وکیپیڈیا pnbwiki https://pnb.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%DB%81%D9%84%D8%A7_%D8%B5%D9%81%DB%81 MediaWiki 1.48.0-wmf.3 first-letter میڈیا خاص گل بات ورتنوالا ورتن گل بات وکیپیڈیا ویونت گل بات فائل فائل گل بات میڈیا وکی میڈیاوکی گل بات سانچہ سانچہ گل بات ہتھونڈائی ہتھونڈائی گل بات گٹھ گٹھ گل بات TimedText TimedText talk ماڈیول ماڈیول گل بات Event Event talk 0 1961 713240 649158 2026-11-06T21:22:24Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 713240 wikitext text/x-wiki {{خانۂ معلومات ملک |مقامی_نام = Repoblikan’i Madagasikara<br/>République de Madagascar<br/>جمہوریہ مڈغاسکر(مداغاسکاغ) |روايتی_لمبا_نام = مڈغاسکر(مداغاسکاغ) |عمومی_نام = مڈغاسکر(مداغاسکاغ) |پرچم_تصویر = Flag of Madagascar.svg |نشان_امتیاز_تصویر = Coat of arms of Madagascar.svg |نشان_امتیاز_قسم = |قومی_شعار = Tanindrazana, Fahafahana, Fandrosoana<br/><center>(اجداد کا وطن، آزادی، ترقی)</center> |نقشہ_تصویر = MDG orthographic.svg |قومی_ترانہ = Ry Tanindraza nay malala o |دار_الحکومت = [[اینٹانانیریو]](انتانان آری وو) |latd = 18 |latm= 55 |latNS= جنوب |longd= 47 |longm= 31 |longEW= مشرق |عظیم_شہر = [[انتاناناریوو]](انتانان آری وو) |دفتری_زبانیں = مالاگاسی، فرانسیسی |حکومت_قسم = جمہوریہ (صدارتی نظام) |راہنما_خطاب = صدر<br/>وزیرِ اعظم |راہنما_نام = آندرے راجوئیلینا<br/>کرسچین نٹسے |خودمختاری_قسم = آزادی |تسلیمشدہ_واقعات = - تاریخِ آزادی |تسلیمشدہ_تواریخ = فرانس سے<br/>26 جون 1960ء |یویو_رکنیت_تاریخ = |رقبہ_مقدار = 587041 |رقبہ_ = 587041 |areami²= 226658 |رقبہ_درجہ = 45 |فیصد_پانی = 0.13 |آبادی_تخمینہ = 19,683,000 |آبادی_تخمینہ_سال = 2007 |آبادی_تخمینہ_درجہ = 55 |آبادی_مردم_شماری = 12238914 |آبادی_مردم_شماری_سال = 1993 |آبادی_کثافت = 32 |آبادی_کثافت_درجہ = 179 |population_densitymi² = 83 |جی_ڈی_پی_پی_پی_پی_سال = 2007 |جی_ڈی_پی_پی_پی_پی = 19.95 ارب [[بین الاقوامی ڈالر]] |جی_ڈی_پی_پی_پی_پی_درجہ = 116 واں |جی_ڈی_پی_پی_پی_پی_فیکس = 1000 [[بین الاقوامی ڈالر]] |جی_ڈی_پی_پی_پی_پی_فیکس_درجہ = 170 واں |ایچ_ڈی_آئی_سال = 2007 |ایچ_ڈی_آئی = 0.533 |ایچ_ڈی_آئی_درجہ = 143 |ایچ_ڈی_آئی_زمرہ = متوسط |سکہ_ = مالاگاسی فرانک |سکہ_کوڈ = MGF |منطقۂ_وقت = مشرقی افریقی وقت (EAT) |یو_ٹی_سی_تفریق = 3 |منطقۂ_وقت_ڈی_ایس_ٹی = غیر مستعمل |یو_ٹی_سی_تفریق_ڈی_ایس_ٹی = 3 |cctld = [[mg.|.mg]] |کالنگ_کوڈ = 261 }} '''مڈغاسکر''' [[وڈا سمندر ہند]] چ [[افریقہ]] دے چڑھدے دکھنی کنڈیاں ول اک جزیرہ دیس اے۔587,000 مربع کلومیٹر/ 226,597 مربع میل تھاں نال اے [[دنیا]] دا چوتھا وڈا جزیرہ اے۔ 1896 چ ایدے تے فرانس نے مل مار لیا تے [[فرانس]] دا راج ایتھے 1960 تک ریا۔ مڈغاسکر دی لوک گنتی 22,005,222 اے۔ مڈغاسکر دی دیسی بولی [[مالاگاسی]] ایے۔ مڈغاسکر دا [[راجگڑھ]] [[انٹاناناریوو]] اے۔ '''مڈگاسكر'''، (پرانا ناں: '''مالاگاسی''') [[بحر ہند]] وچ [[افریقا]] دے مشرقی طرف واقع جزیرے اُتے مشتمل ملک ا‏‏ے۔ اہ‏م جزیرے، جسنو‏ں مڈگاسكر(مداغاسکاغ) کہیا جاندا اے دنیا دا چوتھا سب تو‏ں وڈا [[جزیرہ]] ا‏‏ے۔ اس ملک د‏‏ی دو تہائی آبادی بین الاقوامی خط افلاس (1.25 امریکی ڈالر روزانہ) تو‏ں تھلے زندگی بسر کر رہ‏ی ا‏‏ے۔ اس دا راجگڑھ [[اینٹانانیریو]]('''انتانان آری وو''') ا‏‏ے۔ اس لئی سرکاری بولی فرانسیسی تے مالاگاسی ا‏‏ے۔ '''مڈغاسکر(مداغاسکاغ)''' وچ جس وچ وڈی مقدار وچ پانی ذخیرہ کرنے د‏‏ی صلاحیت موجود ہُندی ا‏‏ے۔ مڈغاسکر(مداغاسکاغ) وچ پایا جانے والا [[باﺅ باب]] نامی درخت نو‏‏ں خاص اہمیت حاصل ا‏‏ے۔ اس دیوہیکل درخت نو‏‏ں پانی ذخیرہ کرنے د‏‏ی قوت د‏‏ی وجہ تو‏ں جزیرہ مڈغاسکر(مداغاسکاغ) دا خزانہ وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ [[باﺅباب]] درختاں د‏‏ی ایتھ‏ے اٹھ قسماں پائی جاندیاں نيں۔ مزیدار گل ایہ اے کہ پانی ذخیرہ کرنے والا ایہ درخت مڈغاسکر(مداغاسکاغ) د‏‏ی بنجر زمیناں اُتے نمو پاندا ا‏‏ے۔ اس دا تنا بوتل نما ہُندا اے جس وچ وڈی مقدار وچ پانی جمع رہندا ا‏‏ے۔ اک اندازے دے مطابق اس درخت دے تنے وچ اک لکھ ویہہ ہزار لیٹر پانی جمع کرنے د‏‏ی گنجائش ہُندی اے، جو اس بنجر علاقے وچ انساناں تے جنگلی حیات دے لئی زندگی د‏‏ی علامت سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ اس درخت د‏‏ی اک ہور گل جو حیرت انگیز اے، اوہ ایہ کہ اس د‏ی جڑاں زمین تو‏ں باہر ہوا وچ ہُندیاں نيں۔ == جغرافیہ == [[فائل:Madagascar sat.png|300px|'''مڈغاسکر''' دا خلائی منطر آسمان توں]] '''مڈغاسکر''' اک [[جزیرہ]] ملک اے ــ جو [[افریقا]] دے مشرکی حصہ وچ موجود اے ــ اس دا رقبہ (تقریباً) '''587،000''' کلومیٹر اے ــ '''مڈغاسکر''' پنج وڈے [[جغرافیہ|جغرافیائی]] خطےآں وچ تقسیم کیتا جا سکدا اے : '''مشرقی ساحل، تصاراتنانا میسِف، مرکزی پہاڑاں، مغربی کنارے تے جنوب مغرب''' ــ [[فائل:Madagascar topo.jpg|thumb|10000px|کبھے|زمینی مہفوف تے بلندی و نیچائ نقشہ]] '''مڈگاسکر''' وچ [[پہاڑ]] وی موجود نيں تے میدان وی ــ === موسم === [[فائل:Madagascar map of Köppen climate classification.svg|thumb|موسمی نقشہ]] '''مڈغاسکر''' وچ زیادہ تر دو موسم پائے جاندے نيں: '''خشکی''' تے '''برسا‏‏ت''' ــ دراصل گرمی دا موسم [[برسا‏‏ت]] دا ہُندا اے تے خشکی دا موسم سردی کہلاندا اے ــ == تقسیم == {| class="wikitable sortable" style="margin: 1em auto 1em auto;" |+ '''علاقہ جات تے سابقہ صوبے<ref>{{cite book | first = Eliane | last = Ralison | first2 = Frans | last2 = Goossens | editor-last = World Food Programme | title = Madagascar: profile des marches pour les evaluations d'urgence de la securite alimentaire | series = Strengthening Emergency Needs Assessment Capacity | date = January 2006 | page = 3 | place = Rome, Italy | publisher = Katholieke Universiteit Leuven | url = http://documents.wfp.org/stellent/groups/public/documents/ena/wfp086538.pdf | accessdate = 14 January 2012 | archiveurl = http://www.webcitation.org/64jbiYSCf | archivedate = 14 January 2012 | language = fr}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120207020754/http://documents.wfp.org/stellent/groups/public/documents/ena/wfp086538.pdf |date=7 February 2012 }}</ref> ''' !نويں علاقہ جات !! سابقہ<br />صوبے !! رقبہ<br />مربع&nbsp;کلومیٹر !! آبادی<br />2013 تخمینہ<ref>Institut National de la Statistique, Madagascar.</ref> |- | [[دیانا علاقہ]] (1) || [[انتسیرانانا صوبہ]]||align="right"| 19,266 ||align="right"| 700,021 |- | [[ساوا علاقہ]] (2) || [[انتسیرانانا صوبہ]]||align="right"| 25,518 ||align="right"| 980,807 |- | [[ایتاسی علاقہ]] (3) || [[انتاناناریوو صوبہ]]||align="right"| 6,993 ||align="right"| 732,834 |- | [[آنالامنگیا]] (4) || [[انتاناناریوو صوبہ]]||align="right"| 16,911 ||align="right"| 3,348,794 |- | [[والینانکاراترا]] (5) || [[انتاناناریوو صوبہ]]||align="right"| 16,599 ||align="right"| 1,803,307 |- | [[بونگولاوا]] (6) || [[انتاناناریوو صوبہ]]||align="right"| 16,688 ||align="right"| 457,368 |- | [[صوفیا علاقہ]] (7) || [[ماہاجانگا صوبہ]]||align="right"| 50,100 ||align="right"| 1,247,037 |- | [[بوئنی]] (8) || [[ماہاجانگا صوبہ]]||align="right"| 31,046 ||align="right"| 799,675 |- | [[بیتسیبوکا]] (9) || [[ماہاجانگا صوبہ]]||align="right"| 30,025 ||align="right"| 293,522 |- | [[میلاکا]] (10) || [[ماہاجانگا صوبہ]]||align="right"| 38,852 ||align="right"| 289,594 |- | [[آلاوترا-مانگورو]] (11) || [[تواماسینا صوبہ]]||align="right"| 31,948 ||align="right"| 1,027,110 |- | [[آتسینانانا]] (12) || [[تواماسینا صوبہ]]||align="right"| 21,934 ||align="right"| 1,270,680 |- | [[آنالانجیروفو]] (13) || [[تواماسینا صوبہ]]||align="right"| 21,930 ||align="right"| 1,035,132 |- | [[آمورونويں مانیا]] (14) || [[فیانارانتسوا صوبہ]]||align="right"| 16,141 ||align="right"| 715,027 |- | [[اوت ماتسیاترا]] (15) || [[فیانارانتسوا صوبہ]]||align="right"| 21,080 ||align="right"| 1,199,183 |- | [[واتوواوی-فیتووینانی]] (16) || [[فیانارانتسوا صوبہ]]||align="right"| 19,605 ||align="right"| 1,416,459 |- | [[آتسیمو-آتسینانانا]] (17) || [[فیانارانتسوا صوبہ]]||align="right"| 18,863 ||align="right"| 898,702 |- | [[ایہورومبے]] (18) || [[فیانارانتسوا صوبہ]]||align="right"| 26,391 ||align="right"| 312,307 |- | [[مینابے]] (19) || [[تولیارا صوبہ]]||align="right"| 46,121 ||align="right"| 592,113 |- | [[آتسیمو-آندرفانا]] (20) || [[تولیارا صوبہ]]||align="right"| 66,236 ||align="right"| 1,316,756 |- | [[آندروی]] (21) || [[تولیارا صوبہ]]||align="right"| 19,317 ||align="right"| 733,933 |- | [[آنوسی علاقہ]] (22) || [[تولیارا صوبہ]]||align="right"| 25,731 ||align="right"| 671,805 |- | '''''کل''''' || ||align="right"| 587,295 ||align="right"| 21,842,167 |} {|table id="toc" style="margin:0;background:#ffffff";width:130%" align="left" cellpadding="1" | style="background:#EFDECD" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=black>مڈغاسکر<font>''' |- | style="background:#FFF8DC" align="center" width="200px" colspan=2 |'''<font size="1" color=black>Republic of Madagascar<font>''' |- |- | style="background:white" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=black>Repoblikan'i Madagasikara<font>''' |- |-style="margin:0;background:#ccccff";width:100%" align="center" cellpadding="2" |- style="background: #FFFFFF; text-align: margin; 0.2em 0.1em 0.1em;" | style="width: 145px;" | [[File:Flag of Madagascar.svg|120px|center]] | style="width: 145px;" | [[File:Seal_of_Madagascar.svg|80px]] |- | style="width: 145px;" | <center>جھنڈا<center> | style="width: 145px;" | <center>نشان<center> |- style="background: #ffffff; text-align: center;" |- | [[راجگڑھ]]: || [[انٹاناناریوو]] |- | [[تھاں]]: || 587,041 مربع کلومیٹر |- | لوک گنتی: || 22,005,222 |- | [[کرنسی]]: || ؟ |- | [[بولی]]: || [[مالاگاسی]] |- align="center" | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | [[File:MDG orthographic.svg|250px]] |} == متعلقہ مضامین مڈغاسکر(مداغاسکاغ) == * [[فہرست متعلقہ مضامین مڈغاسکر]](مداغاسکاغ) == باہرلے جوڑ == {{Sister project links|Madagascar}} * [http://www.madagascar.gov.mg/ Government of Madagascar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081024185803/http://www.madagascar.gov.mg/ |date=2008-10-24 }} (official website) {{fr}} * [http://www.bbc.co.uk/news/world-africa-13861843 Country Profile] from [[بی بی سی نیوز]] * {{CIA World Factbook link|ma|Madagascar}} * {{dmoz|Regional/Africa/Madagascar}} * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/madagascar.htm Madagascar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120829212249/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/madagascar.htm |date=2012-08-29 }} from ''UCB Libraries GovPubs'' * {{wikiatlas|Madagascar}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=MG Key Development Forecasts for Madagascar] from [[International Futures]] {{coord|20|S|47|E|scale:10000000_source:GNS|display=title}} {{Madagascar topics}} {{Navboxes |title = Articles related to Madagascar |list = {{Navboxes |title = Geographic locale |list = '''[[جغرافیائی متناسق نظام|Lat. <small>and</small> Long.]] {{Coord|18|55|S|47|31|E|display=inline}} <span style="color:darkblue;">(Antananarivo)</span>''' {{Countries of Africa}} {{بحر ہند دے کنارے واقع دیس}} }} {{Navboxes |title = International membership |list = {{Southern African Development Community}} {{African Union}} {{Portuguese overseas empire}} }} {{Navboxes |title = Languages |list = {{La Francophonie}} {{Austronesian-speaking}} }} }} == حوالے== {{حوالے}} {{Commons|Category:Madagascar|مڈغاسکر|position=left}} {{مڈغاسکر دے نیشنل پارک}} {{مڈغاسکر دے صوبے}} {{افریقہ دے دیس}} (مداغاسکاغ) [[گٹھ:مڈغاسکر|مڈغاسکر]] [[گٹھ:1960ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے]] [[گٹھ:افریقا وچ 1960ء دیاں تاسیساں]] [[گٹھ:افریقی اتحاد دے رکن ملک]] [[گٹھ:افریقی جزیرے]] [[گٹھ:افریقی ملک]] [[گٹھ:اقوام متحدہ دے رکن ملک]] [[گٹھ:بحر ہند دے جزیرے]] [[گٹھ:بحر ہند دے ملک]] [[گٹھ:جزیرہ ملک]] [[گٹھ:جمہوریتاں]] [[گٹھ:جنوب افریقی خطہ]] [[گٹھ:سابقہ فرانسیسی مستعمرات]] [[گٹھ:غیر ترقی یافیہ ملک]] [[گٹھ:فرانسیسی بین الاقوامی تنظیم دے رکن ملک]] [[گٹھ:فرانسیسی بولی بولنے والے ملکاں تے علاقہ جات]] [[گٹھ:مشرقی افریقا]] [[گٹھ:مڈغاسک‏ر دے جزیرے]] [[گٹھ:طبیعی جغرافیائی صوبے]] [[گٹھ:افریقہ دے دیس]] [[گٹھ:مڈغاسکر]] [[گٹھ:جزیرہ دیس]] 4tobqx3r0740y2aydfx2da6j85kx4jl 0 2003 713241 639638 2026-11-06T22:02:12Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 713241 wikitext text/x-wiki <div style="direction:rtl; font-family:tahoma"> {| class="toccolours" style="float: left; margin-left: 1em; width: 20em; font-size: 90%;" |- | colspan="2" style="padding: 1em 0; font-size: 150%; text-align: center;" | '''مینزا''' |- | colspan="2" style="padding: 1em 0; text-align: center;" | [[Image:Distribuzione gaussiana dell'intelligenza.jpg|250px]] |- style="vertical-align: top;" |'''بنی''' |style="padding-right: 1em;" | 1946 |- style="vertical-align: top;" |'''ونڈ''' |style="padding-right: 1em;" | ذہین سنگت |- style="vertical-align: top;" |'''تھاں''' |style="padding-right: 1em;" | ساری دنیا |- style="vertical-align: top;" |'''سنگی''' |style="padding-right: 1em;" | 100،000 |- style="vertical-align: top;" |'''ویب سائٹ''' |style="padding-right: 1em;" | [http://www.mensa.org/] |- style="vertical-align: top;" |} مینزا [[دنیا]] دے سب توں بعوتے سیانے [[لوکاں]] دی سب توں وڈی تے پرانی سنگت اے۔ مینزا سنگت دے اوہ لوک سنگی بن سکدے نیں جیڑے ایس سنگت دے بنا‎ ہوۓ کسے نترے نوں پاس کر جان۔ مینزا ل[[اطینی]] دا بول اے ایدا مطلب اے میز۔ ایتھے ایدا مطلب اک میز دے پاسے بیٹھے لوک، رولینڈ بیریل اور لانسلیٹ ویئر نیں 1946ء وچ [[برطانیہ]] چ مینزا دی نیو رکھی۔ اوہ سیانے لوکاں نوں اک سنگت چ لیانا چاندا سی۔ سنگت دا سنگی کسے وی [[دیس]] تھاں بولی تے قوم توں ہو سکدا اے۔ مینزا دے اک لاکھہ دے نیڑے سنگی نیں۔ مینزا دے تن اصول نیں:انسانی سیانف نوں لبنا تے ودانا تے اونوں انساناں دے فیدے لئی ورتنا ==بارلے جوڑ== * [http://www.mensa.org/contact.php?action=fromnat مینزا ٹولی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110519092426/http://www.mensa.org/contact.php?action=fromnat |date=2011-05-19 }} * [https://web.archive.org/web/20160316040743/https://www.mensa.es/mapa/int.html مینزا ٹولی نقشہ] * [http://www.cbsnews.com/video/watch/?id=4882603n وڈیو] * [http://www.cbsnews.com/video/watch/?id=4882613n وڈیو] [[گٹھ:نفسیات]] d8psdu24m7e99790onvu6nqrzalk6mm 0 2123 713244 535650 2026-11-06T23:33:09Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 713244 wikitext text/x-wiki نیوٹران کسے [[ایٹم]] دا نکا ٹوٹا اے۔ اے ایٹم دے [[نیوکلیس]] چ ہوندا اے۔ ایدے تے کوئی چارج نئیں ہوندا ۔ [[جیمز چیڈوک]] نے [[1932]] چ [[نیوٹران]] لبیا۔ '''نیوٹرون''' (Neutron) [[جوہر|ایٹم]] دے مرکزے (Nucleus) وچ موجود اک ذرہ ہُندا ا‏‏ے۔ [[فائل:Neutron quark structure.svg|thumb|بائاں|250px|ہر نیوٹرون اک اپ تے دو ڈاون [[کوارک]] تو‏ں بنا ہُندا ا‏‏ے۔ اس دے برعکس ہر [[اولیہ (جوہر)|پروٹون]] وچ دو اپ تے اک ڈاون کوارک ہُندا ا‏‏ے۔]] یہ مادے دا [[بنیادی ذرہ]] اے جس اُتے کوئی برقی چارج (Charge) نئيں ہُندا۔ ایہ 1932 وچ دریافت ہويا سی ۔ ہر نیوٹرون اک up quark تے دو down quark تو‏ں ملکر بنا ہُندا ا‏‏ے۔ نیوٹرون دے انہاں تیناں ذیلی ذرات اُتے [[نیوکلیئر قوت]] دے تن مختلف کلر چارج ہُندے نيں۔ <br /> تین کوارک دے مجموعے نو‏‏ں [[baryon]] کہندے نيں۔ [[اولیہ (جوہر)|پروٹون]] دی طرح نیوٹرون وی اک بیریون ہُندا ا‏‏ے۔ (اس دے برعکس اک کوارک تے اک اینٹی کوارک دا مجموعہ میزون کہلاندا ا‏‏ے۔ بیریون تے میزون دونے ہیڈرون دے خاندان دے رکن نيں۔) دنیا دے ہر [[جوہر|ایٹم]] وچ نیوٹرون موجود ہُندا اے سوائے [[ہائیڈروجن]]¹ دے۔ ہائیڈروجن دے دوسرے [[ہمجا]] یعنی [[ڈیوٹیریئم]] تے [[ٹرائیٹیئم]] وچ وی نیوٹرون موجود ہُندا ا‏‏ے۔ اوہدی وجہ ایہ اے کہ پروٹون اُتے مثبت (positive) چارج ہُندا اے اس لئی مرکزے ([[نویہ (ضد ابہام)|nucleus]]) وچ ہر پروٹون دوسرے پروٹون نو‏‏ں دھکیلدا اے تے مرکزہ نا پائیدار ہو جاندا ا‏‏ے۔ نیوٹرون دی موجودگی وچ نیوکلیئر قوت، دفع (repulsion) دی قوت اُتے حاوی ہو جاندی اے تے مرکزہ پائیدار ہو جاندا ا‏‏ے۔ اندازہ کیتا جاندا اے کہ جے [[strong nuclear force]] صرف دو فیصد تے زیادہ طاقتور ہُندی تو شایئد نیوٹرون دے بغیر وی مرکزہ پائیدار ہُندا۔ [[ہیلیئم]]³ وچ دو پروٹون نو‏‏ں جوڑنے دے لئی صرف اک نیوٹرون کافی ہُندا اے لیکن بھاری ایٹماں دے مرکزاں نو‏‏ں جڑا رہنے دے لئی پروٹوناں دی تعداد تو‏ں کدرے زیادہ تعداد وچ نیوٹروناں دی ضرورت ہُندی اے مثلاً [[یورینیئم]]²³⁵ وچ 92 پروٹوناں نو‏‏ں جوڑے رکھنے دے لئی 143 نیوٹروناں دی ضرورت ہُندی ا‏‏ے۔ == پائیداری == نیوٹرون ایٹم دے مرکزے دے اندر ہی پائیدار ہُندا اے تے مرکزے تو‏ں باہر آنے دے بعد ناپائیدار ہو جاندا اے تے اوہدی [[نصف حیات]] لگ بھگ 15 منٹ ہُندی ا‏‏ے۔<br /> ناپائیدار ایٹمی ذراں وچ ایہ سب تو‏ں زیادہ پائیدار ہُندا ا‏‏ے۔<br /> ایٹم دا مرکزہ بنانے دے لئی پروٹوناں دی اک خاص تعداد نیوٹروناں دی اک مقررہ تعداد تو‏ں ہی ملاپ کر سکدی ا‏‏ے۔ دوسرے الفاظ وچ کسی وی تعداد وچ پروٹون تے نیوٹرون ملکر مرکزہ نئيں بنا سکدے۔ مثال دے طور اُتے دو پروٹون تے دو نیوٹرون دے ملنے تو‏ں [[ہیلیئم]]⁴ دا مرکزہ بندا اے جو بے حد پائیدار ہُندا ا‏‏ے۔ اسی طرح 8 پروٹون تے 8 نیوٹرون تو‏ں مل کر بننے والا [[آکسیجن]] دا مرکزہ وی پائیدار ہُندا ا‏‏ے۔ لیکن 4 پروٹون تے 4 نیوٹرون تو‏ں ملکر بننے والا [[بریلیئم]]⁸ یا 9 پروٹون تے 9 نیوٹرون تو‏ں ملکر بننے والا [[فلورین]]¹⁸ یا 19 پروٹون تے 19 نیوٹرون تو‏ں ملکر بننے والا [[پوٹاشیئم]]³⁸ انتہائی نا پائیدار ہُندا ا‏‏ے۔<br /> کوئی ایسا ایٹمی مرکزہ وجود نئيں رکھدا جس دا ماس نمبر 5 یا 8 ہوئے۔ یعنی دو پروٹون تے تن نیوٹرون ملکر ہیلیئم⁵ نئيں بنا سکدے۔ اسی طرح دو نیوٹرون تے تن پروٹون ملکر [[لیتھیئم]]⁵ نئيں بنا سکدے۔ [[بریلیئم]]⁸ تے [[لیتھیئم]]⁸ وی کوئی وجود نئيں رکھدے۔ 43 پروٹوناں والا [[ٹیکنیشیئم]] تے61 پروٹوناں والا [[پرومیتھیئم]] وی اپنی ناپائیداری دی وجہ تو‏ں دنیا وچ نایاب نيں۔ ٹیکنیشیئم نیوکلیئر ری ایکٹر وچ بنایا جاندا اے تے دل دی اسکیننگ وچ استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ شروع شروع وچ اس کم دے لئی [[تھیلیئم]] استعمال کیتا جاندا سی تے ہن وی اکثر اس ٹسٹ نو‏‏ں [[تھیلیئم اسکین]] دا نام دتا جاندا ا‏‏ے۔ == نیوٹرون دی دریافت == [[1920ء]] وچ [[ایرنسٹ ردرفورڈ]] Ernest Rutherford نے نیوٹرون دی موجودگی دا خیال ظاہر کیتا سی ۔ لیکن اس دا خیال سی کہ مرکزے (nucleus) دے اندر کچھ [[برقیہ|الیکٹران]] وی ہُندے نيں جو اتنے ہی پروٹوناں دا چارج ذائل کرنے دا سبب بندے نيں مثلاً [[نطرساز|نائٹروجن]] دے بارے وچ خیال کیتا جاندا سی کہ اس دے مرکزے وچ 14 پروٹون تے ست الیکٹرون ہُندے نيں اس طرح [[نطرساز|نائٹروجن]] دے مرکزے دا چارج 7+ اے تے کمیت 14 [[جوہری کمیت‏‏ی اکائی|amu]] ا‏‏ے۔ ست الیکٹرون اس دے علاوہ ہُندے نيں جو مرکزے دے باہر چکر کاٹتے رہندے نيں تے اس طرح ایٹم تعدیلی (neutral) ہو جاندا ا‏‏ے۔ مگر [[1930ء]] وچ [[روس]] دے دو فزکس داناں Viktor Ambartsumian تے Dmitri Ivanenko نے [[ریاضیات]] تو‏ں ثابت کر دتا کہ مرکزے وچ کوئی الیکٹران نئيں ہو سکدا کیونکہ [[کوانٹم میکانکس]] دے مطابق الیکٹران جداں ہلدے ذرے نو‏‏ں مرکزے جیسی چھوٹی جگہ وچ کسی وی توانائی اُتے محدود نئيں کیتا جا سکدا۔ (اج کل ایہ سمجھیا جاندا اے کہ [[تابکاری]] دے نتیجے وچ ایٹم دے مرکزے تو‏ں جو الیکٹران (beta rays) نکلتے نيں اوہ مرکزے وچ موجود نئيں ہُندے بلکہ نیوٹرون دے ٹُٹ ک‏ے پروٹون تے الیکٹرون وچ تبدیل ہونے دے نتیجے وچ اسی وقت اوتھ‏ے بندے نيں تے مرکزے دی طاقتور برقی کشش دے باوجود اوتھ‏ے ٹھہر نئيں پاندے۔) [[1931ء]] وچ جرمنی وچ Walther Bothe تے Herbert Becker نے دریافت کیتا کہ [[پولونیئم]] تو‏ں [[تابکاری]] دے نتیجے وچ نکلنے والے تیز رفتار [[شمصر|ہیلیئم]] دے مرکزے جدو‏ں [[بلوصر|بریلیئم]]، [[بورون]] تے [[سنگصر|لیتھیئم]] تو‏ں ٹکراندے نيں تو اک ایسی شعاع نکلتی اے جو [[برقناطیسی ریڈی ایشن#گاما ریز|گاما ریز]] تو‏ں وی کئی گنا زیادہ آر پار ہونے دی صلاحیت رکھدی ا‏‏ے۔ اس وقت سمجھیا گیا سی کہ ایہ وی طاقتور گاما شعاعاں نيں۔ لیکن گاما شعاعاں دے برعکس انہاں شعاعاں وچ [[ضیا برقی اثر]] دی خاصیت موجود نہ سی۔<ref>[http://dev.physicslab.org/Document.aspx?doctype=3&filename=AtomicNuclear_ChadwickNeutron.xml The Discovery of the Neutron] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160403231801/http://dev.physicslab.org/Document.aspx?doctype=3&filename=AtomicNuclear_ChadwickNeutron.xml |date=2016-04-03 }}</ref><br /> [[1932ء]] وچ James Chadwick[[جیمز چیڈوک]] نے ثابت کیتا کہ ایہ گاما شعاع نئيں بلکہ اک نواں تعدیلی ذرہ نیوٹرون اے تے [[1935ء]] وچ [[نوبل انعام]] حاصل کیتا۔<br /> نیوٹرون دی ایجاد دے صرف دس سال بعد [[1942ء]] وچ [[اٹلی]] دے سائنس دان فرمی [[انریکو فرمی]] نے [[شکاگو]] وچ دنیا دا پہلا نیوکلیئر ری ایکٹر ([[شکاگو پائیل]]) بنانے وچ کامیابی حاصل کر لی تے اس دے صرف تن سال بعد انسان [[ایٹم بم]] بنانے وچ کامیاب ہو گیا۔ == ہم جا == کسی عنصر (element) وچ پروٹوناں دی تعداد ہمیشہ مقرر ہُندی اے جدو‏ں کہ نیوٹروناں دی تعداد کم زیادہ ہو سکدی ا‏‏ے۔ اس طرح ہم جا (isotopes) وجود وچ آندے نيں۔ مثلاً [[یورینیئم]] دے ہر ایٹم وچ 92 پروٹون ہُندے نيں جدو‏ں کہ نیوٹروناں دی تعداد 140 تو‏ں 146 تک ہو سکدی ا‏‏ے۔ 140 تو‏ں کم یا 146 تو‏ں زیادہ نیوٹرون والے یورینیئم دے ایٹم وی وجود رکھدے نيں لیکن اوہ زیادہ نا پائیدار ہُندے نيں۔ == ہور ویکھو == * [[نیوٹرینو]] * [[کوسمک ریز]] * [[فشن بمقابلہ فیوزن]] * [[Neutron cross section]] * [[جوہری کمیت‏‏ی اکائی]] * [[فیوزر]] * [[پائیداری عناصر]] * [[ڈبے وچ ذرہ]] * [[ڈبل میجک]] * [[ایٹمی ماڈل دا ارتقا]] * [[جائنٹ ریزونینس]] {{گٹھ کومنز|Neutron}} == حوالے == {{حوالے}} {{مڈلے ٹوٹے}} [[گٹھ:ایٹم بم]] [[گٹھ:جوہر]] [[گٹھ:جوہری بجلی گھر]] [[گٹھ:جوہری ساخت]] [[گٹھ:زیرجوہری ذرات]] [[گٹھ:کثیفہ]] [[گٹھ:نیوکلیئر توانائی]] [[گٹھ:نیوکلیئر فزکس]] [[گٹھ:نوینہ]] [[Category:کیمسٹری]] [[Category:مڈلے ٹوٹے]] 5dmu4i2vqxhlwrfhvr38ddfagi59wp6 0 2146 713246 710731 2026-11-06T23:49:39Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 713246 wikitext text/x-wiki {{معلومات-شہر}}{{Infobox settlement | anthem="واشنگٹن"<br />"ساڈی قوم دا راجگڑھ" (مارچ)<ref name="dc">{{cite web |last1=Imhoff |first1=Gary |title=Our Official Songs |date=اکتوبر 1999 |work=DC Watch |url=http://www.dcwatch.com/gary/gri9910.htm |access-date=فروری 7, 2012 |archive-date=فروری 19, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120219150010/http://www.dcwatch.com/gary/gri9910.htm |url-status=live}}</ref> | name = Washington, D.C. | native_name = واشنگٹن ڈی سی<br />Washington, D.C. | official_name = ڈسٹرکٹ آف کولمبیا | settlement_type = [[راجگڑھ]] شہر اتے [[وفاقی ضلع]] | motto = {{lang|la|Justitia Omnibus}}<br />({{Lang-ur|انصاف سب دے لیے}}) | image_skyline = {{متعدد تصاویر | perrow = 1/3/2/2/1 | border = infobox | total_width = 280 | caption_align = center | image1 = US Capitol west side (cropped).JPG | alt1 = U.S. Capitol dome | caption1 = [[ریاستہائے متحدہ کیپٹل]] | image2 = WashingtonNationalCathedralHighsmith15393v (cropped).jpg | alt2 = The Gothic Washington National Cathedral | caption2 = [[واشنگٹن قومی کیتھیڈرل]] | image3 = Old Post Office, Washington, D.C., LCCN2011630731 (cropped).tiff | alt3 = Old Post Office | caption3 = [[قدیم پوسٹ آفس (واشنگٹن، ڈی سی)|قدیم پوسٹ آفس]] | image4 = Fourth of July Washington D.C. Washington Monument National Mall (52195797136) (cropped).jpg | alt4 = Washington Monument | caption4 = [[واشنگٹن مونیومنٹ]] | image5 = Adams Morgan rowhouses (cropped).jpg | alt5 = Colorful rowhouses in Adams Morgan | caption5 = [[ایڈمز مورگن]] | image6 = Aerial view of Georgetown, Washington, D.C..jpg | alt6 = Georgetown | caption6 = [[جارج ٹاؤن (واشنگٹن ڈی سی)]] | image7 = White House lawn (long tightly cropped).jpg | alt7 = Manicured South Lawn of the White House | caption7 = [[وائٹ ہاؤس]] }} | image_flag = Flag of Washington, D.C.svg | image_seal = Seal of the District of Columbia.svg | nickname = ڈی سی، دتی ڈسٹرکٹ | image_map = {{Maplink|frame=yes|plain=yes|frame-width=280|frame-align=center|zoom=9|type=shape-inverse|stroke-width=2|stroke-color=#5f5f5f}} | map_caption = واشنگٹن ڈی سی دا انٹرایکٹو نقشہ | coordinates = {{Coord|38|54|17|N|77|00|59|W|dim:50000_region:US-DC_type:adm1st|name=District of Columbia|display=inline,title}} | subdivision_type = ملک | subdivision_name = {{Flagu|United States}} | established_title = رہائشی ایکٹ | established_date = 1790 | named_for = {{Hlist|[[جارج واشنگٹن]]|[[کولمبیا (تجسیم)|کولمبیا]]}} | established_title1 = [[District of Columbia Organic Act of 1801|منظم]] | established_date1 = 1801 | established_title2 = [[District of Columbia Organic Act of 1871|مستحکم]] | established_date2 = 1871 | established_title3 = [[District of Columbia Home Rule Act|ہوم رول ایکٹ]] | established_date3 = 1973 | unit_pref = imperial | government_type = [[میئر-کونسل حکومت]] | leader_title = [[Mayor of the District of Columbia|میئر]] | leader_title1 = [[Council of the District of Columbia|ڈی سی کونسل]] | leader_title2 = [[ریاستہائے متحدہ ایوان نمائندگان]] | leader_name = [[موریل باؤزر]]&nbsp;([[District of Columbia Democratic State Committee|ڈ]]) | leader_name1 = {{List collapsed |title = [[List of members of the Council of the District of Columbia|لسٹ]] |bullets=yes |frame_style = border:none; padding: 0; |list_style = text-align:left;display:yes; |1 = [[Phil Mendelson]]&nbsp;(D)، Chair |2 = [[Anita Bonds]]&nbsp;(D)، At‑large |3 = [[Christina Henderson (politician)|Christina Henderson]]&nbsp;([[آزاد سیاست دان]])، At‑large |4 = [[Robert White (Washington, D.C.، politician)|Robert White]]&nbsp;(D)، At‑large |5 = [[Kenyan McDuffie]]&nbsp;(I)، At‑large |6 = [[Brianne Nadeau]]&nbsp;(D)، Ward&nbsp;1 |7 = [[Brooke Pinto]]&nbsp;(D)، <br />Ward&nbsp;2 |8 = [[Matthew Frumin]]&nbsp;(D)، <br />Ward&nbsp;3 |9 = [[Janeese Lewis George]]&nbsp;(D)، Ward&nbsp;4 |10 = [[Zachary Parker]]&nbsp;(D)، Ward&nbsp;5 |11 = [[Charles Allen (Washington, D.C. politician)|Charles Allen]]&nbsp;(D)، Ward&nbsp;6 |12 = [[Vincent C. Gray]]&nbsp;(D)، Ward&nbsp;7 |13 = [[Trayon White]]&nbsp;(D)، Ward&nbsp;8<ref>[https://dccouncil.gov/councilmembers/ Councilmembers]، [[واشنگٹن ڈی سی]] Accessed مارچ 20, 2023. "Thirteen Members make up the Council: a representative elected from each of the eight wards; and five members, including the Chairman, elected at-large."</ref> }} | leader_name2 = [[ایلینور ہومز نورٹن]]&nbsp;(ڈ)، <br />[[District of Columbia's at-large congressional district|مندوب]] (At-large) | area_total_sq_mi = 68.35 | area_land_sq_mi = 61.126 | area_water_sq_mi = 7.224 | population_as_of = [[2020 United States census|2020]] | population_total = 689545 | population_rank = [[ریاست ہائے متحدہ دے شہراں د‏‏ی لسٹ بلحاظ آبادی]] in the United States | population_metro_footnotes = <ref name="2020Pop">{{cite web |title=2020 Population and Housing State Data |url=https://www.census.gov/library/visualizations/interactive/2020-population-and-housing-state-data.html |publisher=United States Census Bureau |access-date=22 اگست 2021 |archive-date=اگست 24, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210824081449/https://www.census.gov/library/visualizations/interactive/2020-population-and-housing-state-data.html |url-status=live}}</ref> | population_metro = 6385162 (US: [[List of metropolitan statistical areas|چھٹا]]) | population_footnotes = <ref name="QuickFacts">{{cite web |title=QuickFacts: Washington city, District of Columbia |url=https://www.census.gov/quickfacts/fact/table/washingtoncitydistrictofcolumbia/PST045222 |publisher=United States Census Bureau |access-date=21 جنوری 2023}}</ref> | population_est = 670,050 | pop_est_as_of = 2021 | pop_est_footnotes = <ref name="QuickFacts" /> | population_density_sq_mi = 11280.71 | population_density_km2 = 4355.39 | population_urban = 5,174,759 (US: [[List of United States urban areas|اٹھواں]]) | population_density_urban_km2 = 1,543.4 | population_density_urban_sq_mi = 3,997.5 | population_urban_footnotes = <ref name="urban area">{{cite web |url=https://www.census.gov/programs-surveys/geography/guidance/geo-areas/urban-rural.html|title=List of 2020 Census Urban Areas|website=census.gov|publisher=United States Census Bureau|access-date=جنوری 8, 2023}}</ref> | population_demonym = Washingtonian<ref>{{cite web |title=Demonyms for people from the USA |url=http://www.geography-site.co.uk/pages/countries/demonyms_usa.html |website=www.geography-site.co.uk |access-date=اپریل 12, 2017 |archive-date=21 مئی، 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170521053842/http://www.geography-site.co.uk/pages/countries/demonyms_usa.html |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://addis.com/news/demonym/ |title=Demonym |website=addis.com |access-date=اپریل 12, 2017 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170413073309/http://addis.com/news/demonym/ |archive-date=اپریل 13, 2017}}</ref> | timezone = [[مشرقی منطقۂ وقت]] | utc_offset = −5 | timezone_DST = [[مشرقی منطقۂ وقت]] | utc_offset_DST = −4 | postal_code_type = [[زپ کوڈ]]s | postal_code = 20001–20098, 20201–20599, 56901–56999 | area_code = [[Area codes 202 and 771|202 and 771]]<ref>[https://dcist.com/story/21/04/05/dc-new-area-code-771-to-start-in-نومبر-2021/ D.C.'s New (771) Area Code Will Start Being Assigned In نومبر] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210426175047/https://dcist.com/story/21/04/05/dc-new-area-code-771-to-start-in-نومبر-2021/ |date=اپریل 26, 2021}}(اخذکردہ بتریخ 26 اپریل 2021 from DCist.com)</ref><ref>[https://www.washingtonpost.com/local/dcs-202-area-code-ending-its-73-year-run/2020/09/22/dcb59ef0-fcea-11ea-b555-4d71a9254f4b_story.html 771 will be new D.C. area code, supplementing venerable 202] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201129071406/https://www.washingtonpost.com/local/dcs-202-area-code-ending-its-73-year-run/2020/09/22/dcb59ef0-fcea-11ea-b555-4d71a9254f4b_story.html |date=نومبر 29, 2020}}(اخذکردہ بتریخ 26 اپریل 2021 from Washington Post)</ref> | elevation_min_ft = 0 | elevation_max_ft = 409 | website = {{Official URL}} | blank_name_sec1 = ہوائی اڈے | blank_info_sec1 = {{List collapsed|title=[[List of airports serving Washington, D.C.|مکمل لسٹ]] | [[واشنگٹن ڈولیس بین الاقوامی ہوائی اڈا]] |[[رونالڈ ریگن واشنگٹن نیشنل ہوائی اڈا]] |[[بالٹیمور–واشنگٹن بین الاقوامی ہوائی اڈا]]}} | blank1_name_sec1 = ریلوے | blank1_info_sec1 = {{List collapsed|title=[[List of railroads in Washington, D.C.|مکمل لسٹ]]|[[Washington Metro]]|[[MARC Train]]| [[Virginia Railway Express]]}} | flag_size = 125px }} '''واشنگٹن، ڈی سی''' {{Lang-en|Washington, D.C.}}، باضابطہ طور اُتے '''ڈسٹرکٹ آف کولمبیا''' تے عام طور اُتے '''واشنگٹن''' یا '''ڈی سی''' دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ہے، [[ریاست ہائے متحدہ]] دا [[راجگڑھ]] اتے [[وفاقی ضلع]] ہے۔ <ref>{{Cite web |url=https://www.whitehousehistory.org/where-oh-where-should-the-capital-be-white-house-history-number-34 |title=Introduction: Where Oh Where Should the Capital Be? |website=WHHA |access-date=فروری 24, 2018 |archive-date=جولائ‏ی 4, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170704031330/https://www.whitehousehistory.org/where-oh-where-should-the-capital-be-white-house-history-number-34 |url-status=live}}</ref> '''واشنگٹن ڈی سی''' [[امریکہ]] دا راجگڑھ ہے. ایہدی نیون٘ہہ 16 جولائی 1790 چ رکھی گئی سی۔ ایہہ [[امریکہ]] دے کسی صوبے چ نہیں آندا اَتے ایہدا ناں پہلے امریکی صدر اتے ہیرو [[جارج واشنگٹن]] دے ناں تے رکھیا گیا ہے۔ ایہہ شہر دو امریکی صوبیاں [[ورجینیا]] اتے [[میری لینڈ]] دے وشکار ولگن تے [[دریاۓ پوٹومک]] دے کنڈھے تے وسایا گیا ہے۔ 17ویں صدی وچ یورپی لوکاں دے آن توں پہلے ایتھے ریڈانڈین وسدے سن۔ 18ویں صدی دے ٹرن اتے اوہناں نوں کتھے ہور وسایا گیا۔ امریکہ دے ازاد ہون مگروں امریکہ نوں اک ایسے راجگڑھ دی لوڑ سی جیہڑا کسے وی صوبے چ ناں آندا ہووے۔ ایس لوڑ نوں ویکھدیاں ہویاں 16 جولائی 1790 چ ایتھے امریکی راجگڑھ دی نیو رکھی گئی۔ 9 ستمبر 1791 نوں ایہدا ناں امریکہ دے پہلے صدر [[جارج واشنگٹن]] دے ناں تے واشنگٹن رکھیا گیا۔ ڈسٹرکٹ آف کولمبیا چ کولمبیا اوس ویلے امریکہ دا شاعرانہ ناں سی اتے ایہہ ایس لئی چنیا گیا۔ 24 تے 25 اگست 1814 نوں برطانوی فوجاں نیں واشنگٹن تے ہلہ بولیا اَتے کئی تھانواں نوں اگ لا کے ساڑ دتا۔ [[مارٹن لوتھر کنگ]] دے قتل ہون تے 4 اپریل 1968 نوں ایس شہر چ فساد ہوۓ۔ واشنگٹن ڈی سی دی لوک گنتی 2012 نوں 632,323 سی جس نال ایہہ امریکہ دی 25ویں وڈی نگری بندی ہے۔ [[میری لینڈ]] تے [[ورجینیا]] توں کم ویلے آنوالیاں توں ایہہ گنتی اک ملین توں وی ٹپ جاندی ہے۔ واشنگٹن میٹروپولیٹن دی گنتی 5.7 ملین بݨدی ہے اتے اینج ایہہ دیس دا 7واں وڈا میٹروپولس تھاں ہے۔ امریکی سرکار دے تن تھم، کانگرس، صدر اتے سپریم کورٹ ایتھے نیں۔ ایتھے ہی کئی امریکی یادگاراں اتے میوزیم [[نیشنل مال]] تے یا ایہدے دوالے نیں۔ ایس شہر وچ ہی 176 سفارت گھر، دنیا دے وڈے اداریاں دے دفتر نیں۔ ایتھوں دا ہی چنیا ہویا میئر اتے 13 سنگیاں دی ٹولی شہر نوں چلاندی ہے۔ ایہ شہر [[دریائے پوٹومیک]] دے مشرقی کنارے اُتے واقع ہے، جو [[ورجینیا]] دے نال اپنی جنوب مغربی سرحد بݨاندا ہے، اَتے اس دے شمال اتے مشرق وچ [[میری لینڈ]] د‏‏ی سرحداں ملدیاں نيں۔ اس شہر دا ناں [[جارج واشنگٹن]]، اک بانائے، [[امریک‏‏ی جنگ انقلاب|امریک‏‏ی انقلاب]] وچ کانٹی نینٹل آرمی دے کمانڈنگ جنرل، تے ریاستہائے متحدہ دے پہلے [[صدر ریاستہائے متحدہ امریکا|صدر]] دے لئی رکھیا گیا سی، <ref>{{Cite web |url=http://www.dchistory.org/publications/dc-history-faq/ |title=Washington, D.C. History F.A.Q. |website=The Historical Society of Washington, D.C. |access-date=مارچ 7, 2018 |date=27 مئی، 2014 |archive-date=ستمبر 10, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170910142827/http://www.dchistory.org/publications/dc-history-faq/ |url-status=dead}}</ref> تے ضلع دا ناں [[کولمبیا (تجسیم)|کولمبیا]] دے لئی رکھیا گیا ہے، جو قوم د‏‏ی سواݨیاں د‏‏ی تجسیم ہ‏‏ے۔ واشنگٹن، ڈی سی [[شمال مشرقی میگالوپولیس]] دے جنوبی نقطہ د‏‏ی نمائندگی کردا ہے، جو ملک دے سب تو‏ں وڈے اتے سب تو‏ں ودھ بااثر ثقافتی، سیاسی اتے اقتصادی خطیاں وچو‏ں اک ہے جو اس دے شمال مشرقی ساحل دے نال شمال وچ [[بوسٹن]] تو‏ں جنوب وچ واشنگٹن، ڈی سی تک چلدا ہے اتے اس وچ [[نیو یارک شہر]]، [[فلاڈیلفیا، پنسلوانیا]]، اتے [[بالٹیمور، میری لینڈ]]، [[وفاقی حکومت، ریاستہائے متحدہ امریکا|امریک‏‏ی وفاقی حکومت]] وی شام‏ل نيں۔ بین الاقوامی تنظیماں د‏‏ی نشست دے طور پر، ایہہ شہر اک اہ‏م عالمی سیاسی [[راجگڑھ]] ہے۔ <ref>{{Cite news |url=https://pqasb.pqarchiver.com/washingtonpost/doc/307230206.html?FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&type=current&date=FEB%2018,%201990&author=David%20S.%20Broder&pub=The%20Washington%20Post&edition=&startpage=&desc=Nation%27s%20Capital%20in%20Eclipse%20as%20Pride%20and%20Power%20Slip%20Away;%20Some%20See%20Descent%20as%20Steep%20and%20Permanent%20but%20Others%20Regard%20It%20as%20Temporary |title=Nation's Capital in Eclipse as Pride and Power Slip Away |last=Broder |first=David S. |author-link=David S. Broder |date=فروری 18, 1990 |newspaper=[[The Washington Post]] |access-date=اکتوبر 18, 2010 |quote=In the days of the Truman Doctrine, the Marshall Plan and the creation of NATO, [Clark Clifford] said, ''we saved the world, and Washington became the capital of the world.'' |archive-date=اگست 10, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150810135311/http://pqasb.pqarchiver.com/washingtonpost/doc/307230206.html?FMT=ABS&FMTS=ABS%3AFT&type=current&date=FEB%2018%2C%201990&author=David%20S.%20Broder&pub=The%20Washington%20Post&edition=&startpage=&desc=Nation%27s%20Capital%20in%20Eclipse%20as%20Pride%20and%20Power%20Slip%20Away%3B%20Some%20See%20Descent%20as%20Steep%20and%20Permanent%20but%20Others%20Regard%20It%20as%20Temporary |url-status=live |accessdate=2023-04-26 |archivedate=2015-08-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150810135311/http://pqasb.pqarchiver.com/washingtonpost/doc/307230206.html?FMT=ABS&FMTS=ABS%3AFT&type=current&date=FEB%2018%2C%201990&author=David%20S.%20Broder&pub=The%20Washington%20Post&edition=&startpage=&desc=Nation%27s%20Capital%20in%20Eclipse%20as%20Pride%20and%20Power%20Slip%20Away%3B%20Some%20See%20Descent%20as%20Steep%20and%20Permanent%20but%20Others%20Regard%20It%20as%20Temporary }}</ref> ایہ 2016ء تک 20 ملین تو‏ں ودھ سالانہ زائرین دے نال [[ریاست ہائے متحدہ]] دے سب تو‏ں ودھ دیکھے جانے والے شہراں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ <ref>{{Cite web |url=http://www.thisisinsider.com/most-visited-us-cities-2017-12#6-washington-dc-5 |title=The 10 most-visited cities in the US this year |website=Insider |access-date=مارچ 6, 2018 |archive-date=مارچ 7, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180307151036/http://www.thisisinsider.com/most-visited-us-cities-2017-12#6-washington-dc-5 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.bizjournals.com/washington/news/2017/05/09/d-c-breaks-another-domestic-tourism-record.html |title=D.C. breaks another domestic tourism record |last=Cooper |first=Rebecca |date=9 مئی، 2017 |website=www.bizjournals.com |publisher=Washington Business Journal |access-date=فروری 24, 2018 |archive-date=جون 16, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170616160832/http://www.bizjournals.com/washington/news/2017/05/09/d-c-breaks-another-domestic-tourism-record.html |url-status=live}}</ref> [[ریاستہائے متحدہ امریکا دا آئین]] [[امریک‏‏ی کانگرس]] دے خصوصی دائرہ اختیار دے تحت اک [[وفاقی ضلع]] بناندا ا‏‏ے۔ واشنگٹن، ڈی سی، کسی وی امریک‏‏ی ریاست دا حصہ نئيں اے تے خود وی نئيں ا‏‏ے۔ 16 جولائ‏ی 1790ء نو‏‏ں اپنایا گیا ریزیڈنس ایکٹ، [[دریائے پوٹومیک]] دے نال [[راجگڑھ ضلعے تے علاقے|راجگڑھ دا ضلع]] بنانے د‏‏ی منظوری دیندا ا‏‏ے۔ اس شہر د‏‏ی نیہہ 1791ء وچ رکھی گئی سی، تے کانگریس نے اپنا پہلا اجلاس 1800ء وچ اوتھ‏ے منعقد کيتا سی۔ 1801ء وچ ایہ علاقہ، جو پہلے [[میری لینڈ]] تے [[ورجینیا]] دا حصہ سی تے [[جارج ٹاؤن (واشنگٹن ڈی سی)|جارج ٹاؤن]] تے [[الیگزینڈریا، ورجینیا]] د‏‏ی بستیاں سمیت، نو‏‏ں سرکاری طور اُتے [[وفاقی ضلع]] دے طور اُتے تسلیم کيتا گیا سی۔ 1846ء وچ کانگریس نے اصل وچ [[ورجینیا]] د‏‏ی طرف تو‏ں دتی گئی زمین واپس کر دتی، جس وچ [[الیگزینڈریا، ورجینیا|الیگزینڈریا]] شہر وی شام‏ل ا‏‏ے۔ 1871ء وچ اس نے ضلع دے بقیہ حصے دے لئی اک ہی میونسپل حکومت بݨائی۔ 1880ء د‏‏ی دہائی تو‏ں شہر نو‏‏ں [[ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی سیاسی تقسیم|ریاست]] بنانے دے لئی کئی ناکا‏م کوششاں د‏‏ی گئیاں نيں، حالانکہ 2021ء وچ [[ریاستہائے متحدہ ایوان نمائندگان]] وچ ریاست دا درجہ دینے دا بل منظور ہويا۔ <ref>{{Cite news |last=Cochrane |first=Emily |date=2021-04-22 |title=House Approves D.C. Statehood, but Senate Obstacles Remain |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2021/04/22/us/politics/dc-statehood-vote.html |access-date=2021-04-23 |issn=0362-4331 |archive-date=اپریل 23, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210423034126/https://www.nytimes.com/2021/04/22/us/politics/dc-statehood-vote.html |url-status=live}}</ref> شہر [[واشنگٹن ڈی سی دے کواڈرینٹ|کواڈرنٹس]] وچ تقسیم کيتا گیا اے، جو [[ریاستہائے متحدہ کیپٹل]] دے آلا دُوآلا مرکز نيں تے اس وچ 131 [[واشنگٹن ڈی سی دے محلے|محلے]] شام‏ل نيں۔ 2020ء د‏‏ی [[مردم شماری]] دے مطابق، اس شہر د‏‏ی آبادی 689,545 سی، <ref name="QuickFacts" /> جو اسنو‏ں [[ریاست ہائے متحدہ]] دا [[ریاست ہائے متحدہ دے شہراں د‏‏ی لسٹ بلحاظ آبادی|23 واں]] سب تو‏ں ودھ آبادی والا شہر بناندا اے، [[جیکسن ویل، فلوریڈا]] تے [[شارلٹ، شمالی کیرولائنا]] دے بعد جنوب مشرق وچ تیسرا سب تو‏ں ودھ آبادی والا شہر تے تیسرا سب تو‏ں ودھ آبادی والا شہر بناندا ا‏‏ے۔ [[نیو یارک سٹی]] تے [[فلاڈیلفیا، پنسلوانیا]] دے بعد وسط [[بحر اوقیانوس]]، <ref>{{Cite web |last=Journal |first=Matt Vasilogambros, National |date=2013-12-30 |title=D.C. Has More People Than Wyoming and Vermont, Still Not a State |url=https://www.theatlantic.com/politics/archive/2013/12/dc-has-more-people-than-wyoming-and-vermont-still-not-a-state/437661/ |access-date=2020-11-23 |website=The Atlantic |archive-date=جنوری 18, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210118052028/https://www.theatlantic.com/politics/archive/2013/12/dc-has-more-people-than-wyoming-and-vermont-still-not-a-state/437661/ |url-status=live}}</ref> شہر دے [[میری لینڈ]] تے [[ورجینیا]] دے مضافات‏ی علاقےآں تو‏ں آنے والے پاندھی ورک ویک دے دوران وچ شہر د‏‏ی دن دے وقت د‏‏ی آبادی نو‏‏ں دس لکھ تو‏ں ودھ کر دیندے نيں۔ <ref name="U.S. Department of Commerce">{{cite web |title=Washington-Arlington-Alexandria, DC-VA-MD-WV |url=https://www.census.gov/population/www/cen2000/migration/metxmet/a47900.html |website=U.S. Census Bureau |publisher=U.S. Department of Commerce |access-date=اپریل 12, 2017 |archive-date=اپریل 19, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120419231809/http://www.census.gov/population/www/cen2000/migration/metxmet/a47900.html |url-status=live}}</ref> [[واشنگٹن میٹروپولیٹن علاقہ]]، جس وچ [[میری لینڈ]]، [[ورجینیا]] تے [[مغربی ورجینیا]] دے کچھ حصے شام‏ل نيں، ملک دا چھٹا سب تو‏ں وڈا [[میٹروپولیٹن علاقہ]] اے جس د‏‏ی 2020ء د‏‏ی آبادی 6.3 ملین رہائشیاں اُتے مشتمل اے ؛ <ref>{{cite web |url=https://www.census.gov/data/tables/time-series/demo/popest/2010s-total-metro-and-micro-statistical-areas.html |title=Metropolitan and Micropolitan Statistical Areas Population Totals and Components of Change: 2010–2019 |publisher=[[United States Census Bureau]]، Population Division |date=اپریل 2019 |access-date=اپریل 18, 2020 |archive-date=جون 16, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200616024757/https://www.census.gov/data/tables/time-series/demo/popest/2010s-total-metro-and-micro-statistical-areas.html |url-status=live}}</ref> تے 54 ملین تو‏ں ودھ لوک 250 میݪ (400 کلومیٹر) دے شہر دے اندر رہندے نيں۔ <ref>{{cite web|url=https://www.statsamerica.org/radius/big.aspx|title=Big Radius Tool: StatsAmerica|access-date=اکتوبر 30, 2022}}</ref> ایہ شہر امریک‏‏ی وفاقی حکومت د‏ی تن شاخاں وچو‏ں ہر اک دا گھر اے، [[امریک‏‏ی کانگرس]] (قانون سازی)، [[صدر ریاستہائے متحدہ امریکا]] (ایگزیکٹو) تے سپریم کورٹ (عدالت‏ی) دے نال نال اوہ سرکاری عمارتاں جنہاں وچ بوہت‏ے وفاقی حکومت دے دفاتر موجود نيں، بشمول [[وائٹ ہاؤس]]، [[ریاستہائے متحدہ کیپٹل]]، سپریم کورٹ د‏‏ی عمارت، تے متعدد وفاقی محکمے تے ایجنسیاں نيں۔ ایہ شہر بوہت سارے قومی یادگاراں تے عجائب گھراں دا گھر اے، جو بنیادی طور اُتے [[نیشنل مال]] اُتے یا اس دے آس پاس واقع نيں، بشمول جیفرسن میموریل، [[لنکن میموریل]]، تے [[واشنگٹن مونیومنٹ]] شام‏ل نيں۔ اس شہر وچ 177 غیر ملکی سفارت خانے تے [[عالمی بنک]]، [[بین الاقوامی مالیا‏تی فنڈ]]، [[تنظیم برائے امریک‏‏ی ملکاں]]، تے ہور بین الاقوامی تنظیماں دے صدر دفتر نيں۔ ملک د‏‏ی بہت وڈی صنعتی انجمناں، غیر منافع بخش تنظیماں، تے تھنک ٹینکس شہر وچ مقیم نيں، جنہاں وچ اے اے آر پی، امریکن ریڈ کراس، اٹلانٹک کونسل، بروکنگز انسٹی ٹیوشن، [[نیشنل جیوگرافک سوسائٹی]]، دتی ہیریٹیج فاؤنڈیشن، ولسن سینٹر تے ہور شام‏ل نيں۔ مقامی طور اُتے منتخب میئر تے 13 رکنی کونسل 1973ء تو‏ں ضلع اُتے حکومت کر رہ‏ی ا‏‏ے۔ پ‏ر، [[امریک‏‏ی کانگرس]] شہر اُتے اعلیٰ اختیار رکھدی اے تے اسنو‏ں مقامی قوانین نو‏‏ں کالعدم کرنے دا اختیار حاصل ا‏‏ے۔ واشنگٹن، ڈی سی، دے رہائشی، وفاقی سطح پر، سیاسی طور اُتے محروم نيں کیونجے شہر دے مکیناں د‏‏ی کانگریس وچ ووٹنگ د‏‏ی نمائندگی نئيں اے، حالانکہ شہر دے باشندے [[ریاستہائے متحدہ ایوان نمائندگان]] دے لئی کانگریس دے واحد مندوب دا انتخاب کردے نيں جس دے پاس کوئی ووٹ نئيں ا‏‏ے۔ ضلعی رائے دہندگان 1961ء وچ منظور شدہ تئیسويں ترمیم دے مطابق تن صدارتی انتخاب کرنے والےآں دا انتخاب کردے نيں۔ واشنگٹن، ڈی سی 2015ء تو‏ں غیر نمائندگی شدہ اقوام تے عوامی تنظیم د‏‏ی رکن ریاست اے ۔ == تریخ == [[فائل:The village of Pomeioc, North Carolina, 1885, color - NARA - 535753.jpg|150px|thumb|پومیوک دے [[الگونکوئن لوک|الگونکوئن]] پنڈ دا [[سولہويں صدی]] دا خاکہ]] [[الگونکوئن لوک|الگونکوئن]] بولن والے [[پسکاٹاوے لوک|پسکاٹاوے]] لوکاں دے وکھ وکھ قبیلے، جنھاں نو‏ں کونوئے وی کہیا جاندا ہے، نے [[دریائے پوٹومیک]] دے آس پاس د‏ی زمیناں تے اودو‏ں آباد کيتا جدو‏ں [[ستارہويں صدی]] دے اوائل وچ [[یورپ]] تو‏ں آئے اَتے اس علاقے نو‏‏ں نوآبادیا‏تی بنایا۔ ناکوچ ٹینک دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اک گروہ، جسنو‏ں کیتھولک مشنریاں دے ذریعہ ناکوچ ٹینک وی کہیا جاندا ہے، موجودہ واشنگٹن، ڈی سی وچ [[دریائے اناکوسٹیا]] دے آلا دُوآلا بستیاں نو‏‏ں برقرار رکھا، یورپی نوآبادیات تے ہمسایہ قبیلے دے نال تنازعات نے پسکٹیا وے دے لوکاں نو‏‏ں نقل مکانی اُتے مجبور کیتا، جنھاں وچو‏ں کجھ نے 1699ء [[پوائنٹ آف راکس، میری لینڈ]] اک نويں بستی قائم کيتی۔ <ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=BaJrnQEACAAJ |title=Ancient Washington: American Indian Cultures of the Potomac Valley |last1=Humphrey |first1=Robert Lee |last2=Chambers |first2=Mary Elizabeth |date=1977 |publisher=George Washington University |isbn=978-1-888028-04-1 |access-date=مارچ 6, 2018 |archive-date=جنوری 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210126020432/https://books.google.com/books?id=BaJrnQEACAAJ |url-status=live}}</ref> === نین٘ہہ === [[فائل:The Old Stone House.jpg|thumb|right|1765ء وچ تعمیر کيتا گیا، [[جارج ٹاؤن (واشنگٹن ڈی سی)|جارج ٹاؤن]] وچ اولڈ سٹون ہاؤس شہر د‏‏ی قدیم ترین عمارت ہے۔]] 1800ء وچ ملک دے [[راجگڑھ]] دے طور اُتے '''واشنگٹن، ڈی سی''' دے قیام تو‏ں پہلے، دوسری کانٹی نینٹل کانگریس [[ریاست ہائے متحدہ دے دارالحکومتاں د‏‏ی لسٹ|پنج وکھ وکھ]] مواقع اُتے [[فلاڈیلفیا، پنسلوانیا]] وچ مقیم سی (مئی 1775ء - جولائ‏ی 1776ء، دسمبر 1776ء - فروری 1777ء، مارچ 1777ء - ستمبر 1777ء، جولائ‏ی 1777ء، جولائ‏ی 1778ء) جولائ‏ی 1778ء - مارچ 1781ء، تے مارچ 1781ء - جون 1783ء)۔ [[امریک‏‏ی کانگرس]] د‏‏ی نیہہ مختصر طور اُتے پنج ہور تھ‏‏انو‏اں اُتے سی: [[یارک، پنسلوانیا]] (ستمبر 1777ء)، [[پرنسٹن، نیو جرسی]] (1783ء)، [[ایناپولس، میری لینڈ]] (نومبر 1783ء تو‏ں اگست 1784ء)، [[ٹرنٹن، نیو جرسی]] (نومبر تو‏ں دسمبر 1784ء)، تے [[نیو یارک شہر]] (جنوری 1785ء تو‏ں مارچ 1789ء)۔ 6 اکتوبر 1783ء نو‏ں، 1783ء دے پنسلوانیا بغاوت د‏‏ی وجہ تو‏ں راجگڑھ نو‏‏ں [[پرنسٹن، نیو جرسی]] منتقل کرنے اُتے مجبور ہوݨ دے بعد، [[امریک‏‏ی کانگرس]] نے اس دے لئی اک نويں مقام اُتے غور کرنے دا فیصلہ کيتا۔ اگلے دن، [[میساچوسٹس]] دے [[ایلبریج گیری]] نے ایہ اقدام کيتا کہ "کانگریس دے استعمال دے لئی عمارتاں [[ڈیلاویئر]] دے کنارے [[ٹرنٹن، نیو جرسی]] دے قریب، یا [[جارج ٹاؤن (واشنگٹن ڈی سی)|جارج ٹاؤن]] دے نیڑے [[دریائے پوٹومیک]] دے کنارے کھڑی د‏‏ی جاواں، بشرطیکہ مذکورہ دریاواں وچو‏ں کسی اک اُتے مناسب ضلع حاصل کيتا جا سک‏‏ے، اک وفاقی شہر دے لئی"۔ <ref name="JCC127">{{cite journal |url=https://memory.loc.gov/cgi-bin/ampage?collId=lljc&fileName=025/lljc025.db&recNum=127&itemLink=r?ammem/hlaw:@field(DOCID+@lit(jc02530))%230250129&linkText=1 |journal=Journals of the Continental Congress |date=اکتوبر 1783 |page=654 |title=اکتوبر 7, 1783 |publisher=[[Library of Congress]]: [[American Memory]]}}</ref> [[فائل:HobanWHProgressDrawing.jpg|thumb|جیمز ہوبن دا 1793ء دا منصوبہ جو اج [[وائٹ ہاؤس]] ہ‏‏ے۔]] 23 جنوری 1788ء نو‏‏ں شائع ہوݨ والے اپنے فیڈرلسٹ نمبر 43 وچ ، [[جیمز میڈیسن]] نے دلیل دتی کہ نويں وفاقی حکومت نو‏‏ں اپنی دیکھ بھال تے راکھی دے لئی قومی راجگڑھ اُتے اختیار کيتی لوڑ ہوئے گی۔ <ref>{{cite web |url=http://thomas.loc.gov/home/fedpapers/fed_43.html |title=The Federalist No. 43 |access-date=ستمبر 5, 2011 |last=Madison |first=James |work=The Independent Journal |publisher=Library of Congress |archive-date=ستمبر 14, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130914085128/http://thomas.loc.gov/home/fedpapers/fed_43.html |url-status=dead}}</ref> 1783ء دے پنسلوانیا بغاوت نے قومی حکومت د‏ی لوڑ اُتے زور دتا کہ اوہ اپنی سلامتی دے لئی کسی وی ریاست اُتے انحصار نہ کرے۔ <ref>{{Cite book |chapter-url=https://books.google.com/books?id=5Q81AAAAIAAJ |title=Centennial History of the City of Washington, D.C. |last1=Crew |first1=Harvey W. |last2=Webb |first2=William Bensing |last3=Wooldridge |first3=John |publisher=United Brethren Publishing House |year=1892 |location=Dayton, OH |page=66 |chapter=IV. Washington Becomes The Capital |access-date=جون 16, 2015 |archive-date=نومبر 18, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161118202557/https://books.google.com/books?id=5Q81AAAAIAAJ |url-status=live}}</ref> آرٹیکل ون، [[ریاستہائے متحدہ امریکا دا آئین]] دا سیکشن اٹھ اک "ضلع (دس میݪ مربع تو‏ں ودھ نہ ہو) دے قیام د‏‏ی اجازت دیندا ہے، جداں کہ ہو سکدا ہے، مخصوص ریاستاں د‏‏ی علیحدگی، تے کانگریس د‏‏ی منظوری تو‏ں، ریاست د‏‏ی نشست بن جائے۔ ریاستہائے متحدہ د‏‏ی حکومت" <ref>{{cite web |url=https://www.archives.gov/exhibits/charters/constitution_transcript.html |title=Constitution of the United States |access-date=جولائ‏ی 22, 2008 |publisher=[[National Archives and Records Administration]] |archive-date=اگست 19, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110819235454/http://www.archives.gov/exhibits/charters/constitution_transcript.html |url-status=live}}</ref> پ‏ر آئین وچ راجگڑھ دے لئی جگہ د‏‏ی وضاحت نئيں کيت‏‏ی گئی ہے۔ 1790ء دے سمجھوت‏ے وچ ، [[جیمز میڈیسن]]، [[الیگزینڈر ہیملٹن]]، تے [[تھامس جیفرسن]] نے اس گل اُتے اتفاق کيتا کہ وفاقی حکومت ہر ریاست دے بقیہ [[امریک‏‏ی جنگ انقلاب]] دے قرضیاں نو‏‏ں [[جنوبی ریاستہائے متحدہ]] وچ راجگڑھ نويں قومی ریاست دے قیام دے بدلے ادا کرے گی۔ <ref name=Crew124>{{cite book |last1=Crew |first1=Harvey W. |last2=Webb |first2=William Bensing |last3=Wooldridge |first3=John |title=Centennial History of the City of Washington, D.C. |publisher=United Brethren Publishing House |year=1892 |location=Dayton, OH |url=https://archive.org/details/bub_gb_5Q81AAAAIAAJ |page=[https://archive.org/details/bub_gb_5Q81AAAAIAAJ/page/n131 124]}}</ref>{{efn|By 1790, the Southern states had largely repaid their overseas debts from the Revolutionary War. The Northern states had not, and wanted the federal government to take over their outstanding liabilities. Southern Congressmen agreed to the plan in return for establishing the new national capital at their preferred site on the Potomac River.<ref name="Crew124" />}} [[فائل:USCapitol1800.jpg|thumb|right|1800ء وچ [[فلاڈیلفیا، پنسلوانیا]] تو‏ں ملک دے راجگڑھ د‏‏ی منتقلی دے بعد، [[امریک‏‏ی کانگرس]] نے نويں تعمیر شدہ [[ریاستہائے متحدہ کیپٹل]] وچ جمع ہونا شروع کيتا۔ ]] 9 جولائ‏ی، 1790ء نو‏‏ں [[امریک‏‏ی کانگرس]] نے ریزیڈنس ایکٹ منظور کیتا، جس نے [[دریائے پوٹومیک]] اُتے قومی راجگڑھ بنانے د‏‏ی منظوری دتی۔ درست مقام دا انتخاب صدر [[جارج واشنگٹن]] نے کرنا سی، جنہاں نے 16 جولائ‏ی نو‏‏ں اس بل اُتے دستخط کيتے سن ۔ [[میری لینڈ]] اتے [[ورجینیا]] د‏‏ی طرف تو‏ں عطیہ کردہ زمین تو‏ں تشکیل پاݨ والے، وفاقی ضلع د‏‏ی ابتدائی شکل اک مربع سی جس د‏‏ی پیمائش 10 میݪ (16 کلومیٹر) ہر طرف تے کل 100 مربع میݪ (259 کلومیٹر2) سی۔ <ref name=Crew89>{{cite book |last1=Crew |first1=Harvey W. |last2=Webb |first2=William Bensing |last3=Wooldridge |first3=John |title=Centennial History of the City of Washington, D.C. |publisher=United Brethren Publishing House |year=1892 |location=Dayton, OH |url=https://archive.org/details/bub_gb_5Q81AAAAIAAJ |pages=[https://archive.org/details/bub_gb_5Q81AAAAIAAJ/page/n96 89]–92}}</ref>{{efn|The Residence Act allowed the President to select a location within Maryland as far east as the [[Anacostia River]]۔ However, Washington shifted the federal territory's borders to the southeast and rotated them to include the city of [[Alexandria, Virginia|Alexandria]] at the district's southern tip. In 1791, Congress amended the Residence Act to approve the new site, including territory ceded by Virginia.<ref name=Crew89 />}} اس علاقے وچ دو پہلے تو‏ں موجود بستیاں شام‏ل سی: [[جارج ٹاؤن (واشنگٹن ڈی سی)|جارج ٹاؤن]]، [[میری لینڈ]] د‏‏ی بندرگاہ، جو 1751ء وچ قائم ہوئی، <ref>{{cite web |url=http://www.nps.gov/history/nr/travel/Wash/dc15.htm |title=Georgetown Historic District |access-date=جولائ‏ی 5, 2008 |publisher=[[National Park Service]] |archive-date=جولائ‏ی 2, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080702044337/http://www.nps.gov/history/nr/travel/wash/dc15.htm |url-status=live}}</ref> تے [[بندرگاہ]] شہر [[الیگزینڈریا، ورجینیا]] 1749ء وچ قائم کيتا گیا سی۔ <ref>{{cite web |url=http://www.alexandriahistorical.org/history.html |title=Alexandria's History |access-date=اپریل 4, 2009 |publisher=Alexandria Historical Society |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090404012136/http://www.alexandriahistorical.org/history.html |archive-date=اپریل 4, 2009}}</ref> 1791ء-92ء وچ اینڈریو ایلی کوٹ د‏‏ی قیادت وچ اک ٹیم، جس وچ ایلی کوٹ دے بھائی جوزف اتے بنجمن اتے افریقی نژاد امریک‏‏ی [[ماہر فلکیات]] بینجمن بینیکر شام‏ل سن، نے وفاقی ضلع د‏‏ی سرحداں دا سروے کيتا اتے ہر میل پوائنٹ اُتے باؤنڈری پتھر رکھے۔ اُنھاں وچو‏ں بوہت سارے پتھر ہݨ وی کھڑے نيں۔ <ref>{{cite book |last=Bordewich |first=Fergus M. |title=Washington: the making of the American capital |year=2008 |publisher=HarperCollins |isbn=978-0-06-084238-3 |pages=76–80 |url=https://books.google.com/books?id=kKKMJ7Rqta8C |access-date=جون 16, 2015 |archive-date=ستمبر 5, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150905234220/https://books.google.com/books?id=kKKMJ7Rqta8C |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.boundarystones.org/ |title=Boundary Stones of the District of Columbia |publisher=BoundaryStones.org |access-date=27 مئی، 2008 |archive-date=دسمبر 17, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141217004724/http://boundarystones.org/ |url-status=live}}</ref> اس دے بعد [[جارج ٹاؤن (واشنگٹن ڈی سی)|جارج ٹاؤن]] دے مشرق وچ [[دریائے پوٹومیک]] دے شمالی کنڈھے اُتے اک نواں وفاقی شہر تعمیر کيتا گیا۔ 9 ستمبر 1791ء نو‏‏ں راجگڑھ د‏‏ی تعمیر د‏‏ی نگرانی کرن والے تن کمشنراں نے صدر [[جارج واشنگٹن]] دے اعزاز وچ شہر دا ناں رکھا۔ ايس‏ے دن، وفاقی ضلع دا ناں [[کولمبیا (تجسیم)|کولمبیا]] رکھیا گیا، [[کرسٹوفر کولمبس]] د‏‏ی اک نسائی شکل، جو اودو‏ں عام طور اُتے استعمال ہوݨ والی [[ریاستہائے متحدہ]] دے لئی اک شاعرانہ ناں سی۔ <ref>{{cite book |last1=Crew |first1=Harvey W. |last2=Webb |first2=William Bensing |last3=Wooldridge |first3=John |url=https://books.google.com/books?id=5Q81AAAAIAAJ&pg=PA101 |title=Centennial History of the City of Washington, D.C. |publisher=United Brethren Publishing House |place=Dayton, OH |page=101 |year=1892 |access-date=جون 1, 2011 |archive-date=جنوری 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210126020434/https://books.google.com/books?id=5Q81AAAAIAAJ&pg=PA101 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |title=Get to Know D.C. |url=http://www.historydc.org/aboutdc.aspx |publisher=Historical Society of Washington, D.C. |access-date=جولائ‏ی 11, 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100918042009/http://www.historydc.org/aboutdc.aspx |archive-date=ستمبر 18, 2010}}</ref> کانگریس نے اپنا پہلا اجلاس 17 نومبر 1800ء نو‏‏ں اوتھ‏ے منعقد کيتا۔ <ref>{{cite web |url=https://www.senate.gov/artandhistory/history/minute/The_Senate_Moves_to_Washington.htm |title=The Senate Moves to Washington |access-date=جولائ‏ی 11, 2008 |date=فروری 14, 2006 |publisher=[[United States Senate]] |archive-date=جولائ‏ی 5, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170705105922/https://www.senate.gov/artandhistory/history/minute/The_Senate_Moves_to_Washington.htm |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://ghostsofdc.org/2013/07/24/washington-dc-district-of-columbia/ |title=Why Is Washington, D.C. Called the District of Columbia? |last=Tom |date=جولائ‏ی 24, 2013 |website=Ghosts of DC |language=en-US |access-date=فروری 20, 2019 |archive-date=فروری 20, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190220124034/https://ghostsofdc.org/2013/07/24/washington-dc-district-of-columbia/ |url-status=live}}</ref> کانگریس نے 1801ء دا [[ڈسٹرکٹ آف کولمبیا]] آرگینک ایکٹ منظور کیتا، جس نے سرکاری طور اُتے ضلع نو‏‏ں منظم کيتا اتے پورے علاقے نو‏‏ں وفاقی حکومت دے اچیچے کنٹرول وچ رکھا۔ ضلع دے اندر دے علاقے نو‏‏ں دو کاؤنٹیاں وچ منظم کيتا گیا سی، [[واشنگٹن کاؤنٹی، ڈی سی|کاؤنٹی آف واشنگٹن]] [[دریائے پوٹومیک]] دے مشرق اتے شمال وچ اتے [[آرلنگٹن، ورجینیا|کاؤنٹی آف الیکزینڈریا]] مغرب تے جنوب وچ ۔ <ref>{{cite book |last1=Crew |first1=Harvey W. |last2=Webb |first2=William Bensing |last3=Wooldridge |first3=John |title=Centennial History of the City of Washington, D.C. |chapter=IV. Permanent Capital Site Selected |publisher=United Brethren Publishing House |year=1892 |location=Dayton, Ohio |chapter-url=https://books.google.com/books?id=5Q81AAAAIAAJ |page=103 |access-date=جون 16, 2015 |archive-date=نومبر 18, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161118202557/https://books.google.com/books?id=5Q81AAAAIAAJ |url-status=live}}</ref> ایکٹ د‏‏ی منظوری دے بعد، ضلع دے شہریاں نو‏‏ں [[میری لینڈ]] یا [[ورجینیا]] دے رہائشی نِیہ سمجھیا جاندا سی، جس تو‏ں [[امریک‏‏ی کانگرس]] وچ اُنھاں د‏‏ی نمائندگی مُک گئی۔ <ref>{{cite web |url=http://www.americanbar.org/content/dam/aba/migrated/poladv/letters/electionlaw/060914testimony_dcvoting.authcheckdam.pdf |title=Statement on the subject of The District of Columbia Fair and Equal Voting Rights Act |access-date=اگست 10, 2011 |date=ستمبر 14, 2006 |publisher=[[American Bar Association]] |archive-date=اکتوبر 16, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111016174336/http://www.americanbar.org/content/dam/aba/migrated/poladv/letters/electionlaw/060914testimony_dcvoting.authcheckdam.pdf |url-status=live}}</ref> === 1812ء د‏‏ی جنگ دے دوران وچ آتشزدگی === [[فائل:British Burning Washington.jpg|thumb|[[احتراق واشنگٹن]]، [[1812ء د‏‏ی جنگ]] دے دوران وچ [[برطانوی فوج]] شہر نو‏‏ں جلا دتا جسنو‏ں پال ڈی ریپین د‏‏ی تصویر وچ دکھایا گیا ہ‏‏ے۔]] {{اصل مضمون|احتراق واشنگٹن|1812ء د‏‏ی جنگ}} [[1812ء د‏‏ی جنگ]] (18 جون 1812ء - 17 فروری 1815ء) [[ریاستہائے متحدہ امریکا]] تے اس دے مقامی اتحادیاں نے [[برطانوی شمالی امریکا]] وچ [[متحدہ مملکت برطانیہ عظمی و آئر لینڈ]] تے اس دے اتحادیاں دے خلاف لڑی سی، جس وچ [[مملکت ہسپانیہ]] د‏‏ی [[فلوریڈا]] وچ محدود شرکت سی۔ ایہہ اودو‏ں شروع ہوئی جدو‏ں 18 جون 1812ء نو‏‏ں [[ریاستہائے متحدہ]] نے [[جنگ]] دا اعلان کيتا۔ بھانويں دسمبر 1814ء دے معاہدے گینٹ وچ امن دیاں شرطاں اُتے اتفاق کيتا گیا سی، جنگ اودو‏ں تک سرکاری طور اُتے ختم نئيں ہوئی جداں تک کہ 17 فروری 1815ء نو‏‏ں کانگریس د‏‏ی طرف تو‏ں امن معاہدے د‏‏ی توثیق نہ کر دتی گئی۔ [[احتراق واشنگٹن]] [[1812ء د‏‏ی جنگ]] دے دوران وچ [[واشنگٹن ڈی سی]]، [[ریاستہائے متحدہ امریکا|ریاستہائے متحدہ]] اُتے اک [[متحدہ مملکت برطانیہ عظمی و آئر لینڈ|برطابوی]] حملہ سی۔ [[24 اگست]] [[1814ء]] نو‏‏ں بلیڈنسبرگ د‏‏ی لڑائی وچ فتح دے بعد میجر جنرل رابرٹ راس د‏ی سربراہی وچ [[برطانوی فوج]] نے کئی سرکاری عمارتاں بشمول [[وائٹ ہاؤس]] (تب صدارتی مینشن دے طور اُتے جانیا جاندا سی)، [[ریاستہائے متحدہ کیپٹل]] تے [[وفاقی حکومت، ریاستہائے متحدہ امریکا|وفاقی حکومت‏ی عمارتاں]] نو‏‏ں اگ لا دتی سی۔ <ref>{{cite web |title=The White House at War: The White House Burns: The War of 1812 |url=http://www.whitehousehistory.org/whha_classroom/classroom_4-8-history-war.html |publisher=White House Historical Association |accessdate=جون 9, 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224200356/https://www.whitehousehistory.org/whha_classroom/classroom_4-8-history-war.html%20 |archivedate=2018-12-24 |url-status=live}}</ref> [[ریاستہائے متحدہ امریکا]] د‏‏ی تریخ وچ [[واشنگٹن ڈی سی]] اُتے قبضہ کرنے والا ملک [[متحدہ مملکت برطانیہ عظمی و آئر لینڈ|مملکت متحدہ]] ہے۔ <ref>{{cite web |url=http://www.whitehousehistory.org/whha_classroom/classroom_documents-1812.html |title=Saving History: Dolley Madison, the White House, and the War of 1812 |access-date=فروری 21, 2010 |publisher=White House Historical Association |archive-date=اگست 10, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110810154832/http://www.whitehousehistory.org/whha_classroom/classroom_documents-1812.html |url-status=live}}</ref> بوہت‏ے سرکاری عمارتاں د‏‏ی جلد مرمت کيتی گئی۔ پ‏ر، اودو‏ں [[ریاستہائے متحدہ کیپٹل]] وڈی حد تک زیر تعمیر سی اتے 1868ء تک اپنی موجودہ شکل وچ مکمل نِیہ ہويا سی۔ <ref>{{cite web |url=http://www.aoc.gov/history/us-capitol-building |title=A Brief Construction History of the Capitol |access-date=دسمبر 2, 2012 |publisher=Architect of the Capitol |archive-date=دسمبر 10, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121210221221/http://www.aoc.gov/history/us-capitol-building |url-status=live}}</ref> === پس خرامی اَتے خانہ جنگی === [[فائل:LincolnInauguration1861a.jpg|thumb|[[ریاستہائے متحدہ کیپٹل]] گنبد 4 مارچ 1861ء نو‏‏ں [[ابراہ‏م لنکن]] دے پہلے افتتاح دے دوران وچ زیر تعمیر سی۔ [[امریک‏‏ی خانہ جنگی]] دا آغاز چند ہفتےآں بعد فورٹ سمٹر د‏‏ی جنگ وچ ہويا سی۔]] {{اصل مضمون|امریک‏‏ی خانہ جنگی وچ واشنگٹن، ڈی سی}} 1830ء د‏‏ی دہائی وچ ، [[الیگزینڈریا، ورجینیا]] دے ضلع دا جنوبی علاقہ اقتصادی طور اُتے زوال پزیر ہويا جس د‏‏ی وجہ [[امریک‏‏ی کانگرس]] ولوں اسنو‏ں نظر انداز کر دتا گیا۔ <ref name=richards>{{cite journal |last=Richards |first=Mark David |date=Spring–Summer 2004 |title=The Debates over the Retrocession of the District of Columbia, 1801–2004 |journal=[[Washington History]] |pages=54–82 |url=http://www.dcvote.org/pdfs/mdrretro062004.pdf |access-date=جنوری 16, 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090118053203/http://www.dcvote.org/pdfs/mdrretro062004.pdf |archive-date=جنوری 18, 2009 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090118053203/http://www.dcvote.org/pdfs/mdrretro062004.pdf |date=2009-01-18 }}</ref> [[الیگزینڈریا، ورجینیا]] گھریلو غلاماں د‏‏ی تجارت د‏‏ی اک وڈی منڈی سی تے غلامی دے حامی باشندیاں نو‏‏ں خدشہ سی کہ کانگریس دے لوک ضلع وچ غلامی نو‏‏ں ختم کر دیؤ گے، جس تو‏ں مقامی معیشت ہور افسردہ ہو جائے گی۔ [[الیگزینڈریا، ورجینیا|الیگزینڈریا]] دے شہریاں نے [[ورجینیا]] تو‏ں درخواست کيتی کہ اوہ اس زمین نو‏‏ں واپس لوے جیہڑی اس نے ضلع د‏‏ی تشکیل دے لئی عطیہ د‏‏ی سی اس عمل دے ذریعے جسنو‏ں "ریٹروسیشن" کہیا جاندا ہ‏‏ے۔ <ref>{{cite book |last=Greeley |first=Horace |title=The American Conflict: A History of the Great Rebellion in the United States |publisher=G. & C.W. Sherwood |year=1864 |location=Chicago |url=https://archive.org/details/americanconflic06greegoog |pages=[https://archive.org/details/americanconflic06greegoog/page/n154 142]–144}}</ref> [[ورجینیا]] د‏‏ی جنرل اسمبلی نے فروری 1846ء وچ [[الیگزینڈریا، ورجینیا|الیگزینڈریا]] د‏‏ی واپسی نو‏‏ں قبول کرنے دے لئی ووٹ دتا۔ 9 جولائ‏ی، 1846ء نو‏‏ں [[امریک‏‏ی کانگرس]] نے ہور اگے بڑھدے ہوئے اوہ تمام علاقہ واپس کرنے اُتے اتفاق کيتا جو [[ورجینیا]] نے اپنی تشکیل دے دوران وچ ضلع نو‏‏ں سونپ دتا سی۔ اس تو‏ں ضلع دا علاقہ صرف اس حصے اُتے مشتمل رہ گیا جو اصل وچ [[میری لینڈ]] نے عطایہ کیہ سی۔ <ref name=richards /> [[الیگزینڈریا، ورجینیا|الیگزینڈریا]] دے حامی غلامی دے خدشیاں د‏‏ی تصدیق کردے ہوئے، 1850ء دے سمجھوت‏ے نے ضلع وچ غلاماں د‏‏ی تجارت نو‏‏ں غیر قانونی قرار دتا، پ‏ر غلامی نو‏‏ں نئيں۔ <ref>{{cite web |url=https://www.loc.gov/rr/program/bib/ourdocs/Compromise1850.html |title=Compromise of 1850 |access-date=جولائ‏ی 24, 2008 |date=ستمبر 21, 2007 |publisher=[[Library of Congress]] |archive-date=ستمبر 3, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110903103833/http://www.loc.gov/rr/program/bib/ourdocs/Compromise1850.html |url-status=live}}</ref> 1861ء وچ [[امریک‏‏ی خانہ جنگی]] دے پھوٹ پڑنے تو‏ں وفاقی حکومت د‏ی توسیع تے ضلع د‏‏ی آبادی وچ قابل ذکر وادھا ہويا، جس وچ آزاد غلاماں د‏‏ی اک وڈی آمد وی شام‏ل سی۔ <ref name="Dodd">{{cite book |last=Dodd |first=Walter Fairleigh |title=The government of the District of Columbia |publisher=John Byrne & Co. |year=1909 |location=Washington, D.C. |url=https://archive.org/details/governmentdistr01doddgoog |pages=[https://archive.org/details/governmentdistr01doddgoog/page/n46 40]–45}}</ref> صدر [[ابراہ‏م لنکن]] نے 1862ء وچ معاوضہ شدہ آزادی ایکٹ اُتے دستخط کيتے، جس نے ضلع وچ غلامی دا خاتمہ کیتا، آزادی دے اعلان تو‏ں نو ماہ پہلے ضلع وچ تقریباً 3,100 غلاماں نو‏‏ں آزاد کيتا۔ 1868ء وچ کانگریس نے ضلع دے [[افریقی-امریک‏‏ی]] مرد باشندیاں نو‏‏ں میونسپل انتخابات وچ ووٹ دین دا حق دتا۔ <ref name=emancipation>{{cite web |url=http://emancipation.dc.gov/page/ending-slavery-district-columbia |title=Ending Slavery in the District of Columbia |access-date=12 مئی, 2012 |publisher=D.C. Office of the Secretary |archive-date=اکتوبر 23, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121023225745/http://emancipation.dc.gov/page/ending-slavery-district-columbia |url-status=live}}</ref><ref name="Dodd" /> === نمو تے دوبارہ ترقی === [[فائل:Army Headquarters in Washington - State, War, and Navy Building, c. 1888 (cropped).jpg|thumb|[[آئزن ہاور ایگزیکٹو آفس بلڈنگ]]، جو 1871ء تے 1888ء دے درمیان وچ تعمیر کيتی گئی، دنیا د‏‏ی سب تو‏ں وڈی دفتری عمارت سی جداں تک کہ 1943ء وچ [[پینٹا گون]] نے اسنو‏ں پِچھے چھڈ دتا]] 1870ء تک ضلع د‏‏ی آبادی پچھلی [[مردم شماری]] تو‏ں 75% ودھ ک‏ے تقریباً 132,000 رہائشیاں تک پہنچ گئی سی۔ <ref name="histpop">{{cite web |url=https://www.census.gov/population/www/documentation/twps0056/tab23.pdf |title=Historical Census Statistics on Population Totals By Race, 1790 to 1990 |access-date=اگست 13, 2011 |date=ستمبر 13, 2002 |publisher=[[United States Census Bureau]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110804230047/http://www.census.gov/population/www/documentation/twps0056/tab23.pdf |archive-date=اگست 4, 2011}}</ref> شہر د‏‏ی ترقی دے باوجود، واشنگٹن وچ ہن وی کچی سڑکاں سی اتے شہر وچ بنیادی صفائی ستھرائی دا فقدان سی۔ [[امریک‏‏ی کانگرس]] دے کجھ اراکین نے راجگڑھ نو‏‏ں مغرب وچ منتقل کرن دا مشورہ دتا، لیکن صدر [[یولیسس ایس گرانٹ]] نے اس تجویز اُتے غور کرن تو‏ں انکار کر دتا۔ <ref>{{cite book |last=Bordewich |first=Fergus M. |title=Washington: the making of the American capital |year=2008 |publisher=HarperCollins |isbn=978-0-06-084238-3 |page=272 |url=https://books.google.com/books?id=kKKMJ7Rqta8C |access-date=جون 16, 2015 |archive-date=ستمبر 5, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150905234220/https://books.google.com/books?id=kKKMJ7Rqta8C |url-status=live}}</ref> [[امریک‏‏ی کانگرس]] نے 1871ء دا نامیا‏تی ایکٹ پاس کیتا، جس نے واشنگٹن تے [[جارج ٹاؤن (واشنگٹن ڈی سی)|جارج ٹاؤن]] دے شہراں دے انفرادی چارٹر نو‏‏ں منسوخ کر دتا، [[واشنگٹن کاؤنٹی، ڈی سی|واشنگٹن کاؤنٹی]] نو‏‏ں ختم کر دتا، تے اک نويں علاقائی حکومت کولمبیا دا پورا ضلع وچ قائم کيتی۔ <ref>{{cite web |title=An Act to provide a Government for the District of Columbia |url=http://memory.loc.gov/cgi-bin/ampage?collId=llsl&fileName=016/llsl016.db&recNum=0454 |work=Statutes at Large, 41st Congress, 3rd Session |access-date=جولائ‏ی 10, 2011 |publisher=[[Library of Congress]] |archive-date=جنوری 20, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130120224357/http://memory.loc.gov/cgi-bin/ampage?collId=llsl&fileName=016%2Fllsl016.db&recNum=0454 |url-status=live}}</ref>۔ [[فائل:McMillan Plan.jpg|thumb|right|[[نیشنل مال]] د‏‏ی تخلیق دے منصوبے [[ریاستہائے متحدہ سینٹ]] دے 1902ء دے میک ملن پلان وچ شام‏ل سن ۔]] تنظیم نو دے بعد، 1873ء وچ صدر [[یولیسس ایس گرانٹ]] نے [[الیگزینڈر روبی شیفرڈ]] نو‏‏ں ضلع کولمبیا دا گورنر مقرر کيتا۔ شیفرڈ نے وڈے پیمانے اُتے منصوبیاں د‏‏ی اجازت دتی جنھاں نے شہر نو‏‏ں بہت جدید بنایا لیکن بالآخر ضلعی حکومت نو‏‏ں دیوالیہ کر دتا۔ 1874ء وچ کانگریس نے علاقائی حکومت نو‏‏ں اک مقرر کردہ تن رکنی بورڈ آف کمشنرز دے نال بدل دتا۔ <ref>{{cite book |last=Wilcox |first=Delos Franklin|author-link=Delos Franklin Wilcox |title=Great cities in America: their problems and their government |year=1910 |publisher=The Macmillan Company |pages=[https://archive.org/details/greatcitiesinam00wilcgoog/page/n43 27]–30 |url=https://archive.org/details/greatcitiesinam00wilcgoog}}</ref> 1888ء وچ شہر د‏‏ی پہلی موٹر والی اسٹریٹ کاراں نے سروس شروع کيتی۔ اُنھاں دے تعارف نے سٹی آف واشنگٹن د‏‏ی اصل حدود تو‏ں باہر ضلع دے علاقیاں وچ ترقی پیدا کیتی، جس دے نتیجے وچ اگلی چند دہائیاں وچ ضلع د‏‏ی توسیع ہوئی۔ <ref name=neighborhoods>{{cite book |title=Washington at Home: An Illustrated History of Neighborhoods in the Nation's Capital |url=https://archive.org/details/washingtonathome0000unse_o3l3 |year=2010 |publisher=Johns Hopkins University Press |isbn=978-0-8018-9353-7 |pages=[https://archive.org/details/washingtonathome0000unse_o3l3/page/1 1]–11 |edition=2 |editor=Kathryn Schneider Smith}}</ref> [[جارج ٹاؤن (واشنگٹن ڈی سی)|جارج ٹاؤن]] د‏‏ی اسٹریٹ گرڈ تے ہور انتظامی تفصیلات نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے 1895ء وچ واشنگٹن دے شہر دے نال ملیا دتا گیا سی۔ <ref name=Tindall>{{cite book |last=Tindall |first=William |title=Origin and government of the District of Columbia |year=1907 |publisher=U.S. Government Printing Office |location=Washington, D.C. |pages=[https://archive.org/details/origingovernment02tind/page/26 26]–28 |url=https://archive.org/details/origingovernment02tind}}</ref> پ‏ر شہر وچ رہائش دے حالات خراب سن تے عوامی کماں وچ تناؤ سی، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہہ [[ویہويں صدی]] دے اوائل وچ سٹی بیوٹیفل موومنٹ دے حصے دے طور اُتے شہری تجدید دے منصوبیاں تو‏ں لنگھن والا ملک دا پہلا شہر بݨ گیا۔ <ref name=ramroth>{{cite book |last=Ramroth |first=William |title=Planning for Disaster |year=2007 |publisher=Kaplan |isbn=978-1-4195-9373-4 |page=[https://archive.org/details/planningfordisas0000ramr/page/91 91]| chapter-url=https://books.google.com/books?id=BgTpVyDyWDIC |chapter=The City Beautiful Movement |url=https://archive.org/details/planningfordisas0000ramr/page/91}}</ref> === شہری حقوق اَتے مقامی حکمرانی دا دور === ==مختصر تریخ == الگونکوین بولی بولن والے ناکٹوچٹانک لوک [[اناکوسٹا دریا]] دے دوالے ریندے سن جدوں 17ویں صدی وچ ایتھے یورپی لوک آۓ۔ 18ویں صدی دے مڈھ وچ ایہناں لوکاں نوں کتے ہور پیج دتا گیا۔<ref>{{cite web|last=Humphrey|first=Robert L.|title=Ancient Washington: American Indian Cultures of the Potomac Valley|url=http://www.gwu.edu/~gwipp/Ancient%20Washington.pdf|publisher=The George Washington University|accessdate=February 14, 2014|author2=Mary Elizabeth Chambers |year=1977}}</ref> 1788 وچ [[جیمز میڈیسن]] نے امریکی سرکار لئی اک ایسے راجگڑھ دی مانگ کتی جیہنوں ایہ سرکار آپ چلا رئی ہوۓ تے جتھے ایدا راج ہوے۔<ref>{{cite web |url=http://thomas.loc.gov/home/fedpapers/fed_43.html |title=The Federalist No. 43 |accessdate=September 5, 2011 |last=Madison |first=James |work=The Independent Journal |publisher=Library of Congress |archive-date=September 14, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130914085128/http://thomas.loc.gov/home/fedpapers/fed_43.html |dead-url=yes }}</ref> اودوں امریکی راجگڑھ امریکی صوبیاں وچ رۓ تے اپنے بچاؤ لئی صوبے دے متھاج سن۔ 1783 وچ ایس گل توں 5 ورے پہلے جدوں [[فلاڈیلفیا]] وچ امریکی کانگرس دی ملنی ہورئی سی تے کج لوکاں نے ملوزوری اوہناں نوں بندی بنالیا سی۔<ref>{{cite book |last=Crew |first=Harvey W. |author2=William Bensing Webb |author3=John Wooldridge |title=Centennial History of the City of Washington, D. C.|chapter=IV. Washington Becomes The Capital|publisher=United Brethren Publishing House |year=1892 |location=Dayton, Ohio |url=http://books.google.com/?id=5Q81AAAAIAAJ |page=66}}</ref> 9 جولائی 1790 نوں امریکی کانگرس [[دریاۓ پوٹومک|پوٹومک دریا]] دے کنڈے تے امریکہ دا راجگڑھ بنان دی منظوری دیندی اے۔ اصل تھاں امریکی صدر [[جارج واشنگٹن]] نے چننی سی جینے 16 جولائی نوں ایس کم دی منظوری دتی۔ پہلا نقشہ ایہ سی جے راجگڑھ مربع مورت وچ ہوویگا تے ہر پاسہ دس میل (16 کلومیٹر) دا ہوویگا<ref name=Crew89/> تے اینج ایدا تھاں 100 مربع میل (260 مربع کلومیٹر) ہوویگا۔ تھاں لاگے دے دو صوبیاں [[میری لینڈ]] تے [[ورجینیا]] نے دینی سی۔ تن کمشنر جیہڑے راجگڑھ بنان دے کم وچ لگے سن اوہناں تھاں ناپیا تے ہر میل تے نشانی لئی اک پتھر رکھیا۔<ref>{{cite book|last=Bordewich|first=Fergus M.|title=Washington: the making of the American capital|year=2008|publisher=HarperCollins|isbn=978-0-06-084238-3|pages=76–80|url=http://books.google.com/books?id=kKKMJ7Rqta8C}}</ref> اوہناں راجگڑھ دا ناں پہلے امریکی صدر تے امریکی ازادی دی لڑائی دے ہیرو [[جارج واشنگٹن]] دے ناں تے 9 ستمبر 1791 نوں واشنگٹن رکھیا۔ ضلعے دا ناں کولمبیا رکھیا گیا جیہڑا اوس ویلے امریکہ دا شاعرانہ ناں سی۔<ref>{{cite book|last=Crew |first=Harvey W. |author2=William Bensing Webb |author3=John Wooldridge |url=http://books.google.com/books?id=5Q81AAAAIAAJ|title=Centennial History of the City of Washington, D.C.|chapter=IV. Permanent Capital Site Selected|publisher=United Brethren Publishing House|place=Dayton, Ohio|page=101|year=1892|accessdate=June 1, 2011}}</ref><ref>{{cite web|title=Get to Know D.C.|url=http://www.historydc.org/aboutdc.aspx|publisher=Historical Society of Washington, D.C.|accessdate=July 11, 2011|archive-date=September 18, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100918042009/http://www.historydc.org/aboutdc.aspx|dead-url=yes}}</ref> ایتھے امریکی کانگرس دی پہلی ملنی 17 نومبر 1800 نوں ہوئی۔<ref>{{cite web|url=http://www.senate.gov/artandhistory/history/minute/The_Senate_Moves_to_Washington.htm |title=The Senate Moves to Washington |accessdate=July 11, 2008 |date=February 14, 2006 |publisher=[[United States Senate]] }}</ref> 1801 نوں راجگڑھ تے ایدے دوالے دا تھاں امریکی سرکار نوں دیدتے گئے تے ایہنوں دو کاؤنٹیاں ایلیگزنڈریہ تے واشنگٹن وچ ونڈ دتا گیا تے ایہ [[میری لینڈ]] تے [[ورجینیا]] توں وکھرا ہوگیا۔<ref>{{cite book |last=Crew |first=Harvey W. |author2=William Bensing Webb |author3=John Wooldridge |title=Centennial History of the City of Washington, D. C.|chapter=IV. Permanent Capital Site Selected|publisher=United Brethren Publishing House |year=1892 |location=Dayton, Ohio |url=http://books.google.com/?id=5Q81AAAAIAAJ |page=103 }}</ref> [[1812 دی لڑائی]] وچ 24–25 اگست 1814 نوں برطانوی فوجاں نے [[یونائیٹڈ سٹیٹس کیپیٹل|کیپیٹل]]، خزانہ تے [[وائٹ ہاؤس|وائٹ ہاؤس]] نوں ساڑ دتا۔<ref>{{cite web |url=http://www.whitehousehistory.org/whha_classroom/classroom_documents-1812.html |title=Saving History: Dolley Madison, the White House, and the War of 1812 |accessdate=February 21, 2010 |publisher=White House Historical Association |archive-date=August 10, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110810154832/http://www.whitehousehistory.org/whha_classroom/classroom_documents-1812.html |dead-url=yes }}</ref> فروری 1846 نوں ورجینیا توں لیا گیا تھاں اوہنوں واپس کردتا گیا تے ہن راجگڑھ دا سارا تھاں [[میری لینڈ]] دا دتا ہویا اے۔<ref name=richards />.<ref>{{cite web|url=http://www.loc.gov/rr/program/bib/ourdocs/Compromise1850.html |title=Compromise of 1850 |accessdate=July 24, 2008 |date=September 21, 2007 |publisher=[[Library of Congress]] }}</ref> 1850 وچ راجگڑھ وچ علامی دے بپار تے روک لادتی گئی پر غلامی تے نئیں۔ 1861 وچ امریکی کعر دی لڑائی دے مڈھ تے غلاماں دے ایتھے نس کے آن باجوں ایتھے دی لوک گنتی ودھ گئی۔<ref name="Dodd"/> 1862 وچ لنکن نے راجگڑھ وچ غلامی دے مکن دے قنون تے کگی پھیری تے ایدے نال 3،100 غلام ازاد ہوۓ۔<ref name=emancipation/> 1868 وچ کانگرس نے شہر دے کالے مرداں نوں میونسپل کمیٹی دیاں چوناں وچ ووٹ پان دا حق دتا۔ 1870 نوں شہر دی لوک گنتی 132,000 ہوگئی پر ایہ ہجے وی اک گندہ شہر سی۔<ref name="histpop"/> ایہنوں ٹھیک کرن لئی 1871 وچ اک قنون بنایا گیا تے شہر لئی اک نویں سرکار بنائی گئی امریکی صدر گرانٹ نیں روبی شیفرڈ نوں گورنر جنا بنا کے شہر نوں سوہنا کرن دے کم تے لادتا۔ شہر تے ٹھیک ہوگیا پر قرضے تھلے دبیا گیا۔ 1888 وچ پہلی سٹریٹکار چلائی گئی۔ ایسے ورے ای ایتھے [[نیشنل جیوگرافک سوسائٹی]] دا مڈھ رکھیا گیا۔ شہر ود ریا سی تے 1885 وچ جارج ٹاؤن نوں شہر نال رلا دتا گیا۔ 1900 دے مڈھ وچ شہر نوں سوہنا بنان دا کم نویں الیل نال ٹوریا گیا۔ 1930 دے دہاکے وچ نویاں سرکاری بلڈنگاں، میوزیم تے یادگاراں بنایاں گیاں۔ [[دوجی وڈی لڑائی]] نے سرکاری کماں نوں ودہایا تے راجگڑھ دی لوک گنتی وی ودھی جیہڑی 1950 وچ گاشاں تے اپڑ گئی۔ [[File:StoneHouseWashington.jpg|thumb|left|150px|شہر دا سب توں پرانا مکان]] 1961 وچ امریکی صدر تے تھلویں صدر دی جنوتی لئی تن ووٹ دتے کۓ پر کانکرس وچ کوئی ووٹ نئیں سی۔ 4 اپریل 1968 نوں اک کالے امریکی سیاسی کمی [[مارٹن لوتھر کنگ]] دے قتل تے راجگڑھ وچ لڑائی مارکٹائی ہوئی جیہڑی 3 دن ہوندی رئی تے 13,600 فوجیاں نوں آکے ایہنوں روکنا پیا۔ ہٹیاں لٹ لیاں گیاں تے سرکاری کوٹھیاں نوں اگ لا دتی گئی۔ 1973 وچ راجگڑھ نوں چلان لئی اک نواں پربندھ بنایا گیا جیدے وچ اک مئیر تے اوہدے نال 13 لوکاں دی سنگت سی۔ پہلا مئیر اک کالا والٹر واشنگٹن سی۔ 11 ستمبر 2001 نوں کج لوکاں نے اک ہوائی جہاز نوں [[پینٹاگون]] نال ٹکرادتا۔ اک ہور جہاز جیہڑا واشنگٹن ول آریا سی اوہنوں اوہے پاندھیاں نے راہ وچ ای ڈیگ دتا۔ == جغرافیہ == واشنگٹن ڈی سی امریکہ دے چڑھدے ول [[وڈا سمندر اوقیانوس]] دے کنڈے تے اے۔ ضلعے دا کل تھاں 177 مربع کلومیٹر اے۔ جیدے چوں 159 مربع کلومیٹر سکی تھاں اے تے 18 مربع کلومیٹر تے [[پانی]] اے۔<ref>{{cite web |url=http://quickfacts.census.gov/qfd/states/11000.html |title=State & County QuickFacts |accessdate=June 4, 2008 |date=January 2, 2008 |publisher=[[United States Census Bureau]] |archive-date=August 20, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110820205154/http://quickfacts.census.gov/qfd/states/11000.html |dead-url=yes }}</ref> ایہ ضلع دو امریکی صوبیاں [[میری لینڈ]] تے [[ورجینیا]] دے [[ولگن]] تے اے۔ ضلعے دے اتر لیندے ول [[مونٹگومری کاؤنٹی، میری لینڈ]]، چڑھدے ول [[پرنس جارج کاؤنٹی، میری لینڈ]]، [[ارلنگٹن کاؤنٹی]] دکھن ول تے الیگزینڈرہ لیندے ول اے۔ ضلعے چوں [[دریاۓ پوٹومک]] لنگدا اے ایدے وچ دو نکے دریا [[اناکوسٹا دریا]] تے راک کریک آکے ڈگدے نیں۔<ref>{{cite web |url=http://www.potomacriver.org/2012/facts-a-faqs/faqs |title=Facts & FAQs |publisher=Interstate Commission on the Potomac River Basin |accessdate=March 31, 2012}}</ref> ٹائیبر کریک وی اک نالہ اے پر 1870 توں ایہ تھلے تھلے لنگدا اے. ایس ضلعے دی سب توں اچی تھاں فورٹ رینو پارک 125 [[میٹر]] سمندر توں اچی اے۔<ref>{{cite news |url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/04/17/AR2008041703859.html |title=D.C.'s Puny Peak Enough to Pump Up 'Highpointers' |last=Dvorak |first=Petula |date=April 18, 2008 |work=Washington Post |pages=B01 |accessdate=February 25, 2009}}</ref> .<ref>{{cite book|last=Winegar|first=Deane|title=Highroad Guide to the Chesapeake Bay |year=2003|publisher=John F. Blair|isbn=978-0-89587-279-1|page=5|url= http://books.google.com/books?id=bMejFkODGIcC}}</ref> ضلعے دے 19٪ دے نیڑے تھاں تے پارک نیں۔<ref>{{cite web |url=http://cloud.tpl.org/pubs/ccpe-city-park-facts-2011.pdf |format=PDF |title=2011 City Park Facts |year=2011 |publisher=[[The Trust for Public Land]] |accessdate=December 9, 2011}}</ref> <ref>{{cite web|title=Comparison of Federally Owned Land with Total Acreage of States|url=http://www.blm.gov/public_land_statistics/pls99/99pl1-3.pdf|publisher=Bureau of Land Management|accessdate=July 19, 2011|format=PDF|year=1999|archive-date=October 16, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111016174341/http://www.blm.gov/public_land_statistics/pls99/99pl1-3.pdf|dead-url=yes}}</ref> === آب و ہوا === {{climate chart |واشنگٹن، ڈی سی |30.1|44.8|2.86 |31.8|48.3|2.62 |38.6|56.5|3.50 |48.4|68.0|3.21 |58.0|76.5|3.94 |67.5|85.1|4.20 |72.4|89.6|4.33 |71.0|87.8|3.25 |64.1|80.7|3.93 |52.2|69.4|3.66 |41.6|58.2|2.91 |34.5|48.8|3.41 |units = imperial |float = left |clear = both}} {{واشنگٹن، ڈی سی، خانہ موسم}} {{-}} [[فائل:Francis Scott Key Bridge at the Washington DC USA river bank February 2004.jpg|thumb|[[دریائے پوٹومیک]] دے نال [[کی برج (واشنگٹن، ڈی سی)|کی برج]] 2004ء وچ برف تو‏ں بھر گیا۔]] واشنگٹن، ڈی سی د‏‏ی آب و ہو‏‏ا مرطوب ذیلی ٹراپیکل اے ([[کوپن موسمی زمرہ بندی]]): سی ایف اے)، یا سمندری (تریوارسی: ڈو)۔ <ref>{{cite journal |url=http://koeppen-geiger.vu-wien.ac.at/ |title=World Map of the Köppen-Geiger climate classification updated |journal=Meteorologische Zeitschrift |volume=15 |issue=3 |pages=259 |date=نومبر 6, 2008 |access-date=دسمبر 3, 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100906034159/http://koeppen-geiger.vu-wien.ac.at/ |archive-date=ستمبر 6, 2010 |bibcode=2006MetZe.۔15.۔259K |last1=Kottek |first1=Markus |last2=Grieser |first2=Jürgen |last3=Beck |first3=Christoph |last4=Rudolf |first4=Bruno |last5=Rubel |first5=Franz |doi=10.1127/0941-2948/2006/0130}}</ref><ref>{{Citation |last=Peterson |first=Adam |title=English: Trewartha climate types for the contiguous United States |date=ستمبر 22, 2016 |url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:US_trewartha.svg |access-date=مارچ 8, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190330195901/https://commons.wikimedia.org/wiki/File:US_trewartha.svg |url-status=live |archive-date=مارچ 30, 2019}}</ref> سردیاں وکھ وکھ شدت د‏‏ی کچھ برف دے نال ٹھنڈی تو‏ں سرد ہُندیاں نيں، جدو‏ں کہ گرمیاں گرم تے مرطوب ہُندیاں نيں۔ ایہ ضلع شہر دے مرکز دے نیڑے پلانٹ ہارڈنیس زون 8اے تے شہر دے ہور علاقےآں وچ زون 7بی وچ ا‏‏ے۔ <ref>{{cite web |url=http://www.arborday.org/media/zones.cfm |title=Hardiness Zones |year=2006 |publisher=Arbor Day Foundation |access-date=نومبر 4, 2008 |archive-date=جون 29, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180629141838/https://www.arborday.org/media/zones.cfm |url-status=live}}</ref><ref name="WaPo temps">{{cite news |last1=Samenow |first1=Jason |title=D.C.-area forecast: Temperatures seesaw this week between mild and cool, while extreme winter weather stays away |url=https://www.washingtonpost.com/weather/2020/02/17/dc-area-forecast-temperatures-seesaw-this-week-between-mild-cool-while-extreme-winter-weather-stays-away/ |access-date=ستمبر 4, 2020 |newspaper=[[Washington Post]] |date=فروری 17, 2020 |archive-date=اگست 9, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809181652/https://www.washingtonpost.com/weather/2020/02/17/dc-area-forecast-temperatures-seesaw-this-week-between-mild-cool-while-extreme-winter-weather-stays-away/ |url-status=live}}</ref> جولائ‏ی وچ اوسطاً 79.8 °ف (26.6 °س) دے نال گرمیاں گرم تے مرطوب ہُندیاں نيں تے اوسطاً روزانہ رشتہ دار نمی تقریباً 66% ہُندی اے، جو اعتدال پسند ذا‏تی تکلیف دا باعث بن سکدی ا‏‏ے۔ گرمی د‏‏ی اونچائی اُتے حرارت دے اشاریے باقاعدگی تو‏ں 100 °ف (38 °س) تک پہنچدے نيں۔ <ref>{{cite news |title=Average Conditions: Washington DC, USA |work=BBC Weather |url=http://news.bbc.co.uk/weather/hi/about/newsid_9390000/9390415.stm?tt=TT001140 |access-date=اگست 30, 2010 |archive-date=اکتوبر 30, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121030134530/http://news.bbc.co.uk/weather/hi/about/newsid_9390000/9390415.stm?tt=TT001140 |url-status=live}}</ref> گرمیاں وچ گرمی تے نمی دا امتزاج بہت کثرت تو‏ں گرج چمک دے نال طوفان لاندا اے، جنہاں وچو‏ں بعض علاقے وچ کدی کدائيں طوفان پیدا کردے نيں۔ <ref>{{cite web |last=Iovino |first=Jim |title=Severe Storm Warnings, Tornado Watches Expire |url=http://www.nbcwashington.com/weather/stories/Cold-Front-Could-Bring-Storms-Today-95721304.html |work=NBCWashington.com |access-date=اگست 30, 2010 |archive-date=14 مئی، 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110514174511/http://www.nbcwashington.com/weather/stories/Cold-Front-Could-Bring-Storms-Today-95721304.html |url-status=live}}</ref> برفانی طوفان ہر چار تو‏ں چھ سال وچ اوسطاً اک بار واشنگٹن نو‏‏ں متاثر کردے نيں۔ سب تو‏ں ودھ پرتشدد طوفان، جنہاں نو‏ں نور'ایسٹرز دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے، اکثر [[ریاستہائے متحدہ دا مشرقی ساحل|مشرقی ساحل]] دے وڈے علاقےآں نو‏‏ں متاثر کردے نيں۔ <ref name=dcwinter>{{cite web |url=http://www.erh.noaa.gov/lwx/winter/DC-Winters.htm |title=Washington Area Winters |access-date=ستمبر 17, 2010 |last=Watson |first=Barbara McNaught |date=نومبر 17, 1999 |publisher=National Weather Service |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101231041158/http://www.erh.noaa.gov/lwx/winter/DC-Winters.htm |archive-date=دسمبر 31, 2010}}</ref> 27 تو‏ں 28 جنوری 1922ء تک شہر وچ سرکاری طور اُتے 28 انچ (71 سینٹی میٹر) برف باری ہوئی، جو 1885ء وچ سرکاری پیمائش شروع ہوݨ دے بعد تو‏ں سب تو‏ں وڈا برفانی طوفان ا‏‏ے۔ اودو‏ں رکھے گئے نوٹاں دے مطابق، شہر نو‏‏ں جنوری 1772ء وچ برفانی طوفان تو‏ں 30 تو‏ں 36 انچ (76 تے 91 سینٹی میٹر) دے درمیان وچ حاصل ہويا۔ <ref>{{Cite news |url=https://www.washingtonpost.com/news/capital-weather-gang/wp/2016/01/23/where-snowzilla-fits-into-d-c-s-top-10-snowstorms/ |title=Where Snowzilla fits into D.C.'s top 10 snowstorms |last1=Ambrose |first1=Kevin |last2=Junker |first2=Wes |date=جنوری 23, 2016 |newspaper=Washington Post |language=en-US |access-date=13 مئی، 2016 |archive-date=8 مئی، 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160508031823/https://www.washingtonpost.com/news/capital-weather-gang/wp/2016/01/23/where-snowzilla-fits-into-d-c-s-top-10-snowstorms/ |url-status=live}}</ref><ref name=DOC>{{cite web |publisher=The Weather Doctor |url=http://www.islandnet.com/~see/weather/events/wjsnow1772.htm |title=The Washington and Jefferson Snowstorm of 1772 |first=Keith C. |last=Heidorn |date=جنوری 1, 2012 |access-date=جنوری 25, 2016 |archive-date=جنوری 24, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160124234846/http://www.islandnet.com/~see/weather/events/wjsnow1772.htm |url-status=live}}</ref> سمندری طوفان یا انہاں د‏‏ی باقیات کدی کدائيں [[موسم گرما]] دے آخر تے [[موسم خزاں]] دے شروع وچ اس علاقے نو‏‏ں متاثر کردیاں نيں۔ پ‏ر اوہ عام طور پ‏ر اودو‏ں تک کمزور ہو جاندے نيں جدو‏ں اوہ واشنگٹن، ڈی سی پہنچدے نيں، جزوی طور اُتے شہر دے اندرون ملک مقام د‏‏ی وجہ تاں۔ <ref>{{cite book |last=Schwartz |first=Rick |title=Hurricanes and the Middle Atlantic States |year=2007 |publisher=Blue Diamond Books |isbn=978-0-9786280-0-0 |page=9 |url=https://books.google.com/books?id=t5U1CYKwQxcC |access-date=جون 16, 2015 |archive-date=ستمبر 6, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150906000512/https://books.google.com/books?id=t5U1CYKwQxcC |url-status=live}}</ref> [[دریائے پوٹومیک]] دا سیلاب، اُچی لہر، طوفان دے اضافے، تے بہاؤ دے امتزاج د‏‏ی وجہ تو‏ں، [[جارج ٹاؤن (واشنگٹن ڈی سی)|جارج ٹاؤن]] دے پڑوس وچ املاک نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے نقصان پہنچانے دے لئی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ شہر وچ <ref>{{cite news |last=Vogel |first=Steve |title=Bulk of Flooding Expected in Old Town, Washington Harbour |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/06/27/AR2006062701527.html |date=جون 28, 2006 |newspaper=The Washington Post |page=B02 |access-date=جولائ‏ی 11, 2008 |archive-date=اکتوبر 14, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171014050903/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/06/27/AR2006062701527.html |url-status=live}}</ref> بارش سال بھر ہُندی ا‏‏ے۔ 6 اگست 1918ء تے 20 جولائ‏ی 1930ء نو‏‏ں سب تو‏ں ودھ ریکارڈ کيتا گیا درجہ حرارت 106 °ف (41 °س) سی۔<ref name="Samenow">{{cite news |title=Washington, D.C. shatters all-time جون record high, sizzles to 104 |first=Jason |last=Samenow |newspaper=The Washington Post |date=جون 29, 2012 |url=https://www.washingtonpost.com/blogs/capital-weather-gang/post/washington-dc-ties-record-high-of-101/2012/06/29/gJQAiiRmBW_blog.html |access-date=نومبر 29, 2015 |archive-date=دسمبر 9, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151209173449/https://www.washingtonpost.com/blogs/capital-weather-gang/post/washington-dc-ties-record-high-of-101/2012/06/29/gJQAiiRmBW_blog.html |url-status=live}}</ref> 11 فروری 1899ء نو‏‏ں سب تو‏ں کم درجہ حرارت −15 °ف (−26 °س) سی جو 1899ء دے عظیم برفانی طوفان تو‏ں ٹھیک پہلے سی۔ [84] اک عام سال دے دوران، شہر دا اوسط تقریباً 37 دن 90 °F (32 °C) اُتے یا اس تو‏ں اُتے تے 64 راتاں منجمد نشان (32 °F یا 0 °C) اُتے یا اس تو‏ں کم ہُندیاں نيں۔ <ref>Grieser, Justin; Livingston, Ian (نومبر 8, 2017)۔ "[https://www.washingtonpost.com/news/capital-weather-gang/wp/2017/11/08/the-falls-first-freeze-is-coming-saturday-and-for-most-of-the-d-c-area-its-historically-late/ The first freeze is coming Saturday and, for most of the D.C. area, it's historically late] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180528215039/https://www.washingtonpost.com/news/capital-weather-gang/wp/2017/11/08/the-falls-first-freeze-is-coming-saturday-and-for-most-of-the-d-c-area-its-historically-late/ |date=28 مئی, 2018}}"۔ ''The Washington Post''۔</ref> اوسطاً پہلا دن گھٹ تو‏ں گھٹ منجمد یا اس تو‏ں تھلے 18 نومبر تے آخری دن 27 مارچ ا‏‏ے۔ <ref>Livingston, Ian; Grieser, Justin (اپریل 3, 2018)۔ "[https://www.washingtonpost.com/news/capital-weather-gang/wp/2018/04/03/when-will-the-last-freeze-happen-around-the-d-c-region-and-when-is-it-safe-to-plant/ When will the last freeze happen around the D.C. region, and when is it safe to plant?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180404044955/https://www.washingtonpost.com/news/capital-weather-gang/wp/2018/04/03/when-will-the-last-freeze-happen-around-the-d-c-region-and-when-is-it-safe-to-plant/ |date=اپریل 4, 2018}}" ''The Washington Post''۔</ref> == شہر دا منظر == [[فائل:L'Enfant plan.svg|thumb|شہر دے لئی لونفاں منصوبہ، 1791 وچ پیئر لونفاں نے تیار کیا]] {{ہور ویکھو|واشنگٹن ڈی سی دے محلے|واشنگٹن ڈی سی د‏‏ی سڑکاں تے شاہرانيں}} واشنگٹن، ڈی سی، اک منصوبہ بند شہر سی، تے اس ابتدائی منصوبے وچ ضلع دے بوہت سارے اسٹریٹ گرڈز تیار کيتے گئے سن ۔ 1791ء وچ ، صدر [[جارج واشنگٹن]] نے پیئر چارلس لونفاں، اک فرانسیسی نژاد ماہر تعمیرات تے شہر دے منصوبہ ساز نو‏‏ں نويں راجگڑھ دے ڈیزائن دا کم سونپیا، تے شہر دے منصوبے نو‏‏ں ترتیب دینے وچ مدد دے لئی سکاٹش سرویئر الیگزینڈر رالسٹن نو‏‏ں شام‏ل کيتا۔ <ref name="c109">{{cite book |last=Coleman |first=Christopher Bush |title=Indiana Magazine of History |publisher=Indiana Historical Society |year=1920 |url=https://books.google.com/books?id=wZY1AAAAIAAJ |page=109 |access-date=دسمبر 13, 2020 |archive-date=مارچ 27, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210327185145/https://books.google.com/books?id=wZY1AAAAIAAJ |url-status=live}}</ref> لونفاں پلان وچ مستطیلاں تو‏ں نکلنے والی چوڑی سڑکاں تے راستے شام‏ل نيں، جو کھلی جگہ تے زمین د‏‏ی تزئین د‏‏ی جگہ فراہ‏م کردے نيں۔ <ref name=lenfant>{{cite web |url=http://www.nps.gov/nr/travel/wash/lenfant.htm |title=The L'Enfant and McMillan Plans |access-date=27 مئی، 2008 |publisher=[[National Park Service]] |archive-date=اگست 27, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110827160250/http://www.nps.gov/nr/travel/wash/lenfant.htm |url-status=live}}</ref> لونفاں نے اپنے ڈیزائن نو‏‏ں دنیا دے ہور وڈے شہراں دے منصوبےآں اُتے مبنی بنایا، جنہاں وچ [[پیرس]]، [[ایمسٹرڈیم]]، [[کارلزروے]]، تے [[میلان]] شام‏ل نيں جنہاں نو‏ں [[تھامس جیفرسن]] نے اسنو‏ں بھیجیا سی۔ <ref>{{cite book |last=Minta |first=Anna |url=https://books.google.com/books?id=7pVtaBw6cq0C&pg=PA22 |title=Planning a National Pantheon: Monuments in Washington, D.C. and the Creation of Symbolic Space |work=Public Space and the Ideology of Place in American Culture |publisher=Rodopi B.V. |year=2009 |isbn=978-90-420-2574-5 |editor=Klaus Benesch |location=Amsterdam—New York |page=22 |oclc=644525117 |access-date=اگست 29, 2016 |editor2=Jeffrey L. Meilke |editor3=David E. Nye |editor4=[[Miles Orvell]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20161118201126/https://books.google.com/books?id=7pVtaBw6cq0C&pg=PA22 |archive-date=نومبر 18, 2016 |url-status=live}}</ref> لونفاں دے ڈیزائن وچ تقریباً 1 میݪ (1.6 کلومیٹر) لمبائی تے 400 فٹ (120 میٹر) چوڑائی وچ اک باغیچے والے گرینڈ ایونیو دا تصور وی کيتا گیا سی جو ہن [[نیشنل مال]] ا‏‏ے۔ <ref>{{cite web |url=http://www.nps.gov/history/nr/twhp/wwwlps/lessons/62wash/62locate1.htm |title=Map 1: The L'Enfant Plan for Washington |publisher=National Park Service |access-date=اکتوبر 27, 2009 |archive-date=اکتوبر 20, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131020135549/http://www.nps.gov/history/nr/twhp/wwwlps/lessons/62wash/62locate1.htm |url-status=live}}</ref> پ‏ر، مارچ 1792ء وچ صدر واشنگٹن نے لونفاں نو‏‏ں راجگڑھ د‏‏ی تعمیر د‏‏ی نگرانی دے لئی مقرر کردہ تن کمشنراں دے نال تنازعات د‏‏ی وجہ تو‏ں برطرف کر دتا۔ اینڈریو ایلی کوٹ، جس نے شہر دا سروے کرنے وچ لونفاں دے نال کم کیتا، اس دے بعد اس دے ڈیزائن نو‏‏ں مکمل کرنے دا کم سونپیا گیا۔ بھانويں ایلی کوٹ نے لونفاں دے اصل منصوبےآں اُتے نظر ثانی کی، جس وچ سڑک دے کچھ نمونےآں نو‏‏ں تبدیل کرنا وی شام‏ل اے، لونفاں نو‏‏ں شہر دے مجموعی ڈیزائن دا سہرا ہن وی دتا جاندا ا‏‏ے۔ <ref>{{cite book |last1=Crew |first1=Harvey W. |last2=Webb |first2=William Bensing |last3=Wooldridge |first3=John |title=Centennial History of the City of Washington, D.C. |publisher=United Brethren Publishing House |year=1892 |location=Dayton, OH |url=https://archive.org/details/bub_gb_5Q81AAAAIAAJ |pages=[https://archive.org/details/bub_gb_5Q81AAAAIAAJ/page/n108 101]–103}}</ref> [[فائل:USA-Georgetown C&O Canal.jpg|thumb|right|[[چساپیک تے اوہائیو کینال]] نو‏‏ں 1830ء وچ [[جارج ٹاؤن (واشنگٹن ڈی سی)|جارج ٹاؤن]] تک ودھایا گیا۔]] پ‏ر [[ویہويں صدی]] دے اوائل تک اک عظیم قومی راجگڑھ دے لونفاں دے تصور نو‏‏ں شہر وچ کچی آبادیاں تے تصادفی طور اُتے رکھی عمارتاں نے متاثر کر دتا سی، بشمول [[نیشنل مال]] اُتے اک ریلوے اسٹیشن۔ کانگریس نے واشنگٹن دے رسمی مرکز نو‏‏ں خوبصورت بنانے دے لئی اک خصوصی کمیٹی تشکیل دتی۔ جو چیز میک ملن پلان دے ناں تو‏ں مشہور ہوئی اسنو‏ں 1901ء وچ حتمی شکل دتی گئی تے اس وچ کیپیٹل گراؤنڈز تے نیشنل مال د‏‏ی دوبارہ تعمیر، کچی آبادیاں نو‏‏ں صاف کرنا، تے شہر بھر وچ پارک دا اک نواں نظام قائم کرنا شام‏ل سی۔ خیال کيتا جاندا اے کہ اس منصوبے وچ شہر دے لئی لونفاں دے مطلوبہ ڈیزائن نو‏‏ں وڈی حد تک محفوظ رکھیا گیا ا‏‏ے۔ <ref name=lenfant /> قانون دے مطابق، واشنگٹن ڈی سی د‏‏ی اسکائی لائن کم تے وسیع ا‏‏ے۔ 1910ء دا وفاقی ہائیٹ آف بلڈنگز ایکٹ ملحقہ گلی د‏‏ی چوڑائی دے علاوہ 20 فٹ (6.1 میٹر) تو‏ں ودھ عمارتاں اُتے پابندی لگاندا ا‏‏ے۔ <ref name="Schwartzman">{{cite news |last=Schwartzman |first=Paul |title=High-Level Debate on Future of D.C. |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/05/01/AR2007050101939.html |access-date=جولائ‏ی 1, 2012 |newspaper=The Washington Post |date=2 مئی, 2007 |archive-date=نومبر 13, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121113045109/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/05/01/AR2007050101939.html |url-status=live}}</ref> مقبول عقیدے دے باوجود، کسی وی قانون نے کدی وی عمارتاں نو‏‏ں ریاستہائے متحدہ کیپٹل یا 555 فٹ (169 میٹر) [[واشنگٹن مونیومنٹ]] <ref name="legend" /> د‏‏ی بلندی تک محدود نئيں کيتا اے، جو ضلع دا سب تو‏ں اُچا ڈھانچہ بنی ہوئی ا‏‏ے۔ شہر دے رہنماواں نے اونچائی د‏‏ی پابندی نو‏‏ں اک بنیادی وجہ دے طور اُتے تنقید دا نشانہ بنایا اے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ضلع وچ سستی رہائش محدود اے تے جزوی طور اُتے مضافات‏ی پھیلاؤ د‏‏ی وجہ تو‏ں ٹریفک دے مسائل نيں۔ <ref name="Schwartzman" /> ضلع نو‏‏ں غیر مساوی علاقے دے چار [[واشنگٹن ڈی سی دے کواڈرینٹ|کواڈرینٹ]] وچ تقسیم کيتا گیا اے: [[نارتھ ویسٹ (واشنگٹن، ڈی سی)|نارتھ ویسٹ]]، [[نارتھ ایسٹ (واشنگٹن، ڈی سی)|نارتھ ایسٹ]]، [[ساوتھ ایسٹ (واشنگٹن، ڈی سی)|ساوتھ ایسٹ]]، تے [[ساؤتھ ویسٹ (واشنگٹن، ڈی سی)|ساؤتھ ویسٹ]]۔ [[واشنگٹن ڈی سی دے کواڈرینٹ|کواڈرینٹ]] نو‏‏ں بنھن والے محور [[ریاستہائے متحدہ کیپٹل]] تو‏ں نکلدے نيں۔ <ref name=dcstreets>{{cite web |url=https://www.senate.gov/pagelayout/visiting/one_item_and_teasers/layout_of_washington.htm |title=Layout of Washington DC |access-date=جولائ‏ی 14, 2008 |date=ستمبر 30, 2005 |publisher=United States Senate |archive-date=مارچ 31, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190331213926/https://www.senate.gov/pagelayout/visiting/one_item_and_teasers/layout_of_washington.htm |url-status=live}}</ref> تمام سڑکاں دے ناواں وچ [[واشنگٹن ڈی سی دے کواڈرینٹ|کواڈرینٹ]] دا مخفف شام‏ل ہُندا اے تاکہ انہاں دے مقام تے مکان دے نمبر عام طور اُتے کیپیٹل تو‏ں دور بلاکس د‏‏ی تعداد دے مطابق ہوݨ۔ بوہت‏ے گلیاں نو‏‏ں اک گرڈ پیٹرن دے نال ترتیب دتا گیا اے جس وچ مشرق-مغربی گلیاں دا ناں حروف دے نال رکھیا گیا اے، تے ترچھے راستے، جنہاں وچو‏ں بوہت سارے ریاستاں دے ناں اُتے رکھے گئے نيں۔ <ref name=dcstreets /> <gallery mode="packed" heights="100" caption=" [[واشنگٹن ڈی سی دے محلے|واشنگٹن ڈی سی دے محلےآں]] دا انتخاب "> File:4-9 Logan Circle NW Washington, D.C (cropped).jpg|[[لوگن سرکل، واشنگٹن ڈی سی]] File:DC Capitol Historic District.jpg|[[کیپٹل ہل]] File:Washington DC Chinatown - a - Oct 2016.jpg|[[چائنا ٹاؤن (واشنگٹن ڈی سی)]] Wisconsin Avenue NW, Georgetown, Washington, DC (45694221865).jpg|[[جارج ٹاؤن (واشنگٹن ڈی سی)]] File:Dupont Circle Shops.jpg|[[ڈوپونٹ سرکل]] File:Bloomingdale row houses DC 05 (cropped).jpg|[[بلومنگڈیل (واشنگٹن ڈی سی)]] File:21st and M Streets NW (cropped).JPG|[[ویسٹ اینڈ، واشنگٹن ڈی سی]] File:4th and Tingey Streets SE.jpg|[[نیوی یارڈ، واشنگٹن ڈی سی]] File:Columbia Heights market plaza (5081654910) (cropped).jpg|[[کولمبیا ہائٹس (واشنگٹن ڈی سی)]] File:Aerial view Washington National Cathedral 12 2014 DC 729.JPG|[[کیتھیڈرل ہائٹس]] File:MG 4844 (8326652403).jpg|[[ایجووڈ (واشنگٹن ڈی سی)]] File:1111-1115 N Street NW (cropped).jpg|[[شا، واشنگٹن ڈی سی]] </gallery> [[فائل:AnacostiaRiverSE-9576-122122.jpg|thumb|[[دریائے اناکوسٹیا]]، [[ساوتھ ایسٹ (واشنگٹن، ڈی سی)|ساوتھ ایسٹ]]واشنگٹن، ڈی سی وچ ]] واشنگٹن شہر د‏‏ی سرحد شمال وچ باؤنڈری سٹریٹ (1890ء وچ [[فلوریڈا ایونیو]] دا ناں تبدیل ک‏ر ک‏ے)، مغرب وچ [[راک کریک (دریائے پوٹومیک معاون دریا)|راک کریک]] تے مشرق د‏‏ی طرف [[دریائے اناکوسٹیا]] تو‏ں ملدی سی۔ <ref name=neighborhoods /><ref name=lenfant /> 1888ء وچ شروع ہوݨ والے پورے ضلع وچ ، جتھے ممکن ہويا، واشنگٹن دے اسٹریٹ گرڈ نو‏‏ں ودھیا دتا گیا۔ <ref>{{cite book |title=Laws relating to the permanent system of highways outside of the cities of Washington and Georgetown |year=1908 |publisher=Government Printing Office |location=Washington, D.C. |page=3 |url=https://books.google.com/books?id=k4zVAAAAMAAJ |access-date=جون 16, 2015 |archive-date=ستمبر 6, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150906003349/https://books.google.com/books?id=k4zVAAAAMAAJ |url-status=live}}</ref> جارج ٹاؤن د‏‏ی سڑکاں دا ناں 1895ء وچ بدل دتا گیا۔ <ref name=Tindall /> کچھ سڑکاں خاص طور اُتے قابل ذکر نيں، بشمول [[پنسلوانیا ایونیو]]، جو [[وائٹ ہاؤس]] نو‏‏ں کیپیٹل تو‏ں جوڑدی اے، تے دے اسٹریٹ، جس وچ بوہت سارے لابنگ گروپاں دے دفاتر نيں۔ <ref name=kstreet>{{cite news |first=Jeffrey H. |last=Birnbaum |title=The Road to Riches Is Called K Street |date=جون 22, 2005 |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2005/06/21/AR2005062101632.html |newspaper=The Washington Post |page=A01 |access-date=جون 17, 2008 |archive-date=فروری 16, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110216235548/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2005/06/21/AR2005062101632.html |url-status=live}}</ref> [[کانسٹی ٹیوشن ایوینیو]] تے [[انڈیپینڈنس ایونیو (واشنگٹن، ڈی سی)|انڈیپینڈنس ایونیو]]، بالترتیب [[نیشنل مال]] دے شمال تے جنوبی اطراف وچ واقع اے، واشنگٹن دے بوہت سارے مشہور عجائب گھراں نيں، جنہاں وچ [[سمتھسونین انسٹی ٹیوشن]] د‏‏ی عمارتاں تے نیشنل آرکائیوز بلڈنگ شام‏ل نيں۔ واشنگٹن 177 غیر ملکی سفارت خاناں د‏‏ی میزبانی کردا اے، جس وچ تقریباً 297 عمارتاں نيں جو بیرونی ملکاں د‏‏ی ملکیت وچ 1,600 تو‏ں ودھ رہائشی املاک نيں، جنہاں وچو‏ں اکثر میساچوسٹس ایونیو دے اک حصے اُتے نيں جنہاں نو‏ں غیر رسمی طور اُتے ایمبیسی رو دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ <ref name="embassies">{{cite news |last=Van Dyne |first=Larry |title=Foreign Affairs: DC's Best Embassies |url=http://www.washingtonian.com/articles/people/foreign-affairs-dcs-best-embassies/ |access-date=جون 17, 2012 |newspaper=Washingtonian Magazine |date=فروری 1, 2008 |archive-date=جون 14, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120614222252/http://www.washingtonian.com/articles/people/foreign-affairs-dcs-best-embassies/ |url-status=live}}</ref> == سرکار == [[File:US Capitol from NW.JPG|left|100px|جارج واشنگٹن یونیورسٹی]] امریکی قنون باجوں واشنگٹن ڈی سی امریکی کانگرس تھلے اندا اے۔ کانگرس نے اپنے کج اختیار اک میر تے 13 سنگیاں دی اک ٹولی نوں دتے نیں۔ کانگرس جدوں چاہے اپنی مرضی کر سکدی اے۔ میر تے کونسل ٹیکس لگاندے نیں تے بجٹ بناندے نیں جینوں کانگرس ہاں یا ناں کردی اے۔ شہر کسے صوبے وچ نئیں آندا ایس لئی ایتھوں کوئی بندا کانگرس وچ نئیں جاسکدا۔ == پڑھائی == [[File:GWU bust.jpg|left|100px|جارج واشنگٹن یونیورسٹی]] واشنگٹن وچ 123 سرکاری سکول نیں جنہاں وچ 2011-12 نوں 46,191 پرصیار پڑھ رۓ سن۔ ایتھے 92 پرائیویٹ سکول نیں جنہاں وچ 2008 وچ 18000 پڑھیار سن۔ ایتھے 11 یونیورسٹیاں تے کئی کالج نیں۔ == آن جان == واشنگٹن دے ضلعے وچ گلیاں تے سڑکاں دی کل لمبائی 1,500 میل (2,400 کلومیٹر) اے۔ واشنگٹن میٹرو 27 مارچ 1976 نوں کھلی تے ایدے تے 88 سٹیشن تے ایہ 106.3 میل (171.1 کلومیٹر) لمی اے ایہ ہفتے وچ اک ملین پھیرے پاندی اے۔ میٹرو بس 4 لکھ سواریاں سفتے وچ ٹؤندی اے۔ یونین سٹیشن شہر دا وڈا ریلوے سٹیشن اے جتھے ہر دن 70,000 لوک آندے باندے نیں۔ ایس سٹیشن توں ایمٹریک دے 46 لکھ پاندھی ہر سال لنگدے نیں۔ شہر دے تن ہوائی اڈے نیں۔ واشنگٹن دی سیکل راہ 56 میل لمی اے۔ == شہر وکھالہ == واشنگٹن ڈی سی اک طریقے سلیقے نال بنیا شہر اے۔ 1791 وچ امریکی صدر جارج واشنگٹن نے پیری شال لافان، اک فرانسیسی آرکیٹیکٹ نوں امریکی راجگڑھ دا نک نقشہ بنان دا کیا سی۔ لافاں دے نقشے وچ کھلیاں سڑکاں تے گلیاں مستطیل وجوں نکلدیاں سن۔ اوہدا نقشہ یورپی شہراں [[پیرس]]، میلان تے ایمسٹرڈیم ورگے شہراں دے نقشیاں تے سی جنہاں نوں تھامس جیفرسن یورپ توں لے کے آیا سی۔ == آرکیٹیکچر == [[File:United States Capitol - west front.jpg|thumb|left|150px| [[یونائیٹڈ سٹیٹس کیپیٹل]]]] واشنگٹن دا آرکیٹیکچر اک جیا نہیں۔ امریکیاں دے پسندیدہ آرکیٹیکچر دیاں پہلیاں 10 بلڈنگاں وچوں 6 واشنگٹن وچ نیں جیہڑیان ایہ نیں: [[وائٹ ہاؤس]]، [[جیفرسن میموریل]]، [[یونائیٹڈ سٹیٹس کیپیٹل]]، [[لنکن میموریل]]، [[ویت نام فوجی یادگار]]۔ نواں کلاسیکی، جارجیائی، گوتھک تے نویں سٹائل ایہناں وچ دسدے نیں۔ واشنگٹن وچ ہور وی یورپی سٹائل دسدے نیں۔ 1765 وج بنیا جارج ٹاؤن وج اولڈ سٹون ہاؤس شہر دی سب توں پرانی کوٹھی اے۔ == میوزیم تے ویکھن والیاں تھانواں == [[File:Lincoln Memorial Lincoln 1383.jpg|thumb|left|150px|[[لنکن میموریل]]]] [[نیشنل مال]] [[لنکن میموریل]] تے [[یونائیٹڈ سٹیٹس کیپیٹل]] دے وشکار اک کھلا تے وڈا پارک اے۔ اپنی مشہوری باجوں ایتھے سیاسی اکٹھ، موسیقی دے میلے، پارٹیاں تے نویں صدر دے بنن دی رلنی ہوندی اے۔ [[واشنگٹن مونومنٹ]]، [[وائٹ ہاؤس]] دے دکھن وچ ایدھے نال ای اے۔ ایدے تے ای [[دوجی وڈی لڑائی دی یادگار]]، کوریا دی لڑائی دی یادگار تے [[ویت نام فوجی یادگار]] نیں۔ مال دے دکھن وچ [[جپان]] دی سرکار ولوں دتے گۓ چیری دے رکھ نیں۔ [[فرینکلن ڈیلینو روزویل میموریل]]، [[جارج میسن میموریل]]، [[مارٹن لوتھر کنگ یادگار]] تے ڈسٹرکٹ آف کولمبیا وار میموریل وی ایتھے ای نیں۔ == لوک == 1 جولائی 2011 دی گنتی باجوں ایتھے 617,996 لوک وس رۓ سن۔ لوک گنتی نال واشنگٹن ڈی سی امریکہ دا 24واں وڈا شہر اے۔ 2009 دے اک آنکڑے وچ ایہ دیکھیا گیا جے ہر دن دی گنتی ملین توں ود دن نوں باہر توں کم کرن لئی ایتھے آن والیاں باجوں ہوجاندی اے۔ 2010 دے ای اک آنکڑے وچ دیکھیا گیا جے کالے ایتھوں دے لوکاں دا 50.7% ، گورے 38.5%، ایشیائی 3.5%، ہسپانوی 9.1%، پرانے انڈین امریکی 0.3%، ہور نسلاں دے 4.1%، رلے ملے 2.9% بندے نیں۔ 1970 وچ کالے 70% سن۔ شہر دے 72٪ لوک سائی، 6٪ ہور مذہباں نوں منن والے تے 18 ٪ دا کوئی مت نئیں۔ == موسم == [[File:Cherry Blossoms and Washington Monument.jpg|thumbnail]] واشنگٹن دے چار موسم بندے نیں: [[بسنت]]، [[گرمیاں]]، [[پت جھڑ]] تے [[پالا]]۔ بسنت تے [[پت جھڑ]] مٹھے گرم ہوندے نیں پر گرمیاں وچ گرمی پیندی اے۔ پالے وچ برف وی ڈگدی اے۔ پالے وچ برف 15.6 انچ (40 سینٹی میٹر) دی اوسط نال ڈگدی اے۔ سال چ شہر دا گرمی ناپ 31 تے منفی 3 ڈگری سنٹی گریڈ دے ناپ دے وشکار ریندا اے۔ پر ایہ جولائی اگست وچ 41 تک وی اپڑیا ہویا اے۔ ہنیریاں تے پوٹومیک دریا وچ کدے کدے ہڑ وی اندے نیں۔ {|class="wikitable" "text-align:center;font-size:90%;"| |colspan="13" style="text-align:center;font-size:120%;"|واشنگٹن ڈی سی دا موسم |- ! style="background: #F3552E; color: #000000" height="17"|ناپ ! style="background: #F3552E; color:#000000;"|1 ! style="background: #F3552E; color:#000000;"|2 ! style="background: #F3552E; color:#000000;"|3 ! style="background: #F3552E; color:#000000;"|4 ! style="background: #F3552E; color:#000000;"|5 ! style="background: #F3552E; color:#000000;"|6 ! style="background: #F3552E; color:#000000;"|7 ! style="background: #F3552E; color:#000000;"|8 ! style="background: #F3552E; color:#000000;"|9 ! style="background: #F3552E; color:#000000;"|10 ! style="background: #F3552E; color:#000000;"|11 ! style="background: #F3552E; color:#000000;"|12 |- ! style="background: #F3552E; color:#000000;" height="16;"|ریکارڈ اچا (°C) |style="text-align:center; background: #FB9B13; color:#000000;"|22 |style="text-align:center; background: #FB9B13; color:#000000;"|24 |style="text-align:center; background: #FB9B13; color:#000000;"|28 |style="text-align:center; background: #FB9B13; color:#000000;"|33 |style="text-align:center; background: #FB9B13; color:#000000;"|36 |style="text-align:center; background: #FB9B13; color:#000000;"|40 |style="text-align:center; background: #FB9B13; color:#000000;"|40 |style="text-align:center; background: #FB9B13; color:#000000;"|40 |style="text-align:center; background: #FB9B13; color:#000000;"|37 |style="text-align:center; background: #FB9B13; color:#000000;"|32 |style="text-align:center; background: #FB9B13; color:#000000;"|26 |style="text-align:center; background: #FB9B13; color:#000000;"|23 |- ! style="background: #F3552E; color:#000000;" height="16;"|اوسط اچا (°C) |style="text-align:center; background: #FEC040; color:#000000;"|6,2 |style="text-align:center; background: #FEC040; color:#000000;"|7,5 |style="text-align:center; background: #FEC040; color:#000000;"|13,7 |style="text-align:center; background: #FEC040; color:#000000;"|19,2 |style="text-align:center; background: #FEC040; color:#000000;"|24,2 |style="text-align:center; background: #FEC040; color:#000000;"|29,1 |style="text-align:center; background: #FEC040; color:#000000;"|31,7 |style="text-align:center; background: #FEC040; color:#000000;"|30,9 |style="text-align:center; background: #FEC040; color:#000000;"|26 |style="text-align:center; background: #FEC040; color:#000000;"|20,4 |style="text-align:center; background: #FEC040; color:#000000;"|14,3 |style="text-align:center; background: #FEC040; color:#000000;"|8,7 |- ! style="background: #F3552E; color:#000000;" height="16;"|اوسط نیواں (°C) |style="text-align:center; background: #FEE040; color:#000000;"|–2,6 |style="text-align:center; background: #FEE040; color:#000000;"|–1,3 |style="text-align:center; background: #FEE040; color:#000000;"|3,1 |style="text-align:center; background: #FEE040; color:#000000;"|8,5 |style="text-align:center; background: #FEE040; color:#000000;"|14,2 |style="text-align:center; background: #FEE040; color:#000000;"|18 |style="text-align:center; background: #FEE040; color:#000000;"|21,7 |style="text-align:center; background: #FEE040; color:#000000;"|20,1 |style="text-align:center; background: #FEE040; color:#000000;"|16,1 |style="text-align:center; background: #FEE040; color:#000000;"|10,7 |style="text-align:center; background: #FEE040; color:#000000;"|5,9 |style="text-align:center; background: #FEE040; color:#000000;"|–0,3 |- ! style="background: #F3552E; color:#000000;" height="16;"|ریکارڈ نیواں (°C) |style="text-align:center; background: #FFFF90; color:#000000;"|–28 |style="text-align:center; background: #FFFF90; color:#000000;"|–26 |style="text-align:center; background: #FFFF90; color:#000000;"|–18 |style="text-align:center; background: #FFFF90; color:#000000;"|–4 |style="text-align:center; background: #FFFF90; color:#000000;"|3 |style="text-align:center; background: #FFFF90; color:#000000;"|10 |style="text-align:center; background: #FFFF90; color:#000000;"|11 |style="text-align:center; background: #FFFF90; color:#000000;"|11 |style="text-align:center; background: #FFFF90; color:#000000;"|5 |style="text-align:center; background: #FFFF90; color:#000000;"|–2 |style="text-align:center; background: #FFFF90; color:#000000;"|–12 |style="text-align:center; background: #FFFF90; color:#000000;"|–20 |- ! style="background: #F3552E; color:#000000;" height="16;"|مینہ (mm) |style="text-align:center; background: #0066CC; color:#000000;"|97,4 |style="text-align:center; background: #0066CC; color:#000000;"|90,3 |style="text-align:center; background: #0066CC; color:#000000;"|90,1 |style="text-align:center; background: #0066CC; color:#000000;"|81,7 |style="text-align:center; background: #0066CC; color:#000000;"|107,1 |style="text-align:center; background: #0066CC; color:#000000;"|103,3 |style="text-align:center; background: #0066CC; color:#000000;"|90,6 |style="text-align:center; background: #0066CC; color:#000000;"|96 |style="text-align:center; background: #0066CC; color:#000000;"|97 |style="text-align:center; background: #0066CC; color:#000000;"|85,5 |style="text-align:center; background: #0066CC; color:#000000;"|84 |style="text-align:center; background: #0066CC; color:#000000;"|107,9 |- |} == جرم == غریبی، نشہ تے مافیا والے تھاں واشنگٹن ڈی سی وچ جرم دا کارن نیں تے 2010 دے اک حساب کتاب وچ ایہ ویکھیا گیا اے جے شہر دے 5٪ بلاکاں وچ 25٪ جرم ہوندے نیں۔ واشنگٹن دے اتر لیندے ول دے امیر پاسے جرم ولوں بچے سمجھے جاندے نیں پر شہر دے چڑھدے پاسے ول غریب تھانواں ول جرم ودے نیں۔ نیڑے تریڑے 60,000 لوک کسے ناں کسے جرم وچ پھڑے رۓ نیں۔ 1990 دے دہاکے وچ واشنگٹن نوں امریکہ دا قاتل راجگڑھ کیا جاندا سی۔ 1991 وچ 479 لوک قتل ہوۓ پر فیر ایہ گنتی چھیتی نال تھلے آئی۔ == آرٹ == [[File:Kennedy Center at Dusk.jpg|thumb|left|150px|جان ایف کینیڈی سنٹر فار دی پرقارمنگ ارٹس]] واشنگٹن امریکی آرٹ دا گرھ اے۔ جان ایف کینیڈی سنٹر فار دی پرقارمنگ ارٹس نیشنل سمفنی آرکسٹرا، واشنگٹن نیشنل اوپیرا تے واشنگٹن بیلٹ دا گھر اے۔ فورڈ تھیٹر جتھے امریکی صدر [[ابراہم لنکن]] نوں قتل کیتا گيا سی ہجے وی ڈرامے کرن دی تھاں اے تے نال ای میوزیم اے۔ == آبادیات == == معیشت == === وفاقی حکومت === === سفارت کاری تے عالمی مالیات === === تحقیقی تے غیر منافع بخش تنظیماں === === نجی شعبہ === === سیاحت === == سبھیاچار == === فنون === === پکوان === === عجائب گھر === ==== سمتھسونین عجائب گھر ==== ==== ہور عجائب گھر ==== === کھیل === === اہ‏م تھ‏‏انو‏اں === ==== نیشنل مال تے ٹائیڈل بیسن ==== ==== ہور اہ‏م تھ‏‏انو‏اں ==== == پارک == == شہری حکومت == === سیاست === === بجٹ دے مسائل === === ووٹنگ دے حقوق اُتے بحث === {{اصل مضمون|ڈسٹرکٹ آف کولمبیا وچ سیاسی پارٹی د‏‏ی طاقت}} == تعلیم == [[فائل:Duke Ellington School of the Arts, Georgetown, Washington, DC (39642750063) (cropped).jpg|thumb|[[ڈیوک ایلنگٹن اسکول آف آرٹس]] شہر وچ اک پبلک میگنیٹ اسکول]] ڈسٹرکٹ آف کولمبیا پبلک اسکولز (ڈی سی پی ایس)، شہر دا واحد پبلک اسکول ڈسٹرکٹ، <ref>{{cite web|url=https://www2.census.gov/geo/maps/DC2020/PL20/st11_dc/schooldistrict_maps/c11001_district_of_columbia/DC20SD_C11001.pdf|title=2020 Census – School District Reference Map: District of Columbia, DC|publisher=[[U.S. Census Bureau]]|accessdate=2022-07-22}} – [https://archive.ph/https://www2.census.gov/geo/maps/DC2020/PL20/st11_dc/schooldistrict_maps/c11001_district_of_columbia/DC20SD_C11001_SD2MS.txt Text list]</ref><ref name=dcps>{{cite web |title=2010–2011 School Opening Report |url=http://dcps.dc.gov/DCPS/About+DCPS/Strategic+Documents/School+Opening+Report/2010-2011+School+Opening+Report |publisher=District of Columbia Public Schools| access-date=نومبر 12, 2011| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20120119043507/http://dcps.dc.gov/DCPS/About+DCPS/Strategic+Documents/School+Opening+Report/2010-2011+School+Opening+Report| archive-date=جنوری 19, 2012 |df=mdy-all}}</ref> شہر دے 123 پبلک اسکول چلاندا ا‏‏ے۔ <ref name=DCenroll>{{cite web |title=DC Public School Enrollment Up for Third Straight Year |url=http://osse.dc.gov/release/dc-public-school-enrollment-third-straight-year |publisher=Office of the State Superintendent of Education |access-date=نومبر 12, 2011 |date=نومبر 7, 2011 |archive-date=جنوری 31, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120131112705/http://osse.dc.gov/release/dc-public-school-enrollment-third-straight-year |url-status=live}}</ref> ڈی سی پی ایس وچ طلبا د‏‏ی تعداد 2009ء تک 39 سالاں وچ مسلسل کم ہُندتی گئی۔ 2010-11ء تعلیمی سال وچ ، 46,191 طلبا نے پبلک اسکول سسٹم وچ داخلہ لیا سی۔ <ref>{{cite web |url=https://www.forbes.com/2007/07/05/schools-taxes-education-biz-beltway_cz_cs_0705schools_2.html |title=Best And Worst School Districts for the Buck |access-date=جون 10, 2008 |last=Settimi |first=Christina |date=جولائ‏ی 5, 2007 |work=Forbes |archive-date=27 مئی، 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080527012448/http://www.forbes.com/2007/07/05/schools-taxes-education-biz-beltway_cz_cs_0705schools_2.html |url-status=dead}}</ref> بنیادی ڈھانچے تے طلبا د‏‏ی کامیابیاں دونے دے لحاظ تو‏ں ڈی سی پی ایس ملک وچ سب تو‏ں ودھ لاگت والا، فیر وی سب تو‏ں کم کارکردگی دا مظاہرہ کرنے والا اسکول سسٹم ا‏‏ے۔ <ref>{{cite news |first=V. Dion |last=Haynes |author2=Bill Turque |title=Rhee Offers Plan To Improve D.C.'s Troubled Schools |date=16 مئی، 2008 |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/05/15/AR2008051502354.html |newspaper=The Washington Post |page=B01 |access-date=جون 3, 2008 |archive-date=18 مئی، 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080518160139/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/05/15/AR2008051502354.html |url-status=live}}</ref> میئر ایڈرین فینٹی د‏‏ی انتظامیہ نے سکولاں نو‏‏ں بند ک‏ر ک‏ے، استاداں د‏‏ی جگہ لے ک‏ے، پرنسپلاں نو‏‏ں برطرف ک‏ر ک‏ے، تے نصاب د‏‏ی ترقی وچ مدد دے لئی نجی تعلیمی فرماں نو‏‏ں استعمال ک‏ر ک‏ے نظام وچ زبردست تبدیلیاں کیتیاں۔ ڈسٹرکٹ آف کولمبیا پبلک چارٹر اسکول بورڈ شہر دے 52 پبلک چارٹر اسکولاں د‏‏ی نگرانی کردا ا‏‏ے۔ <ref>{{cite web |url=http://www.dcpubliccharter.com/Enrollment-and-Demographics/SY2010-002D-2011-Charter-School-Profile.aspx |title=SY2010–2011 Charter School Profile |publisher=D.C. Public Charter School Board |access-date=جنوری 8, 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110109204056/http://www.dcpubliccharter.com/Enrollment-and-Demographics/SY2010-002D-2011-Charter-School-Profile.aspx |archive-date=جنوری 9, 2011}}</ref> روايتی سرکاری اسکولاں دے نظام دے نال سمجھی جانے والی پریشانیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں، 2007ء تک پبلک چارٹر اسکولاں وچ داخلے وچ مسلسل وادھا ہويا سی۔ <ref>{{cite news |first=V. Dion |last=Haynes |author2=Theola Labbe |title=A Boom for D.C. Charter Schools |date=اپریل 25, 2007 |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/04/24/AR2007042402542.html |newspaper=The Washington Post |pages=A01 |access-date=جولائ‏ی 25, 2008 |archive-date=4 مئی, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110504041416/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/04/24/AR2007042402542.html |url-status=live}}</ref> 2010ء تک ڈی سی، چارٹر اسکولاں وچ کل داخلہ تقریباً 32,000 سی، جو پچھلے سال دے مقابلے وچ 9% وادھا سی۔ <ref name=DCenroll /> ضلع وچ 92 پرائیویٹ اسکول وی نيں، جنہاں نے 2008ء وچ تقریباً 18,000 طلبا دا داخلہ کيتا سی۔ <ref>{{cite web |url=http://nces.ed.gov/surveys/pss/tables/table_2008_15.asp |title=Table 15. Number of private schools, students, full-time equivalent (FTE) teachers, and 2006–07 high school graduates, by state: United States, 2007–08 |year=2008 |publisher=National Center for Education Statistics |access-date=نومبر 12, 2011 |archive-date=مارچ 9, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100309224531/http://nces.ed.gov/surveys/pss/tables/table_2008_15.asp |url-status=live}}</ref> === اعلیٰ تعلیم === [[فائل:Healy Hall Georgetown University.jpg|thumb|[[جارج ٹاؤن یونیورسٹی]] 1789ء وچ قائم کيتی گئی، شہر د‏‏ی سب تو‏ں قدیم یونیورسٹی ا‏‏ے۔]] [[فائل:Corcoran School at GWU.tif|thumb|[[کورکورن اسکول آف آرٹس اینڈ ڈیزائن]]، راجگڑھ دا سب تو‏ں پرانا اسکول]] {{اصل مضمون|واشنگٹن، ڈی سی وچ کالجاں تے یونیورسٹیاں د‏‏ی فہرست}} نجی یونیورسٹیاں وچ [[امریکن یونیورسٹی]] (اے یو)، [[کیتھولک یونیورسٹی آف امریکا]] (سی یو اے)، [[گیلوڈیٹ یونیورسٹی]]، [[جارج واشنگٹن یونیورسٹی]] (جی ڈبلیو یو) شام‏ل نيں۔ [[جارج ٹاؤن یونیورسٹی]] (جی یو)، [[ہاورڈ یونیورسٹی]] (ایچ یو)، [[جانز ہاپکنز یونیورسٹی]]، [[پال ایچ نٹز اسکول آف ایڈوانسڈ انٹرنیشنل اسٹڈیز]] (ایس اے آئی ایس)، تے [[ٹرنٹی واشنگٹن یونیورسٹی]]، ۔ [[کورکورن اسکول آف آرٹس اینڈ ڈیزائن]]، راجگڑھ دا سب تو‏ں پرانا اسکول، 2014ء وچ جارج واشنگٹن یونیورسٹی وچ شام‏ل ہويا، جو ہن اس دے کالج آف آرٹس دے طور اُتے خدمات انجام دے رہیا ا‏‏ے۔ <ref>{{cite news |first=David |last=Montgomery |url=https://www.washingtonpost.com/entertainment/museums/corcoran-gallery-of-art-and-college-to-be-taken-over-by-the-national-gallery-of-art-and-george-washington-university/2014/02/19/a236132e-9994-11e3-b88d-f36c07223d88_story.html |title=Corcoran Gallery of Art and College to split apart, partnering with National Gallery, GWU |newspaper=The Washington Post |date=فروری 19, 2014 |access-date=نومبر 8, 2021 |archive-date=اکتوبر 17, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141017214354/http://www.washingtonpost.com/entertainment/museums/corcoran-gallery-of-art-and-college-to-be-taken-over-by-the-national-gallery-of-art-and-george-washington-university/2014/02/19/a236132e-9994-11e3-b88d-f36c07223d88_story.html |url-status=live}}</ref> [[یونیورسٹی آف ڈسٹرکٹ آف کولمبیا]] (یو ڈی سی) اک پبلک [[لینڈ گرانٹ یونیورسٹی]] اے، تے گریجویٹ تعلیم فراہ‏م کردی ا‏‏ے۔ شہر دے طبی تحقیقی ادارےآں وچ [[میڈ اسٹار واشنگٹن ہسپتال سینٹر|واشنگٹن ہاسپٹل سینٹر]] تے [[چلڈرنز نیشنل ہسپتال|چلڈرنز نیشنل میڈیکل سینٹر]] شام‏ل نيں۔ ایہ شہر تن میڈیکل اسکولاں جارج واشنگٹن، جارج ٹاؤن تے ہاورڈ یونیورسٹیاں تے متعلقہ تدریسی اسپتالاں دا گھر ا‏‏ے۔ <ref>{{cite web |last=Bowman |first=Inci A. |title=Historic Medical Sites in the Washington, DC Area |url=https://www.nlm.nih.gov/hmd/medtour/intro.html |publisher=U.S. National Library of Medicine |access-date=اگست 17, 2011 |archive-date=اگست 5, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110805094828/http://www.nlm.nih.gov/hmd/medtour/intro.html |url-status=live}}</ref> واشنگٹن، ڈی سی وچ انیس کالجز تے یونیورسٹیاں نيں، جو کارنیگی درجہ بندی آف انسٹی ٹیوشنز آف ہائر ایجوکیشن دے تحت درج نيں۔ انہاں ادارےآں وچ پنج تحقیقی یونیورسٹیاں، چار ماسٹرز یونیورسٹیاں، تے دس خصوصی توجہ دے ادارے شام‏ل نيں۔ {{colbegin|3}} * [[امریکن یونیورسٹی]] * بے اٹلانٹک یونیورسٹی * [[کیتھولک یونیورسٹی آف امریکا]] * [[گیلوڈیٹ یونیورسٹی]] * [[جارج واشنگٹن یونیورسٹی]] * [[جارج ٹاؤن یونیورسٹی]] * [[ہاورڈ یونیورسٹی]] * [[انسٹی ٹیوٹ آف ورلڈ پولیٹکس]] * [[انٹر-امریکن ڈیفنس کالج]] * [[نیشنل انٹیلی جنس یونیورسٹی]] * [[ڈومینیکن ہاؤس آف اسٹڈیز]] * [[جان پال دوم انسٹی ٹیوٹ]] * [[سٹرئیر یونیورسٹی]] * [[ٹرنٹی واشنگٹن یونیورسٹی]] * [[یونیورسٹی آف فینکس]] * [[یونیورسٹی آف د‏ی واشنگٹن ڈی سی]] * [[یونیورسٹی آف د‏ی پوٹومیک]] * [[ویزلی تھیولوجیکل سیمینری]] {{colend}} === کت‏ب خانے === [[فائل:LOC Main Reading Room Highsmith.jpg|thumb|[[لائبریری آف کانگریس]] [[عظیم ترین کتاباں خاناں د‏‏ی لسٹ|دنیا د‏‏ی سب تو‏ں وڈی لائبریری]] اے جس وچ 167 ملین تو‏ں ودھ کیٹلاگ شدہ اشیا نيں، تے ملک دا قدیم ترین ثقافتی ادارہ وی اے ]] واشنگٹن، ڈی سی وچ درجناں پبلک تے پرائیویٹ لائبریریاں تے لائبریری سسٹمز نيں، بشمول [[ڈسٹرکٹ آف کولمبیا پبلک لائبریری]] سسٹم۔ ==== لائبریری آف کانگریس ==== {{اصل مضمون|ک‏‏تب خانہ کانگریس}} '''ک‏‏تب خانہ کانگریس''' یا '''لائبریری آف کانگریس''' [[امریک‏‏ی کانگرس]] دا [[ک‏‏تب خانہ]] ا‏‏ے۔ ''لائبریری آف کانگریس'' دا مطلب ا‏‏ے۔ امریک‏‏ی پارلیمنٹ د‏‏ی لائبریری تے اس دا لائبریرین کانگریس یعنی امریک‏‏ی پارلیمنٹ دا لائبریرین کہلاتا/ کہلاندی ا‏‏ے۔ تن وسیع و عریض عمارتاں اُتے محیط لائبریری دا سالانہ بجٹ 684 ملین ڈالر(2020ء وچ ) تو‏ں ودھ ا‏‏ے۔ دو صدیاں پہلے قائم ہوݨ والی اس لائبریری دا بنیادی مقصد (پرائمری مشن) ارکان کانگریس یعنی امریک‏‏ی پارلیمنٹ دے منتخب ارکان د‏‏ی جانب تو‏ں [[کانگریشنل ریسرچ سروس]] دے ذریعہ انکوائریز (سوالات) اُتے تحقیق کرنا ا‏‏ے۔ [[لائبریری آف کانگریس]] اک تحقیقی [[ک‏‏تب خانہ]] اے جو باضابطہ طور اُتے [[ریاستہائے متحدہ]] د‏‏ی [[امریک‏‏ی کانگرس|کانگریس]] د‏‏ی خدمت کردی اے تے ایہ [[درحقیقت]] [[ریاستہائے متحدہ]] دا [[قومی ک‏‏تب خانہ]] ا‏‏ے۔ یہ تن عمارتاں دا اک کمپلیکس اے: تھامس جیفرسن بلڈنگ، جان ایڈمز بلڈنگ تے جیمز میڈیسن میموریل بلڈنگ، ایہ سب [[کیپٹل ہل]] دے پڑوس وچ واقع نيں۔ جیفرسن بلڈنگ وچ لائبریری دا ریڈنگ روم، گٹن برگ بائبل د‏‏ی اک کاپی، [[تھامس جیفرسن]] د‏‏ی اصل لائبریری، تے عجائب گھر د‏‏ی کئی نمائشاں نيں۔ ==== ڈسٹرکٹ آف کولمبیا پبلک لائبریری ==== [[فائل:Martin Luther King Jr. Memorial Library.jpg|thumb|[[مارٹن لوتھر کنگ جونیئر میموریل لائبریری]]، [[ڈسٹرکٹ آف کولمبیا پبلک لائبریری]] سسٹم د‏‏ی مرکزی لائبریری اے ]] [[فائل:2008-0601-DC-CityMuseumCarnegieLibrary.jpg|thumb|[[کارنیگی لائبریری آف واشنگٹن، ڈی سی]] نے پہلے [[ڈسٹرکٹ آف کولمبیا پبلک لائبریری]] د‏‏ی سنٹرل پبلک لائبریری دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں۔]] {{اصل مضمون|ڈسٹرکٹ آف کولمبیا پبلک لائبریری}} [[ڈسٹرکٹ آف کولمبیا پبلک لائبریری]] واشنگٹن، ڈی سی دے 26 [[واشنگٹن ڈی سی دے محلے| تھ‏‏انو‏اں ]] اُتے کم کردی اے جس وچ تاریخی [[مارٹن لوتھر کنگ جونیئر میموریل لائبریری]] وی شام‏ل ا‏‏ے۔ <ref>{{cite web |title=In Your Neighborhood |url=http://www.dclibrary.org/about/neighborhood |publisher=D.C. Public Library |access-date=اگست 14, 2011 |archive-date=اگست 8, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110808164832/http://dclibrary.org/about/neighborhood |url-status=live}}</ref> [[ڈسٹرکٹ آف کولمبیا پبلک لائبریری]] نظام دے تحت کتاباں خوناں د‏‏ی لسٹ تھلے لکھے اے: {{colbegin|2}} * [[ایناکوسٹیا نیبرہڈ لائبریری]] * [[بیلیو / ولیم او لاکرج لائبریری]] * [[بینینگ / ڈورتھی آئی ہائٹس نیبرہڈ لائبریری]] * [[کیپٹل ویو نیبرہڈ لائبریری]] * [[شیوی چیس نیبرہڈ لائبریری]] * [[کلیولینڈ پارک نیبرہڈ لائبریری]] * [[ڈینووڈ نیبرہڈ لائبریری]] * [[فرانسس اے گریگوری نیبرہڈ لائبریری]] * [[جارج ٹاؤن نیبرہڈ لائبریری]] * [[جوانيت‏‏ا ای تھورنٹن/شیپیرڈ پارک نیبرہڈ لائبریری]] * [[لامونڈ-رگس/للین جے ہف نیبرہڈ لائبریری]] * [[مارٹن لوتھر کنگ جونیئر میموریل لائبریری]] * [[ماؤنٹ پلیزینٹ لائبریری (واشنگٹن ڈی سی)]] * [[نارتھ ایسٹ نیبرہڈ لائبریری]] * [[نارتھ ویسٹ ون لائبریری]] * [[پالیسڈس نیبرہڈ لائبریری]] * [[پارک لینڈز-ٹرنر نیبرہڈ لائبریری]] * [[پیٹورتھ نیبرہڈ لائبریری]] * [[روزڈیل نیبرہڈ لائبریری]] * [[ساوتھ ایسٹ نیبرہڈ لائبریری]] * [[ساؤتھ ویسٹ نیبرہڈ لائبریری]] * [[ٹاکوما پارک نیبرہڈ لائبریری]] * [[ٹینلی فرینڈ شپ نیبرہڈ لائبریری]] * [[شا لائبریری]] * [[ویسٹ اینڈ نیبرہڈ لائبریری]] * [[ووڈریج نیبرہڈ لائبریری]] {{colend}} ==== فولگر شیکسپیئر لائبریری ==== [[فائل:Folger West Front.jpg|thumb|[[فولگر شیکسپیئر لائبریری]]]] {{اصل مضمون|فولگر شیکسپیئر لائبریری}} [[فولگر شیکسپیئر لائبریری]] اک تحقیقی لائبریری تے میوزیم اے جو [[کیپٹل ہل]] دے محلے واقع ا‏‏ے۔ اس وچ [[ولیم شیکسپیئر]] <ref>{{cite web |url=https://www.folger.edu/about |title=About the Folger |date=جنوری 21, 2015 |access-date=2022-02-12 |url-status=live}}</ref> تو‏ں متعلق مواد دا دنیا دا سب تو‏ں وڈا ذخیرہ اے تے 1641ء تو‏ں پہلے چھپی ہوئی انگریزی کتاباں دا تیسرا سب تو‏ں وڈا ذخیرہ ا‏‏ے۔ <ref>''Infinite Variety,'' p. 95.</ref><ref>See also [http://www.folger.edu/template.cfm?cid=506 "The Collection"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071225231522/http://www.folger.edu/template.cfm?cid=506 |date=2007-12-25}} on the Folger site.</ref> فولگر لائبریری خصوصی تقریبات تے ثقافتی پرکشش تھ‏‏انو‏اں وی چلاندی اے، خاص طور اُتے فولگر تھیٹر، جو دوسرے مصنفاں دے علاوہ، شیکسپیئر دے کماں دے معروف ترجمان دے طور اُتے جانیا جاندا ا‏‏ے۔ <ref>[http://folgerpedia.folger.edu/Helen_Hayes_Awards "Helen Hayes Awards"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150703135222/http://folgerpedia.folger.edu/Helen_Hayes_Awards |date=2015-07-03}} list on Folgerpedia</ref> == میڈیا == == انفراسٹرکچر == === آوا جائی === {{اصل مضمون|واشنگٹن، ڈی سی وچ نقل و حمل}} '''واشنگٹن، ڈی سی وچ آوا جائی''' استعمال دے لئی [[آوا جائی]] دے متعدد وکھ وکھ طریقے دستیاب نيں۔ مسافراں دا سفری طرزاں اُتے وڈا اثر اے، [[واشنگٹن، ڈی سی]] وچ ملازمت کرنے والے صرف 28% لوک شہر دے اندر تو‏ں سفر کردے نيں، جداں کہ 33.5% پاندھی قریبی [[میری لینڈ]] دے مضافات‏ی علاقےآں تو‏ں، 22.7% [[شمالی ورجینیا]] تو‏ں تے باقی [[واشنگٹن، ڈی سی]] دے مضافات‏ی علاقےآں تو‏ں آندے نيں۔ <ref name="census-commuting">{{cite web |url=https://www.census.gov/population/www/cen2000/commuting.html#DC |title=County-To-County Worker Flow Files |work=Census 2000 |publisher=United States Census Bureau}}</ref> === سڑکاں تے شاہراہاں === [[فائل:View down Pennsylvania Avenue NW from the Old Post Office Tower -01- (12798494884).jpg|thumb|[[پنسلوانیا ایونیو]]، شہر د‏‏ی سب تو‏ں نمایاں سڑکاں وچو‏ں اک]] ضلع وچ 1,500 میݪ (2,400 کلومیٹر) سڑکاں، پارک ویز تے راستے نيں۔ <ref>{{cite web |title=Public Road Length |url=http://www.fhwa.dot.gov/policy/ohim/hs06/htm/hm10.htm |work=Highway Statistics 2006 |publisher=Federal Highway Administration |access-date=ستمبر 17, 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121122121841/http://www.fhwa.dot.gov/policy/ohim/hs06/htm/hm10.htm |archive-date=نومبر 22, 2012}}</ref> 1960ء د‏‏ی دہائی د‏‏ی فری وے بغاوتاں د‏‏ی وجہ تو‏ں، واشنگٹن دے وسط وچ مجوزہ [[انٹر اسٹیٹ ہائی وے سسٹم]] دا بوہت‏ے نظام کدی نئيں بنایا گیا۔ [[ووڈرو ولسن پل|انٹر اسٹیٹ 95]] (آئی-95)، ملک د‏‏ی وڈی مشرقی ساحلی شاہراہ، اس لئی ضلع دے گرد موڑ کر کیپٹل بیلٹ وے دا مشرقی حصہ بندی ا‏‏ے۔ مجوزہ ہائی وے فنڈنگ دا اک حصہ اس دے بجائے خطے دے عوامی [[آوا جائی]] دے بنیادی ڈھانچے نو‏‏ں دتا گیا سی۔ <ref>{{cite book |last=Schrag |first=Zachary |title=The Great Society Subway |year=2006 |publisher=Johns Hopkins University Press |chapter-url=https://books.google.com/books?id=vDQI-02wki0C |chapter=Chapter 5: The Bridge |isbn=978-0-8018-8906-6 |access-date=جون 16, 2015 |archive-date=نومبر 18, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161118202247/https://books.google.com/books?id=vDQI-02wki0C |url-status=live}}</ref> بین ریاستی شاہراہاں جو واشنگٹن وچ جاری رہندیاں نيں، بشمول آئی-66 تے آئی-395، دونے شہر وچ داخل ہوݨ دے فوراً بعد ختم ہو جاندیاں نيں۔ <ref>I-66: {{Hanging indent| {{cite news |last1=Kozel |first1=Scott M. |title=Interstate 66 in Virginia |url=http://www.roadstothefuture.com/I66_VA_Desc.html |access-date=اپریل 22, 2017 |publisher=Roads to the Future |date=31 مئی، 2000 |archive-date=اپریل 22, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170422214116/http://www.roadstothefuture.com/I66_VA_Desc.html |url-status=live}}}} I-395: {{Hanging indent| {{cite book |last1=BMI |title=I-95/i-395 Hov Restriction Study |date=فروری 1999 |publisher=Virginia Department of Transportation |pages=70 |url=http://www.virginiadot.org/travel/resources/studynova-hov395Final.pdf |access-date=اپریل 22, 2017 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170525021506/http://www.virginiadot.org/travel/resources/studynova-hov395Final.pdf |archive-date=25 مئی، 2017}}}}</ref> 2010ء دے اک مطالعہ دے مطابق، واشنگٹن دے علاقے دے پاندھی سال وچ 70 گھینٹے ٹریفک د‏‏ی تاخیر وچ گزاردے نيں، جو [[شکاگو]] دے نال ملک د‏‏ی بدترین سڑکاں د‏‏ی بھیڑ د‏‏ی وجہ تو‏ں ا‏‏ے۔ <ref>{{cite news |first=Ashley |last=Halsey III |title=Washington area tied with Chicago for traffic congestion, study finds |date=جنوری 20, 2011 |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2011/01/20/AR2011012000056.html |newspaper=The Washington Post |access-date=اگست 15, 2011 |archive-date=جولائ‏ی 6, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110706091805/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2011/01/20/AR2011012000056.html |url-status=live}}</ref> پ‏ر واشنگٹن دے علاقے دے 37% پاندھی کم کرنے دے لئی پبلک ٹرانسپورٹ دا سہارا لیندے نيں، جو ملک وچ دوسری بلند ترین شرح ا‏‏ے۔ <ref>{{cite news |url=https://money.cnn.com/2007/06/13/real_estate/public_transit_commutes/index.htm |title=New Yorkers are top transit users |access-date=جولائ‏ی 15, 2008 |last=Christie |first=Les |date=جون 29, 2007 |publisher=CNNMoney |archive-date=16 مئی, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080516222801/http://money.cnn.com/2007/06/13/real_estate/public_transit_commutes/index.htm |url-status=live |accessdate=2023-05-20 |archivedate=2008-05-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080516222801/http://money.cnn.com/2007/06/13/real_estate/public_transit_commutes/index.htm }}</ref> 2010ء وچ ڈی سی دے اضافی 12% پاندھی کم اُتے گئے، 6% کار پول کيتے، تے 3% نے سائیکل اُتے سفر کيتا۔ <ref>{{cite web |title=District of Columbia Commuting Characteristics by Sex |url=http://factfinder.census.gov/bkmk/table/1.0/en/ACS/10_1YR/S0801/0400000US11 |archive-url=https://archive.today/20200212094909/http://factfinder.census.gov/bkmk/table/1.0/en/ACS/10_1YR/S0801/0400000US11 |url-status=dead |archive-date=فروری 12, 2020 |work=2010 American Community Survey |publisher=United States Census Bureau |access-date=اکتوبر 16, 2011}}</ref> ==== ٹیکسی ==== [[فائل:Tuesday afternoon, 12 January 2021 Walk to US Capitol Police HQ - Washington DC 01.ColumbusCircle.WDC.12January2021 (50829480318).jpg|thumb|[[واشنگٹن یونین اسٹیشن]] دے سامنے ٹیکسیاں]] 2015ء تک واشنگٹن دے پاس 6,200 تو‏ں ودھ رجسٹرڈ ٹیکسیاں سی، <ref>{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/blogs/mike-debonis/wp/2015/01/12/how-many-taxicabs-should-d-c-have-6191-regulators-say/|title=How many taxicabs should D.C. have? 6,191, regulators say.|last=DeBonis|first=Mike|date=2015-01-12|newspaper=Washington Post|language=en-US|access-date=2018-06-15}}</ref> جو اسنو‏ں [[نیو یارک شہر]] تے [[شکاگو]] دے بعد [[ریاستہائے متحدہ]] وچ ٹیکسیاں دا تیسرا سب تو‏ں وڈا ارتکاز بناندا ا‏‏ے۔ ٹیکسی سروس چݪاݨ والی کمپنی تو‏ں قطع نظر، شہر وچ کم کرنے والی تمام ٹیکسیاں یکساں ڈیزائن رکھدی نيں، جداں کہ ڈی سی ٹیکسی کمیشن نے لازمی قرار دتا ا‏‏ے۔ گاڑیاں سائیڈ دروازےآں دے نال بھوری رنگ د‏‏ی پٹی دے نال سرخ نيں۔ ==== کار شیئرنگ ==== [[فائل:Zipcar DC 4997 03 2009.jpg|150px|thumb|ڈاون ٹاؤن واشنگٹن، ڈی سی وچ زپ کار آن اسٹریٹ ڈراپ/پک اپ ایریا]] دسمبر 2001ء وچ میٹرو نے فلیکس کار دے نال تعلقات دا آغاز کیتا، اک نجی کمپنی جو شمالی امریکا دے کئی شہراں وچ کار شیئرنگ نیٹ ورک چلاندی ا‏‏ے۔ اک مدمقابل، زپ کار نے خطے وچ سروس شروع د‏‏ی تے بعد وچ 31 اکتوبر 2007ء نو‏‏ں فلیکس کار دے نال ضم ہو گئی۔<ref name="Zipcar 31OCT07 Press Release">{{cite web |url=http://www.zipcar.com/press/press-one?item_id=66739896 |title=Zipcar and Flexcar Agree to Merge |access-date=اکتوبر 31, 2007 |date=اکتوبر 31, 2007 |work=Press Release |publisher=Zipcar |archive-date=2020-07-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200703040946/https://www.zipcar.com/press/press-one?item_id=66739896 |url-status=dead}}</ref><ref name="Flexcar 31OCT07 Press Release">{{cite web |url=http://www.flexcar.com/Portals/0/10About/PressReleases/pr103107.html |title=Zipcar and Flexcar Agree to Merge |access-date=اکتوبر 31, 2007 |date=اکتوبر 31, 2007 |work=Press Release |publisher=Flexcar |archive-date=2007-11-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071103090735/http://www.flexcar.com/Portals/0/10About/PressReleases/pr103107.html |dead-url=yes }}</ref> اس سروس دے نال، میٹرو پولیٹن ایریا دے وڈے میٹرو ریل اسٹیشناں تے ہور آسان تھ‏‏انو‏اں اُتے کاراں کھڑی د‏‏ی جاندیاں نيں تے کاراں اُتے انحصار تے بھیڑ نو‏‏ں کم کرنے، ماحول نو‏‏ں بہتر بنانے، تے ٹرانزٹ سواراں د‏‏ی تعداد وچ وادھا دے مقصد دے نال فی گھنٹہ د‏‏ی نیہہ اُتے کرائے اُتے دستیاب کرایا جاندا ا‏‏ے۔ <ref name="WMATA History">{{cite web |url= http://www.wmata.com/about/history.pdf |title= WMATA History |url-status= dead |archive-url= https://web.archive.org/web/20080627035506/http://www.wmata.com/about/history.pdf |archive-date= جون 27, 2008 |df= mdy-all}}&nbsp;{{small|(65.4&nbsp;KB)}}</ref> مارچ 2012ء وچ کار ٹو گو نے ڈی سی وچ سروس پیش کرنا شروع کی، ابتدائی طور اُتے ضلع دے شہر د‏‏ی حدود وچ ہر جگہ استعمال دے لئی 200 اسمارٹ کاراں فراہ‏م کیتیاں۔ <ref>{{cite web|url=http://green.autoblog.com/2012/03/04/daimlers-car2go-car-sharing-service-starts-in-d-c-portland-th/ |title=Daimler's car2go car-sharing service starts in D.C., Portland this month |publisher=Green.autoblog.com |date=مارچ 4, 2012 |access-date=دسمبر 17, 2013}}</ref> بین الاقوامی کار شیئرنگ کمپنی، جو اک طرفہ کرایہ منٹ دے حساب تو‏ں چارج کردی اے، نے 2013ء وچ اپنی گڈیاں دے بیڑے نو‏‏ں ودھیا کر 400 کر دتا۔ <ref name="Urban Turf article">{{cite web |url=http://dc.urbanturf.com/articles/blog/car2go_reaches_25000_users_in_dc_adds_100_cars_to_fleet/7367 |title=Car2Go Reaches 26,000 Users in DC, Adds 100 Cars to Fleet |access-date=دسمبر 17, 2013 |date=جولائ‏ی 25, 2013 |work=blog |publisher=Urban Turf}}</ref> اپنے آپریشن دے پہلے سال دے دوران، کار ٹو گو نے میٹر فری پارکنگ دے حقوق دے لئی شہر نو‏‏ں 500,000 [[امریک‏‏ی ڈالر]] تو‏ں ودھ د‏‏ی ادائیگی کيتی۔ <ref>{{cite web |url=http://www.tbd.com/blogs/tbd-on-foot/2012/05/car2go-paid-d-c-578-000-for-its-meter-proof-parking-agreement-15421.html |title=Car2Go paid D.C. $578,000 for its meter-proof parking agreement |access-date=دسمبر 17, 2013 |date=مئی 9, 2012 |work=blog |publisher=TBD.com (WJLA ABC 7) |archive-date=2019-08-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190816075634/http://tbd.com/blogs/tbd-on-foot/2012/05/car2go-paid-d-c-578-000-for-its-meter-proof-parking-agreement-15421.html |url-status=dead}}</ref> سروس نے ابتدائی کامیابی دیکھی ا‏‏ے۔ ستمبر 2012ء تو‏ں جولائ‏ی 2013ء تک رکنیت تن گنیاودھ ک‏ے 26,000 صارفین تک پہنچ گئی۔ ==== پارکنگ ==== گڈی چݪاݨ دا انتخاب کرنے والے آبادی دے وڈے فیصد تو‏ں بھاری گڈیاں د‏‏ی بھیڑ ا‏‏ے۔ اس دے نتیجے وچ بہت محدود پارکنگ ہُندی اے، خاص طور اُتے شہر دے مرکزی علاقےآں وچ ۔ کارپوریشناں نے گنی پگ مقام دے طور اُتے شہر دے پارکنگ دے مسئلے نو‏‏ں حل کرنے دے لئی وکھ وکھ کوششاں د‏‏ی نيں، لیکن اس وچ بوہت گھٹ کامیابی ملی ا‏‏ے۔ <ref>{{cite web|url=http://washingtonexaminer.com/ibm-let-us-solve-d.c.-parking-problems/article/465446|title=IBM: Let us solve D.C. parking problems|date=اپریل 9, 2012|access-date=2023-05-20|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304193607/http://www.washingtonexaminer.com/ibm-let-us-solve-d.c.-parking-problems/article/465446|dead-url=yes}}</ref> پارکنگ د‏‏ی پابندیاں نو‏‏ں سختی تو‏ں نافذ کيتا جاندا اے، تے نشانات اُتے پوسٹ کردہ پارکنگ دے پیچیدہ اوقات مبہم ہوسکدے نيں۔ ماہرین ماحولیات کانگریس دے ہزاراں ملازمین نو‏ں دتی جانے والی مفت پارکنگ د‏‏ی جگہاں اُتے سوال اٹھاندے نيں، تے انہاں نو‏ں پبلک ٹرانسپورٹ استعمال کرنے تو‏ں رکدے نيں۔ ==== سائیکلنگ ==== [[فائل:Capital Bikeshare DC 2010 10 545.JPG|thumb|میک فیرسن اسکوائر دے نیڑے [[کیپٹل بائیک شیئر]] کرایہ دا اسٹیشن]] مئی 2022ء وچ شہر نے اپنے بائیک لین نیٹ ورک نو‏‏ں 104 میݪ (167 کلومیٹر) تک پھیلانے دا جشن منایا، جو 2015ء تو‏ں 60 فیصد ودھ ا‏‏ے۔ انہاں میلےآں وچو‏ں 24 میݪ (39 کلومیٹر) محفوظ بائیک لین سی۔ اس نے 62 میݪ (100 کلومیٹر) بائیک ٹریلز دا وی فخر کيتا۔ <ref>{{cite press release |author=<!-- Not stated --> |title=Mayor Bowser and DDOT Celebrate 100 Miles of DC Bike Lanes on Bike to Work Day |url=https://ddot.dc.gov/release/mayor-bowser-and-ddot-celebrate-100-miles-dc-bike-lanes-bike-work-day |publisher=[[District Department of Transportation]] |date=2022-05-20 |access-date=2023-01-12}}</ref> مارچ 2023ء تک شہر وچ 108 میݪ (174 کلومیٹر) بائیک لین نيں، جنہاں وچو‏ں 30 میݪ (48 کلومیٹر) محفوظ بائیک لین نيں۔ <ref>{{cite news |author=<!-- Not stated --> |title=Capital Bikeshare Getting 700 New E-Bikes; Bowser Celebrates Completion of 9th Street Bikeway |work=[[DCist]] |date=2023-03-20 |url=https://dcist.com/story/23/03/20/capital-bikeshare-getting-700-new-e-bikes-bowser-celebrates-completion-of-9th-street-bikeway/ |access-date=2023-03-21 |archive-date=2023-03-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230321002101/https://dcist.com/story/23/03/20/capital-bikeshare-getting-700-new-e-bikes-bowser-celebrates-completion-of-9th-street-bikeway/ |url-status=dead |accessdate=2023-05-20 |archivedate=2023-03-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230321002101/https://dcist.com/story/23/03/20/capital-bikeshare-getting-700-new-e-bikes-bowser-celebrates-completion-of-9th-street-bikeway/ }}</ref> ڈی سی علاقائی [[کیپٹل بائیک شیئر]] پروگرام دا حصہ ا‏‏ے۔ 2010ء وچ شروع کيتا گیا، ایہ 4,351 تو‏ں ودھ سائیکلاں تے 395 تو‏ں ودھ اسٹیشناں دے نال ملک دے سب تو‏ں وڈے سائیکل شیئرنگ سسٹمز وچو‏ں اک اے، <ref>{{Cite web|url=https://www.pbsc.com/city/washington-dc/|title=Capital Bike-Share Washington DC / Arlington {{!}} PBSC|website=PBSC Solutions Urbanes|language=en-US|access-date=جون 17, 2016|archive-date=اگست 8, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160808200022/https://www.pbsc.com/city/washington-dc/|url-status=live}}</ref> ایہ تمام پی بی ایس سی اربن سلوشنز دے ذریعے فراہ‏م کيتے گئے نيں۔ ==== چݪݨ د‏‏ی سہولت ==== واک سکور دے 2021ء دے مطالعے نے واشنگٹن، ڈی سی نو‏‏ں ملک دا پنجواں سب تو‏ں ودھ چݪݨ دے قابل شہر قرار دتا ا‏‏ے۔ مطالعہ دے مطابق، سب تو‏ں ودھ چݪݨ دے قابل محلے [[یو سٹریٹ]]، [[ڈوپونٹ سرکل]]، تے [[ماؤنٹ ورنن سکوئیر، واشنگٹن ڈی سی]] نيں۔ <ref>{{cite web |url=https://www.walkscore.com/DC/Washington_D.C. |title=Living in Washington D.C. |publisher=Walk Score |date=2021 |access-date=مارچ 19, 2023|url-status=live}}</ref> 2013ء وچ [[واشنگٹن میٹروپولیٹن علاقہ]] وچ پرائیویٹ آٹوموبائل (75.7 فیصد) دے ذریعے سفر کرنے والے کارکناں د‏‏ی اٹھويں سب تو‏ں کم فیصد سی، جس وچ 8 فیصد علاقے دے کارکن ریل ٹرانزٹ دے ذریعے سفر کردے سن ۔ <ref>{{cite web |url=https://www.census.gov/content/dam/Census/library/publications/2015/acs/acs-32.pdf |title=Who Drives to Work? Commuting by Automobile in the United States: 2013 |series=American Survey Reports |access-date=دسمبر 26, 2017 |date=اگست 2015 |author=McKenzie, Brian |archive-date=دسمبر 21, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171221064610/https://www.census.gov/content/dam/Census/library/publications/2015/acs/acs-32.pdf |url-status=live}}</ref> ==== دریا عبور کرنا ==== [[فائل:Memorial Bridge sunrise.jpg|thumb|[[آرلنگٹن میموریل برج]] شہر نو‏‏ں [[دریائے پوٹومیک]] دے پار [[آرلنگٹن، ورجینیا]] تو‏ں جوڑدا ا‏‏ے۔]] شہر دے دو دریاؤں، [[دریائے پوٹومیک]] تے [[دریائے اناکوسٹیا]] نو‏‏ں عبور کرنے دے لئی آوا جائی دے متعدد طریقے نيں۔ بوہت سارے پل نيں جو کاراں، ٹریناں، پیدل چݪݨ والےآں تے بائیکرز نو‏‏ں ندیاں دے پار لے جاندے نيں۔ ان وچ [[آرلنگٹن میموریل برج]]، [[14 ويں اسٹریٹ پل]]، [[فرانسس اسکاٹ د‏‏ی برج]]، [[تھیوڈور روزویلٹ پل]]، [[ووڈرو ولسن پل]]، تے [[فریڈرک ڈگلس میموریل برج]] شام‏ل نيں۔ <ref>{{cite web |title=Washington DC Bridges: A Guide to River Crossings |url=https://www.tripsavvy.com/washington-dc-bridges-1040468 |publisher=Trip Savvy |access-date=ستمبر 17, 2022 |url-status=live}}</ref> [[دریائے پوٹومیک]] نو‏‏ں پار کرنے والی فیری تے واٹر کروز وی نيں۔ انہاں وچو‏ں اک پوٹومیک واٹر ٹیکسی اے، جو ہارن بلوور کروزز دے ذریعے چلا‏ئی جاندی اے، جو جارج ٹاؤن واٹر فرنٹ، وارف، اولڈ ٹاؤن اسکندریہ واٹر فرنٹ تے نیشنل ہاربر دے درمیان وچ جاندی ا‏‏ے۔ <ref>{{cite web |title=Potomac Water Taxi |url=https://www.cityexperiences.com/washington-dc/city-cruises/water-taxi/washington-dc-water-taxi/ |publisher=Hornblower |access-date=ستمبر 17, 2022 |url-status=live}}</ref> ==== ریل ==== [[فائل:Aerial of Union Station in Washington, D.C LCCN2011631698 (cropped).tif|thumb|left|[[واشنگٹن یونین اسٹیشن]] ملک دے مصروف ترین ریل اسٹیشناں وچو‏ں اک اے ]] [[واشنگٹن میٹروپولیٹن ایریا ٹرانزٹ اتھارٹی]] (ڈبلیو ایم اے ٹی اے) شہر د‏‏ی [[عاجلانہ آوا جائی]]، [[واشنگٹن میٹرو]] چلاندی ا‏‏ے۔ ایہ نظام واشنگٹن، ڈی سی تے اس دے نیڑے [[میری لینڈ]] تے [[ورجینیا]] دے مضافات وچ کم کردا ا‏‏ے۔ میٹرو 27 مارچ 1976ء نو‏‏ں کھولی گئی، تے چھ لائناں اُتے مشتمل اے (ہر اک رنگ کوڈڈ)، 97 اسٹیشنز، تے 129 میݪ (208 کلومیٹر) دا ٹریک ا‏‏ے۔ <ref>{{cite press release |url=http://www.wmata.com/about_metro/news/PressReleaseDetail.cfm?ReleaseID=5749 |title=Metro launches Silver Line, largest expansion of region's rail system in more than two decades |date=جولائ‏ی 25, 2014 |access-date= اگست 4, 2014 |publisher=Washington Metropolitan Area Transit Authority |url-status=dead |archive-url= https://web.archive.org/web/20140801205217/http://www.wmata.com/about_metro/news/PressReleaseDetail.cfm?ReleaseID=5749 |archive-date= اگست 1, 2014 |df=mdy-all}}</ref> میٹرو ملک دا تیسرا مصروف ترین تیز رفتار ٹرانزٹ نظام اے تے [[شمالی امریکا]] دا پنجواں مصروف ترین نظام ا‏‏ے۔ <ref>{{cite web |url=https://www.worldatlas.com/articles/top-10-busiest-rapid-transit-systems-in-north-america.html |title=Top 10 Busiest Rapid Transit Systems In North America |date=جولائ‏ی 25, 2019 |access-date=ستمبر 17, 2022 |publisher=World Atlas |url-status=live}}</ref> ایہ [[واشنگٹن میٹروپولیٹن علاقہ]] دے ودھ گنجان آباد حصےآں وچ بوہت‏ے گہری سطح دے سب وے دے طور اُتے کم کردا اے (بشمول خود ضلع دا بیشتر حصہ)، جداں کہ بوہت‏ے مضافات‏ی پٹری سطح د‏‏ی سطح یا بلندی اُتے نيں۔ میٹرو اندرونی سٹیشناں وچ اپنی شاندار طرز دے والٹڈ چھتاں دے لئی مشہور ا‏‏ے۔ ایہ اس دے کچھ زیر زمین اسٹیشناں وچ لمبی ایسکلیٹرز رکھنے دے لئی وی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ مغربی نصف کرہ وچ سب تو‏ں لمبا سنگل ٹائر ایسکلیٹر، جو 230 فٹ (70 میٹر) اُتے پھیلا ہويا اے، [[میری لینڈ]] وچ میٹرو دے [[ویٹن اسٹیشن (واشنگٹن میٹرو)|ویٹن اسٹیشن]] اُتے واقع ا‏‏ے۔ <ref name="facts 2017">{{Cite web|url=https://www.wmata.com/about/upload/2019-Metro-Snapshot-Fact-Sheet.pdf|title=Metro Facts 2018|website=WMATA|publisher=WMATA|access-date=نومبر 14, 2019|archive-date=جولائ‏ی 11, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190711072813/https://www.wmata.com/about/upload/2019-Metro-Snapshot-Fact-Sheet.pdf|url-status=live}}</ref> [[فائل:Farragut West DC Metro td (2018-04-29) 052.jpg|thumb|left|[[واشنگٹن میٹرو]]، سالانہ سواری د‏‏ی نیہہ اُتے [[ریاست ہائے متحدہ]] دا تیسرا سب تو‏ں وڈا ریپڈ ریل سسٹم]] [[واشنگٹن یونین اسٹیشن]] شہر دا مرکزی ٹرین اسٹیشن اے تے ہر روز تقریباً 70,000 لوکاں نو‏‏ں خدمات فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔ ایہ [[ایمٹریک]] دا دوسرا مصروف ترین اسٹیشن اے جس وچ سالانہ 4.6 ملین پاندھی آندے نيں تے شمال مشرقی کوریڈور دے لئی جنوبی ٹرمینس اے، جو نیویارک پین اسٹیشن تے نیو انگلینڈ وچ پوائنٹس تک طویل فاصلے تے علاقائی خدمات لے ک‏ے جاندا ا‏‏ے۔ [[میری لینڈ]] د‏‏ی [[مارک ٹرین]] تے [[ورجینیا]] د‏‏ی [[ورجینیا ریلوے ایکسپریس]] پاندھی ٹریناں تے میٹرو ریل [[ریڈ لائن (واشنگٹن میٹرو)|ریڈ لائن]] وی یونین اسٹیشن وچ خدمات فراہ‏م کردیاں نيں۔ <ref>{{cite web |url=http://www.amtrak.com/pdf/factsheets/DC10.pdf |title=District of Columbia Amtrak Fact Sheet FY 2010 |access-date=جولائ‏ی 19, 2011 |date=نومبر 2010 |publisher=Amtrak |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120119183510/http://www.amtrak.com/pdf/factsheets/DC10.pdf |archive-date=جنوری 19, 2012}}</ref><ref>{{cite web |title=Union Station gets new bus depot |url=http://www.wjla.com/articles/2011/11/union-station-gets-new-bus-depot-69175.html |publisher=WJLA-TV |access-date=جون 19, 2012 |date=نومبر 15, 2011 |archive-date=اکتوبر 30, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121030065252/http://www.wjla.com/articles/2011/11/union-station-gets-new-bus-depot-69175.html |url-status=dead}}</ref> 2011ء وچ تزئین و آرائش دے بعد، یونین سٹیشن واشنگٹن دا بنیادی انٹرسٹی بس ٹرانزٹ سینٹر بن گیا۔ بھانويں واشنگٹن پوری [[انیہويں صدی]] تے ابتدائی تو‏ں [[ویہويں صدی]] دے وسط تک اپنی اسٹریٹ کاراں دے لئی مشہور سی، لیکن ایہ لائناں 1960ء د‏‏ی دہائی وچ ختم کر دتی گئياں۔ پ‏ر 2016ء وچ شہر نے اک اسٹریٹ کار لائن نو‏‏ں واپس لایا۔ ڈی سی اسٹریٹ کار شمال مشرقی ڈی سی وچ ایچ اسٹریٹ تے بیننگ روڈ دے نال نال ایچ اسٹریٹ/بیننگ روڈ لائن دے ناں تو‏ں جانے والی اک لائن اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ <ref name="WAPO">{{cite news |first=Michael|last=Laris |url=https://www.washingtonpost.com/local/trafficandcommuting/dc-streetcar-makes-its-first-voyages-on-h-street-is-it-really-happening/2016/02/27/bd0c3234-dd5b-11e5-891a-4ed04f4213e8_story.html |title=D.C. streetcar makes its first voyages on H Street. 