://www.sultanulfaqr.com/multimedia/eng/_publisher/Shams-ul-fuqara/index.htm |date=2015-02-08 }} || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://magazine.mohaddis.com/ محدث] || [http://magazine.mohaddis.com/ مجلس التحقیق الاسلامی لاہور] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.ahnafmedia.com/sisters-magazine بنات اہلسنت] || [http://www.ahnafmedia.com/ مرکز اہلسنت والجماعت سرگودھا] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://idaraghufran.org/?page_id=6 التبلیغ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201019081842/http://idaraghufran.org/?page_id=6 |date=2020-10-19 }} || [http://idaraghufran.org/ ادارہ غفران ٹرسٹ راولپنڈی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201018151016/http://idaraghufran.org/ |date=2020-10-18 }} || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || سہ ماہی || [http://www.ahnafmedia.com/component/k2/itemlist/category/168-qafla-e-haq-magazine قافلہ حق] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150408004502/http://www.ahnafmedia.com/component/k2/itemlist/category/168-qafla-e-haq-magazine |date=2015-04-08 }} || [http://www.ahnafmedia.com/ عالمی اتحاد اہلسنت والجماعت سرگودھا] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.ahnafmedia.com/monthly-al-faqeeh فقیہ] || [http://www.ahnafmedia.com/ مرکز اہلسنت والجماعت سرگودھا] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.taubah.org/Al-furqan/index.htm الفرقان] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150419222603/http://www.taubah.org/Al-furqan/index.htm |date=2015-04-19 }} || [http://www.taubah.org/ خانقاہ نعمانیہ لکھنؤ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191231004451/http://taubah.org/ |date=2019-12-31 }} || جاری || بھارت |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://aljamiatulashrafia.org/monthly_ashrafia.php?lang=UR اشرفیہ] || [http://aljamiatulashrafia.org/ یونیورسٹی الاشرفیہ مبارک پور اعظم گڑھ] || جاری || بھارت |- | اہل تشیع || اردو || ماہنامہ || [http://www.isopakistan.org/index.php/multimedia/al-arif-magzine افکار العارف] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150309115328/http://www.isopakistan.org/index.php/multimedia/al-arif-magzine |date=2015-03-09 }} || [https://web.archive.org/web/20150512113850/http://www.isopakistan.org/ امامیہ سٹوڈنٹس آرگنائزیشن] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.farooqia.com/ur/lib/cur/index.php الفاروق] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150522013310/http://www.farooqia.com/ur/lib/cur/index.php |date=2015-05-22 }} || [http://www.farooqia.com/ یونیورسٹی فاروقیہ کراچی] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.hamditabligh.saylitech.com/hikmatebaalgha.htm حکمت بالغہ] || [http://www.hamditabligh.saylitech.com/ قرآن اکیڈمی جھنگ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150908184407/http://www.hamditabligh.saylitech.com/ |date=2015-09-08 }} || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ہفت روزہ || [http://www.ahlehadith.org/topic/weekly-ahlehadith/ اہل حدیث] || [http://www.ahlehadith.org/ مرکزی جمیعت اہل حدیث لاہور] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://aljamiatussalafiah.org/?p=155&amp;lang=UR صوت الامہ] || [http://aljamiatussalafiah.org/ الیونیورسٹی السلفیہ بنارس] || جاری || بھارت |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://aljamiatussalafiah.org/?p=177&amp;lang=UR محدث] || [http://aljamiatussalafiah.org/ الیونیورسٹی السلفیہ بنارس] || جاری || بھارت |- | اہلسنت || اردو || سہ ماہی || [http://www.islamfort.com/index.php/magazine البیان] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150429023629/http://www.islamfort.com/index.php/magazine |date=2015-04-29 }} || [http://www.islamfort.com/ المدینہ اسلامک ریسرچ سینٹر کراچی] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.sadaemujahid.com/index.php?option=com_content&amp;view=section&amp;id=11&amp;Itemid=28 المربطون] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180830221128/http://www.sadaemujahid.com/index.php?option=com_content&view=section&id=11&Itemid=28 |date=2018-08-30 }} || [http://www.sadaemujahid.com/ کاروان رحمت] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150501221319/http://www.sadaemujahid.com/ |date=2015-05-01 }} || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.jibpk.com/ ضرب حق] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150119203740/http://www.jibpk.com/ |date=2015-01-19 }} || [http://www.jibpk.com/ مرکز الامام البخاری ٹرسٹ مقام حیات سرگودھا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150119203740/http://www.jibpk.com/ |date=2015-01-19 }} || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://usvah.org/ اسوہ حسنہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150424140854/http://www.usvah.org/ |date=2015-04-24 }} || یونیورسٹی ابی بکر الاسلامیہ کراچی || - || پاکستان |- | اہل تشیع || اردو || ماہنامہ || [http://www.jamiatulmuntazar.com/monthlyalmuntazar.php المنتظر] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150217053700/http://www.jamiatulmuntazar.com/monthlyalmuntazar.php |date=2015-02-17 }} || [http://www.jamiatulmuntazar.com/ جامعۃ المنتظر لاہور] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150504082442/http://www.jamiatulmuntazar.com/ |date=2015-05-04 }} || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [https://ishaatulhadith.com/ishaatul-hadith/ الحدیث] || [https://ishaatulhadith.com/ مکتبہ الحدیث حضرو اٹک] || - || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.ircpk.com/books/magazine/al-sunnah.html السنہ] || دارلتخصص جہلم || - || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://alfaqr.net/Urdu/magazine-miratul-arifeen-international مراۃ العارفین انٹرنیشنل] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150306060548/http://alfaqr.net/Urdu/magazine-miratul-arifeen-international |date=2015-03-06 }} || [http://alfaqr.net/ اصلاحی جماعت وعالمی تنظیم العارفین جھنگ] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.tanzeemulislam.org/newsite/category/magzine/ دعوت تنظیم الاسلام] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151025010313/http://www.tanzeemulislam.org/newsite/category/magzine/ |date=2015-10-25 }} || [http://www.tanzeemulislam.org/ عالمی ادارہ تنظیم الاسلام] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151118141703/http://www.tanzeemulislam.org/ |date=2015-11-18 }} || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.tajalli.in/pdfs.asp تجلی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150223025238/http://tajalli.in/pdfs.asp |date=2015-02-23 }} || [http://www.darululoom-deoband.com/ دار العلوم دیوبند بھارت] || جاری || بھارت |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://saeedia.org/?page_id=10 السعید] || [http://saeedia.org/ یونیورسٹی دارلعلوم سعیدیہ اوگی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140114164850/http://saeedia.org/ |date=2014-01-14 }} || - || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://eeqaz.co/ ایقاظ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160310221227/http://eeqaz.co/ |date=2016-03-10 }} || المورد || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.sunnirisail.com/?cat=9 فیض عالم] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131024224812/http://www.sunnirisail.com/?cat=9 |date=2013-10-24 }} || دار العلوم یونیورسٹی اویسیہ رضویہ || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || سہ ماہی || [http://www.sunnirisail.com/?cat=6 جہان نعت] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131024233622/http://www.sunnirisail.com/?cat=6 |date=2013-10-24 }} || || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || دو ماہی || [http://www.sunnirisail.com/?cat=7 کلمہ حق] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131024223614/http://www.sunnirisail.com/?cat=7 |date=2013-10-24 }} || || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.sunnirisail.com/?cat=4 ماہ نور] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131025005226/http://www.sunnirisail.com/?cat=4 |date=2013-10-25 }} || دہلی || جاری || بھارت |- | اہلسنت || اردو || سہ ماہی || [http://www.sunnirisail.com/?cat=10 مسلک] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131025013159/http://www.sunnirisail.com/?cat=10 |date=2013-10-25 }} || || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.sunnirisail.com/?cat=8 نور الحبیب] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131024222550/http://www.sunnirisail.com/?cat=8 |date=2013-10-24 }} || || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || سہ ماہی || [http://www.sunnirisail.com/?cat=3 سواد اعظم] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131025013211/http://www.sunnirisail.com/?cat=3 |date=2013-10-25 }} || دہلی || جاری || بھارت |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.abulhasanalinadwi.org/magazine.html پیام عرفات] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150516095000/http://www.abulhasanalinadwi.org/magazine.html |date=2015-05-16 }} || [http://www.abulhasanalinadwi.org/ مرکز الامام ابی الحسن ندوی رائے بریلی] || جاری || بھارت |- | اہلسنت || ہندی || ماہنامہ || [http://www.abulhasanalinadwi.org/magazine.html پیام عرفات] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150516095000/http://www.abulhasanalinadwi.org/magazine.html |date=2015-05-16 }} || [http://www.abulhasanalinadwi.org/ مرکز الامام ابی الحسن ندوی رائے بریلی] || جاری || بھارت |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.tmupi.com/ur/monthly-magazine/index.html لاثانی انقلاب انٹرنیشنل] || [http://www.tmupi.com/ تنظیم مشائخ عظام پاکستان] || جاری || پاکستان |- | اسلام|| اردو || ماہنامہ || [http://www.ghamidi.net/Ishraq.html اشراق] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150528060649/http://www.ghamidi.net/Ishraq.html |date=2015-05-28 }} || [http://www.ghamidi.net/ المورد لاہور] || جاری || پاکستان |- | اسلام||انگریزی|| ماہنامہ || [http://www.monthly-renaissance.com/ Renaissance] || [http://www.ghamidi.net/ المورد لاہور] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://chashmebedar.blogspot.com/ چشم بیدار] || || جاری || بھارت |- | اہلسنت || اردو || ہفت روزہ || [http://kr-hcy.com/digital/magazine/index.shtml حق چار یار] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231012231855/http://kr-hcy.com/digital/magazine/index.shtml |date=2023-10-12 }} || [http://kr-hcy.com/ حق چار یار آن لائن] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://jmmpak.weebly.com/magzines.html نظام خلافت راشدہ] || نظام خلافت راشدہ فاؤنڈیشن خیرپور سندھ || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://ziaulummah.org/zia-e-haram/ ضیائے حرم] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150214055013/http://ziaulummah.org/zia-e-haram/ |date=2015-02-14 }} || [http://ziaulummah.org/ ضیائے الامہ فاؤنڈیشن بھیرہ] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://knooz-e-dil.blogspot.com/2014/04/al-murshad.html المرشد] || [http://knooz-e-dil.blogspot.com/ دار العرفان منارہ چکوال] || جاری || پاکستان |- | اہل تشیع || اردو || ماہنامہ || [http://sibtain.com/ur/MagazinesList.aspx دقائق اسلام] || [http://sibtain.com/ یونیورسٹی علمیہ سلطان المدارس الاسلام سرگودھا] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://payamijt77.blog.com/ پیام] || اسلامی جمیعت طلبہ جموں‏ و کشمیر || جاری || بھارت |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.jamiafaridia.edu.pk/urdu/content-138.html صدائے شہدا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304222943/http://www.jamiafaridia.edu.pk/urdu/content-138.html |date=2016-03-04 }} ||[http://www.jamiafaridia.edu.pk/ یونیورسٹی العلوم الاسلامیہ فریدیه ای سیون اسلام آباد]|| جاری ||پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.albasirah.com/ur/library/payam/category/25-سابقہ-شمارے .html پیام] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201020001412/http://www.albasirah.com/ur/library/payam/category/25-%D8%B3%D8%A7%D8%A8%D9%82%DB%81-%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%92 |date=2020-10-20 }} || [http://www.albasirah.com/ البصیرہ لاہور] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150408124601/http://www.albasirah.com/ |date=2015-04-08 }} || جاری || پاکستان |- | اہل تشیع || اردو || ماہنامہ || [http://taheramag.org/ طاہرہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150415234202/http://taheramag.org/ |date=2015-04-15 }} || [http://www.ilmoamal.org/ علم و عمل پبلیکیشنز کراچی] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://tahaffuz.com/category/e-tahaffuz/ تحفظ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150511001340/http://tahaffuz.com/category/e-tahaffuz/ |date=2015-05-11 }} |||| جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.drahmania.org/ پیام رحمانیہ] || [http://www.drahmania.org/ دار العلوم الرحمانیہ حیدرآباد] || جاری || بھارت |- | اہل تشیع || اردو || دو ماہی || [http://www.bayenat.net/ بینات] || [http://www.bayenat.net/ آیت اللہ سید محمد حسین فضل اللہ] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.armughan.in/ ارمغان] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150414080216/http://www.armughan.in/ |date=2015-04-14 }} || [http://www.armughan.in/ مولا‏نا محمد کلیم صدیقی، پھلت، مظفرگڑھ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150414080216/http://www.armughan.in/ |date=2015-04-14 }} || جاری || بھارت |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.ubqari.org/edition/list عبقری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170606142042/http://www.ubqari.org/edition/list |date=2017-06-06 }} || [http://www.ubqari.org/ عبقری ٹرسٹ لاہور] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201026084526/https://ubqari.org/ |date=2020-10-26 }} || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.jamiaashrafia.org/alhassan_magazine.html الحسن] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151115022411/http://www.jamiaashrafia.org/alhassan_magazine.html |date=2015-11-15 }} || [http://www.jamiaashrafia.org/ یونیورسٹی اشرفیہ لاہور] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://darulamal.org/magazines/ruhani/#.VRU-NFOfcrQ خزینہ روحانیات] || [http://darulamal.org/ دارالعمل چشتیہ لاہور] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://aetedaal.com/ اعتدال] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150325065542/http://aetedaal.com/ |date=2015-03-25 }} || اسلامک انفورمیشن سینٹر، ممبئی || جاری || بھارت |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.daleelerah.info/ دلیل راہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150714030617/http://www.daleelerah.info/ |date=2015-07-14 }} || ادارہ تعلیمات اسلامیہ لاہور || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://mujallah.blogspot.com/ الاصلاح] || مرکز الفتح لتحفیظ القرآن و التوحید تاندلیانوالہ || - || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.monthlyalhayat.com/ الحیات] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141225011140/http://www.monthlyalhayat.com/ |date=2014-12-25 }} || الحیات مشن، کشمیر || جاری || بھارت |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://jamiafarooqia.com/صدائے -فاروقیہ/ صدائے فاروقیہ] || [http://jamiafarooqia.com/ یونیورسٹی فاروقیہ، شجاع آباد، ملتان] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150801125545/http://jamiafarooqia.com/ |date=2015-08-01 }} || جاری || پاکستان |- | - || اردو || ماہنامہ || [http://www.roohebuland.com/ روح بلند] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141218030910/http://www.roohebuland.com/ |date=2014-12-18 }} || ادارہ فکر جدید، لاہور || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://monthlyalhaq.blogspot.com/ الحق] || [http://www.jamiahaqqania.edu.pk/ دار العلوم حقانیہ، اکوڑہ خٹک] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201023235034/https://jamiahaqqania.edu.pk/ |date=2020-10-23 }} || جاری || پاکستان |- | - || اردو || ماہنامہ || [http://www.ahlehaq.org/index.php?option=com_jdownloads&amp;view=viewcategory&amp;catid=85&amp;Itemid=195 اہل حق] || [http://www.ahlehaq.org/ اہل حق میڈیا سروس] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.jamiaqasmia-darululoom-shahi.com/ ندائے شاہی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150420213958/http://www.jamiaqasmia-darululoom-shahi.com/ |date=2015-04-20 }}<ref>[https://quranwahadith.com/product/nida-e-shahi/ Nida e Shahi, Best Urdu Magazine, Shahi Moradabad, نداے شاھی<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201018134151/https://quranwahadith.com/product/nida-e-shahi/ |date=2020-10-18 }}</ref> || [http://www.jamiaqasmia-darululoom-shahi.com/ یونیورسٹی قاسمیہ دار العلوم شاہی، مراد آباد، اترپردیش] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150420213958/http://www.jamiaqasmia-darululoom-shahi.com/ |date=2015-04-20 }} || جاری || بھارت |- | - || اردو || ماہنامہ || [http://tafhimulislam.blogspot.com/ تفہیم الاسلام] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305083316/http://tafhimulislam.blogspot.com/ |date=2016-03-05 }} || [http://tafhimulislam.blogspot.com/ ادارہ تفہیم الاسلام، احمد پور شرقیہ، بہاولپور] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305083316/http://tafhimulislam.blogspot.com/ |date=2016-03-05 }} || جاری || پاکستان |- | - || اردو || ماہنامہ || [http://ziaetoheed.blogspot.com/ ضیائے توحید] |||| - || پاکستان |- | - || اردو || ماہنامہ || [http://monthlyalmeraj.blogspot.com/ المعراج] || النوعیۃ و البحوث الاسلامیۃ، بنغلور || جاری || پاکستان |- | - || اردو || ماہنامہ || القاسم || || جاری || پاکستان |- | - || اردو || ماہنامہ || العصر || || جاری || پاکستان |- | - || اردو || ماہنامہ || [http://hafsa.com.pk/index.html بنات حفصہ] || [http://www.hafsa.com.pk/ کراچی] || - || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.rahimia.org/rahimia-magazine رحیمیہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150412031520/http://www.rahimia.org/rahimia-magazine |date=2015-04-12 }} || [http://www.rahimia.org/ رحیمیہ انسٹی ٹیوٹ آف قرآنک سائنسز، لاہور] || جاری || پاکستان |- | - || اردو || ماہنامہ || [http://thefreelancer.co.in/index.php دتی فری لانسر] || [http://thefreelancer.co.in/ دتی فری لانسر] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://aljamiaalislamia.com/urdu_website/urdu_mahnama_alshariq.html الشارق] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304201249/http://aljamiaalislamia.com/urdu_website/urdu_mahnama_alshariq.html |date=2016-03-04 }} || [http://aljamiaalislamia.com/ یونیورسٹی اسلامیہ مظفر گڑھ، یو پی] || جاری || بھارت |- | اہلسنت || عربی || ماہنامہ || [http://aljamiaalislamia.com/urdu_website/urdu_alnadi.html النادی العربی] || [http://aljamiaalislamia.com/ یونیورسٹی اسلامیہ مظفر گڑھ، یو پی] || جاری || بھارت |- | اہلسنت || اردو || سالانہ || [http://aljamiaalislamia.com/urdu_website/urdu_islaah.html الاصلاح] || [http://aljamiaalislamia.com/ یونیورسٹی اسلامیہ مظفر گڑھ، یو پی] || جاری || بھارت |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.ghousiamoinia.org/awaz-e-haq-jan-to-dec-2014/ آواز حق] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150613030914/http://www.ghousiamoinia.org/awaz-e-haq-jan-to-dec-2014/ |date=2015-06-13 }} || [http://www.ghousiamoinia.org/ دار العلوم یونیورسٹی غوثیہ معینیہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150613030856/http://www.ghousiamoinia.org/ |date=2015-06-13 }} || - || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || پندرہ روزہ || [http://irak.pk/maarif-feature/ معارف فیچر] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201018231735/http://irak.pk/maarif-feature/ |date=2020-10-18 }} || [http://irak.pk/ اسلامک ریسرچ اکیڈمی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150412041201/http://irak.pk/ |date=2015-04-12 }} || جاری || پاکستان |- |اہلسنت |اردو |ششماہی |[https://web.archive.org/web/20201020223101/http://mrjpk.com/ معارف ریسرچ جنرل] |[http://irak.pk/ اسلامک ریسرچ اکیڈمی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201019094714/http://irak.pk/ |date=2020-10-19 }} |جاری |پاکستان |- | اہلسنت || اردو || پندرہ روزہ || [http://www.ahlehadees.org/index.php/ahle-hadees-magazine/category/1-jareeda-tarjumah ترجمان] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141031175811/http://www.ahlehadees.org/index.php/ahle-hadees-magazine/category/1-jareeda-tarjumah |date=2014-10-31 }} || [http://www.ahlehadees.org/ مرکزی جمیعت اہل حدیث ہند] || جاری || بھارت |- | اہلسنت || انگریزی || ماہنامہ || [http://www.ahlehadees.org/index.php/ahle-hadees-magazine/category/2-the-symple-truth The Simple Truth] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141031182430/http://www.ahlehadees.org/index.php/ahle-hadees-magazine/category/2-the-symple-truth |date=2014-10-31 }} || [http://www.ahlehadees.org/ مرکزی جمیعت اہل حدیث ہند] || جاری || بھارت |- | اہلسنت || ہندی || ماہنامہ || [http://www.ahlehadees.org/index.php/ahle-hadees-magazine/category/3-islahe-samaj इसलाहे समाज] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141031180819/http://www.ahlehadees.org/index.php/ahle-hadees-magazine/category/3-islahe-samaj |date=2014-10-31 }} || [http://www.ahlehadees.org/ مرکزی جمیعت اہل حدیث ہند] || جاری || بھارت |- | اہلسنت || اردو || دو ماہی || [http://www.ahlehadees.org/index.php/ahle-hadith-magazine/category/4-al-isteqamah الاستقامہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141031180252/http://www.ahlehadees.org/index.php/ahle-hadith-magazine/category/4-al-isteqamah |date=2014-10-31 }} || [http://www.ahlehadees.org/ مرکزی جمیعت اہل حدیث ہند] || جاری ||بھارت |- | - || اردو || ماہنامہ || [http://shahamat-urdu.com/ شریعت] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151118091447/http://shahamat-urdu.com/ |date=2015-11-18 }} || امارت اسلامیہ افغانستان || جاری || افغانستان |- | - |اردو |ماہنامہ |[http://www.malhamaah.blogspot.com/ ملحمہ] |[https://www.islamdoor.net/ ادارۂ حطین] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160119072219/https://www.islamdoor.net/ |date=2016-01-19 }} |جاری |افغانستان |- | - || اردو || ماہنامہ || [http://www.nawaiafghan.blogspot.com/ نوائے افغان جہاد] ||[https://www.islamdoor.net/ ادارۂ حطین] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160119072219/https://www.islamdoor.net/ |date=2016-01-19 }}|| جاری || افغانستان |- | - || اردو || ماہنامہ || [http://www.drs5.w8w.pl/Hittin.html حطین] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160818233042/http://www.drs5.w8w.pl/Hittin.html |date=2016-08-18 }} ||[https://www.islamdoor.net/ ادارۂ حطین] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160119072219/https://www.islamdoor.net/ |date=2016-01-19 }}|| جاری || افغانستان |- | - || انگریزی || ماہنامہ || Inspire ||[https://www.islamdoor.net/ ادارۂ حطین] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160119072219/https://www.islamdoor.net/ |date=2016-01-19 }}|| جاری || افغانستان |- | - || انگریزی || ماہنامہ || Resurgence ||[https://www.islamdoor.net/ ادارۂ حطین] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160119072219/https://www.islamdoor.net/ |date=2016-01-19 }}|| جاری || افغانستان |- | - || اردو || - || [http://www.sadaemuslim.com/ صدائے مسلم] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150504033428/http://www.sadaemuslim.com/ |date=2015-05-04 }} || || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://hazrat.org/UrduWabesite/mypage1.html سنی دنیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150330004856/http://hazrat.org/UrduWabesite/mypage1.html |date=2015-03-30 }} || [http://hazrat.org/ دار العلوم بریلی شریف] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150430004634/http://hazrat.org/ |date=2015-04-30 }} || جاری || بھارت |- | - || اردو || ماہنامہ || [http://zindgienau.com/ زندگی نو] || دعوت نگر، نويں دہلی || جاری || بھارت |- | اہلسنت || اردو || دو ماہی || [http://www.nooresunnat.tk/ نور سنت] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150430220350/http://www.nooresunnat.tk/ |date=2015-04-30 }} || [http://www.nooresunnat.tk/ آئی پی ایس کمیونٹی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150430220350/http://www.nooresunnat.tk/ |date=2015-04-30 }} || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.seerat.net/Books/Books.aspx الحامد] || [http://www.seerat.net/ مفتی محمد سعید خان] || - || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.seerat.net/Books/Books.aspx الندوۃ] || [http://www.seerat.net/ مفتی محمد سعید خان] || - || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.seerat.net/Books/Books.aspx المناد] || [http://www.seerat.net/ مفتی محمد سعید خان] || - || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://jamiaajrara.org/monthly_magazine.html#page یادگار اسلاف] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160912220459/http://jamiaajrara.org/monthly_magazine.html#page |date=2016-09-12 }} || [http://jamiaajrara.org/ یونیورسٹی اسلامیہ عربیہ گلزار حسینیہ، اجراڑہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150801145412/http://jamiaajrara.org/ |date=2015-08-01 }} || جاری || بھارت |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://rafeeqemanzil.com/ رفیق منزل] || || جاری || بھارت |- | اہل تشیع || اردو || ماہنامہ || [http://www.alasrpari.com/index.php/islamid-library/41-asr-magazine مجلہ عصر] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304123331/http://www.alasrpari.com/index.php/islamid-library/41-asr-magazine |date=2016-03-04 }} || [http://www.alasrpari.com/ مجمع علمی پاری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151122062641/http://www.alasrpari.com/ |date=2015-11-22 }} || جاری || ایران |- | اہل تشیع || اردو || ماہنامہ || [http://alhassanain.com/urdu/magazine.php پیام زینب] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150317230626/http://alhassanain.com/urdu/magazine.php |date=2015-03-17 }} || یونیورسٹی سیدہ خدیجہ الکبریٰ، میانوالی || جاری || پاکستان |- | اہل تشیع || اردو || سہ ماہی || [http://alhassanain.com/urdu/magazine.php تور معرفت] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150317230626/http://alhassanain.com/urdu/magazine.php |date=2015-03-17 }} || اسلام آباد || جاری || پاکستان |- | اہل تشیع || اردو || ماہنامہ || [http://alhassanain.com/urdu/magazine.php پیام رافت] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150317230626/http://alhassanain.com/urdu/magazine.php |date=2015-03-17 }} || || جاری || پاکستان |- | اہل تشیع || اردو || ششماہی || [http://alhassanain.com/urdu/magazine.php فکر و عمل] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150317230626/http://alhassanain.com/urdu/magazine.php |date=2015-03-17 }} || || جاری || ایران |- | اہل تشیع || اردو || ماہنامہ || [http://alhassanain.com/urdu/magazine.php پیام الہدیٰ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150317230626/http://alhassanain.com/urdu/magazine.php |date=2015-03-17 }} || || جاری || ایران |- | اہل تشیع || اردو || ماہنامہ || [http://alhassanain.com/urdu/magazine.php نوائے علم] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150317230626/http://alhassanain.com/urdu/magazine.php |date=2015-03-17 }} || جموں‏ و کشمیر || جاری || بھارت |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://tanzeem.org/webapps/tip_dnnweb/Multimedia/MagazineArchive.aspx ندائے خلافت] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150411092404/http://tanzeem.org/webapps/tip_dnnweb/Multimedia/MagazineArchive.aspx |date=2015-04-11 }} || [http://tanzeem.org/ مرکزی انجمن خدام قرآن، لاہور] || - || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://tanzeem.org/webapps/tip_dnnweb/Multimedia/MagazineArchive.aspx میثاق] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150411092404/http://tanzeem.org/webapps/tip_dnnweb/Multimedia/MagazineArchive.aspx |date=2015-04-11 }} || [http://tanzeem.org/ مرکزی انجمن خدام قرآن، لاہور] || - || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://tanzeem.org/webapps/tip_dnnweb/Multimedia/MagazineArchive.aspx حکمت قرآن] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150411092404/http://tanzeem.org/webapps/tip_dnnweb/Multimedia/MagazineArchive.aspx |date=2015-04-11 }} || [http://tanzeem.org/ مرکزی انجمن خدام قرآن، لاہور] || - || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || دو ماہی || [http://www.islahulmuslimeen.org/urdu/attahir/ [[الطاہر (سہ ماہی)|الطاہر]]] || [http://www.islahulmuslimeen.org/ جماعت اصلاح المسلمین] || - || پاکستان |- | اہل تشیع || اردو || سہ ماہی || [http://nht.org.pk/?page_id=228 تبلیغات] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150201091108/http://nht.org.pk/?page_id=228 |date=2015-02-01 }} || [http://nht.org.pk/ نور الہدیٰ ٹرسٹ، اسلام آباد] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || سہ ماہی || آئینہ مظاہر علوم || [http://www.mazahiruloom.org/ یونیورسٹی مظاہر العلوم] || جاری || بھارت |- | اہل تشیع || اردو || ماہنامہ || [http://nht.org.pk/?page_id=1060 نور معرفت] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150201092006/http://nht.org.pk/?page_id=1060 |date=2015-02-01 }} || [http://nht.org.pk/ نور الہدیٰ ٹرسٹ، اسلام آباد] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || - || [http://www.fikrokhabar.com/ فکر و خبر] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201019080706/http://www.fikrokhabar.com/ |date=2020-10-19 }} || نا معلوم || جاری || بھارت |- | اہلسنت || اردو || سہ ماہی || [http://www.eeqaz.org/ ایقاظ] || [http://www.eeqaz.org/ ادارہ ایقاظ پاکستان] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || سہ ماہی || المکرم || [http://almukarram.webs.com/ یونیورسٹی المکرم] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171208145532/http://almukarram.webs.com/ |date=2017-12-08 }} || جاری || پاکستان |- | اہل تشیع || اردو || سہ ماہی || الظہور || [http://www.iktrust.org/ امام خمینی ٹرسٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150517011219/http://www.iktrust.org/ |date=2015-05-17 }} || جاری || پاکستان |- | اہل تشیع || اردو || ہفت روزہ || ایوان صداقت || [http://www.iktrust.org/ امام خمینی ٹرسٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150517011219/http://www.iktrust.org/ |date=2015-05-17 }} || جاری || پاکستان |- | اہل تشیع || اردو || ہفت روزہ || بیان صداقت || [http://www.iktrust.org/ امام خمینی ٹرسٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150517011219/http://www.iktrust.org/ |date=2015-05-17 }} || جاری || پاکستان |- | اہل تشیع || اردو || سہ ماہی || [http://www.mahdimission.com/fekr/mahdim-mag/index.htm مہدی مشن] || [http://www.mahdimission.com/ مہدی مشن] || جاری || پاکستان |- | اہل تشیع || اردو || ماہنامہ || [http://www.jow.edu.pk/mashrabe_naab.asp مشرب ناب] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150702151542/http://www.jow.edu.pk/mashrabe_naab.asp |date=2015-07-02 }} || [http://www.jow.edu.pk/ یونیورسٹی العروۃ الوثقیٰ، لاہور] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150408064123/http://www.jow.edu.pk/ |date=2015-04-08 }} || جاری || پاکستان |- | اہل تشیع || اردو || ماہنامہ || [http://www.jow.edu.pk/urwatul_wusqa.asp عروۃ الوثقیٰ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150702152113/http://www.jow.edu.pk/urwatul_wusqa.asp |date=2015-07-02 }} || [http://www.jow.edu.pk/ یونیورسٹی العروۃ الوثقیٰ، لاہور] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150408064123/http://www.jow.edu.pk/ |date=2015-04-08 }} || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || سہ ماہی || خزینہ صحت || [http://www.darulamal.org/ دار العمل چشتیہ، لاہور] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || سہ ماہی || اصلاح خواتین || [http://www.darulamal.org/ دار العمل چشتیہ، لاہور] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || خزینہ تربیت || [http://www.darulamal.org/ دار العمل چشتیہ، لاہور] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || خزینہ تصوف || [http://www.darulamal.org/ دار العمل چشتیہ، لاہور] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || الاشرف || [http://www.darulamal.org/ دار العمل چشتیہ، لاہور] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || الاختر || [http://www.darulamal.org/ دار العمل چشتیہ، لاہور] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || خزینہ روحانیات || [http://www.darulamal.org/ دار العمل چشتیہ، لاہور] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || سہ ماہی || خزینہ علم و عمل || [http://www.darulamal.org/ دار العمل چشتیہ، لاہور] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || سہ ماہی || الذکریٰ || [http://darululoommuhammadia.com/ دار العلوم یونیورسٹی محمدیہ، چارسدہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150801071539/http://darululoommuhammadia.com/ |date=2015-08-01 }} || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || سہ ماہی || [http://www.alkhaki.com/Alkhaki_mag.html الخاکی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305110328/http://www.alkhaki.com/Alkhaki_mag.html |date=2016-03-05 }} || [http://www.alkhaki.com/ محبت مشن، گجرات] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150801060811/http://www.alkhaki.com/ |date=2015-08-01 }} || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || سہ ماہی || [http://cii.gov.pk/IjtihadMagazine.aspx اجتہاد] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201018150449/http://cii.gov.pk/IjtihadMagazine.aspx |date=2020-10-18 }} || [http://cii.gov.pk/ اسلامی نظریا‏تی کونسل، اسلام آباد] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201018190845/http://cii.gov.pk/ |date=2020-10-18 }} || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://dawah.iiu.edu.pk/?page_id=103 اخبار دعوۃ] || [http://dawah.iiu.edu.pk/ بین الاقوامی اسلامی یونیورسٹی، اسلام آباد] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190121071950/http://dawah.iiu.edu.pk/ |date=2019-01-21 }} || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://dawah.iiu.edu.pk/?page_id=388 دعوۃ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304130137/http://dawah.iiu.edu.pk/?page_id=388 |date=2016-03-04 }} || [http://dawah.iiu.edu.pk/ بین الاقوامی اسلامی یونیورسٹی، اسلام آباد] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190121071950/http://dawah.iiu.edu.pk/ |date=2019-01-21 }} || جاری || پاکستان |- | اہل تشیع || انگریزی || - || [http://www.alhassanain.com/english/magazine.php نور الاسلام] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150316161115/http://www.alhassanain.com/english/magazine.php |date=2015-03-16 }} || || جاری || - |- | اہلسنت || اردو || ششماہی || [http://uloom-alquran.blogspot.com/ علوم القرآن] || [http://uloom-alquran.blogspot.com/ ادارہ علوم القرآن] || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.jamiaakkalkuwa.com/Shahrahe-Ilm.aspx شاہراہ علم] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160216014654/http://www.jamiaakkalkuwa.com/Shahrahe-Ilm.aspx |date=2016-02-16 }} || [http://www.jamiaakkalkuwa.com/ یونیورسٹی اسلامیہ اشاعت العلوم، مہارشٹرا] || جاری || بھارت |- | اہل تشیع || سندھی || ماہنامہ || [http://almasoom.asgharia.org.pk/Home.aspx المعصوم] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201018173030/http://almasoom.asgharia.org.pk/Home.aspx |date=2020-10-18 }} || [http://asgharia.org.pk/ اصغریہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201101053725/http://asgharia.org.pk/ |date=2020-11-01 }} || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.hijabislami.in/latestissue.html حجاب اسلامی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306045536/http://www.hijabislami.in/latestissue.html |date=2016-03-06 }} ||[http://www.hijabislami.in/ ادارہ حجاب اسلامی]||-|| بھارت |- | اہلسنت || اردو || - || [http://jsi.edu.pk/index.php?option=com_content&view=category&id=98&Itemid=685&lang=ur اخبار الجامعۃ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151222163221/http://jsi.edu.pk/index.php?option=com_content&view=category&id=98&Itemid=685&lang=ur |date=2015-12-22 }} || [http://jsi.edu.pk/ جامعۃ سلفیہ اسلام آباد] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160612230156/http://jsi.edu.pk/ |date=2016-06-12 }} || جاری || پاکستان |- | اہلسنت || عربی || ششماہی || [http://dud.edu.in/index.php/ur?id=83 وحدۃ الامۃ] || [http://dud.edu.in/ دار العلوم وقف دیوبند، سہارنپور] || جاری || بھارت |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://dud.edu.in/index.php/ur?id=88 ندائے دار العلوم وقف دیوبند] || [http://dud.edu.in/ دار العلوم وقف دیوبند، سہارنپور] || جاری || بھارت |- | اہلسنت || اردو || ماہنامہ || نور مصطفٰے ﷺ || [http://aljamiaturrazvia.com/index.php جامعۃ الرضویہ] || جاری || بھارت |- | اہلسنت || اردو || سہ ماہی || [http://www.khanqa.org/magazine.php نور محمدﷺ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151021013546/http://www.khanqa.org/magazine.php |date=2015-10-21 }} ||[http://www.khanqa.org/ خانقاہ محبوب آباد] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150801182912/http://www.khanqa.org/ |date=2015-08-01 }}|| جاری || پاکستان |- | اہلسنت || انگریزی || ماہنامہ || [http://www.alinaam.co.za/?page_id=1482 AL-Inaam] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304224111/http://www.alinaam.co.za/?page_id=1482 |date=2016-03-04 }} || [http://www.alinaam.co.za/ مدرسہ انعامیہ کیمپرڈاؤن] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210926192530/https://www.alinaam.co.za/ |date=2021-09-26 }} || جاری || جنوبی افریقہ |- | اہلسنت || اردو|| سہ ماہی || تبلیغ اسلام || یونیورسٹی تعلیم القرآن ہادیہ کالنجر رسالپورنوشہرہ || جاری || پاکستان | |- | اہلسنت |بنگالی |ماہنامہ |[http://www.banglakitab.com/Emaniyat.htm বিশ্বাস] | | جاری | بنگلہ دیش |- | اہلسنت |اردو |ماہنامہ | [[المومنات (ماہنامہ)|المومنات]] | جامعۃ المؤمنات الاسلامیۃ، لکھنؤ | جاری | بھارت |- | اہلسنت || اردو|| ماہنامہ || [http://fahmedeen.org/beta/publications.php?p=fahmedeen فہم دین] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170202155202/http://fahmedeen.org/beta/publications.php?p=fahmedeen |date=2017-02-02 }}|| [http://fahmedeen.org/beta/ مرکز فہم دین، کراچی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170202205401/http://fahmedeen.org/beta/ |date=2017-02-02 }} || جاری || پاکستان |- | اہلسنت ||انگریزی|| سہ ماہی || [http://fahmedeen.org/publications/issues.php?p=MjM= Intellect Magazine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160923142410/http://fahmedeen.org/publications/issues.php?p=MjM= |date=2016-09-23 }}|| [http://fahmedeen.org/beta/ مرکز فہم دین، کراچی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170202205401/http://fahmedeen.org/beta/ |date=2017-02-02 }} || جاری || پاکستان |- | اہلسنت ||انگریزی|| ماہنامہ || [http://fahmedeen.org/publications/issues.php?p=MjU= Radiance] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160927191532/http://fahmedeen.org/publications/issues.php?p=MjU= |date=2016-09-27 }}|| [http://fahmedeen.org/beta/ مرکز فہم دین، کراچی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170202205401/http://fahmedeen.org/beta/ |date=2017-02-02 }} || جاری || پاکستان |- | اہلسنت ||انگریزی|| - || [https://www.islamiconlineuniversity.com/insights/ INSIGHTS]|| [https://www.islamiconlineuniversity.com/ اسلامک آن لائن یونیورسٹی، گیمبیا] || جاری || کینیڈا |- | اہلسنت ||اردو|| ماہنامہ || [http://www.freelibrary4u.com/urdu-digests/haya-digest/ حیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201018231735/http://www.freelibrary4u.com/urdu-digests/haya-digest/ |date=2020-10-18 }}|| مسعودباللہ، کراچی || جاری || پاکستان |- | اسلام|| اردو || ماہنامہ || [http://islamicdawn.com/category/monthly-tolu-e-islam/ طلوع اسلام] || [http://islamicdawn.com/ طلوع اسلام ٹرسٹ لاہور] || جاری || پاکستان |} اہلسنت || اردو || ماہنامہ || [http://www.sabeelh.blogspot.com/category/monthly-sabeelehidayat/ سبیل ہدایت || [http://islamicdawn.com/ بزم ندائے مسلم پاکستان] || جاری || پاکستان = == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:اسلام متعلق فہرستاں]] [[گٹھ:اسلامی جریدے]] 2iavk9y6lwqa9y3zlqpuc3q4df63j8u 0 92369 713018 603437 2026-10-31T08:31:06Z Andre Engels 653 from [[یرموک دی لڑائی]] 713018 wikitext text/x-wiki <div style="direction:rtl; font-family:tahoma"> {| class="infobox" cellpadding="5" style="float: left; margin: 0em 0em 1em 1em; width: 225px; border-collapse: collapse; font-size: 85%;" |- | colspan="2" style="margin-left: inherit; background:#73C2FB; color:#ffffff; text-align:center; font-color: black; font-size: medium;" |'''یرموک دی لڑائی''' |- valign=top | nowrap width="120px" | '''تریخ''' | nowrap width="120px" | 15-20 اگست 636 |- valign=top | nowrap width="120px" | '''تھاں''' | nowrap width="120px" | یرموک دریا دے نیڑے |- valign=top | nowrap width="120px" | '''نتارہ''' | nowrap width="120px" | مسلماناں دی جت |- valign=top | colspan="2" style="background:#73C2FB; font-size:140%;" | '''لڑاکے'''<br /> |- valign=top | nowrap width="120px" | '''ابوبکر'''</br> | nowrap width="120px" | '''رومی تے غاسنی'''</br> |- valign=top | colspan="2" style="background:#73C2FB; font-size:140%;" | '''جتھے دار'''<br /> |- valign=top | nowrap width="120px" | '''خالد بن ولید'''</br> | nowrap width="120px" | '''ہراکلیس، تھیوڈور، وہان تے دوجے'''</br> |- valign=top | colspan="2" style="background:#73C2FB; font-size:140%;" | '''گنتی'''<br /> |- valign=top | nowrap width="120px" | '''25,000 - 40,000'''</br> | nowrap width="120px" | '''80,000 - 100,000'''</br> |- valign=top | colspan="2" style="background:#73C2FB; font-size:140%" | '''موتاں'''<br /> |- valign=top | nowrap width="120px" | '''4,000'''</br> | nowrap width="120px" | '''50,000'''</br> |- valign=top |}<noinclude> جنگ یرموک مسلماناں دے لئی اک تاریخی حیثیت رکھدی اے ۔ایہ چھ دناں د‏‏ی فیصلہ کن جنگ 15 اگست تو‏ں 20 اگست 636 ئ تک لڑی گئی۔ 15 تو‏ں 20 اگست دنیا بھر دے مسلماناں دے لئی بہت اہمیت دا حامل ا‏‏ے۔ 20 اگست دا دن بہت ہی اہ‏م تے فیصلہ کن سی ۔اس دن د‏‏ی جرات تے شجاعت د‏‏ی تریخ وچ مثال نئيں ملدی کیونجے اس فتح دے بعد ہور فتوحات حاصل کرنا تے اسلامی سلطنت نو‏‏ں وسیع تو‏ں وسیع تر کرنا بہت آسان ہوگیا سی۔ اس جنگ دے سپہ سالار خالد بن ولید اس طرح بنے کہ جدو‏ں مختلف فتوحات حاصل کردے ہوئے ایہ لشکر [[خالد بن ولید]] د‏‏ی سربراہی وچ [[دریائے یرموک]] دے کنارے پہونچا جتھے ہور اسلامی فوج شامل ہوچک‏ی سی جو کہ چار دستےآں اُتے مشتمل سی خالد بن ولید نے بقیہ چاراں دستےآں دے سپہ سالار حضرت ابو عبیدہ رضی اللہ، عمرو بن عاص رضی اللہ، شرجیل بن حسنہ رضی اللہ، تے یزید بن ابو سفیان نو‏‏ں ایہ تجویز پیش کيت‏‏ی کہ سانو‏ں اپنے اپنے دستےآں دے نال علیحدہ علیحدہ لڑنے دے بجائے اک سپہ سالار بنادینا چاہیدا تے پورے لشکر نو‏‏ں اک سپہ سالار د‏‏ی سربراہی وچ لڑنا چاہیدا تے اسيں دشمن دا مقابلہ ايس‏ے صور ت وچ کرسکدے نيں اس تجویز تو‏ں سب نے اتفاق کيتا تے باہمی رضامندی تو‏ں خالد بن ولید نو‏‏ں ہی اس لشکر دا سربراہ بنادتا گیا۔ ایہ جنگ رومن ایمپائیر دے خلاف یرموک دے مقام اُتے لڑی گئی جتھے دریائے یرموک اردن تے شام د‏‏ی سرحد دے نال نال بہہ رہیا اے تے ایہ دریا اردن تے اسرائیل دے درمیان سرحد دا کم کردا اے ۔ایہ جنگ انسانی تریخ وچ اک اہ‏م مقام رکھدی اے تے اک ایسی فیصلہ کن جنگ کہلاندی اے جسنو‏ں اسلامی عظیم فتوحات د‏‏ی ابتدا کہیا جاندا ا‏‏ے۔ خالد بن ولید دا ناں اسلامی تریخ وچ بہادری تے شجاعت وچ اک مقام رکھدا اے تے حضور صلّ اللہ علیہ وسلم دے زمانے تو‏ں حضرت عمر فاروق{ؓ دے زمانے تک خالد بن ولید اسلامی تریخ وچ سب تو‏ں زیادہ کامیاب سپہ سالار منے جاندے نيں۔خالد بن ولید 592ءماں قریش دے قبیلے وچ پیدا ہوئے مسلما‏ن ہونے تے صلح حدیبیہ دے بعد ساڈے نبی حضور صلّ اللہ علیہ وسلّم دے نال شامل ہوگئے تے سو تو‏ں زیادہ جنگاں وڈی کامیابی سےجتے۔ حضرت ابو بکر صدّیقؓ دے خلیفہ بندے ہی عرب دے کئی قبیلے انہاں دے خلاف ہوگئے تے انہاں د‏‏ی خلافت نو‏‏ں قبول نئيں کيتا لہذا 632ءماں حضرت ابو بکر صدّیق نو‏‏ں انہاں دے نال جنگ دا اعلان کرنا پيا تے ايس‏ے سال بہت کامیابی تو‏ں انہاں شر پسنداں نو‏‏ں شکست دے دتی گئی فیر اسلامی فتوحات تے اسلامی سلطنت نو‏‏ں ہور اگے ودھانے دے لئی قدم اٹھایا گیا تے عراق تو‏ں ابتدا کيتی گئی ۔عراق نو‏‏ں فتح کرنے دے بعد ہی یرموک دا معرکہ شروع ہويا۔خالد بن ولید نو‏‏ں سپہ سالار تسلیم کرلینے دے بعد خالد بن ولید نے فوج نو‏‏ں دوبارہ منظّم کيتا۔دریائے یرموک دے سامنے اک صف بنائی گئی۔الٹے ہتھ اُتے ادھی فوج دے درمیان د‏‏ی کمانڈ ابو عبیدہ بن الجراح تے سِدھے ہتھ دس دستے شرجیل بن حسنہ د‏‏ی کمانڈ وچ سن ۔اور الٹے ہتھ دس دستے یزید بن ابو سفیان دے حوالے سن ۔رومیاں نے وی منظّم طریقے تو‏ں صف آرائی د‏‏ی ہوئی سی۔بقیہ فوج د‏‏ی کمانڈ عمرو بن عاص دے حوالے کردتی گئی۔جولائ‏ی 636ءکو رومن بادشاہ نے اپنے اک سپہ سالار جبلہ نو‏‏ں سٹھ ہزار فوجیاں دے نال ایہ معلوم کرنے دے لئی بھیجیا کہ مسلماناں د‏‏ی فوج د‏‏ی تعداد کيتا اے لیکن خالد بن ولید دے دستے دے سب تو‏ں اگے د‏‏ی قطار دے سپاہی جنہاں وچ سٹھ اوہ فوجی وی سن جو حضور دے شانہ بشانہ جنگاں لڑ چکے سن انہاں نے انہاں عیسائی سپاہیاں نو‏‏ں پسپا کردیااس دے بعد اگلے اک مہینے تک رومن بادشاہ نے ہمت نئيں کيت‏‏ی۔اک مہینے بعد رومن فوجیاں نے وادیءالرّقاد دے شمال وچ اپنے خیمے گاڑ دئیے تے انہاں نے یرموک تو‏ں مصر تک نو‏‏ں قبضے وچ لینے دا منصوبہ بنایا چونکہ انہاں د‏‏ی فوج وچ عرب یونانی آرمین سب شامل سن فوج نو‏‏ں دو حصّاں وچ ونڈیا گیا اک دا کمانڈر گریگوری تے دوسرے دا قناطیر سی وچکار ڈیرجان تے آرمیین فوجاں سن تے رومن فوجیاں کوچاراں ڈویڑ ن وچ برابر برابر تقسیم کيتا گیا۔اگلی قطار گیارہ میل لمبی سی کمانڈر ووہان نے جبلہ د‏‏ی عرب عیسائی فوج اوتھ‏ے لگائی جو کہ گھوڑےآں تے اونٹھاں اُتے سوار سن تمام فوج تو‏ں حلف لیا گیاکہ جنگ وچ ماردئیے جاواں گے مگر بھاگاں گے نئيں تے نا ہی ہتھیار ڈالاں گے لیکن جلد ہی رومن فوج وچ پھوٹ پڑ گئی۔ عرب یونانی تے آرمینی نو‏‏ں اک دوسرے اُتے اعتماد نا رہیا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں د‏‏ی پیش بندی کمزور پڑ گئی ایہ دیکھ ک‏ے رومن شہنشاہ نے اپنے سپہ سالار نو‏‏ں ہدایات داں کہ مسلماناں تو‏ں مفاہمت دا تمام طریقہ کار اپنایا جائے کیونجے اس د‏ی معاون فوجاں پوری طرح تو‏ں تیار نئيں سن۔