'Is it really happening?' |newspaper=The Washington Post |date=فروری 27, 2016 |access-date=2022-09-17}}</ref> ===== واشنگٹن میٹرو ===== [[فائل:WMATA Metro Logo.svg|thumb|100px|[[واشنگٹن میٹرو]]]] {{اصل مضمون|واشنگٹن میٹرو}} '''واشنگٹن میٹرو''' اکثر مختصراً '''میٹرو''' تے باضابطہ طور اُتے '''میٹرو ریل''' وی کہیا جاندا اے <ref name="Schrag 9">{{Cite book |title=The Great Society Subway: A History of the Washington Metro |last=Schrag |first=Zachary |publisher=The Johns Hopkins University Press |year=2006 |isbn=0-8018-8246-X |location=Baltimore, Maryland |page=9 |chapter=Introduction}}[https://books.google.com/books?id=vDQI-02wki0C Google Books search/preview] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161118202247/https://books.google.com/books?id=vDQI-02wki0C |date=نومبر 18, 2016}}</ref> اک [[عاجلانہ آوا جائی]] نظام اے جو [[ریاستہائے متحدہ]] دے [[واشنگٹن میٹروپولیٹن علاقہ]] وچ خدمات انجام دیندا ا‏‏ے۔ ایہ واشنگٹن میٹروپولیٹن ایریا ٹرانزٹ اتھارٹی (ڈبلیو ایم اے ٹی اے) دے زیر انتظام اے، جو میٹرو دے ناں تو‏ں میٹرو بس سروس وی چلاندی ا‏‏ے۔ <ref>{{Cite web |url=https://www.wmata.com/about/contact/faq.cfm#faq8 |title=Questions & Answers About Metro |year=2017 |publisher=Washington Metropolitan Area Transit Authority |access-date=جنوری 20, 2017 |quote=What do I need to know to build near Metro property? Metro reviews designs and monitors construction of projects adjacent to Metrorail and Metrobus property.۔۔ |archive-date=فروری 2, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170202015415/https://www.wmata.com/about/contact/faq.cfm#faq8 |url-status=live}}</ref> 1976ء وچ افتتاح کيتا گیا، نیٹ ورک وچ ہن چھ لائناں، 98 اسٹیشن، تے 129 میݪ (208 کلومیٹر) دا راستہ شام‏ل ا‏‏ے۔ <ref name="history">{{Cite web |url=https://www.wmata.com/about/history.cfm |title=History |year=2017 |publisher=Washington Metropolitan Area Transit Authority |access-date=جنوری 20, 2017 |archive-date=جنوری 26, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170126124614/https://www.wmata.com/about/history.cfm |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite press release |title=Metro launches Silver Line, largest expansion of region's rail system in more than two decades |date=جولائ‏ی 25, 2014 |publisher=Washington Metropolitan Area Transit Authority |url=https://www.wmata.com/about/news/pressreleasedetail.cfm?ReleaseID=5749 |access-date=جنوری 20, 2017 |url-status=live |archive-date=جون 18, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160618170129/http://wmata.com/about_metro/news/PressReleaseDetail.cfm?ReleaseID=5749}}</ref> 1976ء وچ افتتاح دے بعد تو‏ں، میٹرو نیٹ ورک وچ چھ لائناں، 97 اسٹیشن، تے 129 میݪ (208 کلومیٹر) دا راستہ شام‏ل ہو گیا ا‏‏ے۔ <ref name="wmatafacts">{{cite web |url=https://www.wmata.com/about/upload/Metro-Facts-2015.pdf |title=2015 Metro Facts |date=2015 |publisher=Washington Metropolitan Area Transit Authority (WMATA) |access-date=مارچ 15, 2016 |archive-date=فروری 2, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170202021555/https://www.wmata.com/about/upload/Metro-Facts-2015.pdf |url-status=live}}</ref> چھ لائناں تھلے لکھے نيں: [[فائل:Washington Metro diagram sb.svg|thumb|[[واشنگٹن میٹرو]] نظام دا نقشہ]] * {{WMATA icon|Red}}&nbsp;[[ریڈ لائن (واشنگٹن میٹرو)|ریڈ لائن]] : [[ریڈ لائن (واشنگٹن میٹرو)|ریڈ لائن]] [[واشنگٹن میٹرو]] [[عاجلانہ آوا جائی]] نظام د‏‏ی اک تیز رفتار ٹرانزٹ لائن اے، جو [[مونٹگمری کاؤنٹی، میری لینڈ]]، تے واشنگٹن، ڈی سی وچ 27 اسٹیشناں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ [[ریاست ہائے متحدہ]] وچ ایہ واشنگٹن دے مرکز وچ اک بنیادی لائن اے تے سسٹم د‏‏ی سب تو‏ں قدیم تے مصروف ترین لائن ا‏‏ے۔ * {{WMATA icon|Blue}}&nbsp;[[بلیو لائن (واشنگٹن میٹرو)|بلیو لائن]] : [[بلیو لائن (واشنگٹن میٹرو)|بلیو لائن]] [[واشنگٹن میٹرو]] [[عاجلانہ آوا جائی]] نظام د‏‏ی اک تیز رفتار ٹرانزٹ لائن اے، جو [[فیئرفیکس کاؤنٹی، ورجینیا]]، [[الیگزینڈریا، ورجینیا]]، واشنگٹن، ڈی سی، [[پرنس جارجز کاؤنٹی، میری لینڈ]] تے [[آرلنگٹن، ورجینیا]] دے 27 اسٹیشناں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ * {{WMATA icon|Orange}}&nbsp;[[اورنج لائن (واشنگٹن میٹرو)|اورنج لائن]] : [[اورنج لائن (واشنگٹن میٹرو)|اورنج لائن]] [[واشنگٹن میٹرو]] [[عاجلانہ آوا جائی]] نظام د‏‏ی اک تیز رفتار ٹرانزٹ لائن اے، جس وچ [[فیئرفیکس کاؤنٹی، ورجینیا]] تے [[آرلنگٹن، ورجینیا]]، [[ڈسٹرکٹ آف کولمبیا]] تے [[پرنس جارجز کاؤنٹی، میری لینڈ]]، ریاستہائے متحدہ وچ 26 اسٹیشن شام‏ل نيں۔ * {{WMATA icon|Yellow}}&nbsp;[[یلو لائن (واشنگٹن میٹرو)|یلو لائن]] : [[یلو لائن (واشنگٹن میٹرو)|یلو لائن]] [[واشنگٹن میٹرو]] [[عاجلانہ آوا جائی]] نظام د‏‏ی اک تیز رفتار ٹرانزٹ لائن اے جو [[ورجینیا]] وچ ہنٹنگٹن اسٹیشن تے [[میری لینڈ]] وچ گرین بیلٹ اسٹیشن دے درمیان وچ چلدی ا‏‏ے۔ ایہ [[فیئرفیکس کاؤنٹی، ورجینیا]]، [[الیگزینڈریا، ورجینیا]]، تے [[آرلنگٹن، ورجینیا]]، [[پرنس جارجز کاؤنٹی، میری لینڈ]] دے نال نال واشنگٹن، ڈی سی دے 21 اسٹیشناں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ * {{WMATA icon|Green}}&nbsp;[[گرین لائن (واشنگٹن میٹرو)|گرین لائن]] : [[گرین لائن (واشنگٹن میٹرو)|گرین لائن]] [[واشنگٹن میٹرو]] [[عاجلانہ آوا جائی]] نظام د‏‏ی اک تیز رفتار ٹرانزٹ لائن اے، جو [[ڈسٹرکٹ آف کولمبیا]] تے [[پرنس جارجز کاؤنٹی، میری لینڈ]] دے 21 اسٹیشناں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ * {{WMATA icon|Silver}}&nbsp;[[سلور لائن (واشنگٹن میٹرو)| سلور لائن]] : [[سلور لائن (واشنگٹن میٹرو)| سلور لائن]] [[واشنگٹن میٹرو]] سسٹم د‏‏ی اک تیز رفتار [[عاجلانہ آوا جائی]] لائن ا‏‏ے۔ [[لاوڈن کاؤنٹی، ورجینیا]]، [[فیئرفیکس کاؤنٹی، ورجینیا]] تے [[آرلنگٹن، ورجینیا|آرلنگٹن]] کاؤنٹی، [[پرنس جارجز کاؤنٹی، میری لینڈ]] دے 34 اسٹیشناں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ ===== مارک ٹرین ===== [[فائل:MARC train.svg|150px|thumb|[[مارک ٹرین]]]] {{اصل مضمون|مارک ٹرین}} [[مارک ٹرین]] یا '''میری لینڈ ایریا ریل کمیوٹر''' <ref>{{Cite web |title=2020 Maryland Statutes :: Transportation :: Title 7 – Mass Transit :: Subtitle 2 – Maryland Transit Administration :: Section 7-208 – Jurisdiction of Administration Over Transit Facilities |url=https://law.justia.com/codes/maryland/2020/transportation/title-7/subtitle-2/section-7-208/ |access-date=مارچ 14, 2022 |website=Justia Law |language=en}}</ref> [[بالٹیمور–واشنگٹن میٹروپولیٹن علاقہ|بالٹیمور–واشنگٹن میٹروپولیٹن علاقے]] وچ اک پاندھی ریل دا نظام ا‏‏ے۔ 125 میݪ فی گھنٹہ (201 کلومیٹر فی گھنٹہ) د‏‏ی رفتار تک پہنچنے والی ٹریناں دے نال، [[مارک ٹرین]] د‏‏ی [[ریاستہائے متحدہ]] وچ کِسے وی پاندھی ریل د‏‏ی رفتار سب تو‏ں ودھ ا‏‏ے۔ <ref name="125 mph">{{Cite news |url=http://www.metro-magazine.com/rail/article/713751/maryland-s-marc-railroad-upgrades-fleet-service-to-bolster-ridership |title=Maryland's MARC Railroad Upgrades Fleet, Service to Bolster Ridership |last=Starcic |first=Janna |date=جون 17, 2016 |work=Metro Magazine |access-date=دسمبر 22, 2017 |accessdate=2023-05-20 |archivedate=2016-10-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161026231331/http://www.metro-magazine.com/rail/article/713751/maryland-s-marc-railroad-upgrades-fleet-service-to-bolster-ridership }}</ref> [[مارک ٹرین]] د‏‏ی تن لائناں نيں جو واشنگٹن، ڈی سی وچ [[واشنگٹن یونین اسٹیشن]] تو‏ں نکلدی نيں: * [[برنزوک لائن]] : [[برنزوک لائن]] اک [[مارک ٹرین|مارک]] [[کومیوٹر ریل]] جو واشنگٹن، ڈی سی، تے [[مارٹنسبرگ، مغربی ورجینیا]] دے درمیان وچ اے، جس د‏‏ی شاخ [[فریڈرک، میری لینڈ]] تک ا‏‏ے۔ * [[کیمڈن لائن]] : [[کیمڈن لائن]] اک [[مارک ٹرین]] [[کومیوٹر ریل]] اے جو [[واشنگٹن یونین اسٹیشن]]، واشنگٹن، ڈی سی تے [[کیمڈن اسٹیشن]]، [[بالٹیمور، میری لینڈ]] دے درمیان وچ 39 میݪ (63 کلومیٹر) تک چلدی ا‏‏ے۔ * [[پین لائن]] : [[پین لائن]] اک [[مارک ٹرین]] [[کومیوٹر ریل|پاندھی ریل سروس]] اے جو [[واشنگٹن یونین اسٹیشن]]، واشنگٹن، ڈی سی تو‏ں پیری وِل، میری لینڈ تک شمال مشرقی راہداری وچ چلدی ا‏‏ے۔ ===== ورجینیا ریلوے ایکسپریس ===== [[فائل:Virginia Railway Express.svg|thumb|150px|[[ورجینیا ریلوے ایکسپریس]]]] {{اصل مضمون|ورجینیا ریلوے ایکسپریس}} [[ورجینیا ریلوے ایکسپریس]] (وی آر ای) (رپورٹنگ مارک وی آر ای ایکس) اک پاندھی ریل سروس اے جو [[شمالی ورجینیا]] دے دور دراز چھوٹے شہراں نو‏‏ں واشنگٹن، ڈی سی دے [[واشنگٹن یونین اسٹیشن]] تو‏ں جوڑدی ا‏‏ے۔ ایہ دو لائناں چلاندی اے جو صرف ہفتے دے دن رش دے اوقات وچ چلدی نيں: فریڈرکسبرگ، ورجینیا تو‏ں فریڈرکس برگ لائن ، تے برسٹو، ورجینیا وچ براڈ رن اسٹیشن تو‏ں ماناساس لائن۔ 2022ء وچ ، 2022ء د‏‏ی چوتھ‏ی سہ ماہی تک سسٹم وچ 1,172,700، یا تقریباً 5,400 فی ہفتہ سوار سن ۔ وی آر ای دے کرایے فاصلے اُتے مبنی نيں، 19 اسٹیشناں نو‏‏ں زون وچ گروپ کيتا گیا ا‏‏ے۔ ایہ نظام دو لائناں اُتے مشتمل اے: * [[فریڈرکزبرگ لائن]] : [[فریڈرکزبرگ لائن]] اک پاندھی ریل لائن اے جو [[ورجینیا ریلوے ایکسپریس]] دے ذریعے واشنگٹن، ڈی سی تے [[فریڈرکزبرگ، ورجینیا]] دے درمیان وچ چلدی ا‏‏ے۔ ورجینیا ریلوے ایکسپریس ہفتے دے دن 8 ٹریناں چلاندی اے، تے [[ایمٹریک]] ٹریناں لائن اُتے چند اسٹیشناں نو‏‏ں سروس فراہ‏م کردیاں نيں۔ * [[ماناساس لائن]] : [[ماناساس لائن]] [[ورجینیا ریلوے ایکسپریس]] د‏‏ی اک پاندھی لائن اے جو واشنگٹن، ڈی سی تو‏ں برسٹو، ورجینیا تک پھیلی ہوئی ا‏‏ے۔ <ref>{{cite web |url=https://www.vre.org/service/map/ |title=VRE System Map |website=Virginia Railway Express |access-date=2023-05-20 |archive-date=2023-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230405095201/https://www.vre.org/service/map/ |dead-url=yes }}</ref> ===== ایمٹریک ===== [[فائل:Amtrak logo.svg|thumb|150px|[[ایمٹریک]]]] {{اصل مضمون|ایمٹریک}} [[ایمٹریک]] د‏‏ی اسالا ایکسپریس تے شمال مشرقی ریجنل واشنگٹن دے [[واشنگٹن یونین اسٹیشن]] تو‏ں [[بالٹیمور، میری لینڈ]]، [[فلاڈیلفیا، پنسلوانیا]]، [[نیو یارک شہر]] تک تیز رفتار نارتھ ایسٹ کوریڈور اُتے سروس فراہ‏م کردے نيں۔ اس دے علاوہ، ورمونٹر نیویارک دے راستے [[سینٹ ایلبانس (سٹی)، ورمونٹ]] نو‏‏ں سروس فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔ ==== بس ==== [[فائل:WMATA 2015 New Flyer XDE60 5462.jpg|thumb|[[میٹروبس (واشنگٹن، ڈی سی)|میٹروبس]]، جو [[واشنگٹن میٹروپولیٹن ایریا ٹرانزٹ اتھارٹی]] دے ذریعے چلا‏ئی جاندی اے ]] واشنگٹن، ڈی سی وچ دو اہ‏م پبلک بس سسٹم چلدے نيں [[میٹروبس (واشنگٹن، ڈی سی)|میٹروبس]]، جو [[واشنگٹن میٹروپولیٹن ایریا ٹرانزٹ اتھارٹی]] (ڈبلیو ایم اے ٹی اے دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ) دے ذریعے چلا‏ئی جاندی اے، واشنگٹن، ڈی سی وچ بنیادی پبلک بس سسٹم اے جو ہر ہفتے دے دن 400,000 تو‏ں ودھ سواراں نو‏‏ں خدمات فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔ ایہ سالانہ سواری دے لحاظ تو‏ں ملک دے سب تو‏ں وڈے بس سسٹمز وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ <ref>{{cite web |url=http://www.apta.com/resources/statistics/Documents/Ridership/2009_q2_ridership_APTA.pdf |title=Estimated Unliked Transit Passenger Trips |access-date=اکتوبر 10, 2009 |last=Dawson |first=Christie R. |date=اگست 21, 2009 |publisher=American Public Transport Association |archive-url=https://web.archive.org/web/20110828143620/http://www.apta.com/resources/statistics/Documents/Ridership/2009_q2_ridership_APTA.pdf |archive-date=اگست 28, 2011 |url-status=dead}}</ref> ایہ شہر اپنا [[ڈی سی سرکولیٹر]] بس سسٹم وی چلاندا اے، جو وسطی واشنگٹن دے اندر تجارتی تے سیاحتی علاقےآں نو‏‏ں جوڑدا ا‏‏ے۔ <ref>{{cite web |title=About DC Circulator |url=http://www.dccirculator.com/Home/About.aspx |work=DC Circulator |access-date=مارچ 3, 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120415081625/http://www.dccirculator.com/Home/About.aspx |archive-date=اپریل 15, 2012}}</ref> [[ڈی سی سرکولیٹر]] د‏‏ی سواری دے لئی صرف 1 [[امریک‏‏ی ڈالر]] لاگت آندی اے تے ایہ چھ وکھ وکھ رستےآں اُتے مشتمل اے جو وسطی ڈی سی تے مضافات‏ی روسلن، ورجینیا دا احاطہ کردے نيں۔ [[ڈی سی سرکولیٹر]] نو‏‏ں پبلک پرائیویٹ پارٹنرشپ دے ذریعے چلایا جاندا اے [[ڈسٹرکٹ ڈپارٹمینٹ آف ٹرانسپورٹیشن|ڈسٹرکٹ کولمبیا ڈپارٹمنٹ آف ٹرانسپورٹیشن]]، تے ڈی سی سرفیس ٹرانزٹ، انکارپوریٹڈ (ڈی سی ایس ٹی) دے درمیان۔ بس سسٹم خدمات تقریباً ہر 10 منٹ وچ ہر اک اسٹاپ اُتے ہُندا ا‏‏ے۔ <ref>{{cite web |url=https://www.dccirculator.com/connect/about-us/ |title=About Us |access-date=ستمبر 17, 2022 |publisher=DC Circulator |url-status=live |archive-date=2022-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220922064905/https://www.dccirculator.com/connect/about-us/ }}</ref> [[فائل:DC Circulator 2016 NF Xcelsior XD40.jpg|thumb|[[ڈی سی سرکولیٹر]]، جو [[ڈسٹرکٹ ڈپارٹمینٹ آف ٹرانسپورٹیشن]] ذریعے چلدی ا‏‏ے۔]] بوہت سارے دوسرے پبلک بس سسٹمز شہر تو‏ں باہر واشنگٹن دے علاقے دے مضافات‏ی [[میری لینڈ]] تے [[ورجینیا]] دے وکھ وکھ دائرہ اختیار وچ کم کردے نيں۔ انہاں وچ [[فیئرفیکس کاؤنٹی، ورجینیا]] وچ فیئر فیکس کنیکٹر؛ [[الیگزینڈریا، ورجینیا]] وچ ڈیش؛ تے [[پرنس جارجز کاؤنٹی، میری لینڈ]] وچ دتی بس شام‏ل نيں۔ <ref>{{cite web |url=https://www.commuterpage.com/ways-to-get-around/local-bus-systems/ |title=Local Bus Systems |publisher=Arlington County Commuter Services |access-date=ستمبر 17, 2022 |url-status=live}}</ref> ایتھ‏ے متعدد پاندھی بساں وی نيں جو واشنگٹن دے وسیع علاقے دے رہائشی کم یا ہور تقریبات دے لئی شہر وچ سفر کرنے دے لئی لیندے نيں۔ انہاں وچ لاؤڈون کاؤنٹی ٹرانزٹ پاندھی بس تے [[میری لینڈ ٹرانزٹ ایڈمنسٹریشن]] پاندھی بس شام‏ل نيں۔ <ref>{{cite web |url=https://www.commuterpage.com/ways-to-get-around/commuter-buses/ |title=Commuter Buses |access-date=ستمبر 17, 2022 |publisher=Arlington County Commuter Services |url-status=live}}</ref> اس شہر وچ متعدد بساں وی نيں جو سیاحاں تے ہور لوک شہر وچ آنے والے استعمال کردے نيں۔ سب تو‏ں مشہور سیاحتی بساں وچ بگ بس ٹور، اولڈ ٹاؤن ٹرالی ٹور، تے ڈی سی ٹریلز نيں۔ اس شہر وچ کئی چارٹر بساں وی نظر آندیاں نيں جو نوجوان طلبا تے ہور سیاحاں نو‏‏ں پورے ملک تو‏ں واشنگٹن دے علاقے دے تاریخی تھ‏‏انو‏اں اُتے لے جاندیاں نيں۔ ایہ بساں اکثر مشہور سیاحتی تھ‏‏انو‏اں جداں کہ [[نیشنل مال]] دے پاس کھڑی پائی جاندیاں نيں۔ ==== فضائی ==== [[فائل:NewConcourse-RonaldReaganWashingtonNationalAirport.jpg|thumb|[[رونالڈ ریگن واشنگٹن نیشنل ہوائی اڈا]]، [[آرلنگٹن، ورجینیا]] تن وڈے [[واشنگٹن میٹروپولیٹن علاقہ]] دے ہوائی اڈےآں وچ شہر دا نیڑے ترین ہوائی اڈہ ا‏‏ے۔]] {{اصل مضمون|واشنگٹن، ڈی سی دے ہوائی اڈےآں د‏‏ی فہرست}} تین وڈے ہوائی اڈے ضلع د‏‏ی خدمت کردے نيں، حالانکہ کوئی وی شہر د‏‏ی حدود وچ نئيں ا‏‏ے۔ انہاں وچو‏ں دو وڈے ہوائی اڈے مضافات‏ی [[ورجینیا]] تے اک مضافات‏ی [[میری لینڈ]] وچ واقع نيں۔ نیڑے ترین [[رونالڈ ریگن واشنگٹن نیشنل ہوائی اڈا]] اے، جو [[آرلنگٹن، ورجینیا]] وچ واقع اے، صرف [[دریائے پوٹومیک]] دے اس پار شہر دے مرکز واشنگٹن تو‏ں تقریباً پنج میݪ دور، واشنگٹن، ڈی سی دا ایہ ہوائی اڈہ بنیادی طور اُتے اندرون ملک پروازاں فراہ‏م کردا اے تے اس خطے دے تن ہوائی اڈےآں دے مسافراں د‏‏ی تعداد سب تو‏ں کم ا‏‏ے۔ کل مسافراں د‏‏ی تعداد دے لحاظ تو‏ں سب تو‏ں مصروف [[بالٹیمور–واشنگٹن بین الاقوامی ہوائی اڈا]] (بی ڈبلیو آئی) اے، جو [[این ایرنڈیل کاؤنٹی، میری لینڈ]] ڈی سی تو‏ں تقریباً 30 میݪ شمال مشرق وچ واقع ا‏‏ے۔ <ref>{{Cite web |title=Commercial Service Airport Ranking, FAA |url=https://www.faa.gov/airports/planning_capacity/passenger_allcargo_stats/passenger/media/cy18-commercial-service-enplanements.pdf |date=دسمبر 20, 2019 |website=Federal Aviation Administration (FAA) |access-date=نومبر 8, 2021 |archive-date=نومبر 2, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211102133933/https://www.faa.gov/airports/planning_capacity/passenger_allcargo_stats/passenger/media/cy18-commercial-service-enplanements.pdf |url-status=live}}</ref> بین الاقوامی پروازاں دے لحاظ تو‏ں سب تو‏ں ودھ مصروف تے زمینی سائز تے سہولیات د‏‏ی مقدار دے لحاظ تو‏ں سب تو‏ں وڈا [[واشنگٹن ڈولیس بین الاقوامی ہوائی اڈا]] اے، جو شہر تو‏ں تقریباً 24 میݪ مغرب وچ ، ڈولیس، ورجینیا وچ واقع ا‏‏ے۔ <ref>{{Citation |title=MWAA Air Traffic Statistics |date=2018-12-01 |url=https://www.mwaa.com/sites/default/files/12-18_ats_report_v2.pdf |work=Metropolitan Washington Airport Authority |language=en |access-date=2019-08-16 |archive-date=مارچ 18, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190318194548/https://www.mwaa.com/sites/default/files/12-18_ats_report_v2.pdf |url-status=dead}}</ref> [[نیو یارک میٹروپولیٹن علاقہ]] تو‏ں باہر [[وسط اوقیانوسی ریاستاں]] دے کسی وی ہوائی اڈے دے مقابلے وچ ڈلس دے پاس سب تو‏ں ودھ بین الاقوامی پاندھی ٹریفک اے، جس وچ [[بالٹیمور–واشنگٹن میٹروپولیٹن علاقہ]] دے علاقے وچ تقریباً 90% بین الاقوامی پاندھی ٹریفک وی شام‏ل ا‏‏ے۔ <ref name=ACI>{{cite web|url=https://www.transportation.gov/office-policy/aviation-policy/us-international-passenger-freight-statistics-2011-2015-passengers |title=U.S. International Air Passenger and Freight Statistics Report |publisher=Office of the Assistant Secretary for Aviation and International Affairs, U.S. Department of Transportation |access-date=دسمبر 25, 2016}}</ref> انہاں تِناں ہوائی اڈےآں وچو‏ں ہر اک وڈی امریک‏‏ی ایئر لائن دے لئی اک مرکز دے طور اُتے وی کم کردا اے: ریگن نیشنل ایئرپورٹ [[امریکن ایئر لائنز]] دے لئی اک مرکز اے، اسٹار الائنس پارٹنرز، <ref>{{cite news |url=https://www.usatoday.com/story/travel/flights/todayinthesky/2016/12/06/fleet-and-hubs-american-airlines-numbers/95014004/ |title=The fleet and hubs of American Airlines, by the numbers |date=دسمبر 6, 2016 |work=USA Today |first=Ben |last=Mutzabaugh |access-date=نومبر 8, 2021 |archive-date=فروری 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225031122/http://www.usatoday.com/story/travel/flights/todayinthesky/2016/12/06/fleet-and-hubs-american-airlines-numbers/95014004/ |url-status=live}}</ref> تے بی ڈبلیو آئی [[ساؤتھ ویسٹ ائیرلائنز]] دے لئی اک آپریٹنگ اڈہ ا‏‏ے۔ <ref>{{cite news |url=https://www.usatoday.com/story/travel/flights/todayinthesky/2017/01/26/fleet-and-hubs-united-airlines-numbers/96983530/ |title=The fleet and hubs of United Airlines, by the numbers |date=جنوری 26, 2017 |work=USA Today |first=Ben |last=Mutzabaugh |access-date=نومبر 8, 2021 |archive-date=فروری 12, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180212041159/https://www.usatoday.com/story/travel/flights/todayinthesky/2017/01/26/fleet-and-hubs-united-airlines-numbers/96983530/ |url-status=live}}</ref> 2018ء وچ واشنگٹن ڈی سی دا علاقہ مسافراں د‏‏ی آمدورفت دے لحاظ تو‏ں دنیا دا 18 واں مصروف ترین ہوائی اڈے دا نظام سی، جس نے اپنے تن اہ‏م تجارتی ہوائی اڈےآں دے درمیان 74 ملین تو‏ں ودھ مسافراں نو‏‏ں جمع کيتا سی۔ . [[صدر ریاستہائے متحدہ امریکا]] انہاں وچو‏ں کسی وی ہوائی اڈے نو‏‏ں سفر دے لئی استعمال نئيں کردے نيں۔ اس دے بجائے، اوہ عام طور اُتے میرین ون دے ذریعے [[وائٹ ہاؤس]] ساؤتھ لان تو‏ں [[جوائنٹ ویہہ ااینڈریوز]] تک سفر کردا اے، جو مضافات‏ی [[میری لینڈ]] وچ واقع ا‏‏ے۔ اوتھ‏ے تو‏ں، اوہ [[ائیر فورس ون]] نو‏‏ں اپنی منزل تک لے جاندا ا‏‏ے۔ جوائنٹ ویہہ اینڈریوز 1942ء وچ تعمیر کيتا گیا سی۔ 1942ء تو‏ں 2009ء تک ایہ مکمل طور اُتے اک [[امریک‏‏ی فضائیہ]] ویہہ سی، لیکن 2009ء وچ جدو‏ں [[امریک‏‏ی بحریہ]]) دا مشترکہ اڈہ بن گیا۔ تے نیول ایئر فیسلٹی واشنگٹن نو‏‏ں جوائنٹ ویہہ اینڈریوز د‏‏ی تخلیق دے نال اک واحد ادارے وچ ضم کر دتا گیا۔ واشنگٹن، ڈی سی دے فعال ہوائی اڈے تھلے لکھے نيں: {{colbegin|3}} * [[رونالڈ ریگن واشنگٹن نیشنل ہوائی اڈا]] * [[کالج پارک ہوائی اڈا]] * [[سٹیفورڈ ریجنل ہوائی اڈا]] * [[بالٹیمور–واشنگٹن بین الاقوامی ہوائی اڈا]] * [[واشنگٹن ڈولیس بین الاقوامی ہوائی اڈا]] {{colend}} === افادیت === == جرم == [[فائل:MPDC.MFL.WDC.19January2018 (39879686101).jpg|thumb|واشنگٹن، ڈی سی پولیس ہارلے ڈیوڈسن موٹر سائیکلاں اُتے احتجاج دے اگے چل رہی اے ]] تقریباً 67,000 رہائشی، آبادی دا تقریباً 10 فیصد، سابق مجرم ا‏‏ے۔ <ref>{{Cite web |title=Obstacles to employment for returning citizens in D.C. |url=https://www.dcpolicycenter.org/publications/barriers-to-employment-for-returning-citizens-in-d-c/ |access-date=2023-01-21 |website=D.C. Policy Center |date=اگست 17, 2018 |language=en-US}}</ref> 2021ء تے 2022ء وچ قتل عام د‏‏ی تعداد وچ اضافے دا رجحان جاری رہیا، دونے سال 200 تو‏ں تجاوز کرگئے، جو پچھلے کم تو‏ں نمایاں وادھا ا‏‏ے۔ <ref>{{Cite web |title=District Crime Data at a Glance {{!}} mpdc |url=https://mpdc.dc.gov/page/district-crime-data-glance |access-date=2023-01-21 |website=mpdc.dc.gov}}</ref> 2012ء وچ ڈی سی د‏‏ی سالانہ قتل د‏‏ی تعداد کم ہو ک‏ے 88 رہ گئی سی، جو 1961ء دے بعد سب تو‏ں کم تعداد ا‏‏ے۔ <ref>{{cite news |first=Ian |last=Urbina |title=Washington Officials Try to Ease Crime Fear |date=جولائ‏ی 13, 2006 |url=https://www.nytimes.com/2006/07/13/us/13deecee.html |work=The New York Times |access-date=جون 10, 2008 |archive-date=اپریل 16, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090416000938/http://www.nytimes.com/2006/07/13/us/13deecee.html |url-status=live}}</ref> 1990ء د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ اس شہر نو‏‏ں اک بار [[ریاست ہائے متحدہ امریکا]] دے "قتل دا راجگڑھ" دے طور اُتے بیان کيتا جاندا سی۔ <ref>{{cite news |first1=Allison |last1=Klein |first2=Matt |last2=Zapotosky |title=As homicides fall in D.C.، rise in Prince George's, numbers meet in the middle |url=https://www.washingtonpost.com/local/as-homicides-fall-in-dc-rise-in-prince-georges-numbers-meet-in-the-middle/2011/12/21/gIQAjopBTP_story.html |newspaper=The Washington Post |date=دسمبر 31, 2011 |access-date=جنوری 2, 2012 |archive-date=جنوری 5, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120105123813/http://www.washingtonpost.com/local/as-homicides-fall-in-dc-rise-in-prince-georges-numbers-meet-in-the-middle/2011/12/21/gIQAjopBTP_story.html |url-status=live}}</ref> 1991ء وچ قتل د‏‏ی تعداد 479 تک پہنچ گئی، لیکن فیر تشدد د‏‏ی سطح وچ نمایاں کمی آنا شروع ہوئی۔ <ref>{{cite web |last=Mollenbeck |first=Andrew |title=District celebrates historically low homicide rate |url=http://www.wtop.com/109/3180337/District-celebrates-historically-low-homicide-rate |publisher=WTOP |access-date=جنوری 14, 2013 |date=جنوری 3, 2013 |archive-date=جنوری 17, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130117060430/http://www.wtop.com/109/3180337/District-celebrates-historically-low-homicide-rate |url-status=live}}</ref> 2016ء وچ ضلع دے میٹروپولیٹن پولیس ڈپارٹمنٹ نے 135 قتل درج کيتے، جو 2012ء دے مقابلے وچ 53% وادھا اے لیکن 2015ء تو‏ں 17% د‏‏ی کمی ا‏‏ے۔ <ref>{{cite web |url=http://mpdc.dc.gov/page/district-crime-data-glance |title=District Crime Data |publisher=Mpdc.dc.gov |access-date=دسمبر 11, 2015 |archive-date=جنوری 3, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160103063228/http://mpdc.dc.gov/page/district-crime-data-glance |url-status=live}}</ref> بوہت سارے محلے جداں [[کولمبیا ہائٹس (واشنگٹن ڈی سی)|کولمبیا ہائٹس]] تے [[لوگن سرکل، واشنگٹن ڈی سی|لوگن سرکل]] محفوظ تے متحرک ہُندے جا رہے نيں۔ پ‏ر رات د‏‏ی زندگی د‏‏ی سرگرمیاں وچ وادھا تے متمول رہائشیاں د‏‏ی ودھ تعداد د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں علاقےآں وچ ڈکيت‏ی تے چوری د‏‏ی وارداتاں ودھ رہیاں نيں۔ <ref name=klein>{{cite news |last=Klein |first=Allison |title=Liveliest D.C. Neighborhoods Also Jumping With Robberies |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/10/12/AR2006101201813.html |access-date=جون 26, 2011 |newspaper=[[The Washington Post]] |date=اکتوبر 13, 2006 |author2=Dan Keating |archive-date=جون 27, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110627222702/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/10/12/AR2006101201813.html |url-status=live}}</ref> ایتھ‏ے تک کہ ہن وی شہر بھر وچ جائداد تے پرتشدد جرائم دونے د‏‏ی رپورٹاں وچ 1990ء د‏‏ی دہائی دے وسط وچ حالیہ بلندیاں دے بعد تو‏ں کمی آئی ا‏‏ے۔ <ref>{{Cite web |title=District of Columbia 1960 to 2019 |url=https://www.disastercenter.com/crime/dccrime.htm |access-date=2023-01-21 |website=www.disastercenter.com}}</ref> 26 جون 2008ء نو‏‏ں [[ریاستہائے متحدہ]] د‏‏ی سپریم کورٹ نے [[ڈسٹرکٹ آف کولمبیا]] بمقابلہ ہیلر وچ فیصلہ کيتا کہ شہر د‏‏ی 1976ء د‏‏ی ہینڈ گن اُتے پابندی دوسری ترمیم دے تحت محفوظ رکھنے تے ہتھیار رکھنے دے حق د‏‏ی خلاف ورزی کردی ا‏‏ے۔ <ref>{{cite news |first=Robert |last=Barnes |title=Supreme Court Strikes Down D.C. Ban on Handguns |date=جون 26, 2008 |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/06/26/AR2008062600615.html |newspaper=The Washington Post |access-date=جون 27, 2008 |archive-date=جون 27, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080627080423/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/06/26/AR2008062600615.html |url-status=live}}</ref> پ‏ر حکم وچ بندوق دے کنٹرول د‏‏ی تمام قسماں نو‏‏ں ممنوع قرار نئيں دتا گیا ا‏‏ے۔ آتشيں اسلحہ دے اندراج د‏‏ی لوڑ دے قوانین اپنی جگہ اُتے برقرار نيں، جداں کہ شہر وچ حملہ آور ہتھیاراں اُتے پابندی ا‏‏ے۔ <ref>{{cite news |first=David |last=Nakamura |title=D.C. Attorney General: All Guns Must Be Registered |date=جون 26, 2008 |url=http://blog.washingtonpost.com/dc/2008/06/dc_attorney_general_all_guns_m.html |newspaper=The Washington Post |access-date=جون 26, 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081011085230/http://blog.washingtonpost.com/dc/2008/06/dc_attorney_general_all_guns_m.html |archive-date=اکتوبر 11, 2008}}</ref> ضلع دے اپنے میٹروپولیٹن پولیس ڈپارٹمنٹ دے علاوہ، بوہت سارے وفاقی قانون نافذ کرنے والے ادارےآں دا وی شہر وچ دائرہ اختیار اے — سب تو‏ں ودھ واضح طور اُتے یو ایس پارک پولیس، جس د‏‏ی نیہہ 1791ء وچ رکھی گئی سی۔ <ref>{{cite web |url=http://www.nps.gov/uspp/tauthorit.htm |title=U.S. Park Police Authority and Jurisdiction |access-date=اگست 13, 2011 |date=اگست 13, 2011 |publisher=[[National Park Service]] |archive-date=جون 20, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080620140714/http://www.nps.gov/uspp/tauthorit.htm |url-status=live}}</ref> == مشاہیر == === اداکار / فنکار === [[فائل:Goldie Hawn at 1989 Oscars.jpg|thumb|100px|[[گولڈی ہان]]]] {{colbegin|2}} * [[بلیئر براؤن]] (پیدائش 1946)، اداکارہ؛ ڈی سی وچ پیدا ہوئی * [[بلی برک]] (1884–1970)، اداکارہ؛ ڈی سی وچ پیدا ہوئی * [[گولڈی ہان]] (پیدائش 1945)، اداکارہ؛ ڈی سی وچ پیدا ہوئی * [[ہیلن ہیس]] (1900–1993)، اداکارہ؛ ڈی سی وچ پیدا ہوئی * [[کیتھرین ہایگل]] (پیدائش 1978)، اداکارہ؛ ڈی سی وچ پیدا ہوئی * [[ریک یون]] (پیدائش 1971)، اداکار؛ ڈی سی وچ پیدا ہويا * [[اسٹیون کولبیر]] (پیدائش 1964)، ٹیلی ویژن میزبان، مزاح نگار؛ ڈی سی وچ پیدا ہويا {{colend}} === سیاسی شخصیتاں === [[فائل:Al Gore, Vice President of the United States, official portrait 1994.jpg|thumb|100px|[[ایل گور]]]] {{colbegin|2}} * [[موریل باؤزر]] (پیدائش 1972)، واشنگٹن ڈی سی دے میئر * [[جان فوسٹر ڈلس]] (1888–1959)، امریک‏‏ی وزیر خارجہ؛ ڈی سی وچ پیدا ہويا * [[ایل گور]] (پیدائش 1948)، امریک‏‏ی نائب صدر؛ ڈی سی وچ پیدا ہويا * [[ٹپر گور]] (پیدائش 1948)، سابق نائب صدر ال گور د‏‏ی بیوی؛ ڈی سی وچ پیدا ہوئی {{colend}} === ہور === * [[مارجوری کنن رالنگز]] (1896–1953)، مصنف؛ ڈی سی وچ پیدا ہوئی * [[والٹ وائٹ مین]] (1819–1892)، صحافی، شاعر، مضمون نگار؛ ڈی سی وچ رہندے سن * [[ملکہ نور اردن]] (پیدائش 1951)؛ ڈی سی وچ پیدا ہوئی * [[کیٹی لیڈیکی]] (پیدائش 1997)، اولمپک تیراک؛ ڈی سی وچ پیدا ہوئی == جرم == == جڑواں شہر == واشنگٹن ڈی سی دے پندرہ سرکاری [[جڑواں شہر]] دے معاہدے نيں۔ لسٹ کردہ شہراں وچو‏ں ہر اک قومی [[راجگڑھ]] ہے سوائے [[سنڈرلینڈ شہر]] کے، جس وچ [[جارج واشنگٹن]] دے خاندان دا آبائی گھر واشنگٹن دا قصبہ وی شام‏ل ہے۔ <ref name=Sunderland/> [[پیرس]] اتے [[روم]] نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے اک [[جڑواں شہر]] دے طور تے تسلیم کيتا گیا ہے کیونجے اُنھاں د‏‏ی خصوصی ون سسٹر سٹی پالیسی ہے۔ <ref name=ParisRome/> اس ترتیب وچ درج ہے جس ترتیب تو‏ں ہر معاہدہ پہلے قائم کيتا گیا سی، اوہ ایہہ نيں: {{Div col|colwidth=20em}} * {{Flagdeco|Thailand}} [[بینکاک]]، [[تھائی لینڈ]] (1962, تجدید شدہ 2002 اتے 2012) * {{Flagdeco|Senegal}} [[ڈاکار]]، [[سینیگال]] (1980, تجدید شدہ 2006) * {{Flagdeco|China}} [[بیجنگ]]، [[چین]] (1984, تجدید شدہ 2004 اتے 2012) * {{Flagdeco|Belgium}} [[برسلز]]، [[بلجئیم]] (1985, تجدید شدہ 2002 اتے 2011) * {{Flagdeco|Greece}} [[ایتھنز]]، [[یونان]] (2000) * {{Flagdeco|France}} [[پیرس]]، [[فرانس]] (2000 دوستی دے طور اُتے اَتے تعاون دا معاہدہ، تجدید شدہ 2005)<ref name="ParisRome" /><ref>{{cite web |url=http://next.paris.fr/english/paris-a-city-with-an-international-profile/international-action-cooperation/friendship-and-cooperation-agreements/rub_8139_stand_29940_port_18784 |title=Friendship اتے cooperation agreements |publisher=Marie de Paris |location=Paris |access-date=ستمبر 10, 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160403161510/http://next.paris.fr/english/paris-a-city-with-an-international-profile/international-action-cooperation/friendship-and-cooperation-agreements/rub_8139_stand_29940_port_18784 |archive-date=اپریل 3, 2016}}</ref> * {{Flagdeco|South Africa}} [[پریٹوریا]]، [[جنوبی افریقا]] (2002, تجدید شدہ 2008 اتے 2011) * {{Flagdeco|South Korea}} [[سؤل]]، [[جنوبی کوریا]] (2006) * {{Flagdeco|Ghana}} [[اکرا]]، [[گھانا]] (2006) * {{Flagdeco|United Kingdom}} [[سنڈرلینڈ، ٹائن اینڈ وئیر]]، [[مملکت متحدہ]] (2006, تجدید شدہ 2012)<ref name="Sunderland" /> * {{Flagdeco|Italy}} [[روم]]، [[اطالیہ]] (2011, تجدید شدہ 2013)<ref name="ParisRome" /> * {{Flagdeco|Turkey}} [[انقرہ]]، [[ترکیہ]] (2011) * {{Flagdeco|Brazil}} [[براسیلیا]]، [[برازیل]] (2013) * {{Flagdeco|Ethiopia}} [[ادیس ابابا]]، [[ایتھوپیا]] (2013)<ref>{{cite web |title=DC & Addis to Become Sister Cities |url=http://www.tadias.com/12/04/2013/dc-addis-to-become-sister-cities/ |work=Tadias Magazine |access-date=دسمبر 6, 2013 |archive-date=دسمبر 12, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131212053120/http://www.tadias.com/12/04/2013/dc-addis-to-become-sister-cities/ |url-status=live}}</ref> * {{Flagdeco|El Salvador}} [[سان سلواڈور]]، [[ایل سیلواڈور]] (2018) {{Div col end}} {| class="wikitable" border="1" style="font-size:100%; background:#FFFFEF; float:right;" |- ! ساک شہر ! دیس |- | [[بنکاک]] | [[File:Flag of Thailand.svg|20px]] [[تھائی لینڈ]] |- | [[ڈاکار]] | [[File:Flag of Senegal.svg|20px]] [[سینیگال]] |- | [[بیجنگ]] | [[File:Flag of China.svg|20px]] [[چین]] |- | [[برسلز]] | [[File:Flag of Belgium.svg|20px]] [[بیلجیم]] |- | [[ایتھنز]] | [[File:Flag of Greece.svg|20px]] [[یونان]] |- | [[پیرس]] | [[File:Flag of France.svg|20px]] [[فرانس]] |- | [[سیول]] | [[File:Flag of South Korea.svg|20px]] [[دکھنی کوریا]] |- | [[عکرہ]] | [[File:Flag of Ghana.svg|20px]] [[گھانا]] |- | [[روم]] | [[File:Flag of Italy.svg|20px]] [[اٹلی]] |- | [[انقرہ|انکرا]] | [[File:Flag of Turkey.svg|20px]] [[ترکی]] |} <div style="clear: both;"></div> == واشنگٹن وچ ویکھن والے تھاں == {|border="0" |- |valign="top"| * [[وائٹ ہاؤس]] * [[یونائیٹڈ سٹیٹس کیپیٹل]] |valign="top"| * [[جیفرسن میموریل]] * [[لنکن میموریل]] |} == حوالے == {{حوالے|4}} == باہرلے جوڑ == {{بیرونی میڈیا|video1=[https://www.youtube.com/watch?v=nYbfGcAIWTA 1960s Washington DC, 4K from 35&nbsp;mm Kinolibrary]}} {{Sister project links|voy=Washington, D.C.|واشنگٹن ڈی سی}} * {{دفتری ویب سائٹ|http://dc.gov/}} * [https://www.loc.gov/rr/program/bib/states/dc/home.html Guide to Washington, D.C.]، materials from the [[ک‏‏تب خانہ کانگریس]] * {{Osmrelation|162069}} * {{GNIS|1702382|District of Columbia (civil)}} * [https://ghostsofdc.org/2013/07/24/washington-dc-district-of-columbia/ Why is Washington, D.C. Called the District of Columbia?] {{S-start}} {{S-bef|before=[[فلاڈیلفیا، پنسلوانیا]]}} {{S-ttl|title=ریاستہائے متحدہ انریکا<br />کا راجگڑھ|years=1800–تاحال}} {{S-inc}} {{Rail end}} {{جغرافیائی مقام | West = | Northwest = | North = | Northeast = [[میری لینڈ]] | Centre = [[واشنگٹن ڈی سی]]: [[Outline of Washington, D.C.|Outline]] • [[Index of Washington, D.C.-related articles|Index]] | East = | Southeast = | South = | Southwest = [[ورجینیا]] }} [[گٹھ:واشنگٹن، ڈی سی]] [[گٹھ:ریاستہائے متحدہ وچ 1790ء دیاں تاسیساں]] [[گٹھ:شمال امریک‏‏ی راجگڑھ]] [[گٹھ:متصل ریاستہائے متحدہ]] [[گٹھ:اراکین غیر نمائندہ اقوام تے عوامی تنظیم]] [[گٹھ:وسطی اٹللانٹک]] [[گٹھ:شمال مشرقی ریاستہائے متحدہ]] [[گٹھ:منصوبہ بند راجگڑھ]] [[گٹھ:ریاستہائے متحدہ وچ منصوبہ بند شہر]] [[گٹھ:1790ء وچ آباد ہوݨ والے تھ‏‏انو‏اں ]] [[گٹھ:دریائے پوٹومیک اُتے آباد تھ‏‏انو‏اں ]] [[گٹھ:جنوبی ریاستہائے متحدہ]] [[گٹھ:1790ء وچ قائم ہوݨ والے ملکاں تے علاقے]] [[گٹھ:ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی ذیلی تقسیم]] [[گٹھ:واشنگٹن میٹروپولیٹن علاقہ]] {{واشنگٹن ڈی سی دے اہ‏م تھ‏‏‏اں}} {{واشنگٹن ڈی سی دے محلے}}{{واشنگٹن میٹروپولیٹن علاقہ}} {{جارج واشنگٹن}} {{Navboxes | title = متعلقہ ریاستہائے متحدہ تے جغرافیائی موضوعات | list = {{ریاستہائے متحدہ موضوعات}} {{امریک‏‏ی سیاسی تقسیم}} {{USCensus Geography}} {{USLargestMetros}} {{Northeast Megalopolis}} {{واشنگٹن میٹروپولیٹن علاقہ}} {{Southern United States}} {{Northeast US}} {{Capital districts and territories}} }} {{Navboxes | title = ہور متعلقہ موضوعات | list = {{لسٹ شمال امریک‏‏ی دارالحکومت}} {{Location of US capital}} }} {{ریاستہائے متحدہ دے سب تو‏ں وڈے شہر}}{{واشنگٹن ڈی سی|expanded}} {{امریکا دے شہر}}{{معلومات کتاباں خانہ}} [[گٹھ:واشنگٹن، ڈی سی]] [[گٹھ:ریاستہائے متحدہ وچ 1790ء دیاں تاسیساں]] [[گٹھ:شمال امریک‏‏ی راجگڑھ]] [[گٹھ:متصل ریاستہائے متحدہ]] [[گٹھ:اراکین غیر نمائندہ اقوام تے عوامی تنظیم]] [[گٹھ:وسطی اٹللانٹک]] [[گٹھ:شمال مشرقی ریاستہائے متحدہ]] [[گٹھ:منصوبہ بند راجگڑھ]] [[گٹھ:ریاستہائے متحدہ وچ منصوبہ بند شہر]] [[گٹھ:1790ء وچ آباد ہوݨ والے تھ‏‏اں ]] [[گٹھ:دریائے پوٹومیک اُتے آباد تھ‏‏اں ]] [[گٹھ:جنوبی ریاستہائے متحدہ]] [[گٹھ:1790ء وچ قائم ہوݨ والے ملک تے علاقے]] [[گٹھ:ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی ذیلی تقسیم]] [[گٹھ:واشنگٹن میٹروپولیٹن علاقہ]] [[گٹھ:امریکہ دے شہر]] [[گٹھ:شہر]] [[گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر]] [[گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ]] [[گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ]] [[گٹھ:امریکین دے شہر]] [[گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں]] [[گٹھ:امریکہ دے آباد تھاں]] [[Category:واشنگٹن ڈی سی]] [[Category:واشنگٹن ڈی سی چ ویکھن والیاں تھاواں]] kvkoa9ucosjl9ytktungs3b393f6jxp 0 2671 713265 671229 2026-11-07T07:27:34Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 713265 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions --> | name = کیرلا | native_name = കേരളം | native_lang_name = ta |nickname = خدا دا اپنا ملک | type = [[ریاست]] |abbreviation = IN-KL | image_skyline = Tvmcityview.jpg | image_alt = | image_caption = شہر ترواننت پورم دا نظارہ | image_shield = Seal of Kerala fair use.svg.png | shield_alt = | image_flag = Flag of Kerala.gif | image_map = India Kerala locator map.svg | map_caption = [[بھارت]] وچ کیرلا دا وقوع | image_map1 = Kerala locator map.svg | map_caption1 = ریاست کیرلا دا نقشا | latd = 8.5074 | longd = 76.972 | coor_pinpoint = ترواننت پورم | coordinates_type = region:IN-KL_type:adm1st | coordinates_display = inline,title | coordinates_footnotes = | coordinates_region = IN-KL | subdivision_type = ملک | subdivision_name = [[بھارت]] | established_title = قائم | established_date = 1 نومبر 1956ء | parts_type = [[کیرلا دے ضلعے|ضلعے]] | parts_style = para | p1 = 14 | seat_type = پایۂ تخت | seat = [[تھیروواننتھاپورم|ترواننت پورم]] | seat1_type = عظیم تریں شہر | seat1 = [[کوچی]] | government_footnotes = | leader_title = [[گورنر]] | leader_name = عارف محمد خان | leader_title1 = [[وزیر اعلٰی|وزیرِ اعلیٰ]] | leader_name1 = پنارائی وجاین | leader_title2 = قانون ساز مجلس | leader_name2 = اک ایوانی (141 نشستاں) | leader_title3 = [[لوک سبھا|پارلیمانی حلقہ]] | leader_name3 = 2 | leader_title4 = [[عدالت عالی|عدالتِ عالیہ]] | leader_name4 = کیرلا ہائی کورٹ | unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> | area_footnotes = | area_total_km2 = 38863 | area_note = | area_rank = 21 واں | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = <ref>[http://www.censusindia.gov.in/ Census of India], 2011. Census Data Online, Population.</ref> | population_total = 33387677 | population_as_of = 2011ء | population_rank = 12 واں | population_density_km2 = 819 | population_note = | population_demonym = کیرلائی ، [[ملیالی]] | timezone1 = [[بھارتی معیاری وقت]] | utc_offset1 = +05:30 | iso_code = [[آیزو 3166-2:IN]] | blank_name_sec1 = [[انسانی ترقیاتی اشاریہ]] | blank_info_sec1 = {{increase}} 0.920<ref name="IDHR 2011">{{cite web |title=India Human Development Report 2011: Towards Social Inclusion |url=http://www.pratirodh.com/pdf/human_development_report2011.pdf |publisher=Institute of Applied Manpower Research, [[Planning Commission (India)|Planning Commission]], [[حکومت ہند]] |accessdate=17 October 2012 |archive-date=6 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131106031556/http://www.pratirodh.com/pdf/human_development_report2011.pdf |dead-url=yes }}</ref> (<span style="color:#090">very high</span>) | blank1_name_sec1 = درجہ | blank1_info_sec1 = 7واں (2011ء) | blank_name_sec2 = [[خواندگی]] | blank_info_sec2 = 93.91% (بھارت وچ اوّل)<ref>http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/kerala/9-litercy-26-30.pdf</ref> | blank1_name_sec2 = زباناں | blank1_info_sec2 = [[ملیالم]] ، [[تمل|تَمِل]] ، [[کنڑ|کنّڑا]] ، [[اردو]] ، [[تلو زبان|تُلو]] | blank2_name_sec2 = دفتری زباناں | blank2_info_sec2 = ملیالم | website = [http://kerala.gov.in/ kerala.gov.in] | footnotes = }} [[فائل:Kerala geographic map.png|thumb|کیرلا دا ٹوپوگرافک نقشا]] '''کیرل''' یا '''کیرلا''' (കേരളം ؛ Kerala) [[بھارت]] د‏‏ی اک [[ریاست]] اے جو [[دکن]] دے جنوبی حصے وچ واقع ا‏‏ے۔ اس دا راجگڑھ تریوینڈرم ا‏‏ے۔ اس ریاست د‏‏ی بولی [[ملیالم]] ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے دے باشندےآں نو‏‏ں ملیالی کہیا جاندا اے۔ اس ریاست د‏‏ی مسلم آبادی وچ بیشتر موپلا قوم دے لوک نيں۔ == جغرافیا == کیرلا دے مشرق وچ [[تمل ناڈو|ریاستِ تمل ناڈو]]، شمالی مشرق وچ [[کرناٹک|ریاست کرناٹک]] تے مغرب وچ [[بحیرہ عرب]] نيں۔ کیرلا [[حیات‏ی تنوع|متنوع]] خِطّےآں تو‏ں مالامال ا‏‏ے۔ سیاحی جرید ہ نیشنل جیوگریفک ٹراول میگزین دے مطابق ''دنیا وچ سیاحت دے لائق 50 تھ‏‏انو‏اں د‏‏ی لسٹ'' وچ کیرلا دا ناں وی ا‏‏ے۔<ref>[http://www.nationalgeographic.com/traveler/kerala.html ٹراولر میگزین وچ کیرلا دے بارے وچ ۔ اخذ کردہ تریخ 2007 مارچ 24]</ref> کیرلا دا کل رقبہ 38,863 مربع کلومیٹر ا‏‏ے۔ ایہ بھارت دے کل رقبے دا %1.8 ا‏‏ے۔ == تریخ == سن 1950ء وچ کیرلا بہت پسماندہ سی۔ لیکن پچھلے پنجاہ سالاں وچ ایتھ‏ے انقلابانہ تبدیلیاں رونما ہوئیاں نيں۔ اس د‏ی اہ‏م وجہ تعلیم تے جدیدیت دے اثرات نيں۔ خواندگی تے [[صحت]] وغیرہ وچ جو کچھ کامیابیاں حاصل کيتياں نيں اوہ سب [[ترقی یافتہ ملک|ترقی یافتہ ملکاں]] تو‏ں شانہ بشانہ رہیاں نيں۔ کیرلا د‏‏ی سماجی ترقی نو‏‏ں ''کیرلا نمونہ'' دے ناں اُتے غیر ملکاں دے سماجی تے سیاسی ماہرین نے موضوعِ بحث بنایا ا‏‏ے۔<ref name=ashanet>http://www.ashanet.org/library/articles/kerala.199803.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170201042648/http://www.ashanet.org/library/articles/kerala.199803.html |date=2017-02-01 }}</ref> == بھارت د‏‏ی پہلی مسجد == [[فائل:Cheraman jumamasjid.JPG|thumb|200px|چیرامن مسجد]] کیرلا دے پنڈ کوڈنگلور وچ واقع [[چیرامن مسجد]]، بھارت د‏‏ی پہلی مسجد تے دنیا د‏‏ی دوسری مسجد جتھے اُتے جمعہ د‏‏ی نماز باجماعت پڑھی گئی۔ == کیرالا دا ناں وجہ == عالمی تاریخاں وچ [[ناریل]] دے درختاں نال بھرے، صاف تے شفاف آب و ہو‏‏ا والے اک دیس دا تذکرہ ملدا اے، اوہ '''کیرالا''' ا‏‏ے۔ ماہرِ تاریخِ کیرالا سید محمد لکھدے نيں کہ کیرالا بہت قدیم ناں ا‏‏ے۔ اس لفظ دا منبع قدیم تمل بولی اے تے [[سنسکرت]] تے [[پالی]] وچ ایہ لفظ 'چیرن' سی اوہی کیرلا ہو گیا۔ بعض لوک اس گل دے وی قائل نيں کہ ایہنو‏ں کیرلا اس وجہ تو‏ں کہیا جاندا اے کہ ایہ '''چیرمال''' د‏‏ی سلطنت سی۔<ref>the book:''Kerala Muslim Charithram''</ref> تے اک گروہ اس گل دے وی قائل اے کہ ایتھ‏ے د‏‏ی خوبصورت آب و ہو‏‏ا تے دولت د‏‏ی ریل پیل دیکھ ک‏ے اہلِ عرب نے اسنو‏ں '''خیر اللہ''' ناں دتا، فیر تبدیل ہوک‏ے کیرالا ہوئے گیا ۔<ref>refer the Book:Muslim and Kerala Civilization</ref> == قدیم کیرالا == [[فائل:Madras Prov 1859.gif|thumb|سجے|انیہويں صدی عیسوی دے صوبۂ مدراس دا نقشہ جس وچ موجودہ کیرلا دے علاقے [[ٹراونکور]]، [[کوچی]] تے [[ملابار]] دکھائے گئے نيں]] سرزمینِ کیرلا سیاحاں تے زائراں لئی قابلِ کشش رہی ا‏‏ے۔ ماضی وچ ایتھ‏ے چھوت چھات د‏‏یاں جڑاں بہت مضبوط سن۔ کیرلا دے لوک اُچے طبقے تے تھلے طبقے اُتے بٹے ہوئے سن۔ لیکن بعد وچ 20 واں صدی دے اوائل وچ نشاتِ ثانیہ دے رہنماواں نے اس طبقہ پرستی تو‏ں کیرلا نو‏‏ں نجات دلائی۔ == کیرلا دے ضلعے == {{اصل مضمون|کیرلا دے ضلعے}} [[فائل:Kerala density map1.PNG|thumb|کھبے|کیرلا د‏‏ی کثافتِ آبادی بلحاظِ ضلعے]] کیرلا دے 14 ضلعے نيں۔ # [[ترواننت پورم ضلع|ترواننتپورم]] # [[کولم ضلع|کولم]] # [[پتانم تیٹا ضلع|پَتّانم تِٹّا]] # [[آلاپوژا ضلع|آلاپوژا]] # [[کوٹایم ضلع|کوٹائم]] # [[ایڈوکی ضلع|ایڈوکی]] # [[ایرناکولم ضلع|ایرناکولم]] # [[ترشور ضلع|تریشور]] # [[پالاکاڈ ضلع|پالاکاڈ]] # [[ملاپورم ضلع|ملاپورم]] # [[کوژیکوڑ ضلع|کوژیکوڈ]] # [[ویاناڈ ضلع|وایاناڈ]] # [[کنور ضلع|کنور]] # [[کاسرگوڈ ضلع|کاسرگوڈ]] ---- {| class="navbox" width="97%" !colspan="12" style="padding:0.3em 0; line-height:1.2em; font-size:110%;"| کیرالا دے اہ‏م شہر<br />{{nobold|<small>(2001 Census of India estimate)<ref>{{cite web |url=http://www.citypopulation.de/India-Kerala.html |title=Kerala |publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner |date=2007-03-18 |accessdate=2008-07-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107042957/http://www.citypopulation.de/India-Kerala.html%20 |archivedate=2019-01-07 |url-status=live}}</ref></small>}} |- ! درجہ !! شہر !! ضلع !! آبادی !! rowspan=11 | <!-- {{Tnavbar|The Cities and the Largest Towns in Kerala|plain=1}} --> [[فائل:Tvmcityview.jpg|border|200px|ترواننت پورم]]<br /> [[ترواننت پورم]] [[فائل:Kochi India.jpg|border|200px|کوچی]]<br /> [[کوچی]]<br /> |- | align=center | 01 ||align=left | '''[[ترواننت پورم]]''' || [[ترواننت پورم ضلع|ترواننت پورم]] || 744,983 |- | align=center | 02 ||align=left | '''[[کوچی]]''' || [[ایرناکولم ضلع|ایرناکولم]] || 595,575 |- | align=center | 03 ||align=left | '''[[کوژیکوڈ]]''' || [[کوژیکوڈ ضلع|کوژیکوڈ]] || 436,556 |- | align=center | 04 ||align=left | '''[[کولم]]''' || [[کولم ضلع|کولم]] || 361,029 |- | align=center | 05 ||align=left | '''[[ترشور]]''' || [[ترشور ضلع|تریشور]] || 317,526 |- | align=center | 06 ||align=left | '''[[آلاپوژا]]''' || [[آلاپوژا ضلع|آلاپوژا]] || 187,495 |- | align=center | 07 ||align=left | '''[[پالاکاڈ]]''' || [[پالاکاڈ ضلع|پالاکاڈ]] || 130,767 |- | align=center | 08 ||align=left | '''[[تلشیری]]''' || [[ضلع کنور|کنور]] || 99,387 |- | align=center | 09 || align=left | '''[[پونانی]]''' || [[ملاپورم ضلع|ملاپورم]] || 87,495 |- | align=center | 10 ||align=left | '''[[منجیری]]''' || [[ملاپورم ضلع|ملاپورم]] || 83,024 |- |} == موسم == [[فائل:Kerala ecozones map labelled3.png|thumb|سجے| کیرلا دا جغرافیا]] کیرلا چونکہ [[خط استوا]] تو‏ں بہت نیڑے آ اس لئی ایتھ‏ے گرم موسم دا امکان ہونا سی۔ لیکن [[بحیرہ عرب]] تے [[مغربی گھاٹ]] د‏‏ی قربت د‏‏ی وجہ تو‏ں ایتھ‏ے متوسط سرد و گرم موسم ہُندا ا‏‏ے۔ {{Weather box|location = کیرلا |metric first = Yes |single line = Yes |Jan high C = 28.0 |Feb high C = 30 |Mar high C = 31 |Apr high C = 32 |May high C = 34 |Jun high C = 34 |Jul high C = 30 |Aug high C = 29 |Sep high C = 29 |Oct high C = 30 |Nov high C = 30 |Dec high C = 31 |year high C = 34 |Jan low C = 22 |Feb low C = 23 |Mar low C = 24 |Apr low C = 25 |May low C = 25 |Jun low C = 24 |Jul low C = 23 |Aug low C = 23 |Sep low C = 23 |Oct low C = 23 |Nov low C = 23 |Dec low C = 22 |year low C = 22 |rain colour= |Jan rain mm = 8.7 |Feb rain mm = 14.7 |Mar rain mm = 30.4 |Apr rain mm = 109.5 |May rain mm = 239.8 |Jun rain mm = 649.8 |Jul rain mm = 726.1 |Aug rain mm = 419.5 |Sep rain mm = 244.2 |Oct rain mm = 292.3 |Nov rain mm = 150.9 |Dec rain mm = 37.5 |source 1 =<ref name="IMD" /><ref name="moef" /> |date=May 2012}} {{-}} == بولی == {{Pie chart | thumb = right | caption = کیرلا د‏‏یاں بولیاں (2001ء وچ )<ref>{{cite web | url = http://nclm.nic.in/shared/linkimages/35.htm | title = Commissioner Linguistic Minorities (originally from Indian Census, 2001) | archiveurl = https://web.archive.org/web/20071008113359/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/35.htm | archivedate = 2007-10-08 | access-date = 2015-06-29 | url-status = dead}}</ref> | other = | label1 = ملیالم | value1 = 96.74 | color1 = Orange | label2 = تمل | value2 = 1.87 | color2 = Blue | label3 = ہور | value3 = 1.39 | color3 = Brown }} کیرلا وچ عام رابطے د‏‏ی زبان [[ملیالم]] ا‏‏ے۔ ایہ اک [[دراوڑی بولیاں|دراوڑی زبان]] ا‏‏ے۔ ملیالم تے [[انگریزی]] سرکاری زباناں نيں، لیکن ملیالم نو‏‏ں زیادہ ترجیح دتی جاندی ا‏‏ے۔ انہاں دے علاوہ دوسری زباناں بولنے والے وی نيں۔ انہاں وچ [[تمل زبان|تمل]] تے [[اردو]] اہ‏م نيں۔ کیرلا دے شمالی ضلع کاسرگوڈ وچ ملیالم دے نال نال [[تلو زبان|تلو]]، [[کونکنی زبان|کونکنی]] تے [[کنڑا زبان|کنڑ]] بولنے والے وی موجود نيں۔ == مذاہب == {{bar box |title=[[کیرالا دے مذاہب]]<ref name="censusindia1" /> |titlebar=#ddd |left1=مذہب |right1=فیصد |float=right|bars= {{bar percent|[[ہندو]]|orange|56.2}} {{bar percent|[[اسلام]]|green|24.7}} {{bar percent|[[مسیحی]]|blue|19.0}} {{bar percent|ہور|black|0.1}}}} {| class="wikitable sortable" |- ! ضلع !! آبادی !! ہندو (فیصد) !! مسلما‏ن (فیصد) !! مسیحی (فیصد) |- | [[ترواننت پورم ضلع|ترواننت پورم]] || 3,307,284 || 65.19% || 13.37% || 21.44% |- | [[کولم ضلع|کولم]] || 2,629,703 || 61.23% || 19.41% || 19.36% |- | [[پتھانم تیٹا ضلع|پَتّانم تِٹّا]] || 1,195,537 || 46.35% || 4.58% || 49.07% |- | [[آلاپوژا ضلع|آلاپوژا]] || 2,121,943 || 66.16% || 9.88% || 23.96% |- | [[کوٹایم ضلع|کوٹائم]] || 1,979,274 || 43.37% || 5.98% || 51.65% |- | [[ایڈوکی ضلع|ایڈوکی]] || 1,107,453 || 45.24% || 7.20% || 47.56% |- | [[ایرناکولم ضلع|ایرناکولم]] || 3,279,860 || 43.59% || 14.57% || 41.84% |- | [[ترشور ضلع|تریشور]] || 3,110,327 || 55.31% || 16.45% || 28.24% |- | [[پالاکاڈ ضلع|پالاکاڈ]] || 2,810,892 || 66.92% || 26.90% || 6.18% |- | [[ملاپورم ضلع|ملاپورم]] || 4,110,956 || 28.44% || 66.84% || 4.72% |- | [[کوژیکوڈ ضلع|کوژیکوڈ]] || 3,089,543 || 55.04% || 37.53% || 7.43% |- | [[ویاناڈ ضلع|ویاناڈ]] || 816,558 || 49.44% || 26.72% || 23.57% |- | [[کنور ضلع|کنور]] || 2,525,637 || 59.51% || 27.65% || 12.84% |- | [[کاسرگوڈ ضلع|کاسرگوڈ]] || 1,302,600 || 55.61% || 34.33% || 10.06% |} == ندیاں == کیرلا وچ 44 ندیاں نيں۔ انہاں وچ 41 ندیاں [[مشرق]] تو‏ں نکل [[مغرب]] د‏‏ی طرف بہندی نيں۔ تے 3 ندیاں مشرق د‏‏ی طرف بہہ کر [[دریائے کاویری]] وچ جا ملدی نيں۔ انہاں دے علاوہ 15 کلومیٹر تو‏ں کم لمبی ندیاں وی بہت نيں۔ کیرلا دا سب تو‏ں وڈا دریا [[دریائے پیریار|پیریار]] ا‏‏ے۔ پرانے زمانے وچ کیرلا وچ [[آمد و رفت]] دریا اُتے منحصر سی۔ ایتھ‏ے آبپاشی تے ماہی گیری دے علاوہ بجلی وی دریاواں اُتے انحصار کردی ا‏‏ے۔ == حیوانات و نباتات == {{Infobox region symbols | region = کیرلا<ref>{{cite web |url=http://www.prd.kerala.gov.in/symbols.htm |title=Kerala Symbols |publisher=Public Relations Dept, Kerala |accessdate=30 May 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107043000/http://www.prd.kerala.gov.in/symbols.htm%20 |archivedate=2019-01-07 |url-status=dead}}</ref><ref name="kerala">{{cite web|url=http://www.fisheries.kerala.gov.in/index.php?option=com_content&view=article&id=85:karimeenvarsham&catid=41:inland-fisheries&Itemid=45|title=KarimeenVarsham|publisher=web.archive.org|accessdate=24 September 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924013352/http://www.fisheries.kerala.gov.in/index.php?option=com_content&view=article&id=85:karimeenvarsham&catid=41:inland-fisheries&Itemid=45|archivedate=24 September 2015|dead-url=}}</ref> | region_type = | country = بھارت | animal = [[فائل:Guruvayoor Kesavan Statue.jpg|50px]] [[ایشیائی ہاتھی|بھارتی ہاتھی]] | bird = [[فائل:Great hornbill 614.jpg|40px]] [[ابو قرن]] | flower = [[فائل:Konnamaram.JPG|40px]] [[املتاس]] | tree = [[فائل:Coconut tree climbing DSCN0345.jpg|40px]] [[ناریل]] | fish = [[فائل:Karimean.jpg|40px]] [[کاشمیرا مچھلی|کاشمیرا]] }} [[فائل:Haliastur indus -Kerala, India-8.jpg|thumb|کھبے|برہمنی باز]] [[فائل:Common Lime Butterfly Papilio demoleus by Kadavoor.JPG|thumb|کھبے|تتلی]] == سیاحت == [[فائل:Munnar hillstation kerala.jpg|thumb|سجے|[[مونار]]، کیرلا دا اک [[پہاڑی مستقر]]]] اج کل کیرلا [[بھارت]] دا اہ‏م سیاحتی مرکز بن گیا ا‏‏ے۔ سال 2006ء وچ 85 لکھ سیاح کیرلا وچ آئے۔ پچھلے سال دے مقابلے وچ %24 دا وادھا ہويا ا‏‏ے۔<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.keralatourism.org/tourismstatistics/TS2006.pdf |access-date=2020-12-01 |archive-date=2021-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210127065531/https://www.keralatourism.org/tourismstatistics/TS2006.pdf |dead-url=yes }}</ref> ایتھ‏ے دے [[پہاڑی مستقر|پہاڑی تھ‏‏انو‏اں ]]، سواحل تے جنگلات سیاحاں دے لئی پسندیدہ تے دلچسپ بن گئے۔ === پہاڑی اسٹیشن === * [[دیوی کولم]] * [[پونموڈی]] * [[مونار]] * [[نیلیامپتی]] * [[نئیار]] * [[ویتل پہاڑ]] * [[ویاناڈ]] * [[واگمن]] [[فائل:Sunset at Varkala Beach Kerala India.jpg|thumb|سجے|[[ورکلا]] ساحل]] [[Image:Tvmcityview.jpg|thumb|300px|center]] == سرکاری نشانات == * کیرلا د‏‏ی سرکاری بولی [[ملیالم]] اے * کیرلا دا امیری نشان [[اشوک دا ستون شیر|ستون شیر اشوک]] دے دونے طرف کھڑے ہاتھی * ریاستی درخت [[ناریل]] * ریاستی پرندہ [[پپیہا]] * ریاستی پھُل [[املتاس]] * ریاستی جانور [[ہاتھی]] * ریاستی پھل [[کٹہل]] * ریاستی شربت [[ناریل پانی]] * ریاستی مچھلی [[کاشمیرا مچھلی|کاشمیرا]] == تصویراں == <gallery widths=150px height=120px perrow="4" align="center"> File:Aranmula-boat race- Kerala-India-1.jpg|ولم کلی(کشتی بازی) Image:Thiruvathirakali kerala.jpg|[[تیروواتیرا کلی]] File:Laburnum anagyroides hanging flower cluster.jpg|کیرلا دا ریاستی پھُل [[املتاس]] Image:1859-Martinique.web.jpg|کیرالا دا ریاستی درخت [[ناریل]] تصویر:ThiruvambadyShivasundar.JPG|کیرلا دا ریاستی جانور [[ہاتھی]] Image:Doppelhornvogel-09.jpg|کیرلا دا ریاستی پرندہ [[پپیہا]] Image:കരിമീൻ.jpg|کیرلا د‏‏ی ریاستی مچھلی [[کاشمیرا مچھلی|کاشمیرا]] Image:Coconut Drink, Pangandaran.JPG|کیرلا دا ریاستی شربت [[ناریل پانی]] Image:Jackfruit ചക്ക.JPG|کیرلا دا ریاستی پھل [[کٹھل]] File:Margamkali - Saint Thomas Christian dance form.webm|[[مارگم کلی]] مسیحیاں دا اک فن رقص </gallery> == باہرلے جوڑ == * [http://www.kerala.gov.in/main1.htm / سرکاری پورٹل کیرلا حکومت] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090725103924/http://www.kerala.gov.in/main1.htm |date=2009-07-25 }} * [http://www.keralatourism.org/ ٹورزم محکمہ، کیرلا حکومت] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120808073413/http://www.keralatourism.org/ |date=2012-08-08 }} == حوالے == {{حوالے|2}} {{بھارت د‏‏یاں ریاستاں}} [[گٹھ:کیرلا]] [[گٹھ:بھارت دیاں ریاستاں تے مرکزی علاقے]] [[گٹھ:جنوبی بھارت]] [[گٹھ:بھارت]] 6ojawmqkb9iqbdyeexvyw5h3ffjxk2u 0 17556 713234 713187 2026-11-06T17:25:01Z Kent Wang 45372 Replace cross-language caption/gallery links with local links; preserve red links, caption text and images 713234 wikitext text/x-wiki {| cellpadding="5" cellspacing=0 style="border: 2px solid #996699; float: left; clear: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; background: #FFFFCC; width: 305px" | style="background:green" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=#006666><font>''' |- | style="background:red" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+2" color=yellow>ایوورا<font>''' |- | colspan="2" align="center" | [[File:{{#property:P18}}|250px]]<br />[[ایوورا دا رومی مندر|ایوورا دا رومی مندر]]، پچھے سجے پاسے [[ایوورا دا گرجا گھر|ایوورا دا گرجا گھر]] تے کھبے پاسے [[ساؤ ژوآؤ ایوانژلیشتا دا گرجا|ساؤ ژوآؤ ایوانژلیشتا دا گرجا]] |- | style="background:#66CCFF;" align="center" colspan="2" | {| border="0" cellpadding="4" cellspacing="1" |- | align="center" width="140px" | [[File:Coat of arms of Portugal.svg|200px]] |} |- | style="background:#C2B280" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>پرتگال دا نشان<font>''' |- | align="center" colspan="2" | [[File:پرتگال دا نقشہ.jpg|300px]] |- |- | style="background:#FFCCCC" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>yduKjg دا نقشہ<font>''' |- | style="background:green" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+2" color=yellow>سیاسی حثیت<font>''' |- |'''دیس''' || '''[[پرتگال]]''' |- |'''[[ضلع]]''' || '''[[ضلع ایوورا]]''' |- |'''سیاسی حثیت''' || '''[[راجگھر|ضلعی راجگڑھ]]''' |- |'''[[بولی]]''' || '''[[پرتگیزی]] [[بولی]]''' |- | style="background:#FFCC99" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=green>اعداد و شمار<font>''' |- | '''لوک گنتی''' || '''''' |- | '''رقبہ''' || ''' مربع [[کلومیٹر]]''' |- |'''آبادی دی گنجانی''' || ''' افراد فی مربع [[کلومیٹر]]''' |} [[پرتگال]] براعظم [[یورپ]] دا [[اک]] [[دیس]] اے جہڑا جزیرہ نما [[ایبیریا]] چ واقع اے ۔ اسدا [[راجگھر]] [[لزبن]] [[شہر]] اے ۔ ایوورا شہر [[پرتگال]] دا [[اک]] [[شہر]] اے تے [[پرتگال]] دے [[ضلع ایوورا]] دا صدرمقام اے ۔ == تصویراں == <gallery mode="packed"> File:Views from Igreja de São Francisco (Évora) 47.jpg|[[ساؤ فرانسسکو دا گرجا (Évora)|ساؤ فرانسسکو گرجے توں ایوورا دا نظارہ]] File:Main facade of Sé Catedral de Évora 98.jpg|[[ایوورا دا گرجا گھر|ایوورا دا کیتھیڈرل]] File:Praça do Giraldo 72.jpg|[[Praça do Giraldo|پراسا دو ژیرالدو، ایوورا دا وڈا چوک]] File:Facade of Igreja de São Francisco (Évora) 34.jpg|[[ساؤ فرانسسکو دا گرجا (Évora)|ساؤ فرانسسکو دا گرجا]] File:Capela dos Ossos 50.jpg|[[Capela dos Ossos|ساؤ فرانسسکو گرجے وچ ہڈیاں دی عبادت گاہ دا اندرلا پاسا]] File:Paços de Évora 61.jpg|[[ایوورا دا شاہی محل|ایوورا دا شاہی محل]] File:Coreto de Évora 58.jpg|عوامی باغ وچ موسیقی دا منڈپ File:EvoraUniversityCourtyard.jpg|[[Universidade de Évora|ایوورا یونیورسٹی دا ویہڑا]] File:Interior of Igreja dos Lóios 81.jpg|[[ساؤ ژوآؤ ایوانژلیشتا دا گرجا|ساؤ ژواؤ ایوانژلیستا گرجے (لوئوش دا گرجا) دا اندرلا پاسا، ازولیژو دیاں ٹائلاں نال سجایا ہویا]] File:EvoraWalls1.jpg|شہر دیاں فصیلاں </gallery> == باہرلے جوڑ == * [http://www.aml.pt/English/pgprincipal/main.php لزبن میٹروپولیٹن علاقہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20031203015804/http://www.aml.pt/English/pgprincipal/main.php |date=2003-12-03 }} * [http://www.amp.pt/ampp2_en.htm پورتو] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040602212546/http://www.amp.pt/ampp2_en.htm |date=2004-06-02 }} * [http://www.gov-madeira.pt/ مادیرا علاقائی حکومت] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070509165306/http://www.gov-madeira.pt/ |date=2007-05-09 }} * [http://www.azores.gov.pt/ ازور علاقائی حکومت] * [http://www.citymayors.com/government/portugal-government.html شہر دے میثر] * [http://www.worldstatesmen.org/COLONIES.html#Portuguese پرتگال دے ہن دے تے سابق علاقے تے کالونیاں] * [https://web.archive.org/web/20071001044535/http://www.world-gazetteer.com/s/s_pt.htm نقشے] {{پرتگال دے شہر}} [[گٹھ:پرتگال دے شہر]] [[گٹھ:پرتگال دے آباد تھاں]] [[Category:پرتگال]] [[گٹھ:شہر]] [[گٹھ:دنیا دے آباد تھاں]] [[Category:جغرافیہ]] [[گٹھ:یورپ دے شہر]] [[گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے]] [[گٹھ:یورپی شہر]] [[گٹھ:یورپ دے آباد تھاں]] tr6pbdz04w942dkjmcnrxm06xastsee 0 31145 713257 428573 2026-11-07T04:22:05Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 713257 wikitext text/x-wiki [[فائل:Ms. magazine Cover - Summer 2014.jpg|thumbnail]] '''چیمامانڈا نگوزی آدیچیے''' (Chimamanda Ngozi Adichie) [[نائیجیریا]] دی اک لکھاری ہے۔ اس دا جنم انامبرا (Anambra) صوبہ دے ابا (Abba) قسبہ وچ 15 ستمبر 1977 نوں ہویا۔ اوہ نسوکا یونیورسیٹی ٹاون وچ پلی۔ اتھے اس نے دوایاں تے فارمیسی دی پڑا‏ی کیتی۔ *[https://web.archive.org/web/20140606213354/http://www.l3.ulg.ac.be/adichie/ ویب سائٹ] [[گٹھ:نائیجیریا]] [[گٹھ:لکھاری]] sag8hsp5yoyhbtqjrexcvrqdjpu3v43 0 35719 713253 712750 2026-11-07T02:32:27Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 713253 wikitext text/x-wiki '''[[پاکستان]]''' دے اعلیٰ تعلیمی نظام وچ نجی تے سرکاری دونے طرح د‏‏ی یونیورسٹیاں نيں۔ [[ہائر ایجوکیشن کمیشن]] 203 ادارےآں نو‏‏ں تسلیم کردی ا‏‏ے۔<ref>{{cite web|url=http://hec.gov.pk/OurInstitutes/Pages/Default.aspx|title=Our Institutions|publisher=Higher Education Commission of Pakistan|accessdate=2010-08-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226143705/http://hec.gov.pk/OurInstitutes/Pages/Default.aspx|archivedate=2018-12-26|url-status=dead}}</ref><ref>[http://www.jocation.com/institution_list.php jocation.com – View Complete list of fully operational Universities in Pakistan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130713113323/http://www.jocation.com/institution_list.php |date=2013-07-13 }} [https://www.tuf.edu.pk/course-detail/doctor-of-pharmacy D pharmacy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190902072838/https://www.tuf.edu.pk/course-detail/doctor-of-pharmacy |date=2019-09-02 }}</ref> [[File:Islamia College Peshawar University.JPG|thumbnail]] * [[قائداعظم یونیورسٹی]] * [[لہور یونیورسٹی آف مینیجمنٹ سائینسز]] * [[لہور یونیورسٹی]] * [[لہور کالج فار ویمن یونیورسٹی]] * [[لہور سکول آف اکنامکس]] * [[فارمین کرسچن کالج]] * [[علامہ اقبال اوپن یونیورسٹی]] * [[سرگودھا یونیورسٹی]] * [[بیکن ہاؤس نیشنل یونیورسٹی]] * [[انسٹیٹیوٹ آف سپیس ٹیکنالوجی]] * [[اسلامیہ کالج یونیورسٹی پشاور]] * [[ائیریونیورسٹی اسلام آباد]] * == اسلام آباد == [[فائل:Allama Iqbal Open University, Islamabad.JPG|thumb|180px|علامہ اقبال اوپن یونیورسٹی]] <!-- Deleted image removed: [[تصویر:FBAS IIUI.jpg|thumb|180px|International Islamic University{{Pufc|1=FBAS IIUI.jpg|date=22 October 2012}}]] --> {| class="wikitable sortable" border="1" style="text-align:right;" ! یونیورسٹی ! مقام ( تھ‏‏اںو‏اں ) ! قیام ! قسم ! تخصص ! ویب سائٹ |- |[[یونیورسٹی قائداعظم]] | [[اسلام آباد]] | 1965 | سرکاری | عام |[http://www.qau.edu.pk] |- |[[بین الاقوامی اسلامی یونیورسٹی]] |[[اسلام آباد]] |1980 |سرکاری |[[معاشرتی علوم]], اسلامی، انجینئری تے بزنس سٹڈیز |[http://www.iiu.edu.pk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210515155948/http://www.iiu.edu.pk/ |date=2021-05-15 }} |- |[[Pakistan Institute of Development Economics]] | [[اسلام آباد]] | 1957 | سرکاری |معاشیات تے کاروبار |[http://www.pide.org.pk] |- |[[اباسین یونیورسٹی]] |[[اسلام آباد]] |2012 |سرکاری |عام |[http://www.abasyn.edu.pk] |- |[[پاکستان انسٹی ٹیوٹ آف انجینئرنگ اینڈ اپلائیڈ سائنسز]] | [[اسلام آباد]] | 1967 | سرکاری |[[ہندسیات]] |[http://www.pieas.edu.pk] |- |[[Preston University]] (اسلام آباد کیمپس) | [[اسلام آباد]] | 1967 | نجی |عام |[http://www.preston.edu.pk] |- |[[علامہ اقبال اوپن یونیورسٹی]] | [[اسلام آباد]] | 1974 | سرکاری |فاصلاندی تعلیم |[http://www.aiou.edu.pk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110702001457/http://www.aiou.edu.pk/ |date=2011-07-02 }} |- |[[جامعۂ ہمدرد]] (اسلام آباد کیمپس) |[[اسلام آباد]] |1991 |نجی |عام |[http://www.hamdard-isb.edu.pk/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130805180017/http://www.hamdard-isb.edu.pk/ |date=2013-08-05 }} |- |[[نیشنل یونیورسٹی آف سائنس اینڈ ٹیکنالوجی|National University of Sciences and Technology]] |[[اسلام آباد]] |1991 |سرکاری |سائنس تے [[ٹیکنالوجی]] |[http://www.nust.edu.pk/] |- |[[شہید ذوالفقار علی بھٹو انسٹی ٹیوٹ آف سائنس اینڈ ٹیکنالوجی]] |[[اسلام آباد]] |1995 |نجی |عام |[http://www.szabist-isb.edu.pk/] |- |[[اقرا یونیورسٹی]] (اسلام آباد کیمپس) |[[اسلام آباد]] |1998 <small>(2000*)</small> |نجی |عام |[http://www.iqraisb.edu.pk] |- |[[محمد علی جناح یونیورسٹی]] |[[اسلام آباد]] |1998 |نجی |[[انتظام]] تے [[ہندسیات]] |[http://www.jinnah.edu.pk/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111007043323/http://www.jinnah.edu.pk/ |date=2011-10-07 }} |- |[[یونیورسٹی لاہور]] (اسلام آباد کیمپس) |[[اسلام آباد]] |1999 <small>(2002)*</small> |نجی |عام |[http://www.uolisb.edu.pk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210609053750/http://www.uolisb.edu.pk/ |date=2021-06-09 }} |- |[[جامعۂ بحریہ]] |[[اسلام آباد]] |2000 |سرکاری/بحریہ |عام |[http://www.bahria.edu.pk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120427170702/http://www.bahria.edu.pk/ |date=2012-04-27 }} |- |[[کومسٹس انسٹیٹیوٹ آف انفارمیشن ٹیکنالوجی]] |[[اسلام آباد]] |2000 |سرکاری |[[اطلاعاندی طرزیات]] |[http://www.comsats.edu.pk] |- | [[نیشنل یونیورسٹی آف کمپیوٹر اینڈ ایمرجنگ سائنسز|National University of Computer and Emerging Sciences – FAST]] |[[اسلام آباد]] |2000 |نجی |[[اطلاعاندی طرزیات]] |[http://www.nu.edu.pk] |- |[[یونیورسٹی نمل]] |[[اسلام آباد]] |2000 |سرکاری |زباناں |[http://www.numl.edu.pk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100528200656/http://www.numl.edu.pk/ |date=2010-05-28 }} |- |[[Alkauthar Islamic University]] |[[اسلام آباد]] |2002 |سرکاری |شیعہ اسلام |[http://www.alkauthar.edu.pk/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240229144552/https://alkauthar.edu.pk/ |date=2024-02-29 }} |- |[[ائیر یونیورسٹی (اسلام آباد)|Air University]] |[[اسلام آباد]] |2002 |سرکاری |[[ہندسیات]] تے بزنس مینجمنٹ |[http://www.au.edu.pk/] |- |[[وفاقی جامعۂ اردو]] |[[اسلام آباد]] |2002 |سرکاری |عام |[http://www.fuuast.edu.pk/] |- |[[فاؤنڈیشن یونیورسٹی، اسلام آباد|Foundation University]] |[[اسلام آباد]] |2002 |نجی |عام |[http://www.fui.edu.pk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211017210710/https://fui.edu.pk/ |date=2021-10-17 }} |- |[[انسٹی ٹیوٹ آف اسپیس ٹیکنالوجی]] |[[اسلام آباد]] |2002 | سرکاری |[[خلائی طرزیات]] |[http://www.ist.edu.pk/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160112040622/http://www.ist.edu.pk/ |date=2016-01-12 }} |- |[[رفاہ انٹرنیشنل یونیورسٹی]] |[[اسلام آباد]] |2002 |نجی |طبی تے [[ہندسیات]] |[http://www.riphah.edu.pk/] |- |[[سینٹر فار یڈوانس اسٹڈیز انہاں انجینئرنگ]] |[[اسلام آباد]] |2003 |نجی |[[ہندسیات]] تے بزنس مینجمنٹ |[http://www.case.edu.pk/] |- |[[نیشنل ڈیفینس یونیورسٹی، پاکستان|National Defence University]] |[[اسلام آباد]] |2007 |سرکاری |عسکری |[http://www.ndu.edu.pk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210921014444/https://ndu.edu.pk/ |date=2021-09-21 }} |} == بلوچستان == {| class="wikitable sortable" border="1" style="text-align:right;" ! یونیورسٹی ! مقام ( تھ‏‏اںو‏اں ) ! قیام ! قسم ! تخصص ! ویب سائٹ |- |[[یونیورسٹی بلوچستان]] |[[کوئٹہ]] |1971 |سرکاری |عام |[http://www.uob.edu.pk/] |- |[[بلوچستان یونیورسٹی آف انجینئرنگ اینڈ ٹیکنالوجی خضدار]] |[[خضدار]] |1987 |سرکاری |[[ہندسیات]] |[http://buetk.edu.pk] |- |[[Al-Hamd Educational Society|Al-Hamd Islamic University]] |[[کوئٹہ]] |1995 <small>(2005)*</small> |نجی |عام |[http://www.aiu.edu.pk/] |- |[[اقرا یونیورسٹی]] |[[کوئٹہ]] |1998 |نجی |عام |[http://www.iqra.edu.pk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201021090548/https://iqra.edu.pk/ |date=2020-10-21 }} |- | Balochistan University of Information Technology, Engineering and Management Sciences |[[کوئٹہ]] |2002 |سرکاری |[[اطلاعاندی طرزیات]], [[ہندسیات]] تے انتظامی علوم |[http://www.buitms.edu.pk] |- |[[Sardar Bahadur Khan Women University]] |[[کوئٹہ]] |2004 |سرکاری |عام |[http://www.sbkwu.edu.pk/] |- |} <small>* جامعی درجہ عطا .</small> == خیبر پختونخوا == [[فائل:Islamia College Peshawar University.JPG|thumb|180px|اسلامیہ کالج یونیورسٹی]] [[فائل:Chakdara.jpg|thumb|180px|یونیورسٹی آف مالاکنڈ، چکدرہ]] [[فائل:Comsats Abbottabad.jpg|thumb|180px|کامسیٹس ایبٹ آباد]] {| class="wikitable sortable" border="1" style="text-align:right;" ! یونیورسٹی ! مقام ( تھ‏‏اںو‏اں ) ! قیام ! قسم ! تخصص ! ویب سائٹ |- |[[اسلامیہ کالج یونیورسٹی]] |[[پشاو‏ر]] |1913 <small>(2008*)</small> |سرکاری |عام |[http://www.icp.edu.pk/] |- |[[پاکستان فوجی درسگاہ]] |[[کاکول]]، [[ایبٹ آباد]] |1947 |عسکری |عسکری |[http://www.pakistanarmy.gov.pk/] |- |[[باچا خان یونیورسٹی]] |[[چارسدہ]] |2012ء | |عام |[http://www.bkuc.edu.pk/ BKUC] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160127203406/http://bkuc.edu.pk/ |date=2016-01-27 }} |- |[[Cecos university]] |[[پشاو‏ر]] |1986 |نجی |[[اطلاعاندی طرزیات]] |[http://www.cecos.edu.pk/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171224055353/http://www.cecos.edu.pk/ |date=2017-12-24 }} |- |[[ایبٹ آباد انٹرنیشنل میڈیکل کالج]] |[[ایبٹ آباد]] |2008 |نجی |طبی |[http://www.aimca.edu.pk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190718225628/http://www.aimca.edu.pk/ |date=2019-07-18 }} |- |[[Al-Razi Medical College]] |[[ایبٹ آباد]] |2012 |نجی |طبی |[http://www.alrazimedicalcollege.com.pk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191002230505/http://www.alrazimedicalcollege.com.pk/ |date=2019-10-02 }} |- |[[ایوب طب کالج]] |[[ایبٹ آباد]] |1979 |سرکاری |طبی |[http://www.ayubmed.edu.pk] |- |[[Bannu Medical College]] |[[بناں]] |2007 |سرکاری |طبی |[http://www.mbbs8bmc.wordpress.com] |- |[[Saidu Medical College]] |[[سوات]] |1998 |سرکاری |طبی |[http://www.smcswat.wordpress.com] |- |[[Women Medical College]] |[[ایبٹ آباد]] |2000 |نجی |طبی |[http://www.wmc.edu.pk] |- |[[Frontier Medical College]] |[[ایبٹ آباد]] |1996 |نجی |طبی |[http://www.fmc.edu.pk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201023232359/http://fmc.edu.pk/ |date=2020-10-23 }} |- |[[Peshawar Medical College]] |[[پشاو‏ر]] |2005 |نجی |طبی |[http://www.prime.edu.pk] |- |[[Rehman Medical Colleg]] |[[پشاو‏ر]] |2010 |نجی |طبی |[http://www.rmi.edu.pk] |- |[[Pak International Medical College]] |[[پشاو‏ر]] |2010 |نجی |طبی |[http://www.pimc.edu.pk] |- |[[Gomal Medical College]] |[[ڈیرہ اسماعیل خان]] |1998 |سرکاری |طبی |[http://www.gmcdikhan.edu.pk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210924214115/https://www.gmcdikhan.edu.pk/ |date=2021-09-24 }} |- |[[KUST Institute of Medical Sciences]] |[[کوہاٹ]] |2006 |سرکاری |طبی |[http://www.kust.edu.pk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130624151251/http://www.kust.edu.pk/ |date=2013-06-24 }} |- |[[Khyber Girls Medical College]] |[[پشاو‏ر]] |2004 |سرکاری |طبی |[http://www.kgmc.edu.pk] |- | Kabir Medical College |[[پشاو‏ر]] |1995 |نجی |طبی |[http://www.gandhara.edu.pk] |- |[[Jinnah Medical College]] |[[پشاو‏ر]] |2009 |نجی |طبی |[http://www.jmcp.edu.pk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210924174609/http://www.jmcp.edu.pk/ |date=2021-09-24 }} |- |[[NUML university]] |[[پشاو‏ر]] |1970 |نجی |عام |[http://www.numl.edu.pk/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100528200656/http://www.numl.edu.pk/ |date=2010-05-28 }} |- |[[Abdul Wali khan university]] |[[مردان]] |2009 |سرکاری |عام |[http://www.awkum.edu.pk/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130629184455/http://www.awkum.edu.pk/ |date=2013-06-29 }} |- |[[جامعۂ پشاو‏ر]] |[[پشاو‏ر]] |1950 |سرکاری |عام |[http://www.upesh.edu.pk/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111014223316/http://www.upesh.edu.pk/ |date=2011-10-14 }} |- |[[یونیورسٹی آف انجینئرنگ اینڈ ٹیکنالوجی، پشاو‏ر]] |[[پشاو‏ر]] |1980 |سرکاری |[[ہندسیات]] تے [[ٹیکنالوجی]] |[http://www.nwfpuet.edu.pk/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111004013513/http://www.nwfpuet.edu.pk/ |date=2011-10-04 }} |- |[[یونیورسٹی آف انجینئرنگ اینڈ ٹیکنالوجی، پشاو‏ر]] |[[جلوزئی]] |2012 |سرکاری |[[ہندسیات]] تے [[ٹیکنالوجی]] |[http://www.nwfpuet.edu.pk/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111004013513/http://www.nwfpuet.edu.pk/ |date=2011-10-04 }} |- |[[یونیورسٹی گومل]] |[[ڈیرہ اسماعیل خان]] |1974 |سرکاری |عام |[http://www.gu.edu.pk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180109071558/http://www.gu.edu.pk/ |date=2018-01-09 }} |- |[[Fast university]] |[[پشاو‏ر]] |2000 |نجی |[[اطلاعاندی طرزیات]] |[http://www.nu.edu.pk/] |- |[[Peshawar college of Engineering]] |[[پشاو‏ر]] |1996 |نجی |[[ہندسیات]] |[http://www.pce.edu.pk/] |- |[[یونیورسٹی آف انجینئرنگ اینڈ ٹیکنالوجی، پشاو‏ر]] |[[کوہاٹ]] |2011 |سرکاری |[[ہندسیات]] تے [[ٹیکنالوجی]] |[http://www.nwfpuet.edu.pk/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111004013513/http://www.nwfpuet.edu.pk/ |date=2011-10-04 }} |- |[[یونیورسٹی آف انجینئرنگ اینڈ ٹیکنالوجی، پشاو‏ر|University of Engineering and Technology]] |[[مردان]] |1980 |سرکاری |[[ہندسیات]] تے [[ٹیکنالوجی]] |[http://www.nwfpuet.edu.pk/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111004013513/http://www.nwfpuet.edu.pk/ |date=2011-10-04 }} |- |[[Iqra university]] |[[پشاو‏ر]] |1998 |نجی |عام |[http://www.iqrapsh.edu.pk/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030622170312/http://www.iqrapsh.edu.pk/ |date=2003-06-22 }} |- |[[زرعی یونیورسٹی پشاو‏ر]] |[[پشاو‏ر]] |1981 |سرکاری |زرعی علوم، ویٹرنری تے انتظامی علوم |[http://www.aup.edu.pk/] |- |[[قرطبہ یونیورسٹی|Qurtuba University of Science and Information Technology]] |[[پشاو‏ر]] |2001 |نجی |عام |[http://www.qurtuba.edu.pk/] |- |[[Preston University]] |[[کوہاٹ]] |1984 |نجی |عام |[http://www.preston.edu.pk/] |- |[[یونیورسٹی آف انجینئرنگ اینڈ ٹیکنالوجی، پشاو‏ر|University of Engineering and Technology]] |[[پشاو‏ر]] |1980 |سرکاری |[[ہندسیات]] تے [[ٹیکنالوجی]] |[http://www.nwfpuet.edu.pk/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111004013513/http://www.nwfpuet.edu.pk/ |date=2011-10-04 }} |- |[[غلام اسحاق انسٹیٹیوٹ برائے انجینیرنگ سائنس اینڈ ٹیکنالوجی]] |[[ٹوپی، خیبر پختونخوا|ٹوپی]], [[ضلع صوابی|صوابی]] |1988 <small>(1993)*</small> |نجی |[[ہندسیات]] [[ٹیکنالوجی]] |[http://www.giki.edu.pk/] |- |[[یونیورسٹی آف انجینئرنگ اینڈ ٹیکنالوجی، پشاو‏ر|University of Engineering and Technology]] |[[بناں]] |1980 |سرکاری |[[ہندسیات]] تے [[ٹیکنالوجی]] |[http://www.nwfpuet.edu.pk/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111004013513/http://www.nwfpuet.edu.pk/ |date=2011-10-04 }} |- | Institute of Management Sciences |[[پشاو‏ر]] |1995 <small>(2002)*</small> |سرکاری |انتظامی علوم s |[http://imsciences.edu.pk] |- |[[کومسٹس انسٹیٹیوٹ آف انفارمیشن ٹیکنالوجی]] |[[ایبٹ آباد]] |2001 |سرکاری |سائنس و ٹیکنالوجی |[http://www.ciit.net.pk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210924172521/http://www.ciit.net.pk/ |date=2021-09-24 }} |- |[[Kohat University of Science and Technology]] |[[کوہاٹ]] |2001 |سرکاری |سائنس تے [[ٹیکنالوجی]] |[http://www.kust.edu.pk/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130624151251/http://www.kust.edu.pk/ |date=2013-06-24 }} |- |[[قرطبہ یونیورسٹی|Qurtuba University of Science and Information Technology]] |[[ڈیرہ اسماعیل خان]] |2001 |نجی |عام |[http://www.qurtuba.edu.pk/] |- |[[یونیورسٹی آف انجینئرنگ اینڈ ٹیکنالوجی، پشاو‏ر|University of Engineering and Technology]] |[[مردان]] |1980 |سرکاری |[[ہندسیات]] تے [[ٹیکنالوجی]] |[http://www.nwfpuet.edu.pk/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111004013513/http://www.nwfpuet.edu.pk/ |date=2011-10-04 }} |- |[[یونیورسٹی سرحد]] |[[پشاو‏ر]] |2001 |نجی |سائنس و ٹیکنالوجی |[http://www.suit.edu.pk/] |- |[[یونیورسٹی آف انجینئرنگ اینڈ ٹیکنالوجی، پشاو‏ر]] |[[ایبٹ آباد]] |1980 |سرکاری |[[ہندسیات]] تے [[ٹیکنالوجی]] |[http://www.nwfpuet.edu.pk/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111004013513/http://www.nwfpuet.edu.pk/ |date=2011-10-04 }} |- |[[Nust university]] |[[رسالپور]] |1991 |سرکاری |[[ہندسیات]] |[http://www.nust.edu.pk/] |- |[[یونیورسٹی مالاکنڈ]] |[[چکدرہ]] |2001 |سرکاری |عام |[http://www.uom.edu.pk/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201026225936/https://www.uom.edu.pk/ |date=2020-10-26 }} |- |[[بناں]] |[[بناں]] |2001 <small>(2005)*</small> |سرکاری |سائنس تے [[ٹیکنالوجی]] |[https://web.archive.org/web/20201022010339/https://www.ustb.edu.pk/] |- |[[گاندھارا یونیورسٹی]] |[[پشاو‏ر]] |2002 |نجی |طبی علوم |[http://www.gandhara.edu.pk/] |- |[[یونیورسٹی ہزارہ]] |[[مانسہرہ]] |2002 |سرکاری |عام |[http://www.hu.edu.pk/] |- |[[یونیورسٹی شہید بینظیر بھٹو برائے خواتین]] |[[پشاو‏ر]] |2005 |سرکاری |عام |[http://www.fwu.edu.pk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120702132833/http://www.fwu.edu.pk/ |date=2012-07-02 }} |- |[[اباسین یونیورسٹی]] |[[پشاو‏ر]] |2007 |نجی |عام |[http://www.abasyn.edu.pk/] |- |[[خیبر میڈیکل یونیورسٹی]] |[[پشاو‏ر]] |2007 |سرکاری |طبی علوم |[http://www.kmu.edu.pk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210926123326/http://www.kmu.edu.pk/ |date=2021-09-26 }} |- |[[Northern University (Nowshehra)|Northern University]] |[[نوشہرہ]] |2008 |نجی |عام |[http://www.northern.edu.pk/] |- |[[Shaheed Benazir Bhutto University (Sheringal)|Shaheed Benazir Bhutto University]] |شرنگال، [[دیر بالا]] |2009 |سرکاری |عام |[http://www.sbbu.edu.pk/] |- |[[Swat University]] |[[سوات]], [[سیدو شریف]] |2009 |سرکاری |عام |[http://www.uswat.edu.pk/index.php] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130621040118/http://www.uswat.edu.pk/index.php |date=2013-06-21 }} |- |[[Tracks Institute Management Education & IT]], |[[بناں]] |2013 |سرکاری |عام |[http://www.tracksinstitute.webs.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201024131759/https://tracksinstitute.webs.com/ |date=2020-10-24 }} |} <small>* جامعی درجہ عطا .</small> == پنجاب == [[فائل:Main building FJWU.JPG|thumb|180px|فاطمہ جناح ویمن یونیورسٹی راولپنڈی]] [[فائل:Government College University, Lahore - Tower1.jpg|thumb|180px|[[گورنمنٹ کالج یونیورسٹی, لاہور]]]] [[فائل:FCC-in-1930.jpg|thumb|180px|[[فورمین کرسچین کالج]], [[لاہور]]]] [[فائل:UET Lahore Auditorium.jpg|thumb|180px|[[یونیورسٹی آف انجینئرنگ اینڈ ٹیکنالوجی، لاہور|یونیورسٹی آف انجینئرنگ اینڈ ٹیکنالوجی]], [[لاہور]].]] {| class="wikitable sortable" border="1" style="text-align:right;" ! یونیورسٹیPEER MEHR ALI SHAH ARID AGRICULTURE UNIVERSITY RAWALPINDI ! مقام ( تھ‏‏اںو‏اں )KHUSHAB ! قیام2007 ! قسمGOVT. ! تخصص سرکاری ! ویب سائٹ |- |[[کنگ ایڈورڈ میڈیکل یونیورسٹی]] |[[لاہور]] |1860 <small>(2005*)</small> |سرکاری |طبی علوم |[http://www.kemu.edu.pk/] |- |[[ایئر یونیورسٹی (پاک فضائیہ)|ایئر یونیورسٹی]] |[[ملتان]] |2011 |سرکاری |عام |[http://www.au.edu.pk] |- |[[انفارمیشن ٹیکنالوجی یونیورسٹی]] |[[لاہور]] |2013 |نجی |IT |[http://www.itu.edu.pk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210927073824/https://itu.edu.pk/ |date=2021-09-27 }} |- |[[جامعۂ بحریہ]] |[[لاہور]] |2013 |سرکاری/بحریہ |عام |[http://www.bahria.edu.pk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120427170702/http://www.bahria.edu.pk/ |date=2012-04-27 }} |- |[[واہ انجینئرنگ کالج]] |[[واہ]] |2002 |سرکاری |[[ہندسیات]] |[http://www.wecuw.edu.pk] |- |[[گورنمنٹ کالج یونیورسٹی لاہور]] |[[لاہور]] |1864 <small>(2002*)</small> |سرکاری |عام |[http://www.gcu.edu.pk/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041020020125/http://www.gcu.edu.pk/ |date=2004-10-20 }} |- |[[فارمین کرسچین کالج]] |[[لاہور]] |1864 <small>(2004*)</small> |<small>نجی (غیر منافع بخش)</small> |عام |[http://www.fccollege.edu.pk/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181226032932/http://www.fccollege.edu.pk/ |date=2018-12-26 }} |- |[[نیشنل کالج آف آرٹس]] |[[لاہور]] |1875 <small>(1985*)</small> |سرکاری |[[فنون لطیفہ]] تے [[کثیرالوسیط|ملٹی میڈیا]] |[http://www.nca.edu.pk/] |- |[[یونیورسٹی پنجاب]] |[[لاہور]] |1882 |سرکاری |عام |[http://www.pu.edu.pk] |- |[[یونیورسٹی آف ویٹرنری اینڈ اینیمل سائنسز]] |[[لاہور]] |1882 <small>(2002*)</small> |سرکاری |ویٹرنری |[http://www.uvas.edu.pk] |- |[[کنیئرڈ کالج]] |[[لاہور]] |1913 <small>(2002*)</small> |سرکاری |عام |[http://www.kinnaird.edu.pk/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211128111218/http://www.kinnaird.edu.pk/ |date=2021-11-28 }} |- |[[یونیورسٹی آف انجینئرنگ اینڈ ٹیکنالوجی، لاہور]] |[[لاہور]] |1921 <small>(1961*)</small> |سرکاری |[[ہندسیات]] تے [[ٹیکنالوجی]] |[http://www.uet.edu.pk/] |- |[[لاہور کالج برائے خواتین یونیورسٹی]] |[[لاہور]] |1922 <small>(2002*)</small> |سرکاری |عام |[http://www.lcwu.edu.pk/] |- |[[یونیورسٹی آف انجینئرنگ اینڈ ٹیکنالوجی، لاہور]] |[[نارووال]] |2012 |سرکاری |[[ہندسیات]] تے [[ٹیکنالوجی]] |[http://www.uet.edu.pk/] |- |[[لاہور یونیورسٹی آف مینجمنٹ سائنسز]] |[[لاہور]] |1984 |نجی |عام |[http://www.lums.edu.pk/] |- |[[یونیورسٹی آف انجینئرنگ اینڈ ٹیکنالوجی، لاہور]] |[[کالا شاہ کاکو]] |2006 |سرکاری |[[ہندسیات]] تے [[ٹیکنالوجی]] |[http://www.uet.edu.pk/] |- |[[منہاج انٹرنیشنل یونیورسٹی]] |[[لاہور]] |1984 <small>(2005*)</small> |نجی |عام |[http://www.mul.edu.pk/] |- |[[یونیورسٹی آف انجینئرنگ اینڈ ٹیکنالوجی، لاہور]] |[[گوجرانوالہ]] |2003 |سرکاری |[[ہندسیات]] تے [[ٹیکنالوجی]] |[http://www.uet.edu.pk/] |- |[[انسٹی ٹیوٹ آف انجینرنگ اینڈ فرٹیلایزر ریسرچ]] |[[فیصل آباد]] |1986 |سرکاری |[[ہندسیات]] |[http://www.iefr.edu.pk/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201026101026/https://www.iefr.edu.pk/ |date=2020-10-26 }} |- |[[انسٹی ٹیوٹ آف مینجمنٹ سائنسز، لاہور]] |[[لاہور]] |1987 <small>(2002*)</small> |نجی |انتظامی علوم تے کمپیوٹر سائنس |[http://www.pakaims.edu.pk/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303234531/http://www.pakaims.edu.pk/ |date=2016-03-03 }} |- |[[یونیورسٹی آف انجینئرنگ اینڈ ٹیکنالوجی، لاہور]] |[[فیصل آباد]] |2004 |سرکاری |[[ہندسیات]] تے [[ٹیکنالوجی]] |[http://www.uet.edu.pk/] |- |[[یونیورسٹی آف ساؤتھ ایشیا، لاہور|یونیورسٹی آف ساؤتھ ایشیا]] |[[لاہور]] |1988 <small>(2005*)</small> |نجی |عام |[http://www.usa.edu.pk/] |- |[[یونیورسٹی آف مینجمینٹ اینڈ ٹیکنالوجی (پاکستان)]] |[[لاہور]] |1990 <small>(2004*)</small> |نجی |نظامت تے [[ٹیکنالوجی]] |[http://www.umt.edu.pk/] |- |[[امپیریل کالج آف بزنس سٹڈیز]] |[[لاہور]] |1991 <small>(2002*)</small> |نجی |بزنس سٹڈیز |[http://www.imperial.edu.pk/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130630034639/http://www.imperial.edu.pk/ |date=2013-06-30 }} |- |[[لاہور سکول آف اکنامکس]] |[[لاہور]] |1993 <small>(1997*)</small> |نجی |عام |[http://www.lahoreschoolofeconomics.edu.pk/] |- |[[این ایف سی انسٹی ٹیوٹ آف انجینئرنگ اینڈ ٹیکنالوجی ٹریننگ]] |[[ملتان]] |1993 |سرکاری |[[ہندسیات]] |[http://www.nfciet.edu.pk] |- |[[نیشنل کالج آف بزنس ایڈمنسٹریشن و اکنامکس]] |[[لاہور]] |1994 <small>(2002*)</small> |نجی |انتظامی علوم |[http://www.ncbae.edu.pk/] |- |[[یونیورسٹی کالج لاہور]] |[[لاہور]] |1994 |نجی |عام |[http://www.ucl.edu.pk/] |- |[[یونیورسٹی فاطمہ جناح برائے خواتین]] |[[راولپنڈی]] |1998 |سرکاری |عام |[http://www.fjwu.edu.pk/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130707142353/http://www.fjwu.edu.pk/ |date=2013-07-07 }} |- |[[یونیورسٹی لاہور]] |[[لاہور]] |1999 <small>(2002*)</small> |نجی |عام |[http://www.uol.edu.pk/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111006161045/http://www.uol.edu.pk/ |date=2011-10-06 }} |- |- |[[سویڈش کالج آف انجینئرنگ اینڈ ٹیکنالوجی واہ کینٹ]] |[[واہ]] |1995 <small>(2005*)</small> |نجی |[[ہندسیات]] |[http://www.sceat.edu.pk/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140111035627/http://www.sceat.edu.pk/ |date=2014-01-11 }} |- |[[سپیریئر گروپ آف کالجز]] |[[لاہور]] |2000 <small>(2004*)</small> |نجی |عام |[http://superior.edu.pk/] |- |[[پی آئی ایم ایس اے ٹی]] |[[لاہور]] |2001 |نجی |[[انتظام]], ٹیکنالوجی تے بزنس سٹڈیز |[http://pimsat-khi.edu.pk] |- |[[جی آئی ایف ٹی یونیورسٹی]] |[[گوجرانوالہ]] |2002 <small>(2004*)</small> |نجی |عام |[http://www.gift.edu.pk/] |- |[[گلوبل انسٹی ٹیوٹ لاہور]] |[[لاہور]] |1996 |نجی |انتظامی علوم تے [[اطلاعاندی طرزیات]] |[http://www.global.edu.pk/] |- |[[یونیورسٹی ہجویری]] |[[لاہور]] |2002 |نجی |عام |[http://www.hup.edu.pk/] |- |[[یونیورسٹی وسطی پنجاب]] |[[لاہور]] |2002 |نجی |عام |[http://www.ucp.edu.pk/] |- |[[لاہور لیڈز یونیورسٹی]] |[[لاہور]] |1995 |نجی |عام |[http://www.leads.edu.pk/] |- |[[کومسیٹس انسٹی ٹیوٹ آف انفارمیشن ٹیکنالوجی]] |[[لاہور]] |2001 |نجی |[[اطلاعاندی طرزیات]] |[http://www.ciitlahore.edu.pk/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111006191344/http://www.ciitlahore.edu.pk/ |date=2011-10-06 }} |- |[[یونیورسٹی آف ایجوکیشن]] |[[لاہور]] |2002 |سرکاری |تعلیم |[http://www.ue.edu.pk/] |- |[[یونیورسٹی فیصل آباد]] |[[فیصل آباد]] |2002 |نجی |عام |[http://www.tuf.edu.pk/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120104203613/http://tuf.edu.pk/ |date=2012-01-04 }} |- |[[یونیورسٹی آف ہیلتھ سائنسز، لاہور]] |[[لاہور]] |2002 |سرکاری |طبی علوم |[http://www.uhs.edu.pk/] |- |[[سرگودھا یونیورسٹی]] |[[سرگودھا]] |2002 |سرکاری |عام |[http://uos.edu.pk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220302044118/http://www.uos.edu.pk./ |date=2022-03-02 }} |- |[[ورچوئل یونیورسٹی آف پاکستان]] |[[لاہور]] |2002 |سرکاری |اطلاعاندی و مواصلا‏تی ٹیکنالوجی |[http://www.vu.edu.pk/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190610163032/http://www.vu.edu.pk/ |date=2019-06-10 }} |- |[[بیکن ہاوس نیشنل یونیورسٹی]] |[[لاہور]] |2003 |نجی |عام |[https://web.archive.org/web/20130704025609/http://www.bnu.edu.pk/] |- |[[علامہ اقبال اوپن یونیورسٹی]], (لاہور کیمپس) |[[لاہور]] |1974 |سرکاری |عام |[http://www.aiou.edu.pk/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110702001457/http://www.aiou.edu.pk/ |date=2011-07-02 }} |- |[[پریسٹن یونیورسٹی]], (لاہور کیمپس) |[[لاہور]] |1984 |نجی |[[انتظام]] |[http://www.preston.edu.pk/] |- |[[نیشنل یونیورسٹی آف کمپیوٹر اینڈ ایمرجنگ سائنسز]], (لاہور کیمپس) |[[لاہور]] |1985 |سرکاری |کمپیوٹر اینڈ ایمرجنگ سائنسز |[http://lhr.nu.edu.pk/] |- |[[یونیورسٹی نمل]], (لاہور کیمپس) |[[لاہور]] |2003 |سرکاری |جدید زباناں |[http://www.numllahore.edu.pk/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130805071210/http://www.numllahore.edu.pk/ |date=2013-08-05 }} |- |[[یونیورسٹی گجرات]] |[[گجرات]] |2004 |سرکاری |عام |[http://www.uog.edu.pk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181226013543/http://www.uog.edu.pk/ |date=2018-12-26 }} |- |[[واہ یونیورسٹی]] |[[واہ]] |2005 |نجی |عام |[http://www.wecuw.edu.pk/] |- |[[ہائی ٹیک یونیورسٹی]] |[[ٹیکسلا]] |2007 <small>(2009*)</small> |نجی |انتظامی علوم [[ہندسیات]] تے [[ٹیکنالوجی]] |[http://www.hitecuni.edu.pk/] |- |[[جی سی یونیورسٹی فیصل آباد]] |[[فیصل آباد]] |1897 <small>(2002*)</small> |سرکاری |عام |[http://www.gcuf.edu.pk/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061004005053/http://gcuf.edu.pk/ |date=2006-10-04 }} |- |[[نیشنل ٹیکسٹائل یونیورسٹی]] |[[فیصل آباد]] |1959 <small>(2002*)</small> |سرکاری |ٹیکسٹائل |[http://www.ntu.edu.pk/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130723155342/http://www.ntu.edu.pk/ |date=2013-07-23 }} |- |[[یونیورسٹی زرعیہ فیصل آباد]] |[[فیصل آباد]] |1961 |سرکاری |عام |[http://www.uaf.edu.pk/] |- |[[یونیورسٹی آف ایرڈ ایگریکلچر]] |[[راولپنڈی]] |1970 <small>(1994*)</small> |سرکاری |زرعی علوم |[http://www.uaar.edu.pk/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200922192643/https://uaar.edu.pk/ |date=2020-09-22 }} |- |[[بہاؤالدین زکریا یونیورسٹی]] |[[ملتان]] |1975 |سرکاری |عام |[http://www.bzu.edu.pk/] |- |[[اسلامیہ یونیورسٹی بہاولپور]] |[[بہاولپور]] |1975 |سرکاری |عام |[http://www.iub.edu.pk/] |- |[[یونیورسٹی آف انجینئرنگ اینڈ ٹیکنالوجی، ٹیکسلا]] |[[ٹیکسلا]] |1975 <small>(1993*)</small> |سرکاری |[[ہندسیات]] |[http://www.uettaxila.edu.pk] |- |[[غازی یونیورسٹی]] |[[ڈیرہ غازی خان]] |2011 |سرکاری |عام | |- |[[قرشی یونیورسٹی]] |[[لاہور]] |2011 |نجی |تحقیق |[http://www.qu.edu.pk/] |} <small>* جامعی درجہ عطا .</small> == سندھ == [[فائل:Audio Visual Centre KU.jpg|thumb|180px|یونیورسٹی آف کراچی]] [[فائل:SSUET.jpg|thumb|180px|سر سید یونیورسٹی آف انجینئرنگ اینڈ ٹیکنالوجی]] {| class="wikitable sortable" border="1" style="text-align:right;" ! یونیورسٹی ! مقام ( تھ‏‏اںو‏اں ) ! قیام ! قسم ! تخصص ! ویب سائٹ |- |[[Liaquat University of Medical and Health Sciences]] |[[لاڑکانہ]] |1881 <small>(2002)*</small> |سرکاری |طبی علوم |[http://www.lumhs.edu.pk/] |- |[[سندھ مدرسۃ الاسلام|یونیورسٹی سندھ مدرسۃ الاسلام]] |[[کراچی]] |1885 <small>(2012*)</small> |سرکاری |عام |[http://smiu.edu.pk//] |- |[[Shaheed Benazir Bhutto University, Shaheed Benazirabad]] |[[بینظیرآباد]] |2010 |سرکاری |عام |[http://www.sbbusba.edu.pk/] |- |[[این ای ڈی یونیورسٹی آف انجینئرنگ اینڈ ٹیکنالوجی]] |[[کراچی]] |1921 <small>(1977)*</small> |سرکاری |[[ہندسیات]] |[http://www.ue.edu.pk/] |- |[[DHA Suffa University]] |[[کراچی]] |2012 |نجی |عام |[http://www.dsu.edu.pk/] |- |[[انڈس یونیورسٹی]] |[[کراچی]] |2002 |نجی |عام |[http://www.indus.edu.pk/] |- |[[ڈاؤ یونیورسٹی آف ہیلتھ سائنسز]] |[[کراچی]] |1945 <small>(2003)*</small> |سرکاری |طبی علوم |[http://www.duhs.edu.pk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200916140753/http://duhs.edu.pk/ |date=2020-09-16 }} |- |[[جامع سندھ]] |[[جامشورو]] |1947 |سرکاری |عام |[http://www.usindh.edu.pk/] |- |[[انسٹی ٹیوٹ آف کوسٹ اینڈ مینیجمینٹ اکاؤنٹنٹس آف پاکستان]] |[[کراچی]] |1951 <small>(1966*)</small> |سرکاری |[[حسابداری]] |[http://www.icmap.com.pk/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201020033640/https://www.icmap.com.pk/ |date=2020-10-20 }} |- |[[یونیورسٹی کراچی]] |[[کراچی]] |1951 |سرکاری |عام |[http://www.uok.edu.pk/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210125103641/http://www.uok.edu.pk/ |date=2021-01-25 }} |- |[[Institute of Business Administration, Karachi]] |[[کراچی]] |1955 |سرکاری |بزنس سٹڈیز |[http://www.iba.edu.pk] |- |[[داؤد کالج آف انجینیرنگ]] |[[کراچی]] |1962 <small>(2007)*</small> |سرکاری |[[ہندسیات]] |[http://www.dcet.edu.pk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140430041749/http://www.dcet.edu.pk/ |date=2014-04-30 }} |- |[[مہران یونیورسٹی آف انجینئرنگ اینڈ ٹیکنالوجی]] |[[جامشورو]] |1963 <small>(1977)*</small> |سرکاری |[[ہندسیات]] |[http://www.muet.edu.pk/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210226191526/http://www.muet.edu.pk/ |date=2021-02-26 }} |- |[[پاکستان نیوی انجینئرنگ کالج]] |[[کراچی]] |1966 |سرکاری |[[ہندسیات]] |[http://www.pnec.nust.edu.pk/] |- |[[پاک بحریہ]] |[[کراچی]] |1970 |سرکاری |عسکری |[http://www.paknavy.gov.pk/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090430203704/http://www.paknavy.gov.pk/ |date=2009-04-30 }} |- |[[Quaid-e-Awam University of Engineering, Science and Technology]] |[[نوابشاہ]] |1974 <small>(1996)*</small> |سرکاری |[[ہندسیات]] |[http://www.quest.edu.pk/] |- |[[یونیورسٹی شاہ عبد اللطیف]] |[[خیرپور]] |1974 <small>(1987)*</small> |سرکاری |عام |[http://www.salu.edu.pk/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130728074249/http://www.salu.edu.pk/ |date=2013-07-28 }} |- |[[سندھ زرعی یونیورسٹی]] |[[ٹنڈو جام]] |1977 |سرکاری |زرعی علوم تے [[ٹیکنالوجی]] |[http://sau.edu.pk/] |- |[[آغا خان یونیورسٹی]] |[[کراچی]] |1983 |نجی |طبی علوم |[http://www.aku.edu/] |- |[[پریسٹن یونیورسٹی (پاکستان)]] |[[کراچی]] |1984 |نجی |عام |[http://www.preston.edu.pk/] |- |[[بقائی میڈیکل یونیورسٹی]] |[[کراچی]] |1989 <small>(1996)*</small> |نجی |طبی علوم |[http://www.baqai.edu.pk/] |- |[[Indus Valley School of Art and Architecture]] |[[کراچی]] |1989 <small>(1994*)</small> |نجی |فنون تے فن تعمیرات |[http://www.indusvalley.edu.pk/] |- |[[جامعۂ ہمدرد]] |[[کراچی]] |1991 |نجی |عام |[http://www.hamdard.edu.pk/] |- |[[سرسید یونیورسٹی آف انجینئرنگ اینڈ ٹیکنالوجی]] |[[کراچی]] |1993 |نجی |[[ہندسیات]] |[http://www.ssuet.edu.pk/] |- |[[Sukkur Institute of Business Administration]] |[[سکھر]] |1994 |سرکاری |بزنس تے آئی ٹی |[http://www.iba-suk.edu.pk/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201021093048/https://www.iba-suk.edu.pk/ |date=2020-10-21 }} |- |[[Textile Institute of Pakistan]] |[[کراچی]] |1994 <small>(2001)*</small> |نجی |ٹیکسٹائل و ملبوست (ڈیزائن / سائنس / بزنس) |[http://www.tip.edu.pk/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140209141002/http://www.tip.edu.pk/ |date=2014-02-09 }} |- |[[انسٹی ٹیوٹ آف بزنس مینجمنٹ]] |[[کراچی]] |1995 |نجی |بزنس مینجمنٹ، انجینئری تے [[ٹیکنالوجی]] |[http://www.iobm.edu.pk/index.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120070946/http://iobm.edu.pk/index.html |date=2009-01-20 }} |- |[[شہید ذوالفقار علی بھٹو انسٹی ٹیوٹ آف سائنس اینڈ ٹیکنالوجی]] |[[کراچی]] |1995 |نجی |عام |[http://www.szabist.edu.pk/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130702055620/http://www.szabist.edu.pk/ |date=2013-07-02 }} |- |[[Ziauddin Medical University]] |[[کراچی]] |1995 |نجی |طبی علوم |[http://www.zu.edu.pk/] |- |[[Isra University]] |[[حیدرآباد، سندھ|حیدرآباد]] |1997 |نجی |عام |[http://www.isra.edu.pk/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130703065713/http://www.isra.edu.pk/ |date=2013-07-03 }} |- |[[Karachi Institute of Economics and Technology]] |[[کراچی]] |1997 |نجی |عام |[http://www.pafkiet.edu.pk/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140827021820/http://pafkiet.edu.pk/ |date=2014-08-27 }} |- |[[Greenwich University (Karachi)]] |[[کراچی]] |1998 |نجی |عام |[http://www.greenwichuniversity.edu.pk/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130801090420/http://www.greenwichuniversity.edu.pk/ |date=2013-08-01 }} |- |[[اقرا یونیورسٹی]] |[[کراچی]] |1998 <small>(2000)*</small> |نجی |عام |[http://iqra.edu.pk/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201021090548/https://iqra.edu.pk/ |date=2020-10-21 }} |- |[[Jinnah University for Women]] |[[کراچی]] |1998 |نجی |عام |[http://www.juw.edu.pk/] |- |[[محمد علی جناح یونیورسٹی]] |[[کراچی]] |1998 |نجی |عام |[http://www.jinnah.edu.pk/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111007043323/http://www.jinnah.edu.pk/ |date=2011-10-07 }} |- |[[جامعۂ بحریہ]] |[[کراچی]] |2000 |سرکاری/بحریہ |عام |[http://www.bahria.edu.pk/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120427170702/http://www.bahria.edu.pk/ |date=2012-04-27 }} |- |[[Dadabhoy Institute of Higher Education]] |[[کراچی]] |2000 |نجی |عام |[http://www.dadabhoy.edu.pk/] |- |[[نیشنل یونیورسٹی آف کمپیوٹر اینڈ ایمرجنگ سائنسز]] |[[کراچی]] |2000 |نجی |[[اطلاعاندی طرزیات]] علوم |[http://www.nu.edu.pk/] |- |[[Institute of Business and Technology (Biztek)]] |[[کراچی]] |2001 |نجی |بزنس |[http://www.biztek.edu.pk/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140202113607/http://www.biztek.edu.pk/ |date=2014-02-02 }} |- | PIMSAT |[[کراچی]] |2001 |نجی |[[انتظام]], ٹیکنالوجی تے بزنس سٹڈیز |[http://pimsat-khi.edu.pk] |- |[[وفاقی جامعۂ اردو]] |[[کراچی]] |2002 |سرکاری |عام |[http://www.fuuast.edu.pk] |- |[[Benazir Bhutto Shaheed University (Karachi)]] |[[کراچی]] |2010 <small>(2007)*</small> |سرکاری |عام |[http://www.bbsul.du.pk] |- |[[شہید محترمہ بے نظیر بہٹو میڈیکل یونیورسٹی]] |[[لاڑکانہ]] |2008 |سرکاری |طبی |[http://www.smbbmu.edu.pk] |- |[[Quaid-e-Awam University of Engineering, Technology and Science Larkana Branch]] |[[لاڑکانہ]] |2011 |سرکاری |[[ہندسیات]] |[http://www.quest.edu.pk] |- |[[Usman Institute Of Technology(Hamdard-Univsersity),Karachi]] |[[کراچی]] |1994 |سرکاری |[[ہندسیات]] |[http://www.uit.edu.pk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090528152930/http://uit.edu.pk/ |date=2009-05-28 }} |- |[[ZA Bhutto Agricultural College Dokri]] |[[لاڑکانہ]] |1992 |سرکاری |زرعی کلیہ |[http://www.sau.edu.pk/zabac.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140303225743/http://www.sau.edu.pk/zabac.html |date=2014-03-03 }} |- |[[SZABIST Larkana Campus]] |[[لاڑکانہ]] |2004 |نجی |عام |[http://www.larkana.szabist.edu.pk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180324130029/http://www.larkana.szabist.edu.pk/ |date=2018-03-24 }} |- |} <small>* جامعی درجہ عطا .</small> == آزاد کشمیر == {| class="wikitable sortable" border="1" style="text-align:right;" ! یونیورسٹی ! مقام ( تھ‏‏اںو‏اں ) ! قیام ! قسم ! تخصص ! ویب سائٹ |- |[[میرپور یونیورسٹی آف سائنس اینڈ ٹیکنالوجی|میرپور یونیورسٹی آف سائنس اینڈ ٹیکنالوجی، میرپور]] |[[میر پور (کشمیر)|میر پور]] |1980 <small>(2008)*</small> |سرکاری |[[ہندسیات]] تے [[ٹیکنالوجی]] |[http://www.must.edu.pk/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201024150949/http://must.edu.pk/ |date=2020-10-24 }} |- |[[آزاد جموں‏ و کشمیر یونیورسٹی]] |[[مظفر آباد]] |1980 |سرکاری |عام |[http://www.ajku.edu.pk/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131213133609/http://ajku.edu.pk/campus.php?CampusID=2 |date=2013-12-13 }} |- |[[آزاد جموں‏ کشمیر میڈیکل کالج]] |[[مظفر آباد]] |2012 |سرکاری |طبی |[http://www.ajkmc.edu.pk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210903112532/http://ajkmc.edu.pk/ |date=2021-09-03 }} |- |[[محترمہ بے نظیر بھٹو شہید میڈیکل کالج میرپور آزاد کشمیر]] |[[میر پور (کشمیر)|میر پور]] |2010 |سرکاری |طبی |[http://mbbsmc.edu.pk/] |- |[[الخیر یونیورسٹی]] |[[میر پور (کشمیر)|میر پور]] |1994 <small>(2011*)</small> |نجی |عام |[http://www.alkhair.edu.pk/] |- |[[محی الدین اسلامی یونیورسٹی]] |[[نیرین شریف]] |2000 |سرکاری |عام |[http://www.miu.edu.pk/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221111165632/http://www.miu.edu.pk/ |date=2022-11-11 }} |- |} <small>* جامعی درجہ عطا .</small> == گلگت بلتستان == {| class="wikitable sortable" border="1" style="text-align:right;" ! یونیورسٹی ! مقام ( تھ‏‏اںو‏اں ) ! قیام ! قسم ! تخصص ! ویب سائٹ |- |[[قراقرم انٹرنیشنل یونیورسٹی]] |[[گلگت]] |2002 |سرکاری |عام |[http://www.kiu.edu.pk//] |- |[[قراقرم انٹرنیشنل یونیورسٹی]] |[[سکردو]] |2012 |سرکاری |عام |[http://www.kiu.edu.pk//] |- |} == حوالے == {{حوالے}} {{موضوعات ایشیا|فہررست جامعات}} {{موضوعات پاکستان}} [[گٹھ:پاکستان تعلیم متعلقہ فہرستاں]] [[گٹھ:پاکستان د‏‏ی یونیورسٹیاں و دانشگاہاں]] [[گٹھ:یونیورسٹیاں و کالج د‏‏ی فہرستاں بلحاظ ملک]] [[گٹھ:لسٹ ایشیا د‏‏ی یونیورسٹیاں تے کلیات]] [[گٹھ:لسٹ پاکستان د‏‏ی یونیورسٹیاں تے کلیات]] {{D pharmacy| https://www.tuf.edu.pk/course-detail/doctor-of-pharmacy}} [[Category:پاکستانی یونیورسٹیاں]] 5j1dekzz7m2425y0fabkaz8jyre4700 0 49610 713229 664773 2026-11-06T15:50:32Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 713229 wikitext text/x-wiki '''لال سنگھ دل'''(14 اپریل 1943<ref>{{cite web | url=http://www.penguinbooksindia.com/en/content/lal-singh-dil | title=Poet of the Revolution Lal Singh Dil | author=Nirupama Dutt}}</ref>–14 اگست 2007)<ref>{{cite web | url=http://pratilipi.in/2010/01/poet-of-the-flaming-sutlej-lal-singh-dil-1943-2007-nirupama-dutt/ | title=Poet of the Flaming Sutlej – Lal Singh Dil | author=Nirupama Dutt | access-date=2016-02-06 | archive-date=2016-03-05 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160305141053/http://pratilipi.in/2010/01/poet-of-the-flaming-sutlej-lal-singh-dil-1943-2007-nirupama-dutt/ | dead-url=yes }}</ref> نکسلباڑی دور دا اک پرمکھ پنجابی کوی سی۔ ==جیون== لال سنگھ دل دا جنم 14 اپریل 1943 نوں ماتا چنت کور پتا رونقی رام، پنڈ گھنگرالی سکھاں، ضلع لدھیانہ وچّ ہویا۔ دلت پریوار وچّ پیدا ہوئے لال سنگھ دل نے زندگی نرباہ کرن لئی چھوٹے موٹے کم کیتے اتے کجھ دیر یو.پی. وچّ وی رہا۔ لال سنگھ دل نکسلباڑی کاوَ-لہر نال طوفان وانگ اٹھیا کوی سی۔ ==رچناواں== *ستلج دی ہوا (1972) *بہت سارے سورج (1973) *ستھر (1997) *ناگ لوک (1998) *بلا اج پھر آیا (لمی برتانتک کویتا) ==سوے جیونی== *داستان (1999) ==کاوَ کلا== لال سنگھ دل نکسلباڑی دور دا پرمکھ کوی ہے جو اپنے وکھرے انوبھوَ اتے وکلوتری کاوَ شیلی کارن لہر دے باقی کویاں نالوں وکھرے سہج دی سرجنا کردا ہے۔ شاید دل دی ولکھنتا دا کارن اس دے جیون انوبھوَ دی دین ہے۔ لال سنگھ دل دلت ورگ دا غریب یوک سی جو نکسلباڑی دور دی راجسی سمجھ نال اپنی ہونی جوڑدا ہے اتے تنگیاں ترشیاں دے باو جود ہین بھاونا دی تھاں سنگھرش بھاونا نال بھریا ہویا ہے۔<ref>{{cite web | url=http://www.sunday-guardian.com/bookbeat/for-the-revolutionary-poet-pain-begets-poem-begets-pain | title=For the revolutionary poet, pain begets poem begets pain | publisher=sunday-guardian | date=19 ਜਨਵਰੀ 2013 | author=ਭਾਨੁੱਜ ਕੱਪਲ | access-date=2016-02-06 | archive-date=2013-01-23 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130123131603/http://www.sunday-guardian.com/bookbeat/for-the-revolutionary-poet-pain-begets-poem-begets-pain | dead-url=yes }}</ref> اس دی سنویدنشیل گریہن شیلتا اس نوں باقیاں نالوں وکھرا کردی ہے۔ ورگ سنگھرش دے اصلی ارتھ دلت اتے دمت ویکتی ہی سمجھ سکدا ہے۔ اس دیاں کویتاواں وچّ جماعتی دشمن پرتی پرچنڈ نفرت دکھائی دندی ہے۔ بھارت دی سماجک بنتر بڑی گنجھل دار ہے۔ اتھے کیول جماعتی ونڈ ہی نہیں سگوں جاتی ونڈ وی ہے۔ لال سنگھ اس تتھّ نوں چنگی طرحاں جاندا سی کہ جاتپات کویں سنویدنشیل منکھ نوں نپیڑدی ہے۔ اس دی کویتا پھالیاں توں تکھے دند وچلا وینگ بہت ہی تیکھن ہے۔ نکسلباڑی لہر دے ہور کویاں دے مقابلے لال سنگھ دل دی ولکھنتا ہے کہ اس نے پیار نوں جماعتی نظرئیے دے نالو نال جاتی نظرئیے وجوں وی ویکھیا: مینوں پیار کردیئے پر-جات کڑیئے ساڈے سکے مردے وی اک تھاں تے نہیں جلاؤندے۔ اتہاس/متھہاس نوں نوَ ارتھ دینے نکسلباڑی لہر دے کویاں دا سانجھا لچھن ہے۔ لال سنگھ دل دی کانگلا تیلی متھہاس ادھارت لمی برتانتک کویتا ہے جس وچّ ہوئی بیتی گھٹنا دے جماعتی ادھاراں نوں سپشٹ کردیاں کتھے راجا بھوج کتھے کانگلا دا جواب دتا ہے۔ اوہ اپنیاں کویتاواں وچّ جماعتی درشٹیکون نوں پرگٹاؤن لئی سنت رام اداسی وانگ سیاسی شبداولی دی ورتوں نہیں کردا سگوں اوہ چپّ چپیتے کویتا کہندا ہے جس وچوں سیاسی ارتھاں توں بنا ہور کوئی ارتھ نہیں لئے جا سکدے۔ دل اپنیاں شام دا رنگ، کڑیلی پنڈ دیاں واسناں، نامہ اتے جذبے دی خدکشی ورگیاں ولکھن انوبھوَ اتے پرگٹائ شیلی والیاں رچناواں کارن وکھرا ہی دسدا رہے گا۔ ==شعر-ونگی== اسیں وڈے وڈے پہلوان <poem> اسیں وڈے وڈے پہلوان سویرے ہی کس لیندے ہاں لنگوٹے لڑن لئی بھکھ ننگ نال جوڑ توڑ جوڑ توڑ کردے رہنا ساری کسرت ہے۔ داء بہت ڈاڈھے نے بولن دی تھاں چپّ کر جانا پین دی تھاں پیاسے مر جانا کھان دی تھاں قسم کھانی لڑدے رہن دی۔ پچھاڑدے ہاں وڈے وڈے پہلوان گردن تے گوڈا دھرکے کھیت پئے گدھے والی جون بھگتدے ہاں پر تاں وی اسیں وڈے وڈے پہلوان سویرے ہی کس لیندے ہاں لنگوٹے۔<ref>http://www.despardestimes.com/poems/20184/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210619113452/https://www.despardestimes.com/poems/20184/ |date=2021-06-19 }}</ref> </poem> 1اگست 2007 نوں اسدا آنتڑیاں دی بیماری کارن دیانند میڈیکل ہسپتال وچّ انتقال ہو گیا۔ ==حوالے== {{حوالے}} [[گٹھ:پنجابی شاعر]] oq8yj3iwn877e1ika3zvhpa2vrtz967 0 51347 713263 713030 2026-11-07T07:07:13Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 9 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 713263 wikitext text/x-wiki [[امریکہ دیاں ریاستاں|امریکی ریاست]] [[کولوراڈو]] دیاں271 میونسپلٹیاں نیں۔ <ref name=COmuniStatus>{{cite web | url = http://www.dola.state.co.us/dlg/local_governments/municipalities.html | title = Active Colorado Municipalities | publisher = [[کولوراڈو|State of Colorado]], Department of Local Affairs | accessdate = May 11, 2011 | archive-date = December 12, 2009 | archive-url = https://web.archive.org/web/20091212060308/http://www.dola.state.co.us/dlg/local_governments/municipalities.html | dead-url = yes }}</ref><ref name=COgovTypes>{{cite web | url = http://www.dola.state.co.us/dlg/local_governments/lgtypes.html | title = Colorado Local Government by Type | publisher = [[کولوراڈو|State of Colorado]], Department of Local Affairs | date = February 27, 2007 | accessdate = May 11, 2011 | archive-date = February 2, 2007 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070202163726/http://www.dola.state.co.us/dlg/local_governments/lgtypes.html | dead-url = yes }}</ref> {|class="wikitable sortable" |+<big>'''The 271 Municipalities of the State of Colorado'''</big><br/><br/> !Place Name !Municipality !Incorporation Date !Government !County !class=unsortable|Map !Pop Rank !2014 Estimate !2010 Census !Change !Pop Density !Land Area !Water Area !Total Area !INCITS !WGS84 |- |[[Aguilar, Colorado|Aguilar]] |[http://www.aguilarco.us/ Town of Aguilar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110317205950/http://www.aguilarco.us/oem/ |date=2011-03-17 }} |{{Tri1|1894-01-10|January 10, 1894}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[لاس انیماس کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Aguilar.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304083515/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Aguilar.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center| {{Number table sorting|197}} | {{Change|invert=on|495|538}} |align=right|{{ntsh|112}}1262&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>487&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|218}}0.3923&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.0161&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|218}}0.3923&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.0161&nbsp;km⁻² |align=center|0800760 |align=right|{{Coord|37.403626|-104.655036|format=dms}} |- |[[Aguilar, Colorado|Aguilar]] |[http://www.aguilarco.us/ Town of Aguilar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110317205950/http://www.aguilarco.us/oem/ |date=2011-03-17 }} |{{Tri1|1894-01-10|January 10, 1894}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[لاس انیماس کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Aguilar.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304083515/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Aguilar.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|198}} |{{Change|invert=on|479|538}} |align=right|{{ntsh|112}}1262&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>487&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|218}}0.3923&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.0161&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|218}}0.3923&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.0161&nbsp;km⁻² |align=center|0800760 |align=right|{{Coord|37.403626|-104.655036|format=dms}} |- |[[اکرون، کولوراڈو]] |[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=1 Town of Akron] |{{Tri1|1887-09-22|September 22, 1887}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[واشنگٹن کاؤنٹی، کولوراڈو]]<ref name=County_Seat>[[County seat|Seat]] of [[کاؤنٹی (ریاستہائے متحدہ)]] government.</ref> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Akron.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304022907/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Akron.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|121}} |{{Change|invert=on|1694|1702}} |align=right|{{ntsh|190}}649&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>251&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|104}}2.6244&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>6.7973&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|104}}2.6244&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>6.7973&nbsp;km⁻² |align=center|0800925 |align=right|{{Coord|40.164382|-103.220685|format=dms}} |- |[[الاموسا، کولوراڈو]] |[http://www.cityofalamosa.org/ City of Alamosa] |{{Tri1|1878-08-12|August 12, 1878}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[الاموسا کاؤنٹی، کولوراڈو]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Alamosa.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041550/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Alamosa.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|48}} |{{Change|invert=on|9531|8780}} |align=right|{{ntsh|104}}1298&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>501&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|57}}7.3663&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>19.0788&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|32}}0.1244&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.3222&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|57}}7.4908&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>19.4010&nbsp;km⁻² |align=center|0801090 |align=right|{{Coord|37.475041|-105.875314|format=dms}} |- |[[الما، کولوراڈو]] |[http://www.almafoundation.com/town.htm Town of Alma] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080131135043/http://www.almafoundation.com/town.htm |date=2008-01-31 }} |{{Tri1|1873-12-02|December 2, 1873}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[پارک کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Alma.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304083417/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Alma.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|221}} |{{Change|invert=on|275|270}} |align=right|{{ntsh|182}}742&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>286&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|223}}0.3600&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.9325&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|110}}0.0019&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0049&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|223}}0.3619&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.9374&nbsp;km⁻² |align=center|0801530 |align=right|{{Coord|39.285942|-106.066319|format=dms}} |- |[[Antonito, Colorado|Antonito]] |[https://web.archive.org/web/20120305103549/http://www.colorado.com/Antonito.aspx Town of Antonito] |{{Tri1|1889-12-29|December 29, 1889}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[کنیہوز کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Antonito.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304000148/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Antonito.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|163}} |{{Change|invert=on|775|781}} |align=right|{{ntsh|52}}1927&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>744&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|214}}0.4033&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.0446&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|214}}0.4033&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.0446&nbsp;km⁻² |align=center|0802355 |align=right|{{Coord|37.076605|-106.010222|format=dms}} |- |[[Arriba, Colorado|Arriba]] |[http://www.lincolncountyco.us/town_of_arriba.htm Town of Arriba] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100610144319/http://www.lincolncountyco.us/town_of_arriba.htm |date=2010-06-10 }} |{{Tri1|1918-08-29|August 29, 1918}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[لنکن کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Arriba.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041602/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Arriba.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|237}} |{{Change|invert=on|194|193}} |align=right|{{ntsh|221}}427&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>165&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|210}}0.4401&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.1398&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|210}}0.4401&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.1398&nbsp;km⁻² |align=center|0803235 |align=right|{{Coord|39.284058|-103.273902|format=dms}} |- |[[آرواڈا، کولوراڈو]] |[http://arvada.org/ City of Arvada] |{{Tri1|1904-08-24|August 24, 1904}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[جیفرسن کاؤنٹی، کولوراڈو]]<br/>[[ایڈمز کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Arvada.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041752/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Arvada.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|7}} |{{Change|invert=on|113574|106433}} |align=right|{{ntsh|19}}2914&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1125&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|9}}38.3316&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>99.2785&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|13}}0.6235&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.6149&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|9}}38.9551&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>100.8933&nbsp;km⁻² |align=center|0803455 |align=right|{{Coord|39.833728|-105.150306|format=dms}} |- |[[ایسپن، کولوراڈو]] |[http://www.aspenpitkin.com/ City of Aspen] |{{Tri1|1881-04-01|April 1, 1881}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[پٹکن کاؤنٹی، کولوراڈو]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Aspen.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041653/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Aspen.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|59}} |{{Change|invert=on|6805|6658}} |align=right|{{ntsh|64}}1734&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>670&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|84}}3.8796&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>10.0481&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|84}}3.8796&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>10.0481&nbsp;km⁻² |align=center|0803620 |align=right|{{Coord|39.194951|-106.837002|format=dms}} |- |[[Ault, Colorado|Ault]] |[http://www.townofault.org/ Town of Ault] |{{Tri1|1904-04-11|April 11, 1904}}<ref name=Bergdorf>[[Ault, Colorado|Ault]] was incorporated in 1904 as [[Ault, Colorado|Bergdorf]].</ref> |[[#Statutory town|statutory town]] |[[ویلڈ کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Ault.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303224416/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Ault.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{Number table sorting|123}} |{{Change|invert=on|1603|1519}} |align=right|{{ntsh|46}}1996&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>771&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|179}}0.7886&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.0426&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|180}}0.7886&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.0426&nbsp;km⁻² |align=center|0803950 |align=right|{{Coord|40.583454|-104.733962|format=dms}} |- |[[ارورا، کولوراڈو]] |[http://www.auroragov.org/ City of Aurora] |{{Tri1|1903-05-05|May 5, 1903}}<ref name=Fletcher>[[ارورا، کولوراڈو]] was incorporated in 1903 as [[ارورا، کولوراڈو]].</ref> |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[آریپاہو کاؤنٹی، کولوراڈو]]<br/>[[ایڈمز کاؤنٹی، کولوراڈو]]<br/>[[ڈگلس کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Aurora.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140903150030/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Aurora.pdf |date=2014-09-03 }} |align=center|{{Number table sorting|3}} |{{Change|invert=on|353108|325078}} |align=right|{{ntsh|35}}2248&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>868&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|2}}153.8290&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>398.4152&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|12}}0.6784&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.7570&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|3}}154.5074&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>400.1722&nbsp;km⁻² |align=center|0804000 |align=right|{{Coord|39.688002|-104.689740|format=dms}} |- |[[Avon, Colorado|Avon]] |[http://www.avon.org/ Town of Avon] |{{Tri1|1978-02-24|February 24, 1978}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[ایگل کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Avon.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303225053/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Avon.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{Number table sorting|63}} |{{Change|invert=on|6447|6447}} |align=right|{{ntsh|169}}798&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>308&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|51}}8.0338&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>20.8075&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|48}}0.0720&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.1866&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|51}}8.1059&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>20.9941&nbsp;km⁻² |align=center|0804110 |align=right|{{Coord|39.641797|-106.515877|format=dms}} |- |[[Basalt, Colorado|Basalt]] |[http://www.basalt.net/ Town of Basalt] |{{Tri1|1901-08-26|August 26, 1901}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[ایگل کاؤنٹی، کولوراڈو]]<br/>[[پٹکن کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Basalt.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304045207/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Basalt.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|86}} |{{Change|invert=on|3919|3857}} |align=right|{{ntsh|51}}1929&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>745&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|122}}1.9990&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>5.1774&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|92}}0.0078&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0203&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|123}}2.0068&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>5.1977&nbsp;km⁻² |align=center|0804935 |align=right|{{Coord|39.358174|-107.018557|format=dms}} |- |[[Bayfield, Colorado|Bayfield]] |[http://www.bayfieldgov.org/ Town of Bayfield] |{{Tri1|1906-08-18|August 18, 1906}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[لا پلاٹا کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Bayfield.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304044126/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Bayfield.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|102}} |{{Change|invert=on|2533|2333}} |align=right|{{ntsh|66}}1729&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>668&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|140}}1.4415&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>3.7335&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|140}}1.4415&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>3.7335&nbsp;km⁻² |align=center|0805265 |align=right|{{Coord|37.235248|-107.594814|format=dms}} |- |[[Bennett, Colorado|Bennett]] |[http://www.townofbennett.org/ Town of Bennett] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111020185300/http://www.townofbennett.org/ |date=2011-10-20 }} |{{Tri1|1930-01-22|January 22, 1930}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[ایڈمز کاؤنٹی، کولوراڈو]]<br/>[[آریپاہو کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Bennett.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180130194015/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Bennett.pdf |date=2018-01-30 }} |align=center|{{Number table sorting|103}} |{{Change|invert=on|2443|2308}} |align=right|{{ntsh|223}}416&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>161&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|68}}5.7934&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>15.0049&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|95}}0.0060&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0156&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|68}}5.7994&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>15.0205&nbsp;km⁻² |align=center|0806090 |align=right|{{Coord|39.745990|-104.442841|format=dms}} |- |[[Berthoud, Colorado|Berthoud]] |[http://berthoud.org/ Town of Berthoud] |{{Tri1|1888-08-28|August 28, 1888}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[لیمیمر کاؤنٹی، کولوراڈو]]<br/>[[ویلڈ کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Berthoud.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041612/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Berthoud.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|70}} |{{Change|invert=on|5807|5105}} |align=right|{{ntsh|218}}448&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>173&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|35}}12.0289&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>31.1547&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|30}}0.1264&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.3275&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|35}}12.1553&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>31.4822&nbsp;km⁻² |align=center|0806255 |align=right|{{Coord|40.284667|-104.965504|format=dms}} |- |[[Bethune, Colorado|Bethune]] |[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=76 Town of Bethune] |{{Tri1|1926-06-10|June 10, 1926}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[کٹ کارسن کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Bethune.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304042029/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Bethune.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|232}} |{{Change|invert=on|240|237}} |align=right|{{ntsh|88}}1438&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>555&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|261}}0.1620&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.4196&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|261}}0.1620&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.4196&nbsp;km⁻² |align=center|0806530 |align=right|{{Coord|39.303822|-102.423414|format=dms}} |- |[[Black Hawk, Colorado|Black Hawk]] |[http://www.cityofblackhawk.org/ City of Black Hawk] |{{Tri1|1886-06-12|June 12, 1886}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[گلپن کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Black%20Hawk.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303234554/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Black%20Hawk.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{Number table sorting|250}} |{{Change|invert=on|126|118}} |align=right|{{ntsh|267}}62&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>24&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|124}}1.9449&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>5.0372&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|125}}1.9449&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>5.0372&nbsp;km⁻² |align=center|0807025 |align=right|{{Coord|39.801069|-105.489224|format=dms}} |- |[[Blanca, Colorado|Blanca]] |[http://www.fone.net/~blancaco/ Town of Blanca] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090210082449/http://www.fone.net/~blancaco/ |date=2009-02-10 }} |{{Tri1|1910-05-18|May 18, 1910}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[کوسٹیلا کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Blanca.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304083343/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Blanca.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|211}} |{{Change|invert=on|372|385}} |align=right|{{ntsh|251}}208&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>80&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|126}}1.7857&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>4.6250&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|128}}1.7857&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>4.6250&nbsp;km⁻² |align=center|0807190 |align=right|{{Coord|37.439281|-105.513526|format=dms}} |- |[[Blue River, Colorado|Blue River]]<ref name=Blue_River>[[Blue River, Colorado|Blue River]] is served by the [[بریکنریج، کولوراڈو]] [[United States Postal Service|Post Office]].</ref> |[http://www.townofblueriver.com/ Town of Blue River] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120711200755/http://townofblueriver.com/ |date=2012-07-11 }} |{{Tri1|1964-99-99|1964}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[سمٹ کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Blue%20River.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304022911/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Blue%20River.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|155}} |{{Change|invert=on|882|849}} |align=right|{{ntsh|233}}345&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>133&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|108}}2.5149&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>6.5136&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|37}}0.0996&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.2579&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|105}}2.6145&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>6.7715&nbsp;km⁻² |align=center|0807410 |align=right|{{Coord|39.448494|-106.036774|format=dms}} |- |[[Bonanza, Colorado|Bonanza]]<ref name=Bonanza>[[Bonanza, Colorado|Bonanza]] is served by the [[Villa Grove, Colorado|Villa Grove]] [[United States Postal Service|Post Office]].</ref> |[http://www.sangres.com/colorado/saguache/bonanza.htm Town of Bonanza] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160902204654/http://www.sangres.com/colorado/saguache/bonanza.htm |date=2016-09-02 }} |{{Tri1|1881-01-13|January 13, 1881}}<ref name=Bonanza_City>[[Bonanza, Colorado|Bonanza]] was incorporated in 1881 as [[Bonanza, Colorado|Bonanza City]].</ref> |[[#Statutory town|statutory town]] |[[ساواچ کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Bonanza.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303224030/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Bonanza.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{Number table sorting|270}} |{{Change|invert=on|16|16}} |align=right|{{ntsh|271}}37&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>14&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|211}}0.4365&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.1306&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|211}}0.4365&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.1306&nbsp;km⁻² |align=center|0807571 |align=right|{{Coord|38.296607|-106.141873|format=dms}} |- |[[Boone, Colorado|Boone]] |[http://www.dola.state.co.us/dlg/local_governments/lgov_pueblo.html Town of Boone] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090923225150/http://www.dola.state.co.us/dlg/local_governments/lgov_pueblo.html |date=2009-09-23 }} |{{Tri1|1956-09-22|September 22, 1956}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[پوابلو کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Boone.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041741/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Boone.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|213}} |{{Change|invert=on|342|339}} |align=right|{{ntsh|152}}932&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>360&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|222}}0.3616&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.9365&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|86}}0.0098&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0253&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|222}}0.3713&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.9618&nbsp;km⁻² |align=center|0807795 |align=right|{{Coord|38.250445|-104.260792|format=dms}} |- |[[بولڈر، کولوراڈو]] |[http://www.bouldercolorado.gov/ City of Boulder] |{{Tri1|1871-11-04|November 4, 1871}}<ref name=Boulder_City>[[بولڈر، کولوراڈو]] was incorporated in 1871 as [[بولڈر، کولوراڈو]].</ref> |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[بولڈر کاؤنٹی، کولوراڈو]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Boulder.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304004127/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Boulder.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|11}} |{{Change|invert=on|105112|97385}} |align=right|{{ntsh|8}}4152&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1603&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|19}}24.8478&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>64.3556&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|9}}1.0187&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.6384&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|19}}25.8665&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>66.9940&nbsp;km⁻² |align=center|0807850 |align=right|{{Coord|40.027435|-105.251945|format=dms}} |- |[[Bow Mar, Colorado|Bow Mar]] |[http://www.bowmar.gov/ Town of Bow Mar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121021230455/http://www.bowmar.gov/ |date=2012-10-21 }} |{{Tri1|1958-08-99|August 1958}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[آریپاہو کاؤنٹی، کولوراڈو]]<br/>[[جیفرسن کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Bow%20Mar.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041638/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Bow%20Mar.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|151}} |{{Change|invert=on|921|866}} |align=right|{{ntsh|102}}1322&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>510&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|191}}0.6846&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.7732&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|27}}0.1511&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.3913&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|177}}0.8357&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.1645&nbsp;km⁻² |align=center|0808070 |align=right|{{Coord|39.626594|-105.050914|format=dms}} |- |[[برینسن، کولوراڈو]] |[http://www.sangres.com/colorado/lasanimas/branson.htm Town of Branson] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160329033915/http://www.sangres.com/colorado/lasanimas/branson.htm |date=2016-03-29 }} |{{Tri1|1921-03-26|March 26, 1921}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[لاس انیماس کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Branson.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303233536/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Branson.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{Number table sorting|262}} |{{Change|invert=on|67|74}} |align=right|{{ntsh|239}}282&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>109&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|244}}0.2448&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.6340&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|246}}0.2448&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.6340&nbsp;km⁻² |align=center|0808345 |align=right|{{Coord|37.015493|-103.883777|format=dms}} |- |[[بریکنریج، کولوراڈو]] |[http://www.townofbreckenridge.com/ Town of Breckenridge] |{{Tri1|1880-03-03|March 3, 1880}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[سمٹ کاؤنٹی، کولوراڈو]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Breckenridge.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304040659/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Breckenridge.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|79}} |{{Change|invert=on|4749|4540}} |align=right|{{ntsh|172}}775&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>299&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|67}}5.9946&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>15.5259&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|67}}5.9946&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>15.5259&nbsp;km⁻² |align=center|0808400 |align=right|{{Coord|39.499619|-106.043292|format=dms}} |- |[[برائٹن، کولوراڈو]] |[http://brightonco.gov/ City of Brighton] |{{Tri1|1887-09-01|September 1, 1887}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[ایڈمز کاؤنٹی، کولوراڈو]]<ref name=County_Seat/><br/>[[ویلڈ کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Brighton.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303224423/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Brighton.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{Number table sorting|22}} |{{Change|invert=on|36765|33352}} |align=right|{{ntsh|69}}1720&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>664&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|23}}20.7614&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>53.7719&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|20}}0.3013&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.7803&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|23}}21.0627&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>54.5522&nbsp;km⁻² |align=center|0808675 |align=right|{{Coord|39.964790|-104.796581|format=dms}} |- |[[Brookside, Colorado|Brookside]]<ref name=Brookside>[[Brookside, Colorado|Brookside]] is served by the [[کینن سٹی، کولوراڈو]] [[United States Postal Service|Post Office]].</ref> |[http://www.dola.state.co.us/dlg/local_governments/lgov_fremont.html Town of Brookside] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090924004034/http://www.dola.state.co.us/dlg/local_governments/lgov_fremont.html |date=2009-09-24 }} |{{Tri1|1913-99-99|1913}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[فریمونٹ کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Brookside.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140903145933/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Brookside.pdf |date=2014-09-03 }} |align=center|{{Number table sorting|231}} |{{Change|invert=on|243|233}} |align=right|{{ntsh|211}}512&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>198&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|208}}0.4649&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.2041&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|208}}0.4649&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.2041&nbsp;km⁻² |align=center|0809115 |align=right|{{Coord|38.413543|-105.191060|format=dms}} |- |[[برومفیلڈ، کولوراڈو]] |[http://www.broomfield.org/ City and County of Broomfield] |{{Tri1|1961-06-06|June 6, 1961}}<ref name=Broomfield>The [[برومفیلڈ، کولوراڈو]] was [[consolidated city-county|consolidated]] on November 15, 2001.</ref> |[[#Consolidated city and county|consolidated city and county]] |[[برومفیلڈ، کولوراڈو]]<ref name=Broomfield2>As a [[#Consolidated city and county|consolidated city and county]], the [[برومفیلڈ، کولوراڈو|City and County of Broomfield]] is its own [[county seat]].</ref> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Broomfield.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303235315/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Broomfield.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{Number table sorting|15}} |{{Change|invert=on|62138|55889}} |align=right|{{ntsh|57}}1802&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>696&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|14}}33.0031&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>85.4775&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|14}}0.5455&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.4127&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|15}}33.5485&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>86.8903&nbsp;km⁻² |align=center|0809280 |align=right|{{Coord|39.953302|-105.052038|format=dms}} |- |[[Brush, Colorado|Brush]] |[http://www.brushcolo.com/ City of Brush] |{{Tri1|1884-11-24|November 24, 1884}} |[[#Statutory city|statutory city]] |[[مورگن کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Brush.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304052948/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Brush.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|71}} |{{Change|invert=on|5466|5463}} |align=right|{{ntsh|38}}2159&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>834&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|107}}2.5474&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>6.5978&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|108}}2.5474&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>6.5978&nbsp;km⁻² |align=center|0809555 |align=right|{{Coord|40.258136|-103.632160|format=dms}} |- |[[بیونا وسٹا، کولوراڈو|Buena Vista]] |[http://www.buenavistaco.gov/ Town of Buena Vista] |{{Tri1|1879-11-08|November 8, 1879}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[چافی کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Buena%20Vista.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041535/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Buena%20Vista.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|96}} |{{Change|invert=on|2734|2617}} |align=right|{{ntsh|171}}792&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>306&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|89}}3.4544&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>8.9469&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|117}}0.0008&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0022&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|89}}3.4553&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>8.9491&nbsp;km⁻² |align=center|0810105 |align=right|{{Coord|38.829332|-106.139515|format=dms}} |- |[[برلنگٹن، کولوراڈو]] |[http://www.burlingtoncolo.com/ City of Burlington] |{{Tri1|1888-01-12|January 12, 1888}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[کٹ کارسن کاؤنٹی، کولوراڈو]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Burlington.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303221635/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Burlington.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{Number table sorting|85}} |{{Change|invert=on|4014|4254}} |align=right|{{ntsh|54}}1917&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>740&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|120}}2.0878&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>5.4073&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|121}}2.0878&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>5.4073&nbsp;km⁻² |align=center|0810600 |align=right|{{Coord|39.304491|-102.271463|format=dms}} |- |[[Calhan, Colorado|Calhan]] |[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=81 Town of Calhan] |{{Tri1|1919-05-10|May 10, 1919}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[ایل پاسو کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Calhan.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041448/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Calhan.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|162}} |{{Change|invert=on|797|780}} |align=right|{{ntsh|155}}912&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>352&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|170}}0.8710&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.2559&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|170}}0.8710&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.2559&nbsp;km⁻² |align=center|0811260 |align=right|{{Coord|39.034438|-104.299139|format=dms}} |- |[[Campo, Colorado|Campo]] |[http://www.dola.state.co.us/dlg/local_governments/lgov_baca.html Town of Campo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090921144557/http://www.dola.state.co.us/dlg/local_governments/lgov_baca.html |date=2009-09-21 }} |{{Tri1|1950-03-06|March 6, 1950}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[بیکا کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Campo.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303224419/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Campo.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{Number table sorting|256}} |{{Change|invert=on|105|109}} |align=right|{{ntsh|181}}742&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>286&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|263}}0.1443&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.3737&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|263}}0.1443&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.3737&nbsp;km⁻² |align=center|0811645 |align=right|{{Coord|37.104711|-102.578798|format=dms}} |- |[[کینن سٹی، کولوراڈو]] |[http://www.canoncity.org/ City of Cañon City] |{{Tri1|1872-04-03|April 3, 1872}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[فریمونٹ کاؤنٹی، کولوراڈو]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Cañon%20City.pdf map] |align=center|{{Number table sorting|34}} |{{Change|invert=on|16337|16400}} |align=right|{{ntsh|103}}1304&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>504&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|34}}12.5117&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>32.4051&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|84}}0.0122&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0315&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|34}}12.5238&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>32.4366&nbsp;km⁻² |align=center|0811810 |align=right|{{Coord|38.441889|-105.220891|format=dms}} |- |[[کاربنڈیل، کولوراڈو]] |[http://www.carbondalegov.org/ Town of Carbondale] |{{Tri1|1888-04-26|April 26, 1888}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[گارفیلڈ کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Carbondale.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304045331/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Carbondale.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|61}} |{{Change|invert=on|6574|6427}} |align=right|{{ntsh|17}}3205&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1238&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|121}}2.0443&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>5.2947&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|122}}2.0443&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>5.2947&nbsp;km⁻² |align=center|0812045 |align=right|{{Coord|39.394616|-107.214475|format=dms}} |- |[[Castle Pines, Colorado|Castle Pines]] |[http://www.castlepinesgov.com/ City of Castle Pines] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160406084318/http://www.castlepinesgov.com/ |date=2016-04-06 }} |{{Tri1|2007-11-06|November 6, 2007}}<ref name=Castle_Pines_North>The [[Castle Pines, Colorado|City of Castle Pines North]] was incorporated on November 6, 2007. An election on November 2, 2010, changed the name to the [[Castle Pines, Colorado|City of Castle Pines]].</ref> |[[#Statutory city|statutory city]] |[[ڈگلس کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Castle%20Pines.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131104212518/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Castle%20Pines.pdf |date=2013-11-04 }} |align=center|{{Number table sorting|46}} |{{Change|invert=on|10796|NA}} |align=right|{{ntsh|127}}1121&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>433&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|44}}9.5674&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>24.7793&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|45}}9.5674&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>24.7793&nbsp;km⁻² |align=center|0812387 |align=right|{{Coord|39.462512|-104.870620|format=dms}} |- |[[کیسل راک، کولوراڈو|Castle Rock]] |[http://www.townofcastlerock.org/ Town of Castle Rock] |{{Tri1|1881-05-17|May 17, 1881}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[ڈگلس کاؤنٹی، کولوراڈو]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Castle%20Rock.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180430050124/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Castle%20Rock.pdf |date=2018-04-30 }} |align=center|{{Number table sorting|17}} |{{Change|invert=on|55747|48231}} |align=right|{{ntsh|82}}1567&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>605&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|13}}33.8639&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>87.7070&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|14}}33.8639&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>87.7070&nbsp;km⁻² |align=center|0812415 |align=right|{{Coord|39.376089|-104.853487|format=dms}} |- |[[Cedaredge, Colorado|Cedaredge]] |[http://cedaredgecolorado.com/town/ Town of Cedaredge] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070812145207/http://cedaredgecolorado.com/town/ |date=2007-08-12 }} |{{Tri1|1907-05-02|May 2, 1907}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[ڈیلٹا کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Cedaredge.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041930/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Cedaredge.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|111}} |{{Change|invert=on|2187|2253}} |align=right|{{ntsh|125}}1136&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>438&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|123}}1.9556&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>5.0650&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|124}}1.9556&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>5.0650&nbsp;km⁻² |align=center|0812635 |align=right|{{Coord|38.894137|-107.925498|format=dms}} |- |[[سینٹینیل، کولوراڈو]] |[http://www.centennialcolorado.com/ City of Centennial] |{{Tri1|2001-02-07|February 7, 2001}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[آریپاہو کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Centennial.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303224433/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Centennial.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{Number table sorting|10}} |{{Change|invert=on|107201|100377}} |align=right|{{ntsh|9}}3672&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1418&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|16}}28.9014&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>74.8543&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|28}}0.1472&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.3813&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|16}}29.0486&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>75.2356&nbsp;km⁻² |align=center|0812815 |align=right|{{Coord|39.590568|-104.869118|format=dms}} |- |[[سینٹر، کولوراڈو]] |[http://www.townofcenter.org/ Town of Center] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120323161653/http://www.townofcenter.org/ |date=2012-03-23 }} |{{Tri1|1907-01-18|January 18, 1907}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[ریو گرینڈے کاؤنٹی، کولوراڈو]]<br/>[[ساواچ کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Center.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041635/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Center.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|109}} |{{Change|invert=on|2199|2230}} |align=right|{{ntsh|22}}2694&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1040&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|177}}0.8260&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.1392&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|178}}0.8260&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.1392&nbsp;km⁻² |align=center|0812855 |align=right|{{Coord|37.751351|-106.110195|format=dms}} |- |[[Central City, Colorado|Central City]] |[http://www.centralcitycolorado.us/ City of Central] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151018115739/http://www.centralcitycolorado.us/ |date=2015-10-18 }} |{{Tri1|1886-06-12|June 12, 1886}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[گلپن کاؤنٹی، کولوراڈو]]<ref name=County_Seat/><br/>[[کلئیر کریک کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Central%20City.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041512/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Central%20City.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|170}} |{{Change|invert=on|724|663}} |align=right|{{ntsh|241}}280&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>108&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|110}}2.4493&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>6.3438&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|122}}0.0000&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0000&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|110}}2.4494&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>6.3438&nbsp;km⁻² |align=center|0812910 |align=right|{{Coord|39.795790|-105.514835|format=dms}} |- |[[Cheraw, Colorado|Cheraw]] |[http://www.dola.state.co.us/dlg/local_governments/lgov_otero.html Town of Cheraw] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090921113635/http://www.dola.state.co.us/dlg/local_governments/lgov_otero.html |date=2009-09-21 }} |{{Tri1|1917-04-17|April 17, 1917}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[اوٹیرو کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Cheraw.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041612/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Cheraw.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|230}} |{{Change|invert=on|249|252}} |align=right|{{ntsh|83}}1567&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>605&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|262}}0.1583&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.4100&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|262}}0.1583&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.4100&nbsp;km⁻² |align=center|0813460 |align=right|{{Coord|38.108104|-103.510926|format=dms}} |- |[[Cherry Hills Village, Colorado|Cherry Hills Village]] |[http://www.cherryhillsvillage.com/ City of Cherry Hills Village] |{{Tri1|1945-07-19|July 19, 1945}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[آریپاہو کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Cherry%20Hills%20Village.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304083408/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Cherry%20Hills%20Village.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|64}} |{{Change|invert=on|6423|5987}} |align=right|{{ntsh|142}}1018&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>393&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|65}}6.2038&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>16.0678&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|49}}0.0715&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.1853&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|64}}6.2753&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>16.2531&nbsp;km⁻² |align=center|0813845 |align=right|{{Coord|39.637418|-104.947470|format=dms}} |- |[[Cheyenne Wells, Colorado|Cheyenne Wells]] |[http://www.townofcheyennewells.com/ Town of Cheyenne Wells] |{{Tri1|1890-05-14|May 14, 1890}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[شاین کاؤنٹی، کولوراڈو]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Cheyenne%20Wells.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304000144/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Cheyenne%20Wells.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|159}} |{{Change|invert=on|860|846}} |align=right|{{ntsh|168}}814&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>314&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|157}}1.0696&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.7702&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|158}}1.0696&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.7702&nbsp;km⁻² |align=center|0814175 |align=right|{{Coord|38.819202|-102.352030|format=dms}} |- |[[Coal Creek, Fremont County, Colorado|Coal Creek]] |[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=306 Town of Coal Creek] |{{Tri1|1882-02-11|February 11, 1882}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[فریمونٹ کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Coal%20Creek.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303222242/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Coal%20Creek.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{Number table sorting|214}} |{{Change|invert=on|339|343}} |align=right|{{ntsh|245}}266&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>103&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|147}}1.2719&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>3.2942&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|147}}1.2719&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>3.2942&nbsp;km⁻² |align=center|0815330 |align=right|{{Coord|38.362038|-105.141782|format=dms}} |- |[[Cokedale, Colorado|Cokedale]] |[http://www.sangres.com/colorado/lasanimas/cokedale.htm Town of Cokedale] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160329053150/http://www.sangres.com/colorado/lasanimas/cokedale.htm |date=2016-03-29 }} |{{Tri1|1948-03-15|March 15, 1948}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[لاس انیماس کاؤنٹی، کولوراڈو|Las Animas County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Cokedale.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304035511/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Cokedale.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|251}} |{{Change|invert=on|119|129}} |align=right|{{ntsh|201}}581&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>224&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|254}}0.2049&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.5308&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|255}}0.2049&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.5308&nbsp;km⁻² |align=center|0815550 |align=right|{{Coord|37.144223|-104.621590|format=dms}} |- |[[Collbran, Colorado|Collbran]] |[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=87 Town of Collbran] |{{Tri1|1908-07-22|July 22, 1908}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[میسا کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Collbran.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304083413/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Collbran.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|172}} |{{Change|invert=on|706|708}} |align=right|{{ntsh|118}}1184&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>457&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|195}}0.5912&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.5312&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|195}}0.5912&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.5312&nbsp;km⁻² |align=center|0815605 |align=right|{{Coord|39.240016|-107.963956|format=dms}} |- |[[کولاریڈو سپرنگس، کولاریڈو|Colorado Springs]] |[http://www.springsgov.com/ City of Colorado Springs] |{{Tri1|1886-06-19|June 19, 1886}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[ایل پاسو کاؤنٹی، کولوراڈو]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Colorado%20Springs.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303235547/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Colorado%20Springs.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{Number table sorting|2}} |{{Change|invert=on|445830|416427}} |align=right|{{ntsh|34}}2257&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>872&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|1}}194.8701&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>504.7114&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|16}}0.3657&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.9472&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|1}}195.2359&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>505.6585&nbsp;km⁻² |align=center|0816000 |align=right|{{Coord|38.867255|-104.760749|format=dms}} |- |[[Columbine Valley, Colorado|Columbine Valley]]<ref name=Columbine_Valley>[[Columbine Valley, Colorado|Columbine Valley]] is served by the [[لٹلٹن، کولوراڈو]] [[United States Postal Service|Post Office]].</ref> |[http://www.columbinevalley.org/ Town of Columbine Valley] |{{Tri1|1959-07-02|July 2, 1959}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[آریپاہو کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Columbine%20Valley.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304022923/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Columbine%20Valley.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|133}} |{{Change|invert=on|1328|1256}} |align=right|{{ntsh|110}}1287&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>497&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|160}}1.0245&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.6534&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|80}}0.0144&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0372&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|161}}1.0388&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.6906&nbsp;km⁻² |align=center|0816385 |align=right|{{Coord|39.599580|-105.030771|format=dms}} |- |[[کامرس سٹی، کولوراڈو]] |[http://www.c3gov.com/ City of Commerce City] |{{Tri1|1952-12-18|December 18, 1952}}<ref name=Commerce_Town>[[کامرس سٹی، کولوراڈو]] was incorporated in 1952 as [[کامرس سٹی، کولوراڈو]].</ref> |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[ایڈمز کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Commerce%20City.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140903151321/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Commerce%20City.pdf |date=2014-09-03 }} |align=center|{{Number table sorting|18}} |{{Change|invert=on|51762|45913}} |align=right|{{ntsh|89}}1426&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>551&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|11}}34.9113&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>90.4199&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|15}}0.4119&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.0669&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|12}}35.3233&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>91.4868&nbsp;km⁻² |align=center|0816495 |align=right|{{Coord|39.882968|-104.795452|format=dms}} |- |[[کورٹیز، کولوراڈو]] |[http://www.cityofcortez.com/ City of Cortez] |{{Tri1|1902-11-10|November 10, 1902}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[مونٹزوما کاؤنٹی، کولوراڈو]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Cortez.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304022930/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Cortez.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|52}} |{{Change|invert=on|8602|8482}} |align=right|{{ntsh|94}}1379&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>532&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|64}}6.2130&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>16.0916&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|69}}0.0272&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0704&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|65}}6.2402&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>16.1620&nbsp;km⁻² |align=center|0817375 |align=right|{{Coord|37.349783|-108.576687|format=dms}} |- |[[کریگ، کولوراڈو|Craig]] |[http://www.ci.craig.co.us/ City of Craig] |{{Tri1|1908-07-15|July 15, 1908}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[موفٹ کاؤنٹی، کولوراڈو]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Craig.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041652/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Craig.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|50}} |{{Change|invert=on|8846|9464}} |align=right|{{ntsh|62}}1749&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>675&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|70}}5.1354&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>13.3007&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|70}}5.1354&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>13.3007&nbsp;km⁻² |align=center|0817760 |align=right|{{Coord|40.517034|-107.555674|format=dms}} |- |[[Crawford, Colorado|Crawford]] |[https://web.archive.org/web/20120305110731/http://www.colorado.com/Crawford.aspx Town of Crawford] |{{Tri1|1910-12-19|December 19, 1910}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[ڈیلٹا کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Crawford.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304022935/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Crawford.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|205}} |{{Change|invert=on|411|431}} |align=right|{{ntsh|63}}1736&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>670&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|246}}0.2431&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.6296&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|247}}0.2431&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.6296&nbsp;km⁻² |align=center|0817925 |align=right|{{Coord|38.705183|-107.610061|format=dms}} |- |[[Creede, Colorado|Creede]] |[http://www.creede.com/ City of Creede]<ref name=Creede>The municipality of [[Creede, Colorado|Creede]] uses the official title [[Creede, Colorado|City of Creede]] despite its status as a [[#Statutory town|Colorado statutory town]].</ref> |{{Tri1|1892-05-19|May 19, 1892}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[منرل کاؤنٹی، کولوراڈو]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Creede.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180206131607/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Creede.pdf |date=2018-02-06 }} |align=center|{{Number table sorting|219}} |{{Change|invert=on|282|290}} |align=right|{{ntsh|237}}319&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>123&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|165}}0.9161&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.3727&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|165}}0.9161&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.3727&nbsp;km⁻² |align=center|0814765 |align=right|{{Coord|37.849102|-106.925415|format=dms}} |- |[[Crested Butte, Colorado|Crested Butte]] |[http://www.crestedbutte-co.gov/ Town of Crested Butte] |{{Tri1|1880-07-15|July 15, 1880}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[گینیسن کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Crested%20Butte.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303234746/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Crested%20Butte.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{Number table sorting|125}} |{{Change|invert=on|1541|1487}} |align=right|{{ntsh|56}}1805&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>697&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|174}}0.8417&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.1800&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|175}}0.8417&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.1800&nbsp;km⁻² |align=center|0818310 |align=right|{{Coord|38.867736|-106.977266|format=dms}} |- |[[Crestone, Colorado|Crestone]] |[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=225 Town of Crestone] |{{Tri1|1902-01-24|January 24, 1902}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[ساواچ کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Crestone.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303221040/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Crestone.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{Number table sorting|246}} |{{Change|invert=on|137|127}} |align=right|{{ntsh|231}}350&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>135&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|221}}0.3772&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.9771&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|221}}0.3772&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.9771&nbsp;km⁻² |align=center|0818420 |align=right|{{Coord|37.994497|-105.696273|format=dms}} |- |[[Cripple Creek, Colorado|Cripple Creek]] |[http://www.cripplecreekgov.com/ City of Cripple Creek] |{{Tri1|1892-06-09|June 9, 1892}} |[[#Statutory city|statutory city]] |[[ٹیلر کاؤنٹی، کولوراڈو]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Cripple%20Creek.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304083426/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Cripple%20Creek.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|136}} |{{Change|invert=on|1172|1189}} |align=right|{{ntsh|177}}763&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>294&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|135}}1.5328&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>3.9699&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|136}}1.5328&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>3.9699&nbsp;km⁻² |align=center|0818530 |align=right|{{Coord|38.746149|-105.184042|format=dms}} |- |[[Crook, Colorado|Crook]] |[https://web.archive.org/web/20120305102954/http://www.colorado.com/Crook.aspx Town of Crook] |{{Tri1|1918-09-23|September 23, 1918}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[لوگن کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Crook.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304045118/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Crook.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|254}} |{{Change|invert=on|109|110}} |align=right|{{ntsh|167}}815&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>315&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|264}}0.1338&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.3464&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|264}}0.1338&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.3464&nbsp;km⁻² |align=center|0818640 |align=right|{{Coord|40.858752|-102.801392|format=dms}} |- |[[Crowley, Colorado|Crowley]] |[https://web.archive.org/web/20101028140857/http://www.colorado.com/Crowley.aspx Town of Crowley] |{{Tri1|1921-10-10|October 10, 1921}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[کرولی کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Crowley.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303232515/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Crowley.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{Number table sorting|238}} |{{Change|invert=on|175|176}} |align=right|{{ntsh|179}}754&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>291&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|252}}0.2255&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.5840&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|253}}0.2255&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.5840&nbsp;km⁻² |align=center|0818750 |align=right|{{Coord|38.193506|-103.859744|format=dms}} |- |[[Dacono, Colorado|Dacono]] |[http://www.ci.dacono.co.us/ City of Dacono] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160331122516/http://www.ci.dacono.co.us/ |date=2016-03-31 }} |{{Tri1|1908-09-23|September 23, 1908}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[ویلڈ کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Dacono.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140903151326/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Dacono.pdf |date=2014-09-03 }} |align=center|{{Number table sorting|81}} |{{Change|invert=on|4544|4152}} |align=right|{{ntsh|206}}539&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>208&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|50}}8.1208&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>21.0328&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|89}}0.0091&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0235&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|50}}8.1299&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>21.0563&nbsp;km⁻² |align=center|0819080 |align=right|{{Coord|40.063521|-104.946804|format=dms}} |- |[[De Beque, Colorado|De Beque]] |[http://www.debeque.org/ Town of De Beque] |{{Tri1|1890-01-18|January 18, 1890}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[میسا کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/De%20Beque.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304001405/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/De%20Beque.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|195}} |{{Change|invert=on|496|504}} |align=right|{{ntsh|262}}115&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>45&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|78}}4.3012&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>11.1401&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|71}}0.0256&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0664&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|78}}4.3269&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>11.2065&nbsp;km⁻² |align=center|0819355 |align=right|{{Coord|39.275733|-108.193405|format=dms}} |- |[[Deer Trail, Colorado|Deer Trail]] |[http://www.deertrailcolorado.org/ Town of Deer Trail] |{{Tri1|1920-02-03|February 3, 1920}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[آریپاہو کاؤنٹی، کولوراڈو|Arapahoe County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Deer%20Trail.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140903151101/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Deer%20Trail.pdf |date=2014-09-03 }} |align=center|{{Number table sorting|187}} |{{Change|invert=on|576|546}} |align=right|{{ntsh|208}}525&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>203&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|156}}1.0714&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.7748&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|101}}0.0043&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0111&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|156}}1.0757&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.7859&nbsp;km⁻² |align=center|0819630 |align=right|{{Coord|39.615892|-104.043007|format=dms}} |- |[[Del Norte, Colorado|Del Norte]] |[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=91 Town of Del Norte] |{{Tri1|1895-11-15|November 15, 1895}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[ریو گرینڈے کاؤنٹی، کولوراڈو]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Del%20Norte.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304022946/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Del%20Norte.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|122}} |{{Change|invert=on|1629|1686}} |align=right|{{ntsh|79}}1643&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>634&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|161}}1.0075&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.6093&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|162}}1.0075&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.6093&nbsp;km⁻² |align=center|0819795 |align=right|{{Coord|37.678447|-106.353931|format=dms}} |- |[[ڈیلٹا، کولوراڈو]] |[http://www.delta-co.gov/ City of Delta] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071013152055/http://www.delta-co.gov/ |date=2007-10-13 }} |{{Tri1|1882-10-24|October 24, 1882}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[ڈیلٹا کاؤنٹی، کولوراڈو|Delta County]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Delta.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304001344/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Delta.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|51}} |{{Change|invert=on|8720|8915}} |align=right|{{ntsh|189}}664&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>256&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|30}}13.3451&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>34.5635&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|21}}0.2813&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.7286&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|31}}13.6264&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>35.2922&nbsp;km⁻² |align=center|0819850 |align=right|{{Coord|38.757372|-108.087959|format=dms}} |- |[[ڈینور, کولوراڈو]] |[http://www.denvergov.org/ City and County of Denver] |{{Tri1|1859-12-03|December 3, 1859}}<ref name=Denver_1st>The [[Jefferson Territory|Provisional Government of the Territory of Jefferson]] granted a charter to the consolidated [[History of Denver|City of Denver, Auraria, and Highland]] on December 3, 1859. The [[Territory of Colorado]] reincorporated the city as [[History of Denver|Denver City]] on November 7, 1861. Later, the city's common name was shortened to [[History of Denver|Denver]].</ref><ref name=Denver>The [[History of Denver|City and County of Denver]] was [[consolidated city-county|consolidated]] on November 15, 1902.</ref> |[[#Consolidated city and county|consolidated city and county]] |[[ڈینور, کولوراڈو]]<ref name=Denver1>The [[ڈینور, کولوراڈو]] is the [[دار الحکومت]] of the [[کولوراڈو]].</ref><ref name=Denver2>As a [[#Consolidated city and county|consolidated city and county]], the [[ڈینور, کولوراڈو|City and County of Denver]] is its own [[county seat]].</ref> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Denver.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180807155729/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/DENVER.pdf |date=2018-08-07 }} |align=center|{{Number table sorting|1}} |{{Change|invert=on|663862|600158}} |align=right|{{ntsh|7}}4244&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1639&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|3}}153.0374&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>396.3650&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|2}}1.6249&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>4.2086&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|2}}154.6623&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>400.5735&nbsp;km⁻² |align=center|0820000 |align=right|{{Coord|39.761850|-104.881105|format=dms}} |- |[[Dillon, Colorado|Dillon]] |[http://www.townofdillon.com/ Town of Dillon] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110903044644/http://www.townofdillon.com/ |date=2011-09-03 }} |{{Tri1|1883-01-26|January 26, 1883}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[سمٹ کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Dillon.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303224427/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Dillon.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{Number table sorting|149}} |{{Change|invert=on|937|904}} |align=right|{{ntsh|199}}586&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>226&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|133}}1.5694&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>4.0648&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|10}}0.8587&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.2241&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|111}}2.4281&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>6.2889&nbsp;km⁻² |align=center|0820440 |align=right|{{Coord|39.625881|-106.043728|format=dms}} |- |[[Dinosaur, Colorado|Dinosaur]] |[https://web.archive.org/web/20120305095431/http://www.colorado.com/Dinosaur.aspx Town of Dinosaur] |{{Tri1|1947-12-18|December 18, 1947}}<ref name=Artesia>[[Dinosaur, Colorado|Dinosaur]] was incorporated in 1947 as [[Dinosaur, Colorado|Artesia]].</ref> |[[#Statutory town|statutory town]] |[[موفٹ کاؤنٹی، کولوراڈو|Moffat County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Dinosaur.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303222017/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Dinosaur.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{Number table sorting|216}} |{{Change|invert=on|312|339}} |align=right|{{ntsh|225}}407&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>157&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|180}}0.7847&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.0324&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|181}}0.7847&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.0324&nbsp;km⁻² |align=center|0820495 |align=right|{{Coord|40.240551|-109.008590|format=dms}} |- |[[Dolores, Colorado|Dolores]] |[http://www.townofdolores.com/ Town of Dolores] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160401235730/http://www.townofdolores.com/ |date=2016-04-01 }} |{{Tri1|1900-07-19|July 19, 1900}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[مونٹزوما کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Dolores.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041730/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Dolores.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|148}} |{{Change|invert=on|948|936}} |align=right|{{ntsh|107}}1296&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>500&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|184}}0.7279&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.8852&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|185}}0.7279&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.8852&nbsp;km⁻² |align=center|0820770 |align=right|{{Coord|37.473990|-108.499824|format=dms}} |- |[[Dove Creek, Colorado|Dove Creek]] |[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=94 Town of Dove Creek] |{{Tri1|1939-06-15|June 15, 1939}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[ڈولوریس کاؤنٹی، کولوراڈو]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Dove%20Creek.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180131023610/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Dove%20Creek.pdf |date=2018-01-31 }} |align=center|{{Number table sorting|174}} |{{Change|invert=on|703|735}} |align=right|{{ntsh|99}}1342&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>518&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|202}}0.5373&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.3916&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|202}}0.5373&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.3916&nbsp;km⁻² |align=center|0821265 |align=right|{{Coord|37.766665|-108.906297|format=dms}} |- |[[ڈورینگو، کولوراڈو|Durango]] |[http://www.durangogov.org/ City of Durango] |{{Tri1|1881-04-27|April 27, 1881}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[لا پلاٹا کاؤنٹی، کولوراڈو]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Durango.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041745/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Durango.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|33}} |{{Change|invert=on|17834|16887}} |align=right|{{ntsh|81}}1586&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>612&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|38}}11.0712&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>28.6743&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|65}}0.0330&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0854&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|38}}11.1042&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>28.7597&nbsp;km⁻² |align=center|0822035 |align=right|{{Coord|37.273267|-107.871692|format=dms}} |- |[[Eads, Colorado|Eads]] |[http://www.kcedfonline.org/eads.htm Town of Eads] |{{Tri1|1916-01-29|January 29, 1916}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[کآئیووا کاؤنٹی، کولوراڈو]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Eads.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140903151121/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Eads.pdf |date=2014-09-03 }} |align=center|{{Number table sorting|185}} |{{Change|invert=on|599|609}} |align=right|{{ntsh|106}}1296&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>501&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|207}}0.4698&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.2167&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|207}}0.4698&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.2167&nbsp;km⁻² |align=center|0822145 |align=right|{{Coord|38.481346|-102.779776|format=dms}} |- |[[Eagle, Colorado|Eagle]] |[http://www.townofeagle.org/ Town of Eagle] |{{Tri1|1905-04-05|April 5, 1905}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[ایگل کاؤنٹی، کولوراڈو]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Eagle.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304022952/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Eagle.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|62}} |{{Change|invert=on|6572|6508}} |align=right|{{ntsh|90}}1420&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>548&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|76}}4.5927&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>11.8949&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|74}}0.0201&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0520&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|76}}4.6127&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>11.9469&nbsp;km⁻² |align=center|0822200 |align=right|{{Coord|39.634496|-106.816402|format=dms}} |- |[[Eaton, Colorado|Eaton]] |[http://www.eatonco.org/ Town of Eaton] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160316071202/http://www.eatonco.org/ |date=2016-03-16 }} |{{Tri1|1892-12-05|December 5, 1892}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[ویلڈ کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Eaton.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303235844/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Eaton.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{Number table sorting|78}} |{{Change|invert=on|4815|4365}} |align=right|{{ntsh|47}}1967&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>760&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|112}}2.3620&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>6.1177&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|113}}2.3620&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>6.1177&nbsp;km⁻² |align=center|0822860 |align=right|{{Coord|40.525181|-104.713308|format=dms}} |- |[[Eckley, Colorado|Eckley]] |[http://www.dola.state.co.us/dlg/local_governments/lgov_yuma.html Town of Eckley] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090921145036/http://www.dola.state.co.us/dlg/local_governments/lgov_yuma.html |date=2009-09-21 }} |{{Tri1|1920-06-16|June 16, 1920}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[یوما کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Eckley.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303221734/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Eckley.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{Number table sorting|227}} |{{Change|invert=on|255|257}} |align=right|{{ntsh|205}}539&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>208&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|206}}0.4767&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.2346&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|206}}0.4767&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.2346&nbsp;km⁻² |align=center|0823025 |align=right|{{Coord|40.112467|-102.488545|format=dms}} |- |[[Edgewater, Colorado|Edgewater]] |[http://www.edgewaterco.com/ City of Edgewater] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160406164433/http://www.edgewaterco.com/ |date=2016-04-06 }} |{{Tri1|1904-11-05|November 5, 1904}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[جیفرسن کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Edgewater.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041416/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Edgewater.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|76}} |{{Change|invert=on|5289|5170}} |align=right|{{ntsh|3}}7531&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2908&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|189}}0.6978&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.8072&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|190}}0.6978&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.8072&nbsp;km⁻² |align=center|0823135 |align=right|{{Coord|39.750820|-105.062615|format=dms}} |- |[[الزبتھ، کولوراڈو|Elizabeth]] |[http://www.townofelizabeth.org/ Town of Elizabeth] |{{Tri1|1890-10-09|October 9, 1890}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[ایلبرٹ کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Elizabeth.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303234143/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Elizabeth.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{Number table sorting|130}} |{{Change|invert=on|1395|1358}} |align=right|{{ntsh|131}}1099&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>424&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|148}}1.2489&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>3.2348&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|149}}1.2489&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>3.2348&nbsp;km⁻² |align=center|0823740 |align=right|{{Coord|39.361015|-104.606172|format=dms}} |- |[[Empire, Colorado|Empire]] |[http://www.empirecoloradogov.com/ Town of Empire] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161005012514/http://www.empirecoloradogov.com/ |date=2016-10-05 }} |{{Tri1|1882-04-12|April 12, 1882}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[کلئیر کریک کاؤنٹی، کولوراڈو|Clear Creek County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Empire.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041531/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Empire.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|218}} |{{Change|invert=on|283|282}} |align=right|{{ntsh|126}}1128&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>436&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|245}}0.2446&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.6335&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|106}}0.0022&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0058&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|244}}0.2468&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.6393&nbsp;km⁻² |align=center|0824620 |align=right|{{Coord|39.759710|-105.682813|format=dms}} |- |[[اینگلووڈ، کولوراڈو|Englewood]] |[http://www.ci.englewood.co.us/ City of Englewood] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080111060613/http://www.ci.englewood.co.us/ |date=2008-01-11 }} |{{Tri1|1903-05-09|May 9, 1903}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[آریپاہو کاؤنٹی، کولوراڈو|Arapahoe County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Englewood.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041659/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Englewood.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|23}} |{{Change|invert=on|32480|30255}} |align=right|{{ntsh|6}}4810&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1857&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|63}}6.5515&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>16.9684&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|41}}0.0878&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.2274&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|62}}6.6393&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>17.1958&nbsp;km⁻² |align=center|0824785 |align=right|{{Coord|39.646505|-104.994001|format=dms}} |- |[[ایری، کولوراڈو|Erie]] |[http://www.erieco.gov/index.cfm Town of Erie] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090323033446/http://www.erieco.gov/index.cfm |date=2009-03-23 }} |{{Tri1|1885-11-15|November 15, 1885}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[بولڈر کاؤنٹی، کولوراڈو]]<br/>[[ویلڈ کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Erie.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303224459/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Erie.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{Number table sorting|28}} |{{Change|invert=on|20493|18135}} |align=right|{{ntsh|123}}1142&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>441&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|25}}17.2659&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>44.7185&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|31}}0.1263&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.3271&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|25}}17.3922&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>45.0457&nbsp;km⁻² |align=center|0824950 |align=right|{{Coord|40.040351|-105.039365|format=dms}} |- |[[Estes Park, Colorado|Estes Park]] |[http://www.estesnet.com/ Town of Estes Park] |{{Tri1|1917-04-17|April 17, 1917}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[لیمیمر کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Estes%20Park.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304022958/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Estes%20Park.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|66}} |{{Change|invert=on|6165|5858}} |align=right|{{ntsh|156}}908&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>351&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|61}}6.6998&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>17.3525&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|42}}0.0864&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.2238&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|61}}6.7863&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>17.5764&nbsp;km⁻² |align=center|0825115 |align=right|{{Coord|40.377117|-105.525514|format=dms}} |- |[[ایونز، کولوراڈو|Evans]] |[http://www.cityofevans.org/ City of Evans] |{{Tri1|1885-11-15|November 15, 1885}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[ویلڈ کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Evans.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304043213/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Evans.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|29}} |{{Change|invert=on|20473|18537}} |align=right|{{ntsh|48}}1964&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>758&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|40}}10.1524&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>26.2946&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|18}}0.3438&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.8906&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|40}}10.4962&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>27.1851&nbsp;km⁻² |align=center|0825280 |align=right|{{Coord|40.350168|-104.748388|format=dms}} |- |[[فیئرپلے، کولوراڈو|Fairplay]] |[http://fairplayco.us/ Town of Fairplay] |{{Tri1|1872-11-15|November 15, 1872}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[پارک کاؤنٹی، کولوراڈو|Park County]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Fairplay.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304042218/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Fairplay.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|175}} |{{Change|invert=on|679|679}} |align=right|{{ntsh|198}}587&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>227&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|152}}1.1445&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.9642&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|88}}0.0095&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0247&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|152}}1.1540&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.9889&nbsp;km⁻² |align=center|0825610 |align=right|{{Coord|39.223780|-105.994005|format=dms}} |- |[[فیڈرل ہائٹس، کولوراڈو]] |[http://www.ci.federal-heights.co.us/ City of Federal Heights] |{{Tri1|1940-05-19|May 19, 1940}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[ایڈمز کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Federal%20Heights.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041829/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Federal%20Heights.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|42}} |{{Change|invert=on|12178|11467}} |align=right|{{ntsh|4}}6742&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2603&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|127}}1.7759&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>4.5995&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|108}}0.0021&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0055&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|129}}1.7780&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>4.6049&nbsp;km⁻² |align=center|0826270 |align=right|{{Coord|39.864590|-105.016341|format=dms}} |- |[[Firestone, Colorado|Firestone]] |[http://www.ci.firestone.co.us/ Town of Firestone] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150319115536/http://www.ci.firestone.co.us/ |date=2015-03-19 }} |{{Tri1|1908-10-08|October 8, 1908}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[ویلڈ کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Firestone.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140903151146/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Firestone.pdf |date=2014-09-03 }} |align=center|{{Number table sorting|43}} |{{Change|invert=on|11537|10147}} |align=right|{{ntsh|147}}979&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>378&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|36}}11.4095&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>29.5504&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|26}}0.1784&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.4622&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|36}}11.5879&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>30.0126&nbsp;km⁻² |align=center|0826600 |align=right|{{Coord|40.149261|-104.961932|format=dms}} |- |[[Flagler, Colorado|Flagler]] |[http://www.flaglercolorado.com/ Town of Flagler] |{{Tri1|1916-11-02|November 2, 1916}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[کٹ کارسن کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Flagler.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304083347/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Flagler.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|189}} |{{Change|invert=on|561|561}} |align=right|{{ntsh|219}}444&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>171&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|146}}1.2768&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>3.3070&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|146}}1.2768&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>3.3070&nbsp;km⁻² |align=center|0826765 |align=right|{{Coord|39.295491|-103.076707|format=dms}} |- |[[Fleming, Colorado|Fleming]] |[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=99 Town of Fleming] |{{Tri1|1917-05-05|May 5, 1917}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[لوگن کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Fleming.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140903151126/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Fleming.pdf |date=2014-09-03 }} |align=center|{{Number table sorting|207}} |{{Change|invert=on|399|408}} |align=right|{{ntsh|175}}768&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>297&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|204}}0.5205&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.3482&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|204}}0.5205&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.3482&nbsp;km⁻² |align=center|0826875 |align=right|{{Coord|40.681771|-102.839443|format=dms}} |- |[[فلورنس، کولوراڈو]] |[http://www.florenceco.govoffice2.com/ City of Florence] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130401041006/http://www.florenceco.govoffice2.com/ |date=2013-04-01 }} |{{Tri1|1887-09-13|September 13, 1887}} |[[#Statutory city|statutory city]] |[[فریمونٹ کاؤنٹی، کولوراڈو|Fremont County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Florence.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304003418/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Florence.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|88}} |{{Change|invert=on|3852|3881}} |align=right|{{ntsh|153}}923&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>356&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|79}}4.1695&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>10.7990&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|102}}0.0037&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0097&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|79}}4.1732&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>10.8087&nbsp;km⁻² |align=center|0827040 |align=right|{{Coord|38.379826|-105.098107|format=dms}} |- |[[فورٹ کولنز، کولوراڈو]] |[http://www.fcgov.com/ City of Fort Collins] |{{Tri1|1883-02-12|February 12, 1883}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[لیمیمر کاؤنٹی، کولوراڈو]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Fort%20Collins.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304002325/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Fort%20Collins.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|4}} |{{Change|invert=on|156480|143986}} |align=right|{{ntsh|21}}2784&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1075&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|4}}54.6183&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>141.4607&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|5}}1.2242&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>3.1707&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|4}}55.8425&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>144.6314&nbsp;km⁻² |align=center|0827425 |align=right|{{Coord|40.548216|-105.064833|format=dms}} |- |[[Fort Lupton, Colorado|Fort Lupton]] |[http://www.fortlupton.org/ City of Fort Lupton] |{{Tri1|1890-01-15|January 15, 1890}} |[[#Statutory city|statutory city]] |[[ویلڈ کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Fort%20Lupton.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041815/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Fort%20Lupton.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|54}} |{{Change|invert=on|7783|7377}} |align=right|{{ntsh|146}}997&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>385&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|53}}7.7156&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>19.9833&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|62}}0.0373&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0965&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|55}}7.7529&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>20.0799&nbsp;km⁻² |align=center|0827700 |align=right|{{Coord|40.081503|-104.798544|format=dms}} |- |[[فورٹ مورگن، کولوراڈو]] |[http://www.cityoffortmorgan.com/ City of Fort Morgan] |{{Tri1|1887-06-15|June 15, 1887}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[مورگن کاؤنٹی، کولوراڈو]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Fort%20Morgan.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304042210/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Fort%20Morgan.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|44}} |{{Change|invert=on|11329|11315}} |align=right|{{ntsh|24}}2591&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1000&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|77}}4.4027&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>11.4030&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|51}}0.0689&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.1785&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|77}}4.4716&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>11.5815&nbsp;km⁻² |align=center|0827810 |align=right|{{Coord|40.256029|-103.791319|format=dms}} |- |[[فاؤنٹین، کولوراڈو]] |[http://www.ci.fountain.co.us/ City of Fountain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120517092747/http://www.ci.fountain.co.us/ |date=2012-05-17 }} |{{Tri1|1903-04-23|April 23, 1903}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[ایل پاسو کاؤنٹی، کولوراڈو|El Paso County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Fountain.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041422/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Fountain.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|25}} |{{Change|invert=on|27631|25846}} |align=right|{{ntsh|129}}1113&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>430&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|20}}24.5017&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>63.4592&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|63}}0.0361&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0935&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|21}}24.5378&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>63.5527&nbsp;km⁻² |align=center|0827865 |align=right|{{Coord|38.699580|-104.699758|format=dms}} |- |[[Fowler, Colorado|Fowler]] |[http://www.fowlercolorado.com/ Town of Fowler] |{{Tri1|1900-08-25|August 25, 1900}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[اوٹیرو کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Fowler.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041617/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Fowler.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|138}} |{{Change|invert=on|1155|1182}} |align=right|{{ntsh|36}}2233&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>862&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|203}}0.5236&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.3560&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|203}}0.5236&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.3560&nbsp;km⁻² |align=center|0827975 |align=right|{{Coord|38.129631|-104.025673|format=dms}} |- |[[Foxfield, Colorado|Foxfield]] |[http://www.foxfieldco.us/ Town of Foxfield] |{{Tri1|1994-12-15|December 15, 1994}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[آریپاہو کاؤنٹی، کولوراڈو|Arapahoe County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Foxfield.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041844/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Foxfield.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|168}} |{{Change|invert=on|741|685}} |align=right|{{ntsh|202}}573&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>221&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|145}}1.2775&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>3.3087&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|145}}1.2775&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>3.3087&nbsp;km⁻² |align=center|0828105 |align=right|{{Coord|39.588405|-104.785823|format=dms}} |- |[[Fraser, Colorado|Fraser]] |[http://www.frasercolorado.com/ Town of Fraser] |{{Tri1|1953-06-15|June 15, 1953}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[گرینڈ کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Fraser.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303221742/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Fraser.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{Number table sorting|137}} |{{Change|invert=on|1165|1224}} |align=right|{{ntsh|235}}329&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>127&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|87}}3.5064&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>9.0815&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|98}}0.0050&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0129&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|87}}3.5114&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>9.0944&nbsp;km⁻² |align=center|0828305 |align=right|{{Coord|39.923324|-105.805286|format=dms}} |- |[[فریڈرک، کولوراڈو|Frederick]] |[http://www.frederickco.gov/ Town of Frederick] |{{Tri1|1908-09-09|September 9, 1908}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[ویلڈ کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Frederick.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303224122/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Frederick.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{Number table sorting|45}} |{{Change|invert=on|10927|8679}} |align=right|{{ntsh|183}}733&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>283&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|28}}13.9101&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>36.0270&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|29}}0.1333&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.3453&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|28}}14.0434&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>36.3723&nbsp;km⁻² |align=center|0828360 |align=right|{{Coord|40.109362|-104.965251|format=dms}} |- |[[فریسکو، کولوراڈو]] |[http://www.townoffrisco.com/ Town of Frisco] |{{Tri1|1880-12-03|December 3, 1880}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[سمٹ کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Frisco.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304083404/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Frisco.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|93}} |{{Change|invert=on|2914|2683}} |align=right|{{ntsh|74}}1674&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>646&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|129}}1.6851&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>4.3645&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|35}}0.1022&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.2648&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|127}}1.7874&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>4.6293&nbsp;km⁻² |align=center|0828690 |align=right|{{Coord|39.578482|-106.090973|format=dms}} |- |[[Fruita, Colorado|Fruita]] |[http://www.fruita.org/cityhome.htm City of Fruita] |{{Tri1|1894-04-18|April 18, 1894}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[میسا کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Fruita.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304002055/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Fruita.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|40}} |{{Change|invert=on|12761|12646}} |align=right|{{ntsh|76}}1669&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>644&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|55}}7.6236&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>19.7450&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|24}}0.1859&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.4814&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|54}}7.8094&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>20.2264&nbsp;km⁻² |align=center|0828745 |align=right|{{Coord|39.153960|-108.728196|format=dms}} |- |[[گارڈن سٹی، کولوراڈو]] |[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=23 Town of Garden City] |{{Tri1|1936-09-14|September 14, 1936}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[ویلڈ کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Garden%20City.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303222238/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Garden%20City.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{Number table sorting|223}} |{{Change|invert=on|264|234}} |align=right|{{ntsh|31}}2321&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>896&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|266}}0.1129&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.2924&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|266}}0.1129&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.2924&nbsp;km⁻² |align=center|0829185 |align=right|{{Coord|40.394591|-104.689494|format=dms}} |- |[[Genoa, Colorado|Genoa]] |[http://www.genoacolorado.com/ Town of Genoa] |{{Tri1|1905-07-27|July 27, 1905}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[لنکن کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Genoa.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041557/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Genoa.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|245}} |{{Change|invert=on|140|139}} |align=right|{{ntsh|228}}386&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>149&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|224}}0.3576&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.9262&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|224}}0.3576&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.9262&nbsp;km⁻² |align=center|0829680 |align=right|{{Coord|39.278330|-103.498786|format=dms}} |- |[[جارج ٹاؤن، کولوراڈو]] |[http://www.town.georgetown.co.us/ Town of Georgetown] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120531032750/http://www.town.georgetown.co.us/ |date=2012-05-31 }} |{{Tri1|1868-01-10|January 10, 1868}} |[[#Territorial charter municipality|territorial charter municipality]] |[[کلئیر کریک کاؤنٹی، کولوراڈو|Clear Creek County]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Georgetown.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303221101/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Georgetown.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{Number table sorting|142}} |{{Change|invert=on|1038|1034}} |align=right|{{ntsh|137}}1061&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>410&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|162}}0.9689&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.5094&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|36}}0.1013&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.2624&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|157}}1.0702&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.7718&nbsp;km⁻² |align=center|0829735 |align=right|{{Coord|39.721298|-105.694029|format=dms}} |- |[[Gilcrest, Colorado|Gilcrest]] |[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=104 Town of Gilcrest] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20010415211634/http://cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=104 |date=2001-04-15 }} |{{Tri1|1912-03-18|March 18, 1912}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[ویلڈ کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Gilcrest.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304042054/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Gilcrest.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|140}} |{{Change|invert=on|1080|1034}} |align=right|{{ntsh|101}}1323&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>511&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|178}}0.8110&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.1004&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|179}}0.8110&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.1004&nbsp;km⁻² |align=center|0829955 |align=right|{{Coord|40.284156|-104.782024|format=dms}} |- |[[Glendale, Colorado|Glendale]] |[http://www.glendale.co.us/ City of Glendale] |{{Tri1|1952-05-19|May 19, 1952}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[آریپاہو کاؤنٹی، کولوراڈو|Arapahoe County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Glendale.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041925/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Glendale.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|77}} |{{Change|invert=on|5115|4184}} |align=right|{{ntsh|2}}7821&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>3020&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|197}}0.5769&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.4943&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|107}}0.0022&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0057&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|197}}0.5792&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.5000&nbsp;km⁻² |align=center|0830340 |align=right|{{Coord|39.702917|-104.936069|format=dms}} |- |[[گلینووڈ سپرنگز، کولوراڈو]] |[http://www.ci.glenwood-springs.co.us/ City of Glenwood Springs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160728090112/http://www.ci.glenwood-springs.co.us/ |date=2016-07-28 }} |{{Tri1|1885-09-04|September 4, 1885}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[گارفیلڈ کاؤنٹی، کولوراڈو]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Glenwood%20Springs.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304083431/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Glenwood%20Springs.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|47}} |{{Change|invert=on|9840|9614}} |align=right|{{ntsh|65}}1731&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>668&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|69}}5.6828&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>14.7184&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|90}}0.0089&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0231&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|69}}5.6917&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>14.7415&nbsp;km⁻² |align=center|0830780 |align=right|{{Coord|39.550626|-107.324308|format=dms}} |- |[[گولڈن، کولوراڈو]] |[http://ci.golden.co.us/ City of Golden] |{{Tri1|1871-01-02|January 2, 1871}}<ref name=Golden_City>[[گولڈن، کولوراڈو]] was incorporated in 1871 as [[گولڈن، کولوراڈو]].</ref> |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[جیفرسن کاؤنٹی، کولوراڈو]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Golden.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304053854/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Golden.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|30}} |{{Change|invert=on|20201|18867}} |align=right|{{ntsh|49}}1948&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>752&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|42}}9.9557&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>25.7852&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|38}}0.0968&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.2507&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|42}}10.0525&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>26.0359&nbsp;km⁻² |align=center|0830835 |align=right|{{Coord|39.742483|-105.210561|format=dms}} |- |[[Granada, Colorado|Granada]] |[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=281 Town of Granada] |{{Tri1|1887-07-25|July 25, 1887}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[پراورز کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Granada.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303222948/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Granada.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{Number table sorting|196}} |{{Change|invert=on|490|517}} |align=right|{{ntsh|185}}710&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>274&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|188}}0.7053&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.8268&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|189}}0.7053&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.8268&nbsp;km⁻² |align=center|0831550 |align=right|{{Coord|38.062975|-102.311707|format=dms}} |- |[[Granby, Colorado|Granby]] |[http://www.townofgranby.com/ Town of Granby] |{{Tri1|1905-12-11|December 11, 1905}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[گرینڈ کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Granby.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304023003/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Granby.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|117}} |{{Change|invert=on|1808|1864}} |align=right|{{ntsh|259}}138&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>53&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|31}}12.9832&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>33.6263&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|32}}12.9832&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>33.6263&nbsp;km⁻² |align=center|0831605 |align=right|{{Coord|40.036989|-105.900174|format=dms}} |- |[[گرینڈ جنکشن، کولوراڈو]] |[http://www.gjcity.org/ City of Grand Junction] |{{Tri1|1882-07-22|July 22, 1882}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[میسا کاؤنٹی، کولوراڈو|Mesa County]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Grand%20Junction.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304042023/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Grand%20Junction.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|16}} |{{Change|invert=on|60210|58566}} |align=right|{{ntsh|86}}1535&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>593&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|8}}38.9379&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>100.8486&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|17}}0.3545&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.9181&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|8}}39.2924&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>101.7667&nbsp;km⁻² |align=center|0831660 |align=right|{{Coord|39.089062|-108.567452|format=dms}} |- |[[Grand Lake, Colorado|Grand Lake]] |[http://www.townofgrandlake.com/ Town of Grand Lake] |{{Tri1|1944-06-23|June 23, 1944}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[گرینڈ کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Grand%20Lake.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303235326/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Grand%20Lake.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{Number table sorting|200}} |{{Change|invert=on|466|471}} |align=right|{{ntsh|220}}435&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>168&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|159}}1.0490&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.7170&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|118}}0.0005&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0013&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|160}}1.0495&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.7183&nbsp;km⁻² |align=center|0831715 |align=right|{{Coord|40.246652|-105.825629|format=dms}} |- |[[گریلی، کولوراڈو]] |[http://greeleygov.com/ City of Greeley] |{{Tri1|1885-11-15|November 15, 1885}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[ویلڈ کاؤنٹی، کولوراڈو]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Greeley.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303234208/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Greeley.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{Number table sorting|12}} |{{Change|invert=on|98596|92889}} |align=right|{{ntsh|43}}2049&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>791&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|6}}47.1215&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>122.0442&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|33}}0.1225&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.3172&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|6}}47.2440&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>122.3614&nbsp;km⁻² |align=center|0832155 |align=right|{{Coord|40.414034|-104.771043|format=dms}} |- |[[Green Mountain Falls, Colorado|Green Mountain Falls]] |[http://www.greenmountainfalls.org/towninfo.htm Town of Green Mountain Falls] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200204130005/http://www.greenmountainfalls.org/towninfo.htm |date=2020-02-04 }} |{{Tri1|1880-08-19|August 19, 1880}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[ایل پاسو کاؤنٹی، کولوراڈو|El Paso County]]<br/>[[ٹیلر کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Green%20Mountain%20Falls.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180810175629/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/GREEN%20MOUNTAIN%20FALLS.pdf |date=2018-08-10 }} |align=center|{{Number table sorting|176}} |{{Change|invert=on|676|640}} |align=right|{{ntsh|193}}627&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>242&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|158}}1.0673&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.7642&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|113}}0.0016&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0041&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|159}}1.0688&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.7683&nbsp;km⁻² |align=center|0832650 |align=right|{{Coord|38.934954|-105.019713|format=dms}} |- |[[گرینووڈ گاؤں، کولوراڈو]] |[http://www.greenwoodvillage.com/ City of Greenwood Village] |{{Tri1|1950-09-19|September 19, 1950}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[آریپاہو کاؤنٹی، کولوراڈو|Arapahoe County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Greenwood%20Village.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304083519/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Greenwood%20Village.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|35}} |{{Change|invert=on|15385|13925}} |align=right|{{ntsh|59}}1775&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>685&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|49}}8.2539&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>21.3776&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|83}}0.0124&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0321&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|49}}8.2663&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>21.4097&nbsp;km⁻² |align=center|0833035 |align=right|{{Coord|39.615934|-104.911688|format=dms}} |- |[[Grover, Colorado|Grover]] |[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=290 Town of Grover] |{{Tri1|1916-10-06|October 6, 1916}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[ویلڈ کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Grover.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303221312/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Grover.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{Number table sorting|243}} |{{Change|invert=on|145|137}} |align=right|{{ntsh|250}}233&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>90&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|194}}0.5954&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.5422&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|194}}0.5954&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.5422&nbsp;km⁻² |align=center|0833310 |align=right|{{Coord|40.869111|-104.225932|format=dms}} |- |[[گینیسن، کولوراڈو]] |[http://www.cityofgunnison-co.gov/ City of Gunnison] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160312101449/http://www.cityofgunnison-co.gov/ |date=2016-03-12 }} |{{Tri1|1880-03-01|March 1, 1880}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[گینیسن کاؤنٹی، کولوراڈو]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Gunnison.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303221700/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Gunnison.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{Number table sorting|68}} |{{Change|invert=on|5973|5854}} |align=right|{{ntsh|91}}1413&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>545&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|80}}4.1570&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>10.7667&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|80}}4.1570&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>10.7667&nbsp;km⁻² |align=center|0833640 |align=right|{{Coord|38.545479|-106.922551|format=dms}} |- |[[Gypsum, Colorado|Gypsum]] |[http://www.townofgypsum.com/ Town of Gypsum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160322005311/http://www.townofgypsum.com/ |date=2016-03-22 }} |{{Tri1|1911-11-25|November 25, 1911}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[ایگل کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Gypsum.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303225216/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Gypsum.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{Number table sorting|60}} |{{Change|invert=on|6797|6477}} |align=right|{{ntsh|173}}771&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>298&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|48}}8.6514&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>22.4069&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|44}}0.0850&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.2200&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|48}}8.7363&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>22.6270&nbsp;km⁻² |align=center|0833695 |align=right|{{Coord|39.639971|-106.911471|format=dms}} |- |[[Hartman, Colorado|Hartman]] |[http://www.dola.state.co.us/dlg/local_governments/lgov_prowers.html Town of Hartman] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090921145613/http://www.dola.state.co.us/dlg/local_governments/lgov_prowers.html |date=2009-09-21 }} |{{Tri1|1910-05-14|May 14, 1910}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[پراورز کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Hartman.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304043948/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Hartman.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|260}} |{{Change|invert=on|73|81}} |align=right|{{ntsh|242}}275&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>106&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|235}}0.2725&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.7059&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|235}}0.2725&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.7059&nbsp;km⁻² |align=center|0834520 |align=right|{{Coord|38.121118|-102.221652|format=dms}} |- |[[Haswell, Colorado|Haswell]] |[http://www.kcedfonline.org/haswell.htm Town of Haswell] |{{Tri1|1920-09-02|September 2, 1920}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[کآئیووا کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Haswell.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041656/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Haswell.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|261}} |{{Change|invert=on|68|68}} |align=right|{{ntsh|266}}81&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>31&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|172}}0.8520&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.2067&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|172}}0.8520&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.2067&nbsp;km⁻² |align=center|0834740 |align=right|{{Coord|38.452451|-103.164896|format=dms}} |- |[[Haxtun, Colorado|Haxtun]] |[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=110 Town of Haxtun] |{{Tri1|1909-07-30|July 30, 1909}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[فلپس کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Haxtun.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303223234/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Haxtun.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{Number table sorting|150}} |{{Change|invert=on|933|946}} |align=right|{{ntsh|67}}1728&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>667&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|201}}0.5375&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.3920&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|201}}0.5375&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.3920&nbsp;km⁻² |align=center|0834960 |align=right|{{Coord|40.641520|-102.629539|format=dms}} |- |[[Hayden, Colorado|Hayden]] |[http://www.townofhayden.org/ Town of Hayden] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140903130229/http://www.townofhayden.org/ |date=2014-09-03 }} |{{Tri1|1906-05-05|May 5, 1906}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[راوٹ کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Hayden.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304083436/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Hayden.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|116}} |{{Change|invert=on|1837|1810}} |align=right|{{ntsh|195}}599&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>231&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|99}}3.0047&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>7.7821&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|99}}3.0047&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>7.7821&nbsp;km⁻² |align=center|0835070 |align=right|{{Coord|40.485241|-107.242311|format=dms}} |- |[[Hillrose, Colorado|Hillrose]] |[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=112 Town of Hillrose] |{{Tri1|1919-05-20|May 20, 1919}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[مورگن کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Hillrose.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304023008/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Hillrose.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|229}} |{{Change|invert=on|250|264}} |align=right|{{ntsh|109}}1290&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>498&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|255}}0.1939&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.5021&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|256}}0.1939&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.5021&nbsp;km⁻² |align=center|0836610 |align=right|{{Coord|40.324654|-103.522175|format=dms}} |- |[[ہالی، کولوراڈو]] |[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=113 Town of Holly] |{{Tri1|1903-09-04|September 4, 1903}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[پراورز کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Holly.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304023014/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Holly.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|164}} |{{Change|invert=on|766|802}} |align=right|{{ntsh|135}}1075&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>415&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|185}}0.7252&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.8784&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|115}}0.0010&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0026&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|186}}0.7263&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.8810&nbsp;km⁻² |align=center|0837215 |align=right|{{Coord|38.055639|-102.124589|format=dms}} |- |[[Holyoke, Colorado|Holyoke]] |[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=114 City of Holyoke] |{{Tri1|1888-05-31|May 31, 1888}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[فلپس کاؤنٹی، کولوراڈو]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Holyoke.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041942/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Holyoke.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|108}} |{{Change|invert=on|2263|2313}} |align=right|{{ntsh|150}}957&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>369&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|111}}2.3657&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>6.1272&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|94}}0.0070&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0180&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|112}}2.3727&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>6.1452&nbsp;km⁻² |align=center|0837270 |align=right|{{Coord|40.582094|-102.298414|format=dms}} |- |[[Hooper, Colorado|Hooper]] |[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=254 Town of Hooper] |{{Tri1|1898-05-20|May 20, 1898}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[الاموسا کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Hooper.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041722/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Hooper.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|257}} |{{Change|invert=on|103|103}} |align=right|{{ntsh|226}}401&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>155&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|241}}0.2520&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.6527&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|241}}0.2520&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.6527&nbsp;km⁻² |align=center|0837380 |align=right|{{Coord|37.745976|-105.877735|format=dms}} |- |[[Hot Sulphur Springs, Colorado|Hot Sulphur Springs]] |[http://www.HotSulphurSpringsCO.com Town of Hot Sulphur Springs] |{{Tri1|1903-04-01|April 1, 1903}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[گرینڈ کاؤنٹی، کولوراڈو|Grand County]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Hot%20Sulphur%20Springs.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303230119/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Hot%20Sulphur%20Springs.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{Number table sorting|178}} |{{Change|invert=on|656|663}} |align=right|{{ntsh|161}}842&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>325&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|182}}0.7592&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.9664&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|183}}0.7592&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.9664&nbsp;km⁻² |align=center|0837600 |align=right|{{Coord|40.074834|-106.102486|format=dms}} |- |[[Hotchkiss, Colorado|Hotchkiss]] |[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=116 Town of Hotchkiss] |{{Tri1|1901-03-14|March 14, 1901}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[ڈیلٹا کاؤنٹی، کولوراڈو|Delta County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Hotchkiss.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041627/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Hotchkiss.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|152}} |{{Change|invert=on|907|944}} |align=right|{{ntsh|145}}1007&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>389&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|166}}0.9125&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.3635&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|166}}0.9125&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.3635&nbsp;km⁻² |align=center|0837545 |align=right|{{Coord|38.799065|-107.713633|format=dms}} |- |[[Hudson, Colorado|Hudson]] |[http://www.hudsoncolorado.org/ Town of Hudson] |{{Tri1|1914-04-02|April 2, 1914}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[ویلڈ کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Hudson.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041645/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Hudson.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|101}} |{{Change|invert=on|2569|2356}} |align=right|{{ntsh|212}}502&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>194&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|74}}4.7874&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>12.3994&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|75}}0.0200&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0519&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|74}}4.8075&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>12.4513&nbsp;km⁻² |align=center|0837820 |align=right|{{Coord|40.078388|-104.641005|format=dms}} |- |[[Hugo, Colorado|Hugo]] |[http://www.cityofhugoco.org/ Town of Hugo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160329192559/http://www.cityofhugoco.org/ |date=2016-03-29 }} |{{Tri1|1909-06-21|June 21, 1909}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[لنکن کاؤنٹی، کولوراڈو|Lincoln County]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Hugo.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303222536/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Hugo.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{Number table sorting|169}} |{{Change|invert=on|731|730}} |align=right|{{ntsh|174}}769&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>297&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|163}}0.9390&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.4319&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|163}}0.9390&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.4319&nbsp;km⁻² |align=center|0837875 |align=right|{{Coord|39.135962|-103.473373|format=dms}} |- |[[Idaho Springs, Colorado|Idaho Springs]] |[http://www.idahospringsco.com/ City of Idaho Springs] |{{Tri1|1885-11-15|November 15, 1885}} |[[#Statutory city|statutory city]] |[[کلئیر کریک کاؤنٹی، کولوراڈو|Clear Creek County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Idaho%20Springs.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041824/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Idaho%20Springs.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|120}} |{{Change|invert=on|1710|1717}} |align=right|{{ntsh|170}}795&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>307&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|119}}2.1198&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>5.4902&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|64}}0.0334&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0864&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|120}}2.1532&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>5.5767&nbsp;km⁻² |align=center|0838370 |align=right|{{Coord|39.748923|-105.504759|format=dms}} |- |[[Ignacio, Colorado|Ignacio]] |[http://www.townofignacio.com/ Town of Ignacio] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111227061226/http://www.townofignacio.com/ |date=2011-12-27 }} |{{Tri1|1913-07-07|July 7, 1913}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[لا پلاٹا کاؤنٹی، کولوراڈو|La Plata County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Ignacio.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303234547/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Ignacio.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{Number table sorting|171}} |{{Change|invert=on|721|697}} |align=right|{{ntsh|71}}1709&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>660&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|212}}0.4155&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.0762&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|212}}0.4155&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.0762&nbsp;km⁻² |align=center|0838535 |align=right|{{Coord|37.117729|-107.637460|format=dms}} |- |[[Iliff, Colorado|Iliff]] |[http://www.dola.colorado.gov/dlg/local_governments/lgov_logan.html Town of Iliff] |{{Tri1|1906-02-20|February 20, 1906}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[لوگن کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Iliff.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304023019/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Iliff.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|225}} |{{Change|invert=on|258|266}} |align=right|{{ntsh|141}}1018&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>393&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|240}}0.2524&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.6537&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|240}}0.2524&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.6537&nbsp;km⁻² |align=center|0838590 |align=right|{{Coord|40.758333|-103.066128|format=dms}} |- |[[جیمز ٹاون، کولوراڈو]] |[https://web.archive.org/web/20120305114116/http://www.colorado.com/Jamestown.aspx Town of Jamestown] |{{Tri1|1883-06-22|June 22, 1883}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[بولڈر کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Jamestown.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303225452/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Jamestown.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{Number table sorting|224}} |{{Change|invert=on|262|274}} |align=right|{{ntsh|217}}454&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>175&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|193}}0.6236&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.6151&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|120}}0.0004&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0010&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|193}}0.6240&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.6161&nbsp;km⁻² |align=center|0839195 |align=right|{{Coord|40.117078|-105.389048|format=dms}} |- |[[Johnstown, Colorado|Johnstown]] |[http://www.townofjohnstown.com/ Town of Johnstown] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160327142757/http://www.townofjohnstown.com/ |date=2016-03-27 }} |{{Tri1|1907-05-13|May 13, 1907}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[ویلڈ کاؤنٹی، کولوراڈو]]<br/>[[لیمیمر کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Johnstown.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304023023/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Johnstown.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{Number table sorting|38}} |{{Change|invert=on|13306|9887}} |align=right|{{ntsh|158}}876&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>338&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|29}}13.8030&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>35.7496&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|43}}0.0853&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.2209&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|29}}13.8883&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>35.9705&nbsp;km⁻² |align=center|0839855 |align=right|{{Coord|40.389789|-104.969443|format=dms}} |- |[[Julesburg, Colorado|Julesburg]] |[http://www.townofjulesburg.com/ Town of Julesburg] |{{Tri1|1886-11-18|November 18, 1886}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[سیڈجویک کاؤنٹی، کولوراڈو]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Julesburg.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303222231/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Julesburg.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{Number table sorting|134}} |{{Change|invert=on|1211|1225}} |align=right|{{ntsh|165}}821&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>317&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|136}}1.4839&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>3.8432&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|137}}1.4839&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>3.8432&nbsp;km⁻² |align=center|0839965 |align=right|{{Coord|40.984988|-102.262580|format=dms}} |- |[[Keenesburg, Colorado|Keenesburg]] |[http://www.keenesburgco.org/whatsnewin.html Town of Keenesburg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071222094252/http://www.keenesburgco.org/whatsnewin.html |date=2007-12-22 }} |{{Tri1|1919-06-04|June 4, 1919}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[ویلڈ کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Keenesburg.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303225319/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Keenesburg.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{nts|135}} |{{Change|invert=on|1191|1127}} |align=right|{{ntsh|207}}529&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>204&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|114}}2.2341&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>5.7862&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|68}}0.0279&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0724&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|116}}2.2620&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>5.8586&nbsp;km⁻² |align=center|0840185 |align=right|{{coord|40.112932|-104.489163|format=dms}} |- |[[Kersey, Colorado|Kersey]] |[http://www.townofkersey.com/ Town of Kersey] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160326190152/http://www.townofkersey.com/ |date=2016-03-26 }} |{{Tri1|1908-12-03|December 3, 1908}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[ویلڈ کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Kersey.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041824/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Kersey.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|124}} |{{Change|invert=on|1560|1454}} |align=right|{{ntsh|111}}1266&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>489&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|151}}1.2082&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>3.1291&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|151}}1.2082&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>3.1291&nbsp;km⁻² |align=center|0840515 |align=right|{{coord|40.387430|-104.565866|format=dms}} |- |[[Kim, Colorado|Kim]] |[https://web.archive.org/web/20120305103018/http://www.colorado.com/Kim.aspx Town of Kim] |{{Tri1|1910-99-99|1910}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[لاس انیماس کاؤنٹی، کولوراڈو|Las Animas County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Kim.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304000948/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Kim.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|262}} |{{Change|invert=on|67|74}} |align=right|{{ntsh|253}}182&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>70&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|220}}0.3787&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.9809&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|220}}0.3787&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.9809&nbsp;km⁻² |align=center|0840570 |align=right|{{coord|37.247062|-103.353411|format=dms}} |- |[[Kiowa, Colorado|Kiowa]] |[http://www.townofkiowa.com/ Town of Kiowa] |{{Tri1|1912-12-30|December 30, 1912}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[ایلبرٹ کاؤنٹی، کولوراڈو|Elbert County]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Kiowa.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303224134/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Kiowa.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{nts|167}} |{{change|invert=on|742|723}} |align=right|{{ntsh|164}}824&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>318&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|168}}0.8845&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.2908&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|109}}0.0021&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0054&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|168}}0.8866&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.2963&nbsp;km⁻² |align=center|0840790 |align=right|{{coord|39.343530|-104.457176|format=dms}} |- |[[Kit Carson, Colorado|Kit Carson]] |[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=294 Town of Kit Carson] |{{sort|1931-07-13|July 13, 1931}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[شاین کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Kit%20Carson.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303221020/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Kit%20Carson.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{nts|234}} |{{change|invert=on|235|233}} |align=right|{{ntsh|224}}407&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>157&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|196}}0.5841&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.5128&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|196}}0.5841&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.5128&nbsp;km⁻² |align=center|0841010 |align=right|{{coord|38.762823|-102.795366|format=dms}} |- |[[Kremmling, Colorado|Kremmling]] |[http://www.townofkremmling.org/ Town of Kremmling] |{{sort|1904-05-14|May 14, 1904}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[گرینڈ کاؤنٹی، کولوراڈو|Grand County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Kremmling.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304040047/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Kremmling.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|129}} |{{change|invert=on|1404|1444}} |align=right|{{ntsh|139}}1051&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>406&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|144}}1.3231&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>3.4269&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|144}}1.3231&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>3.4269&nbsp;km⁻² |align=center|0841560 |align=right|{{coord|40.056543|-106.378160|format=dms}} |- |[[La Jara, Colorado|La Jara]] |[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=298 Town of La Jara] |{{sort|1910-11-11|November 11, 1910}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[کنیہوز کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/La%20Jara.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303225745/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/La%20Jara.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{nts|160}} |{{change|invert=on|817|818}} |align=right|{{ntsh|42}}2071&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>800&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|216}}0.3955&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.0244&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|216}}0.3955&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.0244&nbsp;km⁻² |align=center|0842055 |align=right|{{coord|37.273562|-105.959821|format=dms}} |- |[[لا جنتا، کولوراڈو]] |[http://www.ci.la-junta.co.us/ City of La Junta] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050612074142/http://www.ci.la-junta.co.us/ |date=2005-06-12 }} |{{sort|1881-04-23|April 23, 1881}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[اوٹیرو کاؤنٹی، کولوراڈو]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/La%20Junta.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140903150830/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/La%20Junta.pdf |date=2014-09-03 }} |align=center|{{nts|58}} |{{change|invert=on|6964|7077}} |align=right|{{ntsh|29}}2347&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>906&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|98}}3.0159&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>7.8112&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|96}}0.0059&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0152&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|98}}3.0218&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>7.8265&nbsp;km⁻² |align=center|0842110 |align=right|{{coord|37.979414|-103.547336|format=dms}} |- |[[La Veta, Colorado|La Veta]] |[http://www.townoflaveta-co.gov/ Town of La Veta] |{{sort|1886-06-16|June 16, 1886}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[ہوئیرفانو کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/La%20Veta.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304023029/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/La%20Veta.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|166}} |{{change|invert=on|758|800}} |align=right|{{ntsh|203}}560&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>216&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|142}}1.3665&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>3.5392&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|142}}1.3665&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>3.5392&nbsp;km⁻² |align=center|0844100 |align=right|{{coord|37.508562|-105.008487|format=dms}} |- |[[لافائیٹ، کولوراڈو|Lafayette]] |[http://www.cityoflafayette.com/ City of Lafayette] |{{sort|1890-01-06|January 6, 1890}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[بولڈر کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Lafayette.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041829/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Lafayette.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|26}} |{{change|invert=on|27081|24453}} |align=right|{{ntsh|20}}2874&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1110&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|46}}9.3201&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>24.1389&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|23}}0.2028&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.5253&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|46}}9.5229&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>24.6642&nbsp;km⁻² |align=center|0841835 |align=right|{{coord|39.995268|-105.099620|format=dms}} |- |[[لیک سٹی، کولوراڈو]] |[http://www.townoflakecity.us/ Town of Lake City] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160818182003/http://www.townoflakecity.us/ |date=2016-08-18 }} |{{sort|1884-09-19|September 19, 1884}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[ہنزڈیل کاؤنٹی، کولوراڈو|Hinsdale County]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Lake%20City.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041735/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Lake%20City.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|210}} |{{change|invert=on|378|408}} |align=right|{{ntsh|214}}471&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>182&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|176}}0.8321&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.1551&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|87}}0.0097&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0250&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|174}}0.8417&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.1801&nbsp;km⁻² |align=center|0842330 |align=right|{{coord|38.030504|-107.310176|format=dms}} |- |[[Lakeside, Colorado|Lakeside]]<ref name=Lakeside>[[Lakeside, Colorado|Lakeside]] is served by the [[ڈینور, کولوراڈو]] [[United States Postal Service|Post Office]].</ref> |[http://www.dola.colorado.gov/dlg/local_governments/lgov_jefferson.html Town of Lakeside] |{{sort|1907-11-25|November 25, 1907}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[جیفرسن کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Lakeside.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304043106/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Lakeside.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|271}} |{{change|invert=on|8|8}} |align=right|{{ntsh|269}}43&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>16&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|257}}0.1876&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.4860&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|55}}0.0607&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.1573&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|242}}0.2484&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.6432&nbsp;km⁻² |align=center|0842495 |align=right|{{coord|39.779075|-105.057825|format=dms}} |- |[[لیک ووڈ، کولوراڈو]] |[http://www.ci.lakewood.co.us/ City of Lakewood] |{{sort|1969-06-24|June 24, 1969}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[جیفرسن کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Lakewood.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041710/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Lakewood.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|5}} |{{change|invert=on|149643|142980}} |align=right|{{ntsh|13}}3434&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1326&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|7}}42.8725&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>111.0391&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|6}}1.1800&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>3.0563&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|7}}44.0525&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>114.0954&nbsp;km⁻² |align=center|0843000 |align=right|{{coord|39.698942|-105.117551|format=dms}} |- |[[لامار، کولوراڈو|Lamar]] |[http://www.ci.lamar.co.us/ City of Lamar] |{{sort|1886-12-05|December 5, 1886}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[پراورز کاؤنٹی، کولوراڈو]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Lamar.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180215023615/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Lamar.pdf |date=2018-02-15 }} |align=center|{{nts|55}} |{{change|invert=on|7608|7804}} |align=right|{{ntsh|85}}1546&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>597&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|71}}5.0305&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>13.0288&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|121}}0.0002&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0006&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|71}}5.0307&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>13.0294&nbsp;km⁻² |align=center|0843110 |align=right|{{coord|38.074729|-102.616682|format=dms}} |- |[[Larkspur, Colorado|Larkspur]] |[http://www.townoflarkspur.org/ Town of Larkspur] |{{sort|1979-99-99|1979}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[ڈگلس کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Larkspur.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303232457/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Larkspur.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{nts|236}} |{{change|invert=on|198|183}} |align=right|{{ntsh|261}}124&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>48&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|134}}1.5609&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>4.0426&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|134}}1.5609&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>4.0426&nbsp;km⁻² |align=center|0843550 |align=right|{{coord|39.229776|-104.885758|format=dms}} |- |[[Las Animas, Colorado|Las Animas]] |[http://bentcounty.org/las-animas-about/ City of Las Animas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110502071348/http://bentcounty.org/las-animas-about/ |date=2011-05-02 }} |{{sort|1886-05-15|May 15, 1886}} |[[#Statutory city|statutory city]] |[[بینٹ کاؤنٹی، کولوراڈو|Bent County]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Las%20Animas.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041726/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Las%20Animas.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|110}} |{{change|invert=on|2198|2410}} |align=right|{{ntsh|93}}1390&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>537&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|131}}1.6200&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>4.1957&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|58}}0.0459&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.1188&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|133}}1.6658&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>4.3145&nbsp;km⁻² |align=center|0843660 |align=right|{{coord|38.069668|-103.223229|format=dms}} |- |[[LaSalle, Colorado|LaSalle]] |[http://www.lasalletown.com/ Town of LaSalle] |{{sort|1910-99-99|1910}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[ویلڈ کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/LaSalle.pdf map] |align=center|{{nts|113}} |{{change|invert=on|2047|1955}} |align=right|{{ntsh|37}}2231&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>861&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|167}}0.9101&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.3572&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|167}}0.9101&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.3572&nbsp;km⁻² |align=center|0843605 |align=right|{{coord|40.348525|-104.705927|format=dms}} |- |[[لیڈویل، کولوراڈو|Leadville]] |[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=275 City of Leadville] |{{sort|1878-02-18|February 18, 1878}} |[[#Statutory city|statutory city]] |[[لیک کاؤنٹی، کولوراڈو]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Leadville.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303221051/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Leadville.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{nts|99}} |{{change|invert=on|2595|2602}} |align=right|{{ntsh|30}}2339&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>903&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|154}}1.1029&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.8565&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|154}}1.1029&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.8565&nbsp;km⁻² |align=center|0844320 |align=right|{{coord|39.246693|-106.293509|format=dms}} |- |[[Limon, Colorado|Limon]] |[http://www.townoflimon.com/ Town of Limon] |{{sort|1909-11-18|November 18, 1909}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[لنکن کاؤنٹی، کولوراڈو|Lincoln County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Limon.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304003752/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Limon.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|115}} |{{change|invert=on|1887|1880}} |align=right|{{ntsh|194}}609&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>235&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|97}}3.0516&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>7.9037&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|67}}0.0317&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0821&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|97}}3.0833&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>7.9858&nbsp;km⁻² |align=center|0844980 |align=right|{{coord|39.264844|-103.683757|format=dms}} |- |[[لٹلٹن، کولوراڈو|Littleton]] |[http://www.littletongov.org/ City of Littleton] |{{sort|1890-03-13|March 13, 1890}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[آریپاہو کاؤنٹی، کولوراڈو|Arapahoe County]]<ref name=County_Seat/><br/>[[جیفرسن کاؤنٹی، کولوراڈو|Jefferson County]]<br/>[[ڈگلس کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Littleton.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304003618/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Littleton.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|20}} |{{change|invert=on|44669|41737}} |align=right|{{ntsh|12}}3476&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1342&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|32}}12.7355&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>32.9849&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|7}}1.1279&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.9212&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|30}}13.8634&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>35.9061&nbsp;km⁻² |align=center|0845255 |align=right|{{coord|39.590375|-105.020084|format=dms}} |- |[[Lochbuie, Colorado|Lochbuie]] |[http://www.lochbuie.org/ Town of Lochbuie] |{{sort|1974-05-99|May 1974}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[ویلڈ کاؤنٹی، کولوراڈو]]<br/>[[ایڈمز کاؤنٹی، کولوراڈو|Adams County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Lochbuie.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303233944/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Lochbuie.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{nts|75}} |{{change|invert=on|5302|4726}} |align=right|{{ntsh|92}}1396&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>539&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|85}}3.7191&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>9.6325&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|72}}0.0230&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0595&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|85}}3.7421&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>9.6920&nbsp;km⁻² |align=center|0845530 |align=right|{{coord|40.010496|-104.724484|format=dms}} |- |[[Log Lane Village, Colorado|Log Lane Village]] |[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=239 Town of Log Lane Village] |{{sort|1956-06-12|June 12, 1956}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[مورگن کاؤنٹی، کولوراڈو|Morgan County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Log%20Lane%20Village.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304083457/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Log%20Lane%20Village.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|156}} |{{change|invert=on|872|873}} |align=right|{{ntsh|18}}3173&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1225&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|234}}0.2739&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.7093&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|234}}0.2739&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.7093&nbsp;km⁻² |align=center|0845695 |align=right|{{coord|40.270230|-103.829382|format=dms}} |- |[[Lone Tree, Colorado|Lone Tree]] |[http://www.cityoflonetree.com/ City of Lone Tree] |{{sort|1995-11-99|November 1995}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[ڈگلس کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Lone%20Tree.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304083510/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Lone%20Tree.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|37}} |{{change|invert=on|13545|10218}} |align=right|{{ntsh|95}}1371&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>529&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|43}}9.6759&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>25.0604&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|43}}9.6759&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>25.0604&nbsp;km⁻² |align=center|0845955 |align=right|{{coord|39.530744|-104.871031|format=dms}} |- |[[لونگمونٹ، کولوراڈو]] |[http://www.ci.longmont.co.us/ City of Longmont] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110501122528/http://www.ci.longmont.co.us/ |date=2011-05-01 }} |{{sort|1885-11-15|November 15, 1885}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[بولڈر کاؤنٹی، کولوراڈو]]<br/>[[ویلڈ کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Longmont.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191019072747/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Longmont.pdf |date=2019-10-19 }} |align=center|{{nts|13}} |{{change|invert=on|90237|86270}} |align=right|{{ntsh|15}}3299&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1274&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|18}}27.2550&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>70.5901&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|3}}1.4700&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>3.8074&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|17}}28.7250&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>74.3974&nbsp;km⁻² |align=center|0845970 |align=right|{{coord|40.169842|-105.099006|format=dms}} |- |[[لوئیزویل، کولوراڈو]] |[http://www.ci.louisville.co.us/ City of Louisville] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190616105028/http://www.ci.louisville.co.us/ |date=2019-06-16 }} |{{sort|1882-06-03|June 3, 1882}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[بولڈر کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Louisville.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041951/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Louisville.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|31}} |{{change|invert=on|20112|18376}} |align=right|{{ntsh|26}}2461&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>950&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|52}}7.9598&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>20.6158&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|34}}0.1140&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.2952&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|52}}8.0738&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>20.9110&nbsp;km⁻² |align=center|0846355 |align=right|{{coord|39.969532|-105.143215|format=dms}} |- |[[لولینڈ، کولوراڈو]] |[http://www.ci.loveland.co.us/ City of Loveland] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120514103507/http://www.ci.loveland.co.us/ |date=2012-05-14 }} |{{sort|1881-04-30|April 30, 1881}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[لیمیمر کاؤنٹی، کولوراڈو|Larimer County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Loveland.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303232433/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Loveland.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{nts|14}} |{{change|invert=on|72651|66859}} |align=right|{{ntsh|40}}2102&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>812&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|12}}33.9341&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>87.8889&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|4}}1.4678&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>3.8017&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|11}}35.4019&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>91.6906&nbsp;km⁻² |align=center|0846465 |align=right|{{coord|40.416905|-105.063111|format=dms}} |- |[[Lyons, Colorado|Lyons]] |[http://www.townoflyons.com/ Town of Lyons] |{{sort|1891-04-10|April 10, 1891}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[بولڈر کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Lyons.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304042041/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Lyons.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|112}} |{{change|invert=on|2108|2033}} |align=right|{{ntsh|72}}1697&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>655&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|149}}1.2390&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>3.2090&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|78}}0.0163&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0423&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|148}}1.2554&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>3.2514&nbsp;km⁻² |align=center|0847070 |align=right|{{coord|40.223050|-105.268665|format=dms}} |- |[[Manassa, Colorado|Manassa]] |[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=217 Town of Manassa] |{{sort|1889-06-06|June 6, 1889}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[کنیہوز کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Manassa.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303223513/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Manassa.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{nts|145}} |{{change|invert=on|978|991}} |align=right|{{ntsh|138}}1052&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>406&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|164}}0.9312&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.4118&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|164}}0.9312&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.4118&nbsp;km⁻² |align=center|0848060 |align=right|{{coord|37.173841|-105.937275|format=dms}} |- |[[Mancos, Colorado|Mancos]] |[http://www.mancoscolorado.com/ Town of Mancos] |{{sort|1894-11-30|November 30, 1894}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[مونٹزوما کاؤنٹی، کولوراڈو|Montezuma County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Mancos.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303225927/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Mancos.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{nts|132}} |{{change|invert=on|1377|1336}} |align=right|{{ntsh|39}}2132&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>823&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|192}}0.6383&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.6532&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|192}}0.6383&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.6532&nbsp;km⁻² |align=center|0848115 |align=right|{{coord|37.346597|-108.293856|format=dms}} |- |[[Manitou Springs, Colorado|Manitou Springs]] |[http://manitousprings-co.gov/ City of Manitou Springs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110225090800/http://manitousprings-co.gov/ |date=2011-02-25 }} |{{sort|1888-01-25|January 25, 1888}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[ایل پاسو کاؤنٹی، کولوراڈو|El Paso County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Manitou%20Springs.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304043039/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Manitou%20Springs.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|74}} |{{change|invert=on|5314|4992}} |align=right|{{ntsh|77}}1662&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>642&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|93}}3.1565&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>8.1753&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|94}}3.1565&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>8.1753&nbsp;km⁻² |align=center|0848445 |align=right|{{coord|38.857602|-104.912429|format=dms}} |- |[[Manzanola, Colorado|Manzanola]] |[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=245 Town of Manzanola] |{{sort|1900-07-09|July 9, 1900}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[اوٹیرو کاؤنٹی، کولوراڈو|Otero County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Manzanola.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041807/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Manzanola.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|204}} |{{change|invert=on|425|434}} |align=right|{{ntsh|84}}1556&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>601&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|233}}0.2764&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.7158&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|233}}0.2764&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.7158&nbsp;km⁻² |align=center|0848500 |align=right|{{coord|38.108825|-103.866778|format=dms}} |- |[[Marble, Colorado|Marble]] |[http://www.townofmarble.org/ Town of Marble] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120323161657/http://www.townofmarble.org/ |date=2012-03-23 }} |{{sort|1899-99-99|1899}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[گینیسن کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Marble.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041402/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Marble.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|248}} |{{change|invert=on|131|131}} |align=right|{{ntsh|234}}330&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>127&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|217}}0.3945&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.0218&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|217}}0.3945&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.0218&nbsp;km⁻² |align=center|0848555 |align=right|{{coord|39.071817|-107.190467|format=dms}} |- |[[Mead, Colorado|Mead]] |[http://mead-co.gov/ Town of Mead] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080213205920/http://mead-co.gov/ |date=2008-02-13 }} |{{sort|1908-03-17|March 17, 1908}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[ویلڈ کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Mead.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304045419/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Mead.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|84}} |{{change|invert=on|4104|3405}} |align=right|{{ntsh|229}}369&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>142&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|39}}10.8107&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>27.9996&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|45}}0.0847&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.2194&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|39}}10.8954&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>28.2191&nbsp;km⁻² |align=center|0849600 |align=right|{{coord|40.226983|-104.988312|format=dms}} |- |[[Meeker, Colorado|Meeker]] |[http://www.townofmeeker.org/ Town of Meeker] |{{sort|1885-11-10|November 10, 1885}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[ریو بلانکو کاؤنٹی، کولوراڈو]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Meeker.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304040054/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Meeker.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|105}} |{{change|invert=on|2429|2475}} |align=right|{{ntsh|184}}711&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>275&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|88}}3.5052&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>9.0785&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|88}}3.5052&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>9.0785&nbsp;km⁻² |align=center|0849875 |align=right|{{coord|40.049800|-107.895355|format=dms}} |- |[[Merino, Colorado|Merino]] |[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=289 Town of Merino] |{{sort|1917-01-04|January 4, 1917}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[لوگن کاؤنٹی، کولوراڈو|Logan County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Merino.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304002145/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Merino.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|219}} |{{change|invert=on|282|284}} |align=right|{{ntsh|78}}1650&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>637&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|259}}0.1673&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.4332&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|259}}0.1673&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.4332&nbsp;km⁻² |align=center|0850040 |align=right|{{coord|40.484825|-103.353616|format=dms}} |- |[[Milliken, Colorado|Milliken]] |[http://town.milliken.co.us/ Town of Milliken] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071224052759/http://town.milliken.co.us/ |date=2007-12-24 }} |{{sort|1910-10-01|October 1, 1910}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[ویلڈ کاؤنٹی، کولوراڈو|Weld County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Milliken.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303224034/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Milliken.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{nts|67}} |{{change|invert=on|6091|5610}} |align=right|{{ntsh|215}}471&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>182&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|33}}12.5898&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>32.6074&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|46}}0.0844&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.2187&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|33}}12.6742&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>32.8261&nbsp;km⁻² |align=center|0850480 |align=right|{{coord|40.310502|-104.858384|format=dms}} |- |[[Minturn, Colorado|Minturn]] |[http://www.minturn.org/ Town of Minturn] |{{sort|1904-11-23|November 23, 1904}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[ایگل کاؤنٹی، کولوراڈو|Eagle County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Minturn.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304043612/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Minturn.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|143}} |{{change|invert=on|1035|1027}} |align=right|{{ntsh|260}}134&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>52&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|54}}7.6599&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>19.8389&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|25}}0.1804&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.4672&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|53}}7.8402&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>20.3061&nbsp;km⁻² |align=center|0850920 |align=right|{{coord|39.535508|-106.381727|format=dms}} |- |[[Moffat, Colorado|Moffat]] |[http://www.moffatcolorado.org/index.html Town of Moffat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090831090346/http://www.moffatcolorado.org/index.html |date=2009-08-31 }} |{{sort|1911-04-20|April 20, 1911}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[ساواچ کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Moffat.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304023035/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Moffat.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|252}} |{{change|invert=on|116|116}} |align=right|{{ntsh|265}}83&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>32&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|141}}1.4014&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>3.6296&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|141}}1.4014&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>3.6296&nbsp;km⁻² |align=center|0851250 |align=right|{{coord|38.001997|-105.905455|format=dms}} |- |[[Monte Vista, Colorado|Monte Vista]] |[http://www.ci.monte-vista.co.us/ City of Monte Vista] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080124121400/http://www.ci.monte-vista.co.us/ |date=2008-01-24 }} |{{sort|1886-09-27|September 27, 1886}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[ریو گرینڈے کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Monte%20Vista.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041938/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Monte%20Vista.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|82}} |{{change|invert=on|4311|4444}} |align=right|{{ntsh|73}}1692&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>653&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|105}}2.5927&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>6.7150&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|76}}0.0179&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0465&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|106}}2.6106&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>6.7614&nbsp;km⁻² |align=center|0851635 |align=right|{{coord|37.578541|-106.150630|format=dms}} |- |[[Montezuma, Colorado|Montezuma]] |[http://www.dola.colorado.gov/dlg/local_governments/lgov_summit.html Town of Montezuma] |{{sort|1882-99-99|1882}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[سمٹ کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Montezuma.pdf map] |align=center|{{nts|262}} |{{change|invert=on|67|65}} |align=right|{{ntsh|163}}833&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>321&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|269}}0.0793&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.2053&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|269}}0.0793&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.2053&nbsp;km⁻² |align=center|0851690 |align=right|{{coord|39.581706|-105.868071|format=dms}} |- |[[مونٹروز، کولوراڈو|Montrose]] |[http://www.cityofmontrose.org/ City of Montrose] |{{sort|1882-05-01|May 1, 1882}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[مونٹروز کاؤنٹی، کولوراڈو]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Montrose.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304054332/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Montrose.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|32}} |{{change|invert=on|19045|19132}} |align=right|{{ntsh|134}}1080&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>417&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|24}}17.6085&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>45.6058&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|24}}17.6085&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>45.6058&nbsp;km⁻² |align=center|0851745 |align=right|{{coord|38.469173|-107.860682|format=dms}} |- |[[Monument, Colorado|Monument]] |[http://www.townofmonument.net/ Town of Monument] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160309125420/http://www.townofmonument.net/ |date=2016-03-09 }} |{{sort|1881-05-14|May 14, 1881}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[ایل پاسو کاؤنٹی، کولوراڈو|El Paso County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Monument.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140903145831/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Monument.pdf |date=2014-09-03 }} |align=center|{{nts|65}} |{{change|invert=on|6391|5530}} |align=right|{{ntsh|160}}861&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>333&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|60}}6.7534&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>17.4913&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|57}}0.0497&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.1288&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|60}}6.8031&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>17.6200&nbsp;km⁻² |align=center|0851800 |align=right|{{coord|39.074698|-104.843906|format=dms}} |- |[[Morrison, Colorado|Morrison]] |[http://town.morrison.co.us/ Town of Morrison] |{{sort|1906-01-29|January 29, 1906}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[جیفرسن کاؤنٹی، کولوراڈو|Jefferson County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Morrison.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304050250/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Morrison.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|203}} |{{change|invert=on|431|428}} |align=right|{{ntsh|252}}197&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>76&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|117}}2.1886&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>5.6683&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|103}}0.0035&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0089&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|118}}2.1920&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>5.6773&nbsp;km⁻² |align=center|0852075 |align=right|{{coord|39.625613|-105.207919|format=dms}} |- |[[Mount Crested Butte, Colorado|Mount Crested Butte]]<ref name=Mount_Crested_Butte>[[Mount Crested Butte, Colorado|Mount Crested Butte]] is served by the [[Crested Butte, Colorado|Crested Butte]] [[United States Postal Service|Post Office]].