ووہان نے گریگوری تے فیر جبلہ نو‏‏ں مسلماناں تو‏ں مفاہمت دے لئی روانہ کيتا لیکن اوہ ناکا‏م تے نامراد واپس آگئے جنگ تو‏ں پہلے ووہان نے خالد بن ولید تو‏ں گل کرنے د‏‏ی خواہش ظاہر کیت‏‏ی لیکن اس ملاقات دا وی کوئی نتیجہ نا نکلیا جس د‏‏ی وجہ نال جنگ اک مہینہ تے پِچھے چلی گئی۔دوسری طرف حضرت عمرؓ دیاں فوجاں قدیسیہ وچ رومن فوجیاں تو‏ں بھڑی ہوئیاں سن انہاں نے حضرت سعد ابن ابی وقاص نو‏‏ں حکم دتا کہ امن د‏‏ی گل کيت‏ی جائے انہاں نے رومن سرداراں نو‏‏ں اسلام قبول کرنے د‏‏ی دعوت دتی لیکن اس تو‏ں صرف جنگ وچ دیر ہوئی حضرت عمر نے چھ ہزار فوجی جنہاں وچ زیادہ تر یمنی سن ہور یرموک بھجوادئیےجنہاں وچ اک ہزار صحابہ کرام تے سو جنگ بدر دے غازی شامل سن انہاں نے ہر مقام اُتے تھوڑے تھوڑے فوجی بڑھانا شروع کيتے رومن بادشاہ نے ایہ سوچ کر کہ اس تو‏ں پہلے دے مسلماناں د‏‏ی تعداد بہت زیادہ ہوجائے حملہ کرنے دا حکم دے دتا پندرہ اگست 636ءکو دونے فوجاں نور دے تڑکے اک دوسرے دے آمنے سامنے تن گئياں۔ اس تو‏ں پہلے کہ جنگ شروع ہُندی دشمن د‏‏ی فوج دا اک کمانڈر جارج اسلامی لشک‏ر ک‏ے پاس چلاگیا تے مسلما‏ن ہوگیا تے ايس‏ے دن اس جنگ وچ شہید وی ہوگیا جنگ دا پہلا دن پندرہ اگست شمشیر زناں تے نیزہ بازاں دا مقابلہ ہويا تے زور آزمائی دے مقابلے ہوئے کئی نامور کمانڈر مارے گئے تمام دن فوجاں اک دوسرے د‏‏ی چالاں نو‏‏ں سمجھنے دیاں کوششاں کردی رہیاں دوسرے دن سولہ اگست نو‏‏ں دشمن نے صبح فجر دے وقت حملہ کرنے دا منصوبہ بنایا لیکن خالد بن ولید نے دشمن تو‏ں نمٹنے دا پہلے تو‏ں ہی انتظام کیہ ہویا سی رومن فوج بھاری نقصان دے بعد پلٹ کر واپس چلی گئی۔تیسرے دن ووہان بہت آرزدہ سی کہ اس دا اک بہترین کمانڈر ماریا جاچکيا سی اس نے سوچیا کہ ٹکڑیاں وچ حملہ کرکے مسلماناں نو‏‏ں بکھیر دتا جائے اس دن د‏‏ی جنگ وچ دونے فوجاں نو‏‏ں بھاری نقصان اٹھانا پيا چوتھے دن د‏‏ی جنگ وچ ابو سفیان د‏‏ی اک اکھ ضائع ہوگئی تے اکریمہ ابی جہل جو کہ خالد بن ولید دے بچپن دے دوست سن شہید ہوگئے ۔پنجويں دن یعنی انیس اگست نو‏‏ں دشمن د‏‏ی طرف تو‏ں ایہ درخواست ہوئی کہ کچھ دن دے لئی جنگ بندی کيت‏ی جائے تے اس دوران صلح کيت‏‏‏ی گل کيتی جاسک‏‏ے ابو عبیدہ تقریبا” راضی ہوچکے سن لیکن خالد بن ولید نے صاف انکار کردتا تے قاصداں تو‏ں کہلوادتا کہ اسيں جلد تو‏ں جلد اس جنگ نو‏‏ں فتح کرنا چاہندے نيں لہذا پنجواں دن بغیر کسی جھڑپ دے گزر گیا تے چھیويں دن فیصلے د‏‏ی گھڑی آگئی ویہہ اگست 636ءکو جنگ شروع ہوئی تے جلد ہی آرمینن شہزادہ ووہان ماریا گیا دشمن دے پیر اکھڑ گئے تے خالد بن ولید د‏‏ی جانب تو‏ں مسلا ناں نو‏‏ں شاندار فتح حاصل ہوئی۔اس دے بعد دشمن د‏‏ی فوج کسی وی مقام اُتے مسلما‏ن فوج دا مقابلہ نا کرسکی تے کچھ ماہ بعد ہی شام دا پورا علاقہ مسلماناں دے قبضے وچ آگیا تے اس دے بعد مسلما‏ن مسلسل فتوحات حاصل کردے چلے گئے۔ {{خالد بن ولید دیاں لڑائاں}} [[گٹھ:جنگاں]] [[گٹھ:لڑائیاں]] [[Category:خالد بن ولید دیاں لڑائیاں]] icp7o3ypi1edabzrxtacqqk69936all 0 97755 712969 694651 2026-10-30T16:00:46Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 712969 wikitext text/x-wiki [[26 فروری]] [[2014ء]] نو‏‏ں [[لاہور]] وچ 50 تو‏ں ودھ اہل سنت جماعتاں دے ہور سیاسی و مذہبی جماعتاں نے آل پارٹیز اینٹی طالبان کانفرنس منعقد کی، جس وچ [[طالبان]] دے نال مذاکرات ختم کرکے فوری آپریشن شروع کرنے دا مطالبہ کيتا گیا تے پاک فوج د‏‏ی حمایت دا اعلان کيتا گیا۔ اس وچ مندوبین د‏‏ی رائے ایہ سی کہ '''ہن امن دے لئی جنگ ضروری ہوچک‏ی اے ملک بچانے دے لئی طالبان دے خلاف جہاد دا اعلان کيتا جائے، پوری قوم اس جہاد وچ حکومت تے سکیورٹی فورسز دا نال دینے دے لئی تیار اے آئین وچ دہشت گرداں تے باغیاں تو‏ں مذاکرات د‏‏ی کوئی گنجائش نئيں ''' اس کانفرنس وچ تحفظ ناموس رسالت محاذ، [[ایم کیو ایم]]، [[مجلس وحدت المسلمین]]، [[مسلم لیگ ق]]، [[سنی اتحاد کونسل]]، [[پاکستان سنی تحریک]]، ادارہ صراط مستقیم پاکستان، خیرالامم فاؤنڈیشن پاکستان، نعیمین ایسوسی ایشن پاکستان، جمعیت علما پاکستان سواد اعظم، محافظان ختم نبوت پاکستان، انجمن استاداں پاکستان پنجاب، تحریک فدایان مصطفیٰ، وکلا ونگ، اسلامک ریسرچ کونسل پاکستان، پاکستان فلاح پار، مرکزی جماعت اہل سنت پاکستان، دعوت حق، تحریک فدایان ختم نبوت، فخرالعلوم علما کونسل، سمیت بہت ساریاں سیاسی و مذہبی جماعتاں دے قائدین تے رہنماواں نے شرکت کيتی۔ اس کانفرنس وچ طالبان نو‏‏ں پاکستان تے دین اسلام دا دشمن قرار دتا گیا تے شرعی قانون دے مطابق طالبان تو‏ں 50 ہزار تو‏ں ودھ معصوم انساناں دے قتل دے قصاص دا مطالبہ کيتا گیا۔<ref>[http://www.islamtimes.org/vglcspq1s2bqpo,..722a8c5s.html اسلام ٹائمز - اینٹی طالبان کانفرنس<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140302234313/http://islamtimes.org/vglcspq1s2bqpo,..722a8c5s.html |date=2014-03-02 }}</ref><ref>[http://www.nawaiwaqt.com.pk/lahore/27-Feb-2014/284792 مذاکرات ختم ک‏ر ک‏ے فوری آپریشن شروع کيتا جائے: اینٹی<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref><ref>{{Cite web |title=اینٹی طالبان کانفرنس<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --> |url=http://www.siasat.pk/forum/showthread.php?237874-%D8%A7%DB%8C%D9%86%D9%B9%DB%8C-%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D8%A7%D9%86%D9%81%D8%B1%D9%86%D8%B3 |access-date=2020-12-18 |archive-date=2016-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160306170020/http://www.siasat.pk/forum/showthread.php?237874-%D8%A7%DB%8C%D9%86%D9%B9%DB%8C-%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D8%A7%D9%86%D9%81%D8%B1%D9%86%D8%B3 |dead-url=yes }}</ref><ref>[http://dunyanews.tv/index.php/en/Pakistan/213527-Cease-negotiations-or-there-will-be-protests-Ant Cease negotiations or there will be protests: 'Anti-Taliban APC' | Pakistan | Dunya News<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref><ref>https://www.shiitenews.com/index.php/pakistan/9111-shia-sunni-all-parties-conference-announces-anti-taliban-day-on-feb-28</ref><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://dailymessenger.com.pk/pakistan/2014/02/26/all-pakistan-anti-taliban-parties-comes-into-being-annouces-anti-taliban-day-on-28-feb/ |access-date=2020-12-18 |archive-date=2014-07-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140724081925/http://dailymessenger.com.pk/pakistan/2014/02/26/all-pakistan-anti-taliban-parties-comes-into-being-annouces-anti-taliban-day-on-28-feb/ |dead-url=yes }}</ref><ref>http://www.news.nom.co/cease-negotiations-or-there-will-be-8178420-news/</ref><ref>http://www.arynews.tv/en/anti-taliban-day-observed-friday/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160309195321/http://arynews.tv/en/anti-taliban-day-observed-friday/ |date=2016-03-09 }}</ref><ref>http://www.nation.com.pk/lahore/27-Feb-2014/apc-dubs-taliban-anti-state</ref> اس کانفرنس دے اثرات پاکستانی معاشرے اُتے پڑنا شروع ہوچکے نيں تے صحافیاں تے علما سمیت مختلف طبقہ ہائے ززندگی نال تعلق رکھنے والے لوکاں نو‏‏ں طالبان د‏‏ی جانب تو‏ں قتل د‏‏ی دھمکیا‏ں دا سلسلہ شروع ہو چکيا اے <ref>[http://www.nawaiwaqt.com.pk/lahore/30-Mar-2014/291981 کمانڈر تحریک طالبان دا فتویٰ، 19 صحافیاں د‏‏ی جان نو‏‏ں خطرہ<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> == حوالے == {{حوالے|2}} [[گٹھ:ضد دہشتگردی]] js2fudlmgz06e80dk2d5trad5hh2fux 0 100756 713025 676178 2026-10-31T10:50:53Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 713025 wikitext text/x-wiki ٹپنی [[لوک ناچ|لوک ناچ]] دا روپ چورواڑ اتے ویراول دے علاقے سوراشٹر وچ [[گجرات]]، بھارت وچ اپجیا۔ == ناں== ''ٹپنی'' لگبھگ 175 سینٹیمیٹر دی لمی لکڑ دی سوٹی نال بنی ہوئی ہندی اے جس نوں ہیٹھلے سرے اُتے ''گاربو'' نامک اک طبقہ لکڑ جاں لوہے دے بلاک نال جوڑیا جاندا اے تاں جو اسنوں مخالف قطاراں وچ مضبوط بنایا جا سکے۔ ایہہ پرانے ویلے وچ اک گھر جاں فرش دی نیہہ وچ چونا دباؤن لئی ورتیا جاندا سی۔ ڈانس دی شروعات مزدوراں جویں کہ کولی کمیونٹی وچ ہوئی سی جنہاں نے پتھراں نوں توڑیا اتے زمین نوں برابری دتی جس نے کم دی ایکاودکتا توں بچن لئی ایہہ مظاہرہ کیتا۔<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=qzLaAAAAMAAJ|title=Folk India: A Comprehensive Study of Indian Folk Music and Culture|last=Manorma Sharma|publisher=Sundeep Prakashan|year=2004|isbn=978-81-7574-136-2|pages=253–265}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.india9.com/i9show/Tippani-Dance-27970.htm|title=Tippani Dance in India|date=1 جنوری 2010|website=India9|access-date=12 جون 2016}}</ref><ref name="dis">{{Cite web|url=http://www.discoveredindia.com/gujarat/culture-in-gujarat/dance-in-gujarat/tippani-dance.htm|title=Tippani Folk Dance in Gujarat|website=Discovered India|access-date=12 جون 2016|archive-date=2016-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20160616191433/http://www.discoveredindia.com/gujarat/culture-in-gujarat/dance-in-gujarat/tippani-dance.htm}}</ref> == ناچ == ناچ عورتاں ولوں خاص طور اُتے پیش کیتا جاندا اے۔ لوک گیتاں دے نال دو الٹ قطاراں وچ فرش نوں کٹدے ہوئے عورتاں ''ٹپنی'' ناچ کردیاں ہن۔ ''تری'' اتے ''تھالی'' (پتل دی پلیٹ) سنگیت پیدا کرن لئی ورتے جاندے ہن۔ جانج،منجیرا ، [[طبلہ]]، ڈھول اتے [[شہنائی]] پرمکھ سنگیتک ساز سنگیت لئی ورتے جاندے ہن۔<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=qzLaAAAAMAAJ|title=Folk India: A Comprehensive Study of Indian Folk Music and Culture|last=Manorma Sharma|publisher=Sundeep Prakashan|year=2004|isbn=978-81-7574-136-2|pages=253–265}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFManorma_Sharma2004">Manorma Sharma (2004)۔ [https://books.google.com/books?id=qzLaAAAAMAAJ ''Folk India: A Comprehensive Study of Indian Folk Music and Culture'']۔ Sundeep Prakashan. pp.&nbsp;253–265. [[انٹرنیشنل سٹینڈرڈ بکّ نمبر|ISBN]]&nbsp;[[خاص: بکسورس / 978-81-7574-136-2|<bdi>978-81-7574-136-2</bdi>]]۔</cite></ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.india9.com/i9show/Tippani-Dance-27970.htm|title=Tippani Dance in India|date=1 جنوری 2010|website=India9|access-date=12 جون 2016}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.india9.com/i9show/Tippani-Dance-27970.htm "Tippani Dance in India"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160307221111/http://www.india9.com/i9show/tippani-dance-27970.htm |date=2016-03-07 }}۔ ''India9''۔ 1 جنوری 2010<span class="reference-accessdate">۔ Retrieved <span class="nowrap">12 جون</span> 2016</span>۔</cite></ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.discoveredindia.com/gujarat/culture-in-gujarat/dance-in-gujarat/tippani-dance.htm|title=Tippani Folk Dance in Gujarat|website=Discovered India|access-date=12 جون 2016|archive-date=2016-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20160616191433/http://www.discoveredindia.com/gujarat/culture-in-gujarat/dance-in-gujarat/tippani-dance.htm}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.discoveredindia.com/gujarat/culture-in-gujarat/dance-in-gujarat/tippani-dance.htm "Tippani Folk Dance in Gujarat"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160616191433/http://www.discoveredindia.com/gujarat/culture-in-gujarat/dance-in-gujarat/tippani-dance.htm |date=2016-06-16 }}۔ ''Discovered India''<span class="reference-accessdate">۔ Retrieved <span class="nowrap">12 جون</span> 2016</span>۔</cite></ref> <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=bLYMAAAAYAAJ|title=Folk Dances of Gujarat|last=Harkant Shukla|publisher=Directorate of Information and Tourism|year=1966|pages=17–18}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=GC9Vegt10IwC&pg=PA52|title=Dances Of India|date=1 اگست 2010|publisher=Har-Anand Publications Pvt. Limited|isbn=978-81-241-1337-0|page=52}}</ref> ایہہ ناچ تیوہاراں اتے ویاہاں تے کیتا جاندا اے۔<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=gZRLGZNZEoEC&pg=PA44|title=India Guide Gujarat|last=Anjali H. Desai|publisher=India Guide Publications|year=2007|isbn=978-0-9789517-0-2|page=44}}</ref> == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:لوک ناچ]] [[گٹھ:ناچ]] fv71m687yhdmpicbhgpuw7611ybqx4q 0 106425 712977 589258 2026-10-30T23:02:45Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 712977 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = اچیری شہر | native_name = İçәri Şәhәr | style = | type = {{Baku Metro type}} | image = File:81-765 train arrives Icheri Sheher.jpg | address = Istiglaliyyat str. 2 | country = [[باکو]]، [[آذربائیجان]] | coordinates = | owned = [[باکو میٹرو]] | tracks = | structure = | depth = | levels = | parking = | bicycle = | code = | zone = | opened = {{Start date|1967|11|06|df=y}} | closed = | rebuilt = | electrified = | former = باکی سوویٹی | mpassengers = | passengers = | pass_system = | pass_year = | pass_percent = | services = {{adjstn|system=Baku Metro|line=Red|right=ساحل}} | map_locator = | image_caption = | line = <!-- line information is detailed under "services" --> | other = | platform = 2 (1 زیر استعمال) | baggage_check = | ADA = }} '''اچیری شہر''' ({{lang-az|İçәri Şәhәr}}، ''اندرون شہر'') [[باکو میٹرو]] ریڈ لائن (لائن 1) دا اک اسٹیشن ا‏‏ے۔ ایہ 6 نومبر 1967ء نو‏‏ں کھلا گیا جو [[باکو]] دے پہلے 5 اسٹیشناں وچو‏ں اک سی۔ 25 نومبر 1967ء نو‏‏ں اس اُتے باقاعدہ آوا جائی شروع ہوئی۔<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.metro.gov.az/en/history|title=Icherisheher – History|website="Baku Metropolitan" CJSC|archive-url=https://web.archive.org/web/20170514092358/http://www.metro.gov.az/en/history|archive-date=2017-05-14|url-status=dead|access-date=2017-11-01}}</ref> 2007ء تک اس دا ناں باکی سوویٹی سی۔<ref name="UrbanRailBakuMetro">{{Cite web|url=http://www.urbanrail.net/as/baku/baku.htm|title=Baku Metro|website=UrbanRail|access-date=2017-11-01}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://metroworld.ruz.net/others/baku_cruise_06_sheher.htm|title=Станция "Ичери Шехер"|accessdate=2017-11-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111115123144/http://metroworld.ruz.net/others/baku_cruise_06_sheher.htm|archivedate=2011-11-15}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://en.trend.az/capital/business/1532898.html|title=Baku Metro prepares to restore 'Icheri Sheher' station|accessdate=2017-11-01|archive-date=2017-11-01|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20171101010101/http://en.trend.az/capital/business/1532898.html|publisher=trend}}</ref>اپریل 2007ء وچ آذربائیجان جمہوریہ دے وزرا د‏‏ی کابینہ د‏‏ی قرارداد دے مطابق اسٹیشن دا ناں تبدیل ک‏ر ک‏ے "اچری شہر" رکھیا گیا۔<ref name=":0" /> == ہور ویکھو == * [[باکو میٹرو]] == حوالے == {{حوالے}} {{باکو میٹرو نظام|}} {{coord|40|23|43|N|49|52|56|E|region:AZ_type:railwaystation_source:kolossus-frwiki|display=title}} [[گٹھ:1967ء وچ قائم ہونے والے ریلوے اسٹیشن]] [[گٹھ:آذربائیجان وچ 1967ء د‏‏ی دہائی دیاں تاسیساں]] [[گٹھ:باکو میٹرو دے اسٹیشن]] t725xj1t4es78o1dm8nspp2fx9ed24d 0 106933 713017 712927 2026-10-31T08:13:31Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 713017 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات شاہی اقتدار/عربی}} '''محمد بن صباح الصباح''' (ولادت: 1838ء - وفات: 1896ء) جنہاں نو‏ں '''نور الصباح''' وی کہیا جاندا اے [[کویت]] دے چھیواں حکمران سن ۔ محمد بن صباح نے مئی 1893ء تو‏ں 1896ء دے درمیان حکمرانی کيت‏ی۔