</ref> |[http://www.mtcrestedbuttecolorado.us/ Town of Mount Crested Butte] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160318101635/http://www.mtcrestedbuttecolorado.us/ |date=2016-03-18 }} |{{sort|1973-99-99|1973}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[گینیسن کاؤنٹی، کولوراڈو|Gunnison County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Mount%20Crested%20Butte.pdf map] |align=center|{{nts|193}} |{{change|invert=on|522|507}} |align=right|{{ntsh|249}}233&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>90&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|116}}2.2187&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>5.7463&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|117}}2.2187&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>5.7463&nbsp;km⁻² |align=center|0852570 |align=right|{{coord|38.908453|-106.958673|format=dms}} |- |[[ماؤنٹین ویو، کولوراڈو]]<ref name=Mountain_View>[[ماؤنٹین ویو، کولوراڈو|Mountain View]] is served by the [[ڈینور, کولوراڈو|Denver]] [[United States Postal Service|Post Office]].</ref> |[http://www.mountainviewco.org/ Town of Mountain View] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160110143822/http://www.mountainviewco.org/ |date=2016-01-10 }} |{{sort|1904-10-11|October 11, 1904}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[جیفرسن کاؤنٹی، کولوراڈو|Jefferson County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Mountain%20View.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304043208/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Mountain%20View.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|131}} |{{change|invert=on|1387|1320}} |align=right|{{ntsh|1}}14702&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>5677&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|268}}0.0930&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.2408&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|268}}0.0930&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.2408&nbsp;km⁻² |align=center|0852350 |align=right|{{coord|39.774776|-105.056711|format=dms}} |- |[[Mountain Village, Colorado|Mountain Village]] |[http://www.mountain-village.co.us/ Town of Mountain Village] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080119143154/http://www.mountain-village.co.us/ |date=2008-01-19 }} |{{sort|1995-03-10|March 10, 1995}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[سان میگیل کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Mountain%20Village.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304001329/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Mountain%20Village.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|161}} |{{change|invert=on|809|801}} |align=right|{{ntsh|248}}238&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>92&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|91}}3.3783&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>8.7498&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|91}}3.3783&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>8.7498&nbsp;km⁻² |align=center|0852550 |align=right|{{coord|37.932377|-107.857854|format=dms}} |- |[[Naturita, Colorado|Naturita]] |[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=285 Town of Naturita] |{{sort|1951-11-30|November 30, 1951}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[مونٹروز کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Naturita.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041454/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Naturita.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|191}} |{{change|invert=on|530|546}} |align=right|{{ntsh|176}}764&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>295&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|190}}0.6872&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.7798&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|191}}0.6872&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.7798&nbsp;km⁻² |align=center|0853120 |align=right|{{coord|38.218554|-108.568286|format=dms}} |- |[[Nederland, Colorado|Nederland]] |[http://www.town.nederland.co.us/ Town of Nederland] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160315020318/http://www.town.nederland.co.us/ |date=2016-03-15 }} |{{sort|1885-11-15|November 15, 1885}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[بولڈر کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Nederland.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041518/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Nederland.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|126}} |{{change|invert=on|1504|1445}} |align=right|{{ntsh|144}}1009&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>389&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|137}}1.4781&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>3.8283&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|50}}0.0694&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.1797&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|135}}1.5475&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>4.0080&nbsp;km⁻² |align=center|0853175 |align=right|{{coord|39.963815|-105.505864|format=dms}} |- |[[New Castle, Colorado|New Castle]] |[http://www.newcastlecolorado.org/ Town of New Castle] |{{sort|1890-03-27|March 27, 1890}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[گارفیلڈ کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/New%20Castle.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041731/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/New%20Castle.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|80}} |{{change|invert=on|4608|4518}} |align=right|{{ntsh|68}}1721&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>665&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|103}}2.6574&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>6.8826&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|66}}0.0325&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0842&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|103}}2.6899&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>6.9669&nbsp;km⁻² |align=center|0853395 |align=right|{{coord|39.578289|-107.526243|format=dms}} |- |[[نارتھگلین، کولوراڈو|Northglenn]] |[http://www.northglenn.org/ City of Northglenn] |{{sort|1969-04-19|April 19, 1969}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[ایڈمز کاؤنٹی، کولوراڈو|Adams County]]<br/>[[ویلڈ کاؤنٹی، کولوراڈو|Weld County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Northglenn.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304002200/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Northglenn.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|21}} |{{change|invert=on|38596|35789}} |align=right|{{ntsh|5}}5098&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1968&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|58}}7.3558&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>19.0514&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|40}}0.0923&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.2391&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|58}}7.4481&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>19.2905&nbsp;km⁻² |align=center|0854330 |align=right|{{coord|39.911166|-104.978840|format=dms}} |- |[[Norwood, Colorado|Norwood]] |[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=140 Town of Norwood] |{{sort|1903-08-20|August 20, 1903}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[سان میگیل کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Norwood.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304023047/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Norwood.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|190}} |{{change|invert=on|554|518}} |align=right|{{ntsh|55}}1869&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>722&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|232}}0.2900&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.7511&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|232}}0.2900&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.7511&nbsp;km⁻² |align=center|0854880 |align=right|{{coord|38.128846|-108.291711|format=dms}} |- |[[Nucla, Colorado|Nucla]] |[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=190 Town of Nucla] |{{sort|1915-03-14|March 14, 1915}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[مونٹروز کاؤنٹی، کولوراڈو|Montrose County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Nucla.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041717/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Nucla.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|173}} |{{change|invert=on|704|711}} |align=right|{{ntsh|149}}963&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>372&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|186}}0.7195&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.8634&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|187}}0.7195&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.8634&nbsp;km⁻² |align=center|0854935 |align=right|{{coord|38.266534|-108.548716|format=dms}} |- |[[Nunn, Colorado|Nunn]] |[http://www.nunncolorado.com/ Town of Nunn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150801212112/http://nunncolorado.com/ |date=2015-08-01 }} |{{sort|1908-03-28|March 28, 1908}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[ویلڈ کاؤنٹی، کولوراڈو|Weld County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Nunn.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304000137/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Nunn.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|201}} |{{change|invert=on|440|416}} |align=right|{{ntsh|257}}140&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>54&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|95}}3.1165&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>8.0717&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|95}}3.1165&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>8.0717&nbsp;km⁻² |align=center|0855045 |align=right|{{coord|40.711917|-104.789804|format=dms}} |- |[[Oak Creek, Colorado|Oak Creek]] |[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=243 Town of Oak Creek] |{{sort|1907-12-26|December 26, 1907}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[راوٹ کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Oak%20Creek.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041634/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Oak%20Creek.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|154}} |{{change|invert=on|892|884}} |align=right|{{ntsh|25}}2545&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>983&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|225}}0.3442&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.8916&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|225}}0.3442&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.8916&nbsp;km⁻² |align=center|0855155 |align=right|{{coord|40.273991|-106.957083|format=dms}} |- |[[Olathe, Colorado|Olathe]] |[http://ci.olathe.co.us/ Town of Olathe] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110813145317/http://ci.olathe.co.us/ |date=2011-08-13 }} |{{sort|1907-10-16|October 16, 1907}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[مونٹروز کاؤنٹی، کولوراڈو|Montrose County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Olathe.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304001908/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Olathe.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|118}} |{{change|invert=on|1804|1849}} |align=right|{{ntsh|114}}1247&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>482&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|139}}1.4509&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>3.7579&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|139}}1.4509&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>3.7579&nbsp;km⁻² |align=center|0855540 |align=right|{{coord|38.608319|-107.982841|format=dms}} |- |[[Olney Springs, Colorado|Olney Springs]] |[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=40 Town of Olney Springs] |{{sort|1912-05-27|May 27, 1912}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[کرولی کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Olney%20Springs.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041607/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Olney%20Springs.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|215}} |{{change|invert=on|334|345}} |align=right|{{ntsh|97}}1363&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>526&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|248}}0.2406&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.6231&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|249}}0.2406&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.6231&nbsp;km⁻² |align=center|0855705 |align=right|{{coord|38.166274|-103.944491|format=dms}} |- |[[Ophir, Colorado|Ophir]] |[http://www.town-ophir.co.gov/ Town of Ophir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080513061640/http://www.town-ophir.co.gov/ |date=2008-05-13 }} |{{sort|1881-99-99|1881}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[سان میگیل کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Ophir.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041859/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Ophir.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|240}} |{{change|invert=on|167|159}} |align=right|{{ntsh|151}}932&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>360&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|258}}0.1759&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.4555&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|258}}0.1759&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.4555&nbsp;km⁻² |align=center|0855870 |align=right|{{coord|37.856840|-107.829023|format=dms}} |- |[[Orchard City, Colorado|Orchard City]] |[http://www.orchardcityco.org/ Town of Orchard City] |{{sort|1912-05-25|May 25, 1912}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[ڈیلٹا کاؤنٹی، کولوراڈو|Delta County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Orchard%20City.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303221338/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Orchard%20City.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{nts|91}} |{{change|invert=on|3025|3119}} |align=right|{{ntsh|244}}268&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>104&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|37}}11.4068&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>29.5435&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|93}}0.0072&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0186&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|37}}11.4140&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>29.5621&nbsp;km⁻² |align=center|0855980 |align=right|{{coord|38.814059|-107.967542|format=dms}} |- |[[Ordway, Colorado|Ordway]] |[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=206 Town of Ordway] |{{sort|1900-09-04|September 4, 1900}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[کرولی کاؤنٹی، کولوراڈو|Crowley County]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Ordway.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041644/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Ordway.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|141}} |{{change|invert=on|1059|1080}} |align=right|{{ntsh|98}}1346&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>520&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|181}}0.7714&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.9980&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|182}}0.7714&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.9980&nbsp;km⁻² |align=center|0856145 |align=right|{{coord|38.220898|-103.756679|format=dms}} |- |[[Otis, Colorado|Otis]] |[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=143 Town of Otis] |{{sort|1917-03-27|March 27, 1917}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[واشنگٹن کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Otis.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304042007/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Otis.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|199}} |{{change|invert=on|468|475}} |align=right|{{ntsh|122}}1145&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>442&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|213}}0.4130&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.0697&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|213}}0.4130&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.0697&nbsp;km⁻² |align=center|0856365 |align=right|{{coord|40.150129|-102.962138|format=dms}} |- |[[Ouray, Colorado|Ouray]] |[http://www.ci.ouray.co.us/ City of Ouray] |{{sort|1884-03-24|March 24, 1884}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[اوریے کاؤنٹی، کولوراڈو]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Ouray.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041639/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Ouray.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|144}} |{{change|invert=on|1021|1000}} |align=right|{{ntsh|120}}1150&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>444&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|169}}0.8809&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.2816&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|169}}0.8809&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.2816&nbsp;km⁻² |align=center|0856420 |align=right|{{coord|38.027430|-107.673580|format=dms}} |- |[[Ovid, Colorado|Ovid]] |[http://www.ovidcolorado.com/ Town of Ovid] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929012129/http://www.ovidcolorado.com/ |date=2007-09-29 }} |{{sort|1925-12-21|December 21, 1925}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[سیڈجویک کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Ovid.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304045323/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Ovid.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|217}} |{{change|invert=on|308|318}} |align=right|{{ntsh|50}}1938&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>748&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|260}}0.1620&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.4197&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|260}}0.1620&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.4197&nbsp;km⁻² |align=center|0856475 |align=right|{{coord|40.960564|-102.388352|format=dms}} |- |[[Pagosa Springs, Colorado|Pagosa Springs]] |[http://www.townofpagosasprings.com/ Town of Pagosa Springs] |{{sort|1891-03-18|March 18, 1891}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[آرچولیٹا کاؤنٹی، کولوراڈو]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Pagosa%20Springs.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041706/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Pagosa%20Springs.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|119}} |{{change|invert=on|1743|1727}} |align=right|{{ntsh|230}}353&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>136&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|72}}4.8708&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>12.6154&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|70}}0.0261&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0675&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|72}}4.8969&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>12.6829&nbsp;km⁻² |align=center|0856860 |align=right|{{coord|37.263604|-107.003530|format=dms}} |- |[[Palisade, Colorado|Palisade]] |[http://www.townofpalisade.org/ Town of Palisade] |{{sort|1904-04-04|April 4, 1904}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[میسا کاؤنٹی، کولوراڈو|Mesa County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Palisade.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304042011/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Palisade.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|97}} |{{change|invert=on|2645|2692}} |align=right|{{ntsh|27}}2436&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>941&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|155}}1.0807&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.7991&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|97}}0.0055&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0143&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|155}}1.0863&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.8134&nbsp;km⁻² |align=center|0856970 |align=right|{{coord|39.107404|-108.359087|format=dms}} |- |[[Palmer Lake, Colorado|Palmer Lake]] |[http://www.ci.palmer-lake.co.us/ Town of Palmer Lake] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050607075623/http://www.ci.palmer-lake.co.us/ |date=2005-06-07 }} |{{sort|1889-03-12|March 12, 1889}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[ایل پاسو کاؤنٹی، کولوراڈو|El Paso County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Palmer%20Lake.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303222842/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Palmer%20Lake.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{nts|100}} |{{change|invert=on|2579|2420}} |align=right|{{ntsh|166}}821&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>317&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|96}}3.0922&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>8.0088&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|73}}0.0216&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0560&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|96}}3.1138&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>8.0647&nbsp;km⁻² |align=center|0857025 |align=right|{{coord|39.113465|-104.899806|format=dms}} |- |[[Paoli, Colorado|Paoli]] |[http://www.dola.colorado.gov/dlg/local_governments/lgov_phillips.html Town of Paoli] |{{sort|1930-08-06|August 6, 1930}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[فلپس کاؤنٹی، کولوراڈو|Phillips County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Paoli.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304023052/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Paoli.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|269}} |{{change|invert=on|33|34}} |align=right|{{ntsh|263}}111&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>43&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|230}}0.3052&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.7905&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|230}}0.3052&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.7905&nbsp;km⁻² |align=center|0857245 |align=right|{{coord|40.612871|-102.472061|format=dms}} |- |[[Paonia, Colorado|Paonia]] |[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=42 Town of Paonia] |{{sort|1902-09-03|September 3, 1902}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[ڈیلٹا کاؤنٹی، کولوراڈو|Delta County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Paonia.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304042257/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Paonia.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|127}} |{{change|invert=on|1413|1451}} |align=right|{{ntsh|75}}1671&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>645&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|171}}0.8584&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.2231&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|171}}0.8584&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.2231&nbsp;km⁻² |align=center|0857300 |align=right|{{coord|38.869824|-107.591433|format=dms}} |- |[[Parachute, Colorado|Parachute]] |[http://www.parachutecolorado.com/ Town of Parachute] |{{sort|1908-04-01|April 1, 1908}}<ref name=Grand_Valley>[[Parachute, Colorado|Parachute]] was incorporated in 1908 as [[Parachute, Colorado|Grand Valley]].</ref> |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[گارفیلڈ کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Parachute.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304042626/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Parachute.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|139}} |{{change|invert=on|1098|1085}} |align=right|{{ntsh|187}}682&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>263&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|132}}1.6081&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>4.1649&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|54}}0.0618&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.1601&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|132}}1.6699&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>4.3250&nbsp;km⁻² |align=center|0857400 |align=right|{{coord|39.450047|-108.055481|format=dms}} |- |[[پارکر، کولوراڈو]] |[http://www.parkeronline.org/ Town of Parker] |{{sort|1981-05-99|May 1981}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[ڈگلس کاؤنٹی، کولوراڈو|Douglas County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Parker.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160312072357/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Parker.pdf |date=2016-03-12 }} |align=center|{{nts|19}} |{{change|invert=on|49857|45297}} |align=right|{{ntsh|33}}2295&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>886&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|22}}21.1821&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>54.8613&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|91}}0.0080&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0208&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|22}}21.1901&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>54.8821&nbsp;km⁻² |align=center|0857630 |align=right|{{coord|39.504167|-104.773173|format=dms}} |- |[[Peetz, Colorado|Peetz]] |[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=148 Town of Peetz] |{{sort|1917-05-17|May 17, 1917}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[لوگن کاؤنٹی، کولوراڈو|Logan County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Peetz.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140903150510/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Peetz.pdf |date=2014-09-03 }} |align=center|{{nts|233}} |{{change|invert=on|237|238}} |align=right|{{ntsh|116}}1196&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>462&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|256}}0.1914&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.4958&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|257}}0.1914&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.4958&nbsp;km⁻² |align=center|0858235 |align=right|{{coord|40.962046|-103.114231|format=dms}} |- |[[Pierce, Colorado|Pierce]] |[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=149 Town of Pierce] |{{sort|1918-08-30|August 30, 1918}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[ویلڈ کاؤنٹی، کولوراڈو|Weld County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Pierce.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041622/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Pierce.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|157}} |{{change|invert=on|871|834}} |align=right|{{ntsh|140}}1031&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>398&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|175}}0.8390&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.1730&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|176}}0.8390&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.1730&nbsp;km⁻² |align=center|0859005 |align=right|{{coord|40.633499|-104.755178|format=dms}} |- |[[Pitkin, Colorado|Pitkin]] |[http://www.pitkincolorado.com/ Town of Pitkin] |{{sort|1880-04-05|April 5, 1880}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[گینیسن کاؤنٹی، کولوراڈو|Gunnison County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Pitkin.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304043943/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Pitkin.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|262}} |{{change|invert=on|67|66}} |align=right|{{ntsh|247}}248&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>96&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|237}}0.2700&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.6992&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|237}}0.2700&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.6992&nbsp;km⁻² |align=center|0859830 |align=right|{{coord|38.608612|-106.516466|format=dms}} |- |[[پلیٹویل، کولوراڈو]] |[http://www.plattevillegov.org/ Town of Platteville] |{{sort|1887-01-01|January 1, 1887}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[ویلڈ کاؤنٹی، کولوراڈو|Weld County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Platteville.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304053034/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Platteville.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|98}} |{{change|invert=on|2608|2485}} |align=right|{{ntsh|157}}894&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>345&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|101}}2.8731&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>7.4413&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|85}}0.0103&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0266&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|101}}2.8834&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>7.4680&nbsp;km⁻² |align=center|0860160 |align=right|{{coord|40.216683|-104.824077|format=dms}} |- |[[Poncha Springs, Colorado|Poncha Springs]] |[http://www.ponchaspringscolorado.us/ Town of Poncha Springs] |{{sort|1880-12-16|December 16, 1880}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[چافی کاؤنٹی، کولوراڈو|Chaffee County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Poncha%20Springs.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304050925/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Poncha%20Springs.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|165}} |{{change|invert=on|764|737}} |align=right|{{ntsh|240}}281&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>109&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|102}}2.7146&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>7.0307&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|102}}2.7146&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>7.0307&nbsp;km⁻² |align=center|0860600 |align=right|{{coord|38.518844|-106.072576|format=dms}} |- |[[Pritchett, Colorado|Pritchett]] |[http://www.sangres.com/colorado/baca/pritchett.htm Town of Pritchett] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924094027/http://www.sangres.com/colorado/baca/pritchett.htm |date=2015-09-24 }} |{{sort|1923-99-99|1923}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[بیکا کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Pritchett.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303235719/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Pritchett.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{nts|247}} |{{change|invert=on|136|140}} |align=right|{{ntsh|197}}588&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>227&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|251}}0.2330&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.6036&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|252}}0.2330&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.6036&nbsp;km⁻² |align=center|0861315 |align=right|{{coord|37.370009|-102.858749|format=dms}} |- |[[پوابلو، کولوراڈو]] |[http://www.pueblo.us/ City of Pueblo] |{{sort|1885-11-15|November 15, 1885}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[پوابلو کاؤنٹی، کولوراڈو|Pueblo County]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Pueblo.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160312121456/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Pueblo.pdf |date=2016-03-12 }} |align=center|{{nts|9}} |{{change|invert=on|108423|106595}} |align=right|{{ntsh|44}}2020&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>780&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|5}}53.5917&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>138.8020&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|11}}0.7852&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.0337&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|5}}54.3770&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>140.8357&nbsp;km⁻² |align=center|0862000 |align=right|{{coord|38.269934|-104.612294|format=dms}} |- |[[Ramah, Colorado|Ramah]] |[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=227 Town of Ramah] |{{sort|1927-07-18|July 18, 1927}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[ایل پاسو کاؤنٹی، کولوراڈو|El Paso County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Ramah.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304001059/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Ramah.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|249}} |{{change|invert=on|127|123}} |align=right|{{ntsh|210}}517&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>200&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|243}}0.2454&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.6356&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|245}}0.2454&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.6356&nbsp;km⁻² |align=center|0862660 |align=right|{{coord|39.122238|-104.167334|format=dms}} |- |[[Rangely, Colorado|Rangely]] |[http://www.rangely.com/ Town of Rangely] |{{sort|1946-08-27|August 27, 1946}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[ریو بلانکو کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Rangely.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041603/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Rangely.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|104}} |{{change|invert=on|2430|2365}} |align=right|{{ntsh|200}}586&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>226&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|81}}4.1505&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>10.7496&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|81}}4.1505&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>10.7496&nbsp;km⁻² |align=center|0862880 |align=right|{{coord|40.095177|-108.756740|format=dms}} |- |[[Raymer, Colorado|Raymer]]<ref name=Raymer>[[Raymer, Colorado|Raymer]] is served by the [[New Raymer, Colorado|New Raymer]] [[United States Postal Service|Post Office]].</ref> |[http://www.dola.colorado.gov/dlg/local_governments/lgov_weld.html Town of Raymer] |{{sort|1919-99-99|1919}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[ویلڈ کاؤنٹی، کولوراڈو|Weld County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Raymer.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041810/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Raymer.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|258}} |{{change|invert=on|102|96}} |align=right|{{ntsh|258}}139&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>54&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|187}}0.7188&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.8616&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|188}}0.7188&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.8616&nbsp;km⁻² |align=center|0863045 |align=right|{{coord|40.607758|-103.844329|format=dms}} |- |[[Red Cliff, Colorado|Red Cliff]] |[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=283 Town of Red Cliff] |{{sort|1880-12-18|December 18, 1880}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[ایگل کاؤنٹی، کولوراڈو|Eagle County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Red%20Cliff.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041934/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Red%20Cliff.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|222}} |{{change|invert=on|270|267}} |align=right|{{ntsh|128}}1120&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>433&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|249}}0.2348&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.6080&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|250}}0.2348&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.6080&nbsp;km⁻² |align=center|0863265 |align=right|{{coord|39.509143|-106.370030|format=dms}} |- |[[Rico, Colorado|Rico]] |[http://www.ricocolorado.org/gov/frame_gov.html Town of Rico] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160308195759/http://www.ricocolorado.org/gov/frame_gov.html |date=2016-03-08 }} |{{sort|1880-02-25|February 25, 1880}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[ڈولوریس کاؤنٹی، کولوراڈو|Dolores County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Rico.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041524/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Rico.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|226}} |{{change|invert=on|256|265}} |align=right|{{ntsh|232}}346&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>134&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|183}}0.7567&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.9599&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|184}}0.7567&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.9599&nbsp;km⁻² |align=center|0864090 |align=right|{{coord|37.688569|-108.031434|format=dms}} |- |[[Ridgway, Colorado|Ridgway]] |[http://www.town.ridgway.co.us/ Town of Ridgway] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160402215702/http://www.town.ridgway.co.us/ |date=2016-04-02 }} |{{sort|1891-04-02|April 2, 1891}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[اوریے کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Ridgway.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304083338/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Ridgway.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|147}} |{{change|invert=on|953|924}} |align=right|{{ntsh|227}}399&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>154&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|113}}2.3350&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>6.0475&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|114}}2.3350&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>6.0475&nbsp;km⁻² |align=center|0864200 |align=right|{{coord|38.159128|-107.753111|format=dms}} |- |[[Rifle, Colorado|Rifle]] |[http://www.rifleco.org/ City of Rifle] |{{sort|1905-08-18|August 18, 1905}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[گارفیلڈ کاؤنٹی، کولوراڈو|Garfield County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Rifle.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041819/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Rifle.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|49}} |{{change|invert=on|9488|9172}} |align=right|{{ntsh|96}}1367&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>528&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|59}}6.9404&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>17.9755&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|53}}0.0629&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.1628&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|59}}7.0033&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>18.1384&nbsp;km⁻² |align=center|0864255 |align=right|{{coord|39.537565|-107.770345|format=dms}} |- |[[Rockvale, Colorado|Rockvale]] |[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=156 Town of Rockvale] |{{sort|1886-09-30|September 30, 1886}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[فریمونٹ کاؤنٹی، کولوراڈو|Fremont County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Rockvale.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303233239/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Rockvale.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{nts|194}} |{{change|invert=on|498|487}} |align=right|{{ntsh|246}}260&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>101&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|125}}1.9169&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>4.9648&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|126}}1.9169&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>4.9648&nbsp;km⁻² |align=center|0864970 |align=right|{{coord|38.364713|-105.164779|format=dms}} |- |[[Rocky Ford, Colorado|Rocky Ford]] |[http://www.rockyfordcolo.com/ City of Rocky Ford] |{{sort|1887-08-19|August 19, 1887}} |[[#Statutory city|statutory city]] |[[اوٹیرو کاؤنٹی، کولوراڈو|Otero County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Rocky%20Ford.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304002734/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Rocky%20Ford.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|87}} |{{change|invert=on|3873|3957}} |align=right|{{ntsh|28}}2355&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>909&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|130}}1.6608&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>4.3014&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|81}}0.0140&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0362&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|131}}1.6748&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>4.3376&nbsp;km⁻² |align=center|0865190 |align=right|{{coord|38.050212|-103.722672|format=dms}} |- |[[Romeo, Colorado|Romeo]] |[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=222 Town of Romeo] |{{sort|1923-09-04|September 4, 1923}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[کنیہوز کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Romeo.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041440/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Romeo.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|208}} |{{change|invert=on|394|404}} |align=right|{{ntsh|70}}1715&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>662&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|250}}0.2332&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.6041&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|251}}0.2332&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.6041&nbsp;km⁻² |align=center|0865740 |align=right|{{coord|37.171819|-105.985414|format=dms}} |- |[[Rye, Colorado|Rye]] |[https://web.archive.org/web/20120305100716/http://www.colorado.com/Rye.aspx Town of Rye] |{{sort|1937-11-22|November 22, 1937}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[پوابلو کاؤنٹی، کولوراڈو|Pueblo County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Rye.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304000652/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Rye.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|241}} |{{change|invert=on|154|153}} |align=right|{{ntsh|80}}1588&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>613&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|267}}0.0951&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.2462&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|267}}0.0951&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.2462&nbsp;km⁻² |align=center|0866895 |align=right|{{coord|37.921281|-104.932135|format=dms}} |- |[[سگاچے، کولوراڈو]]<ref name=Saguache>Saguache is {{IPAc-en|s|ə|ˈ|w|ɒ|tʃ}}. This name comes from a [[Ute language]] word meaning "sand dunes". The [[ہسپانوی زبان]] version of this name is usually spelled ''Saguache'', while the [[انگریزی زبان]] version is usually spelled ''Sawatch''.</ref> |[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=158 Town of Saguache]<ref name=Saguache/> |{{sort|1891-08-13|August 13, 1891}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[ساواچ کاؤنٹی، کولوراڈو|Saguache County]]<ref name=County_Seat/><ref name=Saguache/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Saguache.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303233743/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Saguache.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{nts|197}} |{{change|invert=on|480|485}} |align=right|{{ntsh|115}}1215&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>469&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|215}}0.3985&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.0321&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|215}}0.3985&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.0321&nbsp;km⁻² |align=center|0867005 |align=right|{{coord|38.086247|-106.140876|format=dms}} |- |[[سالیڈا، کولوراڈو|Salida]] |[http://www.cityofsalida.com/ City of Salida] |{{sort|1891-03-23|March 23, 1891}} |[[#Statutory city|statutory city]] |[[چافی کاؤنٹی، کولوراڈو|Chaffee County]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Salida.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304042811/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Salida.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|72}} |{{change|invert=on|5406|5236}} |align=right|{{ntsh|41}}2094&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>809&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|106}}2.5829&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>6.6896&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|107}}2.5829&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>6.6896&nbsp;km⁻² |align=center|0867280 |align=right|{{coord|38.530275|-105.998784|format=dms}} |- |[[San Luis, Colorado|San Luis]] |[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=160 Town of San Luis] |{{sort|1885-99-99|1885}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[کوسٹیلا کاؤنٹی، کولوراڈو|Costilla County]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/San%20Luis.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304003217/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/San%20Luis.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|182}} |{{change|invert=on|622|629}} |align=right|{{ntsh|130}}1108&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>428&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|200}}0.5595&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.4490&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|200}}0.5595&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.4490&nbsp;km⁻² |align=center|0868105 |align=right|{{coord|37.202341|-105.422469|format=dms}} |- |[[Sanford, Colorado|Sanford]] |[http://www.dola.colorado.gov/dlg/local_governments/lgov_conejos.html Town of Sanford] |{{sort|1907-04-09|April 9, 1907}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[کنیہوز کاؤنٹی، کولوراڈو|Conejos County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Sanford.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304042955/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Sanford.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|158}} |{{change|invert=on|870|879}} |align=right|{{ntsh|196}}594&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>229&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|138}}1.4645&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>3.7931&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|138}}1.4645&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>3.7931&nbsp;km⁻² |align=center|0867830 |align=right|{{coord|37.257425|-105.900741|format=dms}} |- |[[Sawpit, Colorado|Sawpit]]<ref name=Sawpit>[[Sawpit, Colorado|Sawpit]] is served by the [[Placerville, Colorado|Placerville]] [[United States Postal Service|Post Office]].</ref> |[http://www.dola.colorado.gov/dlg/local_governments/lgov_san_miguel.html Town of Sawpit] |{{sort|1896-99-99|1896}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[سان میگیل کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Sawpit.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304042940/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Sawpit.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|267}} |{{change|invert=on|42|40}} |align=right|{{ntsh|100}}1333&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>515&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|271}}0.0307&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0796&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|271}}0.0307&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0796&nbsp;km⁻² |align=center|0868655 |align=right|{{coord|37.994621|-108.001189|format=dms}} |- |[[Sedgwick, Colorado|Sedgwick]] |[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=271 Town of Sedgwick] |{{sort|1918-01-28|January 28, 1918}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[سیڈجویک کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Sedgwick.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304042920/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Sedgwick.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|243}} |{{change|invert=on|145|146}} |align=right|{{ntsh|222}}425&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>164&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|228}}0.3338&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.8647&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|228}}0.3338&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.8647&nbsp;km⁻² |align=center|0868930 |align=right|{{coord|40.935068|-102.525674|format=dms}} |- |[[Seibert, Colorado|Seibert]] |[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=161 Town of Seibert] |{{sort|1917-06-21|June 21, 1917}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[کٹ کارسن کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Seibert.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303222953/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Seibert.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{nts|235}} |{{change|invert=on|218|181}} |align=right|{{ntsh|209}}525&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>203&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|226}}0.3428&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.8880&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|226}}0.3428&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.8880&nbsp;km⁻² |align=center|0869040 |align=right|{{coord|39.297967|-102.869524|format=dms}} |- |[[Severance, Colorado|Severance]] |[http://www.townofseverance.org/ Town of Severance] |{{sort|1920-11-20|November 20, 1920}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[ویلڈ کاؤنٹی، کولوراڈو|Weld County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Severance.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304003406/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Severance.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|90}} |{{change|invert=on|3525|3165}} |align=right|{{ntsh|204}}555&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>214&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|66}}6.1160&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>15.8404&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|39}}0.0963&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.2495&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|66}}6.2123&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>16.0899&nbsp;km⁻² |align=center|0869150 |align=right|{{coord|40.539441|-104.870121|format=dms}} |- |[[Sheridan, Colorado|Sheridan]] |[http://www.ci.sheridan.co.us/ City of Sheridan] |{{sort|1890-04-01|April 1, 1890}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[آریپاہو کاؤنٹی، کولوراڈو|Arapahoe County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Sheridan.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041727/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Sheridan.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|69}} |{{change|invert=on|5949|5664}} |align=right|{{ntsh|23}}2644&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1021&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|115}}2.2220&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>5.7549&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|52}}0.0665&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.1723&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|115}}2.2885&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>5.9273&nbsp;km⁻² |align=center|0869700 |align=right|{{coord|39.647757|-105.017457|format=dms}} |- |[[Sheridan Lake, Colorado|Sheridan Lake]] |[http://www.kcedfonline.org/sheridanlake.htm Town of Sheridan Lake] |{{sort|1951-06-11|June 11, 1951}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[کآئیووا کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Sheridan%20Lake.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041711/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Sheridan%20Lake.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|259}} |{{change|invert=on|88|88}} |align=right|{{ntsh|238}}284&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>110&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|229}}0.3171&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.8212&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|229}}0.3171&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.8212&nbsp;km⁻² |align=center|0869645 |align=right|{{coord|38.466677|-102.294142|format=dms}} |- |[[Silt, Colorado|Silt]] |[http://www.townofsilt.org/ Town of Silt] |{{sort|1915-05-19|May 19, 1915}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[گارفیلڈ کاؤنٹی، کولوراڈو|Garfield County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Silt.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304000728/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Silt.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|92}} |{{change|invert=on|3007|2930}} |align=right|{{ntsh|60}}1762&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>680&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|128}}1.6915&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>4.3809&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|59}}0.0456&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.1181&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|130}}1.7371&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>4.4990&nbsp;km⁻² |align=center|0870195 |align=right|{{coord|39.547648|-107.654073|format=dms}} |- |[[Silver Cliff, Colorado|Silver Cliff]] |[http://silvercliffco.com/ Town of Silver Cliff] |{{sort|1879-02-10|February 10, 1879}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[کیسٹر کاؤنٹی، کولوراڈو|Custer County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Silver%20Cliff.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041508/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Silver%20Cliff.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|186}} |{{change|invert=on|584|587}} |align=right|{{ntsh|270}}37&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>14&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|27}}15.4639&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>40.0514&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|111}}0.0017&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0044&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|27}}15.4656&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>40.0558&nbsp;km⁻² |align=center|0870250 |align=right|{{coord|38.129203|-105.399189|format=dms}} |- |[[Silver Plume, Colorado|Silver Plume]] |[http://www.townofsilverplume.org/ Town of Silver Plume] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120615180352/http://www.townofsilverplume.org/ |date=2012-06-15 }} |{{sort|1880-09-24|September 24, 1880}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[کلئیر کریک کاؤنٹی، کولوراڈو|Clear Creek County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Silver%20Plume.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041648/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Silver%20Plume.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|239}} |{{change|invert=on|172|170}} |align=right|{{ntsh|191}}642&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>248&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|239}}0.2586&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.6697&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|105}}0.0026&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0068&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|239}}0.2612&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.6765&nbsp;km⁻² |align=center|0870360 |align=right|{{coord|39.695445|-105.726666|format=dms}} |- |[[Silverthorne, Colorado|Silverthorne]] |[http://www.silverthorne.org/ Town of Silverthorne] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160129154446/http://www.silverthorne.org/ |date=2016-01-29 }} |{{sort|1967-09-05|September 5, 1967}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[سمٹ کاؤنٹی، کولوراڈو|Summit County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Silverthorne.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304023103/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Silverthorne.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|83}} |{{change|invert=on|4271|3887}} |align=right|{{ntsh|143}}1012&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>391&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|82}}3.9738&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>10.2920&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|56}}0.0568&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.1472&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|82}}4.0306&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>10.4392&nbsp;km⁻² |align=center|0870525 |align=right|{{coord|39.654012|-106.092443|format=dms}} |- |[[Silverton, Colorado|Silverton]] |[http://www.silverton.co.us/ Town of Silverton] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200913023446/http://www.silverton.co.us/ |date=2020-09-13 }} |{{sort|1885-11-15|November 15, 1885}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[سان خوان کاؤنٹی، کولوراڈو|San Juan County]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Silverton.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041411/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Silverton.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|179}} |{{change|invert=on|655|637}} |align=right|{{ntsh|180}}742&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>287&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|173}}0.8474&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.1947&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|173}}0.8474&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.1947&nbsp;km⁻² |align=center|0870580 |align=right|{{coord|37.811092|-107.664643|format=dms}} |- |[[Simla, Colorado|Simla]] |[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=46 Town of Simla] |{{sort|1913-01-15|January 15, 1913}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[ایلبرٹ کاؤنٹی، کولوراڈو|Elbert County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Simla.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140903150547/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Simla.pdf |date=2014-09-03 }} |align=center|{{nts|181}} |{{change|invert=on|627|618}} |align=right|{{ntsh|132}}1099&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>424&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|199}}0.5677&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.4703&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|199}}0.5677&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.4703&nbsp;km⁻² |align=center|0870635 |align=right|{{coord|39.141051|-104.081754|format=dms}} |- |[[Snowmass Village, Colorado|Snowmass Village]] |[http://www.tosv.com/ Town of Snowmass Village] |{{sort|1977-99-99|1977}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[پٹکن کاؤنٹی، کولوراڈو|Pitkin County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Snowmass%20Village.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303223837/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Snowmass%20Village.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{nts|94}} |{{change|invert=on|2898|2826}} |align=right|{{ntsh|264}}105&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>40&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|17}}27.3167&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>70.7498&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|47}}0.0820&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.2123&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|18}}27.3986&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>70.9621&nbsp;km⁻² |align=center|0871755 |align=right|{{coord|39.216872|-106.943974|format=dms}} |- |[[South Fork, Colorado|South Fork]] |[http://www.southfork.org/community/government.php Town of South Fork] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100803042517/http://www.southfork.org/community/government.php |date=2010-08-03 }} |{{sort|1992-05-19|May 19, 1992}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[ریو گرینڈے کاؤنٹی، کولوراڈو|Rio Grande County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/South%20Fork.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304083357/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/South%20Fork.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|212}} |{{change|invert=on|364|386}} |align=right|{{ntsh|256}}150&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>58&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|109}}2.4754&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>6.4112&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|116}}0.0009&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0023&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|109}}2.4763&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>6.4136&nbsp;km⁻² |align=center|0872395 |align=right|{{coord|37.669186|-106.642851|format=dms}} |- |[[Springfield, Colorado|Springfield]] |[http://www.springfieldcolorado.com/ Town of Springfield] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160406224452/http://www.springfieldcolorado.com/ |date=2016-04-06 }} |{{sort|1889-01-16|January 16, 1889}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[بیکا کاؤنٹی، کولوراڈو]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Springfield.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304000336/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Springfield.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|128}} |{{change|invert=on|1405|1451}} |align=right|{{ntsh|113}}1260&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>486&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|153}}1.1263&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.9172&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|153}}1.1263&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.9172&nbsp;km⁻² |align=center|0873330 |align=right|{{coord|37.404915|-102.618898|format=dms}} |- |[[Starkville, Colorado|Starkville]] |[http://www.dola.colorado.gov/dlg/local_governments/lgov_las_animas.html Town of Starkville] |{{sort|1954-03-02|March 2, 1954}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[لاس انیماس کاؤنٹی، کولوراڈو|Las Animas County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Starkville.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304035958/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Starkville.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|266}} |{{change|invert=on|53|59}} |align=right|{{ntsh|178}}755&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>291&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|270}}0.0729&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.1888&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|270}}0.0729&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.1888&nbsp;km⁻² |align=center|0873715 |align=right|{{coord|37.116820|-104.523298|format=dms}} |- |[[سٹیمبوٹ سپرنگز، کولوراڈو|Steamboat Springs]] |[http://steamboatsprings.net/ City of Steamboat Springs] |{{sort|1900-07-19|July 19, 1900}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[راوٹ کاؤنٹی، کولوراڈو|Routt County]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Steamboat%20Springs.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041638/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Steamboat%20Springs.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|41}} |{{change|invert=on|12260|12088}} |align=right|{{ntsh|117}}1192&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>460&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|41}}10.1468&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>26.2800&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|82}}0.0129&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0334&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|41}}10.1597&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>26.3134&nbsp;km⁻² |align=center|0873825 |align=right|{{coord|40.475587|-106.822935|format=dms}} |- |[[سٹرلنگ، کولوراڈو]] |[http://www.sterlingcolo.com/ City of Sterling] |{{sort|1884-12-03|December 3, 1884}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[لوگن کاؤنٹی، کولوراڈو|Logan County]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Sterling.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041622/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Sterling.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|36}} |{{change|invert=on|14629|14777}} |align=right|{{ntsh|53}}1923&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>743&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|56}}7.6098&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>19.7092&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|56}}7.6098&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>19.7092&nbsp;km⁻² |align=center|0873935 |align=right|{{coord|40.620706|-103.191867|format=dms}} |- |[[Stratton, Colorado|Stratton]] |[http://www.strattoncolorado.com/ Town of Stratton] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20010720092629/http://www.strattoncolorado.com/ |date=2001-07-20 }} |{{sort|1917-04-15|April 15, 1917}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[کٹ کارسن کاؤنٹی، کولوراڈو|Kit Carson County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Stratton.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041810/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Stratton.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|177}} |{{change|invert=on|663|658}} |align=right|{{ntsh|108}}1293&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>499&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|205}}0.5137&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.3305&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|205}}0.5137&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.3305&nbsp;km⁻² |align=center|0874485 |align=right|{{coord|39.302883|-102.603473|format=dms}} |- |[[Sugar City, Colorado|Sugar City]] |[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=297 Town of Sugar City] |{{sort|1900-07-02|July 2, 1900}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[کرولی کاؤنٹی، کولوراڈو|Crowley County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Sugar%20City.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304045510/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Sugar%20City.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|228}} |{{change|invert=on|253|258}} |align=right|{{ntsh|192}}637&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>246&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|219}}0.3849&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.9968&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|219}}0.3849&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.9968&nbsp;km⁻² |align=center|0874815 |align=right|{{coord|38.232773|-103.663312|format=dms}} |- |[[سپیریئر، کولوراڈو]] |[http://www.townofsuperior.com/ Town of Superior] |{{sort|1904-06-10|June 10, 1904}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[بولڈر کاؤنٹی، کولوراڈو]]<br/>[[جیفرسن کاؤنٹی، کولوراڈو|Jefferson County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Superior.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304023107/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Superior.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|39}} |{{change|invert=on|12855|12483}} |align=right|{{ntsh|16}}3240&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1251&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|83}}3.9705&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>10.2835&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|60}}0.0406&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.1052&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|83}}4.0111&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>10.3887&nbsp;km⁻² |align=center|0875640 |align=right|{{coord|39.931190|-105.159085|format=dms}} |- |[[Swink, Colorado|Swink]] |[http://www.swinkcolorado.com/ Town of Swink] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090529053023/http://www.swinkcolorado.com/ |date=2009-05-29 }} |{{sort|1906-06-06|June 6, 1906}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[اوٹیرو کاؤنٹی، کولوراڈو|Otero County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Swink.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041755/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Swink.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|183}} |{{change|invert=on|602|617}} |align=right|{{ntsh|32}}2307&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>891&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|238}}0.2644&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.6847&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|238}}0.2644&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.6847&nbsp;km⁻² |align=center|0875970 |align=right|{{coord|38.014148|-103.628163|format=dms}} |- |[[Telluride, Colorado|Telluride]] |[http://www.telluride-co.gov/ Town of Telluride] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160403080857/http://www.telluride-co.gov/ |date=2016-04-03 }} |{{sort|1887-02-10|February 10, 1887}}<ref name=Columbia>[[Telluride, Colorado|Telluride]] was incorporated in 1887 as [[Telluride, Colorado#History|Columbia]].</ref> |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[سان میگیل کاؤنٹی، کولوراڈو|San Miguel County]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Telluride.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304042033/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Telluride.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|107}} |{{change|invert=on|2369|2325}} |align=right|{{ntsh|136}}1062&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>410&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|118}}2.1832&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>5.6545&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|119}}2.1832&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>5.6545&nbsp;km⁻² |align=center|0876795 |align=right|{{coord|37.939664|-107.817888|format=dms}} |- |[[تھورن ٹن، کولوراڈو|Thornton]] |[http://www.cityofthornton.net/ City of Thornton] |{{sort|1956-06-12|June 12, 1956}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[ایڈمز کاؤنٹی، کولوراڈو|Adams County]]<br/>[[ویلڈ کاؤنٹی، کولوراڈو|Weld County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Thornton.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303224119/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Thornton.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{nts|6}} |{{change|invert=on|130307|118772}} |align=right|{{ntsh|10}}3628&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1401&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|10}}35.1056&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>90.9232&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|8}}1.0541&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>2.7300&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|10}}36.1597&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>93.6532&nbsp;km⁻² |align=center|0877290 |align=right|{{coord|39.919420|-104.942808|format=dms}} |- |[[Timnath, Colorado|Timnath]] |[http://www.timnathcolorado.org/ Town of Timnath] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20021024093514/http://www.timnathcolorado.org/ |date=2002-10-24 }} |{{sort|1920-07-06|July 6, 1920}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[لیمیمر کاؤنٹی، کولوراڈو|Larimer County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Timnath.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041947/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Timnath.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|114}} |{{change|invert=on|1983|625}} |align=right|{{ntsh|236}}320&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>124&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|73}}4.8220&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>12.4890&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|77}}0.0168&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0435&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|73}}4.8388&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>12.5325&nbsp;km⁻² |align=center|0877510 |align=right|{{coord|40.533090|-104.961193|format=dms}} |- |[[ٹرینیڈاڈ، کولوراڈو|Trinidad]] |[http://www.historictrinidad.com/city/ City of Trinidad] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111002155601/http://www.historictrinidad.com/city/ |date=2011-10-02 }} |{{sort|1879-12-30|December 30, 1879}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[لاس انیماس کاؤنٹی، کولوراڈو|Las Animas County]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Trinidad.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304054527/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Trinidad.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|53}} |{{change|invert=on|8193|9096}} |align=right|{{ntsh|154}}913&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>352&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|47}}9.2756&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>24.0238&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|119}}0.0004&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0010&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|47}}9.2760&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>24.0248&nbsp;km⁻² |align=center|0878610 |align=right|{{coord|37.173157|-104.490326|format=dms}} |- |[[Two Buttes, Colorado|Two Buttes]] |[https://web.archive.org/web/20110928100005/http://www.colorado.com/TwoButtes.aspx Town of Two Buttes] |{{sort|1911-10-19|October 19, 1911}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[بیکا کاؤنٹی، کولوراڈو|Baca County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Two%20Buttes.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041803/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Two%20Buttes.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|267}} |{{change|invert=on|42|43}} |align=right|{{ntsh|255}}169&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>65&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|242}}0.2480&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.6422&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|243}}0.2480&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.6422&nbsp;km⁻² |align=center|0879270 |align=right|{{coord|37.560664|-102.396556|format=dms}} |- |[[ویل، کولوراڈو]] |[http://www.vailgov.com/ Town of Vail] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111026064921/http://www.vailgov.com/ |date=2011-10-26 }} |{{sort|1966-99-99|1966}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[ایگل کاؤنٹی، کولوراڈو|Eagle County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Vail.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041627/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Vail.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|73}} |{{change|invert=on|5328|5305}} |align=right|{{ntsh|124}}1137&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>439&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|75}}4.6711&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>12.0981&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|79}}0.0154&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0400&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|75}}4.6865&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>12.1381&nbsp;km⁻² |align=center|0880040 |align=right|{{coord|39.637527|-106.364526|format=dms}} |- |[[Victor, Colorado|Victor]] |[http://www.victorcolorado.com/cityofvictor.htm City of Victor] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121030091929/http://www.victorcolorado.com/cityofvictor.htm |date=2012-10-30 }} |{{sort|1894-07-16|July 16, 1894}} |[[#Statutory city|statutory city]] |[[ٹیلر کاؤنٹی، کولوراڈو]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Victor.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304035256/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Victor.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|206}} |{{change|invert=on|400|397}} |align=right|{{ntsh|87}}1458&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>563&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|236}}0.2701&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.6997&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|236}}0.2701&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.6997&nbsp;km⁻² |align=center|0880865 |align=right|{{coord|38.709004|-105.141855|format=dms}} |- |[[Vilas, Colorado|Vilas]] |[http://www.dola.colorado.gov/dlg/local_governments/lgov_baca.html Town of Vilas] |{{sort|1888-06-25|June 25, 1888}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[بیکا کاؤنٹی، کولوراڈو|Baca County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Vilas.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041854/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Vilas.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|253}} |{{change|invert=on|110|114}} |align=right|{{ntsh|159}}876&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>338&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|265}}0.1278&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.3311&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|265}}0.1278&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.3311&nbsp;km⁻² |align=center|0881030 |align=right|{{coord|37.373664|-102.447416|format=dms}} |- |[[Vona, Colorado|Vona]] |[http://www.dola.colorado.gov/dlg/local_governments/lgov_kit_carson.html Town of Vona] |{{sort|1919-08-09|August 9, 1919}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[کٹ کارسن کاؤنٹی، کولوراڈو|Kit Carson County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Vona.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304042639/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Vona.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|255}} |{{change|invert=on|107|106}} |align=right|{{ntsh|213}}488&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>188&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|253}}0.2213&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.5732&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|254}}0.2213&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.5732&nbsp;km⁻² |align=center|0881690 |align=right|{{coord|39.302119|-102.743352|format=dms}} |- |[[Walden, Colorado|Walden]] |[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=230 Town of Walden] |{{sort|1890-12-02|December 2, 1890}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[جیکسن کاؤنٹی، کولوراڈو]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Walden.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041649/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Walden.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|184}} |{{change|invert=on|601|608}} |align=right|{{ntsh|61}}1760&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>680&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|227}}0.3352&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.8683&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|227}}0.3352&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.8683&nbsp;km⁻² |align=center|0882130 |align=right|{{coord|40.731584|-106.281336|format=dms}} |- |[[Walsenburg, Colorado|Walsenburg]] |[http://www.cityofwalsenburg.com/ City of Walsenburg]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151206220338/http://www.cityofwalsenburg.com/ |date=2015-12-06 }} |{{sort|1873-06-16|June 16, 1873}} |[[#Statutory city|statutory city]] |[[ہوئیرفانو کاؤنٹی، کولوراڈو|Huerfano County]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Walsenburg.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304023113/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Walsenburg.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|95}} |{{change|invert=on|2896|3068}} |align=right|{{ntsh|148}}979&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>378&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|100}}2.9898&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>7.7435&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|100}}2.9898&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>7.7435&nbsp;km⁻² |align=center|0882350 |align=right|{{coord|37.630598|-104.781719|format=dms}} |- |[[Walsh, Colorado|Walsh]] |[http://www.dola.colorado.gov/dlg/local_governments/lgov_baca.html Town of Walsh] |{{sort|1928-07-19|July 19, 1928}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[بیکا کاؤنٹی، کولوراڈو|Baca County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Walsh.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303224446/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Walsh.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{nts|192}} |{{change|invert=on|524|546}} |align=right|{{ntsh|119}}1178&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>455&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|209}}0.4473&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.1584&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|209}}0.4473&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.1584&nbsp;km⁻² |align=center|0882460 |align=right|{{coord|37.386107|-102.279933|format=dms}} |- |[[وارڈ، کولوراڈو|Ward]] |[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=226 Town of Ward] |{{sort|1896-06-09|June 9, 1896}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[بولڈر کاؤنٹی، کولوراڈو|Boulder County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Ward.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303223013/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Ward.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{nts|241}} |{{change|invert=on|154|150}} |align=right|{{ntsh|243}}270&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>104&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|198}}0.5731&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.4844&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|114}}0.0014&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0035&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|198}}0.5745&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1.4879&nbsp;km⁻² |align=center|0882735 |align=right|{{coord|40.073201|-105.515621|format=dms}} |- |[[Wellington, Colorado|Wellington]] |[http://www.townofwellington.com/ Town of Wellington] |{{sort|1905-11-10|November 10, 1905}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[لیمیمر کاؤنٹی، کولوراڈو|Larimer County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Wellington.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303221706/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Wellington.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{nts|57}} |{{change|invert=on|7185|6289}} |align=right|{{ntsh|45}}1999&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>772&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|92}}3.3645&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>8.7140&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|99}}0.0047&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0123&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|92}}3.3693&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>8.7263&nbsp;km⁻² |align=center|0883230 |align=right|{{coord|40.699366|-105.005825|format=dms}} |- |[[Westcliffe, Colorado|Westcliffe]] |[http://www.townofwestcliffe.com/ Town of Westcliffe] |{{sort|1887-11-21|November 21, 1887}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[کیسٹر کاؤنٹی، کولوراڈو|Custer County]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Westcliffe.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304043406/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Westcliffe.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|188}} |{{change|invert=on|572|568}} |align=right|{{ntsh|216}}457&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>177&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|150}}1.2351&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>3.1990&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|112}}0.0016&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0042&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|150}}1.2367&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>3.2032&nbsp;km⁻² |align=center|0883450 |align=right|{{coord|38.134203|-105.465306|format=dms}} |- |[[ویسٹ منسٹر، کولوراڈو|Westminster]] |[https://web.archive.org/web/20060111220035/http://www.ci.westminster.co.us/ City of Westminster] |{{sort|1911-05-24|May 24, 1911}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[ایڈمز کاؤنٹی، کولوراڈو|Adams County]]<br/>[[جیفرسن کاؤنٹی، کولوراڈو|Jefferson County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Westminster.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041909/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Westminster.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|8}} |{{change|invert=on|112090|106114}} |align=right|{{ntsh|11}}3502&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1352&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|15}}31.6761&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>82.0407&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|1}}2.2765&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>5.8961&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|13}}33.9526&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>87.9368&nbsp;km⁻² |align=center|0883835 |align=right|{{coord|39.882190|-105.064426|format=dms}} |- |[[ویٹ ریج، کولوراڈو|Wheat Ridge]] |[http://www.ci.wheatridge.co.us/ City of Wheat Ridge] |{{sort|1969-08-20|August 20, 1969}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[جیفرسن کاؤنٹی، کولوراڈو|Jefferson County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Wheat%20Ridge.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303223849/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Wheat%20Ridge.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{nts|24}} |{{change|invert=on|31034|30166}} |align=right|{{ntsh|14}}3301&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>1274&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|45}}9.3671&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>24.2606&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|22}}0.2458&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.6367&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|44}}9.6129&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>24.8974&nbsp;km⁻² |align=center|0884440 |align=right|{{coord|39.772675|-105.104801|format=dms}} |- |[[Wiggins, Colorado|Wiggins]] |[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=64 Town of Wiggins] |{{sort|1974-10-11|October 11, 1974}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[مورگن کاؤنٹی، کولوراڈو|Morgan County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Wiggins.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304045424/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Wiggins.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|153}} |{{change|invert=on|895|893}} |align=right|{{ntsh|188}}678&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>262&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|143}}1.3265&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>3.4355&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|100}}0.0044&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0113&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|143}}1.3308&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>3.4468&nbsp;km⁻² |align=center|0884770 |align=right|{{coord|40.226588|-104.073498|format=dms}} |- |[[Wiley, Colorado|Wiley]] |[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=242 Town of Wiley] |{{sort|1909-01-28|January 28, 1909}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[پراورز کاؤنٹی، کولوراڈو|Prowers County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Wiley.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140903150627/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Wiley.pdf |date=2014-09-03 }} |align=center|{{nts|209}} |{{change|invert=on|387|405}} |align=right|{{ntsh|105}}1298&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>501&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|231}}0.3051&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.7902&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|231}}0.3051&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.7902&nbsp;km⁻² |align=center|0885045 |align=right|{{coord|38.155356|-102.719248|format=dms}} |- |[[ویلمزبرگ، کولوراڈو|Williamsburg]]<ref name=Williamsburg>[[ویلمزبرگ، کولوراڈو|Williamsburg]] is served by the [[فلورنس، کولوراڈو]] [[United States Postal Service|Post Office]].</ref> |[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=280 Town of Williamsburg] |{{sort|1888-04-07|April 7, 1888}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[فریمونٹ کاؤنٹی، کولوراڈو|Fremont County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Williamsburg.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303224452/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Williamsburg.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{nts|180}} |{{change|invert=on|653|662}} |align=right|{{ntsh|254}}181&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>70&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|86}}3.5678&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>9.2405&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|86}}3.5678&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>9.2405&nbsp;km⁻² |align=center|0885155 |align=right|{{coord|38.383984|-105.171179|format=dms}} |- |[[ونڈسر، کولوراڈو|Windsor]] |[http://www.ci.windsor.co.us/ Town of Windsor] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/19981203125339/http://www.ci.windsor.co.us/ |date=1998-12-03 }} |{{sort|1890-04-15|April 15, 1890}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[ویلڈ کاؤنٹی، کولوراڈو|Weld County]]<br/>[[لیمیمر کاؤنٹی، کولوراڈو|Larimer County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Windsor.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304083352/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Windsor.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|27}} |{{change|invert=on|21106|18644}} |align=right|{{ntsh|162}}836&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>323&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|21}}24.4316&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>63.2776&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|19}}0.3185&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.8248&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|20}}24.7501&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>64.1025&nbsp;km⁻² |align=center|0885485 |align=right|{{coord|40.477555|-104.916800|format=dms}} |- |[[Winter Park, Colorado|Winter Park]] |[http://www.winterparkgov.com/ Town of Winter Park] |{{sort|1979-09-01|September 1, 1979}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[گرینڈ کاؤنٹی، کولوراڈو|Grand County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Winter%20Park.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304000941/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Winter%20Park.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|146}} |{{change|invert=on|955|999}} |align=right|{{ntsh|268}}57&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>22&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|26}}16.5337&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>42.8221&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|26}}16.5337&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>42.8221&nbsp;km⁻² |align=center|0885705 |align=right|{{coord|39.877821|-105.782813|format=dms}} |- |[[ووڈلینڈ پارک، کولوراڈو]] |[http://www.city-woodlandpark.org/ City of Woodland Park] |{{sort|1891-06-06|June 6, 1891}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[ٹیلر کاؤنٹی، کولوراڈو|Teller County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Woodland%20Park.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304002801/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Woodland%20Park.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|56}} |{{change|invert=on|7194|7200}} |align=right|{{ntsh|133}}1083&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>418&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|62}}6.6065&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>17.1108&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|63}}6.6065&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>17.1108&nbsp;km⁻² |align=center|0886090 |align=right|{{coord|38.998706|-105.059533|format=dms}} |- |[[Wray, Colorado|Wray]] |[http://www.wrayco.net/ City of Wray] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120419220115/http://www.wrayco.net/ |date=2012-04-19 }} |{{sort|1906-06-22|June 22, 1906}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[یوما کاؤنٹی، کولوراڈو]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Wray.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304050245/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Wray.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|106}} |{{change|invert=on|2400|2342}} |align=right|{{ntsh|186}}695&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>268&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|90}}3.4376&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>8.9034&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|104}}0.0029&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.0075&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|90}}3.4405&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>8.9109&nbsp;km⁻² |align=center|0886310 |align=right|{{coord|40.079953|-102.228622|format=dms}} |- |[[یامپا، کولوراڈو]] |[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=68 Town of Yampa] |{{sort|1907-02-25|February 25, 1907}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[راوٹ کاؤنٹی، کولوراڈو|Routt County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Yampa.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304002105/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Yampa.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|202}} |{{change|invert=on|436|429}} |align=right|{{ntsh|58}}1782&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>688&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|247}}0.2408&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.6235&nbsp;km⁻² |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|248}}0.2408&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.6235&nbsp;km⁻² |align=center|0886475 |align=right|{{coord|40.152996|-106.908496|format=dms}} |- |[[یوما، کولوراڈو|Yuma]] |[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=220 City of Yuma] |{{sort|1887-03-24|March 24, 1887}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[یوما کاؤنٹی، کولوراڈو|Yuma County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Yuma.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304083447/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Yuma.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|89}} |{{change|invert=on|3606|3524}} |align=right|{{ntsh|121}}1147&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>443&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|94}}3.1181&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>8.0760&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|61}}0.0387&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>0.1002&nbsp;km⁻² |align=right|{{ntsh|93}}3.1568&nbsp;mi⁻²&nbsp;<br/>8.1761&nbsp;km⁻² |align=center|0886750 |align=right|{{coord|40.124400|-102.717612|format=dms}} |} == بیرونی روابط == *[http://www.colorado.gov/ State of Colorado] **[http://www.dola.state.co.us/ Colorado Department of Local Affairs] ***[http://www.dola.state.co.us/dlg/local_governments/municipalities.html Active Colorado municipalities] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091212060308/http://www.dola.state.co.us/dlg/local_governments/municipalities.html |date=2009-12-12 }} ***[http://www.colorado.gov/dpa/doit/archives/muninc.html Colorado municipal incorporations] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101202030057/http://www.colorado.gov/dpa/doit/archives/muninc.html |date=2010-12-02 }} **[http://www.dot.state.co.us/ Colorado Department of Transportation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070612125743/http://www.dot.state.co.us/ |date=2007-06-12 }} ***[http://www.dot.state.co.us/App_DTD_DataAccess/Maps/index.cfm?fuseaction=MapsMain&MenuType=Maps CDOT maps] *[http://www.cml.org/ Colorado Municipal League] *[http://www.cmca.gen.co.us/ Colorado Municipal Clerks Association] *[http://www.usa.gov/ United States Government] **[http://www.census.gov/ United States Census Bureau] ***[http://2010.census.gov/2010census/ United States Census 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100320084325/http://2010.census.gov/2010census/ |date=2010-03-20 }} ***[http://www.census.gov/popest/estimates.php United States population estimates] ***[http://www.arcgis.com/home/webmap/viewer.html?url=http%3A%2F%2Ftigerweb.geo.census.gov%2Farcgis%2Frest%2Fservices%2FCensus2010%2FState_County%2FMapServer&source=sd ArcGIS Map with main cities and counties] ***[http://www.census.gov/cgi-bin/gazetteer U.S. Gazetteer] ***[http://factfinder.census.gov/ American Factfinder] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080521160844/http://factfinder.census.gov./ |date=2008-05-21 }} **[http://www.doi.gov/ U.S. Department of the Interior] ***[http://www.usgs.gov/ U.S. Geological Survey] ****[http://geonames.usgs.gov/pls/gnispublic/ Geographic Names Information System query] ***[http://www.nationalatlas.gov/ National Atlas of the United States of America] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081205020547/http://www.nationalatlas.gov/ |date=2008-12-05 }} *[http://www.usps.com/ U.S. Postal Service] **[http://zip4.usps.com/zip4/citytown.jsp ZIP Code lookup] *[http://wikimapia.org/#lat=39.05&lon=-105.53&z=7&l=0&m=a Wikimapia map of Colorado] == حوالے == {{حوالے}} {{کولوراڈو}} {{امریکہ دے شہر اں دی بلحاظ ریاست لسٹ}} [[گٹھ:امریکہ دے شہراں بلحاظ آبادی لسٹ]] [[گٹھ:امریکہ دے شہر]] [[گٹھ:شہر]] [[گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر]] [[گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ]] [[گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ]] [[گٹھ:امریکین دے شہر]] [[گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں]] [[گٹھ:امریکہ دے آباد تھاں]] [[گٹھ:کولوراڈو دے قصبے]] [[گٹھ:امریکہ دے شہر اں دی بلحاظ ریاست لسٹ]] [[گٹھ:کولوراڈو دے شہر]] sizg1z3pieaabl8at37xrthjk7qbtwg 0 52293 713231 713113 2026-11-06T16:09:51Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 713231 wikitext text/x-wiki ایہ '''لسٹ تریخی وڈے شہر''' (List of largest cities throughout history) اے۔ {| class="wikitable" !rowspan=2|سال !rowspan="218" style="padding:0;"| !colspan=3|Morris (2010)<ref name=Morris>(a) [http://www.ianmorris.org/docs/social-development.pdf [[Ian Morris (historian)|Ian Morris]], ''Social Development'', Stanford University, October 2010.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110726164950/http://www.ianmorris.org/docs/social-development.pdf |date=2011-07-26 }} This contains supporting materials for the following book: (b) Ian Morris, ''[[Why the West Rules—For Now]]'', New York: Farrar, Straus and Giroux, 2010. ISBN 978-0-374-29002-3.</ref> !rowspan="218" style="padding:0;"| !colspan=3|Modelski (2003)<ref name=Modelski>[[George Modelski]], ''World Cities: –3000 to 2000'', Washington DC: FAROS 2000, 2003. ISBN 0-9676230-1-4. Figures in main tables are preferentially cited. Part of former estimates can be read at [http://faculty.washington.edu/modelski/ Evolutionary World Politics Homepage] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081228052839/http://faculty.washington.edu/modelski/ |date=2008-12-28 }}.</ref> !rowspan="218" style="padding:0;"| !colspan=3|Chandler (1987)<ref name=Chandler>Tertius Chandler, ''Four Thousand Years of Urban Growth: An Historical Census'', Lewiston, NY: The Edwin Mellen Press, 1987. ISBN 0-88946-207-0. Figures in main tables are preferentially cited. Part of Chandler's estimates are summarized or modified at [http://irows.ucr.edu/research/citemp/citemtoc.htm The Institute for Research on World-Systems] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210224130906/https://irows.ucr.edu/research/citemp/citemtoc.htm |date=2021-02-24 }}; [http://geography.about.com/library/weekly/aa011201a.htm ''Largest Cities Through History'' by Matt T. Rosenberg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160818124242/http://geography.about.com/library/weekly/aa011201a.htm |date=2016-08-18 }}; or [http://www.etext.org/Politics/World.Systems/datasets/citypop/civilizations/citypops_2000قبل مسیح-1988AD The Etext Archives]. Chandler defined a city as a continuously built-up area (urban) with suburbs but without farmland inside the municipality.</ref> !rowspan="218" style="padding:0;"| !colspan=3|Chandler & Fox (1974)<ref name=Chandler&Fox>Tertius Chandler and Gerald Fox, ''3000 Years of Urban Growth'', New York, NY: Academic Press, 1974. ISBN 0-12-785109-7. Figures in main tables are preferentially cited.</ref> |- !آبادی !ناں !موجودہ<br>تھاں !آبادی !ناں !موجودہ<br>تھاں !آبادی !ناں !موجودہ<br>تھاں !آبادی !ناں !موجودہ<br>تھاں |- ||{{nowrap|8000 قبل مسیح}}||align=right|<ref name=MorrisSup>Summarized in the supporting material on the website, but not given in Morris's published text (p. 632).</ref> 500||[[مریبط]]||[[شام]]|||||||||||||||||| |- style="border-top:2px solid gray;" |rowspan=3|{{nowrap|7000 قبل مسیح}}||rowspan=3 align=right|<ref>The date that the population of Beidha, Basta and چاتالہویوک is estimated to be 1,000 is given as 7500 قبل مسیح in Morris's published text (p. 632).</ref> 1,000||[[بیضا (آثار قدیمہ مقام)|بیضا]]||[[اردن]]||rowspan=3 align=right|<ref name=Define>Suggested to be the largest cities in Modelski's text, but not given constantly prior to 3700 قبل مسیح (p. 3, p. 17, and p. 20). No entry is suggested for the [[Tell Halaf|Halafian]] and [[Ubaid period|Ubaid]] periods.</ref> 1-2,000||rowspan=3|[[اریحا]]||rowspan=3|[[مغربی کنارہ]]||rowspan=3|&nbsp;||rowspan=3|&nbsp;||rowspan=3|&nbsp;||rowspan=3|&nbsp;||rowspan=3|&nbsp;||rowspan=3|&nbsp; |- ||Basta<ref>A [[Pre-Pottery Neolithic B]] settlement located ca. 25 km north of [[Petra]].</ref>||اردن |- ||[[چاتالہویوک]]||[[ترکی]] |- style="border-top:2px solid gray;" ||6500 قبل مسیح||||||||align=right|<ref name=Define/><ref>The rough year that چاتالہویوک was supposed to be the largest is not given in Modelski's text which cites [[Ian Hodder]]'s report (p. 3 and p. 17). The year 6500 قبل مسیح is based on the recent report by Hodder (''Inhabiting چاتالہویوک: Reports from the 1995-99 Seasons (چاتالہویوک Research Project)'', Cambridge, UK: McDonald Institute for Archaeological Research, 2005.) where less inhabitants (1,500 to 2,000) are suggested by Craig Cessford (pp. 323-326).</ref> 5-10,000||چاتالہویوک||ترکی|||||||||||| |- ||6000 قبل مسیح||align=right|<ref>The date that the population of چاتالہویوک is estimated to be 3,000 is given as 6500 قبل مسیح in Morris's published text (p. 632).</ref> 3,000||چاتالہویوک||ترکی|||||||||||||||||| |- style="border-top:2px solid gray;" ||5000 قبل مسیح||align=right|<ref name=MorrisSup/> 4,000||[[تل براک]]||سوریہ|||||||||||||||||| |- style="border-top:2px solid gray;" |rowspan=2|4000 قبل مسیح||align=right rowspan=2|5,000||[[ورکاء]]||[[عراق]]||align=right rowspan=2|<ref name=Define/> 4,000||rowspan=2|[[اریدو]]||rowspan=2|[[عراق]]||rowspan=2|&nbsp;||rowspan=2|&nbsp;||rowspan=2|&nbsp;||rowspan=2|&nbsp;||rowspan=2|&nbsp;||rowspan=2|&nbsp; |- ||تل براک||سوریہ |- style="border-top:2px solid gray;" ||3800 to<br>3700 قبل مسیح||||||||align=right|<ref name=Tripilya>Suggested to be housing up to 10,000 people in Modelski's text (pp. 24–25), but only اریدو is listed as the largest city in Table 2 (a) (p. 22). The estimate is based on the author's personal communication with Mikhail Videiko, Institute of Archaeology, Kiev, October 2002 (p. 75). The previous estimates by S. I. Kruts for مایدانتس and تالیانکی are 8,000 (1,575 housed within 270 ha) and 14,000 (2,700 houses within 450 ha), respectively (Pitskhelauri, K. N., and Chernykh, E. N. Eds., ''Kavkaz v sisteme paleometallicheskikh kultur Evrazii'', Metsniereba, Tbilisi, 1989, pp. 146–156.).</ref> < 10,000||[[دوبروودے]]||[[یوکرین]]|||||||||||| |- ||3700 قبل مسیح||||||||align=right|6-10,000||اریدو||عراق|||||||||||| |- |rowspan=2|3600 to<br>3500 قبل مسیح||rowspan=2|&nbsp;||rowspan=2|&nbsp;||rowspan=2|&nbsp;||align=right|<ref name=Tripilya/> < 10,000||[[مایدانتس]]||یوکرین||rowspan=2|&nbsp;||rowspan=2|&nbsp;||rowspan=2|&nbsp;||rowspan=2|&nbsp;||rowspan=2|&nbsp;||rowspan=2|&nbsp; |- |align=right|<ref name=Tripilya/> < 10,000||[[تالیانکی]]||یوکرین |- |rowspan=3|3500 قبل مسیح||align=right rowspan=3|<ref name=MorrisSup/> 8,000||ورکاء||عراق||align=right rowspan=3|14,000||rowspan=3|ورکاء||rowspan=3|عراق||rowspan=3|&nbsp;||rowspan=3|&nbsp;||rowspan=3|&nbsp;||align=right rowspan=3|20,000||rowspan=3|[[ابیدوس]]||rowspan=3|[[مصر]] |- ||[[شوش]]||[[ایران]] |- ||تل براک||سوریہ |- ||3300 قبل مسیح||||||||align=right|40,000||ورکاء||عراق||||||||||ابیدوس||مصر |- ||3200 قبل مسیح||||||||||||||align=right|20,000||ابیدوس||مصر||||ابیدوس||مصر |- ||3100 قبل مسیح||||||||||||||align=right|20,000||[[ممفس، مصر|ممفس]]||مصر||align=right|20,000||ممفس||مصر |- ||3000 قبل مسیح||align=right|<ref>Suggested to be more than 45,000 in Morris's published text (p. 632).</ref> 45,000||ورکاء||عراق||align=right|40,000||ورکاء||عراق||align=right|30,000||ممفس||مصر||align=right|40,000||ممفس||مصر |- style="border-top:2px solid gray;" ||2800 قبل مسیح||||||||align=right|80,000||ورکاء||عراق||||ممفس||مصر||||ممفس||مصر |- |rowspan=2|2500 قبل مسیح||align=right rowspan=2|<ref name=MorrisSup/> 50,000||rowspan=2|ورکاء||align=right rowspan=2|عراق||align=right|<ref name=Nippur>According to Modelski's list of world's largest cities (p. 218), Nippur shares the top with Lagash with 60,000 inhabitants in 2500 قبل مسیح, though Table 2 (b) suggests that the population of Nippur is 20,000, the value of which is even lower than those estimated for Mari (50,000); ورکاء and Umma (40,000); ممفس, [[عبیل]], [[Urkesh]], and [[Shuruppak]] (30,000) (p. 28).</ref> 60,000||[[Lagash]]<ref name=Lagash>Girsu (Telloh), the later capital of the state of Lagash, was situated 25 km NW of Lagash (Tell al Hiba), though both sites are frequently referred as Lagash.</ref>||عراق||rowspan=2|&nbsp;||rowspan=2|ممفس||rowspan=2|مصر||rowspan=2|&nbsp;||rowspan=2|ممفس||rowspan=2|مصر |- |align=right|<ref name=Nippur/> 20,000||Nippur||عراق |- |rowspan=4|2400 قبل مسیح||rowspan=4|&nbsp;||rowspan=4|&nbsp;||rowspan=4|&nbsp;||align=right|<ref name=Mari1>According to Modelski's list of world's largest cities (p. 218), Girsu shares the top with Mari with 50,000 inhabitants, though Table 2 (b) suggests that the population of Girsu as well as Umma and Mohenjo-daro is 40,000 (p. 28).</ref> 50,000||[[Mari, سوریہ|ماری]]||سوریہ||rowspan=4|&nbsp;||rowspan=4|ممفس||rowspan=4|مصر||rowspan=4|&nbsp;||rowspan=4|ممفس||rowspan=4|مصر |- |rowspan=3 align=right|<ref name=Mari1/> 40,000||[[Umma]]||عراق |- ||[[گرسو]]<ref name=Lagash/>||عراق |- ||[[موہن_جو_ڈرو]]||[[پاکستان]] |- |rowspan=2|2300 قبل مسیح||rowspan=2|&nbsp;||rowspan=2|&nbsp;||rowspan=2|&nbsp;||align=right|<ref name=Mari2>According to Modelski's list of world's largest cities (p. 218), the population of Girsu for 2300 قبل مسیح is estimated as 50,000, which is less than that appears in Table 2 (b) and is the same value with that estimated for Mari (p. 28).</ref> 80,000||Girsu||عراق||rowspan=2|&nbsp;||rowspan=2|ممفس||rowspan=2|مصر||rowspan=2|&nbsp;||rowspan=2|ممفس||rowspan=2|مصر |- |align=right|<ref name=Mari2/> 50,000||Mari||سوریہ |- |rowspan=2|2250 قبل مسیح||rowspan=2 align=right|<ref name=MorrisSup/> 35,000||[[عکادی|اکاد]]<ref name=اکاد>Location uncertain. Maybe west of [[Sippar]].</ref>||عراق||rowspan=2|&nbsp;||rowspan=2|&nbsp;||rowspan=2|&nbsp;||align=right rowspan=2|> 30,000||rowspan=2|ممفس||rowspan=2|مصر||rowspan=2|&nbsp;||rowspan=2|ممفس||rowspan=2|مصر |- ||ممفس||مصر |- ||2240 قبل مسیح||||||||||||||||اکاد<ref name=اکاد/>||عراق||||اکاد<ref name=اکاد/>||عراق |- ||2200 قبل مسیح||||||||align=right|50,000||Girsu||عراق||||اکاد||عراق||||اکاد||عراق |- ||2100 قبل مسیح||||||||align=right|100,000||[[اُر]]||عراق||||اکاد||عراق||align=right|100,000||Girsu<ref name=Lagash/>||عراق |- ||2075 قبل مسیح||||||||||||||align=right|50,000||گرسو<ref name=Lagash/>||عراق||||گرسو||عراق |- ||2059 قبل مسیح||||||||||||||||گرسو||عراق||||[[طيبہ، مصر|طيبہ]]||مصر |- ||2030 قبل مسیح||||||||||||||||اُر||عراق||||طيبہ||مصر |- |rowspan=3|2000 قبل مسیح||rowspan=3 align=right|<ref>Morris's list of the largest settlements excludes Ur for 2000 قبل مسیح (p. 632), though the supporting material lists Ur sharing the top with ممفس with 60,000 inhabitants.</ref> 60,000||rowspan=2|ممفس||rowspan=2|مصر||rowspan=3 align=right|<ref>Modelski's list of world's largest cities (p. 218) excludes Girsu for 2000 قبل مسیح, though Table 2 (b) lists Girsu with 40,000 inhabitants (p. 28), sharing the top with Isin and Larsa.</ref> 40,000||[[Isin]]||عراق||rowspan=3 align=right|65,000||rowspan=3|Ur||rowspan=3|عراق||rowspan=3|&nbsp;||rowspan=3|طيبہ||rowspan=3|مصر |- ||[[Larsa]]||عراق |- ||Ur||عراق||Girsu||عراق |- style="border-top:2px solid gray;" ||1991 قبل مسیح||||||||||||||||Ur||عراق||align=right|100,000||ممفس||مصر |- ||1980 قبل مسیح||||||||||||||||طيبہ||مصر||||ممفس||مصر |- |rowspan=2|1900 قبل مسیح||rowspan=2|&nbsp;||rowspan=2|&nbsp;||rowspan=2|&nbsp;||rowspan=2 align=right|40,000||Isin||عراق||rowspan=2|&nbsp;||rowspan=2|طيبہ||rowspan=2|مصر||rowspan=2|&nbsp;||rowspan=2|ممفس||rowspan=2|مصر |- ||Larsa||عراق |- |rowspan=2|1800 قبل مسیح||rowspan=2|&nbsp;||rowspan=2|&nbsp;||rowspan=2|&nbsp;||rowspan=2 align=right|60,000||rowspan=2|Mari||rowspan=2|سوریہ||align=right|> 25,000||rowspan=2|طيبہ||rowspan=2|مصر||rowspan=2|&nbsp;||rowspan=2|ممفس||rowspan=2|مصر |- |align=right|<ref name=طيبہ>Interpolated values given by Christopher Chase-Dunn ([http://www.irows.ucr.edu/cd/courses/10/citypop5.xls citypop5.xls] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161130235315/http://www.irows.ucr.edu/cd/courses/10/citypop5.xls |date=2016-11-30 }}) or Chase-Dunn and Willard ([http://irows.ucr.edu/research/citemp/asa01/oct2k1.xls oct2k1.xls] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303191306/http://irows.ucr.edu/research/citemp/asa01/oct2k1.xls |date=2016-03-03 }}). These numbers are not given in Chandler's original lists.</ref>''65,000'' |- ||1770 قبل مسیح||||||||||||||align=right|60,000||[[بابل]]||عراق||||بابل||عراق |- ||1750 قبل مسیح||align=right|<ref name=MorrisSup/> 65,000||بابل||عراق|||||||||||||||||| |- ||1700 قبل مسیح||||||||align=right|60,000||بابل||عراق||||بابل||عراق||||بابل||عراق |- ||1670 قبل مسیح||||||||||||||||[[Avaris]]<ref name=Avaris>The palace of Pi-Ramses (Qantir) was founded 2 km NE of Avaris (or Hawaret, Tell el-Dab'a), the residential area of which overlaps.</ref>||مصر||||بابل||عراق |- ||1650 قبل مسیح||||||||||||||align=right|<ref name=100,000>When the city first passed 100,000, suggested by Richard Forstall (pp. 541-542).</ref> 100,000||Avaris||مصر||||بابل||عراق |- ||1600 قبل مسیح||||||||align=right|50-100,000||Avaris<ref name=Avaris/>||مصر||align=right|100,000||Avaris||مصر||||بابل||عراق |- ||1595 قبل مسیح||||||||||||||||Avaris||مصر||||Avaris<ref name=Avaris/>||مصر |- ||1580 قبل مسیح||||||||||||||||Avaris||مصر||||ممفس||مصر |- ||1557 قبل مسیح||||||||||||||||ممفس||مصر||||ممفس||مصر |- |rowspan=2|1500 قبل مسیح||rowspan=2 align=right|75,000||ورکاء||عراق||rowspan=2 align=right|60,000||rowspan=2|طيبہ||rowspan=2|مصر||rowspan=2|&nbsp;||rowspan=2|ممفس||rowspan=2|مصر||rowspan=2|&nbsp;||rowspan=2|ممفس||rowspan=2|مصر |- ||طيبہ||مصر |- ||1400 قبل مسیح||align=right|<ref name=MorrisSup/> 80,000||'''طيبہ'''||مصر||align=right|80,000||'''طيبہ'''||مصر||||'''طيبہ'''||مصر||||'''طيبہ'''||مصر |- ||1375 قبل مسیح||||||||||||||align=right|<ref name=100,000/> 100,000||طيبہ||مصر||||طيبہ||مصر |- ||1360 قبل مسیح||||||||||||||align=right|80,000||طيبہ||مصر||align=right|100,000||طيبہ||مصر |- ||1350 قبل مسیح||||||||||||||||طيبہ||مصر||||ممفس||مصر |- ||1300 قبل مسیح||align=right|<ref name=MorrisSup/> 80,000||طيبہ||مصر||align=right|120,000||[[ینشو]]<br>([[آنیانگ]])||[[چین]]||||طيبہ||مصر||||ممفس||مصر |- ||1205 قبل مسیح||||||||||||||<ref name=ممفس>According to Chandler's list of the largest cities (pp. 523-527), طيبہ was the largest for 1400-668 قبل مسیح, but ممفس was also supposed to be somewhat larger during 1205-1188 (p. 94, p. 460).</ref>&nbsp;||ممفس||مصر||||ممفس||مصر |- |rowspan=2|1200 قبل مسیح||rowspan=2 align=right|80,000||بابل||عراق||rowspan=2 align=right|160,000||rowspan=2|[[Avaris#Pi-Ramesses|Pi-Ramses]]<ref name=Avaris/>||rowspan=2|مصر||rowspan=2 align=right|<ref name=ممفس/> 50,000||rowspan=2|ممفس||rowspan=2|مصر||rowspan=2 align=right|> 50,000||rowspan=2|ممفس||rowspan=2|مصر |- ||طيبہ||مصر |- ||1188 قبل مسیح||||||||||||||||طيبہ||مصر||||ممفس||مصر |- ||1184 قبل مسیح||||||||||||||align=right|120,000||طيبہ||مصر||||ممفس||مصر |- |rowspan=4|1100 قبل مسیح||rowspan=4 align=right|<ref name=MorrisSup/> 50,000||ممفس||مصر||rowspan=4 align=right|120,000||rowspan=4|Pi-Ramses||rowspan=4|مصر||rowspan=4|&nbsp;||rowspan=4|طيبہ||rowspan=4|مصر||rowspan=4|&nbsp;||rowspan=4|ممفس||rowspan=4|مصر |- ||طيبہ||مصر |- ||[[Tanis]]||مصر |- ||Yinxu<br>(Anyang)||چین |- |rowspan=6|1000 قبل مسیح||rowspan=2 align=right|<ref name=Morris1000>[[Qishan County|Qiyi]] (Qi) is listed as the largest settlement with 35,000 inhabitants in the Morris's published list (p. 632). On the other hand, the supporting material lists طيبہ as the maximum settlement with 50,000 inhabitants, while both Luoyang (Luoyi) and Haojing (Feng) are listed as the mamximum settlements in the East with 35,000 inhabitants.</ref> 50,000||rowspan=2|طيبہ||rowspan=2|مصر||rowspan=2 align=right|<ref name=Haojing>Modelski's list of the world's largest cities treats طيبہ and Haojing as the top cities with 100,000 inhabitants (p. 218), though the same list on the next page (p. 219) as well as Table 2 (c) place the population of طيبہ at 120,000, while that for Haojing as well as ممفس and بابل at 100,000 (pp. 33-34).</ref> 120,000||rowspan=2|طيبہ||rowspan=2|مصر||align=right|<ref name=Luoyang>Chandler listed طيبہ, Haojing, and Chengzhou (Luoyang) as the 1st, 2nd, and 3rd largest cities (p. 460), though Luoyang is supposed to pass 100,000 in 1000 قبل مسیح (p. 541).</ref> > 50,000||rowspan=2|طيبہ||rowspan=2|مصر||rowspan=6|&nbsp;||rowspan=6|ممفس||rowspan=6|مصر |- |align=right|<ref name=طيبہ/> ''60,000'' |- |rowspan=4 align=right|<ref name=Morris1000/> 35,000||rowspan=2|[[Haojing]]<br>([[شیان]])<ref name=Xian>Haojing, which formed the capital of [[چو|Western Zhou]] together with [[Fenghao]], was located 15 km SW of Chang'an, the capital of [[Tang Dynasty]] as well as the present center of Xi'an. [[Han Dynasty|Han]] capital was located 5 km NW of the center of modern Xi'an. All these sites are now within the [[sub-provincial city]] of Xi'an.</ref>||rowspan=2|چین||rowspan=4 align=right|<ref name=Haojing/> 100,000||rowspan=2|Haojing<br>(Xi'an)<ref name=Xian/>||rowspan=2|چین||<ref name=Luoyang/> > 50,000||rowspan=2|Haojing<br>(Xi'an)<ref name=Xian/>||rowspan=2|چین |- |align=right|<ref name=طيبہ/> ''55,000'' |- |rowspan=2|Chengzhou<br>([[لوویانگ]])<ref name=Luoyang2>Chengzhou was founded on the east side of the Luo river with Wangzheng on the west side. Both cities were later annexed to form Luoyi (Luoyang), the center of which has often shifted.</ref>||rowspan=2|چین||ممفس||مصر||align=right|<ref name=Luoyang/> 50,000||rowspan=2|Chengzhou<br>(Luoyang)<ref name=Luoyang2/>||rowspan=2|چین |- ||بابل||عراق||align=right|<ref name=100,000/> 100,000 |- style="border-top:2px solid gray;" ||900 قبل مسیح||align=right|<ref name=MorrisSup/> 50,000||طيبہ||مصر||align=right|125,000||Haojing||چین||||طيبہ||مصر||||ممفس||مصر |- |rowspan=2|800 قبل مسیح||rowspan=2 align=right|<ref name=MorrisSup/> 75,000||rowspan=2|[[Nimrud]]<br>(Calah)||rowspan=2|عراق||rowspan=2 align=right|125,000||rowspan=2|Haojing||rowspan=2|چین||align=right|> 50,000||rowspan=2|طيبہ||rowspan=2|مصر||rowspan=2|&nbsp;||rowspan=2|ممفس||rowspan=2|مصر |- |align=right|<ref name=طيبہ/>''60,000'' |- |rowspan=6|700 قبل مسیح||rowspan=6 align=right|<ref name=MorrisSup/> 100,000||rowspan=6|[[نینوا]]||rowspan=6|عراق||rowspan=6 align=right|100,000||طيبہ||مصر||rowspan=6|&nbsp;||rowspan=6|طيبہ||rowspan=6|مصر||rowspan=6|&nbsp;||rowspan=6|ممفس||rowspan=6|مصر |- |ممفس||مصر |- |Nineveh||عراق |- |بابل<ref>According to Modelski's list of world's largest cities (p. 219), the population of بابل for 700 قبل مسیح is estimated as 120,000, which makes بابل the only city to appear as the largest, while Table 8 (a) shows that بابل has 100,000 inhabitants in 700 قبل مسیح (p. 55).</ref>||عراق |- |Luoyi<br>(Luoyang)<ref name=Luoyang2/>||چین |- |[[Ancient Linzi|Linzi]]||چین |- ||668 قبل مسیح||||||||||||||align=right|<ref name=100,000/> 100,000||Nineveh||عراق||||Nineveh||عراق |- ||650 قبل مسیح||||||||||||||align=right|120,000||Nineveh||عراق||align=right|120,000||Nineveh||عراق |- ||612 قبل مسیح||||||||||||||||بابل||عراق||||بابل||عراق |- |rowspan=2|600 قبل مسیح||rowspan=2 align=right|<ref name=MorrisSup/> 125,000||rowspan=2|'''بابل'''||rowspan=2|عراق||rowspan=2 align=right|200,000||'''بابل'''||عراق||rowspan=2 align=right|<ref name=100,000/> 100,000||rowspan=2|'''بابل'''||rowspan=2|عراق||rowspan=2 align=right|200,000||rowspan=2|'''بابل'''||rowspan=2|عراق |- ||Luoyi||چین |- ||562 قبل مسیح||||||||||||||align=right|200,000||بابل||عراق||align=right|200,000||بابل||عراق |- |rowspan=3|500 قبل مسیح||rowspan=3 align=right|150,000||rowspan=3|'''بابل'''||rowspan=3|عراق||rowspan=3 align=right|<ref>Modelski's list of world's largest cities (p. 219) excludes Linzi for 500 قبل مسیح, though Table 5 (a) lists Linzi with 200,000 inhabitants (p. 41).</ref> 200,000||'''بابل'''||عراق||rowspan=3|&nbsp;||rowspan=3|'''بابل'''||rowspan=3|عراق||rowspan=3|&nbsp;||rowspan=3|'''بابل'''||rowspan=3|عراق |- |Luoyi||چین |- |Linzi||چین |- ||479 قبل مسیح||||||||||||||||بابل||عراق||||[[شراوستی]]||[[ہندوستان]] |- ||460 قبل مسیح||||||||||||||||بابل||عراق||<ref>The estimated year Sravasti was surpassed by Rajagriha is not given in Chandler and Fox's list (pp. 362-364).</ref> &nbsp;||Rajagriha<br>([[راجگیر]])||ہندوستان |- ||440 قبل مسیح||||||||||||||||بابل||عراق||||بابل||عراق |- ||430 قبل مسیح||||||||||||||align=right|200,000||بابل||عراق||align=right|250,000||بابل||عراق |- ||400 قبل مسیح||align=right|<ref name=MorrisSup/> 150,000||بابل||عراق||align=right|320,000||[[Xiadu]]||چین||||بابل||عراق||||بابل||عراق |- ||320 قبل مسیح||||||||||||||align=right|> 300,000||[[اسکندریہ]]||مصر||align=right|> 300,000||اسکندریہ||مصر |- |rowspan=2|300 قبل مسیح||rowspan=2 align=right|<ref name=MorrisSup/> 150,000||بابل||عراق||rowspan=2 align=right|500,000||rowspan=2|[[قرطاج]]||rowspan=2|[[تونس]]||rowspan=2|&nbsp;||rowspan=2|Pataliputra<br>([[پٹنہ]])||rowspan=2|ہندوستان||rowspan=2|&nbsp;||rowspan=2|Pataliputra||rowspan=2|ہندوستان |- ||اسکندریہ||مصر |- ||220 قبل مسیح||||||||||||||||Pataliputra||ہندوستان||||[[شیانیانگ]]||چین |- ||206 قبل مسیح||||||||||||||||Pataliputra||ہندوستان||||Pataliputra||ہندوستان |- |rowspan=2|200 قبل مسیح||rowspan=2 align=right|300,000||rowspan=2|اسکندریہ||rowspan=2|مصر||rowspan=2 align=right|600,000||rowspan=2|اسکندریہ||rowspan=2|مصر||align=right|<ref name=Pataliputra>According to Chandler's list of the largest cities (pp. 523-527), Pataliputra was the largest for 300 to 195 قبل مسیح, but Chang'an is listed as the largest already in 200 قبل مسیح (p. 462).</ref> 350,000||Pataliputra||ہندوستان||rowspan=2 align=right|350,000||rowspan=2|Pataliputra||rowspan=2|ہندوستان |- |align=right|400,000||[[چانگ آن]]<br>(Xi'an)<ref name=Xian/><ref name=Pataliputra/>||چین |- ||195 قبل مسیح||||||||||||||||Chang'an||چین||||Pataliputra||ہندوستان |- ||190 قبل مسیح||||||||||||||||Chang'an||چین||||Chang'an<ref name=Xian/>||چین |- ||170 قبل مسیح||||||||||||||||Chang'an||چین||||[[Seleucia]]<ref name=Seleucia>Seleucia was founded on the right bank of [[دریائے دجلہ]] opposite to Ctesiphon. Figures for Seleucia include the population of Ctesiphon as a suburb during the [[سلوقی سلطنت|Seleucid]] era and ''vice versa'' during the [[ساسانی سلطنت|Sassanid]] era.</ref><ref name=Seleucia2>Seleucia was supposed to stand first briefly just after [[Antiochus IV Epiphanes|Antiochus IV]] overran part of مصر in 170 قبل مسیح, though the precise year Chang'an recovered the lead is not given in Chandler and Fox's list (pp. 362-364).</ref>||عراق |- ||160 قبل مسیح||||||||||||||||Chang'an||چین||||Chang'an<ref name=Seleucia2/>||چین |- |rowspan=2|100 قبل مسیح||rowspan=2 align=right|<ref name=MorrisSup/> 400,000||اسکندریہ||مصر||rowspan=2 align=right|1,000,000||rowspan=2|اسکندریہ||rowspan=2|مصر||rowspan=2|&nbsp;||rowspan=2|Chang'an||rowspan=2|چین||rowspan=2|&nbsp;||rowspan=2|Chang'an||rowspan=2|چین |- ||[[روم]]||[[اطالیہ]] |- ||25 قبل مسیح||||||||||||||||روم||اطالیہ||||Chang'an||چین |- style="border-top:2px solid;" ||1 AD||align=right|1,000,000||'''روم'''||اطالیہ||align=right|800,000||'''روم'''||اطالیہ||||'''روم'''||اطالیہ||||'''روم'''||اطالیہ |- style="border-top:2px solid gray;" ||100||align=right|<ref name=MorrisSup/> 1,000,000||'''روم'''||اطالیہ||align=right|1,000,000||'''روم'''||اطالیہ||align=right|450,000||'''روم'''||اطالیہ||align=right|650,000||'''روم'''||اطالیہ |- ||180||||||||||||||align=right|600,000||روم||اطالیہ||align=right|800,000||روم||اطالیہ |- style="border-top:2px solid gray;" ||200||align=right|<ref>The population of روم in AD 200 is estimated at 800,000 in Morris's published text (p. 632), while the supporting material describes 1,000,000.</ref> 1,000,000||'''روم'''||اطالیہ||align=right|1,200,000||'''روم'''||اطالیہ||||'''روم'''||اطالیہ||||'''روم'''||اطالیہ |- ||280||||||||||||||align=right|500,000||روم||اطالیہ||align=right|650,000||روم||اطالیہ |- style="border-top:2px solid gray;" ||300||align=right|<ref name=MorrisSup/> 800,000||'''روم'''||اطالیہ||align=right|1,000,000||'''روم'''||اطالیہ||||'''روم'''||اطالیہ||||'''روم'''||اطالیہ |- ||340||||||||||||||||[[قسطنطنیہ]]||ترکی||||روم||اطالیہ |- ||350||||||||||||||||قسطنطنیہ||ترکی||||قسطنطنیہ||ترکی |- ||361||||||||||||||align=right|300,000||قسطنطنیہ||ترکی||align=right|350,000||قسطنطنیہ||ترکی |- style="border-top:2px solid gray;" ||400||align=right|<ref>The population of روم in AD 400 is estimated at 500,000 in Morris's published text (p. 632), while the supporting material describes 800,000.</ref> 800,000||روم||اطالیہ||align=right|800,000||روم||اطالیہ||||قسطنطنیہ||ترکی||||قسطنطنیہ||ترکی |- ||410||||||||||||||||قسطنطنیہ||ترکی||||Pataliputra||ہندوستان |- ||450||||||||||||||||قسطنطنیہ||ترکی||align=right|500,000||قسطنطنیہ||ترکی |- style="border-top:2px solid gray;" |rowspan=3|500||rowspan=3 align=right|<ref name=MorrisSup/> 450,000||rowspan=3|'''قسطنطنیہ'''||rowspan=3|ترکی||rowspan=3 align=right|500,000||'''قسطنطنیہ'''||ترکی||rowspan=3 align=right|400,000||rowspan=3|'''قسطنطنیہ'''||rowspan=3|ترکی||rowspan=3 align=right|500,000||rowspan=3|'''قسطنطنیہ'''||rowspan=3|ترکی |- |[[Jiankang]]<br>([[نانجنگ]])||چین |- |Luoyang<ref name=Luoyang2/>||چین |- ||570||||||||||||||||[[Ctesiphon]]<ref name=Seleucia/>||عراق||align=right|500,000||قسطنطنیہ||ترکی |- ||575||||||||||||||align=right|500,000||Ctesiphon||عراق||align=right|500,000||قسطنطنیہ||ترکی |- style="border-top:2px solid gray;" ||600||align=right|<ref>The population of Daxing (Chang'an) in AD 600 is estimated at 250,000 in Morris's published text (p. 632), while the supporting material describes 600,000.</ref> 600,000||Daxing<br>(Chang'an)<ref name=Xian/>||چین||align=right|600,000||قسطنطنیہ||ترکی||align=right|500,000||Ctesiphon||عراق||align=right|500,000||قسطنطنیہ||ترکی |- ||622||||||||||||||align=right|500,000||Ctesiphon||عراق||align=right|500,000||قسطنطنیہ||ترکی |- ||637||||||||||||||align=right|400,000||Chang'an<ref name=Xian/>||چین||align=right|500,000||قسطنطنیہ||ترکی |- ||650||||||||||||||||Chang'an||چین||align=right|500,000||Chang'an<ref name=Xian/>||چین |- style="border-top:2px solid gray;" ||700||align=right|<ref name=MorrisSup/> 1,000,000||'''Chang'an'''<ref name=Xian/>||چین||align=right|1,000,000||'''Chang'an'''<ref name=Xian/>||چین||align=right|800,000||'''Chang'an'''||چین||align=right|1,000,000||'''Chang'an'''||چین |- ||750||||||||||||||align=right|800,000||Chang'an||چین||align=right|> 1,000,000||Chang'an||چین |- ||775||||||||||||||align=right|600,000||[[بغداد]]||عراق||<ref name=بغداد>Although Chandler and Fox presumed that بغداد was the world's largest city from 775 to 935 (p. 363), Chang'an is still listed as the largest in the year 800 (p. 306).</ref> &nbsp;||بغداد||عراق |- style="border-top:2px solid gray;" |rowspan=2|800||rowspan=2 align=right|1,000,000||rowspan=2|Chang'an||rowspan=2|چین||rowspan=2 align=right|800,000||rowspan=2|Chang'an||rowspan=2|چین||rowspan=2 align=right|700,000||rowspan =2|بغداد||rowspan=2|عراق||align=right|<ref name=بغداد/> 800,000||Chang'an||چین |- |align=right|<ref name=بغداد/> 700,000||بغداد||عراق |- ||833||||||||||||||align=right|900,000||بغداد||عراق||align=right|900,000||بغداد||عراق |- style="border-top:2px solid gray;" ||900||align=right|<ref name=Morris/> 750,000||Chang'an||چین||align=right|900,000||بغداد||عراق||align=right|900,000||بغداد||عراق||align=right|900,000||بغداد||عراق |- ||925||||||||||||||align=right|1,100,000||بغداد||عراق||||بغداد||عراق |- ||932||||||||||||||align=right|1,100,000||بغداد||عراق||align=right|1,100,000||بغداد||عراق |- ||935||||||||||||||align=right|450,000||[[قرطبہ]]||[[ہسپانیہ]]||align=right|450,000||قرطبہ||ہسپانیہ |- style="border-top:2px solid gray;" ||1000||align=right|1,000,000||[[کائفینگ]]||چین||align=right|<ref>Modelski's list of world's largest cities (p. 219) estimates the population of بغداد for AD 1000 as 1,500,000, which is much higher than the value listed in Table 8 (b) (1,200,000 inhabitants) (p. 55).</ref> 1,200,000||بغداد||عراق||align=right|450,000||قرطبہ||ہسپانیہ||align=right|450,000||قرطبہ||ہسپانیہ |- ||1013||||||||||||||align=right|400,000||کائفینگ||چین||align=right|450,000||قسطنطنیہ||ترکی |- ||1050||||||||||||||align=right|400,000||کائفینگ||چین||align=right|500,000||قسطنطنیہ||ترکی |- ||1071||||||||||||||align=right|400,000||کائفینگ||چین||align=right|400,000||کائفینگ||چین |- style="border-top:2px solid gray;" ||1100||align=right|<ref name=MorrisSup/> 1,000,000||کائفینگ||چین||align=right|1,200,000||بغداد||عراق||align=right|442,000||کائفینگ||چین||align=right|442,000||کائفینگ||چین |- ||1102||||||||||||||align=right|442,000||کائفینگ||چین||align=right|442,000||کائفینگ||چین |- ||1126||||||||||||||align=right|420,000||کائفینگ||چین||align=right|420,000||کائفینگ||چین |- ||1127||||||||||||||align=right|200,000||قسطنطنیہ||ترکی||align=right|<ref name=قسطنطنیہ1150>Although کائفینگ is obscurely treated as the most populous city until 1160 (p. 363), کائفینگ is ranked as the fifth largest city with 175,000 people in 1150, while قسطنطنیہ is listed as the largest city (p. 310). Surely Chandler and Fox have mistakenly omitted the statement that قسطنطنیہ is briefly the largest after the fall of کائفینگ to the [[Jurchens]].</ref> 300,000||قسطنطنیہ||ترکی |- ||1145||||||||||||||align=right|200,000||[[مرو]]||[[ترکمانستان]]||align=right|<ref name=قسطنطنیہ1150/> 300,000||قسطنطنیہ||ترکی |- ||1150||||||||||||||align=right|200,000||Merv||ترکمانستان||align=right|<ref name=قسطنطنیہ1150/> 300,000||قسطنطنیہ||ترکی |- ||1153||||||||||||||align=right|200,000||قسطنطنیہ||ترکی||align=right|<ref name=قسطنطنیہ1150/> 300,000||قسطنطنیہ||ترکی |- ||1160||||||||||||||align=right|200,000||قسطنطنیہ||ترکی||align=right|250,000||[[فاس]]||[[مراکش]] |- ||1170||||||||||||||align=right|200,000||فاس||Morocco||align=right|250,000||فاس||Morocco |- ||1180||||||||||||||align=right|200,000||[[ہانگژو]]||چین||align=right|250,000||[[Polonnaruwa]]||[[سری لنکا]] |- style="border-top:2px solid gray;" |rowspan=3|1200||rowspan=3 align=right|<ref>The population of ہانگژو in AD 1200 is estimated at 800,000 in Morris's published text (p. 632), while the supporting material describes 1,000,000.</ref> 1,000,000||rowspan=3|'''ہانگژو'''||rowspan=3|چین||rowspan=3 align=right|1,000,000||بغداد||عراق||rowspan=3 align=right|255,000||rowspan=3|'''ہانگژو'''||rowspan=3|چین||rowspan=3 align=right|255,000||rowspan=3|'''ہانگژو'''||rowspan=3|چین |- ||'''ہانگژو'''||چین |- ||کائفینگ||چین |- ||1210||align=right|600,000||Gurganj||ترکمانستان||align=right|500,000||Merv||ترکمانستان||align=right|260,000||ہانگژو||چین||align=right|260,000||ہانگژو||چین |- ||1250||||||||||||||align=right|320,000||ہانگژو||چین||align=right|320,000||ہانگژو||چین |- ||1273||||||||||||||align=right|432,000||ہانگژو||چین||align=right|432,000||ہانگژو||چین |- style="border-top:2px solid gray;" ||1300||align=right|<ref name=MorrisSup/> 800,000||'''ہانگژو'''||چین||align=right|1,500,000||'''ہانگژو'''||چین||align=right|432,000||'''ہانگژو'''||چین||align=right|432,000||'''ہانگژو'''||چین |- ||1315||||||||||||||align=right|432,000||[[قاہرہ]]||مصر||||ہانگژو||چین |- ||1325||||||||||||||align=right|500,000||قاہرہ||مصر||align=right|500,000||قاہرہ||مصر |- ||1348||||||||||||||align=right|432,000||ہانگژو||چین||align=right|500,000||قاہرہ||مصر |- ||1350||||||||||||||align=right|432,000||ہانگژو||چین||align=right|450,000||قاہرہ||مصر |- ||1358||||||||||||||||جنلنگ<br>(نانجنگ)||چین||||قاہرہ||مصر |- ||1391||||||||||||||align=right|473,000||جنلنگ||چین||||قاہرہ||مصر |- style="border-top:2px solid gray;" ||1400||align=right|500,000||'''جنلنگ'''<br>(نانجنگ)||چین||align=right|1,000,000||'''جنلنگ'''<br>(نانجنگ)||چین||align=right|487,000||'''جنلنگ'''||چین||align=right|473,000||'''جنلنگ'''<br>(نانجنگ)||چین |- ||1420||||||||||||||||جنلنگ||چین||align=right|450,000||[[بیجنگ]]||چین |- ||1425||||||||||||||||بیجنگ||چین||||بیجنگ||چین |- ||1450||||||||||||||align=right|600,000||بیجنگ||چین||align=right|600,000||بیجنگ||چین |- ||1492||||||||||||||align=right|669,000||بیجنگ||چین||align=right|669,000||بیجنگ||چین |- style="border-top:2px solid gray;" ||1500||align=right|<ref>The population of ہانگژو in AD 1500 is estimated at 600,000 in Morris's published text (p. 632), while the supporting material describes 678,000.</ref> 678,000||'''بیجنگ'''||چین||align=right|1,000,000||'''بیجنگ'''||چین||align=right|672,000||'''بیجنگ'''||چین||align=right|672,000||'''بیجنگ'''||چین |- ||1550||||||||||||||align=right|690,000||بیجنگ||چین||align=right|690,000||بیجنگ||چین |- ||1575||||||||||||||align=right|706,000||بیجنگ||چین||align=right|706,000||بیجنگ||چین |- ||1579||||||||||||||align=right|706,000||بیجنگ||چین||align=right|706,000||بیجنگ||چین |- style="border-top:2px solid gray;" ||1600||align=right|700,000||'''بیجنگ'''||چین||align=right|1,000,000||'''بیجنگ'''||چین||align=right|706,000||'''بیجنگ'''||چین||align=right|706,000||'''بیجنگ'''||چین |- ||1635||||||||||||||||بیجنگ||چین||align=right|660,000||[[آگرہ]]||ہندوستان |- ||1637||||||||||||||||بیجنگ||چین||align=right|700,000||[[استنبول]]<ref name=استنبول>Includes [[اسکودار]] in [[اناطولیہ|Asia Minor]] as a suburb.</ref>||ترکی |- ||1650||||||||||||||align=right|700,000||استنبول<ref name=استنبول/>||ترکی||align=right|700,000||استنبول||ترکی |- ||1670||||||||||||||||استنبول||ترکی||align=right|500,000||[[دہلی]]||ہندوستان |- ||1675||||||||||||||align=right|750,000||استنبول||ترکی||align=right|500,000||دہلی||ہندوستان |- ||1684||||||||||||||||استنبول||ترکی||align=right|540,000||[[پیرس]]||[[فرانس]] |- ||1685||||||||||||||||استنبول||ترکی||||استنبول||ترکی |- ||1690||||||||||||||align=right|700-800,000||استنبول||ترکی||align=right|700-800,000||استنبول||ترکی |- style="border-top:2px solid gray;" |rowspan=2|1700||rowspan=2 align=right|650,000||rowspan=2|بیجنگ||rowspan=2|چین||rowspan=2 align=right|1,000,000||rowspan=2|[[پھرا ناکھون سی ایوتتھایا (شہر)|Ayutthaya]]||rowspan=2|[[تھائی لینڈ]]||rowspan=2 align=right|700,000||rowspan=2|استنبول||rowspan=2|ترکی||align=right|700,000||استنبول||ترکی |- |align=right|600-700,000||بیجنگ||چین |- ||1710||||||||||||||||بیجنگ||چین||||بیجنگ||چین |- ||1720||||[[Edo]]<ref>According to Morris (p. 483), Edo grew into the world's biggest city by 1720, but the estimated population for Edo is not given.</ref>||[[جاپان]]||||||||||بیجنگ||چین||||بیجنگ||چین |- ||1750||||||||||||||align=right|900,000||بیجنگ||چین||align=right|900,000||بیجنگ||چین |- ||1775||||||||||||||align=right|1,000,000||بیجنگ||چین||||بیجنگ||چین |- style="border-top:2px solid gray;" ||1800||align=right|1,100,000||'''بیجنگ'''||چین||align=right|1,100,000||'''بیجنگ'''||چین||align=right|1,100,000||'''بیجنگ'''||چین||align=right|1,100,000||'''بیجنگ'''||چین |- ||1821||||||||||||||align=right|1,300,000||بیجنگ||چین||align=right|1,300,000||بیجنگ||چین |- |rowspan=2|1825||rowspan=2|&nbsp;||rowspan=2|&nbsp;||rowspan=2|&nbsp;||rowspan=2|&nbsp;||rowspan=2|&nbsp;||rowspan=2|&nbsp;||align=right|1,350,000||بیجنگ||چین||align=right|1,350,000||بیجنگ||چین |- |align=right|1,335,000||[[Greater لندن|لندن]]<br>(urban area)||[[مملکت متحدہ]]||align=right|1,335,000||لندن<br>(urban area)||مملکت متحدہ |- ||1841||||||||||||||align=right|1,948,000||لندن||مملکت متحدہ||align=right|2,235,000||لندن||مملکت متحدہ |- ||1850||||||||||||||align=right|2,320,000||لندن||مملکت متحدہ||align=right|2,320,000||لندن||مملکت متحدہ |- ||1851||||||||||||||align=right|2,362,000||لندن||مملکت متحدہ||align=right|2,362,000||لندن||مملکت متحدہ |- ||1861||||||||||||||align=right|2,803,000||لندن||مملکت متحدہ|| ||لندن||مملکت متحدہ |- ||1875||||||||||||||align=right|4,241,000||لندن||مملکت متحدہ||align=right|4,241,000||لندن||مملکت متحدہ |- style="border-top:2px solid gray;" ||1900||align=right|6,600,000||'''لندن'''||مملکت متحدہ||align=right|6,500,000||'''لندن'''||مملکت متحدہ||align=right|6,480,000||'''لندن'''||مملکت متحدہ||align=right|6,480,000||'''لندن'''||مملکت متحدہ |- ||1914||||||||||||||align=right|7,419,000||لندن||مملکت متحدہ||||لندن||{{nowrap|مملکت متحدہ}} |- ||1925||||||||||||||align=right|7,774,000||[[نیو یارک میٹروپولیٹن علاقہ|New York]]<br>(urban area)||[[ریاستہائے متحدہ امریکہ]]||align=right|7,774,000||New York<br>(urban area)||ریاستہائے متحدہ امریکہ |- ||1936||||||||||||||align=right|10,150,000||New York||ریاستہائے متحدہ امریکہ||||New York||ریاستہائے متحدہ امریکہ |- ||1950||||||||||||||align=right|12,463,000||New York||ریاستہائے متحدہ امریکہ||align=right|12,500,000||New York||ریاستہائے متحدہ امریکہ |- ||1962||||||||||||||align=right|<ref name=Forstall>Data from Richard Forstall's table for Rand McNally & Co.</ref> 15,755,000||New York||ریاستہائے متحدہ امریکہ||||New York||ریاستہائے متحدہ امریکہ |- ||1965||||||||||||||align=right|15,000,000||[[Greater ٹوکیو Area|ٹوکیو]]<br>(urban area)||[[جاپان]]||align=right|15,000,000||ٹوکیو<br>(urban area)||جاپان |- ||1968||||||||||||||align=right|<ref name=Forstall/> 20,500,000||ٹوکیو||جاپان||align=right|<ref name=Forstall/> 20,500,000||ٹوکیو||جاپان |- ||1970||||||||||||||align=right|<ref name=Forstall/> 20,450,000||ٹوکیو||جاپان||align=right|<ref name=Forstall/> 21,000,000||ٹوکیو||جاپان |- ||1975||||||||||||||align=right|20,500,000||ٹوکیو||جاپان|||||| |- style="border-top:2px solid gray;" ||2000||align=right|26,400,000<ref>The population of ٹوکیو in AD 2000 is estimated at 26,7000 in Morris's published text (p. 632), while the supporting material describes 26,400,000.</ref>||ٹوکیو||جاپان|||||||||||||||||| |} == حوالے== {{حوالے|2}} {{دنیا دے سبتوں وڈے شہر}} [[گٹھ:دیساں دیاں لسٹاں]] [[گٹھ:جغرافیہ]] [[گٹھ:لسٹ شہر بلحاظ آبادی]] [[گٹھ:لسٹاں بلحاظ آبادی]] [[گٹھ:شہراں دیاں لسٹاں]] [[گٹھ:لسٹاں]] [[گٹھ:تریخی جغرافیہ]] 3eupbhujdafpvo6436bym5dlgogmceh 0 52874 713243 713131 2026-11-06T22:52:20Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 713243 wikitext text/x-wiki == مسیحی نوبل انعام جیتو بلحاظ شعبہ == === [[فزکس]]=== {| align="center" class="wikitable" |- ! سال ! colspan=2|انعام یافتہ ! دیس ! فرقہ ! وجہ |- |1901 |[[File:WilhelmRöntgen.JPG|75px]] |[[ولیم رونٹگین ]] |[[جرمنی]] |رومن کیتھولک<ref>{{Cite web |title=Wilhelm Conrad Roentgen |url=http://www.famousscientists.org/wilhelm-conrad-roentgen/ |access-date=2016-05-18 |archive-date=2017-04-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170428070628/https://www.famousscientists.org/wilhelm-conrad-roentgen/ |dead-url=yes }}</ref> |"in recognition of the extraordinary services he has rendered by the discovery of the remarkable [[ایکس شعاع|rays]] subsequently named after him" |- |rowspan=2|1902 |[[File:H A Lorentz (Nobel).jpg|75px]] |[[ہنڈرک لورنٹز]] |[[نیدرلینڈ]] |پروٹسٹنٹ<ref>[http://www.encyclopedia.com/topic/Hendrik_Antoon_Lorentz.aspx Hendrik Antoon Lorentz]</ref> |"in recognition of the extraordinary service they rendered by his researches into the influence of [[magnetism]] upon [[radiation]] phenomena"<ref>{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1902 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1902/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |[[File:Pieter Zeeman.jpg|75px]] |[[پیڑ زیمین]] |[[نیدرلینڈ]] |Dutch Reformed Church<ref>[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1902/zeeman-bio.html Pieter Zeeman - Biographical]</ref> |"in recognition of the extraordinary service they rendered by their researches into the influence of magnetism upon radiation phenomena |- |1903 |[[File:Paul Nadar - Henri Becquerel.jpg|75px]] |[[ہنری بیکرویل ]] |[[فرانس]] |رومن کیتھولک <ref>[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/laureates/index.php?id=4 Henri Becquerel]</ref> |"for his discovery of spontaneous [[radioactivity]]"<ref name=N1903>{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1903 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1903/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1904 |[[File:John William Strutt.jpg|75px]] |[[جان ولیم سٹرٹ ]] |[[برطانیہ]] |Anglican<ref>Peter J. Bowler (2014). "Reconciling Science and Religion: The Debate in Early-Twentieth-Century Britain", University of Chicago Press. p. 35</ref><ref>Sir William Gavin (1967). "Ninety Years of Family Farming: The Story of Lord Rayleigh's and Strutt & Parker Farms". Hutchinson, p. 37</ref> |"for his investigations of the densities of the most important gases and for his discovery of [[argon]] in connection with these studies"<ref>{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1904 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1904/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1905 |[[File:Phillipp Lenard in 1900.jpg|75px]] |[[فلپ لینارڈ ]] |[[آسٹریا ہنگری]]<br />[[جرمنی]] |کرسچئین<ref>[http://www.nndb.com/people/441/000099144/ Philipp Lenard]</ref> |"for his work on [[cathode ray]]s"<ref>{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1905 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1905/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref><ref name="Lundestad">{{cite web |first=Geir |last=Lundestad |authorlink=Geir Lundestad |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/articles/lundestad-review/index.html |title=The Nobel Peace Prize, 1901–2000 |publisher=Nobel Foundation |date=2001-03-15 |accessdate=2011-10-06}}</ref> |- |1906 |[[File:J.J Thomson.jpg|75px]] |[[جے جے تھامسن ]] |برطانیہ |Anglican<ref>{{Cite web |title=Essay on Thomson life and religious views |url=http://www.asa3.org/ASA/PSCF/1986/JASA6-86Seeger.html |access-date=2016-05-18 |archive-date=2015-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151201005910/http://www.asa3.org/ASA/PSCF/1986/JASA6-86Seeger.html |dead-url=yes }}</ref> |"for his theoretical and experimental investigations on the [[conduction of electricity]] by gases"<ref>{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1906 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1906/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1909 |[[File:Guglielmo Marconi.jpg|75px]] |[[گُگلیلمو مارکونی]]([[مارکونی]]) |[[اٹلی]] |رومن کیتھولک<ref>Marconi, Maria Christina, ''Marconi My Beloved''[https://books.google.com/books?id=wfSABTyeiV4C&pg=PA19&dq=marconi+catholic&hl=en&sa=X&ei=StMVVfzhMYOXNp_agPgI&ved=0CDIQ6AEwBA#v=onepage&q=marconi%20catholic&f=false]''. 2001. p. 19-24.''</ref> |"for his contributions to the [[Invention of radio|development of wireless telegraphy]]"<ref>{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1909 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1909/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1914 |[[File:Max von Laue 1914.jpg|75px]] |[[میکس وون لیو]] |[[جرمنی]] |کرسچئین<ref>[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1914/laue-bio.html Max von Laue: Biographical] The Nobel Prize in Physics 1914. Nobel Foundation.</ref><ref>{{Cite journal | doi = 10.1098/rsbm.1960.0028| title = [[میکس وون لیو]] 1879-1960| journal = [[Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society]]| volume = 6| pages = 134| year = 1960| last1 = Ewald | first1 = P. P. | authorlink1 = Paul Peter Ewald}}</ref><ref>Magill, Frank Northen (1989) ''The Nobel Prize Winners'', Salem Press. ISBN 0893565598. p. 198</ref> |"For his discovery of the [[X-ray crystallography|diffraction of X-rays]] by crystals",<ref>{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1914 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1914/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> an important step in the development of [[X-ray spectroscopy]]. |- |rowspan=2|1915 |[[File:Wh-bragg.jpg|75px]] |[[ولیم ہنری براگ]] |[[برطانیہ]] |کرسچئین<ref>[http://adb.anu.edu.au/biography/bragg-sir-william-henry-5336 Bragg, Sir William Henry (1862–1942)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130320003055/http://adb.anu.edu.au/biography/bragg-sir-william-henry-5336 |date=2013-03-20 }}</ref><ref>[http://www.britannica.com/biography/William-Bragg Sir William Bragg from Britannica]</ref><ref>{{Cite web |title=The Religious Affiliation of Nobel Prize-winning physicist William Henry Bragg |url=http://www.adherents.com/people/pb/William_Henry_Bragg.html |access-date=2016-05-18 |archive-date=2017-07-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170704142538/http://www.adherents.com/people/pb/William_Henry_Bragg.html |dead-url=yes }}</ref> |rowspan=2|"For his services in the analysis of [[crystal structure]] by means of X-rays",<ref>{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1915 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1915/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> an important step in the development of [[X-ray crystallography]] |- |[[File:Wl-bragg.jpg|75px]] |[[ولیم لاورنس براگ]] |[[آسٹریلیا]] [[برطانیہ]] |کرسچئین |- |1917 |[[File:Charles Glover Barkla.jpg|75px]] |[[چارلس گلور بارکالا]] |[[برطانیہ]] |Methodist<ref>School of Mathematics and Statistics. [http://www-history.mcs.st-and.ac.uk/Biographies/Barkla.html "Charles Glover Barkla"] (2007), University of St Andrews, Scotland. JOC/EFR.</ref><ref>H.S. Allen (1947), Obituary Notices of Fellows of the Royal Society, Vol. 5, No. 15,. "[http://www.jstor.org/discover/10.2307/769087?uid=3738664&uid=2129&uid=2&uid=70&uid=4&sid=21103238109881 Charles Glover Bark]"</ref><ref>[http://www.encyclopedia.com/topic/Charles_Glover_Barkla.aspx Charles Glover Barkla], Complete Dictionary of Scientific Biography (2008)</ref> |"For his discovery of the [[X-ray fluorescence|characteristic Röntgen radiation]] of the elements",<ref>{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1917 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1917/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> another important step in the development of [[X-ray spectroscopy]] |- |1918 |[[File:Max Planck 1933.jpg|75px]] |[[میکس پلانک]] |[[جرمنی]] |Raised Lutheran, later in life, Planck's views on God were that of a deist{{efn|He stated that: "Both Religion and science require a belief in God. For believers, God is in the beginning, and for physicists He is at the end of all considerations… To the former He is the foundation, to the latter, the crown of the edifice of every generalized world view."}}<ref name="adherents.com">[http://www.adherents.com/people/pp/Max_Planck.html The Religious Affiliation of Physicist Max Planck] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170810130831/http://www.adherents.com/people/pp/Max_Planck.html |date=2017-08-10 }}. adherents.com. Retrieved on 2011-07-05.</ref> |"for the services he rendered to the advancement of physics by his discovery of energy [[quantum mechanics|quanta]]"<ref>{{cite web |title = The Nobel Prize in Physics 1918 |publisher = Nobel Foundation |url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1918/index.html |accessdate = 2008-10-09}}</ref> |- |1919 |[[File:Johannes Stark.jpg|75px]] |[[جوہنس سٹارک]] |[[جرمنی]] |کرسچئین<ref>[http://www.nndb.com/people/553/000099256/ Johannes Stark]</ref> |"for his discovery of the [[Doppler effect]] in [[canal rays]] and the splitting of [[spectral line]]s in [[electric field]]s"<ref>{{cite web |title = The Nobel Prize in Physics 1919 |publisher = Nobel Foundation |url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1919/index.html |accessdate = 2008-10-09}}</ref> |- |1923 |[[File:Robert Andrews Millikan 1920s.jpg|75px]] |[[رابرٹ انڈریو ملکین]] |[[امریکا]] |کرسچئین<ref name="Millikan 1929">"Millikan, Robert Andrew", [[Who's Who in America]] v. 15, 1928–1929, p. 1486</ref><ref>[http://www.adherents.com/people/pm/Robert_Millikan.html The Religious Affiliation of Physicist Robert Andrews Millikan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170704140437/http://www.adherents.com/people/pm/Robert_Millikan.html |date=2017-07-04 }}. adherents.com</ref><ref>[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1923/millikan-bio.html Nobel biography]. nobelprize.org.</ref><ref>[http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,715687,00.html "Medicine: Science Serves God,"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130817193240/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,715687,00.html |date=2013-08-17 }} ''Time,'' June 4, 1923. Accessed 19 Jan. 2013.</ref> He dealt with this in his [[Terry Lectures]] at [[Yale]] in 1926–7, published as ''Evolution in Science and Religion''.<ref>''Evolution in Science and Religion'' (1927), 1973 edition: Kennikat Press, ISBN 0-8046-1702-3</ref> |"for his work on the [[elementary charge]] of electricity and on the [[photoelectric effect]]"<ref>{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1923 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1923/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1925 |[[File:Gustav Hertz.jpg|75px]] |[[گستاف لوڈوگ ہرٹز]] |[[جرمنی]] |Lutheran<ref>{{cite web|url=http://www1.uni-hamburg.de/rz3a035//bundesstrasse1.html|title=Buildings Integral to the Former Life and/or Persecution of Jews in Hamburg|publisher=uni-hamburg.de|author=Robertson, Struan|accessdate=22 February 2012|archive-date=27 March 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120327213148/http://www1.uni-hamburg.de/rz3a035//bundesstrasse1.html|dead-url=yes}}</ref> |"for his discovery of the laws governing the impact of an [[electron]] upon an atom"<ref>{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1925 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1925/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1927 |[[File:Arthur Compton.jpg|75px]] |[[آرتھر کومپٹون]] |[[امریکا]] |Presbyterian<ref>{{cite web|url=http://www.aps.org/units/fps/newsletters/2003/april/commentary.html|title=Physics and Society newsletter April 2003 Commentary|publisher=|accessdate=15 January 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,755635-5,00.html|title=Science: Cosmic Clearance|date=13 January 1936|work=TIME.com|accessdate=15 January 2015|archive-date=26 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226101941/http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,755635-5,00.html|dead-url=yes}}</ref> |"for his discovery of the [[Compton effect|effect named after him]]"<ref name=N1927>{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1927 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1927/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1932 |[[File:Bundesarchiv Bild183-R57262, Werner Heisenberg.jpg|75px]] |[[ورنر ہیزنبرگ]] |[[جرمنی]] |Lutheran<ref>{{Cite book|last1=Stewart|first1=Ian|title=Why Beauty Is Truth: A History of Symmetry|url=http://books.google.co.uk/books?id=6akF1v7Ds3MC|accessdate=June 14, 2006|year=2008|publisher=[[Basic Books|Basic]]|isbn=9780465082377|page=206}}</ref><ref>[http://www.adherents.com/people/ph/Werner_Heisenberg.html The religion of Werner Heisenberg, physicist] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101129213817/http://www.adherents.com/people/ph/Werner_Heisenberg.html |date=2010-11-29 }}. Adherents.com. Retrieved on 2012-02-01.</ref> |"for the creation of [[quantum mechanics]], the application of which has, inter alia, led to the discovery of the [[allotropic]] forms of hydrogen"<ref>{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1932 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1932/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1936 |[[File:Hess.jpg|75px]] |[[وکٹر فرانسس ہیس]] |[[آسٹریا]] |کرسچئین<ref>{{cite web|url=http://www.nndb.com/people/731/000099434/|title=Victor Francis Hess|publisher=|accessdate=15 January 2015}}</ref><ref>{{cite book|url=http://books.google.com/books?id=AtngooiwXikC&pg=PA254|title=A Dictionary of Scientists|publisher=|accessdate=15 January 2015}}</ref> He wrote on the topic of science and religion in his article ''"My Faith"''.<ref>Victor Francis Hess. "[http://newspaperarchive.com/us/texas/san-antonio/san-antonio-light/1946/11-03/page-52 My Faith]". San Antonio Light Newspaper Archive. Sunday, November 3, 1946, p. 52</ref> |"for his discovery of [[cosmic ray|cosmic radiation]]"<ref name="N1936">{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1936 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1936/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1937 |[[File:George Paget Thomson.jpg|75px]] |[[جارج پاگٹ تھامسن]] |[[برطانیہ]] |کرسچئین |"for his experimental discovery of the [[electron diffraction|diffraction of electrons]] by crystals"<ref>{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1937 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1937/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1938 |[[File:Enrico Fermi 1943-49 140x190.jpg|75px]] |[[انریکو فرمی]] |[[اٹلی]] |Raised رومن کیتھولک, then become an agnostic |"for his demonstrations of the existence of new radioactive elements produced by [[neutron irradiation]], and for his related discovery of nuclear reactions brought about by slow neutrons"<ref>{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1938 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1938/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1945 |[[File:Wolfgang Pauli ETH-Bib Portr 01042.jpg|75px]] |[[ولف گینگ پاولی]] |[[آسٹریا]] |Raised رومن کیتھولک<ref>{{cite web|url=http://www.jinfo.org/Physicists.html|title=Jewish Physicists|accessdate=2006-09-30}}</ref> |"for the discovery of the Exclusion Principle, also called the [[Pauli principle]]"<ref>{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1945 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1945/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |rowspan=2|1951 | |[[جوہن کوکروفٹ]] |[[برطانیہ]] |کرسچئین |rowspan=2|"for their pioneer work on the transmutation of atomic nuclei by artificially accelerated atomic particles"<ref>{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1951 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1951/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |[[File:Ernest Walton.jpg|75px]] |[[ارنسٹ والٹن]] |[[آئرلینڈ]] |Methodist<ref>V. J. McBrierty: Ernest Thomas Sinton Walton, The Irish Scientist, 1903-1995 (Trinity College Dublin, 2003)</ref> |- |1952 |[[File:Edward Mills Purcell.jpg|75px]] |[[ایڈوارڑملس پرسل]] |[[امریکا]] |پروٹسٹنٹ |"for his development of new methods for nuclear magnetic precision measurements and discoveries in connection therewith"<ref>{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1952 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1952/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1953 |[[File:Zernike.jpg|75px]] |[[فرٹز زرنیک]] |Netherlands |پروٹسٹنٹ |"for his demonstration of the phase contrast method, especially for his invention of the [[phase contrast microscope]]"<ref>{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1953 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1953/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |rowspan=2|1954 |[[File:Max Born.jpg|75px]] |[[میکس بورن]] |[[جرمنی]]<br />[[برطانیہ]] |Lutheran{{sfn|Greenspan|2005|pp=61–62}} |"for his fundamental research in [[quantum mechanics]], especially for his statistical interpretation of the [[wavefunction]]"<ref name="N54">{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1954 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1954/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |[[File:Bothe.jpg|75px]] |[[والٹتھر بوتھ]] |[[مغربی جرمنی]] |پروٹسٹنٹ |"for the [[Coincidence circuit|coincidence method]] and his discoveries made therewith"<ref name="N54"/> |- |rowspan=2|1955 |[[File:Willis Lamb 1955.jpg|75px]] |[[ولس لیمب]] |[[امریکا]] |پروٹسٹنٹ |"for his discoveries concerning the [[fine structure]] of the hydrogen spectrum"<ref name="N55">{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1955 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1955/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |[[File:Polykarp Kusch.jpg|75px]] |[[پولی کارپ کوشچ]] |[[امریکا]] |پروٹسٹنٹ |"for his precision determination of the [[magnetic moment]] of the [[electron]]"<ref name="N55"/> |- |1958 |[[File:Ilya Frank.jpg|75px]] |[[الوا فرانک]] |[[سویت یونین]] |Russian Orthodox (he is also from Jewish descended) |for the discovery and the interpretation of the [[Cherenkov-Vavilov effect|Cherenkov effect]]"<ref>{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1958 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1958/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |rowspan=2|1963 ||[[File:Maria Goeppert-Mayer.jpg|75px]] |[[ماریہ جیوپرٹ مئیر]] |[[امریکا]] |کرسچئین<ref name="100 Years of Nobel Prizes: p.48">100 Years of Nobel Prizes: p.48</ref> |rowspan=2|"for their discoveries concerning [[Nuclear shell model|nuclear shell structure]]" |- |[[File:Jensen.jpg|75px]] |[[جے ہنس ڈی ہنسن]] |[[مغربی جرمنی]] |کرسچئین |- |1964 |[[File:Charles Townes Nobel.jpg|75px]] |[[چارلس ہارڈ ٹاونس]] | [[امریکا]] |پروٹسٹنٹ ([[United Church of Christ]])<ref>[[Harvard Gazette]] June 16, 2005 [http://news.harvard.edu/gazette/2005/06.16/05-laser.html Laser's inventor predicts meeting of science, religion] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305074632/http://news.harvard.edu/gazette/2005/06.16/05-laser.html |date=2016-03-05 }}</ref> |"for fundamental work in the field of [[quantum electronics]], which has led to the construction of [[oscillator]]s and [[amplifier]]s based on the [[maser]]&ndash;[[laser]] principle"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Physics 1964 | publisher = Nobel Foundation | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1964/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1971 |[[Image:Nobel prize medal grey.png|75px]] |[[ڈینس گبور]] |[[ہنگری]]– [[برطانیہ]] |Raised a [[پروٹسٹنٹ]],<ref>http://www.bookrags.com/biography/dennis-gabor-wop/</ref> but he considered himself agnostic<ref>{{cite book|title=Notable Scientists from 1900 to the Present: D-H|url=https://archive.org/details/notablescientist0000unse|year=2001|publisher=Gale Group|isbn=9780787617530|author=Brigham Narins|accessdate=30 May 2012|page=[https://archive.org/details/notablescientist0000unse/page/797 797]|quote=Although Gabor's family became Lutherans in 1918, religion appeared to play a minor role in his life. He maintained his church affiliation through his adult years but characterized himself as a "benevolent agnostic".}}</ref> |"for his invention and development of the [[holography|holographic method]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Physics 1971 | publisher = Nobel Foundation | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1971/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1974 |[[Image:Nobel prize medal grey.png|75px]] |[[انٹونی ہیوش]] | [[برطانیہ]] | کرسچئین<ref>{{cite book|author1=J. C. Polkinghorne|author2=John Polkinghorne|author3=Nicholas Beale|title=Questions of Truth: Fifty-One Responses to Questions about God, Science, and Belief|url=http://books.google.com/books?id=jiXANZ1CPD4C|accessdate=27 July 2012|date=16 January 2009|publisher=Westminster John Knox Press|isbn=978-0-664-23351-8|page=12}}</ref> |"for his pioneering research in [[Radio astronomy|radio astrophysics]]: Ryle for his observations and inventions, in particular of the [[aperture synthesis]] technique, and Hewish for his decisive role in the discovery of [[pulsar]]s"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Physics 1974 | publisher = Nobel Foundation | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1974/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1980 |[[File:James-cronin.jpg|75px]] |[[جیمز واٹسن کرونن]] | [[امریکا]] |پروٹسٹنٹ<ref name="autobio">{{cite web|last=Cronin|first=James |title=Autobiography |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1980/crnin-autobio.html|work=The Nobel Prize in Physics 1980: James Cronin, Val Fitch|publisher=[[نوبل فاونڈیشن]]|accessdate=22 May 2012|authorlink=James Cronin|year=1980}}</ref><ref>{{Citation|author=[[Henry Margenau|Margenau, H.]]|year=1992|title=Cosmos, Bios, Theos: Scientists Reflect on Science, God, and the Origins of the Universe, Life, and Homo Sapiens|publisher=[[Open Court Publishing Company]]|page=105}} co-edited with [[Roy Abraham Varghese]]. This book is mentioned in a December 28, 1992 [[ٹائم (رسالہ)]] article: [http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,977352-1,00.html Galileo And Other Faithful Scientists] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121025232639/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,977352-1,00.html |date=2012-10-25 }}</ref> |"for the discovery of violations of fundamental [[symmetry principles]] in the decay of [[neutral K-meson]]s"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Physics 1980 | publisher = Nobel Foundation | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1980/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1984 |[[File:Carlo Rubbia 2012.jpg|75px]] |[[کارلو روبیا]] | [[اٹلی]] |رومن کیتھولک |"for his decisive contributions to the large project, which led to the discovery of the field [[W and Z bosons|particles W and Z]], communicators of [[weak interaction]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Physics 1984 | publisher = Nobel Foundation | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1984/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1985 |[[File:Klaus von Klitzing 2015.jpg|75px]] |[[کلاوس ون کلٹزنگ]] | [[مغربی جرمنی]] |رومن کیتھولک |"for the discovery of the [[Quantum Hall effect|quantized Hall effect]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Physics 1985 | publisher = Nobel Foundation | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1985/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1993 |[[File:2008JosephTaylor.jpg|75px]] |[[جوزف ہوٹن ٹیلر ]] | [[امریکا]] | [[Quaker]]<ref>{{cite web|url=http://www.nndb.com/people/995/000099698/|title=Joseph H. Taylor, Jr.|publisher=|accessdate=15 January 2015}}</ref> |"for the discovery of a [[PSR B1913+16|new type]] of [[pulsar]], a discovery that has opened up new possibilities for the study of [[Gravitational wave|gravitation]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Physics 1993 | publisher = Nobel Foundation | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1993/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1996 |[[File:Douglas Osheroff NSF.jpg|75px]] |[[ڈوگلاس اوشروف]] | [[امریکا]] |Lutheran<ref name="NobelBio">[http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1996/osheroff-autobio.html Biography on the Nobel Foundation website]</ref> |"for his discovery of [[superfluid]]ity in [[helium-3]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Physics 1996 | publisher = Nobel Foundation | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1996/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1997 |[[File:William D. Phillips.jpg|75px]] |[[ولیم ڈینیل فلپس]] | [[امریکا]] |پروٹسٹنٹ (United Methodist Church)<ref>{{cite web|url=http://www.issr.org.uk/about/founding_members.asp|archiveurl=https://web.archive.org/web/20050307010942/http://www.issr.org.uk/about/founding_members.asp|title=Founding Members of ISSR|archivedate=7 March 2005|publisher=|accessdate=15 January 2015|dead-url=yes}}</ref> |"for development of methods to cool and trap atoms with laser light."<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Physics 1997 | publisher = Nobel Foundation | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1997/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |2002 |[[File:RiccardoGiacconi.jpg|75px]] |[[رککارڈو گیاککونی]] | [[اٹلی]]<br />[[امریکا]] |رومن کیتھولک |"for pioneering contributions to astrophysics, which have led to the discovery of [[cosmic X-ray source]]s" |- |2007 |[[File:Peter Gruenberg 01.jpg|75px]] |[[پیٹر گرون برگ]] | [[جرمنی]] |رومن کیتھولک |"for the discovery of [[giant magnetoresistance]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Physics 2007 | publisher = Nobel Foundation | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2007/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |} === کیمیاء=== {| align="center" class="wikitable" |- ! سال ! colspan=2|انعام یافتہ ! ملک ! فرقہ وجہ |- |1901 |[[Image:Vant Hoff.jpg|75px]] |[[یاکوبس ہینریکوس وانت ہوف]] |[[نیدرلینڈ]] |پروٹسٹنٹ<ref>{{Cite EB1911|wstitle=van't Hoff, Jacobus Hendricus}}</ref> |"[for his] discovery of the laws of chemical dynamics and [[osmotic pressure]] in solutions"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1901 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1901/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1902 |[[Image:Hermann Emil Fischer. Photograph by Atelier Victoria, 1895. Wellcome V0027668 (cropped).jpg|75px]] |[[ہرمن امیل فشر]] |جرمنی |پروٹسٹنٹ<ref>{{Cite journal| doi = 10.1002/ange.19921041204| title = Emil Fischers Beweis der Konfiguration von Zuckern: eine Würdigung nach hundert Jahren| year = 1992| last1 = Lichtenthaler | first1 = F. W.| journal = Angewandte Chemie| volume = 104| issue = 12| pages = 1577–1593 }}</ref><ref>{{cite journal|last=Forster|first=Martin Onslow|title=Emil Fischer memorial lecture|journal=Journal of the Chemical Society, Transactions|date=1 January 1920|volume=117|pages=1157–1201|doi=10.1039/CT9201701157}}</ref> |"[for] his work on [[Sugar#Chemistry|sugar]] and [[Purine#History|purine]] syntheses"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1902 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1902/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1904 | [[File:William Ramsay.jpg|75px]] |Sir [[سر ولیم ریمسی]] |{{nowrap|برطانیہ}} |پروٹسٹنٹ<ref>[https://archive.org/stream/reportofbritisha12scie#page/n155/mode/2up Presidential Address to the British Association Meeting, held at Portsmouth in 1911]</ref> |"[for his] discovery of the [[noble gases|inert gaseous elements in air]], and his determination of their place in the periodic system"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1904 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1904/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1905 | [[File:Adolf von Baeyer (1905).jpg|75px]] |[[ایڈولف وان بایر|Johann Friedrich Wilhelm Adolf von Baeyer]] |جرمنی |Lutheran (from Jewish descent)<ref>http://www.findagrave.com/cgi-bin/fg.cgi?page=gr&GSln=Baeyer&GSfn=Johann&GSmn=Jacob&GSbyrel=all&GSdyrel=all&GSob=n&GRid=115866487&df=all&</ref><ref>http://www.findagrave.com/cgi-bin/fg.cgi?page=cr&GSln=Baeyer&GSfn=Johann&GSmn=Jacob&GSbyrel=all&GSdyrel=all&GSob=n&GRid=115866487&CRid=2509397&df=all&</ref><ref>{{cite web|url=http://science.howstuffworks.com/dictionary/famous-scientists/chemists/adolf-von-baeyer-info.htm |title=HowStuffWorks "Adolf von Baeyer" |publisher=Science.howstuffworks.com |date=2009-07-20 |accessdate=2013-12-09}}</ref> |"[for] the advancement of organic chemistry and the chemical industry, through his work on [[Indigo dye|organic dyes]] and hydroaromatic compounds"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1905 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1905/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1907 | [[File:Eduard Buchner (Nobel 1907).jpg|75px]] |[[ایدوارد بوخنر]] |[[جرمنی]] |پروٹسٹنٹ |"for his biochemical researches and his discovery of cell-free [[zymase|fermentation]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1907 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1907/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1908 |[[File:Ernest Rutherford (Nobel).jpg|75px]] |[[ایرنسٹ ردرفورڈ]] |[[برطانیہ]]<br>[[نیوزیلینڈ]] |پروٹسٹنٹ<ref>The who's who of Nobel Prize winners, 1901-1995, p. 5</ref><ref>''"Whenever one of his experiments went well, Rutherford would loudly sing his favorite hymn, Onward کرسچئین Soldiers"'', {{cite book |url=http://books.google.com/books?id=9QmdAAAAQBAJ&pg=PA28 |title=Who Split the Atom | page= 28}}</ref> |"for his investigations into the disintegration of the elements, and the chemistry of [[Radioactivity#Discovery|radioactive substances]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1908 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1908/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1910 |[[File:Otto Wallach.jpg|75px]] |[[اوتو والاخ]] |جرمنی |[[پروٹسٹنٹ]]<ref name="Magill1990">{{cite book|author=Frank Northen Magill|title=1901–1937|url=http://books.google.com/books?id=jsfaAAAAMAAJ|year=1990|publisher=Salem Press|isbn=978-0-89356-562-6}}</ref> |"[for] his services to organic chemistry and the chemical industry by his pioneer work in the field of [[alicyclic compound]]s"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1910 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1910/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1913 |[[Image:Alfred Werner.jpg|75px]] |[[الفرڈ ورنر]] |[[سویٹزلینڈ]] |He was raised as [[رومن کیتھولک]]<ref>http://www.britannica.com/EBchecked/topic/639857/Alfred-Werner</ref> |"[for] his work on the [[Octahedral molecular geometry|linkage of atoms in molecule]]s [...] especially in inorganic chemistry"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1913 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1913/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1918 |[[Image:Fritz Haber.png|75px]] |[[فرٹز ہیبر]] |جرمنی |Converts to پروٹسٹنٹism from Judaism<ref name=Stoltzenberg>{{cite book |last1=Stoltzenberg |first1=Dietrich |title=Fritz Haber : Chemist, Nobel laureate, German, Jew|date=2004 |publisher=Chemical Heritage Foundation |location=Philadelphia |isbn=0-941901-24-6 |accessdate=8 September 2014 }}</ref> |"for the [[ہیبر کا طریقہ|synthesis of ammonia]] from its elements"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1918 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1918/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1920 |[[Image:Walther Nernst.jpg|75px]] |[[والتھر نرنسٹ|Walther Hermann Nernst]] |[[جرمنی]] |پروٹسٹنٹ<ref>{{cite book|last=Barkan|first=Diana|title=Walther Nernst and the transition to modern physical science|url=https://archive.org/details/walthernernsttra0000bark|year=1999|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=052144456X}}</ref> |"[for] his work in [[Third law of thermodynamics#History|thermochemistry]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1920 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1920/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1921 |[[File:Frederick Soddy.jpg|75px]] |[[فریڈرک سوڈی]] |برطانیہ |پروٹسٹنٹ<ref>{{cite web|url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1921/soddy-bio.html|title=The Nobel Prize in Chemistry 1921 - Frederick Soddy Biographical|publisher=Nobelprize.org|accessdate=16 March 2014}}</ref> |"for his contributions to our knowledge of the chemistry of radioactive substances, and his investigations into the origin and nature of [[Isotope#History|isotopes]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1921 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1921/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1922 |[[File:Francis William Aston.jpg|75px]] |[[فرانسسولیم ایسٹون]] |برطانیہ |پروٹسٹنٹ |"for his discovery, by means of his mass spectrograph, of [[Stable isotope|isotopes]], in a large number of non-radioactive elements, and for his enunciation of the [[Whole number rule|whole-number rule]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1922 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1922/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1923 |[[Image:Fritz Pregl.jpg|75px]] |[[فرٹز پریگل]] |[[آسٹریا]] |کرسچئین |"for his invention of the method of [[microanalysis|micro-analysis]] of organic substances"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1923 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1923/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1925 |[[Image:Richard Adolf Zsigmondy.jpg|75px]] |[[رچرڈ اڈولف زگمونڈی]] |[[جرمنی]] / [[ہنگری]] |پروٹسٹنٹ |"for his demonstration of the heterogeneous nature of [[colloid]] solutions and for the methods he used"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1925 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1925/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1926 |[[File:The-svedberg-1.jpg|75px]] |[[تھیوڈر سویڈبرگ|The (Theodor) Svedberg]] |Sweden |کرسچئین |"for [[Ultracentrifuge|his work on disperse systems]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1926 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1926/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1927 |[[File:Heinrich Wieland.jpg|75px]] |[[ہائنرش اٹو ویلینڈ]] |جرمنی |کرسچئین |"for his investigations of the constitution of the [[bile acid]]s and related substances"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1927 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1927/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1928 |[[File:Windaus.jpg|75px]] |[[ایڈولف اٹو رائنہولڈ ونڈاؤس]] |جرمنی |کرسچئین |"[for] his research into the constitution of the [[sterol]]s and his connection with the [[vitamin]]s"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1928 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1928/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |rowspan=2|1929 |[[File:ArthurHarden.jpg|75px]] |[[آرتھر ہارڈن]] |[[برطانیہ]] |کرسچئین |rowspan=2|"for their investigations on the fermentation of sugar and [[zymase|fermentative enzyme]]s"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1929 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1929/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |[[File:Euler-chelpin.jpg|75px]] |[[ہانز فان]] |[[سویڈن]] |کرسچئین |- |1930 |[[File:Hans Fischer (Nobel).jpg|75px]] |[[ہانز فشر]] |جرمنی |پروٹسٹنٹ |"for his researches into the constitution of [[haemin]] and [[chlorophyll]] and especially for his synthesis of haemin"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1930 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1930/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |- |rowspan=2|1931 |[[File:Carl Bosch.jpg|75px]] |[[کارل بوش]] |جرمنی |پروٹسٹنٹ |rowspan=2|"[for] their contributions to the invention and development of [[Bergius process and Haber–Bosch process|chemical high pressure methods]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1931 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1931/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |[[File:Bergius.jpg|75px]] |[[فریڈرخ برجیاس]] |[[جرمنی]] |پروٹسٹنٹ |- |1934 |[[File:Urey.jpg|75px]] |[[ہارلڈ اری|Harold Clayton Urey]] |[[امریکا]] |[[Church of the Brethren]]{{sfn|Arnold|Bigeleisen||Hutchison|1995|p=365}} |"for his discovery of [[deuterium|heavy hydrogen]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1934 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1934/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1937 |[[File:Karrer.jpg|75px]] |[[پاول کرر]] |Switzerland |کرسچئین |"for his investigations on [[carotenoid]]s, [[Flavin group|flavins]] and vitamins [[vitamin A|A]] and [[حیاتین ب-2|B₂]]" |- |1938 |[[File:Richard Kuhn ETH-Bib Dia 248-065.jpg|75px]] |[[رچرڈ کوہن]] |جرمنی |رومن کیتھولک |"for his work on [[carotenoid]]s and [[vitamin]]s"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1938 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1938/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1939 |[[File:Leopold Ruzicka ETH-Bib Portr 00239.jpg|75px]] |[[لیپولڈروزکا]] |[[سویٹزرلینڈ]] |رومن کیتھولک |"for his work on polymethylenes and higher [[terpene]]s" |- |1943 | [[Image:George de Hevesy.jpg|75px]] |[[جارج دی ہیوسی]] |جرمنی |رومن کیتھولک <ref>http://www.geni.com/people/George-Charles-de-Havesey/6000000013761368687</ref>[[Hungarian Jewish|of Hungarian Jewish descent]]<ref name=Hilger>{{Citation|last=Levi|first=Hilde|title=George de Hevesy : life and work : a biography|year=1985|publisher=A. Hilger|location=Bristol |isbn=9780852745557|page=14}}</ref> |"for his work on the use of isotopes as [[radioactive tracer|tracers]] in the study of chemical processes"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1943 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1943/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1944 |[[File:Bundesarchiv Bild 183-46019-0001, Otto Hahn.jpg|75px]] |[[اوٹو ہان]] |جرمنی |پروٹسٹنٹ<ref>{{Cite book|last1=Hahn|first1=Otto|authorlink1=Otto Hahn|title=My Life: the Autobiography of a Scientist|url=http://books.google.co.uk/books?id=qS9DAAAAIAAJ|accessdate=June 14, 2012|year=1970|publisher=Herder and Herder|page=28}}</ref> |"for his discovery of the [[nuclear fission|fission]] of heavy nuclei"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1944 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1944/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1945 |[[File:Virtanen.jpg|75px]] |[[ارٹوری المری ورٹنن]] |Finland |پروٹسٹنٹ |"for his research and inventions in agricultural and nutrition chemistry, especially for his [[AIV fodder|fodder preservation method]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1945 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1945/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |rowspan=3|1946 |[[File:James Batcheller Sumner.jpg|75px]] |[[جیمز بی سمر ]] |امریکا |کرسچئین |"for his discovery that [[Enzyme#Etymology and history|enzyme]]s can be crystallized"<ref name="The Nobel Prize in Chemistry 1946">{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1946 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1946/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |[[File:John Howard Northrop.jpg|75px]] |[[جان ہورڈ نورتروپ]] |امریکا |کرسچئین |rowspan=2|"for their preparation of enzymes and [[Virus#History|virus proteins]] in a pure form"<ref name="The Nobel Prize in Chemistry 1946"/> |- |[[File:Wendell Meredith Stanley.jpg|75px]] |[[ونڈل میریڈتھ سٹینلی]] |[[امریکا]] |کرسچئین |- |1947 |[[File:Robert Robinson organic chemist.jpg|75px]] |[[رابرٹ رابنسن|Sir Robert Robinson]] |[[برطانیہ]] |[[پروٹسٹنٹ]] |"for his investigations on [[Tropinone|plant products of biological importance]], especially the alkaloids"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1947 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1947/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1949 |[[File:William Giauque Nobel.jpg|75px]] |[[ولیم جیوک|William Francis Giauque]] |امریکا |پروٹسٹنٹ |"for his [[Magnetic refrigeration|contributions in the field of chemical thermodynamics]], particularly concerning the behaviour of substances at extremely low temperatures"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1949 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1949/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |rowspan=2|1950 |[[File:Otto Paul Hermann Diels.jpg|75px]] |[[اوٹوڈیلس ]] |[[مغربی جرمنی ]] |کرسچئین |rowspan=2|"for their discovery and development of the [[Diels–Alder reaction|diene synthesis]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1950 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1950/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |[[File:Kurt Alder Nobel.jpg|75px]] |[[کرٹ الڈر]] |[[مغربی جرمنی]] |کرسچئین |- |1953 |[[File:Hermann Staudinger.jpg|75px]] |[[ہرمن سٹاوڈنگر]] |[[مغربی جرمنی]] |کرسچئین |"for his discoveries in the field of [[Polymer chemistry#History|macromolecular chemistry]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1953 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1953/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1962 |[[File:Max Perutz.jpg|75px]] |[[میکس پیروٹز ]] |برطانیہ |Raised رومن کیتھولک<ref>[http://www.haaretz.com/news/features/this-day-in-jewish-history/this-day-in-jewish-history-death-of-a-nobel-chemist.premium-1.501731 This Day in Jewish History / Death of a Nobel chemist]</ref><ref>[http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2222719/ Max Perutz and the secret of life, by Georgina Ferry]</ref><ref>[http://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1383967/Max-Perutz-OM.html Max Perutz OM]</ref> |"for his studies of the structures of [[myoglobin|globular proteins]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1962 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1962/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |rowspan=2|1963 |[[File:Karl Ziegler Nobel.jpg|75px]] |[[کارل زیگلر]] |[[مغربی جرمنی]] | Lutheran<ref name="Sherby">{{cite book|last=Sherby|first=Louise|title=The Who's Who of Nobel Prize Winners 1901–2000|url=https://archive.org/details/whoswhoofnobelpr0000unse_p3z8|publisher=Oryx Press|location=Westport, CT|year=2002|edition=Fourth|isbn=1-57356-414-1}}</ref> |rowspan=2|"for [[Ziegler–Natta catalyst|their discoveries]] in the field of the chemistry and technology of high polymers"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1963 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1963/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |[[File:Giulio Natta Nobel.jpg|75px]] |[[گیلیو ناٹا]] |[[اٹلی]] |رومن کیتھولک |- |1964 |[[File:Dorothy Hodgkin Nobel.jpg|75px]] |[[ڈوروتھی ہودگکنگ ]] |برطانیہ |کرسچئین<ref>[https://books.google.co.il/books?id=3jrbmL-DgZQC&pg=PA46&dq=women+100+Years+of+Nobel+Prizes&hl=iw&sa=X&ved=0CB0Q6AEwAGoVChMIl6Gz6bT7xgIVzgrbCh0YRAyE#v=onepage&q=women%20100%20Years%20of%20Nobel%20Prizes&f=false 100 Years of Nobel Prizes: p.48]</ref> |"for her [[X-ray crystallography#Early organic and small biological molecules|determinations by X-ray techniques]] of the structures of important biochemical substances"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1964 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1964/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1969 |[[File:Odd Hassel.jpg|75px]] |[[اوڈ ہسل]] |[[ناروے]] |پروٹسٹنٹ |"for his contributions to the development of the concept of [[conformational isomerism|conformation]] and its application in chemistry"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1969 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1969/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1970 |[[File:Luisfedericoleloir.jpg|75px]] |[[گرہارڈہرز برگ ]] |[[ارجنٹا‏ئن]] |رومن کیتھولک<ref name="Long">{{cite journal|doi=10.1146/annurev.bi.52.070183.000245|last=Leloir|first=Luis|year=1983|title=Far Away and Long Ago|journal=Annual Reviews of Biochemistry|publisher=Annual Reviews|volume=52|pages=1–15|url=http://arjournals.annualreviews.org/doi/pdf/10.1146/annurev.bi.52.070183.000245|pmid=6351722}}</ref> |"for his discovery of sugar nucleotides and his role in the [[Luis Federico Leloir#Sugar nucleotides|biosynthesis of carbohydrates]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1970 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1970/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1971 |[[Image:Herzberg,Gerhard 1952 London.jpg|75px]] |[[لویس ٖفیڈریکو لیلوئر]] |Canada/جرمنی |کرسچئین |"for his contributions to the knowledge of electronic structure and geometry of molecules, particularly [[Radical (chemistry)|free radicals]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1971 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1971/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |rowspan=2|1975 |[[Image:Nobel prize medal grey.png|75px]] |[[جان کونفورتھ|John Warcup Cornforth]] |Australia<br />برطانیہ |Presbyterian<ref name="UniSyd">[http://sydney.edu.au/science/chemistry/aboutus/cornforth.html Sir John Cornforth - Chemistry], The University of Sydney</ref> |"for his work on the [[stereochemistry]] of enzyme-catalyzed reactions"<ref name="n1975">{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1975 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1975/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |[[File:Vladimir Prelog ETH-Bib Portr 00214.jpg|75px]] |[[ولادمیر پریلوگ]] |Yugoslavia/Switzerland |رومن کیتھولک |"for his research into the [[chirality (chemistry)|stereochemistry]] of organic molecules and reactions"<ref name="n1975"/> |- |1984 |[[Image:Nobel prize medal grey.png|75px]] |[[رابرٹ بروس میریفیلڈ]] |امریکا |کرسچئین<ref>Petkewich, Rachel. [http://pubs.acs.org/cen/news/84/i22/8422merrifield.html "Nobel Laureate R. Bruce Merrifield Dies At 84"], ''[[Chemical & Engineering News]]'', May 23, 2006. Accessed May 9, 2007. "Robert Bruce Merrifield, a biochemist who won the 1984 Nobel Prize in Chemistry for a method he named solid-phase peptide synthesis, died on May 14 at his home in Cresskill, N.J., after a long illness. He was 84."</ref> |"for his development of methodology for [[Solid phase peptide synthesis|chemical synthesis on a solid matrix]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1984 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1984/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1990 |[[Image:E.J.Coreyx240.jpg|75px]] |[[الیاس جیمز کورے]] |امریکا |کرسچئین ([[راسخُ الا عتقاد کلیسا]])<ref>[http://nobelprize.org/chemistry/laureates/1990/corey-autobio.html Elias James Corey – Autobiography<!-- Bot generated title -->]</ref> |"for his development of the theory and methodology of [[Retrosynthetic analysis|organic synthesis]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1990 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1990/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |rowspan=2|1995 |[[File:Mario Molina 1c389 8387.jpg|75px]] |[[ماریو جے. مولینا]] |Mexico |رومن کیتھولک<ref name="autobiography">{{cite web| last = Molina | first = Mario | title=Autobiography| url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1995/molina-autobio.html | publisher = [[نوبل فاونڈیشن]] | year=2007| accessdate = 2008-05-30}}</ref> |rowspan=2|"for their work in atmospheric chemistry, particularly concerning the formation and [[Ozone depletion|decomposition of ozone]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1995 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1995/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |[[Image:F. Sherwood Rowland.jpg|75px]] |[[فرانک شروڈ رولینڈ ]] |امریکا |کرسچئین |- |rowspan=2|1996 |[[File:Robert Curl crop 2009 CHAO.jpg|75px]] |[[رابرٹ کرل|Robert F. Curl Jr.]] |امریکا |[[Methodist]]<ref name=":0">[http://www.nndb.com/people/798/000100498/ Robert F. Curl, Jr<!-- Bot generated title -->]</ref> |rowspan=2|"for their discovery of fullerenes"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1996 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1996/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- | |[[رچرڈ سمالی|Richard E. Smalley]] |امریکا |کرسچئین<ref>{{Cite web |title=(May 2005, letter sent to the Hope College 2005 Alumni Banquet) |url=http://www.hope.edu/pr/pressreleases/content/view/full/7309 |access-date=2016-05-18 |archive-date=2010-05-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100528080014/http://www.hope.edu/pr/pressreleases/content/view/full/7309 |dead-url=yes }}</ref> |- |2003 |[[File:Peter Agre.jpg|75px]] |[[پیٹر اگری]] |امریکا |[[لوتھریت]]<ref>http://www.nndb.com/people/868/000100568/</ref><ref>http://www.scientificamerican.com/podcast/episode.cfm?id=nobel-laureate-peter-agre-from-aqua-11-07-20</ref><ref>http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/2003/agre-autobio.html</ref> |"for discoveries concerning channels in cell membranes [...] for the discovery of [[Aquaporin|water channels]]"<ref name="n2003">{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 2003| publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/2003/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |2007 |[[Image:Prof Ertl-Portrait.jpg|75px]] |[[گر ہارڈ ارٹل]] |جرمنی |کرسچئین<ref name=cicero>{{cite news|author=Till Weishaupt|title=Glauben Sie an Gott?|url=http://www.cicero.de/kapital/glauben-sie-gott/38343|work=Cicero|date=December 2007|quote=Translated from German: Oh, yes, I believe in God. (...) I am a کرسچئین and I try to live as a کرسچئین (...) I read the Bible very often and I try to understand it.|accessdate=2014-09-03}}</ref> |"for [[Gerhard Ertl#Research|his studies of chemical processes on solid surfaces]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 2007| publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/2007/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |2012 |[[File:Brian Kobilka (649437151).jpg|75px]] |[[برائن کوبلکا]] |امریکا |رومن کیتھولک<ref>{{Cite web | date=2012-10-23 | url=http://www.catholicnews.com/data/briefs/cns/20121023.htm | title=Catholic scientist at Stanford shares Nobel Prize for work in chemistry | publisher=Catholic News Service | accessdate=2013-01-19}}</ref> |"for studies of [[G protein-coupled receptor|G-protein-coupled receptors]]"<ref name="nobel-2012-1">{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 2012| publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/2012/index.html|accessdate=2012-10-13}}</ref> |- |2014 |[[File:Stefan W Hell.jpg|75px]] |[[سٹیفین ہیل|Stefan W. Hell]] |Romania |پروٹسٹنٹ<ref>{{ro icon}} Răzvan Băltăreţu, [http://adevarul.ro/tech/stiinta/premiul-nobel-chimie-fost-castigat-roman-1_5435107c0d133766a8c357bf/index.html "Un cercetător născut în judeţul Arad este printre câştigătorii premiului Nobel pentru chimie"], ''Adevărul'', October 8, 2014</ref> |"for the development of [[Super-resolution microscopy|super-resolved fluorescence microscopy]]"<ref>{{cite news | url = http://www.bbc.com/news/science-environment-29536525 | title = Microscope work wins Nobel Prize | date = 8 October 2014 | publisher = BBC }}</ref> |} === فعلیات و طب === {| align="center" class="wikitable" |- ! سال ! colspan=2|انعام یافتہ ! ملک ! فرقہ ! وجہ |- |1901 |[[Image:EmilVonBehring.jpg|75px]] |[[امیل وون بیرنگ]] |[[جرمنی]] |پروٹسٹنٹ<ref>Derek S. Linton, ''Emil von Behring: Infectious Disease, Immunology, Serum Therapy'', American Philosophical Society, 2005, p. 198</ref> |"for his work on [[blood plasma|serum]] therapy, especially its application against [[diphtheria]], by which he has opened a new road in the domain of medical science and thereby placed in the hands of the physician a victorious weapon against illness and deaths"<ref name="nobel-1901"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1901/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1901 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }} </ref> |- |1902 |[[Image:Ronald Ross.jpg|75px]] |Sir [[رونالڈ روس]] |[[برطانیہ]]<br>[[بھارت]] |پروٹسٹنٹ |"for his work on [[malaria]], by which he has shown how it enters the organism and thereby has laid the foundation for successful research on this disease and methods of combating it"<ref name="nobel-1902"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1902/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1902 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }} </ref> |- |1903 |[[File:Niels ryberg.jpg|75px]] |[[نیلس ریبرگ فنسن]] |[[ڈنمارک]]<br>([[جزائرفارو]]) |پروٹسٹنٹ |"[for] his contribution to the treatment of diseases, especially [[lupus vulgaris]], with concentrated light radiation, whereby he has opened a new avenue for medical science"<ref name="nobel-1903"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1903/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1903 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }} </ref> |- |1905 |[[File:RobertKoch cropped.jpg|75px]] |[[رابرٹ کوچ]] |[[جرمنی]] |کرسچئین |"for his investigations and discoveries in relation to [[tuberculosis]]"<ref name="nobel-1905"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1905/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1905 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |rowspan=2|1906 |[[File:Camillo Golgi nobel.jpg|75px]] |[[Camillo Golgi]] |[[اطالیہ]] |رومن کیتھولک |rowspan=2|"in recognition of their work on the structure of the [[nervous system]]"<ref name="nobel-1906"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1906/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1906 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |[[File:Cajal-Restored.jpg|75px]] | [[سانتیاگو رامون ای کاخال]] |[[ہسپانیہ]] |رومن کیتھولک<ref>[http://www.nndb.com/people/862/000125487/ Santiago Ramón y Cajal]</ref> |- |1909 |[[File:Emil Theodor Kocher nobel.jpg|75px]] |[[ایمل تھیوڈر کوچر]] |[[سویٹزرلینڈ]] |پروٹسٹنٹ ([[Moravian Church]])<ref name="bonjour1981">{{cite book | last = Bonjour | first = Edgar | title=Theodor Kocher | series = Berner Heimatbücher | volume = 40/41 | pages = | year= 1981 | publisher = Verlag Paul Haupt | location = Bern |origyear=1st. pub. in 1950 (http://d-nb.info/363374914) | isbn = 3258030294 | edition = 2nd (2., stark erweiterte Auflage 1981) | url = http://d-nb.info/810347253 | language = German }}</ref> |"for his work on the physiology, pathology and surgery of the [[thyroid gland]]"<ref name="nobel-1909"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1909/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1909 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |1910 |[[File:Kossel, Albrecht (1853-1927).jpg|75px]] |[[البرچٹ کوسل]] |جرمنی |پروٹسٹنٹ |"in recognition of the contributions to our knowledge of [[cell biology|cell chemistry]] made through his work on [[protein]]s, including the [[nucleic acid|nucleic substances]]"<ref name="nobel-1910"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1910/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1910 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |1912 |[[File:Alexis Carrel 02.jpg|75px]] |[[الیکسس کارل]] |France |رومن کیتھولک<ref name="Alexis Carrel 1939">Alexis Carrel, ''The Voyage to Lourdes'' (New York, Harper & Row, 1939).</ref> | "[for] his work on vascular [[surgical suture|suture]] and the [[Organ transplantation|transplantation]] of [[blood vessel]]s and [[عُضو|organ]]s"<ref name="nobel-1912"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1912/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1912 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |1919 |[[File:Jules Bordet nobel.jpg|75px]] |[[جیولس بورڈٹ]] |[[بلجئیم]] |کرسچئین |"for his discoveries relating to [[immune system|immunity]]"<ref name="nobel-1919"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1919/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1919 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |1920 |[[File:August Krogh Bain 32006.jpg|75px]] |[[اگسٹ گروٹ|Schack August Steenberg Krogh]] |[[ڈنمارک]] |پروٹسٹنٹ |"for his discovery of the capillary motor regulating mechanism"<ref name="nobel-1920"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1920/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1920 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |1923 |[[Image:Fredrick banting.jpg|75px]] |Sir [[Frederick Banting|Frederick Grant Banting]] |[[کینیڈا]] |پروٹسٹنٹ ([[United Church of Canada]])<ref>[http://www.nndb.com/people/843/000126465/ Frederick G. Banting]</ref> |"for the discovery of [[insulin]]"<ref name="nobel-1923"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1923/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1923 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |- |1924 |[[Image:Willem Einthoven.jpg|75px]] |[[ویلم ائینتھون]] |{{nowrap|[[نیدرلینڈز|The Netherlands]]}} |پروٹسٹنٹ ([[Evangelical Lutheran Church in the Kingdom of the Netherlands|Lutheran]])<ref>[http://familytreemaker.genealogy.com/users/w/a/l/Theodorus-J-Walbeek/WEBSITE-0001/UHP-0191.html The Walbeek Family from Holland:Information about Louise Marie Mathilde Carolien de Vogel] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130531201032/http://familytreemaker.genealogy.com/users/w/a/l/Theodorus-J-Walbeek/WEBSITE-0001/UHP-0191.html |date=2013-05-31 }}. Familytreemaker.genealogy.com (1927-09-29). Retrieved on 2012-07-25.</ref><ref>[http://www.nndb.com/people/927/000126549/ Willem Einthoven]</ref> |"for the discovery of the mechanism of the [[electrocardiogram]]"<ref name="nobel-1924"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1924/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1924 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |- |1926 |[[File:J Fibiger.jpg|75px]] |[[جوہنس فائبگر]] |[[ڈنمارک]] |Lutheran<ref>[http://www.nndb.com/people/172/000126791/ Johannes Fibiger]</ref> |"for his discovery of the [[Spiroptera carcinoma]]"<ref name="nobel-1926"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1926/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1926 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |- |1928 |[[Image:Jules Nicole.jpg|75px]] |[[چارلس نکولے|Charles Jules Henri Nicolle]] |France |رومن کیتھولک |"for his work on [[typhus]]"<ref name="nobel-1928"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1928/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1928 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |rowspan=2|1929 |[[File:Christiaan Eijkman.jpg|75px]] |[[کرسچیناجک مین]] |The Netherlands |پروٹسٹنٹ |"for his discovery of the antineuritic [[vitamin]]"<ref name = "nobel-1929"/> |- |[[File:Frederick Gowland Hopkins nobel.jpg|75px]] |Sir [[فریڈرک گولینڈ ہوپکنس]] |برطانیہ |Chrisian |"for his discovery of the growth-stimulating [[vitamin]]s"<ref name="nobel-1929"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1929/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1929 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |1930 |[[File:Karl Landsteiner nobel.jpg|75px]] |[[کارل لینڈ سٹینر]] |[[آسٹریا]] |converted from [[یہودیت]] to [[رومن کیتھولک]] in 1890<ref name="Anna L. Staudacher 2009, p. 349">Anna L. Staudacher: ''"… meldet den Austritt aus dem mosaischen Glauben". 18000 Austritte aus dem Judentum in Wien, 1868–1914: Namen – Quellen – Daten''. Peter Lang, Frankfurt, 2009, ISBN 978-3-631-55832-4, p. 349</ref> |"for his discovery of human [[ABO blood group system|blood groups]]"<ref name="nobel-1930"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1930/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1930 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |1931 |[[File:Otto Warburg.jpg|75px]] |[[اوٹو ہنرچ وار برگ]] |جرمنی |کرسچئین<ref>{{Cite web |title=Otto Heinrich Warburg |url=http://www.smokershistory.com/OWarburg.htm |access-date=2016-05-18 |archive-date=2016-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161108062816/http://smokershistory.com/OWarburg.htm |dead-url=yes }}</ref> |"for his discovery of the nature and mode of action of the [[cytochrome|respiratory enzyme]]"<ref name="nobel-1931"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1931/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1931 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |1932 |[[File:Prof. Charles Scott Sherrington.jpg|75px]] |Sir [[چارلس سکوٹ شرنگ ٹن]] |برطانیہ |Anglican<ref>Baptisms solemnized in the Parish of St James Clerkenwell, in the County of Middlesex in the Year 1863, p. 558, nos 5826, 5827 & 5828 (on line at ancestry.co.uk)</ref> |"for his discoveries regarding the functions of [[neuron]]s"<ref name="nobel-1932"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1932/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1932 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |rowspan=3|1934 |[[File:George Whipple nobel.jpg|75px]] |[[جارج ویپل|George Hoyt Whipple]] |امریکا |پروٹسٹنٹ<ref name="nap">{{cite web |url=http://www.nap.edu/reingroom/books/biomems/gwhipple.html |title=The National Academies Press: Biographical Memoirs – George Hoyt Whipple |accessdate=3 January 2010}}</ref> |rowspan=3|"for their discoveries concerning [[liver]] therapy in cases of [[anaemia]]"<ref name="nobel-1934"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1934/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1934 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |[[File:George Minot nobel.jpg|75px]] |[[جارج مانٹ|George Richards Minot]] |امریکا |پروٹسٹنٹ<ref>{{cite journal |title= Obituary |date= April 6, 1950 |journal= [[New England Journal of Medicine]] |url= http://www.nejm.org/doi/pdf/10.1056/NEJM19004062421414 |doi=10.1056/NEJM195004062421414 |volume= 242 |issue= 14 |pages= 565–565}}</ref> |- |[[File:William P Murphy.jpg|75px]] |[[ولیم پی مارفی|William Parry Murphy]] |امریکا |پروٹسٹنٹ |- |1935 |[[File:Hans Spemann nobel.jpg|75px]] |[[ہنس سپیمین]] |جرمنی |پروٹسٹنٹ<ref>Feldberg W, rev. Tansey EM (2004–2011). [http://www.oxforddnb.com/view/article/3294 Dale, Sir Henry Hallett (1875–1968)], ''Oxford Dictionary of National Biography'', Oxford University Press, 2004; online edn, Jan 2011. Retrieved 2011-07-08.</ref> |"for his discovery of the organizer effect in [[embryonic development]]"<ref name="nobel-1935"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1935/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1935 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |1937 |[[File:Albert Szent-Györgyi cropped.jpg|75px]] |[[البرٹ سزنٹ-گیورگی|Albert Szent-Györgyi von Nagyrapolt]] |[[مجارستان]] | [[کالوینیت|Calvinist]]<ref>Dr.Czeizel, E.: Családfa,page 148, Kossuth Könyvkiadó,1992.</ref><ref>Dr. Czeizel E. : Az érték még mindig bennünk van, page 172, Akadémiai kiadó, Budapest</ref> |"for his discoveries in connection with the [[cellular respiration|biological combustion processes]], with special reference to [[vitamin C]] and the catalysis of [[fumaric acid]]"<ref name="nobel-1937"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1937/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1937 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |1938 |[[File:Corneille Heymans nobel.jpg|75px]] |[[کارنیلی ہیمینس|Corneille Jean François Heymans]] |Belgium |رومن کیتھولک<ref>de Castro, F. (2009) Towards the sensory nature of the carotid body: Hering, De Castro and Heymans. Front. Neuroanat. 3: 23 (1-11) (doi:10.3389/neuro.05.023.2009).</ref> |"for the discovery of the role played by the [[Paranasal sinuses|sinus]] and [[aorta|aortic mechanisms]] in the regulation of [[تنفّس کاری|respiration]]"<ref name="nobel-1938"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1938/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1938 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |1939 |[[File:Gerhard Domagk nobel.jpg|75px]] |[[گرہارڈ ڈومگٹ]] |جرمنی |پروٹسٹنٹ<ref>[[Thomas Hager]], ''The Demon Under the Microscope'' (2006) ISBN 1-4000-8213-7 (cited in [http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=67754 "The Saga of a Sulfa Drug Pioneer"] – [[این پی ار]] ''[[Weekend Edition]]'' 23 December 2006)</ref> |"for the discovery of the [[antibacterial]] effects of [[prontosil]]"<ref name="nobel-1939"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1939/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1939 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |rowspan=2|1943 |[[File:Henrik Dam nobel.jpg|75px]] |[[ہنرک ڈیم|Carl Peter Henrik Dam]] |Denmark |پروٹسٹنٹ |"for his discovery of [[vitamin K]]"<ref name = "nobel-1943"/> |- |[[File:Edward A Doisy.jpg|75px]] |[[ایدوارڈ اڈلبرٹڈویسی]] |امریکا |پروٹسٹنٹ ([[Congregationalists]])<ref>[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1943/doisybio.html Edward A. Doisy - Biographical]</ref> |"for his discovery of the chemical nature of [[vitamin K]]"<ref name="nobel-1943"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1943/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1943 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |1945 |[[File:Alexander Fleming 1945.jpg|75px]] |Sir [[الیگزنڈر فلیمنگ]] |برطانیہ |رومن کیتھولک<ref>[http://www.nndb.com/people/696/000091423/ Alexander Fleming]</ref> ||"for the discovery of [[penicillin]] and its curative effect in various [[infectious disease]]s"<ref name="nobel-1945"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1945/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1945 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |rowspan=3|1947 |[[File:Carl Ferdinand Cori.jpg|75px]] |[[کارل فرڈیننڈ کوری]] |امریکا |رومن کیتھولک<ref>{{Cite journal | doi = 10.1016/0006-3002(56)90255-4 | last1 = Houssay | first1 = B. A. | title = Carl F. And Gerty T. Cori | journal = Biochimica et Biophysica Acta | volume = 20 | issue = 1 | pages = 11–16 | year = 1956 | pmid = 13315342 }}</ref> |rowspan=2|"for their discovery of the course of the catalytic conversion of [[glycogen]]"<ref name = "nobel-1947"/> |- |[[File:Gerty Theresa Cori.jpg|75px]] |[[گرٹی کوری|Gerty Theresa Cori, née Radnitz]] | امریکا |رومن کیتھولک<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.csupomona.edu/~nova/scientists/articles/cori.html |access-date=2016-05-18 |archive-date=2012-11-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121110101439/http://www.csupomona.edu/~nova/scientists/articles/cori.html |dead-url=yes }}</ref> |- |[[File:Bernado Houssay.JPG|75px]] |[[برناڈو ہاوسے|Bernardo Alberto Houssay]] |[[ارجنٹائن]] |رومن کیتھولک<ref>{{Cite journal | last1 = Sulek | first1 = K. | title = Nobel prize for Carl Ferdinand Cori and Gerta Theresa Cori in 1947 for discovery of the course of catalytic metabolism of glycogen. Prize for Alberto Bernardo Houssay for discovery on the role of the hypophysis in carbohydrate metabolism | journal = Wiadomosci lekarskie (Warsaw, Poland : 1960) | volume = 21 | issue = 17 | pages = 1609–1610 | year = 1968 | pmid = 4882480 }}</ref> |"for his discovery of the part played by the [[hormone]] of the [[anterior pituitary]] lobe in the metabolism of [[glucose|sugar]]"<ref name="nobel-1947"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1947/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1947 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |1949 |[[File:Moniz.jpg|75px]] |[[انتونیو اگاس مونیس|António Caetano Egas Moniz]] |[[پرتگال]] |رومن کیتھولک<ref name="bookrags">{{cite web|url=http://www.bookrags.com/biography/antonio-egas-moniz-wsd/|title=World of Scientific Discovery on Antonio Egas Moniz|publisher=bookrags.com|accessdate=11 July 2010}}</ref> |"for his discovery of the therapeutic value of leucotomy ([[lobotomy]]) in certain psychoses"<ref name="nobel-1949"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1949/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1949 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |1951 |[[File:Max Theiler nobel.jpg|75px]] |[[میکس تھیلر]] |[[جنوبی افریقہ]] |پروٹسٹنٹ<ref>{{cite journal|pmid=19870629 | doi=10.1084/jem.65.5.705 | pmc=2133518|title=Spontaneous Encephalomyelitis of Mice, A New Virus Disease|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-experimental-medicine_1937-05_65_5/page/705 |year=1937|last1=Theiler|first1=M.|journal=Journal of Experimental Medicine|volume=65|issue=5|pages=705–19}}</ref> |"for his discoveries concerning [[yellow fever]] and how to combat it"<ref name="nobel-1951"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1951/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1951 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |1957 |[[File:Daniel Bovet nobel.jpg|75px]] |[[ڈینئیل بوٹ]] |[[اطالیہ]] |پروٹسٹنٹ |"for his discoveries relating to [[antihistamine|synthetic compounds that inhibit the action of certain body substances]], and especially their action on the vascular system and the skeletal muscles"<ref name="nobel-1957"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1957/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1957 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |rowspan=2|1958 |[[File:George Wells Beadle.jpg|75px]] |[[جارج ویل بیڈل]] |امریکا |کرسچئین<ref>{{Cite journal | last1 = Beadle | first1 = G. W. | title = Recollections | doi = 10.1146/annurev.bi.43.070174.000245 | journal = Annual Review of Biochemistry | volume = 43 | issue = 0 | pages = 1–13 | year = 1974 | pmid = 4605017| pmc = }}</ref> |rowspan=2| "for their discovery that [[gene]]s act by regulating definite chemical events" |- |[[File:Edward Lawrie Tatum nobel.jpg|75px]] |[[ایڈوارڈ لاورک ٹاوٹم]] |امریکا |کرسچئین |- |1959 |[[File:Severo Ochoa nobel.jpg|75px]] |[[سیویرو اوچاو]] |Spain<br> |رومن کیتھولک |"for their discovery of the mechanisms in the biological synthesis of [[ribonucleic acid]] and [[deoxyribonucleic acid]]"<ref name="nobel-1959"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1959/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1959 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |1960 |[[File:Frank Macfarlane Burnet nobel.jpg|75px]] |Sir [[فرینک میکفر لین برنٹ]] |Australia |پروٹسٹنٹ<ref name=s8>Sexton (1999), p. 8.</ref> |"for discovery of acquired [[immune tolerance|immunological tolerance]]"<ref name="nobel-1960"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1960/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1960 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |1961 |[[File:Georg von Békésy nobel.jpg|75px]] |[[جارج وون بیکسی]] |امریکا |کرسچئین<ref name=Goldstein>Goldstein, B. 2001. ''Sensation and Perception, 6th ed.'' London: Wadsworth.</ref> |"for his discoveries of the physical mechanism of stimulation within the [[cochlea]]"<ref name="nobel-1961"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1961/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1961 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |1963 | |Sir [[جوہن ایکلس|John Carew Eccles]] |Australia |رومن کیتھولک<ref>{{cite web|url=http://muse.jhu.edu/journals/perspectives_in_biology_and_medicine/v044/44.2karczmar.pdf |title=Project MUSE - Sir John Eccles, 1903-1997: Part 2: The Brain as a Machine or as a Site of Free Will? |doi=10.1353/pbm.2001.0030 |publisher=Muse.jhu.edu |date= |accessdate=2015-06-26}}</ref> |"for his discoveries concerning the ionic mechanisms involved in excitation and inhibition in the peripheral and central portions of the [[nerve]] [[cell membrane]]"<ref name="nobel-1963"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1963/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1963 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |rowspan=2|1967 |[[File:Ragnar Granit2.jpg|75px]] |[[راگنر گرانٹ]] |Finland/Sweden |پروٹسٹنٹ |rowspan=2|"for their discoveries concerning the primary physiological and chemical visual processes in the [[human eye|eye]]"<ref name="nobel-1967"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1967/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1967 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |[[File:Haldan Keffer Hartline nobel.jpg|75px]] |[[ہالڈن کیفر ہارٹ لائن]] |امریکا |پروٹسٹنٹ |- |1972 |[[Image:Nobel prize medal grey.png|75px]] |[[روڈنی رابرٹ پوٹر]] |امریکا |Methodists<ref>[http://www.nndb.com/people/111/000130718/ Rodney Robert Porter]</ref> |"for their discoveries concerning the chemical structure of [[antibodies]]"<ref name="nobel-1972"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1972/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1972 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |rowspan=2|1974 |[[Image:Nobel prize medal grey.png|75px]] |[[البرٹ کلاوڈی]] |[[بلجئیم]] |رومن کیتھولک<ref>[http://www.nndb.com/people/186/000130793/ Albert Claude]</ref> |rowspan=2|"for their discoveries concerning the [[organelle|structural and functional organization of the cell]]"<ref name="nobel-1974"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1974/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1974 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |[[Image:Nobel prize medal grey.png|75px]] |[[جارج ایمل پلاڈے|George E. Palade]] |Romania |[[راسخُ الا عتقاد کلیسا]] |- |1975 |[[File:Renato Dulbecco crop.jpg|75px]] |[[ریناٹو ڈلبیکو]] |Italy<br>امریکا |رومن کیتھولک |"for his discoveries concerning the interaction between [[tumor virus|tumour virus]]es and the genetic material of the cell"<ref name="nobel-1975"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1975/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1975 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |1976 |[[Image:Nobel prize medal grey.png|75px]] |[[ڈینئیل کارلیٹون گیجڈسک|D. Carleton Gajdusek]] |امریکا | Calvinist<ref name="la-times">{{cite news |newspaper=[[Los Angeles Times]] |title=D. Carleton Gajdusek dies at 85; Nobel Prize winner identified exotic disease, was unrepentant pedophile |first=Thomas |last=Maugh |date=2008-12-18 |accessdate=2012-05-12 |url=http://www.latimes.com/news/science/la-me-gajdusek18-2008dec18,0,7539125,full.story |archivedate=2013-01-27 |archiveurl=https://archive.today/20130127115258/http://www.latimes.com/news/science/la-me-gajdusek18-2008dec18,0,7539125,full.story }}</ref> |"for their discoveries concerning new mechanisms for the origin and dissemination of [[infectious disease]]s"<ref name="nobel-1976"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1976/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1976 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |1978 |[[File:Werner Arber 2008.jpg|75px]] |[[ورنر اربر]] |Switzerland |پروٹسٹنٹ<ref>Arber, W. 1992. ''The Existence of a Creator Represents a Satisfactory Solution.'' In Margenau, H. and R. A. Varghese (eds.), ''Cosmos, Bios, Theos: Scientists Reflect on Science, God, and the Origins of the Universe, Life, and Homo sapiens.'' La Salle, IL: Open Court, p. 141-142.</ref> |"for the discovery of [[restriction enzyme]]s and their application to problems of [[molecular genetics]]"<ref name="nobel-1978"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1978/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1978 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |1983 |[[File:Barbara McClintock (1902-1992).jpg|75px]] |[[باربرا مک کلنٹک]] |امریکا |پروٹسٹنٹ (Congregationalists)<ref name="100 Years of Nobel Prizes: p.48"/> | "for her discovery of [[transposon|mobile genetic elements]]"<ref name="nobel-1983"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1983/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1983 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |rowspan=2|1988 |[[File:James Black (pharmacologist).jpg|75px]] |Sir [[جیمز بلیک (ادویاتدان)|James W. Black]] |برطانیہ |پروٹسٹنٹ ([[Baptist]])<ref name="autobio1">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1988/black-autobio.html|title=Autobiography|last=Black|first=Sir James W|publisher=The Nobel Foundation|accessdate=23 March 2010}}</ref> |rowspan=2|"for their discoveries of important principles for [[Pharmacology|drug treatment]]"<ref name="nobel-1988"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1988/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1988 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref>داء البلهارسياbrown tickShiju.jpg00099#رودسياoxyuris@schistomamars crystaldavidabdelmohsen117retrocyle effhuamnurter#117second_ |- |[[Image:George H. Hitchings 1988.jpg|75px]] |[[جارج ایچ ہائیچنگ]] |امریکا |کرسچئین |- |1990 |[[Image:Nobel prize medal grey.png|75px]] |[[جوزف میورے|Joseph E. Murray]] |امریکا |رومن کیتھولک<ref>{{cite web|url=http://catholicreview.org/article/home/catholic-transplant-pioneer-nobel-prize-winner-joseph-murray-dies|title=The Catholic Review > Home > Catholic transplant pioneer, Nobel Prize-winner Joseph Murray dies|publisher=|accessdate=15 January 2015|archive-date=26 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226102452/https://www.archbalt.org/catholicreview/|dead-url=yes}}</ref> |"for his discoveries concerning [[Organ transplantation|organ and cell transplantation]] in the treatment of human disease"<ref name="nobel-1990"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1990/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1990 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |1992 |[[Image:Nobel prize medal grey.png|75px]] |[[ایڈمنڈ ایچ فشر]]<ref>[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1992/krebs-bio.html Edwin G. Krebs - Biographical]</ref> |Switzerland<br>امریکا |پروٹسٹنٹ ([[Presbyterian]]) |"for their discoveries concerning reversible [[protein]] [[phosphorylation]] as a biological regulatory mechanism"<ref name="nobel-1992"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1992/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1992 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |1995 |[[Image:Eric F. Wieschaus.jpg|75px]] |[[ارک ایف. وسچاوس]] |امریکا |رومن کیتھولک |"for his discoveries concerning the genetic control of early [[embryonic development]]"<ref name="nobel-1995"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1995/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1995 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |rowspan=2|1998 |[[Image:Loius Ignarro.jpg|75px]] |[[لیوس اگارو|Louis J. Ignarro]] |امریکا |رومن کیتھولک |rowspan=2|"for their discoveries concerning [[nitric oxide]] as a signalling molecule in the cardiovascular system"<ref name="nobel-1998"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1998/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1998 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |[[Image:Ferid Murad.jpg|75px]] |[[فیڑڈ میراڈ]] |امریکا |کرسچئین<ref>[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1998/murad-autobio.html]"Ferid Murad autobiography", [[نوبل فاونڈیشن]]</ref> |- |2000 |[[Image:Paul Greengard.jpg|75px]] |[[پاول گرین گارڈ]] |امریکا |پروٹسٹنٹ ([[Episcopal Church (امریکا)|Episcopalian]])<ref>[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/2000/greengard-autobio.html Profile of Paul Greengard], nobelprize.org; accessed December 28, 2013.</ref> ||"for his discoveries concerning [[signal transduction]] in the [[nervous system]]"<ref name="nobel-2000"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/2000/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2000 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |2004 |[[File:LindaBuck cropped 1.jpg|75px]] |[[لنڈابی بک]] |امریکا |کرسچئین |"for her discoveries of [[odorant receptor]]s and the organization of the [[olfactory system]]"<ref name="nobel-2004"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/2004/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2004 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |rowspan=2|2007 |[[Image:Mario Capecchi UTHSCSA.JPG|75px]] |[[ماریو کیپیکی|Mario R. Capecchi]] |امریکا |[[Quaker]]<ref name="WashingtonPost2007_10_10">{{cite web|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/10/08/AR2007100800252_pf.html|title=From Child on Street to Nobel Laureate|author=Christopher Lee|date=2007-10-10|publisher=[[Washington Post]]}}</ref> |rowspan=2|"for their discoveries of principles for introducing specific gene modifications in mice by the use of [[embryonic stem cell]]s."<ref name="nobel-2007"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/2007/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2007 | accessdate = 2007-10-08 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |[[File:Martin Evans Nobel Prize.jpg|75px]] |Sir [[مارٹن ایوانس|Martin J. Evans]] |برطانیہ |کرسچئین |- |2012 |[[Image:John Gurdon Cambridge 2012.JPG|75px]] |Sir [[جان بی. گرڈن|John B. Gurdon]] |برطانیہ |پروٹسٹنٹ (Anglican)<ref>{{cite web|url=http://www.ewtn.com/vnews/getstory.asp?number=125061|title=Nobel Prize Winner Participates at Vatican Conference|author=Ann Schneible|date=2013-12-04}}</ref> |"for the discovery that mature cells can be [[Induced pluripotent stem cell|reprogrammed]] to become [[pluripotent]]"<ref name="nobel-2012"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/2012/ | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2012 | accessdate = 2012-10-08 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |} === ادب=== {| align="center" class="wikitable" |- ! سال ! colspan=2|انعام یافتہ ! ملک ! فرقہ ! وجہ |- | 1902 | [[File:T-mommsen-2.jpg|75px]] | [[تھیوڈور مومسن]] | [[File:Flag of the German Empire.svg|20px]] [[جرمن سلطنت|جرمنی]] | پروٹسٹنٹ | "the greatest living master of the art of historical writing, with special reference to his monumental work, ''[[History of Rome (Mommsen)|A History of Rome]]''"<ref name="Literature1902">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1902/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1902|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1903 | [[File:Björnstjerne Björnson, 1901.jpg|75px]] | [[بیورنستار بیورنسن]] | [[File:Union Jack of Sweden and Norway (1844-1905).svg|20px]] [[سویڈن و ناروے اتحاد|Norway]] | پروٹسٹنٹ<ref>{{cite journal|author=Schmiesing, Ann |year=2002|title=Bjørnson and the Inner Plot of 'A Midsummer Night's Dream'|url=https://archive.org/details/sim_scandinavian-studies_winter-2002_74_4/page/465 |journal=Scandinavian Studies|volume=74|issue=4|pages=465|jstor=40920401}}</ref> | "as a tribute to his noble, magnificent and versatile poetry, which has always been distinguished by both the freshness of its inspiration and the rare purity of its spirit"<ref name="Literature1903">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1903/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1903|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | rowspan="2" | 1904 | [[File:Frédéric Mistral by Paul Saïn.jpg|75px]] | [[فریڈرک مسترال]] | [[File:Flag of France.svg|20px]] [[فرانسیسی جمہوریہ سوم|France]] | رومن کیتھولک | "in recognition of the fresh originality and true inspiration of his poetic production, which faithfully reflects the natural scenery and native spirit of his people, and, in addition, his significant work as a [[آکسیٹان زبان|Provençal]] philologist"<ref name="Literature1904">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1904/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1904|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | [[File:José Echegaray y Eizaguirre.jpg|75px]] | [[جوزے ایشوگرائے]] | [[File:Flag of Spain (1785-1873 and 1875-1931).svg|20px]] [[Restoration (Spain)|Spain]] | رومن کیتھولک | "in recognition of the numerous and brilliant compositions which, in an individual and original manner, have revived the great traditions of the Spanish drama"<ref name="Literature1904"/> |- | 1905 | [[File:Henryk Sienkiewicz 02.jpg|75px]] | [[ہینرک شنگوچ]] | [[File:Military ensign of Vistula Flotilla of Congress Poland.svg|20px]] [[Vistula Land|Poland]] | رومن کیتھولک<ref name="psb203">[[Henryk Markiewicz]], "Sienkiewicz, Henryk Adam Aleksander Pius", ''[[Polski słownik biograficzny]]'', vol. XXXVII, 1997</ref> | "because of his outstanding merits as an epic writer"<ref name="Literature1905">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1905/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1905|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1909 | [[File:Selma Lagerlöf.jpg|75px]] | [[سلما لاگرلف]] | {{flag|Sweden}} | کرسچئین<ref name="change">{{citation |url=http://info.jpost.com/C002/Supplements/TimesOfChange/book_ch1_3.html |title=Times of Change |first=Heike |last=Zaun-Goshen |year=2002 |access-date=2016-05-18 |archive-date=2010-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100617050146/http://info.jpost.com/C002/Supplements/TimesOfChange/book_ch1_3.html |dead-url=yes }}</ref> | "in appreciation of the [[lofty idealism]], vivid imagination and spiritual perception that characterize her writings"<ref name="Literature1909">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1909/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1909|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1910 | [[File:Adolf Friedrich Erdmann von Menzel 042.jpg|75px]] | [[پال ہیسی|Paul von Heyse]] |[[File:Flag of the German Empire.svg|20px]] [[جرمن سلطنت|جرمنی]] | پروٹسٹنٹ of Jewish descent | "as a tribute to the consummate artistry, permeated with idealism, which he has demonstrated during his long productive career as a lyric poet, dramatist, novelist and writer of world-renowned short stories"<ref name="Literature1910">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1910/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1910|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1916 | [[File:Johan Krouthén - Porträtt av Verner von Heidenstam.jpg|75px]] | [[ورنروون ہایڈنسٹام]] | {{flag|Sweden}} | کرسچئین<ref>Sohrabi, Bahram (2005). "Early Swedish Travelers to Persia," ''Iranian Studies'' '''38''' (4)</ref> | "in recognition of his significance as the leading representative of a new era in our literature"<ref name="Literature1916">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1916/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1916|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1923 | [[File:William Butler Yeat by George Charles Beresford.jpg|75px]] | [[ڈبلیو بی . یٹس|William Butler Yeats]] | data-sort-value="Ireland"| [[File:Flag of Ireland.svg|20px]] [[Irish Free State|Ireland]] | Anglica<ref>{{cite book|last=Pierce|first=David|title=Irish writing in the twentieth century: a reader|year=2000|publisher=Literary Collections|page=293|isbn=1-85918-258-5}}</ref> | "for his always inspired poetry, which in a highly artistic form gives expression to the spirit of a whole nation"<ref name="Literature1923">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1923/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1923|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1924 | [[File:Władysław Reymont.jpg|75px]] | [[ولاڈی سلا ریمنٹ]] | data-sort-value="Poland"| [[File:Flag of Poland (1928-1980).svg|20px]] [[Second Polish Republic|Poland]] | رومن کیتھولک<ref>[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1924/reymont-bio.html Wladyslaw Reymont - Biographical]</ref> | "for his great national epic, ''[[Chłopi|The Peasants]]''"<ref name="Literature1924">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1924/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1924|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1926 | [[File:Grazia Deledda 1926.jpg|75px]] | [[گیزیا ڈلیڈا]] | data-sort-value="Italy"| [[File:Flag of Italy (1861-1946).svg|20px]] [[مملکت اطالیہ|Italy]] | رومن کیتھولک<ref>[http://www.nndb.com/people/583/000140163/ Grazia Deledda]</ref> | "for her idealistically inspired writings which with plastic clarity picture the life on her native island and with depth and sympathy deal with human problems in general"<ref name="Literature1926">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1926/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1926|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1928 | [[File:Sigrid Undset 1928.jpg|75px]] | [[سگرڈ انڈسٹ]] | data-sort-value="Norway"| {{flag|Norway}} <br> (Born in {{flag|Denmark}}) | رومن کیتھولک<ref>Sparrow, Stephen (2003). [http://catholiceducation.org/articles/arts/al0173.html "Sigrid Undset: Catholic Viking"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303185354/http://catholiceducation.org/articles/arts/al0173.html |date=2016-03-03 }}</ref> | "principally for her powerful descriptions of Northern life during the Middle Ages"<ref name="Literature1928">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1928/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1928|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1929 | [[File:Thomas Mann 1937.jpg|75px]] | [[تھامس مین]] | data-sort-value="جرمنی"| [[File:Flag of جرمنی (3-2 aspect ratio).svg|20px]] [[Weimar Republic|جرمنی]] | پروٹسٹنٹ (Lutheran)<ref>[http://www.nndb.com/people/180/000025105/#FN1 Thomas Mann]</ref><ref>{{Cite web |title=The Religious Affiliation of Author Thomas Mann |url=http://www.adherents.com/people/pm/Thomas_Mann.html |access-date=2016-05-18 |archive-date=2017-07-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170710115218/http://www.adherents.com/people/pm/Thomas_Mann.html |dead-url=yes }}</ref> | "principally for his great novel, ''[[Buddenbrooks]]'', which has won steadily increased recognition as one of the classic works of contemporary literature"<ref name="Literature1929">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1929/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1929|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1933 | [[File:Ivan Bunin 1933.jpg|75px]] | [[آیان بینن]] | data-sort-value="France"| [[File:Flag of France.svg|20px]] [[فرانسیسی جمہوریہ سوم|France]] (Born in [[File:Flag of Russia.svg|20px]] [[Russian Empire|Russia]]) | Eastern Orthodox | "for the strict artistry with which he has carried on the classical Russian traditions in prose writing"<ref name="Literature1933">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1933/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1933|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1938 | [[File:Pearl Buck (Nobel).jpg|75px]] | [[پرل ایس بک]] | {{flag|امریکا|1912}} | پروٹسٹنٹ ([[American Southern Presbyterian Mission|Southern Presbyterian]])<ref>{{citation|first=David |last=Shavit|publisher=Greenwood Publishing Group |year=1990|isbn=0-313-26788-X |title=The امریکا in Asia: a historical dictionary|url= https://books.google.com/books?id=IWdZTaJdc6UC |page=480}} (Entry for "Sydenstricker, Absalom")</ref> | "for her rich and truly epic descriptions of peasant life in China and for her biographical masterpieces"<ref name="Literature1938">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1938/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1938|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1945 | [[File:Gabriela Mistral-01 cropped.jpg|75px]] | [[گبریلا مسٹرال]] | data-sort-value="Chile"| [[File:Flag of Chile.svg|20px]] [[Presidential Republic (1925–73)|Chile]] | رومن کیتھولک<ref>[http://www.poetryfoundation.org/bio/gabriela-mistral Gabriela Mistral 1889–1957]</ref> | "for her lyric poetry which, inspired by powerful emotions, has made her name a symbol of the idealistic aspirations of the entire Latin American world"<ref name="Literature1945">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1945/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1945|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1946 | [[File:Hermann Hesse 1946.jpg|75px]] | [[ہرمن ہسی]] | data-sort-value="Switzerland"| {{flag|Switzerland}} <br> (Born in [[File:Flag of the German Empire.svg|20px]] [[جرمن سلطنت|جرمنی]]) | کرسچئین<ref>As quoted by Serrano, Miguel. 1996. ''[https://books.google.com.mx/books?id=sQt8bd6wFr0C&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false C.G. Jung and Hermann Hesse: A Record of Two Friendships]''. Daimon. p. 21</ref><ref>Hilbert, Mathias. 2005. ''Hermann Hesse und sein Elternhaus - Zwischen Rebellion und Liebe: Eine biographische Spurensuche''. Calwer Verlag GmbH, p. 226</ref> | "for his inspired writings which, while growing in boldness and penetration, exemplify the classical humanitarian ideals and high qualities of style"<ref name="Literature1946">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1946/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1946|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1947 | [[File:André Gide.jpg|75px]] | [[آندرے ژید]] | data-sort-value="France"| [[File:Flag of France.svg|20px]] [[فرانسیسی جمہوریہ چہارم|France]] | پروٹسٹنٹ<ref>{{Cite web |title=The Life and Works of Andre Gide |url=http://www.andregide.org/gidebio2.html |access-date=2016-05-18 |archive-date=2017-07-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728135138/http://www.andregide.org/gidebio2.html |dead-url=yes }}</ref> | "for his comprehensive and artistically significant writings, in which human problems and conditions have been presented with a fearless love of truth and keen psychological insight"<ref name="Literature1947">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1947/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1947|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1948 | [[File:T.S. Eliot, 1923.JPG|75px]] | [[ٹی۔ ایس ایلیٹ]] | data-sort-value="برطانیہ"| {{flag|برطانیہ}} <br> (Born in the {{flag|امریکا}}) | [[Anglican]]<ref>plaque on interior wall of Saint Stephen's</ref><ref>obituary notice in ''Church and King'', Vol. XVII, No. 4, 28 February 1965,−− p. 3.</ref> | "for his outstanding, pioneer contribution to present-day poetry"<ref name="Literature1948">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1948/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1948|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1949 | [[File:Carl Van Vechten - William Faulkner.jpg|75px]] | [[ویلیم فالکنر]] | {{flag|امریکا|1912}} | پروٹسٹنٹ (Episcopalian) | "for his powerful and artistically unique contribution to the modern American novel"<ref name="Literature1949">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1949/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1949|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1952 | [[File:François Mauriac (1932).jpg|75px]] | [[فرانسیوس ماؤریک]] | data-sort-value="France"| [[File:Flag of France.svg|20px]] [[فرانسیسی جمہوریہ چہارم|France]] | رومن کیتھولک<ref>[http://www.britannica.com/biography/Francois-Mauriac François Mauriac]</ref> | "for the deep spiritual insight and the artistic intensity with which he has in his novels penetrated the drama of human life"<ref name="Literature1952">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1952/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1952|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1953 | [[File:Churchill portrait NYP 45063.jpg|75px]] | [[ونسٹن چرچل|Sir Winston Churchill]] | {{flag|برطانیہ}} | Anglican | "for his mastery of historical and biographical description as well as for brilliant oratory in defending exalted human values"<ref name="Literature1953">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1953/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1953|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1954 | [[File:ErnestHemingway.jpg|75px]] | [[Ernest Hemingway]] | {{flag|امریکا|1912}} | Converts to رومن کیتھولکism<ref>Meyers (1985), 173, 184</ref> | "for his mastery of the art of narrative, most recently demonstrated in ''[[سمندر اور بوڑھا]]'', and for the influence that he has exerted on contemporary style"<ref name="Literature1954">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1954/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1954|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1955 | [[File:Halldór Kiljan Laxness 1955.jpg|75px]] | [[ہالڈورلیکسنس]] | {{flag|Iceland}} | Converts to رومن کیتھولکism<ref>Hallberg, Peter, ''Halldór Laxness''. Twayne Publishers, New York, translated by Rory McTurk, 1971, pp.35, 38</ref> | "for his vivid epic power which has renewed the great narrative art of Iceland"<ref name="Literature1955">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1955/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1955|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1956 | [[File:JRJimenez.JPG|75px]] | [[جون ریمن جیمنیز]] | {{flag|Puerto Rico}} (Born in [[File:Flag of Spain (1785-1873 and 1875-1931).svg|20px]] [[Restoration (Spain)|Spain]]) | رومن کیتھولک | "for his lyrical poetry, which in Spanish language constitutes an example of high spirit and artistical purity"<ref name="Literature1956">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1956/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1956|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1958 | | [[بریس پاسترناک]] | {{flag|Soviet Union}} | Converts to [[راسخُ الا عتقاد کلیسا]] from Judaism<ref>Fleishman, pp 264–266.</ref> | "for his important achievement both in contemporary lyrical poetry and in the field of the great Russian epic tradition"<ref name="Literature1958">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1958/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1958|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1961 | | [[ایواینڈرک]] | {{flag|Yugoslavia}}<br> (Born in {{flag|Austria-Hungary}}) | رومن کیتھولک | "for the epic force with which he has traced themes and depicted human destinies drawn from the history of his country"<ref name="Literature1961">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1961/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1961|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1962 | [[File:JohnSteinbeck crop.JPG|75px]] | [[جانسٹین بک]] | {{flag|امریکا}} | Raised Episcopalian<ref>Alec Gilmore. [http://www.gilco.org.uk/papers/john_steinbecks_view_of_god.html John Steinbeck's View of God] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304095734/http://www.gilco.org.uk/papers/john_steinbecks_view_of_god.html |date=2016-03-04 }}. gilco.org.uk</ref> later he become agnostic | "for his realistic and imaginative writings, combining as they do sympathetic humour and keen social perception"<ref name="Literature1962">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1962/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1962|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1963 | [[File:Giorgos Seferis 1963.jpg|75px]] | [[یور گوسسیفرس]] | data-sort-value="Greece"| [[File:State Flag of Greece (1863-1924 and 1935-1970).svg|20px]] [[مملکت یونان|Greece]] <br> (Born in the {{flag|Ottoman Empire}}) | [[Greek Orthodox]] | "for his eminent lyrical writing, inspired by a deep feeling for the Hellenic world of culture"<ref name="Literature1963">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1963/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1963|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1967 | [[File:MiguelAngelAsturias.JPG|75px]] | [[میگوئو ل اینجل اسٹریس]] | {{flag|Guatemala}} | رومن کیتھولک | "for his vivid literary achievement, deep-rooted in the national traits and traditions of Indian peoples of Latin America"<ref name="Literature1967">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1967/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1967|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1969 | [[File:Samuel Beckett, f11.jpg|75px]] | [[سیموئل بکٹ]] | data-sort-value="France"| {{flag|France}} (Born in {{flag|Ireland}}) | Anglican ([[Church of Ireland]]) | "for his writing, which - in new forms for the novel and drama - in the destitution of modern man acquires its elevation"<ref name="Literature1969">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1969/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1969|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1970 | [[File:Aleksandr Solzhenitsyn 1974crop.jpg|75px]] | [[الیکزینڈر سلزینسٹائن]] | {{flag|Soviet Union}} | Eastern Orthodox<ref>O'Neil, Patrick M. (2004) ''Great world writers: 20th century'', p. 1400. Marshall Cavendish, ISBN 0-7614-7478-1</ref> | "for the ethical force with which he has pursued the indispensable traditions of Russian literature"<ref name="Literature1970">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1970/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1970|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1972 | [[File:Bundesarchiv B 145 Bild-F062164-0004, Bonn, Heinrich Böll.jpg|75px]] | [[ہنرک بول]] | data-sort-value="جرمنی"| [[File:Flag of جرمنی (3-2 aspect ratio).svg|20px]] [[مغربی جرمنی|جرمنی (West)]] | رومن کیتھولک<ref name="KATERKater2006">{{cite book|author1=Michael H. KATER|author2=Michael H Kater|title=Hitler Youth|url=http://books.google.com/books?id=IlIOP1O7H4wC&pg=PA24|accessdate=26 August 2012|date=30 April 2006|publisher=Harvard University Press|isbn=978-0-674-01991-1|pages=24–}}</ref> | "for his writing which through its combination of a broad perspective on his time and a sensitive skill in characterization has contributed to a renewal of German literature"<ref name="Literature1972">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1972/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1972|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1979 | [[File:Odysseas Elytis 1974.jpg|75px]] | [[اودیسس الیٹس]] | {{flag|Greece}} | [[Greek Orthodox]] | "for his poetry, which, against the background of Greek tradition, depicts with sensuous strength and intellectual clear-sightedness modern man's struggle for freedom and creativeness"<ref name="Literature1979">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1979/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1979|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1980 | [[File:Czesław Miłosz 2011 Lithuania stamp.jpg|75px]] | [[چیکلا ملوسز]] | data-sort-value="امریکا"| {{flag|امریکا}} (Born in [[File:Military ensign of Vistula Flotilla of Congress Poland.svg|20px]] [[Vistula Land|Poland]]) | رومن کیتھولک<ref name="Haven, Cynthia L. 2006, p. 145">Haven, Cynthia L., "'A Sacred Vision': An Interview with Czesław Miłosz", in Haven, Cynthia L. (ed.), ''Czesław Miłosz: Conversations''. University Press of Mississippi, 2006, p. 145.</ref> | "who with uncompromising clear-sightedness voices man's exposed condition in a world of severe conflicts"<ref name="Literature1980">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1980/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1980|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1982 | [[File:Gabriel Garcia Marquez.jpg|75px]] | [[Gabriel García Márquez]] | {{flag|Colombia}} | رومن کیتھولک<ref>{{Harvnb|Martin|2008|p=30}}</ref> | "for his novels and short stories, in which the fantastic and the realistic are combined in a richly composed world of imagination, reflecting a continent's life and conflicts"<ref name="Literature1982">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1982/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1982|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1989 | [[File:Camilo José Cela Madrid 1996.jpg|75px]] | [[کمیلو جوز کیلا]] | {{flag|Spain}} | رومن کیتھولک | "for a rich and intensive prose, which with restrained compassion forms a challenging vision of man's vulnerability"<ref name="Literature1989">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1989/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1989|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1990 | [[File:Paz0.jpg|75px]] | [[اوکٹاویو پاز]] | {{flag|Mexico}} | رومن کیتھولک | "for impassioned writing with wide horizons, characterized by sensuous intelligence and humanistic integrity"<ref name="Literature1990">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1990/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1990|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1992 | [[File:Derek Walcott.jpg|75px]] | [[ڈیرک ولکوٹ]] | {{flag|Saint Lucia|1979}} | پروٹسٹنٹ (Methodist )<ref Name="Paris Review">[http://www.theparisreview.org/interviews/2719/the-art-of-poetry-no-37-derek-walcott "Derek Walcott, The Art of Poetry No. 37"], ''The Paris Review'' Winter 1986</ref> | "for a poetic oeuvre of great luminosity, sustained by a historical vision, the outcome of a multicultural commitment"<ref name="Literature1992">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1992/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1992|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1993 | [[File:Toni Morrison 2008-2.jpg|75px]] | [[ٹونی موریسن]] | {{flag|امریکا}} | رومن کیتھولک<ref name=Brockes>{{cite news |title=Toni Morrison: 'I want to feel what I feel. Even if it's not happiness' |authorlink=Emma Brockes|first=Emma |last=Brockes |url=http://www.guardian.co.uk/books/2012/apr/13/toni-morrison-home-son-love# |newspaper=[[The Guardian]] |date=April 13, 2012 |accessdate=February 14, 2013}}</ref> | "who in novels characterized by visionary force and poetic import, gives life to an essential aspect of American reality"<ref name="Literature1993">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1993/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1993|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1999 | [[File:Grass.JPG|75px]] | [[گنتھر گراس]] | {{flag|جرمنی}} | رومن کیتھولک<ref>Garland, ''The Oxford Companion to German Literature'', p. 302.</ref><ref>"The Literary Encyclopedia", [http://www.litencyc.com/php/speople.php?rec=true&UID=4990 Günter Grass (b. 1927)]. Retrieved on 16 August 2006.</ref> | "whose frolicsome black fables portray the forgotten face of history"<ref name="Literature1999">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1999/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1999|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 2003 | [[File:J.M. Coetzee.JPG|75px]] | [[جے ایم کوئٹزی]] | {{flag|South Africa}}<br />{{flag|Australia}} | پروٹسٹنٹ<ref>{{cite book|title=J. M. Coetzee and the Ethics of Reading: Literature in the Event|url=https://archive.org/details/jmcoetzeeethicso0000attr|first=Derek|last=Attridge|publisher=University of Chicago Press|location=Chicago|year=2004|page=[https://archive.org/details/jmcoetzeeethicso0000attr/page/94 94]|isbn=978-0-226-03117-0}}</ref> | "who in innumerable guises portrays the surprising involvement of the outsider"<ref name="Literature2003">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/2003/index.html|title=Nobel Prize in Literature 2003|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 2008 | [[File:Jean-Marie Gustave Le Clézio-press conference Dec 06th, 2008-2.jpg|75px]] | [[ژاں ماری لی کلیزیو]] | data-sort-value="France"| {{flag|France}}<br />{{flag|Mauritius}} | رومن کیتھولک | "author of new departures, poetic adventure and sensual ecstasy, explorer of a humanity beyond and below the reigning civilization"<ref name="Literature2008">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/2008/index.html|title=Nobel Prize in Literature 2008|publisher=Nobel Foundation|accessdate=14 October 2008}}</ref> |- | 2010 | [[File:Vargas Losa Göteborg Book Fair 2011b.jpg|75px]] | [[ماریو ورگاس للوسا]] | {{flag|Peru}}<br />{{flag|Spain}} | رومن کیتھولک<ref>{{Harvnb|Williams|2001|p=32}}</ref> | "for his cartography of structures of power and his trenchant images of the individual's resistance, revolt, and defeat"<ref name="Literature2010">{{cite web|url= http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/2010/index.html|title=Nobel Prize in Literature 2010|publisher=Nobel Foundation|accessdate=7 October 2010}}</ref> |} === امن=== {| align="center" class="wikitable" |- ! سال ! colspan=2|انعام یافتہ ! ملک ! فرقہ ! وجہ |- | rowspan="2" | 1902 | [[File:Ducommun.jpg|75px]] | [[الی ڈوکمن]] | rowspan="2" | {{flag|Switzerland}} | پروٹسٹنٹ | "[For his role as] the first honorary secretary of the [[عالمی امن دفتر]]"<ref name="N1902">{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1902/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1902 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2011-10-06}}</ref> |- | [[File:Charles Albert Gobat2.jpg|75px]] | [[ایلبرٹ گوباٹ]] | پروٹسٹنٹ | "[For his role as the] first Secretary General of the [[Inter-Parliamentary Union]]" |- | 1903 | [[File:Cremer.jpg|75px]] | [[رینڈل کریمر|William Randal Cremer]] | data-sort-value="برطانیہ"| [[File:Flag of the برطانیہ.svg|20px]] [[متحدہ مملکت برطانیہ عظمی و آئر لینڈ|برطانیہ]] | Methodist | "[For his role as the] the 'first father' of the [[Inter-Parliamentary Union]]"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1903/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1903 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2011-10-06}}</ref> |- | 1905 | [[File:Bertha von Suttner nobel.jpg|75px]] | [[برتھا فان ستنر]] | {{flag|Austria-Hungary}} | رومن کیتھولک<ref name="Hamann, p. 2">Hamann, p. 2</ref> | For authoring ''Lay Down Your Arms'' and contributing to the creation of the Prize<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1905/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1905 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2011-10-06}}</ref> |- | 1906 | [[File:President Theodore Roosevelt, 1904.jpg|75px]] | [[تھیوڈور روزویلٹ]] | {{flag|امریکا|1896}} |پروٹسٹنٹ ([[Dutch Reformed Church]])<ref name=vought>{{cite book|last1=Vought|first1=Hans P.|title=The Bully Pulpit and the Melting Pot: American Presidents and the Immigrant, 1897-1933|url=https://archive.org/details/isbn_0865548870|date=2004|publisher=Mercer University Press|location=Macon, Georiga, USA|isbn=0-86554-8870|page=[https://archive.org/details/isbn_0865548870/page/29 29]}}</ref> | "[F]or his successful mediation to end the [[Russo-Japanese War|Russo-Japanese war]] and for his interest in arbitration, having provided the [[Permanent Court of Arbitration|Hague arbitration court]] with its very first case"<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1906/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1906 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2011-10-06}}</ref> |- | rowspan="2" | 1907 | [[File:Ernesto Teodoro Moneta.jpg|75px]] | [[ارنسٹ ٹیوڈورو مونیٹا]] | data-sort-value="Italy"| [[File:Flag of Italy (1861-1946).svg|20px]] [[مملکت اطالیہ|Italy]] |رومن کیتھولک | "[For his work as a] key leader of the Italian peace movement"<ref name="Lundestad"/><ref name="N1907">{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1907/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1907 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2011-10-06}}</ref> |- |[[File:Louis Renault jurist.gif|75px]] | [[لوئی رینو|Louis Renault]] | data-sort-value="France"| [[File:Flag of France.svg|20px]] [[فرانسیسی جمہوریہ سوم|France]] |رومن کیتھولک | "[For his work as a] leading French international jurist and a member of the [[Permanent Court of Arbitration]] at The Hague" |- | rowspan="2" | 1909 | [[File:Beernaert.gif|75px]] | [[آگسٹے بیرنارٹ]] | {{flag|Belgium}} | رومن کیتھولک | "[For being a] representative to the [[Hague Conventions of 1899 and 1907|two Hague conferences]], and a leading figure in the [[Inter-Parliamentary Union]]"<ref name="Lundestad"/><ref name="N1909">{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1909/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1909 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2011-10-06}}</ref> |- | [[File:PaulBalluet.gif|75px]] | [[پال ڈی کانسٹنٹ|Paul Henri d'Estournelles de Constant]] | data-sort-value="France"| [[File:Flag of France.svg|20px]] [[فرانسیسی جمہوریہ سوم|France]] | پروٹسٹنٹ ([[کالوینیت]]) | "[For] combined diplomatic work for [[France–جرمنی relations|Franco-German]] and [[France – برطانیہ relations|Franco-British understanding]] with a distinguished career in [[Permanent Court of Arbitration|international arbitration]]"<ref name="Lundestad"/><ref name="N1909"/> |- | 1912 | [[File:Elihu Root, bw photo portrait, 1902.jpg|75px]] | [[الیہو روٹ]]{{Ref label|Late|A|A}} | {{flag|امریکا|1912}} | پروٹسٹنٹ (Presbyterian) | "[F]or his strong interest in international arbitration and for his plan for a world court"<ref name="Lundestad"/><ref name="N1912">{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1912/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1912 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2011-10-06}}</ref> |- | 1919 | [[File:President Woodrow Wilson portrait December 2 1912.jpg|75px]] | [[ووڈرو ولسن]] | {{flag|امریکا|1912}} | پروٹسٹنٹ (Presbyterian)<ref>Heckscher (1991), p. 23.</ref> | "[F]or his crucial role in establishing the [[جمعیت الاقوام]]"<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1919/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1919 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2011-10-06}}</ref> |- | rowspan="2" | 1921 | [[File:Hjalmar Branting by Goodwin.jpg|75px]] | [[یلمار برانٹنگ]] | {{flag|Sweden}} |Lutheran ([[Church of Sweden]])<ref name = "Robertson 487">{{cite book|last=Robertson|first=J. M.|title=History of Freethought in the Nineteenth Century, Part 2|publisher=Kessinger Publishing|year=2003|page=487|isbn=0-7661-3955-7}}</ref> | "[F]or his work in the [[جمعیت الاقوام]]"<ref name="Lundestad"/><ref name="N1921">{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1921/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1921 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2011-10-06}}</ref> |- | [[File:کرسچئین Lous Lange.jpg|75px]] | [[کرسچن لؤس لانگے|کرسچئین Lange]] | {{flag|Norway}} |Lutheran ([[Church of Norway]]) | "[For his work as] the first secretary of the Norwegian Nobel Committee" and "the secretary-general of the [[Inter-Parliamentary Union]]"<ref name="Lundestad"/><ref name="N1921"/> |- | rowspan="2" | 1925 | [[File:Austen Chamberlain nobel.jpg|75px]] | [[اسٹن چیمبرلین]]{{Ref label|Late|A|A}} | {{flag|برطانیہ}} | [[General Assembly of Unitarian and Free کرسچئین Churches|Unitarian]]<ref>{{acad|id=CHMN882JA|name=Chamberlain, Joseph Austen}}</ref> | For work on the [[Locarno Treaties]]<ref name="Lundestad"/><ref name="N1925">{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1925/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1925 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2011-10-06}}</ref> |- | [[File:Charles Dawes, Bain bw photo portrait.jpg|75px]] | [[چارلز ڈاز]]{{Ref label|Late|A|A}} | {{flag|امریکا|1912}} | پروٹسٹنٹ ([[Congregationalist]]) | "[F]or [work on] the Dawes Plan for German reparations which was seen as having provided the economic underpinning of the [[Locarno Treaties|Locarno Pact]] of 1925"<ref name="Lundestad"/><ref name="N1925"/> |- |1926 | [[File:Bundesarchiv Bild 146-1989-040-27, Gustav Stresemann.jpg|75px]] | [[گستاف سٹریسمان]] | data-sort-value="جرمنی"| [[File:Flag of جرمنی (3-2 aspect ratio).svg|20px]] [[Weimar Republic|جرمنی]] |پروٹسٹنٹ | For work on the [[Locarno Treaties]]<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1926/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1926 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2011-10-06}}</ref> |- | 1927 |[[File:Ferdinand Buisson 1924.jpg|75px]] | [[فرڈیننڈ بوئسوں]] | data-sort-value="France"| [[File:Flag of France.svg|20px]] [[فرانسیسی جمہوریہ سوم|France]] | پروٹسٹنٹ<ref>[https://oratoiredulouvre.fr/evangile-et-liberte/ferdinand-buisson-پروٹسٹنٹ-liberal-ecole-laique-republicaine.php Ferdinand Buisson, un پروٹسٹنٹ libéral au service de l’école laïque républicaine]</ref> | "[For] contributions to [[France–جرمنی relations|Franco-German]] popular reconciliation"<ref name="Lundestad"/><ref name="N1927-">{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1927/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1927 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2011-10-06}}</ref> |- | 1930 | [[File:Nathan Söderblom nobel.jpg|75px]] | [[ناتھن سودربلوم]] | {{flag|Sweden}} | Lutheran (Church of Sweden) | "[F]or his efforts to involve the churches not only in work for ecumenical unity, but also for world peace"<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1930/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1930 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2011-10-06}}</ref> |- | rowspan="2" | 1931 | [[File:Jane Addams profile.jpg|75px]] | [[جین ایڈمز]] | rowspan="2" | {{flag|امریکا|1912}} | پروٹسٹنٹ (Presbyterian)<ref>She was baptized a [[Presbyterian]]. Her certificate of baptism is from 1888, but she says that she joined the church slightly earlier: {{cite book|last=Knight|first=Louise W.|title=Citizen|publisher=University of Pennsylvania Press|date=October 2003|page=451n46 |isbn=978-0-8122-3747-4}}</ref> | "[F]or her social reform work" and "leading the [[Women's International League for Peace and Freedom]]"<ref name="Lundestad"/><ref name="N1931">{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1931/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1931 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2011-10-06}}</ref> |- | [[File:Nicholas Murray Butler ppmsca.03668.jpg|75px]] | [[نکولس مرے بٹلر]] | پروٹسٹنٹ ([[Episcopal Church (امریکا)|Episcopalian]]) | "[For his promotion] of the [[Kellogg–Briand Pact|Briand-Kellogg pact]]" and for his work as the "leader of the more establishment-oriented part of the American peace movement"<ref name="Lundestad"/><ref name="N1931"/> |- | 1934 | [[File:1910 Arthur Henderson.jpg|75px]] | [[آرتھر ہینڈرسن]] | {{flag|برطانیہ}} | پروٹسٹنٹ ([[Methodist]])<ref>[http://www.encyclopedia.com/topic/Arthur_Henderson.aspx Arthur Henderson]</ref> | "[F]or his work for the [[جمعیت الاقوام|League]], particularly [[League of Nations Disarmament Conference|its efforts in disarmament]]"<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1934/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1934 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2011-10-06}}</ref><ref name = "BBC_2013_04_03">[http://www.bbc.co.uk/news/uk-england-tyne-22008819 BBC News: ''Nobel Peace Prize medal stolen in Newcastle'' 3 April 2013, accessed 3 April 2013]</ref> |- |- | 1935 | [[File:Carl von Ossietzky.jpg|75px]] | [[کارل فان اوسیتزکی]]{{Ref label|Carl von Ossietzky|B|B}} | data-sort-value="جرمنی"| [[File:Flag of German Reich (1935–1945).svg|20px]] [[Nazi جرمنی|جرمنی]] | پروٹسٹنٹ (Lutheran)<ref name=db>{{cite web|url=http://www.deutsche-biographie.de/sfz73879.html |title=Deutsche Biographie |publisher=Deutsche-biographie.de |date=|language=de|accessdate=2013-08-05}}</ref> | "[For his] struggle against جرمنی's rearmament"<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1935/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1935 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2011-10-06}}</ref> |- | 1945 | [[File:Hull-Cordell-LOC.jpg|75px]] | [[کورڈل ہل]] | {{flag|امریکا|1912}} | پروٹسٹنٹ (Episcopalian)<ref>[http://enc.wymaninstitute.org/?p=271 HULL, CORDELL]</ref> | "[For] his fight against isolationism at home, his efforts to create a peace bloc of states on the American continents, and his work for the [[اقوام متحدہ|United Nations Organization]]"<ref>{{cite web |first=Gunnar |last=Jahn |authorlink=Gunnar Jahn |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1945/press.html |title=Award Ceremony Speech (1945) |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2011-10-06}}</ref> |- | rowspan="2" | 1946 | [[File:EmilyGreeneBalch.jpg|75px]] | [[ایملی گرین بالچ]] | rowspan="2" | {{flag|امریکا|1912}} | Quaker<ref>Randall, ''Improper Bostonian'' p. 60</ref> | "Formerly Professor of History and Sociology; Honorary International President, [[Women's International League for Peace and Freedom]]"<ref name="N1946">{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1946/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1946 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2008-11-12}}</ref> |- | [[File:John Raleigh Mott, 1910.jpg|75px]] | [[جان موٹ|John Raleigh Mott]] | پروٹسٹنٹ (Methodist)<ref>Cracknell & White, 243</ref> | "Chairman, International Missionary Council; President, [[World Alliance of Young Mens کرسچئین Associations|World Alliance of Young Men's کرسچئین Associations]]"<ref name="N1946"/> |- | rowspan="2" | 1947 | rowspan="2" | [[File:Quaker star-T.svg|75px]] | [[فرینڈز سروس کونسل|Friends Service Council]] | {{flag|برطانیہ}} | Quaker | rowspan="2" | "compassion for others and the desire to help them"<ref>{{cite web |first=Gunnar |last=Jahn |authorlink=Gunnar Jahn |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1947/press.html |title=Award Ceremony Speech (1947) |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2011-10-06}}</ref> |- | [[امریکن فرینڈز سروس کمیٹی]] | {{flag|امریکا|1912}} | [[Religious Society of Friends]] (Quaker) |- | 1949 |[[File:John Boyd Orr nobel.jpg|75px]] | [[جان بویڈ اور|The Lord Boyd-Orr]] | {{flag|برطانیہ}} | پروٹسٹنٹ ([[Free Church of Scotland (1843–1900)|Free Church of Scotland]])<ref name=Kay44>Kay, p. 44</ref> | "Physician; Alimentary Politician; Prominent organizer and Director, General [[ادارہ برائے خوراک و زراعت]]; President, [[National Peace Council]] and World Union of Peace Organizations"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1949/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1949 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2008-11-12}}</ref> |- | 1950 | [[File:Ralph Bunche - 1963 March on Washington.jpg|75px]] | [[رالف جانسن بنچ]] | {{flag|امریکا|1912}} | پروٹسٹنٹ ([[Baptist]])<ref name="Gale">[http://www.gale.cengage.com/free_resources/bhm/bio/bunche_r.htm "Ralph J. Bunche"], Gale Cengage Learning, accessed November 15, 2012</ref> | "Professor, Harvard University Cambridge, MA; Director, division of Trusteeship, U.N.; Acting Mediator in Palestine, 1948"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1950/index.html |publisher=Nobel Foundation |title=The Nobel Peace Prize 1950 |accessdate=2008-11-12}}</ref> |- | 1952 | [[File:Bundesarchiv Bild 183-D0116-0041-019, Albert Schweitzer.jpg|75px]] | [[البرٹ شویتزر]] | data-sort-value="France"| [[File:Flag of France.svg|20px]] [[فرانسیسی جمہوریہ چہارم|France]] | کرسچئین<ref>Seaver (1951) pp. 3–9.</ref> | "Missionary surgeon; Founder of [[لامبارینی]] (République de Gabon)"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1952/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1952 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2008-11-12}}</ref> |- | 1953 | [[File:General George C. Marshall, official military photo, 1946.JPEG|75px]] | [[جارج مارشل|George Catlett Marshall]] | {{flag|امریکا|1912}} | پروٹسٹنٹ (Episcopalian)<ref name=e>[http://www.arlingtoncemetery.net/gcm.htm George Catlett Marshall, General of the Army] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170520170830/http://www.arlingtoncemetery.net/gcm.htm |date=2017-05-20 }}</ref> | "General President American Red Cross; Former Secretary of State and of Defense; Delegate U.N.; Originator of [the] '[[مارشل منصوبہ]]{{'"}}<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1953/index.html |publisher=Nobel Foundation |title=The Nobel Peace Prize 1953 |accessdate=2008-11-12}}</ref> |- | 1957 | [[File:Lester B. Pearson with a pencil.jpg|75px]] | [[لسٹر پیرسن|Lester Bowles Pearson]] | {{flag|Canada}} | پروٹسٹنٹ ([[United Church of Canada]])<ref name="DictCdnBio">{{cite web|url= http://www.biographi.ca/009004-119.01-e.php?BioId=42123 |title= Pearson, Lester Bowles|work= [[Dictionary of Canadian Biography]] Online, 1971-1980 (Volume XX)|publisher= [[جامعہ ٹورانٹو]]/[[Université Laval]]|year= 2000|accessdate= 13 June 2011}}</ref> | "former Secretary of State for External Affairs of Canada; former President of the 7th Session of the United Nations General Assembly";<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1957/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1957 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2008-11-12}}</ref> "for his role in trying to end the [[سوئز بحران|Suez conflict]] and to solve the Middle East question through the United Nations."<ref name="Lundestad"/> |- | 1958 |[[File:Georges Pire 1958.jpg|75px]] | [[جارج پائر]] | {{flag|Belgium}} | رومن کیتھولک | "Father in the [[Dominican Order]]; Leader of the relief organization for refugees "L'Europe du Coeur au Service du Monde""<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1958/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1958 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2008-11-12}}</ref> |- | 1959 |[[File:Philip Noel-Baker 1942.jpg|75px]] | [[Philip Noel-Baker, Baron Noel-Baker|Philip Noel-Baker]] | {{flag|برطانیہ}} | Quaker<ref name="ODNB">[http://www.oxforddnb.com/view/article/31505 David Howell, "Baker, Philip John Noel-, Baron Noel-Baker (1889–1982)", ''Oxford Dictionary of National Biography'', Oxford University Press, 2004; online edn, May 2012]; accessed 7 December 2014.</ref> | "Member of Parliament; lifelong ardent worker for international peace and co-operation"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1959/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1959 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2008-11-12}}</ref> |- | 1960 | [[File:Albert Lutuli nobel.jpg|75px]] | [[ایلبرٹ لوٹولی]] | data-sort-value="South Africa"| [[File:Flag of South Africa (1928-1994).svg|20px]] [[اتحاد جنوبی افریقہ|South Africa]] <br> (Born in [[Company rule in Rhodesia|Southern Rhodesia]]) | پروٹسٹنٹ (Methodist) | "President of the [[African National Congress]],"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1960/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1960 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2008-11-12}}</ref> "was in the very forefront of the struggle against apartheid in South Africa."<ref name="Lundestad"/> |- | 1961 | [[File:Dag Hammarskjöld.jpg|75px]] | [[داگ ہمارشولد]]{{Ref label|Dag Hammarskjöld|C|C}} | {{flag|Sweden}} | پروٹسٹنٹ (Lutheran)<ref>Henry P Van Dusen. ''Dag Hammarskjold: A Biographical Interpretation of Markings'' Faber and Faber London 1967 p 47.</ref> | "Secretary General of the U.N.,"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1961/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1961 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2008-11-12}}</ref> awarded "for strengthening the organization."<ref name="Lundestad"/> |- | 1964 |[[File:Martin Luther King Jr NYWTS.jpg|75px]] | [[مارٹن لوتھر کنگ جونیئر]] | {{flag|امریکا}} | پروٹسٹنٹ ([[Baptist]]; [[Progressive National Baptist Convention]]) | Campaigner for [[civil rights]], "first person in the Western world to have shown us that a struggle can be waged without violence."<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1964/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1964 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | 1970 |[[File:Norman Borlaug (cropped).jpg|75px]] | [[نارمن بورلاگ|Norman E. Borlaug]] | {{flag|امریکا}} | پروٹسٹنٹ (Lutheran) | "[[International Maize and Wheat Improvement Center]];"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1970/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1970 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref> "for his contributions to the "[[green revolution]]" that was having such an impact on food production particularly in Asia and in Latin America."<ref name="Lundestad"/> |- | 1971 |[[File:Bundesarchiv B 145 Bild-F057884-0009, Willy Brandt.jpg|75px]] | [[ولی برانت]] | data-sort-value="جرمنی"| [[File:Flag of جرمنی (3-2 aspect ratio).svg|20px]] [[مغربی جرمنی|جرمنی (West)]] | پروٹسٹنٹ (Lutheran)<ref>{{cite book|last=Jessup|first=John E.|title=An Encyclopedic Dictionary of Conflict and Conflict Resolution, 1945–1996|year=1998|publisher=Greenwood Press|location=Westport, CT|page=89|url=http://www.questia.com/read/106899354/an-encyclopedic-dictionary-of-conflict-and-conflict}}{{Subscription required|via=Questia}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190526084504/https://www.questia.com/read/106899354/an-encyclopedic-dictionary-of-conflict-and-conflict |date=2019-05-26 }}</ref> | "[[Chancellor of جرمنی (Federal Republic)|Chancellor of the Federal Republic of جرمنی]]; for West جرمنی's ''[[Ostpolitik]]''"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1971/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1971 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | 1974 |[[File:Seán MacBride 1984.jpg|75px]] | [[سین میک برائیڈ]] | {{flag|Ireland}} <br> (Born in [[File:Flag of France.svg|20px]] [[فرانسیسی جمہوریہ سوم|France]]) | رومن کیتھولک<ref>Ronan Fanning (6 December 2009) [http://www.independent.ie/opinion/analysis/the-age-of-our-craven-deference-is-finally-over-1965621.html The age of our craven deference is finally over]. The Independent.</ref> | "President of the [[عالمی امن دفتر]]; President of the Commission of [[نمیبیا]]."<ref name="N1974">{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1974/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1974 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref> "For his strong interest in human rights: piloting the European Convention on Human Rights through the Council of Europe, helping found and then lead Amnesty International and serving as secretary-general of the International Commission of Jurists"<ref name="Lundestad"/> |- | rowspan="2" | 1976 |[[File:Betty Williams.jpg|75px]] | [[بیٹی ولیمز|Betty Williams]] | rowspan="2" | {{flag|برطانیہ}} | رومن کیتھولک | rowspan=2| "Founder[s] of the Northern Ireland Peace Movement (later renamed Community of Peace People)"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1976/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1976|accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | [[File:Mairead Corrigan Gaza crop.jpg|75px]] | [[مائریڈ کوریگن|Mairead Corrigan]] | رومن کیتھولک<ref>[http://www.scu.edu/ethics/architects-of-peace/Maguire/essay.html "Mairead Corrigan Maguire Reflects on Working Toward Peace"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150613203619/http://www.scu.edu/ethics/architects-of-peace/Maguire/essay.html |date=2015-06-13 }}. [[Santa Clara University]]. Retrieved 27 March 2011.</ref> |- | 1979 |[[File:MotherTeresa 090.jpg|75px]] | [[مدر ٹریسا]] | data-sort-value="Albania"| {{flag|Albania}} (Born in [[Kosovo Vilayet|Ottoman Kosovo]]) | رومن کیتھولک<ref>{{cite web|url=http://www.edgewoodpc.org/sermons/sermon061911.html|title=Sermon – Some Doubted|publisher=Edgewoodpc.org|date=19 June 2011|accessdate=28 August 2011|archive-date=15 October 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111015234535/http://edgewoodpc.org/sermons/sermon061911.html|dead-url=yes}}</ref> | "Founder of Missionaries of Charity"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1979/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1979|accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | 1980 | [[File:Adolfo Pérez Esquivel agosto 2011.jpg|75px]] | [[ایڈولفو اسقویول]] | {{flag|Argentina}} | رومن کیتھولک<ref name=nobel>{{cite web |url=http://nobelprize.org/peace/laureates/1980/esquivel-bio.html |title=Adofo Pérez Esquivel |publisher=Nobel Prize Committee}}</ref> | "Human rights leader;"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1980/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1980 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref> "founded non-violent human rights organizations to fight the military junta that was ruling his country (Argentina)."<ref name="Lundestad"/> |- | 1982 | [[File:Alfonso Garcia Robles 1981.jpg|75px]] | [[الفانسو گارشیا روبلز]] | {{flag|Mexico}} | رومن کیتھولک | "[for] his magnificent work in the [[Treaty of Tlatelolco|disarmament negotiations]] of the United Nations, where they have both played crucial roles and won international recognition"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1982/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1982 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1982/press.html |title=The Nobel Peace Prize 1982–Presentation Speech |accessdate=2008-12-03|publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | 1983 |[[File:Lech Walesa OAF Visit.jpg|75px]] | [[لیخ والینسا]] | data-sort-value="Poland"| [[File:Flag of Poland.svg|20px]] [[عوامی جمہوریہ پولینڈ|Poland]] | رومن کیتھولک<ref name=ash>Timothy Garton Ash, [http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,988170,00.html Lech Wałęsa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130826121009/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,988170,00.html |date=2013-08-26 }}, TIME magazine,"The Most Important People of the Century", 13 April 1998.</ref> | "Founder of [[Solidarity (Polish trade union)|Solidarność]]; campaigner for human rights"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1983/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1983 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | 1984 |[[File:Desmond tutu 20070607 2.jpg|75px]] | [[ڈسمنڈ ٹوٹو]] | {{flag|South Africa|1928}} | پروٹسٹنٹ (Anglican) | "Bishop of Johannesburg; former Secretary General, South African Council of Churches"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1984/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1984 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | 1987 | [[File:OscarArias.jpg|75px]] | [[اوسکر اریآس]] | {{flag|Costa Rica}} | رومن کیتھولک | "for his work for peace in Central America, efforts which led to the accord signed in Guatemala on August 7 this year"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1987/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1987 |accessdate=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | rowspan="2" | 1993 | [[File:Nelson Mandela-2008.jpg|75px]] | [[نیلسن منڈیلا]] | rowspan="2" | {{flag|South Africa|1928}} | پروٹسٹنٹ (Methodist){{sfn|Forster|2014|p=89}} | rowspan="2" | "for their work for the peaceful termination of the [[apartheid]] regime, and for laying the foundations for a new democratic South Africa"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1993/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1993 |accessdate=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | [[File:Frederik Willem de Klerk.jpg|75px]] | [[ایف ڈبلیو دی کلرک|Frederik Willem de Klerk]] | پروٹسٹنٹ ([[Reformed Churches in South Africa|Reformed]])<ref>{{cite book|last=Lugan|first=Bernard|year=1996|title=Ces Français qui ont fait l'Afrique du Sud (''The French People Who Made South Africa'')|publisher=Bartillat|isbn=2-84100-086-9}}</ref> |- | rowspan=2| 1996 | [[File:Carlosbelo.jpg|75px]] | [[کارلس بیلو]] | rowspan="2" | {{flag|Indonesia}} | رومن کیتھولک | rowspan=2| "for their work towards a just and peaceful solution to the conflict in East Timor."<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1996/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1996 |accessdate=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- |[[File:EastTimor.JoseRamosHorta.01.jpg|75px]] |[[جوز ریموس ہورٹا]] | رومن کیتھولک |- | rowspan=2| 1998 | [[File:John Hume 2008.jpg|75px]] | [[جان ہیوم]] | rowspan=2| {{flag|برطانیہ}} | رومن کیتھولک<ref>{{cite web|title=Ceasefire: It's all just coming together for the fixer: John Hume risked all when he met Sinn Fein. Now there's talk of a Nobel Peace Prize. Cal McCrystal reports|first=Cal|last=McCrystal|date=4 September 1994|url=http://www.independent.co.uk/voices/ceasefire-its-all-just-coming-together-for-the-fixer-john-hume-risked-all-when-he-met-sinn-fein-now-theres-talk-of-a-nobel-peace-prize-cal-mccrystal-reports-1446738.html}}</ref> | rowspan=2| "for their efforts to find a peaceful solution to the conflict in Northern Ireland"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1998/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1998 |accessdate=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- |[[File:David Trimble.jpg|75px]] |[[ڈیوڈ ٹرمبل]] | پروٹسٹنٹ (Presbyterian)<ref name="google4">{{Cite book|url=http://books.google.com/books?id=ny77bPwKxaUC&pg=PA323&dq=%22david+trimble%22&hl=en&ei=yGkpTNX_G8aqlAfvvvCyAw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=3&ved=0CDQQ6AEwAg#v=onepage&q=%22david%20trimble%22&f=false |title=The Nobel Peace Prize and the ... |publisher=Google Books |accessdate=29 June 2010}}</ref><ref name="google1">{{Cite book|url=http://books.google.com/books?id=s21VHD28o0EC&q=%22william+david+trimble%22&dq=%22william+david+trimble%22&hl=en&ei=MRopTL3gBISdlgeZoICCCA&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CC0Q6AEwAA |title=Newsmakers |publisher=Google Books |accessdate=28 June 2010}}</ref> |- | 2000 | [[File:Kim Dae-jung (Cropped).png|75px]] | [[کم ڈے ژونگ]] | {{flag|South Korea}} | رومن کیتھولک<ref name="Catholic News Agency">{{cite web |url=http://www.catholicnewsagency.com/news/john_paul_iis_appeal_saved_future_korean_president_from_death_sentence/ |title=John Paul II's appeal saved future Korean president from death sentence |date=21 May 2009 |publisher=Catholic News Agency |accessdate=25 June 2012}}</ref> | "for his work for democracy and human rights in South Korea and in East Asia in general, and for peace and reconciliation with North Korea in particular"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2000/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2000 |accessdate=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | 2001 | [[File:Kofi Annan4 2007 04 20.jpg|75px|Kofi Annan, Photo: Harry Wad]] | [[کوفی عنان]] | {{flag|Ghana}} | پروٹسٹنٹ<ref>{{Cite news |last=Lefevere |first=Patricia |title=Annan: `Peace is never a perfect achievement'&nbsp;– United Nations Secretary General Kofi Annan |publisher=National Catholic Reporter |date=11 December 1998 |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m1141/is_7_35/ai_53460476 |accessdate=26 February 2008 |archivedate=12 January 2005 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20050112161711/http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m1141/is_7_35/ai_53460476 }}</ref> | "for his work for a better organized and more peaceful world"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2001/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2001 |accessdate=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | 2002 | [[File:Jimmy Carter.jpg|75px]] | [[جمی کارٹر]] | {{flag|امریکا}} | پروٹسٹنٹ ([[Baptist]])<ref>{{cite web |last=Warner |first=Greg |url=http://www.baptiststandard.com/2000/10_23/pages/carter.html |title=Jimmy Carter says he can 'no longer be associated' with the SBC |quote=He said he will remain a deacon and Sunday school teacher at Maranatha Baptist Church in Plains and support the church's recent decision to send half of its missions contributions to the Cooperative Baptist Fellowship. |work=Baptist Standard |accessdate=December 13, 2009}}</ref> | "for his decades of untiring effort to find peaceful solutions to international conflicts, to advance democracy and human rights, and to promote economic and social development"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2002/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2002 |accessdate=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | 2004 | [[File:Wangari Maathai portrait by Martin Rowe.jpg|75px]] | [[ونگری ماتھی|Wangari Muta Maathai]] | {{flag|Kenya}} | رومن کیتھولک<ref>[http://philipcarrgomm.wordpress.com/2011/10/19/wangari-maathai-god-is-on-this-mountain ''Wangari Maathai – God is on this Mountain''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140515233150/http://philipcarrgomm.wordpress.com/2011/10/19/wangari-maathai-god-is-on-this-mountain/ |date=2014-05-15 }}, Philip Carr-Gomm blogsite, 19 October 2011</ref> | "for her contribution to sustainable development, democracy and peace"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2004/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2004 |accessdate=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | [[2007 Nobel Peace Prize|2007]] | [[File:Al Gore.jpg|75px]] | [[ایل گور]] | {{flag|امریکا}} | پروٹسٹنٹ (Baptist) | "for his efforts to build up and disseminate greater knowledge about man-made climate change, and to lay the foundations for the measures that are needed to counteract such change"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2007/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2007 |accessdate=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | [[2008 Nobel Peace Prize|2008]] | [[File:Martti Ahtisaari.jpg|75px]] | [[مارٹی اہتیشری]] | {{flag|Finland}} | پروٹسٹنٹ (Lutheran) | "for his efforts on several continents and over more than three decades, to resolve international conflicts"<ref>{{cite web |url= http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2008/ |title= The Nobel Peace Prize 2008 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2008-10-10}}</ref> |- | [[2009 Nobel Peace Prize|2009]] | [[File:Official portrait of Barack Obama.jpg|75px]] | [[بارک اوباما]] | {{flag|امریکا}} | پروٹسٹنٹ<ref>{{cite news |last1=Pulliam |first1=Sarah |last2=Olsen |first2=Ted |url= http://www.