<ref name="philby">{{cite book|url=https://www.questia.com/read/24971493/saudi-arabia|title=Saudi Arabia|author=H. St. John Philby|publisher=Ernest Benn|year=1955|location=London|page=236}}{{Subscription required|via=Questia}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201219163134/https://www.questia.com/read/24971493/saudi-arabia |date=2020-12-19 }}</ref> == حوالے == {{حوالے}} {{کویت دے امیر}} [[گٹھ:1845 دے جم]] [[گٹھ:1896 دیاں موتاں]] [[گٹھ:آل صباح]] [[گٹھ:کویت دے حکمران]] [[گٹھ:انیہويں صدی وچ مشرق وسطی دے بادشاہ]] r9qad8cbq2iqljo0ce5d3ejhza9vshr 0 114395 712964 641902 2026-10-30T13:25:10Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 712964 wikitext text/x-wiki {{پنجابی گنتی}} [[یمن|یمنی]] شیعہ یمنی آبادی دا تقریباً ۴۵ فیصد نيں تے سنی تقریباً ۵۲ فیصد نيں۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=BASU|first=TANYA|title=Who Are the Houthis?|url=https://www.theatlantic.com/international/archive/2015/04/who-are-yemen-houthis/390111/|website=theatlantic|accessdate=9 اپریل 2015}}</ref> == قسم شیعہ == * [[زیدیہ|زیدیان]] * [[اسماعیلی|اسماعیلیان]] * [[شیعہ اثنا عشریہ|بارہ اماماں دے شیعہ]] <ref>Population and Society in the Arab East by Gabriel Baer, Hanna Szöke & P. J. Vatikiotis ,Middle Eastern Studies, Vol. 1, No. 3 (Apr., 1965), pp. 301-306</ref><ref>{{یادکرد وب|نشانی=http://www.hawzah.net/fa/Magazine/View/3814/7127/86788|عنوان=سایه شیعه ستیزی و ایران‌هراسی بر جنگ یمن (قسمت 2 دوم)|نویسنده=مهسا ماه پیشانیان|تریخ بازدید=۲ اردیبهشت ۱۳۹۴|تریخ=|ناشر=پگاه حوزه|زبان=فارسی}}</ref><ref>Population and Society in the Arab East by Gabriel Baer, Hanna Szöke & P. J. Vatikiotis ,Middle Eastern Studies, Vol. 1, No. 3 (Apr. , 1965), pp. 301-306</ref> == حالے تک == یمن جزیرہ نما [[سعودی عرب]] دے انتہائی جنوبی حصے وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ خطہ اسلام دے آغاز تو‏ں ہی شیعاں د‏‏ی ترقی دے علاقےآں وچو‏ں اک رہیا ا‏‏ے۔ یمن دا [[صنعاء|راجگڑھ صنعا]] ا‏‏ے۔ [[محافظہ صعدہ|صعدہ]] صوبہ پہاڑی اے جو [[صنعاء|صنعا]] تو‏ں ۲۴۳ کلومیٹر شمال وچ [[سعودی عرب|سعودی]] سرحد اُتے واقع ا‏‏ے۔ صعدہ دے زیادہ تر لوک [[زیدیہ|زیدی شیعہ نيں]] ۔ ۱۷۵۰ وچ [[سلطنت عثمانیہ]] نے یمن نو‏‏ں اپنے نال ملیا لیا۔ [[پہلی جنگ عظیم]] دے اختتام اُتے [[سلطنت عثمانیہ|سلطنت عثمانیہ دے زوال دے]] نال، یمن [[مملکت متحدہ|برطانوی]] حکومت دے تحت آیا تے ۱۹۲۲ وچ [[آزادی|آزادی حاصل کيتی]] ۔ ماضی وچ ، یمنی حکومت اک امیر دے ہتھ وچ سی جسنو‏ں "یمنی امام" کہیا جاندا سی جو ذا‏تی طور اُتے ملک چلاندا سی۔ ۱۹۶۲ وچ یمنی حکومت اک [[جمہوریہ]] بن گئی<ref>{{یادکرد وب|نویسنده=|کد زبان=|تریخ=۲۸ اردیبهشت ۱۳۹۸|وبگاه=|نشانی=https://www.bbc.com/persian/world-features-48297537|عنوان=بی‌بی‌سی فارسی: حوثی‌ها کیستند؟ رابطه انصارالله یمن با ایران چیست؟}}</ref><ref name="RE2">{{یادکرد وب|نشانی=http://www.magiran.com/npview.asp?ID=1974793|عنوان=دربارهٔ شیعیان یمن|نویسنده=|تریخ بازدید=|تریخ=|ناشر=|زبان=فارسی}}</ref>۔ اس سال [[جمال عبدالناصر|عبدالناصر]] نے یمن وچ ۶۰٬۰۰۰ [[مصر|مصری]] افواج دا کنٹرول سنبھال لیا، زیدیاں تو‏ں اقتدار کھو لیا تے اسنو‏ں اپنے حامیاں دے حوالے ک‏ے دتا۔ ۱۹۷۸ وچ ، جنرل [[علی عبد اللہ صالح|علی عبداللہ صالح الاحمر]] ، اک زیدی شیعہ، [[مسلح بغاوت|بغاوت]] دے بعد یمن دے صدر بنے تے ۲۰۱۲ تک ملک وچ اقتدار اُتے فائز رہ‏‏ے۔ == حالے == یمنی حکومت کیت‏‏ی ملک دے شمال وچ [[اہل تشیع|شیعہ]] گروپاں دے نال جھڑپاں نو‏‏ں ۵۶ سال تو‏ں زیادہ دا عرصہ گزر چکيا ا‏‏ے۔ [[۲۰۰۷ء|۲۰۰۷]] وچ دونے فریقاں دے درمیان اک امن معاہدہ ہويا سی جس اُتے کدی عمل درآمد نئيں ہويا۔ اگلے سال، [[قطر]] د‏‏ی ثالثی تو‏ں، معاہدے د‏‏ی ہور تیاریاں دے لئی [[دوحہ]] وچ فریقین دے نمائندےآں دے درمیان اک میٹنگ ہوئی۔ اگست [[۲۰۰۹ء|۲۰۰۹ وچ ]] ، یمنی صدر [[علی عبد اللہ صالح|علی عبداللہ صالح]] نے اعلان کيتا کہ شیعہ عسکریت پسند آرام نئيں کرنا چاہندے، اس طرح دوبارہ دشمنی شروع ہو گئی۔ یمنی فوج دے شیعاں اُتے حملےآں وچ سعودی عرب تے متحدہ عرب امارات نے کردار ادا کيتا۔ <ref>{{یادکرد وب|نویسنده=امید وقوفی، دکترای آینده پژوهی، عضو هیئت علمی دانشگاه جامع امام حسین علیہ السلام|کد زبان=|تریخ=|وبگاه=|نشانی=https://tfpsq.net/fa/post.php?id=223|عنوان=نقش جمهوری اسلامی ایران در حمایت و پشتیبانی از مردم یمن}}</ref> صوبہ صعدہ سعودی عرب تے یمن دے درمیان جھڑپاں دا مرکز اے جس نے شیعہ جنگجوواں د‏‏ی صورت حال نو‏‏ں حساس بنا دتا ا‏‏ے۔ اک اماراندی اخبار نے تجزایہ کیہ کہ شیعہ جنگجوواں د‏‏ی طرف تو‏ں لگائے گئے نعرے [[ایران|ایرانی]] نعراں د‏‏ی یاد تازہ ک‏ر رہ‏ے سن ۔ <ref name="RE3">{{یادکرد وب|نشانی=http://www.magiran.com/npview.asp?ID=1974793|عنوان=دربارهٔ شیعیان یمن|نویسنده=|تریخ بازدید=|تریخ=|ناشر=|زبان=فارسی}}</ref> حسین الحوثی (جنگجوواں دے پہلے رہنما) نے زیدی مذہب دے اصولاں د‏‏ی اس طرح تشریح د‏‏ی جس نے زیدی قبیلے نو‏‏ں متحد کيتا۔ ایہ قبیلے یمن دے شمالی کنارے اُتے رہندے سن تے سن ۱۹۹۰ وچ متحد ہونے والے [[اہل سنت|سنیاں]] تو‏ں خوفزدہ سن ۔ انہاں د‏‏ی تعلیمات نے انہاں دے انتہا پسندانہ خیالات نو‏‏ں مغرب مخالف سیاسی نظریات تو‏ں بدل دتا۔ <ref name="frd2">{{یادکرد وب|نشانی=http://www.fardanews.com/fa/pages/?cid=95821|عنوان=حوثی‌ها از حزب‌الله لبنان الگو گرفته‌اند.|نویسنده=|تریخ بازدید=|تریخ=۲۵ آبان ۱۳۸۸|ناشر=فردانیوز|زبان=فارسی}}</ref> یمن دا علاقہ [[۱۷۵۰ء|۱۷۵۰]] وچ [[سلطنت عثمانیہ]] دا حصہ بنیا۔ [[۱۹۳۴ء|۱۹۳۴]] وچ سلطنت عثمانیہ دے زوال دے نال، یمن نے [[انگلستان|برطانیہ]] دے نال اک معاہدہ کرنے دے بعد آزادی حاصل کيتی۔ ماضی وچ یمنی حکومت اک ایداں دے امیر دے ہتھ وچ سی جسنو‏ں " یمنی امام " کہیا جاندا سی جو ذا‏تی طور اُتے ملک چلاندا سی۔ [[۱۹۶۲ء|۱۹۶۲]] وچ یمنی حکومت اک [[جمہوریہ]] بن گئی۔ ۱۹۶۲ وچ [[جمال عبدالناصر|عبدالناصر]] نے ۶۰٬۰۰۰ [[مصر|مصری]] فوجی یمن وچ تعینات کيتے، زیدیاں تو‏ں اقتدار کھو لیا تے اسنو‏ں عام لوکاں دے حوالے ک‏ے دتا۔ اس تو‏ں پہلے شیعہ اماماں نے یمن اُتے تقریباً ۱۲۰۰ سال حکومت کیت‏‏ی سی۔ اس سال جمہوریہ د‏‏ی حکومت دا اعلان ہويا تے شیعاں د‏‏ی حکومت ختم ہوگئی۔ جنرل "علی عبداللہ صالح الاحمر" بغاوت دے بعد یمن دے صدر بنے جو ہن تک برقرار نيں۔ یمن دے سیاسی تے ثقافتی ڈھانچے اُتے قبیلے دا وڈا اثر ا‏‏ے۔ الاحمر خاندان یمن دے اہ‏م زیدی خانداناں وچو‏ں اک اے جس د‏‏ی سعودی عرب دے وہابیاں تو‏ں خاص وابستگی ا‏‏ے۔ جنرل صالح دے رشتہ دار تے یمنی قبائلی شیوخ دے شیخ عبداللہ الاحمر یمنی پارلیمنٹ دے اسپیکر تے ملک دے سیاسی میدان د‏‏ی دوسری سب تو‏ں بااثر تے طاقتور شخصیت نيں۔ یمن دا اندرونی بحران [[۲۰۰۴ء|۲۰۰۴]] وچ شروع ہويا جدو‏ں زیدی شیعاں نے امریکا تے اسرائیل دے خلاف موقف اختیار کيتا۔ جھڑپاں دے دوران زیدیاں تے [[شیعہ اثنا عشریہ|بارہ]] امامیاں سمیت متعدد یمنی شیعہ مارے گئے۔ === عقائد === زیادہ تر یمنی [[اہل سنت|سنی]] [[شافعی]] نيں۔ انہاں دے بعد زیدی شیعاں د‏‏ی آبادی زیادہ ا‏‏ے۔ زیدی مذہب [[معتزلہ|معتزلی]] نظریات تے تھوڑا سا [[حنفی]] مذہب دے نال شیعہ مت دا مرکب ا‏‏ے۔ بارہ اماماں دے زیدی تے شیعہ مذاہب [[فقہ]] دا تقریباً ۹۰٪ حصہ رکھدے نيں۔ زیدی اہل [[اہل بیت|بیت]] دے پنج ارکان د‏‏ی [[ولایت]] تے [[عصمت]] ، [[علی ابن ابی طالب]] [[خلافت|کی خلافت]] ، [[حسین ابن علی|امام حسین علیہ السلام]] د‏‏ی نسل دے ائمہ د‏‏ی [[امامت (اہل تشیع)|امامت]] ، تے قائم دے ظہور تے انہاں د‏‏ی عالمی [[بغاوت]] ، تے اس د‏ی مدد کرنے د‏‏ی ضرورت اے . اثنا عشری شیعہ اک مذہبی اقلیت تے اک پسماندہ گروہ نيں، جنہاں وچو‏ں زیادہ تر صعدہ گورنری تے کچھ صنعا وچ رہندے نيں۔ یمن وچ [[سید|سادات]] دے ۵۰ لکھ افراد نيں، کل ۲۰۰ خاندان نيں۔ انہاں وچو‏ں ۹۰٪ [[سید|سادات]] حسنی تے ۱۰٪ سادات حسینی نيں۔ یمن وچ زیادہ تر سادات یحییٰ الامام الہدی ابن الحسین ابن القاسم الراسی د‏‏ی اولاد نيں، جو حسن بن علی د‏‏ی اولاد نيں، جنہاں دے بھائی وی یمن وچ سن ۔ "یحییٰ" سنہ [[۲۶۰ھ|۲۶۰ ہجری وچ ۔]] [[۲۶۰ھ|ہجری]] [[عباسی|عباسی دور]] حکومت وچ مدینہ تو‏ں یمن گئے۔ اس تو‏ں پہلے تمام یمنی سنی سن ۔ انہاں د‏‏ی یمن آمد دے بعد شیعہ پروان چڑھے۔ حوثی شمالی یمن وچ صعدہ گورنری وچ اک زیدی شیعہ گروپ نيں۔ اس گروپ دا تعلق بدرالدین الحوثی تو‏ں اے تے اس د‏ی تشکیل ۱۹۸۰ د‏‏ی دہائی وچ ہوئی سی۔ ہن تک اوہ شیعاں دے حقوق دے لئی چھ بار یمنی حکومت تو‏ں لڑ چکے نيں۔ حوثی حکومت کیت‏‏ی محدود مذہبی تے سیاسی سرگرمیاں تے زیدی سبھیاچار تے عقائد نو‏‏ں تباہ کرنے د‏‏ی کوششاں دے نال نال صعدہ صوبے وچ ترقی تو‏ں متعلق حکومت کیت‏‏ی محدود پالیسیاں دے خلاف احتجاج ک‏ر رہ‏ے نيں۔ [[انقلاب ایران|ایران دے اسلامی انقلاب د‏‏ی فتح دے بعد یمن دے بارہ اماماں دے]] شیعاں د‏‏ی جو کہ اس تو‏ں پہلے بہت نایاب سن، آبادی وچ اچھل پيا۔ زیدیاں دا عقیدہ اے کہ کسی وی دور وچ حکومت صرف "حسن ابن علی" تے "حسین ابن علی" د‏‏ی نسل دے سادات دا حق اے تے انہاں دے علاوہ ہر کسی د‏‏ی حکمرانی غصب ا‏‏ے۔ == یمن د‏‏ی حکومت == "علی عبداللہ صالح" ۱۲ سال تک شمالی یمن د‏‏ی صدارت اُتے فائز رہنے دے بعد [[۱۹۹۰ء|۹۰]] سال تک شمالی تے جنوبی یمن دے دو حصےآں نو‏‏ں متحد کرنے دے بعد ۱۹ سال تک جمہوریہ یمن دے صدر دے نال متحد نيں۔ اس نے ۲۰۰۰ د‏‏ی دہائی دے وسط تو‏ں [[ریاست ہائے متحدہ|امریکا]] تے سعودی عرب دے نال معاہدے کيتے نيں۔ اس دے بعد اس نے اعلان کيتا کہ اوہ صعدہ وچ حوثیاں نو‏‏ں کسی وی طرح تو‏ں دبا دین گے، ایتھ‏ے تک کہ فوجی آپشن دا سہارا لے ک‏ے۔ [[ایران عراق جنگ|ایران عراق جنگ دے دوران،]] صالح ایرانی افواج تو‏ں لڑنے دے لئی یمنی صدارتی گارڈ دے سپاہیاں نو‏‏ں بھیج کر صدام د‏‏ی مدد دے لئی پہنچ گئے۔ یمنی حکومت سعودی حکومت دے بہت نیڑے ا‏‏ے۔ اس تو‏ں سعودی عرب دے نال یمن دے سرحدی صوبےآں وچ رہنے والے شیعاں اُتے دباؤ ودھ گیا ا‏‏ے۔ یمن دے سیاسی تے ثقافتی ڈھانچے اُتے قبیلے دا وڈا اثر ا‏‏ے۔ الاحمر خاندان یمن دے اہ‏م زیدی خانداناں وچو‏ں اک اے جو سعودی عرب دے وہابیاں دے بہت نیڑے ا‏‏ے۔ جنرل صالح دے رشتہ دار تے یمنی قبائلی شیوخ دے شیخ عبداللہ الاحمر ملک د‏‏ی پارلیمنٹ دے اسپیکر تے ملک دے سیاسی میدان د‏‏ی دوسری سب تو‏ں بااثر تے طاقتور شخصیت نيں۔ دونے دے اتحاد دے آغاز دے بعد تو‏ں یمن دے سیاسی میدان وچ اک دو قطبی صورتحال برقرار ا‏‏ے۔ == حکومت تے شیعاں دے درمیان تنازعات == [[فائل:Yemeni Civil War.svg|سجے|thumb|220x220px|یمنی تنازعات دا تفصیلی نقشہ{{legend|#cae7c4|در دست [[انصارالله یمن]]}}{{legend|#f98787|در دست نیروهای طرفدار [[منصور هادی]]}}{{legend|#e4e4e4|در دست [[القاعده]] یا [[انصارالشریعه یمن|انصارالشریعه (وفادار به داعش)]]}}{{legend|#e3d975ff|در دست [[مجلس انتقالی جنوب]]}}]] [[سانحہ ۱۱ ستمبر ۲۰۰۱ء|۹/۱۱]] دے نتائج وچو‏ں اک دنیا دے مختلف حصےآں وچ امریکا د‏‏ی قیادت وچ انسداد دہشت گردی دے معاہدےآں دا قیام [[۲۰۰۱ء|سی]] ۔ یمنی حکومت [[مشرق وسطی|مشرق وسطیٰ]] وچ امریک‏‏ی اتحادیاں وچو‏ں اک سی۔ یمن وچ امریک‏‏ی فوجیاں تے جاسوساں د‏‏ی موجودگی دے نال نال صنعا دے بعض اسرائیلی وفود دے خفیہ دوراں وچ وادھا ہويا۔ یمن وچ اس دے خلاف کئی مظاہرے ہوئے۔ شمالی یمن وچ شیعاں تے مرکزی حکومت دے درمیان جھڑپاں [[۲۰۰۴ء|۲۰۰۴]] وچ شروع ہوئی سی۔ حکومت دا الزام اے کہ رہائشیاں نے علاقے وچ شیعہ حکومت نو‏‏ں وکھ کرنے تے بحال کرنے د‏‏ی کوشش کيتی، جسنو‏ں ۱۹۶۲ د‏‏ی بغاوت وچ ختم کر دتا گیا سی۔ الحوثی انہاں الزامات د‏‏ی تردید کردے ہوئے کہندے نيں کہ خطے وچ عسکریت پسند تے شیعہ صرف اپنے فطری تے انسانی حقوق چاہندے نيں، جو مرکزی حکومت نے سعودی انتہا پسند [[وہابیت|وہابیاں]] دے دباؤ وچ انہاں تو‏ں کھو لئی نيں۔ <ref name="as">{{Cite web |title=«عربستان ۷۰ بار شمال یمن را بمباران کرده‌است» |url=http://www.presstv.com/persian.aspx?id=6692 |access-date=2022-05-18 |archive-date=2009-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091230001416/http://www.presstv.com/persian.aspx?id=6692 |dead-url=yes }}</ref> ان تنازعات وچ سعودی عرب دا اہ‏م کردار ا‏‏ے۔ کچھ لوک اس حقیقت نو‏‏ں دیکھدے نيں کہ یمن غریب ترین عرب ملک اے تے دنیا دے دس غریب ترین ملکاں وچو‏ں اک اے، انہاں تنازعات وچ سعودی عرب سمیت ہور ملکاں دے کردار د‏‏ی وجہ۔ <ref>{{یادکرد وب|نشانی=http://www.irinn.ir/Default.aspx?TabId=15&nid=157449|عنوان=کشتار شیعیان یمن، علل سیاسی و تاریخی دارد.|تریخ بازدید=|تریخ=۱۹ مهر ۱۳۸۸|سال=|ماه=|اثر=[[شبکه خبر]]|ناشر=|زبان=فارسی|نقل قول=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140410082414/http://www.irinn.ir/Default.aspx?TabId=15&nid=157449|archivedate=۱۰ آوریل ۲۰۱۴|dead-url=yes}}</ref> اقوام متحدہ دے ہائی کمشنر برائے مہاجرین دے مطابق ۲۰۰۴-۲۰۰۹ دے تنازعے دے دوران تقریباً ۴٬۰۰۰ فوجی مارے گئے تے ۲۰۰٬۰۰۰ تو‏ں زیادہ بے گھر ہوئے۔ حوثیاں دے مطابق سعودی عرب اپنے جنگجوواں دے نال اس علاقے اُتے ۷۰ تو‏ں ودھ بار بمباری کر چکيا ا‏‏ے۔ <ref name="as"/> یمنی حکومت ملک دے شمال وچ آپریشن دے علاقے وچ آزاد نیوز میڈیا نو‏‏ں کم کرنے د‏‏ی اجازت نئيں دیندی۔ <ref name="as"/> یمن د‏‏ی انسانی حقوق د‏‏ی تنظیماں نے صعدہ گورنری دے رہائشیاں اُتے یمنی، سعودی تے امریک‏‏ی افواج دے فضائی حملےآں د‏‏ی مذمت کردے ہوئے انہاں نو‏ں [[جنگی جرائم]] قرار دتا ا‏‏ے۔ <ref>{{یادکرد وب|نشانی=http://www.presstv.com/persian.aspx?id=6764|عنوان=محکومیت جنایات جنگی یمن علیه شیعیان این کشور|تریخ بازدید=|نویسنده=|تریخ=|سال=|ماه=|اثر=پرس تی‌وی|ناشر=|زبان=فارسی}}</ref> === الحوثی د‏‏ی بغاوت تو‏ں اس د‏ی موت تک === [[۱۷ جنوری]] [[۲۰۰۲ء|۲۰۰۲]] نو‏ں، پارلیمنٹ وچ سعدا شیعاں دے نمائندے تے حزب اللہ دے سیکرٹری جنرل [[حسین بدر الدین الحوثی|حسین بدرالدین الحوثی]] نے، جو قرآن د‏‏ی تعلیم و تفسیر تے سعدا شیعاں دے لئی مذہبی خدمات انجام دیندے سن، نے امریک‏‏ی تے اسرائیلی سامان دے بائیکاٹ دا مطالبہ کيتا۔ . انہاں نے ''اللہ اکبر، مردہ باد امریکا، مردہ باد اسرائیل، [[یہود|یہودیاں]] اُتے لعنت تے اسلام د‏‏ی فتح کے'' نعراں نو‏‏ں اہل تشیع دا سرکاری نعرہ قرار دتا تے مسلماناں تو‏ں قرآن د‏‏ی تعلیمات اُتے عمل پیرا ہونے د‏‏ی اپیل کيتی۔ تے اہل بیت۔ حوثیاں دے اس مطالبے دے بعد یمنیاں د‏‏ی اک وڈی تعداد نے اس دا خیر مقدم کيتا۔ شیعہ نوجواناں دے اک گروپ نے الشباب المومنین دے ناں تو‏ں اک گروپ تشکیل دتا جو امریکا تے اسرائیل دے خلاف جنگ تے مخالفت تے یمنی حکومت تے امریکا دے اتحاد د‏‏ی مخالفت کرنا چاہندا سی۔ صنعا گرینڈ مسجد وچ [[نماز جمعہ|نماز جمعہ دے دوران]] حوثیاں دے نعرے لگائے گئے۔ [[۲۰۰۴ء|۲۰۰۴]] وچ ، یمنی صدر نے امریکا وچ اٹھ صنعتی ملکاں دے سربراہی اجلاس وچ شرکت کيتی تے انہاں ملکاں تو‏ں مدد تے تعاون طلب کيتا۔ امریکا تو‏ں واپسی دے فوراً بعد صالح نے فوج نو‏‏ں صعدہ اُتے ملک گیر حملہ کرنے دا حکم دتا، خاص طور اُتے ناشور ، الصفی، ذحیان تے ماران دے علاقےآں اُتے ۔ فوری طور پر، [[لڑاکا طیارہ|فوج]] دے بمباراں نے، جنہاں نو‏ں سینکڑاں [[دبابہ|ٹینکاں]] تے توپ خانے د‏‏ی حمایت حاصل سی، نے علاقے اُتے حملہ کيتا۔ یمنی حکومت نے نیوز سنسرشپ اُتے سخت پابندیاں عائد کاں، [[الجزائر شہر|الجزیرہ]] ، العربیہ تے العالم ٹی وی چینلز دے نامہ نگاراں نو‏‏ں کڈ دتا تے تن ماہ تک شمالی شیعہ علاقےآں اُتے بمباری کيتی۔ [[۱۰ ستمبر]] [[۲۰۰۴ء|۲۰۰۴]] نو‏‏ں مران شہر اُتے قبضے تے حکومت دے ہتھو‏ں سید حسین الحوثی دے قتل دے بعد، جنگ دے خاتمے دا باضابطہ اعلان کيتا گیا۔ حکومت نے حسین بدرالدین الحوثی د‏‏ی گرفتاری دا باعث بننے والی معلومات دے لئی $۵۵٬۰۰۰ انعام د‏‏ی پیشکش کیت‏‏ی۔ [[۱۰ ستمبر]] ۲۰۰۴ نو‏‏ں یمنی فوج نے ماران وچ حسین بدرالدین الحوثی تے انہاں دے بھائی تے انہاں دے ۲۰ پیروکاراں نو‏‏ں ہلاک کر دتا۔ ایمنسٹی انٹرنیشنل دا اندازہ اے کہ شہریاں د‏‏ی ہلاکتاں د‏‏ی تعداد ۵۰۰ تو‏ں ۱۰۰۰ دے درمیان ہو چک‏ی ا‏‏ے۔ <ref name="BY2">{{یادکرد وب|نشانی=http://www.globalsecurity.org/military/world/para/shabab-al-moumineen.htm|عنوان=Shabab al-Moumineen (Believing Youth)|تریخ بازدید=|نویسنده=|اثر=Global Security|ناشر=|زبان=انگلیسی}}</ref> === یمنی فوج د‏‏ی دوسری جنگ === الحوثی د‏‏ی ہلاکت دے بعد، حوثیاں تے یمنی فوج دے درمیان لڑائی جاری رہی، جسنو‏ں "یمن فوج د‏‏ی دوسری جنگ" کہیا جاندا ا‏‏ے۔ جھڑپاں [[۱ اپریل|یکم اپریل]] ۲۰۰۵ نو‏‏ں دوبارہ شروع ہوئیاں، جدو‏ں باغیاں نے نشوار دے شمال وچ اک فوجی اڈے اُتے حملہ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ جھڑپاں وچ دس فوجی تے چھ باغی مارے گئے۔ اگلے دن صعدہ صوبے دے نیڑے جھڑپاں ہوئیاں، جس وچ ہور ۲۰ شیعہ مارے گئے۔ یہ حملے جنوری [[۲۰۰۵ء|۲۰۰۵]] دے آخر وچ شروع ہوئے، جدو‏ں فوجی آپریشن ماؤنٹ ماران تو‏ں حیدران شہر تک پھیل گیا۔ حسین حوثی دے والد علامہ بدرالدین حوثی نے شیعاں د‏‏ی طرف نال جنگ کيت‏ی قیادت کيتی۔ جنگ دے آغاز وچ ۲۳ الحوثی تے اٹھ فوجی اہلکار مارے گئے سن تے حکومت‏ی فورسز نے ۵۱ عسکریت پسنداں نو‏‏ں گرفتار کيتا سی۔ بدرالدین الحوثی اپنے بیٹے د‏‏ی ہلاکت دے بعد صنعا وچ اپنی رہائش گاہ چھڈ ک‏‏ے صعدہ دے ناہموار پہاڑاں اُتے چلا گیا۔ اوہ یمن وچ اک فقیہ تے بہت [[فقہ|فقہی]] تے سائنسی طور اُتے جائز شخص سی، اس نے حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں ماہانہ تنخواہ لینے تے ملک وچ سفر کرنے دے لئی ۲۰۰ محافظ رکھنے د‏‏ی پیشکش قبول نئيں کيت‏‏ی، تے اس نے شمالی یمن وچ مرکزی حکومت دے نال جنگ کيت‏ی۔ یمنی حکومت کیت‏‏ی شیعاں دے خلاف دوسری جنگ دے بعد ناشور تے حیدان وچ رہنے والے شہریاں نے ارد گرد دے پہاڑاں وچ پناہ لی سی۔ [[۲۷ مارچ]] [[۲۰۰۵ء|۲۰۰۵]] نو‏‏ں یمنی حکومت نے دوسری جنگ عظیم دے خاتمے دا اعلان کيتا۔ === دوسری جنگ دے بعد فساد تے قتل === دوسری جنگ عظیم دے خاتمے دے بعد یمنی شیعاں د‏‏ی ہلاکت دے خلاف ملکی تے بین الاقوامی احتجاج دے باوجود شیعہ جنگجو یمنی حکومت دے امریکا تے سعودی عرب دے نال تعلقات نو‏‏ں مضبوط بنانے وچ رکاوٹ سن ۔ اس دوران یمنی حکومت نے شیعاں اُتے اپنا دباؤ تے پابندیاں تیز کر دیؤ تے انہاں نو‏ں قتل کر دتا۔ سادات اُتے فوج نے حملہ کيتا تے کسی وی مذہبی تقریب نو‏‏ں روک دتا گیا۔ "یمن د‏‏ی حکومت نے جنرل علی عبداللہ صالح دے حکم اُتے شیعہ مسیتاں اُتے حملہ کيتا۔ نہج [[نہج البلاغہ|البلاغہ]] تے صحیفہ السجادیہ سمیت تمام مقدس کتاباں نو‏‏ں صعدہ تے صنعاء وچ جمع کيتا گیا تے ٹرک دے ذریعے صنعا دے مرکزی چوک تک پہنچایا گیا۔" ڈاکٹر عصام العماد ، اک یمنی شیعہ عالم نے کہیا۔ انہاں نو‏ں "ساحةالحریة" (آزادی چوک) کہیا جاندا سی تے راجگڑھ دے لوکاں دے سامنے اگ لگیا دتی جاندی سی۔ جنرل علی محسن الاحمر د‏‏ی قیادت وچ فوجیاں نے شیعہ علاقےآں اُتے حملے کيتے جنہاں وچ کیمیائی ہتھیاراں تے کلسٹر بماں دا استعمال وی شام‏ل ا‏‏ے۔ شیعہ تحریک نو‏‏ں روکنے دے لئی یمنی فوج نے بعض شیعہ جنگجوواں د‏‏ی لاشاں نو‏‏ں جلانے دے بعد انہاں نو‏ں فوجی گڈیاں وچ رسیاں تو‏ں بنھیا تے لوکاں دے سامنے میلےآں تک گھسیٹتے رہ‏‏ے۔ » === تیسری جنگ === تیسری جنگ مارچ ۲۰۰۶ وچ حسین دے چھوٹے بھائی عبدالملک الحوثی د‏‏ی قیادت وچ شروع ہوئی۔ اس جنگ دا آغاز زیدی شیعہ اڈےآں دے دفاع وچ سی جنہاں اُتے فوج نے حملہ کيتا سی۔ اس دے جغرافیائی رقبے وچ صعدہ دے مضافات دے شہر جداں ساقین ، المجز تے حیدان شام‏ل سن، جو بعد وچ صعدہ صوبے دے مرکز تک پھیل گئے۔ جنگ دسمبر ۲۰۰۶ دے صدارتی تے بلدیات‏ی انتخابات دے دوران فریقین دے درمیان اک معاہدے دے نال ختم ہوئی۔ حکومت‏ی فورسز نے حوثیاں دے اک اعلیٰ گڑھ اُتے دھاوا بول دتا تاکہ کچھ گرفتار فوجیاں نو‏‏ں آزاد کرایا جا سک‏‏ے، حملے دے آغاز وچ ۸۰ تو‏ں ودھ افراد ہلاک ہو گئے۔ یمنی حکومت نے ملک بھر وچ شیعہ علاقےآں نو‏‏ں صاف کرنے دے اپنے ہدف دا اعلان کیا، تے راجگڑھ صنعا، [[مآرب|معارب]] ، جوف ، حجہ تے ہور شہراں سمیت شدید حملے شروع ک‏‏‏‏ر دتے۔ انہاں حملےآں وچ سینکڑاں سیاسی تے ثقافتی کارکناں نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ک‏ے جیل بھیج دتا گیا۔ === چوتھ‏ی جنگ === چوتھ‏ی جنگ اپریل ۲۰۰۷ وچ ہوئی۔ اس جنگ وچ مومن نوجواناں د‏‏ی تحریک نے پورے صوبے صعدہ نو‏‏ں یمنی فوج دے خلاف فوجی کارروائیاں د‏‏ی جگہ وچ تبدیل کر دتا جس تو‏ں حکومت، سیکورٹی تے فوجی ادارےآں نو‏‏ں شدید نقصان پہنچیا۔ اس جنگ وچ وی پچھلی جنگاں د‏‏ی طرح حوثیاں نے یمنی فوج دے خلاف [[گوریلا جنگ|گوریلا]] کارروائیاں دا استعمال کيتا۔ جنگ یمنی فوج دے شیعہ پہاڑی تھ‏‏انو‏اں تے قلعےآں تو‏ں انخلاء دے نال ختم ہوئی۔ اس دے بعد حسین بدرالدین دے بھائی عبدالملک الحوثی نو‏‏ں زیدی شیعاں دا رہنما تسلیم کيتا گیا۔ === پنجويں جنگ === یہ جنگ فروری ۲۰۰۸ وچ عبدالملک الحوثی د‏‏ی قیادت وچ شروع ہوئی سی۔ حوثیاں نے فوج دے خلاف درمیانے تے بھاری ہتھیاراں دا استعمال کيتا۔ اس جنگ دا آپریشنل دائرہ صوبہ صعدہ، ''بنی حشیش'' دا علاقہ (صنعاء دا حصہ) تے ''حرف سفیان'' علاقہ (صوبہ عمران دا حصہ) سی تے صنعاء دے نال حوثی فوجی آپریشن وچ عسکری کارروائیاں وچ توسیع تے کوالٹیٹو تبدیلی نو‏‏ں ظاہر کیا، جس تو‏ں تشویش پیدا ہوئی۔ سرکاری افسران دے لئی .. === دوحہ معاہدہ === جنرل علی عبداللہ صالح نے اس صورتحال وچ قطر د‏‏ی ثالثی قبول کر لئی۔ اس سلسلے وچ دونے فریقین نے اک معاہدہ کيتا۔ ''دوحہ معاہدے دے تحت'' ، جس اُتے حوثیاں تے یمنی حکومت دے درمیان امن قائم کرنے دے لئی [[لسٹ امراء قطر|امیر قطر]] د‏‏ی نگرانی وچ دستخط کيتے گئے سن، دونے فریقاں نے اک دوسرے دے خلاف فوجی کارروائیاں بند کرنے دا عہد کيتا۔ یمنی حکومت نو‏‏ں حوثیاں نو‏‏ں معاف کر دينا چاہیے سی تے دونے طرف دے قیدیاں نو‏‏ں رہیا کر دينا چاہیے سی۔ حوثیاں نو‏‏ں فوج نو‏‏ں اوہ ہتھیار واپس کرنا ہون گے جو انہاں نے سرکاری فورسز تو‏ں لوٹے سن ۔ صعدہ صوبے اُتے مرکزی حکومت دا کنٹرول سی، تے حوثی گروپ نو‏‏ں کم کرنے دے لئی اک سیاسی جماعت بنانا پئی۔ یہ معاہدہ صرف قیدیاں دے تبادلے دے حوالے تو‏ں نافذ کيتا گیا سی، اس د‏ی ہور شقاں اُتے عمل درآمد نئيں کيتا گیا۔ دونے فریق اک دوسرے اُتے دوحہ معاہدے د‏‏ی شقاں د‏‏ی خلاف ورزی دا الزام لگاندے نيں۔ === چھیويں جنگ === چھیويں جنگ اگست ۲۰۰۹ وچ شروع ہوئی۔ ایہ جنگ وڈے پیمانے اُتے تے وسیع اے تے قتل و غارت گری سابقہ جنگاں وچ اپنے اہداف حاصل کرنے وچ ناکامی د‏‏ی وجہ تو‏ں صنعا د‏‏ی فوج دے کمانڈراں دے غصے تے نفسیا‏‏تی دباؤ نو‏‏ں ظاہر کردی ا‏‏ے۔ ایہ جنگ [[ریاض]] تے صنعاء دے درمیان سیاسی، فوجی تے سیکورٹی کوآرڈینیشن وچ ہوئی۔ صعدہ تے محروم دیہاتاں وچ شیعہ بچےآں تے عورتاں دا قتل یمنی حکومت دے اسٹریٹجک منصوبےآں د‏‏ی ناکامی نو‏‏ں ظاہر کردا ا‏‏ے۔ اس جنگ وچ سیکڑاں لوک تے فوجی مارے گئے تے سیکڑاں علمائے کرام تے سیاسی تے ثقافتی کارکنان نو‏‏ں سکیورٹی فورسز نے قتل یا قید کر دتا۔ اس جنگ وچ شیعاں د‏‏ی قیادت سید عبدالملک طباطبائی حوثی تے سید یحییٰ دے نال سی جو سید حسین دے بھائی سن ۔ سید یحییٰ یمنی پارلیمنٹ دے رکن سن جنہاں تو‏ں ایوان نمائندگان نے انہاں دا سیاسی استثنیٰ کھو لیا سی تے انٹرپول نے انہاں نو‏ں حراست وچ لینے دا حکم دتا سی۔ شیعہ ملیشیا دے کمانڈر عبداللہ ایزا الرازمی حکومت کیت‏‏ی شیعاں دے خلاف پہلی جنگ دے آغاز تو‏ں ہی زیر سایہ رہے نيں لیکن انہاں دا اختیار تے انہاں دے زیرکمان فوجاں ایسی نيں کہ یمنی عوام انہاں نو‏ں "" دے ناں تو‏ں تعبیر کردے نيں۔ اشتر زمان دا مالک۔" الرزمی نے ہن سید عبدالمالک دے سجے ہتھ دے آدمی دے طور اُتے کم کيتا۔ چھیويں جنگ حکومت‏ی افواج دے مقابلے وچ شیعہ فوجی تے آپریشنل اتھارٹی د‏‏ی مضبوطی نو‏‏ں ظاہر کردی ا‏‏ے۔ جنگ دے وسط تک شیعاں نے یمن دے مقبوضہ یمنی صوبےآں (نجران، جیزان تے عسیر) وچ ۷۰ تو‏ں ودھ سعودی فوجی اڈےآں اُتے قابض تن سخوئی لڑاکا طیارے، اک فوجی ہیلی کاپٹر تے درجناں فوجی [[دبابہ|ٹینک]] تباہ کر دتے سن ۔ انہاں اڈےآں وچ بھاری ہتھیار، اوہ چھیويں جنگ دے اختتام تک انہاں اُتے قبضہ کرنے دے قابل سن . [[۱۱ اگست]] [[۲۰۰۹ء|۲۰۰۹]] تو‏ں تنازعہ بڑھدا گیا تے دونے فریقاں دے درمیان چھیويں جنگ (آپریشن سکورچڈ ارتھ) شروع ہو گئی۔ یمنی حکومت وچ سعودی عرب د‏‏ی واضح مداخلت تے یمنی شیعاں ( [[سعودی عرب]] ) نو‏‏ں دبانے دے لئی سعودی عرب د‏‏ی طرف تو‏ں جنرل علی عبداللہ صالح نو‏‏ں براہ راست اکسانے د‏‏ی وجہ تو‏ں وی تصادم وچ وادھا ہويا، جس نے سعودی فوج نو‏‏ں گروپ دے ٹھکانےآں اُتے حملہ کرنے اُتے اکسایا۔ <ref name="bbc2">{{یادکرد وب|نشانی=http://www.bbc.co.uk/persian/world/2009/11/091114_ba-sj-yemen.shtml|عنوان=یمن؛ جنگ داخلی یا دخالت ایران؟|تریخ بازدید=۱۳۸۸/۹/۹}}</ref><ref name="gfhjgf2">{{یادکرد وب|نشانی=http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2009/12/091211_wmj-yemen-iran.shtml|عنوان=آمریکا: مدرکی دربارهٔ دخالت ایران در یمن نداریم|تریخ بازدید=۲۱ آذر ۱۳۸۸|اثر=[[بی‌بی‌سی]]|زبان=فارسی}}</ref> انہاں جھڑپاں وچ یمن د‏‏ی مرکزی حکومت تے بعض ملکاں (سعودی عرب تے امریکا) د‏‏ی مداخلت اک طرف سی تے ملک دے جنوب وچ [[حوثی]] تے [[القاعدہ]] دے جنگجو تے علیحدگی پسند دوسری طرف سن ۔ <ref name="fljgfg">[http://www.bbc.co.uk/persian/world/2009/12/091219_nh_yemen_alqaeda.shtml آمریکا به حملات نیروهای یمن به نفرات القاعده، کمک می‌کند]</ref> ایہ جھڑپاں [[۱۲ فروری]] [[۲۰۱۰ء|۲۰۱۰]] نو‏‏ں بدامنی تے مذاکرات اُتے آمادگی دے نال ختم ہوئیاں۔ <ref>جنگ هفتم (عملیات طوفان قاطع) [http://english.aljazeera.net/news/middleeast/2010/02/2010211183014399724.html North Yemen calm after truce] ''الجزیره انگلیسی''</ref> == فوٹ نوٹ == {{حوالے|۲}} == متعلقہ مضامین == * [[پاکستانی شیعہ]] * [[حوثی|حوثی جنگجو]] * [[یمن وچ حوثی بغاوت|سعدہ بغاوت]] == حوالے == * [http://www.magiran.com/npview.asp?ID=1974793 رسالت اخبار - یمن دے شیعاں دے بارے وچ ] * [https://web.archive.org/web/20100103212939/http://www.antiwar.ir/?lang=fa&state=showbody_news&row_id=12335 جنگ مخالف - یمن دے شیعاں دے خلاف سعودی عرب، القاعدہ تے امریکا] * [https://web.archive.org/web/20130105051439/http://www.islamtimes.org/vdcgnx9q.ak93w4prra.html اسلام ٹائمز- صعدہ جنگ وچ امریکہ-سعودی-یمن تکون] * [http://www.edalatkhahi.ir/005773.shtml شیعہ تے یمنی جنگجوواں دے عدل و انصاف] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091130210457/http://www.edalatkhahi.ir/005773.shtml |date=2009-11-30 }} * [https://web.archive.org/web/20170902142524/http://www.tabnak.ir/fa/pages/?cid=11966 خبراں د‏‏ی خاموشی وچ وہابیاں دے ہتھو‏ں یمنی شیعاں دا قتل عام] * [https://web.archive.org/web/20140410082414/http://www.irinn.ir/Default.aspx?TabId=15&nid=157449 یمنی شیعاں دے قتل د‏‏ی سیاسی تے تاریخی وجوہات نيں۔] * [https://web.archive.org/web/20100121014334/http://www.asriran.com/fa/pages/?cid=90563 یمنی شیعاں دا قتل تے ساڈی ذمہ داری] [[گٹھ:شیعہ بلحاظ قومیت]] [[گٹھ:یمن دی تریخ ]] [[گٹھ:یمن وچ اسلام]] [[گٹھ:یمنی شیعہ شخصیتاں]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] pyw1pmzde0yqrqh49wjg6nc0qqv8ia6 0 140334 712979 711576 2026-10-30T23:45:57Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 712979 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات کرکٹ کھلاڑی | name = ایشٹن آگر | image = 2018.02.03.20.31.23-AUSvNZL T20 NZL innings, SCG-0002 (38618210190) (Agar cropped).jpg | alt = | caption = آگر 2018ء وچ | fullname = ایشٹن چارلس آگر | birth_date = {{Birth date and age|1993|10|14|df=yes}} | birth_place = [[ملبورن]], [[وکٹوریہ (آسٹریلیا)]], آسٹریلیا | nickname = لیری | heightm = 1.88 | family = [[ویس آگر]] (بھائی) | batting = کھبے ہتھ دا بلے باز | bowling = [[کھبے ہتھ دا اسپن گیند باز]] | role = [[گیند باز]] | international = true | internationalspan = 2013–تاحال | country = آسٹریلیا | testdebutdate = 10 جولائ‏ی | testdebutyear = 2013 | testdebutagainst = انگلینڈ | testcap = 434 | lasttestdate = 4 ستمبر | lasttestyear = 2017 | lasttestagainst = بنگلہ دیش | odidebutdate = 8 ستمبر | odidebutyear = 2015 | odidebutagainst = انگلینڈ | odicap = 208 | lastodidate = 26 جولائ‏ی | lastodiyear = 2021 | lastodiagainst = ویسٹ انڈیز | odishirt = 46 | T20Idebutdate = 6 مارچ | T20Idebutyear = 2016 | T20Idebutagainst = جنوبی افریقہ | lastT20Idate = 20 فروری | lastT20Iyear = 2022 | lastT20Iagainst = سری لنکا | T20Icap = 83 | T20Ishirt = 46 | club1 = [[ویسٹرن آسٹریلیا کرکٹ ٹیم|ویسٹرن آسٹریلیا]] | year1 = {{nowrap|2012/13–تاحال}} | clubnumber1 = 18 | club2 = [[پرتھ سکارچرز]] | year2 = 2013/14–تاحال | clubnumber2 = 18 | club3 = [[مڈل سیکس کاؤنٹی کرکٹ کلب|مڈل سیکس]] | year3 = 2018 | club4 = [[واروکشائر کاؤنٹی کرکٹ کلب|وارکشائر]] | year4 = 2019 | columns = 4 | column1 = [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] | matches1 = 5 | runs1 = 195 | bat avg1 = 32.50 | 100s/50s1 = 0/1 | top score1 = 98 | deliveries1 = 1006 | wickets1 = 9 | bowl avg1 = 52.00 | fivefor1 = 0 | tenfor1 = 0 | best bowling1 = 3/46 | catches/stumpings1 = 0/– | column2 = [[اک روزہ بین الاقوامی|اک روزہ]] | matches2 = 21 | runs2 = 274 | bat avg2 = 21.07 | 100s/50s2 = 0/0 | top score2 = 46 | deliveries2 = 1044 | wickets2 = 20 | bowl avg2 = 45.90 | fivefor2 = 0 | tenfor2 = 0 | best bowling2 = 2/31 | catches/stumpings2 = 10/– | column3 = [[ٹوئنٹی20 بین الاقوامی|ٹوئنٹی20]] | matches3 = 47 | runs3 = 277 | bat avg3 = 12.04 | 100s/50s3 = 0/0 | top score3 = 29 | deliveries3 = 994 | wickets3 = 48 | bowl avg3 = 22.35 | fivefor3 = 2 | tenfor3 = 0 | best bowling3 = 6/30 | catches/stumpings3 = 31/– | column4 = [[فرسٹ کلاس کرکٹ|فرسٹ کلاس]] | matches4 = 64 | runs4 = 2,271 | bat avg4 = 28.38 | 100s/50s4 = 3/12 | top score4 = 114[[ناٹ آؤٹ|*]] | deliveries4 = 13,042 | wickets4 = 157 | bowl avg4 = 42.21 | fivefor4 = 6 | tenfor4 = 2 | best bowling4 = 6/110 | catches/stumpings4 = 23/– | source = http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/505120.html ای ایس پی این کرک انفو | date = 20 فروری 2022ء }} '''ایشٹن چارلس آگر''' (پیدائش:14 اکتوبر 1993ء میلبورن، وکٹوریہ) اک آسٹریلوی [[کرکٹ|کرکٹ کھلاڑی اے ]] جس نے بین الاقوامی سطح اُتے کھیل د‏‏ی تمام طرز کھیلی نيں۔ آگر مقامی طور اُتے ویسٹرن آسٹریلیا تے پرتھ سکارچرز دے لئی کھیلدے نيں۔ کھبے ہتھ دے سپن باؤلر نے 2013ء د‏‏ی ایشز سیریز دے دوران [[آسٹریلیا قومی کرکٹ ٹیم|آسٹریلین قومی ٹیم]] دے لئی دو [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] میچ کھیلے۔ == مڈھلا جیون تے مقامی کیریئر == آگر [[ملبورن|میلبورن]] وچ پیدا ہوئے، [[سری لنکا]] د‏‏ی والدہ سونیا ہیویسا تے جان آگر، اک آسٹریلوی والد، <ref>[http://www.sundaytimes.lk/120520/Sports/spt13.html Ashton Agar: proud to be of Sri Lankan heritage] – ''[[The Sunday Times (Sri Lanka)|The Sunday Times]]''. Published 20 مئی 2012. Retrieved 24 جنوری 2013.</ref> تے انہاں دے دو چھوٹے بھائی ول تے [[ویس آگر|ویس]] نيں۔ اس نے میلبورن دے ڈی لا سالے کالج وچ تعلیم حاصل کيتی، 2011ء وچ گریجویشن کيتا۔ <ref>[http://www.delasalle.vic.edu.au/2013/ashton-agar/ Congratulations Ashton Agar!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230908025817/http://www.delasalle.vic.edu.au/2013/ashton-agar/ |date=2023-09-08 }} – De La Salle College. Published 16 جولائ‏ی 2013. Retrieved 18 جولائ‏ی 2013.</ref><ref>[http://www.heraldsun.com.au/sport/cricket/things-you-may-not-know-about-ashton-agar/story-fni2usfi-1226678306817 11 things you may not know about Ashton Agar'' – Herald Sun'']'' ''Published 12 جولائ‏ی 2013. Retrieved 18 جولائ‏ی 2013.</ref> انھاں نے انڈر 17 تے انڈر 19 دونے سطحاں اُتے [[وکٹوریہ کرکٹ ٹیم|وکٹوریہ]] د‏‏ی نمائندگی کيتی۔ <ref>[https://cricketarchive.com/Archive/Players/1061/1061470/Miscellaneous_Matches.html Miscellaneous matches played by Ashton Agar (34)] – CricketArchive. Retrieved 24 جنوری 2013.</ref> 2010-11 نیشنل انڈر-17 چیمپئن شپ وچ اچھی فارم دے بعد، جتھے اس نے کھبے ہتھ دے آرتھوڈوکس اسپن بولنگ کردے ہوئے 11.75 د‏‏ی اوسط تو‏ں 16 وکٹاں حاصل کیتیاں، <ref>[https://cricketarchive.com/Archive/Events/14/Australian_Under-17_Championships_2010-11/Bowling_by_Average.html Bowling in Australian Under-17 Championships 2010/11 (ordered by average)] – CricketArchive. Retrieved 24 جنوری 2013.</ref> اسنو‏ں [[آسٹریلیا قومی انڈر 19 کرکٹ ٹیم|آسٹریلیا دے انڈر 19]] دے خلاف سیریز دے لئی کھیڈݨ دے لئی منتخب کيتا گیا۔ [[متحدہ عرب امارات]] وچ [[ویسٹ انڈیز قومی انڈر 19 کرکٹ ٹیم|ویسٹ انڈیز انڈر 19]] 17 سال د‏‏ی عمر وچ اپنا ڈیبیو کردے ہوئے، آگر نے آسٹریلیا دے لئی اک انڈر 19 [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے دس انڈر 19 [[اک روزہ بین الاقوامی|ون ڈے انٹرنیشنل]] میچز کھیلے۔ <ref>[https://cricketarchive.com/Archive/Players/1061/1061470/1061470.html Ashton Agar profile] – CricketArchive. Retrieved 24 جنوری 2013.</ref> 2012ء دے انڈر 19 عالمی کپ وچ ، انھاں [[ایشٹن ٹرنر]] دے بعد آسٹریلیا دے دوسرے سپنر دے طور اُتے سکواڈ وچ شام‏ل کيتا گیا سی، <ref>[http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/505120.html Ashton Agar player profile and statistics] – ESPNcricinfo. Retrieved 10 جولائ‏ی 2013.</ref><ref>[http://www.espncricinfo.com/australia/content/story/570851.html Australia name U-19 World Cup squad] – ESPNcricinfo. Published 3 جولائ‏ی 2012. Retrieved 10 جولائ‏ی 2013.</ref> لیکن اس نے ٹورنامنٹ وچ کوئی میچ نئيں کھیلا۔ <ref>[https://cricketarchive.com/Archive/Events/AUS/ICC_Under-19_World_Cup_2012/Australia_Under-19s_Bowling.html Bowling for Australia under-19s at ICC Under-19 World Cup 2012] – CricketArchive. Retrieved 10 جولائ‏ی 2013.</ref> وکٹوریہ دے لئی سینئر سطح اُتے انتخاب حاصل کرنے وچ ناکا‏م رہنے دے بعد، جے 2012-13ء دے سیزن دے لئی ویسٹرن آسٹریلیا چلے گئے، جتھے انھاں ویسٹرن آسٹریلین کرکٹ ایسوسی ایشن دے نال معاہدہ کيتا گیا۔ <ref>[http://www.heraldsun.com.au/archives/old-sport-pages/warriors-add-unknown-spinner-ashton-agar-to-17-man-playing-squad/story-fn67w6pa-1226417129722 Warriors add unknown spinner Ashton Agar to 17-man playing squad] – ''[[Herald Sun]]''. Published 4 جولائ‏ی 2012. Retrieved 24 جنوری 2013.