کرسچئینitytoday.com/ct/2008/januaryweb-only/104-32.0.html?start=2 |title=Q&A: Barack Obama |work=کرسچئینity Today |location=Carol Stream, IL |date=January 23, 2008 |accessdate=January 4, 2013}}</ref> | "for his extraordinary efforts to strengthen international diplomacy and cooperation between peoples."<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2009/press.html |title= The Nobel Peace Prize 2009 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2009-10-09}}</ref> |- | rowspan="2" | [[نوبل امن انعام 2011|2011]] | [[File:Ellen Johnson-Sirleaf, April 2010.jpg|75px]] | [[ایلن جانسن سرلیف]] | rowspan="2" | {{flag|Liberia}} | پروٹسٹنٹ (Methodist)<ref name="Gov't Rejects Newspaper Story"/> | rowspan="2" | "for their non-violent struggle for the safety of women and for [[women's rights]] to full participation in peace-building work"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2011/press.html |title=The Nobel Peace Prize 2011 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2011-10-07}}</ref> |- | [[File:Leymah-gbowee-at-emu-press-conference.jpg|75px]] | [[لیما غبووی]] | پروٹسٹنٹ (Lutheran)<ref>Leymah Gbowee, ''Mighty Be Our Powers'' (New York: Beast Books, 2011), written with Carol Mithers, pp. 80-81 and p. 82.</ref> |} === معاشیات=== {| align="center" class="wikitable" |- ! سال ! colspan=2|انعام یافتہ ! ملک ! فرقہ ! وجہ |- | rowspan = 2 | 1969 | [[File:Uio frisch 2006 0025.jpg|75px]] | [[راگنرفرشچ]] | {{flag|Norway}} | پروٹسٹنٹ<ref name="autobio"/> | rowspan = 2 | "for having developed and applied dynamic models for the analysis of economic processes" |- | [[File:Jan Tinbergen 1982.jpg|75px]] | [[جان ٹنبرجن]] | {{flag|Netherlands}} | پروٹسٹنٹ |- | 1975 | [[Image:Nobel prize medal grey.png|75px]] | [[تجالنگ کوپمنس]] | {{flag|Netherlands}}<br>{{flag|امریکا}} | پروٹسٹنٹ | "for his contributions to the theory of [[Pareto efficiency|optimum allocation]] of resources"<ref name="Winners1975">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/1975/|title=The Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel 1975|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-14}}</ref> |- | rowspan = 2 | 1979 | [[Image:Nobel prize medal grey.png|75px]] | [[تھیوڈور سکلٹز]] | {{flag|امریکا}} | پروٹسٹنٹ | rowspan = 2 | "for their pioneering research into economic development research with particular consideration of the problems of [[developing countries]]."<ref name="Winners1979">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/1979/|title=The Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel 1979|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-14}}</ref> |- | [[Image:Nobel prize medal grey.png|75px]] | [[ڈبلیو آرتھر لیوس|Arthur Lewis]] | {{flag|Saint Lucia|1979}}<br>{{flag|برطانیہ}} | رومن کیتھولک<ref>[http://www.nndb.com/people/633/000160153/ Arthur Lewis]</ref> |- | 1982 | [[Image:Nobel prize medal grey.png|75px]] | [[جیورج سٹگلر]] | {{flag|امریکا}} | کرسچئین<ref>[https://books.google.ca/books?id=4D-OIyTLoO0C&pg=PA342&dq=%22George+Stigler+was+born+January+17,+1911%22&hl=en&a=X&ei=je7FVISIFMe5ggSq74KgCQ&ved=0CBMQ6AEwAA]</ref> | "for his seminal studies of industrial structures, functioning of markets and causes and effects of [[regulation|public regulation]]"<ref name="Winners1982">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/1982/|title=The Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel 1982|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-14}}</ref> |- | 1986 | [[File:James Buchanan by Atlas network.jpg|75px]] | [[جیمز ایم۔ بچانن]] | {{flag|امریکا}} | پروٹسٹنٹ<ref>Reuben Kyle, ''[http://frank.mtsu.edu/~berc/pdfs/bookct6a.pdf From Nashville to the Nobel Prize: The Buchanans of Tennessee]'' (Twin Oaks Press, 2012).</ref> | "for his development of the contractual and constitutional bases for the theory of economic and political [[decision-making]]"<ref name="Winners1986">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/1986/|title=The Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel 1986|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-14}}</ref> |- | 1988 | [[File:ALLAIS PN Maurice-24x30-2001b.jpg|75px]] | [[ماورس آلیس]] | {{flag|France}} | رومن کیتھولک | "for his pioneering contributions to the theory of markets and [[Capacity utilization|efficient utilization of resources]]"<ref name="Winners1988">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/1988/|title=The Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel 1988|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-14}}</ref> |- | 1989 | [[File:Trygve Haavelmo.jpg|75px]] | [[ٹراگیو ہیولمو]] | {{flag|Norway}} | پروٹسٹنٹ<ref>{{cite web | title =Oslo Katedralskole - en skole med tradisjoner | work =Om skolen | publisher =Oslo katedralskole | url =http://www.oslokatedral.vgs.no/skolen/ | accessdate =19 April 2014 | language =Norwegian }}</ref> | "for his clarification of the probability theory foundations of [[econometric]]s and his analyses of simultaneous economic structures"<ref name="Winners1989">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/1989/|title=The Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel 1989|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-14}}</ref> |- | rowspan = 2 | 1994 | [[Image:Nobel prize medal grey.png|75px]] | [[جون ہارسانئے]] |{{flag|امریکا}} | Raised a devout Catholic,<ref>http://www.nap.edu/html/biomems/jharsanyi.pdf</ref> later he abandoned Catholicism | rowspan = 2 |"for their pioneering analysis of equilibria in the [[Game theory|theory of non-cooperative games]]."<ref name="Winners1994">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/1994/|title=The Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel 1994|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-14}}</ref> |- | [[File:Reinhard Selten2.jpg|75px]] | [[رینہارڈ سیلٹن]] |{{flag|جرمنی}} | Raised as پروٹسٹنٹ,<ref name="nobelprize.org">[http://nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/1994/selten-autobio.html From Les Prix Nobel. The Nobel Prizes 1994, Editor Tore Frängsmyr, [Nobel Foundation&#93;, Stockholm, 1995]</ref> later he left the church |- | 1996 | [[Image:Nobel prize medal grey.png|75px]] | [[ولیم وکری]] | {{flag|Canada}}<br>{{flag|امریکا}} | [[Quaker]] <ref>[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/economic-sciences/laureates/1996/vickrey-bio.html William Vickrey - Biographical]</ref> | "for his fundamental contributions to the economic theory of incentives under asymmetric information"<ref name="Winners1996">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/1996/|title=The Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel 1996|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-14}}</ref> |- |- |rowspan = 2 | 2003 | [[File:Robert F. Engle.jpg|75px]] | [[رابرٹ ایف۔اینگل]] | {{flag|امریکا}} | Quaker<ref>[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/economic-sciences/laureates/2003/engle-bio.html Robert F. Engle III - Biographical]</ref> | "for methods of analyzing economic [[time series]] with time-varying [[Volatility (finance)|volatility]] ([[Autoregressive conditional heteroskedasticity|ARCH]])"<ref name="Winners2003">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/2003/|title=The Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel 2003|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-14}}</ref> |- | [[File:Clive Granger by Olaf Storbeck.jpg|75px]] | [[کلائوگرینجر]] | {{flag|برطانیہ}} | کرسچئین | "for methods of analyzing economic time series with common trends ([[cointegration]])"<ref name="Winners2003"/> |- | 2009 | [[File:Nobel Prize 2009-Press Conference KVA-30.jpg|75px]] | [[الینر اوسٹرم]] |{{flag|امریکا}} | پروٹسٹنٹ<ref>{{cite news |title=The story of non-economist Elinor Ostrom |date=December 9, 2009 |url=http://www.swedishwire.com/business/1985-the-story-of-non-economist-elinor-ostrom |newspaper=The Swedish Wire |accessdate=June 12, 2010 |archivedate=December 14, 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091214213925/http://www.swedishwire.com/business/1985-the-story-of-non-economist-elinor-ostrom }}</ref> | "for her analysis of economic governance, especially the commons"<ref name="Winners2009">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/2009/|title=The Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel 2009|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2009-10-12}}</ref> |- | 2010 | [[File:Christopher Pissarides.jpg|75px]] | [[کریسٹوفر اے . پسارائیڈ]] | {{flag|Cyprus}} | [[راسخُ الا عتقاد کلیسا]]<ref>[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/economic-sciences/laureates/2010/pissarides-autobio.pdf CHRISTOPHER A. PISSARIDES]</ref> | "for his analysis of [[Search and matching theory|markets with search frictions]]"<ref name="Winners2010">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/2010/|title=The Prize in Economic Sciences 2010|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2010-10-11}}</ref> |- |rowspan = 2| 2013 | [[File:Eugene Fama at Nobel Prize, 2013.jpg|75px]] | [[یوجین فاما|Eugene F. Fama]] |rowspan=2|{{flag|امریکا}} | رومن کیتھولک<ref>[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/economic-sciences/laureates/2013/fama-bio.pdf Eugene F. Fama]</ref> |rowspan = 3| "for their empirical analysis of asset prices." |- | [[File:Robert Shiller - World Economic Forum Annual Meeting 2012.jpg|75px]] | [[رابرٹ جے۔ شیلر]] | پروٹسٹنٹ (Methodist)<ref>[http://www.interviews/robert-shiller-on-human-traits-essential-capitalism Robert Shiller on Human Traits Essential to Capitalism]</ref> |} === مزید دیکھئے=== * [[نوبل امن انعام حاصل کرنے والوں کی فہرست|List of Nobel Peace Laureates]] * [[نوبل انعام یافتہ حبشی شخصیات کی فہرست]] * [[نوبل انعام یافتہ یہودی شخصیات کی فہرست]] * [[فہرست نوبل انعام یافتہ مسلمان شخصیات]] * [[بھارتی نوبل انعام یافتگان]] * [[List of کرسچئین thinkers in science]] * [[فہرست نوبل انعام یافتگان بلحاظ ملک]] * [[نوبل انعام وصول کنندگان کی فہرست]] * [[نوبل انعام یافتہ خواتین شخصیات کی فہرست]] === حوالے=== {{حوالے}} {{نوبل انعام}} [[گٹھ:نوبل انعام یافتگان کی فہرست بلحاظ مذہب]] [[گٹھ:فہارست سائنسدانان]] ijzvnd7nc6srv2qf78ccmwxo645925x 0 57280 713260 620801 2026-11-07T05:06:03Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 713260 wikitext text/x-wiki {{معلومات دریا}}[[File:Kaidu river yanqi xinjiang.jpg|thumb|230px| [[ کاراشہر ]] دے کول توں لنگھندا کائیدو دریا ]] [[File:Yanqi bridge 2012 10 04.jpg|thumb|230px| کاراشہر وچّ کائیدو اتے بنا اک پلّ]] '''کائیدو دریا''' ( [[چینی بولی]]] : 开都河 , [[ انگریزی ]] : Kaidu River ) [[ وچکار ایشیا ]] وچّ [[چین ]] دے [[سنکیانگ| شنجیانگ صوبے]] ([[سنکیانگ]]) دا اک دریا ہے ۔ ایہہ دریا[[ تیان شان ]] پہاڑی سلسلے دیاں دکھن - وچکار ڈھلاناں وچّ [[یلدوز طاس]] توں نکلدا ہے اتے [[یانچی طاس]] توں ہندا ہوئیا [[ بوستین جھیل ]] وچّ آ ڈگدا ہے ۔ جھیل دا 83٪ پانی اس دریا توں آؤندا ہے ۔ جھیل توں پھر ایہہ دریا [[کونچی دریا]] دے نام توں نکلدا ہے اتے الوہ دوار درے توں ہندا ہوئیا [[ تارم طاس]] وچّ چلا جاندا ہے ۔ تریخی [[شاہراہ ریشم| ریشم رستہ ]] اتے واقع [[ کاراشہر ]] اس دریا دے کنڈے بسیا ہویا ہے ۔ ==تریخی ذکر== [[ بھارت ]] جانوالے مشہور [[ ہان چینی | چینی ]] [[ بدھ دھرم | بودھی ]] دھرمیاتری [[ ہوآن سانگ ]] دی یاترا دا بکھان کردے ہوئے [[لہندے دی یاترا ]] ناں دے سفرنامے وچّ اس دریا دا نام لیوشا دریا (<small>流沙河, Liusha River</small>) دتا ہے ، جسدا مطلبّ ہے وگدی ریت دا دریا۔ اسوچّ لکھیا ہے کہ ایتھے اک شا وجنگ (<small>沙悟净, Sha Wujing</small>) ناں دا پانی - دانوَ رہندا سی جو چارے پاسے ڈر پھیلاندا سی ، لیکن پھر ہوآن سانگ توں متاثر ہوکے اسدا چیلا بنّ گیا ۔<ref>[http://www.urumqifair.com/en/xm_BZ.htm "Brief Introduction to Ba-Prefecture"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080509094604/http://www.urumqifair.com/en/xm_BZ.htm |date=2008-05-09 }}</ref> ==ایہ وی ویکھو == *[[ بوستین جھیل ]] *[[ کاراشہر ]] *[[یارکند دریا]] *[[تارم دریا]] *[[تارم طاس]] *[[یارقند کاؤنٹی]] *[[سنکیانگ]] ==حوالے== {{حوالے}} [[گٹھ:سنکیانگ]] [[گٹھ:سنکیانگ دے دریا]] [[گٹھ: چین دے دریا]] [[گٹھ: وچکار ایشیا دے دریا]] [[گٹھ:ایشیا دے دریا]] [[گٹھ:ایشیا دا آبی جغرافیہ]] [[گٹھ:وکیپیڈیا ایشیائی مہینہ 2016 ]] r0mgat6dcixggchbijz3z5zqv30x781 0 62514 713251 712749 2026-11-07T00:49:11Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 713251 wikitext text/x-wiki == A == * Abati ([[ارجنٹینا|Argentina]]) [http://www.zanelloargentina.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091005062125/http://www.zanelloargentina.com/ |date=2009-10-05 }} * ACO 2000 ([[دکھنی افریقہ|South Africa]]) * Aebi (Switzerland) [http://www.aebi.com/] * AGCO Corporation (United States) [http://www.agcocorp.com/] ** AGCO (USA) [http://www.agcoiron.com/] ** AGCO Allis (Argentina, formerly USA) [http://www.agcoallis.com.ar/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070704180155/http://www.agcoallis.com.ar/ |date=2007-07-04 }} ** Challenger (USA) [http://www.challenger.agcocorp.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070621060726/http://www.challenger.agcocorp.com/ |date=2007-06-21 }} [http://www.challenger-ag.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090605015848/http://www.challenger-ag.com/ |date=2009-06-05 }} ** Fendt (Germany) [http://www.fendt.com/] ** Massey Ferguson (USA) [http://www.masseyferguson.com] ** Valtra ([[فنلینڈ|Finland]]) [http://www.valtra.com/] * Agrale ([[برازیل|Brazil]]) [http://www.agrale.com.br/] * Agri King (India) [http://www.agrikingtractors.com/] * Agria (Spain) [http://www.agria.net/] * Agrinar (Argentina) [https://web.archive.org/web/20070103063406/http://www.agrinar.com.ar/] * Agritech (Brazil) [http://www.agritech.ind.br/] ** Yanmar Agritech * [https://www.agroasiatractors.ae/ Agroasia tractors UAE] * Agro Tractors Ltd ([[پاکستان|Pakistan]]) ** John Deere/ATL [http://agrotractors.com/] (joint venture in Pakistan) * AGT ([[سلووینیا|Slovenia]]) * AHS ([[ترکی|Turkey]]) [http://www.ahs.com.tr/] * Al-Ghazi Tractors (Pakistan) [http://alghazitractors.com/] * Al Jadah ([[لیبیا|Libya]]) [http://www.libyantractorco.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060829030021/http://www.libyantractorco.com/ |date=2006-08-29 }} (joint venture with Massey Ferguson) * Alfrat ([[شام|Syria]]) [http://www.alfratco.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070316155037/http://www.alfratco.com/ |date=2007-03-16 }} * Amul (India) * Anglo-Thai New Holland ([[تھائیلینڈ|Thailand]]) [http://www.anglo-thai.com/] * Antonio Carraro (Italy) [http://www.antoniocarraro.it/] * Apache Solis (Argentina) (joint with International Tractors (Sonalika)) [http://www.apache.com.ar/] * Aratri Biagioli (Italy) [http://www.aratribiagioli.it/] * ARGO SpA (Italy) [http://www.argospa.it/] ** Fort ** Landini [http://www.landini.it/] ** McCormick Tractors [http://www.mccormick-intl.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070429175149/http://www.mccormick-intl.com/us/1809_to_present.htm |date=2007-04-29 }} ** SEP [https://web.archive.org/web/20080306054135/http://www.sep.it/] ** Valpadana [http://www.valpadana.it/] * ARLAN-YTO (Kazakhstan) (joint with YTO) * ArmaTrac (Turkey) [http://www.armatrac.com/] == B == * Balram (India) * Baltiets (Russia) * Barbieri (Italy) [http://www.barbieri-fb.com/] * Basak Traktor ([[ترکی|Turkey]]) [http://www.basaktraktor.com.tr/] * BCS SpA (Italy) [http://www.bcs-ferrari.it/] ** BCS ** Ferrari tractors ** Pasquali * Belarus (Ganja) (Azerbaijan) (licensed Belarus/MTZ) [http://www.ganjaauto.az/] * Bell (South Africa) [http://www.bell.co.za/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070704015420/http://www.bell.co.za/ |date=2007-07-04 }} * BERGmeister (Germany) [http://www.alois-hieble.de/maschinenbau/bergmeister/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180901072823/http://www.alois-hieble.de/maschinenbau/bergmeister/ |date=2018-09-01 }} * Bernardin (Argentina) [https://web.archive.org/web/20090221063254/http://www.bernardin.com.ar/] * BM ([[اروگئے|Uruguay]]) [http://translate.googleusercontent.com/translate_c?hl=en&langpair=es%7Cen&u=http://www.domingobasso.com/tractores&rurl=translate.google.com&client=tmpg&usg=ALkJrhiKhCe9EpUgqz3sjtZLBWv5IH8W5A] * Bobruisk plant of tractor parts and units (Belarus) [http://bztda.com/] * BOMR (China) [http://www.bomrcn.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170708000152/http://www.bomrcn.com/ |date=2017-07-08 }} * BOZOK TRACTOR (KARACABAY GROUP) (Turkey) [http://www.bozoktraktor.com.tr] * BS ([[ویئتنام|Vietnam]]) [http://www.veam.com.vn/BS/default-e.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930021837/http://www.veam.com.vn/BS/default-e.htm |date=2007-09-30 }} * Budny (Brazil) * Bull Power IMT (Pakistan0 (licensed IMT) [http://omnigroup.com.pk/industry.php?id=55&url=agriculture_tractors] == C == * CAMARTEC (Tanzania) * Captain (India) [http://www.captaintractors.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170805051327/http://www.captaintractors.com/ |date=2017-08-05 }} * Carraro Agritalia (Italy) [http://www.agritalia.it/] * Carrian (China) * CATERPILLAR (United States) [http://www.cat.com] * Ceahlau ([[رومانیا|Romania]]) [http://www.ceahlau.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200112154805/http://ceahlau.com/ |date=2020-01-12 }} * Challenger (USA) (part of AGCO concern) [http://www.challenger.agcocorp.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070621060726/http://www.challenger.agcocorp.com/ |date=2007-06-21 }} [http://www.challenger-ag.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090605015848/http://www.challenger-ag.com/ |date=2009-06-05 }} * Changfa (China) [http://www.changfa.com.cn/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170911200009/http://changfa.com.cn/ |date=2017-09-11 }} * Changlin (China) [http://www.changlin.net/] ** SH – Deutz Fahr (China) (joint with Deutz-Fahr) * Changzhou (China) ** Dongfeng [http://www.dfamgc.com/] * Chelyabinsk Tractor Plant (Russia) [http://chtz-uraltrac.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080331175431/http://chtz-uraltrac.com/ |date=2008-03-31 }} ** ChTZ * Chery (China) [http://www.cheryhi.com.cn/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170511093147/http://www.cheryhi.com.cn/ |date=2017-05-11 }} ** Detank * CHETRA (Russia) [http://www.chetra.ru/en/] * China Shangdong (China) [http://sdshifeng.com.cn/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071228050559/http://sdshifeng.com.cn/ |date=2007-12-28 }} ** TaiShan [http://www.tstractor.com/] * Chuanfeng (China) [http://www.msjx.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070713210218/http://www.msjx.com/ |date=2007-07-13 }} * Chuanlong (China) [http://www.clzb.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070614084055/http://www.clzb.com/ |date=2007-06-14 }} * Cirta ([[الجیریا|Algeria]]) [http://www.cmt.dz/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070608205803/http://www.cmt.dz/ |date=2007-06-08 }} ** CMT ** PMA * Claas (Germany) [https://web.archive.org/web/20070713213413/http://app.claas.com/claas_museum/uk/ausstellung/frameset_ausstellung.html] * CMZ (Argentina) ** Zanello (CMZ) [https://web.archive.org/web/20170814111837/http://www.zanello.com.ar/] * CNH Global (Italy/USA) [http://www.cnh.com/] ** Case IH (USA) [http://www.caseih.com/] ** New Holland (Italy/USA) [http://www.newholland.com/] ** Shanghai New Holland (joint venture) (China) [http://www.snh.com.cn/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070627100140/http://www.snh.com.cn/ |date=2007-06-27 }} ** Steyr (Austria) [http://www.steyr-traktoren.com/] ** UzCaseTractor (Joint Venture) (Uzbekistan) * Cockshutt Plow Company (Canada) * Crossword Agro (India) [http://www.crosswordagro.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170808211007/http://www.crosswordagro.com/ |date=2017-08-08 }} ** Atmak ** Captain ** Nissan * Crystal (Poland) [http://www.traktor.pl/] * Cub Cadet [http://www.cubcadet.com/] == D == * DaeDong ([[دکھنی کوریا|South Korea]]) [http://www.daedong.co.kr/] ** DaeDong ** Kioti [http://www.kioti.com/] ** Landpower * Deere & Company (USA) [http://www.deere.com/] ** Benye (China) [http://www.benye.com/]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130516211800/http://benye.com/ |date=2013-05-16 }} (purchased by John Deere in 2007) ** John Deere ** John Deere/ATL (joint venture) (Pakistan) [http://agrotractors.com/] ** John Deere Tiantuo (JDT) (joint venture) (China) [http://www.jdtt.com/] *** Apollo *** Iron Bull * Dewan Tractors (Pakistan) ** Dewan Euro Leopard ** Dewan Foton ** Dewan Tumosan * Dexheimer (Germany) [http://www.dexheimer-traktor.de/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190801085910/http://dexheimer-traktor.de/ |date=2019-08-01 }} * Dezzi (South Africa) (Desmond) [http://www.dezzi.co.za/] * Dior (China) [http://www.diorzg.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170920081229/http://diorzg.com/ |date=2017-09-20 }} * Dong Feng (China) Changzhou Agricultural Machinery Group Co.، LTD (DFAM) [http://www.df-tractor.com/] * Doppstadt (Germany) [http://www.doppstadt.net/] * DTZ (Ukraine) == E == * Eastman Industries ** Eastman Commercial ** Hover Mower ** Ingersoll Power Equipment * Ekip (Turkey) [http://ekiptraktor.com.tr/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160820044937/http://ekiptraktor.com.tr/ |date=2016-08-20 }} (licensed Massey Ferguson) * Enfly (China) [http://enfly.en.alibaba.com/] * Erkunt (Turkey) [http://www.erkunttarim.com.tr] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080210011314/http://www.erkunttarim.com.tr/ |date=2008-02-10 }} ** ArmaTrac [http://www.armatrac.com/] * Escorts (India) ** Escorts [http://www.escortsagri.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070701050629/http://www.escortsagri.com/ |date=2007-07-01 }} ** Escorts Polmot (Poland) [http://www.escorts.com.pl/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071015115435/http://escorts.com.pl/ |date=2007-10-15 }} ** Farmtrac ** Powertrac * ETRAG (Algeria) [https://web.archive.org/web/20170722145947/http://etrag.dz/] == F == * FarmAll Technology [http://www.farmalltechnology.com] ** URSUS * Farmcart (India) * Farmer (India) [http://www.farmertractor.in/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150801100119/http://farmertractor.in/ |date=2015-08-01 }} * Farmer (Poland) [http://www.farmersokolka.internetdsl.pl/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180902082316/http://www.farmersokolka.internetdsl.pl/ |date=2018-09-02 }} * Force Motors (formerly Bajaj Tempo Ltd) (India) [http://www.forcemotors.com/] ** Balwan ** Tempo Ox * Forma (Romania) [http://www.forma-romania.ro/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170626181955/http://forma-romania.ro/ |date=2017-06-26 }} * Foton Lovol (China) (sold under many names) [http://www.fotonlovol.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080216203612/http://www.fotonlovol.com/ |date=2008-02-16 }} ** EuroLeopard [http://www.euroleopard.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140517075040/http://euroleopard.com/ |date=2014-05-17 }} ** Eurotrac [http://www.eurotrac.nl/] ** Foton ** Lovol * Fuyang Tractor (China) ** Benniu [http://www.benniu.net/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20021031211255/http://www.benniu.net/ |date=2002-10-31 }} == G == * Ganja Auto Plant ([[ازربائیجان|Azerbaijan]]) [http://www.ganjaauto.gov.az/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150511201208/http://ganjaauto.gov.az/ |date=2015-05-11 }} * Gecheng (China) [http://www.shanghaigc.com/] * GEDA (Romania) [http://www.geda.ro/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121114124813/http://www.geda.ro/ |date=2012-11-14 }} [http://www.utbtractors.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120728093232/http://www.utbtractors.com/ |date=2012-07-28 }} * GIAD ([[سڈان|Sudan]]) [http://www.giad.com/] * GM Universal (Pakistan) [http://www.agripak.com.pk/] * Goldoni (Italy) [http://www.goldoni.com/] * Greaves (India) * Guapo (Argentina) [http://www.tractorguapo.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170625151635/http://www.tractorguapo.com/ |date=2017-06-25 }} == H == * Haotian (China) [http://www.wfhaotian.com/] * Hattat (Turkey) [http://www.hattat.com.tr/en_hemaurunlertraktor.php] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070517221433/http://www.hattat.com.tr/en_hemaurunlertraktor.php |date=2007-05-17 }} ** Hattat (licensed Valtra) ** Hattat Universal (licensed UTB Universal) ** Valtra (licensed) * Henan Lishen Machinery Co (China) [http://www.hnslsjx.com/] ** Henan Lishen ** Hercules ** Foison * Hero Motors Limited (Pakistan) [http://www.hero.com.pk/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170806164304/http://hero.com.pk/ |date=2017-08-06 }} ** Hero Russi ** Hero Russi Belarus (licensed Belarus) * HMT (India) [http://hmttractors.co.in] * Holder (Germany) [http://www.holdertractor.com] (purchased by Uzel in 2006, sold in 2008) * Honda (Japan) [http://www.hondapower.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20000707022421/http://www.hondapower.com/ |date=2000-07-07 }} [http://www.honda.co.jp/agriculture/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304053222/http://www.honda.co.jp/agriculture/ |date=2016-03-04 }} * Hovertrack (Netherlands) [http://www.hovertrack.nl/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170627073210/http://www.hovertrack.nl/ |date=2017-06-27 }} * HOYO (Romania) (build Tai Shan) [http://www.hoyo.ro/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151222090224/http://www.hoyo.ro/ |date=2015-12-22 }} * Husqvarna ** Craftsman ** Dixon ** Murray (built under license in North America from Briggs & Stratton) ** Poulan ** Weed Eater * Hydrema (Denmark) == I == [[تصویر:NelsUgland.jpg|thumb|انٹرنیشنل ہارویٹر<br /> ]] [[تصویر:IMT_533_DeLuxe_Šarani_2.jpg|thumb|<center>IMT (سربیا)<br /> </center>]] * IMK ([[سربیا|Serbia]]) [http://www.14-oktobar.co.rs] * IMR (Serbia) [http://www.imr-rakovica.com] * IMT (Serbia) [http://www.imt.co.rs] * Indo Farm (India) [http://www.indofarm.in] ** Indo Power ** Staunch * International Tractors Limited (India) [http://www.sonalika.com] ** Solis ** Sonalika International * Irum (Romania) (based on Belarus/MTZ) [http://www.irum.ro/] * Iseki (Japan) [http://www.iseki.co.jp] * ITMCo ([[ایران|Iran]]) [http://www.itm.co.ir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221065741/http://www.itm.co.ir/ |date=2009-02-21 }} ** Baskent ([[ترکی|Turkey]]) [http://www.baskenttraktor.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090525091925/http://www.baskenttraktor.com/ |date=2009-05-25 }} ** ITM ** ITMCo ** KTMCO (Iran-Kurdistan) (subsidiary of ITMCO) [http://www.ktmcompany.com/] ** Massey Ferguson (under license) ** Motira ([[زمبابوے|Zimbabwe]]) (joint venture) [http://www.motira.ir/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100901175109/http://www.motira.ir/ |date=2010-09-01 }} ** MTF ** TajIran ([[تاجکستان|Tajikistan]]) (joint venture) [http://www.tajiran.ir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070704071800/http://www.tajiran.ir/ |date=2007-07-04 }} ** UgIran ([[یگانڈا|Uganda]]) (joint venture) [http://www.ugiran.ir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090101135850/http://www.ugiran.ir/ |date=2009-01-01 }} ** VenIran ([[وینیزئیلا|Venezuela]]) (joint venture) [http://www.veniran.com.ve] == J == * Jaya (India) * JCB (England) * JDS (Germany) [http://www.dromson.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929200836/http://www.dromson.com/ |date=2007-09-29 }} ** Eicher *** Valtra Eicher * Jiangsu (China) [http://www.jsqt.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070703235416/http://www.jsqt.com/ |date=2007-07-03 }} * Jindal (India) * JIROFT (Iran) * John Deere (USA) * Juling (China) [http://www.juling.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060615032204/http://www.juling.com/ |date=2006-06-15 }} == K == [[تصویر:T_150_K_front.JPG|thumb|<center>KhTZ (یوکرین)<br /> </center>]] * KamAZ (Russia) [http://www.kamaz.net/] * Kaset Phattana (Thailand) [http://www.thaicombine.com/products/kc01/kc01.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060216213550/http://thaicombine.com/products/kc01/kc01.html |date=2006-02-16 }} * KAT (China) [http://www.reden.com.cn/index.asp] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080224165402/http://www.reden.com.cn/index.asp |date=2008-02-24 }} (by Shanghai Reden Industrial) * KBZ (Russia) [http://www.santalow.narod.ru/tractor.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20020917201117/http://www.santalow.narod.ru/tractor.htm |date=2002-09-17 }} * Kerman (Iran) [http://www.ktmfco.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041130004417/http://ktmfco.com/ |date=2004-11-30 }} * KhTZ (Ukrainian abbreviation for the Kharkiv Tractor Plant) (Ukraine) [http://www.xtz.ua/] * Khyber (Iran) * KIOTI (South Korea) [http://www.kioti.com/] * Kirovets (Russia) [http://www.kirovets.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20010124192100/http://www.kirovets.com/ |date=2001-01-24 }} ** Deutz-Fahr Kirovets (joint with Deutz-Fahr) ** Kirovets-Pronar ** Terrion [http://www.terrion.eu/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100202011344/http://www.terrion.eu/ |date=2010-02-02 }} * Kissan Standard (India) [http://standardagricultureworks.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101204015937/http://standardagricultureworks.com/ |date=2010-12-04 }} * KMZ (Russia) [http://www.kmz.ru/] * Koyker * Krieger (Germany) [http://www.krieger-fahrzeugbau.de/] * Krishi Shakti (India) * KTZ (Moldova) * KTZ BOLGAR (Bulgaria) [http://www.tractors-bg.com/index-en.php?page=services&f=s] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130624163056/http://www.tractors-bg.com/index-en.php?page=services&f=s |date=2013-06-24 }} * Kubota (Japan) [http://www.kubota.com] * Kukje (South Korea) * Branson == L == [[تصویر:Lamborghini_traktor.jpg|thumb|لومبورگنی ٹریکٹر<br /> ]] * Lamborghini Trattori S.p.A. (Italy) (part of SDF concern) * Lander (Spain) [http://www.landertrac.com/] * Landini (Italy) (part of ARGO SpA concern) * Landmarshal (India) * Lanz (Germany) * LFKedi (China) [http://www.changlianfa.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161013105223/http://www.changlianfa.com/ |date=2016-10-13 }} * LIMB (LUXS) ([[سلووینیا|Slovenia]]) [http://www.limb.si/] * Lindner (agricultural machinery manufacturer) (Austria) [http://www.lindner-traktoren.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141217170324/http://lindner-traktoren.com/ |date=2014-12-17 }} * Linhai (China) [http://www.atv-linhai.com] * LKT (Slovenia) * Lovson (India) [http://www.lovson.com/] * LS Mtron (formerly LG Cable) (South Korea) [http://www.lstractor.co.kr/] ** LS * LTZ (Russia) [http://www.ltz.lipetsk.ru/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070607190648/http://www.ltz.lipetsk.ru/ |date=2007-06-07 }} * Luli (China) [http://www.ginding.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170713233826/http://www.ginding.com/ |date=2017-07-13 }} * Lutong (China) [http://www.lylutong.com.cn/] == M == [[تصویر:Belarus_1220.4.jpg|thumb|<center>MTZ (بیلاروس)<br /> </center>]] * Machinery & Industrial Group N.V. (Russia)[http://tplants.com//] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170730065447/http://www.tplants.com/ |date=2017-07-30 }} * Mahindra & Mahindra (India) [http://www.mahindratractorworld.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090823055557/http://www.mahindratractorworld.com/ |date=2009-08-23 }} ** Jiangling Motors (Mahindra, China) *** FengShou *** Lenar [http://www.lenarusa.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070726121952/http://www.lenarusa.com/ |date=2007-07-26 }} ** Jinma (China) (various manufacturers) [http://www.jinma-tractor.com/] [http://www.jm-tractor.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170911192023/http://jm-tractor.com/ |date=2017-09-11 }} ** Mahindra ** Mahindra Tractors ** Mahindra Gujarat [http://www.mahindragujarat.com/] ** Shaktimaan [http://www.mahindragujarat.com/] ** Swaraj (purchased 64.6% in 2007) [http://www.swarajenterprise.com/] * Malyshev Factory (Ukraine) [http://www.malyshevplant.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190718212452/http://malyshevplant.com/ |date=2019-07-18 }} * MAT (Romania) [http://www.matcraiova.ro] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090123035607/http://www.matcraiova.ro/ |date=2009-01-23 }} * Meraj (India) [http://www.mangaltractors.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100515162842/http://mangaltractors.com/ |date=2010-05-15 }} * Merlo (Italian) [http://www.merlo.it/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170727022545/http://www.merlo.it/ |date=2017-07-27 }} * Metalfor Araus (Argentina) [http://www.metalfor.com.ar/] * Mija (Romania) [http://www.ummija.ro/] * Millat (Pakistan) [http://www.millat.com.pk/] ** Massey Ferguson under license ** MT * Mini (Romania) * Mitsubishi (Japan) [http://www.mam.co.jp/] * MoAZ (Belarus) * Morooka (Japan) – [http://www.morooka1.co.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090213081743/http://morooka1.co.jp/ |date=2009-02-13 }} * MTD (USA) [http://www.mtdproducts.com/] ** Bolens ** Cub Cadet Yanmar [http://www.cubcadetyanmar.com/] ** Gutbrod (Germany) ** Rover (Australia) ** White Outdoor ** Yard Machines ** Yard Man * MTZ ([[بیلاروس|Belarus]]) [http://www.tractors.com.by/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070427155956/http://www.tractors.com.by/ |date=2007-04-27 }} ** Belarus [http://www.belarus.com/] == N == * NAME (Japan) [http://www.shinnouki.co.jp] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190205091907/http://www.shinnouki.co.jp/ |date=2019-02-05 }} * Neptune (Turkey) (licensed MTZ/Belarus) [http://www.neptuntractor.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160213144030/http://neptuntractor.com/ |date=2016-02-13 }} * New Holland (Italy/USA/India) (part of ARGO SpA concern) [http://aecotractorparts.com/pages/Fiat-New-Holland-Tractors.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141222091742/http://aecotractorparts.com/pages/Fiat-New-Holland-Tractors.html |date=2014-12-22 }} == O == * ORTZ (Russia) [http://www.ortz.ru/] * OSTMCO (Iran) [http://sirjan-tractor.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170722012047/http://sirjan-tractor.com/ |date=2017-07-22 }} (mfg. Goldoni under license) * O.T.M.Co (Iran) [http://www.otm.co.ir/] == P == * Panther (India) * Pauny (Argentina) [http://www.pauny.com.ar/] ** Pauny Rino 3000 ** Zanello * Pierre (Italy) [http://www.pierretra.com/] * Pol-Mot (Poland) [http://www.polmot.pl/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170722050555/http://polmot.pl/ |date=2017-07-22 }} ** Polmot-Foton ** Ursus Pol-Mmot ** Ursus (Poland) [http://www.ursus.com.pl/] * Power-Trac (USA) [http://www.power-trac.com/] * PowerTrac (Argentina) (MarTraj Agrícola S.A.) * Preet (India) [http://www.preettractors.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070821171914/http://www.preettractors.com/ |date=2007-08-21 }} * Progress-ZST (Russia) [http://www.pkprogress.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080310073309/http://www.pkprogress.com/ |date=2008-03-10 }} * Pronar (Poland) [http://www.pronar.pl/] * Proton Primus (Brazil) [http://www.protonprimus.com.br/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061004021522/http://protonprimus.com.br/ |date=2006-10-04 }} == Q == * Qian Liniu (China) [http://www.qljx.com.cn/] * Qingdao Iaoshan Tractor Factory (China) ** Laotuo == R == * Rahi (Pakistan) (joint with Shifeng) [http://www.rahitractors.com.pk/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170817182337/http://www.rahitractors.com.pk/ |date=2017-08-17 }} * Rakovica (IMT) (Serbia) * RAZ (Russia) * Reform (Austria) [http://www.reform-werke.com] ** Metrac ** Mounty * Renault (France) * Royal (India) [http://www.royaltractorpvtltd.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141223061227/http://royaltractorpvtltd.com/ |date=2014-12-23 }} == S == * Saktraktori ([[جارجیا (دیس)|Georgia]]) [http://web.sanet.ge/mospm/tender/saktractori/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20020917065946/http://web.sanet.ge/mospm/tender/saktractori/ |date=2002-09-17 }} * Samarakoon Tractor Industries ([[سری لنکا|Sri Lanka]]) ** Farmwell * SAME Deutz-Fahr (SDF) (Italy) ** Deutz-Fahr (Germany) ** Deutz-Fahr Kirovets (Russia) (joint venture with Kirovets) ** Hürlimann (Switzerland) [http://www.hurlimann.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050517013349/http://www.hurlimann.com/ |date=2005-05-17 }} ** Lamborghini Trattori (Italy) [http://www.lamborghini-tractors.com/] ** SAME (Italy) ** SH – Deutz Fahr (China) (joint with Changlin) * Sauerburger (Germany) [http://www.sauerburger.de/] * Saukville (USA) [http://www.saukvilletractor.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080714125136/http://www.saukvilletractor.com/ |date=2008-07-14 }} * Savatrac (Iran) * Schanzlin (Germany) [http://www.schanzlin.de/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928131004/http://www.schanzlin.de/ |date=2007-09-28 }} * Semeato (Brazil) [http://www.semeato.com.br/] * Shangdong Juli (China) [http://www.chinajuli.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120702101151/http://www.chinajuli.com/ |date=2012-07-02 }} * Shangdong Shifeng (China) [http://www.shifeng.com.cn/] ** SENS ** Shifeng * Shandgong Shuangli (China) [http://www.shuangli.cn/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170913095053/http://shuangli.cn/ |date=2017-09-13 }} ** Shuangli * Shandong Weifang (China) [http://www.lztractor.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090803223255/http://www.lztractor.com/ |date=2009-08-03 }} [http://www.cn-luzhong.com] ** Luzhong (China) [http://www.lztractor.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090803223255/http://www.lztractor.com/ |date=2009-08-03 }} * Shandong Yingsheng Machinery Co (China) [http://www.sdysjx.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170704110034/http://www.sdysjx.com/ |date=2017-07-04 }} ** Weitai * Shanghai (China) (joint venture) ** Shanghai New Holland [http://www.snh.com.cn/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070627100140/http://www.snh.com.cn/ |date=2007-06-27 }} * Shanghai Newyear (China) ** Newyear * Sharthi (India) [http://www.angelfarm.in/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170911164304/http://angelfarm.in/ |date=2017-09-11 }} * ShenNiu (China) [http://www.hbshenniu.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070615155248/http://www.hbshenniu.com/ |date=2007-06-15 }} * Shenyang (China) [http://www.syyituo.com/docc/product.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927212616/http://www.syyituo.com/docc/product.htm |date=2007-09-27 }} * Shenzhen Victor Industrial (China) ** SWT * Shibaura (Japan) [http://www.shibaura.com/] * Silvatec (Denmark) * Sirgroh Ursus ([[پاکستان|Pakistan]] (Ursus under license) * Smoltra (Russia) [http://www.smoltra.ru/] * Stallion (India) [http://www.stalliontractor.com/] * Stara (Brazil) [http://www.stara.com.br/] * STMC (Saudi Arabia) [http://www.eajb.com/stmc.htm] * Super Star (Turkey) [http://www.motosan.com/prod5.html] == T == * Tractors And Farm Equipment (India) [http://www.tafe.com/] ** Eicher ** Eicher Valtra (under license) ** TAFE * Tai'an Taishan Guotai (China) [http://www.gtvehicle.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130611182529/http://gtvehicle.com/ |date=2013-06-11 }} * Talaythong (Thailand) [http://www.talaythong.co.th/] * Tianjin (China) [http://www.taiec.com.cn/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061205044704/http://taiec.com.cn/ |date=2006-12-05 }} ** JDT (John Deere Tianjin, joint venture) [http://www.jdtt.com/] ** Tianjin * TianTong (China) [http://www.chinatiantong.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170709053001/http://www.chinatiantong.com/ |date=2017-07-09 }} * Tikhvinskiy Tractor Plant (Russia) ** Titran * Tolpar (Russia) * Tong Yang Moolsan (South Korea) [http://www.tymm.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170730112338/http://www.tymm.com/ |date=2017-07-30 }} ** Tong Yang ** TYM * Toos (Iran) [http://www.toostractor.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828195625/http://www.toostractor.com/ |date=2008-08-28 }} * Toro ** Wheel Horse (defunct as of 2007) * Trac-Za (Argentina) [http://www.zanello.8k.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304070112/http://www.zanello.8k.com/ |date=2016-03-04 }} * Tracom ([[مولدووا|Moldova]]) [http://tradepoint.moldova.md/tracom.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20010708152405/http://tradepoint.moldova.md/tracom.html |date=2001-07-08 }} * Tractomade (Argentina) (licensed by Pauny) [http://www.tractomade.com.ar/] ** TMZ Zanello (Argentina) ** Zanello (Tractomade) * Tractors Y Maquinarias SRL (Argentina) ** T&M Grossi [http://www.tractoresymaquinarias.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070705091553/http://www.tractoresymaquinarias.com/ |date=2007-07-05 }} * Tractorul UTB (Romania) (in receivership in 2007) [http://www.utb.ro/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20001018144504/http://www.utb.ro/ |date=2000-10-18 }} ** Titan ** Universal UTB * TrakTurk (Turkey) [http://www.trakturk.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161111100246/http://www.trakturk.com/ |date=2016-11-11 }} * Trantor (UK) [http://www.trantortractors.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090921063511/http://www.trantortractors.com/ |date=2009-09-21 }} * Trishul (India) [https://web.archive.org/web/20170819125256/http://www.trishultractors.com/] * TTZ ([[ازبیکستان|Uzbekistan]]) [http://www.carthillamc.com/uzselhozmashholding/eng/index.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100827120948/http://www.carthillamc.com/uzselhozmashholding/eng/index.htm |date=2010-08-27 }} * Tümosan (Turkey) [http://www.tumosan.com.tr/] * Türk Traktör (build New Holland, CaseIH and Steyr for CNH Global,37.5% owned by CNH) (Turkey) [http://www.turktraktor.com.tr/] == U == * UAZ (Ukraine) [http://uaz-upi.com/] ** KYI * Uplion (China) [http://www.uplion.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140109044024/http://uplion.com/ |date=2014-01-09 }} * URSUS (Poland; tractor and bus manufacturer founded in 1893) [http://en.ursus.com.pl/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170501214643/http://en.ursus.com.pl/ |date=2017-05-01 }} * USAMA Harris Khan (Pakistan) [http://usamaharris.com/] ** Chaman Ford ** Euro-F * UTB (Uzina de tractoare Brasov / Brasov Tractor Factory) (Romania) * UVZ (Russia) [http://www.uvz.ru/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130317022636/http://uvz.ru/product |date=2013-03-17 }} * UzCaseTractor JV (Uzbekistan) (61% owned by CNH) * Uzel (Turkey) [http://www.uzeltraktor.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110201184030/http://uzeltraktor.com/ |date=2011-02-01 }} == V == * Valpadana (Italy) (part of ARGO SpA concern) * Valtec (Romania) [http://www.valtectractors.com/] * Valtra (Finland) (part of AGCO concern) [http://www.valtra.com/] * Vandel (France) [http://www.vandel.fr/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160820150820/http://www.vandel.fr/ |date=2016-08-20 }} * Varzan (Iran) [http://www.dehghanvarz.co.ir/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170914111832/http://dehghanvarz.co.ir/ |date=2017-09-14 }} * Ventrac (USA) [http://ventrac.com/] * Versatile (Canada) [http://www.versatile-ag.com/] * VST Tillers (India) [http://www.vsttillers.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170727213901/http://www.vsttillers.com/ |date=2017-07-27 }} ** Eurotrac ** Eurotrac-VST ** Mitsubishi-Shakti ** Shakti ** VST Mitsubishi Shakti ** VST-Shakti ** VTL-Vishvas == W == * WeiFang (China) [http://www.weituo.com/] * WeiFang Guanghui Agriculture Mechanism (China) [http://www.ghnj.cn/] ** YiDaneng * Weizhong (China) * Wesseler (Germany) * Whitewagon (India) [http://www.whitewagon.in] ** Utsav ** Vaibhav * Wiefang Aolida (China) [http://www.sdaolida.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210417162548/http://www.sdaolida.com/ |date=2021-04-17 }} ** Agro Master * Wikov (Czech) [http://www.steel-wheels.net/wikov.html] * Wisconsin Engineering (Czech) [http://www.wisconsineng.cz] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170802032010/http://www.wisconsineng.cz/ |date=2017-08-02 }} * Wolwa (China) [http://www.wolwa.cn/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170731200228/http://www.wolwa.cn/ |date=2017-07-31 }} * World (China) [http://www.worldgroup.com.cn/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517061911/http://www.worldgroup.com.cn/ |date=2008-05-17 }} * Wuzheng Auto Group (China) [http://www.chinawuzheng.com/] == X == * Xiamen Xiagong Group (China) [http://www.xiagonggroup.com/] ** Sahm ** Xiagong * Xiagong (China) [http://www.xiagonggroup.com/] * XiangYangHong (China) [http://www.hnxyhjx.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180825213327/http://www.hnxyhjx.com/ |date=2018-08-25 }} * XinBaiJin (China) [http://xinbaijin.en.ec21.com/GC00603830/CA00603843/tractor.html] * Xing Zhou (China) * XingTai (China) * Xinhu (China) [http://www.sdhljt.com/index2.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20020615070208/http://www.sdhljt.com/index2.htm |date=2002-06-15 }} == Y == * Yagmur (Turkey) [https://web.archive.org/web/20170730102543/http://www.yagmur.com/] ** Valpadana (licensed) * Yanmar (Japan) [http://www.yanmar.co.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141116161410/http://www.yanmar.co.jp/ |date=2014-11-16 }} * Yarz (Ukraine) [http://yarz-ua.all.biz/] * YTO (China) [http://www.yto.com.cn/] * YuMZ (Ukraine) [http://www.yuzhmash.com/] == Z == * Zanello (Argentina) * Zephyr (Zephyr Engineers) ([[پاکستان|Pakistan]]) * Zetor (Czech) [http://www.zetor.com/] * Zhengzhou (China) * ZhongLian (China) * Zhongtuo (China) [http://zt-tractor.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171015000352/http://www.zt-tractor.com/ |date=2017-10-15 }} ** Indotrak * Zhongyuan (China) [http://www.xxyt.com.cn/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170913083727/http://xxyt.com.cn/ |date=2017-09-13 }} * Zimidara (India) == ایہہ وی ویکھو == * [[بھارت وچ ٹریکٹر]] - بھارتی ٹریکٹر بلڈنگ اتہاس اتے برانڈاں دے ویروے == حوالے == == باہری لنک == * [http://www.tractordata.com/ List of tractor models by manufacturer (tractordata.com)] * [http://www.tractorfan.us/machine/ List of tractor models with pictures and videos (tractorfan.us)] * [http://www.traktor-power.com/ Large tractor video archive (traktor-power.com)] [[گٹھ:کھیتی باڑی دی مشینری]] gk2cjxlqn7lrp2ew6fraqmj58vouk29 0 64185 713252 712005 2026-11-07T02:14:03Z ~2026-59100-05 45634 /* */ 713252 wikitext text/x-wiki '''خادم حسین رضوی ''' اہل سنت وَجماعت دے عالم دین تے سیاسی و مذہبی جماعت [[ تحریک لبیک پاکستان ]] دے بانی سن ۔ سیاست توں پہلے او لاہور وچ مسجد چے خطیب سن۔ [[ممتاز قادری]] دی پھانسی توں بعد انہاں احتجاج کیتا ،انہاں نوں مسجد وچوں فارغ کردیتا گیا ۔ فیر انہاں [[تحریک لبیک پاکستان |تحریک لبیک یا رسول اللہ ]] دی بنیاد رکھی ۔ 2017 چے رجسٹریشن توں بعد پاکستان دیاں سیاسی جماعتاں وچ شامل ہوگئی۔ {{خانہ معلومات شخصیت |سابقة تشريفية= |اسم=حافظ خادم حسین رضوی |لاحقة تشريفية= |الصورة= |حجم الصورة= |تعليق الصورة=علامہ حافظ خادم حسین رضوی }} '''علامہ خادم حسین رضوی''' (پیدائش: 1966ء، نکہ توت [[پنڈی گھیب]]) [[بریلوی مکت‏‏ب فکر]] دے [[عالم دین]] تے مذہبی [[سیاسی جماعت]] [[تحریک لبیک پاکستان]] دے بانی نيں۔ سیاست وچ آنے تو‏ں پہلے خادم حسین [[لاہور]] وچ محکمہ [[اوقاف]] د‏‏ی [[مسجد]] وچ [[خطیب]] سن ۔ [[ممتاز قادری]] د‏‏ی سزا اُتے عملددرآمد دے بعد انھاں نے کھل دے حکومت وقت اُتے تنقید کی، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں محکمہ اوقاف نے انہاں نو‏‏ں فارغ کر دتا۔ == پیدائش == خادم حسین رضوی [[3 ربیع الاول]]، [[1386ھ]] بمطابق [[22 جون]]، [[1966ء]] نو‏‏ں "نکہ توت" [[ضلع اٹک]] وچ حاجی لعل خان دے ہاں پیدا ہوئے۔ <ref>{{cite web |url=http://www.ziaetaiba.com/en/scholar/sheikh-ul-hadees-hazrat-allama-hafiz-khadim-hussain-rizvi |title=پیدائش |website=انجمن ضیاء طیبہ |access-date=9 نومبر 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225102338/http://www.ziaetaiba.com/en/scholar/sheikh-ul-hadees-hazrat-allama-hafiz-khadim-hussain-rizvi%20 |archivedate=2018-12-25 |dead-url=yes }}</ref> == تعلیم و تربیت == خادم حسین رضوی نے ابتدائی تعلیم وچ چوتھ‏ی کلاس تک اپنے پنڈ نکا کلاں دے اسکول تو‏ں حاصل کيتی کيتی۔ اس دے بعد دینی تعلیم دے لئی [[ضلع جہلم]] چلے گئے اس وقت انہاں د‏‏ی عمر بمشکل اٹھ سال ہی سی تے ایہ 1974 د‏‏ی گل ا‏‏ے۔ جدو‏ں خادم حسین اکیلے جہلم پہنچے تاں اس وقت [[تحریک ختم نبوت]] اپنے عروج اُتے سی تے اس د‏ی وجہ تو‏ں جلسے جلوس تے پھڑ دھکڑ دا عمل چل رہیا سی ۔ جہلم وچ علامہ صاحب دے پنڈ دے استاد حافظ غلام محمد موجود سن جنھاں نے انہاں نو‏ں جامعہ غوثیہ اشاعت العلوم [[عید گاہ]] لے گئے۔ ایہ مدرسہ قاضی غلام محمود دا سی جو پیر مہر علی شاہ دے مرید خاص سن ۔ اوہ خود خطیب و امام سن اس لئی مدرسہ دے منتظم انہاں دے بیٹے قاضی حبیب الرحمن سن ۔ مدرسہ وچ حفظ قرآن مجید دے لئی استاد قاری غلام یسین سن جنہاں دا تعلق [[ضلع گجرات]] تو‏ں سی تے اوہ اکھاں د‏‏ی بینائی تو‏ں محروم سن ۔ خادم حسین نے قرآن مجید دے ابتدائی بارہ سپارے جامع غوثیہ اشاعت العلوم وچ حفظ کیتے تے اس تو‏ں اگے دے اٹھارہ سپارے مشین محلہ نمبر 1 دے دار العلوم وچ حفظ کیتے۔ اس د‏ی وجہ کچھ ایويں بنی کہ مدرسہ وچ موجود نکا کلاں دے اک [[طالب علم]] [[گل محمد]] نے کِس‏ے گل اُتے باورچی نو‏‏ں ماریا سی تے باورچی نو‏‏ں اچھی خاصی چوٹاں آئیاں ۔ اس وجہ تو‏ں گل محمد نو‏‏ں مدرسہ تو‏ں کڈ دتا گیا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں نکا کلاں دے استاد حافظ غلام محمد نے اپنے لیائے تمام طلبہ جنہاں د‏‏ی تعداد اکیس سی کڈ ک‏ے مشین محلہ نمبر 1 اُتے واقع دار العلوم وچ داخلہ دلا دتا جنہاں وچ خادم حسین وی شامل سن ۔ آپ نو‏‏ں قرآن پاک حفظ کرنے وچ چار سال دا عرصہ لگیا۔ جب آپ د‏‏ی عمر بارہ برس ہوئی تاں دینیہ ضلع گجرات چلے گئے تے اوتھ‏ے دو سال قرأت د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔ قرأت د‏‏ی تعلیم حاصل کرنے دے بعد 1980ء وچ ہور تعلیم حاصل کرنے دے لئی لاہور چلے گئے۔ <ref>خادم حسین رضوی دا سفر زندگی مولف مفتی محمد آصف عبد اللہ قادری رضوی صفحہ 1 ، 2 تے 9</ref> اوتھ‏ے آپ نے شہرہ آفاق دینی درسگاہ جامعہ نظامیہ لاہور وچ درس نظامی د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔ <ref>{{cite web |url=http://www.ziaetaiba.com/en/scholar/sheikh-ul-hadees-hazrat-allama-hafiz-khadim-hussain-rizvi |title=پیدائش |website=انجمن ضیاء طیبہ |access-date=9 نومبر 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225102338/http://www.ziaetaiba.com/en/scholar/sheikh-ul-hadees-hazrat-allama-hafiz-khadim-hussain-rizvi%20 |archivedate=2018-12-25 |dead-url=yes }}</ref> لاہور مدرسہ وچ اٹھ سال تعلیم حاصل کرنے دے بعد 1988ء وچ فارغ التحصیل ہوئے گئے سن ۔ قرآن پاک حفظ کرنے دے علاوہ درس نظامی تے احادیث پڑھیاں۔ == ملازمت == حافظ خادم حسین نے پہلی ملازمت 1993ء وچ محکمہ اوقاف پنجاب وچ کيتی۔ اس سلسلے وچ آپ دات‏ا دربا لاہور دے نزدیک واقع پیر مکی مسجد وچ خطیب سن ۔ جدو‏ں محکمہ اوقاف د‏‏ی ملازمت ترک د‏‏ی تاں اس وقت آپ د‏‏ی تنخواہ ویہہ ہزار ماہانہ سی۔ جو ہن ختم ہوئے چک‏ی ا‏‏ے۔ اب یتیم خانہ لاہور روڈ دے نیڑے واقع مسجد رحمت اللعالمین وچ خطیب اے جتھ‏ے تو‏ں پندرہ ہزار ماہانہ مشاہرہ ملدا ا‏‏ے۔<ref>علامہ خادم حسین رضوی دا سفر زندگی مولف مفتی محمد آصف عبد اللہ قادری صفحہ 9</ref> == سلسلہ نقشبندیہ نال تعلق == روحانی طور اُتے خادم حسین رضوی سلسلہ عالیہ نقشبندیہ وچ خواجہ محمد عبد الواحد لمعروف حاجی پیر صاحب کالا دیو شریف جہلم دے مرید نيں۔ == سر پرست و نگران == خادم حسین رضوی دو عشراں تو‏ں جامعہ نظامیہ رضویہ وچ مسند تدریس اُتے رونق افروز نيں۔ اس دے علاوہ فدایان [[ختم نبوت]] پاکستان تے مجلس علما نظامیہ دے مرکزی امیر نيں۔ دار العلوم انجمن نعمانیہ سمیت کئی مدارس ، تنظیمات تے ادارےآں دے سر پرست و نگران نيں۔ <ref>{{cite web |url=http://www.ziaetaiba.com/en/scholar/sheikh-ul-hadees-hazrat-allama-hafiz-khadim-hussain-rizvi |title=پیدائش |website=انجمن ضیاء طیبہ |access-date=9 نومبر 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225102338/http://www.ziaetaiba.com/en/scholar/sheikh-ul-hadees-hazrat-allama-hafiz-khadim-hussain-rizvi%20 |archivedate=2018-12-25 |dead-url=yes }}</ref> == ازواج و اولاد == خادم حسین رضوی د‏‏ی شادی اپنے چچا د‏‏ی بیٹی تو‏ں ہوئی جو آپ دے والد لعل خان نے رشتہ پسند کیتا سی ۔ 1993ء وچ محکمہ اوقاف وچ خطیب د‏‏ی ملازمت دے بعد ایہ شادی ہوئی۔ === اولاد === حافظ خادم حسین رضوی د‏‏ی اولاد وچ دو بیٹے تے چار بیٹیاں شامل نيں۔ بیٹےآں دے ناں ایہ نيں۔ # حافظ محمد سعد # حافظ محمد انس دونے بیٹے [[حافظ قرآن]] نيں تے درس نظامی دا کورس ک‏ر رہ‏ے نيں۔ <ref>خادم حسین رضوی دا سفر زندگی مولف مفتی محمد آصف عبد اللہ قادری رضوی صفحہ 9</ref> == سیاست == {{قطعہ-نامکمل}} == تنازعات == ان دا سیاست وچ آنے دا سبب ممتاز قادری د‏‏ی [[سزائے موت]] نو‏‏ں منیا جاندا اے، انھاں نے بہت جلد اپنے سخت بیانات تو‏ں قدامت پسند طبقے وچ اپنی جگہ بنائی ا‏‏ے۔ انہاں اُتے [[2016ء]] وچ [[توہین]] مذہب دے قانون دے حق وچ ریلی نکالنے اُتے لاٹھی جارج کیتا گیا تے انہاں نو‏ں گرفتار کرکے جیل بھیج دتا گیا سی ۔ انہاں نو‏ں اج وی پنجاب حکومت نے فورتھ شیڈول وچ رکھیا ہويا اے جس دا مطلب اے کہ انہاں نو‏ں اپنی نقل و حرکت دے بارے وچ پولیس دا آگاہ رکھنا ہُندا ا‏‏ے۔<ref name="بی بی سی اردو">{{cite web | accessdate=25 نومبر 2017 | author=ہارون رشید | date=17 نومبر 2017 | title=بی بی سی اردو | url=http://www.bbc.com/urdu/pakistan-42024117}}</ref> 2017ء وچ اک پارلیمانی بل وچ حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں قانون ختم نبوت د‏‏ی اک شق وچ لفظاں بدلنے پر، انھاں نے سخت رد عمل دا اظہار کیتا تے نومبر 2017ء وچ [[فیض آباد انٹرچینج]] اُتے [[دھرنا]] دے دتا۔ 25 نومبر د‏‏ی صبح وفاقی پولیس تے رینجر نے اک ناکا‏م آپریشن کيتا، جس وچ کئی افراد زخمی ہوئے، اک پولیس والے د‏‏ی ہلاکت ہوئی۔ واقعے دے بعد ملک گھیر احتجاج شروع ہوئے گيا۔ تے 25 نومبر نو‏‏ں وزیر داخلہ نے فوج تو‏ں مدد طلب کر لئی۔ خادم حسین رضوی اُتے عوامی تھ‏‏اںو‏اں اُتے مخالفین نو‏‏ں گالیاں دینے دے حوالے تو‏ں وی تنقید دا نشانہ بنایا جاندا اے لیکن خادم حسین رضوی دا کہنا اے کہ اس طرح دے لفظاں اللہ تعالیٰ نے وی قران وچ بیان فرمائے نيں۔ == تصنیفات == * تیسیر ابواب الصرف * تعلیلات خادمیہ == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == * [https://web.archive.org/web/20181225102338/http://www.ziaetaiba.com/en/scholar/sheikh-ul-hadees-hazrat-allama-hafiz-khadim-hussain-rizvi%20 خادم حسین رضوی دا تعارف] [[گٹھ:اعوان]] [[گٹھ:1966 دے جم]] [[گٹھ:احمدیہ دے نقاد]] [[گٹھ:اکیہويں صدی دے اسلامی مسلم علما]] [[گٹھ:بریلوی مکت‏‏ب فکر دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:زندہ شخصیتاں]] [[گٹھ:پاکستان دے سنی علما]] [[گٹھ:پاکستانی اسلام پسند]] [[گٹھ:پاکستانی زیر حراست تے قیدی شخصیتاں]] [[گٹھ:پاکستانی سنی]] [[گٹھ:پاکستانی سیاسی جماعتاں دے بانیان]] [[گٹھ:پاکستانی مذہبی رہنما]] [[گٹھ:پاکستانی معذور افراد]] [[گٹھ:تحریک لبیک پاکستان دے سیاست دان]] [[گٹھ:حفاظ قرآن]] [[گٹھ:سنی اسلامی تحریکاں]] [[گٹھ:ضلع اٹک دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:مسلما‏ن مصلحین]] [[گٹھ:پنجابی لوک]] [[گٹھ:پنجابی شخصیتاں]] [[گٹھ:پنجابی مسلمان]] [[گٹھ:۲۰۲۰ دیاں موتاں]] k4gjeojpxw3zxya1bnwrqd1ahz9qve6 0 64262 713266 708404 2026-11-07T07:59:49Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 713266 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name = گیرالڈ ایل۔ ارلی |image = Gerald Early.jpg |image_size = |caption = |birth_name = |birth_date = {{birth date and age|1952|04|21|mf=y}} |birth_place = [[فلاڈیلفیا]] |death_date = |death_place = |death_cause = |known_for = [[امریکی ساہت]]؛ [[افریقی امریکی سبھیاچار]]؛ غیر-خیالی وارتک، [[بیس بال]]، [[جاز سنگیت]]، [[پرائز فائیٹنگ]]، [[موٹاؤن]] |alma_mater = [[کورنیل یونیورسٹی]]<br />[[یونیورسٹی آف پینسیلوانیا]] |employer = [[سینٹ لوئس]] وچ [[واشنگٹن یونیورسٹی]] |occupation = [[پروفیسر]]<br />[[لکھاری]] |spouse = ایڈا ارلی (1977–ہن تک) |signature = |website = [http://news-info.wustl.edu/sb/page/normal/134.html Faculty page for Gerald Early at Washington University in St. Louis] |footnotes = }} '''گیرالڈ ارلی''' اک امریکن مضمون نگار اتے امریکن تہذیبی نقاد ہن۔ اوہ ہن [[مصوری]] وچ [[واشنگٹن یونیورسٹی]] وچ انگریزی، افریکن مطالعہ، افریکن امریکن مطالعہ، امریکن تہذیبی مطالعہ دے پروفیسر اتے کلا تے سماج سائنس مرکز دے ڈریکٹر ہن۔<ref>Washington University Faculty Page: Gerald L. Early: Merle Kling Professor of Modern Letters. [http://www.pbs.org/wnet/religionandethics/week1119/profile.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130310140342/http://www.pbs.org/wnet/religionandethics/week1119/profile.html |date=2013-03-10 }}</ref> اوہ [[کین برنس]] دیاں کئی ڈاکومینٹری فلماں جویں بیس بال، جیز، انفارگویبل بلیکنیس : دا رائیس اینڈ فال آف جیک جانسن اتے دا وار وچ صلاح کار وجوں کم کیتا اے۔ اوہ [[نیشنل پبلک ریڈیو]] دے پروگرام فریش ایئر وچ روزانہ دے کمینٹیٹر راے ہن۔ اسدے لیکھ [[بیسٹ امریکن ایسیز]] لڑی دے کئی انکاں وچ چھپ چکے ہن۔ اوہناں نے الگ الگ طرحاں دے وشیا اتے لکھیا جنہاں وچوں امریکن ساہت، کوریئن جنگ، اپھریکن امریکن سبھیاچار، افریکی-امریکن سوے-جیونی، غیر-گلپی وارتک، بیس بال، جیز، پرائزپھائٹنگ، موٹون، مائلس ڈیوس، محمد علی اتے سیمی ڈیوس جونیئر مکھ ہن۔<ref>[http://www.pbs.org/wnet/religionandethics/week1119/profile.html Washington University Faculty Page. Ibid] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130310140342/http://www.pbs.org/wnet/religionandethics/week1119/profile.html |date=2013-03-10 }}</ref> == پچھوکڑ اتے سکھیا == گرالڈ ارلی دا جم 21 اپریل 1952 [[فلاڈیلفیا]] وکھے ہویا۔ اسدے پیؤ دا نام ہینری ارلی اتے ماں دا نام پھلورینس پھرنائینڈس اوگلیسبی سی۔ اسدے پیؤ دی موت ہو گئی جد اوہ صرف نوں مہینیاں دا سی۔ اس پچھوں اسدی ماں، جو اک سکول وچ استانی سی، اتے دو بھیناں نال اوہ پروار وچ اکلا رہِ گیا۔ 1974 وچ اسنے [[پینسلوینیا یونیورسٹی]] وچ گریجوئیشن دی پڑائی شروع کیتی۔ ایہناں مڈھلے وریاں وچ اوہ [[امیری براکا]] دیاں لکھتاں دے رابطہ وچ آیا۔ اوہدے اثر ہیٹھ ہی اوہ خود اک شاعر اتے ناٹک کار بنیا۔ ارلی نے یونیورسٹی دے نجی اخبار وچ لیکھن راہیں اپنی سٹائل نوں بہت سدھاریا۔ ایہنیں دنیں ہی اسدا اک قتل-کیس اپر اک لکھیا اک اخباری لیکھ سی۔<ref>[http://www.pbs.org/wnet/religionandethics/week1119/profile.html Answers.com Profile of Gerald Early] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130310140342/http://www.pbs.org/wnet/religionandethics/week1119/profile.html |date=2013-03-10 }}</ref> بی۔ اے۔ دی پڑائی توں مگروں اوہ [[فلاڈیلفیا]] واپس آ گیا اتے سرکاری نوکری کرن لگ گیا۔ اسنے کارنیل یونیورسٹی وچ چھ مہینے نوکری کیتی جتھوں بعد وچ اسنے انگریزی ساہت وچ ڈاکٹریٹ دی ڈگری حاصل کیتی۔ استوں بعد اسنے اپنی [[واشنگٹن یونیورسٹی]] وچ اسنے [[بلیک سٹڈیس]] موضوع وچ اپنی پہلی ادھیاپن دی نوکری کیتی۔ 1990 وچ اسنوں انگریزی اتے افریکی-امریکن ڈیپارٹمنٹ، دوہاں وبھاگاں وچ پکی پروپھیسرشپ مل گئی۔<ref>[http://www.pbs.org/wnet/religionandethics/week1119/profile.html Answers.com Profile of Gerald Early] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130310140342/http://www.pbs.org/wnet/religionandethics/week1119/profile.html |date=2013-03-10 }}</ref> == نجی جیون == اگست 27, 1977 نوں ارلی دا ویاہ ادا ہیڈن نال ہو گیا۔ اوہ اک کالج دی پربندھک سی۔ اسدے سو بچے ہوئے جنہاں دے ناں لنیٹ کرسٹین ہائینس ارلی اتے روسالینڈ لنورا ہائینس ارلی سن۔ == انعام اتے اعزاز == ایہناں نوں 1988 وچ [[وائیٹنگ اوارڈ]] ملیا۔ اسدے اک لیکھ-سنگریھ دا کلچر آف بروسنگ : ایسیس آن پرائزپھائیٹنگ، لٹریچر اینڈ ماڈرن امریکن کلچر، لئی 1994 وچ اسنوں نیشنل بک کرٹکس سرکل اوارڈ ملیا۔ اوہ 2001 اتے 2002 وچ دو وار [[گریمی اوارڈ بیسٹ ایلبم نوٹس]] لئی نامزد،ہویا۔ 5 ستمبر 2007 نوں پروفیسر ارلی نوں واشنگٹن یونیورسٹی ولوں نوازیا گیا گیا۔ 2013 وچ گرالڈ ارلی نوں [[سینٹ لوئس والک آف فریم]] نال نوازیا گیا۔<ref>{{cite web|url=http://www.stlouiswalkoffame.org/inductees/?view=achievement|title=St. Louis Walk of Fame Inductees|last=St. Louis Walk of Fame|publisher=stlouiswalkoffame.org|accessdate=25 اپریل 2013|archive-date=2012-10-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20121031162946/http://www.stlouiswalkoffame.org/inductees/?view=achievement|dead-url=yes}}</ref> == لکھتاں == * ''ٹکسیڈو جنکشن : ایسیس آن امریکن کلچر'' (1989) * ''لائیپھ ود ڈاٹرس : واچنگ مس امریکہ پیجینٹ (1990) * ''دا کلچر آف بروسنگ : ایسیس آن پرائزفائیٹنگ، لٹریچر اینڈ ماڈرن امریکن کلچر '' (1994) * ''ڈاٹرس: آن پھیملی اینڈ پھادرہڈّ'' (1994) ([[سنسمرن]]) * ''ون نیشن انڈر ا گروو : موٹون اینڈ امریکن کلچر'' (1994) ([[سنگیت اتہاس]]) * ''ہاؤ دا وار ان دا سٹریس اس وون : پوئمس آن دا کئسٹس آف لوَ اینڈ فیتھ'' (ٹائم بی’انگ بکس، 1995) ([[poetry]]) * ''ییس آئی قین! دا سیمی ڈیوس جونیئر سٹوری'' (2001) [[گریمی اوارڈ بیسٹ ایلبم نوٹس]] لئی نامزد * ''راپھسوڈیس : میوسک اینڈ ورڈس پھروم دا ہارلیم رینساں'' (2002) [[گریمی اوارڈ بیسٹ ایلبم نوٹس]] لئی نامزد == اڈیٹ لکھتاں == * ''لیور اینڈ لوتھنگ : ایسیس آن ریس، آئیڈینٹٹی اینڈ دا امبیولینس آف اسیملیشن'' (1993) * ''ایمن’ٹ بٹ ا پلیس : این اینتھولوجی آف اپھریکن رائیٹنگس اباؤٹ سینٹ لئس'' (1998) * ''بوڈی لینگئیج : رائیٹرس آن سپورٹ'' (1998) * ''دا محمد علی ریڈر'' (1998) * ''مائلس ڈیوس اینڈ امریکن کلچر'' (2001) * ''دا سیمی ڈیوس، جونیئر ریڈر'' (2001) * ''بلیک امریکہ ان 1960' (2003) * ''مائی سول ہائی سونگ : دا کلیکٹڈ رائیٹنگس آف کاؤنٹی کولین''(1991) * ''سپیچ اینڈ پاور : دا اپھریکن-امریکن ایسیس ان اٹس کلچرل کنٹینٹ''(1993) == حوالے == {{حوالے}} == باہری کڑیاں == * [http://english.artsci.wustl.edu/gerald_early Washington University Faculty Page] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151203195222/https://english.artsci.wustl.edu/gerald_early |date=2015-12-03 }} * [http://www.america.gov/st/diversity-english/2009/فروری/20090210134821mlenuhret0.1840784.html Gerald Early. What Is African-American Literature? America. gov. 05 فروری 2009] * [http://dothemath.typepad.com/dtm/interview-with-gerald-early.html Extensive interview] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150920022951/http://dothemath.typepad.com/dtm/interview-with-gerald-early.html |date=2015-09-20 }} * [https://web.archive.org/web/20160304194945/http://www.whiting.org/awards/winners/gerald-early#/ Profile at The Whiting Foundation] [[گٹھ:امریکی لوک]] [[گٹھ:جم 1952]] [[گٹھ:زندہ لوک]] qvv0o13viogn58j6nby5c96ulihxapk 0 67108 713262 607928 2026-11-07T06:08:19Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 713262 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |name = کم جونگ اُن |native_name = {{nobold|김정은}} |native_name_lang = ko |image = Kim Jong-Un Photorealistic-Sketch.jpg |caption = کم جونگ اُن دا سکیچّ |imagesize = |office = [[کوریائی ورکرز پارٹی]] دا چیئرمین |deputy = |term_start = 9 مئی 2016 |term_end = |predecessor = خود |successor = |office1 = سٹیٹ افیئرز کمیشن دا چیئرمین |deputy1 = |term_start1 = 29 جون 2016 |term_end1 = |predecessor1 = خود |successor1 = |office2 = قومی رکھیا کمیشن دا چیئرمین |deputy2 = |term_start2 = 13 اپریل 2012 |term_end2 = 29 جون 2016 |predecessor2 = [[کم جونگ ال]] |successor2 = خود |office4 = [[کوریائی پیپلز آرمی]] دا سروؤچّ کمانڈر |term_start4 = 30 دسمبر 2011 |term_end4 = |predecessor4 = [[کم جونگ ال]] |successor4 = |birth_date = 8 جنوری 1984 {{nowrap|(age {{age|1984|1|8}})}} |birth_place = [[پیانگیانگ]] |death_date = |death_place = |nationality = [[شمالی کوریا]] |party = [[کوریائی ورکرز پارٹی]] |spouse = [[ری سول جو]] |children = [[یم جو آئی]] |alma_mater = |allegiance = [[شمالی کوریا]] |serviceyears = 2010–ہن تک |rank = [[File:Marshal of the DPRK rank insignia.svg|30px]] جمہوریہ دا مارشل |commands = [[کوریائی پیپلز آرمی]] دا سروؤچّ کمانڈر |signature = KimJongUnSign.png }} '''کم جونگ اُن''' ({{Korean|hangul=김정은|context=north}}; {{IPA-ko|ɡ̊im d̥ʑ̥̯̯ʌŋ ɯn|lang}}; [[کوریائی ورکرز پارٹی]] دا چیئرمین اتے [[شمالی کوریا]] دا سپریم لیڈر اے۔ کم جونگ اون [[شمالی کوریا]] دا ڈکٹیٹر ا‏‏ے۔ اپنے باپ کم جونگ ال د‏‏ی وفات دے بعد 2011ء وچ شمالی کوریا دا اقتدار سنبھالیا۔ کم جونگ-اون دے دادا شمالی کوریا دے بانی سن ۔ == تنازعات == کم جونگ اون نو‏‏ں شمالی کوریا د‏‏ی ظالم ترین شخصیت ماناجاندا ا‏‏ے۔ پچھلے دناں اپنے زیر دفاع نو‏‏ں سرکاری میٹنگ وچ سونے اُتے طیارہ شکن گن تو‏ں اڑا دتا۔ کم جون اون نے اپنے بوہت سارے مخالفین نو‏‏ں وی عجیب طریقےآں تو‏ں قتل کيتا<ref>[http://www.urdupoint.com/weird/detail-news/live-news-424232.html کم جون اون د‏‏ی انتہائی سزاواں د‏‏ی ترالی وجوہات، اردو پوائنٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150517212527/http://www.urdupoint.com/weird/detail-news/live-news-424232.html |date=2015-05-17 }}</ref>۔کم جونگ اون اُتے ایہ وی الزام اے کہ اس نے اپنی خالہ نو‏‏ں زہر دے ک‏ے ماریا۔اور اپنے اک رشتہ دار نو‏‏ں شکاری کتےآں دے سامنے سٹ کے اسنوں کتےآں نو‏‏ں کھلایا۔ == حوالے == {{حوالے}} {{حوالے|group="lower-alpha"}} == باہرلے جوڑ == * [http://www.businessinsider.com/kim-jong-un-life کم جون اون د‏‏ی زندگی] [[گٹھ:1980ء د‏‏ی دہائی دے جم]] [[گٹھ:1983 دے جم]] [[گٹھ:1984 دے جم]] [[گٹھ:۱۹۸۴ دے جم]] [[گٹھ:زندہ شخصیتاں]] [[گٹھ:سالاران]] [[گٹھ:شمالی کوریا دے سربراہان ریاست]] [[گٹھ:قومی رہنماواں دے بچے]] [[گٹھ:کوریائی قوم پرست]] [[گٹھ:مقام پیدائش نامعلوم]] [[گٹھ:کم جونگ-اون]] [[گٹھ:شمال کوریائی جرنیل]] [[گٹھ:پیانگ یانگ دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:امریکیت مخالف]] [[گٹھ:جم 1980]] [[گٹھ:زندہ لوک]] [[گٹھ:قومی آگوآں دے بچے]] [[گٹھ:شمالی کوریا]] 7owrltnq82okj4vhyq4cilveomv8auh 0 69052 713259 710915 2026-11-07T04:33:54Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 713259 wikitext text/x-wiki '''چینی ادبیات عالیہ''' ({{zh|t={{linktext|中國|古典|典籍}}|s={{linktext|中国|古典|典籍}}|p=Zhōngguó gǔdiǎn diǎnjí}}) توں مراد [[چینی زبان]] دی اوہ کتاباں نیں جو سنہ 221 ق م وچ [[چن خاندان]] دے شاہی اتحاد توں پہلے رشتہ تحریر توں منسلک ہوئیاں۔ انہاں وچ بطور خاص نو کنفیوشسی روایت دی حامل "[[چار کتاباں تے پنج کلاسیک]]" قابل ذکر اے۔ خود ایہ کتاب وی "[[تیرہ کلاسیک]]" دی تلخیص اے۔ ماقبل چن عہد دی ایہ تمام کتاباں کلاسیکی چینی زبان وچ لکھی گئی سن تے انہاں دے تیناں مجموعاں نوں بالجملہ "ادبیات عالیہ" توں موسوم کیتا جاندا اے۔<ref>{{cite book|title=Anthology of World Scriptures|url=https://archive.org/details/anthologyofworld0000vanv_m5e2|author=Voorst, Robert E. Van|publisher=Cengage Learning|year=2007|isbn=0-495-50387-8|page=[https://archive.org/details/anthologyofworld0000vanv_m5e2/page/140 140]}}</ref> نیز ادبیات عالیہ دے تحت انہاں کتاباں نوں وی شامل کیتا جا سکدا اے جو چین دی مقامی بولیاں تے لہجاں جاں کلاسیکی چینی وچ ضبط کیتیاں گئیاں جاں آخری شاہی [[چنگ خاندان]] دے سقوط (1912ء) تک رائج رہاں۔ ادبیات عالیہ دے تن مجموعے نیں جو شی، زی تے جی کہلاندے نیں۔ شی (史) مجموعہ دے تحت تاریخی نوعیت دی کتاباں آندی نیں، جدونکہ زی (子) وچ فلسفیانہ کتاباں، نیز زراعت، طب، ریاضیات، فلکیات، الہیات، تنقید فنون تے ہور متفرق تحریراں نوں رکھیا گیا اے تے جی (集) مجموعہ وچ ادبی کاوشاں شامل نیں۔ منگ تے چنگ خانداناں دے وقت وچ انہاں [[کنفیوشس مت|کنفیوشسی فضلا]] دے لئی چار کتاباں تے پنج کلاسیک دی تعلیم لازمی سی جو شاہی امتحان دے کر سرکاری عہدیدار بننا چاہندے سن۔ اس عہد دی کوئی وی سیاسی گفتگو جاں مباحثہ اس دے حوالاں توں خالی نئی‏‏ں اے۔ حتی کہ انہاں حفظ کیتے بغیر کوئی شخص سرکاری فاضل (تے کدی کدی فوجی افسر) نئی‏‏ں بن سکدا سی۔ عموماً چینی بچے سب توں پہلے [[چینی رسم الخط]] سیکھتے تے اس دے بعد کلاسیکی کتاباں نوں حفظ کر دے۔ محققین نے چینی ادبیات عالیہ نوں دو زماناں وچ تقسیم کیتا اے: ماقبل و مابعد [[کتابیں جلا دو اور علماء کو زندہ دفن کردو|کتاب سوزی]] عہد۔ کتاب سوزی دا ایہ سانحہ چن خاندان دے عہد زوال وچ پیش آیا سی جس وچ ماقبل چن کتاباں دے اصلی نسخے وڈی تعداد وچ ضائع ہو گئے۔<ref>{{cite book|title=Anthology of World Scriptures|url=https://archive.org/details/anthologyofworld0000vanv_m5e2|author=Voorst, Robert E. Van|publisher=Cengage Learning|year=2007|isbn=0-495-50387-8|page=[https://archive.org/details/anthologyofworld0000vanv_m5e2/page/140 140]}}</ref> == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == <div class="mw-content-ltr"> * [http://ctext.org Chinese Text Project] ([http://ctext.org English] [http://ctext.org/zh Chinese]) (Chinese philosophy texts in classical Chinese with English and modern Chinese translations) * [http://nothingistic.org/library Chinese Classics] (James Legge's translations of the ''Analects of Confucius'', the ''Great Learning'', the ''Doctrine of the Mean'', the ''Works of Mencius'' and the ''Tao Te Ching'') * [http://weber.ucsd.edu/~dkjordan/chin/hbcanonru-u.html The Canonical Books of Confucianism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140202210607/http://weber.ucsd.edu/~dkjordan/chin/hbcanonru-u.html |date=2014-02-02 }}, David K. Jordan * [http://www.princeton.edu/~classbib/02electr.htm Relevant Electronic Resources for Chinese Classical Studies] </div> === روایندی چینی === <div class="mw-content-ltr"> * [http://www.sinica.edu.tw/ftms-bin/ftmsw3 Scripta Sinica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20010623063029/http://www.sinica.edu.tw/ftms-bin/ftmsw3 |date=2001-06-23 }} Big classic texts database by [[Academia Sinica]] * [http://210.69.170.100/s25/ Palace Museum Chinese Text Database] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071109061234/http://210.69.170.100/s25/ |date=2007-11-09 }} * [https://web.archive.org/web/20120208011037/http://www.taconet.com.tw/terry55/ 中國電子古籍世界] Classics database * [http://www.cuhk.edu.hk/ics/rccat/ Research Center for Chinese Ancient Texts] includes [http://www.chant.org CHANT (CHinese ANcient Texts) Database] * [https://web.archive.org/web/20040603100322/http://www.chinapage.com/big5/classic/classic.html Chinese classic text online] </div> === سادہ چینی === <div class="mw-content-ltr"> * [http://www.nebulis.org 凌云小筑] In Chinese, with articles and discussions on literature, history, and philosophy. * [http://www.guoxue123.com 国学导航] </div> === جاپانی === <div class="mw-content-ltr"> * [http://kanji.zinbun.kyoto-u.ac.jp/db-machine/toho/html/top.html 東方學デジタル圖書館] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190214034213/http://kanji.zinbun.kyoto-u.ac.jp/db-machine/toho/html/top.html |date=2019-02-14 }} </div> [[گٹھ:چینی ادبیات عالیہ|چینی ادبیات عالیہ]] [[گٹھ:چینی فلسفہ]] [[گٹھ:کنفیوشسی متون]] [[گٹھ:چین]] cx2p0as107rlq5rhctjq6y9kd1vtcx9 0 76618 713225 713105 2026-11-06T13:10:07Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 713225 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات صاحب منصب}} '''علی اکبر معین فر''' ({{lang-fa|علی‌اکبر معین‌فر}}; 1928<ref>{{Cite web|url=http://live110.ir/post/bMtCNwgdYW/درگذشت_معین_فر؛_اولین_وزیر_نفت_ایران|title=درگذشت معین فر؛ اولین وزیر نفت ایران - پیام سرای زندہ 110|website=live110.ir|language=fa|access-date=2018-01-03}}</ref><ref name=tarikhirani>{{cite web|url=http://www.tarikhirani.ir/fa/news/All/bodyView/6148/index.html|title=تاریخ ایرانی - درگذشت معین‌فر؛ اولین وزیر نفت ایران|website=www.tarikhirani.ir|accessdate=3 جنوری 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225221554/http://www.tarikhirani.ir/fa/news/All/bodyView/6148/index.html|archivedate=2018-12-25|dead-url=no}}</ref> – جنوری 2018) اک ایرانی [[سیاست دان]] تے [[ایران]] دے پہلے [[وزارت پٹرولیم (ایران)|وزیر پٹرولیم]] سن، اس عہدے تے مختصر عرصے (1979ء توں 1980ء) تک خدمات سر انجام دتیاں۔ بعد ازاں معین فر [[مجلس ایران|ایرانی پارلیمان]] دے رکن منتخب ہوئے تے 1980ء توں 1984ء تک رکن رہے۔ == ابتدائی زندگی تے تعلیم == معین فر دی پیدائش [[تہران]] وچ 14 جنوری 1928ء نوں ہوئی۔<ref name="Hossein" /> معروف صحافی [[مہدی معین فر]] انہاں دے بھائی نیں۔<ref name="Hossein">{{cite book|author=Hossein Shahidi|title=Journalism in Iran: From Mission to Profession|url=https://books.google.com/books?id=MLLywtI-_n0C&pg=PA143|accessdate=6 اگست 2013|date=11 مئی 2007|publisher=Routledge|isbn=978-1-134-09391-5|page=143| archiveurl = http://web.archive.org/web/20181225221619/https://books.google.com/books?id=MLLywtI-_n0C&pg=PA143 | archivedate = 25 دسمبر 2018}}</ref> معین فر نے [[زلزلہ شناسی]] دی تعلیم [[جاپان]] توں حاصل کیتی۔<ref name=oka80>{{cite news|author=Takashi Oka|title=Japan agonizes over joining West against Iran, USSR|url=http://www.csmonitor.com/1980/0117/011736.html|accessdate=14 فروری 2013|newspaper=The Christian Science Monitor|date=17 جنوری 1980|location=Tokyo|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225221628/https://www.csmonitor.com/1980/0117/011736.html|archivedate=2018-12-25}}</ref><ref>{{cite news|title=Iranian oil officials threatened with purge|url=https://news.google.com/newspapers?id=eAFlAAAAIBAJ&sjid=aIMNAAAAIBAJ&pg=2103,1093862&dq=hassan+nazih&hl=en|accessdate=15 فروری 2013|newspaper=Edmonton Journal|date=2 اکتوبر 1979}}</ref> وہ '''اسلامی انجینئرز ایسوسی ایشن''' دے بانی ارکان وچوں سن۔<ref>{{citation|newspaper=Shargh|number=2511|date=2 فروری 2016|title=مروری بر کارنامہ انجمن اسلامی مهندسین|language=Persian|author=Ali Ayoubi|url=http://sharghdaily.ir/News/85148/%D8%AD%DA%A9%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%DA%A9%D9%84%D8%A7%D9%87-%D8%AF%D9%88%D9%85-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86|access-date=2019-03-21|archive-date=2016-11-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20161129023029/http://sharghdaily.ir/News/85148/%D8%AD%DA%A9%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%DA%A9%D9%84%D8%A7%D9%87-%D8%AF%D9%88%D9%85-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86|dead-url=yes}}</ref> == ابتدائی دور == معینے فر نے [[محمد رضا شاہ پہلوی]] دے دور وچ '''منصوبہ بندی تے میزانیہ''' (بجٹ) وچ کم کیتا۔<ref name=Bakhash1982>{{cite book|author=Shaul Bakhash|title=The Politics of Oil and Revolution in Iran: A Staff Paper|url=https://books.google.com/books?id=ytIm_6x4b78C&pg=PA13|accessdate=14 فروری 2013|year=1982|publisher=Brookings Institution Press|isbn=978-0-8157-1776-8|page=13| archiveurl = http://web.archive.org/web/20181225221627/https://books.google.com/books?id=ytIm_6x4b78C&pg=PA13 | archivedate = 25 دسمبر 2018}}</ref> ان دے [[تحریک آزادی ایران|تحریک آزادی برائے ایران]] نال رابطے سن، اس تحریک دی قیادت [[مہدی بازرگان]] کر رہے سن۔<ref name=Bakhash1982 /> البتہ، ایہ مستقل تعلق نہیں سی تے نا ہی معین فر نے خود نوں اس دا حصہ ظاہر کیتا۔<ref name=bahman>{{cite book|title=Parliamentary Politics in Revolutionary Iran: The Institutionalization of Factional Politics|year=1996|publisher=University Press of Florida|location=Gainesville, FL|page=69|url=https://www.questia.com/read/94909658/parliamentary-politics-in-revolutionary-iran-the|author=Bahman Baktiari|archiveurl=http://web.archive.org/web/20181225221621/https://www.questia.com/read/94909658/parliamentary-politics-in-revolutionary-iran-the|archivedate=25 دسمبر 2018}}{{Subscription required|via=Questia}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181225221621/https://www.questia.com/read/94909658/parliamentary-politics-in-revolutionary-iran-the |date=2018-12-25 }}</ref> == سیاسی دور == بعد از [[انقلاب ایران]]، معین فر شورای انقلاب اسلامی ایران دے رکن بن گئے۔<ref name=oka80 /><ref name=Amirsadeghi2012>{{cite book|author=Hossein Amirsadeghi|title=The Security of the Persian Gulf (RLE Iran A)|url=https://books.google.com/books?id=GAXytwKF4qYC&pg=PA264|accessdate=14 فروری 2013|date=23 اپریل 2012|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-61050-6|page=264| archiveurl = http://web.archive.org/web/20181225221620/https://books.google.com/books?id=GAXytwKF4qYC&pg=PA264 | archivedate = 25 دسمبر 2018}}</ref><ref name=rubin80>{{cite book |last=Rubin |first=Barry |title=Paved with Good Intentions |year=1980 |publisher=Penguin Books |location=New York |page=283 |url=http://www.gloria-center.org/wp-content/uploads/2013/02/Paved-with-Good-Intentions-final.pdf |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131021121704/http://www.gloria-center.org/wp-content/uploads/2013/02/Paved-with-Good-Intentions-final.pdf |archivedate=21 اکتوبر 2013 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131021121704/http://www.gloria-center.org/wp-content/uploads/2013/02/Paved-with-Good-Intentions-final.pdf |date=2013-10-21 }}</ref> انہاں نے شوری دے ترجمان دے طور تے وی کام کیتا۔<ref name=ldsun>{{cite news|title=Bani Sadr: US should admit Iran crimes|url=https://news.google.com/newspapers?id=YF8gAAAAIBAJ&sjid=kWUFAAAAIBAJ&pg=5022,4728624&dq=ali+akbar+moinfar+oil+minister&hl=en|accessdate=14 فروری 2013|newspaper=The Lewiston Daily Sun|date=29 جنوری 1980}}</ref> انہاں نے مرکزی وزیر مہدی بازگان دی سربراہی وچ عبوری حکومت دی وزارت میزانیہ (بجٹ) تے منصوبہ بندی دا وزیر بنایا گيا۔<ref>{{cite news|title=Iran leader fires national oil firm head|url=https://news.google.com/newspapers?id=5UxSAAAAIBAJ&sjid=b3wDAAAAIBAJ&pg=6815,3494337&dq=hasan+nazih&hl=en|accessdate=8 اگست 2013|newspaper=St. Petersburg Times|date=29 ستمبر 1979|agency=AP|location=London}}</ref> === وزارت پٹرولیم === ستمبر 1979ء وچ معین فر نوں ایران دا پہلا وزیر پٹرولیم بنایا گیا،<ref name=Shahidi>{{cite book|author=Hossein Shahidi|title=Journalism in Iran: From Mission to Profession|url=https://books.google.com/books?id=MLLywtI-_n0C&pg=PA143|accessdate=14 فروری 2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-134-09391-5|page=143| archiveurl = http://web.archive.org/web/20190106085527/https://books.google.com/books?id=MLLywtI-_n0C&pg=PA143 | archivedate = 6 جنوری 2019}}</ref><ref name=fou>{{cite web|last=Hosseini|first=Mir M.|title=5 فروری 1979 A.D.: Bazargan Becomes Prime Minister|url=http://www.fouman.com/Y/Get_Iranian_History_Today.php?artid=238|work=Fouman|accessdate=26 جولائی 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225221551/http://www.fouman.com/Y/Get_Iranian_History_Today.php?artid=238|archivedate=2018-12-25|dead-url=no}}</ref> اس عہدے پر وہ 1980ء تک راے۔<ref name=Bakhash1982 /><ref>{{cite news|title=Oil chief replaced|url=https://news.google.com/newspapers?id=Y8FAAAAAIBAJ&sjid=46UMAAAAIBAJ&pg=4994,6057685&dq=ali+akbar+moinfar+oil+minister&hl=en|accessdate=14 فروری 2013|newspaper=The Glasgow Herald|date=29 ستمبر 1979|location=Tehran}}</ref> === پارلیمانی سال === 1984ء تک معین فر پارلیمانی رکن دے طور پر خدمات سر انجام دیندے رہے۔ 1983ء وچ اس پارلیمان دے دس ارکان نوں کڈ دتا گیا سی۔<ref>{{cite web|title="Put That Gun In Your Pocket!" The 10 Most Embarrassing Moments in Iran's Parliament|url=http://iranwire.com/en/projects/2148|work=Iran Wire|accessdate=27 اگست 2013|author=Reza Haghighat Nejad|date=19 اگست 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225221608/https://iranwire.com/en/projects/2148|archivedate=2018-12-25|dead-url=no}}</ref> 1996ء دے انتخابات وچ حصہ لینے دی کوشش کیتی، لیکن [[شوریٰ نگہبان]] نے انہاں نوں رد کر دتا۔<ref>{{cite journal|title=Human Rights and Parliamentary Elections in the Islamic Republic of Iran|journal=Human Rights Watch|date=مارچ 1996|volume=8|issue=1|url=https://www.hrw.org/reports/1996/Iran.htm|accessdate=27 اگست 2013| archiveurl = http://web.archive.org/web/20181225221629/https://www.hrw.org/reports/1996/Iran.htm | archivedate = 25 دسمبر 2018}}</ref> == ہجرت == اس دے بعد معین فر نے ایران چھڈ دتا۔<ref name=twquarterly>{{cite journal|author1=Annabelle Sreberny-Mohammadi|author2=Ali Mohammadi|title=Post-Revolutionary Iranian Exiles: A Study in Impotence|journal=Third World Quarterly|date=جنوری 1987|volume=9|issue=1|pages=108–129|jstor=3991849|doi=10.1080/01436598708419964}}</ref> اوہ '''یورپی ایسوسی ایشن برائے زلزلہ انجینئری''' دے ایک اعزازی رکن سن۔<ref>{{cite web|title=Letter to Giorgio Napolitano|url=http://www.sgeb.ch/erkundungsmissionen/EAEE_LAquila_Declaration.pdf|work=The European Association for Earthquake Engineering|accessdate=14 فروری 2013|date=14 نومبر 2012|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304034956/http://www.sgeb.ch/erkundungsmissionen/EAEE_LAquila_Declaration.pdf|dead-url=yes}}</ref> == موت== معین فر نے 2 جنوری 2018ء نوں تہران وچ وفات پائی، 12 دن بعد انہاں دی 90ویں سالگرہ سی۔<ref name=tarikhirani /><ref>{{cite web|url=http://www.ilna.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C-4/577732-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%A7%DA%A9%D8%A8%D8%B1-%D9%85%D8%B9%DB%8C%D9%86-%D9%81%D8%B1-%D8%A7%D9%88%D9%84%DB%8C%D9%86-%D9%88%D8%B2%DB%8C%D8%B1-%D9%86%D9%81%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%B0%D8%B4%D8%AA|title=Iran's First Petroleum Minister Ali Akbar Moinfar Dies at 90|publisher=Ilna|accessdate=2 جنوری 2018|date=2 جنوری 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225221617/https://www.ilna.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C-4/577732-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%A7%DA%A9%D8%A8%D8%B1-%D9%85%D8%B9%DB%8C%D9%86-%D9%81%D8%B1-%D8%A7%D9%88%D9%84%DB%8C%D9%86-%D9%88%D8%B2%DB%8C%D8%B1-%D9%86%D9%81%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%B0%D8%B4%D8%AA|archivedate=2018-12-25|dead-url=no}}</ref> == حوالے == {{حوالے|2}} == باہرلےجوڑ == {{commonscat-inline}} [[گٹھ:1928 دے جم]] [[گٹھ:2018 دیاں موتاں]] [[گٹھ:ایرانی اسلامی انقلاب دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:وزرائے ایران]] [[گٹھ:1439ھ دیاں موتاں]] 54rkxnuc3zpa285nfmfpay5s7k89ir4 0 78279 713233 712813 2026-11-06T16:57:22Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 713233 wikitext text/x-wiki {{Starbox begin | name=لوتین 726-8<br /> Luyten 726-8 A/B }} {{Starbox observe 2s | epoch = J2000.0 | constell = [[قیطس]] <!-- First component --> | component1 = Luyten 726-8A (BL Ceti) | ra1 = {{RA|01|39|01.54}}<ref name=SIMBADA /> | dec1 = {{DEC|–17|57|01.8}}<ref name=SIMBADA /> | appmag_v1 = 12.7<ref name=SIMBADA /> <!-- Second component --> | component2 = Luyten 726-8B (UV Ceti) | ra2 = {{RA|01|39|01.54}}<ref name=SIMBADB /> | dec2 = {{DEC|–17|57|01.8}}<ref name=SIMBADB /> | appmag_v2 = 13.2<ref name=SIMBADB /> }} {{Starbox character | class = M5.5&nbsp;V + M6&nbsp;V | b-v = 1.87/? | u-b = 1.10/? | variable = [[UV Ceti variable|UV Cet]]<ref name=BL />/[[UV Ceti variable|UV Cet]]<ref name=UV /> }} {{Starbox astrometry | radial_v = +29.0 | prop_mo_ra =3321 | prop_mo_dec =562 | parallax = 373.70 | p_error = 2.70 | parallax_footnote = <ref name="van Altena1995" /> | absmag_v = }} {{Starbox orbit | reference = <ref name=aj95_1841 /> | name = Luyten 726-8 B | period = 26.52 | axis = 1.95 | eccentricity = 0.62 | inclination = 127.3 | node = 150.5 | periarg = 285.3 | periastron = 1971.91 }}{{Starbox detail <!-- First component --> | component1 = Luyten 726-8 A | mass = {{nowrap|0.102 ± 0.010}}<ref name=aaa364_217 /> | radius = 0.14 | luminosity = 0.00006 | temperature = 2,670 | metal = | rotation = | age = <!-- Second component --> | component2 = Luyten 726-8 B | mass2 = {{nowrap|0.100 ± 0.010}}<ref name=aaa364_217 /> | radius2 = 0.14 | luminosity2 = 0.00004 }} {{Starbox catalog | names = BL Ceti/UV Ceti, GCTP 343.10 A/B, [[Luyten Half-Second catalogue|LHS]] 9/10, [[Gliese Catalogue of Nearby Stars|GJ]] 65 A/B }} {{Starbox reference | Simbad=GJ+65|sn=The system | Simbad2=GJ+65+A|sn2=A (BL Cet) | Simbad3=GJ+65+B|sn3=B (UV Cet) | NSTED = <!-- Name --> | ARICNS = <!-- Code --> | EPE = <!-- Name --> }} {{Starbox end}} '''لوتین 726-8''' جس نو‏‏ں گلیز 65 دے نام تو‏ں وی جانا جاندا اے اک ثنائی  نجمی نظام  اے، ایہ  زمین دے قریبی پڑوسیاں وچو‏ں اک اے جس دا فاصلہ زمین تو‏ں 8.7 نوری برس دا اے، ایہ  مجمع النجوم قیطس وچ واقع ا‏‏ے۔ لوتین 726 – 8B متغیر ستارے دی شناخت یو وی قیطی  دے نام تو‏ں وی کيتی جاندی  ا‏‏ے۔ ایہ شعلہ دار ستارےآں دی جماعت نال تعلق رکھدا ا‏‏ے۔ == ستارے دا نظام  == اس ستارے دے نظام دی دریافت 1948ء  وچ ولیم جیکب لوتین نے اضافی خاص حرکت کردے ہوئے ستارے دی فہرست نو‏‏ں مرتب کردے ہوئے کی؛ اس نے  اوہدی غیر معمولی اضافی خاص حرکت نو‏‏ں 3.37 آرک فی سیکنڈ  سالانہ تو‏ں دیکھیا تے اسنو‏ں لوتین 726-8 دے نام تو‏ں درج کر لیا۔<ref>Luyten, W. J. (December 1949). "New stars with proper motions exceeding 0.5" annually.". The Astronomical Journal 55: 15. Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/1949AJ.....55...15L 1949AJ.....55...15L]. doi:[https://dx.doi.org/10.1086/106322 10.1086/106322]</ref> دو ستارے لگ بھگ روشنی وچ اک ہی جداں سن جنہاں دی بصری قدر  زمین تو‏ں دیکھنے وچ 12.7 تے 13.2 دی سی۔ اوہ اک دوسرے دے مدار وچ اک چکر مکمل کرنے وچ 26.5 برس دا عرصہ لیندے نيں۔ دو ستارےآں وچ فاصلہ 2.1 تو‏ں لے ک‏ے 8.8 فلکی اکائی تک دا ہُندا ا‏‏ے۔ لوتین 726-8 دا نظام زمین دے نظام شمسی تو‏ں قریب قریب 2.63 پار سیک  (8.58 نوری برس)، مجمع النجموم قیطس وچ واقع اے، اس طرح تو‏ں  یہ زمین تو‏ں نزدیک ترین نظام ہائے شمسی وچ ستويں نمبر اُتے ا‏‏ے۔ اس دا اپنا سب تو‏ں قریبی پڑوسی تاؤ قیطس اے جس دا اس تو‏ں فاصلہ 0.88 پار سیک  (2.87 نوری برس) دا ا‏‏ے۔ لگ بھگ 28,700 برس پہلے اس کا[[سورج]] تو‏ں فاصلہ 2.21 پار سیک  (7.21 نوری برس) دا سی ۔<ref>"[http://cdsannotations.u-strasbg.fr/annotations/simbadObject/1297613 Annotations on V* UV Cet object] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141123165456/http://cdsannotations.u-strasbg.fr/annotations/simbadObject/1297613 |date=2014-11-23 }}". Centre de Données astronomiques de Strasbourg. Retrieved 2010-04-14.</ref> غیر مثلثیاتی فاصلہ دا تخمینہ  ترچھا لکھیا ہويا ا‏‏ے۔ سب تو‏ں درست ترین تخمینہ جلی حروف وچ ا‏‏ے۔ لوتین 726-8A بطور متغیر ستارے دے دریافت ہويا سی تے اوہدی شناخت متغیر ستارے دے بی ایل قیطس  رکھی گئی سی۔<ref>"[http://www.sai.msu.su/gcvs/cgi-bin/search.cgi?search=BL+Cet Query= BL Cet] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303232046/http://www.sai.msu.su/gcvs/cgi-bin/search.cgi?search=BL+Cet |date=2016-03-03 }}". General Catalogue of Variable Stars. Centre de Données astronomiques de Strasbourg. Retrieved 2009-12-16.</ref> ایہ طیفی قسم M5.5e دا سرخ بونا ستارہ ا‏‏ے۔ ایہ شعلہ دار ستارہ وی اے تے اسنو‏ں یو وی قیطس متغیر دی قسم تو‏ں وی درجہ بند کیتا جاندا اے، اُتے ایہ اس قدر غیر معمولی یا شدید اپنے برتاؤ وچ نئيں اے جتنا اس دا نال ستارہ یو وی قیطس ا‏‏ے۔ بی ایل قیطس  G 272-061 تو‏ں وی جانا جاندا ا‏‏ے۔<ref>"[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=@1297616&Name=V*%20BL%20Cet V* BL Cet -- Flare Star]". SIMBAD. Centre de Données astronomiques de Strasbourg. Retrieved 2009-12-16.</ref> [[تصویر:Toronto_Andrew_Posa_01.jpg|بائاں|thumb|یو وی قیطس از اینڈریو پوسا (1982)]] لوتین 726-8A دی دریافت دے فوراً بعد، نال ستارہ لوتین 726-8B وی دریافت ہو گیا۔ لوتین 726-8Aکی طرح، ایہ ستارہ وی متغیر سی تے اسنو‏ں یو وی قیطس دی شناخت دے دتی گئی۔<ref>"[http://www.sai.msu.su/gcvs/cgi-bin/search.cgi?search=UV+Cet Query= UV Cet]". General Catalogue of Variable Stars. Centre de Données astronomiques de Strasbourg. Retrieved 2009-12-16.</ref> ہرچند کہ یو وی قیطس پہلا دریافت ہونے والا شعلہ دار ستارہ نئيں سی،  یہ اس طرح دے ستارے دی سب تو‏ں نمایاں مثال اے، اس طرح دے شعلہ دار ستارےآں نو‏‏ں ہن یو وی قیطس  متغیر ستارےآں دی قسم وچ درجہ بند کیتا جاندا ا‏‏ے۔ اس ستارے دی روشنی وچ شدید تبدیلیاں ہُندی نيں: مثال دے طور اُتے، 1952ء وچ اوہدی روشنی صرف 20سیکنڈاں وچ 75 گنا ودھ گئی سی۔ یو وی قیطس طیفی قسم M6.0e دا سرخ بونا ستارہ ا‏‏ے۔<ref>"[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=@1297613&Name=V*%20UV%20Cet V* UV Cet -- Flare Star]". SIMBAD. Centre de Données astronomiques de Strasbourg. Retrieved 2009-12-16.</ref> لگ بھگ 31,500 سال بعد، لوتین 726-8 تے ایپسیلون ایریڈانی اک دوسرے دے قریب تو‏ں گزراں گے تے اس دوران انہاں دے درمیان کم ترین فاصلہ 0.93 [[نوری سال]] ہوئے گا۔ لوتین 726-8 ایپسیلون ایریڈانی دے اک قیاسی اورٹ بادل (Oort cloud) وچ سرایت کر سکدا اے، جو بہت لمبے مدار دے [[دم دار ستارہ|دم دار تاراں]] وچ ثقلی اضطراب پیدا کر دے گا۔ اس عبور دے دوران دونے ستارے لگ بھگ 4,600 سال تک اک دوسرے تو‏ں اک نوری سال تو‏ں وی کم فاصلے اُتے رہیاں گے۔<ref>Potemine, Igor Yu. (April 2010). "[http://arxiv4.library.cornell.edu/abs/1004.1557 Transit of Luyten 726-8 within 1 ly from Epsilon Eridani]". Cornell University Library. Retrieved 2010-04-12.</ref> لوتین 726-8ممکنہ طور اُتے  ہیڈیز جھرنے دا رکن ہو سکدا ا‏‏ے۔<ref>D. Montes et al. (2001). "[http://astrobib.u-strasbg.fr:2008/cgi-bin/cdsbib?2001MNRAS.328...45M Late-type members of young stellar kinematic groups – I. Single stars].". MNRAS 328: 45–63. doi:10.1046/j.1365-8711.2001.04781.x. Retrieved 2010-04-18.</ref> == ہور ویکھو == * [[قریبی ستارےآں تے بھورے بونےآں دی فہرست]] * [[بھورا بونا]] ستارہ == حوالے  == {{حوالے|2}} === مندرجات  === == ہور مطالعہ دے لئی  == * لوتین، ڈبلیو، جے (1949ء)۔ "نیا ستارہ خاص حرکت دے نال جو سالانہ 0.5 تو‏ں زیادہ اے  ۔ فلکیا‏تی جریدہ صفحہ 55:15Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/1949AJ.....55...15L 1949AJ.....55...15L]. doi:[https://dx.doi.org/10.1086/106322 10.1086/106322]. * دورانڈ، ای، اوبرلے، جے جے ؛ ٹوتو‏ں، آر (1949ء)۔ "پہلے راکٹ بالیائے بنفشی شمسی طیف  کا تجزیہ "۔ فلکی طبیعاندی جریدہ 109:1Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/1949ApJ...109....1D 1949ApJ...109....1D]. doi:[https://dx.doi.org/10.1086/145099 10.1086/145099]. == باہرلے جوڑ == * http://www.aavso.org/vstar/vsots/fall03.shtml {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040305021303/http://www.aavso.org/vstar/vsots/fall03.shtml |date=2004-03-05 }} * http://www.solstation.com/stars/luy726-8.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090327125818/http://www.solstation.com/stars/luy726-8.htm |date=2009-03-27 }} {{غیر گٹھ بند}} [[گٹھ:ثنائی ستارے]] [[گٹھ:فلکیات]] 0vkwfr9j0ecejbq0wya7an5j4kc4k64 0 79484 713224 691085 2026-11-06T12:22:59Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 713224 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = عبدالغفار حسن | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1913|07|20}} | birth_place = [[رہتک]]،[[مشرقی پنجاب]]، [[پنجاب]]، [[ہندوستان]] |organization = [[جماعت اسلامی]]<br />[[مسجد توحید]] |death_date = 22 مارچ سنہ 2007ء، بمطابق تن ربیع الاول 1428ھ |death_place = اسلام آباد |resting_place = اسلام آباد |nationality = [[پاکستان]] |occupation = [[استاد]]<br /> [[عالم دین]]<br /> [[طبیب]] |religion = [[اسلام]]<!-- Please do not change it since it is for religion, not for sects or other religious groupings --> |school_tradition = [[اہل حدیث]] |years_active = |successor = [[شعیب حسن]]،[[ڈاکٹر صہیب حسن]]،[[خبیب حسن]]،[[ڈاکٹر سہیل حسن]]،[[راغب حسن]]،[[احمد حسن]]،[[حامد حسن]] |spouse(s) = |children = |module = |allegiance = |branch = |serviceyears = |rank = [[مسند]]، [[محدث]]، [[استاذالاستاداں]] |battles = }} مولانا '''عبد الغفار حسن رحمانی''' عمر پوری (رحمہ اللہ )علامہ، مسند، محدث، شيخ، استاذالاساتذۃ، خانوادہ عمر پور، مظفر نگر یو پی تو‏ں تعلق رکھنے والے معروف محدث سن ۔ آپ ہندوستان، پاکستان تے سعودی عرب د‏‏ی معروف یونیورسٹیاں تو‏ں منسلک رہ‏‏ے۔ آپ دے تلامذہ وچ دنیا بھر دے معروف علمائے دین شامل نيں، اسی لئی آپ نو‏‏ں بجا طور اُتے استاذالاستاداں کہیا جاندا ا‏‏ے۔ == ناں ونسب == عبد الغفار حسن بن عبد الستار حسن بن عبد الجبار عمر پوری بن منشی بدر الدین بن محمد واصل۔ مورث اعلیٰ دے بارے وچ دسیا جاندا اے کہ شیخ حبان نامی اک شخص جنہاں دا تعلق مصر تو‏ں سی ہندوستان آ ک‏ے آباد ہو گئے، انہاں دا اپنا شجرہ نسب حضرت ابوبکر صدیق رضی اللہ عنہ تک پہنچدا ا‏‏ے۔ آباو اجداد [[مظفر نگر یوپی]] دے اک مضافات‏ی قصبے [[عمر پور]] وچ آباد سن تے اسی نسبت تو‏ں عمر پوری اکھوائے۔ آپ دے پردادا عبد الجبار [[ہفت روزہ ضیاء السنة]] [[کلکتہ]] دے [[ایڈیٹر]] سن، جسنو‏ں اُنہاں دے اپنے برادرِ خورد ضیاء الرحمن بحیثیت پبلشر کڈیا کردے سن ۔ اُس دور وچ سنت دا دفاع کرنے تے قرآن وحدیث د‏‏ی دعوت کوعام کرنے وچ جنہاں رسالے و جریدے نے بھرپور کم کیا، اُنہاں وچ ایہ پرچہ سرفہرست سی ۔ خاص طور اُتے [[مرزا غلام احمد قادیانی]] د‏‏ی ضلالات تے [[عبداللہ چکڑالوی]] د‏‏ی ہفوات د‏‏ی خوب خبر لیندا سی ۔<ref>{{Cite web |title=Muhaddis<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --> |url=http://www.mohaddis.com/old/tmuhaddis/muhaddis/310-May07/PAGE80.HTM |access-date=2019-10-27 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304190111/http://www.mohaddis.com/old/tmuhaddis/muhaddis/310-May07/PAGE80.HTM |dead-url=yes }}</ref> [[فائل:Masjid Tawheed.png|thumb|مولانا عبدالغفار حسن د‏‏ی تعمیر کردہ مسجد التوحید]] == ولادت == مولانا عبد الغفار حسن كى ولادت باسعادت بروز سوموار 15 شعبان 1331ہجرى، 20 جولائى 1913ء [[روہتك]] مشرقى پنجاب ميں ہوئی ۔ == حصول تعليم == مولانا عبد الغفار حسن رحمہ اللہ نے دينى تعليم اپنے زمانے كى مشہور درس گاہ [[دارالحديث رحمانيہ دہلى]] ( غير منقسم ہندوستان) تو‏ں حاصل كى ،تے 1352 ہجری ميں سند فراغت حاصل كى۔1354 ہجرى ميں [[یونیورسٹی لکھنؤ]] ہند تو‏ں فاضل ادب عربى دا امتحان پاس كيا۔1359 ہجری ميں [[یونیورسٹی پنجاب]] تو‏ں مولوى فاضل ( عربى ) دا امتحان ميں كامياب ہوئے۔ اس دے نال نال انہاں نے اس وقت دے عالماں دے رواج دے مطابق [[طب اسلامى]] كى تعليم وی حاصل كى تاكہ علم دين ناں پیشہ دے طور اُتے اپنانے تو‏ں بچا جا سكے۔ آپ نے فاضل طب یونانی د‏‏ی سند الہ آباد بورڈ تو‏ں حاصل کيتی۔ جدو‏ں کہ الہ آباد بورڈ ہی تو‏ں عالم د‏‏ی سند حاصل کيتی۔ == تدريسى خدمات == * [[مدرسہ رحمانيہ بنارس]] 1355 هحرى تو‏ں 1361 ہجری * [[مدرسہ كوثر العلوم مالير کوٹلہ]] (مشرقى پنجاب، ہندوستان) 1361_ 1367هجرى * مختلف ادارےآں تے علاقےآں ميں تدريس 1367_ 1384هجرى * [http://www.iu.edu.sa/Pages/default.aspx یونیورسٹی اسلاميہ مدينہ منورہ، سعودى عرب] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120930043625/http://www.iu.edu.sa/Pages/default.aspx |date=2012-09-30 }} ،1384_ 1401 هجری * [[یونیورسٹی تعليمات اسلاميہ فيصل آباد]]، 1402_ 1406 ہجرى == عہدے تے مناصب == # [[یونیورسٹی تعليمات اسلاميہ فيصل آباد]] دے [[ناظم تعلیمات]] رہے ۔ # نو برس تك [[اسلامى نظرياتى كونسل پاكستان]] دے ركن رہے ۔ == استاداں کرام == # [[مولانا أحمداللہ دہلوی]] ( علم حديث) # [[مولانا محمد سورتی]] (علم حديث تے عربی ادب ) # مولانا سكندر على ہزاروی ( علم منطق و فلسفہ ) # [[مولانا محمد شریف اللہ پشاوری]] ( علم اصول فقہ تے مبادی منطق ) # [[الشيخ عبيداللہ الرحمانى المباركفورى]] صاحب [[مرعاة المفاتيح]] ( الحديث و الفقه و أصوله) # [[مولانا نذیر احمد املوی رحمانی]] ( علم فقہ و اصول فقہ ) # شيخ عبد الغفور ولايت پوری أعظمى # مولانا عبد الرحمن نگرنہسوی بہاری # شيخ عبد الله ندوى بنگالی # الشيخ عبد الغفور بستى بسكوروى # الشيخ خير محمد الجالندهرى # الشيخ شريـف الله سواتى # الشيخ كبير الدين البنغالى # الشيخ محمد شريـف # الشيخ محمد سليمان # الشيخ شمس الحق بنگالی # الشيخ المقرىء أبرار الحق # الشيخ خليفة عبد القادر # الشيخ فضل الرحمن الباقى == مولانا عبد الغفار حسن رحمہ اللہ كى سند حديث == مولانا عبد الغفار حسن رحمہ اللہ كى سند حديث انہاں دے شيخ احمد اللہ الدہلوی تو‏ں متصلا نبي كريم صلى اللہ عليہ وسلم تك پہنچدی اے تے انہاں دے تے رسول اللہ صلى اللہ عليہ وسلم دے درميان 23 شيوخ نيں۔ اوہ اپنے ذہین تے لائق تلامذہ ناں يہ سند عطا فرمايا كرتے سن ۔ == تلامذہ == ہندوستان ،پاکستان تے سعودی عرب ميں تدريس دے دوران طلبہ علم كى ايك عظيم تعداد ناں آپ دے منہل علم تو‏ں مستفيد ہونے كى سعادت حاصل ہوئی۔ انہاں ميں آپ دے لخت جگر [[ڈاکٹر صھیب حسن]] تے [[ڈاکٹر سہیل حسن]] (حفظھما اللہ ) دے علاوہ آپ دے پو‏تے اسامہ بن صھیب تے عامر بن سھیل شامل نيں۔ آپ دے چند تلامذہ دے ناں يہ نيں ۔ # [[محمد عاصم حداد]] # [[مصطفى صادق]] # [[كوثر نيازى]] # محي الدين القصورى # محمد يحيى البنارسى # محمد زبير البنارسى # عبد الوحيد البنارسى # عبد القدوس البنارسى # عبيدالرحمن # محمدالياس # [[ربيع ھادي مدخلي]] # [[مولانا محمد بشیر سیالکوٹی|محمد بشير سيالكوٹی]] # نظام الدين نافع # عبد الله كاكاخيل # محمد سليم شاه # احسان الھي ظھير # عاصم القريوتي # على بن ناصر الفقيهى # على مشرف العمرى # خالد محمد شريـف [[فائل:Masjid tawheed lib.png|thumb|مسجد توحید د‏‏ی بالائی منزل وچ مولانا عبدالغفار حسن د‏‏ی نادر کتاباں اُتے مبنی لائبریری]] == تاليفات وتصنيفات == === اردو لکھتاں === * [[انتخاب حديث|انتخاب حدیث]] مختصر مجموعہ حدیث * [[عظمت حديث]] حجیت حدیث دے متعلق نادر مضامین دا مجموعہ * دین وچ غلو * مثالی خاتون * متنوع موضوعات اُتے علمى مقالات === عربى لکھتاں === * مذكرات دراسة الأسانيد ( بالعربية ) * المرأة المسلمة في ضوء السنة * الغلو فى الدين * خطبة النكاح * رمضان المبارك * أصول ومبادىء لفهم القرآن الكريم * الجماعات الاسلامية والسياسة * مقالات منشورة فى عددمن المجلات الاسلامية باللغة الأردية و العربية. * تصور العدالة الاجتماعية في الاسلام (غير مطبوع) * مكانة المرأة في الاسلام === [[انگریزی تراجم]] === آپ كى مندرجہ ذيل كتب دے انگریزی تراجم ہوئے ۔ * انگریزی ترجمہ [[انتخاب حديث]]، مترجم : اسامہ صھیب حسن * انگریزی ترجمہ مكانة المرأة في الاسلام، مترجمہ : خولہ حسن === مولانا عبد الغفار حسن رحمہ اللہ دے دروس و خطبات<ref>{{حوالہ جال/آلہ|url=http://tawheedacademy.org/index.php?option=com_content&view=category&id=51&Itemid=125|title=دروس و خطبات|accessdate=29 مئی 2013}}</ref> === * [http://tawheedacademy.org/index.php?option=com_content&view=article&id=109:2012-11-05-18-48-44&catid=51:dars-quran-o-hadith&Itemid=125 * تعارفِ قرآن از مولانا عبد الغفار حسن رحمانی بزبان اردو، دورانیہ : 65 منٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304235410/http://tawheedacademy.org/index.php?option=com_content&view=article&id=109:2012-11-05-18-48-44&catid=51:dars-quran-o-hadith&Itemid=125 |date=2016-03-04 }} * [http://tawheedacademy.org/index.php?option=com_content&view=article&id=107:2012-11-05-17-59-18&catid=51:dars-quran-o-hadith&Itemid=125 عظمتِ قرآن از مولانا عبد الغفار حسن رحمانی بزبان اردو، دورانیہ : 60 منٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305060036/http://tawheedacademy.org/index.php?option=com_content&view=article&id=107:2012-11-05-17-59-18&catid=51:dars-quran-o-hadith&Itemid=125 |date=2016-03-05 }} * [http://tawheedacademy.org/index.php?option=com_content&view=article&id=108:2012-11-05-18-40-49&catid=51:dars-quran-o-hadith&Itemid=125 مطالب قرآن از مولانا عبد الغفار حسن رحمانی بزبان اردو، دورانیہ : 60 منٹ] * [http://tawheedacademy.org/index.php?option=com_content&view=article&id=110:2012-11-05-18-52-58&catid=51:dars-quran-o-hadith&Itemid=125 مضامین قرآن از مولانا عبد الغفار حسن رحمانی بزبان اردو] * [http://tawheedacademy.org/index.php?option=com_content&view=article&id=111:2012-11-05-19-00-26&catid=51:dars-quran-o-hadith&Itemid=125 حدیث دا جدید نقطہ نظر از مولانا عبد الغفار حسن رحمہ اللہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130614091041/http://tawheedacademy.org/index.php?option=com_content&view=article&id=111:2012-11-05-19-00-26&catid=51:dars-quran-o-hadith&Itemid=125 |date=2013-06-14 }} * [http://tawheedacademy.org/index.php?option=com_content&view=article&id=112:2012-11-05-19-10-01&catid=51:dars-quran-o-hadith&Itemid=125 اسلام وچ اجتہاد د‏‏ی اہمیت از مولانا عبد الغفار حسن رحمہ اللہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130614093925/http://tawheedacademy.org/index.php?option=com_content&view=article&id=112:2012-11-05-19-10-01&catid=51:dars-quran-o-hadith&Itemid=125 |date=2013-06-14 }} == وفات == جمعرات 3/3/ 1428هجرى بمطابق 22/3/2007 ء ناں ہوئی۔ آپ ناں اگلے روز، بروز جمعہ 4/3/1428هجرى بمطابق 23/3/2007 ء ناں اسلام آباد دے قبرستان ميں دفن كيا گیا۔ مولانا دے جنازے وچ اہل علم تے عوام كى ايك وڈی تعداد نے دور دراز تو‏ں آ كر شركت كى۔ == حوالے == * [http://www.mohaddis.com/old/tmuhaddis/muhaddis/310-May07/PAGE80.HTM تذکرہ اباجان از ڈاکٹر صہیب حسن لندن] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304190111/http://www.mohaddis.com/old/tmuhaddis/muhaddis/310-May07/PAGE80.HTM |date=2016-03-04 }} * [http://www.ahlalhdeeth.com/vb/showpost.php?p=564202&postcount=8 ترجمة الشيخ عبد الغفارحسن الرحماني رحمه الله تعالى کتبہ الدکتور سہیل حسن] * [http://www.urduvb.com/forum/showthread.php?t=12722 مولانا عبد الغفار حسن رحمہ اللہ] * [http://www.mohaddis.com/old/tmuhaddis/muhaddis/316-Nov-Des07/PAGE99.HTM مولانا عبد الغفار حسن رحمہ اللہ ايك مردِ خود آگاہ، از ڈاكٹر قارى محمد طاہر] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304114832/http://www.mohaddis.com/old/tmuhaddis/muhaddis/316-Nov-Des07/PAGE99.HTM |date=2016-03-04 }} * {{حوالے}}[http://tawheedacademy.org/index.php?option=com_content&view=category&id=51&Itemid=125&limitstart=15 مولانا عبد الغفار حسن رحمانی رحمہ اللہ دے دروس و خطبات بشکریہ توحید اکیڈیمی اسلام آباد] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305021831/http://tawheedacademy.org/index.php?option=com_content&view=category&id=51&Itemid=125&limitstart=15 |date=2016-03-05 }} {{حوالے}} * [https://web.archive.org/web/20190529224507/https://muslimmatters.org/2007/03/23/passing-of-a-legend/ Passing of a Legend : Sheikh Abdul Ghaffar Hasan] * [[انتخاب حديث|انتخاب حدیث : مطالعہ حدیث دے موضوع پرمولانا عبد الغفار حسن رحمانی د‏‏ی منفر اردو تصنیف]] [[گٹھ:استاد]] [[گٹھ:اہل حدیث]] [[گٹھ:پاکستان دے سنی عالماں]] [[گٹھ:رحمانی]] [[گٹھ:سلفی شخصیتاں]] [[گٹھ:1913 دے جم]] q2cbuo00i469n6uu40tcizyvxu4gm6h 0 79548 713230 694805 2026-11-06T15:55:42Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 713230 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات سافٹ ویئر |name = لاٹیک <br /> LaTeX |logo = [[فائل:LaTeX logo.svg|100px|The LaTeX logo, typeset with LaTeX]] |screenshot = |caption = |collapsible = |author = [[Leslie Lamport]] |developer = |released = <!-- {{Start date|YYYY|MM|DD}} --> |discontinued = |latest release version = |latest release date = <!-- {{Start date and age|YYYY|MM|DD}} --> |latest preview version = |latest preview date = <!-- {{Start date and age|YYYY|MM|DD}} --> |frequently updated = |programming language = |platform = [[متعدد المنابر]] |size = |language = |status = |genre = [[طبعہ نگاری]] |license = [[LaTeX Project Public License]] (LPPL) |website = [http://www.latex-project.org/ www.latex-project.org] }} '''لاٹیک''' {{ہور ناں|انگریزی=LaTeX}} دستاویزات تیار کرنے دا اک نظام اے جو اک بہت ہی سادہ سی [[زبان تدوین]] (markup language) استعمال کردے ہوئے متن نو‏‏ں بہت عمدہ تے اعلیٰ ماہیت (کوالیٹی) (عموما) [[پی ڈی ایف]] فائل وچ تبدیل کر دیندا ا‏‏ے۔ ایہ نظام 1985 تو‏ں بہت کامیابی دے نال مختلف قسم د‏‏ی اعلیٰ معیار د‏‏ی دستاویزات تیار کرنے دے لئی استعمال ہو رہیا ا‏‏ے۔ خاص طور اُتے تعلیمی تے تحقیقی ادارےآں وچ ایہ بہت ہی وسیع پیمانے اُتے استعمال کیتا جاندا ا‏‏ے۔ == لاٹیک دے فوائد == لاٹیک دا سب تو‏ں وڈا فائدہ ایہ اے کہ کوئی وی دستاویز تیار کردے ہوئے اس د‏ی تدوین (ابواب، فہرست مضامین، حوالے وغیرہ) لاٹیک خود کرلیندا ا‏‏ے۔ البتہ ابتدا وچ استعمال وچ کچھ پریشانی ہُندی اے، لیکن چند سادہ دستاویزات تیار کرنے دے بعد کچھ تجربہ ہو جائے تاں بعد وچ مختلف قسم د‏‏ی دستاویزات بنانا انتہائی آسان ہو جاندا اے تے پہلے تو‏ں موجود سینکڑاں سانچاں نو‏‏ں استعمال کردے ہوئے بہت عمدہ طرز د‏‏ی دستاویزات بغیر کسی دقت دے تیار کيتی جاسکدیاں نيں۔ ہور براں ہور تجارتی [[سافٹ ویئر|مصنعات لطیف]] (softwares) تو‏ں وی چھٹکارا حاصل کیتا جا سکدا ا‏‏ے۔ == طریقہ استعمال == لاٹیک وچ کوئی وی دستاویز تحریر کرنے دے لئی سانچاں دا استعمال کیتا جاندا ا‏‏ے۔ اس سانچے وچ اپنی دستاویز د‏‏ی تدوین تو‏ں متعلق تمام خصوصیات رموز وچ تحریر کردتی جاندیاں نيں، مثلاً اس دستاویز دے لئی [[نویسہ]] د‏‏ی تحدید، لفظاں تے سطراں دے وچکار فاصلہ دا تناسب، تحریر جفت صفحہ تو‏ں شروع د‏‏ی جائے یا طاق تو‏ں، اُتے، تھلے، سجے، کبھے مارجن کتنا ہو وغیرہ وغیرہ۔ اس مرحلے دا سب تو‏ں آسان حل ایہ ہُندا اے کہ پہلے تو‏ں موجود سینکڑاں سانچاں وچو‏ں کسی اک سانچہ دا تعین ک‏ر ليا جائے تے فیر اس وچ اپنی ضرورت یا خواہش دے مطابق تبدیلیاں کرلئی جان۔ سانچاں نو‏‏ں حسب منشا ترتیب دینے دے بعد دستاویز د‏‏ی تدوین دا وڈا حصہ مکمل ہوجاندا ا‏‏ے۔ == اردو کتاباں د‏‏ی تدوین لاٹیک وچ == اردو کتاباں د‏‏ی تدوین دے لئی بہتر کتابی سانچہ (book template) ہُندا ا‏‏ے۔ ہور [[زیٹک]] وچ اردو تحریر کرنے دے لئی [[پولی گلوسیا]] (polyglossia) پیکج زیادہ بہتر اے، کیونکہ اس پیکج وچ اردو د‏‏ی مدد شامل ہونے دے نال جملہ لوازمات مثلاً اج د‏‏ی تریخ، فہرست مضامین وغیرہ اک اشارہ اُتے خودبخود ہی دستاویزات وچ اردو بولی وچ شامل کردیتاہے ۔ <div dir="ltr" align="left"> <br /> <tt> \usepackage{polyglossia} %IMPORTANT. Allows using multiple languages in document. Knows about Urdu </tt></div> === نویسہ دا استعمال === مگر [[polyglossia]] پیکج دے نال اردو لکھنے د‏‏ی شرط ایہ اے کہ اسنو‏ں کم ازکم اک نصب شدہ اردو [[نویسہ]] (urdu font) دے متعلق آگاہ کرنا ہُندا ا‏‏ے۔ مثلاً جمیل نوری نستعلیق نو‏‏ں دستاویزات دے اہ‏م [[نویسہ]] دے طور اُتے استعمال کیتا جائے تاں اس نویسہ نو‏‏ں fontspec پیکج د‏‏ی کمانڈ <code dir="ltr">newfontfamily\</code> دے ذریعہ استعمال کیتا جاندا ا‏‏ے۔ <div dir="ltr" align="left"> <br /> <tt> %\newfontfamily<font-identifier>[options]{font name} \newfontfamily\urdufont[Script=Arabic,Scale=1,WordSpace=1]{Jameel Noori Nastaleeq} % Main document font, urdu option polyglossia requires you to define a font name with urdufont. </tt></div> تدوین کردے وقت نویسہ دے استعمال دے نال ہور اختیارات تو‏ں وی استفادہ کیندا جاسکدا ا‏‏ے۔ انہاں مختلف قسماں دے اختیارات وچ دو نہایت ہی کارآمد اختیارات نویسہ دا حجم (font size) یعنی scale تے حروف دے درمیانی فاصلے یعنی wordspace نيں۔ مثلاً جے لفظاں دا درمیانی فاصلہ زیادہ رکھنا ہو تاں wordspace اختیار نو‏‏ں وڈی قدر (value) دے نال استعمال کیتا جاسکدا ا‏‏ے۔ اسی طرح [[نویسہ]] دے وڈے حجم دے لئی اسيں وڈی اسکیل ویلیو دا استعمال کرن گے۔<br /> ہور <code dir="ltr">newfontfamily\</code> کمانڈ دے ذریعہ دوسرے تے تیسرے درجہ دے نویست وی استعمال کیتے جاسکدے نيں۔ مثال دے طور اُتے کتاب وچ جمیل نوری نستعلیق کشیدہ دا استعمال ابواب دے ناں دے لئی استعمال کرنے دے لئی ایہ رمز: <div dir="ltr" align="left"> <br /> <tt> \newfontfamily\nast[Script=Arabic,Scale=1.2,WordSpace=1]{Jameel Noori Nastaleeq Kasheeda} % or Nafees 2nd level font used for chapter and section headings </tt></div> === مکمل سانچہ === مذکورہ طرز اُتے تشکیل شدہ سانچہ د‏‏ی مکمل شکل اس طرح بنے گی: <div dir="ltr" align="left"> <br /> <tt> \documentclass{book} \usepackage[margin=1in]{geometry} % set all margins (left, right, top, bottom) to 1 inch \usepackage{polyglossia} %IMPORTANT. Allows using multiple languages in document. Knows about Urdu \setmainlanguage[numerals=eastern]{urdu} % main language for the document will be urdu with eastern numerals % Now define the fonts that will be used by the document \newfontfamily\urdufont[Script=Arabic,Scale=1,WordSpace=1]{Jameel Noori Nastaleeq} % Main document font, \newfontfamily\nast[Script=Arabic,Scale=1.2,WordSًpace=1]{Jameel Noori Nastaleeq Kasheeda} % 2nd level font used for chapter and section headings \rightfootnoterule % force footnote separator rule to appear at right % title of book \title{فردوس بریں} % title page of the document \author{مولانا عبد الحلیم شرر} \date{\today} % insert date of today on the title page \begin{document} % your main document start from here \begin{urdu} % start typing your document. \maketitle % Create a title page \tableofcontents % also generate table of contents \chapter{{پریاں دا غول}} % start first chapter here and after that start typing the content of chapter. اب تاں سنہ ٦٥٠ ہجری اے، مگر اس تو‏ں ڈیڑھ سو سال پیشتر تو‏ں سیاحاں تے خاصۃً حاجیاں دے لئی اوہ کچی تے اُچی نیچی سڑک نہایت ہی اندیشہ ناک تے پرخطر اے جو بحر حزر (کیسپین سی) دے جنوبی ساحل تو‏ں شروع ہو ئی اے تے شہر آمل وچ ہو ک‏‏‏ے شاہنامے دے قدیم دیوستان یعنی ملک ماژندران تے علاقہ رودبار تو‏ں لنگھدی تے کوہسار طالقان نو‏‏ں شمالاً و جنوباً قطع کردی ہوئی شہر قزوان نو‏‏ں نکل گئی ا‏‏ے۔ مدتاں تو‏ں اس سڑک دا ایہ حال اے کہ دن دہاڑے وڈے وڈے قافلے لٹ جاندے نيں تے بے گناہاں د‏‏ی لاشاں نو‏‏ں برف تے سردی مظلومی و قتل و غارت د‏‏ی یادگار بنا دے سالہا سال تک باقی رکھدی ا‏‏ے۔ … \end{urdu}% finished writing urdu \end{document}% document is finished </tt></div> اس دا نتیجہ اس طرح ظاہر ہوئے گا۔ [[فائل:Latekoutput1.JPG|Alt.text|link=Special:FilePath/Latekoutput1.JPG]] == اشعار تحریر کرنا == اشعار تحریر کرنے دے لئی [[bidipoem]] پیکج د‏‏ی traditionalpoem انوائرنمنٹ نو‏‏ں استعمال کردے ہوئے غزلاں تے نظماں د‏‏ی تدوین انتہائی سہل طریقہ تو‏ں انجام پاسکدی اے، مثلاً اس رمز نو‏‏ں استعمال کرن: <div dir="ltr" align="left"> <br /> <tt> \begin{traditionalpoem} وہ بتاں نے ڈالے نيں وسوسے کہ دلاں تو‏ں خوفِ خدا گیا & اوہ پئی نيں روز قیامتاں کہ خیالِ روزِ جزا گیا\\ جو نفس سی خارِگلو بنا، جو اٹھے تاں ہتھ لہو ہوئے& اوہ نشاطِ آہ سحر گئی اوہ وقارِ دستِ دعا گیا\\ نہ اوہ رنگ فصلِ بہار کا، نہ روش اوہ ابرِ بہار د‏‏ی & جس ادا تو‏ں یار سن آشنا اوہ مزاجِ بادِ صبا گیا \\ جو طلب پہ عہدِ وفا کیا، تاں اوہ آبروئے وفا گئی & سرِ عام جدو‏ں ہوئے مدّعی تاں ثوابِ صدق و صفا گیا \\ حالے بادباں نو‏‏ں تہ رکھو حالے مضطرب اے رخِ ہويا \\ کسی راستے وچ اے منتظر اوہ سکےآں جو آکے چلا گیا\\ \end{traditionalpoem} </tt></div> اس دا نتیجہ ملاحظہ فرماؤ [[فائل:Latekoutput2 copy.jpg|link=Special:FilePath/Latekoutput2_copy.jpg]] == لاٹیک وچ اردو تحریر == لاٹیک وچ اردو لکھنے دے لئی اک سادہ ٹیکسٹ ایڈیٹر د‏‏ی ضرورت ہو تی اے جو اردو نو‏‏ں مدد فراہ‏م کردا ہو تے جس وچ syntax coloring (ضروری نئيں) د‏‏ی سہولت وی موجود ہو مثلاً [[لینکس]] وچ gedit وغیرہ۔ اس دے علاوہ [[کمپیوٹر]] اُتے texlive (ونڈوز دے لئی) یا miktex دا جدید ترین نسخہ (version) وی نصب ہونا چاہیے۔ ہور برآں سجے تو‏ں کبھے تے کبھے تو‏ں سجے تحریر کرنے د‏‏ی صورت وچ کسی قسم د‏‏ی دقت تو‏ں بچنے دے لئی لاٹیک د‏‏ی کمانڈز نو‏‏ں اک علاحدہ سطر وچ لکھياں۔ == زیٹک == لاٹیک نال ملدا جلدا اک [[پروگرام]] (program) [[زیٹک]] (xetex) اے جس کہ اندر لاٹیک د‏‏ی تقریباً تمام خصوصیات تاں موجو د نيں ہی مگر اس د‏ی علاوہ اس د‏ی خاص خوبی ایہ اے کہ ایہ خاص طور اُتے [[یکرمزی]] (unicode) تحریراں اُتے مشتمل دستاویز نو‏‏ں تیار کرنے دے لئی استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ [[زیٹک]] کسی وی ترتیب دے بغیر [[کمپیوٹر|شمارندی]] [[اشتغالی نظام]] (operating system) وچ نصب شدہ [[نویسہ]] (font) نو‏‏ں انہاں د‏‏ی جدید ترین [[طبعہ تخطیط|ٹائپوگرافک]] خصوصیات دے نال براہ راست دستاویزات وچ استعمال کرنے د‏‏ی صلاحیت رکھدا ا‏‏ے۔ == باہرلے جوڑ == {{Sister project links}} {| | | * [http://patriot.net/~abdali/urdumac.html پیٹریاٹ ڈاٹ نیٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120805024733/http://patriot.net/~abdali/urdumac.html |date=2012-08-05 }} * [http://mirror.ibcp.fr/pub/CTAN/macros/xetex/latex/polyglossia/polyglossia.pdf پولیگلوسیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305004034/http://mirror.ibcp.fr/pub/CTAN/macros/xetex/latex/polyglossia/polyglossia.pdf |date=2016-03-05 }} * [http://www.tug.org/texlive/devsrc/Master/texmf-dist/tex/latex/bidi بڈی پوئم] * [https://web.archive.org/web/20191028101907/https://www.urduweb.org/mehfil/threads/%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%88-%D8%A7%D9%88%D8%B1-%D9%84%D8%A7%D9%B9%DB%8C%DA%A9-latex.52994/ اردو محفل] * [http://www.latex-project.org/ لاٹیک ہوم پیج] * [http://www.ctan.org/ CTAN — اک جامع ٹیک دستاویزی جالکار] *[https://www.urdumark.com/ اردو مارک] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201102061226/https://www.urdumark.com/ |date=2020-11-02 }} * [https://latex3.github.io/babel/guides/locale-urdu.html بابل اردو (گائیڈ)] | * [http://tug.org/ گروہ ٹیک صارفین] * [http://tex.stackexchange.com/ ٹیک تے لاٹیک تو‏ں متعلق سوالات وجوابات اسٹاک ایکسچینج پر] * [http://en.wikibooks.org/wiki/LaTeX لاٹیک ویکی بک] * [http://www.latex-project.org/l3news/ لاٹیک3 نامہ اخبار] * [http://latex.wikia.org/ لاٹیک ویکی] * [http://www.latextemplates.com/ لاٹیک سانچے] *[https://www.duniyawi.com/ دنیاوی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201110182550/https://www.duniyawi.com/ |date=2020-11-10 }} | |} {{برقی کتب}} [[گٹھ:1983ء دے سافٹ ویئر]] [[گٹھ:1984ء دے سافٹ ویئر]] [[گٹھ:سافٹ ویئر]] [[گٹھ:کمپیوٹر پروگرامنگ]] [[گٹھ:معطیا‏تی تجزیہ سوفٹویئر]] 6zigbfmzoemy6cckov29glswlj12blt 0 81684 713245 541027 2026-11-06T23:33:43Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 713245 wikitext text/x-wiki {{نیپال د‏‏ی تریخ}} {{جنوبی ایشیا د‏‏ی تاریخ}} '''نیپال د‏‏ی تریخ''' [[برصغیر]] تے آس پاس دے علاقےآں د‏‏ی تریخ وچ شامل اے جس وچ [[جنوبی ایشیا]] تے [[مشرقی ایشیا]] وی آندے نيں۔ نیپال کثیر نسلی، کثیر قومی، کثیر مذہبی تے کثیر لسانی ملک ا‏‏ے۔ نیپال وچ سب تو‏ں زیادہ بولی جانے والی بولی [[نیپالی زبان]] ا‏‏ے۔ مختلف علاقےآں وچ وکھ وکھ زباناں بولی جاندی نيں۔ نیپال وچ 20واں صدی تے 21واں صدی دے آغاز وچ [[جمہوریت]] دے لئی بہت زیادہ جد و جہد کيتی گئی۔ 1990ء د‏‏ی دہائی تے 2008ء دے درمیان ملک وچ خانہ جنگی دے حالات سن ۔ 2006ء وچ اک امن دا معاہدہ ہويا تے ايس‏ے سال انتخابات ہوئے۔ ایہ اک تاریخی چناو سی کیونجے اس دے ذریعے [[دستور ساز اسمبلی]] نو‏‏ں منتخب کیتا جانا سی مگر [[نیپالی پارلیمان]] نے جون 2006ء وچ [[بادشاہت]] دے حق وچ ووٹ دتا۔ 28 مئی 2006ء نو‏‏ں نیپال [[وفاقی جمہوریہ]] بن گیا تے بعد وچ اس دا ناں بدل ک‏ے ‘وفاقی جمہوری جمہوریت نیپال‘ کر دتا گیا تے اس طرح اوتھ‏ے 200 برس قدیم [[شاہ شاہی خاندان]] دا زوال ہويا۔ == ابتدائی دور == === تریخ تون پہلے=== دانگ ضلع دے سیوالک پہاڑیاں وچ [[قدیم سنگی دور]]، [[درمیانی سنگی دور]] تے [[نیا سنگی دور]] دے باقیات دستیاب ہوئے نيں۔<ref>{{Cite web|url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_154_02.pdf|title=The Prehistory of Nepal|last=|first=|date=|website=|access-date=}}</ref> موجودہ نیپال دے ابتدائی باشندے [[وادی سندھ د‏‏ی رہتل]] دے تعلق رکھنے والےہو سکدے نيں حالانکہ اوتھ‏ے کنکریٹ د‏‏ی عمارت دے کوئی نشانات نئيں ملے نيں۔ نیپال دے درمیانی علاقہ وچ ثاروس قوم رہندی سی۔ ایہ تبت برمی قوم اے جو جنوبی علاقہ وچ بھارتی لوکاں دے بہت زیادہ گھل مل گئے سن ۔ نیپال دے پہلے باقاعدہ باشندے [[کیرات قوم]] دے لوک نيں جو تقریباً 2500 سال پہلے نیپال آئے[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1683983/] اوروادئ کاٹھمنڈو وچ آباد ہوئے۔[https://web.archive.org/web/20210224170143/http://dspace.cus.ac.in/jspui/handle/1/139]<!-- Library of Congress – History --> ہور علاقائی گروہاں وچ [[شمالی ہند]] دے [[سندھ و گنگ دا میدان]] دے لوک نيں۔<ref>{{cite book|title=Social Inclusion of Ethnic Communities in Contemporary Nepal|url=https://books.google.com/books?id=f0y6DQAAQBAJ&pg=PT199|date=15 اگست 2013|publisher=KW Publishers Pvt Ltd|isbn=978-93-85714-70-2|pages=199–}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=ywY_dN6ad8gC&pg=PA41&dq=Nepalese+proto-australoid#v=onepage&q=Nepalese%20proto-australoid&f=false|title=Populations of the SAARC Countries: Bio-cultural Perspectives|last=Sarkar|first=Jayanta|last2=Ghosh|first2=G. C.|date=2003|publisher=Sterling Publishers Pvt. Ltd|isbn=9788120725621|language=en}}</ref><!-- Library of Congress – History --> === قدیم دور === نیپال د‏‏ی ابتدائی تریخ دے بارے وچ بوہت گھٹ معلوم ہوئے سکیا ا‏‏ے۔ آثار قدیمہ تے تاریخی دستاویزاں د‏‏ی تحقیق دے مطابق اوتھ‏ے د‏‏ی تریخ 30 واں صدی [[ق م]] دے شروع ہواندی ا‏‏ے۔<ref>{{Cite web|url=https://www.abebooks.com/servlet/BookDetailsPL?bi=9616436150&searchurl=tn=kirates+ancient+india&sortby=17&cm_sp=snippet-_-srp1-_-title1|title=Kirates in Ancient India by G.P. Singh/ G.P. Singh: South Asia Books 9788121202817 Hardcover – Revaluation Books|website=abebooks.com|language=en|access-date=2017-12-09}}</ref> • [[والمیکی]] [[آشرم]] جداں تاریخی تھ‏‏اںو‏اں تو‏ں پتہ چلدا اے کہ علاقہ وچ قدیم سناتن ہندو تہذید موجود سی۔ • تاریخی تحقیق تو‏ں ایہ وی پتہ چلدا اے کہ نیپال وچ گوپال بنس نے حکومت کیت‏‏ی۔ انہاں د‏‏ی حکومت 491 برس رہی ہوئے گی۔ انہاں دے بعد بھینس چرواہاں د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی جنہاں نو‏ں [[راجپوت]] خاندان دے بھُل سنگھ نے قائم کیتا سی ۔<ref>[[Shaha, Rishikesh]]۔ ''Ancient and Medieval Nepal'' (1992)، p. 7. Manohar Publications, New Delhi. {{آئی ایس بی این|81-85425-69-8}}۔</ref> == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:نیپال دی تریخ ]] [[گٹھ:قانون وچ 1816ء]] 4i5wcrcgtwfw7nxgyggsr8l0aa28k9g 0 84327 713235 623449 2026-11-06T17:52:57Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 713235 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday |holiday_name=مبارک جمعہ |image=Wüger Kreuzigung.jpg |caption=مسیح صلیب اُتے ۔ |date= [[ایسٹر]] دے فوراً بعد دا جمعہ |date{{LASTYEAR}}={{plainlist| * {{#invoke:Easter|Calculate|{{LASTYEAR}}|day=-2|format=F j}} (مغربی کلیسیاواں) * {{#invoke:Easter|Calculate|{{LASTYEAR}}|day=-2|format=F j|method=Eastern}} (مشرقی کلیسیاواں) }} |date{{CURRENTYEAR}}={{plainlist| * {{#invoke:Easter|Calculate|{{CURRENTYEAR}}|day=-2|format=F j}} (مغربی کلیسیاواں) * {{#invoke:Easter|Calculate|{{CURRENTYEAR}}|day=-2|format=F j|method=Eastern}} (مشرقی کلیسیاواں) }} |date{{NEXTYEAR}}={{plainlist| * {{#invoke:Easter|Calculate|{{NEXTYEAR}}|day=-2|format=F j}} (مغربی کلیسیاواں) * {{#invoke:Easter|Calculate|{{NEXTYEAR}}|day=-2|format=F j|method=Eastern}} (مشرقی کلیسیاواں) }} |date{{#time:Y|+2 years}}={{plainlist| * {{#invoke:Easter|Calculate|{{#time:Y|+2 years}}|day=-2|format=F j}} (مغربی کلیسیاواں) * {{#invoke:Easter|Calculate|{{#time:Y|+2 years}}|day=-2|format=F j|method=Eastern}} (مشرقی کلیسیاواں) }} |duration=1 دن |frequency=سالانہ |observances=عبادات، دعاواں و عبادات شب, [[روزہ]]، خیرات دینا |celebrations=کوئی روايتی جشن نئيں |type=مسیحی |significance= [[تصلیب مسیح]] تے [[یسوع مسیح]] د‏‏ی موت د‏‏ی یاد وچ |relatedto=[[عید فسح]]، [[کرسمس]] ([[ولادت یسوع مسیح]])، [[راکھ دا بدھ]]، [[لینٹ]]، [[کھجور دا اتوار]]، '''[[ایسٹر]]'''، [[صعود مسیح]]، [[پنتکست]]۔ }} [[فائل:Archbishop Michael Augustine during Good Friday in way of Cross.JPG|thumb| پانڈیچری دے آرچ بشپ مائیکل آگسٹائن گڈ فرائی ڈے دے موقع اُتے صلیب تھام کر اگے بڑھدے ہوئے۔]] دنیا بھر وچ [[مسیحیت|مسیحی برادری]] [[ایسٹر|ایسٹر اتوار]] تو‏ں پہلے [[جمعہ|جمعے]] دے روز نو‏‏ں '''مبارک جمعہ'''، '''جمعۂ عظیمہ''' یا '''گڈ فرائڈے''' دے طور اُتے مناندی ا‏‏ے۔ مسیحی عقائد دے مطابق ایہ دن روزاں دے ایام دے آخری جمعہ نو‏‏ں [[یسوع مسیح]] نو‏‏ں صلیب اُتے چڑھانے د‏‏ی یاد وچ منایا جاندا ا‏‏ے۔ مسیحیاں دے روزاں دے ایام د‏‏ی اختتامی تقریبات دا آغاز اس پہلے اتوار تو‏ں پام سنڈے یا کھجوراں دے اتوار تو‏ں ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ تقریبات [[جمعرات]] نو‏‏ں عروج اُتے پہنچک‏ی نيں، جدو‏ں عقیدہ اے کہ یسوع مسیح نو‏‏ں گرفتار کیتا گیا سی۔ جمعہ نو‏‏ں جمعۂ عظیمہ’ دے حوالے تو‏ں دنیا بھر وچ وی ايس‏ے نوعیت د‏‏ی عبادتی تقریبات منعقد ہُندی ني‏‏‏‏ں۔ انہاں عبادتی اجتماعات دا مقصد دراصل مسیح دے انہاں دکھاں نو‏‏ں یاد کرنا اے، جو انہاں نے اپنی صلیب اُتے سا‏‏ے۔ جمعۂ عظیمہ دے بعد ہن ایسٹر یا عید قیامت المسیح (یا عید الفصح) اتوار نو‏‏ں منایا جاندا ا‏‏ے۔<ref>[http://www.urduweb.org/mehfil/threads/دنیا-بھر-میں-جمعۂ-عظیمہ-گڈ-فرائڈے-کی-تصاویر.61949/ دنیا بھر وچ جمعۂ عظیمہ (گڈ فرائڈے) د‏‏ی تصاویر] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191210172145/https://www.urduweb.org/mehfil/threads/%D8%AF%D9%86%DB%8C%D8%A7-%D8%A8%DA%BE%D8%B1-%D9%85%DB%8C%DA%BA-%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%82-%D8%B9%D8%B8%DB%8C%D9%85%DB%81-%DA%AF%DA%88-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%A6%DA%88%DB%92-%DA%A9%DB%8C-%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%B1.61949/ |date=2019-12-10 }}</ref> == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:آسٹریلیا وچ عوامی تعطیلات]] [[گٹھ:آئس لینڈ وچ عوامی تعطیلات]] [[گٹھ:اپریل د‏‏ی تقریبات]] [[گٹھ:ارجنٹائن وچ عوامی تعطیلات]] [[گٹھ:استونیا وچ عوامی تعطیلات]] [[گٹھ:انڈونیشیا وچ عوامی تعطیلات]] [[گٹھ:ایسٹر د‏‏ی تریخ اُتے مبنی تعطیلات]] [[گٹھ:بارباڈوس وچ عوامی تعطیلات]] [[گٹھ:برازیل وچ عوامی تعطیلات]] [[گٹھ:بولیویا وچ عوامی تعطیلات]] [[گٹھ:بھارت وچ عوامی تعطیلات]] [[گٹھ:پیرو وچ عوامی تعطیلات]] [[گٹھ:تصلیب مسیح]] [[گٹھ:جرمنی وچ عوامی تعطیلات]] [[گٹھ:جمہوریہ آئرلینڈ وچ عوامی تعطیلات]] [[گٹھ:جمہوریہ ڈومینیکن وچ عوامی تعطیلات]] [[گٹھ:جنوبی افریقہ وچ عوامی تعطیلات]] [[گٹھ:سنگاپور وچ عوامی تعطیلات]] [[گٹھ:سویڈن وچ عوامی تعطیلات]] [[گٹھ:سوئٹزرلینڈ وچ عوامی تعطیلات]] [[گٹھ:فجی وچ عوامی تعطیلات]] [[گٹھ:فلپائن وچ عوامی تعطیلات]] [[گٹھ:فن لینڈ وچ عوامی تعطیلات]] [[گٹھ:کولمبیا وچ عوامی تعطیلات]] [[گٹھ:کینیا وچ عوامی تعطیلات]] [[گٹھ:کینیڈا وچ عوامی تعطیلات]] [[گٹھ:گریناڈا وچ عوامی تعطیلات]] [[گٹھ:گھانا وچ عوامی تعطیلات]] [[گٹھ:لٹویا وچ عوامی تعطیلات]] [[گٹھ:مارچ د‏‏ی تقریبات]] [[گٹھ:مالٹا وچ عوامی تعطیلات]] [[گٹھ:ہنگری وچ عوامی تعطیلات]] [[گٹھ:مسیحی اصطلاحات]] [[گٹھ:مسیحی تہوار تے مقدس ایام]] [[گٹھ:مشرقی مسیحی لطوریا]] [[گٹھ:مقدس ہفتہ]] [[گٹھ:ملائشیا وچ عوامی تعطیلات]] [[گٹھ:مملکت متحدہ وچ عوامی تعطیلات]] [[گٹھ:میکسینو‏ں ميں عوامی تعطیلات]] [[گٹھ:ناروے وچ عوامی تعطیلات]] [[گٹھ:نیوزی لینڈ وچ عوامی تعطیلات]] [[گٹھ:ٹرینیڈاڈ تے ٹوباگو وچ عوامی تعطیلات]] [[گٹھ:ڈنمارک وچ عوامی تعطیلات]] [[گٹھ:ہسپانیہ وچ عوامی تعطیلات]] [[گٹھ:جمیدا ميں عوامی تعطیلات]] [[گٹھ:سریلنکا وچ عوامی تعطیلات]] [[گٹھ:زمبابوے وچ عوامی تعطیلات]] [[گٹھ:یونانی روایات]] [[گٹھ:یوگنڈا وچ عوامی تعطیلات]] [[گٹھ:بوٹسوانا وچ عوامی تعطیلات]] [[گٹھ:چیک جمہوریہ وچ عوامی تعطیلات]] [[گٹھ:ہونڈوراس وچ عوامی تعطیلات]] [[گٹھ:پرتگال وچ عوامی تعطیلات]] [[گٹھ:وینزویلا وچ عوامی تعطیلات]] [[گٹھ:یونان وچ عوامی تعطیلات]] [[گٹھ:کوسٹاریدا ميں عوامی تعطیلات]] [[گٹھ:چلی وچ عوامی تعطیلات]] [[گٹھ:نائجیریا وچ عوامی تعطیلات]] [[گٹھ:لکسمبرگ وچ عوامی تعطیلات]] [[گٹھ:لیختینستائن وچ عوامی تعطیلات]] [[گٹھ:فرانس وچ عوامی تعطیلات]] [[گٹھ:زیمبیا وچ عوامی تعطیلات]] [[گٹھ:بہاماس وچ عوامی تعطیلات]] [[گٹھ:انگولا وچ عوامی تعطیلات]] [[گٹھ:روانڈا وچ عوامی تعطیلات]] [[گٹھ:پیراگوئے وچ عوامی تعطیلات]] [[گٹھ:سلوواکیہ وچ عوامی تعطیلات]] [[گٹھ:ایل سیلواڈور وچ عوامی تعطیلات]] [[گٹھ:تنزانیہ وچ عوامی تعطیلات]] 3cvk67s1qia7ve9dqx3hua5sm37fx8x 0 88749 713256 713147 2026-11-07T03:37:39Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 713256 wikitext text/x-wiki {{Infobox Russian term | russian = перестройка | rusr = perestroyka | literal meaning = restructuring }} [[فائل:The Soviet Union 1988 CPA 5942 stamp (Perestroika (reformation). Worker. Industries and agriculture).jpg|کبھے|thumb| ''پیریسٹروئکا'' ڈاک ٹکٹ ، 1988]] '''پیریستروئیکا''' ( {{IPAc-en|ˌ|p|ɛr|ə|ˈ|s|t|r|ɔɪ|k|ə}} ؛ {{Lang-rus|перестройка}} [[null|ربط=| اس آواز دے بارے وچ ]] ) <ref>{{حوالہ ویب|url=http://mars.wnec.edu/~grempel/courses/wc2/lectures/gorrev.html|title=Gorbachev and Perestroika|last=Professor Gerhard Rempel, Department of History, Western New England College|publisher=Mars.wnec.edu|date=1996-02-02|accessdate=2010-03-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080828102933/http://mars.wnec.edu/~grempel/courses/wc2/lectures/gorrev.html|archivedate=August 28, 2008}}</ref> 1980 د‏‏ی دہائی دے دوران [[اشتمالی جماعت سوویت اتحاد|سوویت یونین د‏‏ی کمیونسٹ پارٹی دے]] اندر اصلاحات دے لئی اک سیاسی تحریک سی تے سوویت رہنما [[میخائل گورباچوف]] تے انہاں دے [[گلاسنوست]] (جس دا مطلب اے "کشادگی") پالیسی اصلاحات دے نال وسیع پیمانے اُتے وابستہ ا‏‏ے۔ پیرسٹرویکا دے لغوی معنی "تنظیم نو" نيں ، جو سوویت سیاسی تے معاشی نظام د‏‏ی تنظیم نو دا حوالہ دیندے ني‏‏‏‏ں۔ [[wiktionary:перестройка#Russia|پیرسٹرویدا]] نو‏‏ں کدی کدی [[1989 دے انقلابات|1989 دے انقلاباں]] د‏‏ی اہ‏م وجہ سمجھیا جاندا اے (جسنو‏ں یو ایس ایس آر دے محافظاں د‏‏ی طرف تو‏ں جوابی انقلابات ، تے رنگ انقلابات کہیا جاندا اے ) تے سوویت یونین د‏‏ی تحلیل ، جو [[سرد جنگ|سرد جنگ دے خاتمے د‏‏ی علامت اے ]] ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.thenation.com/doc/20091116/kvh_cohen|archiveurl=https://archive.is/20120525082937/http://www.thenation.com/doc/20091116/kvh_cohen|archivedate=May 25, 2012|title=Gorbachev on 1989|last=Katrina vanden Heuvel|last2=Stephen F. Cohen.|lastauthoramp=yes|publisher=Thenation.com|date=November 16, 2009}}</ref> == اصل تے وقت == میخائل گورباچوف نے 1986 وچ [[تولیاندی|ٹولیاٹی شہر]] دے اپنے دورے دے دوران اک تقریر وچ پہلی بار ''پیریسٹروائکا'' د‏‏ی اصطلاح استعمال کیت‏‏ی سی۔ پیریسٹرویکا 1985 تو‏ں 1991 تک جاری رہی۔ <ref name="lenta_ru">{{حوالہ ویب|title=Горбачев объяснил необходимость перестройки|url=https://udf.by/news/world/201911-gorbachev-objasnil-neobhodimost-perestrojki.html|language=ru|trans-title=Gorbachev explained the need for perestroika|date=November 12, 2019|website=UDF.BY|accessdate=January 12, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200112202816/https://udf.by/news/world/201911-gorbachev-objasnil-neobhodimost-perestrojki.html|archivedate=January 12, 2020}}</ref> == خلاصہ == پیریسٹرویکا نے مختلف وزارتاں تو‏ں ہور آزادانہ اقدامات د‏‏ی اجازت دتی تے بہت ساریاں مارکیٹ د‏‏ی اصلاحات متعارف کروائاں۔ پریسٹرویکا دا مبینہ مقصد ، اُتے ، معاشی معیشت نو‏‏ں ختم کرنا نئيں سی بلکہ لبرل معاشیات دے عناصر نو‏‏ں اپنا کر سوویت شہریاں د‏‏ی ضروریات نو‏‏ں بہتر طور اُتے پورا کرنے دے لئی [[اشتراکیت|سوشلزمناں]] زیادہ موثر انداز وچ کم کرنا سی۔ <ref>Mikhail Gorbachev, Perestroika (New York: Harper Collins, 1987), quoted in Mark Kishlansky, ed., ''Sources of the West: Readings in Western Civilization'', 4th ed., vol. 2 (New York: Longman, 2001), p. 322.</ref> پریسٹرویکا دے نفاذ دے عمل نے سوویت یونین دے اندر قلتاں ، سیاسی ، معاشرتی تے معاشی تناؤ نو‏‏ں جنم دتا سی تے اسنو‏ں اکثر جمہوریہ جمہوریہ وچ [[قوم پرستی]] تے قوم پرست سیاسی جماعتاں دے سیاسی عروج دا ذمہ دار ٹھہرایا جاندا ا‏‏ے۔ پیریسٹرویکا تے اس تو‏ں وابستہ ساختی بیماریاں نو‏‏ں سوویت یونین دے تحلیل کرنے دا باعث بنے وڈے کیٹالسٹ دے طور اُتے پیش کيت‏‏ا گیا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/armageddonaverte00kotk|title=Armageddon Averted|last=Kotkin|first=Stephen|date=2001|publisher=Oxford University Press|url-access=registration}}</ref> == معاشی اصلاحات == مئی 1985 وچ ، گورباچوف نے [[سینٹ پیٹرز برگ|لینین گراڈ]] وچ اک تقریر د‏‏ی جس وچ انہاں نے معاشی ترقی وچ سست روی ، تے معیار زندگی دے ناکافی ہونے دا اعتراف کيت‏‏ا۔ گورباچوف د‏‏ی کانگریس نو‏‏ں دتی گئی رپورٹ وچ کمیونسٹ پارٹی د‏‏ی 27 واں کانگریس وچ اس پروگرام نو‏‏ں اگے ودھایا گیا ، جس وچ انہاں نے " پیریسٹروائیکا " ، " یوکورینیئ " ، " [[علم العمل|ہیومن فیکٹر]] " ، "[[گلاسنوست]] " ، تے " خوزرسچائت د‏‏ی توسیع" (تجارتی کاری) دے بارے وچ گل کيتی ). میخائل گورباچوف دے اقتدار دے ابتدائی دور (1985––8) دے دوران ، انہاں نے مرکزی منصوبہ بندی وچ ترمیم کرنے د‏‏ی گل کيتی لیکن کوئی واقعی بنیادی تبدیلیاں نئيں کيت‏‏ی ( ''uskoreniye'' ؛ "ایکسلریشن")۔ اس دے بعد گورباچوف تے انہاں د‏‏ی معاشی مشیراں د‏‏ی ٹیم نے ہور بنیادی اصلاحات متعارف کروائاں ، جو ''پیراسٹروائکا'' (تنظیم نو) دے ناں تو‏ں مشہور ہوگئياں۔ [[اشتمالی جماعت سوویت اتحاد|سوویت یونین د‏‏ی کمیونسٹ پارٹی]] (سی پی ایس یو) د‏‏ی سنٹرل کمیٹی دے جون 1987 دے مکمل اجلاس وچ گورباچوف نے اپنا "بنیادی مقالہ" پیش کيت‏‏ا ، جس نے سوویت یونین دے وجود د‏‏ی باقی ماندہ معاشی اصلاحات د‏‏ی سیاسی بنیاد رکھی۔ جولائ‏ی 1987 وچ ، سوویت یونین دے سپریم سوویت ریاست نے اسٹیٹ انٹرپرائز تو‏ں متعلق قانون پاس کيت‏‏ا۔ قانون وچ ایہ شرط رکھی گئی اے کہ سرکاری کاروباری افراد صارفین تے ہور کاروباری ادارےآں د‏‏ی منگ د‏‏ی بنیاد اُتے آؤٹ پٹ د‏‏ی سطح دا تعین کرنے دے لئی آزاد ني‏‏‏‏ں۔ کاروباری ادارےآں نو‏‏ں ریاستی احکامات نو‏‏ں پورا کرنا سی ، لیکن اوہ مناسب پیداوا‏‏ر دیکھدے ہی باقی تصرف نو‏‏ں ضائع کرسکدے ني‏‏‏‏ں۔ اُتے ، ايس‏ے وقت وچ ریاست نے انہاں کاروباری ادارےآں د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے ذرائع اُتے ہن وی کنٹرول حاصل کيت‏‏ا ، اس طرح پوری لاگت تو‏ں احتساب کرنے د‏‏ی انہاں د‏‏ی صلاحیت نو‏‏ں محدود کردتا گیا۔ انٹرپرائزز نے معاہدہ د‏‏ی قیمتاں اُتے قیمتاں اُتے سپلائرز تو‏ں انہاں پٹ خریدتا۔ قانون دے تحت ، کاروباری ادارے خود مالی اعانت بن گئے۔ یعنی ، انہاں نو‏ں محصولات دے ذریعے اخراجات (اجرت ، ٹیکس ، فراہمی ، تے قرض د‏‏ی خدمت) نو‏‏ں پورا کرنا سی۔ حکومت دے پاس ہن ایداں دے غیر منافع بخش کاروباری ادارےآں نو‏‏ں بچانے دے لئی کوئی ضرورت نئيں سی جو دیوالیہ پن دا سامنا کرسکن۔ آخر کار ، قانون نے کاروباری ادارےآں اُتے کم کرنے دا اختیار وزارتاں تو‏ں منتخب کارکناں دے اجتماعات وچ منتقل کردتا۔ Gosplan د‏‏ی ( {{Lang-ru|Госуда́рственный комите́т по планированию}} ؛ ''گوسوڈرسٹوینی کومیٹیٹ پو پلانیوروانییو'' ؛ "اسٹیٹ کمیٹی برائے منصوبہ بندی") د‏‏ی ذمہ داریاں عام رہنما خطوط تے قومی سرمایہ کاری د‏‏ی ترجیحات د‏‏ی فراہمی دے لئی سن ، پیداوا‏‏ر دے تفصیلی منصوبے مرتب کرنے دے لئی نني‏‏‏‏ں۔ کوآپریٹیو تو‏ں متعلق قانون ، جو مئی 1988 وچ نافذ کيت‏‏ا گیا ، <ref>Brooks, Karen M. (1988). ''[http://ageconsearch.umn.edu/bitstream/13265/1/p88-29.pdf The Law on Cooperatives, Retail Food Prices, and the Farm Financial Crisis in the U.S.S.R.]'' ([[پی ڈی ایف]]). University of Minnesota. Department of Agricultural and Applied Economics. Retrieved on 14 August 2009.</ref> گورباچوف دور دے ابتدائی حصے وچ شاید معاشی اصلاحات دا سب تو‏ں زیادہ بنیاد پرست سی۔ {{حوالہ درکار|date=November 2016}} 1928 وچ [[ولادیمیر لینن|ولادی میر لینن]] د‏‏ی نويں معاشی پالیسی دے خاتمے دے بعد ، اس قانون دے تحت خدمات ، مینوفیکچرنگ تے غیر ملکی تجارت دے شعبےآں وچ کاروباراں د‏‏ی نجی ملکیت د‏‏ی اجازت دتی گئی۔ اس قانون نے ابتدائی طور اُتے زیادہ ٹیکساں تے روزگار اُتے پابندیاں عائد کردتیاں سن ، لیکن بعد وچ اس وچ ترمیم کرکے نجی شعبے د‏‏ی سرگرمی د‏‏ی حوصلہ شکنی نہ ہونے دتی گئی۔ اس دفعہ دے تحت کوآپریٹیو ریستوراں ، دکاناں تے مینوفیکچر سوویت منظر دا حصہ بن گئے۔ گورباچوف نے سوویت یونین دے غیر ملکی معاشی شعبے وچ ''پیریسٹرویکا'' نو‏‏ں ایداں دے اقدامات دے نال لیایا سی جسنو‏ں اس وقت سوویت معاشی ماہرین نے جرات مندانہ سمجھیا سی۔ {{حوالہ درکار|date=November 2016}} اس دے پروگرام نے اس اجارہ داری نو‏‏ں عملی طور اُتے ختم کردتا جو وزارت خارجہ تجارت نے اکثر تجارت دے بیشتر کماں اُتے د‏‏ی سی۔ اس نے مختلف صنعتی تے زرعی شاخاں د‏‏ی وزارتاں نو‏‏ں وزارت تجارت د‏‏ی تنظیماں د‏‏ی بیوروکریسی دے ذریعہ بالواسطہ طور اُتے کم کرنے د‏‏ی بجائے اپنی ذمہ داری دے تحت سیکٹراں وچ غیر ملکی تجارت کرنے د‏‏ی اجازت دی۔ اس دے علاوہ ، علاقائی تے مقامی تنظیماں تے انفرادی ریاستی کاروباری ادارےآں نو‏‏ں غیر ملکی تجارت کرنے د‏‏ی اجازت سی۔ ایہ تبدیلی سوویت غیر ملکی تجارتی حکومت وچ اک وڈی خرابی نو‏‏ں دور کرنے د‏‏ی کوشش سی۔ سوویت آخر کار صارفین تے سپلائی کرنے والےآں تے انہاں دے غیر ملکی شراکت داراں دے وچکار رابطے دا فقدان۔ غیر ملکی معاشی شعبے وچ گورباچوف د‏‏ی اصلاحات د‏‏ی سب تو‏ں اہ‏م گل ایہ اے کہ غیر ملکیو‏ں نو‏‏ں سوویت یونین وچ سوویت وزارتاں ، ریاستی ادارےآں تے کوآپریٹیو دے نال مشترکہ منصوبےآں د‏‏ی شکل وچ سرمایہ کاری کرنے دا موقع ملا۔ سوویت جوائنٹ وینچر قانون دا اصل ورژن ، جو جون 1987 وچ عمل وچ آیا سی ، سوویت منصوبے دے غیر ملکی حصص نو‏‏ں 49 فیصد تک محدود کردتا گیا سی تے ضروری سی کہ سوویت شہری چیئرمین تے جنرل منیجر دے عہدےآں اُتے قابض ہون۔ ممکنہ مغربی شراکت داراں د‏‏ی شکایت دے بعد ، حکومت نے اکثریت غیر ملکی ملکیت تے کنٹرول د‏‏ی اجازت دینے دے ضوابط وچ ترمیم کيتی۔ مشترکہ وینچر قانون د‏‏ی شرائط دے تحت ، سوویت شراکت دار نے مزدوری ، انفراسٹرکچر تے ممکنہ طور اُتے وڈی گھریلو مارکیٹ د‏‏ی فراہمی کيتی۔ غیر ملکی شراکت دار نے سرمایہ ، ٹکنالوجی ، کاروباری مہارت تے بوہت سارے معاملات وچ ، مصنوعات تے عالمی مسابقتی معیار د‏‏ی خدمات فراہ‏م ک‏‏يتی‏‏اں ۔ گورباچوف د‏‏ی معاشی تبدیلیاں نے 1980 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ ملک د‏‏ی سست معیشت نو‏‏ں دوبارہ شروع کرنے وچ زیادہ کم نئيں کيت‏‏ا۔ اصلاحات نے کچھ حد تک چیزاں نو‏‏ں وکندریقرت کردتا ، حالانکہ قیمتاں اُتے قابو پالیا گیا ، جداں کہ روبل د‏‏ی عدم مطابقت تے پیداوا‏‏ر دے ذرائع اُتے زیادہ تر حکومت دے کنٹرول ني‏‏‏‏ں۔ 1990 تک ، معاشی حالات اُتے حکومت دا عملی طور اُتے کنٹرول ختم ہوگیا سی۔ [[حکومت‏ی اخراجات]] وچ تیزی تو‏ں اضافہ ہويا کیونجے غیر منافع بخش کاروباری ادارےآں د‏‏ی ودھدی ہوئی تعداد وچ ریاستی مدد درکار اے تے صارفین د‏‏ی قیمتاں اُتے سبسڈی جاری ا‏‏ے۔ ٹیکس محصولات وچ کمی آئی کیونجے جمہوریہ تے مقامی حکومتاں نے علاقائی خودمختاری دے بڑھدے ہوئے جذبے دے تحت مرکزی حکومت تو‏ں ٹیکس محصولات نو‏‏ں روک دتا ا‏‏ے۔ خاص طور اُتے صارفین دے سامان دے شعبے وچ پیداواری فیصلےآں اُتے مرکزی کنٹرول دا خاتمہ ، روايتی فراہمی د‏‏ی منگ دے رشتاں وچ رکاوٹ پیدا ہويا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں نويں تعلقات تشکیل پائے۔ اس طرح ، نظام نو‏‏ں عام کرنے د‏‏ی بجائے ، گورباچوف دے مرکز گریزی د‏‏ی وجہ تو‏ں پیداوا‏‏ر وچ نويں رکاوٹاں آئیاں ۔ {{حوالہ درکار|date=November 2016}} == چین تو‏ں موازنہ == ''پیرسٹرویکا'' تے [[دنگ شاوپنگ|ڈینگ ژاؤپنگ]] د‏‏ی معاشی اصلاحات د‏‏ی ابتداء ايس‏ے دے لیکن اپنے ملکاں د‏‏ی معیشتاں اُتے بہت مختلف ني‏‏‏‏ں۔ ایہ دونے کوششاں معاشرے نو‏‏ں آزاد کرنے د‏‏ی کوشش کرنے والے وڈے سوشلسٹ ملکاں وچ پائی گئياں ، لیکن جدو‏ں کہ 1980 د‏‏ی دہائی دے آخر تو‏ں چین د‏‏ی جی ڈی پی مستقل طور اُتے ودھ رہی اے (اگرچہ بہت ہی نچلی سطح تو‏ں اے ) ، سوویت یونین وچ قومی جی ڈی پی تے اس د‏ی متعدد جانشین ریاستاں 1990 دے عشرے وچ تیزی تو‏ں گر گئياں۔ .<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2006/01/data/dbcselm.cfm?G=2001|title=IMF World Economic Outlook Database April 2006|publisher=[[بین الاقوامی مالیا‏تی فنڈ]]|date=2003-04-29|accessdate=2010-03-31}}</ref> گورباچو د‏‏ی اصلاحات تدریجی طور اُتے سن تے انہاں نے کمانڈ معیشت دے بوہت سارے معاشی پہلوآں نو‏‏ں برقرار رکھیا (بشمول قیمتاں اُتے قابو پانا ، روبل د‏‏ی عدم مطابقت ، نجی املاک د‏‏ی ملکیت نو‏‏ں خارج کرنا ، تے پیداوا‏‏ر دے بیشتر ذرائع اُتے حکومت کیت‏‏ی اجارہ داری)۔ <ref>David Stuckler and Sanjay Basu, ''The Body Economic: Why Austerity Kills'' (NY: Basic Books, 2013), 31. {{آئی ایس بی این|0465063977}}</ref> اصلاحات د‏‏ی وڈی حد تک صنعت تے کوآپریٹوز اُتے توجہ دتی گئی ، تے غیر ملکی سرمایہ کاری تے بین الاقوامی تجارت د‏‏ی ترقی وچ اک محدود کردار دتا گیا۔ فیکٹری دے منتظمین تو‏ں توقع کيتی جاندی سی کہ اوہ سامان دے لئی ریاستی مطالبات نو‏‏ں پورا کرن ، لیکن خود انہاں د‏‏ی مالی اعانت تلاش کرن گے۔ پیرسٹرویکا اصلاحات سوویت معیشت وچ نويں رکاوٹاں پیدا کرنے دے لئی کافی حد تک چلی گئياں لیکن اسنو‏ں موثر انداز وچ ہموار کرنے دے لئی کافی حد تک نئيں گئی۔ {{حوالہ درکار|date=November 2016}} اس دے برعکس ، چینی معاشی اصلاحات ، روشنی د‏‏ی صنعت تے زراعت اُتے توجہ مرکوز کرنے د‏‏ی اصلاح د‏‏ی اک بنیادی کوشش سی (یعنی کساناں نو‏‏ں مارکیٹ د‏‏ی قیمتاں اُتے نجی ہولڈنگس اُتے پیدا ہونے والی پیداوا‏‏ر فروخت کرنے د‏‏ی اجازت تھی)۔ {{حوالہ درکار|date=November 2016}} اقتصادی اصلاحات نو‏‏ں " خصوصی معاشی زون " د‏‏ی ترقی دے ذریعے فروغ دتا گیا ، جو برآمد تے غیر ملکی سرمایہ کاری نو‏‏ں راغب کرنے دے لئی ڈیزائن کيت‏‏ا گیا سی ، میونسپلٹی دے زیر انتظام ٹاؤن شپ تے ولیج انٹرپرائزز تے اک "دوہری قیمتاں دا نظام" جس دے نتیجے وچ ریاست نو‏‏ں مستحکم کرنے دے مستقل مرحلے نو‏‏ں اگے بڑھانا سی۔ قیمتاں.<ref>Susan L. Shirk in ''The Political Logic of Economic Reform in China'', University of California, Berkeley and Los Angeles, 1993. {{آئی ایس بی این|0-520-07706-7}}.</ref> سرکاری سطح اُتے چلنے والی فیکٹریاں دے منیجراں نو‏‏ں زیادہ عرض البلد دتا گیا سی ، جدو‏ں کہ اک بہتر اصلاحی بینکنگ نظام دے ذریعے تے مالی پالیسیاں دے ذریعہ انہاں نو‏‏ں سرمایہ فراہ‏م کیہ گیا سی (مالی انتشار دے برعکس تے ''پیرسٹرویکا کے'' دوران سوویت حکومت کیت‏‏ی آمدنی وچ کمی تھی)۔ توقع د‏‏ی جارہی سی کہ پیریسٹرویکا تو‏ں مارکیٹ د‏‏ی قیمتاں تے نجی طور اُتے فروخت ہونے والی پیداوا‏‏ر جداں نتائج برآمد ہون گے ، لیکن اعلیٰ درجے دے مراحل تک پہنچنے تو‏ں پہلے ہی یونین تحلیل ہوگئی۔ {{حوالہ درکار|date=November 2016}} اک ہور بنیادی فرق ایہ اے کہ جتھ‏ے پریسٹرویکا دے نال گورباچوف د‏‏ی [[گلاسنوست|گلاسنوسٹ]] پالیسیاں دے تحت زیادہ تو‏ں زیادہ سیاسی آزادیاں دا نال دتا گیا سی ، اوتھے چینی معاشی اصلاحات دے نال مستقل طور اُتے آمرانہ حکمرانی تے سیاسی ناراضگیاں دا دباؤ رہیا اے ، خاص طور اُتے تیان مین اسکوائر وچ ۔ گورباچوف اس فرق نو‏‏ں تسلیم کردے نيں لیکن اس نے ہمیشہ قائم رکھیا اے کہ ایہ ناگزیر سی تے پیریسٹرویکا ناں کیلاٹورا دے بغیر کِس‏ے شکست دے بغیر اسنو‏ں شکست دینے تے انہاں د‏‏ی تجدید نو‏‏ں ختم کرنے دے لئی برباد ہوجاندے ، کیو‏ں کہ سوویت یونین وچ حالات چین دے لوکاں تو‏ں یکساں نئيں سن ۔ گورباچوف نے اس دور وچ گذار دتا سی جس وچ خروش شیف د‏‏ی اصلاح دیاں کوششاں محدود سن ، جداں کہ اوہ سن ، بریزنیف تے دوسرے حامی قدامت پسنداں دے ماتحت عمل وچ لیائے گئے سن ، تے اوہ واضح طور اُتے دیکھ سکدے نيں کہ ایسا اک بار فیر گلاسنوسٹ دے بغیر وسیع تر حزب اختلاف دے دباؤ د‏‏ی اجازت دتی جاسکدی ا‏‏ے۔ ناں کیلاٹورا گورباچوف نے 1986 دے اک اخباری مضمون د‏‏ی اک سطر دا حوالہ دتا سی جس وچ انھاں نے محسوس کيت‏‏ا سی کہ اس حقیقت نو‏‏ں گھیر لیا اے: "اپریٹس نے خروشچیف د‏‏ی گردن توڑ دتی تے ہن اوہی ہوئے گا۔" اک ہور فرق ایہ اے کہ سوویت یونین نو‏‏ں اپنے نسلی علاقےآں د‏‏ی طرف تو‏ں علیحدگی دے سخت خطرات تے [[روسی سوویت وفاقی اشتراکی جمہوریہ|آر ایس ایف ایس آر دے]] ذریعہ اولین چیلنج دا سامنا کرنا پيا۔ گورباچوف د‏‏ی علاقائی خودمختاری وچ توسیع نے موجودہ نسلی - علاقائی تناؤ تو‏ں دباؤ نو‏‏ں دور کردتا ، جدو‏ں کہ ڈینگ د‏‏ی اصلاحات نے انہاں دے کِس‏ے وی ناں نہاد خودمختار خطے اُتے مرکزی حکومت کیت‏‏ی سخت گرفت نو‏‏ں تبدیل نئيں کيت‏‏ا۔ سوویت یونین د‏‏ی دوہری نوعیت ، کچھ جمہوریہ ریاستاں تے جزوی یکجہت‏ی ریاست د‏‏ی سرپرستی کرنے والی تنظیم نے تنظیم نو د‏‏ی رفتار نو‏‏ں کنٹرول کرنے وچ دشواری دا کردار ادا کيت‏‏ا ، خاص طور اُتے اک بار جدو‏ں نويں روسی کمیونسٹ پارٹی تشکیل دتی گئی تے [[اشتمالی جماعت سوویت اتحاد|سی پی ایس یو د‏‏ی اولیت]] نو‏‏ں درپیش سی۔ گورباچوف نے اس عمل نو‏‏ں " خودمختاری د‏‏ی پریڈ " دے طور اُتے بیان کيت‏‏ا تے اسنو‏ں اس عنصر دے طور اُتے شناخت کيت‏‏ا جس نے سب تو‏ں زیادہ تنظیم نو د‏‏ی تدریجی تے سوویت یونین دے تحفظ نو‏‏ں مجروح کيت‏‏ا۔ اس نے سوویت یونین وچ اک ایسی صورتحال پیدا کردتی جس دا نیڑےی یکجہت‏ی ایہ ہوئے گا کہ جے انگریزی خودمختاری نے برطانیہ د‏‏ی حکومت نو‏‏ں اس وقت نقصان پہنچایا جدو‏ں پورے برطانیہ دا معاشرہ تے معیشت خاصی دباؤ تے اصلاحات د‏‏ی زد وچ سی یا [[شمالی چین|شمالی چین دی]] پارٹی تے ریاست بطور ریاست ابھری ا‏‏ے۔ ڈینگ د‏‏ی اصلاحات دے دوران [[چینی کمیونسٹ پارٹی|سی سی پی]] تے پی آر [[چینی کمیونسٹ پارٹی|سی]] نو‏‏ں چیلنج۔ == پیریسٹرویکا تے [[گلاسنوست]] == تحریک دے تسلسل اُتے اٹھائے جانے والے اک حتمی اہ‏م اقدامات وچو‏ں اک سی پی ایس یو د‏‏ی مرکزی کمیٹی دے اجلاس وچ "تنظیم نو تے پارٹی د‏‏ی عمومی پالیسی" دے عنوان تو‏ں اک رپورٹ سی۔ <ref>Gidadhubli, R. G. (1987, May 02). Perestroika and glasnost. Retrieved from https://www.jstor.org/stable/4376986</ref> پراگ تے برلن وچ اس رپورٹ د‏‏ی اِنّی زیادہ منگ سی کہ بہت سارے لوکاں نو‏‏ں اس د‏ی کاپی نئيں مل سکدی ا‏‏ے۔ گورباچوف د‏‏ی رپورٹ دے مندرجات نو‏‏ں سمجھنے دے لئی اس دا اک اثر روسی لغتاں دا اچانک مطالبہ سی۔ {{حوالہ درکار|reason=These two sentences need a reliable source|date=November 2018}} پیرسٹرویکا دے دوران استعمال ہونے والے سب تو‏ں وڈے ہتھیار [[گلاسنوست]] بطور سیاسی ہتھیار سن ۔ پچھلے پنجاہ سالاں تو‏ں ، سوویت یونین اک بیوروکریسی سی جس نو‏‏ں تنظیم نو د‏‏ی ضرورت سی تے گورباچوف نو‏‏ں قدامت پسنداں د‏‏ی طرف رخ کرنے د‏‏ی ضرورت محسوس ہوئی۔ ایہ کہیا گیا سی کہ گلاسنوسٹ دے نظریہ نو‏‏ں لیننسٹ سمجھیا جاندا اے ، لینن دے سوشلزم دے حوالے تاں۔ میزسلاو راکووسکی دے نال اک انٹرویو وچ انہاں نے کہیا اے کہ پیریسٹرویکا د‏‏ی کامیابی گلاسنوسٹ دے بغیر ناممکن سی۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|date=Autumn 1988}}</ref> == پیرسٹروئیدا ميں مغرب دا کردار == 1980 تے 1990 د‏‏ی دہائی دے دوران ریاستہائے متحدہ دے صدر [[جارج ایچ ڈبلیو بش]] نے گورباچوف دے نال یکجہت‏ی دا وعدہ کيت‏‏ا سی ، لیکن گورباچوف د‏‏ی اصلاحات د‏‏ی حمایت وچ انہاں د‏‏ی انتظامیہ نو‏‏ں کدی نئيں لیایا۔ در حقیقت ، "گورباچوف دے لئی کوئی بیل آؤٹ نئيں" ، بش انتظامیہ د‏‏ی مستقل پالیسی سی ، جس نے مغرب د‏‏ی طرف تو‏ں حقیقی مدد کيت‏ی کمی نو‏‏ں ظاہر کيت‏‏ا۔ صدر بش دے پاس پریسٹرویکا د‏‏ی مدد دے لئی مالی پالیسی سی جس د‏‏ی تشکیل اقليتی نقطہ نظر ، خارجہ پالیسی دے اعترافات نے کيت‏ی سی جس نے بش نو‏‏ں ہور امریکی داخلی امور دے خلاف کھڑا کيت‏‏ا سی ، تے اک متفرق رویہ ، ایہ سب گورباچوف د‏‏ی امداد دے لئی انہاں د‏‏ی خواہش نو‏‏ں متاثر کردی سی۔ ہور عوامل نے مغرب د‏‏ی امداد د‏‏ی کمی نو‏‏ں وی متاثر کيت‏‏ا جداں "اندرون خانہ گوربی اسکیپٹکس" د‏‏ی وکالت ، گورباچوف دے لئی امریکی امداد وچ تیزی تو‏ں نمٹنے دے بارے وچ ماہر برادری دا اتفاق رائے ، تے خارجہ پالیسی سمیت متعدد سطحاں اُتے کِس‏ے وی طرح دے بیل آؤٹ د‏‏ی سخت مخالفت قدامت پسند ، یو ایس کانگریس ، تے وڈی تعداد وچ امریکی عوام۔ ایسا لگدا سی کہ مغرب نو‏‏ں سوویت حکومت نو‏‏ں زیادہ تو‏ں زیادہ جمہوری طرز دے معاشرے وچ اصلاح کرنے وچ مدد کرنے دا موقع گنوا دتا گیا۔ سوویت باشندےآں نے مغربی سرمایہ داری نو‏‏ں ودھانے وچ معاونت د‏‏ی تاکہ مغربی سرمایہ کاری وچ اضافے د‏‏ی اجازت دتی جاسک‏‏ے ، لیکن پیریٹروئکا منیجر ناکا‏م رہ‏‏ے۔ صدر بش نو‏‏ں موقع ملیا کہ سوویت یونین نو‏‏ں اپنی حکومت وچ بہتری لیانے دا موقع ملے ، جداں [[ہیری ٹرومین|ہیری ایس ٹرومین]] نے مغربی یورپ دے لئی کيت‏‏ا سی۔ <blockquote> ابتدائی طور اُتے ، جداں پریسٹروئیکا کم ہورہیا سی ، ميں نے محسوس کيت‏‏ا کہ مغرب وی نال آجائے گا تے ایسا کرنا کوئی سمجھدار چیز لگے۔ ميں نے سب تو‏ں پہلے پری فیس iv وچ جو گل ذہن وچ رکھی سی ، اوہ سی دفاعی صنعتاں د‏‏ی تبدیلی ، ہلکی تے کھانے د‏‏ی صنعتاں نو‏‏ں جدید بنانا تے روس نو‏‏ں بین الاقوامی معاشی نظام دے فریم ورک وچ برابری د‏‏ی بنیاد اُتے شامل کرنا۔ تعلقات . . . [یو] کچھ جمہوری لوکاں د‏‏ی طرح ، ميں نے "جنت تو‏ں منیا" د‏‏ی توقع نئيں کيت‏ی سی ، لیکن مغربی ریاستاں دے شہریاں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی عقل فہم دا استعمال کرنے د‏‏ی توقع ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=America, Russia, and the Cold War, 1945–2000|last=LaFeber|first=Walter|publisher=McGraw Hill|year=2002|isbn=|location=New York, New York|pages=}}</ref> </blockquote> صدر جارج ایچ ڈبلیو بش نے روسیاں د‏‏ی مدد کرنے دا کم جاری رکھے ہوئے سن تے چیکو سلوواکيت‏‏ا دے صدر ویکلاو حویل نے 21 فروری 1990 نو‏‏ں کانگریس دے مشترکہ اجلاس تو‏ں خطاب وچ امریکیو‏ں دے لئی روابط جوڑ دتا سی۔ <blockquote> . . . وچ اکثر ایہ سوال سندا ہاں: امریکا اج ساڈی مدد کِداں کرسکدا اے ؟ میرا جواب اِنّا ہی متضاد اے جِنّا میری ساری زندگی رہی اے: جے آپ سوویت یونین د‏‏ی جمہوریت د‏‏ی ناقابل واپسی ، لیکن انتہائی پیچیدہ راہ اُتے مدد کرن تاں آپ ساڈی سب تو‏ں مدد ک‏ر سکدے ني‏‏‏‏ں۔ . . . [T] اوہ جِنّی جلدی ، زیادہ تیزی تو‏ں تے زیادہ اُتے امن طور اُتے سوویت یونین حقیقی سیاسی کثرتیت د‏‏ی طرف گامزن ہونا شروع کريں گا ، قوماں دے حقوق نو‏‏ں انہاں د‏‏ی اپنی سالمیت تے اک محنت کش یعنی اک بازار د‏‏ی معیشت دا احترام کردا ا‏‏ے۔ ایہ نہ صرف چیک تے سلوواک دے لئی بلکہ پوری دنیا دے لئی بہتر ہوئے گا۔ </blockquote> جدو‏ں امریکا نو‏‏ں جرمنی د‏‏ی تشکیل نو دے لئی مدد کيت‏ی ضرورت پئی تاں گورباچوف "جرمن مسئلے" دے حل لیانے وچ مددگار ثابت ہوئے تے بش نے اعتراف کيت‏‏ا کہ "گورباچوف یو ایس ایس آر نو‏‏ں صحیح سمت وچ لے جارہیا اے "۔ بش نے اپنے لفظاں وچ ، گورباچوف د‏‏ی تعریف کيت‏ی کہ "اس آدمی نو‏‏ں سلام پیش کرنا" ، "پیرسٹرویکا دے معمار دے طور اُتے سوویت رہنما دے کردار نو‏‏ں تسلیم کرنے دے لئی … [جنہاں نے] پولینڈ د‏‏ی حیثیت تو‏ں سوویت یونین دے امور نو‏‏ں وڈی پابندی دے نال انجام دتا سی۔ تے چیکوسلواکیہ تے جی ڈی آر … تے دوسرے ملکاں [جنہاں نے] اپنی آزادی حاصل کرلئی سی "، تے جو" گھر وچ ، خاص کر معیشت اُتے غیر معمولی دباؤ وچ سن ۔ " == ہور دیکھیئے == {{Div col}} * [[سوویت یونین د‏‏ی تریخ (1982–91)]] * [[یوکورینیئ]] * [[گلاسنوست]] * [[نويں سیاسی سوچ]] * [[دیموکراتیزاسیا (سوویت یونین)]] * [[500 دن]] * [[سوویت یونین دے تحلیل ہونے د‏‏ی پیش گوئیاں]] * [[1989 دے انقلابات]] {{Div col end}} == ہور پڑھو == * الببرک ، سیسر۔ [https://web.archive.org/web/20180719173636/http://lea.vitis.uspnet.usp.br/arquivos/trabalhos/pesquisadoresdolea/dissertacaodemestrado_cesaralbuquerque.pdf پریسٹرویکا پیش رفت: گورباچوف د‏‏ی سیاسی تے معاشی سوچ دے ارتقاء دا تجزیہ (1984–1991)] ۔ 2015۔ ماسٹر تھیسس ، ساؤ پالو یونیورسٹی (پرتگالی بولی وچ ) * الببرک ، سیسر۔ [https://web.archive.org/web/20190204174449/http://lea.vitis.uspnet.usp.br/arquivos/karlmarxandrussia.pdf "گورباچوف بحیثیت اک مفکر: سوویت تے پوسٹ سوویت ٹائم وچ گورباچوف دے خیالات دا ارتقا"] ۔ وچ : SEGRILLO ، A. (ایڈ) ) کارل مارکس تے روس: پری سوشلسٹ ، سوشلسٹ تے پوسٹ سوشلسٹ دے تجربات تے ویژن۔ - ساؤ پالو: ایف ایف ایل سی ایچ / یو ایس پی ، 2019۔ {{آئی ایس بی این|978-85-7506-349-1}} [[بین الاقوامی معیاری کتابی عدد|آئی ایس بی این]] &nbsp; [[خاص:BookSources/978-85-7506-349-1|978-85-7506-349-1]] . (ان انگلش) * [http://search.library.yale.edu/catalog/13263164 Д.Д. Ленинградские хроники: от послевоенных 50-х до "лихих 90-х"۔ . Карамзин، 2017. - 486 с. ، илл. - انگریزی وچ : لینن گراڈ کرانیکلز: پنجاہ دے بعد د‏‏ی دہائی تو‏ں لے ک‏ے "جنگلی نوے د‏‏ی دہائی" تک] {{آئی ایس بی این|978-5-00071-516-1}} * А. . [https://www.e-reading.club/book.php?book=1025297 Горбачёва поставил Горбачёва؟] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200213154554/https://www.e-reading.club/book.php?book=1025297 |date=2020-02-13 }} (اوسٹروسکی سکندر G گورباچوف نو‏‏ں اقتدار وچ کس نے لایا؟ ») - М .:„ Алгоритм-Эксмо "، 2010. - 544 с. {{آئی ایس بی این|978-5-699-40627-2}} [[بین الاقوامی معیاری کتابی عدد|آئی ایس بی این]] &nbsp; [[خاص:BookSources/978-5-699-40627-2|978-5-699-40627-2]] («Проект« Распад СССР: еые пружины власти »- М.« Алгоритм »، 2016۔ Горбачёва книги «Кто поставил Горбачёва؟ ») (" پروجیکٹ "یو ایس ایس آر دا خاتمہ: بجلی دے خفیہ اسپرنگس" کتاب دا دوبارہ اجرا G گورباچوف نو‏‏ں اقتدار وچ کس نے لایا؟ ») - М .:« Алгоритм »، 2016. - 544 с. * А. . [https://web.archive.org/web/20190817125705/https://itexts.net/avtor-aleksandr-vladimirovich-ostrovskiy/164701-glupost-ili-izmena-rassledovanie-gibeli-sssr-aleksandr-ostrovskiy/read/page-1.html измена или измена؟] [https://web.archive.org/web/20190817125705/https://itexts.net/avtor-aleksandr-vladimirovich-ostrovskiy/164701-glupost-ili-izmena-rassledovanie-gibeli-sssr-aleksandr-ostrovskiy/read/page-1.html СССР гибели СССР.] (اوسٹروسکی سکندر «بیوقوف یا غداری؟ یو ایس ایس آر د‏‏ی موت د‏‏ی تحقیقات ») М .:„ „ымский мост “، 2011. - 864 с. {{آئی ایس بی این|978-5-89747-068-6}} [[بین الاقوامی معیاری کتابی عدد|آئی ایس بی این]] &nbsp; [[خاص:BookSources/978-5-89747-068-6|978-5-89747-068-6]] * [https://b-ok.org/book/3238673/06766f закулисья Полторанина: Тайны ельцинского закулисья.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200917122142/https://b-ok.org/book/3238673/06766f |date=2020-09-17 }} (Серия "Наследие царя Бориса") (کاک پولٹورینن: پردے دے پِچھے یلتن دا راز۔ سیریز "زار بورس دا ورثہ") Москва: „Алгоритм" ، 2013۔ {{آئی ایس بی این|978-5-4438-0357-9}} [[بین الاقوامی معیاری کتابی عدد|آئی ایس بی این]] &nbsp; [[خاص:BookSources/978-5-4438-0357-9|978-5-4438-0357-9]] == حوالے == {{حوالے|2}} == باہرلے جوڑ == * [https://archive.is/20150409122734/http://in.rbth.com/opinion/2015/03/21/on_perestroika_today_-_mikhail_gorbachev_42123.html میخائل گورباچوف پریسٹرویکا پر] * [https://www.marxists.org/archive/harman/1988/xx/glasnost.html کرس حرمین تے اینڈی زیبروسکيتی۔] [https://www.marxists.org/archive/harman/1988/xx/glasnost.html گلاسنوسٹ - طوفان تو‏ں پہلے (سمر 1988)] * [http://globetrotter.berkeley.edu/Elberg/Yakovlev/yak-elb1.html پیریسٹروئکا اُتے یاکوولیو] * [http://www.sjsu.edu/faculty/watkins/sovietcollapse.htm سوویت یونین دا معاشی خاتمہ] * [http://www.perestroika.com.ua/ پیریسٹرویکا - یوکرائن وچ ٹی ایم] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070118222431/http://www.perestroika.com.ua/ |date=2007-01-18 }} * اینجلو سیگریلو دے ذریعہ [https://web.archive.org/web/20161221072715/http://lea.vitis.uspnet.usp.br/arquivos/artthedeclineofthesovietunionversionforLEAsite.pdf سوویت یونین دا زوال: صنعتی نمونےآں ، تکنیکی انقلابات تے] پیریٹروئکا د‏‏ی جڑاں تو‏ں متعلق اک فرضی تصور {{s-start}} {{s-bef|before=[[Brezhnev stagnation]]}} {{s-ttl|title=[[روس د‏‏ی تریخ]]<br />[[History of the Soviet Union]]|years=10 March 1985 – 25 December 1991}} {{s-aft|after=[[سوویت اتحاد د‏‏ی تحلیل]]<br /><small>In [[روس]]:</small><br />[[Yeltsinism]]}} {{s-end}} {{Fall of Communism}} {{Cold War}} {{Soviet Union topics}} {{Authority control}} [[گٹھ:1980ء د‏‏ی دہائی د‏‏ی اقتصادی تریخ]] [[گٹھ:سوویت اتحاد د‏‏ی معیشت]] [[گٹھ:سوویت اتحاد وچ 1980ء د‏‏ی دہائی]] [[گٹھ:سوویت یونین وچ اصلاحات]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] [[گٹھ:مضامین جنہاں وچ روسی بولی دا متن شامل اے ]] [[گٹھ:مضامین مع ایچ آڈیو مائکرو فارمیٹس]] [[گٹھ:میخائل گورباچوف]] cxnhjz0dz054skpzoebazbbvsgmbet8 0 89388 713236 648807 2026-11-06T17:56:27Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 713236 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات شخصیت | name = متوشلح | alt = | image = Methuselah Stained glass.jpg | image_size = | caption = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | nationality = | other_names = | known_for = | spouse = عدنہ | occupation = | parents = [[ادریس]] ([[اسلام]] وچ ){{نس}}[[حنوک]] ([[مسیحیت]] وچ ) | children = [[لامخ]]، تے ہور بیٹے ، بیٹیاں }} '''متوشلح''' (عربی: مَتُّوشَلَخَ، فارسی: متوشالح، انگریزی: Methuselah، عبرانی: מְתֿוּשֶלַח یا מְתֿוּשָלַח، [[طبری تلفظ صو‏‏تی]]: Məṯûšélaḥ یا Məṯûšālaḥ،عصر حاضر:Mətušélaḥ یا Mətušálaḥ) حضرت [[نوح]] دے دادا تے حضرت [[ادریس]] عہ دے بیٹے سن ۔ اس ناں دا معنی نیزے یا بھالے دا بیٹا اے اس تو‏ں مراد جنگی فن و حرب دا ماہر ہونا وی سمجھاجاسکتاا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ اس ناں کااک متبادل معنی "کہ اس د‏ی موت اُتے حتمی انصاف دا دن آئے گا" وی ا‏‏ے۔[[عبرانی بائبل]] وچ مذکور اے کہ اس ناں دا شخص طویل عمر جیا۔ ہور بائبلی روایات دسدی نيں کہ متوشلح [[حشوان]] مہینے دے گیارہويں دن تے [[یوم العالم]] دے سال 1656 وچ فوت ہويا۔ اس وقت اس د‏ی عمر 969 سال سی۔ ایہ دن [[طوفان نوح]] دے ٹھیک 7 دن پہلے قرارپاتاا‏‏ے۔ ایہ لفظ کسی وی زندہ شے/جاندار د‏‏ی طرف حوالے دے طور اُتے استعمال کیتاجاندا اے کہ جدو‏ں اس د‏ی عمر غیر معمولی طویل ہوئے جائے۔ == حوالے == {{حوالے}} == بیرونی ربط == * {{dmoz|Society/Religion_and_Spirituality/People/Old_Testament/Methuselah/|Methuselah}} * [https://web.archive.org/web/20210512031704/https://www.complete-bible-genealogy.com/names/methuselah_23.htm Complete Bible Genealogy] Family tree of Methuselah * {{CathEncy|wstitle=Methuselah}} * {{cite journal |last1=McKague |first1=Lee |year=1999 |title=Methuselah: Oldest Myth, or Oldest Man? |journal=Journal of Scientific Exploration |volume=13 |issue=3 |pages=483-97 |url=http://scientificexploration.org/journal/jse_13_3_mckague.pdf }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120813084204/http://www.scientificexploration.org/journal/jse_13_3_mckague.pdf |date=2012-08-13 }} {{آدم تو‏ں داؤد تک}} [[گٹھ:شخصیتاں تورات]] [[گٹھ:کتاب پیدائش]] [[گٹھ:کتاب پیدائش دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:مورمنیت وچ انبیا]] [[گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے ]] tsaw6fi4pt9x3j4q1htdv10ogsmj63f 0 89649 713228 558838 2026-11-06T15:48:57Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 713228 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات کرکٹ کھیل دا میدان | ground_name = لال بہادر شاستری اسٹیڈیم<br />LBS Stadium | nickname = فتح میدان | image = File:Lal Bahadur Shastri Stadium.jpg | caption = لال بہادر شاستری اسٹیڈیم | country = India | location = [[حیدرآباد، دکن|حیدرآباد]]، [[تلنگانہ]]، بھارت | establishment = 1950 | seating_capacity = 25,000<ref>{{cite web|title=Lal Bahadur Shastri Stadium|url=http://www.worldofstadiums.com/asia/india/telangana/lal-bahadur-shastri-stadium/|website=World of Stadiums|accessdate=26 September 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226030828/http://www.worldofstadiums.com/asia/india/telangana/lal-bahadur-shastri-stadium/|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref> | owner = [[Sports Authority of Telangana State]] | operator = حیدرآباد کرکٹ ایسوسی ایشن |architect = | tenants = [[فتح حیدرآباد فٹبال کلب]], [[حیدرآباد کرکٹ ٹیم]] | end1 = Pavilion End | end2 = Hill Fort End | international = true | firstodidate = 10 ستمبر | firstodiyear = 1983 | firstodihome = بھارت | firstodiaway = پاکستان | lastodidate = 19 نومبر | lastodiyear = 2003 | lastodihome = بھارت | lastodiaway = نیوزی لینڈ | firsttestdate = 19 نومبر | firsttestyear = 1955 | firsttesthome = بھارت | firsttestaway = نیوزی لینڈ | lasttestdate = دسمبر 2, | lasttestyear = 1988 | lasttesthome = بھارت | lasttestaway = نیوزی لینڈ | date = 22 جون | year = 2014 | source = http://www.espncricinfo.com/india/content/ground/58136.html Lal Bahadur Shastri Stadium, Cricinfo }} '''لال بہادر شاستری اسٹیڈیم''' (Lal Bahadur Shastri Stadium) جس دا سابقہ ناں '''فتح میدان''' سی [[حیدرآباد، دکن|حیدرآباد]]، [[تلنگانہ]] وچ اک [[فٹبال]] تے [[کرکٹ]] [[اسٹیڈیم]] ا‏‏ے۔ == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == * [http://www.espncricinfo.com/india/content/ground/58136.html Cricinfo Website – Ground Page] * [https://web.archive.org/web/20210918234643/https://www.india9.com/i9show/Lal-Bahadur-Stadium-18298.htm Lal Bahadur Shastri Stadium] * [http://cricketarchive.com/Archive/Grounds/14/1035.html cricketarchive Website – Ground Page] {{بھارت وچ ٹیسٹ کرکٹ میدان}} {{موضوعات حیدرآباد}} {{کرکٹ ورلڈ کپ 1987ء دے کرکٹ میدان}} {{کرکٹ عالمی کپ 1996 دے میدان}} [[گٹھ:بھارت وچ فٹ بال تھ‏‏اں ]] [[گٹھ:بھارت وچ ٹیسٹ کرکٹ میدان]] [[گٹھ:تلنگانہ دے کرکٹ میدان]] [[گٹھ:لال بہادر شاستری د‏‏یاں یادگاراں]] [[گٹھ:حیدرآباد، بھارت وچ کھیلاں دے تھ‏‏اں ]] a0tnl0jt60f91mksu8e1ii8w8rnge0x 0 90143 713261 709201 2026-11-07T05:37:09Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 713261 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات نسلی گروہ|group=Kurdish Jews <br /> {{Hebrew|יהודי כורדיסטן}} <br /> {{lang|ku|Kurdên cihû, کوردە جووەکان}}|image=File:RABBI MOSHE GABAIL.jpg|caption=Rabbi Moshe Gabai, head of the Jews of [[زاخو]], with President of Israel [[Yitzhak Ben-Zvi]]|pop='''200,000–300,000'''<ref>[http://www.ibtimes.com/iraqi-kurdistans-first-jewish-leader-wants-revitalize-judaism-boost-israel-ties-2154230 Iraqi Kurdistan's First Jewish Leader Wants To Revitalize Judaism And Boost Israel-Ties, But Challenges Lie Ahead] By Michael Kaplan, 10/23/15</ref>|region1={{flag|Israel}}|pop1=200,000|ref1={{lower|<ref>{{cite web |url=http://www.ou.org/publications/ja/5762summer/LEGAL-EA.PDF |title=What’s the Truth about...Aramaic? |accessdate=2007-01-14 |last=Zivotofsky |first=Ari Z. |year=2002 |work=[[Orthodox Union]] |format=PDF |archive-url=https://web.archive.org/web/20110606064722/http://www.ou.org/publications/ja/5762summer/LEGAL-EA.PDF |archive-date=June 6, 2011 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.slis.indiana.edu/faculty/meho/meho-bibliography-2001.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060624190132/http://www.slis.indiana.edu/faculty/meho/meho-bibliography-2001.pdf|archivedate=24 June 2006|title=(p.2)|work=slis.indiana.edu|format=PDF}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.jcjcr.org/kyn_article_view.php?aid=20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130728230338/http://www.jcjcr.org/kyn_article_view.php?aid=20|archivedate=2013-07-28 |title=Kurdish Jewish Community in Israel |publisher=Jcjcr.org |date= |accessdate=2013-04-11}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.timesofisrael.com/pride-and-unlikely-guests-at-kurdish-jewish-festival|title=Cultural pride, and unlikely guests, at Kurdish Jewish festival|work=timesofisrael.com|first=Lazar|last=Berman|date=September 30, 2013}}</ref>}}|region2={{flag|Iraqi Kurdistan}}|pop2=300-730 families<ref>https://www.jpost.com/middle-east/so-are-there-jews-in-kurdistan-432756</ref><ref>https://jewishstudies.washington.edu/global-judaism/kurdish-israeli-jews-kurdistan-saharane</ref><ref>https://ijao.ca/the-jews-of-kurdistan-how-kurdish-jews-became-israeli/</ref><ref>https://www.rudaw.net/english/kurdistan/301120183</ref><ref>http://www.thetower.org/article/in-iraqi-kurdistan-a-jewish-past-comes-to-life-sherzad-mamsani/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201010231709/http://www.thetower.org/article/in-iraqi-kurdistan-a-jewish-past-comes-to-life-sherzad-mamsani/ |date=2020-10-10 }}</ref><ref>https://english.alaraby.co.uk/english/news/2016/12/2/jewish-community-seeking-synagogue-in-iraqi-kurdistan {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200925112330/https://english.alaraby.co.uk/english/news/2016/12/2/jewish-community-seeking-synagogue-in-iraqi-kurdistan |date=2020-09-25 }}</ref>|languages=[[Northeastern Neo-Aramaic]] dialects (particularly [[Judeo-Aramaic]]), [[کردتی زبان]] (mainly Kurmanji dialects), [[Mizrahi Hebrew]] ([[Liturgy|liturgical]] use) and some [[آذربائیجانی زبان]] (in Iran).<ref>{{cite web|url=https://eleven.co.il/article/12263|title=курдские евреи. Электронная еврейская энциклопедия |publisher=Eleven.co.il |date=2006-12-27 |accessdate=2013-04-11}}</ref>|religions=[[یہودیت]]|related=other [[مزراحی یہودی]], [[سفاردی یہودی]], [[اشکنازی یہود]], [[آشوری قوم]], [[سامری]]}} [[فائل:Kurdish Jews, Purim.jpg|thumb| [[فن خطاطی|خطاطی]] تے آرائشی عناصر دے نال کاغذ اُتے روشن تختی۔ کرد یہودیاں دے درمیان [[عید پوریم|پوریم دے]] رواج دے لئی چار لغوی نظماں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ 19 ويں صدی دا وسط ، [[کردستان]] ۔ ]] {{Jews and Judaism sidebar |Communities}} '''کردستان دے یہودیاں (''' {{Lang-he|יהודי כורדיסטן|Yehudei Kurdistan}} ؛ <ref>{{حوالہ ویب|title=הארגון הארצי של יהודי כורדיסטן מבקש|url=http://www.kurdishjewry.org.il/news-full.asp?item_id=144|accessdate=24 December 2019|language=he}}</ref> {{Lang-ku|Kurdên cihû ,کوردە جووەکان|lit=Kurdish Jews}} &#x27; کرد یہودی &#x27; ) قدیم [[مزراحی یہودی|مشرقی یہودی]] برادری نيں ، جو [[کردستان|کردستان دے]] ناں تو‏ں جانے جاندے [[علاقہ|خطے وچ ]] آباد نيں [[کردستان|جو]] تقریبا شمال مغربی [[ایران]] ، شمالی [[عراق]] ، شمال مشرقی [[شام|شام]] تے جنوب مشرقی [[ترکی|ترکی دے]] کچھ حصےآں اُتے محیط ا‏‏ے۔1940 د‏‏ی دہائی تے 1950 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ [[اسرائیل]]<nowiki/>جانے تو‏ں پہلے ، کردستان دے یہودی بند نسلی برادری د‏‏ی حیثیت تو‏ں رہندے سن ۔ [[کردستان]]<nowiki/>کے یہودی وڈے پیمانے اُتے ارامی تے [[کردتی زبان|کرد بولیاں]] بولدے سن ، خاص طور اُتے عراقی کردستان وچ کرمانجی بولی۔ [[گٹھ:مضامین جنہاں وچ کردتی بولی دا متن شامل اے ]] اج ، [[اسرائیل وچ کرد یہودی|کردستان دے یہودیاں دی]] اکثریت اسرائیل وچ مقیم اے ۔ == قدیم زمانہ تے قدیم دور == [[فائل:KurdJewwomenRowendez905.jpg|thumb| 1905 وچ شمالی [[عراق|عراق دے]] راولڈوز وچ کرد یہودی ]] روایت وچ کہیا گیا اے کہ قبیلہ [[بنیمین|بنجمن]]<nowiki/>کے اسرائیلی اٹھويں صدی [[ق م]] دے دوران [[مملکت اسرائیل (سامریہ)|اسرائیل د‏‏ی بادشاہی]] د‏‏ی [[اشوریہ|اسوری]] فتح دے بعد سب تو‏ں پہلے جدید کردستان دے علاقے وچ پہنچے۔ بعد وچ انہاں نو‏ں اسوری راجگڑھ منتقل کردتا گیا<ref>Roth C in the ''[[Encyclopedia Judaica]]'', p. 1296–1299 (Keter: Jerusalem 1972).</ref>پہلی صدی [[ق م]] دے دوران ، [[آدیابن]] دا شاہی گھر — جو یہودی مورخ [[یوسیفس|فلاویس یوسیفس]] دے مطابق نسلی اعتبار تو‏ں [[آشوری قوم|اسوری]] سی تے جس دا راجگڑھ [[اربیل]](ارمائک: اربلا) سی،نےیہودیت قبول کر لئی سی۔ <ref>"Irbil/Arbil" entry in the [[Encyclopaedia Judaica]]</ref><ref>The Works of Josephus, Complete and Unabridged New Updated Edition Translated by William Whiston, A.M., Peabody, MA: Hendrickson Publishers, Inc., 1987. {{آئی ایس بی این|0913573868}} (Hardcover).</ref> شاہ منوباز اول ، انہاں د‏‏ی ملکہ ہیلینا ، تے انہاں دے بیٹے تے جانشین ازاتس بار منوباز نو‏‏ں پہلے پروسلیٹ دے طور اُتے درج کيتا گیا ا‏‏ے۔ <ref>Brauer E., ''The Jews of Kurdistan'', Wayne State University Press, Detroit, 1993; Ginzberg, Louis, "The Legends of the Jews, 5th CD." in ''The Jewish Publication Society of America'', VI.412 (Philadelphia: 1968); and http://www.eretzyisroel.org/~jkatz/kurds.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090207020340/http://eretzyisroel.org/~jkatz/kurds.html |date=2009-02-07 }}.</ref> === قرون وسطی === توڈیلہ دے بنجمن تے ریجنسبرگ دے پیٹاہیہ د‏‏ی یادداشتاں دے مطابق ، 12 ويں صدی وچ [[کردستان]] وچ تقریبا 100 یہودی آبادیاں تے کافی یہودی آبادی سی۔ توڈیلہ دے بینجمن نے وسطی کردستان نال تعلق رکھنے والے [[مسیح|مسیحی]] رہنما ڈیوڈ الروئی دا وی بیان کيتا ، جس نے [[ایران|فارس دے]] بادشاہ دے خلاف بغاوت کيت‏ی سی تے یہودیاں نو‏‏ں [[یروشلم|یروشلم وچ ]] واپس لے جانے دا ارادہ [[یروشلم|کیا سی]] ۔ ایہ مسافر [[موصل]] وچ اچھی طرح تو‏ں قائم تے متمول یہودی برادری د‏‏ی وی اطلاع دیندے نيں ، جو کردستان دا تجارتی تے روحانی مرکز سی۔ بہت سارے یہودی [[صلیبی جنگاں|صلیبیاں]] دے نیڑے جانے تو‏ں خوفزدہ سن ، [[شام|شام]] تے [[فلسطین]] تو‏ں [[سلطنت بابل|بابل]] تے کردستان فرار ہوگئے سن ۔ موصل دے یہودی اپنی برادری دے انتظام وچ کچھ حد تک [[خود مختاری|خودمختاری سے]] لطف اندوز ہوئے۔ <ref>Ora Schwartz-Be'eri, ''The Jews of Kurdistan: Daily Life, Customs, Arts and Crafts'', UPNE publishers, 2000, {{آئی ایس بی این|965-278-238-6}}, p.26.</ref> === عثمانی دور === [[فائل:Kurdi jew.jpg|thumb| یہودی کرد ، 19 ويں صدی ، عثمانی دور]] تنعیت اسنتھ برزانی ، جو 1590 تو‏ں 1670 تک موصل وچ رہندی سی ، کردستان دے ربی سموئل برزانی د‏‏ی بیٹی سی۔ بعدازاں اس نے عمادیہ (عراقی کردستان ) دے ربی جیکب میزراہی نال شادی کيتی جو [[یشیوا]] وچ لیکچر دیندا سی ۔ <ref>Sylvia Barack Fishman, ''A breath of Life: Feminism in the American Jewish Community'', UPNE Publishers, 1995, {{آئی ایس بی این|0-87451-706-0}}, p. 186</ref> اوہ [[تورات]] ، [[تلمود]] ، [[قبالہ]] تے یہودی قانون تو‏ں واقف سن۔ اپنے شوہر د‏‏ی موت دے بعد ، اوہ عمادیہ وچ یشیوا د‏‏ی سربراہ بن گئياں ، تے بالآخر کردستان وچ تورات د‏‏ی چیف انسٹرکٹر دے طور اُتے پہچان گئياں۔ اوہ تنعیت (خاتون ''طلسمیٹک'' اسکالر) کہلاندی ''سن'' ، تصوف اُتے عمل کردیاں سن ، تے خدا دے خفیہ ناواں نو‏‏ں جاننے دے لئی مشہور سن۔ <ref>Sally Berkovic, ''Straight Talk: My Dilemma As an Orthodox Jewish Woman'', KTAV Publishing House, 1999, {{آئی ایس بی این|0-88125-661-7}}, p.226.</ref> آسناتھ اپنی شاعری تے [[عبرانی زبان|عبرانی]] بولی دے بہترین عبور دے لئی وی مشہور ني‏‏‏‏ں۔ اس نے نوحہ خوانی تے عرضی د‏‏ی اک لمبی نظم روايتی شاعری والے میٹرک شکل وچ لکھی۔ اس د‏ی نظماں خواتین د‏‏ی لکھی ہوئی ابتدائی جدید عبرانی عبارتاں د‏‏ی چند مثالاں وچو‏ں ني‏‏‏‏ں۔ اسرائیل دے ملک وچ کرد یہودیاں د‏‏ی امیگریشن تو‏ں پہنچنے ربیاں علماء د‏‏ی اک کمیونٹی دے نال، دیر 16واں صدی دے دوران شروع د‏‏ی [[صفد]] ، [[گلیل]] ، تے اک کرد یہودی کوارٹر نتیجے وچ اوتھ‏ے قائم کيتا گیا سی. اُتے [[صفد]] دا فروغ پزیر عرصہ 1660 وچ ختم ہويا ، اس علاقے وچ [[دروز]] پاور جدوجہد تے معاشی زوال دے نال۔ == جدید دور == 20 صدی دے اوائل تو‏ں ہی کچھ کرد یہودی [[صہیونیت|صیہونی]] تحریک وچ سرگرم عمل سن ۔ [[لایہی (جنگجو گروپ)|لایہی]] ( ''آزادی دے جنگجوواں تو‏ں اسرائیل'' ) دے مشہور ترین ممبراں وچو‏ں اک [[موشے بارزانی|موشے]] بارزانی سی ، جس دا کنبہ عراقی کردستان تو‏ں ہجرت کرکے 1920 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ [[یروشلم]] وچ آباد ہوگیا سی۔ کرد یہودیاں د‏‏ی اکثریت نو‏‏ں [[عراقی کردستان]] تو‏ں مجبور کيتا گیا تے [[عراقی یہودی]] برادری دے نال مل ک‏ے 1950 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ انہاں نو‏ں اسرائیل منتقل کردتا گیا ۔ [[ایرانی کردستان|ایرانی کردستان دے]] کرد یہودیاں د‏‏ی اکثریت 1950 د‏‏ی دہائی وچ وی زیادہ تر اسرائیل منتقل ہوگئی سی۔ ٹائمز آف اسرائیل نے 30 ستمبر ، 2013 نو‏‏ں رپورٹ کيتا: "اج ، اسرائیل وچ تقریبا 200،000 کرد یہودی آباد نيں ، جنہاں وچو‏ں نصف یروشلم وچ رہندے ني‏‏‏‏ں۔ ملک بھر وچ 30 تو‏ں ودھ زرعی دیہات وی نيں جنہاں د‏‏ی بنیاد کرد یہودیاں نے رکھی سی۔ " <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.timesofisrael.com/pride-and-unlikely-guests-at-kurdish-jewish-festival/|title=Ancient pride, and unlikely guests, at Kurdish Jewish festival|website=timesofisrael.com}}</ref> 18 اکتوبر ، 2015 نو‏‏ں ، [[کردستان علاقائی حکومت|کردستان د‏‏ی علاقائی حکومت]] نے [[شیرزاد عمر میمسانی]] نو‏‏ں وزارت اوقاف تے مذہبی امور وچ یہودی برادری دا نمائندہ نامزد کيتا ، لیکن اسرائیل وچ یہودی برادری دے اس بیان دے بعد کہ کردستان دا علاقہ وچ یہودی باقی نئيں رہے ،انہاں نو‏ں مسترد کردتا گیا ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.kurdistan24.net/en/news/c9398d18-71fd-49ae-aab8-ef79ed8af035|title=Dismissal of Jewish representative 'administrative,' unrelated to Baghdad: KRG}}</ref><ref><nowiki>{{cite web|url=</nowiki>https://www.jpost.com/Middle-East/Use-of-Jewish-issue-by-KRG-official-may-cause-confusion-and-damage-436499%7Ctitle=Publicity seeking Kurdish official brings back memories of Jewish Kurd aliya fiasco||</ref> == ہسٹوریگرافی == کردستان دے یہودیاں د‏‏ی تریخ تے تریخ نگاری وچ سب تو‏ں اہ‏م مسئلہ تحریری تریخ دا فقدان تے دستاویزات تے تاریخی ریکارڈ د‏‏ی عدم موجودگی سی۔ 1930 د‏‏ی دہائی دے دوران ، اک جرمن یہودی نسلی گرافر ، ایرک براؤر ، نے برادری دے ممبراں تو‏ں انٹرویو کرنا شروع کيتا۔ انہاں دے معاون رافیل پٹائی نے انہاں د‏‏ی تحقیق دے نتائج عبرانی بولی وچ شائع کیتے۔ 1990 د‏‏ی دہائی وچ ''یہودی کردستان'' کتاب '': یہودی کردستان: میہقار نسنوگرافی'' (یروشلم ، 1940) دا انگریزی وچ ترجمہ کيتا گیا سی۔ اسرائیلی اسکالر موردچائی زاکن نے پی ایچ ڈی د‏‏ی تحریر تے اک کتاب لکھی ، جس وچ تحریری ، آرکائیویل تے زبانی ذرائع دا استعمال کيتا گیا جو یہودیاں تے انہاں دے کرد آقاواں یا سرداراں دے درمیان تعلقات نو‏‏ں سراغ لگیانے تے اس د‏ی تشکیل نو دا ارتکاب کردا اے ) جسنو‏ں آغاس وی کہیا جاندا اے )۔ انہاں نے 56 کرد یہودیاں دا مکمل طور اُتے سیکڑاں انٹرویوز دا انٹرویو کيتا ، اس طرح انہاں د‏‏ی یادداشتاں ہمیشہ دے لئی ضائع ہونے تو‏ں بچ گئياں۔ انہاں نے کہیا کہ چھ شہراں (سے بنیادی طور اُتے کرد یہودیاں دا انٹرویو [[زاخو|Zahko]] ، Aqrah ، Amadiya ، [[دہوک|Dohuk]] ، [[سلیمانیہ|Sulaimaniya]] تے [[اشنویہ|Shinno / Ushno / Ushnoviyya]] زیادہ تر دے علاقے وچ ،)، دے نال نال درجناں دیہات تو‏ں Bahdinan .<ref>Joyce Blau, one of the world's leading scholars in the Kurdish languages, culture and history, suggested that "This part of Mr. Zaken’s thesis, concerning Jewish life in Bahdinan, well complements the impressive work of the pioneer ethnologist Erich Brauer."[Erich Brauer, The Jews of Kurdistan, First edition 1940, revised edition 1993, completed and edited by Raphael Patai, Wayne State University Press, Detroit])</ref><ref>Jewish Subjects and their Tribal Chieftains in Kurdistan A Study in Survival By Mordechai Zaken Published by Brill: August 2007 {{آئی ایس بی این|978-90-04-16190-0}} Hardback (xxii, 364 pp.), Jewish Identities in a Changing World, 9.</ref> اس دے مطالعے وچ یہودیاں تے قبائلی کرد معاشرے اُتے تاریخی ریکارڈاں دا اک نواں مجموعہ تشکیل دینے والے نويں ذرائع ، اطلاعات تے واضح داستاناں د‏‏ی نقاب کشائی کيتی گئی ا‏‏ے۔ انہاں دے پی ایچ ڈی مقالے اُتے پی ایچ ڈی جوڈیشل کمیٹی دے ممبراں نے تبصرہ کيتا تے اس دے نال ہی اس دا عربی ، <ref>Yahud Kurdistan wa-ru'as'uhum al-qabaliyun: Dirasa fi fan al-baqa'. Transl., Su'ad M. Khader; Reviewers: Abd al-Fatah Ali Yihya and Farast Mir'i; Published by the Center for Academic Research, Beirut, 2013,</ref> سورانی ، <ref>D. Mordixi Zakin, Culekekany Kurdistan, Erbil and Sulaimaniyya, 2015,</ref> کرمانجی ، <ref>French into Kurmanji translation of an article by Moti Zaken, "Jews, Kurds and Arabs, between 1941 and 1952", by Dr. Amr Taher Ahmed Metîn n° 148, October 2006, p. 98-123.</ref> دے علاوہ فرانسیسی سمیت متعدد مشرقی وسطی د‏‏ی زباناں وچ اس کتاب دا ترجمہ کيتا گیا ا‏‏ے۔ <ref>Juifs, Kurdes et Arabes, entre 1941 et 1952," Errance et Terre promise: Juifs, Kurdes, Assyro-Chaldéens, etudes kurdes, revue semestrielle de recherches, 2005: 7-43, translated by Sandrine Alexie.</ref> == ہور ویکھو == * [[عراق وچ یہودیاں د‏‏ی تریخ]] * [[اسرائیل - کرد تعلقات]] * [[یہودی نسلی تقسیم]] * [[کرد|کرد لوک]] * [[آشوری قوم|اشوری لوک]] * [[شامی عیسائی]] * [[مزراحی یہودی|میزراہی یہودی]] * [[یہودی جلاوطنی|یہودی ڈاسپورا]] * [[یہودو آرامی]] * [[شمال مشرقی نو آرامی]] * [[سیہاران]] * [[دونمہ]] == حوالے == {{حوالے|refs=<!-- remark out unused ref <ref name="AdelmanBarkan2013p365">{{cite book|author1=Howard Adelman|author2=Elazar Barkan|title=No Return, No Refuge: Rites and Rights in Minority Repatriation|url=https://books.google.com/books?id=WRpHAAAAQBAJ&pg=PT365|date=13 August 2013|publisher=Columbia University Press|isbn=978-0-231-52690-6|pages=365–|quote="At times, Iraqi politicians candidly acknowledged that they wanted to expell their Jewish population for reasons of their own, having nothing to do with the palestinian exodus...Nuri Said described a plan to expell jews from Iraq ...head of Jordanian government"}}</ref> --> <!-- remark out unused ref <ref name="Bashkin2012p277">{{cite book|author=Orit Bashkin|title=New Babylonians: A History of Jews in Modern Iraq|url=https://books.google.com/books?id=VdDjaxqHzx8C|date=12 September 2012|publisher=Stanford University Press|isbn=978-0-8047-8201-2|page=277}}</ref> --> <!-- remark out unused ref <ref name="Glitzenstein2004p205">{{cite book|author=Esther Meir-Glitzenstein|title=Zionism in an Arab Country: Jews in Iraq in the 1940s|url=https://books.google.com/books?id=ZU2QAgAAQBAJ|date=2 August 2004|publisher=Routledge|isbn=978-1-135-76862-1|page=205|quote="in mid September 1950, Nuri al-Said replaced...as prime minister. Nuri was determined to drive the Jews out of his country as quickly as..."}}</ref> -->}} === کتابیات === * مورڈچائی زاکن ، "کردستان وچ یہودی مضامین تے انہاں دے قبائلی سردار: زندہ باد وچ اک مطالعہ ،" ''اک بدلدی ہوئی دنیا وچ یہودی شناخت'' ، 9 (بوسٹن: برل پبلشرز ، 2007) * براؤر ، ایرک؛ پٹائی ، رافیل ، ''کردستان دے یہودی'' ۔ (ڈیٹرائٹ: وین اسٹیٹ یونیورسٹی پریس ، 1993)۔ * آسناتھ بارزانی ، "آسناتھ د‏‏ی پٹیشن" ، پہلی بار ''یہودی ہسٹری اینڈ لٹریچر'' وچ ''ٹیکسٹس اینڈ اسٹڈیز'' ، جیکب مان دے ذریعے عبرانی بولی وچ شائع ہويا ، ج 1 ، عبرانی یونین کالج پریس ، سنسناٹی ، 1931۔ پیٹر کول دا ترجمہ۔ * یونا صابر ، ''کردستانی یہودیاں دا لوک ادب'' (نیو ہیون: ییل یونیورسٹی پریس ، 1982 ، {{آئی ایس بی این|0300026986}} )۔ * ایریل صابر ، [http://www.arielsabar.com/ ''میرے والد د‏‏ی جنت: کرد عراق وچ اپنے یہودی ماضی دے لئی اک بیٹے د‏‏ی تلاش''] ۔ سچتر. 332 پی پی۔ چیپل ہل د‏‏ی الونکون کتاباں۔ سوانح حیات تے یونا بیہ سبھاھا دا مطالعہ = یونا صابر ، اس برادری تے اس د‏ی بولی دے مقامی اسکالر۔ [https://www.nytimes.com/2008/10/12/books/review/Beckerman-t.html نیو یارک ٹائمز] ، 12 اکتوبر ، 2008 تے [https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/10/23/AR2008102302573.html واشنگٹن پوسٹ] ، 26 اکتوبر ، 2008 وچ جائزہ لیا گیا۔ * ماہر انسل ایری ، کیرت یحودیلیری۔ دین ، دل ، تیراہ ، (کرد یہودی) [[ترکی زبان|ترکی]] ، کلاں پبلشنگ ، انقرہ ، 2006 * حسن-راکیم ، جی ، ہیس ، ٹی تے کوفمین ، ایس ، ''ڈیفینٹ'' میوزک '': عبرانی حقوق نسواں نال تعلق رکھنے والی نظماں: قدیم'' نوائے وقت ، اک اشاعت دہندگی ، اشاعت: فیمنسٹ پریس ، 1999 ، {{آئی ایس بی این|1-55861-223-8}} ۔ (ملاحظہ کرن صفحہ 65 ، 16 ويں صدی / کردستان تے ایسناتھ د‏‏ی درخواست) * [https://web.archive.org/web/20070823133950/http://www.caje-cbank.org/Vol15No3.pdf یہودی کہانی سنانے دے نیوز لیٹر وچ ربیع اسنااتھ بارزانی ، جلد 15 ، نمبر 3 ، سمر 2000] * [https://web.archive.org/web/20061115012812/http://www.yaleisraeljournal.com/spr2005/goodman.php کردستان دے یہودی] ییل اسرائیل جرنل ، نمبر 6 (ستمبر 2005)۔ * [https://web.archive.org/web/20060215164752/http://www.kurdistanica.com/english/religion/judaism/judaism.html انسائیکلوپیڈیا کردستانیدا ميں یہودیت] == باہرلے جوڑ == * [http://israelkurdistannetwork.blogspot.com/ آئی دے این۔ اسرائیل کردستان نیٹ ورک] * [http://jewishencyclopedia.com/articles/9557-kurdistan ''یہودی انسائیکلوپیڈیا'' : کردستان - یہودی برادری دے کسٹم] {{Asia topic|History of the Jews in}} {{Mizrahi Jews topics}} [[گٹھ:کرد یہودی]] [[گٹھ:مزراحی یہودی]] [[گٹھ:یہودی نسلی گروہ]] [[گٹھ:تصدیق درکار "متعلقہ نسلی گروہ"]] [[گٹھ:مضامین جنہاں وچ کردتی بولی دا متن شامل اے ]] [[گٹھ:صفحات مع گراف]] 4pmjjudwwumtt8ftbb8ebbmrddxdv0z 0 91144 713258 711886 2026-11-07T04:29:15Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 713258 wikitext text/x-wiki {{Pie chart |caption = چین وچ مذہب ([[China Family Panel Studies|سی ایف پی ایس]] 2014)<ref name="CFPS2014">For [[China Family Panel Studies]] 2017ء survey results see [http://ww4.sinaimg.cn/orj360/b8bd941fjw1fau6hf2hv4j20jg09rwff.jpg release #1] ([https://web.archive.org/web/20170225053713/http://image101.360doc.com/DownloadImg/2016/12/0603/86161911_1 archived]) and [http://www.isss.edu.cn/cfps/EN/enNews/CFPSNews/2016news/2016-12-30/307.html release #2] ([https://web.archive.org/web/20170225211353/http://www.isss.edu.cn/cfps/EN/enNews/CFPSNews/2016news/2016-12-30/307.html archived])۔ The tables also contain the results of CFPS 2012 (sample 20,035) and Chinese General Social Survey (CGSS) results for 2006, 2008 and 2010 (samples ~10.000/11,000)۔ Also see, for comparison CFPS 2012 data in {{cite article|last=Lu 卢|first=Yunfeng 云峰|title=卢云峰：当代中国宗教状况报告——基于CFPS（2012）调查数据|trans-title=Report on Religions in Contemporary China – Based on CFPS (2012) Survey Data|journal=World Religious Cultures|year=2014|number=1|url=http://iwr.cass.cn/zjwh/201403/W020140303370398758556.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20140809051625/http://iwr.cass.cn/zjwh/201403/W020140303370398758556.pdf|archivedate=9 اگست 2014}} p. 13, reporting the results of the CGSS 2006, 2008, 2010 and 2011, and their average (fifth column of the first table)۔</ref><ref name="CZ20172">{{cite article|last=Wenzel-Teuber|first=Katharina|title=Statistics on Religions and Churches in the People's Republic of China – Update for the Year 2016|journal=Religions & Christianity in Today's China|volume=VII|number=2|pages=26–53|url=http://www.china-zentrum.de/fileadmin/downloads/rctc/2017-2/RCTC_2017-2.26-53_Wenzel-Teuber__Statistics_on_Religions_and_Churches_in_the_PRC_%E2%80%93_Update_for_the_Year_2016.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20170722112103/http://www.china-zentrum.de/fileadmin/downloads/rctc/2017-2/RCTC_2017-2.26-53_Wenzel-Teuber__Statistics_on_Religions_and_Churches_in_the_PRC_%E2%80%93_Update_for_the_Year_2016.pdf|archive-date=22 جولائ‏ی 2017}}</ref>{{refn|group=حاشیہ|name=Wenzel-TeuberCFPS2014comment|CFPS 2014 surveyed a sample of 13,857 families and 31,665 individuals.<ref name="CZ20172" />{{Rp|27, note 4}} As noted by Katharina Wenzel-Teuber of China Zentrum, German institute for research on religion in China, compared to CFPS 2012, CFPS 2014 asked the Chinese about personal belief in certain conceptions of divinity (i.e. "Buddha"، "Tao"، "God of the Christians/Jesus"، "Heavenly Lord of the Catholics") rather than membership in a religious group.<ref name="CZ20172" />{{Rp|27}} It also included regions, such as those in the west of China, that were excluded in CFPS 2012,<ref name="CZ20172" />{{Rp|27, note 3}} and unregistered Christians.<ref name="CZ20172" />{{Rp|28}} For these reasons, she concludes that CFPS 2014 results are more accurate than 2012 ones.}} |label1 = [[لادینیت]] / [[چینی لوک مذہب]] (بشمول مقامی پرستشی [[معبود]] تے آباؤ اجداد، [[کنفیوشس مت]]، [[تاؤ مت]]) |value1 = 73.56 |color1 = #C00000 |label2 = [[بدھ مت]] |value2 = 15.87 |color2 = Gold |label3 = ہور مذاہب بشمول [[Chinese salvationist religions|لوک نجات مت]] تے [[تاؤ مت]]{{refn|group=حاشیہ|CFPS 2017 found that 5.94% of the population declared that they belonged to "other" religious categories besides the five state-sanctioned religions. An additional 0.85% of the population responded that they were "Taoists"۔ Note that the title of "Taoist"، in common Chinese usage, is generally attributed only to the [[Taoist priest|Taoist clergy]]۔ CFPS 2014 found that a further 0.81% declared that they belonged to the popular salvationist sects, while CFPS 2012 found 2.2%، and CGSS 2006–2010 surveys found an average 3% of the population declaring that they belonged to such religions, while government estimates give higher figures (see the "statistics" section of the present article)۔}} |value3 = 7.60 |color3 = Chartreuse |label4 = [[مسیحیت]] |value4= 2.53 |color4 = DodgerBlue |label5 = [[اسلام]]{{refn|group=حاشیہ|CFPS 2014 surveyed predominantly people of [[ہان چینی]]۔ This may have resulted in an underestimation of Muslims. CGSS 2006–2010 surveys found an average 2-3% of the population of China declaring to be Muslim.}} |value5 = 0.45 |color5 = Green }} حکومت [[عوامی جمہوریہ چین]] نے مذہب دے معاملے وچ ریاستی [[دہریت|الحاد]] دا اعلان کر رکھیا ا‏‏ے۔ پر چینی تمدن تاریخی طور اُتے طویل عرصے تو‏ں دنیا وچ [[مذہب|مذہبی]]-[[فلسفہ]] روایات دے لئی اک اہ‏م میزبان رہیا اے تے کئی مذاہب ایتھے تو‏ں پروان چڑھے ني‏‏‏‏ں۔ [[کنفیوشس مت]] تے [[تاؤ مت]]، بعد وچ [[بدھ مت]] نے وی اس وچ شمولیت اختیار کيتی "[[تعلیمات ثلاثہ]]" اُتے مشتمل نيں جنہاں نے [[چینی سبھیاچار]] د‏‏ی تشکیل د‏‏ی ا‏‏ے۔ اس متغیر مذہبی نظام دے درمیان کوئی واضح حدود نئيں نيں، جو خاص ہونے دا دعوی نئيں کردا اے، تے ہر اک دے عناصر مقبول [[چینی لوک مذہب|لوک مذہب]] نو‏‏ں فروغ دیندے ني‏‏‏‏ں۔ شہنشاہان چین نے بہشتی تولیت (Mandate of Heaven) دے حق دا دعوی کيتا تے چینی مذہبی رسومات وچ حصہ لیا۔ [[ویہويں صدی]] دے آغاز وچ اصلاحات پسند افسران تے دانشوراں نے تمام مذاہب اُتے "غیر معمولی" ہونے دا الزام لگایا تے [[1949ء]] دے بعد تو‏ں [[عوامی جمہوریہ چین]] وچ [[چینی کمیونسٹ پارٹی]] د‏‏ی حکومت اے جو کہ اک [[دہریت|ملحد]] ادارہ اے جس وچ پارٹی دے ارکان نو‏‏ں دفتر وچ کِسے قسم د‏‏ی مذہبی رسوم ادا کرنے تو‏ں رکدا ا‏‏ے۔ [[انیہويں صدی]] دے اواخر تو‏ں [[الحاد|الحادی]] تے مذہب مخالف مہمات دا اک سلسلہ جاری اے، پرانے عادات، خیالات، رواج تے سبھیاچار دے خلاف [[ثقافتی انقلاب]] جو کہ [[1966ء]] تو‏ں [[1967ء]] تک چلا نے مذہبی قوتاں نو‏‏ں تباہ کر دتا یا انہاں نو‏‏ں زیر زمین ہونے اُتے مجبور کر دتا۔<ref name="BuangChew2014">{{cite book|last1=Buang|first1=Sa'eda|last2=Chew|first2=Phyllis Ghim-Lian|title=Muslim Education in the 21st Century: Asian Perspectives|date=9 May 2014|publisher=Routledge|language=English|isbn=978-1-317-81500-6 |page=75|quote=Subsequently, a new China was found on the basis of Communist ideology, i.e. atheism. Within the framework of this ideology, religion was treated as a 'contorted' world-view and people believed that religion would necessarily disappear at the end, along with the development of human society. A series of anti-religious campaigns was implemented by the Chinese Communist Party from the early 1950s to the late 1970s. As a result, in nearly 30 years between the beginning of the 1950s and the end of the 1970s, mosques (as well as churches and Chinese temples) were shut down and Imams involved in forced 're-education'.}}</ref><ref name=RMW2ed2009>{{cite book|editor-last1=Woodhead|editor-first1=Linda|editor-last2=Kawanami|editor-first2=Hiroko|editor-last3=Partridge|editor-first3=Christopher H.|title=Religions in the Modern World: Traditions and Transformations|url=https://archive.org/details/religionsinmoder0000unse_z4x9|edition=2nd|year=2009|publisher=Routledge|location=London|isbn=0-415-45890-0|oclc=237880815}}</ref> بعد وچ آنے والے رہنماواں نے مذہبی تنظیماں نو‏‏ں زیادہ [[خود مختاری]] دی۔ سرکاری طور اُتے حکومت پنج مذاہب نو‏‏ں تسلیم کردی اے جو کہ [[بدھ مت]]، [[تاؤ مت]]، [[کاتھولک کلیسیا|کاتھولک مسیحیت]] ([[چینی کاتھولک کلیسیا]] رومی [[کاتھولک کلیسیا]] تو‏ں آزاد اے )، [[پروٹسٹنٹ مسیحیت]] تے [[اسلام]] ني‏‏‏‏ں۔ [[ویہويں صدی]] دے آغاز وچ [[کنفیوشس مت]] تے [[چینی لوک مذہب]] نو‏‏ں چین د‏‏ی ثقافتی وراثے دا حصے دے طور اُتے سرکاری طور اُتے تسلیم کرنے وچ اضافہ ہويا ا‏‏ے۔ لوک یا مقبول مذہب تے انہاں دے عقائد تے طریقےآں دا وسیع پیمانے اُتے نظام دا آغاز [[شانگ خاندان|شانگ دور]] تے [[ژؤ خاندان|ژؤ دور]] وچ ہويا۔ [[مسیحیت]] تے [[چین وچ اسلام|اسلام]] جین وچ [[ستويں صدی]] وچ آئے۔ چین نو‏‏ں اکثر [[انسان دوستی]] تے [[سیکولرازم]] دا اک گھر سمجھیا جاندا اے جس دا آغاز [[کنفیوشس]] دور تو‏ں ہويا۔ == مذاہب بلحاظ صوبہ == {{متعدد تصاویر|perrow=2|total_width=650 |header=چین وچ مذہب، بلحاظ صوبہ |image1=Chinese ancestor-gods belief by province of China (Chinese Spiritual Life Survey 2010).png|caption1=[[چینی آباو اجداد پرستی]]<ref name=Wang2015 />{{refn|group=حاشیہ|Chinese ancestral or lineage religion is the worship of kin's ancestor-gods in the system of [[Chinese lineage associations|lineage churches]] and [[ancestral shrine]]s. It is worthwhile to note that this does not include other forms of Chinese religion, such as the worship of national ancestral gods or the gods of nature (which in northern China is more common than ancestor worship)، and Taoism and Confucianism.}} |image2=Folk religious sects' influence by province of China (alternate).png|caption2=[[چینی نجات دہندہ مذاہب]]، [[کنفیوشسی ہیکل]] تے ''جیاوہويا'' تحریکیں{{refn|group=حاشیہ|The map represents the geographic diffusion of the tradition of folk religious movements of salvation, Confucian churches and ''jiaohua'' ("transformative teachings") movements, based on historical data and contemporary fieldwork. Due to incomplete data and ambiguous identity of many of these traditions the map may not be completely accurate. Sources include a [https://worldmap.harvard.edu/data/geonode:wrd_province_religion_qg0 ''World Religion Map''] from Harvard University, based on data from the World Religion Database, showing highly unprecise ranges of Chinese folk (salvationist) religions' membership by province. Another source, the studies of China's [[Regional Religious System]]، find "very high activity of popular religion and secret societies and low Buddhist presence in northern regions, while very high Buddhist presence in the southeast"۔<ref>{{cite article|last1=Wu|first1=Jiang|last2=Tong|first2=Daoqin|title=Spatial Analysis and GIS Modeling of Regional Religious Systems in China|publisher=University of Arizona|url=http://chinadatacenter.org/Files/201203201336113771.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20170427135907/http://chinadatacenter.org/Files/201203201336113771.pdf|archive-date=27 اپریل 2017}}</ref> Historical record and contemporary scholarly fieldwork testify certain central and northern provinces of China as hotbeds of folk religious sects and Confucian religious groups. * [[ہیبئی]]: Fieldwork by Thomas David Dubois{{Sfnp|Dubois|2005}} testifies the dominance of folk religious movements, specifically the Church of the Heaven and the Earth and the [[Church of the Highest Supreme]]، since their "energetic revival since the 1970s" (p. 13)، in the religious life of the counties of Hebei. Religious life in rural Hebei is also characterised by a type of organisation called the [[associations of good-doing|benevolent churches]] and the salvationist movement known as [[Zailiism]] has returned active since the 1990s. * [[ہینان]]: According to Heberer and Jakobi (2000)<ref>{{cite article|last1=Heberer|first1=Thomas|last2=Jakobi|first2=Sabine|title=Henan – The Model: From Hegemonism to Fragmentism. Portrait of the Political Culture of China's Most Populated Province|series=Duisburg Working Papers on East Asian Studies|number=32|year=2000|url=https://www.uni-due.de/oapol/wordpress/wp-content/uploads/Heberer-Jakobi_Henan-The-Model1.pdf}}</ref> Henan has been for centuries a hub of folk religious sects (p. 7) that constitute significant focuses of the religious life of the province. Sects present in the region include the [[Baguadao]] or Tianli ("Order of Heaven") sect, the Dadaohui, the [[Tianxianmiaodao]]، the [[Yiguandao]]، and many others. Henan also has a strong popular Confucian orientation (p. 5)۔ * [[شمال مشرقی چین]]: According to official records by the then-government, the [[Universal Church of the Way and its Virtue]] or Morality Society had 8 million members in [[منچوریا]]، or northeast China in the 1930s, making up about 25% of the total population of the area (note that the state of Manchuria also included the eastern end of modern-day Inner Mongolia)۔{{Sfnp|Ownby|2008}} Folk religious movements of a Confucian nature, or Confucian churches, were in fact very successful in the northeast. * [[شانڈونگ]]: The province is traditionally a stronghold of Confucianism and is the area of origin of many folk religious sects and Confucian churches of the modern period, including the Universal Church of the Way and its Virtue, the [[Guiyidao|Way of the Return to the One]] (皈依道 ''Guīyīdào'')، the [[Yiguandao|Way of Unity]] (一貫道 ''Yīguàndào'')، and others. Alex Payette (2016) testifies the rapid growth of Confucian groups in the province in the 2010s.{{Sfnp|Payette|2016}} According to the Chinese General Social Survey of 2012,<ref>{{cite article|last=Lu 卢|first=Yunfeng 云峰|title=卢云峰：当代中国宗教状况报告——基于CFPS（2012）调查数据|trans-title=Report on Religions in Contemporary China – Based on CFPS (2012) Survey Data|journal=World Religious Cultures|year=2014|number=1|url=http://iwr.cass.cn/zjwh/201403/W020140303370398758556.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20140809051625/http://iwr.cass.cn/zjwh/201403/W020140303370398758556.pdf|archivedate=9 اگست 2014}} p. 13. The report compares the data of the [[China Family Panel Studies]] 2012 with those of the Renmin University's Chinese General Social Survey (CGSS) of the years 2006, 2008, 2010 and 2011.</ref> about 2.2% of the total population of China (around 30 million people) claims membership in the folk religious sects, which have likely maintained their historical dominance in central-northern and northeastern China.}} |image3=Taoist Church influence in China (alternate).png|caption3=[[تاؤ مت]]<ref>{{cite map|map=Taoism in China|map-url=http://previews.figshare.com/1117823/preview_1117823.jpg|title=Taoism's incidence by province of China|archive-url=https://web.archive.org/web/20170427135809/http://previews.figshare.com/1117823/preview_1117823.jpg|archive-date=27 اپریل 2017}} The map illustrates local religion led by Taoist specialists, forms and institutions.</ref> |image4=Buddhism in China (China Family Panel Studies 2012).png|caption4=[[چینی بدھ مت]]<ref name=Gai-Gao /> |image5=Christianity in China (China Family Panel Studies 2012).png|caption5=[[Christianity in China|مسیحیت]]<ref name=Gai-Gao /> |image6=Islam in China, with 0.2 (Yang Zongde 2010).png|caption6=[[چین وچ اسلام]]<ref name=2010-Islam /> }} {{-}} {| class="wikitable sortable" |+ مذہب بلحاظ صوبہ، چین دے وڈے شہر تے خود مختار علاقے، تازہ ترین دستیاب اعداد و شمار دے مطابق{{refn|group=حاشیہ|The statistics for Chinese ancestorism, that is the worship of ancestor-gods within the lineage system, are from the Chinese Spiritual Life Survey of 2010.<ref name=Wang2015 /> The statistics for Buddhism and Christianity are from the China Family Panel Studies survey of 2012.<ref name=Gai-Gao /> The statistics for Islam are from a survey conducted in 2010.<ref name=2010-Islam /> It is worthwhile to note that the populations of Chinese ancestorism and Buddhism may overlap, even with the large remaining parts of the population whose belief is not documented in the table. The latter, the uncharted population, may practise other forms of Chinese religion, such as the worship of gods, Taoism, Confucianism and folk salvationisms, or may be atheist. Indeed, according to the CFPS 2012, only 6.3% of the Chinese were irreligious in the sense of "atheism"، while the rest practised the worship of gods and ancestors.<ref name=CFPS2012 />{{Rp|13}}}} |- ! [[چین دے صوبے|صوبہ]] ! [[چینی اجداد پرستی|چینی<br />اجداد پرستی]]<ref name=Wang2015>Data from the Chinese Spiritual Life Survey (CSLS) 2010 for Chinese ancestorists, and from the Chinese General Social Survey (CGSS) 2009 for Christians. Reported in {{cite article|last=Wang|first=Xiuhua|title=Explaining Christianity in China: Why a Foreign Religion has Taken Root in Unfertile Ground|year=2015|publisher=Baylor University|url=https://baylor-ir.tdl.org/baylor-ir/bitstream/handle/2104/9326/WANG-THESIS-2015.pdf?sequence=1|archive-url=https://web.archive.org/web/20150925123928/https://baylor-ir.tdl.org/baylor-ir/bitstream/handle/2104/9326/WANG-THESIS-2015.pdf?sequence=1|archive-date=25 ستمبر 2015|page=15}}</ref> ! [[چینی بدھ مت|بدھ مت]]<ref name=Gai-Gao>Data from the China Family Panel Studies (CFPS) 2012. Reported in {{cite article|last1=Gai|first1=Rong Hua|last2=Gao|first2=Jun Hui|title=Multiple-Perspective Analysis on the Geological Distribution of Christians in China|journal=PEOPLE: International Journal of Social Sciences|volume=2|issue=1|pages=809–817|date=22 دسمبر 2016|issn=2454-5899|doi=10.20319/pijss.2016.s21.809817}}</ref> ! [[Christianity in China|مسیحیت]]<ref name=Gai-Gao /> ! [[چین وچ اسلام|اسلام]]<ref name=2010-Islam>Data from {{cite article|last=Yang|first=Zongde|title=Study on Current Muslim Population in China|journal=Jinan Muslim|number=2|year=2010|url=https://doors.doshisha.ac.jp/duar/repository/ir/18185/r002000080004.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20170427140204/https://doors.doshisha.ac.jp/duar/repository/ir/18185/r002000080004.pdf|archive-date=27 اپریل 2017}} Reported in {{cite article|last=Min|first=Junqing|title=The Present Situation and Characteristics of Contemporary Islam in China|journal=JISMOR|number=8|year=2013|url=https://doors.doshisha.ac.jp/duar/repository/ir/18185/r002000080004.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20170624151446/https://doors.doshisha.ac.jp/duar/repository/ir/18185/r002000080004.pdf|archive-date=24 جون 2017}} p. 29.</ref> |- style="text-align:center;" | [[فوجیان]] | 31.31% | '''40.40%''' | 3.97% | 0.32% |- style="text-align:center;" | [[ژجیانگ]] | 23.02% | '''23.99%''' | 3.89% | <0.2% |- style="text-align:center;" | [[گوانگشی]] | '''40.48%''' | 10.23% | 0.15% | <0.2% |- style="text-align:center;" | [[گوانگڈونگ]] | '''43.71%''' | 5.18% | 0.68% | <0.2% |- style="text-align:center;" | [[یوننان]] | '''32.22%''' | 13.06% | 0.68% | 1.52% |- style="text-align:center;" | [[گوئیژو]] | '''31.18%''' | 1.86% | 0.49% | 0.48% |- style="text-align:center;" | [[جیانگسو]] | '''16.67%''' | 14.17% | 2.67% | <0.2% |- style="text-align:center;" | [[جیانگشی]] | '''24.05%''' | 7.96% | 0.66% | <0.2% |- style="text-align:center;" | [[شانڈونگ]] | '''25.28%''' | 2.90% | 1.54% | 0.55% |- style="text-align:center;" | [[چونگ چنگ]] | '''26.63%''' | 0.85% | 0.28% | <0.2% |- style="text-align:center;" | [[ہونان]] | '''20.19%''' | 2.44% | 0.49% | <0.2% |- style="text-align:center;" | [[شنسی]] | '''15.61%''' | 3.65% | 1.55% | <0.2% |- style="text-align:center;" | [[ہینان]] | '''7.94%''' | 5.52% | 4.95% | 1.05% |- style="text-align:center;" | [[جیلن]] | 7.73% | '''8.23%''' | 3.26% | <0.2% |- style="text-align:center;" | [[انہوئی]] | 4.64% | '''7.83%''' | 4.32% | 0.58% |- style="text-align:center;" | [[گانسو]] | 3.51% | '''6.85%''' | 0.28% | 6.64% |- style="text-align:center;" | [[ہیلونگجیانگ]] | '''7.73%''' | 4.39% | 3.63% | 0.35% |- style="text-align:center;" | [[شانسی]] | '''7.58%''' | 6.35% | 1.66% | 0.4% |- style="text-align:center;" | [[لیاؤننگ]] | '''7.73%''' | 5.31% | 1.99% | 0.64% |- style="text-align:center;" | [[سیچوان]] | '''10.6%''' | 2.06% | 0.30% | <0.2% |- style="text-align:center;" | [[ہوبئی]] | '''6.5%''' | 2.09% | 1.71% | <0.2% |- style="text-align:center;" | [[ہیبئی]] | '''5.52%''' | 1.59% | 1.13% | 0.82% |- style="text-align:center;" | [[ہائنان]] | – | – | 0.48%<ref name=Wang2015 /> | <0.2% |- ! colspan=5 | |- style="text-align:center;" | [[بیجنگ]] | – | '''11.2%'''<ref>{{cite book|last=Lai|first=Hongyi|title=China's Governance Model: Flexibility and Durability of Pragmatic Authoritarianism|publisher=Routledge|year=2016|isbn=978-1-317-85952-9}} p. 167.</ref> | 0.78%<ref name=Wang2015 /> | 1.76% |- style="text-align:center;" | [[شنگھائی]] | – | '''10.30%''' | 1.88% | 0.36% |- style="text-align:center;" | [[تیانجن]] | – | – | 0.43% | <0.2% |- ! colspan=5 | |- style="text-align:center;" | [[تبت]] | – | '''~78%'''<ref>{{cite web|title=Internazional Religious Freedom Report 2012|url=https://www.state.gov/documents/organization/208434.pdf|publisher=US Government}} p. 20, quoting: "Most ethnic Tibetans practice Tibetan Buddhism, although a sizeable minority practices Bon, an indigenous religion, and very small minorities practice Islam, Catholicism, or Protestantism. Some scholars estimate that there are as many as 400,000 Bon followers across the Tibetan Plateau. Scholars also estimate that there are up to 5,000 ethnic Tibetan Muslims and 700 ethnic Tibetan Catholics in the TAR"۔</ref> | – | 0.39% |- style="text-align:center;" | [[سنکیانگ]] | – | – | 1.0%<ref name=Wang2015 /> | '''57.99%''' |- style="text-align:center;" | [[نینگشیا]] | – | – | 1.17%<ref name=Wang2015 /> | '''33.99%''' |- style="text-align:center;" | [[چنگھائی]] | – | – | 0.76%<ref name=Wang2015 /> | '''17.51%''' |- style="text-align:center;" | [[اندرونی منگولیا]] | 2.36% | '''12.1%'''<ref>{{cite article|last1=Wu|first1=Jiayu|last2=Fang|first2=Yong|url=https://www.jstage.jst.go.jp/article/jaabe/15/1/15_9/_pdf|title=Study on the Protection of the Lama Temple Heritage in Inner Mongolia as a Cultural Landscape|journal=Journal of Asian Architecture and Building Engineering|volume=15|number=1|date=جنوری 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170924001537/https://www.jstage.jst.go.jp/article/jaabe/15/1/15_9/_pdf|archive-date=24 ستمبر 2017}} Note that the article, in an evident mistranslation from Chinese, reports 30 million Tibetan Buddhists in Inner Mongolia instead of 3 million.</ref> | 2.0%<ref name=Wang2015 /> | 0.91% |- style="text-align:center;" ! [[چین]] ! 16%<ref name=CSLS2010 /> ! 15%<ref name="CZ20172" /> ! 2.5%<ref name="CZ20172" /> ! 2%<ref name=CFPS2012 />{{Rp|13}} |} == ہور ویکھو == {{باب|چین|مذہب|چین وچ مذہب}} * [[چینی بدھ مت]] * [[چینی لوک مذہب]] * [[کنفیوشس مت]] * [[فالون گونگ]] * [[تاؤ مت]] ; ہور * [[چین وچ مسیحیت]] * [[چین وچ اسلام]] * [[اندرونی منگولیا وچ مذہب]] * [[ہانگ کانگ وچ مذہب]] * [[مکاؤ وچ مذہب]] * [[شمال مشرقی چین وچ مذہب]] * [[تائیوان وچ مذہب]] == حواشی == {{حوالے|group="حاشیہ"}} == حوالے == {{حوالے}} === ماخذ === {{Refbegin|30em}} * {{citation|last=Adler|first=Joseph A.|chapter=Chinese Religion: An Overview|title=Encyclopedia of Religion|edition=2nd|editor=Lindsay Jones|location=Detroit|publisher=Macmillan Reference USA|year=2005|ref=harv}}۔ Available at the author's website: [http://www2.kenyon.edu/Depts/Religion/Fac/Adler/Writings/Chinese%20Religions%20-%20Overview.htm Joseph Adler] Department of Religious Studies, [[کینین کالج]]۔ * {{citation|last=Adler|first=Joseph A.|title=Confucianism as a Religious Tradition: Linguistic and Methodological Problems|location=Gambier, Ohio, USA|publisher=Kenyon College|year=2014|url=http://www2.kenyon.edu/Depts/Religion/Fac/Adler/Writings/Still%20Hazy%20-%20Minzu.pdf|format=PDF|ref=harv}}۔ * {{cite conference|first=Joseph A.|last=Adler|title=The Heritage of Non-Theistic Belief in China|conference=(Conference paper) Toward a Reasonable World: The Heritage of Western Humanism, Skepticism, and Freethought|location=San Diego, CA|date=2011|url=http://www2.kenyon.edu/Depts/Religion/Fac/Adler/Writings/Non-theistic.pdf|format=PDF|ref=harv}} * {{cite book|last=Bays|first=Daniel H.|year=2012|title=A New History of Christianity in China|publisher=Wiley-Blackwell|location=Chichester, West Sussex; Malden, MA|url=https://books.google.com/books?id=lgS-j2m_0TEC|isbn=978-1-4051-5954-8|ref=harv}} * {{cite journal|last=Billioud|first=Sébastien|title=Carrying the Confucian Torch to the Masses: The Challenge of Structuring the Confucian Revival in the People's Republic of China|journal=OE|volume=49|date=2010|url=http://www.oriens-extremus.de/inhalt/pdf/49/OE49-09.pdf|format=PDF|ref=harv}} * {{cite book|last1=Billioud|first1=Sébastien|last2=Thoraval|first2=Joël|year=2015|title=The Sage and the People: The Confucian Revival in China|publisher=Oxford University Press|url=https://books.google.com/books?id=jZLxCQAAQBAJ|isbn=0-19-025814-4|ref=harv}} * {{cite journal|last=Chan|first=Kim-Kwong|title=Religion in China in the Twenty-first Century: Some Scenarios|journal=Religion, State & Society|volume=33|number=2|date=2005|doi=10.1080/09637490500118570|ref=harv}} * {{cite journal|last=Chang|first=Ruth H.|title=Understanding Di and Tian: Deity and Heaven from Shang to Tang Dynasties|journal=[[Sino-Platonic Papers]]|issue=108|publisher=Victor H. Mair|date=2000|url=http://www.sino-platonic.org/complete/spp108_chinese_deity_heaven.pdf|ISSN=2157-9679|format=PDF|ref=harv}} * {{cite book|last=Chau|first=Adam Yuet|year=2005|title=Miraculous Response: Doing Popular Religion in Contemporary China|url=https://archive.org/details/miraculousrespon0000chau|isbn=978-0-8047-5160-5|ref=harv}} * {{cite book|last=Chen|first=Yong|year=2012|title=Confucianism as Religion: Controversies and Consequences|publisher=Brill|isbn=9004243739|ref=harv}} * {{cite book|last=Ching|first=Julia|year=1993|title=Chinese Religions|publisher=Macmillan|location=Houndsmills; London|isbn=978-0-333-53174-7|ref=harv}} Various reprints. * {{citation|last=Clart|first=Philip|chapter=Conceptualizations of "Popular Religion" in Recent Research in the People's Republic of China|pages=391–412|title=Yanjiu xin shijie: "Mazu yu Huaren minjian xinyang" guoji yantaohui lunwenji|editor-last1=Wang|editor-first1=Chien-chuan|editor-last2=Li|editor-first2=Shiwei|editor-last3=Hong|editor-first3=Yingfa|location=Taipei|publisher=Boyang|year=2014|isbn=978-0-19-959653-9|chapter-url=http://home.uni-leipzig.de/clartp/Yanjiu%20xin%20shijie%202014.pdf|format=PDF|ref=harv|تاريخ-الوصول=2015-10-16|تاريخ-الأرشيف=2015-05-23|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20150523055017/http://home.uni-leipzig.de/clartp/Yanjiu%20xin%20shijie%202014.pdf|url-status=dead}} * {{cite journal|last=Clart|first=Philip|title=Confucius and the Mediums: Is There a "Popular Confucianism"?|journal=T'oung Pao|volume=LXXXIX|publisher=Brill|location=Leiden|date=2003|url=http://home.uni-leipzig.de/clartp/Clart%202003.pdf|format=PDF|ref=harv}} * {{citation|last=Craig|first=Edward|title=Routledge Encyclopedia of Philosophy|volume=7|year=1998|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-0-415-07310-3}} * {{cite book|last=De Groot|first=J.J.M.|authorlink=Jan Jakob Maria de Groot|title=The Religious System of China: Its Ancient Forms, Evolution, History and Present Aspect, Manners, Customs and Social Institutions Connected Therewith|year=1892|publisher=Brill|location=Leiden, Netherlands|ref=harv}} 6 volumes. Online: [http://classiques.uqac.ca/classiques/groot_jjm_de/religious_system_of_china/religious_system.html Les classiques des sciences sociales, Université du Québec à Chicoutimi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241007100252/http://classiques.uqac.ca/classiques/groot_jjm_de/religious_system_of_china/religious_system.html |date=2024-10-07 }}; Scribd: [https://www.scribd.com/doc/298935093/The-Religious-System-of-China-1892-Vol-1-Groot Vol. 1]، [https://www.scribd.com/doc/298935163/The-Religious-System-of-China-1892-Vol-2-Groot Vol. 2]، [https://www.scribd.com/doc/298935219/The-Religious-System-of-China-1892-Vol-3-Groot Vol. 3]، [https://www.scribd.com/doc/298935256/The-Religious-System-of-China-1892-Vol-4-Groot Vol. 4]، [https://www.scribd.com/doc/298935289/The-Religious-System-of-China-1892-Vol-5-Groot Vol. 5]، [https://www.scribd.com/doc/298935357/The-Religious-System-of-China-1892-Vol-6-Groot Vol. 6]۔ * {{cite journal|last=Didier|first=John C.|title=In and Outside the Square: The Sky and the Power of Belief in Ancient China and the World, c. 4500 BC – AD 200|journal=[[Sino-Platonic Papers]]|issue=192|publisher=Victor H. Mair|date=2009|ref=harv}} ''[http://sino-platonic.org/complete/spp192_vol1.pdf Volume I: The Ancient Eurasian World and the Celestial Pivot]''، ''[http://sino-platonic.org/complete/spp192_vol2.pdf Volume II: Representations and Identities of High Powers in Neolithic and Bronze China]''، ''[http://sino-platonic.org/complete/spp192_vol3.pdf Volume III: Terrestrial and Celestial Transformations in Zhou and Early-Imperial China]''۔ * {{cite book|last=Do|first=Thien|year=2003|title=Vietnamese Supernaturalism: Views from the Southern Region|publisher=Routledge|series=Anthropology of Asia|url=https://books.google.com/books?id=Piudqn9uijUC|isbn=0-415-30799-6|ref=harv}} * {{cite book|last=Dubois|first=Thomas David|year=2005|title=The Sacred Village: Social Change and Religious Life in Rural North China|publisher=University of Hawaii Press|url=http://www.bniao.org/Asset/Source/bnBook_ID-1637_No-01.pdf|format=PDF|isbn=0-8248-2837-2|ref=harv}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170110141156/http://www.bniao.org/Asset/Source/bnBook_ID-1637_No-01.pdf |date=2017-01-10 }} * {{citation|author-last=Espesset|author-first=Grégoire|article=Latter Han Mass Religious Movements and the Early Daoist Church|editor-last1=Lagerwey|editor-first1=John|editor-last2=Kalinowski|editor-first2=Marc|title=Early Chinese Religion: Part One: Shang Through Han (1250 BC-220 AD)|pages=1117–1158|isbn=9004168354|year=2008|series=Early Chinese Religion|publisher=Brill|location=Leiden|ref=harv}}۔ [https://halshs.archives-ouvertes.fr/halshs-00670873/document Consulted HAL-SHS version]، pages 1–56. * {{citation|last1=Fan|first1=Lizhu|last2=Chen|first2=Na|contribution=Revival of Confucianism and Reconstruction of Chinese Identity|title=The Presence and Future of Humanity in the Cosmos|publisher=ICU|location=Tokyo, 18–23 مارچ|year=2015a|ref=harv}} * {{cite journal|last1=Fan|first1=Lizhu|first2=Na|last2=Chen|title=The Revival of Indigenous Religion in China|journal=China Watch|publisher=[[Fudan University]]، Fudan-UC Center for China Studies|date=2013|url=http://fudan-uc.ucsd.edu/_files/201306_China_Watch_Fan_Chen.pdf|format=PDF|doi=10.1093/oxfordhb/9780195338522.013.024|ref=harv}} Preprint from ''The Oxford Handbook of Religious Conversion''، 2014. * {{cite journal|last1=Fan|first1=Lizhu|first2=Na|last2=Chen|title=The Religiousness of "Confucianism" and the Revival of Confucian Religion in China Today|journal=Cultural Diversity in China|issue=1|pages=27–43|publisher=De Gruyter Open|date=2015|issn=2353-7795|doi=10.1515/cdc-2015-0005|ref=harv}} * {{cite book|last=Fingarette|first=Herbert|year=1972|title=Confucius: The Secular as Sacred|publisher=Harper|location=New York City|url=https://books.google.com/books?id=lawUAAAAQBAJ|ref=harv}} * {{citation|author-last=Feuchtwang|author-first=Stephan|authorlink=Stephan Feuchtwang|chapter=Chinese religions|pages=143–172|editor-last1=Woodhead|editor-first1=Linda|editor-last2=Kawanami|editor-first2=Hiroko|editor-last3=Partridge|editor-first3=Christopher H.|title=Religions in the Modern World: Traditions and Transformations|edition=3nd|year=2016|publisher=Routledge|location=London|isbn=1-317-43960-0|ref=harv}}۔ * {{cite book|last=Fowler|first=Jeanine D.|year=2005|title=An Introduction to the Philosophy and Religion of Taoism: Pathways to Immortality|publisher=Sussex Academic Press|url=https://books.google.com/books?id=9wi-ZDdmaqEC|isbn=1-84519-086-6|ref=harv}} * {{citation|author-last=Fung|author-first=Yiu-ming|chapter=Problematizing Contemporary Confucianism in East Asia|editor-first=Jeffrey|editor-last=Richey|title=Teaching Confucianism|url=https://books.google.com/books?id=w8vSE2lN0H4C|isbn=0-19-804256-6|year=2008|publisher=Oxford University Press|ref=harv}}۔ * {{cite book|last1=Gaenssbauer|first1=Monika|year=2015|title=Popular Belief in Contemporary China: A Discourse Analysis|publisher=Projekt Verlag|url=https://books.google.com/books?id=hGfOCgAAQBAJ|isbn=0-226-30416-7|ref=harv}} * {{cite book|last1=Goossaert|first1=Vincent|last2=Palmer|first2=David|year=2011|title=The Religious Question in Modern China|publisher=University of Chicago Press|url=https://books.google.com/books?id=Bx83dlLMPdMC|isbn=0-226-30416-7|ref=harv}} * {{cite book|last=Jing|first=Jun|year=1996|title=The Temple of Memories: History, Power, and Morality in a Chinese Village|publisher=Stanford University Press|url=https://books.google.com/books?id=yCnHQgAACAAJ|isbn=0-8047-2756-2|ref=harv}} * {{cite book|last=Johnson|first=Ian|author-link=Ian Denis Johnson|year=2017|title=The Souls of China: The Return of Religion after Mao|publisher=Pantheon Books|location=New York|url=https://books.google.com/books?id=vQ6wDAAAQBAJ|isbn=978-1-101-87005-1|ref=none}} * {{cite journal|last1=Kao|first1=Yaning|title=Religious Revival among the Zhuang People in China: Practising "Superstition" and Standardizing a Zhuang Religion|journal=Journal of Current Chinese Affairs|volume=43|issue=2|pages=107–144|date=2014|issn=2353-7795|ref=harv}} {{ISSN|1868-4874}} (online)، {{ISSN|1868-1026}} (print)۔ * {{citation|last=Keightley|first=David N.|authorlink=David Keightley|chapter=The Making of the Ancestors: Late Shang Religion and Its Legacy|pages=3–63|editor-first=John|editor-last=Lagerwey|title=Religion and Chinese Society|volume=1|location=Shatin|publisher=Chinese University Press|year=2004|isbn=9629961237|url=https://books.google.com/books?id=nSKT4qpILEkC|ref=harv}} * {{cite journal|last=Kraef|first=Olivia|title=Of Canons and Commodities: The Cultural Predicaments of Nuosu-Yi "Bimo Culture"|journal=Journal of Current Chinese Affairs|year=2014|volume=43|number=2|pages=145–179|ref=harv}} * {{cite book|last=Lagerwey|first=John|url=https://books.google.com/books?id=WAOOzQi0dCkC|year=2010|title=China: A Religious State|publisher=University of Hong Kong Press|location=Hong Kong|isbn=9888028049|ref=harv}} * {{cite book|last1=Lagerwey|first1=John|last2=Kalinowski|first2=Marc|year=2008|title=Early Chinese Religion: Part One: Shang Through Han (1250 BC-220 AD)|series=Early Chinese Religion|publisher=Brill|url=https://books.google.com/books?id=Idhyr1hqS0kC|isbn=9004168354|ref=harv}} * {{cite book|last1=Lagerwey|first1=John|last2=Lü|first2=Pengzhi|year=2009|title=Early Chinese Religion, Part Two: The Period of Division (220-589 AD)|series=Early Chinese Religion|publisher=Brill|url=https://books.google.com/books?id=RSawCQAAQBAJ|isbn=904742929X|ref=harv}} * {{cite book|last1=Lagerwey|first1=John|last2=Marsone|first2=Pierre|year=2014|title=Modern Chinese Religion I: Song-Liao-Jin-Yuan (960-1368 AD)|series=Modern Chinese Religion|publisher=Brill|url=https://books.google.com/books?id=y2DiBQAAQBAJ|isbn=9004271643|ref=harv}} * {{cite book|last1=Lagerwey|first1=John|last2=Goossaert|first2=Vincent|last3=Kiely|first3=Jan|year=2015|title=Modern Chinese Religion II: 1850–2015|series=Modern Chinese Religion|publisher=Brill|url=https://books.google.com/books?id=mv7dCgAAQBAJ|isbn=9004304649|ref=harv}} * {{cite journal|last=Laliberté|first=André|title=Religion and the State in China: The Limits of Institutionalization|journal=Journal of Current Chinese Affairs|volume=40|issue=2|pages=3–15|date=2011|url=http://journals.sub.uni-hamburg.de/giga/jcca/article/view/415/413|ref=harv}} * {{cite journal|last=Law|first=Pui-Lam|title=The Revival of Folk Religion and Gender Relationships in Rural China: A Preliminary Observation|journal=Asian Folklore Studies|volume=64|pages=89–109|date=2005|url=http://nirc.nanzan-u.ac.jp/nfile/672|ref=harv}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140422232527/http://nirc.nanzan-u.ac.jp/nfile/672 |date=2014-04-22 }} * {{cite book|last=Libbrecht|first=Ulrich|authorlink=Ulrich Libbrecht|url=https://books.google.com/books?id=rmT3ZHGxJPgC|year=2007|title=Within the Four Seas.۔۔: Introduction to Comparative Philosophy|publisher=Peeters Publishers|isbn=9042918128|ref=harv}} * {{cite book|last=Littlejohn|first=Ronnie|url=https://books.google.com/books?id=_RZe8Hr57NEC|year=2010|title=Confucianism: An Introduction|publisher=I. B. Tauris|isbn=1-84885-174-X|ref=harv}} * {{cite book|last1=Lü|first1=Daji|last2=Gong|first2=Xuezeng|year=2014|title=Marxism and Religion|series=Religious Studies in Contemporary China|publisher=Brill|url=https://books.google.com/books?id=6r0FAwAAQBAJ|isbn=9047428021|ref=harv}} * {{cite journal|last=Madsen|first=Richard|title=The Upsurge of Religion in China|journal=Journal of Democracy|volume=21|issue=4|pages=58–71|date=2010|url=http://www.journalofdemocracy.org/articles-files/gratis/Madsen-21-4.pdf|format=PDF|ref=harv}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170714095001/http://www.journalofdemocracy.org/articles-files/gratis/Madsen-21-4.pdf |date=2017-07-14 }} * {{cite book|last=Miller|first=James|year=2006|title=Chinese Religions in Contemporary Societies|publisher=ABC-CLIO|url=https://books.google.com/books?id=S4vg8BQrqA4C|isbn=1-85109-626-4|ref=harv}} * {{cite book|first=Randal L.|last=Nadeau|title=The Wiley-Blackwell Companion to Chinese Religions|publisher=Blackwell|location=Malden, MA|date=2012|url=https://books.google.com/books?id=yQnFKpTepo8C|ref=harv}} * {{cite book|last=Overmyer|first=Daniel L.|authorlink=Daniel L. Overmyer|year=2009|title=Local Religion in North China in the Twentieth Century the Structure and Organization of Community Rituals and Beliefs|publisher=Brill|location=Leiden; Boston|url=http://cnqzu.com/library/To%20Organize/Books/Brill%20Ebooks/Brill._Handbook_of_Oriental_Studies/Brill.%20Handbook%20of%20Oriental%20Studies/Local_Religion_in_North_China_in_the_Twentieth_Century__Handbook_of_Oriental_Studies_۔pdf|format=PDF|isbn=9789047429364|ref=harv}} * {{cite book|last=Overmyer|first=Daniel L.|year=1986|title=Religions of China: The World as a Living System|publisher=Harper & Row|location=New York|url=https://books.google.com/books?id=nYkbAAAAQBAJ|ref=harv}} * {{cite book|last=Overmyer|first=Daniel|year=2003|title=Religion in China Today|publisher=Cambridge University Press|url=https://books.google.com/books?id=cPzY-ieGCvcC|isbn=0-521-53823-8|ref=harv}} * {{cite journal|last=Ownby|first=David|title=Sect and Secularism in Reading the Modern Chinese Religious Experience|journal=Archives de sciences sociales des religions|volume=144|date=2008|url=http://assr.revues.org/17633|doi=10.4000/assr.17633|ref=harv}} * {{cite book|last1=Palmer|first1=David A.|last2=Shive|first2=Glenn L.|last3=Wickeri|first3=Philip L.|year=2011|title=Chinese Religious Life|publisher=Oxford University Press|url=https://books.google.com/books?id=EleqMtNVHdgC|isbn=0-19-973138-1|ref=harv}} * {{cite journal|last=Palmer|first=David A.|title=Chinese Redemptive Societies and Salvationist Religion: Historical Phenomenon or Sociological Category?|journal=Journal of Chinese Ritual, Theatre and Folklore|volume=172|pages=21–72|date=2011|url=http://hub.hku.hk/bitstream/10722/139685/1/Content.pdf?accept=1|format=PDF|ref=harv}} * {{cite book|last1=Pankenier|first1=David W.|year=2013|title=Astrology and Cosmology in Early China|publisher=Cambridge University Press|url=https://books.google.com/books?id=wUuyAAAAQBAJ|isbn=1-107-00672-4|ref=harv}} * {{cite book|last=Pas|first=Julian F.|year=1998|title=Historical Dictionary of Taoism|url=https://archive.org/details/historicaldictio0000pasj|series=Historical Dictionaries of Religions, Philosophies, and Movements Series|publisher=Scarecrow Press|isbn=0-8108-6637-4|ref=harv}} * {{cite journal|last=Payette|first=Alex|title=Local Confucian Revival in China: Ritual Teachings, 'Confucian' Learning and Cultural Resistance in Shandong|journal=China Report|volume=52|issue=1|pages=1–18|date=فروری 2016|url=http://chr.sagepub.com/content/52/1/1.abstract|doi=10.1177/0009445515613867|ref=harv}} * {{citation|last=Payette|first=Alex|contribution=Shenzhen's Kongshengtang: Religious Confucianism and Local Moral Governance|title=Panel RC43: Role of Religion in Political Life|location=23rd World Congress of Political Science, 19–24 جولائ‏ی|year=2014|url=http://paperroom.ipsa.org/papers/paper_30036.pdf|format=PDF|ref=harv|تاريخ-الوصول=2020-10-16|تاريخ-الأرشيف=2017-10-23|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20171023011728/http://paperroom.ipsa.org/papers/paper_30036.pdf|url-status=dead}} * {{cite book|last=Pregadio|first=Fabrizio|year=2013|title=The Encyclopedia of Taoism|publisher=Routledge|url=https://books.google.com/books?id=R3Sp6TfzhpIC|isbn=1-135-79634-3|ref=harv}} Two volumes: 1) A-L; 2) L-Z. * {{cite encyclopedia|last=Pregadio|first=Fabrizio|editor-last=Zalta|editor-first=Edward N.|encyclopedia=Stanford Encyclopedia of Philosophy|title=Religious Daoism|url=http://plato.stanford.edu/archives/fall2016/entries/daoism-religion/|edition=Fall 2016|year=2016|publisher=Stanford University|ref=harv}} * {{citation|editor1-last=Ruokanen|editor1-first=Miikka|editor2-last=Huang|editor2-first=Paulos Zhanzhu|year=2011|title=Christianity and Chinese Culture|publisher=William B. Eerdmans Publishing|url=https://books.google.com/books?id=iWDgm6xehI8C|isbn=0-8028-6556-9|ref=harv}} * {{cite encyclopedia|last=Riegel|first=Jeffrey|article=Confucius|title=The Stanford Encyclopedia of Philosophy|year=Summer 2013|editor-first=Edward N.|editor-last=Zalta|url=http://plato.stanford.edu/archives/sum2013/entries/confucius/|ref=harv}} * {{citation|last=Sautman|first=Barry|authorlink=Barry Sautman|chapter=Myths of Descent, Racial Nationalism and Ethnic Minorities in the People's Republic of China|pages=75–95|title=The Construction of Racial Identities in China and Japan: Historical and Contemporary Perspectives|editor-last1=Dikötter|editor-first1=Frank|location=Honolulu|publisher=University of Hawaii Press|year=1997|isbn=9622094430|url=https://books.google.com/books?id=Ys5oy66VjisC|ref=harv}} * {{cite book|last1=Shahar|first1=Meir|last2=Weller|first2=Robert Paul|year=1996|title=Unruly Gods: Divinity and Society in China|publisher=University of Hawaii Press|url=https://books.google.com/books?id=gegRl__dR8EC|isbn=0-8248-1724-9|ref=harv}} * {{cite book|last1=Shen|first1=Qingsong|last2=Shun|first2=Kwong-loi|year=2007|title=Confucian Ethics in Retrospect and Prospect|url=https://archive.org/details/bub_gb_iKjsm-JUbD0C|publisher=Council for Research in Values & Philosophy|isbn=1-56518-245-6|ref=harv}} * {{cite journal|last=Shi|first=Yilong 石奕龍|title=中国汉人自发的宗教实践 – 神仙教 (Zhongguo Hanren zifadi zongjiao shijian: Shenxianjiao)|trans-title=The Spontaneous Religious Practices of Han Chinese Peoples – Shenxianism|journal=中南民族大学学报 — 人文社会科学版 (Journal of South-Central University for Nationalities – Humanities and Social Sciences)|volume=28|issue=3|pages=146–150|date=2008|url=http://www.doc88.com/p-2949949083043.html|ref=harv}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190831211141/http://www.doc88.com/p-2949949083043.html |date=2019-08-31 }} * {{cite journal|last=Tay|first=Wei Leong|title=Kang Youwei: The Martin Luther of Confucianism and His Vision of Confucian Modernity and Nation|journal=Secularization, Religion and the State|publisher=University of Tokyo Center of Philosophy|date=2010|url=http://utcp.c.u-tokyo.ac.jp/publications/pdf/UTCPBooklet17_08_Tay.pdf|format=PDF|ref=harv}} * {{cite book|last=Teiser|first=Stephen F.|year=1988|title=The Ghost Festival in Medieval China|publisher=Princeton University Press|location=Princeton, N.J.|url=https://books.google.com/books?id=anGlBZDWWLwC|ISBN=0-691-05525-4|ref=harv}} * {{citation|first=Stephen F.|last=Teiser|chapter=The Spirits of Chinese Religion|chapter-url=http://afe.easia.columbia.edu/cosmos/main/spirits_of_chinese_religion.pdf|title=Religions of China in Practice|editor=Donald S. Lopez Jr.|location=Princeton, NJ|publisher=Princeton University Press|year=1996|format=PDF|ref=harv}}۔ Extracts in ''[http://afe.easia.columbia.edu/cosmos/bgov/cosmos.htm The Chinese Cosmos: Basic Concepts]''۔ * {{cite journal|last=Teiser|first=Stephen F.|authorlink=Stephen F. Teiser|title=Popular Religion|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-asian-studies_1995-05_54_2/page/n77|journal=Journal of Asian Studies|volume=54|issue=2|pages=378–395|date=1995|doi=10.2307/2058743|ref=harv}} * {{cite journal|last=Waldron|first=Arthur|title=Religious Revivals in Communist China|journal=Orbis|volume=42|issue=2|pages=325–334|date=1998|url=http://www2.kenyon.edu/Depts/Religion/Fac/Adler/Reln270/Waldron-revivals.htm|ref=harv}} * {{cite book|last=Xie|first=Zhibin|year=2006|title=Religious Diversity and Public Religion in China|url=https://archive.org/details/religiousdiversi0000xiez|publisher=Ashgate Publishing|isbn=978-0-7546-5648-7|ref=harv}} * {{cite book|last1=Yang|first1=Fenggang|last2=Lang|first2=Graeme|year=2012|title=Social Scientific Studies of Religion in China|publisher=Brill|location=|isbn=9004182462|ref=harv}} * {{cite book|last=Yang|first=C.K.|authorlink=C. K. Yang (sociologist)|year=1961|title=Religion in Chinese Society: A Study of Contemporary Social Functions of Religion and Some of Their Historical Factors|publisher=University of California Press|location=Berkeley|url=https://books.google.com/books?id=N2d09EhGBgkC|isbn=0-520-01371-9|ref=harv}} * {{cite book|last=Yang|first=Mayfair Mei-hui|year=2007|chapter=Ritual Economy and Rural Capitalism with Chinese Characteristics|editor-last1=Held|editor-first1=David|editor-last2=Moore|editor-first2=Henrietta|title=Cultural Politics in a Global Age: Uncertainty, Solidarity and Innovation|publisher=Oneworld Publications|location=Oxford|isbn=1-85168-550-2|chapter-url=http://www.religion.ucsb.edu/Faculty/yangm_files/23CulturalPolitics.pdf|format=PDF|ref=harv}} * {{cite journal|last1=Yang|first1=Fenggang|last2=Hu|first2=Anning|title=Mapping Chinese Folk Religion in Mainland China and Taiwan|url=https://archive.org/details/sim_journal-for-the-scientific-study-of-religion_2012-09_51_3/page/n116|journal=Journal for the Scientific Study of Religion|volume=51|issue=3|pages=505–521|date=2012|doi=10.1111/j.1468-5906.2012.01660.x|ref=harv}} * {{cite book|last1=Yao|first1=Xinzhong|authorlink1=Yao Xinzhong|year=2010|title=Chinese Religion: A Contextual Approach|publisher=A&C Black|location=London|url=https://books.google.com/books?id=GuINLKnJp0AC|isbn=978-1-84706-475-2|ref=harv}} * {{cite thesis|last=Zhong|first=Xinzi|title=A Reconstruction of Zhū Xī's Religious Philosophy Inspired by Leibniz: The Natural Theology of Heaven|series=Open Access Theses and Dissertations|number=112|publisher=Hong Kong Baptist University Institutional Repository|year=2014|url=https://repository.hkbu.edu.hk/cgi/viewcontent.cgi?article=1111&context=etd_oa|format=PDF|ref=harv}} * {{cite journal|last=Zhou|first=Jixu|title=Old Chinese "*tees" and Proto-Indo-European "*deus": Similarity in Religious Ideas and a Common Source in Linguistics|journal=[[Sino-Platonic Papers]]|issue=167|publisher=Victor H. Mair|date=2005|url=http://www.sino-platonic.org/complete/spp167_old_chinese_proto_indo_european.pdf|format=PDF|ref=harv}} * {{cite journal|last=Zhou|first=Youguang|authorlink=Zhou Youguang|title=To Inherit the Ancient Teachings of Confucius and Mencius and Establish Modern Confucianism|journal=[[Sino-Platonic Papers]]|issue=226|publisher=Victor H. Mair|date=2012|url=http://www.sino-platonic.org/complete/spp226_zhou_youguang_modern_confucianism.pdf|format=PDF|ref=harv}} {{Refend}} == ہور پڑھو == {{Refbegin}} * {{cite book|last=Ch'en|first=Kenneth K. S.|title=Buddhism in China, a Historical Survey|year=1972|publisher=Princeton University Press|location=Princeton, NJ|isbn=0-691-00015-8|ref=harv}} * {{cite book|last=Paper|first=Jordan D.|year=1995|title=The Spirits are Drunk: Comparative Approaches to Chinese Religion|url=https://archive.org/details/spiritsaredrunkc0000pape|publisher=State University of New York Press|location=Albany, NY|isbn=0-7914-2315-8|ref=harv}} * {{cite book|last=Wright|first=Arthur F.|authorlink=Arthur F. Wright|title=Buddhism in Chinese History|url=https://archive.org/details/buddhisminchines0000wrig|year=1959|publisher=Stanford University Press|isbn=0-8047-0548-8|ref=harv}} {{Refend}} == باہرلے جوڑ == {{گٹھ کومنز|Religion in China}} * [http://www.chinabuddhism.com.cn/ Chinese Buddhist Association] * [http://www.rujiazg.com/ China Confucian Philosophy] * [http://www.rjzg.net/ China Confucian Religion] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150814223204/http://www.rjzg.net/ |date=2015-08-14 }} * [http://www.chinakongmiao.org/ China Confucian Temples] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140517062808/http://chinakongmiao.org/ |date=2014-05-17 }} * [http://zhksh.org/ Holy Confucian Church of China] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181111033908/http://zhksh.org/ |date=2018-11-11 }} * [http://www.taoist.org.cn/ Chinese Taoist Association] * [http://www.minjiansimiao.com/ Chinese Folk Temples' Management Association] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180816130254/http://www.minjiansimiao.com/ |date=2018-08-16 }} '''تعلیمی''' * ''[http://afe.easia.columbia.edu/cosmos/bgov/intro.htm Living in the Chinese Cosmos]''، Asia for Educators, Columbia University. * [http://www.china-zentrum.de/en/ China Zentrum]، Germany-based institute for research on religion in China '''میڈیا''' * Euraxess Science Slam: [https://www.youtube.com/watch?v=R9wmseHCqv8 Meihuaquan and Community Life in North China] * eRenlai Ricci: [https://www.youtube.com/watch?v=GGN7-IvjeAg The boundary between religion and the state in China by Prof. Lagerwey] * GBTimes: [https://www.youtube.com/watch?v=dEWVG3X0XV4 THE DEBATE: Insight into religion in modern China (part 1)]—[https://www.youtube.com/watch?v=QN4dnEDwLGU Part 2] * Berkeley Center: [https://www.youtube.com/watch?v=yM3icit9t5w Ritual Economy and Religious Revivial in Rural Southeast China] * Berkeley Center: [https://www.youtube.com/watch?v=nyJSGDWHkUY Secularization Theory and the Study of Chinese Religions] * Berkeley Center: [https://www.youtube.com/watch?v=g5Tik67VjPc Understanding Contemporary Religious Pluralism in China] {{چین وچ مذہب}} {{موضوعات ایشیاء |name = ایشیا وچ مذاہب |title = ایشیا وچ مذاہب |prefix= |suffix= وچ مذہب }} [[گٹھ:چین وچ مذاہب]] [[گٹھ:مذہبی آبادیات]] [[گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے ]] [[گٹھ:چین د‏‏ی سیاست]] 5uv872j1iq8uf5nxyqrqti1azqz5vk0 0 94784 713223 696980 2026-11-06T12:05:14Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 713223 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday |holiday_name = عالمی رحم دلی دا دن |type = |image = |imagesize = |caption = |official_name = |nickname = |observedby = |litcolor = |longtype = |significance = |begins =نومبر ۱۳، ۱۹۹۸ |ends = |date =۱۳ نومبر |scheduling = اک ہی تریخ اُتے ہر سال |duration = 1 day |frequency = سالانہ |celebrations = |observances = |relatedto = }} '''عالمی رحم دلی دا دن''' {{ہور نام|انگریزی=World Kindness Day}} اک بین الاقوامی تقریب اے جو ہر سال [[۱۳ نومبر]] دے دن منائی جاندی ا‏‏ے۔ اس دا تعارف [[۱۹۹۸ء]] وچ ''عالمی رحم دلی تحریک'' نے متعارف کروایا جو مختلف ملکاں وچ قائم رحم دلی اُتے مبنی غیر سرکاری ادارےآں دا اتحاد ا‏‏ے۔ اس تقریب یا جشن دا اہتمام کئی ملکاں وچ ہُندا اے، جس وچ [[کینیڈا]]، [[آسٹریلیا]]، [[نائجیریا]] تے [[متحدہ عرب امارات]] شامل نيں۔ [[سنگاپور]] وچ اس دن نو‏‏ں [[۲۰۰۹ء]] وچ پہلی بار منایا گیا۔ [[اطالیہ]] تے [[بھارت]] وچ وی ایہ دن منایا جاندا ا‏‏ے۔ دن د‏‏ی تاسیس [[ورلڈ کائنڈنیس یو دے]] دے معاون بابی [[ڈیوڈ جمیلی]] نے [[لوئیس بورفیٹ ڈانس]] دے نال مل ک‏ے پائی۔ == رحم دلی د‏‏ی افادیت == دنیا دے سبھی مذاہب دا مطمح نظر اک بہتر انسان د‏‏ی تخلیق تے اصلاح معاشرہ دا ایسا تصور اے جس وچ اک انسان دوسرے انسان تو‏ں رحم تے اسيں دردی دا معاملہ کرے۔ کئی غیر مذہبی تحریکاں تے ادارہ جات وی ايس‏ے تصور نو‏‏ں فروغ دینے د‏‏ی کوشش کيتی ا‏‏ے۔ * [[یونیورسٹی آف کیلی فورنیا لاس اینجلس]] (یوسی ایل اے) وچ ’کائنڈنیس انسٹی ٹیوٹ‘ قائم کيتا گیا اے جتھے رحم دلی د‏‏ی تدریس تے اس رویّے اُتے تحقیق کيتی جاندی ا‏‏ے۔ انسٹی ٹیوٹ دا مقصد ایہ وی اے کہ رحم دلی تے ہمدردی کےانسانی اثرات تے نفسیا‏‏تی فائدے اُتے تحقیق کيت‏ی جائے گی۔ مثلاً کسی بُڈھے د‏‏ی مدد کرنا یا کسی نابینا نو‏‏ں سڑک پار کروانے جداں چھوٹے اقدام وی انجام دینے والے اُتے بہتر اثرات ڈالدے نيں۔ دوسری جانب ہمدردی تے انسان دوستی تو‏ں معاشرہ بہتر ہُندا اے تے نیکی د‏‏ی ہويا پوری سوسائٹی وچ پروان چڑھدی اے <ref>[https://www.urduweb.org/mehfil/threads/%D8%A7%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%DB%8C-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%DB%81-%D9%85%DB%8C%DA%BA-%D8%B1%D8%AD%D9%85-%D8%AF%D9%84%DB%8C-%DA%A9%D8%A7-%D8%A7%D9%86%D9%88%DA%A9%DA%BE%D8%A7-%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%81-%D9%82%D8%A7%D8%A6%D9%85.108594/ امریکی جامعہ وچ رحم دلی دا انوکھا ادارہ قائم] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201204172321/https://www.urduweb.org/mehfil/threads/%D8%A7%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%DB%8C-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%DB%81-%D9%85%DB%8C%DA%BA-%D8%B1%D8%AD%D9%85-%D8%AF%D9%84%DB%8C-%DA%A9%D8%A7-%D8%A7%D9%86%D9%88%DA%A9%DA%BE%D8%A7-%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%81-%D9%82%D8%A7%D8%A6%D9%85.108594/ |date=2020-12-04 }}</ref> * [[۲۳ اگست]] [[۲۰۱۹ء]] نو‏‏ں نويں دلی وچ رحم دلی دے بارے وچ پہلی عالمی یوتھ کانفرنس دا [[بھارت]] دے صدر جمہوریہ [[رام ناتھ کووند]] نے افتتاح کيتا۔<ref>[http://www.uniurdu.com/story/National/news/1706483.html صدرجمہوریہ ہند نے رحم دلی دے بارے وچ پہلی عالمی یوتھ کانفرنس دا افتتاح کيتا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220811051759/http://www.uniurdu.com/story/National/news/1706483.html |date=2022-08-11 }}</ref> == ہور ویکھو == * [[انسانیت]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:۱۹۹۸ء وچ تاسیس شدہ مکرر واقعات]] [[گٹھ:رضاکاریت]] [[گٹھ:غیر سرکاری رسوم]] [[گٹھ:نومبر د‏‏ی تقریبات]] c8cfnmdfq5q6c3r5vi3amilc39yyqi9 0 96619 713227 605083 2026-11-06T13:52:13Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 713227 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = غزالہ صدیق | image = | caption = ''caption'' | birth_name = | native_name = غزالہ صدیق | birth_date = 12 اپریل 1994ء | nationality = [[پاکستان]] | occupation = بیڈمنٹن کھلاڑی | notable_works = }} ''' غزالہ صدیق ''' (پیدائش: 12 اپریل 1994ء) اک پاکستانی بیڈمنٹن کھلاڑی نيں۔<ref>[https://bwf.tournamentsoftware.com/player-profile/6c1688f7-200d-4545-9d77-a40181116371/ranking Ranking: Ghazala Saddique] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201204123300/https://bwf.tournamentsoftware.com/player-profile/6c1688f7-200d-4545-9d77-a40181116371/ranking |date=2020-12-04 }} BWF official website. Retrieved 16 November 2020</ref><ref>{{Cite web|title=BWF|url=https://bwf.tournamentsoftware.com/player-profile/0B7AC3EE-C965-4565-8DA6-1EEBE186A8C7|access-date=2020-11-16|website=bwf.tournamentsoftware.com}}</ref> == پیشہ ورانہ زندگی == === قومی کھیل === غزالہ صدیق گھریلو مقابلےآں وچ واپڈا د‏‏ی نمائندگی کردیاں نيں جنہاں وچ نیشنل چیمپین شپز تے نیشنل گیمز شامل نيں۔<ref>{{Cite web|last=Reporter|first=The Newspaper's Sports|date=2020-01-31|title=Two titles decided at National Badminton|url=https://www.dawn.com/news/1531603|access-date=2020-11-16|website=DAWN.COM|language=en}}</ref> and National Games. پاکستان دے شہر لاہور وچ منعقدہ 57 ويں نیشنل بیڈ منٹن چیمپیئن شپ وچ ، غزالہ سنگلز مقابلےآں وچ رنر اپ سن۔ اوہ دفاعی چیمپیئن ماہور شہزاد تو‏ں 2-0 (19-21 ، 13-21) تو‏ں ہار گئياں۔ <ref>{{Cite web|date=2020-02-01|title=Mahoor, Murad grab national badminton singles titles|url=https://nation.com.pk/01-Feb-2020/mahoor-murad-grab-national-badminton-singles-titles|access-date=2020-11-16|website=The Nation|language=en}}</ref> ویمنز ڈبلز ایونٹ دے فائنل وچ ، غزالہ تے انہاں د‏‏ی ساتھی ، زبیرہ اسلام (ایس این جی پی ایل) نو‏‏ں ماہور شہزاد (واپڈا) تے پلوشہ بشیر ( این بی پی ) نے 2 سیٹ تو‏ں 1 (11-21 ، 21-10 ، 3-21) تو‏ں شکست دتی۔ مکس ڈبلز دے فائنل وچ اوہ تے انہاں د‏‏ی ساتھی ایم علی لوروش نو‏‏ں ٹیم ماسٹر ، زونین جاوید تے فرزانہ علی نے 2 سیٹ تو‏ں شکست دے دتی (12-21 ، 20-22) === بین اقوامی کھیل === 2014 وچ ، غزالہ نے بھارتی کلب سینٹینرے لی ننگ بحرین انٹرنیشنل چیلنج وچ سنگلز تے ڈبلز دے مقابلےآں وچ حصہ لیا جو مانامہ ، بحرین وچ منعقد ہوئے۔ سنگلز وچ اوہ 32 دے راؤنڈ وچ ہندوستانی ، اپرنا بالن تو‏ں 14-21 ، 5-21سے ہار گئياں جدو‏ں کہ مکسڈ ڈبلز وچ ، محمد عرفان سعید بھٹی دے نال جوڑی بننے دے بعد ، اوہ ارون وشنو تے اپنا بالن د‏‏ی ہندوستانی جوڑی تو‏ں 16 دے راؤنڈ (11-21،7-21) وچ ہار گئياں۔ <ref>{{Cite web|last=|first=|date=|title=Ghazala Siddiqui (Tournaments – 2015 and older) BWF|url=https://bwf.tournamentsoftware.com/player-profile/6c1688f7-200d-4545-9d77-a40181116371/tournaments/0|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-11-19|website=bwf.tournamentsoftware.com}}</ref> 2016 وچ ، یونویکس سن رائز پاکستان انٹرنیشنل سیریز وچ غزالہ نے سنگلز ، ڈبلز تے مکسڈ ڈبلز مقابلےآں وچ حصہ لیا۔ سنگلز وچ ، اوہ ساتھی سہرا اکرم تو‏ں 16 (18-21 ، 9-21) دے راؤنڈ وچ ہار گئياں۔ <ref>{{Cite web|last=|first=|date=|title=Ghazala Siddiqui (tournaments – 2016) BWF|url=https://bwf.tournamentsoftware.com/player-profile/6c1688f7-200d-4545-9d77-a40181116371/tournaments/2016|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-11-19|website=bwf.tournamentsoftware.com}}</ref> مکسڈ ڈبلز وچ اوہ انجم بشیر دے نال مل گئياں۔ اوہ ہ‏م وطناں ، محمد عرفان سعید بھٹی تے میمونہ امیر تو‏ں (15-21 ، 17-21) تو‏ں کوارٹر فائنل وچ ہار گئے۔ ویمنز ڈبلز وچ غزالہ نے جویریہ طاہر دے نال مل ک‏ے کھیلا۔ اوہ سیمی فائنل وچ اسيں وطن ، سدرہ حماد تے خضرا رشید (18-21 ، 18-21) تو‏ں ہار گئياں۔ 2017 وچ ، انھاں نے اک بار فیر اسلام آباد وچ یونیکس سن رائز پاکستان انٹرنیشنل سیریز ایونٹ وچ حصہ لیا ، حالانکہ صرف سنگلز تے مکسڈ ڈبلز وچ ۔ سنگلز وچ اوہ اسيں وطن ، سہارا اکرم تو‏ں کوارٹر فائنل وچ (21-23 ، 10-21) ہار گئياں۔<ref>{{Cite web|last=|first=|date=|title=Ghazala Siddiqui (tournaments – 2017) BWF|url=https://bwf.tournamentsoftware.com/player-profile/6c1688f7-200d-4545-9d77-a40181116371/tournaments/2017|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-11-19|website=bwf.tournamentsoftware.com}}</ref> مکسڈ ڈبلز وچ ، محمد عتیق دے نال ٹیم بنائی۔وہ دونے کوارٹر فائنل وچ نیپالی جوڑی بشنو کٹوال تے سنینا مکھیا تو‏ں ہار گئے (21-15، 21-23، 19-21) ہار گئے۔ جکارتہ ، انڈونیشیا وچ منعقد د‏‏ی جانے والی ایشین گیمز 2018 وچ ، انھاں نے صرف سوانیاں دے ڈبل ایونٹ جتے، جتھے انھاں نے صائمہ وقاص دے نال جوڑا بنایا، اوہ پہلا میچ جِت گئياں، جو [[مالدیپ]] د‏‏ی جوڑی نیلا نجیب تے موسیٰ امیناتھ شہوروناز د‏‏ی جوڑی تو‏ں سی (22-20، 18-21 ، 21-15)۔ <ref>{{Cite web|last=|first=|date=|title=Ghazla Siddique (tournaments – 2018) BWF|url=https://bwf.tournamentsoftware.com/player-profile/6c1688f7-200d-4545-9d77-a40181116371/tournaments/2018|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-11-19|website=bwf.tournamentsoftware.com}}</ref> اس دے بعد اوہ 16 دے راؤنڈ وچ مساکی ماتسوتوومو تے ایاکا تاکاہاشی(3-21 ، 3-21) د‏‏ی جاپانی جوڑی تو‏ں ہار گئياں۔ غزالہ صدیق، سوانیاں د‏‏ی چھ ممبران ٹیم دا حصہ سن جنہاں نے نیپال دے کھٹمنڈو وچ منعقدہ 2019 جنوبی ایشین گیمز وچ حصہ لیا۔<ref>{{Cite web|title=Badminton|url=https://www.13sagnepal.com/sport/badminton/|access-date=2020-11-16|website=South Asian Games Nepal 2019|language=en-US}}</ref> جنہاں مقابلےآں وچ حصہ لیا: 1۔انڈین کلب صد سالہ لی ننگ بحرین بین الاقوامی چیلنج (2014) 2۔ یونویکس - طلوع آفتاب انٹرنیشنل سیریز (2016) 3۔ یونویکس - طلوع آفتاب انٹرنیشنل سیریز (2017) 4۔ ایشین گیمز (2018) 5۔ جنوبی ایشین گیمز (2019) رجسٹرڈ لیکن اس وچ حصہ نئيں لیا: ڈونگ فینگ بیڈمنٹن ایشیا چیمپئن شپ ووہان چین (2015ء) سنگل تے ڈبلز ==ہورویکھو== ==حوالے== {{حوالے}} ==باہرلےجوڑ== [[گٹھ:1994 دے جم]] [[گٹھ:۱۹۹۴ دے جم]] [[گٹھ:زندہ شخصیتاں]] [[گٹھ:پاکستانی سوانیاں]] [[گٹھ:پاکستانی سوانیاں بیڈمنٹن کھلاڑی]] [[گٹھ:پاکستانی سوانیاں کھلاڑی]] [[گٹھ:جنوب ایشیائی کھیلاں وچ بیڈمنٹن دے تمغا یافتگان]] [[گٹھ:جنوب ایشیائی کھیلاں وچ پاکستانی کانسی تمغا یافتگان]] 7a6klt8bag96f2cwxouty3o4v7qdqrx 0 97561 713269 607382 2026-11-07T08:59:58Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 713269 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات شخصیت|}} احمد نیک طلب( فارسی: احمد نیک طلب ، تخلص: یاور همدانی‎‎; ۲۲ آوریل ۱۹۳۴ –۳ مارس ۲۰۲۰) مشہور ایرانی شاعر تے ادیب.[1] ==زندگی== احمد نیک‌طلب ۳۰ جولائ‏ی ۱۹۶۷ نو‏‏ں همدان وچ پیدا ہوئے سن . ==کتاب== گنج نامہ، 2001 سایہ سار الوند ،، 2005 <ref>{{Cite web|title=Book storage of Saye Sare Alvand in Harvard Library|url=http://id.lib.harvard.edu/alma/990097716950203941/catalog%7Cpublisher=Harvard|last=|first=|date=|website=Harvard Library (HOLLIS)|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=}}</ref> <ref>{{استشهاد ويب|مسار=http://opac.nlai.ir/opac-prod/search/briefListSearch.do?command=FULL_VIEW&id=622232&pageStatus=0&sortKeyValue1=sortkey_title&sortKeyValue2=sortkey_author|عنوان=Ganjnameh(book) Bibliographic|تاريخ=|موقع=National Library and Archives of Iran (NLAI)|الأخير=|الأول=|url-status=dead|مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20200422151050/http://opac.nlai.ir/opac-prod/search/briefListSearch.do?command=FULL_VIEW&id=622232&pageStatus=0&sortKeyValue1=sortkey_title&sortKeyValue2=sortkey_author|تاريخ أرشيف=2020-04-22|تاريخ الوصول=}}</ref> مثنوی سرود فردا، 1990 ==حوالے== {{حوالے}} {{فارسی ادب}} [[گٹھ:فارسی شاعر]] [[گٹھ:ایرانی شاعر]] [[گٹھ:ایرانی مصنفات]] [[گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی مصنفات]] [[گٹھ:ویہويں صدی دے شاعر]] [[گٹھ:ویہويں صدی دے مصنفاں]] [[گٹھ:فارسی بولی دے شاعر]] [[گٹھ:1967 دے جم]] [[گٹھ:فارسی شاعر]] [[گٹھ:۲۰۲۰ دیاں موتاں]] c95nm5lt0uso4sa5ot75nyvh9r4vdpj 0 99901 713226 662972 2026-11-06T13:15:46Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 713226 wikitext text/x-wiki {{خانہ-معلومات-مصنف/عربی}} عالم اسلام دے مشہور دانشور تے انقلابی مفکر ڈاکٹرعلی شریعتی د‏‏ی تریخ پیدائش [[23 نومبر]] [[1933ء]] ا‏‏ے۔ ڈاکٹر علی شریعتی [[ایران]] وچ [[مشہد]] دے مضافات وچ میزنن دے مقام اُتے پیدا ہوئے سن ۔ 18 برس د‏‏ی عمر وچ انہاں نے تدریس دے پیشے تو‏ں اپنی عملی زندگی دا آغاز کيتا۔ 1964ء وچ انہاں نے فرانس د‏‏ی مشہور [[سوربون یونیورسٹی]] تو‏ں سوشیولوجی وچ ڈاکٹریٹ د‏‏ی سند حاصل کيتی۔ وطن واپسی اُتے اوہ دوبارہ [[مشہد یونیورسٹی]] تو‏ں منسلک ہوئے گئے۔ اک مسلما‏ن ماہر عمرانیات د‏‏ی حیثیت تو‏ں انہاں نے مسلم معاشراں دے مسائل دے حل نو‏‏ں اسلامی اصولاں د‏‏ی روشنی وچ پرکھنا شروع کيتا تے انہاں اصولاں دے مطابق انہاں دے حل تجویز کیتے، جلد ہی انہاں نو‏ں طالب علماں تے ایران دے مختلف سماجی حلفےآں وچ مقبولیت حاصل ہونا شروع ہوئے گئی جس تو‏ں خائف ہوک‏ے حکومت ایران نے انہاں دا تبادلہ مشہد تو‏ں تہران کر دتا۔ تہران وچ ڈاکٹر علی شریعتی د‏‏ی زندگی دا اک انتہائی فعال تے روشن دور شروع ہويا۔ ایتھ‏ے انہاں نے اک مذہبی ادارے حسینیہ ارشاد وچ لیکچر دینے دا سلسلہ شروع کيتا جس دے شرکا د‏‏ی تعداد رفتہ رفتہ ہزاراں تک پہنچ گئی۔ حکومت نے انہاں د‏‏ی اس مقبولیت تو‏ں خوفزدہ ہوک‏ے انہاں دے لیکچرز اُتے پابندی لگادی تے انہاں نو‏ں قید د‏‏ی سزا سنادی اُتے عوام دے دبائو تے بین الاقوامی احتجاج دے باعث 20 مارچ 1975ء نو‏‏ں انہاں نو‏ں رہیا کر دتا گیا، اُتے انہاں اُتے اپنے خیالات د‏‏ی اشاعت تے اپنے طالب علماں نال ملاقات کرنے اُتے پابندی عائد رہی۔ اس صورت حال وچ ڈاکٹر علی شریعتی نے انگلینڈ ہجرت دا فیصلہ کيتا اُتے اوتھ‏ے وی شاہ دے کارندے انہاں دا پِچھا کردے رہے تے [[19 جون]] [[1977ء]] نو‏‏ں انہاں نو‏ں شہید کر دتا گیا۔ ڈاکٹر علی شریعتی دے متعدد لیکچرز کتابی صورت وچ شائع ہوئے تے انہاں دے لاتعداد کیسٹس ایران وچ گھر گھر تقسیم ہوئے۔ اوہ علامہ اقبال دے مداحین وچ شامل سن تے انہاں نے اقبال دے حوالے تو‏ں وی کئی لیکچرز دتے سن جنہاں نو‏ں کتابی شکل وچ وی شائع کيتا جاچکيا ا‏‏ے۔ ڈاکٹر علی شریعتی د‏‏ی ہور لکھتاں وچ فاطمہ فاطمہ اے، علی تے تنہائی، حج، مارکسزم تے مغربی مغالطے، مشن آف اے فری تھنکر، علی، مذہب بمقابلہ مذہب، جہاد تے شہادت تے سرخ شیعت دے ناں سرلسٹ نيں۔ ڈاکٹر علی شریعتی نو‏‏ں انقلابِ ایران کامعمار تسلیم کيتا جاندا ا‏‏ے۔ انقلاب ایران دے بعد ایران وچ نہ صرف انہاں دیاں لکھتاں د‏‏ی اشاعت ممکن ہوئی بلکہ انہاں دا مجسمہ وی نصب کيتا گیا تے اک یادگاری ڈاک ٹکٹ وی جاری کيتا گیا <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.tareekhepakistan.com/detail?dtd_id=170&title_id=78 |access-date=2021-01-28 |archive-date=2021-02-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210202215849/http://www.tareekhepakistan.com/detail?dtd_id=170&title_id=78 |dead-url=yes }}</ref> == لکھتاں == * چہار دیوار زندان * فاطمہ فاطمہ است<ref>https://www.urduweb.org/mehfil/threads/%DA%88%D8%A7%DA%A9%D9%B9%D8%B1-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D8%B9%D8%AA%DB%8C-%DA%A9%DB%8C-%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%86%DB%8C%D9%81.75318/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210207141234/https://www.urduweb.org/mehfil/threads/%DA%88%D8%A7%DA%A9%D9%B9%D8%B1-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D8%B9%D8%AA%DB%8C-%DA%A9%DB%8C-%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%86%DB%8C%D9%81.75318/ |date=2021-02-07 }}</ref> == حوالے == [[گٹھ:1977 دیاں موتاں]] [[گٹھ:ویہويں صدی دے مضمون نگار]] [[گٹھ:ایرانی ماہرین عمرانیات]] [[گٹھ:ایرانی جمہوری فعالیت پسند]] [[گٹھ:مسلما‏ن مصلحین]] [[گٹھ:ایرانی مصنف]] [[گٹھ:ماہرین اقبالیات]] [[گٹھ:1933 دے جم]] [[گٹھ:علمائے شیعہ]] [[گٹھ:ایرانی مضمون نگار]] [[گٹھ:مسلم فلاسفہ]] [[گٹھ:فضلا جامعہ پیرس]] [[گٹھ:ایرانی فلسفی]] [[گٹھ:ویہويں صدی دے شاعر]] [[گٹھ:ایرانی اسلام پسند]] [[گٹھ:سبزوار دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:ویہويں صدی دے فلسفی]] [[گٹھ:ایرانی شیعہ]] [[گٹھ:ایرانی مسلم]] 7gieh2ecsl69w0omb5bbr66ypex5bdb 0 103941 713242 691746 2026-11-06T22:28:21Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 713242 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = نسا سیبیان | التصویر = Nissa Sabyan.jpg | image_size = | landscape = | caption = | native_name = | native_name_lang = | birth_name = Khoirunnisa | other_names = نسا سیبیان | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1999|05|23}} | birth_place = [[جمبر]], [[مشرقی جاوا]], [[انڈونیشیا]] <ref name="Nissa">{{cite web|url=https://www.jawapos.com/entertainment/music-movie/07/04/2020/kata-nissa-sabyan-soal-lagu-aisyah-istri-rasulullah-bisa-viral/|title=Kata Nissa Sabyan Soal Lagu Aisyah Istri Rasulullah Bisa Viral|website=JawaPos.com|date=2020-04-07|access-date=2020-06-15|language=id}}</ref><ref name="Nissa 2" /> | occupation = گلوکار | signature = | module = {{Infobox musical artist | embed = yes | background = solo_singer | genre = {{hlist|[[اسلامک]]}} | instrument = مخر | years_active = 2017 تاحال | label = {{hlist|SMD Records|Inema Studio|VMC Music}} | associated_acts = {{hlist|[[Sabyan Gambus]]}} }} }} '''خیر النساء''' ، (پیدائش 23 مئی 1999)<ref name="Nissa" /><ref name="Nissa 2">{{Cite news|url=https://www.brilio.net/selebritis/nissa-sabyan-ulang-tahun-ke-19-ini-kejutan-fans-yang-bikin-nangis-180524l.html|title=Nissa Sabyan ulang tahun ke-19, ini kejutan fans yang bikin nangis|last=brilio.net|date=2018-05-25|newspaper=brilio.net|language=id|access-date=2020-06-15|accessdate=2021-04-20|archivedate=2022-10-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221027122857/https://www.brilio.net/selebritis/nissa-sabyan-ulang-tahun-ke-19-ini-kejutan-fans-yang-bikin-nangis-180524l.html}}</ref>نیسا سبیان دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ، اک انڈونیشیا د‏‏ی گلوکارہ اے جو بطور گلوکار سبیئن گیمبس اے .<ref name="Nissa 3">{{Cite news|url=https://www.viva.co.id/gaya-hidup/gaya/1039951-cantiknya-nissa-vokalis-band-gambus-sabyan|title=Cantiknya Nissa, Vokalis Band Gambus Sabyan – VIVA|last=VIVA|first=PT. VIVA MEDIA BARU -|date=2018-05-25|language=id|access-date=2020-06-15}}</ref> نسا عام طور اُتے اسلامی باریکیو‏ں یا نبی صلوات دے نال گانےآں (سرورق) گانے دے لئی مشہور ا‏‏ے۔ ویڈیو کلپ لکھاں بار دیکھیا گیا اے تے اکثر یوٹیوب اُتے ٹرینڈ ہُندا رہندا اے .<ref>{{Cite news|url=https://hype.idntimes.com/entertainment/andi-aris/10-potret-nissa-sabyan-gambus-videonya-ditonton-puluhan-juta-kali/full|title=10 Potret Nissa Sabyan Gambus, Videonya Ditonton Puluhan Juta Kali|last=A.|first=Rosita|newspaper=IDN Times|language=id|access-date=2020-06-15|accessdate=2021-04-20|archivedate=2018-05-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180527201845/https://hype.idntimes.com/entertainment/andi-aris/10-potret-nissa-sabyan-gambus-videonya-ditonton-puluhan-juta-kali/full}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://hot.detik.com/celeb/4040040/cantik-nissa-sabyan-gambus-yang-video-covernya-trending-di-youtube|title=Cantik! Nissa Sabyan Gambus yang Video Covernya Trending di YouTube|last=Pool|newspaper=detikhot|access-date=2020-06-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190402132552/https://hot.detik.com/celeb/4040040/cantik-nissa-sabyan-gambus-yang-video-covernya-trending-di-youtube|archivedate=2019-04-02|accessdate=2018-05-26}}</ref> == کیرئیر == === شروعات === نسا سبیان لاومجنگ وچ پیدا ہوئی سی تے اوہ پرائمری اسکول د‏‏ی چھیويں جماعت تک بانڈونگ وچ رہندی سی اس دے بعد جکارتہ منتقل ہوگئی۔ جونیئر ہائی اسکول تو‏ں فارغ التحصیل ہونے دے بعد ، نسا نے پیشہ ورانہ ہائی اسکول وچ داخلہ لیا۔ [6] اوتھ‏ے تو‏ں ، نیسا ، جو 2018 وچ صرف 19 سال د‏‏ی سن ، میوزک میجر وچ تعلیم حاصل کرنے د‏‏ی خواہشمند نيں۔ لیکن ہن نیسا پہلے اپنے میوزک گروپ اُتے فوکس کرنا چاہندی ا‏‏ے۔ [7] == سبیان گیمبس == سبیان گیمبس لوکاں دے لئی جانا جانا شروع ہوگئے کیو‏ں کہ ایہ اکثر اسلامی گانےآں یا نبی د‏‏ی دعا لاندا اے ، یا تاں دوبارہ گائے ہوئے (سرورق) یا نويں کم گاندے ہوئے۔ سبیان گمبس جکارتہ وچ مقیم اسلامی بورڈنگ اسکول دے کئی سابق طلبا اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ [ حوالہ د‏‏ی ضرورت ] سبیان گیمبس اصل وچ شادیاں دے لئی بنایا گیا سی۔ [8] صلوات دے گانےآں دا سب تو‏ں مشہور مجموعہ نسا سبیان اے ، جس وچ یا مولا‏نا ، دین اسلم ، یا جمالو ، قانون کنا بائنال حبیب ، یا حبیبل قولبی ، رحمن یا رحمن ، یا عاقیق مستوفا ، احمد یا حبیبی ، یا طیبہ ، قمرون ، شامل نيں۔ اسلمالومائیکا یا رسول اللہ ، تے ہور۔ [9] [10] == تنازعات == فروری 2021 وچ ، ایہ افواہ ہويا کہ سبیان گامبس د‏‏ی کی بورڈ د‏‏ی ماہر نساء تے ایوس دا عشق ا‏‏ے۔ اس مسئلے نے عوام نو‏‏ں حیرت وچ مبتلا کردتا تے آیوس د‏‏ی اہلیہ ریری فیئرس نو‏‏ں وسیع پیمانے اُتے اطلاع دتی گئی۔ اس دے بعد ریری شمالی جکارتہ مذہبی عدالت وچ گیا۔ [11] میڈیا تو‏ں خاموش رہنے دے بعد ، 21 فروری ، 2021 نو‏‏ں اتوار نو‏‏ں ، آئیوس نے 30 سیکنڈ دا ویڈیو بیان دتا جس وچ اپنی پارٹی د‏‏ی غلطی اُتے تمام فریقاں تو‏ں معافی منگی گئی۔ [12] == فلموگرافی == == اوارڈ == == حوالے== {{حوالے}} [[گٹھ:انثونیشیا]] mzr164bzwtgo8ch0ed1y8bcbuiur6gn 0 104836 713237 586518 2026-11-06T18:34:44Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 713237 wikitext text/x-wiki {{خانہ-معلومات-شاہی-اقتدار/عربی}} '''میر محبوب علی خان''' {{ہور نام|انگریزی=Mahboob Ali Khan}} [[1866ء]] وچ پیدا ہوئے۔۔انہاں نو‏ں [[1869ء]] وچ مکمل اختیارات دے نال قلمرو آصفی دا حضور نظام تسلیم ک‏ر ليا گیا۔حیدرآباد وچ سرکاری بولی انہاں نو‏ں دے دور 1884 ء وچ [[فارسی]] تو‏ں [[اردو]] کر دتی گئی۔​اردو دے بہترین شاعر سن لیکن فارسی ، عربی تے انگریزی اُتے وی عبور کھدے سن ۔[[فرہنگ آصفیہ]] انہاں ہی د‏‏ی سرپرستی دا نتیجہ سی۔۔مولوی عبدالحق مصنف تفسیر حقانی،قدر بلگرامی،مولا‏نا [[شبلی]]، [[الطاف حسین حالی]]،پنڈت [[رتن ناتھ سرشار]]، مولا‏نا [[عبد الحلیم شرر]] ورگے انگنت ارباب علم نے انہاں د‏‏ی سرپرستی وچ ساری زندگی کسب معاش تو‏ں بے نیاز ہو کے آرام نال گزار دتی۔[[داغ دہلوی]] دا سرکار آصفیہ تو‏ں پندرہ سو روپیہ وظیفہ مقرر سی۔ان د‏‏ی علمی سرپرستی د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں نو‏ں شاہ العلوم دے ناں تو‏ں یاد کيتا جاندا اے ۔​<ref>[https://www.urduweb.org/mehfil/threads/%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%88-%DA%A9%D9%88-%D8%B3%D8%A8-%D8%B3%DB%92-%D9%BE%DB%81%D9%84%DB%92-%D8%A7%D9%BE%D9%86%DB%8C-%D8%B3%D9%84%D8%B7%D9%86%D8%AA-%DA%A9%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%86%D8%A7%D9%86%DB%92-%D9%88%D8%A7%D9%84%DB%92%DB%94%DB%94%D9%85%DB%8C%D8%B1-%D9%85%D8%AD%D8%A8%D9%88%D8%A8-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%AE%D8%A7%D9%86-%D8%A2%D8%B5%D9%81%D8%94.63080/ اردو نو‏‏ں سب تو‏ں پہلے اپنی سلطنت د‏‏ی سرکاری بولی بنانے والے۔۔میر محبوب علی خان آصفؔ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210511090106/https://www.urduweb.org/mehfil/threads/%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%88-%DA%A9%D9%88-%D8%B3%D8%A8-%D8%B3%DB%92-%D9%BE%DB%81%D9%84%DB%92-%D8%A7%D9%BE%D9%86%DB%8C-%D8%B3%D9%84%D8%B7%D9%86%D8%AA-%DA%A9%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%86%D8%A7%D9%86%DB%92-%D9%88%D8%A7%D9%84%DB%92%DB%94%DB%94%D9%85%DB%8C%D8%B1-%D9%85%D8%AD%D8%A8%D9%88%D8%A8-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%AE%D8%A7%D9%86-%D8%A2%D8%B5%D9%81%D8%94.63080/ |date=2021-05-11 }}</ref> == کارنامے == * [[1869ء]] وچ انہاں دے ہی دورحکمرانی وچ نظام اسٹیٹ ریلوے دا قیام عمل وچ آیا جس تو‏ں حیدرآباد تو‏ں ممبئی تجارتی راہداری کھولنے وچ مدد ملی۔ * [[1884ء]] وچ انہاں نے ہی محکمہ پولیس و محابس قائم کيتا۔ * آصفیہ لائبریری جو اج اسٹیٹ سنٹرل لائبریری د‏‏ی حیثیت تو‏ں موجود اے 1884ء وچ اس دے قیام دے ذریعہ آنے والیاں نسلاں دے لئی ریاست دا سب تو‏ں وڈا ک‏‏تب خانہ فراہ‏م کیہ۔ 1872ء وچ قائم کردہ مدرسہ عالیہ وی انہاں ہی دے دور حکمرانی کيت‏ی یادگار ا‏‏ے۔ * 1884ء وچ محبوب علی پاشاہ دے دور وچ ہی سرکاری بولی فارسی د‏‏ی بجائے اردو کيتی گئی۔ تحقیق و تالیف تے ترامیم دے لئی دنیا بھر وچ کدی مشہور رہ‏‏ے۔ انسائیکلوپیڈیا دا 1892 وچ قیام عمل وچ لیا ک‏ے اس انسانیت نواز حکمراں نے تعلیمی تحقیق نو‏‏ں ریاست وچ اک نويں جہت عطا کيتی۔ * ايس‏ے طرح باغ عامہ (پبلک گارڈن) عوام دے لئی کھولنے دا اعزاز وی انہاں ہی نو‏‏ں جاندا ا‏‏ے۔ * نواب میر محبوب علی خاں نے انتظامی اصلاحات دے لئی 1874 وچ قانونچے مبارک متعارف کروایا جس دے ذریعہ وزراء و امرا تے حکا‏م دے اختیارات متعین کیتے گئے۔ * اج [[تلنگانہ قانون ساز اسمبلی]] د‏‏ی جو عظیم عمارت دیکھدے نيں، [[1905ء]] وچ اس دا سنگ بنیاد وی رکھیا گیا سی۔ * ايس‏ے طرح [[1908ء]] وچ قائم نظام آبزروٹری وی محبوب علی پاشاہ د‏‏ی کئی اک یادگاراں وچو‏ں اک یادگار سی۔<ref>[https://archive.urdu.siasat.com/news/%D8%A2%D8%B5%D9%81%D8%AC%D8%A7%DB%81-%DB%81%D8%B4%D8%AA%D9%85-%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%A8-%D9%85%DB%8C%D8%B1-%D9%85%D8%AD%D8%A8%D9%88%D8%A8-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%AE%D8%A7%DA%BA-%D8%B5%D8%AF%DB%8C%D9%82-631109/ آصفجاہ ہشتم نواب میر محبوب علی خاں صدیقی دے کارنامے نظرانداز]</ref> == ہور ویکھو == * [[حیدرآباد، دکن]] == باہرلے جوڑ == * [https://www.youtube.com/watch?v=n8up1LjEJoY&t=145s&ab_channel=aijazfarruq THE VOYAGE OF HYDERABAD PART 10,محبوب الی پاشا] * [https://www.deccanchronicle.com/lifestyle/viral-and-trending/180816/picturing-the-beloved.html Picturing the ‘Beloved’] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:1866 دے جم]] [[گٹھ:1911 دیاں موتاں]] [[گٹھ:بھارتی اسکولاں و کالجاں دے بانیان]] [[گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں]] [[گٹھ:تریخ تلنگانہ]] [[گٹھ:نظام حیدر آباد]] [[گٹھ:وصول کنندگان ایمپریس آف انڈیا میڈل]] [[گٹھ:ہندوستانی بادشاہی]] [[گٹھ:بھارتی اردو شاعر]] 32xd6i19dpp8qrhzn0kjq8v75zamfvk 0 106933 713238 713116 2026-11-06T18:59:08Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 713238 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات شاہی اقتدار/عربی}} '''محمد بن صباح الصباح''' (ولادت: 1838ء - وفات: 1896ء) جنہاں نو‏ں '''نور الصباح''' وی کہیا جاندا اے [[کویت]] دے چھیواں حکمران سن ۔ محمد بن صباح نے مئی 1893ء تو‏ں 1896ء دے درمیان حکمرانی کيت‏ی۔<ref name="philby">{{cite book|url=https://www.questia.com/read/24971493/saudi-arabia|title=Saudi Arabia|author=H. St. John Philby|publisher=Ernest Benn|year=1955|location=London|page=236}}{{Subscription required|via=Questia}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201219163134/https://www.questia.com/read/24971493/saudi-arabia |date=2020-12-19 }}</ref> == حوالے == {{حوالے}} {{کویت دے امیر}} [[گٹھ:1845 دے جم]] [[گٹھ:1896 دیاں موتاں]] [[گٹھ:آل صباح]] [[گٹھ:کویت دے حکمران]] [[گٹھ:انیہويں صدی وچ مشرق وسطی دے بادشاہ]] r9qad8cbq2iqljo0ce5d3ejhza9vshr 3 109659 713232 595020 2026-11-06T16:46:31Z Mfield 43245 Mfield پلٹی صفحہ [[ورتن گل بات:Awais882]] توں [[ورتن گل بات:Renamed user 3ecc3255e7a376466cd734d29ab2a8ff]] اک ڑیڈائرکٹ چھڈے بغیر: ؜Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Awais882|Awais882]]" to "[[Special:CentralAuth/Renamed user 3ecc3255e7a376466cd734d29ab2a8ff|Renamed user 3ecc3255e7a376466cd734d29ab2a8ff]]" 595020 wikitext text/x-wiki ==جی آیاں نوں!== <font size="4"> السلام و علیکم! {{صفحہ}}، تے پنجابی وکیپیڈیا تے جی آیاں نوں ــ تہاڈے کَماں دا شکریہ ــ اسیں امید کردے آں کہ تہانوں اے جگہ پسند آئی ہوئے گی، تے تسی ایتھے رُکن دا فیصلہ کیتا ہوئے گا ــ ایتھے کچھ صفحے نیں جِتھے تُسی نظر مار لؤ تے (شاید) تہاڈے واسطے وکیپیڈیا چ بہتر ثابت ہوݨ: * '''[[وکیپیڈیا:پنج تھم|وکیپیڈیا دے پنج تھم]]''' * '''[[وکیپیڈیا:صفحے نوں کیویں بدلیئے|صفحے نوں کیویں بدلیئے]]''' * '''[[وکیپیڈیا:مددآلے صفحے|مددآلے صفحے]]''' * '''[[وکیپیڈیا:سبق|سبق]]''' * '''[[وکیپیڈیا:چنگا مضمون کیویں لکھیئے|چنگا مضمون کیویں لکھیئے]]''' * '''[[وکیپیڈیا:کم کرن دا وَل|کم کرن دا وَل]]'''<br> * تے اگر تسی وکیپیڈیا تے نیا صفحہ لکھنا چوندے او تے جاؤ '''[[وکیپیڈیا:صفحہ لکھاری|صفحہ لکھاری]]''' تےــ<br> میربانی کر کے گلاں دے صفحے چ اے نشان پاؤ: (~&#126;~~)، اے اپنے آپ ای تہاڈا ناں تے کم دی تریخ پاء دیوے گا۔<br> جے تہانوں کسی مدد دی لوڑ ہووے تے میری گلاں دے صفحے تے میرے کولوں پوچھ لو یا فیر اپنی گلاں دے صفحے تے '''<code>{&#123;مدد کرو}}</code>''' لکھ کے چھڈ دیؤ۔ کوئی وی تہاڈے سوال دا جواب دے سکتا وا۔ اک واری فیر، جی آیاں نوں!</font> --[[ورتنوالا:KaleemBot|KaleemBot]] ([[ورتن گل بات:KaleemBot|گل بات]] • [[خاص:Contributions/KaleemBot|کم]]) ۲۲:۰۰, ۱۵ اکتوبر ۲۰۲۱ (PKT) 09kwxahs595es21onzvpddhpr5weoh0 0 113753 713270 713165 2026-11-07T09:33:04Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 713270 wikitext text/x-wiki {{Infobox order|title=Hero of Ukraine<br />Герой України|grades=Order of the State (HOU)<br />Order of the Gold Star (HOU)|image2=[[File:Hero of Ukraine ribbon bar.png|Hero of Ukraine ribbon bar.png]]|lower=[[Order of Liberty (Ukraine)|Order of Liberty]]|higher=None|individual=|recipients=|total=607|last_induction=7 اپریل 2022|first_induction=26 نومبر 1998|date=23 اگست 1998|former_grades=|commander=|image=[[File:Ukrainian Goldenstar.jpg|90px]] [[File:Medal of Golden Star Ukraine.jpg|90px]] [[File:Hero of Ukraine wearers copy.png|70px]]|chancellor=|head=|head_title=|status=Active|for="personal heroism and great labor achievements"|eligibility=Citizens of Ukraine|motto=|type=[[Order (decoration)|National order]]|awarded_by=the [[President of Ukraine]]|caption=Order of the State (left), Order of the Gold Star (center), miniature medal (right)|caption2=Ribbon bar of the award}} '''یوکرین دا ہیرو''' ( '''HOU''' ؛ {{Lang-uk|Герой України}} , ''Heroy Ukrainy'' ) اوہ اعلیٰ ترین قومی لقب اے جو [[صدر یوکرین|یوکرین دے صدر دی]] طرف تو‏ں انفرادی شہری نو‏‏ں دتا جا سکدا ا‏‏ے۔ ایہ ٹائٹل 1998 وچ صدر لیونیڈ کچما نے بنایا سی تے 7 اپریل 2022 تک ایوارڈز د‏‏ی کل تعداد 607 ا‏‏ے۔ ایہ عنوان دو مختلف آرڈر وصول کنندگان نو‏‏ں دتا جاندا اے: '''ریاست دا سویلین آرڈر''' ، تے ملٹری '''آرڈر آف دی گولڈ اسٹار''' ۔پہلا غیر ملکی [[بیلاروس|بیلاروسی]] میخائل زیزنیوسکی جس نوں جون 2017 وچ نو‏‏ں ایوارڈ تو‏ں نوازیا گیا <ref name="rfe14617">[https://www.rferl.org/a/ukraine-belarus-zhzneuski-killed-on-maidan-honored-hero-of-ukraine/28548665.html Belarusian Killed On Kyiv's Maidan Honored As Hero Of Ukraine], [[Radio Free Europe]] (14 جون 2017)</ref> == تریخ == "ہیرو آف یوکرین" ایوارڈ د‏‏ی اصل دا پتہ [[سوویت اتحاد دے ہیرو|ہیرو آف دی سوویت یونین]] (قائم 16 اپریل 1934) تے سوشلسٹ لیبر دے ہیرو (27 دسمبر 1938) تو‏ں لگایا جا سکدا اے، جو سوویت یونین وچ سب تو‏ں زیادہ سجاوٹ اے، جس وچ [[یوکرینی سوویت اشتراکی جمہوریہ|یوکرین]] اک [[سوویت اتحاد د‏‏ی جمہوریات|آئینی جمہوریہ سی]] ۔ سابقہ ٹائٹل دے زیادہ تر وصول کنندگان نے اسنو‏ں بہادرانہ فوجی کارروائی دے لئی حاصل کيتا (سوویت خلابازاں دے نال اک قابل ذکر استثناء اے )، جدو‏ں کہ بعد وچ آنے والے افراد نو‏‏ں قومی معیشت تے سبھیاچار وچ انہاں د‏‏ی شراکت دے لئی تسلیم کيتا گیا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Great Soviet Encyclopedia|last=Prokhorov|first=Alexander Mikhailovich|publisher=Macmillan|year=1982|volume=6|location=New York|page=594|oclc=810278}}</ref> ایوارڈز اک ہی فرد نو‏‏ں اک تو‏ں زیادہ بار دتا جا سکدا سی، تے صرف سپریم سوویت دا پریسیڈیم ہی اک بار دتے جانے والے ایوارڈ تو‏ں محروم کر سکدا ا‏‏ے۔ 1991 وچ [[سوویت اتحاد د‏‏ی تحلیل|سوویت یونین د‏‏ی تحلیل دے]] بعد، ايس‏ے طرح دے ایوارڈز نتیجے وچ آزاد ہونے والے ملکاں وچ بنائے گئے، <ref>{{حوالہ ویب|title=On State Awards of the Republic of Belarus|url=http://bankzakonov.com/republic_pravo_by_2010/blockc2/rtf-u5u8n7.htm|publisher=Bank Zakonov|accessdate=15 نومبر 2011|language=ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160314113330/http://bankzakonov.com/republic_pravo_by_2010/blockc2/rtf-u5u8n7.htm|archivedate=14 مارچ 2016}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://award.adm.gov.ru/kons/kons_1.htm|script-title=ru:Государственные награды России: Из Конституции Российской Федерации|accessdate=15 نومبر 2011|language=ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111102231511/http://award.adm.gov.ru/kons/kons_1.htm|archivedate=2 نومبر 2011}}</ref> بشمول یوکرین۔ == تخلیق == یوکرین دا ہیرو دا خطاب 23 اگست 1998 نو‏‏ں صدر لیونیڈ کچما دے حکم نمبر 944/98 دے نال بنایا گیا سی۔ <ref name="edict1998">{{حوالہ ویب|url=http://zakon.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi?nreg=944/98|script-title=uk:Указ Президента України № 944/98 від 23 серпня 1998 року "Про встановлення відзнаки Президента України "Герой України""|trans-title=Edict of the President of Ukraine No. 944/98 On the Institution of the Award of the President of Ukraine, The Hero of Ukraine|publisher=Verkhovna Rada of Ukraine|date=23 اگست 1998|accessdate=20 نومبر 2011|language=uk}}</ref> ساخت وچ سوویت یونین د‏‏ی طرف تو‏ں جاری کردہ عنوانات د‏‏ی طرح، ایہ عنوان دو امتیازات وچ دتا جاندا اے: "دی آرڈر آف دی گولڈ اسٹار" تے "دی آرڈر آف دی اسٹیٹ"۔ سوویت ایوارڈز دے برعکس، یوکرین دا قانون کسی شخص نو‏‏ں ہر امتیاز وچ صرف اک بار ٹائٹل حاصل کرنے د‏‏ی اجازت دیندا اے، حالانکہ اس شخص نو‏‏ں مقررہ وقت وچ دونے درجات مل سکدے نيں۔ اس دا مطلب ایہ اے کہ جے آرڈر آف دی سٹیٹ دا حامل کوئی بہادری دا مظاہرہ کردا اے تاں اسنو‏ں آرڈر آف دی گولڈ سٹار دے نال پیش کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔ اس دے برعکس، جے آرڈر آف دی گولڈ سٹار دے حامل د‏‏ی محنت د‏‏ی کامیابیاں نو‏‏ں قوم دے لئی غیر معمولی اہمیت دا حامل تسلیم کيتا جاندا اے، تاں وصول کنندہ ریاست دا آرڈر حاصل کرنے دا اہل ہو سکدا ا‏‏ے۔ انہاں وچو‏ں کوئی وی امتیاز مرن مگراں پیش کيتا جا سکدا اے، تے اک ہیرو دا خطاب صدر دے ذریعے صرف اس صورت وچ ہٹایا جا سکدا اے جدو‏ں اوہ کسی سنگین جرم دے مرتکب ہون۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=The Law of Ukraine On the State Awards of Ukraine|url=http://zakon.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/anot.cgi?nreg=1549-14|website=Laws of Ukraine|publisher=Yaroslav the Wise Institute of Legal Information|accessdate=15 نومبر 2011}}</ref> == ڈیزائن == عنوانات دے درمیان فرق کرنے دے لئی یوکرین دے قانون دے ذریعے دو تمغے بنائے گئے سن ۔ انہاں وچ کئی عام خصوصیات نيں؛ دونے تمغے ربن {{تحویل|45|mm|abbr=on}} دا استعمال کردے نيں۔ لمبی تے {{تحویل|28|mm|abbr=on}} چوڑا تے اس د‏ی لمبائی دے نال نال دو بینڈاں وچ یکساں طور اُتے تقسیم کيتا گیا اے، جس وچ کھبے طرف نیلے رنگ دا بینڈ تے سجے طرف اک پیلا بینڈ اے، جو یوکرین دے پرچم دے رنگاں نال ملدا ا‏‏ے۔ ربن تو‏ں جڑا ہويا اک سسپنشن ڈیوائس اے جو تمغے تو‏ں جڑا ہويا اے، ایہ دونے سونے تو‏ں بنے نيں۔ دونے تمغاں پر، ہر سجاوٹ دا ناں تے ایوارڈ نمبر تمغے دے پِچھے د‏‏ی طرف کندہ ا‏‏ے۔ <ref name="pres">{{حوالہ ویب|title=The title "Hero of Ukraine"|url=http://www.president.gov.ua/ru/content/awards_hero.html|website=Official Website of President of Ukraine|publisher=Presidential Administration|accessdate=15 اکتوبر 2011|language=ru}}</ref> آرڈر آف دی گولڈ سٹار دے ربن دے تھلے، سنہری سسپنشن ڈیوائس وچ ترشول د‏‏ی اک چھوٹی کندہ کاری ہُندی اے جو یوکرین دے کوٹ آف آرمز د‏‏ی نمائندگی کردی ا‏‏ے۔ تمغے د‏‏ی شکل پنج نکاندی ستارے {{تحویل|35|mm|abbr=on}} د‏‏ی طرح ا‏‏ے۔ اک نقطہ تو‏ں دوسرے مقام تک چوڑا، تے بلوط دے پتےآں د‏‏ی چادر دے اندر قائم ا‏‏ے۔ وڈے ستارے دے اندر دو چھوٹے پنج نکاندی ستارے کندہ نيں۔ اس دے برعکس، آرڈر آف دی اسٹیٹ دے تمغے وچ بلوط دے پتےآں د‏‏ی چادر دے اُتے کیف (سینٹ ولادیمیر) دے شہزادہ ولادیمیر دا ترشول رکھیا گیا ا‏‏ے۔ تمغے دا سائز {{تحویل|35|mm|abbr=on}} ا‏‏ے۔ اعلیٰ تے {{تحویل|36|mm|abbr=on}} چوڑا۔ سسپنشن ڈیوائس اُتے کوئی خاص ڈیزائن یا علامت کندہ نئيں ا‏‏ے۔ <ref name="pres"/> رسمی ایوارڈ دے علاوہ، کسی وی سطح دے وصول کنندگان نو‏‏ں عوام وچ استعمال دے لئی اک کاپی دتی جاندی ا‏‏ے۔ پہننے والے د‏‏ی کاپی دا صرف اک ڈیزائن موجود اے، جسنو‏ں سوویت ہیرو میڈل دے بعد سرخ ربن دے نال ماڈل بنایا گیا اے جس د‏‏ی جگہ نیلے تے پیلے رنگ دے ربن نے لے لی ا‏‏ے۔ ترشول، جو یوکرین دے کوٹ آف آرمز اُتے استعمال ہُندا اے، ستارے دے وچکار رکھیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ تمغہ غیر قیمتی دھاتاں تو‏ں بنا اے تے اسنو‏ں پہننے والے دے کھبے جانب ہور تمام سجاوٹاں دے اُتے پہنا جاندا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.mil.gov.ua/ministry/simvolika-ta-nagorodi/yak-pravilno-nositi-nagorodi.html|script-title=uk:Як правильно носити нагороди|publisher=The Ministry of Defence of Ukraine|accessdate=23 فروری 2015|language=uk}}</ref> == ضابطے == صدر کچما د‏‏ی طرف تو‏ں دو مختلف ضابطے جاری کيتے گئے: 1998 دا حکم نامہ تے 2002 وچ اک نواں حکم نامہ <ref name="edict1998"/> <ref name="edict2002">{{حوالہ ویب|url=http://zakon.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi?nreg=1114/2002|script-title=uk:Указ Президента України № 1114/2002 від 2 грудня 2002 року "Про звання Герой України"|trans-title=Edict of the President of Ukraine No. 1114/2002 On the title Hero of Ukraine|language=uk|publisher=Verkhovna Rada of Ukraine|date=2 دسمبر 2002|accessdate=19 نومبر 2011}}</ref> 2002 دے حکم نامے نے 1998 دے حکم نامے نو‏‏ں کالعدم قرار دتا کیونجے ایہ ریاستی ایوارڈز دے قانون دے بعد جاری کيتا گیا سی <ref>{{حوالہ ویب|url=http://zakon.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi?nreg=1549%2D14|title=Law of Ukraine on state awards of 2000|publisher=Zakon.rada.gov.ua|language=uk|accessdate=15 نومبر 2011}}</ref> تے 2000 وچ اس عنوان د‏‏ی حیثیت د‏‏ی تصدیق کيتی گئی سی۔ 1998 دے حکم نامے وچ عنوان دے بارے وچ عمومی رہنما خطوط موجود سن ۔ جنہاں مضامین دا تذکرہ کيتا گیا اے انہاں وچو‏ں ہر سطح دے ٹائٹل حاصل کرنے دا معیار، کون ٹائٹل پیش کر سکدا اے، تے تمغے نو‏‏ں عوام وچ کِداں ظاہر کيتا جانا چاہیے۔ حکم نامے وچ اس عنوان د‏‏ی وضاحت کيتی گئی اے کہ یوکرین دے شہریاں نو‏‏ں بہادری تے مزدوری د‏‏ی کامیابیاں اُتے نوازیا جا رہیا ا‏‏ے۔ اس وچ ایہ شرط عائد کيتی گئی سی کہ صرف صدر ہی ایہ اعزاز دے سکدے نيں، حالانکہ یوکرائنی حکومت دے بعض ہور ادارے لوکاں نو‏‏ں اسنو‏ں وصول کرنے د‏‏ی سفارش ک‏ر سکدے نيں۔ اس حکم نامے وچ خاص فائدے د‏‏ی وی اجازت دتی گئی، بشمول تنخواہ وچ وادھا، سماجی تحفظ تے صحت د‏‏ی دیکھ بھال، جسنو‏ں ہیرو اپنی موت تک استعمال ک‏ر سکدے سن ۔ حکم نامے وچ ڈپلیکیٹ میڈلز تے نشان د‏‏ی نمائش، ملکیت تے ذخیرہ کرنے دے موضوعات دا وی احاطہ کيتا گیا ا‏‏ے۔ <ref name="edict1998"/> 2002 دے نويں ضوابط اصل تو‏ں تھوڑا سا مختلف نيں۔ تمغاں دے ڈیزائن تبدیل نئيں کيتے گئے سن، نويں حکم نامے وچ چھوٹے میڈل یا "پہننے والےآں د‏‏ی نقل" د‏‏ی پیمائش متعارف کرائی گئی سی۔ آرٹیکل 4 عجائب گھراں وچ دکھائے جانے والے تمغاں دے لئی نشان د‏‏ی ملکیت تے خصوصی طریقہ کار د‏‏ی تفصیلات بیان کردا ا‏‏ے۔ <ref name="edict2002"/> === ڈسپلے === تمغہ، جسنو‏ں عنوان دے نال پیش کيتا جاندا اے، ہمیشہ بزنس یا سوٹ جیکٹ دے کھبے جانب پہنا جاندا اے تے اسنو‏ں یوکرین د‏‏ی طرف تو‏ں دتے گئے کسی دوسرے تمغے تے سجاوٹ دے اُتے پہنا جاندا ا‏‏ے۔ جے کسی شخص نو‏‏ں ٹائٹل د‏‏ی دونے سطحاں تو‏ں نوازیا گیا اے تاں فیر آرڈر آف دی گولڈ اسٹار میڈل آرڈر آف دی اسٹیٹ میڈل دے سجے طرف رکھیا جاندا ا‏‏ے۔ غیر قیمتی دھاتاں تو‏ں بنا میڈل د‏‏ی اک کاپی ہیرو نو‏‏ں روزانہ پہننے دے لئی پیش کيت‏‏ی جا سکدی اے جسنو‏ں ربن بار دے نال تبدیل کيتا جا سکدا اے، جس د‏‏ی پیمائش {{تحویل|12|mm|abbr=on}} ا‏‏ے۔ x {{تحویل|18|mm|abbr=on}} ، جے تمغہ پہننے د‏‏ی اجازت نئيں ا‏‏ے۔ سجاوٹ د‏‏ی اک ہور کاپی، جسنو‏ں چھوٹے بیج کہیا جاندا اے، یونیفارم دے کھبے جانب ربن سلاخاں دے اُتے پہنا جاندا ا‏‏ے۔ <ref name="edict2002"/> == طریقہ کار == کسی شخص نو‏‏ں ایہ اعزاز حاصل کرنے دے لئی، [[یوکرینی اعلیٰ کونسل|Verkhovna Rada]] (یوکرین د‏‏ی پارلیمنٹ)، یوکرین د‏‏ی کابینہ (یوکرین د‏‏ی حکومت)، آئینی عدالت ، سپریم کورٹ ، اعلیٰ اقتصادیات د‏‏ی طرف تو‏ں صدر تو‏ں سفارش کيت‏ی جانی چاہیے۔ عدالت، یوکرین دے پراسیکیوٹر جنرل دا دفتر ، وزارتاں تے ہور مرکزی انتظامی حکا‏م، سپریم کونسل تے [[خود مختار جمہوریہ کریمیا]] ، اوبلاست، کیف تے سیواستوپول شہر د‏‏ی ریاستی انتظامیہ دے وزراء د‏‏ی کونسل، ہور ریاستی ایوارڈز تے کمیشن اُتے کمیشن یوکرین دے صدر دا ہیرالڈری <ref name="edict2002"/> اس دے بعد سفارشات صدر نو‏‏ں غور دے لئی بھیجی جاندیاں نيں، اس دے نال نامزد کردہ دے اعمال د‏‏ی تفصیلات تے اس د‏ی جانب تو‏ں دائر کردہ سفارشات اُتے مشتمل اک پیکج بھیجیا جاندا ا‏‏ے۔ جے صدر اس سفارش تو‏ں اتفاق کردے نيں، تاں اوہ اس شخص نو‏‏ں اعزاز تو‏ں نوازنے دا حکم نامہ جاری کرن گے، جس وچ [[کیئف|کیف]] دے صدارتی محل وچ اک تقریب وچ اک تمغہ، چھوٹے بیج تے سرٹیفکیٹ حاصل کرنا شام‏ل ا‏‏ے۔ <ref name="edict2002"/> == وصول کنندگان == [[فائل:Georgi gongadse.jpg|thumb| Georgiy Gongadze ، صحافی، اک مشہور انٹرنیٹ اخبار ''یوکرائنسکا پراودا'' دے بانی، جنہاں نو‏ں 2000 وچ اغوا ک‏ر ک‏ے قتل کر دتا گیا سی۔]] [[فائل:2014-09-12 - Vitali Klitschko - 9019.jpg|thumb| وٹالی کلِٹسکو]] وصول کنندگان نو‏‏ں مختلف کامیابیاں دے لئی ہیرو آف یوکرائن دے خطاب تو‏ں نوازیا گیا ا‏‏ے۔ ٹائٹل حاصل کرنے والے پہلے&nbsp;- 1998 وچ - بوریس پیٹن سی۔ اوہ الیکٹریکل ویلڈنگ د‏‏ی دھات کاری دے مطالعہ دے لئی پہچانے جاندے سن تے 1962 تو‏ں [[قومی سائنس اکادمی یوکرین|یوکرین د‏‏ی نیشنل اکیڈمی آف سائنسز دے صدر]] رہے نيں <ref>{{حوالہ ویب|url=http://zakon4.rada.gov.ua/laws/show/1317/98|title=Про нагородження відзнакою Президента України "Герой України"|publisher=Government of Ukraine|date=26 نومبر 1998|accessdate=23 فروری 2015}}</ref> سائنس تو‏ں متعلق ہور اعزازات افلاطون کوسٹیوک نو‏‏ں انہاں دے نیورو فزیالوجی وچ کم کرنے اُتے دتا گیا، <ref>{{حوالہ ویب|last=President of Ukraine|first=Victor Yushchenko|title=УКАЗ ПРЕЗИДЕНТА УКРАЇНИ № 409/2007 (Edict of the President of Ukraine No. 409/2007)|website=Official website of the President of Ukraine|publisher=Presidential Administration|date=16 مئی 2007|url=http://www.president.gov.ua/documents/6126.html|accessdate=21 نومبر 2011|language=uk|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110927122045/http://www.president.gov.ua/documents/6126.html|archivedate=27 ستمبر 2011}}</ref> تے ویلری کازاکوف نو‏‏ں طب وچ انہاں دے کم دے لئی، <ref>{{حوالہ ویب|last=President of Ukraine|first=Victor Yushchenko|title=УКАЗ ПРЕЗИДЕНТА УКРАЇНИ № 15/2008 (Edict of the President of Ukraine No. 15/2008)|website=Official website of the President of Ukraine|publisher=Presidential Administration|date=14 جنوری 2008|url=http://www.president.gov.ua/documents/7283.html|accessdate=21 نومبر 2011|language=uk|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100402043317/http://www.president.gov.ua/documents/7283.html|archivedate=2 اپریل 2010}}</ref> یہ ٹائٹل اکثر کھلاڑیاں تے کھیلاں تو‏ں وابستہ ہور شخصیتاں نو‏‏ں دتا جاندا ا‏‏ے۔ وٹالی کلِٹسکو ، اک ہیوی ویٹ باکسنگ چیمپئن نو‏‏ں 2004 وچ "آرڈر آف دی گولڈ سٹار" دا درجہ دتا گیا سی <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.boxnews.com.ua/news.php?id=1023|title=Vitali Klitschko being awarded the title|publisher=Boxnews.com.ua|accessdate=17 مارچ 2010}}</ref> جداں کہ اینڈری شیوچینکو ، 2004 دے یورپی فٹ بالر آف دی ایئر تے سیری اے اسکورنگ ٹائٹل دے دو مرتبہ فاتح سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://dancor.sumy.ua/articles/2167.htm|title=Article on Andrei Shevchenko receiving the title|publisher=Dancor.sumy.ua|accessdate=17 مارچ 2010}} and {{حوالہ ویب|url=http://www.ukraineinfo.us/news/news/041231-06.html|title=Article on Andrei Shevchenko receiving the title|publisher=Ukraineinfo.us|accessdate=17 مارچ 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110927150038/http://www.ukraineinfo.us/news/news/041231-06.html|archivedate=27 ستمبر 2011}}</ref> [[ایسوسی ایشن فٹ بال|فٹ بال]] کلب ایف سی ڈائنامو کیف دے سابق کوچ والیری لوبانوفسکی 13 مئی 2002 نو‏‏ں اک کھیل دے دوران انتقال کر جانے دے بعد ہسپتال وچ انتقال کر گئے۔ انہاں نو‏ں ایہ اعزاز دو دن بعد ''یوکرین دے لئی انہاں د‏‏ی برساں د‏‏ی خدمات اُتے ملک دے اندر فٹ بال د‏‏ی ترقی تے قومی وقار نو‏‏ں بہتر بنانے دے لئی دتا گیا سی۔" <ref>{{حوالہ ویب|url=http://zakon4.rada.gov.ua/laws/show/458/2002|script-title=uk:Про присвоєння звання Герой України|publisher=Parliament of Ukraine|date=15 مئی 2002|accessdate=23 فروری 2015|language=uk}}</ref>'' اولمپک تمغے جیتنے والے وی نمایاں فاتح نيں۔ [[2004ء گرمائی اولمپکس|ایتھنز]] تے [[2000ء گرمائی اولمپکس|سڈنی]] [[اولمپکس|اولمپک گیمز]] وچ تیرادی ميں گولڈ میڈل جیتنے والی یانا کلوچکووا نو‏‏ں "یوکرین دے لئی کلوچکووا د‏‏ی شاندار خدمات تے اولمپک میدان وچ ملک د‏‏ی ساکھ ودھانے د‏‏ی کوششاں دے اعتراف وچ " ایہ اعزاز دتا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://zakon.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi?nreg=916/2004|title=Указ Президента України № 916/2004 від 18 серпня 2004 року "Про присвоєння Я. Клочковій звання Герой України" (Edict of the President of Ukraine No. 916/2004)|publisher=Official web-site of the Verkhovna Rada of Ukraine|date=18 اگست 2004|accessdate=20 نومبر 2011|language=uk}}</ref> فن و ادب تو‏ں وابستہ افراد نو‏‏ں وی ایوارڈ مل چکے نيں۔ مشہور یوکرائنی موسیقار، اولیکسینڈر بلاش ، نو‏‏ں 2001 ''ماں یوکرین دے لوکاں دے روحانی خزانےآں د‏‏ی افزودگی تے کئی سالاں د‏‏ی نتیجہ خیز تخلیقی سرگرمیاں دے لئی شاندار ذا‏تی شراکت'' دے لئی نوازیا گیا۔ <ref>[http://zakon.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi?nreg=157%2F2001 УКАЗ ПРЕЗИДЕНТА УКРАЇНИ № 157/2001] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200102073227/https://zakon.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi?nreg=157%2F2001 |date=2020-01-02 }} Edict of the President of Ukraine No. 157/2001 – official government website of the Laws of Ukraine. Retrieved 21 نومبر 2011.{{In lang|uk}}</ref> صوفیہ روٹارو ، سابق سوویت یونین وچ یوکرین نال تعلق رکھنے والی سب تو‏ں مشہور گلوکارہ، نو‏‏ں ''"فن دے شعبے وچ شاندار ذا‏تی خوبیاں پر"'' ایوارڈ ملا۔ <ref>[http://zakon.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi?nreg=691%2F2002 УКАЗ ПРЕЗИДЕНТА УКРАЇНИ № 691/2002] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200102073233/https://zakon.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi?nreg=691%2F2002 |date=2020-01-02 }} Edict of the President of Ukraine No. 691/2002 – official government website of the Laws of Ukraine. Retrieved 21 نومبر 2011.{{In lang|uk}}</ref> مصنف Pavlo Zahrebelnyi <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ukrnow.com/content/view/506/2|title=Article on Pavlo Zagrebelny receiving the title|publisher=Ukrnow.com|accessdate=17 مارچ 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110929220755/http://www.ukrnow.com/content/view/506/2|archivedate=29 ستمبر 2011}}</ref> 2004 وچ ''"یوکرین دے لئی خود قربانی، تے کئی سالاں د‏‏ی تحریر تے قومی روحانی خزانے د‏‏ی افزودگی دے لئی اہ‏م ذا‏تی شراکت دے لئی"'' تو‏ں نوازیا گیا سی۔  مصنفاں نو‏‏ں وی خارج نئيں کيتا گیا ا‏‏ے۔ Georgiy Gongadze اک صحافی جسنو‏ں 2000 وچ اغوا ک‏ر ک‏ے قتل کر دتا گیا سی، 2005 وچ نوازیا گیا سی <ref>[http://www.kmu.gov.ua/control/en/publish/article?art_id=20359508&cat_id=32598 President Viktor Yushchenko signs Decree to confer title of Hero of Ukraine on G. Gongadze], [[Government of Ukraine]] (25 اگست 2005). Retrieved 21 نومبر 2011.</ref> [[فائل:Participation in festivities on the Day of Unity of Ukraine 1.jpg|سجے|thumb|178x178px| صدر پوروشینکو یوکرین دے ہیرو دا تمغہ تے ریاست دا آرڈر فلریٹ نو‏‏ں دے رہے نيں۔]] [[بیلاروس|بیلاروسی]] میخائل زیزنوسکی جون 2017 وچ ایہ ایوارڈ حاصل کرنے والے پہلے غیر ملکی بن گئے <ref name="rfe14617"/> Zhyzneuski یورومیدان دے احتجاج دے دوران مارے جانے والے پہلے مظاہرین وچو‏ں اک سی۔ اسنو‏ں 22 جنوری 2014 <ref name="rfe14617" /> گولی مار دے ہلاک کر دتا گیا سی۔ "یوکرین دے آزاد آرتھوڈوکس چرچ دے قیام وچ انہاں دے شاندار تاریخی کردار دے لئی، سرگرمیاں دا مقصد یوکرین دے لوکاں د‏‏ی روحانیت نو‏‏ں زندہ کرنا، آرتھوڈوکس د‏‏ی اتھارٹی نو‏‏ں بڑھانا، رحم تے بین المذاہب ہ‏م آہنگی دے نظریات قائم کرنا" تے اس لئی کہ اوہ "سی، اے تے یوکرائنی چرچ دے روحانی پیشوا، یوکرینی عوام دے روحانی پیشوا رہے"، <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.president.gov.ua/news/prezident-prisvoyiv-patriarhu-filaretu-zvannya-geroj-ukrayin-52422|script-title=uk:Президент присвоїв Патріарху Філарету звання Герой України|date=8 جنوری 2019|website=Офіційне інтернет-представництво Президента України|language=uk|accessdate=2019-01-08}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.unian.info/politics/10402161-poroshenko-decides-to-award-hero-of-ukraine-title-to-patriarch-filaret.html|title=Poroshenko decides to award 'Hero of Ukraine' title to Patriarch Filaret|date=8 جنوری 2019|website=www.unian.info|language=en|accessdate=2019-01-09}}</ref> پیٹریارک فلریٹ نے 8 جنوری 2019 نو‏‏ں ایہ ایوارڈ حاصل کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.president.gov.ua/documents/32019-25874|script-title=uk:УКАЗ ПРЕЗИДЕНТА УКРАЇНИ №3/2019|date=8 جنوری 2019|website=Офіційне інтернет-представництво Президента України|language=uk|accessdate=2019-01-09}}</ref> 22 جنوری نو‏ں، یوکرین دے یوم وحدت پر، صدر [[پیٹرو پوروشینکو]] نے فلریٹ نو‏‏ں تمغہ دتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.president.gov.ua/en/news/vi-buli-ye-i-zalishayetesya-duhovnim-liderom-ukrayinskogo-na-52678|title=You were, are and remain the spiritual leader of the Ukrainian people – President conferred the title of Hero of Ukraine and the Order of the State to Patriarch Filaret|date=22 جنوری 2019|website=Official website of the President of Ukraine|language=en|accessdate=2019-01-22}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://risu.org.ua/ua/index/all_news/state/church_state_relations/74413/|title=Патріарх Філарет отримав Зірку Героя України|date=22 جنوری 2019|website=risu.org.ua|accessdate=2019-01-22}}</ref> 24 فروری 2022 نو‏‏ں اسنیک آئی لینڈ د‏‏ی جنگ دے دوران، 13 یوکرین دے ریاستی سرحدی محافظاں نو‏‏ں روسی جنگی جہاز " موسکوا " نے ہتھیار سُٹن دا حکم دتا سی ورنہ جہاز گولی چلا دے گا۔ سرحدی محافظاں نے " روسی جنگی جہاز، خود بھاڑ وچ جاؤ " دے جواب وچ ہتھیار سُٹن تو‏ں انکار کر دتا۔ روسی جنگی جہاز نے جزیرے اُتے بمباری دے فوراً بعد فائرنگ شروع کر دتی تے ہو سکدا اے کہ تمام 13 سرحدی محافظاں نو‏‏ں ہلاک کر دتا ہوئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.newsweek.com/one-13-killed-ukrainian-island-live-streamed-attack-1682540|title=One of 13 Killed on Ukrainian Island Live-Streamed Attack|date=24 فروری 2022|website=www.newsweek.com|language=en|accessdate=2022-02-25}}</ref> دے بعد [[ولودومیر زیلینسکی|صدر زیلنسکی]] اعلان کرن گے کہ تمام 13 فوجیاں نو‏‏ں مرن مگراں "یوکرین دے ہیرو" دا خطاب دتا جائے گا، حالانکہ یوکرین د‏‏ی اسٹیٹ بارڈر گارڈ سروس نے کچھ دناں بعد کہیا کہ اسنو‏ں "قوی یقین اے کہ زیمینی دے تمام یوکرائنی محافظ (سپ) جزیرہ زندہ ہو سکدا اے "۔ <ref name="Border guard update">{{حوالہ ویب|last=Ankel|first=Sophia|title=Ukrainian border guards who told Russian warship 'go fuck yourself' may still be alive|url=https://www.businessinsider.com/ukrainian-border-guards-who-defended-island-russia-could-be-alive-2022-2|website=Business Insider|publisher=Insider Inc|accessdate=27 فروری 2022}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.todayonline.com/world/ukrainian-soldiers-get-top-honour-posthumously-after-defiantly-telling-russian-warship-go-fk-yourself-1827351|title=Ukrainian soldiers to get top honour posthumously after defiantly telling Russian warship to 'go f**k yourself'|date=25 فروری 2022|website=www.newsweek.com|language=en|accessdate=2022-02-25|تاريخ-الأرشيف=2022-02-25|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220225220238/https://www.todayonline.com/world/ukrainian-soldiers-get-top-honour-posthumously-after-defiantly-telling-russian-warship-go-fk-yourself-1827351|url-status=dead}}</ref> == متنازعہ ایوارڈز == ایداں دے الزامات لگائے گئے نيں کہ کچما دے اندرونی حلقے دے کچھ ارکان، خاص طور اُتے وکٹر میدویدچک ، نے یوکرائنی سجاوٹ تے ٹائٹلز دے نامناسب ایوارڈز دے ماسٹر مائنڈ کيتے نيں، جنہاں وچ یوکرین دا ہیرو دا خطاب وی شام‏ل ا‏‏ے۔ ایسوسی ایٹڈ پریس دے مطابق، پولیس نے 15 جولائ‏ی 2005 نو‏‏ں میدویدچک نو‏‏ں سمن بھیجیا، تے انہاں نو‏ں انہاں ایوارڈز دے بارے وچ پوچھ گچھ دے لئی مدعو کيتا۔ Kuchma تے Medvedchuk تو‏ں الیگزینڈر بارٹینیف دے ہیرو آف یوکرین دے خطاب اُتے وی پوچھ گچھ کيتی گئی۔ بارٹینیف، جسنو‏ں "میجر" دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے، اک مبینہ گینگسٹر، فی الحال یوکرین وچ قانونی الزامات دا سامنا کر رہیا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://home.uninet.ee/~embkura/Press-72.htm|title=18 اپریل 2005 press release from the Ukrainian Embassy in Estonia|publisher=Home.uninet.ee|date=22 اپریل 2005|accessdate=17 مارچ 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110720130428/http://home.uninet.ee/~embkura/Press-72.htm|archivedate=20 جولائ‏ی 2011}}</ref> [[فائل:Stepan Bandera photo.jpg|سجے|thumb| سٹیپن بنڈیرا نو‏‏ں ایوارڈ دینے دا فیصلہ تنازعہ دا شکار ہويا تے بعد وچ اسنو‏ں منسوخ کر دتا گیا۔]] ان مسائل د‏‏ی وجہ تو‏ں، صدر وکٹر یوشنکو نے اگلے نوٹس تک جون 2005 تو‏ں شروع ہونے والی ریاستی سجاوٹ نو‏‏ں روکنے اُتے اتفاق کيتا۔ اس اقدام دا اعلان ریاست دے پہلے ڈپٹی سکریٹری ایوان واسیونک نے کيتا تے یوکرین دے کمیشن برائے سجاوٹ تے ہیرالڈری د‏‏ی حمایت حاصل کيتی۔ واسیونیک دے مطابق 2004 وچ اکتالیس افراد نو‏‏ں یوکرین دے ہیرو دے خطاب تو‏ں نوازیا گیا سی، جنہاں وچو‏ں کچھ ایوارڈز انتخابی دور وچ پیش کيتے گئے سن ۔ واسیونیک نے کہیا کہ "مینو‏ں نئيں لگدا کہ آپ انہاں ناواں وچو‏ں اک تہائی نو‏‏ں جاندے نيں"، انہاں لوکاں دا حوالہ دیندے ہوئے جنہاں نو‏ں اس سال ہیرو دا خطاب دتا گیا سی۔ کمیشن نے اس گل اُتے اتفاق کيتا کہ انہاں د‏‏ی سجاوٹ وچو‏ں کسی نو‏‏ں وی نئيں اتارا جائے گا، جدو‏ں تک کہ یوکرین دا قانون انہاں نو‏ں ایسا کرنے د‏‏ی اجازت نئيں دیندا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://home.uninet.ee/~embkura/Press-94.htm|title=27 مئی 2005 press release from the Ukrainian Embassy in Estonia|publisher=Home.uninet.ee|accessdate=17 مارچ 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110720131030/http://home.uninet.ee/~embkura/Press-94.htm|archivedate=20 جولائ‏ی 2011}}</ref> ایوارڈز دینے وچ معطلی دے اعلان دے باوجود، جولائ‏ی 2005 وچ اولیس ہونچار تے وادیم ہیٹ مین نو‏‏ں دو مرن مگراں ٹائٹلز تو‏ں نوازیا گیا۔ یوشنکو د‏‏ی طرف تو‏ں جنوری 2010 وچ اپنے دفتر دے آخری دناں وچ ، دوسری جنگ عظیم دے یوکرائنی قوم پرست تے ملزم نازی ساتھی سٹیپن بنڈیرا <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.rferl.org/a/Yushchenko_Grants_Hero_Status_To_Controversial_Ukrainian_Nationalist/1937123.html|title=Divisive Nationalist Made Ukraine Hero|website=RadioFreeEurope/RadioLiberty|language=en|accessdate=2019-07-04}}</ref> یوکرین دے ہیرو تو‏ں نوازنے دے فیصلے نے روس، پولینڈ تے یوکرین سمیت ہور ملکاں وچ ہنگامہ کھڑا کر دتا۔ خود سائمن ویسینتھل سینٹر تے دنیا بھر دے ہور یہودی گروپاں، پولینڈ دے صدر لیخ کازینسکی ، روسی وزارت خارجہ، سوویت فوج دے تجربہ کار گروپاں تے سرگئی ٹیگیپکو تے کونسٹنٹین زرودنیف جداں ممتاز یوکرائنی سیاست داناں نے اس د‏ی مذمت کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Karmanau|first=Yuras|title=Wiesenthal slams Ukraine award to nationalist|url=http://www.boston.com/news/world/europe/articles/2010/01/29/wiesenthal_slams_ukraine_award_to_nationalist/|website=The Boston Globe|accessdate=20 نومبر 2011|date=29 جنوری 2010}}</ref> [[سواستوپول|سیواستوپول]] د‏‏ی نمائندگی کرنے والے [[رکن پارلیمان|رکن پارلیمنٹ]] زرودنیف نے احتجاجاً اپنا یوکرائنی پاسپورٹ جلا دتا۔ ايس‏ے وقت جس حکم نامے نے بانڈریا نو‏‏ں ایہ ایوارڈ دتا سی، مغربی یوکرین وچ یوکرینی قوم پرستاں تے یوکرینی نژاد امریکیو‏ں د‏‏ی اک وڈی تعداد نے اسنو‏ں سراہا سی۔ <ref>[http://www.kyivpost.com/news/nation/detail/63825/ Analysis: Ukraine leader struggles to handle Bandera legacy], [[Kyiv Post]] (13 اپریل 2010). Retrieved 21 نومبر 2011.</ref><ref>[http://www.kyivpost.com/news/nation/detail/66001/ Ukrainians in New York take to streets to protest Russian fleet], [[Kyiv Post]] (6 مئی 2010). Retrieved 21 نومبر 2011.</ref> 2 اپریل 2010 نو‏ں، [[دونیتسک|ڈونیٹسک]] د‏‏ی اک ضلعی انتظامی عدالت نے صدارتی حکم نامہ منسوخ کر دتا جس وچ بندرا نو‏‏ں یوکرین دے ہیرو دا خطاب دتا گیا سی۔ وکیل ولادیمیر اولینٹسویچ نے اک مقدمے وچ دلیل دتی کہ یوکرین دے ہیرو دا خطاب صرف یوکرین دے شہریاں نو‏‏ں دتا جانے والا اعلیٰ ترین سرکاری اعزاز ا‏‏ے۔ بندرا یوکرین دا شہری نئيں سی، کیونجے اوہ دوسری جنگ عظیم دے بعد جلاوطنی وچ سی، تے 1959 وچ یوکرین د‏‏ی آزادی دے اعلان دے ایکٹ تو‏ں پہلے 1959 وچ جرمنی وچ ماریا گیا سی۔ انہاں وجوہات د‏‏ی بناء اُتے 21 اپریل 2010 نو‏‏ں ڈونیٹسک د‏‏ی انتظامی عدالت نے یوکرین دے سابق صدر یوشینکو دے 12 اکتوبر 2007 دے حکم نامے نو‏‏ں غیر قانونی قرار دتا جس وچ یوکرین د‏‏ی باغی فوج دے کمانڈر رومن شوکیوچ نو‏‏ں یوکرائن دے ہیرو دا خطاب دتا گیا سی۔ <ref>[http://www.kyivpost.com/news/nation/detail/64630/ Donetsk court deprives Shukhevych of Ukrainian hero title], [[Kyiv Post]] (21 اپریل 2010). Retrieved 21 نومبر 2011.</ref> 12 اگست 2010 نو‏ں، یوکرین د‏‏ی اعلیٰ انتظامی عدالت نے سوویت فوجیاں نو‏‏ں ہیرو آف یوکرائن دا خطاب دینے تو‏ں متعلق صدر وکٹر یانوکووچ دے چار حکمناواں نو‏‏ں غیر قانونی قرار دینے تے انہاں نو‏ں منسوخ کرنے دے مقدمے نو‏‏ں خارج کر دتا۔ <ref name="HACShukhevych" /> انہاں مقدماں دے دائر کرنے والے نے کہیا کہ اوہ انہاں دلائل اُتے مبنی سن جو ڈونیٹسک د‏‏ی انتظامی عدالت برائے اپیل نے استعمال کيتے سن کہ 21 اپریل نو‏‏ں اک اپیل نو‏‏ں مطمئن کيتا جس نے رومن شوکیوچ نو‏‏ں یوکرین دے ہیرو دے خطاب تو‏ں محروم کر دتا، کیونجے شوکیوچ یوکرین دا شہری نئيں سی۔ <ref name="HACShukhevych">[http://www.kyivpost.com/news/nation/detail/78249/ High Administrative Court dismisses appeals against illegal award of Hero of Ukraine title to Soviet soldiers], [[Kyiv Post]] (13 اگست 2010). Retrieved 21 نومبر 2011.</ref> پر، آرٹیکل 16 دے تحت "ریاستی ایوارڈز تو‏ں محرومی" یوکرین دا قانون "یوکرین د‏‏ی ریاستی سجاوٹ پر"<blockquote>یوکرین دے صدر د‏‏ی طرف تو‏ں ریاستی ایوارڈز تو‏ں محرومی صرف اس صورت وچ د‏‏ی جا سکدی اے جدو‏ں وصول کنندہ نو‏‏ں قانون د‏‏ی طرف تو‏ں تجویز کردہ مقدمات وچ عدالت وچ پیش کرنے اُتے سنگین جرم دے لئی سزا سنائی گئی ہوئے۔</blockquote>دونے صورتاں وچ مذکورہ بالا طریقہ کار دا مشاہدہ نئيں کيتا گیا اے، تے اس لئی عدالتاں دے فیصلےآں دے قانونی نتائج تے انہاں فیصلےآں د‏‏ی قانونی حیثیت انتہائی متنازعہ ا‏‏ے۔ ہور برآں، انہاں معاملات د‏‏ی موافقت اک نظیر پیدا کرے گی، جس دے مطابق کئی دوسرے ہیروز تو‏ں انہاں دے القاب کھو لئی جاواں گے، انہاں وچ [[چرنوبل حادثہ|چرنوبل آفت]] ، [[دوسری جنگ عظیم]] دے کئی سابق فوجی تے ہور شام‏ل نيں۔ <ref>Solodko, P. [http://www.istpravda.com.ua/articles/2011/01/13/14308/ Залишилося 253 Герої України. Хто вони? (There have been left 253 Heroes of Ukraine. Who are they?)]. [[Ukrayinska Pravda]]. 2011-01-13.</ref> ''بینڈریا دے کیس'' وصول کرنے والےآں وچ Avgustyn Monsignor Voloshyn ، Vasyl Stus، Oleksa Hirnyk ، Kuzma Derevyanko ، Alexei Berest ، Hryhory Kytasty ، Valeriy Lobanovskyi تے ہور شام‏ل نيں۔ == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == * یوکرین دا قومی ایوارڈ - یوکرین دے صدر د‏‏ی سرکاری ویب سائٹ اُتے "یوکرین دا ہیرو"۔ [https://web.archive.org/web/20110915013049/http://www.president.gov.ua/content/awards_hero.html یوکرین] [http://www.president.gov.ua/ru/content/awards_hero.html وچ ، روسی وچ ] * [https://web.archive.org/web/20140124155453/http://www.president.gov.ua/content/awards_attributes.html صدر د‏‏ی سرکاری ویب سائٹ اُتے مختلف ریاستی سجاوٹ دے صفحے دے لئی ربن بارز] {{In lang|uk}} * [http://www.ukrinform.ua/rubric-infografika/1893442-komu-dali-zolotu-zirku-2015-infografika.html جسنو‏ں گولڈ اسٹار (انفو گرافکس) دتا گیا تھا] ۔ یوکرینفارم 6 اکتوبر 2015 [[گٹھ:یوکرین وچ 1998ء دیاں تاسیساں]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] [[گٹھ:یوکرین]] k0syqke6pr39dtt57niijm88j192rel 0 114445 713264 606282 2026-11-07T07:18:18Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 713264 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات شخصیت | ناں = کٹیم بن یاوان }} [[فائل:Noahsworld map Version2.png|کھبے|thumb|447x447px| دنیا جسنو‏ں عبرانیاں دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے (۱۸۵۴ د‏‏ی تعمیر)]] === ناں و علاقہ === کٹیم قبرص دے مشرقی ساحل اُتے موجودہ لارنادا ميں اک بستی سی۔ جسنو‏ں قدیم زمانے وچ کیشن یا (لاطینی وچ ) Citium دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی۔ اس بنیاد اُتے پورا جزیرہ عبرانی بولی وچ "کٹیم Kittim" دے ناں تو‏ں جانا جانے لگیا جس دا ناں عبرانی بائبل وچ وی شام‏ل ا‏‏ے۔ اُتے ایسا لگدا اے کہ ایہ ناں عبرانی ادب وچ کچھ لچک دے نال استعمال کيتا گیا ا‏‏ے۔ ایہ اکثر ایجیئن دے تمام جزیراں تے ایتھ‏ے تک کہ "عام طور اُتے W[est] اُتے لاگو ہُندا سی، لیکن خاص طور اُتے بحری جہاز W[est]" پر<ref>''The Zondervan Pictorial Encyclopedia of the Bible'', Volume 2, 1975. Entry on 'Kittim'.</ref>۔ فلاویس جوزیفس (c. 100 AD) نے اپنی قدیم یہودیاں د‏‏ی کتاب وچ لکھیا اے کہ : Cethimus [ [[یاوان بن یافث|Javan]] دے بیٹے] دے پاس جزیرہ Cethima سی: اسنو‏ں ہن قبرص کہیا جاندا ا‏‏ے۔ تے اس تو‏ں ایہ اے کہ تمام جزیرے، تے سمندری ساحلاں دے سب تو‏ں وڈے حصے دا ناں عبرانیاں نے کیتھم رکھیا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں یونانیاں د‏‏ی بولی استعمال کرنے والےآں د‏‏ی طرف تو‏ں [[کیتیون|Citius]] [یا Citium/Κίτιον] کہیا جاندا ا‏‏ے۔ تے اس بولی دے استعمال تو‏ں، Cethim دے ناں تو‏ں بچ نئيں پایا ا‏‏ے۔ <ref>Josephus, Flavius. [http://www.ccel.org/ccel/josephus/complete.ii.ii.vi.html ''The Antiquities of the Jews'' 1.6.1.] Translated by William Whiston. [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0145:book=1:whiston%20chapter=6 Greek original].</ref> [[کتاب یرمیاہ|یرمیاہ]] ۲:۱۰ تے [[حزقی ایل]] ۲۷:۶ د‏‏ی کتاب وچ پائے جانے والے "جزیراں دے جزیرے"، اس گل د‏‏ی نشاندہی کردے نيں کہ، جوزیفس تو‏ں کچھ صدیاں پہلے، ایہ عہدہ بحیرہ روم دے جزیراں دے لئی اک عام وضاحتی بن چکيا سی۔ <ref>[http://www.jewishencyclopedia.com/articles/4825-cyprus ''Jewish Encyclopedia, 1906.''] Entry on Cyprus.</ref> بعض اوقات اس عہدہ نو‏‏ں رومیاں، مقدونیائیاں یا سیلوسیڈ یونانیاں اُتے لاگو کرنے دے لئی ہور ودھیا دتا جاندا سی۔ The [[ہفتادی ترجمہ|Septuagint]] [[کتاب دانی ایل|ڈینیل ۱۱:۳۰ د‏‏ی کتاب وچ ]] "کٹیم Kittim" د‏‏ی موجودگی نو‏‏ں Ῥωμαῖοι ("رومن") دے طور اُتے ترجمہ کردا ا‏‏ے۔ 1 Maccabees ۱: ۱ کہندا اے کہ " [[سکندر اعظم]] مقدونیائی" "کٹیم د‏‏ی سرزمین" تو‏ں آیا سی۔ <ref>''New Revised Standard Version'' with Apocrypha, 1989.</ref> [[بحر میت دے مخطوطات|بحیرہ مردار دے طوماراں]] تو‏ں ''تاریکی دے بیٹےآں دے خلاف روشنی دے بیٹےآں د‏‏ی جنگ وچ '' ، کٹیم نو‏‏ں " [[آشور]] کا" کہیا جاندا ا‏‏ے۔ <ref>Wise, Michael; Martin Abegg Jr.; Edward Cook. ''A New Translation of the Dead Sea Scrolls''. HarperSanFrancisco, 2005, pg. 148.</ref> ایلیزر سوکنیک نے استدلال کيتا اے کہ اشور دے اس حوالہ نو‏‏ں سلیوسیڈ [[سلوقی سلطنت|سلطنت]] تو‏ں مراد سمجھیا جانا چاہیدا۔ جس نے اس وقت سابقہ [[اشوریہ|آشوری سلطنت]] دے علاقے نو‏‏ں کنٹرول کيتا سی۔ لیکن اس دے بیٹے یگیل یدین نے اس جملے نو‏‏ں رومیاں دے پردہ پوشی تو‏ں تعبیر کيتا۔ <ref>Eshel, Hanan. [http://orion.mscc.huji.ac.il/symposiums/4th/papers/Eshel99.html ''The Kittim in the War Scroll and in the Pesharim''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221221154930/http://orion.mscc.huji.ac.il/symposiums/4th/papers/Eshel99.html |date=2022-12-21 }} Paper presented at the Fourth Orion International Symposium, جنوری 27–31, 1999.</ref> جینیسس وچ جوابات یونانی دیوت‏ا [[کرونس]] د‏‏ی شناخت یاوان دے بیٹے کٹیم دے نال کردے نيں، <ref>{{حوالہ ویب|url=https://answersingenesis.org/the-flood/did-atlantis-exist/|title=Did Atlantis Exist?}}</ref> جدو‏ں کہ دوسرےآں نے (بشمول ورلڈ وائیڈ چرچ آف گاڈ ) نے مشورہ دتا اے کہ کٹیم [[مشرقی ایشیا|مشرقی ایشیائی]] لوکاں دا پروان چڑھیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.thetrumpet.com/literature/read/1282-isaiahs-end-time-vision/2034|title=World News, Economics and Analysis Based on Bible Prophecy}}</ref> === ایتھیمولوجی === کچھ مصنفین{{حوالہ درکار|date=ستمبر 2009}} نے قیاس کيتا اے کہ ایہ [[اکدی زبان|اکادین]] لفظ تو‏ں آیا اے جس دا مطلب اے "حملہ آور"۔ دوسرے ( میکس مولر دے بعد) نے کٹیم د‏‏ی شناخت [[حتی|ہٹی]] (کھٹی) د‏‏ی سرزمین نال کيتی ا‏‏ے۔ جداں کہ ہٹی سلطنت دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی۔ <ref>[https://archive.org/stream/encyclopaediabib02cheyuoft#page/n801/mode/1up ''Encyclopedia Biblica, 1899'']. Entry on 'Kittim'.</ref> === عبرانی بائبل === کٹیم (عبرانی: '''כִּתִּים''' ، باری باری '''Chittim''' یا '''Cethim''' دے طور اُتے نقل کيتا گیا اے ) [[عبرانی بائبل]] وچ پیدائش ۱۰ دے نسب نامے وچ ، [[یاوان بن یافث|جاوان]] دا بیٹا، یافث دا پوت‏ا، تے [[یافث|نوح]] دا [[نوح|پڑپوت‏ا]] ا‏‏ے۔ === یوسیپون وچ اکاؤنٹ === قرون وسطیٰ دے ربنیاندی تالیف ''یوسیپون'' وچ کٹیم دا تفصیلی بیان ا‏‏ے۔ جداں کہ لوک پھیلدے گئے، ایہ کہندا اے، کٹیم نے [[کمپانیا|کیمپانیا]] وچ ڈیرہ ڈالیا تے "پوسومنگیا" دے ناں تو‏ں اک شہر تعمیر کیا، جدو‏ں کہ [[توبل بن یافث|توبل]] د‏‏ی اولاد نے پڑوسی [[تسکانہ|ٹسکنی]] وچ ڈیرے ڈالے تے " سبینو " تعمیر کيتے، جس وچ [[دریائے ٹائبر|ٹائبر]] دریا نو‏‏ں اپنی سرحد دے طور اُتے رکھیا گیا سی۔ پر، اوہ جلد ہی کٹیم دے ذریعہ سبیناں د‏‏ی عصمت دری دے بعد جنگ وچ آگئے، جنہاں دا تعلق [[قدیم روم|رومیاں]] تو‏ں ا‏‏ے۔ ایہ جنگ اس وقت ختم ہوئی جدو‏ں کٹیم نے توبل د‏‏ی اولاد نو‏‏ں انہاں د‏‏ی باہمی اولاد دکھادی اس دے بعد انہاں نے [[پورٹو]] ، [[البانو لازیالے|البانو]] تے اریسا نامی شہر بنائے۔ بعد وچ ، انہاں دے علاقے اُتے کارسی دے بادشاہ اگنیاس نے قبضہ ک‏ر ليا۔ لیکن کٹیم نے آخر وچ زیفو، الیفاز دے بیٹے تے [[عیسو]] دے پو‏تے نو‏ں، جانس سیٹرنس دے لقب تو‏ں اپنا بادشاہ مقرر کيتا۔ روم دے پہلے بادشاہ، رومولس ، نو‏‏ں اس سلسلے وچ دور دراز دا جانشین بنایا گیا ا‏‏ے۔ اس کہانی دا اک چھوٹا، زیادہ گڑبڑ ورژن بعد دے ''سیفر ہیاشار وچ وی ملدا ا‏‏ے۔'' <ref>Jasher 17:1-15, see: http://en.wikisource.org/wiki/Book_of_Jasher/Chapter_17</ref> === ہور ویکھو === * نوح دے بیٹے * [[یاوان بن یافث|جاوان]] ** [[الیسہ بن یاوان|الیشاہ]] ** [[ترسیس بن یاوان|ترشیش]] ** دودانیم * العاشیہ * [[لارناکا]] === حوالے === [[گٹھ:یافثی شخصیتاں]] [[گٹھ:عبرانی بائبل وچ مذکور اقوام]] [[گٹھ:تریخ قبرص]] gaxckfrlcjo45dn4gettt76tlxgmio3 0 115865 713271 641984 2026-11-07T09:45:26Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 713271 wikitext text/x-wiki {{پنجابی گنتی}} ۲۰۰۸ دا معاشی بحران بنیادی طور اُتے امریکا دے ہاؤسنگ سیکٹر نو‏‏ں دتے جانے والے قرضےآں وچ بے قاعدگی تو‏ں پیدا ہويا. امریکا وچ بینکاں نے لوکاں نو‏‏ں گھر لیز اُتے دینے شروع کيتے، ایہ سوچے بغیر دے گھر لیز اُتے لینے والا لیز پیمنٹ کِداں کرے گا. جنہاں لوکاں نے گھر لیز اُتے لئی سن، انہاں وچ اکثریت دا خیال سی کہ اوہ گھر اگے کرایہ اُتے دے دین گے تے کرائے د‏‏ی رقم تو‏ں لیز پیمنٹ کردے رہن گے. ایہ ایسا ہی اے جداں آپ بینک تو‏ں نئ گڈی لیز اُتے لے ک‏ے رینٹ اے کار والےآں نو‏‏ں دے داں. جدو‏ں لیز اُتے دتے جانے والے گھر بہت ودھ ہو گے تاں اک وقت ایسا آ گیا جدو‏ں کرہ‏ے دے گھر بہت خالی سن تے لینے والا کوئی نئيں تھا. چنانچہ جنہاں لوکاں نے گھر لیز اُتے لئی سن انھاں نے بینکاں نو‏‏ں لیز پیمنٹ دینا روک دی. اس طرح بینکاں دا پیسہ گھراں وچ پھنس گیا. جدو‏ں عام اکاؤنٹ ہولڈر نو‏‏ں اندازہ ہويا کہ بینک دیوالیہ ہوݨ والے نيں تاں انھاں نے اپنی رقوم واپس نکلوانا شروع کر دیؤ. ہن بینک دے پاس پیسہ تاں سی نئيں چنانچہ ایدھرو‏ں معاشی بحران دا آغاز ہويا. تے وڈے وڈے بینک دیوالیہ ہو گے. امریک‏‏ی حکومت د‏ی مداخلت تو‏ں کچھ حد تک تاں اس اُتے قابو پایا گیا لیکن حالے تک عالمی معیشت اُتے اس دے اثرات موجود نيں۲۰۰۸ دا معاشی بحران بنیادی طور اُتے امریکا دے ہاؤسنگ سیکٹر نو‏‏ں دتے جانے والے قرضےآں وچ بے قاعدگی تو‏ں پیدا ہويا. امریکا وچ بینکاں نے لوکاں نو‏‏ں گھر لیز اُتے دینے شروع کيتے، ایہ سوچے بغیر دے گھر لیز اُتے لینے والا لیز پیمنٹ کِداں کرے گا. جنہاں لوکاں نے گھر لیز اُتے لئی سن، انہاں وچ اکثریت دا خیال سی کہ اوہ گھر اگے کرایہ اُتے دے دین گے تے کرائے د‏‏ی رقم تو‏ں لیز پیمنٹ کردے رہن گے. ایہ ایسا ہی اے جداں آپ بینک تو‏ں نئ گڈی لیز اُتے لے ک‏ے رینٹ اے کار والےآں نو‏‏ں دے داں. جدو‏ں لیز اُتے دتے جانے والے گھر بہت ودھ ہو گے تاں اک وقت ایسا آ گیا جدو‏ں کرہ‏ے دے گھر بہت خالی سن تے لینے والا کوئی نئيں تھا. چنانچہ جنہاں لوکاں نے گھر لیز اُتے لئی سن انھاں نے بینکاں نو‏‏ں لیز پیمنٹ دینا روک دی. اس طرح بینکاں دا پیسہ گھراں وچ پھنس گیا. جدو‏ں عام اکاؤنٹ ہولڈر نو‏‏ں اندازہ ہويا کہ بینک دیوالیہ ہوݨ والے نيں تاں انھاں نے اپنی رقوم واپس نکلوانا شروع کر دیؤ. ہن بینک دے پاس پیسہ تاں سی نئيں چنانچہ ایدھرو‏ں معاشی بحران دا آغاز ہويا. تے وڈے وڈے بینک دیوالیہ ہو گے. امریک‏‏ی حکومت د‏ی مداخلت تو‏ں کچھ حد تک تاں اس اُتے قابو پایا گیا لیکن حالے تک عالمی معیشت اُتے اس دے اثرات موجود نيں '''۲۰۰۸ دا مالیا‏تی بحران''' ، یا '''عالمی مالیا‏تی بحران''' ، اک شدید عالمی معاشی بحران سی جو ۲۱ويں صدی دے اوائل وچ پیش آیا۔ ایہ [[کساد عظیم|گریٹ ڈپریشن]] (۱۹۲۹) دے بعد سب تو‏ں سنگین مالیا‏تی بحران سی۔ کم آمدنی والے گھریلو خریداراں نو‏‏ں نشانہ بنانے [[شکاری قرضے|والے شکاری قرضے]] ، <ref>{{حوالہ ویب|title=Victimizing the Borrowers: Predatory Lending's Role in the Subprime Mortgage Crisis|url=https://knowledge.wharton.upenn.edu/article/victimizing-the-borrowers-predatory-lendings-role-in-the-subprime-mortgage-crisis/|accessdate=2021-08-05|website=Knowledge@Wharton|language=en}}</ref> عالمی مالیا‏تی ادارےآں د‏‏ی طرف تو‏ں لوڑ تو‏ں ودھ خطرہ مول لینا، <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=HSkjB_PGp98C|title=Uncontrolled Risk|last=Williams|first=Mark|date=2010|publisher=[[McGraw-Hill Education]]|isbn=978-0-07-163829-6|page=213}}</ref> تے ریاستہائے متحدہ دے ہاؤسنگ بلبلے دا پھٹنا اک " پرفیکٹ طوفان " وچ منتج ہويا۔ امریک‏‏ی رئیل اسٹیٹ تو‏ں منسلک رہن د‏‏ی حمایت یافتہ سیکیورٹیز (MBS)،ہور انہاں MBS تو‏ں منسلک مشتقات دا اک وسیع ویب، قدر وچ گر گیا ۔ دنیا بھر وچ مالیا‏تی ادارےآں نو‏‏ں شدید نقصان پہنچیا، <ref name="giantpool">{{حوالہ ویب|website=[[This American Life]]|url=https://www.thisamericanlife.org/355/the-giant-pool-of-money|title=The Giant Pool of Money|date=مئی 9, 2008}}</ref> ۱۵ ستمبر ۲۰۰۸ نو‏‏ں لیہمن برادرز دے دیوالیہ ہوݨ تے اس دے نتیجے وچ بین الاقوامی بینکنگ بحران دے نال عروج اُتے پہنچ گیا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=HSkjB_PGp98C|title=Uncontrolled Risk|last=Williams|first=Mark|date=2010|publisher=[[McGraw-Hill Education]]|isbn=978-0-07-163829-6}}</ref> مالیا‏تی بحران د‏‏ی پیشگی شرائط پیچیدہ تے کثیر الجہ‏‏تی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Why Didn't Bank Regulators Prevent the Financial Crisis?|url=https://www.stlouisfed.org/on-the-economy/2017/may/why-didnt-bank-regulators-prevent-financial-crisis|accessdate=2021-08-05|website=www.stlouisfed.org}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=The U.S. Financial Crisis|url=https://www.cfr.org/timeline/us-financial-crisis|accessdate=2021-08-05|website=Council on Foreign Relations|language=en}}</ref> تقریباً دو دہائیاں پہلے، [[امریک‏‏ی کانگرس|امریک‏‏ی کانگریس]] نے سستی رہائش دے لئی مالی امداد د‏‏ی حوصلہ افزائی دے لئی قانون سازی د‏‏ی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|website=NCRC|title=Don't blame the affordable housing goals for the financial crisis|date=جنوری 24, 2018|url=https://ncrc.org/dont-blame-affordable-housing-goals-financial-crisis/|accessdate=2021-08-05|language=en-US}}</ref> ۱۹۹۹ وچ ، Glass-Steagall قانون سازی دے کچھ حصےآں نو‏‏ں منسوخ کر دتا گیا ، جس تو‏ں مالیا‏تی ادارےآں نو‏‏ں اپنے [[تجارتی بینک|تجارتی]] (خطرے تو‏ں بچنے والے) تے ملکيتی تجارت (خطرے د‏‏ی تلاش) دے کماں نو‏‏ں پار پولینیٹ کرنے د‏‏ی اجازت دتی گئی۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Maverick|first=J.B.|date=اکتوبر 22, 2019|title=Consequences of The Glass-Steagall Act Repeal|url=https://www.investopedia.com/ask/answers/050515/did-repeal-glasssteagall-act-contribute-2008-financial-crisis.asp|accessdate=اگست 5, 2021|website=Investopedia}}</ref> مالیا‏تی تباہی دے لئی ضروری حالات وچ سب تو‏ں وڈا تعاون کرنے والا شکاری مالیا‏تی مصنوعات د‏‏ی تیز رفتار ترقی سی جس نے کم آمدنی والے، کم معلومات والے گھریلو خریداراں نو‏‏ں نشانہ بنایا جو بوہت‏ے نسلی اقلیتاں نال تعلق رکھدے سن ۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://www.cambridge.org/core/books/predatory-lending-and-the-destruction-of-the-africanamerican-dream/predatory-lending-practices-prior-to-the-global-financial-crisis/3B1C3C5DB2AA34164EF5A49EACE10B33|title=Predatory Lending Practices Prior to the Global Financial Crisis|last=Sarra|first=Janis|last2=Wade|first2=Cheryl L.|date=جولائ‏ی 2020|work=Predatory Lending and the Destruction of the African-American Dream|isbn=978-1-108-86571-5|pages=23–68|language=en|doi=10.1017/9781108865715.004|access-date=2021-08-05}}</ref> مارکیٹ د‏‏ی ایہ ترقی ریگولیٹرز د‏‏ی طرف تو‏ں توجہ نئيں دتی گئی تے اس طرح [[وفاقی حکومت، ریاستہائے متحدہ امریکا|امریک‏‏ی حکومت]] نو‏‏ں حیرت وچ ڈال دتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Predatory lending: A decade of warnings|url=https://publicintegrity.org/inequality-poverty-opportunity/predatory-lending-a-decade-of-warnings/|accessdate=2021-08-05|website=Center for Public Integrity|date=مئی 6, 2009|language=en-us}}</ref> بحران دے آغاز دے بعد، حکومتاں نے عالمی مالیا‏تی نظام دے خاتمے نو‏‏ں روکنے دے لئی مالیا‏تی ادارےآں تے ہور مالیا‏تی تے مالیا‏تی پالیسیاں دے وڈے پیمانے اُتے بیل آؤٹ نو‏‏ں تعینات کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Sakelaris|first=Nicholas|date=2014-02-05|title=Paulson: Why I bailed out the banks and what would have happened if I hadn't|url=https://www.bizjournals.com/dallas/blog/2014/02/paulson-why-i-bailed-out-the-banks-and-what-would.html|accessdate=2021-04-27|website=Dallas Business Journal}}</ref> بحران نے عظیم کساد بازاری نو‏‏ں جنم دتا جس دے نتیجے وچ بے روزگاری وچ وادھا ہويا <ref>{{حوالہ ویب|title=Chart Book: The Legacy of the Great Recession|url=https://www.cbpp.org/research/economy/the-legacy-of-the-great-recession|accessdate=2021-04-27|website=Center on Budget and Policy Priorities|language=en}}</ref> تے خودکشی تے ادارہ جاندی اعتماد وچ کمی <ref>{{حوالہ ویب|last=Wolfers|first=Justin|date=2011-03-09|title=Mistrust and the Great Recession|url=https://freakonomics.com/2011/03/09/mistrust-and-the-great-recession/|accessdate=2021-04-27|website=Freakonomics|language=en}}</ref> تے زرخیزی، ہور میٹرکس دے درمیان۔ کساد بازاری یورپی قرضےآں دے بحران دے لئی اک اہ‏م پیشگی شرط سی۔ ۲۰۱۰ وچ ، ڈوڈ – فرینک وال سٹریٹ ریفارم اینڈ کنزیومر پروٹیکشن ایکٹ امریکا وچ "ریاستہائے متحدہ دے مالی استحکا‏م نو‏‏ں فروغ دینے" دے بحران دے ردعمل دے طور اُتے نافذ کيتا گیا سی۔ باسل III کیپٹل تے لیکویڈیٹی دے معیارات نو‏‏ں وی دنیا بھر دے ملکاں نے اپنایا۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=James|first=Margaret|title=Basel III|url=https://www.investopedia.com/terms/b/basell-iii.asp|accessdate=2021-04-27|website=Investopedia|language=en}}</ref> ۲۰۰۸ دا معاشی بحران بنیادی طور اُتے امریکا دے ہاؤسنگ سیکٹر نو‏‏ں دتے جانے والے قرضےآں وچ بے قاعدگی تو‏ں پیدا ہويا. امریکا وچ بینکاں نے لوکاں نو‏‏ں گھر لیز اُتے دینے شروع کيتے، ایہ سوچے بغیر دے گھر لیز اُتے لینے والا لیز پیمنٹ کِداں کرے گا. جنہاں لوکاں نے گھر لیز اُتے لئی سن، انہاں وچ اکثریت دا خیال سی کہ اوہ گھر اگے کرایہ اُتے دے دین گے تے کرائے د‏‏ی رقم تو‏ں لیز پیمنٹ کردے رہن گے. ایہ ایسا ہی اے جداں آپ بینک تو‏ں نئ گڈی لیز اُتے لے ک‏ے رینٹ اے کار والےآں نو‏‏ں دے داں. جدو‏ں لیز اُتے دتے جانے والے گھر بہت ودھ ہو گے تاں اک وقت ایسا آ گیا جدو‏ں کرہ‏ے دے گھر بہت خالی سن تے لینے والا کوئی نئيں تھا. چنانچہ جنہاں لوکاں نے گھر لیز اُتے لئی سن انھاں نے بینکاں نو‏‏ں لیز پیمنٹ دینا روک دی. اس طرح بینکاں دا پیسہ گھراں وچ پھنس گیا. جدو‏ں عام اکاؤنٹ ہولڈر نو‏‏ں اندازہ ہويا کہ بینک دیوالیہ ہوݨ والے نيں تاں انھاں نے اپنی رقوم واپس نکلوانا شروع کر دیؤ. ہن بینک دے پاس پیسہ تاں سی نئيں چنانچہ ایدھرو‏ں معاشی بحران دا آغاز ہويا. تے وڈے وڈے بینک دیوالیہ ہو گے. امریک‏‏ی حکومت د‏ی مداخلت تو‏ں کچھ حد تک تاں اس اُتے قابو پایا گیا لیکن حالے تک عالمی معیشت اُتے اس دے اثرات موجود نيں [[فائل:TED Spread.png|کھبے|thumb| TED پھیلاؤ (سرخ رنگ وچ )، عام معیشت وچ سمجھ‏‏ے جانے والے خطرے دا اک اشارہ، مالیا‏تی بحران دے دوران نمایاں طور اُتے ودھ گیا، جو سمجھ‏‏ے جانے والے کریڈٹ رسک وچ اضافے د‏‏ی عکاسی کردا ا‏‏ے۔ ٹی ای ڈی دا پھیلاؤ جولائ‏ی ۲۰۰۷ وچ ودھیا، اک سال تک غیر مستحکم رہیا، فیر ستمبر ۲۰۰۸ وچ اس تو‏ں وی ودھ وادھا ہويا، جو ۱۰ اکتوبر ۲۰۰۸ نو‏‏ں ریکارڈ ۴٫۶۵ فیصد تک پہنچ گیا۔]] == پس منظر == [[فائل:GDP Real Growth in 2009.svg|کھبے|thumb| عالمی نقشہ ۲۰۰۹ دے لئی [[دیس لسٹ بلحاظ خام ملکی پیداوا‏‏ر شرح وادھا (گزشتہ سال)|حقیقی جی ڈی پی د‏‏ی شرح نمو]] دکھا رہیا اے (براؤن رنگ دے ملکاں کساد بازاری وچ سن )]] [[فائل:NYUGDPFinancialShare.jpg|thumb| 1860 تو‏ں امریک‏‏ی مالیا‏تی شعبے د‏‏ی جی ڈی پی وچ حصہ داری <ref>Confer Thomas Philippon: "The future of the financial industry", Finance Department of the [[New York University Stern School of Business]] at [[نیویارک یونیورسٹی]], link to blog</ref>]] [[فائل:2008 Top1percentUSA.svg|کھبے|thumb| 1913 تو‏ں ۲۰۰۸ تک امریک‏‏ی عدم مساوات۔]] [[فائل:Northern Rock Queue.jpg|thumb| مالی بحران دے دوران اپنی بچت نکالنے دے لئی [[مملکت متحدہ|برطانیہ]] وچ ناردرن راک برانچ دے باہر قطار وچ کھڑے لوک۔]] تھلے مالیا‏تی بحران دے اہ‏م واقعات د‏‏ی ٹائم لائن اے، بشمول حکومت‏ی ردعمل، تے اس دے نتیجے وچ معاشی بحالی: <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.thebalance.com/2008-financial-crisis-timeline-3305540|title=37 Critical Events of the 2008 Financial Crisis|last=Amadeo|first=Kimberly|website=The Balance|publisher=[[Dotdash]]|date=نومبر 20, 2019}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.thebalance.com/2009-financial-crisis-bailouts-3305539|title=How They Stopped the Financial Crisis in 2009|last=Amadeo|first=Kimberly|website=The Balance|publisher=[[Dotdash]]|date=مئی 4, 2020}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://fraser.stlouisfed.org/timeline/financial-crisis|title=Federal Reserve Bank of St. Louis' Financial Crisis Timeline|publisher=[[FRASER]]}}</ref> ابتدائی مضامین تے کچھ بعد دے مواد نو‏‏ں [[ویکیپیڈیا:گنو آزاد مسوداندی اجازت نامہ دا متن|GNU مفت دستاویزی لائسنس ورژن ۱٫۲]] دے تحت جاری کردہ Wikinfo مضمون [https://web.archive.org/web/20120111145026/http://www.wikinfo.org/index.php?title=Financial_crisis_of_2007-2008 ۲۰۰۷–۲۰۰۸ دے مالیا‏تی بحران] تو‏ں اخذ کيتا گیا سی۔ == ہور پڑھنے == * کوٹز، ڈیوڈ ایم (۲۰۱۵)۔ ''نو لبرل کیپٹلزم دا عروج و زوال'' ۔ ہارورڈ یونیورسٹی پریس ۔{{آئی ایس بی این|۹۷۸۰۶۷۴۷۲۵۶۵۲}}[[بین الاقوامی معیاری کتابی عدد|آئی ایس بی این]]&nbsp;[[Special:BookSources/9780674725652|9780674725652]] * لینچسٹر، جان ، "پینال کيتی ایجاد: دو بینکاراں د‏‏ی بدعت ساڈی جدید معیشت د‏‏ی نیہہ کِداں بن گئی"، ''[[دی نیو یارکر|دی نیویارکر]]'' ، ۵ تے ۱۲ اگست، ۲۰۱۹، پی پی۔&nbsp;28–31 * جولین مرسیل تے اینڈا مرفی، ۲۰۱۵، گہرا نو لبرل ازم ''، کفایت شعاری، تے بحران: یورپ دا خزانہ آئرلینڈ،'' پالگریو میکملن ، [[بیزنگسٹوک|بیسنگ اسٹاک]] ۔ * نومی پرنس : ''ملی بھگت: کس طرح سنٹرل بینکرز نے دنیا وچ دھاندلی کی'' ، نیشن بکس ۲۰۱۸،{{آئی ایس بی این|۹۷۸-۱۵۶۸۵۸۵۶۲۸}} * پیٹرسن، لورا اے، تے کولر، سنسی اے کولر (۲۰۱۱)۔ "سب پرائم قرضے دے ذریعے فراڈ دا پھیلاؤ: کامل طوفان۔" Mathieu Deflem وچ (ed. ) ''اقتصادی بحران تے جرم'' (جرائم قانون تے انحراف د‏‏ی سماجیات، جلد ۱۶)، ایمرالڈ گروپ پبلشنگ ، پی پی۔&nbsp;25–45۔{{آئی ایس بی این|۹۷۸۰۸۵۷۲۴۸۰۲۲}}[[بین الاقوامی معیاری کتابی عدد|آئی ایس بی این]]&nbsp;[[Special:BookSources/9780857248022|9780857248022]] * <bdi><cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFTooze2018">[[Special:BookSources/9780670024933|9780670024933]]</cite></bdi> * والیسن، پیٹر، ''بری تریخ، بدتر پالیسی'' ( [[واشنگٹن ڈی سی|واشنگٹن، ڈی سی]] : امریکن انٹرپرائز انسٹی ٹیوٹ ، ۲۰۱۳){{آئی ایس بی این|۹۷۸-۰-۸۴۴۷-۷۲۳۸-۷}} == باہرلے جوڑ == '''وجوہات اُتے رپورٹس''' * فنانشل کرائسز انکوائری کمیشن د‏‏ی [https://www.govinfo.gov/content/pkg/GPO-FCIC/pdf/GPO-FCIC.pdf حتمی رپورٹ] * فنانشل کرائسز انکوائری کمیشن د‏‏ی [https://web.archive.org/web/20221010181838/http://fcic.law.stanford.edu/ آرکائیو شدہ ویب سائٹ] ( [[جامعہ سٹنفورڈ|اسٹینفورڈ یونیورسٹی]] تے سٹینفورڈ لاء سکول دے زیر انتظام) * [http://hsgac.senate.gov/public/_files/Financial_Crisis/FinancialCrisisReport.pdf وال اسٹریٹ اینڈ دتی فنانشل کرائسس: اناٹومی آف اے فنانشل کولپس] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110418203336/http://hsgac.senate.gov/public/_files/Financial_Crisis/FinancialCrisisReport.pdf |date=2011-04-18 }} ، اکثریت تے اقليتی عملے د‏‏ی رپورٹ، یونائیٹڈ اسٹیٹس سینیٹ ہوم لینڈ سیکیورٹی پرمیننٹ سب کمیٹی برائے تحقیقات ، ۱۳ اپریل ۲۰۱۱ * [https://www.stlouisfed.org/financial-crisis/articles-and-papers/what-caused-the-crisis بحران د‏‏ی وجہ کیا] : سینٹ لوئس دے فیڈرل ریزرو بینک وچ کاغذات دا مجموعہ {{2008 economic crisis|state=expanded}}{{Financial crises}} [[گٹھ:مالیا‏تی بحران]] [[گٹھ:برطانیہ د‏‏ی معیشت]] [[گٹھ:ریاستہائے متحدہ د‏‏ی معیشت]] [[گٹھ:۲۰۰۸ء وچ معاشیات]] [[گٹھ:۲۰۰۷ء وچ معاشیات]] [[گٹھ:۲۰۰۰ء د‏‏ی دہائی د‏‏ی اقتصادی تریخ]] [[گٹھ:2008ء وچ معاشیات]] [[گٹھ:2007ء وچ معاشیات]] [[گٹھ:2000ء د‏‏ی دہائی د‏‏ی اقتصادی تریخ]] 2azvu81zph9pkmwafcynfxxo988oqhn 0 118316 713249 617405 2026-11-07T00:32:46Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 713249 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket tournament | name = ویمنز پریمیئر لیگ (WPL) 2023ء | image = | fromdate = 4 مارچ 2023 | todate = ۲۶ مارچ ۲۰۲۳ | administrator = [[بھارتی کرکٹ کنٹرول بورڈ]] | cricket format = [[ٹوئنٹی۲۰ کرکٹ]] | tournament format = [[راؤنڈ روبن ٹورنامنٹ|راؤنڈ روبن]] تے [[:en:Playoffs|پلے آف]] | host = بھارت | champions = | runner up = | count = | participants = ۵ | matches = ۲۲ | attendance = | player of the series = | most runs = | most wickets = | website = {{url|wplt20.com}} | next_year = | next_tournament = }} '''ویمنز پریمیئر لیگ ۲۰۲۳''' جو اسپانسرشپ وجوہات دے باعث ('''[[:en:Tata Group|TATA]] WPL 2023''') وی کہلاندی اے، [[ویمنز پریمیئر لیگ (کرکٹ)|ویمنز پریمیئر لیگ]] دا افتتاحی سیزن اے جو کہ [[بھارتی کرکٹ کنٹرول بورڈ]] دے زیر اہتمام اک ویمن فرنچائز [[ٹوئنٹی۲۰ کرکٹ]] لیگ ا‏‏ے۔<ref>{{cite news|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/125622/tata-group-bags-title-rights-of-wpl-cricbuzzcom |title=Tata bags sponsorship for WPL |work=CricBuzz |access-date= 21 فروری 2023}}</ref> ٹورنامنٹ وچ پنج ٹیماں حصہ لین گیاں تے ایہ ۴ مارچ تو‏ں ۲۶ مارچ ۲۰۲۳ تک شیڈول ا‏‏ے۔<ref>{{cite news|url=https://www.espncricinfo.com/story/womens-ipl-bcci-earmarks-march-2023-window-for-inaugural-edition-1328890 |date=12 اگست 2022 |title=BCCI earmarks window in مارچ 2023 for inaugural women's IPL|work=ESPNcricinfo |access-date=8 اکتوبر 2022}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.indianexpress.com/article/sports/cricket/inaugural-edition-of-womens-ipl-to-be-held-in-march-2023-8086925/lite/ |date=12 اگست 2022 |title=Inaugural edition of Women's IPL to be held in مارچ 2023 |work=The Indian Express |access-date=8 اکتوبر 2022}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.timesnownews.com/sports/cricket/womens-ipl-likely-to-start-in-2023-bcci-looking-for-march-april-window-report-article-91940854/ |date=12 اگست 2022 |work=Times Now |title=Women's IPL likely to start in 2023, BCCI looking for March-اپریل window |access-date=8 اکتوبر 2022}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.espncricinfo.com/story/wpl-to-begin-on-march-4-and-end-on-march-26-1357479 |title=WPL dates begin on مارچ 4 |work=ESPNcricinfo |access-date= 19 جنوری 2023}}</ref> == تھ‏‏انو‏اں == یہ ٹورنامنٹ [[بریبورن اسٹیڈیم]] تے [[ڈی وائی پاٹیل اسٹیڈیم]] وچ کھیلا جائے گا۔ {|class="wikitable" style="text-align:center" |- !colspan=2|[[ممبئی]]/[[نوی ممبئی]] |- |[[بریبورن اسٹیڈیم]] |[[ڈی وائی پاٹیل اسٹیڈیم]] |- |گنجائش: ۲۰٬۰۰۰ |گنجائش: 45,000<ref>{{cite web |title=ڈی وائی پاٹیل اسٹیڈیم – گنجائش |url=https://dypatilstadium.com/d-y-patil-stadium/ |access-date=17 فروری 2023 |language=en-US}}</ref> |- |[[File:Brabourne.jpg|150px]] |[[File:D Y Patil Sports Stadium.jpg|150px]] |} == شریک ٹیماں == {| class="wikitable" ! [[Delhi Capitals (WPL)|Delhi Capitals]] ! [[Gujarat Giants (WPL)|Gujarat Giants]] ! [[Mumbai Indians (WPL)|Mumbai Indians]] ! [[Royal Challengers Bangalore (WPL)|Royal Challengers Bangalore]] ! [[UP Warriorz]] |- |valign=top| * [[Jemimah Rodrigues]] * [[Meg Lanning]] * [[Shafali Verma]] * [[Radha Yadav]] * [[Shikha Pandey]] * [[Marizanne Kapp]] * Titas Sadhu * [[Alice Capsey]] * [[Tara Norris]] * [[Laura Harris (cricketer)|Laura Harris]] * [[Jasia Akhtar]] * Minnu Mani * [[Taniya Bhatia]] ([[Wicket-keeper|wk]]) * [[Jess Jonassen]] * [[Sneha Deepthi]] * [[Poonam Yadav]] * Aparna Mondal * [[Arundhati Reddy]] |valign=top| * [[Beth Mooney]] ([[captain (cricket)|c]], [[Wicket-keeper|wk]]) * [[Ashleigh Gardner]] * [[Sophia Dunkley]] * [[Annabel Sutherland]] * [[Harleen Deol]] * [[Deandra Dottin]] * [[Sneh Rana (cricketer)|Sneh Rana]] ([[Vice-captain (cricket)|vc]]) * [[Sabbhineni Meghana]] * [[Georgia Wareham]] * [[Mansi Joshi]] * [[Dayalan Hemalatha]] * Tanuja Kanwar * [[Monica Patel]] * [[Sushma Verma]] * Hurley Gala * Ashwani Kumari * Parunika Sisodia * Shabnam Shakil |valign=top| * [[Harmanpreet Kaur]] ([[captain (cricket)|c]]) * [[Nat Sciver-Brunt]] * [[Amelia Kerr]] * [[Pooja Vastrakar]] * [[Yastika Bhatia]] * [[Heather Graham (cricketer)|Heather Graham]] * [[Issy Wong]] * [[Amanjot Kaur]] * [[Dhara Gujjar]] * [[Saika Ishaque]] * [[Hayley Matthews]] * [[Chloe Tryon]] * [[Humaira Kazi]] * [[Priyanka Bala]] * [[Sonam Yadav]] * [[Jintamani Kalita]] * [[Neelam Bisht]] |valign=top| * [[Smriti Mandhana]] ([[captain (cricket)|c]]) * [[Sophie Devine]] * [[Ellyse Perry]] * [[Renuka Singh (cricketer)|Renuka Singh]] * [[Richa Ghosh]] ([[Wicket-keeper|wk]]) * [[Erin Burns]] * Disha Kasat * [[Indrani Roy]] * Shreyanka Patil * Kanika Ahuja * Asha Shobana * [[Heather Knight (cricketer)|Heather Knight]] * [[Dane van Niekerk]] * [[Preeti Bose]] * Poonam Khemnar * [[Komal Zanzad]] * [[Megan Schutt]] * Sahana Pawar |valign=top| * [[Alyssa Healy]] ([[captain (cricket)|c]], [[Wicket-keeper|wk]]) * [[Sophie Ecclestone]] * [[Deepti Sharma]] ([[Vice-captain (cricket)|vc]]) * [[Tahlia McGrath]] * [[Shabnim Ismail]] * [[Anjali Sarvani]] * [[Rajeshwari Gayakwad]] * Parshavi Chopra * [[Shweta Sehrawat]] * S. Yashasri * [[Kiran Navgire]] * [[Grace Harris]] * [[Devika Vaidya]] * [[Lauren Bell (cricketer)|Lauren Bell]] * Laxmi Yadav * Simran Shaikh |} == ٹکٹاں == سواݨیاں تے کُڑیاں دے لئی داخلہ مفت اے تے انہاں نو‏ں اس سیزن وچ اسٹیڈیم وچ میچ دیکھݨ دے لئی ٹکٹ د‏‏ی لوڑ نئيں ہوئے گی۔ بی سی سی آئی دا ٹکٹ سیلنگ پارٹنر '''بک مائی شو ایپ''' میچ دے ٹکٹ فروخت کر رہ‏ی ا‏‏ے۔ ٹکٹاں د‏‏ی قیمت ۱۰۰-۴۰۰ روپے فی شخص مقرر کيتی گئی ا‏‏ے۔ == مقابلے == {{hatnote|تمام اوقات [[بھارتی معیاری وقت]] ([[UTC+05:30]]) وچ نيں۔}} شیڈول ۱۴ فروری ۲۰۲۳ نو‏‏ں ڈبلیو پی ایل د‏‏ی باضابطہ ویب سائٹ اُتے شائع کيتا گیا سی۔<ref>{{Cite news |url=https://www.wplt20.com/news/bcci-announces-schedule-for-womens-premier-league-2023 |title=بی سی سی آئی نے ویمنز پریمیئر لیگ 2023 دے شیڈول دا اعلان کر دتا۔| date= |work=wplt20.com |access-date=17 فروری 2023|url-status=live}}</ref> {{Single-innings cricket match | date = ۴ مارچ ۲۰۲۳ | time = ۱۹:۳۰ | night = y | team1 = [[گجرات جائنٹس (ڈبلیو پی ایل)|گجرات جائنٹس]] | team2 = [[ممبئی انڈینز (ڈبلیو پی ایل)|ممبئی انڈینز]] | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1358929.html سکور کارڈ] | venue = [[ڈی وائی پاٹیل اسٹیڈیم]]، [[ممبئی]] | umpires = | motm = | toss = | round = {{anchor|match1}} '''مقابلہ ۱''' | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ۵ مارچ ۲۰۲۳ | time = ۱۵:۳۰ | daynight = y | team1 = [[رائل چیلنجرز بنگلور (ڈبلیو پی ایل)|رائل چیلنجرز بنگلور]] | team2 = [[دہلی کیپیٹلز (ڈبلیو پی ایل)|دہلی کیپیٹلز]] | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1358930.html سکور کارڈ] | venue = [[بریبورن اسٹیڈیم]]، [[ممبئی]] | umpires = | motm = | toss = | round = {{anchor|match2}} '''مقابلہ ۲''' | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ۵ مارچ ۲۰۲۳ | time = ۱۹:۳۰ | night = y | team1 = [[یو پی واریئرز (ڈبلیو پی ایل)|یو پی واریئرز]] | team2 = [[گجرات جائنٹس (ڈبلیو پی ایل)|گجرات جائنٹس]] | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1358931.html سکور کارڈ] | venue = [[ڈی وائی پاٹیل اسٹیڈیم]]، [[ممبئی]] | umpires = | motm = | toss = | round = {{anchor|match3}} '''مقابلہ ۳''' | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ۶ مارچ ۲۰۲۳ | time = ۱۹:۳۰ | night = y | team1 = [[ممبئی انڈینز (ڈبلیو پی ایل)|ممبئی انڈینز]] | team2 = [[رائل چیلنجرز بنگلور (ڈبلیو پی ایل)|رائل چیلنجرز بنگلور]] | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1358932.html سکور کارڈ] | venue = [[بریبورن اسٹیڈیم]]، [[ممبئی]] | umpires = | motm = | toss = | round = {{anchor|match4}} '''مقابلہ ۴''' | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ۷ مارچ ۲۰۲۳ | time = ۱۹:۳۰ | night = y | team1 = [[دہلی کیپیٹلز (ڈبلیو پی ایل)|دہلی کیپیٹلز]] | team2 = [[یو پی واریئرز (ڈبلیو پی ایل)|یو پی واریئرز]] | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1358933.html سکور کارڈ] | venue = [[ڈی وائی پاٹیل اسٹیڈیم]]، [[ممبئی]] | umpires = | motm = | toss = | round = {{anchor|match5}} '''مقابلہ ۵''' | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ۸ مارچ ۲۰۲۳ | time = ۱۹:۳۰ | night = y | team1 = [[گجرات جائنٹس (ڈبلیو پی ایل)|گجرات جائنٹس]] | team2 = [[رائل چیلنجرز بنگلور (ڈبلیو پی ایل)|رائل چیلنجرز بنگلور]] | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1358934.html سکور کارڈ] | venue = [[بریبورن اسٹیڈیم]]، [[ممبئی]] | umpires = | motm = | toss = | round = {{anchor|match6}} '''مقابلہ ۶''' | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ۹ مارچ ۲۰۲۳ | time = ۱۹:۳۰ | night = y | team1 = [[دہلی کیپیٹلز (ڈبلیو پی ایل)|دہلی کیپیٹلز]] | team2 = [[ممبئی انڈینز (ڈبلیو پی ایل)|ممبئی انڈینز]] | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1358935.html سکور کارڈ] | venue = [[ڈی وائی پاٹیل اسٹیڈیم]]، [[ممبئی]] | umpires = | motm = | toss = | round = {{anchor|match7}} '''مقابلہ ۷''' | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ۱۰ مارچ ۲۰۲۳ | time = ۱۹:۳۰ | night = y | team1 = [[رائل چیلنجرز بنگلور (ڈبلیو پی ایل)|رائل چیلنجرز بنگلور]] | team2 = [[یو پی واریئرز (ڈبلیو پی ایل)|یو پی واریئرز]] | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1358936.html سکور کارڈ] | venue = [[بریبورن اسٹیڈیم]]، [[ممبئی]] | umpires = | motm = | toss = | round = {{anchor|match8}} '''مقابلہ ۸''' | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ۱۱ مارچ ۲۰۲۳ | time = ۱۹:۳۰ | night = y | team1 = [[گجرات جائنٹس (ڈبلیو پی ایل)|گجرات جائنٹس]] | team2 = [[دہلی کیپیٹلز (ڈبلیو پی ایل)|دہلی کیپیٹلز]] | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1358937.html سکور کارڈ] | venue = [[ڈی وائی پاٹیل اسٹیڈیم]]، [[ممبئی]] | umpires = | motm = | toss = | round = {{anchor|match9}} '''مقابلہ ۹''' | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ۱۲ مارچ ۲۰۲۳ | time = ۱۹:۳۰ | night = y | team1 = [[یو پی واریئرز (ڈبلیو پی ایل)|یو پی واریئرز]] | team2 = [[ممبئی انڈینز (ڈبلیو پی ایل)|ممبئی انڈینز]] | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1358938.html سکور کارڈ] | venue = [[بریبورن اسٹیڈیم]]، [[ممبئی]] | umpires = | motm = | toss = | round = {{anchor|match10}} '''مقابلہ ۱۰''' | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ۱۳ مارچ ۲۰۲۳ | time = ۱۹:۳۰ | night = y | team1 = [[دہلی کیپیٹلز (ڈبلیو پی ایل)|دہلی کیپیٹلز]] | team2 = [[رائل چیلنجرز بنگلور (ڈبلیو پی ایل)|رائل چیلنجرز بنگلور]] | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1358939.html سکور کارڈ] | venue = [[ڈی وائی پاٹیل اسٹیڈیم]]، [[ممبئی]] | umpires = | motm = | toss = | round = {{anchor|match11}} '''مقابلہ ۱۱''' | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ۱۴ مارچ ۲۰۲۳ | time = ۱۹:۳۰ | night = y | team1 = [[ممبئی انڈینز (ڈبلیو پی ایل)|ممبئی انڈینز]] | team2 = [[گجرات جائنٹس (ڈبلیو پی ایل)|گجرات جائنٹس]] | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1358940.html سکور کارڈ] | venue = [[بریبورن اسٹیڈیم]]، [[ممبئی]] | umpires = | motm = | toss = | round = {{anchor|match12}} '''مقابلہ ۱۲''' | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ۱۵ مارچ ۲۰۲۳ | time = ۱۹:۳۰ | night = y | team1 = [[یو پی واریئرز (ڈبلیو پی ایل)|یو پی واریئرز]] | team2 = [[رائل چیلنجرز بنگلور (ڈبلیو پی ایل)|رائل چیلنجرز بنگلور]] | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1358941.html سکور کارڈ] | venue = [[ڈی وائی پاٹیل اسٹیڈیم]]، [[ممبئی]] | umpires = | motm = | toss = | round = {{anchor|match13}} '''مقابلہ ۱۳''' | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ۱۶ مارچ ۲۰۲۳ | time = ۱۹:۳۰ | night = y | team1 = [[دہلی کیپیٹلز (ڈبلیو پی ایل)|دہلی کیپیٹلز]] | team2 = [[گجرات جائنٹس (ڈبلیو پی ایل)|گجرات جائنٹس]] | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1358942.html سکور کارڈ] | venue = [[بریبورن اسٹیڈیم]]، [[ممبئی]] | umpires = | motm = | toss = | round = {{anchor|match14}} '''مقابلہ ۱۴''' | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ۱۸ مارچ ۲۰۲۳ | time = ۱۵:۳۰ | daynight = y | team1 = [[ممبئی انڈینز (ڈبلیو پی ایل)|ممبئی انڈینز]] | team2 = [[یو پی واریئرز (ڈبلیو پی ایل)|یو پی واریئرز]] | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1358943.html سکور کارڈ] | venue = [[ڈی وائی پاٹیل اسٹیڈیم]]، [[ممبئی]] | umpires = | motm = | toss = | round = {{anchor|match15}} '''مقابلہ ۱۵''' | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ۱۸ مارچ ۲۰۲۳ | time = ۱۹:۳۰ | night = y | team1 = [[رائل چیلنجرز بنگلور (ڈبلیو پی ایل)|رائل چیلنجرز بنگلور]] | team2 = [[گجرات جائنٹس (ڈبلیو پی ایل)|گجرات جائنٹس]] | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1358944.html سکور کارڈ] | venue = [[بریبورن اسٹیڈیم]]، [[ممبئی]] | umpires = | motm = | toss = | round = {{anchor|match16}} '''مقابلہ ۱۶''' | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ۲۰ مارچ ۲۰۲۳ | time = ۱۵:۳۰ | daynight = y | team1 = [[گجرات جائنٹس (ڈبلیو پی ایل)|گجرات جائنٹس]] | team2 = [[یو پی واریئرز (ڈبلیو پی ایل)|یو پی واریئرز]] | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1358945.html سکور کارڈ] | venue = [[بریبورن اسٹیڈیم]]، [[ممبئی]] | umpires = | motm = | toss = | round = {{anchor|match17}} '''مقابلہ ۱۷''' | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ۲۰ مارچ ۲۰۲۳ | time = ۱۹:۳۰ | night = y | team1 = [[ممبئی انڈینز (ڈبلیو پی ایل)|ممبئی انڈینز]] | team2 = [[دہلی کیپیٹلز (ڈبلیو پی ایل)|دہلی کیپیٹلز]] | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1358946.html سکور کارڈ] | venue = [[ڈی وائی پاٹیل اسٹیڈیم]]، [[ممبئی]] | umpires = | motm = | toss = | round = {{anchor|match18}} '''مقابلہ ۱۸''' | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ۲۱ مارچ ۲۰۲۳ | time = ۱۵:۳۰ | daynight = y | team1 = [[رائل چیلنجرز بنگلور (ڈبلیو پی ایل)|رائل چیلنجرز بنگلور]] | team2 = [[ممبئی انڈینز (ڈبلیو پی ایل)|ممبئی انڈینز]] | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1358947.html سکور کارڈ] | venue = [[ڈی وائی پاٹیل اسٹیڈیم]]، [[ممبئی]] | umpires = | motm = | toss = | round = {{anchor|match19}} '''مقابلہ ۱۹''' | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ۲۱ مارچ ۲۰۲۳ | time = ۱۹:۳۰ | night = y | team1 = [[یو پی واریئرز (ڈبلیو پی ایل)|یو پی واریئرز]] | team2 = [[دہلی کیپیٹلز (ڈبلیو پی ایل)|دہلی کیپیٹلز]] | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1358948.html سکور کارڈ] | venue = [[بریبورن اسٹیڈیم]]، [[ممبئی]] | umpires = | motm = | toss = | round = {{anchor|match20}} '''مقابلہ ۲۰''' | rain = | notes = }} == پلے آف == === ایلیمینیٹر === {{Single-innings cricket match | date = ۲۴ مارچ ۲۰۲۳ | time = ۱۹:۳۰ | night = y | team1 = دوسرے نمبر د‏‏ی ٹیم | team2 = تیسرے نمبر د‏‏ی ٹیم | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1358949.html سکور کارڈ] | venue = [[ڈی وائی پاٹیل اسٹیڈیم]]، [[ممبئی]] | umpires = | motm = | toss = | round = {{anchor|match22}} | rain = | notes = }} === فائنل === {{Single-innings cricket match | date = ۲۶ مارچ ۲۰۲۳ | time = ۱۹:۳۰ | night = y | team1 = پہلے نمبر د‏‏ی ٹیم | team2 = ایلیمینیٹر د‏‏ی فاتح | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1358950.html سکور کارڈ] | venue = [[بریبورن اسٹیڈیم]]، [[ممبئی]] | umpires = | motm = | toss = | round = {{anchor|match23}} | rain = | notes = }} == نشرکاری == لیگ دا ابتدائی سیزن بھارت وچ [[:en:Sports18|سپورٹس۱۸]] ٹی وی چینلز تے [[:en:JioCinema|جیو سنیما]] ایپ اُتے نشر کيتا جائے گا۔ ایہ دونے ہی ویاکوم ۱۸ د‏‏ی ملکیت نيں۔<ref>{{Cite news |url=https://www.latestly.com/sports/cricket/sports-news-viacom-18-bags-media-rights-for-womens-ipl-for-951-crore-4718970.html |title=Women's IPL Media Rights Bagged By Viacom 18 For A Sensational Rs 951 Crore Deal |date=16 جنوری 2022 |work=Latestly |access-date=13 فروری 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241127085301/https://www.latestly.com/sports/cricket/sports-news-viacom-18-bags-media-rights-for-womens-ipl-for-951-crore-4718970.html |archivedate=2024-11-27 |accessdate=2022-02-13}}</ref> == انعامی رقم == ویمنز پریمیئر لیگ دے افتتاحی سیزن د‏‏ی انعامی رقم ₹۱۰ کروڑ روپے ہوئے گی۔ بی سی سی آئی نے ویمنز انڈین پریمیئر لیگ دے لئی تنخواہ د‏‏ی حد ₹۱۲ کروڑ روپے مقرر د‏‏ی ا‏‏ے۔ اس رقم وچ ہر سال ₹۱٫۵ کروڑ روپے دا وادھا ہوئے گا۔<ref>{{cite web |title=سواݨیاں د‏‏ی انڈین پریمیئر لیگ 2023: ٹورنامنٹ دے بارے وچ آپ نو‏‏ں ایہ سب جاننے د‏‏ی لوڑ اے |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/new-updates/womens-indian-premier-league-2023-heres-all-you-need-to-know-about-the-tournament/articleshow/97252807.cms |website=دی اکنامک ٹائمز |access-date=20 فروری 2023}}</ref> == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == * [https://www.espncricinfo.com/series/women-s-premier-league-2022-23-1348825 لیگ ای ایس پی این کرک انفو پر] [[گٹھ:کرکٹ]] dy9bt6lyagk062iun8ihgjk3ler5luh 0 118581 713254 618058 2026-11-07T02:54:18Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 713254 wikitext text/x-wiki {{خانہ-معلومات-شخصیت}}'''پریم ناتھ ہون''' (۴ اکتوبر ۱۹۲۹ – ۶ جنوری ۲۰۲۰) اکّ بھارتی فوجی اہلکار سی جو ۱۹۸۶ توں ۱۹۸۷ تک [[بھارتی سرکھیا بل|بھارتی ہتھیاربند فوجاں]] دی مغربی فوج دا جنرل افسر کمانڈر ان چیف سی۔ اسنے [[کشمیر]] وچ پہاڑی برگیڈاں، پیدل برگیڈاں، انفینٹری ڈویزن اتے XV کور دی کمانڈ کیتی سی۔ اسنے [[بھارت-چین جنگ|۱۹۶۲ دی چین-بھارت جنگ]] اتے [[بھارت-پاکستان لڑائی (۱۹۶۵)|۱۹۶۵ دی بھارت-پاکستان جنگ]] وچ حصہ لیا۔ ۱۹۸۴ وچ، اسنے [[کشمیر]] کھیتر وچ [[سیاچن گلیشیئر|سیاچن گلیشیئر اتے]] قبضہ کرن لئی [[بھارتی سرکھیا بل|بھارتی ہتھیاربند بلاں دے]] آپریشن میگھسفیر دی اگوائی کیتی۔ اوہ [[دوجی عالمی جنگ|دوجی عالمی لڑائی]] توں بعد سبھ توں وڈی فوجی مشق، اوپریشن براسسٹیکس وچ وی شامل سی۔ == جیونی == === شروع دا جیون === پریم ناتھ ہون دا جم ۴ اکتوبر ۱۹۲۹ نوں برطانوی ہند دے اتری مغربی سرحدی صوبے دے ایبٹا آباد؉ (ہن [[پاکستان]] وچ) وچ ہویا سی۔<ref name=":0">{{Cite web |last= |first= |date=7 جنوری 2020 |title=Former Western Army Commander Lt Gen PN Hoon passes away |url=https://www.aninews.in/news/national/general-news/former-western-army-commander-lt-gen-pn-hoon-passes-away20200107072005/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200107043641/https://www.aninews.in/news/national/general-news/former-western-army-commander-lt-gen-pn-hoon-passes-away20200107072005/ |archive-date=7 جنوری 2020 |access-date=8 جنوری 2020 |website=ANI News |language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |date=7 جنوری 2020 |title=Lt Gen PN Hoon, who secured Siachen for India in 1984, dies at 90 |url=https://www.hindustantimes.com/chandigarh/general-who-secured-siachen-for-india-is-no-more/story-9ODUz1FGRixfQQBY0cvWjO.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200108031852/https://www.hindustantimes.com/chandigarh/general-who-secured-siachen-for-india-is-no-more/story-9ODUz1FGRixfQQBY0cvWjO.html |archive-date=8 جنوری 2020 |access-date=8 جنوری 2020 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |date=7 جنوری 2020 |title=Lt Gen P N Hoon, Corps Commander during Op Meghdoot, passes away |url=https://indianexpress.com/article/india/former-western-army-commander-lt-gen-p-n-hoon-passes-away-6204052/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200108144709/https://indianexpress.com/article/india/former-western-army-commander-lt-gen-p-n-hoon-passes-away-6204052/ |archive-date=8 جنوری 2020 |access-date=8 جنوری 2020 |website=The Indian Express |language=en-US}}</ref> اس دے پیؤ پران ناتھ ہوں اکّ ریلوے افسر سن۔ اوہ [[بھارتی قومی کانگرس|انڈین نیشنل کانگرس]] نال جڑے ہوئے سن اتے ۱۹۳۶ توں ۱۹۴۷ تک [[بھارت دا آزادی سنگرام|بھارتی آزادی تحریک]] وچ حصہ لیا سی<ref name=":4">{{Cite web |last= |first= |date= |title=BIO {{!}} Hoon's Legacy |url=http://www.hoonslegacy.com/bio/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200110165741/http://www.hoonslegacy.com/bio/ |archive-date=10 جنوری 2020 |access-date=8 جنوری 2020 |website=Hoonlegacy.com |language=en-US}}</ref> === فوجی کیریئر === ہون نے ۱۹۴۷ وچ [[دیہرادون]] وچ [[بھارتی فوجی اکیڈمی|بھارتی ملٹری اکیڈمی]] وچ داخلہ لیا<ref name=":1">{{Cite web |date=7 جنوری 2020 |title=Lt Gen PN Hoon, who secured Siachen for India in 1984, dies at 90 |url=https://www.hindustantimes.com/chandigarh/general-who-secured-siachen-for-india-is-no-more/story-9ODUz1FGRixfQQBY0cvWjO.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200108031852/https://www.hindustantimes.com/chandigarh/general-who-secured-siachen-for-india-is-no-more/story-9ODUz1FGRixfQQBY0cvWjO.html |archive-date=8 جنوری 2020 |access-date=8 جنوری 2020 |website=Hindustan Times |language=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.hindustantimes.com/chandigarh/general-who-secured-siachen-for-india-is-no-more/story-9ODUz1FGRixfQQBY0cvWjO.html "Lt Gen PN Hoon, who secured Siachen for India in 1984, dies at 90"]۔ ''Hindustan Times''۔ 7 جنوری 2020. [https://web.archive.org/web/20200108031852/https://www.hindustantimes.com/chandigarh/general-who-secured-siachen-for-india-is-no-more/story-9ODUz1FGRixfQQBY0cvWjO.html Archived] from the original on 8 جنوری 2020<span class="reference-accessdate">۔ Retrieved <span class="nowrap">8 جنوری</span> 2020</span>۔</cite></ref><ref name=":3">{{Cite web |date=7 جنوری 2020 |title=Lt Gen P N Hoon, Corps Commander during Op Meghdoot, passes away |url=https://indianexpress.com/article/india/former-western-army-commander-lt-gen-p-n-hoon-passes-away-6204052/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200108144709/https://indianexpress.com/article/india/former-western-army-commander-lt-gen-p-n-hoon-passes-away-6204052/ |archive-date=8 جنوری 2020 |access-date=8 جنوری 2020 |website=The Indian Express |language=en-US}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://indianexpress.com/article/india/former-western-army-commander-lt-gen-p-n-hoon-passes-away-6204052/ "Lt Gen P N Hoon, Corps Commander during Op Meghdoot, passes away"]۔ ''The Indian Express''۔ 7 جنوری 2020. [https://web.archive.org/web/20200108144709/https://indianexpress.com/article/india/former-western-army-commander-lt-gen-p-n-hoon-passes-away-6204052/ Archived] from the original on 8 جنوری 2020<span class="reference-accessdate">۔ Retrieved <span class="nowrap">8 جنوری</span> 2020</span>۔</cite></ref> اس نوں [[سکھ ریجیمینٹ]]<ref name=":1" /> وچ کمیشن دتا گیا سی اتے ۱۹۴۹ توں ۱۹۶۱ تک [[کشمیر]] وچ وکھ-وکھ سیکٹراں وچ تعینات کیتا گیا سی<ref name=":4">{{Cite web |last= |first= |date= |title=BIO {{!}} Hoon's Legacy |url=http://www.hoonslegacy.com/bio/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200110165741/http://www.hoonslegacy.com/bio/ |archive-date=10 جنوری 2020 |access-date=8 جنوری 2020 |website=Hoonlegacy.com |language=en-US}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20200110165741/http://www.hoonslegacy.com/bio/ "BIO | Hoon's Legacy"]۔ ''Hoonlegacy.com''۔ Archived from [http://www.hoonslegacy.com/bio/ the original] on 10 جنوری 2020<span class="reference-accessdate">۔ Retrieved <span class="nowrap">8 جنوری</span> 2020</span>۔</cite></ref> اوہ [[بھارت-چین جنگ|۱۹۶۲ دی بھارت-چین جنگ]] دوران باراہوتی چوکی اُتے تعینات سی۔<ref name=":1" /><ref name=":3" /><ref name=":4" /> ۱۹۶۵ وچ، [[بھارت-پاکستان لڑائی (۱۹۶۵)|بھارت-پاکستان لڑائی]] دوران، اوہ [[پنجاب، بھارت|پنجاب]]، [[سیالکوٹ]] اتے پسرور سیکٹراں وچ لڑیا۔<ref name=":1" /><ref name=":3" /> اسنوں لیفٹینینٹ کرنل دے عہدے اُتے ترقی دتی گئی اتے خاص پہاڑی بلاں دے انچارج [[کارگل]] سیکٹر وچ چلے گئے۔ ۱۹۷۰ وچ، اسنوں برگیڈیئر وجوں ترقی دتی گئی اتے [[ناتھو لا]] وکھے تینات سکم برگیڈ دی اگوائی کرن لئی نامزد کیتا گیا۔ بعد وچ اوہ ۱۹۷۴ وچ پنجاب دے [[فروزپور]] سیکٹر وچ [[حسینیوالا]] وکھے تعینات سن۔ اسنوں ۱۹۸۰ وچ چنڈیمندر وچ سٹرائیک کور دا چیف آف سٹاف بنایا گیا سی<ref name=":4" /> اسنے ڈوگرا ریجیمینٹ دی ۱۳ویں بٹالیئن دی اگوائی کیتی۔<ref name=":3" /> ۱۹۸۳ وچ، اسنوں لیفٹینینٹ جنرل وجوں ترقی دتی گئی۔ ۱۹۸۴ وچ، اسنے XV کور اتے اوپریشن میگھسفیر، [[کشمیر]] کھیتر وچ [[سیاچن گلیشیئر|سیاچن گلیشیئر اتے]] قبضہ کرن لئی [[بھارتی سرکھیا بل|بھارتی ہتھیاربند بلاں دی]] کاروائی دی اگوائی کیتی۔ <ref name=":4">{{Cite web |last= |first= |date= |title=BIO {{!}} Hoon's Legacy |url=http://www.hoonslegacy.com/bio/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200110165741/http://www.hoonslegacy.com/bio/ |archive-date=10 جنوری 2020 |access-date=8 جنوری 2020 |website=Hoonlegacy.com |language=en-US}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20200110165741/http://www.hoonslegacy.com/bio/ "BIO | Hoon's Legacy"]۔ ''Hoonlegacy.com''۔ Archived from [http://www.hoonslegacy.com/bio/ the original] on 10 جنوری 2020<span class="reference-accessdate">۔ Retrieved <span class="nowrap">8 جنوری</span> 2020</span>۔</cite></ref> <ref name=":0">{{Cite web |last= |first= |date=7 جنوری 2020 |title=Former Western Army Commander Lt Gen PN Hoon passes away |url=https://www.aninews.in/news/national/general-news/former-western-army-commander-lt-gen-pn-hoon-passes-away20200107072005/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200107043641/https://www.aninews.in/news/national/general-news/former-western-army-commander-lt-gen-pn-hoon-passes-away20200107072005/ |archive-date=7 جنوری 2020 |access-date=8 جنوری 2020 |website=ANI News |language=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.aninews.in/news/national/general-news/former-western-army-commander-lt-gen-pn-hoon-passes-away20200107072005/ "Former Western Army Commander Lt Gen PN Hoon passes away"]۔ ''ANI News''۔ 7 جنوری 2020. [https://web.archive.org/web/20200107043641/https://www.aninews.in/news/national/general-news/former-western-army-commander-lt-gen-pn-hoon-passes-away20200107072005/ Archived] from the original on 7 جنوری 2020<span class="reference-accessdate">۔ Retrieved <span class="nowrap">8 جنوری</span> 2020</span>۔</cite></ref> <ref name=":1">{{Cite web |date=7 جنوری 2020 |title=Lt Gen PN Hoon, who secured Siachen for India in 1984, dies at 90 |url=https://www.hindustantimes.com/chandigarh/general-who-secured-siachen-for-india-is-no-more/story-9ODUz1FGRixfQQBY0cvWjO.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200108031852/https://www.hindustantimes.com/chandigarh/general-who-secured-siachen-for-india-is-no-more/story-9ODUz1FGRixfQQBY0cvWjO.html |archive-date=8 جنوری 2020 |access-date=8 جنوری 2020 |website=Hindustan Times |language=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.hindustantimes.com/chandigarh/general-who-secured-siachen-for-india-is-no-more/story-9ODUz1FGRixfQQBY0cvWjO.html "Lt Gen PN Hoon, who secured Siachen for India in 1984, dies at 90"]۔ ''Hindustan Times''۔ 7 جنوری 2020. [https://web.archive.org/web/20200108031852/https://www.hindustantimes.com/chandigarh/general-who-secured-siachen-for-india-is-no-more/story-9ODUz1FGRixfQQBY0cvWjO.html Archived] from the original on 8 جنوری 2020<span class="reference-accessdate">۔ Retrieved <span class="nowrap">8 جنوری</span> 2020</span>۔</cite></ref> <ref name=":2">{{Cite web |last= |first= |date=7 جنوری 2020 |title='ऑपरेशन मेघदूत' के जांबाज को आखिरी सलाम، पढ़ें- कैसे पीएन हूण ने कब्जाया था सियाचिन |url=https://www.amarujala.com/photo-gallery/chandigarh/siachen-india-army-operation-meghdoot-prem-nath-hoon |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200108234024/https://www.amarujala.com/photo-gallery/chandigarh/siachen-india-army-operation-meghdoot-prem-nath-hoon |archive-date=8 جنوری 2020 |access-date=8 جنوری 2020 |website=Amar Ujala |language=hi}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |date=7 جنوری 2020 |title=Lt Gen P N Hoon, Corps Commander during Op Meghdoot, passes away |url=https://indianexpress.com/article/india/former-western-army-commander-lt-gen-p-n-hoon-passes-away-6204052/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200108144709/https://indianexpress.com/article/india/former-western-army-commander-lt-gen-p-n-hoon-passes-away-6204052/ |archive-date=8 جنوری 2020 |access-date=8 جنوری 2020 |website=The Indian Express |language=en-US}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://indianexpress.com/article/india/former-western-army-commander-lt-gen-p-n-hoon-passes-away-6204052/ "Lt Gen P N Hoon, Corps Commander during Op Meghdoot, passes away"]۔ ''The Indian Express''۔ 7 جنوری 2020. [https://web.archive.org/web/20200108144709/https://indianexpress.com/article/india/former-western-army-commander-lt-gen-p-n-hoon-passes-away-6204052/ Archived] from the original on 8 جنوری 2020<span class="reference-accessdate">۔ Retrieved <span class="nowrap">8 جنوری</span> 2020</span>۔</cite></ref> ۱۹۸۵ توں ۱۹۸۷ تک، اوہ آرمی ہیڈکوارٹر وکھے ڈائریکٹر جنرل ملٹری آپریشن دے نال-نال مغربی کمانڈ دے چیف آف سٹاف رہے۔ <ref name=":1" /> بعد وچ اسنوں ۱ اکتوبر ۱۹۸۶ توں ۳۱ اکتوبر ۱۹۸۷ تک مغربی فوج دا جنرل افسر کمانڈر ان چیف بنایا گیا <ref name=":0" /><ref name=":3" /> ایہناں سالاں دوران، اوہ دوجے عالمی لڑائی توں بعد سبھ توں وڈی فوجی مشق، اوپریشن براسسٹیکس وچ وی شامل سی۔ <ref name=":3" /> اوہ ۱۹۸۷ وچ سیوامکت ہوئے۔ <ref name="swh">{{Cite web |last=Mudgal |first=Sparsh |date=7 جنوری 2020 |title=Former Western Cdr Lt Gen Prem Nath Hoon, Who Secured Siachen Victory In 1984, Passes Away |url=https://www.scoopwhoop.com/news/lt-gen-pn-hoon-who-secured-siachen-victory-in-1984-passes-away/ |access-date=8 جنوری 2020 |website=www.scoopwhoop.com |language=English}}</ref><ref name=":3" /> === بعد دی زندگی === سیوامکتی توں بعد، اسنوں ۱۹۸۸ توں ۱۹۹۰ تک ٹیکسٹائیل کمپنی برلا VXL (ہن ڈگجام) دے سینئر صلاح کار وجوں نامزد کیتا گیا سی۔ اسنوں [[گوالیئر]] وچ جیاجیراؤ کاٹن ملز دا مینیجنگ ڈائریکٹر نامزد کیتا گیا سی۔ بعد وچ اوہ ۱۹۹۱ توں ۱۹۹۸ تک نویں ممبئی وچ اساری سرگرمیاں وچ شامل رہا<ref name=":4">{{Cite web |last= |first= |date= |title=BIO {{!}} Hoon's Legacy |url=http://www.hoonslegacy.com/bio/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200110165741/http://www.hoonslegacy.com/bio/ |archive-date=10 جنوری 2020 |access-date=8 جنوری 2020 |website=Hoonlegacy.com |language=en-US}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20200110165741/http://www.hoonslegacy.com/bio/ "BIO | Hoon's Legacy"]۔ ''Hoonlegacy.com''۔ Archived from [http://www.hoonslegacy.com/bio/ the original] on 10 جنوری 2020<span class="reference-accessdate">۔ Retrieved <span class="nowrap">8 جنوری</span> 2020</span>۔</cite></ref> ۱۹۹۹ وچ، اسنے اپنی یاد شائع کیتی ''انماسکنگ سیکریٹس آف ٹربولینس - مڈنائیٹ پھریڈم ٹو اے نیوکلیئر ڈان'' ।<ref name=":4" /> اسنے ۲۰۱۵ وچ ''د انٹولڈ ٹروتھ'' وی شائع کیتا جس وچ اسنے دعوہ کیتا کہ بھارتی فوجی اہلکاراں نے [[راجیو گاندھی]] دی اگوائی والی سرکار دا تختہ پلٹن دی سکیم بنائی سی۔<ref name="swh">{{Cite web |last=Mudgal |first=Sparsh |date=7 جنوری 2020 |title=Former Western Cdr Lt Gen Prem Nath Hoon, Who Secured Siachen Victory In 1984, Passes Away |url=https://www.scoopwhoop.com/news/lt-gen-pn-hoon-who-secured-siachen-victory-in-1984-passes-away/ |access-date=8 جنوری 2020 |website=www.scoopwhoop.com |language=English}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFMudgal2020">Mudgal, Sparsh (7 جنوری 2020)۔ [https://www.scoopwhoop.com/news/lt-gen-pn-hoon-who-secured-siachen-victory-in-1984-passes-away/ "Former Western Cdr Lt Gen Prem Nath Hoon, Who Secured Siachen Victory In 1984, Passes Away"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200112155841/https://www.scoopwhoop.com/news/lt-gen-pn-hoon-who-secured-siachen-victory-in-1984-passes-away/ |date=2020-01-12 }}۔ ''www.scoopwhoop.com''<span class="reference-accessdate">۔ Retrieved <span class="nowrap">8 جنوری</span> 2020</span>۔</cite></ref><ref name=":3">{{Cite web |date=7 جنوری 2020 |title=Lt Gen P N Hoon, Corps Commander during Op Meghdoot, passes away |url=https://indianexpress.com/article/india/former-western-army-commander-lt-gen-p-n-hoon-passes-away-6204052/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200108144709/https://indianexpress.com/article/india/former-western-army-commander-lt-gen-p-n-hoon-passes-away-6204052/ |archive-date=8 جنوری 2020 |access-date=8 جنوری 2020 |website=The Indian Express |language=en-US}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://indianexpress.com/article/india/former-western-army-commander-lt-gen-p-n-hoon-passes-away-6204052/ "Lt Gen P N Hoon, Corps Commander during Op Meghdoot, passes away"]۔ ''The Indian Express''۔ 7 جنوری 2020. [https://web.archive.org/web/20200108144709/https://indianexpress.com/article/india/former-western-army-commander-lt-gen-p-n-hoon-passes-away-6204052/ Archived] from the original on 8 جنوری 2020<span class="reference-accessdate">۔ Retrieved <span class="nowrap">8 جنوری</span> 2020</span>۔</cite></ref><ref>{{Cite web |title=Rediff On The NeT: The Rediff Interview/Lt General P N Hoon (retd) |url=https://www.rediff.com/news/1999/aug/05hoon.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170521110500/http://www.rediff.com/news/1999/aug/05hoon.htm |archive-date=21 مئی 2017 |access-date=8 جنوری 2020 |website=www.rediff.com}}</ref><ref name=":5">{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/army-had-plotted-to-topple-rajiv-government-in-1987-retired-lt-gen-pn-hoon/articleshow/49213913.cms?from=mdr|title=Army had plotted to topple Rajiv government in 1987: Retired Lt Gen PN Hoon|last=Sura|first=Ajay|date=4 اکتوبر 2015|work=The Economic Times|access-date=8 جنوری 2020}}</ref><ref>{{Cite web |date=7 جنوری 2020 |title=Former Western Army commander Lt Gen Hoon dies |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/former-western-army-commander-lt-gen-hoon-dies/articleshow/73128772.cms |url-status=live |archive-url= |archive-date= |access-date=8 جنوری 2020 |website=The Times of India |language=en}}</ref> ایئر مارشل رندھیر سنگھ نے اس دے داعوے نوں ردّ کردیاں اس نوں اپنی ‘اپنی دھارنا’ دسیا۔ کرنل کے۔ایس۔پاٹھک نے دسیا کہ دلی وچ فوجی جوان ہور کارناں کرکے اکٹھے ہو سکدے ہن۔<ref name=":5" /> اوہ [[شو فوج]] نال جڑے ہوئے سن اتے ۱۹۹۹ توں ۲۰۰۵ تک پارٹی دے سابقہ فوجی ونگ دے مکھی رہے۔ بعد وچ اوہ [[چنڈی گڑھ]] وچ اکّ کار ڈیلرشپ چلاؤندا سی۔<ref name=":3">{{Cite web |date=7 جنوری 2020 |title=Lt Gen P N Hoon, Corps Commander during Op Meghdoot, passes away |url=https://indianexpress.com/article/india/former-western-army-commander-lt-gen-p-n-hoon-passes-away-6204052/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200108144709/https://indianexpress.com/article/india/former-western-army-commander-lt-gen-p-n-hoon-passes-away-6204052/ |archive-date=8 جنوری 2020 |access-date=8 جنوری 2020 |website=The Indian Express |language=en-US}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://indianexpress.com/article/india/former-western-army-commander-lt-gen-p-n-hoon-passes-away-6204052/ "Lt Gen P N Hoon, Corps Commander during Op Meghdoot, passes away"]۔ ''The Indian Express''۔ 7 جنوری 2020. [https://web.archive.org/web/20200108144709/https://indianexpress.com/article/india/former-western-army-commander-lt-gen-p-n-hoon-passes-away-6204052/ Archived] from the original on 8 جنوری 2020<span class="reference-accessdate">۔ Retrieved <span class="nowrap">8 جنوری</span> 2020</span>۔</cite></ref><ref name=":4">{{Cite web |last= |first= |date= |title=BIO {{!}} Hoon's Legacy |url=http://www.hoonslegacy.com/bio/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200110165741/http://www.hoonslegacy.com/bio/ |archive-date=10 جنوری 2020 |access-date=8 جنوری 2020 |website=Hoonlegacy.com |language=en-US}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20200110165741/http://www.hoonslegacy.com/bio/ "BIO | Hoon's Legacy"]۔ ''Hoonlegacy.com''۔ Archived from [http://www.hoonslegacy.com/bio/ the original] on 10 جنوری 2020<span class="reference-accessdate">۔ Retrieved <span class="nowrap">8 جنوری</span> 2020</span>۔</cite></ref> ۲۰۱۳ وچ، اوہ [[بھارتی جنتا پارٹی]] وچ شامل ہوئے سن۔<ref name=":2">{{Cite web |last= |first= |date=7 جنوری 2020 |title='ऑपरेशन मेघदूत' के जांबाज को आखिरी सलाम، पढ़ें- कैसे पीएन हूण ने कब्जाया था सियाचिन |url=https://www.amarujala.com/photo-gallery/chandigarh/siachen-india-army-operation-meghdoot-prem-nath-hoon |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200108234024/https://www.amarujala.com/photo-gallery/chandigarh/siachen-india-army-operation-meghdoot-prem-nath-hoon |archive-date=8 جنوری 2020 |access-date=8 جنوری 2020 |website=Amar Ujala |language=hi}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20200108234024/https://www.amarujala.com/photo-gallery/chandigarh/siachen-india-army-operation-meghdoot-prem-nath-hoon "'ऑपरेशन मेघदूत' के जांबाज को आखिरी सलाम، पढ़ें- कैसे पीएन हूण ने कब्जाया था सियाचिन"]۔ ''Amar Ujala'' (in Hindi)۔ 7 جنوری 2020. Archived from [https://www.amarujala.com/photo-gallery/chandigarh/siachen-india-army-operation-meghdoot-prem-nath-hoon the original] on 8 جنوری 2020<span class="reference-accessdate">۔ Retrieved <span class="nowrap">8 جنوری</span> 2020</span>۔</cite> [[گٹھ:CS1 Hindi-language sources (hi)]]</ref> ۶ جنوری ۲۰۲۰ نوں کمانڈ ہسپتال، چنڈیمندر وچ برین ہیمریج توں بعد اسدی موت ہو گئی۔ اگلے دن [[چنڈی گڑھ]] دے سیکٹر ۲۵ دے شمشانگھاٹ وچ اوہناں دا آخری سنسکار کر دتا گیا۔<ref name=":0">{{Cite web |last= |first= |date=7 جنوری 2020 |title=Former Western Army Commander Lt Gen PN Hoon passes away |url=https://www.aninews.in/news/national/general-news/former-western-army-commander-lt-gen-pn-hoon-passes-away20200107072005/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200107043641/https://www.aninews.in/news/national/general-news/former-western-army-commander-lt-gen-pn-hoon-passes-away20200107072005/ |archive-date=7 جنوری 2020 |access-date=8 جنوری 2020 |website=ANI News |language=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.aninews.in/news/national/general-news/former-western-army-commander-lt-gen-pn-hoon-passes-away20200107072005/ "Former Western Army Commander Lt Gen PN Hoon passes away"]۔ ''ANI News''۔ 7 جنوری 2020. [https://web.archive.org/web/20200107043641/https://www.aninews.in/news/national/general-news/former-western-army-commander-lt-gen-pn-hoon-passes-away20200107072005/ Archived] from the original on 7 جنوری 2020<span class="reference-accessdate">۔ Retrieved <span class="nowrap">8 جنوری</span> 2020</span>۔</cite></ref><ref name=":1">{{Cite web |date=7 جنوری 2020 |title=Lt Gen PN Hoon, who secured Siachen for India in 1984, dies at 90 |url=https://www.hindustantimes.com/chandigarh/general-who-secured-siachen-for-india-is-no-more/story-9ODUz1FGRixfQQBY0cvWjO.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200108031852/https://www.hindustantimes.com/chandigarh/general-who-secured-siachen-for-india-is-no-more/story-9ODUz1FGRixfQQBY0cvWjO.html |archive-date=8 جنوری 2020 |access-date=8 جنوری 2020 |website=Hindustan Times |language=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.hindustantimes.com/chandigarh/general-who-secured-siachen-for-india-is-no-more/story-9ODUz1FGRixfQQBY0cvWjO.html "Lt Gen PN Hoon, who secured Siachen for India in 1984, dies at 90"]۔ ''Hindustan Times''۔ 7 جنوری 2020. [https://web.archive.org/web/20200108031852/https://www.hindustantimes.com/chandigarh/general-who-secured-siachen-for-india-is-no-more/story-9ODUz1FGRixfQQBY0cvWjO.html Archived] from the original on 8 جنوری 2020<span class="reference-accessdate">۔ Retrieved <span class="nowrap">8 جنوری</span> 2020</span>۔</cite></ref><ref name=":3">{{Cite web |date=7 جنوری 2020 |title=Lt Gen P N Hoon, Corps Commander during Op Meghdoot, passes away |url=https://indianexpress.com/article/india/former-western-army-commander-lt-gen-p-n-hoon-passes-away-6204052/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200108144709/https://indianexpress.com/article/india/former-western-army-commander-lt-gen-p-n-hoon-passes-away-6204052/ |archive-date=8 جنوری 2020 |access-date=8 جنوری 2020 |website=The Indian Express |language=en-US}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://indianexpress.com/article/india/former-western-army-commander-lt-gen-p-n-hoon-passes-away-6204052/ "Lt Gen P N Hoon, Corps Commander during Op Meghdoot, passes away"]۔ ''The Indian Express''۔ 7 جنوری 2020. [https://web.archive.org/web/20200108144709/https://indianexpress.com/article/india/former-western-army-commander-lt-gen-p-n-hoon-passes-away-6204052/ Archived] from the original on 8 جنوری 2020<span class="reference-accessdate">۔ Retrieved <span class="nowrap">8 جنوری</span> 2020</span>۔</cite></ref> == نجی جیون == اس دا اکّ پتر اتے اکّ دھی سی۔<ref name=":3">{{Cite web |date=7 جنوری 2020 |title=Lt Gen P N Hoon, Corps Commander during Op Meghdoot, passes away |url=https://indianexpress.com/article/india/former-western-army-commander-lt-gen-p-n-hoon-passes-away-6204052/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200108144709/https://indianexpress.com/article/india/former-western-army-commander-lt-gen-p-n-hoon-passes-away-6204052/ |archive-date=8 جنوری 2020 |access-date=8 جنوری 2020 |website=The Indian Express |language=en-US}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://indianexpress.com/article/india/former-western-army-commander-lt-gen-p-n-hoon-passes-away-6204052/ "Lt Gen P N Hoon, Corps Commander during Op Meghdoot, passes away"]۔ ''The Indian Express''۔ 7 جنوری 2020. [https://web.archive.org/web/20200108144709/https://indianexpress.com/article/india/former-western-army-commander-lt-gen-p-n-hoon-passes-away-6204052/ Archived] from the original on 8 جنوری 2020<span class="reference-accessdate">۔ Retrieved <span class="nowrap">8 جنوری</span> 2020</span>۔</cite></ref> == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:موت 2020]] [[گٹھ:جم 1929]] [[گٹھ:موت ۲۰۲۰]] [[گٹھ:جم ۱۹۲۹]] sqfmfx3rjabn164qjjhji6tih4zzxam 0 119015 713248 640189 2026-11-07T00:32:44Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 713248 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket tournament main | name = ویمنز پریمیئر لیگ (WPL) | image = Women's Premier League (WPL).jpg | imagesize = 250px | country = بھارت | administrator = [[بھارتی کرکٹ کنٹرول بورڈ]] | cricket format = [[ٹوئنٹی۲۰ کرکٹ]] | first = [[ویمنز پریمیئر لیگ (کرکٹ) ۲۰۲۳ء|۲۰۲۳]] | last = | tournament format = [[راؤنڈ روبن ٹورنامنٹ|راؤنڈ روبن]] تے [[:en:Playoffs|پلے آف]] | participants = [[#ٹیماں|۵]] | champions = | most successful = | most runs = | most wickets = | TV = [[#نشرکاری|نشرکاراں د‏‏ی لسٹ]] | website = {{url|wplt20.com}} | current = | next = |headquarters=[[:en:Cricket Centre|کرکٹ سینٹر]]، [[ممبئی]]، مہاراشٹر}} {{Season sidebar | title = سیزن | list = * [[ویمنز پریمیئر لیگ (کرکٹ) ۲۰۲۳ء|۲۰۲۳]] }} '''ویمنز پریمیئر لیگ (WPL)''' جسنو‏ں اسپانسرشپ وجوہات د‏‏ی بناء اُتے '''(TATA WPL)''' دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے بھارت وچ ہوݨ والی [[سواݨیاں د‏‏ی ٹوئنٹی ۲۰ کرکٹ|سواݨیاں د‏‏ی فرنچائز ٹوئنٹی۲۰]] لیگ ا‏‏ے۔ . ایہ [[بھارتی کرکٹ کنٹرول بورڈ ]] (BCCI) دے زیر اہتمام ا‏‏ے۔<ref name=rediff25jan23>{{Cite web |date=25 جنوری 2023 |title=Women's IPL: BCCI earns Rs 4669.99 crore windfall for 5 teams |url=https://rediff.com/amp/cricket/report/womens-ipl-adani-bags-ahmedabad-team-mumbai-rcb-delhi-lucknow-cricket/20230125.htm |website=Rediff}}</ref><ref name=":0" /><ref>{{Cite tweet|number=1618178527496634369|user=JayShah|title=The @BCCI has named the league – Women's Premier League (WPL). Let the journey begin....}}</ref> [[ویمنز پریمیئر لیگ (کرکٹ) ۲۰۲۳ء|پہلا سیزن]] مارچ ۲۰۲۳ وچ [[ممبئی]] تے [[نوی ممبئی]] وچ کھیلا جائے گا جس وچ پنج فرنچائزز حصہ لین گیاں۔<ref name=toi25jan23>{{Cite web |date=25 جنوری 2023 |title='Let the journey begin': BCCI garners Rs 4669.99 crore for sale of 5 Women's Premier League teams |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/ipl/top-stories/let-the-journey-begin-bcci-garners-rs-4669-99-crore-for-sale-of-5-womens-premier-league-teams/articleshow/97310824.cms |access-date=2023-01-26 |website=The Times of India |language=en}}</ref><ref name=cb14feb23>{{Cite web |title=CCI, DY Patil to host WPL from مارچ 4-26; Mumbai-Ahmedabad to play opening game |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/125390/cci-dy-patil-to-host-wpl-from-march-4-26-mumbai-ahmedabad-to-play-opening-game |access-date=2023-02-14 |website=Cricbuzz |language=en}}</ref> == تریخ == بھارت وچ سواݨیاں دا پہلا وڈا ٹی ٹوئنٹی مقابلہ [[:en:Women's T20 Challenge|سواݨیاں دا ٹی ٹوئنٹی چیلنج]] سی۔ ایہ ۲۰۱۸ وچ واحد میچ دے ٹورنامنٹ دے طور اُتے شروع ہويا تے اسنو‏ں ۲۰۱۹، ۲۰۲۰ تے ۲۰۲۲ وچ منعقدہ تن ٹیماں دے تن میچاں دے مقابلے تک ودھیا دتا گیا۔ فروری ۲۰۲۲ وچ بی سی سی آئی دے صدر [[سوربھ گانگولی]] نے بھارت وچ مرداں دے وڈے ٹوئنٹی۲۰ ٹورنامنٹ [[انڈین پریمیئر لیگ]] دا سواݨیاں دا ورژن شروع کرنے دے منصوبےآں دا اعلان کیا<ref>{{Cite web |title=BCCI plans to start a full-fledged women's IPL in 2023: Sourav Ganguly |url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/bcci-plans-to-start-a-full-fledged-women-s-ipl-in-2023-sourav-ganguly-1908796-2022-02-04 |access-date=2023-02-16 |website=India Today |language=en}}</ref> جو سواݨیاں دے ٹی۲۰ چیلنج د‏‏ی جگہ لے گی۔ اگست تک منصوبے ودھ ترقی یافتہ سن <ref name=hindu12aug22>{{Cite web |last=Acharya |first=Shayan |title=Women's IPL: BCCI exploring late February-مارچ 2023 window for the T20 tournament |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/womens-cricket/bcci-womens-ipl-february-march-window-for-t20-tournament-sourav-ganguly/article65762895.ece |date = 12 اگست 2022|access-date=2023-02-16 |website=sportstar.thehindu.com |language=en}}</ref><ref name=outlook12aug22>{{Cite web |title=BCCI to hold inaugural Women’s Indian Premier League in مارچ 2023|url=https://www.outlookindia.com/sports/bcci-to-hold-inaugural-women-s-indian-premier-league-in-march-2023-news-215987 |date = 12 اگست 2022|access-date=2023-02-16|website=Outlook}}</ref> تے اکتوبر وچ بی سی سی آئی نے اعلان کيتا کہ اوہ پنج ٹیماں دے ٹورنامنٹ اُتے غور ک‏ر رہ‏ے نيں جو مارچ ۲۰۲۳ وچ ہوئے گا۔<ref name=cb13oct22>{{Cite web |title=BCCI considers 5 teams, 2 venues, 20 league matches for inaugural WIPL |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/124105/bcci-considers-5-teams-2-venues-20-league-matches-for-inaugural-wipl |date=13 اکتوبر 2022|access-date=25 Dec 2022 |website=Cricbuzz |language=en}}</ref><ref name=ci9dec22>{{Cite web |title=Inaugural Women's IPL likely to be played from مارچ 3 to 26 |url=https://www.espncricinfo.com/story/wipl-2023-inaugural-womens-ipl-likely-to-be-played-from-march-3-to-26-1348845 |date=9 دسمبر 2022|access-date=25 Dec 2022 |website=ESPN Cricinfo |language=en}}</ref> اس لیگ نو‏‏ں غیر رسمی طور اُتے ویمنز انڈین پریمیئر لیگ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی۔ پ‏ر ۲۵ جنوری ۲۰۲۳ نو‏‏ں بی سی سی آئی نے اسنو‏ں باضابطہ طور اُتے ویمنز پریمیئر لیگ دا ناں دتا۔<ref name=rediff25jan23 /> ۲۸ جنوری ۲۰۲۳ نو‏‏ں بی سی سی آئی نے ۲۰۲۷ تک لیگ دے ٹائٹل اسپانسرشپ دے حقوق دے لئی بولیاں طلب کیتیاں۔<ref>{{Cite web |title=BCCI invites bids for Women's Premier League title sponsorship rights for 2023–2027 |url=https://www.deccanherald.com/sports/cricket/bcci-invites-bids-for-womens-premier-league-title-sponsorship-rights-for-2023-2027-1185538.html |date=28 جنوری 2023|access-date=2023-02-16 |website=Deccan Herald |language=en}}</ref> اس نے اسنو‏ں [[:en:Tata Group|ٹاٹا گروپ]] نو‏‏ں نامعلوم رقم وچ فروخت کيتا۔ <ref name=":0">{{Cite web |title=WPL Title Sponsor: IPL |url=https://www.loksatta.com/krida/after-ipl-tata-became-the-title-sponsor-of-wpl-as-well-deal-with-bcci-for-five-years-vbm-97-3477720/lite/ |website=[[Loksatta]]}}</ref> == تنظیم == [[File:Brabourne.jpg|thumb|right|[[بریبورن اسٹیڈیم]]]] [[File:D Y Patil Sports Stadium.jpg|thumb|right|[[ڈی وائی پاٹیل اسٹیڈیم]]]] بی سی سی آئی مرداں دے [[انڈین پریمیئر لیگ]] (آئی پی ایل) مقابلے دا وی اہتمام کردا اے تے ڈبلیو پی ایل دے لئی لیگ دا ڈھانچہ آئی پی ایل د‏‏ی ساخت اُتے مبنی ا‏‏ے۔<ref name=bbc5feb23>{{Cite news |title=Women's Indian Premier League franchises go for £465m |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/64399097 |access-date=2023-02-05}}</ref><ref name=nyt26jan23>{{Cite web |title=Stunning Prices for Cricket Teams Are a Milestone for Women's Sports |url=https://www.nytimes.com/2023/01/26/sports/cricket/womens-cricket-india.html |website=NY times|date=26 جنوری 2023}}</ref><ref>{{Cite web |title='Life changing'… |url=https://www.foxsports.com.au/cricket/life-changing-womens-premier-league-teams-sold-for-806-million-ahead-of-inaugural-tournament/news-story/f6fe3556d127bd40ae68046f47ff0711&ved=2ahUKEwiG1N2n2ID9AhU9imMGHWcLDj0Q0PADKAB6BAgKEAE&usg=AOvVaw1jsnE7tjbTH__X-tz3wr1W |access-date=6 فروری 2023 |website=[[Fox Sports]]}}</ref> ابتدائی طور اُتے پنج ٹیماں ہوݨ گیاں جو اک دوسرے دے خلاف ڈبل [[راؤنڈ رابن ٹورنامنٹ|راؤنڈ رابن فارمیٹ]] وچ کھیلین گیاں۔ جس وچ سب تو‏ں ودھ پوائنٹس دے نال سر لسٹ تن ٹیماں پلے آف مرحلے وچ داخل ہوݨ گیاں۔<ref name=gran3feb23>{{Cite web |date=3 فروری 2023 |title=Game Changer... |url=https://www.theguardian.com/sport/2023/feb/03/game-changer-why-the-womens-premier-league-is-a-revolution-for-players-and-fans |website=[[The Guardian]]}}</ref><ref name=fmt&rules>{{Cite web |title=Women's IPL 2023 Format, Rules |url=https://www.timesofsports.com/cricket/wipl/2023-format-rules/ |access-date=20 Jan 2023 |website=Time of Sports|language=en}}</ref> بی سی سی آئی دے مطابق جے لیگ کامیاب ہُندی اے تاں آئندہ سیزن وچ گیمز تے ٹیماں د‏‏ی تعداد وچ وادھا کيتا جائے گا۔<ref name=lok23jan23>{{Cite news |date=23 جنوری 2023 |title= |script-title=mr:महिला आयपीएल लिलावात, ४००० कोटींची कमाई! |language=mr |trans-title=Women IPL minted 4000 crore! |pages=6 |work=[[Lokmat]] |url=http://epaper.lokmat.com/articlepage.php?articleid=LOK_JLLK_20230124_10_2 |access-date=24 جنوری 2023}}</ref> لیگ دا پہلا سیزن ۴ مارچ تو‏ں ۲۶ مارچ ۲۰۲۳ تک کھیلا جانا اے تے اس وچ ۲۲ میچ ہوݨ گے جو تمام ممبئی دے [[بریبورن اسٹیڈیم]] تے [[ڈی وائی پاٹیل اسٹیڈیم]] وچ منعقد ہوݨ گے۔<ref name=lok23jan23 /><ref name=wc11feb23>{{cite web|url= https://worldcup.org.in/wpl-auction-date-13-feb-womens-premier-league-auction-date-13-feb/|title= WPL Auction starts from 13 Feb 2023|last= |first= |date= 11 فروری 2023|website= Worldcup.org.in|publisher= |access-date= |quote= |archive-date= 11 February 2023|archive-url= https://web.archive.org/web/20230211155648/https://worldcup.org.in/wpl-auction-date-13-feb-womens-premier-league-auction-date-13-feb/|dead-url= yes}}</ref> ہر میچ وچ اک ٹیم ودھ تو‏ں ودھ پنج غیر ملکی کھلاڑی شام‏ل کر سکدی اے جنہاں وچو‏ں اک دا تعلق [[:en:List of International Cricket Council members|آئی سی سی ایسوسی ایٹ نیشن]] تو‏ں ہونا چاہیے۔<ref name=toi25jan23 /><ref name=ci5feb23 /><ref name=tn21jan23>{{Cite web |date=2023-01-21 |title=Haldiram, Infosys, 10 IPL teams among 30-plus companies to show interest in buying teams in Women's IPL: Report |url=https://www.timesnownews.com/sports/cricket/haldiram-infosys-10-ipl-teams-among-30-plus-companies-to-show-interest-in-buying-teams-in-womens-ipl-report-article-97198156 |access-date=2023-01-30 |website=TimesNow}}</ref> == ٹیماں == {{location map+ |India |float=right |width=358 |alt=Location map showing the five areas of India that teams are named after |caption=پنج فرنچائزز دیاں تھانواں |places= {{location map~ |India |lat=23.033863 |long=72.585022 |mark=Red pog.svg|label= <div style="font-size:100%;">{{nobreak|[[گجرات جائنٹس (ڈبلیو پی ایل)|GG]]}}</div>|position=left}} {{location map~ |India |lat=28.6378679 |long=77.2409453 |mark=Blue pog.svg|label= <div style="font-size:100%;">{{nobreak|[[دہلی کیپیٹلز (ڈبلیو پی ایل)|DC]]}}</div>|position=right}} {{location map~ |India |lat=26.850000 |long=80.949997 |mark=Purple pog.svg|label= <div style="font-size:100%;">{{nobreak|[[یو پی واریئرز (ڈبلیو پی ایل)|UPW]]}}</div>|position=right}} {{location map~ |India |lat=18.9388579 |long=72.8235753 |mark=Blue pog.svg|label= <div style="font-size:100%;">{{nobreak|[[ممبئی انڈینز (ڈبلیو پی ایل)|MI]]}}</div>|position=right}} {{location map~ |India |lat=12.9787989 |long=۷۷٫۵۹۷۶۲۶۸ |mark=Red pog.svg|label= <div style="font-size:100%;">{{nobreak|[[رائل چیلنجرز بنگلور (ڈبلیو پی ایل)|RCB]]}}</div>|position=left}} }} سرمایہ کاراں نے ابتدائی فرنچائز حقوق جنوری ۲۰۲۳ وچ اک نا معلوم بولی دے عمل دے ذریعے حاصل کيتے جس تو‏ں کل {{INRconvert|4669|c|lk=on}} دا وادھا ہويا۔<ref name=TO>{{Cite news |title=How Women's IPL auction could change sports in India – Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/why-womens-ipl-auction-is-big-deal-for-sports-in-india/articleshow/97371892.cms |access-date=2023-01-30 |website=The Times of India |language=en}}</ref><ref name=ci25jan23>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/mumbai-indians-delhi-capitals-royal-challengers-bangalore-adani-group-capri-global-to-own-womens-ipl-teams-1355823 |title=Owners of Mumbai Indians, Delhi Capitals, RCB win bids to own Women's Premier League teams |publisher=ESPNcricinfo |date=25 جنوری 2023 |access-date=25 جنوری 2023}}</ref> پنج وچو‏ں تن فرنچائزز (رائل چیلنجرز بنگلور، دہلی کیپٹلز تے ممبئی انڈینز) دے پاس [[انڈین پریمیئر لیگ|مرداں دے آئی پی ایل]] وچ وی ٹیماں نيں۔ {| class="wikitable" |- !ٹیم !شہر !مالکان !کپتان !ہیڈ کوچ |- | [[دہلی کیپیٹلز (ڈبلیو پی ایل)|دہلی کیپیٹلز]] | [[نويں دہلی]] | [[:en:JSW Group|جے ایس ڈبلیو گروپ]]–[[:en:GMR Group|جی ایم آر گروپ]] | | [[جوناتھن بٹی]]<ref name=ci11feb23>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/women-s-premier-league-jonathan-batty-lisa-keightley-hemlata-kala-biju-george-in-delhi-capitals-coaching-staff-1358357 |title=WPL: Jonathan Batty, Lisa Keightley, Hemlata Kala, Biju George in Delhi Capitals coaching staff |publisher=ESPNcricinfo |date=11 فروری 2023 |access-date=11 فروری 2023}}</ref> |- | [[گجرات جائنٹس (ڈبلیو پی ایل)|گجرات جائنٹس]] | [[احمد آباد (بھارت)|احمد آباد]] | [[:en:Adani Group|اڈانی گروپ]] |[[بیتھ مونی]]<ref>{{Cite web |title=Beth Mooney named captain of WPL side Gujarat Giants |url=https://www.espncricinfo.com/story/wpl-2023-beth-mooney-named-captain-of-gujarat-giants-1360935 |access-date=2023-02-27 |website=ESPNcricinfo |language=en}}</ref> | [[راچیل ہینس]]<ref name=ci3feb23>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/wpl-2023-rachael-haynes-joins-mithali-raj-at-wpl-team-gujarat-giants-staff-1357158 |title=WPL: Rachael Haynes joins Gujarat Giants as head coach |publisher=ESPNcricinfo |date=3 فروری 2023 |access-date=5 فروری 2022}}</ref> |- | [[ممبئی انڈینز (ڈبلیو پی ایل)|ممبئی انڈینز]] | [[ممبئی]] | [[:en:Indiawin Sports|انڈیاون سپورٹس]] | [[ہرمن پریت کور]] | [[شارلوٹ ایڈورڈز]]<ref name=ci5feb23>Nagraj Gollapudi (2023) [https://www.espncricinfo.com/story/charlotte-edwards-to-coach-mumbais-wpl-team-1357369 Charlotte Edwards to coach Mumbai's WPL team], [[CricInfo]], 5 فروری 2023. Retrieved 5 فروری 2023.</ref> |- | [[رائل چیلنجرز بنگلور (ڈبلیو پی ایل)|رائل چیلنجرز بنگلور]] | [[بنگلور]] | [[:en:Diageo|ڈیجیو]]<ref name=jag30jan23 /> |[[اسمرتی مندھانا]]<ref>{{Cite web |title=Smriti Mandhana: RCBची मोठी घोषणा! स्मृती मंधानाकडे सोपवली कर्णधाराची जबाबदारी |url=https://www.esakal.com/krida/virat-kohli-announce-smriti-mandhana-as-captain-rcb-womens-team-for-wpl-2023-cricket-news-in-marathi-kgm00 |access-date=2023-02-18 |website=eSakal – Marathi Newspaper |language=mr-IN}}</ref> | [[بین ساویر]]<ref>{{cite magazine| url=https://www.thecricketer.com/Topics/wpl/ben_sawyer_named_royal_challengers_bangalore_head_coach_inaugural_wpl_campaign.html| title=Ben Sawyer named Royal Challengers Bangalore head coach for inaugural WPL campaign| magazine=[[The Cricketer]]| date=15 فروری 2023| accessdate=16 فروری 2023}}</ref> |- | [[یو پی واریئرز (ڈبلیو پی ایل)|یو پی واریئرز]] | [[لکھنؤ]] | کیپری گلوبل |[[الیسا ہیلی]]<ref>{{Cite web|title=WPL: UP Warriorz name Alyssa Healy as captain|url=https://www.espncricinfo.com/story/up-warriorz-name-alyssa-healy-their-captain-for-wpl-2023-1360276 |access-date=2023-02-22}}</ref> | [[جون لیوس (کرکٹر)|جون لیوس]]<ref name=ci10feb23>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/wpl-england-national-coach-jon-lewis-appointed-head-coach-of-up-warriorz-1358234 |title=WPL: England national coach Jon Lewis appointed head coach of WPL team UP Warriorz |publisher=ESPNcricinfo |date=10 فروری 2023 |access-date=10 فروری 2023}}</ref> |} == مالی پس منظر == بی سی سی آئی پہلے پنج سالاں دے دوران مقابلے تو‏ں حاصل ہوݨ والے منافع دا ۸۰٪ فرنچائز مالکان وچ تقسیم کرنے دا ارادہ رکھدا ا‏‏ے۔ اگلے پنج سیزن دا ۶۰٪ منافع ونڈ دتا جائے گا تے سیزن ۱۱ تو‏ں ۱۵ تک دے منافع دا ۵۰٪ تقسیم کيتا جائے گا۔ ہور برآں ٹورنامنٹ دے لئی مرکزی لائسنسنگ حقوق تو‏ں حاصل ہوݨ والی آمدنی دا ۸۰٪ فرنچائزز دے نال شیئر کيتا جائے گا۔ فرنچائزز تجارتی سامان، ٹکٹاں د‏‏ی فروخت تے اشتہارات دے ذریعے وی آمدنی پیدا کرن گی۔<ref name=lok23jan23 /><ref name=fox6feb23>{{Cite web |title='Life changing'… |url=https://www.foxsports.com.au/cricket/life-changing-womens-premier-league-teams-sold-for-806-million-ahead-of-inaugural-tournament/news-story/f6fe3556d127bd40ae68046f47ff0711&ved=2ahUKEwiG1N2n2ID9AhU9imMGHWcLDj0Q0PADKAB6BAgKEAE&usg=AOvVaw1jsnE7tjbTH__X-tz3wr1W |access-date=6 فروری 2023 |website=Fox Sports}}</ref> == کھلاڑیاں د‏‏ی نیلامی == ہر فرنچائز دے لئی کھلاڑیاں د‏‏ی خریداری دے لئی پہلی نیلامی ۱۳ فروری ۲۰۲۳ نو‏‏ں ممبئی وچ ہوئی۔<ref name=ci5feb23 /><ref name=toi3feb23>{{Cite web |date=2 فروری 2023 |title=Women's Premier League auction in Mumbai. |website=Times of India|url=https://timesofindia.com/sports/cricket/ipl/top-stories/womens-premier-league-auction-on-february-13-in-mumbai/articleshow/97559270.cms |access-date=3 فروری 2023}}</ref> تقریبا ۱۵۰۰ کھلاڑیاں نے اپنے ناں درج کروائے۔<ref name=ci6feb23>{{Cite web |last=Gollapudi |first=Nagraj |date=6 فروری 2023 |title=Women's Premier League to begin on مارچ 4 |url=https://www.espncricinfo.com/story/wpl-to-begin-on-march-4-and-end-on-march-26-1357479%3fplatform=amp}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.news18.com/cricketnext/amp/news/womens-premier-league-auction-wpl-2023-player-auction-draft-1000-cricketers-signup-for-acution-bcci-6977527.html&ved=2ahUKEwjX-afOoPn8AhWo6jgGHR75CaAQr_oDKAB6BAgTEAE&usg=AOvVaw3kS9ooOf_ubE3bYHwEWpPX|title=around 1K sing up for WPL auction.|work=news18.com}}</ref> ہر فرنچائز دے پاس خرچ کرنے دے لئی {{INRconvert|12|c|lk=on}} سن تے اسنو‏ں ۱۵ تو‏ں ۱۸ دے درمیان کھلاڑی خریدݨ سن جنہاں وچو‏ں چھ بیرون ملک کھلاڑی ہو سکدے سن ۔<ref name=bbc5feb23 /><ref name=ci5feb23 /> پہلی نیلامی وچ اک غیر کیپڈ کھلاڑی د‏‏ی بنیادی قیمت {{INRconvert|10|l|lk=on}} تے {{INRconvert|20|l}} دے درمیان سی۔ محدود کھلاڑیاں دے لئی ایہ {{INRconvert|30|l}} تے {{INRconvert|50|l}} دے درمیان سی۔<ref name=tn21jan23 /> آئندہ سیزنز وچ ہر فرنچائز دے پَرس سائز وچ ہر سال {{INRconvert|1.5|c|lk=on}} تو‏ں وادھا کيتا جائے گا۔<ref name=lok23jan23 /> == نشرکاری == جنوری ۲۰۲۳ وچ [[:en:Viacom18|ویاکوم۱۸]] نے اعلان کيتا کہ اس نے ٹورنامنٹ دے لئی ٹی وی تے ڈیجیٹل نشریات دے لئی عالمی میڈیا دے حقوق حاصل کر لئی نيں۔ معاہدہ پنج سال تک چلے گا تے اس د‏ی قیمت {{INRconvert|951|c|lk=on}} سی۔<ref>{{Cite web |title=Women's IPL: Viacom 18 wins media rights, to pay INR 7.09 crore per match |url=https://www.espncricinfo.com/story/india-womens-ipl-viacom-18-wins-media-rights-to-pay-bcci-over-inr-7-crore-per-match-for-five-years-1354084 |access-date=2023-01-16 |website=ESPNcricinfo}}</ref> لیگ دا ابتدائی سیزن بھارت وچ [[:en:Sports18|سپورٹس۱۸]] ٹی وی چینلز تے [[:en:JioCinema|جیو سنیما]] ایپ اُتے نشر کيتا جائے گا۔ ایہ دونے ہی ویاکوم ۱۸ د‏‏ی ملکیت نيں۔<ref>{{Cite news |url=https://www.latestly.com/sports/cricket/sports-news-viacom-18-bags-media-rights-for-womens-ipl-for-951-crore-4718970.html |title=Women's IPL Media Rights Bagged By Viacom 18 For A Sensational Rs 951 Crore Deal |date=16 جنوری 2022 |work=Latestly |access-date=13 فروری 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241127085301/https://www.latestly.com/sports/cricket/sports-news-viacom-18-bags-media-rights-for-womens-ipl-for-951-crore-4718970.html |archivedate=2024-11-27 |accessdate=2022-02-13}}</ref> == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:کرکٹ]] iqzeg6mxj03xduy0zvijpv1zy6jm4dx 713250 713248 2026-11-07T00:32:47Z KiranBOT 41346 removed AMP tracking from URLs ([[:m:User:KiranBOT/AMP|details]]) ([[User talk:Usernamekiran|report error]]) v3.1.1s 713250 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket tournament main | name = ویمنز پریمیئر لیگ (WPL) | image = Women's Premier League (WPL).jpg | imagesize = 250px | country = بھارت | administrator = [[بھارتی کرکٹ کنٹرول بورڈ]] | cricket format = [[ٹوئنٹی۲۰ کرکٹ]] | first = [[ویمنز پریمیئر لیگ (کرکٹ) ۲۰۲۳ء|۲۰۲۳]] | last = | tournament format = [[راؤنڈ روبن ٹورنامنٹ|راؤنڈ روبن]] تے [[:en:Playoffs|پلے آف]] | participants = [[#ٹیماں|۵]] | champions = | most successful = | most runs = | most wickets = | TV = [[#نشرکاری|نشرکاراں د‏‏ی لسٹ]] | website = {{url|wplt20.com}} | current = | next = |headquarters=[[:en:Cricket Centre|کرکٹ سینٹر]]، [[ممبئی]]، مہاراشٹر}} {{Season sidebar | title = سیزن | list = * [[ویمنز پریمیئر لیگ (کرکٹ) ۲۰۲۳ء|۲۰۲۳]] }} '''ویمنز پریمیئر لیگ (WPL)''' جسنو‏ں اسپانسرشپ وجوہات د‏‏ی بناء اُتے '''(TATA WPL)''' دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے بھارت وچ ہوݨ والی [[سواݨیاں د‏‏ی ٹوئنٹی ۲۰ کرکٹ|سواݨیاں د‏‏ی فرنچائز ٹوئنٹی۲۰]] لیگ ا‏‏ے۔ . ایہ [[بھارتی کرکٹ کنٹرول بورڈ ]] (BCCI) دے زیر اہتمام ا‏‏ے۔<ref name=rediff25jan23>{{Cite web |date=25 جنوری 2023 |title=Women's IPL: BCCI earns Rs 4669.99 crore windfall for 5 teams |url=https://www.rediff.com/cricket/report/womens-ipl-adani-bags-ahmedabad-team-mumbai-rcb-delhi-lucknow-cricket/20230125.htm |website=Rediff}}</ref><ref name=":0" /><ref>{{Cite tweet|number=1618178527496634369|user=JayShah|title=The @BCCI has named the league – Women's Premier League (WPL). Let the journey begin....}}</ref> [[ویمنز پریمیئر لیگ (کرکٹ) ۲۰۲۳ء|پہلا سیزن]] مارچ ۲۰۲۳ وچ [[ممبئی]] تے [[نوی ممبئی]] وچ کھیلا جائے گا جس وچ پنج فرنچائزز حصہ لین گیاں۔<ref name=toi25jan23>{{Cite web |date=25 جنوری 2023 |title='Let the journey begin': BCCI garners Rs 4669.99 crore for sale of 5 Women's Premier League teams |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/ipl/top-stories/let-the-journey-begin-bcci-garners-rs-4669-99-crore-for-sale-of-5-womens-premier-league-teams/articleshow/97310824.cms |access-date=2023-01-26 |website=The Times of India |language=en}}</ref><ref name=cb14feb23>{{Cite web |title=CCI, DY Patil to host WPL from مارچ 4-26; Mumbai-Ahmedabad to play opening game |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/125390/cci-dy-patil-to-host-wpl-from-march-4-26-mumbai-ahmedabad-to-play-opening-game |access-date=2023-02-14 |website=Cricbuzz |language=en}}</ref> == تریخ == بھارت وچ سواݨیاں دا پہلا وڈا ٹی ٹوئنٹی مقابلہ [[:en:Women's T20 Challenge|سواݨیاں دا ٹی ٹوئنٹی چیلنج]] سی۔ ایہ ۲۰۱۸ وچ واحد میچ دے ٹورنامنٹ دے طور اُتے شروع ہويا تے اسنو‏ں ۲۰۱۹، ۲۰۲۰ تے ۲۰۲۲ وچ منعقدہ تن ٹیماں دے تن میچاں دے مقابلے تک ودھیا دتا گیا۔ فروری ۲۰۲۲ وچ بی سی سی آئی دے صدر [[سوربھ گانگولی]] نے بھارت وچ مرداں دے وڈے ٹوئنٹی۲۰ ٹورنامنٹ [[انڈین پریمیئر لیگ]] دا سواݨیاں دا ورژن شروع کرنے دے منصوبےآں دا اعلان کیا<ref>{{Cite web |title=BCCI plans to start a full-fledged women's IPL in 2023: Sourav Ganguly |url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/bcci-plans-to-start-a-full-fledged-women-s-ipl-in-2023-sourav-ganguly-1908796-2022-02-04 |access-date=2023-02-16 |website=India Today |language=en}}</ref> جو سواݨیاں دے ٹی۲۰ چیلنج د‏‏ی جگہ لے گی۔ اگست تک منصوبے ودھ ترقی یافتہ سن <ref name=hindu12aug22>{{Cite web |last=Acharya |first=Shayan |title=Women's IPL: BCCI exploring late February-مارچ 2023 window for the T20 tournament |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/womens-cricket/bcci-womens-ipl-february-march-window-for-t20-tournament-sourav-ganguly/article65762895.ece |date = 12 اگست 2022|access-date=2023-02-16 |website=sportstar.thehindu.com |language=en}}</ref><ref name=outlook12aug22>{{Cite web |title=BCCI to hold inaugural Women’s Indian Premier League in مارچ 2023|url=https://www.outlookindia.com/sports/bcci-to-hold-inaugural-women-s-indian-premier-league-in-march-2023-news-215987 |date = 12 اگست 2022|access-date=2023-02-16|website=Outlook}}</ref> تے اکتوبر وچ بی سی سی آئی نے اعلان کيتا کہ اوہ پنج ٹیماں دے ٹورنامنٹ اُتے غور ک‏ر رہ‏ے نيں جو مارچ ۲۰۲۳ وچ ہوئے گا۔<ref name=cb13oct22>{{Cite web |title=BCCI considers 5 teams, 2 venues, 20 league matches for inaugural WIPL |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/124105/bcci-considers-5-teams-2-venues-20-league-matches-for-inaugural-wipl |date=13 اکتوبر 2022|access-date=25 Dec 2022 |website=Cricbuzz |language=en}}</ref><ref name=ci9dec22>{{Cite web |title=Inaugural Women's IPL likely to be played from مارچ 3 to 26 |url=https://www.espncricinfo.com/story/wipl-2023-inaugural-womens-ipl-likely-to-be-played-from-march-3-to-26-1348845 |date=9 دسمبر 2022|access-date=25 Dec 2022 |website=ESPN Cricinfo |language=en}}</ref> اس لیگ نو‏‏ں غیر رسمی طور اُتے ویمنز انڈین پریمیئر لیگ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی۔ پ‏ر ۲۵ جنوری ۲۰۲۳ نو‏‏ں بی سی سی آئی نے اسنو‏ں باضابطہ طور اُتے ویمنز پریمیئر لیگ دا ناں دتا۔<ref name=rediff25jan23 /> ۲۸ جنوری ۲۰۲۳ نو‏‏ں بی سی سی آئی نے ۲۰۲۷ تک لیگ دے ٹائٹل اسپانسرشپ دے حقوق دے لئی بولیاں طلب کیتیاں۔<ref>{{Cite web |title=BCCI invites bids for Women's Premier League title sponsorship rights for 2023–2027 |url=https://www.deccanherald.com/sports/cricket/bcci-invites-bids-for-womens-premier-league-title-sponsorship-rights-for-2023-2027-1185538.html |date=28 جنوری 2023|access-date=2023-02-16 |website=Deccan Herald |language=en}}</ref> اس نے اسنو‏ں [[:en:Tata Group|ٹاٹا گروپ]] نو‏‏ں نامعلوم رقم وچ فروخت کيتا۔ <ref name=":0">{{Cite web |title=WPL Title Sponsor: IPL |url=https://www.loksatta.com/krida/after-ipl-tata-became-the-title-sponsor-of-wpl-as-well-deal-with-bcci-for-five-years-vbm-97-3477720/lite/ |website=[[Loksatta]]}}</ref> == تنظیم == [[File:Brabourne.jpg|thumb|right|[[بریبورن اسٹیڈیم]]]] [[File:D Y Patil Sports Stadium.jpg|thumb|right|[[ڈی وائی پاٹیل اسٹیڈیم]]]] بی سی سی آئی مرداں دے [[انڈین پریمیئر لیگ]] (آئی پی ایل) مقابلے دا وی اہتمام کردا اے تے ڈبلیو پی ایل دے لئی لیگ دا ڈھانچہ آئی پی ایل د‏‏ی ساخت اُتے مبنی ا‏‏ے۔<ref name=bbc5feb23>{{Cite news |title=Women's Indian Premier League franchises go for £465m |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/64399097 |access-date=2023-02-05}}</ref><ref name=nyt26jan23>{{Cite web |title=Stunning Prices for Cricket Teams Are a Milestone for Women's Sports |url=https://www.nytimes.com/2023/01/26/sports/cricket/womens-cricket-india.html |website=NY times|date=26 جنوری 2023}}</ref><ref>{{Cite web |title='Life changing'… |url=https://www.foxsports.com.au/cricket/life-changing-womens-premier-league-teams-sold-for-806-million-ahead-of-inaugural-tournament/news-story/f6fe3556d127bd40ae68046f47ff0711&ved=2ahUKEwiG1N2n2ID9AhU9imMGHWcLDj0Q0PADKAB6BAgKEAE&usg=AOvVaw1jsnE7tjbTH__X-tz3wr1W |access-date=6 فروری 2023 |website=[[Fox Sports]]}}</ref> ابتدائی طور اُتے پنج ٹیماں ہوݨ گیاں جو اک دوسرے دے خلاف ڈبل [[راؤنڈ رابن ٹورنامنٹ|راؤنڈ رابن فارمیٹ]] وچ کھیلین گیاں۔ جس وچ سب تو‏ں ودھ پوائنٹس دے نال سر لسٹ تن ٹیماں پلے آف مرحلے وچ داخل ہوݨ گیاں۔<ref name=gran3feb23>{{Cite web |date=3 فروری 2023 |title=Game Changer... |url=https://www.theguardian.com/sport/2023/feb/03/game-changer-why-the-womens-premier-league-is-a-revolution-for-players-and-fans |website=[[The Guardian]]}}</ref><ref name=fmt&rules>{{Cite web |title=Women's IPL 2023 Format, Rules |url=https://www.timesofsports.com/cricket/wipl/2023-format-rules/ |access-date=20 Jan 2023 |website=Time of Sports|language=en}}</ref> بی سی سی آئی دے مطابق جے لیگ کامیاب ہُندی اے تاں آئندہ سیزن وچ گیمز تے ٹیماں د‏‏ی تعداد وچ وادھا کيتا جائے گا۔<ref name=lok23jan23>{{Cite news |date=23 جنوری 2023 |title= |script-title=mr:महिला आयपीएल लिलावात, ४००० कोटींची कमाई! |language=mr |trans-title=Women IPL minted 4000 crore! |pages=6 |work=[[Lokmat]] |url=http://epaper.lokmat.com/articlepage.php?articleid=LOK_JLLK_20230124_10_2 |access-date=24 جنوری 2023}}</ref> لیگ دا پہلا سیزن ۴ مارچ تو‏ں ۲۶ مارچ ۲۰۲۳ تک کھیلا جانا اے تے اس وچ ۲۲ میچ ہوݨ گے جو تمام ممبئی دے [[بریبورن اسٹیڈیم]] تے [[ڈی وائی پاٹیل اسٹیڈیم]] وچ منعقد ہوݨ گے۔<ref name=lok23jan23 /><ref name=wc11feb23>{{cite web|url= https://worldcup.org.in/wpl-auction-date-13-feb-womens-premier-league-auction-date-13-feb/|title= WPL Auction starts from 13 Feb 2023|last= |first= |date= 11 فروری 2023|website= Worldcup.org.in|publisher= |access-date= |quote= |archive-date= 11 February 2023|archive-url= https://web.archive.org/web/20230211155648/https://worldcup.org.in/wpl-auction-date-13-feb-womens-premier-league-auction-date-13-feb/|dead-url= yes}}</ref> ہر میچ وچ اک ٹیم ودھ تو‏ں ودھ پنج غیر ملکی کھلاڑی شام‏ل کر سکدی اے جنہاں وچو‏ں اک دا تعلق [[:en:List of International Cricket Council members|آئی سی سی ایسوسی ایٹ نیشن]] تو‏ں ہونا چاہیے۔<ref name=toi25jan23 /><ref name=ci5feb23 /><ref name=tn21jan23>{{Cite web |date=2023-01-21 |title=Haldiram, Infosys, 10 IPL teams among 30-plus companies to show interest in buying teams in Women's IPL: Report |url=https://www.timesnownews.com/sports/cricket/haldiram-infosys-10-ipl-teams-among-30-plus-companies-to-show-interest-in-buying-teams-in-womens-ipl-report-article-97198156 |access-date=2023-01-30 |website=TimesNow}}</ref> == ٹیماں == {{location map+ |India |float=right |width=358 |alt=Location map showing the five areas of India that teams are named after |caption=پنج فرنچائزز دیاں تھانواں |places= {{location map~ |India |lat=23.033863 |long=72.585022 |mark=Red pog.svg|label= <div style="font-size:100%;">{{nobreak|[[گجرات جائنٹس (ڈبلیو پی ایل)|GG]]}}</div>|position=left}} {{location map~ |India |lat=28.6378679 |long=77.2409453 |mark=Blue pog.svg|label= <div style="font-size:100%;">{{nobreak|[[دہلی کیپیٹلز (ڈبلیو پی ایل)|DC]]}}</div>|position=right}} {{location map~ |India |lat=26.850000 |long=80.949997 |mark=Purple pog.svg|label= <div style="font-size:100%;">{{nobreak|[[یو پی واریئرز (ڈبلیو پی ایل)|UPW]]}}</div>|position=right}} {{location map~ |India |lat=18.9388579 |long=72.8235753 |mark=Blue pog.svg|label= <div style="font-size:100%;">{{nobreak|[[ممبئی انڈینز (ڈبلیو پی ایل)|MI]]}}</div>|position=right}} {{location map~ |India |lat=12.9787989 |long=۷۷٫۵۹۷۶۲۶۸ |mark=Red pog.svg|label= <div style="font-size:100%;">{{nobreak|[[رائل چیلنجرز بنگلور (ڈبلیو پی ایل)|RCB]]}}</div>|position=left}} }} سرمایہ کاراں نے ابتدائی فرنچائز حقوق جنوری ۲۰۲۳ وچ اک نا معلوم بولی دے عمل دے ذریعے حاصل کيتے جس تو‏ں کل {{INRconvert|4669|c|lk=on}} دا وادھا ہويا۔<ref name=TO>{{Cite news |title=How Women's IPL auction could change sports in India – Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/why-womens-ipl-auction-is-big-deal-for-sports-in-india/articleshow/97371892.cms |access-date=2023-01-30 |website=The Times of India |language=en}}</ref><ref name=ci25jan23>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/mumbai-indians-delhi-capitals-royal-challengers-bangalore-adani-group-capri-global-to-own-womens-ipl-teams-1355823 |title=Owners of Mumbai Indians, Delhi Capitals, RCB win bids to own Women's Premier League teams |publisher=ESPNcricinfo |date=25 جنوری 2023 |access-date=25 جنوری 2023}}</ref> پنج وچو‏ں تن فرنچائزز (رائل چیلنجرز بنگلور، دہلی کیپٹلز تے ممبئی انڈینز) دے پاس [[انڈین پریمیئر لیگ|مرداں دے آئی پی ایل]] وچ وی ٹیماں نيں۔ {| class="wikitable" |- !ٹیم !شہر !مالکان !کپتان !ہیڈ کوچ |- | [[دہلی کیپیٹلز (ڈبلیو پی ایل)|دہلی کیپیٹلز]] | [[نويں دہلی]] | [[:en:JSW Group|جے ایس ڈبلیو گروپ]]–[[:en:GMR Group|جی ایم آر گروپ]] | | [[جوناتھن بٹی]]<ref name=ci11feb23>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/women-s-premier-league-jonathan-batty-lisa-keightley-hemlata-kala-biju-george-in-delhi-capitals-coaching-staff-1358357 |title=WPL: Jonathan Batty, Lisa Keightley, Hemlata Kala, Biju George in Delhi Capitals coaching staff |publisher=ESPNcricinfo |date=11 فروری 2023 |access-date=11 فروری 2023}}</ref> |- | [[گجرات جائنٹس (ڈبلیو پی ایل)|گجرات جائنٹس]] | [[احمد آباد (بھارت)|احمد آباد]] | [[:en:Adani Group|اڈانی گروپ]] |[[بیتھ مونی]]<ref>{{Cite web |title=Beth Mooney named captain of WPL side Gujarat Giants |url=https://www.espncricinfo.com/story/wpl-2023-beth-mooney-named-captain-of-gujarat-giants-1360935 |access-date=2023-02-27 |website=ESPNcricinfo |language=en}}</ref> | [[راچیل ہینس]]<ref name=ci3feb23>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/wpl-2023-rachael-haynes-joins-mithali-raj-at-wpl-team-gujarat-giants-staff-1357158 |title=WPL: Rachael Haynes joins Gujarat Giants as head coach |publisher=ESPNcricinfo |date=3 فروری 2023 |access-date=5 فروری 2022}}</ref> |- | [[ممبئی انڈینز (ڈبلیو پی ایل)|ممبئی انڈینز]] | [[ممبئی]] | [[:en:Indiawin Sports|انڈیاون سپورٹس]] | [[ہرمن پریت کور]] | [[شارلوٹ ایڈورڈز]]<ref name=ci5feb23>Nagraj Gollapudi (2023) [https://www.espncricinfo.com/story/charlotte-edwards-to-coach-mumbais-wpl-team-1357369 Charlotte Edwards to coach Mumbai's WPL team], [[CricInfo]], 5 فروری 2023. Retrieved 5 فروری 2023.</ref> |- | [[رائل چیلنجرز بنگلور (ڈبلیو پی ایل)|رائل چیلنجرز بنگلور]] | [[بنگلور]] | [[:en:Diageo|ڈیجیو]]<ref name=jag30jan23 /> |[[اسمرتی مندھانا]]<ref>{{Cite web |title=Smriti Mandhana: RCBची मोठी घोषणा! स्मृती मंधानाकडे सोपवली कर्णधाराची जबाबदारी |url=https://www.esakal.com/krida/virat-kohli-announce-smriti-mandhana-as-captain-rcb-womens-team-for-wpl-2023-cricket-news-in-marathi-kgm00 |access-date=2023-02-18 |website=eSakal – Marathi Newspaper |language=mr-IN}}</ref> | [[بین ساویر]]<ref>{{cite magazine| url=https://www.thecricketer.com/Topics/wpl/ben_sawyer_named_royal_challengers_bangalore_head_coach_inaugural_wpl_campaign.html| title=Ben Sawyer named Royal Challengers Bangalore head coach for inaugural WPL campaign| magazine=[[The Cricketer]]| date=15 فروری 2023| accessdate=16 فروری 2023}}</ref> |- | [[یو پی واریئرز (ڈبلیو پی ایل)|یو پی واریئرز]] | [[لکھنؤ]] | کیپری گلوبل |[[الیسا ہیلی]]<ref>{{Cite web|title=WPL: UP Warriorz name Alyssa Healy as captain|url=https://www.espncricinfo.com/story/up-warriorz-name-alyssa-healy-their-captain-for-wpl-2023-1360276 |access-date=2023-02-22}}</ref> | [[جون لیوس (کرکٹر)|جون لیوس]]<ref name=ci10feb23>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/wpl-england-national-coach-jon-lewis-appointed-head-coach-of-up-warriorz-1358234 |title=WPL: England national coach Jon Lewis appointed head coach of WPL team UP Warriorz |publisher=ESPNcricinfo |date=10 فروری 2023 |access-date=10 فروری 2023}}</ref> |} == مالی پس منظر == بی سی سی آئی پہلے پنج سالاں دے دوران مقابلے تو‏ں حاصل ہوݨ والے منافع دا ۸۰٪ فرنچائز مالکان وچ تقسیم کرنے دا ارادہ رکھدا ا‏‏ے۔ اگلے پنج سیزن دا ۶۰٪ منافع ونڈ دتا جائے گا تے سیزن ۱۱ تو‏ں ۱۵ تک دے منافع دا ۵۰٪ تقسیم کيتا جائے گا۔ ہور برآں ٹورنامنٹ دے لئی مرکزی لائسنسنگ حقوق تو‏ں حاصل ہوݨ والی آمدنی دا ۸۰٪ فرنچائزز دے نال شیئر کيتا جائے گا۔ فرنچائزز تجارتی سامان، ٹکٹاں د‏‏ی فروخت تے اشتہارات دے ذریعے وی آمدنی پیدا کرن گی۔<ref name=lok23jan23 /><ref name=fox6feb23>{{Cite web |title='Life changing'… |url=https://www.foxsports.com.au/cricket/life-changing-womens-premier-league-teams-sold-for-806-million-ahead-of-inaugural-tournament/news-story/f6fe3556d127bd40ae68046f47ff0711&ved=2ahUKEwiG1N2n2ID9AhU9imMGHWcLDj0Q0PADKAB6BAgKEAE&usg=AOvVaw1jsnE7tjbTH__X-tz3wr1W |access-date=6 فروری 2023 |website=Fox Sports}}</ref> == کھلاڑیاں د‏‏ی نیلامی == ہر فرنچائز دے لئی کھلاڑیاں د‏‏ی خریداری دے لئی پہلی نیلامی ۱۳ فروری ۲۰۲۳ نو‏‏ں ممبئی وچ ہوئی۔<ref name=ci5feb23 /><ref name=toi3feb23>{{Cite web |date=2 فروری 2023 |title=Women's Premier League auction in Mumbai. |website=Times of India|url=https://timesofindia.com/sports/cricket/ipl/top-stories/womens-premier-league-auction-on-february-13-in-mumbai/articleshow/97559270.cms |access-date=3 فروری 2023}}</ref> تقریبا ۱۵۰۰ کھلاڑیاں نے اپنے ناں درج کروائے۔<ref name=ci6feb23>{{Cite web |last=Gollapudi |first=Nagraj |date=6 فروری 2023 |title=Women's Premier League to begin on مارچ 4 |url=https://www.espncricinfo.com/story/wpl-to-begin-on-march-4-and-end-on-march-26-1357479%3fplatform=amp}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.news18.com/cricketnext/amp/news/womens-premier-league-auction-wpl-2023-player-auction-draft-1000-cricketers-signup-for-acution-bcci-6977527.html&ved=2ahUKEwjX-afOoPn8AhWo6jgGHR75CaAQr_oDKAB6BAgTEAE&usg=AOvVaw3kS9ooOf_ubE3bYHwEWpPX|title=around 1K sing up for WPL auction.|work=news18.com}}</ref> ہر فرنچائز دے پاس خرچ کرنے دے لئی {{INRconvert|12|c|lk=on}} سن تے اسنو‏ں ۱۵ تو‏ں ۱۸ دے درمیان کھلاڑی خریدݨ سن جنہاں وچو‏ں چھ بیرون ملک کھلاڑی ہو سکدے سن ۔<ref name=bbc5feb23 /><ref name=ci5feb23 /> پہلی نیلامی وچ اک غیر کیپڈ کھلاڑی د‏‏ی بنیادی قیمت {{INRconvert|10|l|lk=on}} تے {{INRconvert|20|l}} دے درمیان سی۔ محدود کھلاڑیاں دے لئی ایہ {{INRconvert|30|l}} تے {{INRconvert|50|l}} دے درمیان سی۔<ref name=tn21jan23 /> آئندہ سیزنز وچ ہر فرنچائز دے پَرس سائز وچ ہر سال {{INRconvert|1.5|c|lk=on}} تو‏ں وادھا کيتا جائے گا۔<ref name=lok23jan23 /> == نشرکاری == جنوری ۲۰۲۳ وچ [[:en:Viacom18|ویاکوم۱۸]] نے اعلان کيتا کہ اس نے ٹورنامنٹ دے لئی ٹی وی تے ڈیجیٹل نشریات دے لئی عالمی میڈیا دے حقوق حاصل کر لئی نيں۔ معاہدہ پنج سال تک چلے گا تے اس د‏ی قیمت {{INRconvert|951|c|lk=on}} سی۔<ref>{{Cite web |title=Women's IPL: Viacom 18 wins media rights, to pay INR 7.09 crore per match |url=https://www.espncricinfo.com/story/india-womens-ipl-viacom-18-wins-media-rights-to-pay-bcci-over-inr-7-crore-per-match-for-five-years-1354084 |access-date=2023-01-16 |website=ESPNcricinfo}}</ref> لیگ دا ابتدائی سیزن بھارت وچ [[:en:Sports18|سپورٹس۱۸]] ٹی وی چینلز تے [[:en:JioCinema|جیو سنیما]] ایپ اُتے نشر کيتا جائے گا۔ ایہ دونے ہی ویاکوم ۱۸ د‏‏ی ملکیت نيں۔<ref>{{Cite news |url=https://www.latestly.com/sports/cricket/sports-news-viacom-18-bags-media-rights-for-womens-ipl-for-951-crore-4718970.html |title=Women's IPL Media Rights Bagged By Viacom 18 For A Sensational Rs 951 Crore Deal |date=16 جنوری 2022 |work=Latestly |access-date=13 فروری 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241127085301/https://www.latestly.com/sports/cricket/sports-news-viacom-18-bags-media-rights-for-womens-ipl-for-951-crore-4718970.html |archivedate=2024-11-27 |accessdate=2022-02-13}}</ref> == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:کرکٹ]] hehltyuwckb9673wgh7ki5gq5vep0y0 0 137418 713267 709136 2026-11-07T08:19:35Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 713267 wikitext text/x-wiki {{معلومات-نسلی-گروہ}} '''ہزاریوال''' یا '''ہزاروال''' (ہزارہ وال؛ ہزارہ وال تلفظ: {{IPA-pa|(h)əzaːɾeːʋaːl|}}؛ معیاری تلفظ: {{IPA-pa|həzaːɾeːʋaːl|}} شمالی پاکستان وچ [[ہزارہ ڈویژن|ہزارہ]] دے علاقے دے کثیر النسل باشندےآں نو‏‏ں کہندے نيں۔<ref>{{cite journal|title=IAPS funding for Dr Muhammad Shakeel Ahmad – The University of Nottingham|url=https://www.nottingham.ac.uk/iaps/news/2016/iaps-funding-for-dr-muhammad-shakeel-ahmad.aspx|access-date=19 جون 2021|website=www.nottingham.ac.uk}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241201152225/https://www.nottingham.ac.uk/iaps/news/2016/iaps-funding-for-dr-muhammad-shakeel-ahmad.aspx |date=2024-12-01 }}</ref> ایہ خطہ اپنی کثیر النسل آبادی دے لئی جانیا جاندا اے، جس وچ متنوع نسلی گروہ شام‏ل نيں۔<ref>{{Cite journal|last=Hemphill|first=Brian E.|date=2023|title=Population Dynamics among Ethnic Groups Residing in Hazarewal and Chitral-Gilgit-Baltistan|url=http://ojs.uop.edu.pk/ancientpakistan/article/view/999|journal=Ancient Pakistan|language=en|publisher=[[University of Peshawar]]|volume=34|pages=29–79|issn=2708-4590}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241207223832/http://ojs.uop.edu.pk/ancientpakistan/article/view/999 |date=2024-12-07 }}</ref> == ہزاریوال قبیلے == ایتھ‏ے دے باشندےآں د‏‏ی اکثریت دا تعلق داردک قبیلے (یشکن، مانکیالی، شنکاری، راجکوٹی، چلس، گبارہ، مروچ) دے نال نال اعوان، گجر، سید، تنولی، مشوانی، کرلال، دھند عباسی، سواندی تے پشتون قبیلے (دوران) نال تعلق رکھدے نيں۔ ترین، یوسفزئی، دلازک، جدون، خٹک) جو علاقے تو‏ں ہجرت کر گئے سن ۔<ref name="Rensch3">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=XRxiAAAAMAAJ|title=Sociolinguistic Survey of Northern Pakistan: Hindko and Gujari|last1=Rensch|first1=Calvin Ross|last2=O'Leary|first2=Clare F.|last3=Hallberg|first3=Calinda E.|date=1992|publisher=National Institute of Pakistan Studies, Quaid-i-Azam University|pages=10–11|language=en|quote=Members of a variety of ethnic groups speak the language called Hindko. A large number of Hindko speakers in Hazara Division (Mansehra and Abbottabad Districts) are Pashtoons. Some of those speak Hindko as a second language; many others speak it as their mother tongue. These include the Tahir Kheli Pashtoons, who claim to have migrated to Hazara Division from Afghanistan during the eighteenth century. Many other mother- tongue speakers of Hindko are Swati Pathans, who are said to have formerly spoken پشتو while living in the lower Swat valley. After migrating across the Indus River into Hazara Division, which Ahmed dates around A.D. 1515, the Swatis adopted the Hindko language. There are also Pashtoons belonging to three other groups, the Yusufzai, the Jadun and the Tarin, who have replaced پشتو with Hindko. Many speakers of Hindko belong to groups other than the Pashtoons: Some of these are Saiyids, said to have come to the area in the early centuries of Islamic history, many of whom live in the Peshawar area. Large numbers of Hindko speakers are Avans, particularly in Attock District and Hazara Division. Still others belong to groups of Moughals, Bulghadris, Turks and Qureshis. In Jammun significant numbers of Gujars have adopted Hindko as their first language.}}</ref> == زباناں تے سبھیاچار == [[ہندکو]] [[ہزارہ ڈویژن]] د‏‏ی سب تو‏ں ودھ بولی جانے والی بولی اے جس دے بعد [[پشتو زبان|پشتو]]، [[کوہستانی زبان|کوہستانی]]، [[شینا زبان|شینا]] تے وکھ وکھ دردی زباناں آندیاں نيں۔ ہندکو بولنے والے ہزاریوال [[ضلع ہری پور]]، [[ضلع ایبٹ آباد]] تے [[ضلع مانسہرہ]] وچ آباد نيں تے انہاں د‏‏ی اکثریت ا‏‏ے۔ ہندکو بولنے والی آبادی [[سید]]، [[اعوان]]، [[گجر]]، [[تنولی]]، [[سوازی زبان|سواتی]]، [[عباسی]]، کرلال تے [[جدون]] اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ پشتو بولنے والے ہزاریوالےآں وچ تور گھر تے بٹگرام ضلع دے [[یوسفزئی]] تے [[سواتی]] شام‏ل نيں۔ کوہستانی لوک جداں کہ ہزارہ دے شمالی بیشتر ضلعے وچ آباد مانکیالی تے یشکن وکھ وکھ کوہستانی زباناں بولدے نيں۔<ref name="Rensch2">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=XRxiAAAAMAAJ|title=Sociolinguistic Survey of Northern Pakistan: Hindko and Gujari|last1=Rensch|first1=Calvin Ross|last2=O'Leary|first2=Clare F.|last3=Hallberg|first3=Calinda E.|date=1992|publisher=National Institute of Pakistan Studies, Quaid-i-Azam University|pages=10–11|language=en|quote=Members of a variety of ethnic groups speak the language called Hindko. A large number of Hindko speakers in Hazara Division (Mansehra and Abbottabad Districts) are Pashtoons. Some of those speak Hindko as a second language; many others speak it as their mother tongue. These include the Tahir Kheli Pashtoons, who claim to have migrated to Hazara Division from Afghanistan during the eighteenth century. Many other mother- tongue speakers of Hindko are Swati Pathans, who are said to have formerly spoken پشتو while living in the lower Swat valley. After migrating across the Indus River into Hazara Division, which Ahmed dates around A.D. 1515, the Swatis adopted the Hindko language. There are also Pashtoons belonging to three other groups, the Yusufzai, the Jadun and the Tarin, who have replaced پشتو with Hindko. Many speakers of Hindko belong to groups other than the Pashtoons: Some of these are Saiyids, said to have come to the area in the early centuries of Islamic history, many of whom live in the Peshawar area. Large numbers of Hindko speakers are Avans, particularly in Attock District and Hazara Division. Still others belong to groups of Moughals, Bulghadris, Turks and Qureshis. In Jammun significant numbers of Gujars have adopted Hindko as their first language.}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=_HWaAAAAIAAJ|title=Population Census of Pakistan, 1972: Hazara|last=Organization (Pakistan)|first=Census|date=1975|publisher=Manager of Publications|language=en}}</ref> [[فائل:Wedding dress (jumlo), Indus Kohistan, Northwest Frontier Province, Pakistan, view 1, mid 20th century, cotton, metal and glass beads, plastic buttons - Textile Museum of Canada - DSC00936.JPG|سجے|thumb| ہزاریوال برادری دا پہنا ہويا جملو/پیران لباس]] ہور اقليتی زباناں وچ پہاڑی-پوٹھواری شام‏ل نيں، جو ضلع ایبٹ آباد دے گلیات دے علاقے کرلال تے عباسی قبیلے دے حصے بولی جاندیاں نيں (جہاں بولی نو‏‏ں مقامی طور اُتے دھونڈی-کیرالی کہیا جاندا اے ) تے وادی کاغان دے گجر بولی جانے والی گوجاری۔ <ref>{{Cite web |title=Language in India |url=http://www.languageinindia.com/july2010/gulfrazpahari.html |access-date=2024-05-07 |website=www.languageinindia.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Language in India |url=http://www.languageinindia.com/may2010/pakistanpaharifinal1.html |access-date=2024-05-07 |website=www.languageinindia.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Gujari {{!}} Ethnologue Free |url=https://www.ethnologue.com/language/gju/ |access-date=2024-05-07 |website=Ethnologue (Free All) |language=en}}</ref> ہزاریوال، پاکستان دے صوبہ بلوچستان دے کچھ حصےآں یا پڑوسی افغانستان دے علاقےآں وچ آباد ہزارہ نسل دے لوکاں دے نال الجھنا نئيں چاہیدا۔ ہزاریوالےآں نے، پچھلے کچھ سالاں وچ ، خود نو‏‏ں انتظامی بنیاداں اُتے صوبہ [[خیبر پختونخوا]] دے باقی حصےآں تو‏ں علیحدگی تے خود مختاری دے حق وچ تیزی تو‏ں پایا ا‏‏ے۔<ref>{{cite news|title=In Karachi, keeping struggle for Hazara province alive|url=https://www.thenews.com.pk/print/34660-in-karachi-keeping-struggle-for-hazara-province-alive|access-date=19 جون 2021|work=www.thenews.com.pk|language=en}}</ref><ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/8617719.stm Protests erupt over Pakistan NWFP name change]</ref> [[فائل:Hazarewal belt.jpg|thumb| ہزاریوال بیلٹ]] == ایہ وی دیکھو == * [[ہزارےوالےآں د‏‏ی لسٹ|قابل ذکر ہزاریوالےآں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:پاکستان دے نسلی گروہ]] [[گٹھ:ہندکو شخصیتاں]] fyq3tzlcptazuvdzk8gkzp30ox32syn 0 139978 713255 702160 2026-11-07T03:15:29Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 713255 wikitext text/x-wiki {{Infobox university |name = پنجابی یونیورسٹی پٹیالا |native_name = پنجابی یونیورسٹی |motto = تعلیم ویچاری تاں پراپکاری |mottoeng = ''سکھیا نوں بل'' |مُڈھ رکھن دا ورھا = 1962 |چانسلر = گورنر پنجاب |وائس چاسلر= |city = [[پٹیالا]] |state = [[مشرقی پنجاب|پنجاب]] |students = 15000+ |type = سرکاری |campus = شہری |affiliations = یو۔جی۔سی |website = [http://www.punjabiuniversity.ac.in/ www.punjabiuniversity.ac.in] }} '''پنجابی یونیورسٹی'''، [[پٹیالا]]، [[چڑھدے پنجاب]] وچ اک [[یونیورسٹی]] اے۔ ایہ [[یونیورسٹی]] [[30 اپریل]] [[1962ء]] وچ بݨی۔ ایس یونیورسٹی دا وڈا کم [[پنجابی زبان]] تے رہتل نوں ودھوݨا اے۔ پنجابی یونیورسٹی دا کیمپس 316 ایکڑ تے چندی گڑھ روڈ اُتے پٹیالا توں 7 کلومیٹر باہر پھیلیا ہویا اے۔ یونیورسٹی دے 55 کھیتر نیں ۔ ایہدے وچ انسانیات ، سائنسز ، فائن آرٹس، کمپیوٹر سائنس تے بزنس مینیجمنٹ ورگے کھیتر نیں۔ [[Image:Serenity in University.jpg|thumb|یونیورسٹی دا اک منظر]] == پنجابی ڈیپارٹمنٹ == پنجابی ڈیپارٹمنٹ، پنجابی یونیورسٹی دا پرمکھ ڈیپارٹمنٹ اے جیہدا قیام یونیورسٹی دے بنن دے نال 1962 وچ ای کر دتی گئی سی ۔ پنجابی ڈیپارٹمنٹ دا پرمکھ منتو پنجابی بولی، ساہت تے سبھیاچار دے کھیتراں وچ اچیری کھوج تے ٹیچنگ نوں پرنتیجا کرنا اے جیہڑا کہ ایس یونیورسٹی دا مکھ منتو اے۔ اس منتو ہت ڈیپارٹمنٹ وچ پڑھائی تے کھوج دے اہم پہلوآں نوں اگے رکھیا گیا اے ۔ '''پنجابی یونیورسٹی'''، [[پٹیالہ]]، اتری بھارت دیاں اچّ-سکھیا ادارےآں وچوں پرمکھ اے۔ اس دا قیام 30 اپریل، 1962 ای نوں پنجابی یونیورسٹی ایکٹ، 1961 ماتحت کیتی گئی۔ کسے خطے دی زبان دے نام اتے قائم کیتی جان والی ایہہ بھارت دی پہلی اتے عزرائیل دی [[ہیبریو یونیورسٹی]] توں بعد دنیا دی دوجی یونیورسٹی اے۔ بھاویں شروع وچ یونیورسٹی دا مکھ مقصد پنجابی بولی، کلا اتے ساہت دا سربپکھی ترقی کرنا سی، پر سہجے سہجے اس دا گھیرا وڈا ہندا گیا اتے ایہہ اک بہو-پکھی اتے بہو-سہولت والے وڈا تعلیمی ادارے دا روپ حاصل کر گئی اے۔ یونیورسٹی کیمپس وچ اس ویلے وکھو-وکھو پھیکلٹیاں دے تحت اچیری سکھا حاصل کرن ہت 65 ٹیچنگ اتے کھوج ڈیپارٹمنٹ ہن۔ یونیورسٹی نال پنج [[ریجنل سینٹر]]، چھ نیبرہڈ کیمپس سمیت 230 کالج مکمل روپ وچ رفتار شیل ہن۔ == تریخ == پنجابی یونیورسٹی پٹیالا ایکٹ 1961 دے تحت 30 اپریل 1962 نوں اک رہائشی تے معلم یونیورسٹی دے روپ وچ قائم کیتی گئی سی، نہ کہ اک مانتا حاصل یونیورسٹی وجوں ایہہ باراندری پیلیس عمارت وچ عارضی رہائش توں کم کرنا شروع کر دتا۔ شروع وچ اس دا حق کھیتر {{کنورٹ | 10 | میل | km | adj = on}} [[رداس]] دے طور تے مقررہ کیتا گیا سی۔ صرف 9 کالج سن، [[پٹیالا]] تے [mdash] وچ چھے پیشا ور تے تن [[فن]] تے [[سائنس]] کالج؛ جو کہ [[حق کھیتر]] دے اندر ڈگّ پیا سی یونیورسٹی نے اپنے موجودہ کیمپس وچ 1965 وچ متاثر کیتا۔ پٹیالہ دے کیمپس وچ طالب علماں اتے کھوجکرتاواں لئی قومانتری پدھر دیاں سہولتاں مہیا ہن۔ حالانکہ شروع وچ یونیورسٹی توں پہلاں دا مکھ کم پنجابی لوکاں دی بولی نوں ترقی یافتہ اتے پرنتیجا کرنا سی، پھر توں ایہہ بہو-فیکلٹی تعلیمی ادارہ وچ ترقی یافتہ ہویا اے۔ ایہہ 1969 وچ اک مانتا حاصل یونیورسٹی وچ ودھیا، جس وچ 43 کالج اس نال متعلق سن تے [[پٹیالا]]، [[سنگرور]] تے [[بٹھنڈا]] پنجاب دے ضلعیاں نوں ڈھکیا۔ ادوں توں، اس نے اہم ڈھنگ نال ترقی یافتہ کیتا تے دیس وچ سکھیا تے کھوج دے مرکزاں وچ اک ولکھن پاتر حاصل کیتا۔ ہن، اس کول 278 توں ودھ متعلق کالج ہن جو پنجاب دے 9 [[ضلعیاں]] وچ پھیل گئے نیں۔ متعلق کالج [[پٹیالا]]، [[برنالا]]، [[سنگرور]]، [[بٹھنڈا]]، [[مانسا]]، [[موہالی]]، [[روپنگر]]، [[فرید کوٹ]] اتے [[ضلع فتح گڑھ صاحب |فتح گڑھ صاحب ضلعے]] وچ نیں۔ == پنجابی ڈیپارٹمنٹ == پنجابی ڈیپارٹمنٹ، پنجابی یونیورسٹی دا پرمکھّ ڈیپارٹمنٹ اے جس دا قیام یونیورسٹی دے ہوند وچ آؤن دے نال 1962 وچ ہی کر دتی گئی۔ پنجابی ڈیپارٹمنٹ دا پرمکھ مقصد پنجابی بولی، ساہت اتے سبھیاچار دے کھیتراں وچ اچیری کھوج اتے ٹیچنگ نوں پرنتیجا کرنا اے جو کہ اس یونیورسٹی دا مکھ مقصد اے۔ اس مقصد لئی ڈیپارٹمنٹ وچ پڑھائی تے کھوج دے اہم پہلوآں نوں اگے رکھیا گیا اے۔ پنجابی ڈیپارٹمنٹ نوں مان اے کہ اتھے مشہور [[ناٹک کار]] وبھاگی ٹیچنگ فیکلٹی دے میمبر رہے نیں۔ == سہولتاں تے کامیابیاں == * [[گرو گوبند سنگھ بھون]] * [[کاہن سنگھ نابھا]] مرکزی لائبریری اکیڈمک تے کھوج کماں دا مرکز اے۔ ایہہ 415,000 توں ودھ کتاباں دا سٹاک کردا اے اتے کئی سینکڑے پتراں دی گاہکی لیندا اے۔ نوینتم کتاباں نیمت طور تے شامل کیتیاں جاندیاں ہن۔ لائبریری سویرے 8.15 وجے توں لے کے رات 8.15 وجے تک 360 دناں لئی کھلھی رہندی اے۔ لائبریری دے اک ریڈنگ ہال اے، جس وچ 400 پاٹھک دی گنجائش اے۔ زمینی پدھر تے نجی کتاباں اتے ریڈنگ روم نوں ورتن لئی اک وکھرا ہال دتا گیا اے۔ اک راتری ریڈنگ روم رات 8.00 وجے توں 6.00 وجے تک کھلھا رہندا اے۔ یونیورسٹی لائبریری سیواواں نوں ہور جدید بناؤن لئی، اسدا کمپیوٹریکرن کیتا جا رہیا اے۔ ** گنڈا سنگھ پنجابی ریفرینس لائبریری جو کہ لائبریری دا اک انکھڑواں حصہ اے، نوں مکھ عمارت نال جوڑ کے اک نویں عمارت وچ رکھیا گیا اے۔ لائبریری دے اس حصے وچ پنجابی بولی، ساہت، پنجاب اتہاس اتے سبھیاچار تے 41,548 کتاباں ہن۔ ** یونیورسٹی لائبریری وچ کیمپس دے کجھ محکمےآں، اینسٹینشن لائبریری [[موہالی]] اتے ریجنل سینٹر [[بٹھنڈہ]] وکھے [[لائبریری]] دے کجھ محکمےآں وچ لائبریریاں دا پربندھن کردا اے۔ اس توں علاوہ، بلبیر سنگھ ساہت مرکز، [[دیہرادون]] کول اک لائبریری اے جس وچ [[ہتھ-لکھتاں]] اتے نایاب کتاباں ہن۔ * کمپیوٹر مرکز نے اک لوکل ایریا نیٹورک قائم کیتا اے اتے سارے ڈیپارٹمنٹ اس نیٹورک راہیں انٹرنیٹ اتے ای-میل دیاں سویدھاواں دا انند لیندے ہن۔ * طالب علماں نوں کھیڈاں وچ حصہ لین لئی مُتحرک کیتا جاندا اے۔ [[ہاکی]]، [[فٹ بال]]، [[کرکٹ]]، [[باسکٹبال]]، [[والیبال]]، [[ایتھلیٹکس (ٹریک اتے فیلڈ)|ایتھلیٹکس]] ورگیاں کھیڈاں لئی سویدھاواں،آدی اتے نال نال انڈور گیماں حاصل کیتیاں گئیاں ہن۔ پنجابی یونیورسٹی دے اک وڈے جمنیسئم اتے اندرونی کھیڈاں لئی اک ہال اے۔ ایہہ بھارت وچ بہت ہی گھٹ ادارےآں وچوں اک اے جس کول اپنا ویلوڈروم اے۔ یوتھ ویلفیئر ڈیپارٹمنٹ سارا سال کم کاج دا انعقاد کردا اے۔ پنجابی یونیورسٹی نے یوتھ پھیسٹیولیز وچ بھارتی یونیورسٹیاں ولوں بھارت دے یوا معاملیاں دے وزارت، بھارت سرکار اتے ہور پروگراماں نال مل کے منعقد یوک تیوہاراں وچ ولکھنتا دا انتر حاصل کیتا اے۔ سال 2006-07 وچ کھیڈاں وچ اتمتا لئی پنجابی یونیورسٹی نوں [[مولانا ابل کلام آزاد]] ٹرافی دتی گئی۔ == وائس چانسلر == {| class="toccolours" style="float:right; margin-left:1em; font-size:85%; background:#ffc; color:black; width:20em; max-width:25%;" cellspacing="0" cellpadding="0" ! style="background:#ccc;"| وائس چاسلر |- | style="text-align: right;" | * [[جودھ سنگھ]]، 1962–1966 * [[کرپال سنگھ نارنگ]]، 1966–1975 * [[اندرجیت کور سندھو]]، 1975–1977 * [[امریک سنگھ]]، 1977–1980 * [[بھگت سنگھ سیرگل]]، 1980–1983 * [[سردار سنگھ جوہل]]، 1983–1986 * [[بھگت سنگھ سیرگل]]، 1986–1989 * [[ایچ۔ کے من موہن سنگھ]]، 1989–1993 * [[جگندر سنگھ پوار]]، 1993–1999 * [[جسویر سنگھ آہلوالیا]]، 1999–2002 * [[سورن سنگھ بوپارائے]]، 2002–2007 * [[جسپال سنگھ]]، 2007–2017 * [[بی۔ایس۔ گھمن]]،2017 – 2021 * ڈاکٹر۔ اروند، 2021 توں ہن تک |} == طالب علم == ایتھے دے طالب علماں وچ اج دے نامی شاعر [[سرجیت پاتر]]، مشہور ناٹک کار [[اجمیر سنگھ اؤلکھ]] ورگے تخلیقی لکھاری شامل ہن۔ ڈیپارٹمنٹ دے بانی مکھی ڈاکٹر۔ [[پریم پرکاش سنگھ دھالیوال]] سن اتے پہلے پروفیسر ڈاکٹر۔ [[ہرچرن سنگھ]] سن۔ پنجابی ڈیپارٹمنٹ [[یونیورسٹی]] گرانٹس کمیشن ولوں جاری ڈی۔ ایس۔ اے۔ دے تن پڑائ مکمل کر چکا اے اتے پنجابی ڈیپارٹمنٹ، یونیورسٹی دا پہلا ڈیپارٹمنٹ اے جس نوں UGC ولوں ASIHSS سکیم نال نوازیا گیا اے۔ اس سکیم دے تحت ڈیپارٹمنٹ ولوں پنجابی بولی، ساہت اتے سبھیاچار دے ڈائسپورے نال متعلق اک سینٹر قائم کیتا گیا اے۔ اس ویلے ڈیپارٹمنٹ نوں یو۔جی۔سی۔ دی سرب-اچ سکیم سینٹر فار ایڈوانسڈ سٹڈیز (CAS) دا درجہ حاصل اے۔ اس سینٹر دے کوآرڈینیٹر [[ڈاکٹر۔راجندر پال سنگھ]] براڑ ہن۔ == یونیورسٹی ولوں پنجابی زبان لئی کیتے اہم کم == # کھوج طالب علماں لئی یونیورسٹی وکھے گنڈا سنگھ پنجابی کھوج لائبریری دا قیام۔ # پنجابی لیکھ انٹرنیٹ اتے ڈھونڈن لئی پنجابی کھوج انجن بناؤنا۔ # انگریزی-پنجابیی، پنجابی-انگریزی شبد کوشاں دی ترقی کرنا تے انٹرنیٹ راہیں سبھ نوں مفت مہیا کراؤنا # آن لائن پنجابی سکھن واسطے سامان انٹرنیٹّ اتے مہیا کراؤنا۔ # پنجابی زبان، ادب تے ثقافت دی تکنیکی ترقی دا اچتم مرکز یونیورسٹی وچ قائم کرنا۔ == یونیورسٹی ولوں پنجابی بولی لئی کیتے مکھ کم == # کھوج طالب علماں لئی یونیورسٹی وکھے گنڈا سنگھ پنجابی کھوج لائبریری دا قیام ۔ # پنجابی لیکھ انٹرنیٹ اتے ڈھونڈن لئی پنجابی کھوج انجن بنانا ۔ # انگریزی نجابی، پنجابی انگریزی شبد بھنڈاراں دا ترقی کرنا تے انٹرنیٹ دے ذریعے سبھ نوں مفت مہیا کراؤنا ۔ # آن لائن پنجابی سکھن واسطے سامان انٹرنیٹ تے مہیا کرواؤنا ۔ # پنجابی بولی ساہت تے ثقافت دے تکنیکی ترقی دا اچتم مرکز یونیورسٹی وکھے قائم کرنا ۔ == کالج == یونیورسٹی دے 13 کالج نیں۔ * ماں سندری گرلز کالج مانسا * پنجابی یونیورسٹی ٹی۔پی۔ڈی۔ کالج، رامپرا پھول۔ * س بلراج سنگھ بھوندڑ میموریال کالج سردولگڑ * یونیورسٹی کالج گھدا (بٹھنڈہ) * یونیورسٹی کالج، بہادرپر، بریٹا * یونیورسٹی کالج، برنالا * یونیورسٹی کالج، بینڑا (دھوری) * یونیورسٹی کالج، چنی کلاں * یونیورسٹی کالج، ڈھلواں * یونیورسٹی کالج، گھنور * یونیورسٹی کالج جیتو * یونیورسٹی کالج، میرا پور * یونیورسٹی کالج، مونک == فوٹو گیلری == <gallery> تصویر:Punjabi university, patiala Main Library.jpg|بھائی کانھ سنگھ نابھہ لائبریری تصویر:BOTANICAL GARDENS.jpg|بوٹنیکل گارڈن تصویر:Punjabi University Patiala.jpg|ایجوکیشن ڈپارٹمینٹ نوں جاندا راہ تصویر:On it's inspection duty.jpg|یونیورسٹی وچ مور تصویر:A group of people at Punjabi University, Patiala.jpg|طالب علماں دا گروہ تصویر:Punjabi university, patiala.jpg|گرو گوبند سنگھ بھون تصویر:The President, Shri Ram Nath Kovind presenting the Maulana Abul Kalam Azad (MAKA) Trophy 2016-17 to the Punjabi University, Patiala, in a glittering ceremony, at Rashtrapati Bhavan, in New Delhi on August 29, 2017.jpg|ماکا ٹرافی 2015–16 تصویر:YadavindraCollegeOfEngineering.jpg|یادوندرا کالج آف انجنیرنگ تصویر:'The Myth' (sculpture in marble stone).jpg|آرٹ گیلری دا نمونہ تصویر:Conference on 'Language and cultural diversity of Punjabi' 2.jpg|کانفرنس دوران وائس چانسلر تصویر:Bahadurgarh Fort 1.jpg|نزدیکی بہادرگڑھ دا قلعہ تصویر:Bombax ceiba - near Punjabi University.jpg|پنجابی یونیورسٹی کول بومبکس سیئیبا </gallery> == باہرلے جوڑ == * [http://www.universitypunjabi.org/pages/downloads/punjabi_pub.pdf پنجابی یونورسٹی دیاں پنجابی وچ پرکاشناواں] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927094443/http://www.universitypunjabi.org/pages/downloads/punjabi_pub.pdf |date=2007-09-27 }} * [http://www.universitypunjabi.org/pages/Intro.html پنجابی یونورسٹی دی ویبسائیٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070608125221/http://www.universitypunjabi.org/pages/Intro.html |date=2007-06-08 }} * [http://www.punjabikhoj.com/khojp.aspx پنجابی کھوج،انٹرنیٹ تے پنجابی وچ رچناواں کھوجن لئی انجن] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120820082609/http://www.punjabikhoj.com/khojp.aspx |date=2012-08-20 }} * [http://www.punjabiuniversity.ac.in/dlpl/e2p/index.php پنجابی یونورسٹی دا اں-پں اؤنلائین شبد کوش] * [https://web.archive.org/web/20250427103624/https://learnpunjabi.org/pr.htm پنجابی سکھن ورتن لئی یونورسٹی دے اچتم تکنیکی ترقی مرکز راہیں ترقی یافتہ سافٹ ویئر سنداں دے لنک] * [http://www.punjabiuniversity.ac.in/ پنجابی یونیورسٹی پٹیالہ] * [http://advancedcentrepunjabi.org/ پنجابی بولی تے رہتل] * [http://www.dccpbi.com/] * [http://punjabiuniversity.ac.in/ucoe/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100507194120/http://punjabiuniversity.ac.in/ucoe/ |date=2010-05-07 }} * [http://h2p.learnpunjabi.org/ ہندی توں پنجابی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100328003639/http://h2p.learnpunjabi.org/ |date=2010-03-28 }} * [http://www.universitypunjabi.org/pages/downloads/punjabi_pub.pdf پنجابی یونیورسٹی دیاں پنجابی وچ پرکاشناواں] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927094443/http://www.universitypunjabi.org/pages/downloads/punjabi_pub.pdf |date=2007-09-27 }} * [http://www.universitypunjabi.org/pages/Intro.html پنجابی یونیورسٹی دی ویبسائیٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070608125221/http://www.universitypunjabi.org/pages/Intro.html |date=2007-06-08 }} * [http://www.punjabikhoj.com/khojp.aspx پنجابی کھوج،انٹرنیٹّ تے پنجابی وچ رچناواں کھوجن لئی انجن] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120820082609/http://www.punjabikhoj.com/khojp.aspx |date=2012-08-20 }} * [http://www.punjabiuniversity.ac.in/dlpl/e2p/index.php پنجابی یونیورسٹی دا اں-پں اؤنلائین شبد کوش] * [https://web.archive.org/web/20250427103624/https://learnpunjabi.org/pr.htm پنجابی سکھن ورتن لئی یونیورسٹی دے اچتم تکنیکی ترقی مرکز راہیں ترقی یافتہ سافٹویئر سنداں دے لنک] ==حوالے== {{حوالے|2}} {{پنجاب بھارت دے تعلیمی ادارے}} [[گٹھ:چڑھدے پنجاب دیاں یونیورسٹیاں]] [[گٹھ:چڑھدا پنجاب]] [[گٹھ:پنجابی زبان]] r9som9vbka6inacp67ef6v1mtwdt9xc 0 149239 713239 708862 2026-11-06T21:01:41Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 713239 wikitext text/x-wiki [[فائل:Manoj_Kumar_at_Esha_Deol's_wedding_at_ISCKON_temple_10.jpg|thumb| منوج کمار]] '''منوج کمار''' (جم '''24 جولائی 1937 دے طور تے ہریکشن گری گوسوامی''' <ref name="pioneer">{{Cite news|url=http://dailypioneer.com/336876/%E2%80%98I-left-behind-a-can-of-marbles-in-Abbotabad-after-Partition%E2%80%99.html|title='I left behind a can of marbles in Abbotabad after Partition'|last=Verghis|first1=Shana Maria|date=8 May 2011|accessdate=24 May 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110510015406/http://dailypioneer.com/336876/%E2%80%98I-left-behind-a-can-of-marbles-in-Abbotabad-after-Partition%E2%80%99.html|archivedate=10 May 2011}}</ref> [[بالی وڈ|) اک بھارتی اداکار اتے بالیوڈّ وچّ ڈائریکٹر اے]] ۔ ''اوہناں نوں ہریالی اور رستا'', ''وہ کون تھی'' ورگی فلماں وچ ورسٹائل اداکاری لئی یاد کیتا جاندا اے ۔ ''ہمالیہ وچ'' ، ''دو جسم'' ، ''نیکی'' ، ''اک پتھر دا مجسمہ'' ، ''اک نیلا کمل'' ، ''پورب اور پچھم'' ، ''بے ایمان'' ، ''روٹی، کپڑے تے اک گھر'' ، ''دس نمبری'' ، شور، ''ریاضت'' تے ''انقلاب'' ۔ اوہ حب الوطنی دے موضوعات آلی فلماں وچ اداکاری تے ہدایتکاری دے لی جانیا جاندا اے، تے اس دا عرفی ناں '''بھارت کمار''' اے۔ 1992 وچّ، اس نوں [[بھارت]] سرکار ولوں [[پدماشری|پدم شری]] نال نوازیا گیا سی۔ ہندوستان دا سنیما وچ سب توں وڈا ایوارڈ، [[دادا صاحب پھالکے انعام|دادا صاحب پھالکے ایوارڈ]] ، اوہناں نوں 2015 وچ دتا گیا سی۔ <ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/know-your-bharat/article8337316.ece|title=Know your Bharat|last=Kumar|first=Anuj|date=2016-03-10|work=The Hindu|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> == ابتدائی زندگی == کمار برطانوی ہند دے شمال مغربی سرحدی صوبے دے اک شہر ایبٹ آباد چ پیدا ہوئے (ہن [[خیبر پختونخوا|خیبر پختونخواہ]] ، پاکستان چ)۔ اوہناں دا اصلی جنم نام ہریکشن گری گوسوامی سی۔ جدوں اوہ 10 سال دا سی، تے اوہدے ٹبر نوں [[ہندستان دی ونڈ|ونڈ]] [[جنڈیالا شیر خاں|دی وجہ توں جنڈیالہ شیر خان توں دلی]] ہجرت کرنی پئی۔ <ref>{{Cite news|url=http://www.deccanherald.com/content/487441/a-patriot-heart.html|title=A patriot at heart|last=Vijayakar|first=Rajiv|work=Deccan Herald|agency=DHNS}}</ref> اس دا ٹبر وجے نگر، کنگز وے کیمپ چ پناہ گزیناں دے طور تے رہندا سی تے بعد چ [[نویں دلی|نویں دہلی]] دے پرانے راجندر نگر علاقے چ چلا گیا۔ [[ہندو کالج، دلی|ہندو کالج، دہلی یونیورسٹی]] توں گریجویشن کرن دے بعد، اس نے فلم انڈسٹری چ داخل ہون دا فیصلہ کیتا۔ == کیرئیر == جدوں اوہ نکے سن، اوہ اداکاراں [[دلیپ کمار]] ، اشوک کمار تے کمینی کوشل دے چاہیوان سن ''تے شبنم وچ دلیپ کمار دے کردار دے بعد اپنا ناں منوج کمار رکھن دا فیصلہ کیتا'' ۔ <ref name="pioneer">{{Cite news|url=http://dailypioneer.com/336876/%E2%80%98I-left-behind-a-can-of-marbles-in-Abbotabad-after-Partition%E2%80%99.html|title='I left behind a can of marbles in Abbotabad after Partition'|last=Verghis|first1=Shana Maria|date=8 May 2011|accessdate=24 May 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110510015406/http://dailypioneer.com/336876/%E2%80%98I-left-behind-a-can-of-marbles-in-Abbotabad-after-Partition%E2%80%99.html|archivedate=10 May 2011}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFVerghis2011">Verghis, Shana Maria (8 May 2011). [https://web.archive.org/web/20110510015406/http://dailypioneer.com/336876/%E2%80%98I-left-behind-a-can-of-marbles-in-Abbotabad-after-Partition%E2%80%99.html "'I left behind a can of marbles in Abbotabad after Partition'"]. Archived from [http://dailypioneer.com/336876/%E2%80%98I-left-behind-a-can-of-marbles-in-Abbotabad-after-Partition%E2%80%99.html the original] on 10 May 2011<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">24 May</span> 2011</span>.</cite></ref> ''1957 وچ فیشن'' وچ اپنی شروعات کرن توں بعد، کمار نے سیدا خان دے نال ''کانچ کی گڈیا'' (1960) وچ اپنا پہلا مکھ کردار نبھایا۔ ''پیا میلان کی آس'' تے ''ریشمی رومال'' دے بعد انہاں نے مالا سنہا دے نال ''ہریالی اور راستہ'' (1962) فلم وچ کم کیتا، جس د‏‏ی ہدایت وجے بھٹ نے ہدایتکاری د‏‏ی ا‏‏ے۔ اس توں بعد کمار نے راج کھوسلا دی ''وہ کون تھی'' (1964) ''وچ سادھنا دے نال کم کیتا'' ، اتے ہمالیہ کی گوڈ میں (1965) وچ وجے بھٹّ اتے مالا سنہا نال پھر کم کیتا۔ ''کمار تے راج کھوسلا نے اپنی کامیاب اداکار-ڈائریکٹری شراکت داری نو فلم دو بدان دے نال دہرایا'' ، جہنوں کئی وجوہات دی بنا تے یاد کیتا گیا، جنہاں چ راج کھوسلا دی ہدایتکاری، کمار تے ہیروئن [[آشا پاریکھ]] دی کارکردگی، تے گیت کار [[شکیل بدایونی]] دے لکھے گئے گیت شامل ہن۔ === فلمی کم === 1960 د‏‏ی دہائی وچ انہاں د‏‏ی کامیاب فلماں وچ ''سہاگ رات ،'' ''اپنا بناکے دیکھو ،'' ''جعلی نواب ،'' ''پتھر کے صنم ،'' ''ساجن'' تے ''ساون کی گھاٹا'' تے ''شادی ،'' ''گرہستی ،'' ''اپنے ہیو پرے ،'' تے ''آدمی'' ورگی سماجی فلماں تے ''گمنام ،'' ''انیتا'' ، تے ''وہ کون تھی'' تے کامیڈی فلماں ورگی ''تھرلر'' شامل ني‏‏‏‏ں۔ کمار نے 1965 وچ بنن والی فلم ''شہید'' وچ مکھ کردار نبھایا جو آزادی گھلاٹیا [[بھگت سنگھ]] [[بھارت دی آزادی دی تحریک|دے جیون اتے آدھارت سی]] ۔ 1965 دی بھارت-پاکستان جنگ توں بعد پردھان منتری [[لال بہادر شاستری]] نے اوہناں نوں مشہور نعرے جے جوان جے کسان تے مبنی اک فلم بناؤن لئی کیہا۔ <ref name="pioneer">{{Cite news|url=http://dailypioneer.com/336876/%E2%80%98I-left-behind-a-can-of-marbles-in-Abbotabad-after-Partition%E2%80%99.html|title='I left behind a can of marbles in Abbotabad after Partition'|last=Verghis|first=Shana Maria|date=8 May 2011}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFVerghis2011">Verghis, Shana Maria (8 May 2011). [https://web.archive.org/web/20110510015406/http://dailypioneer.com/336876/%E2%80%98I-left-behind-a-can-of-marbles-in-Abbotabad-after-Partition%E2%80%99.html "'I left behind a can of marbles in Abbotabad after Partition'"]. Archived from [http://dailypioneer.com/336876/%E2%80%98I-left-behind-a-can-of-marbles-in-Abbotabad-after-Partition%E2%80%99.html the original] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110510015406/http://dailypioneer.com/336876/%E2%80%98I-left-behind-a-can-of-marbles-in-Abbotabad-after-Partition%E2%80%99.html |date=2011-05-10 }} on 10 May 2011<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">24 May</span> 2011</span>.</cite></ref> اس دا نتیجہ ''اپکار'' (1967) ولوں ڈائریکٹری کیتی گئی کمار دی پہلی فلم سی۔ اس انعام جتن والی فلم وچّ اسنے اک سپاہی اتے کسان دوناں دا کردار نبھایا۔ ایہہ فلم گلشن باوڑا ولوں لکھے گئے مشہور گیت "میرے دیش کی دھرتی" لئی وی مشہور سی، جسدا کمپوزیشن کلیانجی-آنندجی نے کیتا سی [[مہندر کپور|اتے مہیندر کپور نے گایا سی]] ۔ ''اپکار نوں'' اک بلاک بسٹر اعلان کیتا گیا سی اتے اس نوں [[فلم فیئر اعزاز برائے بہترین ہدایت کار|اپنا پہلا فلم فیئر بیسٹ ڈائریکٹر ایوارڈ ملیا سی]] ۔ ''اوہ پورب تے پچھم (1970) وچ دیش بھگتی دے موضوعات اُتے واپس آئے'' ، جس وچ پورب اور پچھم د ی زندگی آپس وچ جڑی ہوئی ا ے۔ منوج کمار نے ببیتا دے نال فلم ''پہچان'' وچ کم کیتا، جس دی ہدایت سوہن لال کنور نے بنائی سی، تے ایہ وی کامیاب رہی۔ 1972 وچ، اسنے ''بی-ایمان'' (جس لئی اسنے [[فلمفیئر سبھ توں ودھیا اداکار انعام|فلمفیئر بیسٹ ایکٹر اوارڈ جتیا)]] وچ اداکاری کیتی ''اتے بعد وچ شور (1972) وچ ڈریکشن اتے اداکاری کیتی'' ۔ اس وچّ نندہ وی اسدے نال سی۔ ایہہ باکس آفس تے کوئی وڈی کامیابی نئیں سی، لیکن اس نے کئی سالاں توں کلٹ دا درجہ حاصل کیتا۔ اس چ لتا منگیشکر تے [[مکیش]] [[لتا منگیشکر|ولوں گایا گیا اک جوڑا گیت "اک پیار کا نگما ہے" شامل سی]] ، جہنوں لکشمی کانت-پیاریلال نے کمپوز کیتا سی تے سنتوش آنند نے لکھیا سی۔ اوہ اپنے سارے کیریئر وچ اداکاراں پریم ناتھ، [[پران (اداکار)|پران]] ، [[پریم چوپڑہ]] ، کمینی کوشل تے [[ہیما مالنی]] دے نال کم کرن وچ مسلسل لطف اندوز ہوئے۔ انڈسٹری چ اوہدے سب توں نیڑے دے دوستاں چ [[راج کپور]] ، [[مکیش]] ، [[مہندر کپور|مہیندر کپور]] ، [[دھرمندر]] ، راجندر کمار ، ششی کپور تے راجیش کھنہ [[راجیش کھنا|شامل سن]] ۔ === کیریئر دا عروج === 1970 دے دہاکے دے ادھ وچ، کمار نے تنّ ہٹّ فلماں وچ اداکاری کیتی؛ ''روٹی کپڑا اور مکن'' (1974)، اک سماجی تبصرہ، جس وچ زینت امان، ششی کپور اتے امیتابھ بچن سمیت اک آل-سٹار کاسٹ شامل سی۔ اسنے فلم ''روٹی کپڑا اتے مکن'' لئی بیسٹ ڈائریکٹر لئی اپنا دوجا فلمفیئر ایوارڈ جتیا۔ ''سنیاسی (1975 فلم)'' ، اک مذہبی موضوع اُتے کمار تے ہیما مالنی نے اداکاری د‏‏ی کامیڈی ، اک بہت وڈی کامیابی حاصل کيتی۔ ''داس نامبیری'' (1976) وچّ وی کمار، پران، پریم ناتھ اتے ہیما نے سبھ توں اچے اداکار سن۔ 1981 وچ کمار اپنے کریئر دے عروج اُتے پہنچے جدو‏ں انہاں نو‏‏ں ''اپنے مورتی دلیپ کمار د‏‏ی ہدایتکاری دا موقع ملیا تے 19 واں صدی وچ ہندوستان د‏‏ی آزادی د‏‏ی جدوجہد د‏‏ی اک کہانی چترادی کرانتی وچ اداکاری دا موقع ملیا۔'' ''کرانتی'' اپنے کیریئر دی آخری اہم کامیاب ہندی فلم سی۔ اوہناں نے مشہور پنجابی فلم ''جٹ پنجابی'' وچ وی کم کیتا . === بعد اچ === ''1981 وچ انقلاب'' دے بعد، کمار دے کیریئر وچ زوال آنا شروع ہو گیا، کیونجے 1987 وچ کلیوگ اور رامائن تے بعد وچ 1989 وچ کلرک ورگی فلماں وچ اس دے مرکزی کردار باکس آفس اُتے ناکام رہے۔ 1989 وچ، اسنے اپنی فلم ''کلرک'' وچ پاکستانی اداکاراں محمد علی اتے زیبا نوں کاسٹ کیتا۔ ''اس نے 1995 دی فلم میدان-اے-جنگ وچّ اپنے کردار توں بعد اداکاری چھڈّ دتی'' ۔ اس نے اپنے بیٹے کنول گوسوامی نو‏‏ں 1999 د‏‏ی فلم ''جے ہند'' وچ ہدایتکاری د‏‏ی ، جس وچ حب الوطنی دا موضوع سی۔ ایہہ فلم اک فلاپ سی اتے ایہہ کمار دی آخری فلم سی جس اتے اسنے کم کیتا سی۔ == ایوارڈز == === شہری ایوارڈ === * 1992 – [[بھارت سرکار]] ولوں [[پدماشری|پدم شری]] === نیشنل فلم ایوارڈز === * 1968 – ''اپکار'' لئی دوجی سبھ توں ودھیا فیچر فلم لئی نیشنل فلم اوارڈ * 2016 – بھارتی سنیما وچ زندگی بھر دے یوگدان لئی [[دادا صاحب پھالکے انعام]] === ریاستی ایوارڈ === * 2008 – مدھیہ پردیش سرکار ولوں [[کشور کمار|قومی کشور کمار]] انعام۔ * 2010 – مہاراشٹر سرکار ولوں [[راج کپور|قومی راج کپور]] انعام۔ === فلم فیئر ایوارڈز === '''فاتح''' * 1968 – ''اپکر'' لئی فلم فیئر سبھ توں ودھیا فلم اوارڈ * 1968 – ''اپکار'' لئی [[فلم فیئر اعزاز برائے بہترین ہدایت کار|فلمفیئر بیسٹ ڈائریکٹر اوارڈ]] * 1968 – ''اپکار'' لئی فلمفیئر سبھ توں ودھیا کہانی انعام * 1968 – ''اپکار'' لئی فلم فیئر بیسٹ ڈائیلاگ اوارڈ * 1972 – ''بیمان'' لئی [[فلمفیئر سبھ توں ودھیا اداکار انعام|فلم فیئر سبھ توں ودھیا اداکار دا انعام]] * 1972 – ''شور'' لئی سبھ توں ودھیا ایڈیٹنگ لئی فلمفیئر اوارڈ * 1975 – ''روٹی کپڑا اور مکان '' لئی [[فلم فیئر اعزاز برائے بہترین ہدایت کار|فلمفیئر بیسٹ ڈائریکٹر اوارڈ]] * 1999 – [[فلمفیئر لائیف ٹائم آچیومینٹ اوارڈ|فلم فیئر لائف ٹائم اچیومینٹ ایوارڈ]] '''نامزد کیتا گیا''' * 1968 – ''اپکار'' لئی [[فلمفیئر سبھ توں ودھیا اداکار انعام|فلم فیئر سبھ توں ودھیا اداکار دا انعام]] * 1969 – فلم فیئر دا ''ادمی'' لئی سبھ توں ودھیا معاون اداکار دا انعام * 1973 – ''شور'' لئی [[فلم فیئر اعزاز برائے بہترین ہدایت کار|فلمفیئر بیسٹ ڈائریکٹر اوارڈ]] * 1975 – ''روٹی کپڑا اور مکان '' لئی فلمفیئر بیسٹ فلم اوارڈ * 1975 – ''روٹی کپڑا اور مکان '' لئی [[فلمفیئر سبھ توں ودھیا اداکار انعام|فلمفیئر بیسٹ ایکٹر اوارڈ]] * 1976 – ''سنیاسی'' لئی [[فلمفیئر سبھ توں ودھیا اداکار انعام|فلم فیئر سبھ توں ودھیا اداکار دا انعام]] == ذاتی زندگی == منوج کمار دا ویاہ ششی گوسوامی نال ہویا سی، ایہہ جوڑا منوج کمار دے اداکاری ول جان توں پہلاں کالج وچ ملیا سی۔ ششی نوں 1957 وچ اک فلم وچ رول دی پیشکش کیتی گئی سی، پر منوج کمار نے اس نوں کیہا سی کہ "ایہناں وچوں صرف اک نوں ہی فلماں وچ کم کرنا چاہیدا اے۔" نتیجے وجوں، اسنے اس دی بجائے کجھ ریڈیو ڈرامیاں وچّ کم کرن دا فیصلہ کیتا۔ اوہناں دے دو پتر وشال اتے کنول ہن۔ == حوالے == [[گٹھ:1937 دے جم]] [[گٹھ:زندہ لوک]] [[گٹھ:ترجمے نوں سمکھیاواں چاہیدیاں]] 5rfurw3ycxewt1t74h6wsd9pqpi2uob 0 149274 713268 709780 2026-11-07T08:27:15Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 713268 wikitext text/x-wiki {{Short description|آزاد کشمیر دے ضلع باغ دتی اک یونین کونسل تے قصبہ}} {{Infobox Settlement | name = ہݪ سرنگ | official_name = | native_name = Hill Surang | settlement_type = [[قصبہ]] تے [[یونین کونسل]] | image_skyline = Hill Village.jpg | image_caption = ہݪ سرنگ پنڈ دا اک منظر | pushpin_map = Pakistan | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = کشمیر وچ ہݪ سرنگ دتی تھاں | coordinates = {{coord|34.0901564|N|73.5282540|E|region:PK_type:village|display=inline,title}} | subdivision_type = ملک | subdivision_name = [[پاکستان]] | subdivision_type1 = علاقہ | subdivision_name1 = [[آزاد کشمیر]] | subdivision_type2 = ضلع | subdivision_name2 = [[ضلع باغ|باغ]] | subdivision_type3 = تحصیل | subdivision_name3 = دھیرکوٹ | subdivision_type4 = ڈاکخانہ | subdivision_name4 = چمن کوٹ | area_total_km2 = 7.23 | population_total = 4000 | population_as_of = 2017 | population_note = مرکزی قصبے دتی آبادی تقریباً 4,000 اے جدکہ پوری یونین کونسل دتی آبادی دا تخمینہ 20,000 اے۔<ref>Azad Jammu & Kashmir Statistical Year Book |url=https://www.pndajk.gov.pk/uploadfiles/downloads/AJ&K%20Statistical%20Year%20Book%202019.pdf |publisher=AJ&K Bureau of Statistics, Planning & Development Department |access-date=8 June 2026 |ref=Government Publication}}</ref> | timezone1 = [[پاکستان دا معیاری وقت|PST]] | utc_offset1 = +5 | blank_name = پوسٹل کوڈ | blank_info = 12630 }} '''[[ہل سرنگ]]''' ('''[[:en:Hill Surang|Hill Surang]]''') پاکستان دے زیر انتظام [[آزاد کشمیر]] دے [[ضلع باغ]]<ref>Map Of Dhirkot Tehsil |title=Map of Dhirkot Tehsil |url=https://www.itacec.org/earthquake/MZF2.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241127045948/https://www.itacec.org/earthquake/MZF2.pdf |date=2024-11-27 }} |access-date=8 June 2026 |website=Idara-e-Taleem-o-Aagahi}}</ref> دتی تحصیل دھیرکوٹ وچ واقع اک قصبہ تے [[یونین کونسل]] اے۔<ref>title=Pakistan: Bagh Hub — Who is doing What Where (as of 1 April 2006) |url=https://reliefweb.int/map/pakistan/pakistan-bagh-hub-who-doing-what-where-1-apr-2006 |website=ReliefWeb |date=1 April 2006</ref> ایہ اک پہاڑی علاقہ اے جہڑا کوہالہ-باغ روڈ دتی پٹی اندے واقع اے تے ایس دیاں حداں مناسہ، چمن کوٹ تے کوہالہ نال ملدیاں ناں۔ ایہ علاقہ کوہالہ-باغ روڈ تے دھیرکوٹ روڈ راہاں علاقائی سڑکاں دے نیٹ ورک نال جڑیا ہویا اے۔<ref>Bagh district — Health facilities (as of 13 March 2006) |url=https://reliefweb.int/map/pakistan/pakistan-bagh-district-health-facilities-13-mar-2006 |website=ReliefWeb |date=13 March 2006</ref> مرکزی قصبے دتی آبادی تقریباً 4,000 تاں 4,500 بندیاں اندے مشتمل اے، جدکہ آلے دوالے دے پنڈاں ناں ملیا ک‏ے پوری یونین کونسل دتی کل آبادی دا تخمینہ تقریباً 20,000 اے۔<ref>Azad Jammu & Kashmir At A Glance 2021: Population and Administrative Statistics |url=https://pndajk.gov.pk |publisher=Planning and Development Department AJ&K</ref> * ہݪ سرنگ ضلع باغ دتی کئی یونین کونسلاں چاں اک اے، جتھے 2017ء دتی مردم شماری دے مطابق کل آبادی 371,919 ریکارڈ کیندتی گئی سی۔<ref>AJK population rises to over 4m |url=https://www.nation.com.pk/27-Aug-2017/census-2017-ajk-population-rises-to-over-4m |access-date=6 June 2026 |work=nation.com.pk |publisher=The Nation |date=27 August 2017 </ref> ایس یونین کونسل دا انتظام تحصیل دھیرکوٹ دے تحت چلایا جاندا اے جہڑی مرکزی قصبے تے ایس تاں ملحقہ علاقیاں بشمول پنڈ ہݪ سرنگ، محلہ ہݪ بانڈی، محلہ بنگل بگلہ، محلہ ہل باڑیاں، تے محلہ تھری ہل وغیرہ وچ پینڈ دی ترقی، بنیادی ڈھانچے دتی دیکھ بھال تے بنیادی عوامی سہولتاں فراہ‏م کرن دتی ذمہ دار اے۔<ref>District Profile Bagh |url=https://library.ndma.gov.pk/storage/uploads/doc-files/District_Profile_Bagh.pdf |website=National Disaster Management Authority</ref> [[فائل:Hill Surang.jpg|thumb|right|245px|ہل سرنگ پنڈ دے ہݪ بازار وچ واقع جامع مسجد فاروق اعظم دا اک منظر]] * مذہبی اِداریاں وچ ہݪ بازار دے مرکز وچ واقع مدرسہ تجوید القرآن ہݪ تے جامع مسجد فاروق اعظم ہݪ شام‏ل ناں، جنہاں دے علاوہ کئی ہور چھوٹیاں مقامی مَسجداں وی موجود ناں جہڑیاں پورے پنڈ وچ پھیلیاں ہوئیاں ناں۔<ref>Jamia Masjid Farooq Azam Hill - Jamaat360 |url=https://jamaat360.com/pakistan-1/hill-surang-2263/hill-surang-22900/jamia-masjid-farooq-azam-hill-88282 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260609103505/https://jamaat360.com/pakistan-1/hill-surang-2263/hill-surang-22900/jamia-masjid-farooq-azam-hill-88282 |date=2026-06-09 }} |website=jamaat360.com</ref> [[فائل:Chest Diseases and General Hospital Hill Surang.jpg|thumb|right|245px|ہل سرنگ پنڈ وچ واقع چیسٹ ڈیزیزز اینڈ جنرل ہسپتال (CDGH) دا ہک منظر]] * '''چیسٹ ڈیزیزز اینڈ جنرل ہسپتال (CDGH)'''، جس ناں مقامی طور اندے سرکاری ٹی بی ہسپتال ہݪ وی آکھیا جاندا اے، پنڈ ہݪ وچ واقع اک خصوصی عوامی طبی سہولت اے تے ایہ پھیپھڑیاں دتی دیکھ بھال تے تپدق (ٹی بی) دے علاج لئی ضلع باغ دے پرانے اِداریاں چاں اک اے۔ ایہ ہسپتال سید احمد گردیزی ولاں عطیہ کیندتی گئی زمین اندے تعمیر کیندا گیا سی تے ایس ناں جان بجھ دے اچی تھاں اندے قائم کیندا گیا سی تاکہ ساہ (سانس) دے مریضاناں طویل مدتی صحت یابی لئی صاف آب و ہو‏‏ا مل سک‏‏ے۔ بھاويں ایس ناں اصل وچ ٹی بی دے سینیٹوریم (شفا خانے) دے طور اندے قائم کیندا گیا سی، اُتے بعد وچ مقامی آبادی ناں صحت دیاں عام سہولتاں فراہ‏م کرن لئی ایس دے دائرہ کار ناں ودھا دتا گیا۔<ref>Environmental and Social Profile of District Bagh, Azad Jammu and Kashmir: Environmental Aspects of Siting Chest Diseases and General Hospital at Hill in District Bagh |url=https://www.researchgate.net/publication/281040403 |website=ResearchGate |access-date=2 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231103082706/https://www.researchgate.net/publication/281040403_ENVIRONMENTAL_SOCIAL_PROFILE_OF_DISTRICT_BAGH_AZAD_JAMMU_KASHMIR_ENVIRONMENTAL_ASPECTS_OF_SITING_CHEST_DISEASES_GENERAL_HOSPITAL_AT_HILL_IN_DISTRICT_BAGH_Dr_Mirza_Arshad_Ali_Beg_arshadalibeggmailcom</ref> ایس علاقے وچ کیندتی گئی تحقیق وچ ہݪ سرنگ دتی عام آبادی وچ ہیپاٹائٹس بی تے سی وائرس دے پھیلاؤ اندے شائع ہون والی اک تحقیق وی شام‏ل اے۔<ref>journal |last1=Rauf |first1=Abdul |last2=Nadeem |first2=Muhammad Shahid |last3=Arshad |first3=Mahzan |last4=Riaz |first4=Haroon |last5=Latif |first5=Muhammad Abdul |last6=Iqbal |first6=Muhammad |last7=Latif |first7=Muhammad Zahid |last8=Nisar |first8=Ahmed |last9=Shakoori |first9=Abdul Rauf |title=Prevalence of Hepatitis B and C Virus in the General Population of Hill Surang Area, Azad Jammu and Kashmir, Pakistan |url=https://psa.pastic.gov.pk/SearchArticleView.aspx?articledetailId=9536&S_id=11555 |journal=Pakistan Journal of Zoology |volume=45 |issue=2 |date=April 2013 |pages=543–548 |issn=0030-9923</ref> * ہݪ سرنگ دے تعلیمی اِداریاں وچ مدرسہ تجوید القرآن ہل، ریڈ فاؤنڈیشن ہائی اسکول ہل،<ref>School Locations |url=https://readfoundation.org/school-locations/ |website=READ Foundation |date=6 August 2024</ref> گورنمنٹ بوائز مڈل اسکول ہل، گورنمنٹ گرلز مڈل اسکول ہݪ تے گورنمنٹ پرائمری اسکول چیڑان ہل<ref>Bagh District Infrastructure Support Dataset |url=https://www.itacec.org/earthquake/School_Data(1)._Bagh.xls {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260611140451/https://www.itacec.org/earthquake/School_Data(1)._Bagh.xls |date=2026-06-11 }} |publisher=UNICEF Pakistan</ref> شام‏ل نیں- * ہݪ سرنگ 8 اکتوبر 2005ء ناں آون والے زلزلہ کشمیر 2005ء|آزاد کشمیر دے شدید زلزلے تاں بری طرح متاثر ہون والے علاقیاں وچ شام‏ل سی۔ آلے دوالے دے علاقیاں دے زخمی رہائشیاں دے علاج لئی بین الاقوامی طبی امدادی ٹیماں نے چیسٹ ڈیزیزز اینڈ جنرل ہسپتال وچ ہنگامی طبی کیمپ قائم کیندے سن۔ پاکستان پاورٹی ایلیویشن فنڈ (PPAF) نے، جس نے آزاد جموں‏ و کشمیر دے زلزلہ زدہ ضلعیاں وچ امداد، تعمیرِ نو تے بحالی دے کماں لئی ودھ چڑھ دے حصہ لیا سی،<ref>World Bank supports earthquake affected areas with additional US$138 million |url=https://reliefweb.int/report/pakistan/pakistan-world-bank-supports-earthquake-affected-areas-additional-us138-million |website=ReliefWeb |date=13 February 2007 </ref> ایتھے دے مکاناں تے پانی دے بنیادی ڈھانچے دتی دوبارہ تعمیر وچ مدد لئی ہݪ سرنگ وچ سروے کیندے۔<ref>Pakistan Poverty Alleviation Fund |title=Earthquake Disability Project |url=https://www.ppaf.org.pk/doc/DPM/52-Functional%20limitations.pdf |website=Pakistan Poverty Alleviation Fund (PPAF) |publisher=Pakistan Poverty Alleviation Fund (PPAF)</ref> == حوالہ جات == {{حوالہ جات}} 81kwytvxvqgv4q1f9404k9qnveaurwp 0 149333 713247 712748 2026-11-07T00:26:17Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 713247 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات مصنف/عربی}} '''ڈاکٹر سید عبد وہاب اشرفی''' ([[اردو]]/[[فارسی زبان|فارسی]]/[[عربی زبان|عربی]]: سید عبد الوہاب اشرفی; {{ہندی زبان|वहाब अशरफी}}) (2 جون 1936 – 15 جولائ‏ی 2012)<ref>{{Cite Web|url=http://theindianawaaz.com/index.php?option=com_content&view=article&id=8418&catid=12|title=Noted اُردو writer Prof. Wahab Ashrafi passes away|تریخ رسائی=2014-02-27|publisher=Theindianawaaz.com}}</ref> اک [[بھارت]]ی ادبی نقاد تے [[اردو ادب]] د‏‏ی اک نامور شخصیت سن ۔<ref name="youbihar">{{Cite Web|url=http://www.youbihar.com/group/KaKo|title=KAKO – The Village of Legends – Bihar Social Networking and Online Community|تریخ رسائی=2014-02-27|publisher=Youbihar.com|آخری=Created by YouBihar View Groups|archive date=2014-07-23|archive url=https://web.archive.org/web/20140723231829/http://youbihar.com/group/KaKo|url د‏‏ی کیفیت=dead}}</ref><ref>{{Cite Web|url=http://www.indianexpress.com/news/urdu-critic-ashrafi-passes-away/974975/|title=اُردو critic Ashrafi passes away|تریخ=2012-07-16|تریخ رسائی=2014-02-27|publisher=Indian Express}}</ref><ref>{{Cite Web|url=http://twocircles.net/node/292992|title=Renowned اُردو litterateur Wahab Ashrafi passes away|تریخ=2012-07-15|تریخ رسائی=2014-02-27|publisher=TwoCircles.net|آخری=15 جولائ‏ی 2012 – 8:56pm|archive date=2016-03-04|archive url=https://web.archive.org/web/20160304003023/http://twocircles.net/node/292992|url د‏‏ی کیفیت=dead|تاريخ-الوصول=2026-08-16|تاريخ-الأرشيف=2016-03-04|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20160304003023/http://twocircles.net/node/292992|url-status=dead}}</ref> اوہ [[تصوف|صوفی]] [[اشرف جہانگیر سمنانی]] دے خاندان تو‏ں سن ۔ == مڈھلا جیون == وہاب اشرفی د‏‏ی مڈھلا جیون [[بہار]] دے [[جہان آباد]] ضلع دے کوکو پنڈ وچ گذری۔ == ایوارڈ == * وہاب اشرفی نے 2007 ء وچ اپنی کتاب [[تریخ ادب]] اردو(تنقید) دے لئی ساہتیہ اکادمی ایوارڈ حاصل کيتا۔ <ref name="sahitya">{{Cite Web|url=http://www.sahitya-akademi.org/sahitya-akademi/awa10322.htm#urdu |title=de beste bron van informatie over sahitya akademy |publisher=sahitya-akademi.org |تریخ= |تریخ رسائی=2014-02-27 |archive url=https://web.archive.org/web/20181226130301/http://www.sahitya-akademi.org/#urdu |archive date=2018-12-26 |url د‏‏ی کیفیت=dead}}</ref><ref name="biharanjuman">{{Cite Web |url=http://www.biharanjuman.org/bio/wahab.htm |title=Professor Dr. Syed Abdul Wahab Ashrafi, Sahitya Academy Award winner, brought to you by Bihar Anjuman, the largest online group from Bihar or Jharkhand |publisher=Biharanjuman.org |تریخ=1936-06-02 |تریخ رسائی=2014-02-27 |archive url=https://web.archive.org/web/20181226130258/http://www.biharanjuman.org/bio/wahab.htm%20 |archive date=2018-12-26 |url د‏‏ی کیفیت=live |تاريخ-الوصول=2026-08-16 |تاريخ-الأرشيف=2018-12-26 |مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20181226130258/http://www.biharanjuman.org/bio/wahab.htm%20 |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite Web |url=http://www.patnauniversity.ac.in/awards.html |title=::: Welcome To Patna U N I V E R S I T Y ::: |publisher=Patnauniversity.ac.in |تریخ= |تریخ رسائی=2014-02-27 |archive url=https://web.archive.org/web/20181226130255/https://www.patnauniversity.ac.in/awards.html%20 |archive date=2018-12-26 |url د‏‏ی کیفیت=live |تاريخ-الوصول=2026-08-16 |تاريخ-الأرشيف=2018-12-26 |مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20181226130255/https://www.patnauniversity.ac.in/awards.html%20 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite Web|url=https://groups.google.com/forum/?fromgroups#!topic/yoursks/9GHkQtAcAzE |title=Google Discussiegroepen |publisher=Groups.google.com |تریخ= |تریخ رسائی=2014-02-27}}</ref> * بہار اردو اکیڈمی ایوارڈ<ref name="google">{{Cite Web|url=https://books.google.com/books?id=QA1V7sICaIwC&pg=PA69&lpg=PA69&dq=phd+on+wahab+ashrafi&source=bl&ots=i_s367_LIg&sig=oRjrinTOi2QKbS_AGFLNtJXu6tU&hl=en&sa=X&ei=5m2rUarQHYSqrAfNpIDIBA&ved=0CDEQ6AEwAg#v=onepage&q=phd%20on%20wahab%20ashrafi&f=false|title=Who's who of Indian Writers, 1999: A-M – Google Books|تریخ=1936-02-06|تریخ رسائی=2014-02-27|publisher=Books.google.co.in}}</ref> * بھارتیہ بھاشا پریشد ایوارڈ == تعلیم == وہاب اشرفی نے پی ایچ ڈی (اردو)، ایم۔اے اردو وچ (تمغا یافتہ)، ایم۔ایے فارسی وچ (تمغا یافتہ) تے ایل ایل کيتا سی۔ اوہ [[جامعہ رانچی]] وچ اک سابق پروفیسر تے شعبہ اردو دے سربراہ رہ‏‏ے۔ انھاں جامعہ [[جواہر لعل نہرو]] تے [[نويں دہلی]] وچ وی تدریس دے فرائض سر انجام دیے۔ == کتابیات == وہاب اشرفی نے تن درجن کتاباں تصنیف کیتیاں۔<ref>{{Cite Web|url=http://www.urduyouthforum.org/biography/Wahab_Ashrafi_biography.php|تریخ رسائی=جون 2, 2013|archive url=https://web.archive.org/web/20130315172548/http://www.urduyouthforum.org/biography/Wahab_Ashrafi_biography.php|archive date=مارچ 15, 2013|deadurl=yes|عنوان=Archive copy|تاريخ-الوصول=2017-07-11|تاريخ-الأرشيف=2013-03-15|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20130315172548/http://www.urduyouthforum.org/biography/Wahab_Ashrafi_biography.php|url-status=dead}} <code>&#x7C;title=</code> غائب یا خالی ([[معاونت:سی ایس1 ایرر#citation missing title|معاونت]])</ref> تھلے کچھ اہ‏م کتاباں دے ناں نيں۔ * تاریخ ادبیات عالم، 7 جلداں * تاریخ ادب اردو، 4 جلداں * فلسفۂ اشراکیت<ref>{{Cite Web|url=https://sapnaonline.com/marx-i-falsafa-ishtirakiyat-aur-urdu-adab-urdu-2120316|title=Marx I Falsafa Ishtirakiyat Aur Urdu Adab : Urdu: Wahab Ashrafi: Text Books at Sapna Online|تاریخ رسائی=2014-02-27|publisher=Sapnaonline.com|آخری=Ashrafi|پہلا=Wahab}}{{مردہ ربط|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> * قدیم ادبی تنقید * مانی کی تلاش * تفہیم البلاغت * قطب مشتری کا تنقیدی جائزہ * مابعد جدیدیت * مثنوی اور مثنویات * مارکسی فلسفہ، اشتراکیت اور اردو ادب * قصہ بے سمت زندگی کا * میرا مطالعۂ قرآن اس د‏‏ی اکثر کتاباں دا ہور زباناں وچ ترجمہ ہو چکيا ا‏‏ے۔ انھاں نے ارد و ادبی رسالے '''مباحثہ''' د‏‏ی ادارت وی کيتی۔<ref>{{Cite Web|url=http://urduindia.wordpress.com/2007/03/01/mubahasa-urdu-magazine-from-patna/|title=Mubahasa: اُردو magazine from Patna &#124; The World of اُردو Poetry, Literature & News|تریخ رسائی=2014-02-27|publisher=Urduindia.wordpress.com}}</ref> == حوالے == {{حوالے|2}} [[گٹھ:1936 دے جم]] [[گٹھ:2012 دیاں موتاں]] [[گٹھ:بدون یو آر ایل حوالے دے حامل صفحات]] [[گٹھ:بھارت دے اردو مصنف]] [[گٹھ:بھارتی ادبی نقاد]] [[گٹھ:بھارتی مرد مصنفاں]] [[گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں]] [[گٹھ:بہار (بھارت) دے مصنف]] [[گٹھ:ساہتیہ اکیڈمی اعزاز یافتگان برائے اردو ادب]] [[گٹھ:نقائص حوالہ: url بدون ٹائٹل پیرامیٹر]] [[گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی مضمون نگار]] [[گٹھ:ویہويں صدی دے ہندوستانی مسلما‏ن]] ctj6glp0fiffll2ubr2q78qdskd5bju