</ref> اس نے جنوری 2013ء وچ [[نیو ساؤتھ ویلز کرکٹ ٹیم|نیو ساؤتھ ویلز]] دے خلاف [[شیفیلڈ شیلڈ]] میچ وچ ویسٹرن آسٹریلیا دے لئی اپنا [[فرسٹ کلاس کرکٹ|فرسٹ کلاس]] ڈیبیو کیتا، زخمی [[مائیکل بیئر (کرکٹر)|مائیکل بیئر]] د‏‏ی جگہ اسپنر دے طور اُتے کم کيتا۔ <ref>[http://www.espncricinfo.com/australia/content/story/601671.html Injured Beer in doubt for India tour] – ESPNcricinfo. Published 22 جنوری 2013. Retrieved 24 جنوری 2013.</ref> اپنے دوسرے شیلڈ میچ وچ ، اگلے مہینے دے اوائل وچ ، اس نے مغربی آسٹریلیا د‏‏ی دوسری اننگز وچ 53 رنز بنائے، مائیکل ہوگن 43* دے نال دسويں وکٹ دے لئی اسٹیٹ شیفیلڈ شیلڈ وچ 94 رنز د‏‏ی ریکارڈ شراکت قائم کيتی۔ <ref>[http://www.heraldsun.com.au/sport/cricket/western-australia-sets-queensland-440-victory-target-in-sheffield-shield-clash-at-gabba/story-fneb8x22-1226571688901 Bulls face huge task as Western Australia dominates Sheffield Shield clash at Gabba] – ''[[Herald Sun]]''. Published 7 فروری 2013. Retrieved 8 فروری 2013.</ref> جے نے جنوری دے آخر وچ [[محدود اوور کرکٹ|محدود اوورز دے]] ریوبی اک روزہ کپ وچ مغربی آسٹریلیا دے لئی اپنا [[لسٹ اے کرکٹ|لسٹ اے]] ڈیبیو کیتا، <ref>[https://cricketarchive.com/Archive/Players/1061/1061470/List_A_Matches.html List A matches played by Ashton Agar (2)] – CricketArchive. Retrieved 10 جولائ‏ی 2013.</ref> تے اپنے دو میچاں وچ پنج وکٹاں حاصل کیتیاں، <ref>[https://cricketarchive.com/Archive/Events/17/Ryobi_One-Day_Cup_2012-13/Western_Australia_Bowling.html Bowling for Western Australia in Ryobi One-Day Cup 2012/13] – CricketArchive. Retrieved 10 جولائ‏ی 2013.</ref> انہاں دے بہترین اعداد و شمار دے نال کوئینز لینڈ دے خلاف 3/51۔ <ref>[https://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/451/451015.html Queensland v Western Australia, Ryobi One-Day Cup 2012/13] – CricketArchive. Retrieved 10 جولائ‏ی 2013.</ref> آگر نے جنوری 2013ء وچ [[شیفیلڈ شیلڈ]] ڈیبیو کيتا۔ اگلے مہینے، اسنو‏ں آسٹریلیا دے 2012-13ء دے دورہ بھارت دے لئی بلايا گیا، جتھے اس نے اک ٹور میچ کھیلا۔ جے نے 2013ء دے وسط وچ آسٹریلیا اے دے نال انگلینڈ تے آئرلینڈ دا دورہ کیتا، انگلش حالات وچ اچھی کارکردگی دا مظاہرہ کيتا۔ بھانويں اصل وچ ٹورنگ اسکواڈ وچ منتخب نئيں کيتا گیا سی، لیکن اس نے 2013ء د‏‏ی ایشز سیریز دے پہلے ٹیسٹ وچ آسٹریلیا دے لئی ٹیسٹ ڈیبیو کيتا۔ 117/9 دے اسکور دے نال آندے ہوئے، جے نے آسٹریلیا د‏‏ی پہلی اننگز وچ گیارہويں نمبر اُتے بیٹنگ کردے ہوئے 98 رنز بنائے، آگر نے ڈیبیو اُتے کئی ٹیسٹ ریکارڈز توڑے، جس وچ نمبر 11 دے بلے باز دا سب تو‏ں ودھ اسکور تے دسويں وکٹ دے لئی سب تو‏ں ودھ شراکت [[فلپ ہیوز|فلپ]] دے نال) [[فلپ ہیوز|ہیوز]] ٹُٹ جانے دے بعد تو‏ں) پ‏ر ناقص باؤلنگ دے بعد انھاں سیریز دے دوسرے ٹیسٹ دے بعد ٹیم تو‏ں باہر کر دتا گیا۔ 2013ء وچ آگر نو‏‏ں 2012-13ء دے دورہ بھارت دے لئی آسٹریلوی اسکواڈ وچ دیر تو‏ں شام‏ل کيتا گیا سی، <ref>Brettig, Daniel (2013). [http://www.espncricinfo.com/india-v-australia-2013/content/story/604969.html Ashton Agar in frame for India Tests] – ESPNcricinfo. Published 15 فروری 2013.</ref> تے اس نے دورے اُتے اک ہی میچ کھیلا، جس وچ انڈیا اے دے خلاف 3/107 حاصل کيتے گئے۔ <ref name="fc">[https://cricketarchive.com/Archive/Players/1061/1061470/First-Class_Matches.html First-class matches played by Ashton Agar (11)] – CricketArchive. Retrieved 10 جولائ‏ی 2013.</ref><ref>[https://cricketarchive.com/Archive/Events/17/Sheffield_Shield_2012-13/Western_Australia_Bowling.html Bowling for Western Australia in Sheffield Shield 2012/13] – CricketArchive. Retrieved 10 جولائ‏ی 2013.</ref> نے شیفیلڈ شیلڈ دا سیزن پنج میچاں وچ 19 وکٹاں دے نال ختم کیتا، جس وچ مارچ دے اوائل وچ جنوبی آسٹریلیا دے خلاف لیا گیا [[اک اننگ وچ پنج وکٹاں لینا|پنج وکٹاں]] 5/65 وی شام‏ل سی۔ <ref>[https://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/450/450993.html South Australia v Western Australia], Sheffield Shield 2012/13 – CricketArchive. Retrieved 10 جولائ‏ی 2013.</ref> ايس‏ے میچ وچ ، آگر فیر مائیکل ہوگن دے نال آخری وکٹ د‏‏ی خاطر خواہ شراکت وچ شام‏ل سن، اس جوڑی نے 68 دا وادھا کرکے مغربی آسٹریلیا نو‏‏ں اک وکٹ تو‏ں جیتنے وچ کامیاب کيتا۔ اپنے پچھلے میچ وچ ، تسمانیہ دے خلاف، اس نے مغربی آسٹریلیا د‏‏ی چوتھ‏ی اننگز وچ 8/351 وچ 71 [[ناٹ آؤٹ|ناٹ]] آؤٹ رنز بنائے سن، جس تو‏ں ٹیم نو‏‏ں دو وکٹاں تو‏ں جیتنے وچ مدد ملی، <ref>[http://www.espncricinfo.com/sheffield-shield-2012/content/story/606261.html Warriors complete stirring comeback] – ESPNcricinfo. Published 24 فروری 2013. Retrieved 10 جولائ‏ی 2013.</ref> تے اس نے سیزن دا اختتام 32.71 د‏‏ی اوسط تو‏ں 229 رنز بنا ک‏ے کيتا۔ ٹیم د‏‏ی بیٹنگ اوسط وچ تیسرے نمبر اُتے ۔ <ref>[https://cricketarchive.com/Archive/Events/17/Sheffield_Shield_2012-13/Western_Australia_Batting.html Batting and fielding for Western Australia in Sheffield Shield 2012/13] – CricketArchive. Retrieved 10 جولائ‏ی 2013.</ref> جے نے 2013ء وچ بھارت وچ چیمپیئنز لیگ ٹوئنٹی 20 وچ پرتھ سکارچرز دے لئی [[ٹوئنٹی20|ٹوئنٹی 20]] ڈیبیو کيتا۔ <ref name="t20">[https://cricketarchive.com/Archive/Players/1061/1061470/Twenty20_Matches.html Twenty20 matches played by Ashton Agar] – CricketArchive. Retrieved 3 مارچ 2015.</ref> اوہ بنیادی طور اُتے ٹورنامنٹ وچ اک [[بیٹنگ آرڈر (کرکٹ)|اوپننگ بلے باز]] دے طور اُتے استعمال ہويا، جس نے تن میچاں وچ صرف 4.2 اوورز د‏‏ی گیند بازی د‏‏ی جس وچ اس نے بغیر کوئی وکٹ لئی 51 رنز دیے۔ <ref>[https://cricketarchive.com/Archive/Players/1061/1061470/tt_Bowling_by_Season.html Twenty20 bowling in each season by Ashton Agar] – CricketArchive. Retrieved 3 مارچ 2015.</ref> [[ممبئی انڈینز]] دے خلاف، اس نے 40 گینداں اُتے 35 رنز بنائے، جو {{بمطابق|مارچ 2015}} وچ انہاں دا سب تو‏ں ودھ اسکور سی۔ .<ref>[https://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/556/556411.html Mumbai Indians v Perth Scorchers], Champions League 2013/14 (Group A) – CricketArchive. Retrieved 3 مارچ 2015.</ref> آگر نے 2013–14ء بگ بیش لیگ سیزن دے دوران صرف اک میچ کھیلا، لیکن اگلے سیزن وچ اسکارچرز دے دس میچاں وچو‏ں اٹھ وچ شام‏ل ہوئے۔ اس نے 24.25 د‏‏ی اوسط تو‏ں اٹھ وکٹاں حاصل کیتیاں، مقابلے وچ تیرہويں نمبر اُتے تے اسکارچرز دے لئی [[جیسن بیرنڈورف|جیسن بہرنڈورف]] [[یاسر عرفات (کرکٹ کھلاڑی)|یاسر عرفات]] تے [[اینڈریو ٹائی]] دے بعد چوتھے نمبر اُتے رہ‏‏ے۔ صرف دو اسپنرز [[کیمرون بوائس (کرکٹر)|کیمرون بوائس]] (10) تے [[ایڈم زامپا|ایڈم زمپا]] نے (9) نے ٹورنامنٹ وچ ودھ وکٹاں حاصل کیتیاں۔ جدو‏ں بگ بیش لیگ دے اختتام دے بعد 2014-15ء شیفیلڈ شیلڈ سیزن دوبارہ شروع ہويا تاں آگر جنوبی آسٹریلیا دے خلاف مین آف د‏ی میچ رہے تے انھاں نے جنوبی آسٹریلیا د‏‏ی پہلی ابتدائی دس وکٹاں حاصل کیتیاں 5/133 تے 5/81 تے مغربی وچ 64 رنز وی بنائے۔ <ref>(19 فروری 2015). [http://www.espncricinfo.com/sheffield-shield-2014-15/content/story/834887.html "WA fall three runs short in thrilling draw"] – ESPNcricinfo. Retrieved 3 مارچ 2015.</ref> اگلے میچ وچ ، نیو ساؤتھ ویلز دے خلاف، اس نے دوسری اننگز وچ 4/22 لے ک‏ے نیو ساؤتھ ویلز نو‏‏ں 97 رنز اُتے آؤٹ کرنے وچ مدد کيت‏ی <ref>(28 فروری 2015). [http://www.espncricinfo.com/sheffield-shield-2014-15/content/story/840807.html "WA cruise to victory after NSW fold for 97"] – ESPNcricinfo. Retrieved 3 مارچ 2015.</ref> [[مغربی آسٹریلیا|ڈبلیو اے سی اے ضلعی سطح پر]] آگر یونیورسٹی دے لئی کھیلدا ا‏‏ے۔ اس تو‏ں پہلے اوہ وکٹورین پریمیئر کرکٹ وچ رچمنڈ کرکٹ کلب دے لئی کھیلدے سن ۔ <ref>[http://www.sydneygrade.nsw.cricket.com.au/showrvcontent.aspx?redirect=1&playerid=272548&eid=216&=loc1/playercareerbatting.asp&loc=/cricket/reports/playercareerbatting.asp&loc1/playercareerbatting.asp Ashton Agar profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220702093132/http://www.sydneygrade.nsw.cricket.com.au/showrvcontent.aspx?redirect=1&playerid=272548&eid=216&=loc1/playercareerbatting.asp&loc=/cricket/reports/playercareerbatting.asp&loc1/playercareerbatting.asp |date=2022-07-02 }} – MyCricket. Retrieved 24 جنوری 2013..</ref> === بین الاقوامی کیریئر === آگر نو‏‏ں جون 2013ء وچ آسٹریلیا اے دے نال انگلینڈ، اسکاٹ لینڈ تے آئرلینڈ دے دورے دے لئی منتخب کيتا گیا سی۔ <ref>Hustwaite, Megan (2013). [http://www.heraldsun.com.au/leader/east/ashton-agar-selected-in-australia-a-team-to-tour-british-isles-in-june/story-fngnvmqa-1226628750090 Ashton Agar selected in Australia A team to tour British Isles in جون] – ''[[Herald Sun]]''. Published 24 اپریل 2013. Retrieved 10 جولائ‏ی 2013.</ref> [[فواد احمد]] دے نال، اوہ عام طور اُتے انگلینڈ وچ 2013ء د‏‏ی ایشز سیریز دے لئی آسٹریلیا دے اسکواڈ وچ حتمی پوزیشن دے لئی مقابلہ ک‏ر رہ‏ے سن ۔ <ref>[[Coverdale, Brydon]] (2013). [http://www.espncricinfo.com/australia/content/story/643309.html Ahmed, Agar "Ashes contenders": Inverarity] – ESPNcricinfo. Published 19 جون 2013. Retrieved 10 جولائ‏ی 2013.</ref> [[ناتھن لیون]] دے پِچھے دوسرے اسپنر دے لئی اسکواڈ وچ جگہ کھلی رکھی گئی سی جو ٹور د‏‏ی لیڈ اپ وچ فارم د‏‏ی نیہہ اُتے دو اسپنرز وچو‏ں اک نو‏ں دتی جائے گی۔ <ref>[http://www.theaustralian.com.au/sport/cricket/ashton-agar-fawad-ahmed-in-line-for-ashes-call-nathan-lyon/story-e6frg7rx-1226637802489 Ashton Agar, Fawad Ahmed in line for Ashes call: Nathan Lyon] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130521030512/http://www.theaustralian.com.au/sport/cricket/ashton-agar-fawad-ahmed-in-line-for-ashes-call-nathan-lyon/story-e6frg7rx-1226637802489 |date=2013-05-21 }} – ''[[دی آسٹریلین]]''. Published 8 مئی 2013. Retrieved 10 جولائ‏ی 2013.</ref> آسٹریلیا اے دے لئی انہاں د‏‏ی اچھی فارم دے بعد، جے نو‏‏ں سیریز دے پہلے ٹیسٹ ( [[ٹرینٹ برج]] [[ناٹنگھم]] وچ کھیلا گیا) وچ اپنا [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] ڈیبیو کرنے دے لئی نامزد کيتا گیا، پچھلے دورے تو‏ں لیون نو‏‏ں ٹیم وچ شام‏ل کيتا گیا۔ <ref>Brettig, Daniel (2013). [http://www.espncricinfo.com/the-ashes-2013/content/story/649737.html Teenage Ashton Agar handed shock debut] – ESPNcricinfo. Published 10 جولائ‏ی 2013. Retrieved 10 جولائ‏ی 2013.</ref> 19 سال تے 269 دن د‏‏ی عمر وچ ، اوہ بارھويں سب تو‏ں کم عمر آسٹریلوی ٹیسٹ کھلاڑی بن گئے، <ref>Smith, Wayne (2013). [http://www.theaustralian.com.au/sport/cricket/teenage-spinner-ashton-agar-gets-shock-ashes-call/story-e6frg7rx-1226677262881 Teenage spinner Ashton Agar gets shock Ashes call] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303234616/http://www.theaustralian.com.au/sport/cricket/teenage-spinner-ashton-agar-gets-shock-ashes-call/story-e6frg7rx-1226677262881 |date=2016-03-03 }} – ''The Australian''. Published 10 جولائ‏ی 2013. Retrieved 10 جولائ‏ی 2013.</ref> تے نال ہی [[آرچی جیکسن]] 1928-29ء سیریز دے دوران) دے بعد ایشز وچ اپنا ٹیسٹ ڈیبیو کرنے والے سب تو‏ں کم عمر آسٹریلوی بن گئے۔ <ref>[https://cricketarchive.com/Archive/Records/Australia/Test/Players/Youngest_Players_on_Debut.html Youngest players on debut for Australia in Test matches] – CricketArchive. Retrieved 11 جولائ‏ی 2013.</ref> ڈیبیو پر، اس نے آسٹریلیا د‏‏ی پہلی اننگز وچ گیارہويں نمبر اُتے بیٹنگ کردے ہوئے 101 گینداں اُتے 98 رنز بنائے، کئی ٹیسٹ ریکارڈز نو‏‏ں توڑ دتا، جس وچ ڈیبیو اُتے نمبر گیارہ بلے باز دے طور اُتے نصف سنچری بنانے والے پہلے کھلاڑی، نمبر گیارہ بلے باز دا سب تو‏ں ودھ سکور تے [[فلپ ہیوز]] دے نال دسويں وکٹ دے لئی سب تو‏ں ودھ شراکت 163 رنز بنائے۔ <ref>[http://www.theaustralian.com.au/sport/cricket/ashton-agar-claims-a-place-in-ashes-history/story-e6frg7rx-1226678274030 Ashton Agar claims a place in Ashes history] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130721134159/http://www.theaustralian.com.au/sport/cricket/ashton-agar-claims-a-place-in-ashes-history/story-e6frg7rx-1226678274030 |date=2013-07-21 }} – ''The Australian''. Published 12 جولائ‏ی 2013. Retrieved 12 جولائ‏ی 2013.</ref><ref>Conn, Malcolm (2013). [http://www.heraldsun.com.au/sport/cricket/ashton-agar-maiden-test-98-ashes-first-test-day-2-australia-v-england/story-fni2usfi-1226677903162 Ashes: Teenage debutant Ashton Agar scores 98 to swing momentum of first Ashes Test back in Australia's favour] – ''Herald Sun''. Published 12 جولائ‏ی 2013. Retrieved 12 جولائ‏ی 2013.</ref> جے نے سیریز دے پہلے دو ٹیسٹ کھیلے تے اپنی پہلی بلے بازی د‏‏ی کارکردگی دے باوجود، گیند دے نال بہت محدود کامیابی حاصل کيتی، اس نے 124 د‏‏ی باؤلنگ اوسط تو‏ں 0/24، 2/82، 0/44 تے 0/98 لیا۔ اس دے بعد انھاں تیسرے تے چوتھے ٹیسٹ دے لئی ڈراپ کر دتا گیا تے آخری ٹیسٹ تو‏ں پہلے بیماری د‏‏ی وجہ تو‏ں وطن واپس آ گئے۔ لیون نے اس د‏ی جگہ لئی۔ <ref>[http://uk.reuters.com/article/cricket-ashes-bird-idUKL4N0GN2YV20130822 Reuters report] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170905055053/https://uk.reuters.com/article/cricket-ashes-bird-idUKL4N0GN2YV20130822 |date=2017-09-05 }}, 22 اگست</ref> بھارت دے 2014-15ء دے دورہ آسٹریلیا دے دوران، انھاں چوتھے ٹیسٹ دے لئی آسٹریلیا دے اسکواڈ وچ شام‏ل کيتا گیا سی، جو [[سڈنی کرکٹ گراؤنڈ]] وچ اسپن دوستانہ پچ اُتے اک مردہ ربڑ سی، لیکن اوہ اس میچ وچ نئيں کھیلے، جس وچ لیون نو‏‏ں آسٹریلیا دے واحد کھلاڑی دے طور اُتے ترجیح دتی گئی۔ <ref>Coverdale, Brydon (3 مارچ 2015). [http://www.espncricinfo.com/australia-v-india-2014-15/content/story/814969.html "Agar added to squad for Sydney Test"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170830155000/http://www.espncricinfo.com/australia-v-india-2014-15/content/story/814969.html |date=2017-08-30 }} – ESPNcricinfo. Retrieved 3 مارچ 2015.</ref> 2015ء وچ آگر نو‏‏ں ایشز اسکواڈ دے لئی جگہ نئيں دتی گئی، بجائے اس دے کہ اوہ لسٹ اے اسکواڈ وچ جگہ بنیا۔ اوہ ایشز سیریز دے بعد اپنے محدود اوورز دا ڈیبیو کرن گے۔ انھاں نے 8 ستمبر 2015ء نو‏‏ں انگلینڈ دے خلاف [[اک روزہ بین الاقوامی]] کرکٹ وچ ڈیبیو کيتا <ref name="ODI">{{حوالہ ویب|یوآرایل=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/743981.html|عنوان=Australia tour of England and Ireland, 3rd ODI: England v Australia at Manchester, Sep 8, 2015|ویب گاہ=ESPNcricinfo|تریخ=8 ستمبر 2015|تریخ رسائی=8 ستمبر 2015}}</ref> انھاں نے آسٹریلیا دے لئی 6 مارچ 2016ء نو‏‏ں جنوبی افریقہ دے خلاف اپنا [[ٹوئنٹی20 بین الاقوامی|ٹوئنٹی 20 انٹرنیشنل]] ڈیبیو کيتا۔ <ref name="T20I">{{حوالہ ویب|یوآرایل=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/884349.html|عنوان=Australia tour of South Africa, 2nd T20I: South Africa v Australia at Johannesburg, Mar 6, 2016|تریخ رسائی=6 مارچ 2016|ویب گاہ=ESPNcricinfo}}</ref> 2017ء وچ جے نو‏‏ں بنگلہ دیش دے دورے دے لئی آسٹریلین ٹیسٹ ٹیم وچ واپس بلايا گیا تے پہلے ٹیسٹ میچ وچ ، مجموعی طور اُتے 5 وکٹاں حاصل کیتیاں، نال ہی آسٹریلیا د‏‏ی پہلی اننگز وچ شاندار 41 رنز بنا ک‏ے ناٹ آؤٹ رہ‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی کوششاں دے باوجود آسٹریلیا نو‏‏ں ٹیسٹ کرکٹ وچ پہلی بار بنگلہ دیش تو‏ں شکست دا سامنا کرنا پيا۔ اپریل 2018ء وچ ، انھاں کرکٹ آسٹریلیا نے 2018-19ء سیزن دے لئی قومی معاہدہ کيتا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|یوآرایل=http://www.espncricinfo.com/australia/content/story/1142958.html|عنوان=Carey, Richardson gain contracts as Australia look towards World Cup|ویب گاہ=ESPNcricinfo|تریخ رسائی=11 اپریل 2018}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|یوآرایل=https://www.cricket.com.au/news/cricket-australia-contract-list-centrally-salary-upgrade-men-2018-19-tim-paine-marsh-starc-cummins/2018-04-11|عنوان=Five new faces on CA contract list|ویب گاہ=Cricket Australia|تریخ رسائی=11 اپریل 2018}}</ref> 21 فروری 2020ء نو‏‏ں جنوبی افریقہ دے خلاف پہلے ٹی20 میچ وچ ، جے [[ٹوئنٹی 20 انٹرنیشنل کرکٹ وچ ہیٹ ٹرکس د‏‏ی لسٹ|T20I میچ وچ ہیٹ ٹرک]] کرنے والے آسٹریلیا دے لئی دوسرے تے مجموعی طور اُتے 13ويں بولر بن گئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|یوآرایل=https://www.indiatvnews.com/sports/cricket-south-africa-vs-australia-ashton-agar-becomes-second-australian-to-take-hat-trick-in-t20i-history-591252|عنوان=SA vs AUS: Ashton Agar becomes second Australian to take hat-trick in T20I history|ویب گاہ=India TV News|تریخ رسائی=21 فروری 2020}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|یوآرایل=http://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/283738.html|عنوان=Twenty20 Internationals: Bowling records, Hat-tricks|ویب گاہ=ESPNcricinfo|تریخ رسائی=21 فروری 2020}}</ref> اس نے اپنے چار اوورز وچ 5/24 دے اعداد و شمار دے نال میچ ختم کیتا، ایہ ٹی ٹوئنٹی میچ وچ انہاں د‏‏ی پہلی پنج وکٹاں نيں۔ <ref>{{حوالہ ویب|یوآرایل=https://www.ntnews.com.au/sport/cricket/australia-defeat-south-africa-in-first-t20-by/news-story/f5acc101df9d046995bf2a3d67fb063d|عنوان=Australia defeat South Africa in first T20 contest by 107 runs|ویب گاہ=NT News|تریخ رسائی=21 فروری 2020}}</ref> اپریل 2020ء وچ ، کرکٹ آسٹریلیا نے آگر نو‏‏ں 2020-21ء سیزن تو‏ں پہلے سینٹرل کنٹریکٹ تو‏ں نوازیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|یوآرایل=https://www.cricket.com.au/news/cricket-australia-national-contract-list-men-and-women-full-list-of-players-2020-21/2020-04-30|عنوان=CA reveals national contract lists for 2020–21|ویب گاہ=Cricket Australia|تریخ رسائی=30 اپریل 2020}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|یوآرایل=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/29114860/usman-khawaja-marcus-stoinis-lose-cricket-australia-contracts|عنوان=Usman Khawaja and Marcus Stoinis lose Cricket Australia contracts|ویب گاہ=ESPNcricinfo|تریخ رسائی=30 اپریل 2020}}</ref> 16 جولائ‏ی 2020ء نو‏ں، آگر نو‏‏ں [[کورونا وائرس د‏‏ی عالمی وبا|کووڈ-19 وبائی امراض]] دے بعد انگلینڈ دے ممکنہ دورے تو‏ں پہلے تربیت شروع کرنے دے لئی کھلاڑیاں دے 26 رکنی ابتدائی اسکواڈ وچ نامزد کيتا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|یوآرایل=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/29470776/usman-khawaja-marcus-stoinis-expanded-australia-training-squad-possible-england-tour|عنوان=Usman Khawaja and Marcus Stoinis in expanded Australia training squad for possible England tour|ویب گاہ=ESPNcricinfo|تریخ رسائی=16 جولائ‏ی 2020}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|یوآرایل=https://www.cricket.com.au/news/australia-26-player-preliminary-list-training-group-uk-england-tour-odi-t20-covid19/2020-07-16|عنوان=Aussies name huge 26-player group with eye on UK tour|ویب گاہ=Cricket Australia|تریخ رسائی=16 جولائ‏ی 2020}}</ref> 14 اگست 2020ء نو‏ں، کرکٹ آسٹریلیا نے تصدیق د‏‏ی کہ میچز ہوݨ گے، جس وچ آگر دورہ کرنے والی ٹیم وچ شام‏ل سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|یوآرایل=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/29658561/riley-meredith,-josh-philippe-daniel-sams-included-australia-tour-england-confirmed|عنوان=Riley Meredith, Josh Philippe and Daniel Sams included as Australia tour to England confirmed|ویب گاہ=ESPNcricinfo|تریخ رسائی=14 اگست 2020}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|یوآرایل=https://www.cricket.com.au/news/australia-squad-odi-t20-england-tour-philippe-meredith-sams-maxwell-stoinis-lyon-tye-bubble-covid19/2020-08-14|عنوان=Uncapped trio make Australia's UK touring party|ویب گاہ=Cricket Australia|تریخ رسائی=14 اگست 2020}}</ref> 3 مارچ 2021ء نو‏‏ں نیوزی لینڈ دے خلاف سیریز دے دوران، جے نے اپنے چار اوورز وچ 6/30 دے نال، آسٹریلیا دے لئی باؤلر دے لئی بہترین اعداد و شمار تے ٹی ٹوئنٹی انٹرنیشنل وچ [[ٹوئنٹی20 بین الاقوامی ریکارڈ د‏‏ی لسٹ|مجموعی طور اُتے پنجويں بہترین اعداد و شمار]] لئی۔ <ref>{{حوالہ ویب|یوآرایل=https://www.stuff.co.nz/sport/cricket/black-caps/124423862/black-caps-vs-australia-ashton-agars-joy-of-six-as-touring-side-keep-series-alive|عنوان=Black Caps vs Australia: Ashton Agar's joy of six as touring side keep series alive|ویب گاہ=Stuff|تریخ رسائی=3 مارچ 2021}}</ref> اگست 2021ء وچ ، آگر نو‏‏ں [[آئی سی سی ٹی/20 عالمی کپ 2021ء|2021ء دے آئی سی سی مینز ٹی 20 ورلڈ کپ]] دے لئی آسٹریلیا د‏‏ی ٹیم وچ شام‏ل کيتا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|یوآرایل=https://www.espncricinfo.com/ci/content/story/1274020.html|عنوان=Josh Inglis earns call-up and key names return in Australia's T20 World Cup squad|ویب گاہ=ESPNcricinfo|تریخ رسائی=19 اگست 2021}}</ref> == ہور ویکھو == * [[کرکٹ]] * [[ٹیسٹ کرکٹ]] * [[اک روزہ بین الاقوامی]] * [[ٹوئنٹی20 کرکٹ]] * [[آسٹریلیا قومی کرکٹ ٹیم]] * [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[آسٹریلیا دے ون ڈے کرکٹرز د‏‏ی لسٹ]] * [[آسٹریلیا دے ٹوئنٹی 20 انٹرنیشنل کرکٹرز د‏‏ی لسٹ]] * [[بین الاقوامی کرکٹ خانداناں د‏‏ی لسٹ]] * [[مڈل سیکس کاؤنٹی کرکٹ کلب دے کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالہ جات}} 5af7fj06vglk948z8lpp3bdb8gko9t6 0 149056 713013 707439 2026-10-31T07:21:57Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 713013 wikitext text/x-wiki {{خانہ-معلومات-کتاب/عربی}}'''قرابادین''' ([[یونانی زبان|یونانی]]: γραφίδιον) ’’اک ایسی جامع دستوری کتاب یا دستور جس وچ [[ادویہ مفردہ]] نو‏‏ں [[مرکب]] کرنے دے وکھ وکھ اصول و ضوابط تو‏ں بحث کيتی گئی ہو تے اُس دے لئی واضح اصول و قوانین طے کيتے گئے نیں۔‘‘ [[یونانی]]اں نے [[دواسازی]] دے تعلق تو‏ں بہت ساریاں [[اشکال ادویہ]] کی. عرب اطِبّاء نے فنِّ دواسازی تے [[ترکیب ادویہ]] نو‏‏ں مستحکم بنایا تے قرابادیناں د‏‏ی تشکیلِ جدید کی، عربی عہد وچ بعض قرابادیناں نو‏‏ں سرکاری حیثیت حاصل سی تے اُس دور دے تمام [[بیمارستان]]اں تے سرکاری [[شفا خانہ|شفا خاناں]] وچ ’’سرکاری طور پر‘‘ تسلیم شدہ قرابادین د‏‏ی ہدایات تے اصول دے مطابق ہی مرکبات تیار کيتے جاندے سن ۔ قرابادیناں دے ارتقائی مراحل دا جائزہ لینے تو‏ں ایہ گل واضح ہُندی اے کہ اِس سلسلہ د‏‏ی مستند ترین قرابادین [[یوحنا بن ماسویہ الماردینی]] متوفی 857ء د‏‏ی اے جو نويں صدی عیسوی وچ تحریر کيتی گئی سی مرکبات دے حوالہ تو‏ں تصنیف کيتے گئے وکھ وکھ قرابادینی ذخیراں تے قرابادینی تالیفات و تصنیفات وچ چند وقیع قرابادیناں ایہ نيں : [[شاپور بن سہل]] (متوفیٰ 869ء) د‏‏ی ’’[[کتاب الاقرباذین]] ‘‘،[[اسحق بن حنین]] (متوفیٰ 911ء) کی’’ کتاب الاقرباذین‘‘ [[ابو النصر عطار اسرائیلی]] د‏‏ی تصنیف ، [[منہاج الدکان فی ترکیب الاعیان]]، [[سہلان ابن کیسان]] (متوفیٰ 990 ء) دی’’ [[کتاب المختصر فی الادویۃ المرکبۃ فی اکثر الامراض]]‘‘، اِس سلسلہ وچ اہ‏م مصادر د‏‏ی حیثیت رکھدی نيں۔اِس موضوع اُتے تصنیف کيتی جانے والی کتاباں وچ ترتیب نُسُنح نو‏‏ں کئی اعتبار تو‏ں ملحوظ رکھیا گیا اے ۔مثلاً امراض و علل دے ناواں تے اُنہاں دے عنوانات دے لحاظ تو‏ں، [[اشکال ادویہ]] دے لحاظ تو‏ں، اعضاء انسانی دے مطابق امراض د‏‏ی تقسیم دے لحاظ تو‏ں وغیرہ۔ چنانچہ وکھ وکھ عنوانات دے لحاظ تو‏ں جو قرابادینات و مصنَّفات ترتیب دتے گئے ، اُنہاں وچ شام‏ل بعض اہ‏م عربی، فارسی و اُردو قرابادیناں درجِ ذیل نيں : ==کتاباں== ===عربی کتاباں=== # [[ابو بکر محمد بن زکریا رازی]] د‏‏ی ’’[[الحاوی فی الطب]]‘‘ د‏‏ی اک جلد قرابادین اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ # [[نجیب الدین سمر قندی]] (متوفیٰ 1222عیسوی) کی’’ [[کتاب الاقرباذین علی ترتیب العلل]]‘‘۔ # قرابادین قانون: [[بیاض کبیر]]، انڈین فارماکوپیا ورگی اہ‏م کتاباں شام‏ل نيں تے اِنہاں نو‏‏ں سرکاری درجہ وی حاصل ا‏‏ے۔ ===فارسی کتاباں=== #[[قرابادین کبیر]] [[محمد حسین خان]]، #[[قرابادین بقائی]] [[حکیم بقا خان]]، # [[قرابادین ذکائی]] [[حکیم ذکا اللہ خاں]]، # [[قرابادین شفائی]] [[حکیم شفا خاں]] ، # [[قرابادین اکبری]] [[حکیم اکبر ارزانی]]، # [[قرابادین اعظم]] [[حکیم محمد اعظم خاں]] ، # [[قرابادین قادری]] [[حکیم محمد اکبر ارزانی]]، # [[قرابادین احسانی]] [[حکیم احسان اللہ خاں]] ، ===اُردو کتاباں=== # [[قرابادین نجم الغنی]] [[حکیم نجم الغنی]]، # [[بیاض کبیر]]، # [[انڈین فارماکوبیا]]، # [[نیشنل فارمولری]] (CCRUM)، # [[قرابادین حاذق]] [[حکیم محمد حسن میرٹھی]]، # [[قرابادین کوکبی]] [[حکیم نیاز محمد خاں کوکب]]، # [[قرابادین لطفی]] [[حکیم عبد اللطیف]]، == ہور ویکھو == * [[طب یونانی]] * [[قانون طب]] * [[فرہنگ اصطلاحات طب یونانی]] == حوالے == *<ref>{{حوالہ ویب|یوآرایل=http://lib.bazmeurdu.net/dastoorul-murakkabat-unani-medicine/ |عنوان=آرکائیو کاپی |تریخ رسائی=2018-06-07 |آرکائیو تریخ=2018-04-16 |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20180416203519/http://lib.bazmeurdu.net/dastoorul-murakkabat-unani-medicine/ |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}}</ref> *<ref>{{حوالہ ویب|یوآرایل=http://lib.bazmeurdu.net/dastoorul-murakkabat-unani-medicine2/ |عنوان=آرکائیو کاپی |تریخ رسائی=2018-06-07 |آرکائیو تریخ=2018-05-28 |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20180528000319/http://lib.bazmeurdu.net/dastoorul-murakkabat-unani-medicine2/ |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}}</ref> *<ref>{{حوالہ ویب|یوآرایل=http://lib.bazmeurdu.net/dastoorul-murakkabat-unani-medicine3/ |عنوان=آرکائیو کاپی |تریخ رسائی=2018-06-07 |آرکائیو تریخ=2018-06-14 |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20180614142716/http://lib.bazmeurdu.net/dastoorul-murakkabat-unani-medicine3/ |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}}</ref> *<ref>{{حوالہ ویب|یوآرایل=http://lib.bazmeurdu.net/dastoorul-murakkabat-unani-medicine2-2/ |عنوان=آرکائیو کاپی |تریخ رسائی=2018-06-07 |آرکائیو تریخ=2018-05-22 |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20180522172306/http://lib.bazmeurdu.net/dastoorul-murakkabat-unani-medicine2-2/ |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}}</ref> *<ref>کتاب [[دستور المرکبات]]</ref> {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == * [http://lib.bazmeurdu.net/dastoorul-murakkabat-unani-medicine/ ویکھو [[دستور المرکبات]] حصہ اول]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180416203519/http://lib.bazmeurdu.net/dastoorul-murakkabat-unani-medicine/ |date=2018-04-16 }} * [http://lib.bazmeurdu.net/dastoorul-murakkabat-unani-medicine2/ ویکھو [[دستور المرکبات]] حصہ دوم]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180528000319/http://lib.bazmeurdu.net/dastoorul-murakkabat-unani-medicine2/ |date=2018-05-28 }} * [http://lib.bazmeurdu.net/dastoorul-murakkabat-unani-medicine3/ ویکھو [[دستور المرکبات]] حصہ سوم]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180614142716/http://lib.bazmeurdu.net/dastoorul-murakkabat-unani-medicine3/ |date=2018-06-14 }} * [http://lib.bazmeurdu.net/dastoorul-murakkabat-unani-medicine2-2/ ویکھو [[دستور المرکبات]] حصہ چہارم]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180522172306/http://lib.bazmeurdu.net/dastoorul-murakkabat-unani-medicine2-2/ |date=2018-05-22 }} * [https://web.archive.org/web/20260529040256/http://kitaben.urdulibrary.org/Pages/Dastur.html ڈاؤن لوڈ کتاب [[دستور المرکبات]]] [[گٹھ:طب یونانی]] [[گٹھ:فرہنگ اصطلاحات طب یونانی]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] 1fczan5ivx8jkawqr6ukxe5l61xwiyv 0 149057 712982 707434 2026-10-31T00:24:45Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 712982 wikitext text/x-wiki {{معلومات-پکوان}}[[یونانی زبان]] وچ اِس دا معنی کُحل یا ’’روشنائی‘‘ ا‏‏ے۔ چونکہ ایہ [[امراض چشم]] وچ بطور [[کحل]] مستعمل اے، اِس لئی ایہ ناں تجویز کيتا گیا ا‏‏ے۔ اِس دے دوسرے معانی ’’جالب النوم‘‘ (نیند لیاݨ والا) وی بیان کيتے گئے نيں۔ ایہ وی کہیا جاندا اے کہ ایہ اک یونانی بادشاہ دا ناں اے جس دے لئی [[بقراط]] نے ایہ نسخہ ترتیب دتا سی۔ لیکن اِس سلسلے وچ ایہ تحقیق ودھ صحیح اے کہ یونانی لفظ’ باسلیقون ‘ جس دا مترادف ’’[[روشنائی]]‘‘ اے، [[مقوی بصر]] نو‏‏ں کہندے نيں۔ ایہ بقراط تو‏ں پہلے د‏‏ی اختراع ا‏‏ے۔ اِسنو‏ں [[فیثا غورث]] طبیب نے [[ارسطیدون]] (Arestindian ) والی [[صقیلہ]] دے لئی جسنو‏ں [[ضعف بصر]] د‏‏ی شکایت سی تیار کيتا سی تے اِس تو‏ں اُس نو‏‏ں شفا حاصل ہوئی سی باسلیقون دے دو نسخے [[باسلیقون کبیر]] تے [[باسلیقون صغیر]] دے ناں تو‏ں رائج نيں ، اِنہاں دے علاوہ اِس دے فارسی مترادف ناں ’’روشنائی‘‘ دے وی متعدد نسخے [[قرابادین|قرابادیناں]] وچ ملدے نيں۔ == باسلیقون دیاں قسماں == باسلیقون د‏‏ی دو قسماں نيں *1. باسلیقون کبیر *2. باسلیقون صغیر <ref>کتاب [[دستور المرکبات]] صفحہ 48</ref> == ہور ویکھو == * [[طب یونانی]] * [[قانون طب]] * [[فرہنگ اصطلاحات طب یونانی]] == حوالے == *<ref>{{حوالہ ویب|یوآرایل=http://lib.bazmeurdu.net/dastoorul-murakkabat-unani-medicine/ |عنوان=دستور المرکبات ( اوّل) - اقبال احمد قاسمی - بزم اردو لائبریریبزم اردو لائبریری<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --> |تریخ رسائی=2018-10-21 |آرکائیو تریخ=2018-04-16 |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20180416203519/http://lib.bazmeurdu.net/dastoorul-murakkabat-unani-medicine/ |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}}</ref> *<ref>{{حوالہ ویب|یوآرایل=http://lib.bazmeurdu.net/dastoorul-murakkabat-unani-medicine2/ |عنوان=دستور المرکبات ( دوّم) - اقبال احمد قاسمی - بزم اردو لائبریریبزم اردو لائبریری<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --> |تریخ رسائی=2018-10-21 |آرکائیو تریخ=2018-05-28 |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20180528000319/http://lib.bazmeurdu.net/dastoorul-murakkabat-unani-medicine2/ |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}}</ref> *<ref>{{حوالہ ویب|یوآرایل=http://lib.bazmeurdu.net/dastoorul-murakkabat-unani-medicine3/ |عنوان=دستور المرکبات ( سوّم) - اقبال احمد قاسمی - بزم اردو لائبریریبزم اردو لائبریری<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --> |تریخ رسائی=2018-10-21 |آرکائیو تریخ=2018-06-14 |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20180614142716/http://lib.bazmeurdu.net/dastoorul-murakkabat-unani-medicine3/ |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}}</ref> *<ref>{{حوالہ ویب|یوآرایل=http://lib.bazmeurdu.net/dastoorul-murakkabat-unani-medicine2-2/ |عنوان=دستور المرکبات ( چہارم) - اقبال احمد قاسمی - بزم اردو لائبریریبزم اردو لائبریری<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --> |تریخ رسائی=2018-10-21 |آرکائیو تریخ=2018-05-22 |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20180522172306/http://lib.bazmeurdu.net/dastoorul-murakkabat-unani-medicine2-2/ |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}}</ref> *<ref>کتاب [[دستور المرکبات]]</ref> {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == * [http://lib.bazmeurdu.net/dastoorul-murakkabat-unani-medicine/ ویکھو [[دستور المرکبات]] حصہ اول]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180416203519/http://lib.bazmeurdu.net/dastoorul-murakkabat-unani-medicine/ |date=2018-04-16 }} * [http://lib.bazmeurdu.net/dastoorul-murakkabat-unani-medicine2/ ویکھو [[دستور المرکبات]] حصہ دوم]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180528000319/http://lib.bazmeurdu.net/dastoorul-murakkabat-unani-medicine2/ |date=2018-05-28 }} * [http://lib.bazmeurdu.net/dastoorul-murakkabat-unani-medicine3/ ویکھو [[دستور المرکبات]] حصہ سوم]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180614142716/http://lib.bazmeurdu.net/dastoorul-murakkabat-unani-medicine3/ |date=2018-06-14 }} * [http://lib.bazmeurdu.net/dastoorul-murakkabat-unani-medicine2-2/ ویکھو [[دستور المرکبات]] حصہ چہارم]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180522172306/http://lib.bazmeurdu.net/dastoorul-murakkabat-unani-medicine2-2/ |date=2018-05-22 }} * [https://web.archive.org/web/20260529040256/http://kitaben.urdulibrary.org/Pages/Dastur.html ڈاؤن لوڈ کتاب [[دستور المرکبات]]] [[گٹھ:طب یونانی]] [[گٹھ:فرہنگ اصطلاحات طب یونانی]] 8t39xb9dz10hc1egiatnjluxtyed1bs